FIT - TRIBUNAL GĦAL TALBIET ŻGĦAR Seduta ta` nhar l-Erbgħa 22 ta` Novembru, 2017. Rami Hamid u Marianne Rossignaud sive Hamid Rossignaud Ra l-Avviż tat-Talba preżentat fit-28 ta` Marzu 2017 li permezz tiegħu l-atturi talbu lit-Tribunal jikkundanna lill-konvenuti jħallsuhom solidalment bejniethom is- somma ta` elf, tmien mija u dsatax-il Ewro, ħamsin ċenteżmu (€1,819.50ċ) rappreżentanti kera fuq il-ħanut Long Life, Triq San Aristarku, Ta' Xbiex, dovut lill-atturi bħala eredi ta` Rose Gabaretta, kif offrut mill-konvenuti biċ-ċekk tas-26 ta` Novembru 2010 li ma laħaqx issarraf minn Rose Gabaretta qabel mietet fis-6 ta` Ġunju 2016, u li l-konvenuti wiegħdu li jħallsu, bl-ispejjeż u bl-imgħax. Ra l-kopja taċ-ċekk1 maħrug mill-konvenuta Marianne Rossignaud u ffirmat minnha – bħala Marianne Hamid Rossignaud – datata 26 ta` Novembru 2010 – lil Rose Gabaretta, għas-somma mitluba fl-avviż. Ra li l-konvenut, debitament notifikat bl-Avviżi tat-Talba u tas-Smigħ, naqas li jippreżenta Risposta, għalkemm deħer biex jikkontesta l-kawża. Ra li fl-udjenza tal-4 ta` Lulju 2017, dan it-Tribunal ordna l-inverżjoni tal-provi minħabba fl-eċċezzjonijiet sollevati mill-konvenuta. Sema' x-xiehda tal-kontendenti u ra d-dokumenti eżibiti minnhom. Sema' t-trattazzjoni orali tad-difensuri tal-partijiet. Ikkunsidra li: Il-konvenuta Marianne Hamid Georgakopoulos qalet li hija tiġi mart il-konvenut l- ieħor Rami Hamid, pero` ilhom ħames snin ma jgħixux flimkien, u bħalissa hemm pendenti bejniethom proċeduri ta` separazzjoni. Qalet li żewgħa ilu jikri l-fond kummerċjali 'Long Life', fi Triq San Aristarku, Paola, għal diversi snin, u li dan il-fond kien ta` Rose Gabaretta. Qalet li normalment, żewgħa kien iħallas il-kera fi flus kontanti, pero` darba ħallasha b'ċekk li ħarġet hi, u mbagħad hija stess ġibdet il-flus u żewgħa tahom kontanti lil sid il-kera. Dan kollu għamlitu fuq struzzjoni ta` żewgħa, meta kienu għadhom jgħixu flimkien – l-ewwel biex ħarġet iċ-ċekk, imbagħad biex ġibdet il- flus u tathom lilu. Qalet li hi ma kinetx preżenti meta għadda fiżikament il-flus lil Rose Gabaretta minflok iċ-ċekk. Qalet ukoll li saret taf b'din il-kwisjtoni meta rċeviet din il- kawża, u li żewgħa qatt ma qalilha dwarħa kemm damu jgħixu flimkien. In kontroeżami, il-konvenuta ddikjarat li ma tafx jekk żewgħa kienx ġabar iċ-ċekk lura meta ħallas bi flus kontanti minfloku, pero` qalet li lilha dak iċ-ċekk ma kienx taħulha lura. Il-konvenut Rami Rizzo Naudi xeħed li huwa jikri fond fi Triq San Aristarku, f'San Ħaż-Zebbug (Malta), u li l-kera oriġinarjament kien iħallasha lil Charles Gabaretta. Wara li miet, beda jħallas il-kera lill-attur Paul Gabaretta, li jiġi ibnu, u dan meta l-armla Rose Gabaretta kienet għadha ħajja. Qal li meta kien għadu ħaj il-missier, dan kien imur fiżikament jigbor il-kera mill-ħanut kull tlett xhur, u jagħtih riċevuta. Huwa kkonferma li ċ-ċekk, li kopja tiegħu ġiet eżibita mal-Avviż tat-Talba, kien għaddieħ huwa stess lill-attur Paul Gabaretta qabel mietet omm l-attur. Qal li kien ta l-flus lil martu, għaliex ma kellux ktieb taċ-ċekkijiet, u talabħa toħroglu ċekk biex jgħaddiħ lil sid il-ħanut. Qal li filfatt kien għaddiħulhom u stenniehom isarrfuħ. Huwa ppreżenta kopja ta` xi riċevuti mill-ktieb tal- kera tiegħu, u qal li