GRIMA LI JIRREGOLA L-KERA Vincent Matvienko Calleja u martu Lillian Matvienko Calleja Illum 28 ta' Ottubru, 2019 Ra r-Rikors1 tar-rikorrenti prezentat fil-15 ta' Marzu 2017 li permezz tieghu talbu: Illi l-esponenti huma sidien ta' zewg fondi li jikkonsistu f'dar ta' zewg sulari bin-numru erbatax (14), li hija sovrapposta ghal semi-sotteran (store) bin-numru hmistax (15), f' St. Theresa Alley, Bormla. Dawn iz-zewg fondi m'humiex imniffdin. Illi fir-rigward tad-dar bin-numru 14, St Theresa Alley Bormla , Il-Fontana Gata , predecessur ta' l-esponenti, kien ikkoncediha b'titolu ta' enfitwesi ghal zmien ta' sbatax il- sena (17) lill- intimat Vincent Matvienko Calleja, bic-cens annwu ta'sitta u sittin liri Maltin (LM66) ekwivalenti ghal mija u tlieta u hamsin Ewro u erbgha u sebghin centezmi (EUR153.74) b'effett mill-1 ta' Mejju 1972, u dan permezz ta' kuntratt pubbliku tal-25 ta' April 1972 fl-atti tan-Nutar Victor Gerada. Il-perjodu enfitewtiku ghalaq fit-30 ta' April 1989. Illi fir-ricerka li ghamlu l-esponenti u verifiki ma' l-intimati , wicc imb'wicc, wara l-mewt ta' ulied Carmelo Gata, irrizulta illi l-intimati kienu moruzi fil-hlas tac-cens u inoltre baqghu jokkupaw din id-dar wara li kien ghalaq il-perjodu enfitewtiku minghajr ma hallsu xejn. Illi, sussegwentement, l-esponenti ghamlu l-konteggi ta' kemm l-intimati kellhom jaghtu f-arretrati ta' cens u kera a bazi ta' l-emendi fil-ligi tal-1979 u ta' l-2009, stante li l- koncedent tac- ens, Carmelo Gata, miet qabel ma kien ghalaq ic-cens temporarju. B'hekk irrizulta illi l-intimati huma debituri fl-ammont ta' ghaxart elef , mija u erbgha u ghoxrin Ewro u disgha u tmenin centezmu (EUR 10,124.89) f'arretrati ta' cens u kera li naqsu li jhallsu matul is-snin (ara kalkoli f' Dok 1 anness ). Illi f' Marzu 2015, l-intimat kien mitlub permezz ta' ittra biex ihallas l-arretrati dovuti. Illi fis-6 ta' Mejju 2015, l-intimati nfurmaw lill- esponenti permezz ta' l-avukat taghhom Dr Ludvig Muscat Zarb, verbalment u fuq inkarigu taghhom, illi ma kienx hemm problemi u li huma kienu sejrin iuhallsu l-ammont dovut kollu u li kien ser jikkonferma dan anki bil- miktub. B'hekk l-intimati rrinunzjaw ghall- preskrizzjoni f'zewg okkazzjonijiet separati. Illi l-intimati, wara li kienu ammettew inekwivokabbilment, kif inghad hawn fuq, illi, huma sejrin ihallsu l-ammont totali, hallsu bis sis-somma ta' EUR 2,490.63 (Abbazi tar-rati f'Dok 1 fuq imsemmi) permezz ta' cheque datat 8 ta' Gunju, 2015. Illi meta l-esponenti nsistew maghhom, permezz ta ' diversi ittri, biex ihallsuhom ukoll il-kumplament kif kienu ntrabtu li jaghmlu (jigifieri, l-ammont rimanenti ta' EUR 7,634.26 (Eur 10,124.89-Eur 2,490.63=Eur 7,634.26), l-intimati rrifjutaw. Wara li kienu ammettew li sejrin ihallsu l-ammont totali u b'hekk effettivament itterrompew il- preskrizzjoni, l-intimati bidlu l-verzjoni taghhom u bdew jghidu li l-kumplament kienu preskritti. Illi in vista ta' l-ammissjoni maghmula mill-intimati permezz ta' l-ittra tal-konsulent legali taghhom, li biha obbligaw ruhhom li jhallsu l-ammonht intier, l-intimati baqghu debituri ta' l-esponenti fl-ammont ta' Eur 7,634.26. Illi fir-rigward tal-fond numru 15, St. Theresa Alley, Bormla, Carmelo Gata kien ikkoncedih ukoll b'titolu ta' enfitwesi temporarja, pero' bhala 'store' u li terzi persuni.Inoltre, dan qatt ma gie sub-koncess jew mikri lil hadd. Ghalhekk l-intimati qatt ma' kellhom l-ebda titolu validu fil-ligi biex jokkupaw dan il- fond. Il-perjodu enfitewtiku ghalaq fit-30 ta' Marzu 1988. Illi wara ricerka , l-esponenti skoprew li kien l-intimat Vincent Matvienko Calleja li kien kiseb ic-cavetta ta' dan il- fond minghand terzi u kien ilu jokkupah irregolarment minn