IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar it-Tnejn 13 ta' Novembru 2017 Appell Kostituzzjonali Numru 8/2015/1 MCH L-Onor. Prim Ministru u l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika Dan huwa appell tal-attur minn sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal- Qorti Ċivili fil-kompetenza tagħha kostituzzjonali fl-4 ta' Ottubru 2016 li sabet li kien hemm ksur tal-jedd tiegħu mħares taħt l-art. 6(3)(ċ) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali ["il-Konvenz- joni"] meta ma tħalliex jikkonsulta ma' avukat qabel ma tteħditlu stqarrija mill-pulizija. Billi iżda sabet illi l-ksur tal-jedd tal-attur kien biss wieħed formali u ta' ebda konsegwenza ta' ħsara fuq il-proċess Appell Kostituzzjonali numru 8/2015/1 kriminali, l-ewwel qorti ddeċidiet li dikjarazzjoni tal-ksur tal-jedd hija rimedju biżżejjed. Ukoll, l-ewwel qorti ma sabet l-ebda ksur tal-artt. 7 u 14 tal-Konvenzjoni u tal-artt. 36 u 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta ["il- Kostituzzjoni"] Il-fatti li wasslu għal din il-kawża ġew imfissra fis-sentenza appellata: »Fis-27 ta' Awissu 2008 ir-rikorrent wasal ġewwa l-ajruport inter- nazzjonali ta' Malta minn Spanja. Hu twaqqaf mill-awtoritajiet mal- wasla tiegħu skont il-poteri mogħtija lilhom mill-liġi u dan a bażi ta' suspett fil-konfront tiegħu. Ir-rikorrent ta l-kunsens tiegħu għat-teħid tal-x-rays u ġie infurmat li t-teħid ta' tali x-rays kien intiż sabiex jiġi stabbilit jekk hu kienx qiegħed iġorr xi kapsoli li fihom id-droga. Eventwalment huwa ġie mressaq il-qorti akkużat b'diversi reati u sussegwentement, fuq ammissjoni, kien instab ħati tal-istess u weħel sentenza ta' priġunerija u multa.« L-attur imbagħad fetaħ din il-kawża tallum u talab illi l-qorti: »1. tiddikjara illi ġew leżi d-drittijiet tal-esponenti għal smigħ xieraq kif sanċiti fl-artikoli 3, 6, 7 u 14 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-artikoli 36 u 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta; u »2. takkorda dawk ir-rimedji effettivi u xierqa fiċ-ċirkostanzi.« Il-konvenuti ressqu dawn l-eċċezzjonijiet: »1. illi fil-proċeduri odjerni r-rikorrent qiegħed jallega li huwa sofra ksur tad-drittijiet fundamentali tiegħu kif protetti bl-artikolu 3,6,7 u 14 tal-Konvenzjoni Ewropea u bl-artikoli 36 u 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta. Talab ukoll li jingħata rimedju; »2. illi in linea preliminari, in kwantu l-mertu tal-każ jikkonċerna pro- ċeduri kriminali li ttieħdu fil-konfront tar-rikorrent, l-Onorevoli Prim Ministru ma jiffigura mkien f'dan ix-xenarju u lanqas huwa edott mill-fatti tal-każ u għalhekk għandu jiġi liberat mill-osservanza tal- ġudizzju; »3. illi subordinament u bla preġudizzju għas-suespost, fil-mertu, l- esponenti jirrespinġu l-pretensjonijiet tar-rikorrent bħala infondati fil-fatt u fid-dritt; »4. illi dwar il-fatti tal-każ l-esponenti jirrilevaw immedjatament illi kif jirriżulta mill-atti tal-każ kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija v. Joseph Cachia Castelletti, ir-rikorrent twaqqaf mill-awtoritajiet mal-wasla tiegħu ġewwa Malta skont il-poteri mogħtija lilhom mill-liġi u dan a bażi ta' suspett raġjonevoli fil-konfront tiegħu. Eventwalment huwa ġie mressaq il-qorti akkużat b'diversi reati u sussegwentement instab ħati tal-istess u ntbagħat il-ħabs u weħel ukoll multa; »5. illi matul l-interrogazzjonijiet, għalkemm ma kienx assistit minn avukat għax dan id-dritt ma kienx għadu ġie fis-seħħ fil-liġi Maltija, id-drittijiet kollha tar-rikorrent xorta ġew salvagwardjati u anke ngħata t-twissijiet kollha skont il-liġi; » 6. illi r-rikorrent ta l-kunsens tiegħu għat-teħid tal-x-rays volontarja- ment u dan minkejja li kien infurmat li t-teħid ta' tali x-rays kien intiż sabiex jiġi stabbilit jekk hu kienx qiegħed iġorr xi kapsoli li fihom id-droga; »7. illi fuq għażla libera tar-rikorrent, waqt il-proċeduri kriminali fil- konfront tiegħu, huwa ammetta l-akkużi kollha miġjuba kontrih fil- preżenza tal-avukat tiegħu, u baqa' jippersisti b'din l-ammissjoni minkejja li ngħata żmien biex jerġa' jaħsibha u minkejja li ġie mwissi mill-qorti bil-konsegwenzi kollha li dik l-ammissjoni kienet iġġib magħha. »Dwar l-ilment tar-rikorrent li jolqot in-nuqqas ta' assistenza legali »8. illi fl-ewwel lok l-esponenti jopponu fermement l-allegazzjonijiet li qiegħed jagħmel ir-rikorrent li huwa ġie mġiegħel jagħti l-kunsens tiegħu sabiex jittiħdulu xi x-rays. L-esponenti anzi jisħqu li tali kunsens ingħata b'mod ħieles u dan kif ser jiġi pruvat aħjar waqt it-trattazzjoni tal-kawża; Illi inoltre l-allegazzjoni illi, li kieku r-rikorrent tħalla jikkonsulta ruħu ma' avukat, l-eżitu kien ikun differenti hija waħda purament gratuwita u spekulattiva u għandha għalhekk tiġi trattata bħala tali; »10. illi l-esponenti jirrilevaw ulterjorment li ma hemm xejn straordinarju fil-fatt li l-istqarrija li r-rikorrent irrilaxxa lill-pulizija kienet iffirmata minn Spettur u Surġent. Din hija proċedura li ilha tiġi mħaddma għal għexieren ta' snin mill-Korp tal-Pulizija u għalhekk anke tali insinwazzjoni hija purament fiergħa; »11. illi in tema legali, minkejja numru ta' sentenzi mogħtija kemm mill- Qorti Kostituzzjonali f'Malta kif ukoll minn dik Ewropea għad- Drittijiet