QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR. IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar il-Ġimgħa 14 ta' Diċembru 2018 Rikors maħluf numru 891/14 JRM L-Onor. Dott. George Sabino – Ministru għall-Affarijiet Barranin, Mario Micallef Zarafa fil-kwalità tiegħu ta' Segretarju Permanenti Ewlieni, l-E.T. l-Ambaxxatur Fiona-Jayne Alsaidi fil-kwalità tagħha ta' Segretarju Permanenti fil-Ministeru għall-Affarijiet Barranin, Doreen Ellul fil- kwalità tagħha ta' Direttur-Ġenerali fl-Uffiċċju tar- Riżorsi Umani fl-Amministrazzjoni Pubblika fi ħdan l- Uffiċċju tal-Prim Ministru, Leo Sammut De Marco fil-kwalità tiegħu ta' Direttur (Riżorsi) fi ħdan id-Direttorat tar-Resourcing fl-Uffiċċju tar-Riżorsi Umani fl-Amministrazzjoni Pubblika fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, Angele Cesareo fil-kwalità tagħha ta' Direttur tas-Servizzi Korporattivi fi ħdan il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin u l-Avukat Ġenerali Dott. Peter Gera Naili maħluf numru 891/2014 Dan huwa appell tal-attriċi minn sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal- Qorti Ċivili fit-22 ta' Frar 2017 f'kawża dwar stħarriġ ta' għemil amministrattiv li laqgħet eċċezzjoni ta' dekadenza tal-azzjoni taħt l-art. 469A(3) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili safejn tolqot uħud mit-talbiet tal-attriċi u għalhekk ħelset lill-konvenuti mill-ħarsien tal-ġudizzju dwar dawk it-talbiet. Il-fatti relevanti huma dawn: L-attriċi tgħid illi d-deċiżjoni tal-konvenuti li jitqies mitmum l-impjieg tagħha mas-servizz pubbliku ma tiswiex għax hija bi ksur tal- Kostituzzjoni ta' Malta u hija ultra vires u għalhekk għandha titħassar taħt dak li jgħidu u jridu l-art. 469A(1)(a) u (b) tal-Kodiċi ta' Organ- izzazzjoni u Proċedura Ċivili. Talbet għalhekk li jingħatawlha rimedji xireqa. Il-konvenuti ressqu din l-eċċezzjoni, fost oħrajn: »[...] in kwantu dina l-azzjoni hija bażata fuq l-artikolu 469A(1)(b) tal- Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta, l-esponenti qegħdin jeċċepixxu formal- ment illi l-azzjoni tar-rikorrenti hija perenta ai termini tal-artikolu 469A(3) tal-Kap. 12 bit-trapass ta' kważi disa' xhur mid-data meta r- rikorrenti ġiet infurmata bid-deċiżjoni meħuda mill-Ministeru għall- Affarijiet Barranin u cioè fl-24 ta' Jannar 2014 [...]« L-ewwel qorti laqgħet l-eċċezzjoni u ħelset lill-konvenuti mill-ħarsien tal-ġudizzju safejn jolqot it-talbiet tal-attriċi taħt l-art. ordnat illi jitkompla s-smigħ dwar it-talbiet taħt l-art. raġunijiet li wasslu lill-ewwel qorti għal din id-deċiżjoni, kif ukoll fatti oħra relevanti għall-każ, ġew imfissra hekk fis-sentenza appellata: »Illi din hija azzjoni ta' stħarriġ ġudizzjarju. L-attriċi hija uffiċjal fis- servizz pubbliku u qiegħda tilminta li minn talba li saritilha biex tiffirma kuntratt ta' impieg ma' kumpannija biex, minflok tibqa' impjegata mas- servizz pubbliku, ssir impjegata tal-istess kumpannija. L-attriċi tgħid li dik it-talba ssarraf bħala tkeċċija tagħha minn mas-servizz pubbliku u tgħid li din hija deċiżjoni amministrattiva li tikser il-Kostituzzjoni u li tmur lil hinn mis-setgħat ("ultra vires") tal-imħarrkin għal bosta raġuni- jiet. Hija trid li l-qorti tistħarreġ l-imsemmija deċiżjoni u ssib li ma tiswiex u li tagħtiha r-rimedji kollha meħtieġa biex ma titkeċċiex minn mas-servizz pubbliku; »Illi għal din l-azzjoni, l-imħarrkin laqgħu billi, b'mod preliminari, qalu [...] li safejn l-azzjoni attriċi tissejjes fuq l-artikolu 469A(1)(b), l-azzjoni attriċi waqgħet billi għalaq iż-żmien ta' sitt xhur maħsub fl-artikolu 469A(3) li fih il-kawża messha nfetħet. Laqgħu wkoll b'eċċezzjonijiet fil-mertu; is-sentenza qiegħda it-tielet eċċezzjoni »Illi din preliminari tal-imħarrkin dwar jekk l-attriċi fetħitx din il-kawża fiż-żmien li tagħtiha l-liġi; tingħata dwar »Illi, fil-qosor, il-fatti rilevanti li jirrigwardaw il-każ juru li f'Novembru tal- 1999 l-attriċi daħlet taħdem b'ingaġġ dirett fuq bażi ta' fiduċja bħala adviser mal-Ministeru tal-Affarijiet Barranin (aktar 'il quddiem imsejjaħ "il-Ministeru") b'kuntratt għal żmien li jagħlaq. Il-kuntratt kien baqa' jiġġedded. B'seħħ minn Jannar 2000 sa Diċembru tal-2005, hija ħadmet bħala counsellor fi ħdan l-istess Ministeru u addetta ma' missjoni diplomatika ta' Malta għall-Unjoni Ewropea. F'Jannar tal-2006 hija daħlet f'kuntratt mal-Ministeru għal ingaġġ bħala Adviser Forum Malta għal sena. Il-kuntratt kien jiġġedded u ġġedded. Lulju tal-2006 intbagħtet taħdem fil-Ministeru fid-Direttorat għall-Affarijiet Ewropej u Ekonomiċi bħala uffiċjal Skala 7 sa Jannar tal-2010; fir-Rappreżentanza »Illi f'Jannar tal-2008 kienet mgħarrfa mis-Segretarju Permanenti fi ħdan l-istess Ministeru li, b'seħħ mis-7 ta' Diċembru, 2007, il-gvern kien iddeċieda li saret impjegata mal-Ministeru fuq bażi indefinita. Wara dan u sa Lulju tal-2013 hija ntbagħtet tagħti s-servizzi tagħha f'għadd ta' missjonijiet diplomatiċi Maltin barra minn Malta; »Illi sadattant, fl-2011, il-gvern kien nieda eżerċizzju biex jistabilixxi l- qagħda ta' uffiċjali fis-servizz pubbliku li kienu ddaħħlu b'ingaġġ dirett u x'kellu jsir biex titħares il-pożizzjoni tagħhom fi ħdan is-servizz pubbliku; »Illi b'din il-kwestjoni l-gvern kien għarraf lill-Kummissjoni dwar is- Servizz Pubbliku li kienet tat il-fehma tagħha; »Illi fl-24 ta' Jannar 2014 l-attriċi rċeviet e-mail mid-Direttur tat- Taqsima Finanzjarja fil-Ministeru li kienet tgħidilha li, b'seħħ mit-3 ta' Frar 2014, hija kienet ġiet impjegata mal-kumpannija Industrial Projects and Services Limited (minn issa 'l hemm imsejħa "IPSL") u ntalbet tiffirma l-kuntratt ta' mpieg relattiv; »Illi l-attriċi ma segwietx dik it-talba u, għal xi żmien, inżammilha l-ħlas tas-salarju. Wara li qabbdet avukat u tressqu rappreżentazzjonijiet min-naħa tagħha, is-salarju reġa' ngħatalha. F'April