m'għandux kwistjonijiet mal-atturi, filwaqt li Rose Gabaretta u uliedha qatt ma qalulu li kien hemm xi ħlas dovut. Qal li l-kera dejjem ħallasha b'kontanti, u li f'dan il-każ ħallas b'ċekk għaliex kellu kwisjtoni mas-sid fuq tiswijiet u, fuq parir tal- avukat, naqqas l-iżpiża tax-xogħlijiet mill-kera. In kontroeżami, il-konvenut qal li l-ammont imħallas b'dan iċ-ċekk kien jirrapreżenta l-bilanċ tal-kera dovut għall-perjodu ta` sena lil sid il-kera wara li tnaqqset l- ispiża tax-xogħlijiet. Qal li dan iċ-ċekk kien ikkonsenjah fiżikament hu, fil-ħanut mikri. Skond hu, il-ktieb tal-kera qatt ma kien joħrog mill-ħanut mikri lilu, u l-ħlas kien imur jiġbru l-attur Paul Gabaretta u dak il-ħin stess jirrilaxxjalu r-riċevuta. Fix-xiehda tiegħu, l-attur Paul Gabaretta spjeġa li huwa jiġi t-tifel ta` Rose Gabaretta, u li jaf li l-konvenut kellu kwistjoni ma' missieru fuq xi tiswijiet fil-ħanut mikri. kien hemm anke kawża, u ħu kien daħal fiha biex isib soluzzjoni. Qal li kien waqqaf il- proċeduri, u aċċetta ċ-ċekk li kopja tiegħu tinsab annessa mal-Avviż tat-Talba biex jagħlaq il-kwistjoni. Qal li dan iċ-ċekk kien ġabru hu personalment mill-ħanut mikri, pero` kuntrarjament għal dak li ddikjara l-konvenut, l-attur Paul Gabaretta ċaħad li l-ktieb iffirmah hu fil-ħanut, u ħallieh hemm. Qal li l-ktieb tal-kera ħadu d-dar għand ommu, u ffirmat ir-riċevuta ommu stess. Huwa għaraf il-kitba ta` ommu fir-riċevuta, u anke l-firma tagħha, fuq id-dokument eżibit f'fol.17 tal-atti proċesswali, u ddistingwiehom mill-kitba u l-firma tiegħu li jidhru fil-parti ta` isfel tal-istess dokument. In kontroeżami, l-attur Paul Gabaretta qal li ommu kienet marida, u li dan iċ-ċekk kienet poġġietu ġo kexxun, waqa' warajh, u nstab fl-istess żmien li ppreżentah lill- konvenut għall-ħlas, xi ġimgħa qabel mietet ommu f'Ġunju 2016. Qal li jeskludi li ommu tħallset b'kontanti minflok dan iċ-ċekk, billi dak iż-żmien kienet tieħu ħsieb kollox hi. Dan iċ-ċekk qal li kienet sabitu ommu stess wara l-kexxun, u hi talbitu jirranġa fuqu. In rieżami, Paul Gabaretta kkonferma li ċ-ċekk baqa' ma ssarrax, u filfatt ġie eżibit Ikkunsidra ulterjorment li: B'din il-kawża, l-atturi qed jitolbu mingħand il-konvenuti l-ħlas li kienu għaddew b'ċekk lil ommhom Rose Gabaretta, llum mejta, fis-26 ta` Novembru 2010. Il-konvenuta Marianne Hamid Rossignaud ddefendiet ruħha kontra din it-talba kemm bl-eċċezzjoni tal- preskrizzjoni kwinkwennali, u anke li mhix il-leġittima kuntradittriċi. Jingħad mill-ewwel li b'din il-kawża, l-atturi mhumiex qed jitolbu mingħand il- konvenuti l-ħlas tal-kera tal-fond f'San Ħaż-Zebbug (Malta) li dawn kienu jew għadhom jikru mingħand l-atturi, u l-awturi tagħhom, imma l-ħlas ta` ċekk datat 26 ta` Novembru 2010 li l-konvenuta Marianne Hamid Rossignaud ħarġet favur l-awtriċi tagħhom Rose Gabaretta, u li l-atturi jgħidu li baqa' ma ssarrafx. Il-liġi tagħna tpoġġi liċ-ċekkijiet bankarji fl-istess qoffa bħall-kambjali, biljetti negozjabbli u promissory notes, u tirregolahom b'disposizzjonijiet ad hoc fil-Kodiċi tal- Kummerċ (Kap. 13). It-Tribunal ser jirriproduċi hawn taħt id-disposizzjonijiet rilevanti f'dan il-Kodiċi: FUQ IL-BILJETTI NEĠOZZJABBLI JEW PROMISSORY NOTES, U MANDATI Disposizzjonijiet dwar il-kambjali jgħoddu għallbiljetti