Qorti ta' l-Appell (Kompetenza Inferjuri) Imħallef Anthony Etim Appell numru:- 660/2011 Romina Borg Johnson Stepic (K.I. 23481 M) u Albako Borg Johnson (K.I. 198408(L)) (appellati) Vs Paul Vella-Critien u Olena Xuereb Lanfranco Verbytska2 u ġiet kjamata in kawża s-Soċjetà C&F Enterprises Limited3, u b' digriet mogħti fl-20 ta' Jannar 2017 l-atti ta' Paul Lanfranco ġew trasfużi f' isem Catherine Imperia Lanfranco bħala l-eredi universali tiegħu stante li huwa miet fil-mori tal-kawża 11 ta' Diċembru, 2017. Il-Qorti, Rat illi: 1. Permezz ta' Avviż ta' Talba preżentat fil-11 t' Awissu 2011 l-atturi Romina Borg Johnson Stepic u Albako Borg Johnson talbu lit-Tribunal għal Talbiet Żgħar jikkundanna lill-konvenuti Paul Lanfranco u Olena Xuereb Vella Carbonaro jħallsuhom is- somma ta' tlett elef tlett mija sitta u sittin Ewro u sebgħa u sittin ċenteżmu (€3,366.67) rappreżentanti danni sofferti mill-atturi b' riżultat ta' traskuraġni mill-konvenuti meta ħallew katusi tal-proprjetà tagħhom miżdudin u b' riżultat tax-xita daħal l-ilma għal ġol proprjetà tal-atturi. Permezz ta' risposta4 ppreżentata fis-6 ta' Settembru 2011, Paul Lanfranco wieġeb li t-talbiet huma infondati kemm fil-fatt kif ukoll fid-dritt stante li huwa 1 appellant prinċipali. ilu ma jgħix fil-fond għal aktar minn erba' snin u di piú l-katusa tal-ilma mhux dik li ssoltu tintuża għal dak l-iskop. Wieġbet ukoll Olena Volodymyrivna Vassallo li:- (i) ma taħti xejn għall- akkadut u f'kull każ mhix responsabbli għad-danni; (ii) l-ammont mitlub huwa eżaġerat u inoltré l-oġġetti mobbli danneġġjati għandhom jiġu eżebiti u issir prova li l-allegata ħsara hija mputabbli għall-akkadut. F' kull każ, l-atturi ma ħadu ebda passi biex jimminimizzaw id-danni u għalhekk d-danni allegatament sofferti huma imputabbli għalihom; (iii) l-ħsara fil-katusi hija mputtabli għal C&F Enterprises Limited u mhux lilha. Permezz ta' Avviż lil Terza Persuna6 intavolat minn Olena Volodymyrivna Vella Carbonaro fid-29 ta' Settembru 2011 ġiet kjamata in kawża s-socjetà C&F Enterprises Limited (C-8399). Fis-17 ta' Ottubru 2011 C&F Enterprises Limited wieġbet7 li hija ma hija bl- ebda mod responsabbli għad-danni allegatament subiti mill-atturi, u jekk kien hemm xi sadd fil-katusi tal-proprjetà tal-konvenuti huma responsabbli għal tali ħsarat l-istess konvenuti. Eċċepiet ukoll li hija ilha żmien twil li biegħet il- proprjetà lill- konvenuti u ma għandhom ebda kontroll fuq dak li għamlu l- konvenuti fil-proprjeta' tagħhom u ma għandha tbati l-ebda spejjez li għandhom ikunu a karigu tal-konvenuti. Permezz ta' sentenza datata 23 ta' Ġunju 2015, it-Tribunal għal Talbiet Żgħar iddeċieda billi: 'jilqa' l-eċċezzjoni tal-kjamat in kawża C&F Enterprises Limited li m' humiex responsabbli għall-ħsarat ikkaġunati u jilqa' t-talba in parte kontra l- konvenuti Paul u Olena Lanfranco fl-ammont ta' elfejn Ewro (€2,000) bl- imgħax jiddekorri mid-data tas-Sentenza sal-pagament effettiv. Bl-ispejjes għall-konvenuti.' Illi minn din is-sentenza appella Paul Lanfranco. Huwa ħassu aggravat bid- deċiżjoni appellata peress li kemm fl-eċċezzjoni tiegħu kif ukoll mill-provi prodotti jidher ċar li huwa ma kellu ebda ħtija tal-akkadut peress li telaq mid- dar matrimonjali snin qabel. Inoltre, fil-mori tal-kawża: (i) huwa marad serjament u kien jgħix għand ommu jew kien rikoverat l-isptar; (ii) ġiet deċiża s-separazzjoni personali bejn il-konvenuti. Illi permezz ta' risposta datata 23 ta' Lulju 2015 l-atturi appellati Romina Borg Johnson Stepic u Albako Borg Johnson wieġbu li l-ewwel Qorti kienet ġusta fil-ġudizzju tagħha fir-rigward ta' sejba ta' ħtija u għaldaqstant is-sentenza appellata għanhda tiġi konfermata. Fl-24 t' Awissu 2015 miet l-appellant Paul Lanfranco u permezz ta' digriet mogħti fl-20 ta' Jannar 2017 l-atti ġew trasfużi f' isem Catherine Mazzacano D'Amato Lanfranco