Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR. IMĦALLEF LAWRENCE MINTOFF Seduta tas-16 ta' Diċembru, 2020 Mapfre MSV Life p.l.c. ("is-soċjetà appellata") Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM Joanna Tucci (K.I. nru. Dan huwa appell magħmul mir-rikorrenti Joanna Tucci [minn issa 'l quddiem "l-appellanta"] mis-sentenza mogħtija fl-10 ta' Diċembru, 2019, [minn issa 'l quddiem "is-sentenza appellata"], mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM [minn issa 'I quddiem "l-ewwel Qorti"], li permezz tagħha ddeċiediet ir-rikors tal-appellanta fil-konfront tas-soċjetà Mapfre MSV Life p.l.c. [minn issa 'l quddiem "is-soċjetà appellata"], billi filwaqt li laqgħet l-eċċezzjonijiet tal- imsemmija soċjetà appellata, ċaħdet it-talbiet tal-appellanta. Il-fatti tal-appell odjern jirrigwardaw pretensjoni tal-appellanta għall- ħlas ta' performance bonus dovut għas-sena kalendarja 2017. kienet impjegata mas-soċjetà appellata sa minn Settembru tas-sena 1999, fejn baqgħet taħdem sakemm tat ir-riżenja tagħha fit-8 ta' Jannar, 2018. Mad-dħul fl-impjieg tagħha fit-13 ta' Settembru, 1999, l-appellanta kienet iffirmat kuntratt ta' impjieg għal żmien indefinit1, fejn ġew pattwiti l-kundizzjonijiet tax-xogħol tagħha, filwaqt li l-performance bonus inkwistjoni kien regolat permezz ta' Performance Management Policy [minn issa 'l quddiem "Policy"]2 maħruġa mis-soċjetà appellata. L-appellanta istitwiet dawn il-proċeduri permezz tal-preżentata ta' rikors quddiem l-ewwel Qorti fejn ħarrket lis-soċjetà appellata sabiex tgħid għaliex m'għandiex tiġi kkundannata minn dik il-Qorti sabiex: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM "… prevja kull dikjarazzjoni neċessarja li din l-Onorabbli Qorti jidhrilha opportun tagħti, tħallas lill-attriċi l-performance bonus għas-sena kalendarja 2017, jekk hemm bżonn anke wara illi jsir, il-performance review tagħha. Għal finijiet ta' kompetenza, il-performance bonus dovut lill-mittenti ma għandux jaqbeż l-ammont ta' ħamest elef euro disgħa mija u sitta u erbgħin ċenteżmu (€5,946)." Is-soċjetà appellata wieġbet billi eċċepiet li tenut kont ta' dak li kienet tipprovdi l-performance management policy tas-soċjetà appellata, u anki b'applikazzjoni tal-prinċipju pacta sunt servanda, l-appellanta ma kellha l-ebda jedd tressaq il-pretensjoni tagħha għall-ħlas. L-ewwel Qorti waslet għas-sentenza appellata wara li għamlet is- segwenti konsiderazzjonijiet rilevanti għal dan l-appell: "Ikkunsidrat; Illi f'din il-kawża l-attriċi titlob mingħand is-soċjetà konvenuta ħlas tal-performance bonus skont kif prospettat tal-istess kumpannija [hawn iktar 'l isfel imsejjaħ il-Policy], liema Policy ġie introdott u beda jiġi implimentat fl-14 ta' Ottubru 2011. Is-soċjetà konvenuta tiċħad il- performance bonus u dan għaliex il-Policy, taħt l-intestatura "Eligibility" jistipola illi hekk kif impjegat jissottometti r-riżenja tiegħu mill-impjieg mal-kumpannija, huwa ma jibqax intitolat għal xi bonus li jkun għadu mhux imħallas. jedd għall-ħlas ta' dan l-attriċi għandha Minn eżami tal-atti u tal-provi akkwiżiti, jirriżultaw is-segwenti fatti li dwarhom m'hemmx kontestazzjoni:- • Il-performance bonus jitħallas ġeneralment fl-ewwel kwart ta' kull sena u fis-sena jinħadem abbażi kalendarja ta' qabel, skont sett ta' oġġettivi, ossia miri stabbiliti minn qabel bi ftehim bejn l-impjegat u l-kumpannija; ta' evalwazzjoni tal-prestazzjoni Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM • Il-miri li kellha tilħaq l-attriċi matul is-sena 2017 għall-fini tal-kalkolu tal-variable remuneration tagħha, kienu ġew stabbiliti fl-istess sena 2017 (Dok. • Il-proċess tal-evalwazzjoni tal-prestazzjoni tal-impjegat għall-fini tal-ħlas tal- bonus, isir permezz ta' awto-evalwazzjoni mill-impjegat innifsu abbażi tal-miri stabbiliti minn qabel għas-sena relattiva, u sussegwentement permezz ta' evalwazzjoni li ssir waqt laqgħa bejn l-impjegat u l-kumpannija; • Għall-finijiet is-sena kalendarja komputata mill-1 ta' Jannar sal-31 ta' Diċembru; • L-attriċi ħadmet is-sena 2017 kollha u sottomettiet l-appraisal taghha nnifisha • L-attriċi rriżenjat mill-impjieg tagħha fit-8 ta' Jannar 2018, u billi hija ħadmet in- notice perijodu kollu ta' tliet xhur skont il-liġi, l-aħħar ġurnata tax-xogħol li hija ħadmet kienet it-28 ta' Marzu 2018; • Fis-17 ta' Jannar 2018 il-kumpannija bagħtet avviż permezz tal-posta elettronika (fn. 50 u 51) lill-impjegati kollha tagħha, inkluż lill-attriċi, dwar l- ewwel fażi tal-proċess tal-Performance Management ossia l-ħtieġa li tiġi sottomessa min kull impjegat l-awto-evalwazzjoni (performance appraisal) tagħhom on-line entro terminu stipolat; • Illi l-attriċi sottomettiet on-line dokument intestat Performance Evaluation Malta MSV 2017 for Joanna Tucci entro t-terminu stipulat, fis-7 ta' Frar 2018 (fn. • Illi l-kumpannija ma bagħtitx għall-attriċi sabiex tinżamm il-laqgħa maċ-Chief Offier sabiex issir l-evalwazzjoni finali li abbażi tagħha tinħadem il-performance bonus; il-fażi finali tal-evalwazzjoni tal-performance tal-attriċi, • Illi effettivament, baqgħet ma saritx; • L-impjegati l-oħrajn fid-Dipartiment fejn kienet taħdem l-attriċi u li ma rriżenjawx mill-impieg tagħhom, ilkoll tħallsu l-performance bonus dovut għas-sena 2017; l-oħrajn li ssottomettew ir-riżenja tagħhom mill-impieg fl-aħħar tas-sena 2017, ukoll ma tħallsux il-performance bonus għas-sena 2017. taħdem l-attriċi Ikkunsidrat; Il-Qorti tibda billi tosserva illi l-attriċi taqbel illi l-impjieg tagħha mas-soċjetà konvenuta kien regolat skont il-kundizzjonijiet stipolati fil-kuntratt tal-impjieg (fn. MSV1) kif ukoll mill-Performance Management Policy esebit bħala Dok. MSV2, u taqbel ukoll li dan il-Policy għandu japplika sabiex jirregola t-talba tagħha għall-ħlas tal-performance bonus f'din il-kawża. Effettivament, jirriżulta illi