QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR. Seduta ta' nhar il-Gimgha 24 ta' Novembru 2017 tieghu nghad is-segwenti: Rat ir-rikors guramentat tal-atturi tal-24 ta' Mejju, 2010, li permezz Illi s-sekwestranti hargu l-mandat ta' Sekwestru ezekuttiv numru "1. 194/2010 (Dokument A) wara li rrendew ezekuttiv il-kuntratt tal-11 ta' Awwissu 1994 fl-atti tan-nutar Dottor Pierre Pace Seychell bejn il-partijiet f'dan il-mandat (Dokument B) permezz ta' Ittra Ufficjali tas-27 ta' Jannar 2010 (Dokument C), liema ittra kienet ikkontestata b'Ittra Ufficjali tat-3 ta' Frar 2010 (Dokument D). Illi bl-imsemmi kuntratt tal-11 ta' Awwissu 1994 il-konvenuti kienu "2. krew stabbiliment ta' Laundry industrijali f' 1 & 2 Triq Santa Margerita fis-Siggiewi lill-atturi ghal zmien indefinit, oltre li bieghulhom il- makkinarju tal-istess Laundry ghall-prezz tal-Lm51,000 (klawsola 11), illum €118,798.04. Illi fuq l-istess kuntratt il-konvenuti intrabtu li jdawru l-permessi tal- laundry fuq l-atturi fi zmien xahrejn – klawsola 4 – izda l-konvenuti dan qatt m'ghamluh, u dan bi ksur tal-istess ftehim. Dan il-ksur gie anke rikonoxxut obiter f'kawza ohra li l-atturi ghamlu kontra l-konvenuti, kif ser jinghad aktar tard. "4. atturi fis-sens: Illi di piu`, fuq l-imsemmi kuntratt il-konvenuti intrabtu a favur l- ""Is-sid jew il-kumpanija li fiha ghandu shareholding bl-ebda mod ma jista' jiftah laundry business iehor fi kwalunkwe parti ta' Malta u Ghawdex u kemm-il darba jaghmel dan huwa jehel penali awtomatika u irriducibbli ta' ghoxrin elf lira Maltin bhala danni gia` likwidati liema klawsola tibqa' in vigore sakemm ikun ghadu validu dan il-kuntratt attwali." – Klawsola 9. Illi fi ftit xhur wara l-kuntratt ta' Awwissu 1994, u cioe` malli l-atturi "5. hadu f'idejhom l-imsemmija Floriana u bdew joperaw, il-pulizija bdiet twaqqafhom milli jkomplu joperaw minhabba nuqqas tal-permessi kollha necessarji, u dan baqa' jsir sa ma l-atturi kienu kostretti jwaqqfu l-operat kollu tal-Laundry. Illi l-atturi ghamlu kawza precedenti kontra l-konvenuti fejn huma talbu lill-Prim'Awla tal-Qorti Civili tiddikjara li l-kuntratt imsemmi tal-11 ta' Awwissu 1994 kien null u bla effett a bazi tal-fatt li l-kunsens tal- istess atturi kien vizjat minhabba ragunijiet (qerq) imputabbli lill-istess konvenuti, u konsegwentement jigu rifuzi l-flus imhallsa lill-konvenuti u jigu likwidati u mhallsa d-danni kkawzati minnhom. Illi l-Prim'Awla tal-Qorti Civili kienet laqghet it-talba biex dak il- kuntratt jigi dikjarat null a bazi ta' ghemil doluz da parti tal-konvenuti u ordnat li l-flus kollha mhallsa mill-esponenti lill-konvenuti jigu rifuzi lilhom – sentenza Dokument E. Illi l-konvenuti appellaw minn din is-sentenza, fejn imbaghad il- "8. Qorti tal-Appell iddecidiet (Dokument F) li tirrevoka l-ewwel sentenza stante li jekk l-esponenti ffirmaw taht zball ta' fatt, huma ma gabux provi sufficjenti biex juru li dak l-izball sehh minhabba qerq da parti tal- konventi. L-atturi ittentaw ritrattazzjoni (Dokument G) izda din ma rnexxietx. Illi ghalhekk il-kuntratt tal-11 ta' Awwissu 1994 ghadu validu sal- lum, u di fatti l-konvenuti rrendewh ezekuttiv bl-imsemmija ittra ufficjali tas-27 ta' Jannar 2010 u anke hargu l-mandat ta' sekwestru 194/2010 a Illi kif inghad qabel, fis-sentenza tal-Prim'Awla gie stabbilit li ""Mhux kontestat lanqas illi l-permessi ma darux fuq l-istess atturi fiz- zmien stipulat fl-iskrittura cioe` fi zmien xahrejn li saret. Irrizulta wkoll li ma jezistux il-permessi kollha necessarji fuq certu makkinarju indikat fl- istess skrittura." "Dan hu kkonfermat mill-Qorti tal-Appell li madankollu kkunsidrat li r- rimedju ghal non-osservanza ta' obbligu kontrattwali mhuwiex l-annullar tal-kuntratt, u gialadarba ma kienx hemm talba ghal dikjarazzjoni ta' ksur tal-kuntratt l-esponenti ma setghux jinghataw rimedju. Illi aktar minn hekk, fl-2007 il-konvenuti bdew joperaw huma stess l-istess stabbiliment bhala Laundry (Dokumenti H, I u J), u allura dan bi ksur ta' klawsola 9 (fuq citata) tal-kuntratt li a bazi tieghu inhareg il- mandat 194/2010. Illi kif gia` gie indikat aktar 'il fuq, il-ksur ta' klawsola 9 iggib konsegwenza "awtomatika" u cioe` li minn Awwissu 2007 il-konvenuti rrendew ruhhom obbligati jhallsu lill-atturi s-somma ekwivalenti ghal Lm20,000, u cioe` €46,587.47, bhala danni prelikwidati, u minn l-istess data allura ghandhom jghaddu wkoll l-interessi legali. Illi huwa jaf b'dawn il-fatti personalment u ghaldaqstant kellha ssir din il-kawza. "Talbiet "1. Tiddikjara li l-konvenuti kisru l-kondizzjonijiet tal-kuntratt iffirmat mill-partijiet f'din il-kawza datat 11 ta' Awwissu 1994 fl-atti tan-nutar Dottor Pierre Pace Seychell. Tiddikjara li per konsegwenza l-atturi kellhom u ghandhom jigu mahlula mill-obbligu li jhallsu lill-konvenuti l-flejjes indikati fl-istess kuntratt. Tiddikjara li l-flus gia` mhallsa mill-atturi lill-konvenuti a bazi tal- imsemmi kuntratt, jew parti minnhom, ghandhom jigu rifuzi lill-istess atturi. Tordna lill-konvenuti jhallsu lura lill-atturi dawk il-flus mhallsa lilhom indebitament. Tiddikjara li l-konvenuti kisru klawsola 9 tal-imsemmi kuntratt tal- 11 ta' Awwissu 1994, u ghalhekk huma obbligati jhallsu lill-atturi s- somma ta' €46,587.47. Tordna lill-konvenuti jhallsu lill-atturi din is-somma pre-likwidata, Tiddikjara li l-mandat 194/2010 inhareg a bazi ta' kuntratt li inkiser mill-konvenuti, u ghalhekk tordna r-revoka tieghu. Tillikwida kwalunkwe danni ohra kawzati mill-konvenuti lill-atturi, in addizzjoni ma' dawk prelikwidati u mitluba f'Talba numru 5, u tordna lill- istess konvenuti jhallsuhom lill-istess atturi. "Bl-ispejjez, inkluzi dawk tal-ittra ufficjali tat-3 ta' Frar 2010, u bl- interessi skont il-ligi kontra l-konvenuti, li minn issa huma ingunti