mindu kien ghalaq ic-cens temporaneju all'[insaputa tal-predecessuri taghhom. Dan sehh wara li fl- 2013, l-intimat Vincent parascandalo ammetta wicc imb'wicc meta kienu fuq il-post, illki huwa kellu l-pussess tal-fond u zied ighid li kien jixtieq ikompli jokkupa dan il- fond b'titolu ta' kirja gdida. Illi meta l-esponenti permezz ta' ittra datata 8 ta' Awissu 2015 talbu lill-intimat sabiex, jivvaka l-fond u jikkonsenjalhom ic-cavetta, huwa, permezz ta' ittra tat-12 ta' Awissu 2015 tal-avukat tieghu , stqarr li ma kellux bzonn dan il- fond aktar pero' kien ser javvakah fi zmien xahar iehor. B'danakollu, meta fuq rikjesta tieghu l-esponenti marru biex jigbru c-cavetta ta' dan il-fond minghand l-avukat ta' l-intimati, dan ma accettax semplici ricevuta izda riedhom jiffirmaw dikjarazzjoni (f'forma ta' kitba privata gia' stampata) fis-sens li ma kienui qeghdin jippretendu l-ebda danni minghand l-intimati. Minkejja li fl-1 ta' April 2016 l- esponenti , kif mitluba regghu marru ghac-cavetta, din regghet ma nghatatilhomx. Imbaghad, sitt (6) ijiem wara , b'nuqqas ta' kortesija u ghal ragunijiet unikament ta' pika u inkejja, l-intimati ddepozitaw ic-cwievet tal-fond il-Qorti permezz ta' Cedola ta' Depozitu minghajr ma kjien hemm l-ebda htiega fil-ligi li jsir hekk. Illi l-intimati ddepozitaw ukoll fil-qorti rapport maghmul minn arkitett u inginier civili mahtur minnhom li fih jinghad li l-fond kellu xi hsarat , kien uzat sabiex jinhazen l- imbarazz u ma kienx fil-fatt vakat. Illi minkejja li b'ittra tat-18 ta' Mejju 2016 l-intimati nghataw opprtunita' ohra sabiex ibattlu dan il-fond tant li nghataw ukoll access ghalih, l-intimati baqghu jirrifjutaw ostinatament li jbattluh mill-imbarazz ta' go fih, issewuh, irregghuh fi stat tajjeb u jnaddfuh skont il-ligi. Illi permezz ta' ittra datata 29 ta' Awissu 2016, l-intimati gew mitluba jhallsu d-danni ghall-okkupazzjoni illigali fl-ammont ta' Eur 8,053.87 kif ukoll l-ispejjez sabiex jaghmlu tajjeb ghan-nuqqasijiet l-ohra (ara kalkoli li jidhru f'Dok. Illi dan il- fond kien inghata b'cens ghal zmien li ghalaq fit-30 ta' Marzu 1988 lil terzi persuni u wara ma kien hemm l-ebda titolu validu fil-ligi u l-ebda ftehim iehor dwaru. Fil- frattemp, l-intimat Vincent Matvienko Calleja qabad u okkupa l-imsemmi fond numru 15, st Thersa Alley u wzah bhala 'dump' iktar milli biex jahzen oggetti tajbin. Barra minn hekk, la qatt ghamel manutenzjoni u lanqas tiswijiet fih, iza semplicement baqa' jokkupah abbuzivament billi approfitta ruhu mill- fatt li s-sid kien persuna anzjana. Minkejja li l-intimat kien 'squatter' go dan il-fond illegalment, meta l-esponenti qalului biex johrog 'il barra minn go fiuh , l-intimat irrifjuta li jivvaka l-fond, li jbattlu u li jirritorna c-cavetta lill- esponenti, u , minflok qabad u depozita c-cavetta l-Qorti bhala att ta' pika ghax ma riedx ibattal il-fond mill-kwantita' kbira ta' imbarazz li hemm fih u jroddu lura fi stat tajjeb. Kien ghalhekk li beda jigdeb u jghid li ma kellux il-pussess, minghajr ma ddejjaq xejn li fl-2013 kien qal li l-esponenti wicc imb'wicc illi kellu l- pussess tal-fond hu u kien jixtieq ikompli jokkupah b'titolu ta' kirja gdida. Illi in vista ta' l-imgieba abbuziva u illegali ta' l-intimati, l-esponenti interpellawhom (1) Ihallsuhom is-somma ta' EUR 8,053.87 bhala danni ghall-okkupazzjoni illegali, (2) Ihallsuhom l-ispejjez necessarji biex il-post jitbattal mill-imbarazz fin-nuqqas li jbattluh l- intimati, (3) ihallsuhom l-ispejjez ghatr-tiswija tal-post minhabba li dan thalla zdingat u garrab hsarat minhabba traskuragni kbira, (4) ihallsuhom id-danni ulterjuri ghan-nuqqas ta' uzu u telf ta' kera, u (5) l-imghaxijiet legali. Illi minkejja l-ittra