qua eredi universali tiegħu. Fit-18 ta' Mejju 2018, il-konvenuta Olena Volodymyrivna Lanfranco Porsella Flores: - wieġbet għall-appell prinċipali billi eċċepiet li: l-appell għandu jmur deżert stante li ma ġiex notifikat entro t-terminu stipulat fl-artikolu 963 tal-Kap.12; u li l-appell interpost f' dak li jirrigwarda l-ko-responsabbiltà o meno tal-esponenti u 'l allura żewġha għandu jiġi miċħud bl-ispejjeż inkwantu komproprjetarji tal-fond in kwistjoni; u Din l-appellata pproponiet ukoll appell inċidentali tagħha. L- aggravju hu li t-Tribunal naqas josserva li minkejja li ma kienx hemm gradilja, fil-fatt kien hemm wire mesh li huwa aktar fin minn gradilja li kien iżomm kwalsiasi weraq milli jinżlu ġod-drains. Injora ukoll l- konklużjoni tal-Perit Serra li qal li kien hemm difett fis-sistema tal- katusi apparti li ma kienx hemm overflow liema binja u katusi kienu responsabbiltà tal-kjamat in kawża. Il-kjamata in kawża wieġbet għall-appell inċidentali tal-konvenuta Olena Volodymyrivna Lanfranco Porsella Flores fil-11 ta' Lulju 2017 billi eċċepiet li s- sentenza appellata, in kwantu permezz tagħha ġiet milqugħa r-risposta tal- kjamata in kawża fis-sens li hija mhix responsabbli għall-ħsarat kaġjonati, hija waħda ġusta u li timmerita konferma. Ikkunsidrat: 12. Illi fl-ewwel lok sejra tiġi deċiża l-preġudizzjali dwar id-deżerzjoni tal-appell odjern sollevata minn Olena Volodymyrivna Lanfranco Porsella Flores. L-artikolu 146 (1) tal-Kap. 12 jipprovdi li: 'Il-proċedura bil-miktub quddiem il-qorti fi grad ta'appell titqies magħluqa bit- tweġiba għar-rikors, u fin-nuqqas ta' tweġiba, bl-egħluq taż-żmien mogħti għaliha.' L-artikolu 963 tal-Kap. 12 imbħad jipprovdi li: '963.(1) Bla ħsara tad-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (3) u tal-artikoli 416 u 420, il-proċedura bil-miktub, f' kull kawża, għandha tiġi magħluqa, fil-qorti tal-ewwel grad, fiż-żmien perentorju ta' sitt xhur, u, fil-qorti fi grad ta' appell, fiż-żmien perentorju ta' sena. (2) Fil-qorti tal-ewwel grad, iż-żmien jibda għaddej minn dakin-nhar tal- preżentata tar-rikors ġuramentat, u, fil-qorti fi grad ta' appell, minn dak in- nhar tal-preżentata tar-rikors tal-appell għat-tħassir jew tibdil tas-sentenza appellata. (3) Jekk, ukoll jekk ikunu għaddew iż-żminijiet perentorji msemmijin fis- subartikolu (1), jinsab li l-proċeduri bil-miktub f' kawża m' humiex magħluqa, il-qorti għandha għal darba waħda biss tagħti dawk l-ordnijiet li jidhrilha xierqa sabiex l-istess proċeduri jingħalqu kemm jista' jkun malajr u sabiex jiġi evitat illil-kawża tmur deżerta minħabba f'xi nuqqas ta' notifika jew minħabba f' xi nuqqas ta' twettiq ta' xi proċedura jew formalità. (3A) Id-deżerzjoni ta' kawża għandha tiġi dikjarata b' digriet mogħti fil- qorti bil-miftuħ jekk, wara li jkunu ngħataw l-ordnijiet imsemmijin fis- subartikolu (3), il-proċeduri bil-miktub jibqgħu ma jingħalqux. (4) B'dak kollu li hu miġjub fis-subartikolu (3), il-proċeduri bil-miktub għandhom jitqiesu magħluqa kemm-il darba l-parti, li ma tkunx ġiet innotifikata b'att meħtieġ għall-egħluq tal-proċess, tidher waqt is-smigħ tal- kawża u ma tagħtix l-eċċezzjoni li l-proċeduri bil-miktub ma ġewx magħluqa u tgħaddi jew xjentement tħalli lil ħaddieħor jgħaddi għal atti oħra bla ma tagħti dik l-eċċezzjoni. (5) Bla ħsara tad-dispożizzjonijiet tal-artikolu 732(2), kawża, lil-proċeduri bil- miktub tagħha ma jiġux magħluqa, minkejja l-ordnijiet mogħtija mill-Qorti skont is-subartikolu (3), fiż-żmien hawn fuq imsemmi: (a) meta l-kawża tkun quddiem qorti tal-ewwel grad, din għandha titqies bħala kawża li tkun tqegħdet fuq il-lista ta' kawżi għas-smigħ u li sussegwentement b'ordni tal-qorti, tkun tħalliet għal data mhux speċifikata, u d- dispożizzjonijiet tal-artikoli 964 sa 967 għandhom ikunu japplikaw għaliha; u (b) meta l-kawża tkun quddiem qorti tat-tieni