negozjabbli. Id-disposizzjonijiet li jgħoddu għall-kambjali u li jirrigwardaw il-ġîra, l- obbligazzjoni in solidum, l-avall, iż-żmien tal-iskadenza, il-ħlas, il-ħlas għall-unur, il-protest, id-dmirijiet u ljeddijiet tal-pussessur, u r-rikambju, igħoddu għall-biljetti neġozjabbli jew promissory notes. X'għandu jkun fih biljett neġozjabbli. (1) Il-biljett neġozjabbli jew promissory note għandu jkun fih id-data, is-somma li għandha titħallas, l-isem tal-persuna li favur tagħha jew għall-ordni tagħha huwa ffirmat, iż-żmien li fih għandu jsir il-ħlas, u l-valur mogħti fi flus, f'merkanzija, (2) Il-biljett neġozjabbli jew promissory note jista` jkun miġbud li jitħallas lill- b'akkont, jew xort'oħra. (1) Il-mandati jew cheques fuq bankiera jew kaxxiera għandu jkun fihom id- data, is-somma li għandha titħallas, u jistgħu jsiru li jitħallsu lill-persuna msemmija bl-isem, jew għall-ordni tagħha, jew għall-purtatur. (2) Huma jitħallsu mal-preżentata tagħhom. Konsegwenza meta tiddawwar il-preżentata taċ-cheque. Jekk il-pussessur ta` cheque jonqos li jsarrfu fi żmien tlitt ijiem mid-data tiegħu, u, wara dan iż-żmien, il-bankier jew kaxxier jirrifjuta jħallsu, il-pussessur li jkun irċieva ċ-cheque mingħand terża persuna ma jistax idur kontra din il-persuna, u lanqas kontra l-persuna li tkun ġibdet iċ-cheque jekk din tipprova li kellha f'idejn il- bankier jew kaxxier fondi bizzejjed għall-ħlas ta` dak iċ-cheque, u li dawn il-fondi ma ġewx nieqsa bi ħtija tagħha. L-atturi jgħidu li ommhom naqset li tippreżenta dan iċ-ċekk, bin-numru 24, lill- bank APS, fiż-żmien tal-validita` tiegħu, u li għalhekk baqa' ma ssarrafx. Dan jinsab konfermat miċ-ċekk innifsu, li ġie ppreżentat fl-atti animo ritirandi, u li juri li qatt ma ġie ppreżentat lill-bank għall-ħlas. Kwantu għall-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni sollevata mill-konvenuta Marianne Hamid Rossignaud, din tirreferi għall-'azzjonijiet għall-ħlas ta` kera ta` bini jew ta` raba', u tgħid li dawn l-azzjonijiet jaqgħu bi preskrizzjoni bl-għeluq ta` ħames snin. (art. Ċiv.) Jibda biex jingħad li, b'din l-azzjoni, l-atturi mhumiex jitolbu l-ħlas tal-kera għall- perjodu li tiegħu ommhom irċeviet il-kera biċ-ċekk mertu ta` din il-kawża, li baqa' ma ssarrafx, imma qed jitolbu li effettivament jirċievu l-flejjes – ossia s-somma ta` €1,819.50ċ – li kellhom jiġu mgħoddija lil ommhom mill-bank li fuqu ħareġ dan iċ-ċekk bin-numru erbgħa u għoxrin (24), datat 26 ta` Novembru 2010, u li baqa' ma ssarrafx. Il-ġurisprudenza tal-qrati tagħna tenfasiżża d-distinzjoni netta bejn dokument li jagħti titolu lil portatur – bħall-kambjala u ċ-ċekk – u l-obbligazzjoni jew in-negozju li fil-kors tiegħu, jew dwaru, jkun ingħata dak id-dokument. Riċentement, fis-sentenza Anthony Mazzacano D'Amato Muscat Monsigneur vs Ronald Robert Farrugia Cardona, il- Qorti tal-Appell irriproduċiet l-istudju ġurisprudenzjali u dottrinali li tat il-Prim'Awla tal- Qorti Ċivili fl-istess kawża dwar in-natura ġuridika taċ-ċekk, u l-prossimita` tiegħu għal Filwaqt li l-Qorti tal-Appell ma qablitx li ċekk huwa eżegwibbli bħal kambjala, fit-termini tal-art. 253(e) tal-Kap. 12, għaliex ma jissemmiex f'dik id-disposizzjoni, is- sentenza li tat il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili5 f'dak il-każ għandha