kemm Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM ilha li ġiet introdotta l-Performance Management Policy mis-soċjetà konvenuta f'Ottubru 2011, u b'applikazzjoni ta' dan l-istess Policy, l-attriċi dejjem irċeviet, ta' kull sena, il-ħlas tal-performance bonus hemm ipprospettat, bl-aħħar pagament imħallas lilha fis-sena 2017 għall-prestazzjonijiet tagħha matul is-sena kalendarja preċedenti. B'żieda mal-premess, għalkemm jirriżulta mill-provi illi l-proċedura tat-thaddim tal- Performance Management System inbidlet fis-sena 2016 kwantu għall-mod kif jiġi stabbilit l-ammont tal-variable remuneration tal-impjegat (fn. 16 Ara xhieda ta' Michael Cucchiara, 27 ta' Frar 2019), u għalkemm huwa inkontestat illi l-Policy ma nbidilx testwalment biex l-attriċi ma tikkontestax illi l-performance bonus li hija rċeviet għas-sena bażi 2016, inħadem b'implimentazzjoni tas-sistema l-ġdida u lanqas jirriżulta li hija qiegħda tikkontesta t-tħaddim ta' din is-sistema l-ġdiidma tagħha fis-sena 2017, minnha reklamat f'din il-kawża. l-emenda fil-proċedura, jirrifletti din l-attriċi ma l-applikabbilità tal-Performance tikkontestax Kif diġà Management Policy Dok. MSV2 sabiex tirregola eliġibbilità taghha li tircievi l- performance bonus. Effettivament, jigi osservat illi d-dritt għal dan il-bonus li qiegħda tesiġi l-ħlas tiegħu l-attrici f'din il-kawża, huwa stabbilit u konċess unikament b'effett tal-Policy in kwistjoni. L-attriċi iżda, tikkontesta l-mod kif għandha tiġi applikata l-Policy fil-każ partikolari tagħha. Il-kontestazzjoni tas-soċjetà konvenuta tippernja fuq l-applikazzjoni ta' dik il-parti mill-Performance Management Policy tal-kumpannija, imfissra taħt l-intestatura l-impjegati "Eligibility", jissottomettu r-riżenja mill-impjieg tagħhom minn mal-kumpannija, ma jibqgħux intitolati għall-ħlas ta' xi performance bonus li jkun għadu dovut jew mhux imħallas (fn. jinsab prospettat, essenzjalment, illi hekk kif Għall-Qorti dan ifisser illi ż-żewġ partijiet jaqblu illi għar-riżoluzzjoni ta' din il- vertenza, għandha tiġi applikata b'mod ġenerali l-Performance Management Policy tas-socjetà konvenuta (Dok. MSV2) għaliex evidentement, din tikkostitwixxi l- fondament essenzjali sija tat-talba tal-attriċi u sija wkoll tal-kontestazzjoni tas- soċjetà konvenuta f'din il-kawża. tirriżolvi Effettivament, ta' applikabbilità u interpretazzjoni ta' dan il-Policy fil-każ partikolari tal-attriċi li, għalkemm ħadmet is- sena kalendarja kollha li abbażi tagħha kellu jsir l-appraisal tal-prestazzjoni tagħha għall-fini tal-kalkolu u ħlas skont il-Policy tal-performance bonus, irriħenjat fis-sena ta' wara iżda qabel effettivament ġie komplut il-proċess li jwassal għall-ħlas ta' dan f'kwistjoni ruhħa Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM Għaldaqstant, dak li għandha tistabbilixxi l-Qorti huwa jekk fiċ-ċirkostanzi, l-attriċi, fil-mument li sottomettiet ir-riżenja mill-impjieg tagħha, tilfitx ukoll il-jedd għall-ħlas tal-performance bonus, liema bonus kien altrimenti jkun dovut lilha. Ma jidhrix li huwa kontestat da parti tas-soċjetà konvenuta illi kieku l-attriċi ma sottomettietx ir-riżenja tagħha qabel effettivament ġie kompletat il-proċess kollu tal-appraisal tal-performance tagħha u qabel ikun sar il-ħlas tal-bonus relattiv, kienet tkun pjenament intitolata għall-ħlas tal-performance bonus skont il-Policy, u lanqas ma huwa kontestat illi kieku riżenjat wara li effettivament tħallset il-bonus, ma kien ikun hemm ebda konsegwenza għaliha. In propositu, Norman Rowley, fix-xhieda tiegħu, ikkonferma illi b'applikazzjoni ta' din il-klawsola tal-Policy, impjegat li jkun irriżenja f'waqt meta jkun għadu ma tħallasx il-performance bonus tas-sena ta' qabel, jitqies illi jitlef id-dritt għall-ħlas tal-bonus kif jissottometti r-riżenja tiegħu, filwaqt illi jekk l-impjegat jirriżenja eżatt wara li jkun ħa l-bonus "jkun ħadu u daqshekk." Il-klawsola shiha tistipola hekk:- Ikkunsidrat; l-istipolazzjoni dwar L-attriċi tikkontendi it-telf tal-jedd għall-ħlas tal- performance bonus f'każ tar-riżenja tal-impjegat li huwa intitolat għal dan il-bonus, ma għandhiex tinqara waħedha jew tingħata tifsira ad litteram, iżda għandha tinftiehem fl-ispiritu u l-kuntest tal-klawsola sħiħa, liema klawsola skont l-attriċi, hija intiża sabiex tissottolineja l-eliġibbilità tal-impjegat għall-ħlas tal-performance bonus u mhux biex tistultifika l-jedd ta' impjegat li, bħall-attriċi, ikun ħadem in Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM buona fede is-sena sħiħa li għaliha huwa dovut il-bonus, iżda jirriżenja qabel effettivament jitħallas il-bonus relattiv. L-abbli difensur tal-attriċi waqt it-trattazzjoni, jissottometti illi l-applikazzjoni għall- każ tal-attriċi tal-aħħar sentenza biss tal-klawsola intestata "Eligibility", mingħajr ma jittieħed qies tal-kuntest tal-bqija tal-klawsola, toħloq effett spoporzjonat u mhux raġjonevoli għaliex filwaqt illi impjegat li jkun beda fl-impjieg tiegħu mal- kumpannija wara t-30 ta' Ġunju 2017 ikun intitolat jipparteċipa fil-proċess tal- Performance Management System u jirċievi l-ħlas pro rata tal-bonus għal dik is- sena, l-attriċi li ħadmet iċ-ċiklu sħiħ tas-sena kalendarja 2017 u kwindi hija eliġibbli għall-bonus dovut skont l-oġġettivi milħuqin f'dik is-sena, iżda riżenjat fis-sena ta' wara, ma tibqax eliġibbli għall-ħlas ta' dak il-bonus. Isostni ulterjorment illi l- kuntratti għandhom jiġu interpretati u eżegwiti in buona fede sabiex jagħtu effett li huwa raġjonevoli u mhux sproporzjonat. Jikkontendi wkoll illi l-klawsola għandha tinftiehem li tagħmel referenza għas-sena kalendarja partikolari ta' 2017 b'mod illi r-referenza għall-impjegati li jitilfu l-jedd tagħhom għall-ħlas tal-bonus, għandha tinftiehem li tirreferi biss għall-impjegati li jirriżenjaw matul dik l-istess sena u mhux impjegati li jirriżenjaw is-sena ta' wara ċioé fl-2018. Da parti tagħha, is-soċjetà