tal-2014 kienet irċeviet ukoll ittra mingħand l-imħarrek Avukat Ġenerali li għarrfitha li jekk kemm-il darba ma kenitx sejra tiffirma l-kuntratt ma' IPSL ma setgħetx tibqa' aktar fis-servizz pubbliku; »Illi sadattant, l-attriċi baqgħet tagħmel l-istess xogħol u fl-istess kariga fi ħdan il-Ministeru; »Illi f'Awwissu tal-2014 l-attriċi irċeviet is-salarju tagħha għal Lulju ta' dik is-sena b'payslip maħruġa minn IPSL u s-salarju tagħha kien depożitat f'kont tagħha f'bank lokali. Hija ma żammitx dik il-payslip u Rikors maħluf numru 891/2014 għaddiet biex tiddepożitaha flimkien mas-salarju li kienet irċeviet b'ċedola fil-qorti; »Illi b'ittra li ġġib id-data tal-21 ta' Awwissu 2014 l-imħarrek Direttur (Riżorsi) fi ħdan id-Direttorat tar-Resourcing fl-Uffiċċju tar-Riżorsi Umani fl-Amministrazzjoni Pubblika (PAHRO) bagħat jgħarrafha li jekk kemm-il darba ma taċċettax l-impieg tagħha ma' IPSL kien jitqies li l- impieg tagħha minn mal-gvern kellu jintemm b'seħħ mill-5 ta' Settembru 2014; »Illi fit-3 ta' Settembru 2014 l-attriċi talbet il-ħruġ ta' mandat ta' inibizzjoni kontra l-imħarrkin biex ma titneħħiex minn mas-servizz pubbliku. It-talba tagħha ntlaqgħet b'degriet mogħti fl-24 ta' Settembru 2014; »Illi fit-13 ta' Ottubru 2014 l-attriċi fetħet din il-kawża; »Illi fil-kunsiderazzjonijiet tagħha dwar l-aspetti ta' dritt li jduru mal- eċċezzjoni taħt eżami, il-qorti trid tabilfors tqis in-natura tal-azzjoni mibdija mill-attriċi. Ma hemm l-ebda dubju li dik tal-attriċi hija azzjoni ta' stħarriġ ġudizzjarju taħt l-artikolu 469A tal-Kodiċi tal-Organ- iżżazzjoni u Proċedura Ċivili ta' Malta. L-eċċezzjoni mqajma mill- imħarrkin tinsab fl-istess artikolu. Iżda l-azzjoni attriċi – u t-talbiet li tressqu – jinbnew kemm fuq ilmenti taħt l-artikolu 469A(1)(a) u kif ukoll taħt l-artikolu 469A(1)(b) tiegħu. Dak l-istess artikolu jagħmilha ċara li ż-żmien ta' sitt (6) xhur mogħti lil persuna biex tattakka għemil amministrattiv taħt xi waħda mill-kawżali maħsuba fih jirreferi għal dawk l-ilmenti li jitressqu taħt is-sub-artikolu 469A(1)(b); »Illi dan ifisser li wkoll kieku l-qorti kellha tilqa' l-eċċezzjoni taħt eżami, l-azzjoni attriċi tibqa' bla mittiefsa safejn it-talba tagħha tinbena fuq l- artikolu 469A(1)(a) tal-Kapitolu 12; »Illi l-eċċezzjoni preliminari mertu ta' din is-sentenza hija waħda perentorja tal-ġudizzju u tista' għalhekk titqajjem f'kull waqt tal-kawża. Hija tgħid li kawża biex twaqqa' għemil amministrattiv taħt il-paragrafu (b) tas-subartikolu (1) tal-imsemmi artikolu għandha ssir fi żmien sitt xhur minn meta min ikollu interess isir jaf jew sata' sar jaf, skond liema jiġi l-ewwel, b'dak l-għemil amministattiv; »Illi għal dak li jirrigwarda l-eċċezzjoni taħt eżami l-liġi hija ċara ħafna meta tgħid li ż-żmien imsemmi fl-artikolu 469A(3) tal-Kap 12 jgħodd biss f'kawża ta' stħarriġ ġudizzjarju li ssir biex twaqqa' għemil fl-artikolu amministrattiv 469A(1)(b). Dak iż-żmien ma jgħoddx meta l-kawża tkun mibnija fuq l- artikolu 469A(1)(a); taħt xi waħda mill-kawżali maħsuba »Illi llum il-ġurnata huwa stabilit li ż-żmien ta' sitt xhur imsemmi fl- artikolu 469A(3) tal-Kap 12 huwa wieħed ta' dekadenza. Dan ifisser li tali terminu ma jiġix interrott jew sospiż bħalma jiġri fil-każ ta' terminu ta' preskrizzjoni. Fi kliem ieħor, l-atti ġudizzjarji li normalment jitqiesu bħala tajbin biex jinterrompu ż-żmien preskrittiv, jew il-fatt li jkunu għaddejjin diskussjonijiet bejn il-partijiet wara li jkun sar l-għemil amministrattiv ma jservu xejn biex iżommu l-mogħdija tas-sitt xhur li ssemmi l-liġi; »Illi l-liġi ma ssemmi xejn dwar il-mod li bih parti mġarrba minn għemil amministrattiv issir taf b'dak l-għemil li jkun. Il-liġi ma tgħidx li ż-żmien jibda għaddej minn meta l-parti interessata tirċievi tagħrif formali jew uffiċjali miktub dwar id-deċiżjoni: tgħid biss li ż-żmien ta' sitt xhur jibda jgħaddi minn dak inhar li l-parti ssir taf jew messha ssir taf b'dak l- għemil, liema data tiġi l-ewwel; »Illi fil-każ tal-lum, joħroġ ċar li l-attriċi kienet żgur mgħarrfa bid- deċiżjoni li tintbagħat taħdem ma' IPSL hekk kif waslitilha l-e-mail li bagħtilha l-Ministeru fl-24 ta' Jannar 2014. L-attriċi tgħid li fl-ebda waqt ma ssemma f'dik l-ittra elettronika li kien qiegħed jintemmilha l-impieg minn mas-servizz pubbliku u li l-ewwel darba li dan issemmielha kien fl-ittra tad-Direttur Riżorsi fil-21 ta' Awwissu ta' dik is-sena. Il-qorti ma tqisx li l-argument tal-attriċi f'dan ir-rigward huwa tajjeb. Ma jistax ikun li hekk kif waslitilha l-ittra elettronika f'Jannar ma saritx taf li l-effett prattiku u konkret tad-deċiżjoni meħuda kien li hija ma kenitx sejra tibqa' aktar impjegata fis-servizz pubbliku. Dan jingħad ukoll minkejja li ntqalilha kliem li l-impieg il-ġdid ma kienx jissarraf fit-tneħħija tagħha minn mal-Ministeru jew f'xi bidla tax-xogħol li hija twettaq fil-grad sostantiv tagħha. Minbarra dan, dik l-ittra kienet it-'tlaħħim' ta' deċiżjoni amministrattiva li kienet il-frott ta' proċess li kien ilu għaddej għal xi snin fir-rigward ta' uffiċċjali pubbliċi bħalma kienet l-attriċi, dwar il-mod kif daħlu jaħdmu fis-servizz pubbliku; jekk din »Illi f'dan ir-rigward, tqis rilevanti x-xiehda mressqa mill-imħarrkin li turi li l-ittra mibgħuta lill-attriċi f'Awwissu tal-2014 ma kienet xejn aktar mill- implimentazzjoni id-darba akkumpanjata minn 'ultimatum') tad-deċiżjoni li twasslitilha f'Jannar ta' qabel. L-għażla tal- attriċi li tirrifjuta li tiffirma l-kuntratt ta' impieg ma' IPSL u l-fatt li ma laqgħetx il-ħlas tas-salarju ta' Lulju 2014 maħruġ minn dik il- kumpannija ma jfissirx li l-amministrazzjoni u l-Ministeru kienu bidlu d- deċiżjoni tagħhom. Min-naħa l-oħra, jekk kien hemm deċiżjoni meħuda mill-Ministeru dwar il-ġejjieni tal-attriċi li ttieħdet qabel, l-attriċi setgħet tkun taf biss dwarha hekk kif waslitilha l-ittra