siwi didattiku partikolari, li jgħodd ħafna fil-każ odjern. B'mod partikolari, il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili għamlet ċitazzjonijiet min-Notes on Commercial Law tal-Professur Rowe fejn jispjega li 'cheques are very similar in 4 Qorti tal-Appell, 27.10-2017 5 5.10-2016 Huwa jkompli jispjega li '[i]n certain cases credit instruments are Sfortunatament, kif qalet il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili aktar minn ħmistax-il sena ilu fis-sentenza Marlene Attard Glivau et vs Av. Dr. Antoine Montagno Bozzone et9, 'hemm bżonn li d- disposizzjonijeit dwar cheques jiġu emendati sabiex jiġu regolati ut sic u dan biex jittieħed in konsiderazzjoni l-iżvilupp ta` l-istess dokument ta` kreditu u mezz ta` paġament fiż-żmien preżenti. Nonostante dan in-nuqqas pero` l-ġudikant huwa tenut li japplika l-liġi viġenti u din fl-opinjoni ta` din il-Qorti hija karatterizzata bil- ġurisprudenza u duttrina inkluż l-insenamenti fuq ċitati'. Konsegwentement, in kwantu ċ-ċekk li fuqu l-atturi jibbażaw l-azzjoni tagħhom għandu eżistenza separata u distinta mill-obbligazzjoni li fil-kors tal-eżekuzzjoni tagħha jkun inħareġ dak iċ-ċekk, u l-atturi qed jitolbu l-ħlas għab-bażi ta` dan it-titolu distint, din l-azzjoni mhix waħda għall-ħlas tal-kera ut sic, u allura l-preskrizzjoni sollevata mill- konvenuta Marianne Hamid Rossignaud mhix applikabbli. Kwantu għall-eċċezzjoni l-oħra tagħha li hija mhix leġittima kuntradittriċi għat- talba tal-atturi, it-Tribunal irid iqis issa jekk il-fatt li l-konvenuta ħarġet dan iċ-ċekk, anke jekk fuq struzzjoni ta` żewgħa l-konvenut l-ieħor, fiż-żmien meta kienu għadhom jgħixu 6 Part II, ċitat fis-sentenza Mazzacano D'Amato Muscat Monsigneur vs Riklin-Dingli, Prim'Awla, 05.10-2016, supra 7 Enfasi tat-Tribunal 8 Ibid. flimkien u allura jikru flimkien il-fond kummerċjali f'San Ħaż-Zebbug (Malta) mingħand omm jorbothiex mal-obbligazzjoni tal-ħlas tiegħu anke jekk il-kirja kienet amministrata mill-konvenut l-ieħor Rami Hamid, kontumaċi f'dawn il-proċeduri. Minkejja l-eżistenza distinta u separata tat-titolu tal-portatur, bħall-kambjala u ċ- ċekk, indipendenti mill-obbligazzjoni li fil-kors tagħha jkun inħoloq dak it-titolu, il- ġurisprudenza tagħna għamlet tagħha d-dottrina tal-Vivante dwar ir-rabta bejn dawn iż- żewġ obbligazzjonijiet meta t-titolu ma jkunx ġirat, bħal f'dan il-każ: Il-konvenuta tgħid li l-konvenut żewgħa fl-2010 kien talabha toħroġ ċekk favur omm l-atturi biex bih iħallasha l-kera, u li wara li tatu dan iċ-ċekk, kien talabha tiġbed il- flus mill-kont għaliex qallha li lil omm l-atturi kien ser jgħaddihomlha b'kontanti. L-attur Paul Gabaretta jiċħad dan, u jgħid li ċ-ċekk kien mar jiġbru hu mingħand il-konvenut Rami Hamid, mill-ħanut mikri, biex b'hekk jagħlaq kwistjoni li dwarha kien hemm anke proċeduri bejnu u ommu minħabba f'xi tiswijiet li l-inkwilin kien għamel fil-fond mikri, u li pretenda li kellhom jitħallsu minn ommu. Qal li huwa ġabar dan iċ-ċekk u għaddieh lil ommu, li pero` ma sarrfitux, u meta sabitu wara ħafna żmien, talbitu jirranġa fuqu. F'dan il-kwadru, il-konvenuta ċertament ma tistax tinħeba wara li żewgħa kellu l- amministrazzjoni ta` din il-kirja. Hija ma ressqet ebda prova li din il-kirja kkontestatha għaliex ma kinetx saret