QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR. Seduta ta' nhar it-Tnejn, 16 ta' Dicembru, 2019. Dawn huma appell prinċipali mressaq mill-attriċi u appell inċidentali mressaq mill-kumpannija mħarrka minn sentenza mogħtija mill- Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fit-30 ta' Settembru, 2014, (minn issa 'l hemm imsejħa "s-sentenza appellata"), li biha u għar-raġunijiet hemm imfissra, iddeċidiet billi "Tiċħad l-eċċezzjoni ulterjuri tal-preskrizzjoni skond l-Art. 2147(ċ) tal-Kap. Tilqa' l-eċċezzjoni ulterjuri tal-preskrizzjoni skond l- 2148(d) tal-Kap 16 limitatament għal fejn l-attriċi qegħda tippretendi ħlasijiet għaż-żmien ta' bejn l-1 ta' Settembru 2005 u d-19 ta' Mejju 2010. Tiċħad l-eċċezzjoni ulterjuri tal-preskrizzjoni skond l-Art 2148(d) tal-Kap 16 limitatament għal fejn l-attriċi qegħda tippretendi ħlasijiet għaż-żmien ta' bejn l-20 ta' Novembru 2008 u l-20 ta' Mejju 2010. eċċezzjonijiet l-oħra. Riferibbilment għat-tieni talba, tiddikjara illi l-attriċi hija kreditriċi tal-kumpannija konvenuta fl-ammont ta` sitta u għoxrin elf ħames mija seba' u erbgħin Ewro disgħa u tletin ċenteżmu (€26,547.39) rappresentanti ħlas ta` salarji (inklużi allowances) għaż-żmien ta' bejn l- 20 ta' Novembru 2008 u l-20 ta' Mejju 2010. Riferibbilment għat-tielet talba, tikkundanna lill-kumpannija konvenuta sabiex tħallas lill-attriċi s- somma ta' sitta u għoxrin elf ħames mija seba' u erbgħin Ewro disgħa u tletin ċenteżmu (€26,547.39) fuq riferita, bl-imgħax legali b'effett mis-6 ta' Bl-applikazzjoni tal-Art 223(3) tal-Kap 12, tordna li kull parti tbati l-ispejjez taghha"; Fir-Rikors Maħluf tagħha mressaq bil-proċedura sommarja speċjali, l-attriċi (minn issa 'l hemm imsejħa "l-appellanti") kienet talbet biex l-ewwel Qorti tikkundanna lill-kumpannija intimata (minn issa 'l hemm imsejħa "l-appellata") biex tħallasha somma bħala arretrati ta' salarju flimkien mal-imgħax relattiv wara t-tkeċċija nġusta mill-impieg tagħha u l- ordni mogħti b'sentenza tal-Qorti tal-Appell biex terġa' titqiegħed fil- qagħda li kienet qabel tkeċċiet; L-ewwel Qorti waslet għad-deċiżjoni tagħha fis-sentenza appellata wara li għamlet il-kunsiderazzjonijiet li ġejjin: illi meta Sintesi tas-sottomissjonijiet "1. L-attrici irrikorriet ghat-Tribunal "L-attrici Industrijali. Id-decizjoni kienet konfuza u kontradittorja. Il-Qorti ta` l-Appell sabet illi l-procedura adottata mill- kumpannija konvenuta sabiex tittermina l-impieg tal-attrici kien monka u li d-decizjoni tat-Tribunal Industrijali kienet hazina. Il-Qorti ta` l-Appell poggiet lill-attrici fil-posizzjoni li kienet fiha qabel tkecciet sabiex tkun tista` tiddefendi ruhha fil-proceduri ta` dixxiplina. Meta l-attrici marret lura ghax-xoghol ma nghatatx permess biex tibda mill-kumpannija konvenuta. F`dak l-istadju il-kumpannija konvenuta minflok harget b`akkuza cara li kienet tirrifletti l-akkuzi li kien hemm fl-ittra ta` tkeccija tal-1 ta` Settembru 2005, harget ittra ohra b`disa` akkuzi. Inhatar Bord tad-Dixxiplina u b`decizjoni tat-2 ta` Novembru 2010, it-tkeccija precedenti kienet ikkonfermata. Wara dik id-decizjoni, l-attrici rega` nizjat procediment gdid quddiem it-Tribunal Industrjali. "Ghar-rigward tat-talbiet taghha, l-attrici tirrileva li s-salarju taghha twaqqaf b`effett mid-data tat-tkeccija taghha fl-1 ta` Settembru 2005. Bis-sentenza taghha, il-Qorti tal-Appell hassret dik it-tkeccija. Skond l- attrici, effett tas-sentenza tal-Qorti ta` l-Appell, hija ghandha dritt tithallas is-salarji li kienet imcahhda minnhom wara t-tkeccija tal-1 ta` Settembru 2005 ; ghalhekk talbet il-hlas tal-arretrati tas-salarju. L-attrici tghid ukoll hija tkecciet darba wahda biss u cioe` fit-2 ta` Novembru 2010. "L-attrici tirreferi ghad-disposizzjonijiet tal-ligi li tirregola l-kondizzjonijiet tal-impieg sabiex tirrafferma l-principju li persuna impjegata ma tistax tbati tnaqqis fil-paga; ghal liema principju ma hemmx eccezzjoni. "Dwar l-allegata preskrizzjoni, l-attrici ssostni li l-azzjoni taghha mhijiex preskritta ghaliex bl-ittra ufficjali taghha hija talbet il-hlas tal-arretrati tal- paga. "Skond il-konvenuta, fiz-zmien ta` bejn id-data tat-tkeccija originali taghha u d-data tad-decizjoni tat-Tribunal Industrjali, l-attrici ma kenitx impjegata mal-konvenuta. Huwa risaput illi t-Tribunal Industrijali jaghti numru limitat ta` rimedji :- i) ordni ta` hlas ta` kumpens ; fil-kaz tal-lum Il-kumpannija konvenuta l-Appell mhux biss ma ordnatx reintegrazzjoni, dan inghata ; ii) ordni ta` reintegrazzjoni bi hlas ta` paga b`lura u/jew kumpens ; fil-kaz tal-lum dan ma nghatax ; u iii) ordni ta` rijimpjeg bil- paga bejn it-tkeccija u r-rijimpieg ; fil-kaz tal-lum dan ma nghatax. Il- Qorti izda esplicitament eskludiet illi kienet ordnat xi haga oltre milli l-attrici tinghata smiegh xieraq. Dan kien johrog car mid-digriet li tat il-Qorti ta` l-Appell wara s-sentenza taghha, meta qalet espressament illi l- intenzjoni taghha ma kenitx illi taghti reintegrazzjoni, b`mod li tigi meqjusa bhallikieku qatt ma spiccat mill-impjieg, izda l-attrici tpoggiet fi stat partikolari ghal skop biss ta` smiegh xieraq. "Il-Qorti ta` l-Appell qalet hekk :- "Fl-ewwel lok il-Qorti taghmilha cara illi bil-provvediment minnha moghti fis-sentenza tal-21 ta` Mejju 2010 bejn il- partijiet hija ma ordnatx ir-re-inseriment fil-post tax-xoghol tar-rikorrenti, appellanti f`din il-kawza, izda semplicement li din titqieghed fl-istat 'ante quo' il-licenzjament taghha biex ikollha l-opportunita tiddefendi ruhha fil-konfront tal-addebiti li bihom giet akkuzata mill-principali taghha. F`dawn ic- cirkostanzi u skond l-interpretazzjoni ta` dak il-gudikat it-talba tar-rikorrenti ma tistax tigi ezawdita u qed tigi michuda." "Dwar il-preskrizzjoni, il-konvenuta rribadiet illi l-azzjoni attrici ghall-hlas tal-paga kienet preskritta skond l-Art 2147(c) u l-Art 2148(d) tal-Kap 16. Fiz-zewg ittri ufficjali li fuqhom l-attrici qeghda tistrieh, ma kienx hemm interpellazzjoni gudizzjarja biex l-intimati jersqu ghal hlas jew ghal likwidazzjoni u hlas ta` danni