ghas- subizzjoni." Rat ir-risposta guramentata tal-konvenuti pprezentata fis-16 ta' Gunju, Preliminarjament ir-res judicata billi t-talbiet attrici f'din il-kawza diga` gew determinati b'mod definittiv mill-Qorti tal-Appell fil-kawza Joseph Pavia, Joseph Chetcuti Saydon u martu Victoria Chetcuti Saydon v. Ellul Lanfranco Boccato Calleja u martu Maryanne Boccato Calleja (Citaz. Nru. 568/1996/2) deciza fis-7 ta' Dicembru 2007. "2. fil-fatt u fil-ligi u ghandhom jigu michuda billi: Illi f'kull kaz u minghajr pregudizzju, it-talbiet attrici huma infondati terminata mill-atturi, inkwantu riferibbli ghal-lokazzjoni tal-laundry 1 u 2, Triq lokazzjoni kienet giet l-istess terminazzjoni giet Inkwantu riferibbli ghall-bejgh tal-attrezzi, dan in-negozju kien definittivament konkluz fuq il-kuntratt tal-11 ta' Awwissu 1994, u l-prezz taghhom sar dovut immedjatament bil-beneficcju tat-terminu stipulat fil-klawsola hdax (11) tal-istess kuntratt. Illi t-talba ghar-revoka tal-mandat ta' sekwestru ezekuttiv numru "3. 194/2010 hija legalment insostenibbli,u ghandha tigi michuda, billi l- eccipjenti talbu l-hrug ta' dan il-mandat kontra l-atturi skont il-ligi, ghal kreditu cert, likwidu u skadut, oltre l-imghaxijiet, liema kreditu huwa dovut ghall-bejgh tal-attrezzi skont il-kuntratt fuq imsemmi li kien rez ezekuttiv bl-ittra ufficjali tas-27 ta' Jannar 2010 (Dok. Illi l-pattijiet u l-kundizzjonijiet kollha tal-lokazzjoni (inkluz dik stipulate fil-klawsola disgha (9) tal-kuntratt tal-11 ta' Awwissu 1994) spiccaw max-xoljiment tal-lokazzjoni mill-atturi. "5. ghandhom jigu michuda bl-ispejjez. Illi f'kull kaz, it-talbiet attrici huma infondati fil-fatt u fil-ligi u "Salvi eccezzjonijiet ulterjuri." Rat is-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tad-29 ta' Lulju, 2013, li permezz taghha u ghar-ragunijiet hemm imsemmija, qatghet u ddecidiet il-kawza, billi filwaqt li cahdet l-ewwel eccezzjoni bl-ispejjez taghha kontra l-konvenuti, laqghet l-eccezzjoni 2(i) u cahdet it-talbiet kollha tal- atturi, gialadarba huma naqsu milli inadempjenza kuntrattwali li lmentaw dwarha fir-rikors guramentat. ghal dak li nghad fir-rigward tal-ispejjez tal-ewwel eccezzjoni li jkunu a karigu tal-konvenuti, il-bqija tal-ispejjez jibqghu a karigu tal-atturi. il-Qorti is-sentenza is-segwenti konsiderazzjonijiet: "Il-fatti huma s-segwenti:- Fil-11 ta' Awissu 1994 il-partijiet iffirmaw skrittura ta' kera tal- laundry Maryanne's Laundry, garaxx numru 1, New Street Off Saint Margaret Street, Ħ' Attard. Fl-20 ta' Frar 1996 l-atturi pprezentaw kawza (cit numru 568/96) ghar-rexxissjoni tal-kuntratt minhabba li allegaw li l- kunsens taghhom fuq l-iskrittura kien vizjat bi zball u b'eghmil doluz. Fis-27 ta' Marzu 1996 pregudizzju ghall-kawza li kienu pprezentaw1. B'sentenza tal-25 ta' Settembru 2006 il-Qorti tal- Appell irrevokat is-sentenza tal-ewwel qorti u filwaqt li laqghet l-ewwel eccezzjoni tal-konvenuti, cahdet it-talbiet tal-atturi. Fis-27 ta' Jannar 2010 il-konvenuti pprezentaw ittra ufficjali sabiex jirrendu l-kuntratt ezegwibbli (fol. il-kirja bla 54 tac-citazzjoni numru: 568/96. Fid-9 ta' Frar 2010 il-konvenuti pprezentaw mandat ta' sekwestru ezekuttiv (numru 194/2010) ghas-somma ta' Ewro 62,024.23 sorte u Ewro 43,416.96 imghax. "B'din l-azzjoni l-atturi qeghdin issa jfittxu ghal dikjarazzjoni li l- konvenuti kienu inadempjenti:- fit-twettiq ta' dak pattwit fir-raba' klawzola tal-kuntratt, li taqra: "Il- ""i. permessi tal-laundry u insurances jridu iduru fuq l-inkwilin fi zmien xahrejn millum u jithallsu u jigu sopportati mill-istess inkwilin.". Ghalhekk qeghdin jitolbu r-rifuzjoni tal-flus li s'issa hallsu u li m'ghandhomx l- obbligu li jhallsu l-bilanc. "ii. fl-obbligu li assumew fi klawzola numru disa' tal-kuntratt, li taqra: "Is-sid jew kumpannija li fiha ghandu shareholding bl-ebda mod ma jista' jiftah laundry business iehor fi kwalunkwe parti ta' Malta u Ghawdex u kemm-il darba jaghmel dan huwa jehel penali awtomatika u irriducibbli ta' ghoxrin elf lira maltin bhala danni gia likwidati liema klawsola tibqa' in vigore sakemm ikun ghadu validu dan il-kuntratt attwali.". fuq inadempjenza "Filwaqt li fil-kawza 568/1996 l-azzjoni kienet ghar-rexxissjoni tal- kuntratt tal-11 ta' Awissu 1994 minhabba vizzju tal-kunsens, f'din il- kawza tal-obbligi l-azzjoni kuntrattwali min-naha tal-konvenuti. "Hu veru li: "Il-gudikat jifforma ruhu mhux biss ghar-rigward ta' dak li gie diskuss espressament, imma anki ta' dak li messu gie diskuss, u ma giex diskuss, mill-parti li kellha tiddiskutih biex issostni d-domanda jew l-eccezzjonijiet taghha; u l-gudikat ma jigix nieqes minhabba d- diversita` tal-motivi tal-'causa petendi'" (Kontrollur tad-Dwana vs J.t.e. Limited deciza mill-Qorti tal-Appell (Inferjuri)2 fis-17 ta' Frar 2003). Pero' m'hemmx dubju li fl-ewwel kawza ma kienx possibbli ghall-atturi li jitolbu dikjarazzjonijiet simili ghat-talbiet numru 1 u 5, in kwantu dawn huma inkompatibbli mat-talba ghar-rexxissjoni tal-kuntratt minhabba vizju tal-kunsens. Il-kwistjoni dwar jekk l-atturi kienux inadempjenti fit- twettiq tal-obbligi kuntrattwali taghhom qatt ma trattata u deciza fil- kawza 568/96. "Il-principju ta' res judicata ma jippermettix li terga' tinfetah diskussjoni dwar is-sentenza, lanqas jekk jista' jkun li hi ingusta (ara Anna Saliba Magro vs Emmanuel Stevens nomine et deciza mill-Qorti tal-Appell fis-6 ta' Dicembru 2002). "Min-naha l-ohra fatti li diga' gew stabbiliti u l-qorti esprimiet il-fehma taghha dwarhom ma jistghux jinbidlu billi jigi propost procediment gdid. Il-Qorti tal-Appell ikkonkludiet li qabel iffirmaw il-ftehim, l-atturi kienu nfurmati x'permessi kien hemm fuq il-laundry. Konkluzjoni li din il-qorti m'ghandix l-awtorita' li terga' tindaga, ighidu x'ighidu l-atturi. "L-atturi jsostnu