tal-Bniedem dwar in-nuqqas t'assistenza legali, jirriżulta b'mod ċar u inekwivoku li ebda qorti, f'ebda ħin, ma stabbiliet bħala prinċipju universali li n-nuqqas ta' assistenza legali f'xi stadju tal-investigazzjonijiet awtomatikament iġġib magħha leżjoni tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem kif sanċiti fl-artikolu 39 tal- Kostituzzjoni ta' Malta u fl-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropeja tad- Drittijiet tal-Bniedem; taċ-ċirkostanzi partikolari »12. illi effettivament il-qrati f'każijiet ta' din ix-xorta għamlu analiżi individwali li kellhom quddiemhom, b'dan li kien biss wara eżami akkurat tal-assjem taċ-ċirkostanzi kollha illi l-istess qrati waslu għall-konklużjoni jekk, f'dawk il-każijiet partikolari, in-nuqqas ta' assistenza legali kinetx leżiva jew le tad-drittijiet umani tal-akkużati in kwistjoni; ta' kull każ »13. illi kif ser jiġi ppruvat aħjar waqt it-trattazzjoni tal-kawża, fil-każ odjern ma għandu jirriżulta ebda ksur ta' drittijiet fundamentali ta- rikorrent Feilazoo; »14. illi inoltre u bla preġudizzju għas-suespost in kwantu l-proċeduri lamentati mir-rikorrent huma ormai res judicata, id-dritt għal smigħ xieraq irid jiġi evalwat fir-rigward tat-totalità tal-proċeduri kollha u Appell Kostituzzjonali numru 8/2015/1 mhux fir-rigward ta' mument speċifiku kif qed jipprova jagħmel ir- rikorrent odjern; »15. illi effettivament ir-rikorrent ingħata t-twissijiet kollha skont il-liġi u cioè li ma kienx obbligat jitkellem sakemm ma kienx hekk jixtieq iżda li dak li ser jgħid seta' jinġieb bħala prova kontra tiegħu; »16. illi kif ser jiġi ppruvat waqt it-trattazzjoni tal-każ, kemm fl-għoti tal- kunsens għat-teħid tal-x-rays kif ukoll għal dak li jirrigwarda r- rilaxx tal-istqarrija, r-rikorrent irrikonoxxa li kien qiegħed jifhem l- import taċ-ċirkostanza li kien jinsab fiha; »17. illi inoltre u għar-raġunijiet suesposti l-allegata vulnerabilità tar- rikorrent qiegħda wkoll tiġi fermament opposta mill-esponenti. Kif ser jirriżulta waqt it-trattazzjoni tal-każ, ir-rikorrent kellu maturità biżżejjed li jkun ben konsapevoli tar-riskji u l-konsegwenzi li seta' jiffaċja minħabba l-attività illeċita li tagħha eventwalment instab ħati; »18. illi inoltre fil-proċeduri kriminali, apparti xhieda oħra li tressqu, ir- rikorrent odjern ammetta għall-imputazzjonijiet kif dedotti kontrih, u minkejja li huwa ngħata ħin biżżejjed biex jirrifletti dwar dan huwa baqa' jippersisti b'tali ammissjoni ta' ħtija. Dan kollu sar fil- preżenza u bl-assistenza tal-avukat tal-fiduċja tiegħu; »19. illi wkoll u mingħajr preġudizzju għas-suespost, ir-rikorrent fl-ebda waqt tal-proċeduri kriminali in kontestazzjoni ma attakka l-validità jew il-volontarjetà tal-għoti tal-kunsens tiegħu għat-teħid tal-x-rays jew għar-rilaxx tal-istqarrija u lanqas ma oppona għall-preżentata tal-istess, iżda huwa proprju issa, tant snin wara, li qed issir l- allegazzjoni ta' xi vjolazzjoni ta' drittijiet tiegħu; »20. lli l-fatt illi r-rikorrent l-ewwel ħalla l-proċeduri kollha quddiem il- qrati ordinarji jiġu konklużi imbagħad qagħad jistenna u wara tant snin 'ħareġ mill-komma' lanjanzi li huma ta' natura kostituzzjonali jġib bħala konsegwenza illi t-tqanqil ta' dawk il-lanjanzi jkunu frivoli u vessatorji. Il-frivolu jew vessatorju jinkorpora mhux biss l- infondat u l-fieragħ, iżda wkoll it-tqanqil ta' argumenti b'mod intempestiv u b'mod illi jkun jidher manifestament illi jkunu ntgħażlu biex jerġgħu jiftħu materja li ormai hija res judicata; »21. illi fid-dawl tas-suespost kif ukoll kif għandu jirriżulta mill-atti tal- proċess kriminali huwa manifest li d-drittijiet tar-rikorrent, senjata- ment dawk sanċiti fl-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea tad- Drittijiet tal-Bniedem u l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, qatt ma ġew leżi. »Dwar l-ilment tar-rikorrent li jolqot id-diskrezzjoni tal-Avukat Ġenerali »Eċċezzjonijiet dwar l-artikolu 7 tal-Konvenzjoni Ewropea u l-artikolu 39(8) tal-Kostituzzjoni ta' Malta »22. illi fl-ewwel lok jiġi rilevat li l-kariga tal-esponent stabbilita a tenur tal-artikolu 91 tal-Kostituzzjoni ta' Malta hija waħda li tagħtih is- setgħa li jistitwixxi, jagħmel u jwaqqaf proċeduri kriminali, oltre s- setgħat oħrajn mogħtija lilu b'xi liġi f'termini li jawtorizzawh li jeżerċita dik is-setgħa fil-ġudizzju individwali tiegħu. Din id- diskrezzjoni hija waħda direzzjonali u mhux kostituttiva tal-azzjoni penali, liema azzjoni hija prosegwibbli indipendentement mill- esponent; »23. illi fil-kuntest tal-proċeduri odjerni d-diskrezzjoni tal-esponent dwar l-għażla tal-forum li quddiemu l-imputat ġie akkużat sabiex jiġi ġudikat skont il-liġi ġiet eżerċitata proprju f'dawn il-parametri in kwantu b'mod kuxjenzjuż wasal għad-deċiżjoni tiegħu fid-dawl ta' kriterji li huma faċilment rintraċċabbli u identifikabbli fil-ġuris- prudenza nostrali senjatament il-kwantità ta' droga, it-tip ta' droga, il-livell ta' parteċipazzjoni tal-akkużat fir-reat, l-istqarrija tiegħu, il- fedina penali, kif ukoll aggravanti u ċirkostanzi oħra partikolari għall-każ; »24. illi l-esponent jeċċepixxi li anke jekk il-kriterji użati minnu fid- deċiżjoni dwar il-qorti li quddiemha tintbagħat persuna m'humiex elenkati fil-liġi, dan