FIL-QORTI TAL-MAGISTRATI (MALTA) Seduta ta' nharl-Erbgha 14 ta' Dicembru, 2016 Il-Qorti rat l-avviz tal-attur fejn talab sabiex il-konvenut jigi kkundannat sabiex jirrifondilu s- somma ta' LM 900, prezz ta' vettura tat-tip Mazda 121 bin-numru ta' registrazzjoni LCC-087 mibjugha mill-konvenut lill-attur skond skrittura tal-14 ta' Awissu 2003 u dana prevja d- dikjarazzjoni li dan il-bejgh kien kolpit b'vizzju ta' kunsens ai termini tal-Artikolu 981 tal- Kodici Civili, kif ukoll minhabba li ma kienetx tal-kwalita' miftehma billi ma kenitx tista' tinstaq fit-triq ghax la kienet irregistrata u l-anqas ma kienet assikurata, meta l-attur kien biegh l-istess vettura bil-garanzija li kollox kien sewwa u li setghet tinsaq fit-triq. Bl-ispejjez inkluzi dawk ta' l-ittra ufficjali tas-16 ta' Settembru 2003 kontra l-konvenut u bl- imghax legali mid-data tal-ittra ufficjali sad-data tal-pagament effettiv. Rat in-nota tal-eccezzjonijiet tal-konvenut Stephen Spiteri Bailey fejn eccepixxa: Ikkunsidrat: Illi mhuwiex il-kaz li l-ftehim raggunt bejn il-partijiet kontendenti kien vizzjat kif kontemplat skond l-artikolu 981 tal-Kodici Civili. Illi lanqas ma huwa l-kaz illi l-vettura meritu tal-kawza ma kienitx tal-kwalita' pattwita, kif qed jallega wkoll l-attur li inoltre naqas milli jiddepozita l-istess vettura taht l-awtorita' ta' din il-Qorti ghall-iskop li jkun jista' jipprocedi bl-istanza tieghu Rat li fis-seduta tat-28 ta' Frar 2005, gie verbalizzat li il-Qorti giet infurmata li l-vettura in kwistjoni tinsab esebita formalment fil-Qorti.1 Semgħet ix-xhieda, rat id-dokumenti u l-atti kollha pprezentati. Il-fatti saljenti li taw lok ghal dawn il-proceduri huma s-segwenti : Il-konvenut, Stephen Spiteri Bailey biegh vettura tal-marka Mazda, mudell 121 bin-numru ta' registrazzjoni LCC 087 lill-attur, Emanuel Zammit Tabona fl-14 ta' Awwissu 2003 u dana ghal prezz ta' LM 970.2 L-attur xehed li l-konvenut qallu li l-vettura ghandha kollox tajjeb, li qatt ma kienet milquta u li ghandha kollox imhallas, cioe kemm il-licenzji kif ukoll l-assigurazzjoni.3 L-attur ta lill-konvenut l-ammont ta' LM 900 mal-ftehim tal-bejgh tal-karozza u l- bilanc LM 70 kellu jghatihom lill-konvenut meta l-konvenut jkun dawwar il-licenzja fuq l-attur.4 1 Ara l-verbal tat-28 ta' Frar 2005 a fol. 12 tal-process. 2 Ara l-affidavit ta' Emanuel Zammit Tabona mmarkat bhala Dok EC 1 a fol. 14A tal-process kif ukoll ara l-affidavit ta' Stephen Spiteri Bailey a fol. 51 tal-process; ara d-dokument ffirmat mill-attur mmarkata bhala Dok A a fol. 53 tal- process. 14A tal-process. 4 Ara l-affidavit ta' Emanuel Zammit Tabona mmarkat bhala Dok EC 1 a fol. 14A tal-process kif ukoll ara l-affidavit ta' Stephen Spiteri Bailey a fol. 51 tal-process. L-attur xehed li wara li l-konvenut wasslu d-dar bil-vettura, qallu biex jghatti l- windscreen taghha, ghax il-vettura ma kellhiex il-licenzja mhallsa. L-attur jghid li hu talab lill-konvenut il-flus lura, imma dan ma riedx itihomlu kollha lura, u allura talbu jaghmillu ircevuta ghal flus li kien tah. Min-naha l-ohra, l-konvenut jghid li qabel inqala l-inkwiet bejniethom, hu kien ghamilha cara lill-attur li hu kien ser jiehu hsieb ihallas il-licenzji negattivi. L-attur jallega li meta ispezzjona l-vettura ma hutu jghid li sab li kellha l-inner panel maqsum, il-magna ma kinietx