li l-konvenuti naqsu milli jittrasferixxu l-permessi tal- laundry u ghalhekk kienu inadempjenti fit-twettiq ta' l-obbligazzjoni kuntrattwali. F'dan ir-rigward il-qorti tosserva li:- "i. Meta sar il-kuntratt, kien hemm zewg permessi3:- il-partecipazzjoni M'huwiex kontestat li l-permessi ma gewx trasferiti f'isem xi hadd mill-atturi. Bla dubju t-trasferiment tal-permessi seta' jsir biss fir-rigward tal-laundry u tal-apparat li jissemma fil-permess fuq imsemmi. Il-klawzola in ezami titratta dwar permessi li kienu jezistu fiz-zmien tan-negozju, u mhux permessi ohra li seta' kienu mehtiega fir-rigward ta' apparat iehor li kien hemm fil-laundry. "iii. M'hemmx dubju wkoll li sabiex ikun jista' jsir trasferiment ta' It- permessi kellu trasferiment tal-permessi ma kenitx xi haga li tiddependi biss mill- konvenuti. "iv. Hu evidenti li a bazi ta' dak li jallegaw l-atturi il-problema nqalghet mhux ghaliex ma nqalbux il-permessi li kien hemm izda ghaliex isostnu li l-konvenuti ma kellhomx il-permessi kollha li huma mehtiega biex tkun tista' topera l-laundry. Tant hu hekk li l- kawza li ghamlu l-atturi ma kenitx sabiex igieghlu lill-konvenuti jittrasferixxu tal-kuntratt minhabba vizju tal-kunsens bazat fuq zball u eghmil doluz. "v. Il-Qorti tal-Appell iddikjarat li sa minn qabel gie ffirmat il- kuntratt l-atturi kienu jafu x'permessi hemm fir-rigward tal-laundry, u li rawhom4. Dan minkejja li l-atturi ghadhom jinsistu li qatt ma imma ghar-rexissjoni l-permessi, 3 Kif konfermat mill-Qorti tal-Appell fis-sentenza tal-25 ta' Settembru 2006. 4 "Stabbilit illi, kif gia' inghad, qabel ma gie iffirmat il-kuntratt in kwistjoni il-konvenuti urew il- permessi vigenti lill-atturi, isegwi illi l-atturi – qabel l-iffirmar – kienu jafu liema makkinarju illi kienu ser jixtru kien kopert b'permess illi jista' jithaddem fil-laundry in kwistjoni.… Ghalhekk ma jistax jinghad illi, kwantu ghal xi makkinarju mibjugh illi ma kienx kopert b'permess, il- konvenuti qarrqu bl-atturi. Huwa possibbli illi l-atturi ffirmaw il-kuntratt in kwistjoni ghaliex ta' kumpannija ntwerew il-permessi. Pero' dan 'il fatt gie determinat b'mod defenittiv fis-sentenza tal-Qorti tal-Appell. Din il-qorti ma tistax terga' tinvestiga din il-materja in kwantu jekk kellha twettaq xi ezercizzju simili ikun qieghed jigi meghlub il-principju li l-gudikati jservu biex jaghtu certezza. Principju li bla dubju jrid japplika fejn hemm l-identita' tal-partijiet, kif hemm f'dan il-kaz. "vi. L-attur xehed: "Mistoqsi mill-qorti x'kienet il-problema biex isir it-transfer minn isem Farrugia tal-permess ezistenti ghal fuq isem li Farrugia qatt ma taghna, nghid avvicinawna, biex isir dan l-ezercizzju. Il-problema inqalghet, ma stajnix inkomplu ghax ma setax ikun hemm permessi ta' l-apparat kollu li kien hemm fil-laundry."5 (enfazi tal-qorti). Kien fl-interess tal-atturi li jiehdu hsieb li jizguraw li dak li kien hemm bzonn, isir tal-permessi. Pero' fl-istess deposizzjoni biex Zammit ikkonferma li kien mar fil-Kwartieri Generali tal-Pulizija sabiex jinqalbu l-permessi, akkumpanjat mill-konvenuta u ntalbu site plan u certifikat minghand inginier tal-elettriku. Mela m'huwiex minnu li ma sar xejn. Minn din id-deposizzjoni l-qorti tkompli ssahhah il-fehma li ghall-atturi l-problema nqalghet mhux ghaliex ma gewx trasferiti l-permessi li kien hemm fid-data tan-negozju, izda minhabba li jsostnu li mhux l-apparat kollu fil-laundry kien fir-rikors guramentat stess kopert minn permess. Fil-fatt ikkonfermaw kif l-pulizija bdew il-problemi nqalghu meta iwaqqfuhom "… milli jkomplu joperaw minhabba nuqqas tal- permessi kollha necessarji, u dan baqa' jsir sa ma l-atturi kienu kostretti jwaqqfu l-operat kollu tal-Laundry." (paragrafu 5, fol. F'dan ir-rigward issir riferenza wkoll ghall-affidavit li Chetcuti Saydon kien ipprezenta fil-kawza 568/1996 (ara paragrafi 15-18). Kienu l-atturi li minn jeddhom qabdu u abbandunaw il-kirja tal-laundry, minghajr ma hadu passi biex igieghlu lill-konvenuti jittrasferixxu minhabba li ma gewx trasferiti z-zewg permessi fuq imsemmija fuq isem l-atturi imma ghaliex l-atturi jghidu li ma kienx hemm permessi fuq il-makkinarju kollu u ma kienx possibbli ghalihom li jkomplu joperaw. Il-qorti ma tifhimx ir-ragunament tal-atturi, u lanqas tista' tifhem kif issa qeghdin ighidu li l-kirja ghadha fis- Huma hadu decizjoni li jirrinunzjaw ghall-kirja u jzommu l- mobbli li xtraw u sahansitra jiddisponu minnhom. Issa ma jistghux jirrifjuta li jonoraw l-obbligu tal-hlas. jittrasferixxu permessi ghall-uzu ta' makkinarju li ma kienux koperti minn Fil-kuntratt m'hemm l-ebda obbligazzjoni li l-konvenuti jottjenu permess ghall-uzu ta' dak il-makkinarju li ma kienx kopert l-konvenuti qatt ma setghu l-permessi hasbu (zball ta' fatt, art. 976, Kap. 16) illi l-makkinarju mibjugh kien kollu kopert bil-permess mehtieg. Jekk gara hekk, pero', kienu l-atturi stess illi inducew lilhom infushom f'dan l-izball ghaliex ma ezaminawx sewwa id-dokument a fol. 5 Seduta tad-9 ta' Dicembru 2011 minn permess. Gialdarba l-Qorti tal-Appell ikkonkludiet li "[...] qabel ma gie iffirmat il-kuntratt in kwistjoni il-konvenuti urew il- permessi vigenti lill-atturi, isegwi illi l-atturi – qabel l-iffirmar – kienu jafu liema makkinarju illi kienu ser jixtru kien kopert b'permess illi jista' jithaddem fil-laundry in kwistjoni.", l-obbligu kien tal-atturi li jottjenu l-permess. "ix. Fl-affidavit l-attur Joseph Chetcuti Saydon xehed li: "Il-kuntratt tal-kiri tal-laundry sar ghal zmien indefenit, u fuq l-istess kuntratt Boccato Calleja bieghulna l-makkinarju ta' l-istess Laundry taghhom ghall-prezz ta' Lm51,000 (klawzola 11), illum 118,798.04, li ahna kellna nhallsu bin-nifs.". Irrispettivament mill-osservazzjonijiet li saru hawn fuq, il-qorti ma tifhimx kif l-atturi