Seduta ta' Nhar it-Hamis 16 ta' Novembru 2017 Carmen Holmes (ID Nru. 755187(M)), l-Avukat Generali u l-Awtorita' tad-Djar ghal kull interess li jista' jkollha. Rat ir-Rikors ta' Gevimida Limited (C3558), datat 5 ta' Gunju 2015 (vide fol 1 et seqq.), li jaqra hekk; Illi s-socjeta' attrici hija proprjetarja tal-appartament numru 79, Block E 'Marshall Court', Victory Street, Ħal Safi u dana skond kuntratt t'akkwist fl-atti tat- tmienja u ghoxrin (28) ta' Lulju, elf, disa' mija u tnejn u disghin (1992) tan-Nutar Clyde Cassar Gaffiero Papallo (kopja hawn annessa u mmarkata Dok. Illi l-appartament surreferit kien gie rekwizizzjonat, flimkien mal-bqija tal- appartamenti ghall- Akkomodazzjoni Socjali permezz tal-ordni ta' rekwizizzjoni numru 28891 datata 14 ta' Marzu, 1969 (kopja hawn annessa u mmarkata Dok. 'Marshall Court' mid-Direttur jikkostitwixxu Illi konsegwentement ghal tali rekwizizzjoni l-appartament gie moghti b'titolu ta' kera lill-genituri tal-intimata Carmen Holmes u dana versu l-kera stipulata mid- Dipartiment ghall-Akkomodazzjoni Socjali ta' Eur 225.95 u dana sal-ewwel (1) ta' Jannar, 2010 meta l-kera relattiva giet awmentata ghal Eur 241.28. Ili l-awturi tas-socjeta' esponenti kienu ikkontestaw tali ordni ta' rekwizizzjoni permezz ta' rikors quddiem l-Onorabbli Prim'Awla tal-Qorti Civili fl-ismijiet '‘Theuma Carabez Roger Busuttil Carbonaro et. V. Salvino Green' li sar a tenur tal-art. 8 tal-Att dwar id-Djar (Kap. 125 tal-Ligijiet ta' Malta) liema rikors madanakollu gie michud permezz tad-decizjoni datata tletin (30) ta' Gunju, elf disgha mija u tmenin (1980) (kopja hawn annessa u mmarkatra Dok. Illi tali appartament jinsab fit-tieni sular tal-blokka imsemmija, fil-kantuniera tal- istess u ghandu spazju ta' madwar 154 metri kwadri. L-istess appartament huwa kostitwit minn kcina, pantry, kamra tal-ikel, living room, tlett kmamar tas-sodda, kamra tal-banju, toilet separate u kamra tal-hasil fuq il-bejt komuni. L- appartament huwa munit ukoll minn lift li jesa erba' passigieri. Illi l-appartament surreferit gie sussegwentement derekwizizzjonat permezz tal- ordni ta' de-rekwizizzjoni relattiva numru 24344 mahruga fil-11 t'Awissu, 2003 (kopja hawn annessa u mmarkata Dok 'D'). Illi l-appartament illum ghadu jinsab okkupat b'titolu ta' kera skont il-ligi mill- intimata Carmen Holmes bhala r-residenza taghha u dan bi pregudizzju serju li kien ghadu qed jigi soffert mir-rikorrenti u minkejja li, kif jirrizulta mir-ricerki hawn annessi (Dok 'E' annessi), l-istess Carmen Holmes sahansitra hija proprjetarja ta' immobbli ohrajn, inkluz ta' appartament fuq il-'front' ta' San Giljan. Illi fi kwalsiasi kaz il-kumpens surreferit mhux wiehed li jirrifletti l-valur tal-fond fuq is-suq illum billi dan il-fond fuq is-suq hieles jista' jgib kera ferm ahjar minn dik surreferita. Illi inoltre huwa car ukoll li l-esponenti kienu u ghadhom qeghdin igorru piz sporporzjonat bhala effett ta' dak surreferit. Illi ghar-ragunijiet kollha moghtija jirrizulta car li gew u ghadhom qeghdin jigu vjolati d-drittijiet tal-esponenti ghat-tgwadija tal-proprjeta` taghhom bl-ordni ta' rekwizizzjoni u l-konsegwenti tehid fuq imsemmi oltre mill-konsegwenti kontinwata okkupazzjoni da parti tal-intimata Carmen Holmes tal-appartament 'de quo' u dana kif protetti bl-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea oltre d-dritt tal-esponenti ghan-non-diskriminazzjoni a bazi tal-art. 14 tal-istess Konvenzjoni. Ghaldqstant ir-rikorrenti jitolbu li dina l-Onorabbli Qorti, prevja dawk id- dikjarazzjonijiet kollha necessarji u/jew opportuni, tal-premessi joghgobha: (i) Tiddikjara li bil-fatti hawn esposti gew vjolati d-drittijiet fundamentali tal- esponenti ghall-proprjeta` taghhom kif protetti kemm mill-artikolu 14 u mill- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja u kif ukoll mill-Art. 37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta rispettivament, u konsegwentement (ii) Taghti dawk ir-rimedji kollha opportuni u effettivi inkluz jekk ikun hemm il- htiega li jigu dikjarti nulli jew inapplikabbli fil-kaz in ezami l-effetti kollha tal- ordni ta' rekwizizzjoni, li tiddikjara r-rilaxx tal-fond surreferit u tordna l- izgumbrament tal-intimata Carmen Holmes mill-appartament in kwistjoni u/jew billi tillikwida il-kumpens jew 'just satisfaction' dovut lill-esponenti dan b'riserva ghal-likwidazzjoni fl-istadju opportun tad-danni sofferti minnhom bhala konsegwenza tal-fatti kollha surreferiti jekk ikun il-kaz u taghti kull ordni u rimedju iehor xieraq jew opportuni biex tigi spurgata il-vjolazzjoni tad- drittijiet fondamentali taghhom hawn lamentata. Bl-ispejjez ta' din il-procedura kontra l-istess intimati jew min minnhom minn issa ngunti in subizzjoni. Rat illi l-atti tar-rikors promotur, id-digriet u l-avviz tas-smiegh gew debitament notifikati skond il-ligi; Rat ir-Risposta tal-Awtorita tad-Djar ghar-rikors tal-5 ta' Gunju 2015, datata 17 ta' Gunju Illi it-talbiet attrici huma infondati fil-fatt u fid-dritt; Illi l-atturi ma ezawrewx ir-rimedji ordinarji taghhom qabel ma bdew din il- procedura li suppost hi wahda specjali ghalhekk il-kawza ma tistax tregi; Illi l-atturi iridu jippruvaw it-titolu taghhom ghall-propjeta mertu tal-kawza; Illi meta l-atturi akkwistaw il-propjeta mertu ta' din il-kawza huma kienu jafu li qed jixtru propjeta li kienet rekwizizzjonata – in vista ta' dan l-gharfien ma jistghux issa jikkontendu li minhabba f' din l-Ordni id-dritt fundamentali taghhom ghall-propjeta kien qed jigi lez. Fil—fatt hu cert li tali ordni ta' rekwizzjoni kellu effett dirett fuq il-prezz li huma hallsu ghax-xiri tal-propjeta; Illi fil-fatt l-istess kuntratt ta' akkwist prezentat mill-atturi isemmi li il-propjeta' kienet milquta bl-Ordni ta' Rekwizizzjoni. Fil-kuntratt tat-28 ta' Lulju 1992 fl-Atti Illi il-hrug Ordni ta' Rekwizizzjoni mhijiex per se leziva ta' dritt fundamentali tal- propjeta u hi permessa bil-ligi basta li l-kumpens imhallas ikun proporzjonat. f' dan il-kaz jinghad li l-atturi u l-awturi taghhom kienu qed jacccettaw il-kera li kienet qed tithallas u l-atturi kienu jafu sewwa kemm kienet dik il-kera. Minkejja dan huma hassew li kien xorta tajjeb ghalihom li jakkwstaw dik il-propjeta bil- prezz maqbul. skont il-ligi issa. Illi fl-1971 il-kera li kienet qed tithallas kienet ta' Lm91.00 fis-sena li ghal dak iz- zmien ma kenitx wahda baxxa – fil-fatt kienet gia aktar mill-irhas kera stabbilita rekwizizzjonat fil-11 ta' Awwissu 2003 u ghalhekk l-istess Awtorita tad-Djar ma ghandha ebda setgha fattwali jew legali fuq l-imsemmi fond. et seqq., li taqra hekk; ragunijiet: Illi intant ukoll l-atturi accettaw il-kera minn ghand l-inkwilina biex b' hekk inholoq kuntratt ta' kera bejn il-partijiet. In vista ta' dan, il-vertenza odjerna hi wahda ta' dritt civili bejn il-partijiet kontraenti u l-Awtorita tad-Djar ma ghandhiex locus standi. Illi intant ukoll fit-23 ta' Settembru 2002 Gevimida Ltd infurmat lill-Awtorita tad- Djar li ma kellha ebda vertenza mal-inkwilina Carmen Holmes, ma kien hemm ebda arretrati ta' kera u talbet id-derekwizizzjoni tal-propjeta. Illi f' dawn ic-cirkostanzi fil-5 ta' Mejju 2003 Carmen Holmes kienet infurmata li id-dipartiment kellu intenzjoni li jnehhi l-ordi ta' rekwizizzjoni la darba hi kienet Fil-15 ta' Mejju Carmen Holmes qablet ma' dan u ghalhekk id-Derkwizizzjoni harget fil-11 ta' Awwissu 2013. Rat ir-Risposta ta' Carmen Holmes ID Nru 521334M, datata 17 ta' Gunju 2015, vide fol 39 Illi t-talbiet ghandhom jigu michuda fil-konfront taghha u dan ghas-segwenti Illi preliminarjament l-kawza hija intempestiva u t-talbiet ghandhom jigu michuda stante is-socjeta rikorrenti ma ezawritx ir-rimedji ordinarji kollha li ghandha qabel ma rreferiet l-kaz quddiem din il-Qorti. Jekk ghandha lment dwar l-ammont ta' kera u ghandha kaz ghal zgumbrament ma tistghax tinqeda b'din l-Qorti biex taghmel dan stante li ghandha rimendji ordinarji biex taghmel dan. Illi bla pregudizzju ghal premess jigi rilevat li din mhix il-Qorti idoneja li tordna r- rilaxx tal-fond u li tistablixxi li ma hemmx titolu validu ta' kera jew li tordna kera Illi l-esponenti ghandha titolu validu ta' kera u minn dejjem giet rikonoxxuta bhala li ghandha tali titolu mis-socjeta rikorrenti tant li minn meta akwistat l-fond in kwistjoni dejjem accettat il-kera minghand l-esponenti u kien biss mill-1 ta' Jannar 2015 ta' din is-sena biss li s-socjeta rikorrenti bdiet tirrifjuta l-kera liema Illi l-ewwel ircevuta tal-hlas tal-kera li harget is-socjeta rikorrenti hija datata 19 ta' Jannar 1993 , tithallas sitt xhur bil-quddiem u dejjem giet accettata mis-socjeta rikorrenti sal-31 ta' Dicembru 2015. Difatti l-ahhar ircevuta tal-hlas hija