privata tal-4 ta' Settembru 2015 mibghuta ghan-nom ta' l- esponenti mill- Avukat Dr. Joseph Preca lill-intimati, dawn baqghu inadempjenti. Illi sussegwentement intbghatu zewg ittri privati ohra mill-avukat difensur ta' l- esponenti fid-29 ta ' Awissu2016 u fid-19 ta' Dicembru 2016,izda l-intimati xorta wahda baqghu inadempjenti. Ghaldaqstant l-esponenti jitolbu bir-rispett illi dan l-Onorabbli Bord li Jirregola l- (1) jiddikjara illi l-intimati huma debituri versu r-rikorrenti fl-ammont ta' sebat elef sitt mija u tletin euro u sitta u ghoxrin centezmu (EUR 7,634.26) bhala bilanc ta' arretrati ta' cens u ta ' kera fir-rigward tal-fond numru 14, St Theresa Alley, Bormla , u li fin-nuqqas ta' pagament huma jitqiesu bhala moruzi fil-hlas tal-kera u jigu fi zmien qasir u perentorju li jigi ffissat. (2) Jiddikjara illi l-intimati jew min minnhom okkupaw u kellhom il-pussess tal-fond l- iehor konsistenti f'store (semi-sotterran ) bin-numru 15, St Theresa Alley, Bormla, u dan abbuzivament u illegalment, u illi rrifjutaw li jbattluh u jirritornawh fi stat tajjeb lill-esponenti. (3) Jiddikjara lill-intimati jew min minnhom responsabbli ghall-hlas tad-danni ghall- okkupazzjoni fl-ammont ta' tmint elef u tlieta u hamsin euro u sebgha u hamsin centezmu (EUR 8,053.87) jew ammont verjuri hekk likwidat (anke jekk superjuri), okkorrendo bin-nomina ta'esperti teknici. (4) Jiddikjara lill-intimati jew min minnhom responsabbli wkoll ghall-ispejjez necessarji biex il-post jitbattal mill-imbarazz fin-nuqqas li jbattluh l-intimati immedjatament, kif ukoll ghall-ispejjez biex issir it- tiswija tal-post minhabba li dan thalla zdingat u garrab hsarat minhabba traskuragni kbira, u kif ukolol responsabbli ghall-hlas tad- danni ulterjuri ghan-nuqqas ta' uzu u telf ta' kera. (5) Jikkikwida l-ispejjez necessarji biex il-post jitbattal, kif ukoll biex il-post jigi ripristinat peress li thalla zdingat mill-intimat u konsegwentement jehtieg tiswijiet u manutenzjoni , kif ukoll tillikwida d-danni ulterjuri sofferti mill-esponenti ghan- nuqqas ta' uzu u telf ta' kera. (6) Jikkundanna lill-intimati jhallsu lill-atturi l-ammonti fuq indikati ta' Eur 7,634.26 u EUR 8,053.87 jew ammont verjuri hekk likwidat, kif ukoll l-ammonti l-ohra hekk likwidati, okkorendo bin-nomina ta' l-esperti teknici. Bl-imghaxijiet legali ta' 8 % fuq l-ammonti dovuti bhala arretrati u danni mill-intimati u dan mit-8 ta' Gunju 2015 u d-29 ta' Awissu 2016 rispettivament, u bl-imghaxijiet mid- data tal- likwidazzjoni tad-danni fir-rigward tad-danni li huma ' da liquidarsi'. Bl-ispejjez, inkluzi dawk ta' l-ittri privati tal-4 ta' Settembru 2015, tad-29 ta' Awissu 2016 u tad-19 ta' Dicembru 2016, kontra l-intimati. L-intimati huma minn issa ngunti ghas-subizzjoni. Ra r-Risposta tal-intimati Parasacandalo2 prezentata fl-4 ta' Mejju 2017 li permezz taghha eccepew li: Illi preliminarjament it-talba ghall-arretrati ta' cens u ta' kera in konnessjoni mal-fond 14, St. Theresa Alley, Bormla, hija preskritta ai termini ta' l-artiklu 2156 (c) tal- Kap 16 tal-ligijiet ta' Malta. Il-kontenut kollu tal-paragrafu 7 ta' l-avviz li jaghmel referenza ghall-ittra tal-21 ta' Mejju 2015 ghandu jigi sfilzat mill-atti msemmija giet redatta bla pregudizzju u dan fuq l-iskorta tal-principju kif enuncjat fis-sentenza tal- Qorti ta' l-Appell tas-27 ta' Frar 2015 fl-ismijiet Intercomp Limited vs Boris Arcidiacono Limited li tghid : 'L- offerti li jsiru in linea ta' transazzjoni ma ghandhomx l-effikacja li jinterrompu l- preskrizzjoni jew l-effikaca tar-rikonoxximent tad-dejn ; ghaliex proposti simili jsirui bla pregudizzju tad-drittijiet rispettivi tal-kontendenti. Ara wkoll Apell Civili tas-27 ta' April 1936 (Vol