jew arretrati. "Ikkunsidrat : "IV. "Fir-risposta ulterjuri taghha, il-kumpannija konvenuta eccepiet il- preskrizzjoni tal-azzjoni attrici abbazi ta` zewg disposizzjonijiet partikolari : l-Art 2147(c) u l-Art 2148(d) tal-Kap 16. "Il-Qorti sejra tqis l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni l-ewwel ghaliex jekk issib li hija fondata, l-ezami tal-mertu ma jkunx mehtieg. "Fis-sentenza taghha tat-30 ta` Ottubru 2003 fil-kawza "Stencil Pave (Malta) Ltd vs Deguara et noe" din il-Qorti (PA/JRM) irriteniet illi – "hija regola ewlenija fil-procedura li l-prova li l-azzjoni hija preskritta trid issir minn min iqanqal l-eccezzjoni, u ghalkemm il-parti attrici tista` tressaq provi biex tittanta xxejjen dawk tal-parti mharrka billi tmeri li ghadda z-zmien Il-prova tal-preskrizzjoni Il-preskrizzjoni jew billi ggib `il quddiem provi li juru li l-preskrizzjoni kienet sospiza jew interrotta, il-piz jaqa` principalment fuq min jallega l-preskrizzjoni. Hi l-parti mharrka li trid tipprova li l- parti attrici ghaddhielha z-zmien utli biex tressaq il-kawza, u dan minn zmien minn meta dik il-kawza setghet titressaq". "(ara wkoll "Holland noe vs Chetcuti" – Qorti tal-Appell – 25 ta` Frar 2000; "Foo vs Abdilla" – Qorti tal-Appell - 5 ta` Ottubru 2001 ; "Archer vs Trapani" - Prim`Awla tal-Qorti Civili - 29 ta` Mejju 2003 ; "Sapezhinsky noe vs Pisani" – Qorti tal-Kummerc – 4 ta` Dicembru 1987 ; "Borg Sapiano vs Betts" (Kollezz. "In partikolari fis-sentenza "Sapezhinsky vs Pisani noe" il-Qorti qalet illi – "min jeccepixxi l-preskrizzjoni hu obbligat li jaghmel prova sodisfacenti tad-data meta l-perijodu tal-preskrizzjoni jibda jiddekorri ghaliex diversament il-Qorti qatt ma tkun f`posizzjoni li tikkonstata jekk il-perijodu applikabbli tal- preskrizzjoni jkunx iddekorra jew le". "Wara li l-eccipjent jaghmel il-prova, ikun imbaghad imiss lill-attur illi jipprova illi l-kors tal-preskrizzjoni ma jkunx ghadda (ara "Camilleri Known As Pirotta vs Foo" – Qorti tal-Appell – 15 ta` April 1964). Tifsira restrittiva "Il-preskrizzjoni ghandha tinghata interpretazzjoni restrittiva u ghalhekk jekk ikun jezisti xi dubbju dwar l-applikabilita` taz-zmien preskrittiv, dak id-dubbju ghandu jmur kontra min ikun eccepixxa l-preskrizzjoni ("Alf Mizzi & Sons (Marketing) Limited vs Dismar Company Limited" deciza minn din il-Qorti fit-12 ta` Ottubru 2004, u "Ellul noe vs Vella noe" deciza mill-Qorti tal-Appell fit-8 ta` Mejju 2001). "Il-preskrizzjoni hija istitut li min-natura tieghu, irid jitqies fil-limiti stretti li tapplika ghalih il-ligi, u jitfisser dejjem b`mod li ma` jgibx fix-xejn il- ghan li ghandu jsir haqq fuq is-sustanza tal-kwistjoni. il- preskrizzjoni ta` azzjoni tibda minn dakinhar li din l-azzjoni tista` tigi ezercitata minghajr ma jittiehed qies ta` l-istat jew tal-kondizzjoni tal-persuna li lilha l-azzjoni tmiss. "L-Art 2137 tal-Kap.16 jaqra hekk – ta` disposizzjonijiet ohra "Huwa principju tad-dritt illi d-data li taghti bidu ghall-preskrizzjoni hi determinabbli oggettivament u tal-hsara ("Bouvett vs Sciberras Mc Cormick" : Qorti tal-Appell : 22 ta` Gunju, 1900 [Vol.XVII.I.151] ; u "Montfort vs Briffa Falzon" – PA - 7 ta` Mejju, 1999). L-Art 2147 (c) tal-Kap 16 "Id-disposizzjoni taqra hekk :- L-azzjonijiet hawn taht imsemmija jaqghu bi preskrizzjoni bl- eghluq ta` sena : … (c) l-azzjonijiet tas-sefturi jew persuni ohra mhallsin bix- xahar, tal-artigjani jew tal-haddiema bil-gurnata, ghall-hlas tal-granet tal-pagi, tas-salarji, jew tal-fornituri li jkollhom "Saret analizi approfondita ta` din id-disposizzjoni fis-sentenza li tat il- Qorti tal-Magistrati (Ghawdex) Gurisdizzjoni Superjuri (AE) fil-11 ta` Lulju 2008 fil-kawza "Vella et vs Korporazzjoni Enemalta" (li minnha dik is-sentenza. "Dik il-Qorti qalet hekk bhala introduzzjoni ghall-Art 2147(c) tal-Kap Dan il-provvediment mhu xejn ghajr traduzzjoni mit-test originali bit-Taljan tal-Artikolu 1911 tal-Ordinanza numru VII tal-1868 li kien jaqra : "Il-Qorti ghamlet dawn l-osservazzjonijiet – "(a) Hemm distinzjoni apparenti bejn it-test Malti u dak Ingliz in kwantu fit-test Malti jinghad "ghall-hlas tal- granet tal-pagi" filwaqt li fit-test Ingliz jinghad "for the payment of their wages"; in kwantu dan il- provvediment ma japplikax ghal dawk il-persuni li ghandhom is-salarji pagabbli mhux kull xahar. Dan ifisser li ghal dawn il- persuni japplika perjodu ta` preskrizzjoni itwal. Il-Qorti ma tara l-ebda raguni ghalfejn ghandu jkun hekk. Fil-kawza fl- ismijiet Paul Zammit Mc Keon vs Vincent Puli. deciza fit-8 ta` April 2002 mill-Prim`Awla tal-Qorti Civili (AJM) l-attur kien jahdem bhala chef u kien jithallas kull gimgha. L-attur harrek lill-principal tieghu ghall-hlas ta` salarju. Il-Qorti kkonkludiet : "Infatti l-artikolu 2147(c) fuq imsemmi jitkellem dwar persuni mhallsin bix-xahar, jew persuni ingaggati bil-gurnata ghall- hlas tal-granet tal-pagi. Fil-kaz in ezami izda jirrizulta li l-attur kien ingaggat u jithallas bil-gimgha u mhux bix-xahar u lanqas bil-gurnata. Ghalhekk il-preskrizzjoni sollevata mhux applikabbli ghal kaz in ezami." li dawn jahdmu bil-gurnata. F`dan il-kuntest "(e) Fl-Att dwar l-Impieg u Relazzjonijiet Industrijali "Il-Qorti kompliet hekk – il- li wasal provvedimenti, li dahlu fis-sehh permezz tal-Ordinanza numru VII tal-1868, jigu riveduti u fejn hemm bzonn emendati sabiex jirriflettu z-zminijiet li qeghdin nghixu fihom. Il-Qorti mhi tara l-ebda raguni ghalfejn ghandu jkun hemm distinzjoni bejn dawk imhallsin bix-xahar u haddiema ohra imhallsin iktar spiss. Il-fatt li fl-Artikolu 2147(c) tintuza l-kelma `paga` u wkoll `salarju`, hemm distinzjoni fis-sinifikat taghhom minkejja li fil-hajja ta` kuljum dawn iz-zewg termini jintuzaw b`mod li huma kunsidrati li ghandhom l-istess sinifikat. M`hemmx dubju li l-atturi ma jikkwalifikawx bhala haddiema li jahdmu bil-gurnata. (Kap.452) l-Artikolu 2 jipprovdi li :- "paga" tfisser rimunerazzjoni jew qligh, li jithallsu minn principal lil impjegat u tinkludi kull bonus li jithallas skond l- artikolu 23 minbarra kull bonus jew allowance