il-fatt waħdu m'għandux iwassal awtomatika- ment għal sejbien ta' ksur ta' drittijiet fundamentali tar-rikorrent taħt l-artikolu 7 tal-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet u l-Liberta- jiet Fundamentali tal-Bniedem u taħt l-artikolu 39(8) tal-Kostituzz- joni ta' Malta u dan kif ser jiġi pruvat aħjar waqt it-trattazzjoni tal- kawża; »25. illi l-esponent itenni li kull każ għandu l-fattispeċi partikolari tiegħu u l-ordni mogħtija minnu sabiex ir-rikorrent odjern jitressaq quddiem il-Qorti Kriminali ngħatat b'mod kuxjenzjuż skont iċ- ċirkostanzi partikolari tal-każ tiegħu; »26. illi effettivament il-piena li ngħata r-rikorrent mill-qorti kienet taqa' fil-parametri tal-kompetenza tal-Qorti Kriminali u mhux dik tal- Qorti tal-Maġistrati u għalhekk dan ikompli juri kemm l-użu tad- diskrezzjoni mill-Avukat Ġenerali kien ġust u korrett; »27. illi inoltre tenut kont in-natura tar-reat li bih ġie akkużat u misjub ħati r-rikorrent għandu jitqies li kien prevedibbli għalih li jantiċipa li l-każ tiegħu kien ser jispiċċa quddiem il-Qorti Kriminali; »28. illi għaldaqstant u fid-dawl tas-suespost m'għandu jirriżulta li hemm ebda leżjoni tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrent taħt l- artikolu 39(8) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-artikolu 7 tal-Konvenz- joni Ewropea għad-Drittijiet u l-Libertajiet Fundamentali tal- Bniedem; »Eċċezzjonijiet dwar l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea u l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta »29. illi fil-fehma tal-esponenti l-użu tad-diskrezzjoni tal-Avukat Ġenerali fix-xenarju in kwistjoni ma tmurx kontra l-provvedi- menti tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-artikolu 6 tal- Konvenzjoni. In fatti, ir-rikorrent ġie mressaq quddiem qorti stabbilita bil-liġi. L-artikoli tal-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni in deżamina jirregolaw il-mod kif jitmexxa l-proċess quddiem il- qorti u mhux kif persuna tinġieb quddiem il-qorti. Sew quddiem il-Qorti Kriminali u sew quddiem il-Qorti tal-Maġistrati, min ikun mixli b'akkuża kriminali jkollu l-garanziji kollha li jrid dan l- artikolu. Imkien f'dan l-artikolu ma tingħata garanzija illi l- prosekutur ma għandux ikollu diskrezzjoni bħal dik mogħtija lill- Avukat Ġenerali mill-liġi stess; »30 iIlli tali funzjoni tal-Avukat Ġenerali mhix sinonima mal-funzjoni ta' ġudikant. Il-fatt illi l-liġi tagħti diskrezzjoni lill-Avukat Ġenerali fejn jista' jagħżel quddiem liema qorti jkun ser jisma' l-każ ma jfissirx illi b'xi mod l-Avukat Ġenerali jikkonverti ruħu f'ġudikant; Appell Kostituzzjonali numru 8/2015/1 »31. illi bl-eżerċizzju tad-diskrezzjoni mogħtija lilu, l-Avukat Ġenerali ma jkunx qiegħed b'xi mod jagħti xi deċiżjoni fuq il-mertu tal- akkużi. Li jsir huwa li jiġi stradat il-każ billi tiġi eżaminata l- gravità tiegħu fid-dawl taċ-ċirkostanzi li jiċċirkondaw il-kom- missjoni tar-reat. L-istess jingħad fuq il-piena u cioè li l-Avukat Ġenerali ma jiddeċidix il-piena li għandha tiġi inflitta f'każ li persuna tinsab ħatja. Għall-massimu, hija l-liġi stess li tip- preskrivi l-minimu u l-massimu tal-piena f''każ ta' sejbien ta' ħtija. L-Avukat Ġenerali, bħala prosekutur, l-aktar li jista' jagħmel huwa li jiddetermina l-forum kompetenti li fih imbagħad tinstema' l-kawża. Biss l-Avukat Ġenerali ma għandux setgħa la fuq jekk persuna tinstabx ħatja jew le, u l-anqas għandu setgħa jiddetermina l-piena erogabbli fil-każ li dak il-forum isib lill-akkużat ħati tal-akkużi kontestati lilu; »32. illi dan jingħad peress li l-Avukat Ġenerali ma għandu l-ebda poter jew kontroll fuq jekk akkużat jinstabx ħati jew le u dana stante illi tali deċiżjoni tittieħed mill-organu kompetenti illi hija l- qorti. Bil-poter mogħti bil-liġi, l-Avukat Ġenerali ma hu qed jagħmel ebda pre-judgment jew ġudizzju fuq ħtija tal-persuna li mexxa kontra tagħha; »33. illi l-prinċipji kollha suesposti diġà ġew stabbiliti f'katina ta' ġurisprudenza nostrali; »34. illi għaldaqstant u fid-dawl tas-suespost m'għandu jirriżulta li hemm ebda leżjoni tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrent taħt l- artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-artikolu 6 tal-Konvenz- joni Ewropea għad-Drittijiet u l-Libertajiet Fundamentali tal- Bniedem; »35. illi sabiex jiġi kkunsidrat argument taħt il-kappa ta' dan l-artikolu irid isir tqabbil ta' like with like. »36. illi l-fatt li l-Avukat Ġenerali jagħti l-kunsens tiegħu sabiex ċerti każijiet jinstemgħu quddiem il-Qorti tal-Maġistrati filwaqt li oħrajn għandhom jinstemgħu quddiem il-Qorti Kriminali huwa proprju minħabba li jkunu jvarjaw iċ-ċirkostanzi tal-każijiet rispettivi b'dan li l-każijiet l-aktar serji jintbagħtu quddiem il- Qorti Kriminali u dawk inqas serji jintbagħtu quddiem il-Qorti tal-Maġistrati. Isegwi għalhekk li ma jistax isir tqabbil ta' like with like għax kollox jiddependi minn jekk il-każ hux serju jew inqas serju; »37. illi l-esponent isostni li l-każ li kien jinvolvi r-rikorrent kien wieħed ta' natura serja, liema fattur huwa rifless mhux biss fl- għażla tal-qorti imma anke fl-għoti tal-piena u għalhekk ma seħħet ebda diskriminazzjoni fil-konfront tiegħu. Għalhekk meta mqabbel ma każijiet oħra ta' natura serja bħal tiegħu li lkoll spiċċaw quddiem il-Qorti Kriminali ma jistax jitqies li seħħet xi diskriminazzjoni fil-konfront tar-rikorrent; » Eċċezzjonijiet dwar l-artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea »Dwar l-ilment tar-rikorrent li jolqot il-piena inflitta »38. illi l-esponent isostni li d-deċiżjoni tal-Qorti Kriminali li tordna lir- rikorrent iħallas multa ta' Eur 50,000 u l-ispejjeż tal-kawża hija waħda ġusta, mogħtija skont id-diskrezzjoni tal-qorti li semgħet il-każ u taqa' pjenament fil-parametri tal-poteri tal-qorti skont il- liġi; »39. illi inoltre u bla preġudizzju għas-suespost, minn verifika tal-atti tal-proċeduri kriminali in kwistjoni, l-esponenti ma jirriżulta- lhomx li kien hemm xi evidenza li tagħti ħjiel li r-rikorrent ma kienx f'qagħda finanzjarja li jħallas tali multa u spejjeż. Lanqas irriżultalhom li ċ-ċirkostanzi tar-reat "ċarament juru l-istat finanzjarju miżeru" tar-rikorrent kif qiegħed jallega fir-rikors promotur; »40 illi l-esponenti jirrilevaw li l-każistika dwar l-artikolu 3 tal-Kon- venzjoni u l-artikolu 36 tal-Kostituzzjoni hija kopjuża u tistabil- ixxi b'mod konsistenti fosthom fil-każ A and others v. United Kingdom deċiż 19 ta' Frar 2009 li: »41. illi l-esponenti jisħqu li b'ebda tiġbid tal-immaġinazzjoni ma jista' jitqies li l-ordni tal-qorti għall-ħlas tal-multa u l-ispejjeż tal- kawża ma jistgħu jitqiesu inumani u degradanti f'dan il-kuntest. Addirittura, l-Qorti Ewropea fil-każ appena ċitat tkompli tgħid hekk: »42. isegwi għalhekk illi, fi kwalunkwe każ, kull sofferenza li dato ma non concesso seta' sofra r-rikorrent minħabba l-piena inflitta u l-ħlas tal-multa hija waħda inevitabbli u ssegwi trattament leġittimu li rċieva mill-qorti kompetenti bħala riżultat tal-għemil illeċitu tiegħu. Għalhekk tali sofferenza, jekk seħħet, hija fi Appell Kostituzzjonali numru 8/2015/1 kwalunkwe każ eskluża mill-applikabilità tal-artikolu 3 tal-Kon- venzjoni u l-artikolu 36 tal-Kostituzzjoni.« L-ewwel qorti ddeċidiet il-kawża kif ġej: »… … … in kwantu l-istess hija konsistenti ma' dak hawn deċiż, issib ksur tal-art. 6(3)(ċ) tal-Konvenzjoni fis-sens illi l-ksur seħħ għax ir-rikorrenti ma ngħatax il-jedd li jikkonsulta ma' avukat qabel ma tteħditlu stqarrija mill-pulizija; »Issib li ma kien hemm ebda leżjoni taħt l-artikoli 3, 7, 14 tal-Kon- venzjoni u 36 u 39 tal-Kostituzzjoni; »In vista tal-fatt li dan il-każ kien res judicata, li kien hemm ammissjoni inkondizzjonata tar-rikorrent/akkużat u ebda kontestazzjoni preċedenti, u li l-leżjoni taħt l-artikolu 6(3)(ċ) hija biss waħda formali u ta' ebda konsegwenza ta' ħsara fuq il-proċess kriminali, id-dikjarazzjoni tal- istess leżjoni hi rimedju suffiċjenti.« Il-konsiderazzjonijiet li wasslu lill-ewwel qorti għad-deċiżjoni tagħha ġew imfissra hekk fis-sentenza appellata: »Ikkunsidrat »Dwar in-nuqqas ta' għajnuna ta' avukat »Illi ebda qorti f'ebda ħin ma stabbiliet bħala prinċipju universali li n- nuqqas ta' assistenza legali f'xi stadju tal-investigazzjonijiet awto- matikament iġġib magħha leżjoni tad-drittijiet fundamentali tal-bnie- dem kif sanċiti fl-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u fl-artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Illi effettivament il-qrati f'każijiet ta' din ix-xorta jagħmlu analiżi individwali taċ-ċirkostanzi partikolari ta' kull każ li jkollhom quddiemhom, b'dan li, wara eżami akkurat tal-assjem taċ-ċirkostanzi kollha, l-istess qrati jaslu għall- konklużjoni jekk, f'dawk il-każijiet partikolari, in-nuqqas ta' assistenza legali hija leżiva jew le tad-drittijiet fundamentali tal-akkużat. Inoltre l- proċeduri lamentati mir-rikorrent huma res judicata. Id-dritt għal smigħ xieraq irid jiġi evalwat fir-rigward tat-totalità tal-proċeduri kollha u mhux fir-rigward tal-mument speċifiku kif qed jipprova jagħmel ir-rikorrent. Dwar l-allegata vulnerabilità tar-rikorrent hu kellu maturità biżżejjed li jkun ben konsapevoli tar-riskji u l-konsegwenzi li seta' jiffaċja min- ħabba l-attivita illeċita tiegħu li tagħha eventwalment instab ħati. »Teħid ta' x-ray »Illi r-rikorrent fl-affidavit tiegħu jgħid li meta waqqfuh il-pulizija l-airport u ma sabu xejn fuqu, qalulu li kienu ser jieħduħ l-isptar biex jagħmlulu x-ray tal-istonku tiegħu billi kellhom suspett raġjonevoli li kien qed iġorr id-drogi. Qal li hu ma qabilx u ried l-avukat iżda huma qalulu li ma kellux dritt għal avukat. Meta kien l-isptar qalulu biex jiffirma karta u reġa' rrifjuta u talabhom jikkuntattja l-avukat fi Spanja. Huwa qalulu li kienu ser jagħmlulu l-x-ray irid jew ma jridx. Huma għamlu ħafna pressjoni fuqu, u dak il-ħin kien imbeżża' u għajjien. Imbagħad hu ffirma. Meta għamlulu l-x-ray sabu d-drogi fl-imsaren tiegħu. »L-intimati innegaw li saret xi pressjoni fuq ir-rikorrent. Qalu li għal- kemm ir-rikorrent dak iż-żmien ma kellux dritt għal avukat bil-liġi, huma però kienu tawh is-solita twissija li kull ma jgħid kienet se tinġieb bħala prova kontra tiegħu. Inoltre anke kieku r-rikorrent ma tahomx il- kunsens, huma kienu lesti li jipproċedu bil-proċedura skond il-liġi u jitolbu l-awtorizzazzjoni tal-Maġistrat tal-Għassa biex isir l-x-ray. »Illi l-Kodiċi Kriminali fit-Taqsima fuq l-Awtoritajiet li lilhom hija fdata l- Amministrazzjoni tal-Ġustizzja Kriminali, it-Titolu