jippretendu li ma jhallsu xejn meta huma stess ikkonfermaw li l-mobbli ddisponew minnhom. "Ghal dawn ir-ragunijiet il-qorti tikkonkludi li l-atturi ma tawx prova ta' inadempjenza min-naha tal-konvenuti u f'kull kaz l-agir taghhom m'huwiex kompatibbli ma' dak li qeghdin jitolbu permezz ta' din il- kawza. "Il-pretensjoni tal-atturi ghall-hlas a bazi ta' din il-klawzola hu minghajr bazi meta tqies li:- "i. Hu evidenti li l-ghan tal-klawzola kien sabiex il-konvenuti ma jifthux laundry ohra li b'xi mod tkun qeghda tikkompeti ma' Maryanne's Laundry. Irrizulta li l-atturi ghalqu l-laundry u bdew proceduri sabiex "ii. jigi ddikjarat li l-kunsens taghhom fuq il-kuntratt tal-11 ta' Awissu 1994, kien vizjat. Il-fond gie ritornat lill-konvenuti u l-atturi ddisponew mill-mobbli li xtraw permezz tal-kuntratt6. "iii. Ladarba jeddhom ghall-kirja, rrinunzjaw minn irrispettivament ghal liema raguni, allura l-klawzola ma baqghetx torbot. "iv. Ghalkemm l-atturi jargumentaw li l-kirja ghadha valida, din it- tezi hi totalment bla bazi. "v. Kien biss zmien wara li l-fond inghata lura lill-konvenuti li rrizulta li l-atturi regghu fethu laundry mill-istess fond fejn qabel kien hemm Maryanne's Laundry. Konferma ta' dan hemm ukoll fl- affidavit tal-attur Joseph Chetcuti Saydon (ara paragrafu ta' qabel tal- ahhar, fol. 6 Joseph Chetcuti Saydon xehed: "Qed naqbel li l-kirja kienet ghall-perjodu ta' 5 snin u li ahna temmejniha qabel iz-zmien. Il-kirja giet terminata wara xi sena u nofs li bdiet." (seduta 1/11/2011, fol. Gialadarba klawzola 9 "[...] tibqa' in vigore sakemm ikun ghadu validu dan il-kuntratt attwali.", hu ovvju li ma baqghetx torbot lill-partijiet meta l-atturi tterminaw il-kirja. Terminazzjoni li giet accettata mill-konvenuti, kif ikkonferma l-konvenut fl-affidavit li pprezenta7. "Ghal dawn ir-ragunijiet il-qorti tikkonkludi li l-atturi m'ghandhomx jedd jirreklamaw il-hlas kontemplat fi klawzola 9 tal-kuntratt tal-11 ta' Awissu 1994. "Revoka mandat ta' sekwestru 194/2010. "Gialadarba l-qorti ser tichad it-talbiet numru 1 u 5, is-seba' talba ser tigi michuda wkoll. Talba li hi konsegwenzjali ghat-talbiet principali. "Fl-ahharnett il-qorti m'hijex ser tqies is-sottomissjonijiet li ghamlu l- konvenuti dwar il-preskrizzjoni skond l-Artikolu 2156(f) in kwantu eccezzjoni m'ghandix tinghata f'nota ta' sottomissjonijiet wara li nghalaq il-gbir tal-provi8." Rat ir-rikors tal-appell tal-atturi Joseph u Victoria konjugi Chetcuti Saydon, li permezz tieghu, filwaqt li ghamlu referenza ghall-atti relattivi tal-kawza u l-provi prodotti, u dawk producibbli skont il-ligi fl-istadju tal-appell, talbu li din il-Qorti tvarja s-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tad-29 ta' Lulju, 2013, fl-ismijiet premessi u dan billi tikkonfermaha inkwantu cahdet l- eccezzjoni tal-preskrizzjoni u cahdet l-eccezzjoni tar-res judicata, bl- ispejjez relattivi kontra l-konvenuti, u tirrevokaha inkwantu laqghet l- eccezzjoni 2(i) u cahdet it-talbiet kollha tal-atturi, bil-kumplament tal- ispejjez kontra l-atturi, b'dan li tichad l-eccezzjonijiet kollha tal-konvenuti u tilqa' t-talbiet attrici, bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra l-konvenuti 8 Ara sentenza tal-Qorti tal-Appell, Ronald Aguilar et v. Korporazzjoni ghas-Servizzi tal- Ilma deciza fil-31 ta' Mejju 2013. Rat ir-risposta tal-appell tal-konvenuti appellati Ellul Lanfranco u Mary Anne konjugi Boccato Calleja, li permezz tieghu talbu li din il-Qorti tichad l-appell tal- atturi appellanti u tikkonferma s-sentenza fl-ismijiet premessi moghtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili tad-29 ta' Lulju, 2013, bl-ispejjez taz-zewg Rat il-verbal tas-seduta tal-10 ta' Ottubru, 2017, fejn l-avukat tal- appellanti nforma lil din il-Qorti li fil-pendenza ta' dan l-appell, l-appellati Boccato Calleja nfurzaw il-kuntratt mertu ta' din il-kawza, inkwantu huwa titolu ezekuttiv u thallsu dak kollu pretiz minnhom skont l-istess kuntratt u konsegwentement ir-rimedju mitlub taht uhud mit-talbiet attrici m'ghadux jista' jinghata b'efficjenza, izda t-talba tar-rifuzjoni qeghda tinzamm Filwaqt li d-difensur tal-appellati ddikjarat li jekk l-appellanti qeghdin icedu t-tieni talba taghhom, huma jirrimettu ruhhom, basta ma jbatux spejjez. Wara li d-difensuri tal-partijiet itrattaw l-appell, dan baqa' differit ghas-sentenza ghal-lum. Rat l-atti kollha tal-kawza. Ikkonsidrat: Illi permezz tal-azzjoni attrici qieghed jintalab li l-Qorti tinforza penali stipulata fil-kuntratt tal-11 ta' Awwissu, 1994, fl-atti tan-Nutar Pierre Pace Seychell, li kien jikkontempla kirja, bejgh ta' mobbli u garanzija ipotekarja, jinghad l-konvenuti kisru l-kondizzjonijiet Konsegwentement l-atturi appellanti qeghdin ifittxu dikjarazzjoni ta' zewg klawsoli partikolari tal-kuntratt: (i) dik fejn kellhom iduru l-permessi tal-laundry fuq l-inkwilin fi zmien xahrejn ai termini tar-raba' klawsola tal- kuntratt; u (ii) dik fejn is-sid obbliga ruhu ma jiftah ebda negozju assocjat ma' laundry fi kwalunkwe parti ta' Malta u fin-nuqqas li jhallas penali ta' klawsola disgha tal-kuntratt, liema klawsola kellha tibqa' in vigore sakemm ikun ghadu validu l-istess kuntratt. L-atturi appellanti hassewhom aggravati bis-sentenza tal-ewwel Qorti ghal diversi ragunijiet, fosthom insibu l-ewwel wahda fejn jinghad li ghalkemm l-ewwel Qorti cahdet l-ewwel eccezzjoni u laqghet l- eccezzjoni 2(i), ma ddisponiet xejn dwar il-bqija tal-eccezzjonijiet. Ghalkemm jikkoncedu li xorta jirrizulta x'kellha f'mohha l-ewwel Qorti, jilmentaw li l-eccezzjoni li ntlaqghet bl-ebda mod ma tinnewtralizza l- ilmenti principali tal-atturi appellanti li hu l-ksur tal-kuntratt da parti tal- Jishqu li mhux car ghaliex l-ewwel Qorti adottat il-linja difensjonali tal-konvenuti, inkwantu jinghad minnha li meta