relatati ma` l- esekuzzjoni tax-xoghol jew mal-produzzjoni." paga. "Il-Qorti ghamlet riferenza ghal xi gurisprudenza sabiex tistabilixxi liema hlasijiet jikkwalifikaw bhala salarju. Fost is-sentenzi citati kien Qorti tal-Appell fit-13 ta` Gunju 1994 – "fejn gie spjegat li hlas ghal leave ma jaqax taht il-kategorija ta` salarju (ghalkemm is-sentenza kienet b`riferenza ghall-Artikolu 2148(d) tal-Kodici Civili) in kwantu l-Qorti kkonkludiet li m`hemmx ekwivalenza bejn salarju u d-dritt ghal leave. "Il-Qorti esprimiet ruhha hekk – "Il-Qorti hi ukoll tal-fehma li z-zmenijiet inbidlu fis-sens li meta dan il-provvediment originarjament dahal fis-sehh il- beneficcji li jinghataw illum il-gurnata lill-impjegati ma kienux Ma jaghmilx sens li hlasijiet ohra li jifformaw parti mill- "Jidher li din il-ligi ma taghmilx distinzjoni bejn salarju u tas-salarju "U kompliet – japplika dan "Il-fehma taghha kienet illi – "Tibqa` l-kwistjoni jekk l-atturi humiex imhallsin bix- ikun pakkett perjodu ta` preskrizzjoni hafna iktar twil. xahar. "l-kelma "xahar" ghandha tfisser xahar skond il- kalendarju Gregorjan. B`analogija tista` ssir riferenza ghall- Artikolu 103 tal-Kap. 12 li jipprovdi :- Fl-ghadd taz-zmien, il- gurnata tinghadd ta` erbgha u ghoxrin siegha, ix-xahar u s- sena skond il-kalendarju. ta` preskrizzjoni jkun ifisser li ma japplikax minn meta l-atturi bdew jithallsu s-salarju kull erbgha (4) gimghat, ghaliex dan ma jikkwalifikax bhala xahar. Irid jinghad li l-preskrizzjoni ghandha tinghata interpretazzjoni restrittiva u ghalhekk jekk ikun jezisti xi dubju dwar l-applikabilita` taz-zmien preskrittiv, tali dubju ghandu jmur kontra min ikun eccepixxa l- preskrizzjoni. "F`dak il-kaz, l-atturi kienu jokkupaw il-kariga ta` assistant manager u professional executive mal-Korporazzjoni Enemalta. "Il-Qorti kompliet hekk – "Madankollu l-Qorti tistqarr li kellha dubju serji, mehud in konsiderazzjoni l-grad li ghandhom, kemm l-atturi jaqghu taht dan il-provvediment. "Il-punt krucjali tas-sentenza kien dan li gej – li s-salarju m`huwiex pattwit kull erbgha (4) gimghat imma tant fis- sena. Il-fatt li mbaghad il-modalita` tal-hlas hi kull erbgha (4) gimghat (fil-kaz ta` Josephine Foo ghamlet numru ta` snin fejn u s-salarju kienet tircevih kull xahar) hi kwistjoni ohra. importanti kif is-salarju dovut lill-impjegat hu mqassam matul sena, cjoe` l-frekwenza tal-hlas. test originali (Ordinanza numru VII tal-1868), il-kelma li Provvediment li sal-lum ghadu ma giex emendat. Fil- fehma tal-Qorti hekk biss jistghu jigu nterpretati l- tal-Qorti hu evidenti Il-Qorti hi "Fil-fehma tal-preskrizzjoni qasira fir- provvedimenti rilevanti rigward tas-salarju, sabiex jaghmlu sens. F`dan il- kuntest din il-Qorti taqbel mal-fehma li esprimiet il- Prim`Awla tal-Qorti Civili (GCD) fil-kawza Martin Micallef Sant vs Ramon Ezquer Azzopardi nomine deciza fit-22 ta` Frar 2002 fis-sens li:- "Kif juri s-seba` patt tal-ftehim, izda, is-salarju ta` l- attur huwa stipulat b`tant fis-sena, mhux b`tant fix- xahar; il-preskrizzjoni taht l-art. 2147(c) tal-Kodici Civili ghalhekk ma tghoddx ghall-kaz ta` l-attur, u l-eccezzjoni hija ghalhekk michuda". Tant hu hekk li kwalsiasi kalkoli li jkun hemm bzonn li jsiru, isiru fuq sena salarju. (enfasi ta` din il-qorti) "Il-Qorti ghalhekk cahdet l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni. Dokumenti "Mid-dokumenti li kienu esebiti fil-kors tal-kawza, dawk li fil-fehma tal- Qorti huma rilevanti ghall-accertament tal-fondatezza o meno ta` l- eccezzjoni tal-preskrizzjoni skond l-Art 2147(c) tal-Kap 16 huma dawn :- "Il-payslips "L-attrici pprezentat minn fol 39 sa fol 44 is-slips tas-salarju taghha ghal perijodi partikolari; abbazi ta` dawn is-slips, jidher li s-salarju jithallas kull gimghat. A fol 45 imbaghad ipprezentat l-FSS Form ghas-sena li ghalqet 31 ta` Dicembru 2005. "Dok STK 4 :- "L-ittra ufficjali tal-attrici tal-24 ta` Mejju 2010 li kienet notifikata lill- konvenuta fis-27 ta` Mejju 2010 fejn, wara li ghamlet riferenza ghas- sentenza tal-Qorti tal-Appell tal-21 ta` Mejju 2010, inter alia talbet il-hlas ta` l-arretrati kollha ta` paga u allowances dovuti lilha skond il-ligi ghall- perijodu li fih kienet sospiza u sussegwentement licenzjata mill-impieg. "L-ittra ufficjali tal-attrici tas-27 ta` Awissu 2010 li kienet notifikata lill- konvenuta fl-1 ta` Settembru 2010 fejn, wara li ghamlet riferenza ghas- sentenza tal-Qorti tal-Appell tal-21 ta` Mejju 2010, inter alia talbet il- hlas ta` l-arretrati tas-salarju taghha li huma dovuti lilha mill-1 ta` Settembru 2005 (id-data tar-wrongful dismissal taghha) sal-21 ta` Mejju "Din hija s-sentenza li tat il-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fil-21 ta` Mejju 2010 fl-istess ismijiet tal-kawza tal-lum. decizjoni li nghatat mit-Tribunal Industrijali fit-23 ta` Frar 2010. Fis- sentenza taghha l-Qorti tal-Appell qalet hekk :- "… tannulla s-sentenza appellata, u tordna li l-istess appellanti ghandha titqieghed fl-istat quo ante l-licenzjament taghha b`mod li jkunu tutelati kif jixraq id-drittijiet taghha fil- konfront ta` l-infrazzjonijiet addebitati lilha mill-kumpannija appellata … "7. Risultanzi "Meta gudikant ikun mitlub jiddeciedi dwar eccezzjoni ta` preskrizzjoni, irid jasal ghall-fehma tieghu fuq fatti cari mhux kongetturi. Il-konvenuta qanqlet l-eccezzjoni u ghalhekk jispetta lilha l-piz tal- prova, ghalkemm l-attrici kellha tressaq provi biex tittanta xxejjen dawk tal-konvenuta billi tikkontesta l-pretensjoni li ghadda z-zmien jew billi ggib `il quddiem provi li juru li l-preskrizzjoni kienet sospiza jew interrotta. "Kull kaz ghandu jkun esaminat fuq il-fattispece partikolari tieghu. Dan ighodd ukoll fejn tidhol l-applikazzjoni tal-principji tad-dritt kif mifhuma fid-dottrina u fil-gurisprudenza. B`hekk il-gudikant ikun f`qaghda li jsahhah il-konvinzjoni u l-konkluzjonijiet tieghu. Ic-certezza morali li fuqha l-gudikant ghandu jibni l-motivazzjoni tal-gudizzju tieghu trid issib il-gustifikazzjoni taghha fl-ewwel lok fit-totalita` tal-provi u fit-tieni lok fil- qafas tal-preponderanza tal-probabilitajiet. "Ladarba ssollevat l-eccezzjoni, l-aqwa prova li setghet iggib il- konvenuta kien il-kuntratt tax-xoghol tal-attrici mnejn kienu jirrizultaw il- kondizzjonijiet tax-xoghol taghha nkluz id-dettalji tas-salarju u l- modalita` ressqitx prova determinanti bhal din; del resto, lanqas l-attrici ma ghamlet din il-prova. Fic-cirkostanzi, il-Qorti jkollha toqghod fuq provi anqas diretti ghalkemm rilevanti. Qeghda tirreferi ghad-dokumenti minn fol 39 sa fol 45. "Jirrizulta li l-attrici kienet impjegata bhala Manager. 