tahdem sewwa, id-dwal ta' quddiem u ta' wara jiccaqilqu u l-luggage boot kien mibrum u ma jinghalaqx sewwa. L-attur jghid li l-konvenut prova jirranga xi uhud minn dawn id-difetti imma ma Min-naha l-ohra, il-konvenut jghid li qabel ftehmu fuq il-bejgh, l-attur kien saq il- vettura huwa stess. Il-vettura Mazda 121 bin-numru ta' registrazzjoni LCC 087 hija registrata fuq certa Maria Agahi, li tigi iz-zija tal-konvenut, liema licenzja kienet tkopri l-perijodu bejn l-1 ta' Jannar 2001 sal-31 ta' Dicembru 2001. Il-licenzja qatt ma ggeddet wara dan il-perijodu.5 Fl-20 ta' Awwissu 2003 kien hemm applikazzjoni ghat-trasferiment tal-vettura minn din certa Maria Agahi ghal fuq isem il-konvenut, bid-data tal-bejgh mnizzla bhala l-4 ta' Awwissu 2003.6 Il-vettura in kwistjoni kienet assigurata f'isem il-konvenut ghal perjodu bejn is-6 ta' Awwissu 2003 sal-31 ta' Dicembru 2003.7 Il-vettura tinstab esebita formalment fil-Qorti.8 Kunsiderazzjonijiet ta' dina l-Qorti Il-kwistjoni li trid tiddeciedi din il-Qorti hija jekk kienx hemm vizzju ta' kunsens meta sar il- bejgh tal-vettura in kwistjoni u dan ai termini ta' l-Artikolu 981 tal-Kodici Civili kif ukoll minhabba l-fatt li l-vettura ma kienetx tal-kwalita' mifthema u dana ghaliex ma setghatx tinstaq fit-triq ghax la kella registrazzjoni u l-anqas assigurazzjoni kif mistenni. 25 tal-process. 6 Ara d-dokument ta' trasferiment mmarkat bhala Dok B a fol. 55 tal-process. 62 tal-process. 8 Ara l-verbal tat-28 ta' Frar 2005 a fol. 12 tal-process. Fit-tieni eccezzjoni tieghu l-konvenut jghid illi l-attur naqas li jiddepozita l-vettura taht l- awtorita ta' din il-Qorti gall-iskop li b'din il-kawza jottjeni x-xoljimnet tal-ftehim de quo. Fis-sentenza fl-ismijiet, David Azzopardi Mamo vs Tony Toutoungi deciza fit-12 ta' Novembru 2013, il- Prim'Awla tal-Qorti Civili 9 osservat is-segwenti : « Bhala principju regolatur dawn il-Qrati dejjem irritenew li biex ix-xerrej jehles mir-rabta kontrattwali li kien dahal fiha li jakkwista l-oggett minghand il-venditur, fejn dak l-oggett ma jkunx konformi mal-kampjun jew skond il-kwalita mwieghda, hu kellu jirrifjutah jew materjalment jew billi jiddepozitah taht l-awtorita tal-Qorti (Avv. Dottor Louis Zammit Tabona tar-rifjut hi komunement meqjusa bhala d-depozitu formali tal-oggett permezz ta' cedola fil- Qorti u f'kazijiet ta' oggetti kbar id-depozitu fiziku tal-oggett ghand konsinjatarju." La darba sussegwentement sar verbal fis-sens li din il-Qorti giet infurmata li l-vettura in kwistjoni giet ezebita l-Qorti, u dan il-verbal ma giex kontestat, anke jekk ma ngabitx l-ahjar prova, u cioe c-cedola ta' depozitu, din il-Qorti tqis li l-konvenut mhux qed jikkontesta li bhala stat ta' fatt il-vettura giet iddepozitata taht l-awtoritia ta' din il-Qorti. Ghalhekk, il-Qorti tqis li t-tieni parti tat-tieni eccezzjoni tal-konvenut giet sorpassata, u se tghaddi biex tezamina iz-zewg eccezzjonijiet fil-meritu. L-Ewwel Eccezzjoni – Vizzju tal-Kunsens skond l-Artikolu 981 tal-Kodici Civili. L-attur qieghed jistrieh fuq Artikolu 981 tal-Kodici Civili li jghid is-segwenti : « (1) L-eghmil doluz huwa motiv ta' nullita' tal-ftehim, meta l-inganni maghmulin minn wahda mill-partijiet ikunu tali illi minghajrhom il-parti l-ohra ma kenitx tikkuntratta. (2) L-eghmil doluz ma jistax ikun prezunt, imma ghandu