XXIX.I.613) fl-ismijiet Lombardo Buhagiar Brincat vs Michele Buhagiar Brincat. Illi fil-mertu, l-intimati ma humiex responsabbli ghall-hlas ta' l-okkupazzjoni tal-fond ossia kantina numru 15, st Theresa Alley, Bormla, liema fond huwa indipendenti mill- fond 14,St. Theresa Alley bormla. Din il-kantina qatt ma giet koncessa mir-rikorrenti lill-intimati taht l-ebda titolu u ghalhekk il-kalkoli mahduma f'Dok 2 ma japplikawx fil- konfront taghho. Din il-kantina kienet ghal zmien twil abbandunata, mimlija imbarazz u sahansitra bil-grieden. Circa ghaxar (10) snin ilu l-intimati inghataw ic-cavetta tal- kantina mill-okkupanti precedenti sabiex jiehdu hsiebha huma sabiex ma tibqax mitluqa. Ghall-kuntrarju l-intimati zammew kemm setghu din il-kantina fi stat tajjeb ta' ndafa peress li kienet qedgha tkun mimlija grieden minhabba l-imbarazz li kien fiha. Hekk kif gew mitluba mis- sidien, l-intimati irritornawlhom il-kantina billi nehhew l-affarijiet personali taghhom. Illi l-intimati ma kkawzaw l-ebda hsara fil-kantina sakemm damu jiehdu hsiebu huma u jekk fiha xi hsara certament ma sehhitx minnhom. Qieghda tigi esebita kopja ta' condition report redatt mill- Perit Carmel Sciberras Balbi, markat Dok A. Ra li, fl-udjenza tal-4 ta' Mejju 2017, il-kontendenti qablu li ghandha tinghata decizjoni preliminari dwar l-ewwel zewg eccezzjonijiet imressqa mill-intimati. Sema' x-xiehda tal-kontendenti, u ra d-dokumenti pprezentati minnhom. Ra s-sottomissjonijiet bil-miktub tal-kontendenti. Semghet it-trattazzjoni orali ulterjuri mid-difensuri taghhom. Ikkunsidra: Qabel kollox, il-Bord qies l-ilment tar-rikorrenti mressaq fin-nota ta' sottomissjonijiet taghhom3, li l-intimati pprezentaw is-sottomissjonijiet taghhom bil-miktub tlett ijiem wara l-iskadenza tat-terminu moghti lilhom ghal dan l-iskop, minghajr ma ottjenew permess preventiv sabiex jaghmlu dan. Filwaqt li jigbed l-attenzjoni tal-intimati ghall-obbligu li ghandhom li jaderixxu ghall-ordnijiet ta' dan il-Bord, u jitolbu ordnijiet godda fejn it- twettiq tal-ordnijiet moghtija ma jkunx possibbli minghajr htija taghhom, il-Bord jidhirlu li ghandu jippermetti li dawn is-sottomissjonijiet tal-intimati prezentati tardivament jibqghu jiffurmaw parti mill-atti, tenut kont li r-rikorrenti wiegbu ghalihom fid-dettall fis- sottomissjonijiet taghhom bil-miktub, u ghalhekk ma kienu bl-ebda mod pregudikati fl- ezercizzju tad-drittijiet procedurali taghhom. Ikkunsidra wkoll li : Din il-kawza tirrigwardja zewg fondi differenti, li pero' jinstabu fuq xulxin, bin-numri 14 u 15, fi Sqaq Santa Tereza, Bormla. Fost hwejjeg ohra, b'dawn il-proceduri, ir-rikorrenti qed jitolbu l-hlas tal-arretrati tal-kera tal-fond 14, fi Sqaq Santa Tereza, Bormla, okkupat mill-intimati ghal skop residenzjali. Hemm qbil li originarjament, dan il-fond kien moghti b'cens lill-intimati mill-awturi tar- rikorrenti, liema cens skada fit-30 ta' April 1989, u gie konvertit favur l-intimati f'titolu ta' kiri skond id-disposizzjonijiet tal-Ordinanza li Tnehhi l-Kontroll tad-Djar (Kap. 158 tal- ligijiet ta' Malta). Bl-ewwel talba taghhom, ir-rikorrenti qed jitolbu li dan il-Bord jiddikjara lill-intimati debituri taghhom fis-somma ta' sebat elef sitt mija u erbgha u tletin Ewro u sitta u ghoxrin centezmu (€7,634.26) rapprezentanti bilanc ta' arretrati ta' cens u kera fir-rigward ta' dan il-fond, u li fin-nuqqas ta' hlas jitqiesu moruzi fil-hlas tal-kera u jigu kundannati jizgumbraw fi zmien qasir u perentorju li jigi ffissat.4 Sabiex isostnu din it-talba taghhom, fis-sitt u s-seba' paragrafi tal-premessi taghhom fir- Rikors promotur, ir-rikorrenti jghidu li 'fis-6 ta' Mejju 2015, l-intimati nfurmaw lill-esponeti permezz ta' l-avukat taghhom