45 mhuwiex daqstant krucjali ghal dak li trid tistabilixxi l-Qorti; id- dokumenti l-ohra a fol 39 sa fol 44 huma rilevanti ghaliex minnhom "Il-Qorti taghmel taghha l-insenjamenti li hargu mis-sentenza "Vella et vs Korporazzjoni Enemalta" fuq citata ghaliex fil-fehma taghha tindirizza b`mod rilevanti l-aspetti ewlenin tal-kaz taht ezami. "Din il-Qorti tistqarr minghajr esitazzjoni illi meta tqis il-kariga li kellha l- attrici mal-kumpannija konvenuta, in-natura tax-xoghol taghha u r- responsabilitajiet li kellha, l-attrici ma taqax fil-kategorija ta` persuni li jkopri l-Art 2147(c) tal-Kap 16. "Inoltre ghalkemm jidher illi s-salarju tal-attrici kien jithallas kull erba` Il-konvenuta ma gimghat, jidher ukoll li l-quantum tas-salarju ma kienx dejjem l-istess ghaliex kien jiddependi fuq kemm sighat kienet tahdem; infatti rrizulta li l-quantum tas-salarju kien jinhadem abbazi ta` hourly rate. Dak pero` ma jfissirx li l-preskrizzjoni skond l-Art 2147(c) hija applikabbli ghall- attrici. Fl-ewwel lok, ghaliex is-salarju taghha kien jithallas kull erba` gimghat mhux kull xahar. Fit-tieni lok, ghaliex huwa difficilment kontestabbli bhala fatt illi fil-grad ta` impieg li kellha l-attrici, is-salarju kien annwu; immaterjali jekk kien jithallas kull erba` gimghat, ghax dik kwistjoni ta` modalita` ta` hlas; immaterjali wkoll li kien hemm hourly rate ghaliex il-quantum tas-salarju kien jigi stabbilit b`rata determinata ghas-sighat li l-attrici kienet tahdem. Mhuwiex importanti kif is-salarju dovut lill-impjegat huwa mqassam matul is-sena u cioe` l-frekwenza tal- hlas sabiex tigi determinata liema hija l-preskrizzjoni applikabbli. "Fi kwalunkwe kaz, din il-Qorti tirrafferma l-principju illi l-preskrizzjoni ghandha tinghata interpretazzjoni restrittiva u kwindi jekk ikun hemm dubbju dwar l-applikabilita` taz-zmien preskrittiv, dak id-dubbju ghandu jmur kontra min ikun eccepixxa l-preskrizzjoni. "Il-Qorti qeghda tichad l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni skond l-Art 2147(c) tal-Kap 16. L-Art 2148(d) tal-Kap 16 "Id-disposizzjoni taqra hekk :- "L-azzjonijiet hawn taht imsemmija jaqghu bi preskrizzjoni bl- eghluq ta` tmintax-il xahar : … (d) salarju taghhom ; "9. "Il-Qorti diga` esprimiet ruhha fis-sens illi tqis lill-attrici bhala impjegata li tithallas bis-sena. Li sejra tistharreg il-Qorti huwa tirrizultax fondata l- eccezzjoni tal-preskrizzjoni skond l-Art 2148(d) kunsidrati l-fattispece ppruvati tal-kaz. "Mhuwiex kontestat illi fid-29 ta` Awissu 2005 l-attrici kienet sospiza on Irrizulta li fl-1 ta` Settembru 2005 kien terminat l-impieg taghha. L-attrici hadet il-kaz taghha quddiem it-Tribunal Industrijali. Fis-sentenza taghha tal- 21 ta` Mejju 2010, il-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) annullat id-decizjoni licenzjament taghha. Bord ta` Dixxiplina intern tal-kumpannija. l-azzjonijiet ta` dawk imhallsin bis-sena, ghall-hlas tas- Industrijali u qeghdet attrici u giet licenzjata mill-impieg. Wara din it-tkeccija, l-attrici hadet il- kaz quddiem it-Tribunal Industrijali; il-kaz ghadu pendenti. Fl-24 ta` Mejju 2010 u fis-27 ta` Awissu 2010 l-attrici pprezentat zewg ittri ufficjali fejn talbet il-hlas ta` arretrati ta` salarji u allowances. Fit-8 ta` Gunju 2012, l-attrici pprezentat il-kawza tal-lum. "Fis-sentenza tal-21 ta` Mejju 2010 il-Qorti tal-Appell ordnat li l-attrici titqieghed l-istat ante quo l-licenzjament taghha b`mod li jkunu tutelati kif jixraq id-drittijiet taghha fil-konfront ta` l-infrazzjonijiet addebitati lilha mill-kumpannija appellata. Ghal din il-Qorti l-effett ta` dan il- pronunzjament huwa illi l-attrici rega` tpoggiet vis-à-vis il-konvenuta fejn kienet bejn id-29 ta` Awissu 2005 u l-31 ta` Awissu 2005 u cioe` fi stat ta` sospensjoni on full pay. "Ma jirrizultax illi qabel l-ittra ufficjali ta` l-24 ta` Mejju 2010 (Dok STK4) l-attrici pprezentat atti gudizzjarji fejn talbet il-hlas tal-pagi u allowances mill-konvenuta. L-ittra ufficjali tal-24 ta` Mejju 2010 kienet notifikata lill- konvenuta fis-27 ta` Mejju 2010. Ghal din il-Qorti dan ifisser illi l-attrici ghandha jedd tirreklama biss bhala salarji (allowances inkluzi) minghand il-konvenuta t-18-il xahar li ghaddew bejn l-20 ta` Novembru 2008 u l-20 ta` Mejju 2010. Huwa nkontestat illi l-konvenuta hallset dak li kien dovut lill-attrici ghaz-zmien ta` bejn id-data tas-sentenza tal-Qorti tal-Appell (Inferjuri) tal-21 ta` Mejju 2010 sad-data tat-tkeccija taghha tat-2 ta` Novembru 2010 wara li kienu konkluzi l-proceduri quddiem il- Bord tad-Dixxiplina. Fil-fehma konsiderata ta` din il-Qorti, l-ammonti l- ohra pretizi mill-attrici fit-tieni u fit-tielet talbiet taghha huma preskritti. "Il-Qorti filwaqt li tichad l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni skond l-Art 2148(d) tal-Kap 16 ghaz-zmien ta` bejn l-20 ta` Novembru 2008 u l- 20 ta` Mejju 2010, qeghda tilqa` l-eccezzjoni ghaz-zmien ta` bejn l- 1 ta` Settembru 2005 u d-19 ta` Mejju 2010. "Ikkunsidrat : "V. tghaddi ghall-konsiderazzjoni tal-mertu taghha. "B`riferenza ghal punti sollevati mill-konvenuta kemm fir-risposta guramentata kif ukoll fis-sottomissjonijiet taghha bil-miktub, din il-Qorti tirrileva illi ghalkemm pendenti quddiem it-Tribunal Industrijali hemm kawza li pprezentat l-attrici wara li intemm l-impieg taghha – hija tallega: ingustament - konsegwenza tal-esitu tal-proceduri ta` dixxiplinari li kienu istitwiti kontra taghha wara s-sentenza tal-Qorti tal-Appell tal-21 ta` Mejju 2010 kawza, kull