jigi ppruvat. » Fis-sentenza Ian u Jacqueline konjugi Cortis vs Carmen Reeves deciza mill-Prim' Awla tal-Qorti Civili10 fis-6 ta' Dicembru 2002, gie ritenut hekk : "Fis-sentenza taghha fl-ismijiet Reverendu Sacerdot Don Francesco Gerada et vs Avukat Dottor Anthony Spiteri Bailey et moghtija fil-31 ta' Marzu 1967 (Vol. LI.i.546), il-Qorti ta' l- Appell Kummercjali qalet: "Illi din hi azzjoni ta' annullament ta' bejgh in bazi ghad-dolo tal-vendituri. Biex azzjoni simili tirnexxi jrid qabel xejn jigi pruvat illi kien hemm dolo da parti ta' wiehed mill- Il-prova tad-dolo - l-ligi tghidu espressament - trid issir minn min jallegah u l- intenzjoni li tqarraq hi essenzjali ghax id-dritt modern ma jammettix id-dolo oggettiv 'in re ipsa', hi espressa fil-kliem tal-artikolu 1024 tal-Kodici Civili 'inganni maghmulin minn wahda mill- partijiet' illi fit-test taljan tal-artikolu 687 tal-Ordinanza No. VII tal-1868 kienu Illi ghal dik li hi definizzjoni tad-dolo ghada tista' tigi utilment ripetuta anki llum dik ta' iehor, id-dolo jikkonsisti fir-rieda hazina ta' wiehed mill-kontraenti li topera permezz ta' qerq Illi element iehor mehtieg espressament mil-ligi (artikolu 1024 Kodici Civli) biex azzjoni bhal prezenti tigi esperita b'success hu li r-raggiri uzati minn wahda mill-partijiet ikun tali li minghajrhom il-parti l-ohra ma kinitx tikkuntratta u anki din il-prova tispetta lill-atturi. Stanti li d-dolo hu kkunsidrat bhala vizzju tal-volonta` hu ragjonevoli li ma jkunx kawza ta' nullita` hlief in kwantu jkun ezercita influwenza deciziva fuq id-dikjarazzjoni tal-volonta` tal- Sentenza interessanti moghtija ukoll mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili,11 hija dik fl-ismijiet Bank of Valletta plc vs Dalli Brothers Limited et fit-18 ta' Mejju 2012, fejn il-Qorti ddelinjat l-elementi ta' kunsens ivvizjat bil-qerq: "Il-Qorti tal-Appell, f'deċiżjoni tat-3 ta' Marzu, 2011, Appell Civili Numru. ismijiet 'Frank Yassin et vs Joseph Toutoungi et nomine' tagħmel riferenza għad deċiżjoni Joseph Suban noe v. Paul Ellul Cacciottolo - Prim' Awla, 4 ta' Frar, 1965), fejn ġie ritenut : Illi biex il-qerq jivvizzja l-kunsens ta' parti f'kuntratt jehtieg li (a) jithaddmu mezzi jew atti qarrieqa; (b) li jkunu fihom infushom gravi; (c) b'mod li jkunu determinanti ghan-negozju li jkun sar bejn il-partijiet, u (d), fuq kollox, li tali mezzi jew atti jkunu twettqu mill-parti l-ohra. Biex il-qerq ikun gravi, irid ikun tali li persuna ta' dehen ordinarju ma jaghrafx li jkun gie mqarraq u jkun ghemil li jmur lil hinn minn ftahir esagerat dwar xi kwalita` tal-oggett tan- negozju, u li kieku ma kienx ghal dak il-qerq, kieku ma kienx jidhol fin-negozju in kwisjtoni. Il-Qorti tal-Appell fid-deċiżjoni hawn fuq ċitata tagħmel riferenza ukoll għal deċiżjoni oħra, li ukoll hija rilevanti għad-deċiżjoni odjerna u ċioe "P.L. Joseph Gerada noe et v. Joseph Macrae et" (Prim' Awla 4 ta' Marzu 2004) fejn ġie ritenut "...l-qerq ma jistax jigi allegat meta l-fatti setghu jigu stabbiliti bla xkiel jew diffikulta` zejda mill-parti li tallega l-qerq, ghaliex f'kaz bhal dan ix-xilja ta' qerq ma tkunx ghajr skuza facli biex wiehed jahrab milli jwettaq ir-rabtiet li jkun dahal ghalihom mal-persuna li allegatament uzat il-qerq." F'sentenza tal-Qorti tal-Appell, datata 13 ta' Ottubru 1998, bl- ismijiet