grad, din għandha titqies bħala kawża deżerta. (6) Bid-deżerzjoni ta' kawża fil-qorti tal-ewwel grad il-proċediment jispiċċa iżda ma jispiċċax il-jedd għall-azzjoni. Fil-qorti fi grad ta' appell, bid- deżerzjoni jispiċċa l-appell, u s-sentenza appellata ssir ġudikat.' Mill-atti jirriżulta li:  Il-konvenut appellant ippreżenta l-appell prinċipali fit-13 ta' Lulju  L-atturi appellati ġew notifikati bir-rikors tal-appell fl-14 ta' Lulju  L-atturi appellati wieġbu għall-appell prinċipali fit-23 ta' Lulju 2015;  L-appell ġie appuntat għas-smiegħ fit-13 ta' Jannar 2017 permezz ta' digriet mogħti fis-7 ta' Novembru 2016;  L-Avviż ta' smiegħ tal-appell ġie notifikat lill-atturi appellati fl-14 ta' Novembru 2016 u lill-appellant Paul Lanfranco fit-18 ta' Novembru 2016;  Fl-udjenza tat-30 ta' Jannar 2017 il-Qorti ġibdet l-attenzjoni tal- partijiet li fadal issir in-notifika tal-appellata Olena Volodymyrivna Lanfranco Porsella Flores;  In-notifika tal-appell prinċipali u l-avviż tas-smiegħ fil-konfront ta' Olena Volodymyrivna Lanfranco Porsella Flores u tal-kjamata in kawża tħallset għall-ewwel darba fis-6 ta' Frar 2017 u wara riferti negattivi tħallset żieda fis-17 ta' Frar 2017. Dawn reġgħu rriżultaw negattivi;  Fl-udjenza tat-28 ta' Marzu 2017 il-kjamata in kawża C&F Enterprises Limited tat ruħha notifikata bl-avviż ta' smiegħ u din l- Qorti tat l-aħħar opportunità lill-appellant jinnotifika lill-konvenuta appellata Olena Volodymyrivna Lanfranco Porsella Flores bl-appell tiegħu, b' dan illi, jekk wara żewġ tentattivi ta' notifika wara l-ħin legali r-riferta tkun negattiva, awtorizzat in-notifika skont l-artikolu 187(3) tal-Kap.  In-notifika tal-appell u tal-avviż ta' smiegħ fil-konfront ta' Olena Volodymyrivna Lanfranco Verbystska u tal-kjamata in kawża tħallset darbtejn oħra wara l-ħin legali, ossija fid-9 ta' Marzu 2017 u fl-4 t' April 2017 iżda r-riferti ġew lura negattivi;  Fit-30 ta' Marzu 2017 tħallset in-notifika bl-affissjoni fil-konfront ta' Olena Volodymyrivna Lanfranco Verbystska li ġiet notifikata fis-27 t' April 2017 u saret il-publikazzjoni fil-gazzetta tal-Gvern fil-5 ta' Mejju 2017;  Fit-18 ta' Mejju 2017 l-appellata Olena Volodymyrivna Lanfranco Verbystska wieġbet u pprevalixxiet ruħa mill-appell prinċipali biex tinterponi l-appell inċidentali tagħha;  It-tweġiba u l-appell inċidentali ta' Olena Volodymyrivna Lanfranco Verbystska ġew notifikati lill-atturi appellati u lill-Catherine Lanfranco, li assumiet l-atti minflok il-konvenut appellant Paul Lanfranco, fit-22 u fit-23 ta' Mejju 2017 rispettivament;  Saru diversi tentattivi oħra sabiex tiġi notifikata s-soċjetà kjamata in kawża appellata wara l-ħin legali bir-risposta u l-appell inċidentali ta' Olena Volodymyrivna Lanfranco Verbystska li ġiet notifikata fil-5 ta' Lulju 2017 u wieġbet għall-appell inċidentali tal-imsemmija Olena Volodymyrivna Lanfranco Verbystska permezz ta' tweġiba ppreżentata fil-11 ta' Lulju 2017. Huwa manifest li l-proċeduri ma ngħalqux fi żmien sena mid-data tal- preżentata tar-rikors tal-appell. Din il-Qorti ma tistax ma tosservax li kien biss wara li hija ġibdet l-attenzjoni tal-appellant fl-udjenza tat-30 ta' Jannar 2017 li huwa lill-appellata Olena Volodymyrivna Lanfranco Porsella Flores u l-kjamata in kawża appellata għall-ewwel darba bl-appell tiegħu; jinnotifika Madanakollu, din il-Qorti diġa kellha l-opportunità tippronunċja ruħha fil- kawża fl-ismijiet Grech Avukat Leslie Pro Et Noe Vs Pace Albert Bouvet illi: 'Hu minnu li skond l-Artikolu 963 tal-Kap. 12 fil-Qorti tal-Appell proċedura bil- miktub għandha tingħalaq fi żmien perentorju ta' sena li jiddekorri mid-data tal-preżentata tar-rikors tal-appell. Madankollu l-Artikolu 963(3) tal-Kap. 12 jipprovdi: "(3) Jekk, ukoll jekk ikunu għaddew iż-żminijiet perentorji msemmijin fis- subartikolu (1), jinsab li l-proċeduri bil-miktub