datata 11 ta' Gunju 2014 u mhalsa sal-31 ta' Dicembru 2014. (Dok A- kopja ta' dawn l- ewwel u l-ahhar ircevuta mahruga mis-socjeta rikorrenti) . Illi l-kera hi ta' €120.64c kull sitt xhur. Illi Joseph Delicata in rappezentanza tas-socjeta attrici kien jikkomunika mal- esponenti u qabel mal-genituri taghha kif jidher mill-anness Dok C li hija ittra mibghuta fit-22 ta' Dicembru 2002 minn l-istess Joseph Delicata ghan-nom tas- Illi meta s-socjeta rikorrenti akwistat dan il-fond fis-sena 1992 hija kienet taf li dan il-fond huwa bin-nies go fih li ghandhom titolu validu ta' kera, u anke meta gie derekwizizzjonat fil-11 ta' Awissu 2003 skond kif jirrizulta minn Dok D prodott mis-socjeta rikorrenti, l-istess socjeta rikorrenti baqghet tirrikonoxxi lill-esponenti bhala inkwilin tant li baqghet taccetta l-kera u baqghet taghmel dan sal-31 ta' Illi l-konsiderazzjonijiet premessi jdajfu l-argument li la darba s-socjeta rikorrenti baqghet taccetta l-kera allura dan ifisser li kien hemm rikonoxximent da parti tas- sidien u giet stabbilita relazzjoni ta' kera bejn is-sid u l-okkupanti. Illi t-talbiet tas-socjeta rikorrenti huma bazati fuq l-artikolu 14 tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel protokoll tal-konvenzjoni Ewropeja u kif ukoll mill-artikolu 37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta rispettivament. Illi kif irriteniet il-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza Galea et vs Briffa tat-30 ta' Novembru 2001 u Amato Gauci ve Avukat Generali et tas-26 ta' Mejju 2006,: "Hi allura l-fehma ta' din l-Qorti li fil-kaz taht ezami ma jokkorrux l-estremi tal- ewwel paragrafu tal-artikolu 37 in kwantu kif fuq elaborat hawn non si tratta ta' tal-uzu tal-istess proprjeta". tehid ta' proprjeta jew ta'jedd fuqha taht xi forma jew ohra izda ta' limitazzjoni Illi bla pregudizzju ghal premess, anke jekk din l-Qorti tilqa t-talbiet tas-socjeta rikorrenti, rigward quantum tal-kumpens, tenut kont li ma hemmx rekwizizzjoni vigenti, li s-socjeta rikorrenti xtrat l-fond bir-rekwizizzjoni vigenti u ghalhekk kienet komda b'din ir-rekwizizzjoni, tenut kont li rrikonoxxiet l-esponenti bhala inkwilin, u s-socjeta rikorrenti damet rieqda fuq id-drittijiet funamentali taghha sakemm iddecidiet li tagixxi quddiem din l-Qorti ghal aktar minn 23 sena, il-Qorti fl-umli fehma tal-esponenti ghandha tiehu dawn in konsiderazzjoni meta tigi biex tikkonsidra ammont gust u ekwu. Salv risposti ulterjuri. Illi hija ma ghandhiex spejjez. hekk; Rat ir-Risposta tal-Avukat Generali, datata 1 ta' Lulju 2015, (vide fol 44 et seqq.), li taqra Illi preliminarjament, skont l-artikolu 181B tal-Kap.12 tal-Liġijiet ta' Malta, l- Avukat Ġenerali mhuwiex il-leġittimu kontradittur f'dawn il-proċeduri u konsegwentement għandu jiġi lliberat mill-osservanza tal-ġudizzju;1 Illi dejjem in linea preliminari u mingħajr preġudizzju, hija l-umli fehma ta' l- esponent li din l-Onorabbli Qorti għandha tirrifjuta li teżerċita s-setgħat tagħha skont il-proviso tal-artikolu 4(2) tal-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea (Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta) in kwantu mir-rikors promutur ma jirriżultax li r- rikorrent eżawrixxa l-mezzi xierqa ta' rimedju għall-ksur allegat li kienu disponibbli favur tiegħu. La darba tneħħa l-Ordni ta' Rekwiżizzjoni, ir- rikorrenti għandhom rimedji ordinarji quddiem il-Qrati Ċivili kontra l-inkwilin; 1 ara Margaret lyangan et vs L-Awtorità tad-Djar; L-Avukat Ġenerali et, deċiża mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fis-16 ta' April 2015; u Louis Rodo Bileci vs Calcidon Pantalleresco; L-Awtorità tad-Djar; L-Avukat Ġenerali, deċiża mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fl-14 ta' Lulju 2011 u mill-Qorti Kostituzzjonali fl-24 ta' Frar 2012; Illi dejjem in linea preliminari u mingħajr preġudizzju għall-premess u għall- eċċezzjonijiet fil-mertu, in kwantu l-azzjoni tar-rikorrenti hija bbażata fuq l- allegat ksur tal-artikolu 14 u l-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokol tal- Konvenzjoni dwar il-Ħarsien tad-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem, l-azzjoni odjerna hija inammissibbli ratione temporis fit-termini tal-artikolu 7 tal-Kap 319 li jipprovdi li l-ebda allegat ksur tad-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali mwettaq qabel it-30 ta' April 1987 ma għandu jagħti lok għat- teħid ta' azzjoni taħt l-artikolu 4 ta' dak l-Att u dan in vista tal-fatt li l-Ordni ta' Rekwiżizzjoni numru Pantalleresco mertu tar-rikors promutur jirrisali għall-14 ta' Illi fil-mertu u mingħajr preġudizzju għas-suespost, it-talbiet tar-rikorrenti għandhom jiġu miċħuda peress li huma infondati fil-fatt u fid-dritt u dan għar- raġunijiet segwenti li qed jiġu hawn elenkati mingħajr preġudizzju għal xulxin: Il-kumpannija rikorrenti għandha ġġib prova ċara li hija l-unika proprjetarja Il-ħruġ ta' ordni ta' rekwiżizzjoni u l-allokazzjoni tal-fond in kwistjoni sar skont il-liġi u ma jivvjolax id-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif protetti bl- artikolu 14 u bl-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, kif ukoll bl-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta; Illi ma hemm xejn illegali jew li jikser id-drittijiet fundamentali fil-ħruġ ta' ordni ta' rekwiżizzjoni. L-ordni ta' rekwiżizzjoni jinħareġ sabiex il-fond rekwiżizzjonat jiġi mogħti, kontra ħlas ta' kumpens, lil min ikun fi ħtieġa ta' akkomodazzjoni soċjali. L-ordni ta' rekwiżizzjoni taħt jikkostitwixxi biss miżura ta' kontroll ta' użu tal-proprjetà fil-forma ta' detenzjoni temporanja ta' dik il-proprjetà fl-interess pubbliku. Għaldaqstant ir- rekwiżizzjoni tal-fond in kwistjoni, tenut kont ukoll tal-fatt illi l-istess rekwiżizzjoni ssir kontra pagament li s-sid jista' wkoll jikkontesta quddiem il- Bord li Jirregola l-Kera u quddiem il-Qorti ta' l-Appell, ma jiksrux id- Ewropea. tirċievi; disposizzjonijiet ta' l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Il-kumpannija rikorrenti ma jidhirx li qatt ikkontestat l-ammont ta' kera li kienet Illi mingħajr preġudizzju għall-paragrafu preċedenti, in ogni caso, il-kumpens xieraq għall-privazzjoni tal-propjetà ma għandux ikun il-valur kummerċjali tal- kera tal-fond;2 Importanti wkoll li jiġi sottolineat li l-kumpannija rikorrenti kienet konxja tal- fatt li l-proprjetà li xtrat kienet milquta bl-Ordni ta' Rekwiżizzjoni, kif anke ġie mniżżel fil-kuntratt stess; Illi ġaladarba l-ordni ta' rekwiżizzjoni tneħħiet, l-Istat ma għandu ebda setgħa oħra fuq il-fond jew fuq l-okkupanti u jekk oltre għall-ordni ta' rekwiżizzjoni l- okkupanti ma kellhom xejn iktar li kien jipproteġihom fil-pussess tal-fond, allura r-rikorrenti hija ħielsa li tipproċedi sabiex tirkupra l-fond; Illi l-kumpannija rikorrenti ma ssodisfatx element importanti sabiex tiskatta l- applikabbilità tal-provvediment fl-artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea. Dan l- artikolu jissottolinea li t-tgawdija tad-drittijiet u l-libertajiet kontemplati fil- Konvenzjoni għandha tiġi assigurata mingħajr diskriminazzjoni għal kull raġuni bħalma huma s-sess, razza, kulur, lingwa, reliġjon, opinjoni politika jew opinjoni oħra, oriġini nazzjonali jew soċjali, assoċjazzjoni ma' minoranza nazzjonali, proprjetà, twelid jew status ieħor. Fil-każ in diżamina ma ġiet allegata l-ebda diskriminazzjoni għal xi raġuni ta' status kif mitlub, sabiex ikun hemm vjolazzjoni tal-artikolu 14 tal-Konvenzjoni. Peress li r-rikorrenti ma wrietx li l-allegat trattament diskriminatorju kien imsejjes fuq xi kawżali ta' status, isegwi li l-istħarriġ kostituzzjonali mitlub mir-rikorrenti ma jistax jiġi milqugħ; Salv eċċezzjonijiet ulterjuri. Għaldaqstant, l-esponent jitlob bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad il- pretensjonijiet kif dedotti fir-rikors promotur bħala infondati fil-fatt u fid-dritt stante li r-rikorrent ma sofra l-ebda ksur tad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fondamentali, u dan bl-ispejjeż kontra l-istess kumpannija rikorrenti. Rat ir-Relazzjoni tal-Perit Tekniku Alan Grech Lateo, mahlufa fl-10 ta' Marzu 2016, a fol 77 et Rat in-Noti ta' Sottomissjonijiet tal-partijiet; Rat id-dokumenti ezebiti u l-atti kollha tal-kawza; Semghet it-trattazzjoni tal-partijiet. Ikkonsidrat: Il-Perit Joseph Delicata, direttur tas-socjeta rikorrenti, xehed permezz ta' affidavit a fol 53 et seqq. illi s-socjeta rikorrenti hija proprjetarja tal-appartament in kwistjoni, u dan skont kuntratt t'akkwist datat 28 ta' Lulju 1992. Spjega li dan l-appartament gie fil-pussess tas-socjeta rikorrenti b'titolu ta' datio in solutum u dan peress illi tali appartament kien jifforma parti mill-wirt tal-Kaptan