Carmelo sive Charles Le Moal et vs George Dacayanan, ġie ritenut illi żball ta' fatt għandu jkun wieħed li jaqa' fuq is-sostanza tal-ħaġa sabiex iġib in-nullita. L-għemil doluż huwa motiv ta' nullita' ta' ftehim meta l-inganni magħmula minn waħda mill-partijiet huma tali li mingħajrhom il-parti l-oħra ma kenitx tikkontratta. Ir-riċerka jekk l-għemil doluż kienx detterminanti hija waħda ta' fatt li għandha tiġi meqjusa fiċ-ċirkostanzi partikolari ta' kull każ." Il-Qorti tosserva illi l-vettura kienet tappartjeni lil Maria Agahi u li fl-4 ta' Awwissu 2003 kienet giet iffirmata formula tat-trasferiment tal-vettura ghal fuq il-konvenut.12 Di piu', l- konvenut kien assigura l-vettura fuq ismu ghal perijodu bejn is-6 ta' Awwissu 2003 sal-31 ta' Dicembru 2003.13 Izda l-licenzja qatt ma giet imdawra minn fuq Maria Agahi ghal fuq il- konvenut.14 Il-bejgh tal-vettura in kwistjoni sehh fl-14 ta' Awwissu 2003.15 Jirrizulta li fid-19 ta' Awwissu 2003, l-konvenut mar, skond hu, biex jirranga l-molla tal-luggage booth tal-istess vettura li kien ghadu kemm biegh lill-attur, u meta wasal allegatament gie aggredit minn hut l-attur.16 L-attur jghid illi meta mar biex jixtri l-vettura huwa lanqas saq jew ipprova jsuq il- Fil-fatt huwa qal : « ...ghall-habta ta' Awissu 2003 kont ilmaht karozza tal-marka Mazda 121 bin-numru ta' registrazzjoni LCC 087...Wara ftit zmien nistenna hdejn il-Mazda in kwistjoni, gie l-konvenut, fetah il-bieba tal-Mazda, harist lejn il-karozza u wara li l- 12 Ara d-dokument ta' trasferiment mmarkat bhala Dok B a fol. 55 tal-process. 62 tal-process. 25 tal-process. 15 Ara l-affidavit ta' Emanuel Zammit Tabona mmarkat bhala Dok EC 1 a fol. 14a tal-process kif ukoll ara l-affidavit ta' Stephen Spiteri Bailey a fol. 51 tal-process; ara ukoll l-iskrittura privata ffirmata mill-attur mmarkata bhala Dok A a fol. 53 tal-process. 16 Ara r-rapport tal-pulizija mmarkat bhala Dok D a fol. 58-59 tal-process. konvenut qalli li ghandha kollox tajjeb, li qatt ma kienet milquta u li ghandha kollox imhallas, cioe kemm il-licenzji kif ukoll l-insurance u li stajt nuzaha immedjatament, jien iddecidejt li nixtriha u fthemna fuq il-prezz… »17 Il-konvenut minn naha tieghu jghid illi l-attur kien "...saq il-vettura huwa stess. Ma kellu l- ebda lment x'jghamel dwarha."18 L-attur jkompli jghid illi, "...wara li ha l-flus qalli biex nghatti l-Windscreen tal-Mazda bhal ma' kienet ghax mil-lum il-quddiem ic-citazzjonijiet ghalija ghax il-Mazda ma' kellhiex il-licenzja mhallsa. Meta qalli hekk ghidtlu 'mela dhaqt bija' u tlabtu l-flus lura pero dan rrifjuta li jaghtini id-disa mija li tajtu u rid jghaddili biss Jien irrifjutajt u billi ma kelli xejn x'nuri sa dak il-hin li kont tajtu disa mitt lira, ghidtlu biex jghamilli ricevuta tal-flus li kont tajtu biex imbaghad nirranga mod iehor."19 Izda l-karta20 li giet ezebita mill-konvenut hija kemmxejn differenti minn dik deskritta mill- Fil-fatt dan id-dokument datat 14 ta' Awissu 2003 huwa ffirmat mill-attur biss u hemm il-kitba li tghid is-segwenti: "Behejt karozza lil Manwel Cassar Mazda 121 bin-number plate LCC 087 bil-prezz ta' 970.00 u ga taghni 900.00 jonqsu itini 70.00" Din il-kitba turi li l-attur ghadu bil-hsieb li jzomm fis-sehh il-ftehim u li kien bi hsiebu jghati lill-konvenut LM70.00, bilanc tal-prezz. Il-Qorti ma