spiccat il- kirja tal-laundry, il-kuntratt tal-11 ta' Awwissu 1994, ma baqax validu, izda tghid ukoll li l-kuntratt ghadu validu sabiex il-konvenuti appellati jithallsu l-bilanc tal-prezz tal-merkanzija trasferita. Jinsistu li filwaqt li mhumiex jargumentaw li l-kirja inkwistjoni ghadha valida, izda li l- kuntratt tal-1994 ghadu validu. Kwindi jispjegaw li huma mhumiex qeghdin jezigu nfurzar tal-kuntratt sa fejn jirrigwarda l-kera, izda qeghdin jesigu li jigi nfurzat l-principju ta' pacta sunt servanda u li jinghataw rimedju ghall-ksur tal-kondizzjonijiet tal-kuntratt da parti tal-konvenuti Ghalhekk jinsistu li l-eccezzjoni 2(i) ma xxejjinx l-ewwel hames talbiet taghhom u konsegwentement ma setghet qatt tintuza biex l-atturi appellanti jkollhom it-talbiet taghhom michuda. Ghandu jinghad mal-ewwel li din il-Qorti ma tqisx l-ewwel parti tal- aggravju bhala gustifikata, peress li ghalkemm l-ewwel Qorti cahdet l- ewwel eccezzjoni, laqghet l-eccezzjoni 2(i), u ma cahditx formalment l- eccezzjonijiet l-ohra, kif rilevat mill-istess atturi appellanti, fis-sustanza jinftiehem car x'inhi d-decizjoni tal-ewwel Qorti, dik li tichad it-talbiet Inoltre jirrizulta li s-sentenza hija wahda li minnha jinstiltu sew r- ragunijiet li fuqhom dik il-Qorti kienet qeghda tibbaza d-decizjoni taghha, u dan kif jitlob l-Artikolu 218 tal-Kodici ta' Organizazzjoni u Procedura Civili (Kap. 12 tal-Ligijiet ta' Malta). Huwa ritenut pacifiku li l-pronuncja tal-Qorti fuq talba jew eccezzjoni partikolari tista' tkun implicita – ara f'dan is-sens sentenza ta' din il-Qorti (Sede Inferjuri) tas-27 ta' Gunju, fuq "Illi ssir riferenza għall-kawża deċiża mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili nhar l-4 ta' Ġunju 19469 fejn intqal is-segwenti: "Il-pronunċja tirrikjedix diversament-fuq eċċezzjoni proposta, tista' tkun impliċita. U dan jiġri meta din il-pronunċja tkun konsegwenza neċessarja tal-pronunċja espressa. F'dan il-każ ikun biżżejjed li mill-parti razzjonali tas-sentenza jkun jidher li tkun giet meħuda in konsiderazzjoni t-talba jew l- eċċezzjoni, impliċita milqugħa jew micħuda, ossija li jkun inżamm kont tagħhom, sabiex ma jkunx hemm vjolazzjoni tad-dispozizzjoni tal-liġi li tgħid li s-sentenza għandha qabel xejn ikun fiha r-raġunijiet li fuqhom il- Qorti tkun ibbazat il-pronunċja tagħha." l-liġi ma Imiss li jigi trattat l-argument tal-atturi appellanti fejn jilmentaw li l- eccezzjoni 2(i) li ntlaqghet da parti tal-ewwel Qorti ma xxejjinx parti mit- talbiet taghhom u konsegwentement ma setghet qatt tintuza sabiex ikollhom it-talbiet taghhom michuda. Minn qari akkurat tas-sentenza appellata, ma jirrizultax li d-decizjoni hija bbazata unikament fuq l- argument illi ladarba l-kirja ntemmet da parti tal-atturi, l-kundizzjonijiet hemm stipulati m'ghadhomx jorbtu, minghajr ma dahlet fil-mertu tat- talbiet attrici jew il-bqija tal-eccezzjonijiet tal-konvenuti, kif donnhom jittantaw jghidu l-atturi appellanti. Tajjeb li jigi pprecizat illi l-kuntratt tal- 11 ta' Awwissu, 1994, fl-atti tan-nutar Pierre Pace Seychell, kien jipprovdi ghal zewg affarijiet principali: (i) il-kiri tal-laundry bil-kundizzjonijiet relattivi hemm miftehma; u (ii) l-bejgh tal-attrezzaturi u mobbli bil-prezz ta' wiehed u hamsin elf Lira Maltin (Lm51,000) li kellu jithallas f'pagamenti 9 Kollezz. Fil-fehma ta' din il-Qorti, il-kundizzjonijiet li fuq il-bazi taghhom l-atturi appellanti jfittxu lill-konvenuti appellati fuq il-premessa ta' inadempjenza kuntrattwali, senjatament il-kwistjoni tal-permessi tal-laundry li kellhom iduru fuq l-inkwilin fi zmien xahrejn ai termini tar-raba' klawsola tal- kuntratt; u dik fejn is-sid obbliga ruhu ma jiftah ebda negozju assocjat ma' laundry fi kwalunkwe parti ta' Malta u fin-nuqqas li jhallas penali ta' klawsola disgha tal-kuntratt, liema klawsola kellha tibqa' in vigore sakemm ikun ghadu validu l-istess kuntratt, jorbtu sewwa sew ma' dik il- parti tal-kuntratt li kien jitratta l-kiri. Gialadarba l-istess atturi appellanti jikkoncedu li l-kirja spiccat terminata da parti taghhom, permezz tal-ittra datata 27 ta' Marzu, 1996, mibghuta mill-konsulent legali taghhom f'dak iz-zmien, u l-konvenuti appellati accettaw dik it-terminazzjoni, huwa ritenut li kull kundizzjoni li kien hemm marbuta mal-kuntratt ta' kera Issa tajjeb li jinghad ukoll li sa fejn il-kuntratt kien jipprovdi kundizzjoni li kienet tistipula li kellhom iduru l-permessi tal-laundry fuq l-inkwilin, l- ewwel Qorti xorta nvestiet il-pretensjonijiet attrici dwar dawn il-permessi, izda sabet illi t-trasferiment tal-permessi ma kinitx xi haga li tiddependi biss mill-konvenuti, anzi rrizultalha car li l-permessi ma darux b'nuqqas tal-istess atturi appellanti u mhux bi htija tal-konvenuti appellati. Ovvjament dawk il-fatti li kienu stabbiliti permezz ta' proceduri ohra bejn il-kontendenti fil-kawza, li llum 'il gurnata jikkostitwixxu gudikat, baqghu jorbtu, hekk illi, peress li din il-Qorti kienet stabbiliet (f'citazzjoni numru 568/1996) li l-atturi kienu nfurmati x'permessi kien hemm fuq il-laundry, dan il-fatt ma setax jinbidel permezz tal-proceduri odjerni. permezz tal-proceduri odjerni l-uniku punt li kien jonqos li jigi nvestit huwa min kien responsabbli ghan-nuqqas li jduru l-permessi li kellhom il-konvenuti appellati ghal fuq l-atturi appellanti. Din il-Qorti, bhal ta' qabilha, tifhem illi sabiex ikun jista' jsir it-trasferiment tal-permessi kien jehtieg li l-atturi appellanti jippartecipaw attivament f'dan il-process. Wara li ezaminat il-provi mressqa quddiem l-ewwel Qorti, ghalkemm jirrizulta kunflitt fil-verzjonijiet moghtija mill-kontendenti fil-kawza, din il-Qorti hija propensa li temmen li l-konvenuti appellati ghamlu dak li talbuhom l-atturi, fis-sens li meta talbuhom imorru jdawwru l-permess il-Kwartieri