f' kawża m' humiex magħluqa, il-qorti għandha għal darba waħda biss tagħti dawk l-ordnijiet li jidhrilha xierqa sabiex l-istess proċeduri jingħalqu kemm jista' jkun malajr u sabiex jiġi evitat illi l-kawża tmur deżerta minħabba f' xi nuqqas ta' notifika jew minħabba f' xi nuqqas ta' twettiq ta' xi proċedura jew formalità". Mill-atti jirriżulta li ordni simili qatt ma ngħatat … … Madankollu, bl-introduzzjoni tas-subinċiż (3) fl-Artikolu 963 tal-Kap. 12, fejn ukoll ikun għadda ż-żmien perentorju ta' sena l-qorti għandha tagħti żmien sabiex il-proċeduri jkun jistgħu jingħalqu malajr. Din m' hijiex diskrezzjoni tal-qorti. B' dan il-mod hu evidenti li l-għan tal-leġislatur kien li kemm jista' jkun kawżi ma jmorrux deżerti. Ladarba l-applikazzjoni tas-subinciz (3) ma ġietx limitata għall-kawżi quddiem xi qorti partikolari, japplika kemm għall- proċeduri quddiem il-Prim' Awla u wkoll il-Qorti tal-Appell. Bl-introduzzjoni tal-Artikolu 963(3) tal-Kap. 12, ordni ta' deżerzjoni tista' biss tingħata wara li tkun ingħatat ordni fit-termini tal-imsemmi provvediment. Tant hu hekk li s-subinċiż (3A) jipprovdi:- "(3A) Id-deżerzjoni ta' kawża għandha tiġi dikjarata b' digriet mogħti fil-qorti bilmiftuħ jekk, wara li jkunu ngħataw l-ordnijiet imsemmijin fis- subartikolu (3), il-proċeduri bil-miktub jibqgħu ma jingħalqux" (enfazi mizjuda).' 8 Provvediment mogħti fil-11 ta' Novembru 2015. Għalkemm hu veru li l-proċeduri bil-miktub ma ngħalqux fil-perjodu ta' sena mid-data tal-preżentata tar-rikors tal-appell, jibqa' 'l fatt li din il-qorti qatt ma tat ordni fit-termini tal-artikolu 963(3) tal-Kap. 12 u għalhekk ma tistax tingħata ordni ta' deżerzjoni f' dan l-stadju. Inoltré, għalkemm jidher li l-kjamata in kawża C&F Enterprises Limited qatt ma ġiet notifikata bl-appell prinċipali ta' Paul Lanfranco, pero' dak l-appell ma kienx indirizzat fil-konfront tagħha. Paul Lanfranco appella mis-sentenza minħabba li kien qiegħed isostni li martu kienet responsabbli għall-akkadut, tant hu hekk li fir-rikors tal-appell it-talba taqra: "Illi in vista tal-premessi u tal-provi produċibbli fi stat aktar avvanzat quddiem dina l-Onorabbli Qorti, l-appellant qiegħed jitlob illi s-sentenza fl-ismijiet premessi tiġi riformata fis-sens illi ma tinstabx l-ebda ħtija da parti tal- appellant minħabba r-raġunijiet premessi u l-ħtija tiġi attribwita lil min realment ikkawża l-istess ħsara u ċioe' l-konvenuta Olena Volodymyrivna Lanfranco Porsella Flores". Għaldaqstant tiċħad l-eċċezzjoni preliminari tal-appellata. Sorvolat dan, din il-Qorti ser titratta l-appell prinċipali li permezz tiegħu l- appellant jilmenta li ma kellux jiġi kkundannat iħallas id-danni in kwantu ma kienx jgħix fil-fond in kwistjoni fil-perjodu meta sar id-dannu fil-fond tal-atturi appellati b' dan illi ma kellu ebda ħtija tal-akkadut. Fil-każ odjern għandu jiġi meqjus li proċediment quddiem it-Tribunal għal Talbiet Żghar jinvolvi proċedura verament sommarja bi kriterji differenti minn dawk previsti mil-liġi proċedurali a tenur tal-Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta adoperati fil-qrati ordinarji. Għalhekk, għalkemm l-artikolu 8 (3) tal-Kap. 380 tal-Liġijiet ta' Malta jagħti dritt ta' appell fil-każijiet kollha fejn l-ammont in kwistjoni jaqbeż elf u ħames mitt euro (€1,500): 'wieħed għandu dejjem iżomm in mira illi d-deċiżjoni tat-Tribunal tiġi konfezzjonata prinċipalment skond l-ekwità (Artikolu 7 tal-Kapitolu 380). Dan ifisser li fl-eżami li jrid jiġi kondott ta' l-apprezzament tal-provi li għamel it-Tribunal din il-Qorti trid tara jekk kienx hemm fil-ġudizzju magħmul leżjoni tad-dritt ekwitattiv''9 F'dan l-isfond, din il-Qorti sejra tikkunsidra l-aggravju tal-konvenut appellant u dak tal-konvenuta jekk ikun il-każ. 9 Schanzlin Gaby Vs Vella Joe Et, Qorti tal-Appell Inferjuri, 08.06.2005. Matul is-smiegħ tal-każ ġew prodotti