elettronika tal-24 ta' Jannar 2014. Huwa minn dak inhar li hija setgħet teżerċita l-azzjoni tagħha biex tattakka dik id-deċiżjoni; »Illi fid-dawl ta' dawn il-kostatazzjonijiet kollha, il-qorti ssib li l-attriċi kien laħaq għalqilha ż-żmien li tagħtiha l-liġi biex setgħet tressaq l- azzjoni tagħha għal stħarriġ ġudizzjarju fuq il-kawżali tal-ultra vires, u għalhekk tara li t-tielet eċċezzjoni preliminari tal-imħarrkin safejn tolqot dik il-kawżali tal-azzjoni attriċi hija tajba u jistħoqqilha tintlaqa';« L-attriċi appellat b'rikors tal-10 ta' Marzu 2017 li għalih il-konvenuti wieġbu fil-21 ta' Marzu 2017. Billi fit-tweġiba tagħhom il-konvenuti ressqu eċċezzjoni ta' nullità tal-appell għax ir-rikors sar qabel ma l- attriċi kienet ingħatat permess tappella kif igħid u jrid l-art. 231 tal- Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, l-attriċi reġgħet ressqet l-appell tagħha b'rikors ieħor fil-21 ta' April 2017, li għalih il-konvenuti wieġbu fit-28 ta' April 2017. Waqt is-seduta tad-29 ta' Jannar 2018 Rikors maħluf numru 891/2014 quddiem din il-qorti l-partijiet qablu li jitqies biss it-tieni appell, i.e. dak tal-21 ta' April 2017. L-attriċi fissret hekk l-aggravju tagħha: »Illi l-aggravju tal-appellanta jikkonsisti fil-fatt illi s-sentenza preliminari hija ibbażata fuq apprezzament ħażin tal-provi u interpretazzjoni żbaljata tal-liġi u dan kif ser jiġi spjegat fil-paragrafi li jmiss ta' dan ir- rikors tal-appell; »Illi l-ewwel onorabbli qorti żbaljat meta fis-sentenza preliminari qalet "Illi fil-każ tal-lum, joħroġ ċar li l-attriċi kienet żgur mgħarrfa bid- deċiżjoni li tintbagħat taħdem ma' IPSL hekk kif waslitilha l-e-mail li bagħtilha l-Ministeru fl-24 ta' Jannar 2014"; »Illi bħala fatt ma jirriżultax li l-appellanta kienet intbagħtet taħdem ma' IPSL iżda jirriżulta biss li l-appellanta ntalbet tmur taħdem mal- kumpanija Industrial Projects and Services Limited; »Illi l-e-mail bid-data tal-24 ta' Jannar 2014 u li permezz tagħha l- appellanta ntalbet tagħmel dan ma tagħti l-ebda ħjiel li kienet ittieħdet xi deċiżjoni fil-konfront tagħha; »Illi peress li l-appellati ma setgħux iġagħlu lill-appellanta timpjega ruħha mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited, l-istess appellati ma kellhomx triq oħra ħlief li jitolbu lill-appellanta tagħmel dan minn jeddha; »Illi tant dan huwa minnu li l-appellanta ntalbet tagħmel kuntatt mal- kumpanija Industrial Projects and Services Limited biex kif jingħad fl- imsemmija e-mail "to arrange the engagement formalities"; »Illi mill-provi mressqa quddiem l-ewwel onorabbli qorti ma jirriżultax li l-appellanta f'xi stadju kienet impjegata mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited iżda dejjem baqgħet impjegata mas- servizz pubbliku u ċjoè bħala uffiċjal fi skala 7 impjegata fuq bażi indefinit mal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin; »Illi l-imsemmija e-mail bid-data tal-24 ta' Jannar 2014 u li abbażi tagħha l-appellati qegħdin isostnu li l-azzjoni tal-appellanta tressqet wara ż-żmien ta' sitt xhur mogħti mil-liġi biex jintalab l-istħarriġ ġudizzjarju tal-għemil amministrattiv ma kinitx u ma setgħet qatt tiġi kkunsidrata mill-ewwel onorabbli qorti bħala waħda li biha l-appellanta setgħet tifhem li kienet ittieħdet id-deċiżjoni li hija titkeċċa mill-impjieg tagħha; »Illi għalhekk sa dak iż-żmien l-appellanta ma kinitx taf u ma setgħetx tkun taf li kienet ittieħdet deċiżjoni ta' tkeċċija fil-konfront tagħha; »Illi minn sempliċi qari tal-e-mail bid-data tal-24 ta' Jannar 2014 u tal- ittra bid-data tal-21 ta' Awwissu 2014, toħroġ ċara d-differenza bejn iż- żewġ komunikazzjonijiet mibgħuta lill-appellanta u ċjoè li l-e-mail bid- data tal-24 ta' Jannar 2014 kienet sempliċi talba lill-appellanta biex hija tmur taħdem mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited filwaqt li l-ittra tal-21 ta' Awwissu 2014 kienet it-twassil tad- deċiżjoni li l-appellanta kienet ser titkeċċa mill-impjieg tagħha; »Illi tant l-e-mail bid-data tal-24 ta' Jannar 2014 ma kelliex l-għan li tinforma lill-appellanta bid-deċiżjoni meħudha mill-appellati fil-konfront tagħha, li l-ittra mibgħuta lilha xhur wara u ċjoè dik bid-data tal-21 ta' Awwissu 2014 ma fiha l-ebda referenza għal-imsemmija e-mail, imqar bħala punt ta' referenza; »Illi l-ittra bid-data tal-21 ta' Awwisu 2014 mhux biss kienet tinkludi fiha d-dettalji kollha tal-proċess li segwew l-appellati biex ħadu d-deċiżjoni fil-konfront tal-appellanta (u l-ebda referenza għall-e-mail bid-data tal- 21 ta' Awwissu 2014), iżda saħansitra għall-ewwel darba kien fiha wkoll spjegat x'konsegwenza ser iġġarrab l-appellanta, u ċjoè li l- impjieg tagħha mal-gvern jiġi mitmum f'każ li hija ma taċċettax li tiġi impjegata mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited flimkien mad-data tal-Ġimgħa 5 ta' Settembru 2014 sa meta l-appell- anta kellha taċċetta li tingħata impjieg mal-imsemmija kumpanija; »Illi għalhekk joħroġ ċar li d-deċiżjoni tal-appellati, għalkemm setgħet ittieħdet f'xi żmien qabel, ġiet ikkomunikata lill-appellanta għall-ewwel darba permezz tal-ittra tal-21 ta' Awwissu 2014 u mhux bl-e-mail bid- data tal-24 ta' Jannar 2014; »Illi fl-affidavit tagħha ippreżentat quddiem l-ewwel onorabbli qorti l- appellanta stqarret: »"Irrid nenfasizza li jiena kont dejjem qiegħda niġi mitluba niffirma kuntratt ta' impjieg mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited u fl-ebda waqt qatt ma ntqal lili minn xi rappreżentant tal- gvern li l-impjieg tiegħi kien ser jiġi tterminat jew fi kliem ieħor li jiena kont sejra nitkeċċa mill-impjieg tiegħi minn mal-gvern. Ngħid illi l-e-mail bid-data tal-24 ta' Jannar 2014 u li kopja tagħha ġiet ippreżentata mill-konvenuti mar-risposta ġuramentata tagħhom mkien ma tirreferi għal xi deċiżjoni li ttieħdet fil-konfront tiegħi bħala impjegata