pretensjoni ta` l-attrici ghal pendenzi jew arretrati ta` salarji mhijiex kompetenza tat-Tribunal Industrijali izda tal- qrati ordinarji (ara "Karmenu Vella vs General Workers` Union": Qorti Ghalhekk kien ghal kollox legittimu ghall-attrici li tressaq talba ghall-hlas ta` arretrati ta` salarji quddiem din "Billi l-Qorti sabet li tista` tqis parti mill-pretensjoni tal-attrici, sejra Il-mertu il-Qorti fl-istess waqt li quddiem it-Tribunal Industrijali ghaddej il-kaz taghha fejn qeghda tallega tkeccija ngusta u qeghda tirreklama kumpens. "Il-Qorti tirrileva li kienet ghal kollox ghazla tal-konvenuta li qabel iddecidiet li tittermina l-impieg tal-attrici fl-1 ta` Settembru 2005, hija ssospendietha mill-impieg on full pay (ara r-riferenza ghall-fatti fid- decizjoni tat-Tribunal Industrijali li mhijiex kontestata fis-sentenza tal- Qorti tal-Appell). U ghalhekk ma ghandu jkun hemm xejn sorprendenti ghall-konvenuta illi konsegwenza importanti tas-sentenza tal-21 ta` Mejju 2010 kienet li l-attrici tqeghdet fil-posizzjoni li kienet qabel l-1 ta` Settembru 2005 sabiex tkun tista` tiddefendi ruhha minn dak li kien qieghed jigi allegat kontra taghha mill-konvenuta. Huwa rrilevanti li l- attrici ma ghamlitx xoghol ghall-konvenuta fil-perijodu li kien ammess minn din il-Qorti; del resto kienet il-konvenuta li ssospendiet lill-attrici u nsistiet maghha li ma tmurx ghax-xoghol. Ghalhekk ma hemm l-ebda kwistjoni ta` arrikkiment indebitu da parti tal-attrici. Rilevanti ghal din il- Qorti huwa l-fatt illi ghalkemm l-attrici baqghet barra, il-konvenuta accettat li thallasha ghaz-zmien ta` bejn id-data tas-sentenza ta` l-21 ta` Mejju 2010 sakemm l-attrici tkecciet wara li kienu konkluzi l- proceduri tad-dixxiplina. Infatti l-attrici mhijiex tirreklama hlas ta` salarji ghall-perijodu ta` bejn il-21 ta` Mejju 2010 u t-2 ta` Novembru 2010. "Il-quantum tat-talba attrici kien komputat mill-Awdituri Marmara` Camilleri & Co (ara Dok C a fol 15 sa fol 19). Fuq l-iskorta ta` dak ir- rapport, ghall-perijodu ta` tmintax-il xahar ta` bejn l-20 ta` Novembru 2008 u l-20 ta` Mejju 2010, l-attrici ghandha tircievi hlas nett ta` €26,547.39 maqsum :- "Novembru 2008 "Dicembru 2008 "Jannar 2009 "Frar 2009 "Marzu 2009 "April 2009 "Mejju 2009 "Gunju 2009 "Lulju 2009 "Mejju 2010 "Mill-konteggi li ghamlu l-Awdituri, il-Qorti qeghda tiskarta l-mod kif sar il-kalkolu tal-imghax. Il-Qorti tirrileva li ghall-fattispeci tal-kaz tal-lum, l- imghax ghandu jiddekorri mid-data tan-notifika tar-rikors guramentat mhux kif pretiz mill-attrici stante li (a) id-dejn mhuwiex kummercjali; (b) fl-ittri ufficjali tal-24 ta` Mejju 2010 u tas-27 ta` Awissu 2010 intalab ammont da liquidarsi; u (c) li kien biss fir-rikors guramentat li ntalab il- hlas ta` ammont likwidat. Ghalkemm mhux qieghed jigi likwidat a favur tal-attrici l-ammont kollu li talbet, l-imghax xorta huwa dovut fuq is- somma likwidata mid-data tan-notifika tar-rikors guramentat u cioe` 6 ta` Settembru 2012."; Fir-Rikors tal-Appell imressaq minnha fis-17 ta' Ottubru, 2014, u għar-raġunijiet hemm imsemmija, l-appellanti talbet li din il-Qorti timmodifika s-sentenza appellata billi tikkonfermaha safejn sabet li l- appellanti kienet tassew kreditriċi tal-kumpannija appellata, u tħassarha safejn l-ewwel Qorti ma laqgħetx għal kollox it-talba tagħha għall-ħlas tas- somma pretiża billi, minflok, laqgħet l-eċċezzjoni ulterjuri tal-appellata dwar il-preskrizzjoni tal-azzjoni tagħha taħt l-artikolu 2148(d) tal-Kodiċi Ċivili limitatament għaż-żmien li għadda bejn l-1 ta' Settembru, 2005, u d-19 ta' Mejju, 2010; Fir-Risposta mressqa minnha fid-29 ta' Ottubru, 2014, l-appellata, warrbet l-aggravji tal-appellanti u qalet li din il-Qorti jmissha twarrabhom u tiċħad l-appell tagħha bl-ispejjeż; L-istess appellata nqdiet bir-Risposta u ressqet appell inċidentali mis-sentenza appellata billi, għar-raġunijiet hemm imsemmija, talbet li din il-Qorti li, minbarra li tiċħad l-appell prinċipali u tikkonferma s-sentenza appellata safejn laqgħet l-eċċezzjoni (ulterjuri) tal-preskrizzjoni tal-azzjoni attriċi, tirriformaha billi tiċħad it-talbiet tal-appellanti u kif ukoll dwar il-kaġ tal-ispejjeż billi tordna lill-appellanti tħallas l-ispejjeż taż-żewġ istanzi; Semgħet it-trattazzjoni tal-appelli waqt is-smigħ tal-15 ta' Ottubru, Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat li l-appelli tħallew għal-lum għas-sentenza; Ikkunsidrat: Illi l-azzjoni attriċi tirrigwarda pretensjoni ta' ħlas ta' salarju u mgħaxijiet miġmugħa fuq dak is-salarju għaż-żmien meta l-appellanti kienet tkeċċiet mix-xogħol sa dakinhar li b'sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell (Sedi Inferjuri) hija reġgħet tqegħdet fil-pożizzjoni li kienet minnufih qabel tkeċċiet wara li dik il-Qorti kienet sabet li t-tkeċċija kienet teknikament waħda inġusta. Iż-żmien li għalih tirreferi l-pretensjoni tal- attriċi appellanti kien bejn l-1 ta' Settembru, 2005, sal-20 ta' Mejju, 2010. Dan jingħad għaliex mhuwiex kontestat li l-appellata ħallset lill-appellanti s-salarju għaż-żmien li hija kienet baqgħet sospiża mix-xogħol b'salarju sħiħ bejn il-21 ta' Mejju, 2010 u t-2 ta' Novembru, 2010, li hija d-data meta ttieħdet id-deċiżjoni aħħarija tat-tkeċċija mill-impieg tagħha mal- Illi bl-aggravji tagħha mis-sentenza appellata, l-appellanti tqis (a) li r-raġunament tilqa' l-eċċezzjoni ulterjuri preskrizzjoni taħt l-artikolu 2148(d) tal-Kodiċi Ċivili għaż-żmien bejn Settembru tal-2005 u Mejju tal-2010 kien wieħed żbaljat u ma jaqbilx mal- ġurisprudenza; (b) li s-sentenza appellata fiha provvedimenti li jmorru kontra xulxin fil-parti dispożittiva tagħha; u (ċ) li l-ewwel Qorti ħaddmet ħażin il-mod u ż-żmien li kellu jimxi l-imgħax fuq is-somma likwidata dovuta mill-appellata; Illi, min-naħa l-oħra, l-aggravji tal-appellata fl-appell inċidentali tagħha jikkonsistu (i) fil-fatt li tgħid li l-ewwel Qorti ma qisitx tajjeb biżżejjed l-import tas-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell (Sedi Inferjuri) fil-21 ta' Mejju, 2010, u b'mod partikolari, kif kellu jitfisser