Dr Ludvic Muscat Zarb, verbalment u fuq inkarigu taghhom, illi ma kienx hemm problemi u li huma kienu sejrin ihallsu l-ammont dovut kollu u li kien ser jikkonferma dan anki bil-miktub' u 'Illi b'ittra tal-21 ta' Mejju 2015, l-avukat taghhom difatti kkonferma dan bil-miktub : 'Kindly note that some of the amounts due are time barred and my clients are only obliged by law to affect payment for the last five (5) years. B'hekk l-intimati rrinunzjaw ghall-preskrizzjoni f'zewg okkazjonijiet separati'.5 Ir-rikorrent ipprezenta kopja ta' din l-ittra legali datata 21 ta' Mejju 20156, mibghuta lilu mid-difensur tal-intimati, fost dokumenti ohra li pprezenta meta xehed f'din il-kawza. Preliminarjament, l-intimati ddefendew ruhhom kontra din it-talba tar-rikorrenti fuq zewg binarji : il-preskrizzjoni estintiva ta' hames snin skond l-art. (ii) l-inammissibilita' bhala prova tal-korrispondenza legali mibghuta bla pregudizzju, u tan-negozjati li setghu saru bejn il-partijiet bl-intiza li tintlahaq transazzjoni, liema negozjati pero' fallew u t-transazzjoni ma sehhitx. Il-Bord ser jikkunsidra l-ewwel il-kwistjoni tal-ammissibilita', jew le, tal-korrispondenza legali mibghuta bla pregudizzju f'isem l-intimati, billi jekk ammissibbli, din tista' timpingi b'mod determinanti fuq l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni tal-azzjoni tar-rikorrenti, in kwantu diretta biex jottjenu minghand l-intimati l-hlas tal-arretrati tac-cens u l-kera li ghalqu aktar 4 Ara l-ewwel talba, fol. minn hames snin qabel bdiet din il-kawza, u fin-nuqqas ta' hlas, l-izgumbrament taghhom mill-fond in kwistjoni. Ammissibilita' bi Prova ta' Korrispondenza Legali 'Bla Pregudizzju' Irrizulta mill-provi li, qabel bdiet din il-kawza, meta r-rikorrenti kienu diga' qed jippretendu l-hlas mitlub, sar sforz mid-difensur tal-intimati sabiex din il-kwistjoni tigi rizolta amikevolment. L-intimati ma tkellmux direttament huma mar-rikorrenti, u lanqas ma ghamlu atti ohra personalment. Il-kontro-proposta taghhom tressqet lir-rikorrenti mill- avukat taghhom, l-ewwel verbalment, u mbaghad permezz tal-ittra legali msemmija datata 21 ta' Mejju 2015. Mill-kontenut tal-imsemmija ittra, jidher car li l-kwistjonijiet bejn il-kontendenti ma kinux biss dwar il-hlas tal-arretrati tac-cens u l-kera tal-fond mertu tal-kawza, imma wkoll ir- rimbors lill-intimati tal-ispejjez li kienu qed jippretendu li ghamlu fil-post mikri, u li kienu jirrigwardjaw tiswijiet strutturali li kienu jinkombu fuq sid il-kera. Ghalhekk, kuntrarjament ghal dak argumentat mir-rikorrenti fis-sottomissjonijiet taghhom, il-Bord jidhirlu li din il-korrispondenza kienet tifforma parti min-negozjati ghal transazzjoni bejn il-partijiet, intizi biex jirrisolvu l-pendenzi u l-kwistjonijiet kollha ta' bejniethom naxxenti jew relattivi ghall-kirja tal-fond 14, Sqaq Santa Tereza, Bormla. Irrizulta wkoll li, f'dak l-istadju, id-difensur tal-intimati kien qed jitkellem mar-rikorrent Perit Joseph Gata Iwueke minhabba li t-talba ghall-hlas tal-arretrati kien ghamilha hu direttament lill-intimati7, u ma kienx ghadu patrocinat minn avukat. Fl-ahharnett irrizulta li, wara li r-rikorrenti ma accettawx il-kontro-proposta tal-intimati kif komunikata bl-ittra legali datata 21 ta' Mejju 2015, b'ittra legali ohra tat-8 ta' Gunju 20158, l-avukat tal-intimati informa lir-rikorrenti li l-klijenti tieghu kienu ddecidew li jirrinunzjaw ghall-pretensjoni taghhom li jigu rimborsati ghall-ispejjez strutturali li ghamlu fil-fond mikri lilhom, u li jhallsu l-kera dovuta ghall-ahhar hames snin, u filfatt baghtilhom il-kalkoli ta' dan il-hlas, u l-hlas innifsu. Ir-rikorrenti jaqblu ma' din is-sekwenza tal-fatti, ghalkemm jinsistu li dawn