s-segwenti provi: - Romina Borg Johnson Stepic xehdet li l-atturi huma proprjetarji ta' 'Exotica Regent Place' Triq Tumas Fenech, Marsaxlokk li huwa stationery and accessories gift shop. F' Settembru 2010 sabu l-ħanut mgħarraq. Il- ħanut kellu ħażna sew ta' stationery peress li kien il-perjodu ta' qabel ma terġa' tibda l-iskola. Fl-għaxra ta' filgħodu mar fuq il-post il-perit tal-atturi Etienne Incorvaja u waslu għall-konklużjoni li l-kawża kienet perkolazzjoni ta' ilma mill-fond sovrastanti. Dak iż-żmien Olena Volodymyrivna Vella Carbonaro kienet tgħix hemm. Fuq parir tal-perit l-atturi nkarigaw kumpannija sabiex issir spezzjoni tal-katusi u rriżulta li kienu miżdudin bil-weraq. Wara li tneħħew il-weraq ma kien hemm l-ebda problema ta' perkolazzjoni ta' ilma oħra minkejja diversi maltempati. Ix-xhud tat kopja tar-rapport lill-konvenuta Olena Volodymyrivna Vella Carbonaro għaliex deherilha li hija kienet responsabbli. Bl-ilma ġew danneġġjati l-vetrini tal-injam, stationery kif ukoll logħob li kien għal bejgħ.10 Minkejja li ppruvat tikkuntattja lill-konvenuta u ħalliet nota taħt il-bieb tagħha sabiex jitħalla jidħol il-perit jirrapporta ma kien hemm l-ebda tweġiba u kien biss bl-intervent tal-Pulizija li l-Perit daħal fil-fond sabiex jirrelata.11 Il-konvenuta ċaħdet kull responsabbilità u waħħlet f' Lawrence u Severina ‘Theuma li joqgħodu fl-appartament sovrastanti tagħha.12 Ix-xhud kellmet ukoll lill Catherine Lanfranco, omm il-konvenut Paul Lanfranco, li kienet qaltilha li binha kien ilu nieqes mill-post sentejn u għalhekk ma kelliex aċċess għall-post. Ix-xhud kienet konsapevoli li l-konvenuti kienu għaddejjin minn proċeduri ta' separazzjoni. il-Perit Etienne Incorvaja ikkonferma li ġie nkarigat jagħmel rapport tad-danni fil-ħanut tal-atturi wara perkolazzjoni ta' ilma. Minn fuq il- bejt ikkonstata li kien hemm gulley fl-appartament ta' fuq il-ħanut proprjetà tal-konvenuta li ma kienx mibni kif suppost/kien mikxuf13 u rrakkomanda jagħmlu spezzjoni ġewwa l-pipe u hekk għamlu. Kien instab blockage ta' weraq ġol-pajp u tneħħa. Minn hemm għaddew żewġ xtiewi oħra u l- problema ma reġgħatx inqalgħat. Kieku kien hemm gradilja fuq il- gulley il-weraq ma kienux jidħlu ġewwa l-pajp u ma kienx ikun hemm din il-problema. jingaġġaw CCTV Company biex lill-atturi 32 u 33. - Fit-22 t' Ottubru 2012 Olena Volodymyrivna Vella Carbonaro xehedet14 li hi u l-konvenut Paul Lanfranco ilhom jipposjedu l-fond nru. 2 Regent Flats, Triq il-Venerabbli Nazju Falzon, Marsaxlokk mill-2001 liema appartament huwa proprjetà komuni bejniethom. Għexu flimkien fl-imsemmi fond madwar 10 snin/ 11-il sena.15 Fil-ground floor tal-blokka hemm diversi ħwienet fosthom optician li jinsab direttament taħt l-appartament tal- kovenuti. Il-ħanut tal-atturi jinsab maġembu u mhuwiex direttament taħt il-fond tagħhom. Meta ġara l-allegat inċident ma kinitx id-dar iżda sabet nota mingħand is-sid tal-optician fil-letterbox. L-għada filgħodu marret tkellimha u din qaltilha li kien hemm problema ta' perkolazzjoni t'ilma. Kienet għalhekk spezzjonat il-veranda tagħha li deheret xotta u nadifa pero kien hemm xi ħmieġ li deherilha li kien ġej mill- appartament sovrastanti. Ikkonfermat li fil-veranda għandha drain li jagħti għall-istess gulley. Dan kien mogħtti b' xibka li kienet maħmuġa b' dak li waqa mill-fond sovrastanti u nadfittha. Eskludiet li x' xibka kient miksija bil-weraq tal-pjanti tagħha. Peress li d-drains in kwistjoni kienu saru qabel ma xtraw il-fond il-konvenuti, ix-xhud kellmet u bagħtet ittra bl-avukat16 lill-Carmelo Dilley li jirrapreżenta l- kumpannija mingħand min xtraw il-fond tagħhom iżda dan ċaħad kull responsabbiltà. Bagħtet ukoll ittra bl-avukat lill-konjuġi Cuschieri li joqogħdu fil-fond sovrastant peress li kienet ilha minn Mejju tal-2010 issofri danni fil-fond tagħha kaġun ta' perkolazzjoni tal-ilma