id- degriet1 li tat dik l-istess Qorti wara l-għoti tas-sentenza li biha ħassret id- deċiżjoni li kien ta t-Tribunal Industrijali; u (ii) dwar il-kap tal-ispejjeż kif jirriżulta mis-sentenza appellata; Illi l-Qorti sejra tibda billi tqis l-aggravji tal-appellanti u b'mod partikolari bit-tieni aggravju li jitkellem dwar provvedimenti kontradittorji 1 Dan jirreferi għad-degriet mogħti mill-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fis-17.6.2010 (Dok "E" f'paġ. 96 tal-proċess) fil-parti dispożittiva tas-sentenza appellata. Jidher li dan l-aggravju tressaq bla ħsara għall-ewwel aggravju, u din il-Qorti sejra tqisu mill- aspett purament proċedurali tiegħu bla ma għalissa tagħti l-fehma tagħha fuq dak l-aggravju. F'dan l-aggravju, l-appellanti tilminta li wara li l-ewwel Qorti qatgħetha li tilqa' f'parti l-eċċezzjoni ulterjuri dwar il-preskrizzjoni tat- tmintax-il (18) xahar taħt l-artikolu 2148(d) tal-Kodiċi Ċivili dwar żmien partikolari, għaddiet biex tiċħad l-istess eċċezzjoni sewwasew fuq żmien li jinkludi dak li fih kienet laqgħetha; Illi l-appellata ma ressqet l-ebda sottomissjoni dwar dan l-aggravju; Illi l-Qorti jidhrilha li dan l-aggravju huwa mistħoqq. Huwa ċar li t- tieni u t-tielet provvedimenti fil-parti deċiżiva tas-sentenza appellata ma jistgħux joqogħdu flimkien għaliex tal-ewwel twaqqa' lit-tieni ħlief għal jum wieħed. Din il-Qorti ma għandha l-ebda dubju li dan kien lapsus calami tal-ewwel Qorti li jidher li tnissel fir-raba' taqsima tas-sentenza appellata (IV, 9) meta kienet qiegħda tqis l-applikabilità tal-imsemmija preskrizzjoni għall-każ tal-attriċi. Biex dawk il-kunsiderazzjonijiet jitqiesu sewwa u bla ma jwaqqgħu lil xulxin, għandu jirriżulta li, skond ir-raġunament tal-ewwel Qorti, l-eċċezzjoni ulterjuri kellha tintlaqa' għaż-żmien ta' qabel id-19 ta' Novembru, 2008, u mhux id-19 ta' Mejju, 2010, kif jissemma fis-sentenza Illi l-liġi2 tagħti lil din il-Qorti s-setgħa li tibdel jew issewwi xi nuqqasijiet li jkun hemm f'sentenza appellata, sakemm dan jintalab minn xi waħda mill-partijiet qabel ma l-appell jitħalla għas-sentenza u l-partijiet jingħataw l-opportunità li jinstemgħu. Dan jgħodd aktar u aktar jekk kemm-il darba l-attenzjoni ta' din il-Qorti tinġibed minn xi waħda mill- partijiet fis-sura ta' aggravju tal-appell; Illi din il-Qorti sejra tagħti l-provvediment meħtieġ f'dan ir-rigward fil-parti dispożittiva ta' din is-sentenza u wara li tqis l-aggravji l-oħrajn tal- Illi fl-ewwel aggravju tagħha l-appellanti tgħid li l-eċċezzjoni tal- preskrizzjoni tat-tmintax-il xahar ma messhiex intlaqgħet. Hija tgħid li kien biss wara l-għoti tas-sentenza tal-Qorti tal-Appell tal-21 ta' Mejju, 2010, li ħassret id-deċiżjoni tat-Tribunal Industrijali li hija setgħet tinterpella lill-appellata biex tħallasha l-arretrati tals-salarju tagħha. ma ngħatat dik is-sentenza, hija ma kinitx f'qagħda li tressaq talba bħal dik, aktar u aktar meta hija kienet tkeċċiet sommarjament mill-impieg tagħha u l-kontestazzjoni quddiem it-Tribunal kienet sewwasew fuq is- siwi u l-legalità tat-tkeċċija. Ma kienx fis-setgħa tat-Tribunal li jillikwida s- salarji li kienet jistħoqqilha, qabel ma jiddeċiedi jekk it-tkeċċija tagħha mill- impieg kenitx skond il-liġi jew le; 2 L-ewwel proviso tal-art. 175(2) tal-Kap 12 Illi għal dan l-aggravju, l-appellata tilqa' billi tgħid li s-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell li ħassret id-deċiżjoni tat-Tribunal Industrijali ma qalet bl-ebda mod li l-appellanti kellha terġa' tiddaħħal lura għax- xogħol: lanqas ma qatgħetha li l-appellata ma kellhiex raġunijiet tajbin biex tkeċċiha mix-xogħol, għaliex kieku għamlet hekk kienet tkun qiegħda tieħu f'idejha s-setgħat li l-liġi3 tagħti biss lit-Tribunal. Minħabba f'hekk, l- appellata tgħiud li l-appellanti ma setgħet qatt tippretendi ħlas ta' xi salarju jew paga għaż-żmien kollu li ma ħadmitx għaliex b'dan il-mod kien ifisser li tistagħna indebitament bi ħsara tal-istess appellata; Illi l-Qorti tibda biex tgħid li s-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell fil-21 ta' Mejju, 20104, ħassret id-deċiżjoni mogħtija mit-Tribunal Industrijali fit-23 ta' Frar, 20105, fuq is-saħħa li "l-parti disposittiva tikkontjeni kontradittorjetà u dan iġib li s-sentenza għandha titwarrab u sostitwita bil-provvediment infraskritt. Għal dawn il-motivi din il-Qorti qed takkolji l-ewwel gravam ta' l-appellanti, tannulla s-sentenza appellata, u tordna li l-istess appellanti għandha titqiegħed fl-istat ante quo il- liċenzjament tagħha b'mod li jkunu tutelati kif jixraq id-drittijiet tagħha fil- konfront tal-infrazzjonijiet addebitati lilha mill-kumpanija appellata. ..". F'degriet mogħti fis-17 ta' Ġunju, 2010, fuq talba magħmula mill- 75(1) tal-Att XXII tal-2002 dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali (Kap 452) 4 Dok "B", f'paġġ. 6 sa 14 tal-proċess 5 Dok "A", f'paġġ. 77 sa 82 tal-proċess appellanti b'rikors tagħha tat-2 ta' Ġunju, 20106, biex issib lill-appellata ħatja ta' disprezz talli xorta waħda ma ħallithiex tidħol lura għax-xogħol minkejja s-sentenza, il-Qorti tal-Appell qalet "Fl-ewwel lok il-Qorti tagħmilha ċara illi l-provvediment minnha mogħti fis-sentenza tal-21 ta' Mejju, 2010 bejn il-partijiet hija ma ordnatx ir-re-inseriment fil-post tax- xogħol tar-rikorrenti, appellanti f'dik il-kawża, iżda sempliċiment li din titqiegħed fl-istat 'ante quo' il-liċenzjament tagħha biex ikollha l- opportunità tiddefendi ruħha fil-konfront tal-addebiti li bihom ġiet akkużata mill-prinċipali tagħha. F'dawn iċ-ċirkostanzi u skond l-interpretazzjoni ta' dak il-ġudikat it-tieni talba tar-rikorrenti ma tistax tiġi eżawdita u qed tiġi miċħuda". Ta' min jgħid li fiż-żmien li għalih tirreferi s-sentenza fuq imsemmija, l-appellanti kienet sospiża milli tidħol għax-xogħol b'paga sħiħa. Huwa fil-qafas ta' dawn iż-żewġ provvedimenti u din iċ-ċirkostanza fattwali li kemm l-aggravju tal-appellanti u kif ukoll il-pożizzjoni tal- appellata (b'mod partikolari fl-appell inċidentali tagħha) jmisshom jitqiesu; Illi l-appellanti tgħid li