ma kinux jikkostitwixxu trattativi jew negozjati. Ir-rikorrent Perit Gata De Trafford xehed li, meta rcieva minghand l-avukat tal-intimati l-ittra datata 21 ta' Mejju 2015, huwa kellem lill- avukat, mar fl-ufficju tieghu fejn kien hemm prezenti wkoll l-intimati, u f'dik l-okkazjoni ghamel zewg offerti lill-intimati – l-ewwel offerta li jhallas ghall-ispejjez strutturali u l-kera dovuta minnhom toghla bir-rata ta' 6% skond il-ligi, u t-tieni offerta li jhallsuh il-kera shiha minghajr ma jigu rimborsati tal-ispejjez strutturali. Ghal dawn l-offerti, l-avukat tal- intimati wiegbu li l-provvediment dwar iz-zieda fil-kera ma kienx japplika f'dan il-kaz. U minhabba f'dan id-dizgwid, il-ftehim ma sehhx. L-istess rikorrent qal fix-xiehda tieghu li, fil-laqgha li kellu mal-intimati fl-ufficju tal-avukat taghhom, dan 'f'idejh kellu c-cekk tal-ammont illi kien hemm milli nista' nifhem ic-cekk li tahulu il-klijent tieghu tal-ammont li kien hemm f'dik l-ittra, tal-without prejudice biex niftiehmu u kif ra hekk qalli mela tista' titlaq qalli … nergghu nitkellmu'.10 Pero' in kontroezami, l-istess rikorrent iddikjara car li 'Ic-cekk rajt ic-cekk f'idejk li kien cekk … Il- kontenut tieghu ma rajtux … ghandi nassumi li kien cekk validu … Pero' ma nahsibx li kien blank cheque jien'11. L-intimata Lilian Muscat Azzopardi insistiet li, meta ltaqghu, ic- cekk ma kienx miktub u lanqas iffirmat, u li l-intiza kienet li l-avukat jiktbu lir-rikorrent kif jiftiehmu.12 tal-partijiet fir-rigward, Wara li qies il-provi kollha li tressqu miz-zewg nahat dwar din il-kwistjoni, u kkunsidra s- ic-citazzjonijiet mill- sottomissjonijiet gurisprudenza lokali u estera fir-rigward li ssenjalaw iz-zewg nahat, il-Bord huwa tal- fehma li l-ittra datata 21 ta' Mejju 2015, li l-avukat tal-intimati baghat lir-rikorrenti 'Without Prejudice' kienet tifforma parti mit-trattativi li kien qed imexxi l-istess avukat, fl-interess tal-patrocinati tieghu, mar-rikorrenti, f'tentattiv biex tigi rizolta amikevolment u minghajr kawzi l-pendenza miftuha mir-rikorrenti personalment bl-ittra datata Marzu 2015, li permezz taghha talbu minghand l-intimati l-hlas shih ta' cens u kera ghal skadenzi li ghalqu fl-ahhar 28 sena, cioe minn Mejju 1977 sa April 2015. Din il-konkluzjoni l-Bord qed jasal ghaliha wkoll fl-isfond ta' dak li qalet il-Qorti tal-Appell fis-sentenza Intercomp Limited vs Boris Ferencevic Limited13 li 'd-diskors li ghadda bejn Boris Mc Donnell u l-avukat tas-socjeta` attrici f'inkontri kazwali illi kellhom, ghandu jitqies li sar bla pregudizzju, ghax kif ritenut fil-gurisprudenza patria l-offerti li jsiru in linea ta' tranzazzjoni ma ghandhomx l-effikacja li jinterrompu l-preskrizzjoni jew l-effikacja ta' rikonoxximent tad-dejn; ghaliex proposti simili jsiru minghajr pregudizzju tad-drittijiet rispettivi tal-kontendenti. 93 sa 95 12 Ara xiehda tal-intimata, 13.11.2018, fol. Fic-cirkostanzi, ghalhekk, dan il-Bord jidhirlu li mhijiex ammissibbli bi prova, u konsegwentement m'ghandux iqis bi prova, il-kontenut tal-ittra datata 25 ta' Mejju 2015 li l-avukat tal-intimat baghat lir-rikorrent Cachia Faerne, u lanqas id-diskors li nghad bejniethom fil-laqgha sussegwenti li nzammet fl-ufficju tal-istess avukat. Preskrizzjoni Kwinkwennali skond l-art. L-intimati eccepew ukoll il-preskrizzjoni kwinkwennali tal-azzjoni ghall-hlas tac-cnus u l- kera maghluqa aktar minn hames snin qabel id-data tat-talbiet gudizzjarji mressqa b'din il-kawza. L-art. 2156(c) tal-Kodici Civili jipprovdi li 'L-azzjonijiet ghall-hlas ta' kera ta' bini jew ta' raba' jaqghu bi preskrizzjoni bl-gheluq ta' hames snin'. Jibda biex jinghad li l-preskrizzjoni tal-azzjoni ghall-hlas tac-cnus maghluqa mhijiex regolata