mill-fond tagħhom.17 In kontro-eżami xehedt li fir-ritratti ma tidhirx ix-xibka għaliex kienet neħħietha biex tnaddaf meta mar il-Perit. - Charles Dilley b' referenza għar-ritratti tal-veranda tal-fond tal- konvenuti fejn jidher li l-area madwar il-katusi mhix mgħottija sew bil- membrane, jgħid li wara disa' snin riedet issirlu maintenance. - Paul Lanfranco ikkonferma li l-fond numru 2, Regent Place, Triq Venerabbli Nazju Falzon, Marsaxlokk kien id-dar matrimonjali li huwa xtara flimkien mal-konvenuta Olena Lanfranco. Minħabba problemi bejniethom huwa kien ħareġ mill-imsemmi fond fil-25 ta' Marzu 2007. Sa dakinhar ma kien hemm l-ebda problema fis-sistema tal-ilma jew tad-dranaġġ. Xehed li ma reġgħax irritorna fl-imsemmi fond għajr f' okkażjoni waħda f' Mejju tal-2009.18 54, 55, 56 u 58 – 63. - Anabelle Lagana, sid l-optician sottostanti għal-fond tal-konvenuti, xehdet li qatt ma ħalliet ebda ittra fil-letterbox tal-konvenuta. Kienet kellmitha ftit jiem qabel l-inċident minħabba problema ta' perkolazzjoni ta' ilma pero qaltilha li kienet mgħaġġla u qatt ma reġgħat marret tkellimha. Ftit jiem wara x-xhud sabet il-ħanut mgħarraq bl-ilma tax- xita li kien ġej mis-saqaf direttament taħt il-veranda tal-konvenuta Caruana. - Il-Perit Alan Serra, espert tekniku maħtur mit-Tribunal fuq talba ta' C&F Enterprises Ltd, irrelata,19 inter alia, li 'l-ilma li jaqa' fit- terrazzin tal-konvenuti Caruana jmur f' pajp tal-50 millimetru fl-art li m' għandux gradilja. Lanqas fuq il-kaxxa li hemm fl- art ta' dan it-terazzin ma hemm u ma kien hemm gradilja u hemm biss xibka żgħira (Dok. 'Jirriżulta ukoll li fit-terazzin tal-konvenuti Caruana kien hemm difetti konsistenti fi ftuħ fil-fili tal-madum tal-art u fil-ġnub tal-kaxxa li hemm fl-art tal-istess terrazzin bir-riżultat illi mas-sadd, l- ilma pperkola minn dan il-ftuħ għall-proprjetà sottostanti.' u li 'jirriżulta ampjament illi s-sistema eżistenti ta' katusi u pajpijiet hija ta' daqs suffiċjenti għall-iskop li hija ntiża u s- sadd irriżulta biss kawża ta' ħmieġ li jaqa' fl-istess katusa mit- terrazzini tal-erba' appartamenti partikolarment tal-konvenuti Caruana u kif ukoll mill-appartament numru 5 sovrastanti ...' . In eskussjoni kkonferma li l-kobor tal-katusa huwa suffiċjenti għal terrazzin ta' dak id-daqs. Il-problema ġiet ikkawżata minħabba n- nuqqas ta' gradilja fit-terrazzin ta' Caruana li ppermetta l-ħmieġ jinżel fil-katusa u jsoddha.20 Jgħid ukoll li kieku kien hemm overflow ma kienx jiġri dan l-inċident iżda jekk tnaddaf il-kaxxa regolarment m' għandekx ikollok overflow u dan ma kienx neċessarju f' każ ta' terrazzini. Ikkonferma ukoll li s-sistema kienet mibnija skont is-sena u l-arti.21 Dwar l-aggravju tal-appellant jirriżulta inkontestat li huwa ma kienx jirrisjedi fil-fond 2, Regent Place, Triq il-Venerabbli Nazju Falzon, Marsaxlokk fil-perjodu in kwistjoni, ossija f' Settembru 2010, inkwantu kien ilu li telaq mill-abitazzjoni matrimonjali mill-25 ta' Marzu 2007. qua sid tal-fond22 fil-perjodu rilevanti, jistax jinħeles mill-obbligu li jwieġeb għall-ħsarat kaġunati lill-ġar tiegħu abbażi tal-pretest li t-tort kien ta' terz, f' dan il-każ l-ex mara tiegħu Olena Volodymyrivna Lanfranco Porsella Flores li kienet tgħix fil-fond in kwistjoni. In tema, issir refrenza għal deċiżjoni tal-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fl-ismijiet Bonnici Hunt Plum Remigio Dr. Nomine Vs Fava Reginald Et Pirotta Ebejer Et Pirotta Ebejer deċiża fil-25 ta' Marzu 2004, fejn ingħad: '… skond l-artikoli 1031,1032 u 1033 tal-Kodiċi Ċivili, li hi l-liġi komuni applikabbli għal kulħadd indistinament, li "kull wieħed iwieġeb għall-ħsara li tiġri bi ħtija tiegħu", u "jitqies fi htija min ma jużax il-prudenza, id-diliġenza u l-ħsieb ta' missier tajjeb tal-familja". L-istess liġi hi mbagħad daqstant ieħor kategorika u ċara dwar il-punt illi "kull min ..