Serafin Delicata, missier ix-xhud, li kien azzjonista ta' appartament in kwistjoni, u dan id-datio in solutum kien il-mez li bih l-eredita ta' missieru giet diviza bejn l-eredi kollha. Spjega illi l-appartament in kwistjoni, flimkien mal-bqija tal-appartamenti li jikkostitwixxu Marshall Court kienu gew rekwizizzjonati mid-Direttur ghall-Akkomodazzjoni Socjali permezz ta' ordni ta' rekwizizzjoni datat 14 ta' Marzu 1969 u sussegwentement kien gie moghti b'titolu ta' kera lil genituri tal-intimata versu l-kera stipulata mid-Dipartiment ghall-Akkomodazzjoni Socjali ta' €225.95 sas-sena dal-1 ta' Gunju 2010, meta l-kera gie awmentata ghal €241.28 fis-sena. Kompla illi din l-ordni kienet giet ikkontesta mil-awturi tas-socjeta rikorrenti permezz ta' kawza fl-ismijiet ‘Theuma Carabez Roger Busuttil Carbonaro et v. Salvino Green, liema rikors kien gie michuda permezz ta' sentenza datata 30 ta' Gunju 1980. illi sussegwentement kien hemm ordni ta' de-rekwizizzjoni li nhareg fil-11 ta' Awissu 2003, permezz ta' liema, l-appartament in kwistjoni kien gie derekwizizzjonat, ghalkemm is-socjeta rikorrenti xorta ma setghatx tirriprendi lura l-pussess ta' dan l-appartament peress illi kien jinsab okupat b'titolu ta' kera skont il-ligi mill-intimata Carmen Holmes Carabott Damato illi dan l-appartament jinsab fit-tieni sular tal-blokka in kwistjoni, fil-kantuniera, u Spjega li huwa kostitwit minn kcina, pantry, kamma tal- ikel, living room, tlett ikmamar tas-sodda, kamra tal-banju, toilet separate u kamra tal- hasel fuq il-bejt komuni. Zied illi l-blokka hija wkol munita b'lift li jesa' erba' passigieri. Ikkonferma illi llum il-gurnata l-appartament in kwistjoni m'ghadux derekwizizzjonat, u li hu kien prezenti meta s-socjeta rikorrenti Qabel ukoll illi s-socjeta rikorrenti baqghat taccetta l-kera Xehed illi l-applikazzjoni ghad-derekwizizzjoni saret minn Constructions Limited, u l-ittra a fol 100 hija biss ittra permezz ta' liema intalab illi jekk kien hemm ordni ta' derekwizizzjoni kopja tal-ordni tigi mibghuta lis-socjeta rikorrenti. Mistoqsi jekk il-proprjeta li qed jghid li ghandha l-intimata hijiex boathouse xehed illi l-fatt li hi ghandha proprjeta ohra irrizultalu mir-ricerki peress illi qatt ma mar fuq is-sit, ghalkemm mir-rickerki ma jirrizultax illi din hija boathouse, Ikkonferma li meta s-socjeta rikorrenti akkwistat l-appartament in kwistjoni kienet taf illi l-appartament kien rekwizizzjonat u li kien hemm in-nies go fih bil-kera. Il-Perit Samuel Camilleri Despott xehed permezz ta' affidavit a fol 91 et seqq. illi huwa gie mqabbad mill-Awtorita tad-Djar sabiex jirredigi rapport li jindika l-valur fis-suq kurrenti u kif ukoll il-valur lokatizju tal-appartament in kwistjoni. Permezz tar-rapport tieghu huwa stabbilixxa illi l-valur fis-suq tal-proprjeta fl-2015 kien jammonta ghal €175,000, u li ghalhekk il-valur lokatizju ghal dik is-sena kien ta' €7,875 kull sena. Ikkonkluda wkoll illi l-valur fis-suq fis-sena 1969 tal-istess appartament kien ta' €5,825, filwaqt li l-valur lokatizju kien ta' €233 fis-sena. In kontro-ezami a fol 129 et seqq. xehed illi ha in konsiderazzjoni l-fatt illi l-appartament in kwistjoni m'huwiex wiehed gdid, u li biex wasal ghal konkluzjoni rigward il-valur ghamel uzu minn metodu ta' direct comparison. Minkejja li ma kkonsultax ma agenti, huwa ikkompara x'qed joffri s-suq fil-vicinanzi. Xehed illi hu ha in konsiderazzjoni l-istat li fih jinsab l-appartament u zied jghid illi li kieku l-appartament kien f'kondizzjoni ahjar, il-valur lokatizju kien ikun aktar gholi. Mario Touarha, Ufficjali tal-Awtorita tad-Djar, xehed permezz ta' affidavit a fol 95 et seqq. illi l-appartament in kwistjoni kien gie rekwizizzjonat fl-14 ta' Marzu 1969 u allokat lil Anthony Holmes fis-7 ta' April 1971. Xehed illi dak iz-zmien il-kera stabbilita kienet fir-rata ta' Lm97 (ekwivalenti ghal €225.95) fis-sena, li hija oghla mill-kera minima annwali u b'dan kien gie mgharraf lis-sid, u cioe il-Kaptan S. Xuereb li qatt ma ogezzjoni ghal dan il-ftehim jew ghall-ammont ta' kirja. Kompla illi fl-2001, id-Dipartiment tal- Akkomodazzjoni Socjali kien rcieva ittra u kuntratt ta' akkwist datat 28 ta' Lulju 1992 li gibdu l-attenzjoni tad-Dipartiment li s-socjeta rikorrenti kienet is-sid il-gdid tal- Zied li fit-23 ta' Settembru 2002, is-socjeta rikorrenti kienet talbet sabiex jitnehha l-ordni ta' rekwizizzjoni u nformat lid-Dipartiment illi l-inkwilina Ghalhekk kien beda l-process biex titnehha din l- ordni billi intbaghtet ittra dwar dan lil Holmes. Spjega illi peress li Fenech ma kienitx sabet oggezzjoni, l-ordni ta' derekwizizzjoni inghatat fil-11 ta' Awissu 2003. In kontro-ezami a fol 133 et seqq. ikkonferma illi li kieku s-socjeta rikorrenti ma rrikonnoxietx lill-intimata Holmes bhala inkwilina, l-ordni ta' rekwizizzjoni ma' kienx Ikkonferma illi dan l-appartament dejjem baqa' f'idejn l-istess familja u qatt ma kien hem terminazzjoni ta' kera. Carmen Holmes xehed permezz ta' affidavit a fol 138 et seqq. illi ilha toqoghod fl- appartament in kwistjoni mis-sena 1971, meta kienet dahlet fih flimkien mal-genituri taghha u hutha, meta kellha sbatax -il sena u nofs. Spjegat li originarjament il-kera kienet fuq isem missieru, li kien ihallas il-kera li Awtorita tad-Djar, u ma mewtu fis-sena 1978 kienet ghaddiet fuq isem ommha, li kienet thallas il-kera lil Perit Delicata. Kompliet li meta mietet ommha, il-kera ghaddiet fuq isimha peress illi hi kienet baqghat toqoghod id-dar, u kienet dejjem thallas il-kera regolarment, u s-socjeta rikorrenti kienet dejjem tohrogilha Ziedet illi pero fis-sena 2015 ma kienetx irceviet ricevuta u eventwalment kienet irceviet ittra ufficjali minghand is-socjeta rikorrenti, datata 26 ta' Mejju 2015, fejn saret taf illi s-socjeta rikorrenti riedet tkecciha, u kien ghalhekk hija bdiet tiddepozita l-kera, fl- ammont ta' €249.28, il-Qorti. Spjegat li fl-appartament hemm bzonn li jinbidel il-madum, u li apparti minn hekk ikun hem hafna ntiena ta' zejt minhabba t-tisjir ta' inkwilini ta' appartamenti ohra. Xehdet li l- hadid tat-twieqi, il-gallarijiet, il-plumbing, u l-kamra tal-banju ghamlithom hi a spejjez Refalo il-proprjeta li s-socjeta rikorrenti qed tghid li ghandha, xehdet illi dan mhux post abitabbli tant li lanqas ma hemm permessi tal-MEPA. Spjegat li bid-daqs tieghu lanqas biss jikkwalifika bhala one bedroom apartment, ghaliex kull ma fih kamra wahda Ziedet li l-post tant hu zghir li lanqas ghandha fejn taghmel kamra tas-sodda u kamra tal-ikel. qabel is-sena 1992. Qalet illi kif kienet mietet ommha, l-istess Perit kien qaleb il-kera fuq Ikkonfermat illi ghamlet numru ta' miljoramenti fl-appartament, inkluz illi biddlet il-kcina xi hames snin qabel, u li b'kollox nefqet xi Lm7,000 – Lm8,000 fuq il-post minn mindu l-kera daret fuq isimha. Rigward il-lift xehdet illi ghaxra mir-residenti tal- appartamenti fil-blokka kienu hargu sehemhom sabiex jigi nstallat il-lift. xehdet illi ghandha garaxx f'San Kappara, San Ġwann u hanut mikri ħaż-żabbar-Gzira. Mistoqsija jekk ghandiex haunt Ħal Ghaxaq xehdet illi kellha hanut izda cedietu lura lis-sid, ghaliex kienet bic-cens. Rigward l-appartament ta' Gorg Borg Olivier Street xehdet illi dan m'huwiex appartament ghaliex huwa zghir wisq, u tuzah meta tmur il-bahar, biex wara tkun tista tiehu shower, Il-Perit Godwin Brincat Peplow, fir-rapport tieghu a fol 140 et seqq. irrelata illi hu gie mqabbad mill-intimata Fenech sabiex jispezzjona l-fond bl-indirizz Flat 1, No. 3, Triq Gorg Borg Olivier, St. Julians, liema spezzjoni saret fis-6 ta' Gunju 2016. Spjega li dan hu appartament li jinsab fl-ewwel sular tal-blokka, liema appartament huwa kbir 37 metri Zied li pero id-daqs minimum ta' apartament b'kamra tas-sodda wahda huwa ta' mhux inqas minn 55 metri kwadri. Ikkonkluda li dan l-appartament li gie mibjugh lil intimata Fenech huwa r-rizultat ta' sub-divizjoni ta' appartamenti fi tnejn, minghajr il- permessi necessarji. Fir-rapport tieghu a fol 144 et seqq., rigward l-appartament in kwistjoni, irrelata illi huwa gie mqabbad mill-intimata Fenech sabiex jaghti valutazzjoni tal-appartamenti in kwistjoni. Spjega li l-appartament in kwistjoni huwa kbir circa 130 metri kwadri, u r-rental yield tal- appartament ikkalkulah fuq 4% tal-prezz fis-suq kurrenti. Ikkonkluda illi l-valur fis-suq kurrenti tal-appartament in kwistjoni huwa ta' €120,000, u konsegwentement il-valur lokatizzju huwa ta' €4,800 fis-sena. Zied illi l-valur fis-suq fl-1992 kien ta' €35,000. spezzjoni fuq is-sit fis-7 ta' Frar 2017. Irrelata illi l-arja msaqfa tal-appartament in kwistjoni tammonta ghal 147 metri kwadri. Spjega li skont studju li kien ghamel fl-2015, appartament ta' dan it-tip ghandu