mal-gvern iżda hija biss e-mail li biha jiena ġejt infurmata li b'effett mit-3 ta' Frar 2014 jiena kont ġejt impjegata mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited. Jiena kont naf li dan ma kienx minnu għaliex jiena qatt ma ffirmajt l-ebda kuntratt ma' din il-kumpanija jew inkella xi dokument ieħor f'dan ir- rigward. Nista' ngħid li din kienet l-ewwel darba li jiena qatt smajt bil-kumpanija Industrial Projects and Services Limited." »Illi l-appellati ma ressqu l-ebda prova li b'xi mod turi li l-appellata kienet ġiet impjegata mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited; »Illi l-imsemmija e-mail mibgħuta lill-appellanta kienet sempliċi attentat [recte, tentativ] mill-amministrazzjoni biex l-appellanta bl-azzjoni li ntalbet tagħmel, u ċjoè li tmur taħdem mal-kumpanija Industrial Pro- jects and Services Limited, issolvi d-diffikultà li kellhom l-appellati jew uħud minnhom tal-appellanta mas-servizz tal-impjieg pubbliku; fir-rigward »Illi jekk tassew kienet ittieħedet xi deċiżjoni fil-konfront tal-appellanta, ma jirriżultax li din l-istess deċiżjoni kienet ikkomunikata lill-appellanta permezz tal-e-mail bid-data tal-24 ta' Jannar 2014, iżda se mai permezz tal-ittra bid-data tal-21 ta' Awwissu 2014 mibgħuta lilha mill- konvenut Direttur (Riżorsi) fi ħdan id-Direttorat tar-Resourcing fl- Uffiċċju tar-Riżorsi Umani fl-Amministrazzjoni Pubblika fi ħdan l- Uffiċċju tal-Prim Ministru; Rikors maħluf numru 891/2014 »Illi kien biss meta l-appellanta rċeviet l-imsemmija ittra bid-data tal-21 ta' Awwissu 2014 li hija kienet saret taf li kienet ser titkeċċa mill- impjieg tagħha u għalhekk setgħet tirregola ruħha; »Illi kien proprju f'dak l-istadju li l-appellanta ippreżentat rikors u kisbet il-ħruġ ta' mandat ta' inibizzjoni (nru 1340/2014) kontra l-appellati li ġew miżmuma milli jkeċċuha mill-impjieg tagħha mas-servizz pubbliku u ċjoè bħala uffiċjal fi skala 7 impjegata fuq bażi indefinit mal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin, jew jitterminaw l-imsemmi impieg tagħha jew ibiddlu b`kull mod ieħor l-istatus quo tagħha bħala impjegata tas- servizz pubbliku u ċjoè bħala uffiċjal fi skala 7 impjegata fuq bażi indefinit mal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin; »Illi mill-provi mressqa quddiem l-ewwel onorabbli qorti jirriżulta ċar li l- appellati mistħarrġa ma mxewx bona fide mal-appellanta; »Illi kif jingħad fis-sentenza fl-ismijiet Halida Kephart et v, Il- Professur Juanito ill nomine mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (De Flavia Joseph R. Zammit Dimech) nhar it-30 ta' Mejju 2014 (ċitazzjoni nru – 1138/2011): "Fuq kollox, l-awtorità mistħarrġa trid tkun imxiet bona fide u qieset il-konsiderazzjonijiet rilevanti tal-każ"; »Illi f'dan il-każ l-appellati naqsu għal kollox milli jimxu bona fide mal- appellanta tant li b'sempliċi e-mail qegħdin jippretendu li nfurmawha bit-tkeċċija mill-impjieg tagħha, ħaġa li kif inhu magħruf ma tistax issir jekk mhux wara proċeduri li l-istess appellanta tkun mgħarrfa dwarhom u jkollha sehem fihom; »Illi għalhekk l-appellanta ssostni li l-ewwel onorabbli qorti għamlet interpretazzjoni żbaljata tal-liġi meta interpretat l-artikolu 469A(3) tal- Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili bħala li jfisser li l-appell- anta kellha tifhem l-e-mail li hija rċeviet nhar l-24 ta' Jannar 2014 bħala li kienet ittieħdet deċiżjoni li hija titkeċċa mill-impjieg tagħha; »Illi l-proċess li wassal għad-deċiżjoni amministrattiva li rreferiet għalih l-ewwel onorabbli qorti fis-sentenza preliminari ma kienx proċess li fih kien hemm involuta jew infurmata dwaru l-appellanta; »Illi għalhekk, meta l-appellanta rċeviet l-e-mail bid-data tal-24 ta' Jannar 2014, hija ma kinitx taf bl-eżistenza ta' xi proċess u/jew deċiżjoni amministrattiva li kien jinvolvi lilha jew aħjar l-istatus tagħha bħala impjegata mas-servizz pubbliku u ċjoè bħala uffiċjal fi wkala 7 impjegata fuq bażi indefinit mal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin; »Illi l-imġiba tal-amministrazzjoni pubblika trid tinbena fuq il-"valuri inerenti" statutorji, xejn anqas dak li "jeżerċitaw kull setgħa mogħtija lilhom bil-liġi, u jagħtu servizz lill-pubbliku b'korteżija, malajr u b'imparzjalità" u dan kif l- Amministrazzjoni Pubblika (Kap. 497 tal-Liġijiet ta' Malta);« tal-Att dwar Il-konvenuti wieġbu hekk: »Illi l-aggravu tal-appellanti huwa fis-sens li s-sentenza parzjali tal- ewwel qorti hija allegatament bażata fuq apprezzament ħażin tal-provi u interpretazzjoni żbaljata tal-liġi. »Illi b'mod ġenerali, l-appellati jissottomettu li l-maġġior parti tal- argumentazzjoni tal-appellanti tirrigwarda apprezzament tal-provi li għamlet l-ewwel qorti. Illi dwar dan il-punt, l-appellati [sc. jgħidu] illi l- prinċipju ġenerali kif stabbilit fil-ġurisprudenza kostanti huwa illi l- apprezzament tal-fatti mill-qorti tal-ewwel grad ma għandux normal- ment jiġi ddisturbat minn qorti ta' kompetenza superjuri u għandu jsir biss f'dawk il-każijiet fejn iċ-ċirkostanzi jkunu tali illi jikkonvinċu lill-qorti ta' reviżjoni illi l-apprezzament l-ewwel qorti kien tant żbaljat illi altrimenti tkun ser tiġi kkrejata inġustizzja. Dan għaliex huwa ċar li l- ewwel qorti kienet f'qagħda ferm aktar favorevoli biex tifforma opinjoni obbjettivament korretta tal-kredibilità o meno tax-xhieda prodotti. Vantaġġ li l-Qorti tal-Appell ġeneralment m'għandhiex. Illi għalhekk f'materja ta' valutazzjoni ta' fatti, il-Qorti tal-Appell tiddisturba d- diskrezzjoni ezerċitata mill-ewwel qorti biss f'każi eċċezzjonali. Illi mill- qari tar-rikors tal-appell l-appellanti ma rnexxilhiex turi li l-inter- pretazzjoni tal-provi li kellha quddiemha l-ewwel qorti kienet waħda tant żbaljata li biha ser tiġi krejata inġustizzja iżda l-impressjoni li ħadu l-appellati huwa li l-appellanti qed