bl-art. 2156(a)14 tal-Kodici Civili, li pero' ma gietx sollevata f'dan il-kaz. Tajjeb li ssir referenza ghal dak li ntqal fis-sentenza Joseph Ruzicic vs Saviour Ryabova intqal illi skont l-Artikolu 2111 Kodici Civili "il-qorti ma tistax ex officio taghti effett ghall-preskrizzjoni jekk din ma tigix eccepita mill-parti interessata". Dan l-artikolu huwa car bizzejjed u l-interpretazzjoni dwaru hi din. Il-gudikant ma jistax jirricerka d' ufficio il-fatti kostituttivi ta' eccezzjoni rizervata mil-ligi lill-partijiet. Hekk ukoll lanqas jista' l-gudikant jassumi d' ufficio tali fatti fid-decizjoni tieghu ghall-fini li jiddikjara l- preskrizzjoni ta' l-azzjoni jekk din ma tkunx giet espressament dedotta. Dik l-Onorabbli Qorti kompliet li: 'Kif deciz, "peress li din hi preskrizzjoni invokata mill-appellant il-Qorti ma tistax tezamina jekk hijiex applikabbli xi disposizzjoni ohra f' materja ta' preskrizzjoni ghaliex gie dejjem stabbilit fil-gurisprudenza u del resto huwa konsentaneu ghar-raguni u ghall-ispirtu fundamentali fil-materja ta' preskrizzjoni, illi dik ghandi tigi nvokata mill-parti, u ma tistax il-Qorti tara u tezamina jekk hemmx xi preskizzjoni li tista' tkun opponibbli peress illi hija materja kollha ta' kuxjenza" – Kollez. 14 'l-azzjonijiet għal annati ta' ċnus, ta'renti perpetwi jew ta' vitalizji, ta' mgħaxijiet ta' ċnus bollali li tnisslu qabel l-14 ta' Awissu, 1862 u għall-ħlas tal-lawdemji dovuti fl-obbligazzjoni ta'bejgħ jew trasferiment ieħor ta' fondi enfitewtiċi' 15 App Nru: 1516/2002PS deciz fit-22 ta' Gunju 2005 Irid jinghad ukoll illi l-proposizzjoni generika ta' l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni mill-parti nteressata ma tawtorizzax lill-gudikant biex jindividwa hu t-tip tal-preskrizzjoni li tghodd ghall-kaz. Dan ghaliex huwa l-parti li ghandu l-oneru jaghzel liema wahda mill-varji ipotesijiet prezunti mil-ligi hi applikabbli. Fin-nuqqas ta' indikazzjoni specifika l-eccezzjoni nnifisha ma tistax hlief tigi dikjarata inammissibbli. A propozitu anke f' dan il-kuntest gie deciz illi "l-eccepita preskrizzjoni bjennali mhix indikata b' mod sufficjentement car u specifiku in kwantu l-Artikolu 2254 (illum 2149) f' ben hames incizi distinti jiprospetta l- preskrizzjoni ta' azzjonijiet ghal kollox differenti wahda mill-ohra" – "Joseph Tagliaferro -vs- Emanuele Buttigieg Scicluna et", Appell Kummercjali, 21 ta' Marzu 1977; Minn dan kollu jitnissel illi fl-assenza ta' indikazzjoni cara u specifika tal-preskrizzjoni, il- gudikant ma jistax jiehu inizzjattiva biex jissupplixxi hu ghan-nuqqas tal-parti.' Skond il-ligi taghna, il-preskrizzjoni stabbilita bl-art. 2156(c) tista' tigi miksura, sospiza u anke rinunzjata, sahansitra anke wara li tkun ghaddiet. F'dan il-kaz, ir-rikorrenti jippretendu li l-intimati rrinunzjaw ghall-preskrizzjoni meta, f'Mejju 2015, u wara, iddikjaraw bil-mezz tal-avukat taghhom li kienu lesti jhallsu l- arretrati kollha tac-cens u tal-kera. Kif diga' gie deciz aktar 'il fuq, dan il-Bord mhux ser iqis bhala prova l-kontenut tal-ittra datata 21 ta' Mejju 2015 li l-avukat tal-intimati kien baghat, 'Minghajr Pregudizzju', lir- rikorrenti, u lanqas id-diskors li nghad fil-laqgha li sussegwentement l-intimati u l-avukat taghhom kellhom mar-rikorrent. Dwar ir-rinunzja tal-preskrizzjoni, l-art. 2109 tal-Kodici Civili jipprovdi hekk : (1) Ir-rinunzja għall-preskrizzjoni tista' tkun espressa jew taċita. (2) Ir-rinunzja taċita tiġi minn fatt li jissoponi l-abbandun tal-jedd akkwistat. Mill-provi mressqa quddiem il-Bord, ma rrizultaw ebda fatti min-naha tal-intimati li jissoponu l-abbandun tal-jedd ta' estinzjoni tal-azzjoni ghall-hlas tal-kera maghluq aktar minn hames snin