l-valur ta' €880 ghal kull metru kwadru msaqqaf, liema ammont jrid jigi aggustat 'l fuq b'circa 25% biex jaghmel tajjeb ghaz-zieda fil-valur mill- 2015 'l hawn, specjalment f'din iz-zona ta' Malta, u li ghalhekk il-valur illum il-gurnata huwa ta' €1,100 ghal kull metru kwadru. Ikkonkluda ghalhekk illi l-appartament in kwistjoni ghandu valur ta' €162,000. Zied illi r-rental yield ta' dan l-appartament ghandha tigi kkalkulata b'mhux izjed minn 2.75% tal-valur tal-fond, u ghalhekk il-valur lokatizzju ta' dan l-appartament huwa ta' €4,455 fis-sena jew, €371.25 fix-xahar. Ikkonsidrat Fir-relazzjoni tieghu, il-Perit Alan Grech Lateo, irrelata illi l-floor area tal-appartament in kwistjoni hija ta' 150 metri kwadri. Spjega illi bħala valur, il-fond gie kkonsidrat fi stat 'unfurnished' (ċioe' ekluż il-mobbli pero nkluż dak kollu li huwa fiss bħalma huma l- kċina, bibien, aperturi u kamra tal-banju). Kompla illi dan il-valur huwa l-valur ġust li din il-propjeta ġġib fis-suq kieku kellha tiġi mibjugħa llum bħala libera u franka minn sidha volontarjament. lokatizju fil-kwistjoni huwa funzjoni (f'persentaġġ) tal-istess valur tal-fond bħala liberu u frank u fi stat 'unfurnished'. kkunsidrata minnu kienet ta' erbgħa punt tnejn ħamsa fil-mija (4.25%) tenut kont li din il- propjeta tinsab f'zona b'domanda għolja għal appartamenti simili għall-kiri. Rigward il-valur, wara li kkunsidra dawn il-punti u l-lok li fih tinsab din il-propjeta, stima l-valur ta' din il-propjeta fil-preżent fl-istat li hi bħalissa bħala libera u franka u fi stat 'unfurnished' fl-ammont ta' mija u ħamsa u tmenin elf Euro (€185,000). Rigward il-valur lokatizzju, kkonkluda illi l-valur lokatizju annwali fil-preżent bir-rata ta' erbgħa punt tnejn ħamsa fil-mija (4.25%) fuq il-valur ta' €185,000 jammonta għal sebat elef, tminn mija u tnejn u sittin Euro u ħamsin ċenteżmi (€7,862.50) fis-sena. B'riposta ghad-domandi in eskussjoni, xehed a fol 113 et seqq. illi biex jistabilixxi il-valur tal-fond huwa bbaza ruhu fuq l-esperjenza, u lanqas ma qies l-Indici imhabbra mill-Bank Centrali ta' Malta u mill-Ufficju Nazzjonali tal-Istatistika peress li dawn jistablixxu l- awment tal-proprjeta matul is-snin u mhux il-valur proprju. Xehed illi ha kont li l- appartament huwa qadim u li l-madum huwa miksur, izda mhux il-fatt li l-parkegg huwa limitat u dan peress illi ma jaqbilx li dan inaqqas il-valur tal-proprjeta. tal-Perit Samuel Camilleri Despott, xehed illi d-differenza minn din l-istima u dik li wasal ghaliha hu, huma bbazati fuq tlett fatturi: Il-Perit Formosa hejja stima fl-2015, filwaqt li hu hejja stima fl-2016; Il-Perit Formosa kkonsidra wahda mill-kmamar tas-sodda bil-gallarija fuq il-bitha, filwaqt li hu ikkonsidra bil-gallarija fuq Sliema Road, kif filfatt hi, u 3. L-istima tal-Perit Formosa tikkonsidra yield ta' 4.5% li fl-opinjoni tieghu hija gholja wisq ghal proprjeta residenzjali. Ma qabilx li l-istima hija kwistjoni ta' opinjoni personali soggettiva minhabba illi din tintlahaq a bazi tal-esperjenza tal- professjonisti li jahdmu fis-settur. Ma qabilx lanqas li l-yield hija ta' 3.5% kif suggerit mill-intimata Fenech ghaliex dan jisarraf f'valur lokatizzju ta' €540 fix- xahar, li fl-opinjoni tieghu huwa pjuttost il-valur ta' appartament b'kamra tas-sodda wahda milli dak ta' appartament simili bi tliet kmamar tas-sodda. Ma qabilx ukoll li mir-rapport tieghu. Ikkonsidrat; m'hemmx lift, u dan peress illi filfatt din il-blokka hija munita b'lift kif jirrizulta L-Avukat Generali eccepixxa preliminarjament ili skont l-Artikolu 181B tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta huwa m'huwiex il-legittimu kontradittur u ghalhekk ghandu jigi liberat mill-osservanza tal-gudizzju. Skont l-Artikolu 181B (1) tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta: "Il-Gvern ghandu jkun rapprezentat fl-atti u fl-azzjonijiet gudizzjarji mill- kap tad-dipartiment tal-gvern li jkun inkarigat fil-materja in kwistjoni." L-Artikolu 3(1) tal-Kapitolu 125 tal-Ligijiet ta' Malta jipprovdi illi d-Direttur ghall- Akkomodazzjoni Socjali huwa responsabbli ghall-hrug ta` ordni ta` rekwizizzjoni. Imbaghad, bis-sahha tal-Art.4(2)(f) tal-Kap.261, din irresponsabilita` ghaddiet lill- Awtorita` tad-Djar li ghandha l-jedd li "tassumi s-setghat, drittijiet u obbligi kollha vestiti fid-Direttur ta' l-Akkomodazzjoni Socjali li johorgu mill-Att dwar id-Djar jew xi ligi Fis-sentenza fl-ismijiet Margaret lyangan et vs L-Awtorita tad-Djar et deciza minn din il- Qorti diversament presjeduta fis-16 ta' April 2015 intqal illi "Fil-kawza tal-lum, ir-rikorrenti mhux jattakkaw il-validita` ta` ligi. Lanqas ma huma qeghdin jitolbu dikjarazzjoni li ligi jew parti minnha qeghda tikser xi jedd fondamentali taghhom. It-talba ewlenija tar- rikorrenti hija dikjarazzjoni li l-kontinwata privazzjoni da parti taghhom mhares bil-Kostituzzjoni u bil-Konvenzjoni. (...) Din il-Qorti mhijiex tara l-htiega li l-Avukat Generali jkun prezenti bhala intimat fil-procediment tal-lum. Fil-fehma taghha, l-Avukat Generali kellu jigi notifikat biss bir-rikors promotur kif jipprovdi l-Art 181B(3)." Kostituzzjonali fl-24 ta' Frar 2012. Fid-dawl ta' dan ghalhekk, il-Qorti tqis illi l-ewwel eccezzjoni preliminari tal-Avukat Generali hija fondata, u ghalhekk qed tilliberah mill-osservanza tal-gudizzju. In vista ta' dan, il-Qorti ser tastjeni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tal-bqija tal-eccezzjonijiet tal- Ikkonsidrat; L-intimati eccepew preliminarjament illi din il-Qorti ghandha tiddeklina milli tezercita l- funzjonijiet taghha u dan peress illi s-socjeta rikorrenti ma ezawritx ir-rimedji ordinarji Fin-nota ta' sottomissjonijiet taghha, Fenech targumenta illi jekk is- socjeta rikorenti trid tistabilixxi illi hija m'ghandhiex titolu ta' kera, jew jekk trid li l-kera toghla, kellha l-ewwel nett tressaq dawn l-ilmenti taghha quddiem il-qrati ordinarji u l- Bord li Jirregola l-Kera, u mhux tintavola azzjoni quddiem din il-Qorti. l-Awtorita tad-Djar ma fissret bl-ebda mod din l-eccezzjoni taghha. Il-proviso tal-Artikolu 4(2) jipprovdi s-segwenti: "Iżda l-qorti tista', jekk tqis li jkun desiderabbli li hekk tagħmel, tirrifjuta li teżerċita s-setgħat tagħha skont dan is-subartikolu f'kull każ meta tkun sodisfatta li mezzi xierqa ta' rimedju għall-ksur allegat huma jew kienu disponibbli favur dik il-persuna skont xi liġi ordinarja oħra." Skont il-gurisprudenza kostanti ta' din il-Qorti u l-Qorti Kostituzzjonali, s-setgha tal-Qorti li tiddeklina milli tezercita d-diskrezzjoni taghha fuq il-pretest li seta` kien hemm rimedji ordinarji: " ...ghandha dejjem tigi ezercitata bi prudenza, b` mod li fejn ikun jidher li hemm jew jista` jkun hemm kaz serju ta` vjolazzjoni ta` drittijiet fondamentali, l-individwu ma jigix privat mir-rimedju kostituzzjonali [jew taht il-Kap.319] meta jkun jidher li r-rimedji ohra li hemm jew li kien hemm ma jkunux adegwati fic-cirkostanzi tal-kaz."3 Fis-sentenza taghha tat-30 ta` Mejju 2003 fil-kawza Salvatore Johnstone vs Onorevoli Segretarju Parlamentari Ghall-Ambjent il-Qorti Kostituzzjonali qalet: "Din il-Qorti hi tal-fehma li ma tistax taqbel ma` l-appellati (u konsegwentement anqas ma` l-ewwel Qorti) dwar il-kwistjoni Proprjament il-kwistjoni ma hix jekk dak li jkun ikunx ezawrixxa, jew ittanta, "rimedju ordinarju" izda, kif diga accennat, jekk kellux disponibbli favurih mezz xieraq ta` rimedju jikkwalifika n-nom "mezz" uzat kemm fl-Artikolu 46(2) tal- Kostituzzjoni kif ukoll fl-Artikolu 4(2) tal-Kap. 319, necessarjament jimplika li l-mezz ikun tali li wiehed jista` ragonevolment – tenut kont tac-cirkostanzi kollha tal-kaz – janticipa li jista` jkun hemm ezitu favorevoli." L-intimati argumentaw illi s-socjeta rikorrenti ghandha a disposizzjoni taghha rimedju ordinarju quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera, u ghalhekk huwa utli li ssir referenza ghal Kapitolu 69 tal-Ligijiet ta' Malta sabiex jigi determinat jekk verament is-socjeta rikorrenti ghandiex a disposizzjoni taghha rimedju ordinarju xieraq, u rimedju li hu tali li wiehed jista' ragonevolment janticipa li jista' jkun hemm ezitu favorevoli. L-intimata Fenech taqa' taht id-definizzjoni ta' kerrej skont il-Kapitolu 69, u dan billi skont l-Artikolu 2(b), it-terminu kerrej jinkludi wkoll: "Fil-każ ta' dar ta' abitazzjoni, meta l-kerrej ma jħallix warajh armla jew armel, dawk il-membri tal-familja tal-kerrej li jkunu joqogħdu miegħu fiż- żmien tal-mewt tiegħu." Ghalhekk, din il-ligi hija applikabbi ghar-relazzjoni legali ezistenti bejn is-socjeta rikorrenti u Fenech, li jfisser ukoll illi s-socjeta rikorrenti tista' tressaq ilmenti quddiem il- 3 David Falzon Tabone vs Awtorita tat-Trasport