l-pretensjonijiet tagħha għall-ħlas tas-salarji ma setgħu qatt jaqgħu bil-preskrizzjoni qabel ma l-kwestjoni kienet definita bis-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell. Hija tgħid li, hekk kif ingħatat dik is-sentenza, hi ma ħliet l-ebda ħin w ġudizzjarjament lill-appellata biex tersaq għal-likwidazzjoni u l-ħlas ta' dak li kien lilha dovut. B'dan l-argument il-Qorti tifhem li l-aggravju jirrigwarda 6 Dok "Ċ", f'paġ. 88 tal-proċess l-kwestjoni taż-żmien li fih seta' jibda miexi ż-żmien preskrittiv u, sussidjarjament, jekk kienx hemm xi raġuni li żżomm milli dak iż-żmien Illi l-Qorti tibda biex tqis li, mill-mod kif fasslet dan l-aggravju, l- appellanti tistqarr impliċitament li l-pretensjonijiet tagħha jistgħu jintlaqtu bil-mixi tal-preskrizzjoni. Madankollu, hija żżid tgħid li ż-żmien ma setax jibda għaddej qabel ma ngħatat is-sentenza li ħassret id-deċiżjoni tat- jibda għaddej; Illi hija ħaġa magħrufa li hija l-liġi nnifisha li f'kull każ tistabilixxi ż- żmien minn mindu jibda jgħaddi u fih jagħlaq xi perjodu preskrittiv. titqajjem l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni, l-Qorti trid dejjem u f'kull każ issib liema tkun id-data li minnha jibda għaddej iż-żmien preskrittiv u jekk mill- provi dik id-data ma toħroġx, l-eċċezzjoni trid titwarrab u ma tintlaqax7. Fl-artikolu 2137 tal-Kodiċi Ċivili l-liġi tagħmilha ċara li biex wieħed iqis minn meta jibda għaddej iż-żmien preskrittiv dwar xi azzjoni, ma jittieħed l-ebda qies tal-istat jew tal-kundizzjoni tal-persuna li lilha tkun tmiss xi azzjoni8. Fi kliem ieħor, biex żmien ma jibdiex għaddej kontra l-persuna li jkollha dritt ta' azzjoni, irid ikun hemm impossibilità lil hinn mir-rieda ta' dik l-istess persuna li tkun ġejja minn kawża barranija li dik il-persuna ma Ċiv. 5.4.1993 fil-kawża fl-ismijiet Rachid vs Camilleri Known As Pirotta et (Kollez. PS 9.4.2010 fil-kawża fl-ismijiet Josette Gherxi vs Darren Santoc setgħetx tinqala' minnha9. Fil-każ ta' talba għall-ħlas ta' paga jew salarju li ma jkunux tħallsu, hija l-liġi ġenerali li tirregola l-kwestjoni, ladarba l-liġi speċjali li tirregola l-impieg ma tistabilix xi regola partikolari ta' żmien fejn il-persuna li tkun għandha tfittex għal tali ħlas fi proċeduri li mhumiex ta' Għalhekk, il-pretensjonijiet tal-appellanti riedu jitqiesu skond il-liġi li tirregola l-proċediment ċivili, jiġifieri l-Kodiċi Ċivili; Illi ladarba l-appellanti tgħid li ż-żmien tal-preskrizzjoni ma setax jibda għaddej ħlief qabel ma ngħatat is-sentenza tal-Qorti tal-Appell, dan ifisser li hija tqis li jew kien hemm xi raġuni li ssospendiet il-mixi tal- preskrizzjoni jew xi raġuni li timpediha. L-appellanti ma semmiet l-ebda raġuni maħsuba fil-liġi li jew impediet il-mixi taż-żmien preskrittiv dwar il- pretensjonjiet tagħha11 u wisq anqas li waqqfet jew issospendiet tali Fit-tieni lok, l-azzjoni li hija fetħet kontra l-appellata quddiem it- Tribunal Industrijali kienet waħda għal dikjarazzjoni li t-tkeċċija tagħha mill-impieg kienet waħda inġusta, u mhux azzjoni għall-ħlas ta' paga li nżammet. Fit-tielet lok, fejn jidħol l-għoti ta' servizzi, iż-żmien tal- preskrizzjoni jibqa' miexi minkejja li dak li jkun jibqa' jagħti jew jixtieq jibqa' jagħti tali servizzi13, sakemm id-debitur tal-obbligazzjoni ma jkunx iddikjara mod ieħor bil-miktub14; 15.2.1965 fil-kawża fl-ismijiet Attard et noe vs Fenech (Kollez. 47(2) tal-Kap 452 11 Artt. 2118 sa 2121 tal-Kap 16 12 Artt. 2122 sa 2125 tal-Kap 16 13 Art. 2151(1) tal-Kap 16 14 Art. 2151(2) tal-Kap 16 Illi fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha, l-appellanti ma tistax toiqgħod fuq iċ-ċirkostanza tas-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell li ħassret id-deċiżjoni tat-Tribunal Industrijali, u dan ukoll għaliex dik il-Qorti għamlitha ċara – f'degriet li hija tat wara l-għoti tas-sentenza tagħha – li hija ma kinitx ordnat li l-appellanti terġa' tiddaħħal lura fl-impieg. Għalhekk, jekk l-appellenti kellha f'moħħha li żżomm sħiħa pretensjonijiet tagħha għall-ħlas ta' salarji ladarba kienet qiegħda tikkontesta s-siwi tat-tkeċċija tagħha mill-impieg, ma kien hemm xejn x'iżommha milli, mqar b'ittra uffiċjali, twaqqaf kull darba l-mogħdija ta' dak iż-żmien skond kemm meħtieġ15. Ir-raġuni miġjuba 'l quddiem minnha fis-sens li riedet tistenna l-pronunċjament tal-Qorti tal-Appell ma tista' bl- ebda mod tissarraf f'dik iċ-ċirkostanza ta' impossibilità maħluqa minn kawża barranija għar-rieda tagħha li ssemmiet aktar qabel; Illi lil hinn minn hekk, din il-Qorti ssib li l-istħarriġ mirqum li wettqet l-ewwel Qorti dwar liema żmien ta' preskrizzjoni jgħodd għall-każ kien tajjeb u mistħoqq u daqstant ieħor kien tajjeb it-tħaddim tal-liġi għaċ- ċirkostanzi partikolari tal-każ u dwar l-effetti li ħallew iż-żewġ ittri uffiċjali li l-appellanti bagħtet lill-appellata wara l-għoti tas-sentenza tal-Qorti tal- 2128 tal-Kap 16 Illi għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti ssib li l-aggravju mhuwiex mistħoqq u mhux sejjer jintlaqa'; Illi fit-tielet aggravju tagħha l-appellanti tgħid li l-ewwel Qorti ma għamlitx sewwa li ordnat li l-imgħaxijiet kellhom jibdew jgħaddu minn dakinhar li l-appellata laqgħet in-notifika tal-kawża miftuħa kontriha mill- Hija tgħid li l-imgħaxijiet bdew jimxu minn dakinhar li kull ħlas ta' salarju dovut lilha kellu jitħallas u dan minħabba li, bi-tħassir tad- deċiżjoni tat-Tribunal Industrijali, hija effettivament baqgħet fl-impieg mal- Illi l-appellata twarrab dan l-aggravju u tgħid li l-appellanti qatt ma interpellatha biex tħallasha s-salarju pretiż, u kien biss bis-saħħa taż- żewġ ittri uffiċjali li talbet li ssir il-likwidazzjoni ta' dak li kienet qiegħda tippretendi bħala ħlas. L-appellata żżid tgħid li hija qatt ma aċċettat li l- appellanti kien jistħoqqilha titħallas xi salarju, għaliex lill-appellanti kienet temmitilha l-impieg u ħadd ma għandu jedd għall-ħlas ta' salarju jekk ma jkunx impjegat u jekk ma jaħdimx ix-xogħol li jkun imqabbad jaħdem; Illi l-Qorti tqis li r-raġunament tal-ewwel Qorti fis-sentenza appellata dwar