tinterpreta l-fatti minn ottika suġġettiva għall-aħħar – ħaġa li ċertament ma tirrendix l-apprezza- ment tal-ewwel qorti bħala wieħed żbaljat. »L-appellati jissottomettu li l-ewwel qorti kienet korretta meta osservat illi: »"fil-każ tal-lum, joħroġ ċar li l-attriċi kienet żgur mgħarrfa bid- deċiżjoni li tintbagħat taħdem ma' IPSL hekk kif waslitilha l-e-mail li bagħtilha l-Ministeru fl-24 ta' Jannar 2014. L-attriċi tgħid li fl- ebda waqt ma ssemma f'dik l-ittra elettronika li kien qiegħed jintemmilha l-impieg minn mas-servizz pubbliku u li l-ewwel darba li dan issemmielha kien fl-ittra tad-Direttur Riżorsi fil-21 ta' Awwissu ta' dik is-sena. Il-qorti ma tqisx li l-argument tal-attriċi f'dan ir-rigward huwa tajjeb. Ma jistax ikun li hekk kif waslitilha l- ittra elettronika f'Jannar ma saritx taf li l-effett prattiku u konkret tad-deċiżjoni meħuda kien li hija ma kenitx sejra tibqa' aktar impjegata fis-servizz pubbliku. Dan jingħad ukoll minkejja li ntqalilha kliem li l-impieg il-ġdid ma kienx jissarraf fit-tneħħija tagħha minn mal-Ministeru jew f'xi bidla tax-xogħol li hija twettaq fil-grad sostantiv tagħha. Minbarra dan, dik l-ittra kienet it-'tlaħħim' ta' deċiżjoni amministrattiva li kienet il-frott ta' proċess li kien ilu għaddej għal xi snin fir-rigward ta' uffiċċjali pubbliċi bħalma kienet l-attriċi, dwar il-mod kif daħlu jaħdmu fis-servizz pubbliku; »"Illi f'dan ir-rigward, tqis rilevanti x-xiehda mressqa mill-imħarrkin li turi li l-ittra mibgħuta lill-attriċi f'Awwissu tal-2014 ma kienet xejn aktar mill-implimentazzjoni (ukoll jekk din id-darba akkumpanjata minn 'ultimatum') tad-deċiżjoni li twasslitilha f'Jannar ta' qabel. L- għażla tal-attriċi li tirrifjuta li tiffirma l-kuntratt ta' impieg ma' IPSL u l-fatt li ma laqgħetx il-ħlas tas-salarju ta' Lulju 2014 maħruġ minn dik il-kumpannija ma jfissirx li l-amministrazzjoni u l-Ministeru kienu bidlu d-deċiżjoni tagħhom. Min-naħa l-oħra, jekk kien hemm deċiżjoni meħuda mill-Ministeru dwar il-ġejjieni tal-attriċi li ttieħdet qabel, l-attriċi setgħet tkun taf biss dwarha hekk kif waslitilha l-ittra elettronika tal-24 ta' Jannar 2014. Huwa minn dak inhar li hija setgħet teżerċita l-azzjoni tagħha biex tattakka dik id-deċiżjoni." »L-appellati jissottomettu li mill-provi rrizulta li fis-sena 2011 kien hemm kommunikazzjonijiet bejn l-Uffiċċju tal-Prim Ministru u l- jiġu regolarizzati is-Servizz Pubbliku sabiex Kummissjoni dwar individwi li daħlu mingħajr ma ġie segwit dak maħsub mill-artikolu 110 tal-Kostituzzjoni. Illi fost dawn l-individwi rriżulta li kien hemm persuni Rikors maħluf numru 891/2014 li kienu ddaħħlu fuq bażi ta' fiduċja (persons of trust). Issir riferenza għax-xiehda mogħtija minn Charles Calimoso waqt is-seduta tad-29 ta' April 2016 fejn ġie dikjarat illi: "Il-każ qam fit-2011 fil-kuntest ta' regularisation exercise fejn il- ministeri jintalbu jippreżentaw ismijiet ta' impjegati li kienu ġew ingaġġati mhux skont il-proċeduri normali tal-Public Service Commission bil-ħsieb illi l-kummissjoni jekk jidhrilha tirregolarizza l-istatus tagħha. Issa dan l-eżerċizzju ma kienx maħsub illi jkopri nies illi kienu in positions of trust. Però l-Ministeru tal-Affarijiet Barranin b'risposta għat-talba tal-Public Service Commission fuq din ir-regularisation exercise ippreżenta tliet ismijiet ta' persuni li kienu in positions of trust inkluż tad-Dottoressa Micallef Zarafa. At that stage il-kummissjoni ħasset illi għandha tqajjem l-issue ta' nies illi kienu in positions of trust mas-Segretarju Permanenti Ewlieni ta' dak iż-żmien Dr Godwin Von Brockdorff; allura tat risposta lill-Ministeru tal- Foreign Affairs illi l-każ tagħha – tat-tnejn l-oħra ser jinżammu in abeyance. Il-każ imbagħad reġa' qam fl-2013 meta min-naħa tal- amministrazzjoni ppreżentaw lista ta' xi 12 or 13 people li kienu ġew ingaġġati on the basis of trust". »Illi mill-provi rriżulta wkoll li l-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku kienet tal-fehma li ġaladarba l-persuni fuq bażi ta' fiduċja ma kenux ingaġġjati skont ir-regolamenti tal-Kostituzzjoni allura l-istess Kum- missjoni qatt ma setgħet tkun hi li tieħu deċiżjoni dwar l-istess individwi. Dak li għamlet il-kummissjoni kien li ġibdet l-attenzjoni tal- Uffiċċju tal-Prim Ministru għal dan il-fatt. Fix-xiehda mogħtija minn Christine Jaccarini waqt is-seduta tal-11 ta' Marzu 2016 ġie dikjarat li l-amministrazzjoni bdiet tikkomunika mal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku dwar is-sitwazzjoni ta' persuni ta' fiduċja. Tali komunikazzjoni bdiet f'Lulju 2013. Illi l-istess xhud spjegat illi: »"Wara dan kollu l-kummissjoni rrispondiet fit-8 ta' Jannar tal- 2014 fejn qed tgħid illi ġaladarba l-appointment tagħhom ma għaddiex through il-PSC allura ma tistax li tkun hi illi titlob il- withdrawal tagħhom; ma tistax tirtira appointment li għalih ma kinitx għamlet rakkomandazzjoni l-istess Kummissjoni. Dejjem skont article 110 tal-Consitution". »L-istess xhud fis-seduta tat-18 ta' Marzu 2016 iddikjarat illi: "Il-kummissjoni following dik il-korrispondenza li rċeviet mid- Direttur tar-Resourcing id-deċiżjoni tagħha kienet dak li hu rifless fl-e-mail tat-8 ta' Jannar, jiġifieri li hi baqgħet tal-veduta illi l-grant tal-indefinite status lill-persuni li kienu ingaġġati on trust basis kien ultra vires u invalidu. U l-commission kienet ukoll tal-veduta illi min-naħa tagħha ma kien hemm l-ebda azzjoni neċessarja, u jekk kien hemm xi azzjoni li kellha tittieħed din kellha tittieħed min- naħa tal-amministrazzjoni". »Illi fix-xiehda in kontro-eżami ta' Charles Calimoso mogħtija fis-seduta tad-29 ta' April 2016 ġie ikkonfermat li l-eżerċizzju li kien qiegħed isir kien relattiv għal numru ta' nies li kienu fl-istess sitwazzjoni bhal dik tal-appellanti. Meta mistoqsi jekk ġaladarba persuna ingaġġjata fuq bazi ta' fiduċja allura