QORTI TAL-APPELL IMHALLEF JOSEPH AZZOPARDI Seduta ta' nhar il-Gimgha 25 ta' Novembru 2016 Illi dan huwa appell ad istanza tal-konvenut mis-sentenza moghtija mill- Prim'Awla tal-Qorti Civili fid-29 ta' Ottubru 2015, li permezz tieghu qed jitlob lil din il-Qorti tirrevoka dik is-sentenza u tilqa' l-eccezzjoni tieghu tal- preskrizzjoni; ghall-ahjar intendiment din is-sentenza qed tigi riprodotta: Rat ir-rikors guramentat promotur datat il-15 t'April, 2013, li permezz tieghu r-rikorrenti sintetikament espona is-segwenti: Illi fil-perjodu bejn l-1999 u l-2004, biegh u kkonsenja merkanzija bl-ingrossa lill-intimat; "1.2. Illi kien jordna l-merkanzija domestika minghand klijenti esteri u jikkonsenjha lill-intimat; "1.3. Illi ta' dan, l-intimat kien ihallas akkont lir-rikorrenti; "1.4. Illi l-intimat sab ruhu moruz u nonostante li interpellat biex ihallas il-bilanc minnu dovut, baqa` inadempjenti, (ara foll 5); "1.5. Illi ghalhekk kien kostrett jadixxi din il-qorti biex l-intimat ikollu l-opportunita` jghid ghaliex din il-qorti m'ghandiex: Tiddikjara li bejn l-1999 u 2004 ir-rikorrenti biegh u kkonsenja lill-intimat merkanzija domestika bl-ingrossa; Tillikwida ghalhekk l-ammont bilancjali dovut mill- intimat lir-rikorrenti; Bl-ispejjez kif dedotti fir-rikors guramentat promotur u bl-imghaxijiet legali dovuti skont il-ligi mid-data tan-notifika ta' l-ittra ufficcjali hemm indikata sad-data ta' l-effettiv pagament; Rat ir-risposta guramentata datata t-2 ta' Lulju, 2013, li permezz taghha l-intimat sintetikament irrisponda bil-mod segwenti: Illi preliminarjament it-talba tar-rikorrenti ghall-hlas ta' merkanzija allegatament mibjugha u kkonsenjata lilhu hi preskritta bid-dekors ta' hames (5) snin ai termini ta' l-artiklu 2156(f) tal-Kodici Civili; Illi fi kwalsiasi kaz, it-talbiet tar-rikorrenti huma infondati stante li l-ebda ammont m'hu dovut minnu lir-rikorrenti; Salv eccezzjonijiet ulterjuri; ta' l-abbli rapprezentanti Rat id-digriet taghha datat it-3 ta' Lulju, 2013, li permezz tieghu, in vista tar-risposta preliminari fuq il-preskrizzjoni, (ara paragrafu numru tnejn punt wiehed, (2.1.), aktar qabel), ordnat il-kapovolgiment tal-provi, (ara foll 18); "4. Rat id-digriet taghha datat it-2 ta' Gunju, 2015, li permezz tieghu, wara tal-partijiet, awtorizzat lill-istess biex jittrattaw il-kaz bil- modalita` u fit-termini hemm indikati, u dan, limitatament ghall-eccezzjoni preliminari sollevata mill- intimat, (ara foll 1295); "5. Ezaminat t'Awwissu, 2015, (ara foll 1299); "6. Ezaminat id-dokumentazzjoni ezageratament kopjuza ipprezentata in atti; ta' sottomissjonijiet "Ikkunsidrat: Illi r-rikorrenti sintetikament isostni s-segwenti: Illi permezz r-rikorrenti qed jippretendi l-hlas ta' erba` mija u hamsa u tletin elf, tmin mija u hamsa u tmenin Lira Maltin u tnax il-centezmu, (Lm435,885.12), ekwivalenti ghal (€1,015,350.80), ghall- bejgh u konsenja ta' merkanzija domestika lill- intimat kif dedott fir-rikors guramentat promotur tieghu, (ara foll 1 u foll 1255); Illi originarjament l-intimat kien jiggestixxi l-hanut bl- isem ta' "Tabletop", sitwat fil-fond numru 61, South Street, San Ġiljan, (ara foll 45); Illi l-kontendenti kienu ftehmu kuntrattwalment li filwaqt li r- rikorrenti jimporta l-merkanzija in dizamina bl- ingrossa din kellha tigi kkonsenjata lill-intimat biex hu jbieghha mill- hanut