Pubbliku, Qorti Kostituzzjonali deciza 14 ta' Mejju 2004. Bord li Jirregola l-Kera fuq dawk il-kwistjoni li l-Bord ghandu kompetenza li jiddetermina, bhal ma huma per ezempju, it-terminazzjoni tal-kirja, u l-awment tar-rata tal- Izda dan wahdu ma jfissirx awtomatikament illi s-socjeta rikorrenti ghandha rimedju xieraq a disposizzjoni taghha, ghaliex irid jigi determinat ukoll jezistix rimedju xieraq, L-Artikolu 3 tal-Kapitolu 69 tal-Ligijiet ta' Malta jipprovdi illi: "Sid il-kera ta' xi fond ma jistax, meta jagħlaq iż-żmien tal-kiri (sew jekk dan iż-żmien ikun skont il-ftehim, legali, skont l-użu jew imnissel mid- disposizzjonijiet ta' din l-Ordinanza), jirrifjuta li jġedded il-kiri jew li jgħolli l-kera jew li jagħmel kondizzjonijiet ġodda għat-tiġdid tal-kiri mingħajr il-permess tal-Bord." Skont l-Artikolu 4 (1) ta' din il-ligi, il-Bord li Jirregola l-Kera jista' jippermetti awment fir-rata tal-kera, izda dan biss b'mod limitat, fil-kaz illi tavvera ruhha wahda mill- kondizzjonijiet stipulati fl-istess artikolu, u cioe: (a) "jekk sid il-kera huwa obbligat jagħmel jew għandu raġuni tajba biex jagħmel tibdil jew xogħlijiet li mhumiex tiswijiet ordinarji; (b) jekk il-kera ġdid ma jkunx iżjed minn 40% mill-kera ġust (stabbilit, meta meħtieġ, bi stima) li bih il-fond kien mikri jew seta' jinkera f'kull żmien qabel l-4 ta'Awissu tal-1914: il-Bord jista' jistabbilixxi dan il- kera ġust." Fir-rigward tal-paragrafu b, il-Qorti taghmel referenza ghas-sentenza fl-ismijiet Azzopardi General Transport Limited vs George Sanchez De Giorgio et deciza fis-6 ta' Ottubru 2004, fejn il- Bord li Jirregola l-Kera ma awtorizzax zieda fl-ammont ta' kera minn Lm220 ghal Lm1000 fis-sena: "[b]illi mir-rapport tal-periti teknici jirrizulta li l-kera ta llum ta mitejn u ghoxrin lira (Lm220) fis-sena diga hija izjed min dak li l-fond kien mikri jew seta kien mikri fl-4 ta' Awissu 1914..." Imbaghad, fil-kaz li tintlaqa' tali talba, l-awment fil-kera jista' jkun biss ghal rata massima ta' 40%. Fil-kaz odjern, anke li kieku s-socjeta rikorrenti kien jirnexxila tottjeni awtorizzazzjoni biex tawmenta l-kera tal-inkwilina Fenech, l-ammont gdid ta' kera ma setghax teccedi l-ammont ta' circa €349.98 fis-sena, jew €29.16 fix-xahar, ammont li huwa ferm il-boghod minn dak stabbilit minn kull Perit li prezenta rapport quddiem din il-Qorti, inkluz il-Perit inkarigat li jirredigi rapport minn Fenech stess. Ghalhekk, kwalunkwe awment li seta' jigi awtorizzat mill-Bord li Jirregola l-Kera lanqas biss jibda biex jersaq qrib il-valur lokatizju indikat mill-Periti msemmija. Fil-fehma tal-Qorti dan necessarjament ifisser illi ghal dak li jirrigwarda l-valur lokatizju, l-azzjoni li s-socjeta rikorrenti setghat tintavola quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera ma tisghtax titqies bhala rimedju xieraq, u dan billi ma jistghax ragonevolment jinghad illi din l-azzjoni setghat tirrimedja l-ksur allegat mis-socjeta rikorrenti f'dan is-sens. Fir-rigward tar-ripreza lura tal-fond imbaghad, skont l-Artikolu 8 (1), is-sid ghandu wkoll jikseb il-permess tal-Bord li Jirregola l-Kera sabiex ikun jista' jirriprendi lura l-pussess tal- Dan il-permes, skont l-Artikolu 9, jista' jinghata biss f'zewg cirkostanzi, u cioe: a. Jekk il-kerrej, fil-kors tal-kiri ta' qabel, ma jkunx ħallas puntwalment il-kera li kellu jagħti, jew ikun għamel ħsara ħafna fil-fond, jew xort'oħra ma jkunx esegwixxi l-kondizzjonijiet tal-kiri, jew ikun uża l- fond xort'oħra milli għall-iskop li l-fond ikun ġie lilu mogħti b'kiri, jew ikun issulloka l-fond jew ittrasferixxa l-kiri mingħajr il-kunsens espress ta' sid il-kera; [jew] b. Jekk sid il-kera jkun irid il-fond (barra minn ħanut) għalih innifsu jew għal axxendent jew dixxendent tiegħu mid-demm jew bi żwieġ, jew għal ħuh jew oħtu,u (ħlief kif xort'oħra jingħad f'dan il-paragrafu ta' dan l-artikolu) il- Bord ikun sodisfatt illi l-kerrej jista' jsib dar oħra fejn joqgħod li tkun tgħodd għall-mezzi tiegħu u tal-familja tiegħu għal dak li hu wisa' u għal dik li hija sura, u li tkun qrib għax-xogħol tiegħu (jekk ikun jaħdem): Iżda l-fatt li l-kerrej jista' isib dar oħra fejn joqgħod ma jġibx illi l- Bord għandu jagħti l-permess għall-ksib lura tal-pussess tal-fond taħt dan il-paragrafu ta' dan l-artikolu, jekk il-Bord ikun sodisfatt, wara li jqis iċ-ċirkostanzi kollha tal-każ flimkien mal-fatt li jkun hemm dar oħra tajba għal sid il-kera jew għall-kerrej, illi l-aggravju jkun akbar jekk il-permess għall-ksib lura tal-pussess jiġi miċħud milli kieku jigi moghti. Fil-fehma tal-Qorti dan ifisser illi anke fir-rigward tar-ripreza lura tal-fond, ir-rimedju quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera ma jistghax jinghad li huwa rimedju xieraq f'dan il- kaz, u dan peress illi, fic-cirkostanzi partikolari ta' dan il-kaz, kien hemm prospett ragonevoli li s-socjeta rikorrenti ma kienx ikollha ezitu favorevoli ghaliha mill-intavolar ta' tali proceduri. Filfatt il-Qorti ta' Parti mill-Fgura diga kellha l-opportunita li tezamina jekk azzjoni quddiem il- Bord li Jirregola l-Kera tistghax tigi kkonsiderata bhala rimedju xieraq, u dan fis-sentenza fl-ismijiet Ghigo v. Malta deciza fis-26 ta' Settembru 2006 fejn intqal illi: Fir-rigward tar-rimedju quddiem il-qrati ordinarji ghad-determinazzjoni ta' jekk l-intimata Fenech ghandhiex titolu validu sabiex tkompli tirrisjedi fl-appartament in kwistjoni, kif argumentat minn Fenech stess, il-Qorti wkoll tqis illi ma jistghax jitqies illi din l-azzjoni toffri rimedju xieraq lis-socjeta rikorrenti. Dan peress illi, kif jidher mid-definizzjoni ta' kerrej citata aktar il-fuq, galadarba Fenech kienet toqghod mal-genituri taghha f'dan l- appartament meta l-genituri gew neqsin, hija validament wirtet it-titolu ta' kera taghhom Ghalhekk, il-Qorti ma tarax kif jista' jinghad illi s-socjeta rikorrenti kellha a disposizzjoni taghha rimedju xieraq quddiem il-Qrati ordinarji. Il-Qorti rat illi l-awtur tas-socjeta rikorrenti kien ikkontesta quddiem il-Qrati l-ordni ta' rekwizizzjoni, u rat ukoll illi s-socjeta rikorrenti kienet tablet sabiex jitnehha l-ordni ta' rekwizizzjoni, li kien filfatt tnehha biss wara li s-socjeta rikorrenti kienet accettat li Ghalhekk fil-fehma tal-Qorti, is-socjeta rikorrenti jew l-aventi kawza taghha, ghamlu dak kollu li seta' jigi ragonevolment rikjest minnhom qabel ma rrikorrew ghar-rimedju kostituzzjonali. Ghaldaqstant il-Qorti tichad it-tieni eccezzjoni tal-Awtorita tad-Djar u l-ewwel eccezzjoni ta' Carmen Holmes. Ikkonsidrat; Permezz tat-tielet eccezzjoni tal-Awtorita tad-Djar gie eccepiet illi s-socjeta rikorrenti ghandha tipprova t-titolu taghha ghall-appartament in kwistjoni, u li hija l-uniku sid tal- Il-Qorti rat illi flimkien mar-rikors promotur taghha, s-socjeta rikorrenti prezentat kopja tal-kuntratt tat-28 ta' Lulju 1992 fl-atti tan-Nutar Dottor Clyde Cassar Gaffiero Papallo permezz ta' liema s-socjeta rikorrenti kienet akkwistat taht titolu ta' datio in solutum, inter alia, l- appartament mertu ta' dawn il-proceduri. Il-Qorti rat ukoll illi l-awtenticita jew il-validita ta' dan il-kuntratt ma gew bl-ebda mod kontestati mill-intimat. Ghaldaqstant, din l-eccezzjoniji qed tigi michuda. Ikkonsidrat; L-Aworita tad-Djar eccepiet ukoll, permezz tal-eccezzjonijiet numru 8 u 9 rispettivament illi, galadarba l-fond in kwistjoni gie derekwizizzjonat fl-2003 hija m'ghandiex aktar setgha legali jew fattwali fuq dan il-fond, u illi galadarba s-socjeta rikorrenti accettat il- kera minghand l-inkwilina inholoq kuntratt ta' kera bejniethom regolat bil-ligi civili u ghalhekk hija m'ghandha l-ebda locus standi f'dawn il-proceduri. Il-Qorti rat illi mix-xhieda ta' Mario Touarha irrizulta ex admissis illi l-ordni ta' de- rekwizizzjoni ma kienx jinhareg kieku s-socjeta rikorrenti rrifjutat illi tirrikonixxi lil Ghalhekk zgur ma jistghax jinghad illi r-rikonoxximent tas- socjeta rikorrenti versu Fenech bhala inkwilina tal-appartament taghha jista' jinfluixxi fuq il-locus standi tal-Awtorita ntimata f'dan il-kuntest, meta din ir-relazzjoni bejniet is- socjeta rikorrenti u Fenech giet imposta fuq is-socjeta rikorrenti mill-Awtorita ntimata Minn dan isegwi wkoll illi l-fatt illi l-fond gie de-rekwizizzjonat fl-2003 ma jfissirx illi l-Awtorita ntimata m'hijiex aktar responsabbli ghas-sitwazzjoni vigenti, meta din is- sitwazzjoni nholqot mill-Awtorita' stess, tqghedet f'posizzjoni li ma setghetx ragonevolment tirrifjuta ir-rikonoxximent tal-inkwilinat mill- Ghaldaqstant, dawn l-eccezzjonijiet qieghdin ukoll jigu michuda. Ikkonsidrat; Carmen Holmes eccepiet permezz tas-sitt eccezzjoni taghha illi l-Artikolu 37 m'huwiex applikabbli f'din il-kawza peress illi ordni ta' rekwizizzjoni ma