f'tali sitwazzjoni l-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku ma jkollha l-ebda ġurisdizzjoni fuq tali persuna, ix-xhud spjega: "Hekk hu. Diġà' jiġifieri l-prattika ta' ingaġġament bħala person of trust ejja ngħiduha kif inhi, person of trust jiġifieri it's a political Il-ministru tal-ġurnata jagħzel it-tali persuna għax jafha personali or for whatever reason. L-article 110 tal-Kostituzzjoni qiegħed hemm biex jara li l- ħatriet isiru on merit, u bażikament li ġara f'dan il-każ huwa illi dik il-provision tal-Kostituzzjoni ġiet circumvented". »Illi l-appellati jirrilevaw li ġaladarba l-impjieg tal-appellanti kien wieħed ta' impjieg bħala persuna ta' fiduċja, ir-relazzjoni tal-appellanti kienet esklussivament mal-ministru li miegħu kienet ġiet ingaġġjata. Illi dwar inġagg ta' persuni mal-gvern fuq bazi ta' fiduċja (persons of trust) xehed Leo Sammut De Marco fis-seduta tad-19 ta' Jannar 2015 fejn iddikjara li "l- ingaġġ fuq bażi ta' fiduċja jsir permezz ta' kuntratt ad hoc bejn il- permanent secretary konċernat u l-contract team [recte, contractee]; per eżempju bħal f'kaz ta' advisor". Ix-xhud kompla jispjega li "L- ingaġġ ta' Dr Micallef Zarafa kien ċertament fuq bażi ta' fidċuja; fil-fatt hija kienet impjegata bħala advisor; jiġifieri fiduċja sakemm tibqa' tgawdi l- fiduċja tal-gvern tal-ġurnata". »Illi fix-xiehda mogħtija minn Angele Cesareo waqt is-seduta tal-11 ta' Frar 2015 ġie dikjarat li "Dr Micallef Zarafa kelha agreement bħala advisor on European Parliament matters in the Ministry of Foreign Affairs. L- agreement sar fil-1st November 1999 għal tliet snin". L-istess xhud għamlet riferenza għal diversi estensjonijiet tal-kuntratt li ngħataw lill- appellanti. Illi in segwitu għall-kommunikazzjoni tat-8 ta' Jannar 2014 mill-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku, il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin iddeċieda li jinforma lill-appellanti permezz ta' ittra elettronika tal-24 ta' Jannar 2014 fejn il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin bagħat jgħarraf lill-appellanti illi "as from 3rd February 2014 you are employed with IPSL as per PAHRO instructions". »Illi din kienet id-deċizjoni tal-employer tal-appellanti (tal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin) u cioè dak kontenut fl-ittra elettronika tal-24 ta' Jannar 2014. Illi fix-xiehda mogħtija minn Angele Cesareo waqt is- seduta tal-11 ta' Frar 2015 spjegat li d-deċizjoni kontenuta fl-email tal- 24 ta' Jannar 2014 ittiehdet peress illi "L-posizzjoni ta' Dr Antoinette Micallef Zarafa peress li kienet person on trust, on a trust basis, pruvajna (sa fejn naf jiena mal-PAHRO wkoll) peress li kien hemm għaddej affarijiet l-PSC ma kenux ..., l-unika mod kif Antoinette Micallef Zarafa setgħet tibqa' ta]dem bhala government employee kien b'dan il-mod, li hi tibda mal- IPSL u hekk almenu jkollha, tibqa' on this indefinite work". Ix-xhud spjegat ukoll li fil-prattika dan kien ifisser li l-paga kienet ser tibda tirċivha mill-IPSL filwaqt li tibqa' tagħmel l-istess xogħol li kienet qed tagħmel. »L-appellati jirrilevaw li l-azzjoni tal-appellanti hija mmirata lejn id- deċiżjoni li ngħatat mill-Ministeru għall-Affarijiet Barranin permezz tal- ittra elettronika tal-24 ta' Jannar 2014. Dan qed jingħad minkejja dak li qed tipprova targumenta fl-aggravju tagħha l-appellanti fejn qed targumenta li l-ilment tagħha huwa indirizzat lejn l-ittra tal-21 ta' Awwissu 2014 u fejn targumenta li d-deċizjoni ttieħdet fl-ittra tal-21 ta' Awwissu 2014. L-appellati jissottomettu li, kif ben osservat l-ewwel qorti, mill-provi rriżulta li d-deċiżjoni ttiehdet fl-24 ta' Jannar 2014 (ara x-xiehda ta' Angele Cesareo) filwaqt li l-ittra tal-21 ta' Awwissu 2014 Rikors maħluf numru 891/2014 kienet tikkostitwixxi biss l-eżekuzzjoni tad-deċiżjoni maħruga mill- Ministeru għall-Affarijiet Barranin. »Illi dwar id-deċiżjoni mehuda mill-Ministeru għall-Affarijiet Barranin li tinstab [tintbagħat(?)] l-ittra elettronika tal-24 ta' Jannar 2014 xehed ukoll Leo Sammut De Marco fis-seduta tad-19 ta' Jannar 2015 fejn iddikjara illi: »"din l-e-mail ħarġet deċizjoni tal-Ministry of Foreign Affairs fejn kienet ġiet impjegata minħabba illi fuq li għadni kif spjegajt il- Public Service Commission kienet talbet corrective action on the part of the administration; faced b'dan l-amar inħarġet din l-e-mail. Illi, peress illi hi ingħatat indefinite status u peress li fil-public service kull ħatra issir mill-Public Service Commission, u peress li l-Pubic Service Commission qaltilna f'dik l-ittra li tagħtha l-indefinite status hija ultra vires u invalid u talbet corrective action allura l-administration riedet tara x'ser tagħmel. Ma tistax ma tobdix il-Public Service Commission minħabba li l- Kostituzzjoni ittiha dik is-saħħa li kull minn jieħu ħatra fil-public service indefinita jrid ikollu l-barka tagħha. U hawnhekk ma kienx hawn il-barka tagħha. Fil-fatt il-ħatra ta' indefinite li kellha lanqas kienet rizultat … kienet biss permezz ta' notifika. Letter of appointment skont il-Public Service Commission joħroġha l-ministru – joħroġha l-ministru. Din kienet notifika mill-Permanent Secretary tal-MFA; jiġifieri lanqas biss kien hemm ħatra, lanqas kien hemm appointment. Wara li nħarġet din l-ittra sabiex il-gvern jipprova jsib rimedju illi peress li hi kienet government employee on an indefinite status u peress li l-Public Service Commission qalet 'din is-sitwazzjoni irregolari – ir- recorrective action', u qalet ukoll illi hi għandha terga' lura għall- istatus tagħha preċedenti ta' fiduċja kif ġiet impjegata in the first instance fl-1999 liema status ma kienx għadu applikabbli, għal- daqstant l-administration – l-OPM u l-Ministry of Foreign Affairs – qalulha biex tmur l-IPSL fis-sens li tiffirma commencement notice ħalli hi tkun tista' tiġi