li jitkellem fuq is- Setgħat u d-Dmirijiet tal-Pulizija Eżekuttiva fil-Proċedimenti Kriminali, u fost dawn, insibu l-artikolu 355AW li jipprovdi li: »"Bla ħsara għad-disposizzjonijiet tal-artikoli 355AV u 355AX, kampjun intimu jista' jittieħed minn persuna arrestata biss jekk jingħata l-kunsens tagħha kif dovut." »Imbagħad il-liġi tipprovdi wkoll li fil-każ li persuna suspettata tirrifjuta li tagħti l-kunsens tagħha, l-artikolu 355BB4 jagħti l-poter lill-Maġistrat tal-Għassa sabiex jawtorizza t-teħid ta' kampjun minn persuna li ma tkunx arrestata u li tkun qed tirrifjuta li tissottometti ruħha għal ġbir tal- kampjun. »Illi fil-każ in eżami r-rikorrent kien tah l-kunsens tiegħu (ara Dok. A fol 59 Consent Form); għalhekk ma kienx hemm għalfejn li tintalab l- awtorizzazzjoni tal-maġistrat mill-pulizija investigattiva. »Ir-rikorrent però jsostni li hu kien talab l-assistenza tal-avukat u ma ngħatax u kien taħt pressjoni biex jiffirma. »Illi fil-fehma tal-qorti r-rikorrenti ma ġab ebda prova li hu ġie sfurzat biex jiffirma, u fil-fatt hu ma ressaq ebda xhud biex jissustanzja dak li allega jew indika minn kienu l-persuni li għamlu pressjoni fuqu. Għalkemm ġew prodotti diversi xhieda waqt il-kumpilazzjoni dawn fl- ebda ħin ma ġew kontroeżaminati. Jiġi rilevat li r-rikorrent qatt ma lmenta dwar il-mod kif ittieħed l-x-ray waqt li kienu għaddejjin il- proċeduri kriminali inkluż waqt il-kumpilazzjoni tal-provi. Kien biss wara sitt snin wara [li] ntemm il-proċess kriminali li r-rikorrent iddeċieda li jressaq il-proċeduri preżenti. »Kwantu għal assistenza ta' avukat fl-istadju meta l-pulizija kienu qed jagħmlu l-investigazzjonijiet tagħhom, lanqas il-Konvenzjoni Ewropea ma tesiġi li persuna li qed tiġi investigata jkollha d-dritt għal avukat. Fil- fatt l-artikolu 6(3) jagħti dritt għal avukat meta persuna "is charged with a criminal offence". Meta r-rikorrent intalab li jiffirma l-consent form huwa kien għadu biss qed jiġi investigat u ma kienx għadu ġie interrogat jew charged u għalhekk ma kellux ebda dritt ta' avukat f'dak l-istadju. »Illi f'dan il-każ ma ġiex pruvat li l-kunsens tar-rikorrent ġie karpit kontra l-liġi. Hu qatt ma kkontesta l-volontarjetà ta' dan il-kunsens, la quddiem il-qorti fil-kumpilazzjoni u lanqas quddiem il-Qorti Kriminali fejn ammetta l-akkużi dedotti kontra tiegħu u dana wara li ġie imwissi mill-qorti dwar il-konsegwenzi ta' tali ammissjoni (ara fol. 349) u dana anke fil-presenza u bl-assistenza tal-avukati ta' fiduċja tiegħu. Qabel il- ġuri huwa ma kien ippreżenta ebda eċċezzjoni f'dan is-sens (ara fol. 332 u 337) u wara l-ġuri ma kienx appella. F'seba' snin huwa qatt ma Appell Kostituzzjonali numru 8/2015/1 kkontesta li l-kunsens tiegħu kien ġie karpit jew li ngħata taħt press- joni. »Għalkemm it-teħid ta' materjal (bħal x-ray) minn fuq il-persuna jik- kostitwixxi interferenza fit-tgawdija tal-jedd ta' privatezza, l-interferenza f'dan il-każ kienet waħda, "prescribed by law", "pursued one or more legitimate aim or aims and was necessary in a democratic society to attain them". Illi l-interferenza kienet legali billi l-pulizija kellha suspett raġjonevoli fuq ir-rikorrent u, stante l-gravità tal-każ, il-pulizija kellha tieħu dawk il-miżuri kollha neċessarji sabiex il-provi jkunu kompluti kemm jista' jkun. L-għan wara dik l-ordni ma kienx wieħed arbitrarju imma kien wieħed leġittimu billi serva biex tinġabar prova forensi biex tgħin fil-prosekuzzjoni ta' persuna akkużata b'reat serju u kienet neċessarja f'soċjetà demokratika billi l-ġbir ta' dik il-prova forensi kienet diretta lejn ir-riżoluzzjoni ta' proċediment penali. Illi t-teħid tal-x- ray in kwistjoni rrispetta l-bilanċ ġust bejn l-interessi tal-individwu, f'dan il-każ tar-rikorrent, u l-interessi tas-soċjetà in ġenerali, b'mod parti- kolari fl-interess tal-ġustizzja partikolarment minħabba l-importanza li tali prova kellha għall-aħjar prosegwiment tal-proċeduri kriminali. »Kwantu għas-sottomissjoni tar-rikorrenti li kieku kien assistit minn avukat huwa ma kienx jagħti l-kunsens tiegħu, dina l-asserzjoni hija waħda gratwita, tant li l-qorti tinnota li anke meta kien assistit mill- avukati tiegħu huwa ammetta l-akkużi li tressqu kontrih quddiem il- Qorti Kriminali. Kwantu għas-sottomissjoni li hu ma kienx jaf il-liġi, hu risaput li dina ma hi skuża xejn. »Illi r-rikorrent jissottometti li huwa rrilaxxja stqarrija meta ma kienx assistit minn avukat. L-intimati wieġbu li dak iż-żmien il-liġi ma kinitx tipprovdi għall-assistenza legali qabel jew waqt l-interogazzjoni, imma r-rikorrent ingħata s-solita twissija u fl-ebda stadju ma kkontesta l- volontarjetà tal-istatement li huwa rrilaxxja la waqt il-kumpilazzjoni u lanqas quddiem il-Qorti Kriminali, fejn huwa ammetta l-akkużi dedotti kontra tiegħu. »Il-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza Abdilla v. Avukat Ġenerali deċiża fis-16 ta' Mejju 2016 stqarret li, fid-dawl tas-sentenza mogħtija dan l- aħħar mill-Qorti ta' L-Imġarr fil-każ ta' Borg v. Malta l-inter- pretazzjoni tal-Qorti Kostituzzjonali mogħtija fil-każ Charles Stephen Vassallo Ciliberti u sentenzi oħra mogħtija warajha ma kinitx aktar tenibbli u għalhekk il-Qorti kienet tal-fehma li ma kienx għaqli tinsisti fuq dik l- interpretazzjoni tagħha, għalkemm