issibx li huwa kredibbli l-versjoni tal-attur, u cioe li hu ma pprovax jsuq il-vettura qabel ma xtraha. Wisq inqas kredibbli huwa l-fatt li l-attur ma spezzjonax il-vettura qabel ikkonkluda l-bejgh, u ma ndunax illi din il-vettura, kif jallega hu, kellha "...l-inner panel maqsum, il-magna ma' kienetx tahdem sewwa, id-dwal ta' quddiem u ta' wara jiccaqalqu u l- luggage boot kien mibrum u ma' jinghalaqx sewwa."21 Di piu' kien facli ghall-attur li jivverifika wahdu jekk il-licenzja tal-vettura kinietx skaduta o meno, stante li din tkun imwahhla fuq il-windscreen. Dawn id-difetti huma kollha apparenti u setghu jigu konstatati mill-attur qabel iddecieda li jixtri l-vettura. hsarat li l-vettura allegatament ghandha. 17 Ara l-affidavit ta' Emanuel Zammit Tabona mmarkat bhala Dok EC 1 a fol. 14a tal-process. 52 tal-process. 19 Ara l-affidavit ta' Emanuel Zammit Tabona mmarkat bhala Dok EC 1 a fol. 14a tal-process. 20 Ara d-dokument ffirmat mill-attur mmarkata bhala Dok A a fol. 53 tal-process 21 Ara l-affidavit ta' Emanuel Zammit Tabona mmarkat bhala Dok EC 1 a fol. 14a tal-process. Fis-sentenza fuq citata Bank of Valletta plc vs Dalli Brothers Limited et, il-Qorti tal- Appell irriteniet hekk: "Illi biex il-qerq jivvizzja l-kunsens ta' parti f'kuntratt jehtieg li (a) jithaddmu mezzi jew atti qarrieqa; (b) li jkunu fihom infushom gravi; (c) b'mod li jkunu determinanti ghan-negozju li jkun sar bejn il-partijiet, u (d), fuq kollox, li tali mezzi jew atti jkunu twettqu mill-parti l-ohra. … L-għemil doluż huwa motiv ta' nullita' ta' ftehim meta l- inganni magħmula minn waħda mill-partijiet huma tali li mingħajrhom il-parti l-oħra ma kenitx tikkontratta. Ir-riċerka jekk l-għemil doluż kienx detterminanti hija waħda ta' fatt li għandha tiġi meqjusa fiċ-ċirkostanzi partikolari ta' kull każ." Illi mill-assjem tal-provi – li l-Qorti ma tistghax ma tosservax li huma poveri hafna – jirrizulta li d-difetti li minnhom qed jilmenta l-attur kienu kollha vizibbli kieku uza d- Ma jirrizultax li l-konvenut uza xi raggiri biex iqarraq bl-attur halli dan jixtri l-vettura. Ghalhekk, din l-eccezzjoni se tigi milqugha. It-Tieni Eccezzjoni – li l-vettura ma kinitx tal-kwalita pattwita Fl-avviz, l-attur jibbaza din l-allegazzjoni tieghu li l-vettura ma kienitx tal-kwalita pattwita fuq il-fatt li ma kinitx tista' tinstaq fit-triq ghax la kienet registrata u lanqas assigurata, meta skond l-attur, il-konvenut kien assigurah li l-vettura kellha kollox sewwa u setghet tinstaq fit- Kif diga inghad, rigward l-allegati difetti fil-vettura, dawn kienu kollha vizibbli, u jekk l-attur ma ndenjax ruhu jezamina sew il-vettura qabel jixtriha, dan ghandu ibatieh hu. Irrizulta li fil-fatt il-vettura kienet assigurata, pero ma kienitx licenzjata biex tinstaq fit-triq. Imma l-konvenut jghid li hu kien qal lill-attur li l-arretrati tal-licenji kien se jhallashom hu, u din il-Qorti tqis li l-versjoni tal-konvenut hija aktar kredibbli. Ghaldaqstant, anke din l-eccezzjoni se tigi milqugha. Ghal dawn ir-ragunijiet, il-Qorti fil-waqt li tiddikjara li t-tieni parti tat-tieni eccezzjoni tal- konvenut giet sorpassata, tilqa' r-rimanenti eccezzjonijiet tal-konvenut, u ghaldaqstant tichad L-ispejjez ta' din il-kawza ghandhom jigu subiti kollha mill-attur. Konkluzjoni it-talba tal-attur. Maġistrat Deputat Reġistratur