government employee on indefinite status. Daka l-unika rimedju li seta' jinstab biex hi tiġi indefinite mal- gvern". »Illi dwar l-ittra tal-21 ta' Awwissu 2014 l-istess xhud fis-seduta tad-19 ta' Jannar 2015 spjega li: »"din kienet eżekuzzjoni ta' din id-deċizjoni tal-Ministry of Foreign Affairs li jsibulha dik ir-rimedju li tmur l-IPSL permezz li hi tiffirma dawk jiġifieri. Jiġifieri dik kienet l-ittra li ħriġt jiena f'August 2014 eżekuzzjoni ta' din id-deċizjoni tal-24 ta' Jannar tal-Ministru of Foreign Affairs". il-commencement notice. »Illi dan il-fatt reġa' ġie stabbilit fix-xiehda in kontro-eżami ta' Leo Sammut De Marco magħmul fis-seduta tas-16 ta' Marzu 2015 fejn ġie dikjarat illi: »"Lil Dr Cutajar ikkuntatjajtha jiena, u meta kellimtha jiena kien fil- presenza tiegħek, il-għaliex id-deċiżjoni li kienu hadu l-Ministry of Foreign Affaris f'xi Jannar 2014 ma ġietx eżegwita. Imbagħad allura ħriġt l-ittra fit-21st August 2014 jiena, bħala eżkuzzjoni ta' dik id-deċiżjoni oriġinali ta' Jannar 2014"; »kif ukoll fix-xiehda in kontro-eżami tal-istess xhud magħmul fis-seduta tal-10 ta' Settembru 2015 fejn spjega illi l-ittra tal-21 ta' Awwissu 2014: »"Dina l-ittra kienet, kif diġà spjegajt, l-eżekuzzjoni tal-ittra li nħarget minn l-MFA fl-24 ta' Jannar 2014 fejn li kienet qaltilha l- MFA hu illi, peress li l-background kien kif kien, kienet ġiet handpicked, u kienet person of trust u dak il-baċkground kollu, allura hi kellha tmur tiffirma commencement form għand il-IPSL. U hi kienet irrifjutat, u qed ngħidulha allura jekk ma tmurx … dak li konna qed ngħidulha". »Illi altru li l-ewwel qorti interpretat il-fatti b'mod korrett stante li mill- provi rriżulta li l-appellanti kienet konsapevoli tad-deċiżjoni li ngħatat in konfront tagħha fl-24 ta' Jannar 2014 meta ddikjarat fl-affidavit tagħha ipprezentat fid-19 ta' Jannar 2015 illi: »"Ngħid illi nhar l-24 ta' Jannar 2014 jiena rċivejt e-mail mingħand Angele Cesareo li hija d-Director Financial Management fi ħdan l-Ministeru għall-Affarijiet Barranin li permezz tagħha infurmatni li b'effett mit-3 ta' Frar 2014 jiena kont ġejt impjegata mal-kumpanija Industrial Projects and Services Limited". »Illi kif jirrizulta mill-atti proċesswali, ir-rikors maħluf ġie ppreżentat mill-appellanti fit-13 ta' Ottubru 2014 u cioè disa' xhur wara li ttieħdet id-deċiżjoni li minnha qed tillamenta r-rikorrenti. Illi l-azzjoni odjerna kellha tiġi preżentata entro s-sitt xhur minn dak inhar li saret taf bid- deċiżjoni u dan ifisser li ġaladarba l-appellanti kienet saret taf bid- deċizjoni fl-24 ta' Jannar 2014 is-sitt xhur maħsuba fl-artikolu 469A tal- Kap. 12 skattaw minn dak in-nhar bil-konsegwenza li l-azzjoni odjerna kellha tiġi intavolata qabel l-24 ta' Lulju 2014 sabiex dina l-onorabbli qorti tkun tista' tisħarreġ l-għemil li minnu qed tillamenta l-appellanti. Illi mill-atti proċesswali jinżel biċ-ċar li l-appellanti ma ottemperatx ruħha ma' dan it-terminu ta' dekadenza bil-konsegwenza naturali li l- azzjoni tagħha hija waħda tardiva u li kienet għalhekk korretta l-ewwel qorti meta ddikjarata bhala tali in kwantu mibnija fuq l-artikolu 469A(1)(b) tal-Kap. «Illi inoltre fuq dan il-punt partikolari u cioè il-kalkolu tas-sitt xhur prevvisti mill-artikolu 469A(3) tal-Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta, l- appellati jagħmlu riferenza għas-sentenza fl-ismijiet Khalil Samir Barbara Coppini et v. Id-Direttur taċ-Ċittadinanza u Expatriates et deċiza mill- Prim Awla tal-Qorti Ċivili fid-9 ta' Marzu 2011 fejn iġie osservat illi: »"Fl-ewwel lok, dak l-att ġudizzjarju kien biss tweġiba għall-ittra uffiċjali tal-istess mittenti tal-14 ta' April 2009, li fiha jitlob għar- reviżjoni tad-deċiżjoni meħuda f'Novembru tal-2008. Dan ifisser li l-attur innifsu kien qiegħed jaċċetta li dawk ta' Novembru (li, bħalma ngħad, jirreferu għad-deċizjoni milħuqa mid-direttur imharrek f'Settembru tal-2008), kienu deċiżjonijiet impunjabbli. Kemm hu hekk, fl-ittra uffiċjali tiegħu saħansitra jgħid li dik id- deċizjoni '(t)ohloq dritt għall-proċedura taħt il-469A tal-Kap. Fit-tieni lok, għall-finijiet ta' impunjazzjoni ta' għamil amminis- trattiv, id-deċiżjoni jew l-għamil li jkun ma jistax jitqies li ttieħed meta l-parti mġarrba titlob reviżjoni jew ri-konsiderazzjoni, għaliex talba għal reviżjoni jew ri-konsiderazzjoni hija konferma li d- deċiżjoni tkun ittieħdet qabel u mhux stennija ta' xi deċiżjoni li għadha trid tittieħed. Fit-tielet lok, it-tweġiba mibgħuta lill-attur mill- imħarrkin bl-ittra uffiċjali tagħhom tal-24 ta' April 2009 tenniet li ma kinux sejrin jibdlu d-deċiżjoni li kienet ittieħdet." »L-appellati jissottomettu wkoll illi dan il-perjodu ta' sitt xhur huwa perjodu ta' dekadenza u ma jistax jiġi interott jew sospiż. [...] »Illi fil-każ odjern il-kontestazzjoni tad-deċiżjoni tal- esponenti kellha ssir fi żmien sitt xhur minn meta ngħatat u ġiet magħrufa tali deċiżjoni Rikors maħluf numru 891/2014 Id-deċiżjoni ngħatat fl-24 ta' Jannar 2014, illi l-appell- anti saret taf b'tali deċiżjoni fl-24 ta' Jannar 2014 filwaqt l-azzjoni ta' stħarriġ ġudizzjarju ġiet intavolata fit-13 ta' Ottubru 2014 u cioè disa' xhur wara tali deċiżjoni.