baqgħet ittenni li kienet għadha temmen illi hija l-interpretazzjoni korretta u ta' buon sens u imsejsa fuq konsiderazzjonijiet tal-Qorti Ewropea stess fil-każ seminali ta' Marsalforn, Iż-Żebbug (Għawdex) v. it-Turkija. »Illi skond l-imsemmija sentenza Borg v. Malta: »Illi f'dan il-każ meta r-rikorrent ġie interrogat u rrilaxxja l-istqarrija ma kienx assistit minn avukat billi l-liġi, dak iż-żmien, ma kinitx tagħti d- dritt ta' avukat f'dak l-istadju. In vista tal-ġurisprudenza prevalenti llum dina l-qorti qed issib li f'dan il-każ kien hemm ksur tal-art. 6(3)(ċ) tal-Konvenzjoni, iżda, fil-fehma tal-qorti, dan il- ksur kien biss wieħed formali u ma kellu ebda konsegwenza ta' ħsara għar-rikorrent fuq il-korrettezza tal-proċess kriminali meqjus fl-intier tiegħu u dana anke meta l-qorti tikkunsidra li r-rikorrent qatt ma kkontesta l-istqarrija li kien għamel kemm quddiem l-qorti istruttorja kif ukoll quddiem il-Qorti Kriminali meta hu dejjem kien assistit b'avukati, u li, anki meta ammetta l-akkużi, huwa dejjem kien assistit minn avukat. Effettivament il-presenza ta' avukat fil-każ in eżami ma kinitx ser tagħmel differenza billi l-ħtija tar-rikorrent ġiet stabbilita abbażi tal- fatt li nstabu fuq il-persuna tar-rikorrent id-drogi kif ukoll minħabba l- ammissjoni inkondizzjonata tiegħu u mhux biss a bażi tal-istqarrija li rrilaxxja. »L-intimat ssottometta li l-proċeduri lamentati mir-rikorrent huma res judicata. Dina l-qorti hija konsapevoli ta' ġurisprudenza tal-Qorti Kostituzzjonali fejn intqal li l-prinċipju tar-res judicata mhuwiex assolut peress illi f'sede kostituzzjonali sentenza li tkun għaddiet in ġudikat tista' "xorta waħda titwarrab jekk jirriżulta ksur tad-drittijiet fonda- mentali". »Il-qorti però tagħmel ukoll referenza għas-sentenza Lanzon v. Kummissarju tal-Pulizija deċiża fil-25 ta' Frar 2013 u sentenzi oħra (Porsenna v. A.Ġ.) fejn intqal li: »"Illi l-appellant ma jistax jippretendi li deċiżjoni ta' din il-qorti li għaddiet in ġudikat tiġi skartata u mwarrba b'mod illi ma tibqax res judicata għaliex wara li tkun pronunzjata dik is-sentenza, (fil-każ tal-lum seba' snin wara), ikun hemm żvilupp fil-ġurisprudenza. »"Id-deċiżjoni Marsalforn, Iż-Żebbug (Għawdex) v. it-Turkija ma tista' qatt isservi bħala pre- test għall-appellant biex jikseb dikjarazzjoni ġudizzjarja illi għandu jitwarrab dak li kien deċiż minn din il-Qorti fil-kawża Victor Borg Micallef et noe v. Kummissarju tal-Pulizija. Dak li din il-qorti kienet iddeċi- diet dwar l-istanzi tal-appellant jagħmlu stat, indipendentement minn dak li ngħad erba' snin wara mill-Grand Chamber fis- sentenza ta' Salduz v. it-Turkija. Is-sentenza ta' din il-qorti saret res judicata u ma għaddietx mill-iskrutinju tal-Qorti ta' L-Imġarr. »"L-argument tal-appellant huwa fieragħ u legalment inaċċettabbli għaliex kull żvilupp tal-ġurisprudenza, inkluż fejn si tratta ta' jeddijiet fondamentali tal-bniedem, jiswa għall-futur mhux għall- passat. Li kieku ma kienx hekk il-każ kien jiġri li kull sentenza li tkun saret definittiva terġa' tinfetaħ mill-ġdid għaliex ikun hemm żvilupp jew bidla fil-ġurisprudenza, ikun x'ikun dak l-iżvilupp, u jkun xi jkun il-qasam tad-dritt konċernat. Li kieku ma kellhiex tkun din il-linja korretta tad-dritt, ikun ifisser, kif qalet ben tajjeb l-ewwel qorti, illi sentenza ma tkun qatt finali." Appell Kostituzzjonali numru 8/2015/1 »F'dan il-kuntest u fid-dawl tal-premess fir-rigward tas-sentenza li hija res judicata, din il-qorti issib illi seta' kien hemm biss ksur formali tal- art. 6 tal-Konvenzjoni. Konsegwentement mhux meħtieġ li l-qorti tqis ukoll jekk kienx hemm ksur tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni. »Diskrezzjoni tal-Avukat Ġenerali »Aggravju ieħor tar-rikorrenti huwa dwar id-diskrezzjoni li għandu l- Avukat Ġenerali taħt l-art. 2 tal-Kap. »Eċċezzjonijiet dwar l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea u l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta »Illi fir-rigward ta' dan l-artikolu l-qorti tagħmel referenza għall-każ Is-Swatar, L-Imsida v. Avukat Ġenerali deċiż fis-27 ta' April 2006, li kien jitratta materja simili, fejn il-qorti kienet sabet li dik id-diskrezzjoni mogħtija lill-Avukat Ġenerali ma tiksirx l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea billi l-artikolu tal-liġi li jagħti diskrezzjoni lill-Avukat Ġenerali jirreferi għal "pre-trial stage", filwaqt li l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni "jirregola l-mod kif jitmexxa l-proċess quddiem il-qorti, u mhux il-mod kif jinġieb quddiem il-qorti". L-ordni tal-Avukat Ġenerali tinħareġ qabel ma jinbeda l-proċess ġudizzjarju proprju, u ma jolqotx il-proċess innifsu la tal-interrogazzjoni u lanqas tas-smigħ. Għalhekk l-Avukat Ġenerali ma għandux setgħa la fuq jekk persuna tinstabx ħatja jew le u lanqas għandu setgħa jiddetermina l-piena fil-każ li dik il-qorti issib lill-akkużat ħati tal-akkużi kontestati lilu. »Kif qalet ukoll il-Qorti Kostituzzjonali fil-każ Grech Fleur-de-Lys, Birkirkara v. Avukat Ġenerali, deċiż 8 ta' Frar 2010, b'referenza wkoll għal każistika tal- Qorti Ewropea, l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea jiggarantixxi biss smigħ xieraq u mhux ukoll "piena ġusta". »Illi fil-każ in eżami meta