… mingħajr ħsieb li jagħmel jew jonqos li jagħmel id-doveri imposti mill-liġi, huwa obbligat għall-ħsara li tiġi minn hekk". Tali prinċipji jabbraċċjaw l-attijiet ta' kummissjoni kif ukoll ta' omissjoni. Fil-każ in eżami l-kawża tal-ħsara li sofra l-ħanut ta' l-assigurat tas-soċjeta' attriċi hija l-bitha f'livell tat-tieni sular, u s-soċjeta' konvenuta Gasan Insurance Agency Limited kienet l-unika li kellha acċċss dirett għaliha u, għalhekk, kienet responsabbli għall-manutenzjoni u tindif tagħha. Dik il- bitha, fil-fatt, fiż-żmien ta' l-inċident, kienet tifforma parti mill-fond okkupat minn Gasan Insurance Services Ltd, li hi kienet tikri mingħand Tagliaferro & Sons. Kien, fil-fatt, l-ilma li nġabar f' din il-bitha li far fil-fond sottostante proprjeta' ta' l-assigurat tas-soċjetà attriċi. Il-kawża tal-ħsara jidher li kienet in-nuqqas ta' din is-soċjetà konvenuta li tieħu ħsieb il-manutensjoni tal-katusa li ġġorr l-ilma tax-xita li jaqa' fil-bitha, u dan peress li kien obbligu tagħha li tara li jiġi evitat il-perikolazzjoni ta' l- ilma għall-fondi sottostanti. … tibqa' r-responsabbiltà tas-soċjetà Gasan Insurance li tara li dik il-katusa kienet at all times libera minn kull sadd u tfixkil għat- 22 Dan jirriżulta kemm mill-affidavit tiegħu kif ukoll mix-xhieda ta' Olena Xuereb Lanfranco Porsella Flores u mill-causa mortis ta' Catherine Mazzacano D'Amato Lanfranco a fol. 19 – 21 tal-proċess tal-appell li assumiet l-atti flok l-appellant. tmexxija ta' l-ilma. L-obbligu prinċipali biex jara li l-ilma ma jipperikolax fil-fond sottostante kien mixħut fuq il-kumpanija Gasan Insurance u, jekk kien hemm bżonn, hi kellha taġixxi kontra minn kien responsabbli għas-sadd biex jassigura li dak is-sadd jitneħħa … Il- manutenzjoni tal-katusi ta' l-ilma tax-xita jaqa' fid-doveri ta' l- inkwilini (ara "Debattista vs Spiteri", deċiża minn din il-Qorti fis-17 ta' Ottubru, 1985) u l-ħsara ġrat preċiżament għax is-soċjetà inkwilina naqset minn dan id-dover tagħha. Anké jekk jiġi argumentat li l- manutenzjoni tal-katusi kien obbligu tas-sid, dan l-argument ma jaġġevolax il-pożizzjoni tas-soċjetà Gasan Insurance, għax skond l- artikolu 1565 tal-Kodiċi Ċivili, l-inkwilin għandu obbligu, taħt piena li jkun responsabbli għad-danni fin-nuqqas, li jirraporta lis-sid mingħajr dewmien kull ħsara li tiġri fil-fond tiegħu.' (enfasi tal-Qorti) Il-fond 2, Regent Place, Triq il-Venerabbli Nazju Falzon, Marsaxlokk kien proprjeta tal-konjuġi Caruana. Il-ħsara saret fi żmien meta l-konjuġi Caruana kienu għadhom mhumiex legalment separati. Skont l-artikolu 1327 tal-Kodiċi Ċivili, il-komunjoni tal-akkwisti tagħmel tajjeb għal: "(f) kull dejn jew indennizz dovut bħala rimedju ċivili minn xi waħda mill-partijiet fiż- żwieġ meta dak l-indennizz ma jkunx dovut bħala rimedju ċivili dwar reat li jkun sar bir-rieda". Irrispettivament tort ta min mill-konjuġi saret il-ħsara u min kien qiegħed igħix fil-fond, fil-konfront tal-atturi il-konjuġi Lanfranco huma responsabbli għall-ħsara li saret fil-ħanut. Iż-żmien rilevanti hu ovvjament meta saret il- ħsara, ċjoe' Settembru 2010. Żmien li fih il-konjuġi Lanfranco kienu għadhom mhumiex legalment mifrudin. Il-fatt li skont l-appellant, fis-sena 2015 il- konjuġi Lanfranco nfirdu legalment, ma jbiddel xejn. Ladarba l-komunjoni tal- akkwisti m'għadhiex teżisti, il-konjuġi jridu jwieġbu għall-ħsara. Għaldaqstant, l-aggravju hu miċħud. Din il-Qorti sejra issa tgħaddi biex titratta l-appell inċidentali tal-konvenuta Olena Volodymyrivna Lanfranco Porsella Flores. Hija tilmenta li t-Tribunal naqas josserva li minkejja li ma kienx hemm gradilja, fil-fatt kien hemm wire mesh li huwa aktar fin minn gradilja li kien iżomm kwalsiasi weraq milli jinżlu ġod- drains. Fil-ewwel lok, mir-ritratti eżebiti mar-rapport tal-Perit Etienne Grech Marguerat wara spezzjoni li saret a tempo