jammontax ghal tehid forzuz ta' proprjeta. Il-Qorti taghraf illi filfatt din kienet il-posizzjoni tal-Qrati Maltin ghal diversi snin. pero rat illi jirrizulta li din il-posizzjoni qed tinbidel, u f'dan is-sens taghmel referenza din il-Qorti diversament presjeduta fis-6 ta' Ottubru 2016, u kkonfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fit-28 ta' April 2017 fejn intqal illi: "L-Avukat Generali jikkontendi illi l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ma japplikax ghaliex b'ordni ta' rekwizizzjoni ma hemmx tehid izda biss kuntroll ta' uzu. Din kienet l-interpretazzjoni li kienet tinghata sa xi zmien ilu izda ricentement il-Qorti Kostituzzjonali wessghet il-portata ta' dan l- artikolu li qieset li kull kontroll ta' uzu, intiz b'tali mod biex jippriva b'mod sostanzjali lis-sid milli jaghmel uzu kif jixtieq mill-proprjeta tieghu allura dan jekwivali ghal tehid ta' 'interess' f'dik il-proprjeta u jaqa' fil- protezzjoni moghtija mill-Kostituzzjoni. Generali et, (Kost 24/06.2016). Ghalhekk dan l-artikolu hu applikabbli ghal kaz in kwistjoni bhala principju ta' dritt billi ordni ta' rekwizzizzjoni hi tehid ta' 'interess' f'dik il-proprjeta u hi fl-effetti taghha wiesa u rigida u tippriva lis-sid mill-uzu liberu tal-proprjeta." Din il-Qorti taqbel perfettament ma' dan l-insenjament u tqis illi m'hemm l-ebda raguni ilghaliex ghandha tiddipartixxi minnu. Ghaldaqstant, is-sitt eccezzjoni ta' Carmen Holmes qed tigi michuda. Ikkonsidrat; Carmen Holmes eccepiet ukoll, permezz tat-tieni eccezzjoni taghha, illi din m'hijiex il- Qorti idoneja sabiex tordna r-rilaxx tal-fond, li tistabilixxi jekk kienx hemm titolu validu ta' kera jew li tordna kera ghola. Fir-rigward ta' ordni sabiex il-kera toghla il-Qorti tqis illi m'hemm l-ebda talba f'dan is- sens mis-socjeta rikorrenti, illi jidher li dak li trid taghmel huwa li tirriprendi l-pussess tal- appartament in kwistjoni, u ghalhekk il-Qorti tqis illi m'hemmx raguni ghalfejn tkompli tiddetermina din il-parti ta' din l-eccezzjoni ta' Holmes. Fir-rigward tal-bqija tal-eccezzjoni, il-Qorti tirrileva illi f'kawzi ta' indoli kostituzzjonali il-Qorti ghandha diskrezzjoni wiesgha sabiex tordna dawk ir-rimedju li jidhrilha xierqa sabiex jigu indirizzati l-vjolazzjonijiet li l-Qorti tkun sabet li sehhew. Fir-rigward ta' determinazzjoni tat-titolu ta' Fenech, il-Qorti tqis illi kkonsidrat li, kif inghad hawn fuq, il- Qorti trid ukoll tezamina jekk l-agir ilmentat jwassalx ghal ksur tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni, fil-kaz illi l-Qorti tkun tal-fehma illi fil-fatt hemm tali ksur, dan ma jistghax hlief illi jwassal ghal konkluzjoni li t-titolu ta' Fenech m'huwiex validu, galadarba dan it- titolu ikun gie miksub bi ksur tal-Kostituzzjoni innfisiha. Ghalhekk din l-eccezzjoni tal- Ghaldaqstant, il-Qorti qed tichad it-tieni eccezzjoni ta' Carmen Holmes. Ikkonsidrat; Konvenzjoni Rigward l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal- L-Artikolu 1 tal-Protokol 1 huwa certament applikabbli f'dan il-kaz ghaliex kif inghad fis- sentenza fl-ismijiet AIC Joseph Pace Bonnici et vs L-Onorevoli Prim'Ministru et deciza mill-Qorti Kostituzzjonali fil-31 ta' Jannar 2014: "...fejn si tratta minn ilmenti ta' vjolazzjoni ta' natura kontinwa tad- drittijiet ta' proprjeta` bhala rizultat tat-twettieq ta' ligijiet li jimponu arrangamenti lokatizji fuq is-sidien u li jipprovdu ghal ammont ta' kera allegatament inadegwat, gew ritenuti li jammontaw ghal mezz ta' kontroll mill-iStat fuq l-uzu tal-proprjeta` u, inkwantu tali, jaqghu sabiex jigu kkunsidrati taht it-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll. Interferenza bhal din trid tkun kompatibbli mal-principji ta' (i) legalita` (lawfulness), (ii) ghan legittimu fl-interess generali, u (iii) bilanc gust." L-artikolu 1 tal-Ewwel Protokol fih tliet regoli. L-ewwel regola tistabilixxi d-dritt li kull persuna (kemm fiżika u kif ukoll morali) tgawdi ħwejjiġha bil-kwiet. It-tieni regola trid li biex persuna ma titħalliex tgawdi ħwejjiġha bil-kwiet irid ikun hemm interess pubbliku, bla ħsara ta' kundizzjonijiet maħsuba fil-liġi u l-prinċipji ġenerali ta' dritt internazzjonali. It-tielet regola trid li l-ewwel żewġ regoli ma jnaqqsux il-jedd tal-Istat li jwettaq liġijiet li jkunu xierqa biex (a) jikkontrolla l-użu tal-ġid skond l-interess ġenerali, jew (b) biex jiżgura l-ħlas ta' taxxi, kontribuzzjonijiet jew pieni. B'mod partikolari, fil- ħarsien tal-jedd imsemmi f'dak l-artikolu, irid jintwera li jkun inżamm u tħares il-bilanċ xieraq bejn l- interessi tal-komunita' u dawk tal-individwu li ġidu jkun intlaqat mill-għemil tal-Istat.4 4 Mario Yassine vs Direttur Generali Dwana et, Prim'Awla tal-Qorti Kostituzzjonali, deciza 23 ta' Ottubru 2014. Illi, fuq kollox, l-imsemmija tliet regoli tal-Artikolu 1 huma msejsin waħda mal-oħra u għandhom jinftehmu b'qari ma' xulxin. Għalhekk, filwaqt li l-liġijiet li jagħtu s-setgħa lill- Istat li jieħu ġid f'idejh għal għanijiet pubbliċi huma meqjusa bħala meħtieġa f'soċjeta' demokratika, dawn ma jagħtux jedd assolut jew insindakabbli lill-Istat, għaliex tali jedd għandu jitqies bħala eċċezzjoni jew limitazzjoni għall-jedd tal-individwu li jgawdi ħwejġu u ġidu bil-kwiet, u għalhekk l-Istat irid juri, kif imiss, li l-jedd tiegħu wettqu bil-qies u fil- parametri permessi mil-liġi.5 Dan l-Artikolu jirreferi għall-interess pubbliku jew generali, u mhux għas-skop pubbliku, u huwa dan il-kriterju tal-interess li huwa l-qofol li jħoll u jorbot jekk għemil jiksirx dak l- artikolu konvenzjonali.6 Il-kejl ghal tali interess pubbliku jew generali hu jekk f'għemil partikolari joħrogx il: Rigward l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, kif intqal fis-sentenza fl-ismijiet Michael D'amato vs L-Awtorita tad-Djar et, citata aktar il-fuq: "[h]u stabbilit mill-gurisprudenza tal-Ewwel Protokoll tal-Kap. 319 jitratta l-istess principju mehud fis-sens wiesa kif qed jigi interpretat l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u jinkorpora tlett elementi distinti cioe l-legalita tal-fatt, il-legittimita tal-iskop u l- proporzjonalita bejn id-dritt tal-istat u dak taccittadin. 6 Mousu' vs Direttur tal-Lottu Pubbliku et, Qorti Kostituzzjonali deciza 6 ta' Ottubru 1999. Illi huwa stabilit li biex indħil fit-tgawdija tas-sid jkun gustifikat fl-interess generali, irid jintwera li hemm utilita' konkreta għal dak l-indħil, u mhux semplici ipotesi ta' bżonn jew aspirazzjoni.8 Minbarra dan, l-interess generali jew pubbliku għandu jibqa' jseħħ għaż- żmien kollu tal-indħil fit-tgawdija tal-gid tal-persuna.9 F'dak li jirrigwarda l-qasam ta' proprjeta residenzjali, huwa maghruf illi l-margini ta' apprezzament tal-iStat huma wiesgha peress illi decizjonijiet f'dan il-qasam jirrikjedu konsiderazzjoni ta' kwistjonijiet socjali, ekonomici u politici, u ghalhekk gie ritenut illi l- gudizzju tal-Legislatur dwar x'inhu fl-interess pubbliku ghandu jigi rispettat sakemm ma jkunx manifestament bla bazi ragonevoli,10 u dejjem jekk tinzamm proprozjon ragonevoli bejn il-mezzi uzati u l-ghan mixtieq li jinkiseb bil-mezzi uzati mill-iStat sabiex jikkontrolla l-uzu tal-proprjeta` tal-individwu, u cioe bilanc xieraq bejn l-interess pubbliku generali u l- harsien tad-drittijiet fondamentali tas-sidien. inghad fis-sentenza fl-ismijiet Angela sive Gina Mesimer vs L-Onorevoli Prim'Ministru et deciza mill-Qorti Kostituzzjonali fis-7 ta' Dicembru 2012: "[h]ekk kif il-Gvern ghandu dritt jespropria art fl-interess pubbliku, basta joffri kumpens gust ghal dak it-tehid, hekk ukoll jekk, fl-interess nazzjonali, ihoss li jrid jintervjeni fl-uzu li jsir minn proprjeta` ta' terzi, irid jara li c-cittadin privat ma jigix ippregjudikat, u li jinghata kumpens L-aspett socjali ta' ligi trid tigi evalwata mill- Gvern, u sta ghall-Gvern jara li ligi, applikabbli ergo omnes, twassal ghal- konsegwenzi mixtieqa, pero`, fejn se jigu aggevolati klassi ta' persuni f'sitwazzjoni partikolari, il-Gvern irid jara Ii ma tbatix klassi ohra ta' cittadin, u hawn il-htiega ta' bilanc gust." Il-Qorti taghmel referenza wkoll ghas-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali tal-31 ta' Jannar 2014 fl-ismijiet AIC Joseph Pace Bonnici vs L-Onorevoli Prim'Ministru et fejn intqal illi: 8 Cachia vs Avukat Generali, Qorti Kostituzzjonali deciza 28 ta' Dicembru 2001. 