bil-kunsens tagħha, u lanqas ma ressqet provi li bejnħa u bejn 138, ċitat fis-sentenza Emanuel Borg Johnson vs Francis Cox, Prim'Awla, 21.10-2016 żewgħa m'hemmx, jew fis-26 ta` Novembru 2010 ma kienx hemm, il-komunjoni tal- Aktar minn hekk, in kwantu ċ-ċekk huwa titolu fih innifsu, kienet hi li ħarġet dan id-dokument ta` kreditu favur l-awtriċi tal-atturi, u għalhekk għandha twieġeb hija wkoll, jekk mhux hija waħedha, għat-talba tal-atturi bażata fuq dak id-dokument ta` Fil-mertu, konsistentement mat-tagħlim tal-Vivante, billi dan iċ-ċekk baqa' f'idejn il-kreditur oriġinali, dan it-Tribunal irid iqis id-difiża personali tal-paġament11 li tat il- konvenuta Marianne Hamid Rossignaud, bażata fuq it-tagħrif li qalet li għandha mingħand żewgħa l-konvenut li dan kien ħallas l-istess ammont taċ-ċekk b'kontanti lil Rose Gabaretta. Dan it-tagħrif ikkonfermah il-konvenut innifsu fix-xiehda li ta quddiem dan it- Tribunal, u in sostenn tiegħu ppreżenta kopja tar-riċevuta li jgħid li rrilaxxalu l-attur Paul Gabaretta mal-konsenja taċ-ċekk. Wara li qies ix-xiehda tal-partijiet, u d-dokumenti eżibiti, it-Tribunal mhux moralment konvint li l-konvenuti ħallsu b'kontanti l-ammont ta` €1,819.50ċ lill-awtriċi tal-atturi, Rose Gabaretta, u li għalhekk kienet ġiet saldata l-kera dovuta għas-sena 2010. It-Tribunal wasal għal din il-konklużjoni, fuq bilanċ ta` probabiltajiet, wara li qies li: (i) dan iċ-ċekk baqa' fil-pussess tal-kreditriċi Rose Gabaretta; (ii) ir-riċevuta li l-konvenut Rami Buonanno ippreżenta bi prova ta` dan il-ħlas ma tirreferix għal dan iċ-ċekk, għaliex issemmi ċekk sussegwenti għalih, bin-numru ħamsa u għoxrin (25), għal ammont differenti ta` €1,855; (iii) dik ir-riċevuta hija datata 14 ta` Frar 2011, u ċioe` kważi tlett xhur wara li l-konvenuta ħarġet dan iċ-ċekk, u għalhekk ma jistax ikun li l-attur Paul Gabaretta kiteb din ir-riċevuta meta l-konvenut għaddhielu dan iċ-ċekk, kif insista l-istess konvenut; (iv) il-kitba tal-attur Paul Gabaretta hija differenti mill-kitba li biha saret din ir- riċevuta, u allura l-verżjoni mogħtija mill-istess attur li dik ir-riċevuta saret minn ommu, wara li huwa ġabar iċ-ċekk mingħand il-konvenut, tidher li għandha aktar mis-sewwa; (v) il-konvenut Rami Hamid ma ta ebda spjeġazzjoni għalxhiex, skond hu, għadda biex ħallas lil omm l-atturi b'kontanti, wara li kien għadda ċ-ċekk lill-attur Paul Gabaretta, u mingħajr ma talab li dak l-istess ċekk jiġi ritornat lilu. 11 Edgar Farrugia Briffa vs. Henry Dimech Debono, Kummerċ, 21.11-1940, XXX.iii.409 Mill-bqija, għalkemm l-atturi ma ressqux provi dwar il-jeddijiet ta` suċċessjoni tagħhom wara l-mewt ta` ommhom Rose Gabaretta, u li wirtuha huma biss, ugwalmet bejniethom, ma jidhirx li dawn il-jeddijiet jinsabu kontestati mill-konvenuti, filwaqt li jirriżulta pruvat li missier l-atturi kien diġa' mejjet. Għaldaqstant, għar-raġunijiet premessi, dan it-Tribunal jaqta` u jiddeċiedi din il- kawża billi jiċħad l-eċċezzjonijiet kollha tal-konvenuta Marianne Hamid Rossignaud, u konsegwentement jilqa' t-talba attriċi, u jikkundanna lill-konvenuti flimkien iħallsu solidalment bejniethom lill-atturi s-somma ta` elf, tmien mija u dsatax-il Ewro, ħamsin ċenteżmu (€1,819.50ċ), bl-imgħax u bl-ispejjeż kif mitluba fl-Avviż tat-Talba. ĠUDIKATUR