konvenuta tikkontendi illi l-klawsola hija ċara u konsegwentement, billi ma hemm ebda ambigwità jew dubju fit-tifsira tal-patt konvenzjonali, ma hemmx lok għal interpretazzjoni. Waqt it-trattazzjoni, l-abbli difensur tas-soċjetà konvenuta sostna illi l-klawsola dwar l-eligibbilità tal-impjegat għall-parteċipazzjoni fil-Performance Management System, hija kjarament intiża għall-protezzjoni tal-persuni li huma effettivament persuni impjegati, mhux il-protezzjoni ta' persuni li jkunu tterminaw l- impjieg tagħhom. Jissottometti l-ispirtu tal-protezzjoni tal- impjegat intiż mill-Policy ma għandux jingħata tifsira wiesa' oltre dak li jagħti x'jifhem il-kliem ċar, biex jestendi għall-protezzjoni tal-parteċipazzjoni fis-sistema tal-Performance Management ta' persuna li tkun irriżenjat mill-impjieg tagħha minn mal-kumpannija. f'impieg mal-kumpannija u illi għaldaqstant, jidħlu Din il-linja difensonjali tas-soċjetà konvenuta hija mfissra mix-xiehda prodotti mis- soċjetà konvenuta (fn. 18 Norman Rowley u Michael Cucchiara) li, meta ġew mistoqsija għaliex il-klawsola in kwistjoni, li tittratta l-eliġibbilità għall-ħlas tal-performance bonus ta' impjegati li jibdew l-impjieg tagħhom mal-kumpannija fis-sena 2017, ġiet applikata anke fil-konfront tal-attriċi li mhux talli ħadmet is-sena 2017 kollha, talli tat ir-riżenja fis-sena kalendarja ta' wara, ċioé fl-2018, fissru illi l-Policy hija fondata fuq l-element ta' lejaltà lejn il-kumpannija u fuq il-ħtieġa illi, biex ikun eliġibbli għall- impjegat mal- l-individwu ħlas tal-variable remuneration, ikun għadu Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM l-policy tal- kumpannija. Fix-xhieda tieghu, Norman Rowley spjega kumpannija illi f'każ li persuna li tirriżenja qabel ma jitħallas il-performance bonus, jew qabel ma jkun sar il-performance appraisal, ma tkunx eliġibbli għall-variable remuneration, tant illi l-proċess li jwassal għall-kalkolu tal-variable remuneration ma sarx fil-każ tal-attriċi, proprju għaliex ma jifdalx ħtieġa li jsir dan il-performance appraisal. illi hija Ikkunsidrat; Huwa minnu li għal dak li jikkonċerna l-ħlas ta' performance bonus, il-prinċipal, f'dan il-każ is-socċetà konvenuta, għandu diskrezzjoni. Dan joħroġ ċar mit-tieni paragrafu tal-Policy taħt l-intestatura "Policy Statements" li jgħid hekk:- 19 Klawsola 4, taħt l-intestatura "Procedure") [enfasi tal-Qorti] Madanakollu, għalkemm hemm element ta' diskrezzjoni da parti tal-prinċipal fil-każ tal-ħlas tal-performance bonus, ladarba l-ħlas tal-bonus kien stipulat f'dokument li ġie aċċettat mill-attriċi, il-Qorti tqis li hemm ukoll rabta kuntrattwali, u l-ħlas tal- bonus ma jistax għalhekk jitħalla fid-diskrezzjoni assoluta jew arbitrarja tas-soċjetà konvenuta. Fil-fatt, ġie ritenut fil-ħlas tal- performance bonus huwa pjenament sindikabbli mill-Qorti:- l-eżerċizzju tad-diskrezzjoni "Li ma kienx hekk, l-obbligazzjoni kuntrattwali tkun biss waħda potestattiva u ma tiswiex, kif jgħid l-art. 1056(1) tal-Kodiċi Ċivili, u interpretazzjoni li tifhem il-patt b'mod li jħalli l-ħlas għal kollox għar-rieda tal-konvenuta tkun interpretazzjoni li tmur kontra dak li jrid l-art. 1004 tal-Kodiċi Ċivili għax tkun tfisser illi l-partijiet ftiehmu fuq patt li ma jiswiex." (fn. 20 Francis Abela Azzopardi vs Airmalta plc – deciza mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, 9 ta' Diċembru 2005) Fir-rigward, l-Artikolu 1056(1) tal-Kodiċi Ċivili jistipola illi l-obbligazzjoni ma tiswiex meta tkun ġiet ikkuntrattata taħt kondizzjoni li tagħmilha tiddependi biss mir-rieda ta' dak illi jobbliga ruħhu. Iżda dan m'huwiex il-każ li għandha quddiemha l-Qorti. F'dan il-każ is-soċjetà il-kundizzjonijiet tal-eliġibilità tal-impjegati tagħha għall- konvenuta stipolat performance bonus u tat-telf ta' din l-eliġibbilità, permezz ta' Policy bil-miktub, liema Policy kontenenti dawn il-kundizzjonijiet ġiet aċċettata mill-attrici tagħha Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM bħala parti mill-kundizzjonijiet tal-impieg tagħha. Dan m'huwiex kontestat. Il-Qorti għalhekk tifhem illi jekk ikunu seħħew il-kondizzjonijiet li taħthom kellu jsir il-ħlas, hemm obbligazzjoni fuq is-soċjetà konvenuta illi tħallas il-bonus, liema obbligazzjoni tispiċċa f'każ li javveraw il-kundizzjonijiet oħrajn stipolati. "il-kumpens dovut, sew għall-mandat jew għas-serviġi, jippresupponi espletament ta' xogħol, u jiġi mħallas fl-ewwel ipotesi, jekk hemm konvenzjoni, skont il- konvenzjoni, u jekk ma hemmx konvenzjoni skont il-kwantità u l-kwalità tax-xogħol" ("Carmelo Spiteri Petrovic -vs- Josephine Valentino Cassar Bonavia", Prim' Awla, Qorti Ċivili, 4 ta' Marzu, 1953)." (fn. 21 Deċiża mill-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri), 8 ta' Jannar 2010.) Ma jirriżultax lanqas illi f'dan il-każ id-diskrezzjoni tas-soċjetà konvenuta li ma tħallasx il-bonus lill-attriċi, ġiet eserċitata arbitrarjament, u dan proprju għaliex il- konsegwenzi ta' riżenja mill-impjieg ta' ħaddiem li, għad li jkun eligibbli ghall- performance bonus, jirriżenja qabel ikun tħallas dan il-bonus kienu stipolati espressament fil-patt konvenzjonali konsistenti fil-Performance Management Policy. Dak li għamlet is-soċjetà konvenuta, rinfaċċjata bir-riżenja tal-attriċi, huwa li applikat din il-parti mill-Policy tagħha. Ikkunsidrat; Illi minn dan kollu m'hemmx dubju li l-azzjoni odjerna hija waħda ex contractu bbażata fuq klawsola intestata "Eligibility" fil-Performance li tinsab fil-parti Management Policy tas-soċjetà konvenuta. Huwa evidenti wkoll illi l-attriċi kif ukoll is-soċjetà konvenuta qegħdin jinvokaw il- prinċipju tal-pacta sunt servanda, filwaqt illi s-soċjetà konvenuta jidher li qiegħda tinvoka wkoll il-liġi u l-prinċipji legali relatati mal-obbligazzjonijiet li huma konnessi ma' xi kondizzjoni. Ghaldaqstant, ikun utili illi jigu mistħarrġa l-prinċipji legali in materja. Il-prinċipju ta' pacta sunt servanda huwa kunċett universali li jitqies mhux biss bħala karatterisika kardinali tal-liġi kontrattwali, iżda wkoll bħala prinċipju fondamentali li jirregola l-ordni legali internazzjonali tant illi jinsab assodat fis-sistemi legali kollha u ġie kodifikat ukoll fil-liġi internazzjonali fl-Artikolu 26 tal-Vienna Convention on the Law of Treaties (fn. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM Fis-sistema ġuridika Maltija, dan il-kunċett huwa inkorporat fl-Artikolu 992 tal- Kodiċi Ċivili, li jgħid hekk: (1) Il-kuntratti magħmula skont il-liġi għandhom saħħa ta' liġi għal dawk li jkunu għamluhom. (fn. 23 Ratifikat 23 ta' Mejju 1969) (2) Dawn il-kuntratti ma jistgħux jiġu mħassra ħlief bil-kunsens ta' xulxin tal- partijiet, jew għal raġunijiet magħrufin mil-liġi. Il-prinċipji regolanti in materja, li ġew konsistentement enunċjati u ribaditi mill- Qrati tagħna, huma s-segwenti, kif imfissrin u elenkati elokwentement mill-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fis-sentenza tagħha fl-ismijiet Mark Borg Zarb et vs Geoffrey Abela Azzopardi' (fn. 24 deċiża nhar id-29 ta' Marzu 2012):- "i) "F'materja kontrattwali l-ftehim hu liġi għall-partijiet kontraenti (Art. 992 (1) Kodiċi Ċivili 'Carmelo Card Farrugia noe vs Fr. S. Meli Bugeja et noe' (A.K. deċiż 16 ta' Lulju 1973) ii) Ir-regola fundamentali hija dettata mill-Artikolu 1002 tal-Kodiċi Ċivili li jgħid li meta l-kliem tal-kuntratt meħud fis-sens li għandu skont l-użu fiż-żmien tal-kuntratt, hu ċar m'hemmx lok għall-interpretazzjoni (Vol.XXXIV.i.p27) fejn ingħad li "l- interpretazzjoni għandha tittieħed mill-att innifsu u mhux minn provi estraneji, speċjalment meta l-interpretazzjoni hija relattiva għall-kwistjoni prinċipali". iii) Illi meta s-sens jaqbilx mal-intenzjoni tal-partijiet kontraenti kif tidher ċar mill-pattijiet meħudin flimkien, għandha tipprevali l- intenzjoni. … Irid jirriżulta bla dubju li s-sens tal-klawsola li tkun, jista' biss jiġi nterpretat b'mod univoku għax hu ċar. Irid jirriżulta wkoll li dan is-sens ċar tal-kliem ma jkunx jaqbel ma' dak li kellhom f'moħħom il-partijiet kollha u mhux ma' dak biss li xi waħda mill-partijiet kellha f'rasha u dan irid jidher mill-pattijiet kollha tal- kuntratt meħudin flimkien ("J. Salomone et vs A. Cakmak' deciza 7 ta' Ottubru 1997"). letterali tal-kelma ma interpretazzjoni, mhux iv) Fl-applikazzjoni tar-regoli ta' l-interpretazzjoni tal- kontendenti għall-kliem tal-ftehim jew is-sens divers li huma jagħtu lill-kliem li jiswa imma dak li huwa importanti "hu l-qari oġġettiv tal-ġudikant li jagħti lill-kliem is- sens ordinarju tiegħu fil-kuntest ta' kif ġie użat mill-kontraenti li għandu jorbot ('J. De Carlo vs Michael De Carlo Valentino et noe' – Appell Superjuri deċiż 28 ta' Frar 1997)." Illi dan jikkonferma dak li ngħad fis-sentenza 'Emanuel Lee et vs BCF Holdings Limited et' (P.A. (RCP) - 28 ta' Ġunju 2006) fis-sens "li bl-aktar mod espliċitu ġie ritenut li "l-prinċipju kardinali li jirregola l-istatut tal-kuntratti jibqa' dejjem dak li l- vinkolu kontrattwali għandu jiġi rispettat u li hi l-volontà tal-kontraenti kif espressa Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM fil-konvenzjoni li kellha tipprevali u trid tiġi osservata. (A.C. 5 ta' Ottubru, 1998 – 'Gloria mart Jonathan Vella Coleiro et vs L-Arkitett u Inginier Civili Anthony Saliba Mizzi Preca')." Illi hekk ukoll fis-sentenza 'Gemma Paris vs John Borg Zarb' (A.I.C. (PS) – 20 ta' Ottubru 2003) ingħad li: "Tajjeb li jiġi osservat ukoll qabel kull konsiderazzjoni tal-meritu illi huwa paċifiku f'materja ta' interpretazzjoni ta' kuntratti illi meta d-diċitura tal-kuntratt hija waħda ċara allura ma huwiex leċitu għall-Qorti li tittanta tinterpretah billi tindaħal x'kienet il-motivazzjoni tal-kontraenti meta kkonkludew il-ftehim. Dan jinsab rispekkjat ukoll fl-Artikolu 1002 tal-Kap. 16". [enfasi ta' din il-Qorti] Ikkunsidrat; Hawnhekk ikun opportun ukoll illi ssir referenza għall-prinċipju tal-buona fede, invokat mid-difensur tal-attriċi waqt it-trattazzjoni, li huwa kunċett li jsib il- fondament tiegħu fil-prinċipji ta' ġustizzja, rġgjonevolezza u onestà u bħall-prinċipju ta' pacta sunt servanda, jikkostitwixxi wkoll prinċipju kardinali tal-liġi kontrattwali. Dan għaliex il-kunċett tal-buona fede jeħtieġ illi t-termini kontrattwali li jkunu ġew pattwiti bejn il-partijiet, jiġu rispettati u onorati. Dan il-kunċett huwa inkorporat fl- Artikolu 993 tal-Kodiċi Ċivili li jistipola hekk:- Il-kuntratti għandhom jiġu esegwiti bil-bona fidi, u jobbligaw mhux biss għal dak li jingħad fihom, iżda wkoll għall-konsegwenzi kollha li ġġib magħha l- obbligazzjoni skont ix-xorta tagħha, bl-ekwità, bl-użu jew bil-liġi. Il-Qorti tifhem ukoll li fil-kunċett tal-bona fidi jidħol ukoll ċertu element ta' ekwità. Iżda, għalkemm id-difensur tal-attriċi invoka dan il-kunċett tal-ekwità bħala konsiderazzjoni fl-interpretazzjoni u applikazzjoni tal-patt kontrattwali bejn il- partijiet kontraenti, il-Qorti ma tqisx illi dan il-prinċipju jifforma parti mis-sistema legali tagħna tant li jista' jservi sabiex inaqqax sostanzjalment fuq l-importanza tal- prinċipju bażilari tal-pacta sunt servanda. Huwa minnu illi konsiderazzjonijiet dwar ekwità jistgħu jassumu ċertu relevanza fil-kuntest tal-ligi kontrattwali f'każ li jiġi riskonstrat da parti ta' waħda mill-partijiet kontraenti, komportament sproporzjonat li jmur kontra n-normi stabbiliti tas-soċjetà u tal-loġika ġuridika, iżda dan il-prinċipju s'issa jidher li sab favur, għad limitat, biss fil-kuntest ta' klawsoli bil- penali, għaliex il-konsiderazzjoni suprema hija illi ġaladarba l-partijiet kontraenti jkunu kkontrattaw it-termini u it-termini kundizzjonijiet għandhom jiġu rispettati. Il-korollarju ta' dan, fil-fehma tal-Qorti, huwa li dawn it-termini u kundizzjonijiet pattwiti mhux faċilment jistgħu