9 Francis D’gostino Annati vs Kummissarju tal-Artijiet, Qorti Kostituzzjonali deciza 10 ta' Ottubru 2003. "[h]uwa minnu li fejn si tratta ta' uzu ta' proprjeta` fl-interess generali fil-kuntest ta' social housing il-valur li jista' jkollu jithallas jista' jimporta riduzzjoni konsiderevoli fl-ammont tal-kera pagabbli izda wiesgha kemm hu wiesgha l-margini ta' diskrezzjoni li ghandu l-iStat f'dan il-qasam din id-diskrezzjoni ma hix bla limitu u l-ezercizzju taghha ma jistax igib konsegwenzi li jikkozzaw mal-esigenzi minimi tal-Konvenzjoni." Applikazzjoni tal-Principji Generali ghal fatti meritu ta' din il-kawza, jirrizulta u mhux kontestat illi l-ordni ta' rekwizizzjoni fir-rigward tal-appartament in kwisjtoni kienet harget fl-14 ta' Marzu 1969, u fl-1971 l-appartament kien inghata lil missier l-intimata Carmen Holmes taht titolu ta' kera. Dan it-titolu eventwalment intiret mill-intimata Holmes mal-mewt ta' ommha, u dan skont il-ligi vigenti. Mill-provi jirrizulta wkoll illi s-socjeta rikorrenti akkwistat il-fond mertu ta' din il-kawza taht titolu ta' datio in solutum fit-28 ta' Irrizulta wkoll u mhux kontestat illi wara talba tas-socjeta rikorrenti, mhux opposta minn Holmes, inhareg ordni ta' de-rekwizizzjoni fl-2003. xhieda ta' Mario Touarha illi t-talba tas-socjeta rikorrenti giet accettata biss ghaliex is- socjeta rikorrenti kienet accettat li tirrikonoxxi lil Holmes bhala l-inkwilina tal- appartament, u li, fil-kaz illi s-socjeta rikorrenti kienet ser tirrifjuta li taghmel dan, l- ordni ta' de-rekwizizzjoni ma kienx johrog. Kif intqal fis-sentenza fl-ismijiet Zammit Parnis Zammit Marmara’ v Malta deciza mill-Qorti ta' Parti mill-Fgura fis- 26 ta' Settembru 2006: Ghalhekk din il-Qorti trid taghmel ezami ta' tliet elementi biex tkun tista' tiddetermina jekk kienx hemm lezjoni tad-drittijiet tas-socjeta rikorrenti jew le: Legalita tal-azzjoni tal-iStat Jekk l-azzjoni kellhiex skop legitttimu fl-interess pubbliku Jekk intlahaqx bilanc gust bejn l-interess pubbliku u d-dritt fondamentali tas-socjeta rikorrenti ghat-tgawdija tal-proprjeta taghha Fir-rigward tal-legalita tal-azzjoni, il-Qorti tirrileva illi m'huwiex kontestat illi l-ordni ta' rekwizizzjoni kien hareg skont il-ligi, u ghalhekk tqis illi l-interferenza mertu tal-kawza Fir-rigward tal-element ta' skop legittimu fl-interess pubbliku, il-Qorti taghmel referenza ghal dak irrilevat mill-Qorti ta' Parti mill-Fgura fis-sentenza Ghigo v. Malta deciza mill-Qorti ta' Parti mill-Fgura fis-26 ta' Settembru 2006 illi: Il-Qorti taghraf illi fl-azzjoni de quo ma giet prodotta l-ebda prova fis-sens illi meta l- genituri tal-intimata Fenech gew allokati l-appartament in kwistjoni ma kienux intitolati ghal tali ghajnuna mill-iStat. Il-Qorti taghraf illi l-ligi in kwistjoni kienet mahsuba ghal skopijiet legittimi u gusti, u dan billi kienet intiza sabiex tissalvagwardja id-dritt ghar- residenza ghal kullhadd u ghal protezzjoni tal-inkwilini. Ghalhekk tqis illi l-ghan tal- interferenza in kwistjoni kien legittimu u saret fl-interess pubbliku. Fir-rigward ta' jekk intlahaqx bilanc gust bejn l-interess pubbliku u d-drittijiet tas-socjeta rikorrenti, il-Qorti taghraf mill-provi jirrizulta wkoll illi sal-1 ta' Jannar 2010 il-kera dovuta anwalment ghall-okkupazzjoni ta' dan l-appartament kienet ta' €225.95, liema ammont zdied wara din id-data ghas-somma annwali ta' €241.28. Dan ifisser illi prezentement, is-socjeta rikorrenti qed tircievi is-somma mensili ta' €20.10 ghal kera ta' dan l-appartament bi tliet kmamar tas-sodda fil-Gzira. Pero, skont ir-relazzjoni tal-Perit Tekniku Alan Grech Lateo, bhalissa dan l-appartament ghandu valur lokatizzju ta' €7,862.50 fis-sena, u cioe €655.20 fix-xahar. Il-Qorti ghalhekk tirreferi ghal dak konkluz mill-Qorti ta' Parti mill-Fgura fis-sentenza Montanaro Sharpe and others v. Malta deciza mill-Qorti ta' Parti mill-Fgura fit-30 ta' Awissu 2016 fejn intqal ill: Inoltre, fis-sentenza Fleri Zammit Marmara’ v. Malta intqal fuq dan il-punt illi: Il-Qorti tqis illi ma hemmx raguni xierqa ghalfejn ghandha tiddipartixxi minn dawn il- kostatazzjonijiet tal-Qorti ta' Parti mill-Fgura. Fir-rigward tal-eccezzjoni u tal-argument tal- intimati fis-sens illi s-socjeta rikorrenti kienet taf illi l-fond kien derekwizizzjonat meta akkwistatu, u ghalhekk ma tistghax tilmenta minn ksur tad-drittijiet taghha, il-Qorti tqis illi din l-eccezzjoni hija ghal kollox infondata. Kif jirrizulta mill-kuntratt esebit mis-socjeta rikorrenti, hija akkwistat l-appartament in kwistjoni taht titolu ta' datio in solutum wara l- mewt ta' missier il-Perit Delicata, li kien azzjonist ta'50% tal-ishma tas-socjeta rikorrenti. Zgur illi l-Qorti ma tistghax tippretendi illi s-socjeta rikorrenti titlef xi assi li kienet intitolata ghalihom, u m'ghandhiex tigi penalizzata ta' dan meta ma jidhirx li kellha ghazla ohra hlief li takkwista dan l-appartament. Il-Qorti hija tal-fehma ghalhekk illi s-socjeta rikorrenti soffriet lezjoni tad-dritt ghat- tgawdija tal-proprjeta hekk kif sanciti mill-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l- Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni. Rigward ir-rimedju xieraq Malta, citata aktar il-fuq, fejn intqal illi: Issir ukoll referenza ghas-sentenza tal-Qorti ta' Parti mill-Fgura fl-ismijiet Apap Bologna v. Malta deciza fit-30 ta' Awissu 2016 fejn, fil-fehma tal-Qorti ta' Parti mill-Fgura, il-fatt nnifsu illi l-Qorti Kostituzzjonali kienet irrifjutat li taghti rimedju xieraq kien leziv tad-drittijiet fondamentali tal-applikant f'dik il-kawza: Rigward il-kwistjoni ta' kumpens finanzjarju, din is-sentenza tkompli b'dan il-mod: Fid-dawl tas-sentenzi tal-Qorti ta' Parti mill-Fgura moghtija kontra Malta stess, citati aktar il- fuq, il-Qorti tqis illi huwa parti krucjali tar-rimedju xieraq illi din il-Qorti ghandha tordna huwa l-izgumbrament ta' Fenech, u dan sabiex is-socjeta rikorrenti tkun tista' tirriprendi l- pusses tal-proprjeta taghha, anke jekk l-intimata Fenech m'ghandiex akkomodazzjoni alternattiva ilghaliex, kif inghad fis-sentenza citata, ghandu jkun l-iStat li jirrisolvi din il- problema bir-riallokazzjoni tal-inkwilin, u mhux ic-cittadin privat. Jirrizulta mir-ricerki li gew esebiti mis-socjeta rikorrenti illi Fenech ghamlet is-segwenti akkwisti u bejgh ta' immobli matul is-snin illi hija kienet qed tgawdi mir-rata estremament baxxa ta' kera biex tirrisjedi fl-appartament in kwistjoni: Xiri ta' hanut f'Immaculate Conception Street, Iż-Żurrieq ghall-prezz ta' €46,587 Xiri ta' appartament fi Triq Gorg Borg Olivier, Ħal Ghaxaq, ghall-prezz ta' fl-20 ta' Dicembru 2010; Lm20,000 fid-9 ta' Lulju 1998; Xiri ta' garaxx f'San Kappara, San Ġwann, ghall-prezz ta' Lm4,000, fil-21 ta' April 1994; Bejgh ta' appartament f'Nazju Ellul Street, In-Naxxar, flimkien ma' Josephine Holmes, ghall-prezz ta' Lm6,500, fis-27 ta' Ottubru 1986; Xiri tal-istess appartament gja msemmi f'Nazju Ellul Street, In-Naxxar, flimkien ma' Josephine Holmes, ghall-prezz ta' Lm3,700 fit-3 ta' Marzu 1982. Dan ifisser illi l-intimata Holmes nefqet is-sommom konsiderevoli fuq indikati fl- akkwist ta' proprjeta imobbli (eskluz dak dovut f'taxxa u spejjez legali u ancillari ohra), filwaqt illi s-socjeta rikorrenti kienet qed tigi privata mill-proprjeta taghha, u anke minn kumpens xieraq ghal tali privazzjoni, sabiex ir-rikorrent tkun tista' tibqa' tirrisjedi fl- appartament proprjeta tas-socjeta rikorrenti ghas-somma ta' circa €20 fix-xahar. Fir-rigward ta' dik il-parti tat-talba pero li tirrigwarda id-dikjarazzjoni ta' nullita jew inapplikabbilita tal-ordni ta' rekwizizzjoni, il-Qorti taghraf illi din l-ordni ta' de- rekwizizzjoni kienet gia nharget fl-2003, u ghalhekk m'hemmx il-htiega ta' tali dikjarazzjoni. Fir-rigward ghar-rimedju pekunarju, intqal ukoll fl-istess sentenza illi r-rimedju li ghandu jinghata ghandu jigi determinat b'referenza ghal gurnata meta l-individwu jkun tilef il- kontroll fuq il-proprjeta in kwistjoni sal-gurnata tas-sentenza: Fir-rigward tal-eccezzjoni illi din il-Qorti ghandha konsiderazzjoni l-fatt li s-socjeta rikorenti "damet rieqda fuq id-drittijiet fundamentali taghha sakemm iddecidiet li tagixxi quddiem din il-Qorti ghal aktar minn 23 sena" il- Qorti tirreferi ghas-sentenza citata aktar il-fuq fl-ismijiet Palombi Corlett Sharpe v. Malta, fejn fuq dan il-punt intqal illi: Ghalhekk huwa car illi din il-parti tas-seba' eccezzjoni tal-intimata Fenech ma tistghax tigi milqugha, u dan specjalment tenut kont tal-fatt illi fl-ahhar mill-ahhar Fenech ibbenefikat mid-dewmien tas-socjeta rikorrenti li tipprezenta din il-kawza, ghaliex dan ghamilha possibbli li hi tibqa' tirrisjedi fl-appartament in kwistjoni ghal ammont irrizorju ta' kera. Il-Qorti rat illi l-intimati issottomettew illi f'din il-kawza m'hemmx lok illi jinghata kumpens finanzjarju, u tqis illi dan l-argument huwa kompletament fallaci. jistghax jigi accettat illi f'kawza rigward ksur tad-drittijiet tal-proprjeta tal-individwu, li jkun gie mcahhad mil-proprjeta tieghu ghal ghexieren ta' snin minghajr kumpens