« Il-qorti tosserva, qabel xejn, b'referenza għal-dak li jingħad fl-ewwel paragrafu tat-tweġiba tal-konvenuti, illi l-konvenuti jagħtu wisq enfasi lill-prassi li qorti ta' reviżjoni ma tiddisturbax l-apprezzament ta' fatti magħmul minn qorti tal-ewwel grad ħlief f'ċirkostanzi eċċezzjonali. Qorti tal-Appell għandha awtonomija sħiħa fl-apprezzament tal-fatti u għandha kull setgħa tinterpreta l-fatti mod ieħor minn kif tkun fehmit- Huwa minnu illi fejn tidħol kredibilità ta' xhieda li l-ewwel qorti tkun semgħet viva voce qorti ta' reviżjoni ma hijiex sejra faċilment tiddisturba l-apprezzament li tkun għamlet l- ewwel qorti, u lanqas ma taqleb il-konklużjoni tal-ewwel qorti meta din tkun għażlet bejn żewġ possibiltajiet ta' interpretazzjoni ta' fatt li t-tnejn Madankollu, il-Qorti tal-Appell għandha s-setgħa tikkorreġi kull apprezzament ta' fatt li jidhrilha li jkun żbaljat irrispettiva- ment mill-gravità tal-iżball. Iżżid tgħid, anzi, li, aktar u aktar f'sistema bħal tagħna fejn jeżisti grad wieħed biss ta' appell, il-Qorti tal-Appell tkun qiegħda tonqos mid-dmir tagħha jekk tabdika mir-responsabilità tagħha li tagħmel apprezzament awtonomu tal-fatti. Iċċarat dan il-punt, il-qorti tgħaddi issa għall-meritu tal-appell. Il-kwistjoni f'dan l-appell effettivament hija jekk l-attriċi saritx taf, jew kienx imissha tkun taf, bid-deċiżjoni amministrativa li jintemm l-impjieg tagħha mas-servizz pubbliku ġà meta rċeviet il-posta elettronika tal-24 ta' Jannar 2014 jew biss meta rċeviet l-ittra tal-21 ta' Awissu 2014, u, konsegwentement, jekk id-dies a quo għall-għanijiet tad-dekadenza taħt l-art. 469A(3) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili huwiex l-24 ta' Jannar 2014 jew il-21 ta' Awissu 2014. Il-kawża nfetħet fit-13 ta' Ottubru 2014 u għalhekk jekk iż-żmien beda għaddej mill-24 ta' Jannar 2014 l-azzjoni waqgħet b'dekadenza waqt illi jekk iż-żmien beda għaddej fil-21 ta' Awissu 2014 id-dekadenza ma seħħitx u l- azzjoni tiswa, ukoll għat-talbiet taħt l-art. Il-kwistjoni mela hi jekk – kif igħidu l-konvenuti – l-attriċi setgħetx tifhem, ġà bl-ittra elettronika tal-24 ta' Jannar 2014, x'kienet id- deċiżjoni li issa qiegħda tattakka. Dik l-ittra tgħid hekk: L-attriċi min-naħa l-oħra tgħid illi d-deċiżjoni setgħet tkun taf tassew x'kienet biss meta rċeviet l-ittra tal-21 ta' Awissu 2014, li tgħid hekk: »Nirreferi għal-laqgħa li kelna f'dan l-uffiċċju, liema laqgħa kien preżenti ghaliha l-konsulent legali tieghek, rigward l-ittra datata 27 ta' Jannar 2008 mis-Segretarju Permanenti tal-Ministeru tal-Affarijiet Barranin ta' dakinhar permezz ta' liema inti kont ġejt infurmata li kont ingħatajt indefinite status bħala Officer in Scale 7. »Nirreferi wkoll għall-ittra mibghuta lill-konsulent legali tiegħek datata 24 ta' Marzu 2014 minghand l-Assistent Avukat Stapley rigward l-istess suġġett. »F'din il-laqħha ġie spjegat lilek li l-indefinite status li kien ġie komunikat lilek permezz tal-imsemmija ittra tal-21 ta' Jannar 2008 kien ingħata lilek fuq il-bażi tal-impieg tiegħek mas-servizz pubbliku bħala persuna ta' fiduċja, liema impjieg ma kienx impjieg sanzjonat mill-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku skond artikolu 110 tal-Kostituzzjoni. Fil-fatt, meta ġiet ikkonsultata dwar dan il-każ, il-Kummissjoni iddikkjarat tali indefinite status bħala wieħed "ultra vires and invalid" għall-iskop ta' impjieg fis- servizz pubbliku, u li b'konsegwerza ta' dan inti għandek tmur lura għall- istatus preċedenti tiegħek ta' persuna impjegata fuq bażi temporanja u fiduċjarja, Iiema possibilità m'għadhiex aktar appIikabbIi. Rikors maħluf numru 891/2014 »F'dawn iċ-ċirkostanzi, il-gvern għamel l-arranġamenti meħtieġa sabiex l- indefinite status tiegħek jiġi mħares tramite li inti tiġi impjegata fuq bażi indefinita bl-istess paga mal-kumpanija tal-gvern l-lPSL. Għaldaqstant, bħala impjegata ma' entità pubblika, inti jkollok l-opportunità li tapplika, permezz ta' sejħiet t'applikazzjonijiet interni, għall-posizzjonijiet fis-servizz pubbliku li jkunu estiżi għall-impjegati f'entitajiet pubbliċi li, skont kif titlob il-Kostituzzjoni ta' Malta, jkunu sanzjonati mill-Kummissjoni dwar is- Servizz Pubbliku. F'każ li inti ma taċċettax dan l-impjieg, ma jkunx possibbli li tibqa' fl-impjieg tal-gvern. »Għalhekk, inti mitluba tikkomunika maċ-chairman tal-IPSL sabiex ti- ngħata impjieg permanenti ma' din il-kumpannija tal-gvern sa nhar il- Ġimgħa, 5 ta' Settembru 2014 f'nofsinhar, Fin-nuqqas li inti taċċetta dan l- impjieg sa din id-data, l-impjieg tieghek mal-gvern jitqies mitmum minn dakinhar. F'każ ta' diffikultà inti tista' tikkomunika maċ-chairman tal-IPSL [...] jew mas-sezzjoni tar-riżorsi umani tal-istess kumpannija [...].« Fil-fehma ta' din il-qorti, għalkemm mill-ittra tal-24 ta' Jannar 2014 l- attriċi setgħet tassumi illi, ladarba tkun impjegata ma' kumpannija, ma tibqax impjegata wkoll mal-gvern, madankollu dik l-ittra ma setgħetx tiftehem bħal temm tal-impjieg mal-gvern kemm għax fiha ma jingħadx espressament hekk, kemm għax fl-ittra ma tingħata ebda raġuni li tiġġustifika li jintemm l-impjieg u kemm għax ma jingħadx xi jkunu l- konsegwenzi jekk l-attriċi ma tagħmilx dak li ntqalilha li tagħmel f'dik l- ittra, viz. illi tkellem lid-diriġenti tal-kumpannija "to arrange the Ma jingħad xejn f'dik l-ittra li jagħti x'tifhem illi jekk tonqos milli tagħmel hekk jintemm l-impjieg tagħha mal-gvern. Huwa biss fit-tieni ittra – dik tal-21 ta' Awissu 2014 – li dan kollu ntqal lill-attriċi ċar u tond: li r-raġuni għala jintemmilha l-impjieg hija illi l- impjieg tagħha "ma kienx impjieg sanzjonat mill-Kummissjoni dwar is- Servizz Pubbliku skond artikolu 110 tal-Kostituzzjoni", u li l-kon- segwenzi jkunu li "fin-nuqqas li inti taċċetta dan l-impjieg sa din id- data, l-impjieg tieghek mal-gvern jitqies mitmum minn dakinhar". Din il-qorti għalhekk ma tistax taqbel mal-ewwel qorti illi l-ittra tal-24 ta' Jannar 2014 tat lill-attriċi tagħrif biżżejjed biex tifhem illi kienet ittieħdet deċiżjoni li jintemm l-impjieg tagħha mal-gvern. Għal dawn ir-raġunijiet il-qorti tilqa' l-appell, tħassar is-sentenza appellata, tiċħad l-eċċezzjoni ta' dekadenza taħt l-art. 469A(3) tal- Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, u tordna li l-atti jintbagħtu lura lill-ewwel qorti sabiex jitkompla s-smigħ. L-ispejjeż, kemm tal-ewwel grad kif ukoll tal-appell, iħallsuhom il- Giannino Diascari Albako De Flavia Noel Mirone De Flavia Joseph Cesareo President Deputat Reġistratur mb