r-rikorrent ġie mixli b'akkuża kriminali huwa kellu l-garanziji kollha li dan l-artikolu jirrikjedi u ma nġiebet ebda prova illi r-rikorrent ġie imċaħħad minn xi waħda jew aktar minn dawn il-garanziji. »Eċċezzjonijiet dwar l-artikolu 7 tal-Konvenzjoni Ewropea u l-artikolu 39(8) tal-Kostituzzjoni ta' Malta »Illi t-tifsira litterali tal-art. 7 tal-Konvenzjoni hija illi l-liġi trid tkun ċara dwar x'inhuma l-atti jew omissjonijiet li jikkostitwixxu reat, u li għal dak ir-reat ma tistax tingħata piena aktar minn kemm tgħid il-liġi. »F'dak il-każ il-qorti sabet li »Għalhekk f'dak il-każ il-qorti sabet illi l-inċertezza dwar il-parametri tolqot il-prevedibilità tal-piena u għalhekk kien hemm ksur tal-art. 7 tal- Konvenzjoni. »Illi fis-sentenza fuq riferita ta' Abdilla, il-Qorti Kostituzzjonali, wara li affermat il-prinċipji imsemmija fis-sentenza Heywood v. Malta, saħqet li l-liġi trid titħaddem fil-każ konkret u mhux fl-astratt u li dak li trid tara l- qorti huwa jekk ir-rikorrent seta' jew le jobsor illi l-gravità tar-reat minnu mwettaq la kienet żgħira u lanqas borderline, b'mod illi jekk jinqabad x'aktarx huwa kien ser jitressaq quddiem il-Qorti Kriminali. »Fil-każ tal-lum fil-fehma tal-qorti ma hemmx kwistjoni dwar il-pre- vedibilità ta' x'jikkostitwixxi r-reat. Ma kienx hemm lanqas dubju li dak li għamel ir-rikorrent kien reat kriminali serju u mhux żgħir jew borderline u għalhekk seta' jipprevedi x'kienet ser tkun il-piena dwar ir-reat li kkommetta u li dwaru ġie mixli. »Każijiet bħal dana u ta' din il-gravità regolarment tressqu quddiem il- Qorti Kriminali u ma jistax jingħad illi fil-każ tar-rikorrent kienet nieqsa l-prevedibilità kif ġie interpretat li jrid l-art. 7 tal-Konvenzjoni. Ir- rikorrent ma ressaq ebda argument biex juri li huwa kien ħaqqu li jiġi proċessat quddiem il-Qorti tal-Maġistrati. Inoltre l-piena li ġiet inflitta taqa' fil-kompetenza assoluta tal-Qorti Kriminali. »Għalhekk il-qorti ma ssibx li kien hemm leżjoni tad-drittijiet funda- tal- mentali Kostituzzjoni. tal-Konvenzjoni u 39(8) taħt »Eċċezzjonijiet dwar l-artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea »Illi l-qorti tirrileva li għalkemm biex ikun hemm ksur tal-artikolu 14 ma hux meħtieġ li jkun hemm ksur ta' xi dritt imħares taħt xi artikolu ieħor tal-Konvenzjoni (f'dan il-każ l-artikoli 6 u 7) madankollu min jgħid li saret diskriminazzjoni kontra tiegħu jrid juri li dik id-diskriminazzjoni kienet fit-tgawdija ta' xi dritt jew libertà mħarsa taħt il-Konvenzjoni (ara G. Is-Swatar, L-Imsida Borg Olivier u Gialanze’ kontra d-Danimarka, Q.E.D.B. 28/11/1984.) »Illi jkun hemm diskriminazzjoni meta l-każijiet ugwali jew persuni f'sitwazzjoni ugwali jiġu trattati b'mod differenti u ma jkunx hemm bażi oġġettiva u raġonevoli għal tali trattament differenti. »Fil-fehma tal-qorti, ir-rikorrent ma weriex li hu ġie trattat b'mod agħar minn persuna oħra fl-istess sitwazzjoni bħalu. Hu ma jirreferi għal ebda każ ieħor partikolari fejn s-sitwazzjoni ta' dan, u ċ-ċirkostanzi rilevanti, kienu simili għal dawk tar-rikorrent. Il-qorti ma tistax tqis li seħħet xi diskriminazzjoni fil-konfront tar-rikorrent meta tqabbel il-każ tiegħu ma' każijiet oħra ta' natura serja bħal tiegħu li wkoll spiċċaw quddiem il-Qorti Kriminali. »Għalhekk din il-qorti ma ssib li kien hemm ebda ksur tal-art. 14 tal- Konvenzjoni. »Il-piena inflitta, u l-ħlas tal-multa, kienet waħda inevitabbli u ssegwi trattament leġittimu li rċieva mill-qorti kompetenti bħala riżultat tal- għemil illeċitu tiegħu. »Illi r-rikorrent kien ammetta l-akkużi dedotti kontra tiegħu għalhekk huwa kien irrimetta ruħu għal kull deċiżjoni dwar piena li l-Qorti Kriminali setgħet tasal għaliha. Jekk ir-rikorrent dehrlu li l-piena kienet Appell Kostituzzjonali numru 8/2015/1 eċċessiva, huwa seta' dejjem appella quddiem il-Qorti tal-Appell Kriminali; ħaġa li huwa ma għamilx. Illi jirriżulta mhux kontestat li l- piena erogata kienet taqa' perfettament fil-parametri mogħtija mill-liġi. »Finalment ma saret ebda prova dwar l-istat finanzjarju tar-rikorrent.« L-attur appella minn din is-sentenza b'rikors tal-24 t'Ottubru 2016 li għalih l-Avukat Ġenerali wieġeb fit-2 ta' Novembru 2016. Qabel ma' tqis l-aggravji tal-attur, din il-qorti tosserva li ma sar ebda appell jew appell inċidentali mill-parti tas-sentenza appellata fejn l- ewwel qorti sabet illi: (i) kien hemm ksur tal-art. 6(3)(ċ) tal-Konvenzjoni Ewropea peress li l-attur ma ngħatax il-jedd li jikkonsulta ma' avukat qabel ma tteħditlu stqarrija mill-pulizija; u (ii) ma kien hemm l-ebda ksur tal-artt. 3 u 14 tal-Konvenzjoni Ewropea u l-art. 36 tal-Kostituzzjoni. Għalhekk, dawn il-partijiet tas- sentenza appellata issa huma res judicata. Ngħaddu issa biex inqisu l-aggravji tal-attur. Fl-ewwel aggravju tiegħu l-attur igħid illi l-ewwel qorti waslet għal konklużjoni żbaljata meta sabet li ma kien hemm l-ebda ksur tad-drittijiet fondamentali tiegħu meta ma ngħatalux dritt jikkonsulta ma' avukat qabel ma ffirma l- awtorizzazzjoni sabiex jitteħdulu l-x-rays li effettivament inkriminawh. Kompla fisser dan l-aggravju hekk: »L-ewwel qorti ma kenitx korretta meta irriteniet li: »"kwantu għal assistenza ta' avukat fl-istadju meta l-pulizija kienu qed jagħmlu l-investigazzjonijiet tagħhom, lanqas