jiġu meqjusa li huma inġusti jew irraġjonevoli. tal-kuntratt, dawk Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM Ikkunsidrat; Illi stabbilit dan kollu, il-Qorti sejra tgħaddi biex, b'applikazzjoni tal-prinċipju ta' pacta sunt servanda u fl-isfond tal-insenjament ġuridiku in materja, kif fuq ċitat, teżamina d-diċitura tal-patt konvenzjonali, f'dan il-każ il-Performance Management Policy li jifforma parti mill-kundizzjonijiet tal-impjieg tal-attriċi, u tara jekk din hijiex ċara jew jekk hemmx lok għal interpretazzjoni. Mill-provi jirriżulta illi din il-Policy fondata fuq il-filosofija li "communication and development are necessary to enhanced continuous performance" (fn. Effettivament, minn qari tal-Policy fl-intier tagħha, huwa ċar illi l-mira prinċipali tagħha hi li l-kumpannija turi l-apprezzament tagħha lejn l-impjegati tagħha billi tagħtihom "a variable remuneration" ossia dritt għall-hlas ta' performance bonus f'każ li jilħqu il-performance objectives pattwiti bejnhom u bejn il-kumpannija minn sena għal sena, sabiex b'hekk il-ħaddiema jibqgħu lejali lejn il- kumpannija u jkollhom ħeġġa sabiex jaħdmu aktar u jagħtu aktar riżultati pożittivi lill-prinċipal tagħhom. Madanakollu, huwa daqstant ċar mill-klawsola li tittratta proprju l-eliġibbilità tal- impjegati għall-ħlas ta' dan il-performance bonus f'każ li jintlaħqu dawn l-oġġettivi, illi l-bonus ma jibqax dovut jekk l-impjegat jirriżenja qabel effettivament isir il-ħlas tiegħu. Għaldaqstant, il-Qorti ma taqbilx illi jistgħu jsibu riskontru f'dan il-każ, id- dispożizzjonijiet tal-Artikolu 1004 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta, li jgħid hekk:- Meta klawsola tista' tfisser ħaġa u oħra, għandha tiftiehem li tfisser dik il-ħaġa li biha jista' jkun hemm xi effett milli dik il-ħaġa li biha ma jista' jkun hemm ebda effett. Dan għaliex huwa ċar minn qari oġġettiv tal-aħħar klawsola fis-sezzjoni intestata "Eligibility" invokata mis-soċjetà konvenuta (fn. Dan qed jingħad għaliex jirriżulta manifest illi r-referenza li hemm iktar qabel fl-istess paragrafu għall-kelma "sena", evidentement saret biex tfisser id-differenza fil-proċess ta' evalwazzjoni tal-prestazzjoni għall-fini tal-kalkolu tal-variable remuneration bejn impjegati li jidħlu fl-impieg tagħhom f'perijodi differenti wara l-bidu ta' sena kalendarja partikolari, u mhux sabiex tfisser illi impjegat li ma jirriżenjax f'dik is- sena partikolari iżda fis-sena ta' wara, jibqa' eliġibbli biex jipparteċipa fil-proċess tal-evalwazzjoni għall-ħlas tal-bonus. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM Huwa evidenti wkoll illi l-aħħar sentenza tal-Policy taħt l-intestatura "Eligibility", filwaqt li hija l-unika klawsola fil-Policy intiera li tittratta l-kwistjoni tat-telf tal- eliġibilità tal-impjegat għall-performance bonus, ma hija marbuta ma ebda sena partikolari u ma' ebda klassi ta' impjegat. Ir-riżenja tal-impjegat u l-konsegwenzi tagħha, effettivament, m'humiex kwalifikati skont jekk iseħħux f'xi żmien jew sena partikolari jew oħra. Jikkonsegwi għalhekk fil-fehma tal-Qorti, illi fin-nuqqas ta' ebda kwalifika oħra, din il-klawsola tapplika biex ittellef il-jedd għall-ħlas tal- performance bonus lil kull impjegat, mingħajr riżerva, li jissottometti r-riżenja tiegħu qabel il-ħlas tal-performance bonus, u dan mingħajr distinzjoni bejn is-sena li fiha sseħħ dik ir-riżenja, ċioé jekk hux fis-sena li għaliha tkun dovuta l-performance bonus, jew fis-sena ta' wara. L-effett, li huwa t-telf tal-jedd għall-performance bonus, japplika ugwalment f'kull każ. is-sentenza, il-kwalifika ma tissemma mkien Il-Qorti tosserva illi kieku t-teżi tal-attriċi kellha mis-sewwa, u kien jeħtieġ interpretazzjoni tal-klawsola in kwistjoni billi din titqies li tapplika biss għal dawk l- impjegati li jirriżenjaw matul is-sena li għaliha jkun dovut il-performance bonus, il- Qorti tistenna li din il-kwalifika tinftiehem ċarament minn qari sempliċi tal-klawsola. Iżda billi din il-Qorti, b'applikazzjoni tal-insenjament paċifiku in materja, ma tarax kif għandha hija stess tassenjalha interpretazzjoni differenti minn dak li huwa diġà evidenti. Ikkunsidrat; In propositu għall-prinċipju ta' ekwità fuq ikkunsidrat, fil-każ odjern il-Qorti ma tqisx illi dan il-prinċipju jista' jimpinġi fuq il-prinċipju tal-pacta sunt servanda biex tiġi li sindikata espressament ikun effettivament ingħata dan il-bonus. Għalkemm huwa minnu li l-attriċi ħadmet is- sena kollha u setgħet laħqet uħud jekk mhux il-miri kollha stabbiliti għal dik is-sena, dan ma jfissirx illi t-telf tal-jedd għall-performance bonus li seħħ bir-riżenja tagħha, għandu jitqies bħala effett ta' komportament spoporzjonat fil-każ tagħha, u lanqas ifisser illi l-kumpannija fl-applikazzjoni ta' din il-policy ma kinitx qed tagixxi in buona fede semplicement ghaliex - u anke jekk - l-effetti ta' din il-policy għall-attriċi jistgħu jidhru li huma xi ftit ħorox. l-applikazzjoni itellef il-jedd għall-hlas tal-bonus lil min jirriżenja qabel konvenzjonali tas-soċjetà tal-patt Il-Qorti fehmet illi l-attriċi mhux talli rriżenjat b'mod volontarju, talli kienet pjenament konxja tal-konsegwenza tar-riżenja taghha, anke għaliex l-effetti tal- klawsola in kwistjoni f'każ ta' riżenja tal-impjegat, huma ċari u kwindi kienu ben prevedibbli għall-istess attriċi: l-attriċi ma setgħetx ħlief tkun konsapevoli illi bis- saħħa ta' din ir-riżenja tagħha, avverat ruħha l-kondizzjoni li ġabet magħha t-telf Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM li huwa tal-eliġibbilità tagħha għall-ħlas tal-bonus. ġuridikament illoġiku fl-applikazzjoni ta' dan il-Policy fil-każ tal-attriċi anke għaliex wara kollox, din il-policy ġiet introdotta mill-kumpannija għall-benefiċċju reċiproku tagħha u tal-impjegat iżda bi ħtiġijiet ta' lejaltà lejn l-istess kumpannija, liema lejaltà evidentement tiġi mxejna f'każ ta' riżenja volontarja mill-impieg. Il-Qorti ma tara xejn B'żieda mal-premess, jiġi osservat illi ma ġiet prodotta l-ebda evidenza ta' nuqqas ta' buona fede da parti tas-soċjetà konvenuta fl-eżekuzzjoni tal-kuntratt li wara kollox, kif stabbilit, huwa kjarament prevedibbli fl-effetti tiegħu, u huwa proprju dan l-element ta' previdibbilità u ċertezza dwar l-aspettattivi leġittimi tal-partijiet kontraenti li jikkostitwixxi, fil-fehma tal-Qorti, l-aħjar xhieda tal-eżistenza tal-buona fede fl-eżekuzzjoni tal-kuntratt. Il-Qorti tqis ukoll illi ġaladarba ma ġiex ippruvat, u f'kull każ ma jirriżultax, illi l-patt konvenzjonali in kwistjoni li ġie debitament aċċettat mill-attriċi, imur kontra l-liġi jew kontra l-ordni pubbliku, għandu jitqies li huwa wieħed validu u enforzabbli u dan a tenur tal-Artikolu 985 tal-Kodiċi Ċivili. Dan ifisser illi m'huwiex apert lill-Qorti li tinterferixxi fil-konvenzjoni u tissostitwixxi l-volontà tal-partijiet bl-applikazzjoni ta' prinċipji ta' ekwità a skapitu tal-prinċipju ta' pacta sunt servanda, anke għaliex b'hekk tkun qiegħda ddgħajjef is-sistema ġuridika fondata b'mod kardinali fuq il- kunċett tal-libertà kontrattwali tal-partijiet. Kif ritenut mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fis-sentenza tagħha fl-ismijiet Francis ‘Theuma et vs Maltacom plc (fn. 27 Deciza 7 ta' Ottubru 2004):- "Dan hu konformi mal-prinċipju li darba bejn il-partijiet hemm ftehim li jirregola r- relazzjonijiet ta' bejniethom, hu preżunt li qabel ma iffirmaw dak il-ftehim qiesu ċ- ċirkustanzi tal-każ u l-interessi tagħhom, u allura darba iffirmaw il-kuntratt, huwa dak il-kuntratt li jissanzjona r-relazzjonijiet ta' bejn il-kontendenti, u mhux xi prinċipju ieħor, ancorche' bażat fuq l-ekwità. Il-prinċipju tar-rispett għall-volontà tal-partijiet huwa wieħed fondamentali u dak li ftehmu fuqu il-partijiet għandu "forza ta' liġi" għalihom (artikolu 992 tal-Kodiċi Ċivili), u l-Qorti m'għandhiex tuża d- diskrezzjoni tagħha biex tissostitwixxi għal dak li ftehmu l-partijiet il-volontà tagħha." (fn. 28) Ikkunsidrat ulterjorment; Il-Qorti hawnhekk tfakkar illi l-performance bonus hija rimunerazzjoni li m'hijiex fissa u li tmur lil hinn minn paga ordinarja ta' impjegat (fn. 29 L-Att dwar l-Impiegi u Relazzjonijiet Industrijali (Kap. 452) jipprovdi li:- "paga tfisser rimunerazzjoni jew qligħ, li jitħallsu minn prinċipal lill-impjegat u tinkludi kull bonus li jitħallas skont l- artikolu 23 minbarra kull bonus jew allowance relatati mal-esekuzzjoni tax-xogħol Qrati tal-Ġustizzja Paġna 14 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM jew mal-produzzjoni". Dan għall-Qorti jfisser illi performance bonus huwa ħlas li m'huwiex la l-paga u lanqas is-salarju.), għaliex huwa ħlas li jingħata lill-impjegat ġaladarba jilħaq xi miri jew oġġettivi partikolari stabbiliti bil-quddiem mill-prinċipal bħala apprezzament tax-xogħol li jkun għamel l-impjegat, u mhux xi ħlas li l- impjegat huwa awtomatikament intitolat għalih. Il-korollarju ta' dan, fil-fehma tal- Qorti, huwa illi l-intenzjoni tal-kumpannija dwar l-applikabbilità tal-Policy, ċioé l- element ta' lejaltà kontinwata tal-impjegat lejn il-kumpannija, għandha tingħata konsiderazzjoni suprema għaliex wara kollox, huwa proprju l-prinċipal li jkun ikkonċeda fid-diskrezzjoni tiegħu id-dritt lill-impjegat li jitħallas ukoll a variable remuneration b'żieda mas-salarju ordinarju tiegħu. Jiġi osservat illi dan il-ħsieb fundamentali ta' lejaltà, apparti li jirriżulta mit-testimonjanza tax-xiehda mressqa mis-soċjetà konvenuta, huwa rifless proprju fis-sezzjoni fil-Policy dwar "Eligibility", fejn il-kumpannija wriet id-dispożizzjoni li tippremja anke lil dawk l-impjegati li jidħlu fl-impjeg tagħhom wara l-bidu tas-sena kalendarja relattiva biex jibqgħu jipprestaw l-isforzi kontinwi tagħhom biex jilħqu wkoll il-miri tas-sena sussegwenti. Dan il-ħsieb huwa rifless ukoll f'dak li ngħad fl-ittri li kienu fis-snin precedenti, jintbagħtu lill-attriċi kull sena bil-ħlas tal-performance bonus:- 45 sa 48) Għaldaqstant, il-Qorti tqis illi ġaladarba s-soċjetà konvenuta qieset illi bħala parti mill-Policy tagħha dwar eliġibilità għall-performance bonus, impjegat li jirriżenja qabel jiġi evalwat u mħallas dan il-bonus, jirriżenja meta jirriżenja, ma jibqalux dritt li jitħallas dan il-bonus għaliex ma jkunx baqa' lejali lejn il-kumpannija, din id- diskrezzjoni, li ġiet espressa u mfissra fil-Policy relattiva u aċċettata mill-impjegat bħala parti mill-kundizzjonijiet tal-impjieg tiegħu u m'hijiex kontra l-liġi jew l-ordni is- pubbliku, għandha tiġi sitwazzjoni tkun differenti f'każ li ma kienx hemm din il-klawsola. fil-konfront tal-attriċi. Ovvjament L-attriċi targumenta wkoll illi ġaladarba hija ġiet mitluba mill-kumpannija tgħaddi għall-proċess ta' awto-evalwazzjoni tal-performance tagħha u sabiex tattendi għal training session fir-rigward, wara li kienet issottomettiet diġà r-rizenja tagħha, dan għandu jfisser illi l-kumpannija kienet qed tqisha bħala eliġibbli għall-performance bonus u konsegwentement hija ma kinitx eskluża minn parteċipazzjoni fil-process tal-performance management. Fil-fehma tal-Qorti iżda, dan l-argument ma fihx siwi għaliex huwa evidenti illi l- korrispondenza elettronika (Dok. JA6) li biha l-attriċi ġiet mitluba tibgħat l-awto- evalwazzjoni tagħha on-line, kienet intbagħtet b'mod ġenerali lil dawk l-impjegati Qrati tal-Ġustizzja Paġna 15 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM li kienu diġà sottomettew is-self appraisal tagħhom kollha tal-kumpannija f'Novembru 2017. Il-fatt illi l-attriċi rċeviet l-imsemmi avviż mingħand il-kumpannija f'Jannar 2018 wara r-riżenja tagħha, ma jistax jitqies illi l-attriċi reġgħet akkwistat xi jedd għall-parteċipazzjoni fil-proċess tal-ħlas tal-performance bonus, ġaladarba skont il-Policy hija tilfet dan il-jedd meta avverat ruħha l-kundizzjoni