Generali tal-Pulizija dawn marru. rrizulta li kien jonqos xi dokumenti sabiex il-permessi jduru fuq kumpanija u l-atturi qatt ma talbuhom jergghu jmorru. Dan jinghad peress li meta l-attur Joseph Chetcuti Saydon xehed permezz tal-affidavit, hu qal li kienu ghamlu zmien jitolbu lil Farrugia jghinuhom igibu l-permessi f'isimhom, mentri meta kien mistoqsi mill-ewwel Qorti x'kienet il- problema li jsir it-transfer tal-permessi, huwa wiegeb li Farrugia qatt ma avvicinawhom, mentri ftit qabel kien qal li kienet marret il-konveuta maghhom bl-iskop li tiffirma, izda dan ma setax isir, peress li kien jonqoshom xi dokumenti bhal site plan tal-post u certifikat ta' inginier. Din in-nuqqas ta' konsistenza ma taghti ebda farag lit-tezi tal-atturi appellanti, li wara kollox kien jinkombi fuqhom jipprovaw dak li kienu qeghdin jallegaw fis-sens ta' inadempjenza kontrattwali da parti tal- Dan jinghad ukoll b'rispett ghall-principju assodat fil-gurisprudenza Hekk per ezempju fis-sentenza ta' din il-Qorti (Sede Inferjuri) tas-27 ta' Gunju, 1953, fil-kawza fl-ismijiet Joseph Chetcuti Saydon v. Joseph Rodo, insibu: "ma hux dubitat li r-regola generali hi l-"onus probandi" hu fuq min jafferma Kien jispetta lill-atturi appellanti jipprovaw dak li kienu qeghdin jallegaw fil-konfront tal-konvenuti u hadd aktar. Dwar konflitt ta' verzjonijiet, fis-sentenza fil-kawza fl-ismijiet Frank Dolgopoliuk Spiteri Lucas et v. William Gauci et deciza mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fit-28 ta' "… … … jigi osservat li huwa principju assodat fil-gurisprudenza li f'kaz ta' zewg verzjonijiet diametrikalment opposti u li jkunu plawsibbli jew possibbli dan jiffavorixxi l-konvenuti in bazi ghal principju li onus probanti incumbit ei qui dicit non ei qui negat.10 Huwa l-attur li jrid jipprova l-fatti minnu premessi u allegati fic-citazzjoni. Mill-banda l-ohra pero', il-grad ta' prova rikjest fil-kamp civili, b'differenza minn kawzi kriminali fejn il-ligi tesigi li l-prova tal-htija ghandha tirrizulta minghajr dubju rajonevoli, fil-kamp civili huwa bizzejjed li jkun hemm certezza morali f'mohh il-gudikant. Din c-certezza morali rikjesta f'kawzi civili hija l-effett tal-bilanc tal-probabilitajiet.11 Mera possibilita' mhux sufficjenti biex tirradika r-responsabilita' civili." Fil-fehma ta' din il-Qorti ma tressqetx prova sodisfacenti li l-konvenuti appellati naqsu milli jwettqu l-obbligi kuntrattwali taghhom hekk kif mahsuba fil-kuntratt. Wara kollox kif gustament rilevat mill-ewwel Qorti, li kieku tassew kien il-kaz li l-konvenuti kienu qeghdin jonqsu mill- obbligu kontrattwali taghhom, l-atturi appellanti kellhom ghazla ohra, dik li jiehdu passi legali sabiex igieghlu lill-konvenuti appellati jitrasferixxu l- permessi kif mahsub fil-kuntratt. Dan in-nuqqas jaghti lill-Qorti x'tifhem li mhux il-kaz li l-konvenuti appellati kienu qeghdin jirrifjutaw li jdawwru l- permessi li kellhom f'idejhom ghall-fuq l-atturi appellanti, izda l-problemi Inkwantu l-atturi appellanti jinvokaw l-inadempjenza kuntrattwali tal- konvenuti appellati fuq il-bazi tal-klawsola disgha tal-kuntratt, minn ezami tal-klawsola inkwistjoni jirrizulta li s-sid obbliga ruhu li ma jiftahx negozju iehor ta' laundry, kontra l-hlas ta' penali, sakemm ikun ghadu validu l-kuntratt. Fil-fehma ta' din il-Qorti huwa pjuttost car li hawnhekk dan il-provvediment sar b'referenza ghall-validit tal-kuntratt ghal dik li ghandha x'taqsam mal-kirja. Dan peress li kif ritenut mill-ewwel Qorti, klawsola bhal dik taghmel sens sabiex l-inkwilin ma jkollux konkorrenza mis-sid fl-istess qasam tan-negozju. jeddhom irrinunzjaw ghall-kirja, allura dik il-klawsola spiccat bla effett bejn il-partijiet u din il-Qorti zzid li l-atturi appellanti ma jistghux issa jippretendu li jinvokaw dik il-klawsola sabiex isejsu l-pretensjonijiet Fuq kollox ta' min josserva wkoll illi ghalkemm l-atturi appellanti tterminaw il-kirja f'Marzu, 1996, il-konvenuti regghu bdew joperaw fil-qasam ta' laundry u dry cleaning numru ta' snin wara din id- data u certament mhux waqt li kienet ghaddejja l-kirja favur l-atturi Konsegwentement lanqas minn taht din il-perspettiva ma jirrizulta l-inadempiment kuntrattwali vantat mill-atturi appellanti. Isegwi li dan l-ewwel aggravju tal-atturi appellanti ma jimmeritax li jintlaqa' u ser jigi michud. It-tieni aggravju jorbot sew mal-ewwel wiehed inkwantu l-atturi appellanti jilmentaw illi meta l-ewwel Qorti fid-decide taghha cahdet it-talbiet kollha tal-atturi, gialadarba huma naqsu milli jipprovaw li kien hemm l- inadempjenza kuntrattwali, dan jikkontradici dak li qalet l-istess Qorti precedentement meta qalet li mhux kontestat li l-permessi ma gewx trasferiti ghal fuq isem l-atturi. Hawn ukoll huwa car li dan l-aggravju mhux gustifikat peress li wiehed ma jridx jara biss jekk il-permessi darux ghal fuq l-atturi appellanti sic et simpliciter, izda wiehed irid jara r-raguni ghala ma darux. qabel, dan l-ezercizzju kien jehtieg l-involviment taz-zewg partijiet u minn ezami tal-provi, din il-Qorti tinsab sodisfatta li meta l-konvenuti l-permess, dawn qdew taghhom u marru, izda kien hemm problemi ohra li mhumiex imputabbli lill-konvenuti appellati, li wasslu ghall-fatt li l-permessi ezistenti f'isem l- istess konvenuti spiccaw ma darux ghal fuq isem l-atturi appellanti. Ghalhekk lanqas dan it-tieni aggravju ma jimmerita li jigi milqugh. Imiss li jigi trattat it-tielet aggravju, fejn l-atturi appellanti jilmentaw dwar ic-cahda tal-ewwel, it-tieni, it-tielet, ir-raba' u s-seba' talbiet attrici. Huma jargumentaw li l-ewwel talba taghhom tikkonsisti li jigi dikjarat fatt li fil-fehma taghhom jinsab ippruvat sew, u cioe`, li l-konvenuti ntrabtu li jitrasferixxu l-permessi taghhhom tal-laundry lill-atturi, xi haga li baqghu Ghalhekk