indikat fil-paragrafu precedenti, (ara foll 1291); d-dokumentazzjoni kienet Illi responsabbilita` tar-rikorrenti li kien jghaddi kopja ta' l- istess lill-intimat; Illi l-ispejjez involuti fir-rigward, bhal per ezempju t- trasport, kienu a karigu ta' l-intimat, (ara foll 45); Illi l-merkanzija hekk importata kien ihallas ghaliha r- rikorrenti filwaqt li l-intimat kien jirrifondi lir-rikorrenti ghall- istess permezz ta' pagamenti in akkont, (ara foll 45); Illi wara li kienet introdotta s-sistema tal-VAT jirrizulta ex admissis li l-intimat kien ihallas ghall-ispejjez involuti, ghalkemm ir-rikorrenti baqa` jhallas ghal kull ordni minnhu maghmula, (ara foll 45), u dan ghaliex ir- rikorrenti beda jimporta x-xoghol de quo fuq il-VAT ta' l- intimat, (ara foll 1291); Illi ghalkemm in-negozju fuq deskritt kellu principju fjorenti jirrizulta li l-prosegwiment ta' l-istess stalla u kkrolla stante li l-intimat sab ruhhu moruz fil-pagamenti minnhu dovuti lir- rikorrenti; Illi rizultat ta' l-istess ir-rikorrenti kien kostrett jittermina din ir-relazzjoni kummercjali ma' l-intimat, anke wkoll, ghaliex kredituri ohra ta' l-intimat, bdew jirrikorru ghall- pagamenti dovuti lilhom mill-istess rikorrenti, (ara foll 45); Illi skont ir-relazzjoni ta' l-awditur tar-rikorrenti l-ammont tela` ghall- hekk dovut mill-intimat ammont indikat precedentement, (ara paragrafu numru tmienja punt wiehed, (8.1.), aktar qabel u foll 23 u 24), bid- liema dokumentazzjoni kopjuza involuta, (ara foll 49 sa 1249); lir-rikorrenti kien ikkonfortat Illi ghalkemm l-intimat kien gie interpellat diversi drabi biex lir- jissalda rikorrenti, anke permezz ta' ittra ufficjali, dan xorta injora l- istess interpellazzjonijiet u baqa` inadempjenti; Illi nonostante id-disfatta kummercjali ta' l-intimat fuq sintetikament deskritta, dan jidher li rega` avvicina lir- rikorrenti biex jerga jibda jikkonsenjalu l-merkanzija de quo; Illi minkejja l-esperjenza negattiva riskontrata, r- rikorrenti ghazel li jerga` jibda` jfornieh bil-merkanzija izda, din id- darba, minghajr ma jikkoncedi krediti lill- intimat; Illi ghalhekk il-kontendenti issa ftehmu li l-intimat ihallas kontanti lir-rikorrenti malli dan jeffettwa l-konsenja, (ara foll 1278); Illi skont il-ftehim sussegwenti kien pozittiv; Illi fl-istess hin ir-rikorrenti baqa` kostantement jissikka lill- intimat biex ihallas l-arretrati kospikwi minnhu lilhu dovuti "… hu kien jippromettili li jhallasni", (ara foll 1278); Illi minkejja dawn il-promessi luzingjeri ta' l-intimat, il- pagamenti dovut qatt m'avveraw ruhhom; Illi konsegwenza ta' l-istess, ir-rikorrenti interrompa kull l-ahhar arrangament relazzjoni ma' kummercjali fuq indikat, (ara foll 1278); Illi jigi sottolineat f'din il-fazi li l-procedura odjerna hi limitata ghar- rizoluzzjoni ta' l-eccezzjoni preliminari sollevata mill- intimat, (ara foll 16 u foll 1295); Illi f'dan ir-rigward, fir-risposta guramentat tieghu l-intimat jissolleva l-eccezzjoni preliminari tal-preskrizzjoni kwinkwennali, (ara artiklu 2156(f) tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta u foll 16); "11. Illi tenut kont ta' l-eccezzjoni preliminari indirizzata mill-ewwel risposta ta' l-intimat jirrizulta pacifiku li issa l-oneru rinfaccat hu li allura: Illi fir-rigward jigi innotat bi preokkupazzjoni li ghalkemm l- intimat issolleva din l-allegazzjoni