qabel. Jirrizulta li l-intimati kienu nghataw il-parir li t-talba tar-rikorrenti ghall-hlas ta' arretrati ta' kera li lahqet saret dovuta aktar minn hames snin kienet preskritta, u dan wassalhom sabiex, meta ma waslux fi transazzjoni mar-rikorrenti, bl- ittra tal-avukat taghhom datata 8 ta' Gunju 2015, baghtu lir-rikorrenti l-hlas tal-kera li kienet ghalqet minn Mejju 2010 sa April 2015, u mbaghad bil-quddiem sa l-ahhar ta' April 2016. Dan kollu jindika car li l-intimati qatt ma kellhom hsieb li jabbandunaw il-jedd akkwizit minnhom tal-azzjoni ghall-hlas tal-kera li ghalaq qabel Mejju 2010, li lahqu akkwistaw bit- trapass taz-zmien u bl-inattivita' tar-rikorrenti u/jew l-awturi taghhom. Dan qed jinghad ghaliex ir-rikorrenti, kieku riedu, setghu facilment kisru huma l-preskrizzjoni tal-azzjoni bil-prezentata tal-att gudizzjarju opportun kontenenti interpellanza ghall-hlas, kif preskritt bl-art. Minn dan kollu pero' ma ghamlu xejn, lanqas wara li rcevew il-hlas tal-ahhar hames snin f'Gunju 2015, sakemm imbaghad f'Marzu 2017 procedew b'din il-kawza. Kif issemma fil-kors tas-smigh tal-kawza, wara d-dhul fis-sehh tal-Att I tal-2017, sabiex tirnexxi l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni skond l-art. 2156(c), 'il-partijiet li jeccepuhom [ghandhom jaghtu] gurament minn jeddhom waqt il-kawza li mhumiex debituri, jew li ma jiftakrux jekk il-haga gietx imhallsa'. Issa, f'dan il-kaz, wara li d-difensur tal-intimati kien iddikjara li ma kienx fadallu aktar provi x'jipproducu16, pero' qabel id-dikjarazzjoni finali tal-gheluq tal-provi17, fit-12 ta' Marzu 2018, l-intimati pprezentaw dikjarazzjoni guramentata taghhom 'li ma ghandhom jaghtu l-ebda flejjes lir-rikorrenti Cachia Faerne' . Ir-rikorrenti ddikjaraw li kienu qed jikkontestaw il-kontenut tal-istess nota, pero' ma kkontestawx l-ammissibilita' taghha fl- istadju li giet prezentata, u lanqas qatt talbu l-isfilz taghha sakemm kien ghadu miftuh l- istadju tal-provi. Min-naha taghhom, ir-rikorrenti pproducew b'xhieda taghhom lill- intimati, u dan il-Bord tahom id-dritt li jaghmlu d-domandi li dehrulhom opportuni u pertinenti ghaz-zewg eccezzjonijiet in ezami.18 Pero', fix-xiehda taghhom, la l-intimat Vincent Matvienko Calleja u lanqas martu Lilian Matvienko Calleja ma marru lura, jew b'xi mod bidlu, d-dikjarazzjoni taghhom li ma ghandhom jaghtu l-ebda flejjes lir-rikorrenti Gata Iwueke. Wara li ra l-ligi, u qies dawn ir-rizultanzi kollha, il-Bord huwa tal-fehma li ghandu jilqa' l- ewwel eccezzjoni tal-intimati, u jiddikjara li, in kwantu diretta ghall-hlas mill-intimati tal- kera tal-fond 14, Sqaq Santa Tereza, Bormla, li ghalqet qabel Mejju 2010, l-azzjoni attrici hija preskritta fit-termini tal-art. Ghar-ragunijiet kollha fuq moghtija, dan il-Bord qieghed jiddisponi mill-ewwel zewg eccezzjonijiet tal-intimati, billi jilqaghhom, u konsegwentement : jilqa' in parti l-ewwel eccezzjoni tal-intimati, u jiddikjara li, in kwantu diretta ghall- (i) hlas mill-intimati tal-arretrati tal-kera tal-fond 14, Sqaq Santa Tereza, Bormla, ghall- 16 ara verbal tal-udjenza tat-22 ta' Gunju 2017 17 ara verbal tal-udjenza tal-4.4.2019 18 Ara digriet tat-12 ta' Lulju 2018, fol. iskadenzi li ghalqu qabel Mejju 2010, l-azzjoni attrici hija preskritta fit-termini tal-art. jilqa' t-tieni ecezzjoni tal-intimati u jordna l-isfilz tal-ittra legali datata 21 ta' Mejju (ii) 2015 mibghuta lir-rikorrenti mid-difensur tal-intimati (fol. 74 u 75), filwaqt li jiddikjara li kwalunkwe riferenza ghaliha, ghall-kontenut taghha u ghall-kontenut tad-diskussjonijiet bejn ir-rikorrenti u d-difensur tal-intimati, m'ghandhomx jitqiesu bhala parti mill-provi f'din il-kawza. L-ispejjez jigu rizervat ghall-gudizzju finali.