vergine ma jirriżultax li l-katusa in kwistjoni kienet mgħottija b'xi wire mesh. Fit-13 ta' Marzu 2011 il-Perit Incorvaja xehed li filwaqt li fil-fond ta' fuq nett kellhom il-pipe tagħhom mgħotti bi gradilja,24 il-gulley fit-terazzin tal-konvenuti "lanqas ma kellu gradilja fuqu biex jilqa' l-ħmieġ25 … Ngħid illi li kieku kien hemm gradilja l-weraq ma kienux jidħlu ġewwa l-pipe u ma kienx ikun hemm dan il-blockage u għalhekk ma kienx ikun hemm din il- problema". Għalkemm fl-affidavit tagħha Verbystka tgħid li meta spezzjonat it-terazzin innotat li l-mesh li kienet qed tgħatti il-bokka tad-drain kienet maħmuġa bid- debris li waqa mit-terrazzin ta' fuq, fix-xhieda tagħha tal-21 ta' Jannar 2013 tgħid li, 'I confirm that this is my property, however usually I have a net; I am not sure why there isn't a net now'. Kliem li qatt ma qalet fl-affidavit li ppreżentat fis-seduta tat-22 ta' Ottubru, 2012. Dan apparti li jekk verament kien hemm net, ma tat l-ebda raġuni għalfejn neħħietu. Inoltre, il-qorti hi tal-fehma li jekk għall-grazzja tal- argument verament kien hemm net, żgur li ma kienx f'postu fejn jinżel l-ilma. Il-qorti żżid li dak li qalet il-konvenuta mhuwiex verosimili meta tqies li l-attriċi xehedet li l-konvenuta Olena Volodymyrivna Lanfranco Verbystska qatt ma fetħet lill-Perit tal-atturi biex jagħmel spezzjoni, liema spezzjoni kienet biss possibbli wara li ngħata aċċess bl-intervent tal-Pulizija.26 Qiegħed jiġi meqjus ukoll li meta sar l-aċċess mill-Perit Saliba fid-9 ta' Jannar 2014 tali xibka kienet hemm u fil-fatt fir-relazzjoni tiegħu kkostata li l-ilma li jaqa' fit-terrazzin tal-konvenuti Lanfranco jmur f'pajp tal-50 millimetru fl-art li m'għandux gradilja. Lanqas fuq il-kaxxa li hemm fl-art ta' dan it-terazzin ma hemm u ma kien hemm gradilja u hemm biss xibka żgħira (Dok. Madanakollu, in kontro-eżami, l-Perit tenna li l-problema ġiet ikkawżata minħabba n-nuqqas ta' gradilja fit- terrazzin ta' Caruana li ppermetta l-ħmieġ jinżel fil-katusa u jsoddha.27 Għalhekk, anké fl-ipotezi inverosimili li x-xibka kienet hemm meta seħħ l- inċident dannuż, tali xibka ma ġietx meqjusa suffiċjenti sabiex tevita li l-ħmieġ jinżel fil-katusa u jsoddha b' dan illi l-ilment tal-appellanta inċidentali ma jreġix. Il-konvenuta ssostni wkoll li t-Tribunal injora l-konklużjoni tal-Perit Serra li qal li kien hemm difett fis-sistema tal-katusi apparti li ma kienx hemm overflow liema binja u katusi kienu responsabbiltà tal-kjamat in kawża. 32 u 33 tal-proċess. Dwar is-sistema tal-katusi l-Perit Serra kien ċar u kategoriku. In eskussjoni kkonferma li l-kobor tal-katusa huwa suffiċjenti għal terrazzin ta' dak id-daqs, u l-problema kienet ikkawżata minħabba n-nuqqas ta' gradilja fit-terrazzin ta' Caruana li ppermetta l-ħmieġ jinżel fil- katusa u jsoddha.28 Jgħid ukoll li kieku kien hemm overflow ma kienx jiġri dan l-inċident iżda jekk tnaddaf il-kaxxa regolarment m' għandekx ikollok overflow u dan ma kienx neċessarju f' każ ta' terrazzini. Ikkonferma ukoll li s- sistema kienet mibnija skont is-sengha u l-arti.29 Inoltre r-rapport tal-Perit Saliba jgħid li 'fit-terazzin tal-konvenuti Caruana kien hemm difetti konsistenti fi ftuħ fil-fili tal-madum tal-art u fil-ġnub tal-kaxxa li hemm fl-art tal-istess terrazzin bir-riżultat illi mas-sadd, l-ilma pperkola minn dan il-ftuħ għall-proprjetà sottosatanti'. Dawn jidhru f'ritratt a fol. 32 li hu mehmuż mar-rapport tal-perit Magri. Isegwi għalhekk li d-dannu ġie kkawżat minn perkolazzjoni ta' ilma mill-fond tal-konjuġi Caruana, minħabba nuqqas ta' manutenzjoni. Mhemmx prova li kien hemm l-istess problema fl- appartament numru 5. Għal dawn il-motivi il-Qorti, tiċħad l-appell u l-appell inċidentali. Spejjeż tal-appell a karigu ta' Catherine Mazzacano D'Amato Lanfranco u spejjeż tal-appell inċidentali a karigu ta' Olena suda Lanfranco Porsella Flores.