tieghu li l-azzjoni odjerna hi preskritta fil- konfront tieghu bi preskrizzjoni ta' hames (5) snin, l-istess intimat ghazel li: La jitla jixhed bil-gurament biex isostni it-tezi tieghu; "12.2. Lanqas igib l-icken prova fir-rigward; Illi hu wkoll ormai abbundantement assodat fl-ordinament guridiku "Ikkunsidrat: "Ikkunsidrat: "Ikkunsidrat: "Ikkunsidrat: fir-rigward ghandu Illi l-intimat issolleva in limine din l-eccezzjoni preliminari tieghu, b'dizdenn komplet ghall-ahjar amministrazzjoni tal-gustizzja, ghazel li ma isostnix dak minnhu allegat bil-provi minnhu dovuti fir-rigward; "15. Illi ghalhekk, mhux biss allura li r-risposta tieghu tirrizulta li kienet fiergha ghaliex naqas li jsostniha kif dovut fit-termini tal-massima Latina fuq citata, izda tirrizuta li kienet biss sotterfug inutili intiz biss biex itawwal il-procedura inutilment; "16. Illi f'gurisdizzjonijiet ohra, anke fl-Unjoni Ewropea li Malta tifforma parti minnha, tali manuvrar inutili hu ekwiparat ma' reat specifiku – dak ta' l-abbuz mill-process gudizzjarju – li min hu dovut ghandu jikkonsidra l-introduzzjoni tieghu fl- ordinament guridiku Malti; "17.0. Illi di piu`, jirrizulta li r-rikorrenti kien debitament kostanti fit- talbiet tieghu ghar-risarciment involut, u dan, billi: Baghat il-fatturi rilevanti lill-intimat, (ara foll 45); "17.2. Interpella kemm verbalment kif ukoll b'mod skritt, anke lill-intimat ghall-pagamenti b'ammonizzjonijiet ufficcjali dovuti, (ara foll 46, 1253, 1273, 1275 u 1278); L-istess intimat assigura lir-rikorrenti li kien ser ihallas l- ammonti kollha dovuti, (ara foll 1278); "Ikkunsidrat: Illi in vista tal-premess din il-qorti hi sodifatta li l-intimat ma u l-eccezzjoni pprovax konsegwentement: Tirrespingi l-ewwel eccezzjoni ta' l-intimat; "18.2. Tirrizerva d-decizjoni taghha ghall-ispejjez fuq dan il- Kap; "18.3. Tordna l-kontinwazzjoni tal-kawza ghal data ohra wara li tikkonsulta fir-rigward lill-abbli rapprezentanti legali tal- partijiet biex jigi issa investit il-mertu veru u proprju tal- procedura odjerna." Kif jidher allura permezz ta' din is-sentenza l-ewwel Qorti cahdet l- eccezzjoni msemmija u sar allura dan l-appell mill-konvenut li permezz tieghu qed jitlob ir-revoka tas-sentenza. Il-Qorti ghalhekk, rat il-verbal tas-seduta tal-4 ta' Ottubru 2016 li permezz tieghu l-kawza thalliet ghas-sentenza wara li l-Avukati tal-partijiet trattaw l- appell u ikkonsidrat; L-aggravju huwa wiehed u cioe` li l-Qorti kellha tilqa' l-eccezzjoni gia` imsemmija, izda bhala preludju ghal dan, l-appellant jghid li l-ftehim li kien hemm bejn il-partijiet ma kienx wiehed ta' kont kurrenti izda aktar iqarreb wiehed ta' shubija. Dan ghaliex li kien jigri kien li l-appellat kien jimporta l- merkanzija in kwistjoni fuq in-numru tal-VAT tal-appellant li mbaghad kien ihallas il-kummissjoni dovuta flimkien mal-prezz tal-oggetti importati. L-argument tal-appellant huwa wiehed kjarament insostenibbli. Biex ikun hemm shubija jrid ikun hemm ftehim dwar il-qsim tal-profitti li f'dan il-kaz L-appellant kien obligat ihallas il-prezz tal-oggett u l- kummissjoni dovuta lill-appellat. Ghalhekk bil-maqblub ta' dak li qed jargumenta l-appellant, l-arrangament kien aktar jixbah wiehed ta' kont kurrenti milli ta' xi haga ohra peress li l-hlas kien isir perjodikament. Il-kwistjoni sollevata mill-appell allura hija jekk