prospettata fl- aħħar klawsola tas-sezzjoni tal-Policy intestata "Eligibility", hekk kif (fn. 31 "The moment employees submit their resignation ...") l-attriċi sottomettiet ir-riżenja tagħha fit-8 ta' Jannar 2018. Fis-sentenza fl-ismijiet Alison Freddi vs Melita plc (fn. 32 234/10, deċiża 4 ta' Lulju, 2012), li tittratta każ konsimili bħal dak odjern, din il-Qorti diversament preseduta riteniet illi:- imbagħad ferm assodat bħala prinċipju ta' Dan fis-sens illi mhux ammess illi provi orali jfissru dak li fih innifsu huwa diġà ċar ("Joseph Rucka vs Joseph Cucchiara", Appell Ċivili, 14 ta' April 1975) u l-kontraenti ma jkunux jistgħu jipprovaw permezz ta' testimoni dak li ma jirriżultax, jew jirriżulta eskluż, mill-istess kuntratt." interpretazzjoni Jiġi osservat illi għalkemm f'din il-kawża appena ċitata l-attriċi kienet intitolata għall-ħlas tal-performance bonus għal dawk is-snin ta' ħidma fejn laħqet l-oġġettivi stabbiliti, skont kif kien stipolat fil-kuntratt ta' impjeg tagħha, l-istipolazzjoni kontrattwali f'dak il-każ dwar l-eliġibbilità għall-ħlas tal-bonus, ma kienet soġġetta għal ebda kondizzjoni marbuta mal-kontinwità tal-impjeg jew riżenja tal-impjegat. Fuq kollox, il-Qorti ma tistax ma tosservax illi fil-każ odjern il-bonus in kwistjoni mhux talli ma kienx għadu tħallas, talli fil-mument meta l-attriċi għażlet illi tisottometti r-riżenja mill-impjieg tagħha, il-prestazzjonijiet tagħha għall-fini tal- komputazzjoni tal-variable remuneration, kienu għadhom ma ġewx evalwati mill- kumpannija. In linea mal-Policy in kwistjoni, jirriżulta li l-kumpannija kienet intitolata li ma tipproċedix li tagħmel dan l-appraisal kif ukoll li ma tħallasx lill- attriċi, il-bonus relattiv proprju għaliex ma kien hemm ebda skop ieħor li tinċentiva lil din l-impjegata biex tibqa' lejali lejn il-kumpannija u li tissokta fl-isforzi tagħha biex tilħaq il-miri tas-sena 2018, ġaladarba kienet diġà ddeċidiet li ma tibqax taħdem mal-kumpannija." Qrati tal-Ġustizzja Paġna 16 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM L-Appell L-appellanta ppreżentat ir-rikors tal-appell tagħha fis-27 ta' Diċembru, 2019, fejn qiegħda titlob lil din il-Qorti sabiex jogħġobha tħassar, tirrevoka u tikkanċella s-sentenza tal-ewwel Qorti billi tiċħad l-eċċezzjonijiet tas-soċjetà appellata u tilqa' t-talba tagħha, bl-ispejjeż taż-żewġ imsemmija soċjetà appellata. L-appellanta tressaq dawn iż-żewġ aggravji: (i) l- ewwel Qorti interpretat u applikat ħażin parti mill-ftehim bejn il-partijiet; (ii) l- ewwel Qorti għamlet apprezzament u applikazzjoni żbaljata ta' provvediment mill-policy tagħha. Is-soċjetà appellata wieġbet fit-23 ta' Jannar, 2020, fejn filwaqt li tispjega r-raġunijiet tagħha, tissottometti li s-sentenza appellata hija ġusta u raġunata, u għalhekk timmerita li tiġi konfermata minn din il-Qorti. Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Din il-Qorti ser tgħaddi sabiex tikkunsidra flimkien l-aggravji mressqa mill-appellanta stante li huma pjuttost relatati u għalhekk il-konsiderazzjonijiet tagħha ser ikunu utli fir-rigward taż-żewġ aggravji. L-appellanta, hekk kif tispjega l-ewwel aggravju tagħha, tagħraf li kif qalet l-ewwel Qorti l-prinċipju ta' pacta sunt servanda huwa wieħed universali u għandu jiġi applikat flimkien mal-artikolu 992 tal-Kodiċi Ċivili. B'dana li hija tikkontendi li l-prinċipju għandu jiġi applikat għall-kuntratt sħiħ u ma kienx legalment ġust li sentenza mill-Policy tiġi applikata jekk mhux fil-kuntest tal- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 17 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM paragrafu relattiv tagħha. Imma l-ewwel Qorti għamlet proprju l-kuntrarju billi applikat is-sentenza erronejament għas-sena 2018, iżda b'mod li kien out of Hawn l-appellanta tgħaddi sabiex tipproduċi l-klawsola intestata "Eligibility" u telenka l-punti minn dik il-klawsola li l-ewwel Qorti naqset milli tikkonsidra. L-appellanta ssostni li l-pożizzjoni tagħha hija leġittimament korretta anki fil-kuntest tal-prinċipju pacta sunt servanda. jiġu applikati l-prinċipji ġenerali u universali fil-kuntest ta' kuntratt ta' impjieg li huwa mibni fuq il-ħlas ukoll ta' bonus li huwa intiż għas-servizz/ħidma li jkun ippresta l-impjegat u kif miftiehem fil-każ odjern permezz tal-Performance Tirrileva li l-ewwel Qorti skartat dan il-punt aħħari, u anki kemm il-fatt li l-PMS cycle jibda kull l-ewwel ta' Jannar ta' kull sena kalendarja permezz ta' laqgħa bejn l-impjegat u l-manager, kif ukoll li anki minn jidħol fl- impjieg fil-kors ta' dik is-sena jieħu l-performance bonus pro rata. tisħaq li kif sewwa irriteniet l-ewwel Qorti, kull kuntratt għandu jinqara in buona fede u l-klawsola inkwistjoni kienet tfittex il-lealtà tal-ħaddiema tagħha l-oġġettivi miftiehma fil-bidu tas-sena kalendarja jintlaħqu u l-ħaddiema jiġu ppremjati. It-tieni aggravju tal- appellanta fir-rigward tas-sentenza appellata huwa li l-ewwel Qorti għamlet apprezzament u applikazzjoni żbaljata tal-imsemmija parti mill-klawsola tal- Tispjega li l-ewwel Qorti hawn tkellmet dwar "evalwazzjoni u ħlas", meta fil-fatt it-test Ingliż ma kienx jgħid dan u forsi aktar adatta kienet tkun il- Saħansitra l-paragrafu 4 ta' dik il-policy kien jipprovdi li "the Qrati tal-Ġustizzja Paġna 18 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM 10. Is-soċjetà appellata twieġeb fl-ewwel lok, li din il-Qorti m'għandhiex tiddisturba b'mod leġġer l-apprezzament tal-fatti magħmul mill-ewwel Qorti. Issostni li fil-każ odjern, is-sentenza appellata hija korretta kemm legalment u kif ukoll mil-lat tal-interpretazzjoni tal-fatti tal-każ. Dwar l-ewwel aggravju mressaq mill-appellanta, tgħid li ma taqbilx mas-sottomissjonijiet tagħha u tgħid li l-ewwel Qorti eżaminat il-kuntratt bir-reqqa, u anki l-provi prodotti, u għalhekk il-konklużjonijiet tagħha kienu tajbin u ġusti. Tirrileva li l-kriterji