xieraq, dikjarazzjoni li l-individwu sofra ksur tad-drittijiet tieghu hija rimedju sufficjenti, ghaliex tali dikjarazzjoni bilkemm tibda biex tindirizza il-vjolazzjoni sofferta mill-individwu. Qorti taghmel ukoll referenza ghas-sentenza sucitata fl-ismijiet Palombi Corlett Sharpe v. Malta fejn il-Qorti ta' Parti mill-Fgura kienet tal-opinjoni illi l-applikant ma kienx inghata rimedju xieraq mill-Qorti Kostituzzjonali u dan ghaliex il-kumpens stabbilit fl-ammont ta' €14,000 kien baxx wisq, u s-sentenza ta' Apap Bologna v. Malta, fejn il-Qorti ta' Parti mill-Fgura hasset il-htiega li tikkumenta dwar l-ammont baxx ta' kumpens li kien qed jinghata mill-qrati Maltin f'dawn it-tip ta' kawzi. Huwa car ghalhekk illi assolutament m'huwiex il-kaz illi din il-Qorti ma tordna l-ebda kumpens pekunarju. Fir-rigward ta' x'tip ta' kumpens finanzjarju ghandu jinghata f'dawn it-tip ta' kawza il- Qorti taghmel referenza ghall-insenjament tal-Qorti ta' Parti mill-Fgura illi: Fir-rigward tal-kumpens pekunarju, fil-fehma tal-Qorti dan ghandu jibda jigi ikkalkulat mis-sena 1992, u dan peress illi s-socjeta rikorrenti akkwistat dan l-appartament proprju f'din is-sena. Ghalhekk ghandha titqies vittma tal-vjolazzjoni msemmija sa mis-sena 1992, u mhux qabel minn meta nharget l-ordni ta' rekwizizzjoni, u dan peress illi dak iz-zmien ma kienetx hi is-sid ta' dan l-appartament. Ghalhekk, il-perjodu relevanti li fuqu ghandu jigi kkalkolat il-kumpens huwa bejn it-28 ta' Lulju 1992, u d-data ta' din is-sentenza, u cioe circa 25 sena u tliet xhur. Il-Qorti taghraf illi fl-ebda rapport peritali prezentat quddiemha ma inhadem l-ammont ta' kera dovut sena sena b'lura, biex b'hekk il-Qorti jkollha informazzjoni preciza u oggettiva rigward il-valur lokatizju tal-fond reali ghal kull sena illi s-socjeta rikorrenti giet privat Ghalhekk, il-Qorti ser tiddetermina dan hija stess, fid-dawl tal-informazzjoni Il-Qorti rat illi r-rapporti peritali prezentati quddiemha jindikaw kollha kemm huma valur Ghal fini tal-valutazzjoni tal-fond in kwistjoni skont is-suq kurrenti, tinsab sodisfatta bl-ispjegazzjoni moghtija mill-Perit Tekniku Alan Grech Lateo rigward kif wasal ghal konkluzjoni tieghu, in partikolari l-ispjegazzjoni moghtija minnu ghad-domandi in eskussjoni, u ghalhekk tqis illi ma jirrizultawx l-elementi rikjesti sabiex tiskarta r-rapport Ghalhekk, il-valur tal-fond fis-suq kurrenti ghandu jkun ta' Rigward il-valur tal-istess appartament fl-1992, dan gie indikat biss fir-rapport tal-Perit Godwin Brincat Peplow, fl-ammont ta' €35,000. Il-Qorti rat pero' illi l-Perit Godwin Brincat Peplow ibbaza l- istima tieghu fuq kejl ta' 130 metri kwadri, meta skont ir-rapport tal-Perit Alan Grech Lateo, dan l-appartament huwa akbar u cioe' 150 metri kwadri, fatt li certament influixxa negattivament fuq l-istima tieghu. Ghalhekk il-Qorti tistabilixxi l-valur tal-appartament in kwistjoni fuq is-suq fl-1992 fis-somma ta' €40,000. Dan ifisser illi fi ftit aktar minn 25 sena, il-valur tal-appartament oghla b'€150,000. appartament awmenta b'circa €5,800 fis-sena. Peress illi kif inghad, ma gietx prezentata quddiem il-Qorti informazzjoni illi turi kemm kien il-valur lokatizzju tal-fond in kwistjoni ghal kull sena relevanti, il-Qorti ser taghmel il- kalkoli taghha fuq averages approssimattivi, ibbazati fuq l-informazzjoni disponibbli. Perjodu ta' zmien Valur lokatizzju Lokatizju Skont dawn il-kalkoli approssimattivi ghalhekk, l-ammont ta' kera li kellha tircievi s- socjeta rikorrenti ghal perjodu li fih giet privata mill-proprjeta taghha kien ta' €88,983.33. Minn dan l-ammont irid jitnaqqas l-ammont illi l-inkwilini kien jhallsu bhala kera, u cioe: Fil-fehma tal-Qorti ghandu wkoll ikun tnaqqis peress illi meta s-socjeta rikorrenti akkwistat l-appartament in kwistjoni dan kien diga gie rekwizizzjonat u kienet diga tirrisjedi fih l-intimata Fenech, u dan necessarjament naqqas il-valur tal-appartament in kwistjoni, a beneficju tal-akkwirenti, u cioe is-socjeta rikorrenti. Fil-fehma tal-Qorti, dan it-tnaqqis ghandhu jkun fis-somma ta' €20,000. Ghalhekk, il-kumpens pekunarju dovut huwa: Fir-rigward tal-kumpens non-pekunarju, il-Qorti tiffisa dan fl-ammont ta' €500 fis-sena, ghal kull sena illi s-socjeta rikorrenti giet privata mill-proprjeta taghha minghajr kumpens xieraq, u ghalhekk fis-somma totali ta' €12,500 (500x25 sena). Ikkonsidrat; Rigward l-allegat ksur tal-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni L-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni jipprovdi illi: Huwa principju risaput illi l-Artikolu 14 m'ghandhux ezistenza awtonoma izda jista' biss jigi applikat in konnessjoni ma' dritt fondamentali iehor protett mill- Konvenzjoni Ewropea.15 Filfatt, fis-sentenza Marcks v. Belgium deciza fit-13 ta' Gunju 1979 intqal illi: deciza fl-24 ta' April 1985 gie rrilvat illi: Il-Qorti rat illi l-ilment tas-socjeta rikorrenti rigward l-Artikolu 14 m'huwiex abbinat ma xi dritt konvenzjonali iehor, izda inghata b'mod awtonomu. Ghalhekk, fid-dawl tal- gurisprudenza hawn fuq citata, it-talba tas-socjeta rikorrenti a bazi tal-Artikolu 14 tal- Konvenzjoni qed tigi respinta. Ikkonsidrat; Fir-rigward tal-kap tal-ispejjez il-Qorti tqis illi l-intimata Fenech m'ghandhiex tbati l- ispejjez ta' din il-kawza. Dan ghaliex hija m'ghandhiex tahti ghal-lezjoni sofferta mis- socjeta rikorrenti, u dan peress illi hija tinsab fil-pussess tal-appartament in kwistjoni strettament b'operazzjoni tal-ligi u mhux tort ta' xi agir abbuziv jew malizjuz minn naha Dan apparti il-fatt illi huwa principju sagrosant illi ghandu jkun l-iStat li jirrispondi 15 Ara per ezempju: Botta v. Italy, ECHR21439/93 deciza 24 ta' Frar 1998 u Vilho Dalli Bellia v. Finland, ECHR 83474/00 deciza 19 ta' April 2007. ghal vjolazzjoni ta' drittijiet fondamentali ghaliex l-obbligu tal-garanzija u protezzjoni taghha huwa merfugh mill-iStat u ma jistghax jigi addossat fuq ic-cittadin privat. Ghalhekk il-Qorti tqis illi jkun ghaqli u gust illi Fenech ma tigiex ordnata thallas l-ispejjez ta' din il- Ikkonsidrat: Il-Qorti tifhem illi minhabba li l-Ligi u l-gurisprudenza Maltija istorikament dejjem ipprotegew b'mod ampju mhux biss l-inkwilin izda wkoll id-dixxendenti tieghu residenti mieghu fil-fond mikri, ic-cittadin Malti – f'dan il-kaz Carmen Holmes – illum il-gurnata ghandu sens ta' 'entitlement' ghal din il-protezzjoni u ghaldaqstant lanqas ma jkun gust li tali protezzjoni tispicca hesrem minhabba d-dover tal-Qrati Maltin li jghatu widen ghall- gurisprudenza tal-Qorti Ewropea. Illi ghalhekk, u sakemm il-pajjiz jirrisolvi b'mod gust ghal kulhadd permezz ta' legislazzjoni apposita, il-problemi assocjati mas-'Social Housing', l-Awtorita' tad-Djar ghandha tipprovdi ghar-ri-allokazzjoni tal-inkwilin li gie svestit minn din il-protezzjoni - f'dan il-kaz Carmen Holmes - b'allokazzjoni b'fond residenzjali simili ghal dak li fih irressjediet minn ckunita. Ghal dawn il-motivi, il-Qorti taqta' u tiddeciedi billi filwaqt li tilqa' l-ewwel eccezjoni preliminari tal-Avukat Generali u tilliberah mill-osservanza tal-gudizzju u tastjeni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tal-bqija tal-eccezzjonijiet tieghu, tichad l-eccezzjonijiet kollha tal-bqija tal-intimati u konsegwentement: Tilqa' in parti l-ewwel talba u tiddikjara illi s-socjeta rikorrenti sofriet ksur tad- drittijiet fondamentali taghha kif protetti mill-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni u l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta; Tilqa' t-tieni talba u tordna s-segwenti rimedji: (hamsa u sebghin elf, seba' mija u seba' u ghoxrin Ewro u seba' u ghoxrin centenzmu) bhala kumpens xieraq, in kwantu ghal €63,227.27 (tlieta u sittin elf, mitejn seba' u ghoxrin Ewro u seba' u ghoxrin centezmu) bhala kumpens pekunarju, u in kwantu ghal €12,500 (tnax-il elf u hames mitt Ewro) bhala kumpens non-pekunarju, bl-imghax legali dekoribbli mid-data ta' din is-sentenza sad-data tal-pagament effettiv; u Tiddikjara terminata il-kirja ta' Carmen Holmes fir-rigward tal-appartament in kwistjoni, u tordna lill-istess Carmen Holmes sabiex fi zmien sitt xhur minn din is-sentenza tizgombra mill-appartament in kwistjoni u tirrilaxxah f'idejn is- Tordna lill-Awtorita' tad-Djar sabiex tirrialloka lil Carmen Holmes fi zmien hames xhur minn din is-sentenza u takkordalha fond residenzjali simili ghal dak li fih kienet tirrisjedi, skont il-Ligi u in vista ta' dak pronunzjat f'din is-sentenza. L-ispejjez ta' din il-kawza ghandhom jinqasmu bil-mod segwenti: L-ispejjez tal-Avukat Generali ghandhom jithallsu kollha mis-socjeta rikorrenti; Il-bqija tal-ispejjez ghandu jithallsu in kwantu ghal 10% mis-socjeta rikorrenti u 90% mill-Awtorita tad-Djar.