l-Artikolu 2156 (f) japplikax favur l-appellant fil-kaz odjern; dan l-artikolu jghid illi: L-azzjonijiet hawn taħt imsemmija jaqgħu bi preskrizzjoni bl-egħluq ta' ħames snin: "… "(f) l-azzjonijiet għall-ħlas ta' kull kreditu ieħor li ġej minn operazzjonijiet kummerċjali jew minn ħwejjeġ oħra, meta l-kreditu ma jkunx jaqa', skont din il-liġi jew liġijiet oħra, taħt preskrizzjoni aqsar, jew ma jkunx jirriżulta minn att pubbliku." Fl-aggravju tieghu allura l-appellanti jsostni li ma sarx apprezzament tajjeb mill-ewwel Qorti tal-provi migbura quddiemha u li l-fatt li huwa ma xehedx ma kellux ifisser li huwa ma pprovax l-eccezzjoni tieghu. Ghandu jinghad mill-ewwel li ghal appuntu dak li huwa apprezzament tal- fatti, din il-Qorti tal-Appell fil-kawza fl-ismijiet Phyliss Montfort v. Joseph Zarb Bezzina (10 ta' Jannar 1995) qalet li "il-Qorti tal-Appell tiddisturba biss id- diskrezzjoni ezercitata mill-ewwel Qorti f'kazijiet eccezzjonali meta si tratta ta' valutazzjoni ta' fatti". Imbaghad fil-kawza fl-ismijiet Joseph Gauci Portelli v. George Zammit Bonello (15 ta' Novembru 2004) l-istess Qorti qalet li "Huwa principju bazilari segwit minn din il-Qorti ta' revizjoni li fejn si tratta ta' mod iehor". apprezzament u evalwazzjoni ta' provi ta' fatt din il-Qorti qatt ma tiddisturba leggerment apprezzament tal-provi li jkun sar mill-ewwel Qorti sakemm ma jkunx hemm ragunijiet gravi u serji bizzejjed li jissugerixxu Dan l-insenjament huwa segwit f'diversi sentenzi ohra bhal Emanuel DeCarlo v. Dr Graham Miggiani, Appell, 10 ta' Jannar 1995 u Paul Fleri Soler v. Salvu Britta, Appell 5 ta' Ottubru 2001; madankollu "Din il- Qorti pero` f'kaz tapprezza wkoll li d-dover taghha xorta huwa li tezamina sewwa l-provi mressqa u barra minn hekk, huwa wkoll importanti li l-istess provi u l-konkluzjonijiet ta' kif graw il-fatti in kwistjoni jigu evalwati sewwa u interpretati skond il-ligijiet taghna u l-gurisprudenza l-aktar ricenti u kostanti fil-materja". (Attard et v. Direttur tas Sahha, Qorti tal-Appell, 31 ta' Mejju 2014). Bhala punt ta' dritt huwa minnu li l-fatt li l-appellant ma xehedx ma jfissirx b'daqshekk li huwa ma gabx bizzejjed provi f' dak li qed isostni; il-Qorti ghandha tiddecidi kif qalet hija stess iuxta allegata et probata u skond ir rizultanzi fattwali kollha ippruvati (Vol LXXIV – ii – 869). F'gudizzju civili l- Qorti trid tiddeciedi fuq il-preponderanza tal-probabiltajiet (Abela Tabone v. Borg Hedley, Appell Kummercjali, 25 ta' Frar 1952); il-Qorti allura jehtieg li tara jekk verzjoni wahda teskludix lill-ohra fuq bilanc ta' probabiltajiet; iuxta allegata et probata kif appena issemma' u skont ir Ghalhekk "il-kriterju mhux dak jekk il-gudikant jemminx l-ispjegazzjonijiet forniti lilu izda jekk dawk l- ispjegazzjonijiet humix fic-cirkostanzi zvarjati tal-hajja verosimili. Dan fuq bilanc ta' probabilitajiet, sostratt baziku tal-azzjoni civili in kwantu dawn, tal-provi generalment bastanti ghall-konvinciment. indotta mill- preponderanza tal-probabiltajjiet. Dan ghad-differenza ta' dak li japplika fil- il-htija tirrizulta minghajr ma (Perotti v. Akpan, deciza 30 ta' Ottubru 2003 mill-Prim'Awla Fil-kaz in ezami pero` anke jekk wiehed jezamina l-provi kollha, jasal ghall- istess konkluzjoni tal-ewwel Qorti. Bizzejjed wiehed jirrimarka li l-appellant ma rribatta b'ebda mod dak li qal