jikkritikaw is-sentenza appellata fis-sens li kkonkludiet li dan il-fatt ma giex ippruvat, meta l-istess Qorti qabel rrimarkat mhux biss li dan il-fatt gie ppruvat, izda li lanqas biss kien ikkontestat. Ladarba kellu jirrizulta dan il-fatt, isegwi li l-ewwel Qorti kellha tilqa' wkoll it-talbiet konsegwenzjali, jew uhud/wahda minnhom, sabiex b'hekk jinghataw rimedju. Jishqu li l-konvenuti appellati ma kellhomx il-permessi kollha sabiex joperaw il-laundry u dan il-fatt wassal ghall-problemi li rrinfaccaw l-atturi peress li ta' spiss kienu jmorru l- L-atturi appellanti jikkontendu li fil-fehma taghhom jixirqilhom rimedju bhal li ma jithallasx bilanc jew li jkun hemm rifuzjoni ta' hlas u dan bhala likwidazzjoni ta' danni ghall-inadempjenza kuntrattwali, li wasslet ghal telf ta' avvjament ghalihom, fost affarijiet ohra. Jishqu li meta ddisponew mill-makkinarju inkwistjoni, huma thallsu prezz irrizorju peress li dan kien sar obsolete. Fil-fehma taghhom l-ewwel Qorti ffukat fuq dawk li setghu kienu n-nuqqasijiet taghhom fit-trasferiment tal- permessi mehtiega u skartat ghal kollox in-nuqqasijiet tal-konvenuti. Jghidu li huma ma jilmentawx li l-konvenuti m'ghamlu xejn, izda li ma sarx il-process kollu biex il-permessi effettivament jigu rilaxxati minn fuq isem il-konvenuti u jghaddu l-permessi ghal fuqhom. jikkoncedu li n-nuqqas ta' permessi fuq il-bqija tal-makkinarju kienet parti mill-problema, jinsistu li l-konvenuti lanqas ittrasferew il-permessi li L-atturi appellanti jghidu wkoll li l-argument tal-ewwel Qorti li messhom fethu kawza biex lill-konvenuti il-permessi, minflok dik li ghamlu biex jinvalidaw il-kuntratt tal-1994, hija wahda fallaci, altrimenti kien ikollhom jibqghu jhallsu l-kera ghal laundry li ma Jaghmlu referenza wkoll ghas-sentenza deciza fuq riferita u li ggib referenza numru 568/96, u ghalkemm jishqu li id-decizjoni finali u bl-ebda mod m'huma qeghdin jikkontestawha, jibqghu jinsistu li bhala fatt, ma kienux jafu li certu makkinarju tal-laundry ma kienx kopert bil-permess. f'dik il-kawza gie deciz li l-konvenuti Boccato Calleja urewhom il-permessi qabel il-kuntratt u allura messhom kienu madankollu dik il-Qorti kkonkludiet ukoll li huwa possibli li l-istess atturi ffirmaw il-kuntratt ghaliex hasbu (zball ta' fatt), li l-makkinarju mibjugh kien kollu kopert bil-permess mehtieg, meta huma nducew lilhom infushom f'tali zball ghaliex m'ezaminawx sew id-dokumenti, u ghalhekk jilmentaw li l-ewwel Qorti nnegatilhom dak koncess mill-Qorti l-ohra, cio li l-atturi appellanti verament ma kienux jafu li certu makkinarju ma kienx kopert bil-permess. Sa fejn dan l-aggravju huwa in parti repetizzjoni ta' dak li nghad qabel taht l-ewwel zewg aggravji, din il-Qorti a skans ta' repetizzjoni tirreferi ghall-kunsiderazzjonijiet taghha fir-rigward. Ghandu jinghad ukoll li safejn dan l-istess aggravju jissejjes fuq in-nuqqas ta' qbil tal-atturi appellanti mal-apprezzament tal-provi maghmul mill-ewwel Qorti, jigi ribadit li huwa llum principju ben stabbilit li f'dak li ghandu x'jaqsam mal- apprezzament tal-provi, din il-Qorti, fil-kapacita` taghha ta' qorti ta' revizjoni, ma tiddisturbax l-apprezzament tal-provi maghmula mill-ewwel Qorti, sakemm ma jkunx hemm xi raguni li tiggustifika tali ri-ezami. prassi ormai stabbilita li fin-nuqqas ta' provi li juru li tezisti raguni jew ragunijiet serji u gravi bizzejjed li jiddettaw mod iehor, din il-Qorti tat-tieni jista' l-apprezzament u evalwazzjoni tal-provi li jkunu saru mill-ewwel Qorti, u li, allura, tkun qeghda fl-ahjar qaghda li tisma', tikkontrolla u tevalwa l-istess provi u xhieda prodotta u mismugha quddiemha. ta' din il-Qorti fil-kawza fl-ismijiet Laura Zidan et v. Francis Elnaib et deciza fis-27 ta' April, 2001). Meta tapplika dawn il-principji ghall-kaz in ezami, u wara li rat il-provi in atti, din il-Qorti ma tirrizultalha ebda raguni valida sabiex tiddisturba l-apprezzament tal-provi hekk kif maghmul mill- Dan jinghad ukoll peress li, meta din il-Qorti ezaminat l-atti tal-kawza, waslet ghall-istess konkluzjoni tal-ewwel Qorti u ma tarax li fil-konsiderazzjonijiet taghha cahdet lill-atturi appellanti mir-rizultanzi tal- proceduri l-ohra bejn il-kontendenti fil-kawza. Issa fil-fehma ta' din il-Qorti jigi ribadit li r-raba' klawsola tal-kuntratt bejn il-kontendenti fil-kawza dwar il-permessi kienet wahda bilaterali u ladarba l-atturi appellanti qeghdin isejjsu l-azzjoni taghhom fuq l-allegat nuqqas da parti tal-konvenuti appellati li jaqdu l-obbligi taghhom tal- kuntratt kien jispetta lill-atturi appellanti jressqu provi konvincenti ta' tali inadempjenza da parti tal-konvenuti. Ma jiswa xejn l-ilment tal-atturi appellanti li l-ewwel Qorti kkoncentrat fuq in-nuqqasijiet taghhom minflok tal-konvenuti, peress li kien jispetta lill-appellanti jikkonvincu lill-Qorti mod iehor bi provi univoci u inekwivokabbli. Din il-Qorti, bhal ta' qabilha, mhix konvinta sal-grad mehtieg li l-permessi li kellhom il- konvenuti appellati ma darux bi htija taghhom ghal fuq l-atturi appellanti. Hekk ukoll ma jiswa xejn l-ilment tal-atturi appellanti dwar it-telf li ghamlu mill-bejgh tal-makkinarju li tieghu dahhlu somma rrizorja. kienet konsegwenza wkoll tal-ghazla tat-tip ta' azzjoni li hadu l-istess atturi appellanti li ppreferew jitterminaw il-kirja u jbieghu l-makkinarju milli jittantaw xi tip ta' azzjoni ohra. vvjament l-atturi appellanti kellhom kull dritt li jittantaw dik l-azzjoni li deheritilhom xierqa biex jikkontestaw il- Izda lil hin minn dik l-azzjoni li ma rnexxietx, ladarba accettaw il-konsenja tal-makkinarju u sussegwentement iddisponew minnu, l-atturi appellanti ma jistghux issa jilmentaw dwar il-bilanc li kellhom ihallsu fir-rigward tal-istess makkinarju, jew jippretendu li jinhafrilhom jew li issa tigi ordnata rifuzjoni