għall- eliġibilità għall-performance bonus kif jinsabu fil-policy, kienu ċari sew u l- kriterji li tinsisti fuqhom l-appellanta ma kinux jinkwadraw ruħhom hawnhekk u għalhekk l-ewwel Qorti ma kellha l-ebda raġuni li taċċetta l-interpretazzjoni tagħha. Barra minn hekk l-appellanta ma ressqet l-ebda punt legali b'saħħtu sabiex ma jiġix applikat il-prinċipju pacta sunt servanda kif applikat mill-ewwel Fir-rigward tat-tieni aggravju ppreżentat mill-appellanta, is-soċjetà għall-kuntrarju għamlet interpretazzjoni tajba tal-performance policy. Din il-Qorti filwaqt li tagħraf li llum huwa ben paċifiku fil-ġurisprudenza tal-qrati tal-appell li huma m'għandhomx leġġerment apprezzament tal-provi magħmul minn qorti jew tribunal tal-ewwel istanza, tgħid li dan jiswa dejjem sakemm ma tirriżultax raġuni gravi u impellenti li jitolbu l-indħil sabiex jiġi evitat kull preġudizzju liż-żewġ partijiet. Fil-każ odjern, il-Qorti hija tal-fehma li, kif sewwa għarfet tirrigwarda l-interpretazzjoni ta' dispożizzjoni partikolari ta' policy applikata mis-soċjetà appellata sabiex tirregola dak li tiddeskrivi bħala l-Performance Qrati tal-Ġustizzja Paġna 19 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM Management System jew PMS. Għalhekk tirrileva li ftit li xejn jista' jiswa dan l- argument tas-soċjetà appellata fid-dawl ta' din il-kontestazzjoni. Issa, il-Qorti mill-ewwel tgħid li s-sentenza appellata hija waħda tajba u ferm raġonata. L-ewwel Qorti għarfet li l-kontenzjoni tal-appellanta kienet proprju dwar l-aħħar sentenza tat-tieni paragrafu tal-PMS, tas-sezzjoni intestata "Eligibility", fejn l-imsemmija appellanta tinsisti li din m'għandhiex tinqara waħedha jew tingħata tifsira ad litteram, iżda għandha tiġi interpretata skont l-ispirtu u l-kuntest tal-klawsola sħiħa. Din il-Qorti bħall-ewwel Qorti tagħraf bħala punt tat-tluq tal-konsiderazzjoni tagħha, li l-ħlas ta' performance bonus isir skont id-diskrezzjoni tas-soċjetà appellata. Din id-diskrezzjoni tirriżulta mit-tieni paragrafu tal-kap intestat Policy Statements fil-Policy u anki mid-diċitatura tal-istess Policy. Iżda sewwa għarfet ukoll l-ewwel Qorti li ġaladarba s-soċjetà appellata ntrabtet sa ċertu punt li tħallas performance bonus, il-ħlas tiegħu ma jistax jitħalla fid-diskrezzjoni assoluta jew arbitrarja tagħha. Qalet li ġie ritenut illi l-eżerċizzju ta' dik id-diskrezzjoni huwa sindikabbli mill-Qorti u hawnhekk hija għamlet riferiment għad- dispożizzjonijiet tas-subartikolu 1056(1) tal-Kap. 16, filwaqt li għarfet li dan ma kienx il-każ li hija kellha quddiemha. Permezz tal-Policy is-soċjetà appellata il-kondizzjonijiet sabiex ikun eliġibbli għall- performance bonus u anki fejn dan jintilef. Din l-istess Policy, kompliet tosserva l-ewwel Qorti, kienet ġiet aċċettata mill-appellanta bħala parti mill- kondizzjonijiet tal-impjieg tagħha u dwar dan ma kien hemm kontestazzjoni. Għalhekk l-ewwel Qorti kkunsidrat li fl-eventwalità li jseħħu l- kondizzjonijiet għall-ħlas, is-soċjetà appellata kienet marbuta li tħallas il-bonus, Qrati tal-Ġustizzja Paġna 20 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM iżda din l-obbligazzjoni tagħha kienet tispiċċa hekk kif javveraw kondizzjonijiet oħrajn tal-istess Policy. Għalhekk meta l-appellanta ppreżentat ir-riżenja tagħha, is-soċjetà appellata min-naħa tagħha applikat dik il-parti tal-Policy Hawnhekk l-ewwel Qorti għaddiet sabiex iddikjarat li l-azzjoni odjerna hija waħda ex contractu, fejn il-partijiet kienu qegħdin jinvokaw il-prinċipju Osservat ukoll li l-appellanta kienet għamlet riferiment waqt il-proċeduri quddiemha għall-prinċipju tal-buona fede. Filwaqt li l-ewwel Qorti ċitat l-artikolu 993 tal-Kap. 16, aċċettat li dan ukoll huwa prinċipju kardinali tal-liġi kuntrattwali fejn saħansitra jidħol ċertu element ta' ekwità, iżda kkunsidrat li dan l-element ma kienx jagħmel parti mis-sistema legali tagħna b'mod li allura kien iwassal sabiex inaqqas mill-importanza tal-prinċipju Bl-applikazzjoni tal-prinċipju pacta sunt servanda, kkonsidrat li kien tassew ċar u inekwivoku mill-klawsola inkwistjoni tal-Policy li l-bonus ma jibqax dovut jekk l-impjegat jirriżenja qabel il-ħlas tiegħu, u dan mingħajr ma jiġi kkunsidrat jekk ir-riżenja ssirx fis-sena meta huwa dovut il- bonus jew fis-sena ta' wara. L-ewwel Qorti tajjeb ukoll osservat li meta l- irriżenjat mix-xogħol tagħha, hija kienet konxja ferm tal- konsegwenzi għaliex dawn kienu ċari mill-Policy, u wara kollox ma tressqet l- ebda prova tan-nuqqas ta' buona fede min-naħa tas-soċjetà appellata. il-Qorti m'għandhiex x'iżżid mal-konsiderazzjonijiet tajbin u eżawrjenti magħmulin mill-ewwel Qorti. Il-każ li għandha quddiemha huwa Qrati tal-Ġustizzja Paġna 21 minn 22 Appell Inferjuri Numru 188/2018/1 LM pjuttost sempliċi, l-interpretazzjoni tat-termini tal-Policy, liema termini l- appellanta qiegħda tippretendi għandhom jiġu interpretati b'mod favorevoli għaliha. Iżda ġaladarba dik il-Policy hija ċara fid-diċitura tagħha, l-artikolu 1002 tal-Kap. 16 jgħid li m'hemmx lok għal interpretazzjoni. Għandu jingħad ukoll li mill-kumplament tal-Policy ma jirriżultax b'mod inekwivoku li l-partijiet riedu jfissru mod ieħor, u għalhekk lanqas ma jista' jiġi aċċettat l-argument tal- appellanta li għandu jiġi applikat l-artikolu 1003 tal-Kodiċi Ċivili u b'hekk titwarrab it-tifsira litterali tal-Policy. Għaldaqstant, din il-Qorti tikkondividi pjenament id-deċiżjoni tal-ewwel Qorti, filwaqt li tgħid li ma ssibx l-aggravji tal-appellanta ġustifikati u Għar-raġunijiet premessi l-Qorti tiddeċiedi dwar l-appell tal-appellanta billi tiċħdu u tikkonferma s-sentenza appellata fl-intier tagħha. L-ispejjeż tal-ewwel istanza jibqgħu kif deċiżi u dawk tal-appell odjern tiċħadhom. jitħallsu mill-appellanta wkoll. Onor. Dr Lawrence Micallef LL.D. Imħallef Rosemarie Mangion Mizzi Deputat Reġistratur Qrati tal-Ġustizzja Paġna 22 minn 22