l-appellat (fol. cioe` li huwa (l-appellat) wieghdu diversi drabi sa Gunju 2005 li kien se jhallsu dak dovut izda baqa' ma ghamilx dan. Fis-sentenza tal-Qorti tal- Appell (Sede Inferjuri) fl-ismijiet Mallia Zarb v. Chase (9 ta' Frar 2005) intqal "Jibqa' dejjem imperattiv illi l-prova dwar dawn l-istess rekwiziti trid issir tal- jkun qed mill-attur billi huwa dan preskrizzjoni tal-kontroparti. Zgur li mhux mistenni li din il-prova ssir mill- Qorti jew mit-Tribunal li, anzi, ghandu l-kompitu li jiddeciedi "iuxta allegata et probata". Tajjeb li hawn jigi mfakkar illi, kif drabi ohra deciz, "jekk dwar l-eccezzjoni din l-interruzzjoni hemm konflitt ta' provi, allura l-konsegwenza m' hijiex li ghandha tigi michuda l-preskrizzjoni, imma dik kuntrarja, li ghandha tigi akkolta, peress li l-posizzjoni guridika tkun li mentri jkun fatt li ghadda t- terminu tal-preskrizzjoni, jkun ugwalment fatt illi l-attur ma ssodisfax lill- Qorti li kien hemm interruzzjoni." (Kollez. Ghaldaqstant dak li hu mportanti hu li r-rikonoxximent allegat mill-attur ikun car u esplicitu." F'dan il-kaz pero` ma kien hemm ebda konflitt ta' provi; l-attur qal illi wara s-sena 2004 u cioe` is-sena li fiha saret l-ahhar kunsinna, l-appellant kemm-il darba wieghdu li se jhallas u din id-depozizzjoni ma giet qatt ribattuta mill-istess appellant. Kwindi l-preskrizzjoni kwinkwennali (saret interpellazzjoni gudizzjarju fl-2009 u l-kawza giet intavola fl-2013) giet Jigi osservat ukoll li "jekk id-debitur jirrikonixxi d-dejn dan ir-rikonoxximent jimporta rinunzja ghall-preskrizzjoni u dan ir-rikonoxximent jista' jkun anke U lanqas hemm bzonn li r-rikonoxximent ikun ghall- kwantita` kollha dovuta, u jista' jirrigwarda kreditu illikwidu" (Kollez. Huwa wkoll applikabbli ghal din il-kawza, dak li qalet din il-Qorti fis- sentenza taghha Pace Gasan nomine v. Spiteri nomine, (23 ta' April 2001) fejn il-fatti tal-kaz kienu simili hafna ghal dawk li qed jigu ezaminati: "Minn dawn il-fatti johrog car (a) li l-perjodu preskrittiv ta' hames snin seta' biss jibda jiddekorri mill-ahhar konsenja registrata fil-kont kurrent u mhux qabel. Dan fl-ahjar ipotesi tas-socjeta` appellanti u (b) li l-ahhar pagament li jkun sar akkont ta' l-ammont dovut f'dak il-kont kurrent kien jikser u jinterrompi l-perjodu preskrittiv fil-konfront tal-kont kollu. Dan ghaliex hu meqjus illi l-kont kurrent ikun jirraprezenta dejn wiehed in kwantu l- kontraenti jkunu hekk qablu li kellu jigi meqjus, in kwantu ttransazzjonijiet kollha kienu minnhom konsidrati bhala operazzjonijiet differenti fl-istess negozju bejniethom." Kif ukoll sewwa irrileva l-appellat fir-risposta tieghu l-appellant kien accetta (f'Jannar 2005) li pagament minn klijent tal-appellant (Joinwell Ltd) isir direttament lill-appellat, u allura in effetti kien sar pagament dak in nhar li interrompa l-preskrizzjoni li allura regghet bdiet tiddekorri. Fil-kawza appena citata saret ukoll riferenza ghas-sentenza fl-ismijiet "Giovanni XXVIII.i.751) fejn intqal: "Che da Huwa ghalhekk car li l-appell huwa infondat u ghandu jigi michud. Ghal dawn il-motivi, il-Qorti tiddisponi mill-appell principali billi tichdu u tikkonferma s-sentenza appellata b'dan li tordna li l-atti jigu rimessi quddiem l-ewwel Qorti ghat-tkomplija tal-kawza; l-ispejjez ta' dawn il- proceduri tal-appell huma a kariku tal-konvenut appellant.