tal-hlas maghmul, peress li ma jezistux ic-cirkostanzi mehtiega sabiex tigi ordnata tali rifuzjoni, ladarba ma tirrizultax l-inadempjenza kuntrattwali bi htija tal-konvenuti Ghalhekk lanqas dan it-tielet aggravju ma jimmerita li jintlaqa'. Fl-ahhar aggravju, l-atturi appellanti jilmentaw mic-cahda tal-hames, is- sitt u s-seba' talbiet taghhom. Joggezzjonaw ghall-konsiderazzjoni maghmula mill-ewwel Qorti fir-rigward tal-osservazzjoni taghha dwar ir- fis-sens li huma mhumiex qeghdin jippretendu li l-kirja ghadha fis-sehh izda jsostnu li l-kuntratt tal-1994 ghadu validu, li mhix l-istess haga. Jinsistu li l-klawsola numru disgha rigwardanti l-penali ghadha fis-sehh, peress li fil-kuntratt jinghad li "tibqa' in vigore sakemm ikun ghadu validu dan il-kuntratt attwali." Jinsistu li, ladarba permezz tal-kawza l-ohra ma rnexxietx l-azzjoni taghhom u ghalhekk il-kuntratt baqa' validu, ifisser li anke l-klawsola numru disgha baqghet valida, peress li wara kollox il-konvenuti appellati rrendew l- istess kuntratt titolu ezekuttiv sabiex jirkupraw il-bilanc tal-prezz tal- L-atturi appellanti jargumentaw ukoll l-prezz makkinarju ma kienx wiehed reali, izda kien gholi peress li kien jahseb ukoll ghal kumpens lill-konvenuti appellati, talli kienu qeghdin jiccahdu mid-dritt li jifthu laundry ohra, kif ukoll ghall-avvjament tan-negozju. Ghalhekk jargumentaw li d-danni prelikwidati fl-ammont ta' ghoxrin elf lira Maltin (Lm20,000), huwa l-valur ta' dik ir-rabta u huwa mplicitament inkluz fil-prezz ta' wiehed u hamsin elf Lira Maltin (Lm51,000) ghall- makkinarju, hekk kif kien inkluz ukoll il-prezz tal-avvjament tal-laundry. Jigi osservat li parti minn dan l-aggravju huwa repetizzjoni ta' dak Fir-rigward ta' dan l-ahhar aggravju jigu rilevati s-segwenti principji: "hija regola fundamentali tal-ligi li l-kuntratti ghandhom jigu esegwiti in 'bona fede' u li jobbligaw mhux biss dak li jinghad fihom, izda wkoll ghall-konsegwenzi kollha li ggib maghha tali obbligazzjoni": ara sentenza ta' din il-Qorti tal- 25 ta' Gunju 1996, fil-kawza fl-ismijiet Joseph Francis Bihiga Fuq din il-bazi tal-bona fede, huma mibnija l-Artikoli 1002 et sequitur tal-Kodici Civili (Kap. 16 tal-Ligijiet ta' Malta) dwar l-interpretazzjoni tal-kuntratti. Partikolarment l-Artikolu 1002 jipprovdi li "Meta l-kliem ta' konvenzjoni mehud fis-sens li ghandu interpretazzjoni." Filwaqt li l-Artikolu 1003 jipprovdi illi: "Meta s-sens tal- kelma ma jaqbilx ma dak li kellhom fi hsiebhom il-partijiet kollha, kif ikun jidher car mill-pattijiet mehudin kollha flimkien, ghandha tghodd l- intenzjoni tal-partjiet" (Ara wkoll sentenza ta' din il-Qorti deciza fil-15 ta' Dicembru 1995, fil-kawza fl-ismijiet Stanislao EI Khabuli v. Chev Antonio M'hemmx dubju wkoll li "l-obbligazzjonijiet iridu jiftehmu li jaghmlu sens (jekk jista' jkun buon sens) u l-kuntratti ghandhom ikunu interpretati in bona fede": ara sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili fit- 30 ta' April 1987, fil-kawza fl-ismijiet Carmelo Brahmi v. Joseph Papps Compagno Applikati dawn il-principji ghall-kaz in ezami, jibda billi jigi osservat illi l- atturi appellanti ma ressqu ebda prova dwar il-valur "reali" tal- makkinarju meta dan kien mibjugh lilhom, kif lanqas ma ressqu prova tal-prezz irkuprat minnhom meta ddisponew minnu wara li gie fi tmiem il-kuntratt ta' kirja. Filwaqt li huwa possibbli li l-prezz ta' wiehed u hamsin elf Lira Maltin (Lm51,000) kien jinkludi fih il-prezz tal-avvjament tal-laundry, madankollu l-kuntratt ma jghid xejn f'dan ir-rigward, kif lanqas ma jindika ebda rabta bejn dan il-prezz tal-makkinarju u s- somma ffissata bhala penali kontra s-sid li ma jiftahx negozju iehor ta' laundry sakemm jibqa' validu l-kuntratt. Huwa ritenut li l-kliem adoperat fil-kuntratt huwa car u ghalhekk ma jaghti lok ghal ebda interpretazzjoni ghajr dak li jirrizulta minnu. Lanqas jirrizulta ppruvat li l-partijiet fuq il- kuntratt kellhom xi intenzjoni differenti minn dak li jirrizulta minnu. Jekk din il-Qorti tapplika l-principju tal-bon sens, tqis ghal kwantu ovvju li ladarba kif inghad qabel ir-raba' u d-disa' klawsoli tal-kuntratt huma ritenuti relattivi ghal dik il-parti tal-kuntratt li jipprovdi ghall-kirja, jigi ribadit li hekk kif il-kirja giet fi tmiem, hekk ukoll il-klawsoli l-ohra relattivi, inkluz dik tal-penali, ma baqghux fis-sehh. Ma jistax jinghad li hemm logika wara l-argument tal-atturi appellanti li, ladarba l-konvenuti appellati fittxewhom ghall-hlas ta' bilanc tal-prezz tal-makkinarju, mela l- parti tal-kuntratt li kienet tipprovdi ghal penali kontra s-sid sabiex ma jiftahx negozju b'kompetizzjoni diretta mal-inkwilin ghandha tibqa' fis- sehh, ladarba din ir-rabta ma tirrizultax minn qari tal-klawsoli tal-kuntratt. Jigi ribadit li dik il-klawsola kienet taghmel sens sakemm l-inkwilin baqa' jopera f'dak il-qasam. Hekk kif giet fi tmiem il-kirja, huwa ritenut li dik il- klawsola ma baqghetx fis-sehh u l-atturi appellanti ma jistghux jittantaw jinvokaw dik il-klawsola sabiex jipprovaw ipacu d-djun taghhom, jew jirkupraw dak li hallsu, peress li jirrizulta ampjament ippruvat li l- konvenuti appellati regghu fethu negozju ta' laundry snin wara li l-atturi appellanti tterminaw il-kirja inkwistjoni u ghalhekk ma hemm ebda jedd ghall-imposizzjoni tal-penali kif jippretendu l-atturi appellanti. Isegwi li lanqas dan l-ahhar aggravju ma jimmerita l-akkoljiment tieghu. Ghaldaqstant, ghar-ragunijiet premessi, tiddisponi mill-appell interpost mill-atturi appellanti konjugi Zammit billi tichad l-istess u tikkonferma fis- shih is-sentenza appellata tad-29 ta' Lulju, 2013 fl-ismijiet premessi. L-ispejjez tal-prim'istanza ghandhom jithallsu kif deciz mill-ewwel Qorti, filwaqt li l-ispejjez ta' din l-istanza, jithallsu mill-istess atturi appellanti