din il-kawżali huwa tajjeb u skond il-liġi. Kien biss fir-Rikors Maħluf li bih fetħet din il-kawża li l-appellanti semmiet għall-ewwel darba s- somma li hija kienet qiegħda tippretendi bħala dik li jistħoqqilha titħallas. Sa dak inhar, kulma kienet talbet kien li l-appellata tersaq għal- likwidazzjoni ta' dak il-ħlas. F'każ bħal dak, tgħodd ir-regola li in illiquidis Minbarra dan, ladarba l-liġi partikolari ma tipprovdix għal ħlas ta' mgħax fuq ammonti pretiżi minn impjegat dwar ħlasijiet miżmuma mill-prinċipal tiegħu, ikollhom jitħaddmu r-regoli ġenerali tal-krediti16. Għalhekk, f'dan il-każ, il-morożità min-naħa tal-appellata seħħet hekk kif laqgħet in-notifika tat-talba ġudizzjarja li biha l-appellanti fetħet il-kawża tagħha; Illi fid-dawl ta' dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Qorti ssib li dan l- aggravju mhuwiex mistħoqq lanqas u mhix sejra tilqgħu; Illi l-Qorti se tgħaddi biex tqis l-aggravji tal-appellata fl-appell inċidentali tagħha. Qorti ma qisitx sewwa l-import tas-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell li kienet ħassret id-deċiżjoni tat-Tribunal Industrijali. Hija tgħid li l-ewwel Qorti messha sabet li l-pretensjonijiet kollha tal-appellanti kellhom ikunu miċħuda għaliex tgġid li kienu msejsa fuq "interpretazzjoni għal kollox miġbuda (recte: imġebbda) u li (ma) tirrispekkjax l-istat ta' dritt għal dak li jirrigwarda l-konsegwenzi ta' tkeċċija li jiġi deċiż li kienet inġusta". żżid tgħid li s-sentenza appellata ħadet f'idejha setgħat li l-liġi tagħtihom 16 P.A. GCD 24.2.2004 fil-kawża fl-ismijiet Francis Hamer vs Kummisarju tal-Pulizija (mhix appellata) li kienet tirrigwarda każ ta' talba għall-ħlas ta' mgħax u 'allowances' mitlufa minn uffiċjal pubbliku għaż-żmien li kien interdett sakemm tmexxew kontrih proċeduri dixxiplinari li huwa waħdu seta' konsegwenzi u l-effetti ta' tkeċċija u jekk kinitx waħda ġusta jew inġusta; Illi l-appellanti ma ressqet l-ebda Risposta għall-appell inċidentali; Illi l-Qorti tqis li dan l-aggravju jippreżumi li s-sentenza appellata ndaħlet f'ħaġa li taqa' bil-liġi fis-setgħat esklussivi tat-Tribunal Industrijali. Il-Qorti hija tal-fehma li dan mhuwiex il-każ. L-effetti tas-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell meta ħassret id-deċiżjoni tat-Tribunal Industrijali kienu sewwasew dawk li ħassru dak il-proċediment u, minħabba li dik il-Qorti sabet li l-mod kif saret it-tkeċċija ma kienx tajjeb, reġgħet qiegħdet lill-appellanti fil-qagħda li kienet qabel l-1 ta' Settembru, Sa dakinhar u minn xi jumejn qabel, l-appellanti kienet twaqqfet milli tidħol għax-xogħol (sospiża) b'paga sħiħa. Kif qalet l-ewwel Qorti fis- sentenza appellata, din kienet deċiżjoni li l-appellata ħadet minn rajha u sakemm tistħarreġ l-akkużi li bihom xliet lill-impjegata tagħha. Kif jidher ċar mid-degriet li tat il-Qorti tal-Appell f'Ġunju tal-2010, kulma għamlet dik is-sentenza kien li reġġgħet lura l-qagħda biex l-appellanti tkun tista' tiddefendi ruħha sewwa mix-xiljiet li l-appellata kienet għamlitilha qabel nediet il-proċeduri dixxiplinari; Illi dan ifisser li l-appellanti reġgħet tqiegħdet fil-pożizzjoni ta' impjegata sospiża b'salarju sħiħ. L-effetti ta' dik il-qagħda kienu li, sakemm intemmu l-proċeduri dixxiplinari kontra l-appellanti jew sakemm l-appellata ma ordnatx mod ieħor, l-appellanti kienet trid titqies bħala impjegata sospiża bi ħlas sħiħ. L-appellata nediet proċess ġdid dixxiplinari li wassal għal deċiżjoni li l-appellanti titkeċċa mill-impieg. Kemm hu hekk, l-appellata ħallset lill-appellanti s-salarju sħiħ taż-żmien kollu li dam għaddej dan il-proċess li ntemm bit-tkeċċija fit-2 ta' Għalhekk, l-appellata ma tistax tlum lill-ewwel Qorti li ħaddmet l-effetti naturali u legali li kienet iġġib magħha s-sentenza tal- Qorti tal-Appell. Minbarra dan, din il-Qorti ma tifhimx kif l-appellata tista' ssostni dan l-aggravju tagħha meta kienet hija stess li ħallset lill-appellanti l-paga għaż-żmien wara li ngħatat is-sentenza mill-Qorti tal-Appell sa dakinhar li ttieħdet id-deċiżjoni tat-tkeċċija tagħha mill-impieg, ukoll jekk tgħid li għamlet dan b'rispett lejn dak li iddeċidiet il-Qorti tal-Appell u mhux għaliex taqbel mal-pretensjonijiet tal-appellanti. L-ewwel Qorti ma wettqet l-ebda funzjoni li l-liġi tħalli għas-setgħa esklussiva tat-Tribunal. Din il-Qorti żżid tgħid ukoll li dan l-aggravju diġà kien il-mertu ta' talba mressqa mill-appellata għar-ritrattazzjoni tas-sentenza mogħtija mill- Qorti tal-Appell u liema talba ma ntlaqgħetx17; Illi għalhekk, dan l-aggravju ma huwiex tajjeb u ma jistax jintlaqa'; Inf RCP 27.1.2011 fil-kawża fl-ismijiet Antoinette Foo vs CareMalta Limited għal dan l-aggravju; Illi bit-tieni aggravju l-appellata tgħid li l-ewwel Qorti ma għamlitx sewwa li għabbietha bil-ħlas tal-ispejjeż tagħha. Ma tagħti l-ebda raġuni Illi l-Qorti ssib li dan l-aggravju mhuwiex tajjeb u ma jidhrilhiex li għandha għalfejn toqgħod tinħela wisq fuqu. Tgħid biss li l-ewwel Qorti tat ir-raġuni għalfejn dehrilha li kull waħda mill-partijiet kellha tħallas l- ispejjeż tagħha u dan skond ma titlob il-liġi18. Minn qari tal-atti tal-kawża joħroġ ċar li kull waħda mill-partijiet kienet telliefa f'xi punt tal-kawża, u għalhekk l-ewwel Qorti mxiet sewwa meta iddisponiet mill-kap tal-ispejjeż bil-mod imsemmi fis-sentenza appellata; Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-appelli Tilqa' limitatament l-appell ewlieni tal-attriċi appellanti fir-rigward tat- tieni aggravju tagħha, imma tiċħad l-istess appell fil-bqija; Tiċħad inċidentali tal-kumpannija 223(3) tal-Kap 12 għalhekk: Tirriforma s-sentenza appellata mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fit- 30 ta' Settembru, 2014, fil-kawża fl-ismijiet premessi billi, għall-finijiet tal-parti dispożittiva tal-imsemmija sentenza, il-frażi "d-19 ta' Mejju, 2010" titħassar u minflokha tidħol il-frażi "id-19 ta' Novembru, 2008", u tikkonfermaha għal kollox fil-bqija; u Tordna li kull parti tħallas l-ispejjeż tal-appell rispettiv tagħha. Joseph Micheal Prim Imhallef Deputat Registratur gr