il-Konvenzjoni Ewropea ma tesiġi li persuna li qed tiġi investigata jkollha d-dritt għal avukat. Fil-fatt l-artikolu 6(3) jagħti dritt għal avukat meta persuna "is charged with a criminal offence". Meta r-rikorrent intalab li jiffirma l-consent form huwa kien għadu biss qed jiġi investigat u ma kienx għadu ġie interrogat jew charged u għalhekk ma kellu ebda dritt ta' avukat f'dak l-istadju. »Din il-konklużjoni mhix korretta u dana peress li d-dritt għal-avukat jiskatta meta l-individwu ikun sejjer jitpoġġa jew imdaħħal f'sitwazzjoni li b'dak li jkun mitlub jagħmel jew jgħid eventwalment jinkrimina lilhu innifsu. Dan id-dritt ma jiskattax biss jekk persuna "is charged with a criminal offence" kif erronjament ikkonkludiet l-ewwel qorti. L-ewwel qorti ma għarfitx li d-dritt tal-avukat joħroġ mill-"privilege against self- incrimination." Dan il-privileġġ jiskatta qabel ma wieħed jiġi akkużat b'reat kriminali. »L-appellant kellu jingħata assistenza legali sabiex jiddeċiedi jekk jagħtix il-kunsens tiegħu biex jitteħdulu x-rays jew inkella jirrifjutax jagħti dan il-kunsens. Jirriżulta li fil-każ tal-appellant il-kunsens li ta effettivament inkriminah u kien l-unika prova relevanti li inġabet kontra tiegħu u li fuqha ssejset is-sentenza karċerarja li ġiet inflitta fuqu. »Il-Qorti Ewropea fis-sentenza Borg v. Malta – (Application no. 37537/13) tgħid li: »Għaldaqstant mill-premess huwa ferm evidenti li l-qorti żbaljat meta illimitat l-assistenza legali għall-dawk iċ-ċirkostanzi meta fihom wieħed jiġi akkużat b'xi reat. « » Bħal ma saħqet il-Qorti Ewropeja fil-każ ta' Salduz v. Turkey: Huwa minnu illi għall-għanijiet tal-ħarsien ta' drittijiet fondamentali l- kunċett ta' "akkuża b'reat kriminali" jew "criminal charge" għandhom tifsira awtronoma li tista' tkun usa' mit-tifsira formali taħt id-dritt penali. Persuna tista' titqies akkużata b'reat kriminali wkoll qabel ma tkun formalment mgħarrfa bl-akkużi miġjuba kontriha. Appell Kostituzzjonali numru 8/2015/1 Hekk, fil-każ ta' Deweer v. Belgium1 il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal- Bniedem osservat illi: Ukoll, fil-każ ta' Murray v. United Kingdom2 il-Qorti Ewropea kompliet tgħid hekk: Dan huwa rifless fil-pubblikazzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa dwar Protect- Fil-każ tallum il-fatt li l-awtoritajiet riedu li jittieħdu x-rays tal-attur juri illi kellhom suspetti dwaru u għalhekk minn dak il-waqt bdew iseħħu d- disposizzjonijiet li jħarsu l-jedd għal smigħ xieraq. Qalet ħażin għal- hekk l-ewwel qorti meta qalet illi "lanqas il-Konvenzjoni Ewropea ma tesiġi li persuna li qed tiġi investigata jkollha d-dritt għal avukat". Minkejja dan, l-ewwel qorti xorta sabet li kien hemm ksur tal-jedd tal- attur għal għajnuna ta' avukat għalkemm sabet illi dan il-ksur kien biss "formali" għax l-attur ma ġarrab ebda preġudizzju li ma kienx iġarrab li kieku ma kienx hemm dak il-ksur. L-attur iżda igħid illi, li kieku tħalla jieħu l-parir ta' avukat, x'aktarx illi ma kienx jagħti l-kunsens tiegħu biex jittieħdu l-x-rays; igħid ukoll li ġarrab preġudizzju għax dawk l-x- Effettivament, għalhekk, ġie mġiegħel jinkrimina ruħu. Fil-każ tallum iżda huwa relevanti dak li osservat il-Qorti Ewropea tad- Drittijiet tal-Bniedem fil-każ ta' Saunders v. United Kingdom4: Effettivament għalhekk l-attur ma ġarrab ebda preġudizzju li ma kienx iġarrab li kieku mexa fuq parir li ma jagħtix il-kunsens tiegħu biex jittieħdu l-x-rays, kemm għax, li kieku ma tax dak il-kunsens, kien 17 ta' Diċembru 1996, rikors nru 19187/1991. Appell Kostituzzjonali numru 8/2015/1 hemm mezz legali, taħt l-art. 355BB tal-Kodiċi Kriminali, biex xorta jittieħdu l-x-rays, u l-użu ta' dawk l-x-rays meħuda mingħajr il-kunsens tiegħu ma kienx ikun bi ksur tal-jedd għal smigħ xieraq, u kif ukoll għax, ukoll mingħajr l-x-rays, l-attur xorta kien inkixef li kien qiegħed iġorr kapsuli b'sustanza illegali fl-istonku meta ippurgahom5. Din il-qorti għalhekk taqbel mal-ewwel qorti illi l-attur ma ġarrab ebda preġudizzju meta ma tħalliex jieħu l-parir ta' avukat dwar jekk kellux jagħti l-kunsens tiegħu biex jittieħdu x-rays. Dan l-aggravju huwa għalhekk miċħud. Fit-tieni aggravju tiegħu l-attur igħid illi l-ewwel qorti żbaljat meta ma sabitx ksur tad-drittijiet fondamentali tiegħu meta d-deċiżjoni jekk kellux jinstema mill-Qorti tal-Maġistrati jew inkella mill-Qorti Kriminali tħalliet f'idejn l-Avukat Ġenerali. Kompla fisser dan it-tieni aggravju tiegħu hekk: »L-appellant iħossu aggravat mid-deċiżjoni tal-ewwel qorti fejn ma sabitx li kien hemm leżjoni tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti taħt l- artikolu 7 tal-Konvenzjoni u 39(8) tal-Kostituzzjoni meta l-Avukat Ġenerali iddeċieda jekk il-każ kellux jinstema quddiem il-Qorti tal- Maġistrati jew inkella quddiem il-Qorti Kriminali. »Id-diskrezzjoni li eżerċita l-Avukat Ġenerali taħt il-Kapitolu 101 tal- Liġijiet ta' Malta sabiex jiddeċiedi jekk l-akkużat kellux jiġi ġudikat mill- Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali jew inkella jekk kellhiex tinħareġ [recte, kellux jinħareġ] att ta' akkuża, kisret d-drittijiet fundamentali tal-esponenti senjatament l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-artikoli 6 u 7 tal-Konvenzjoni Ewropea. »L-ewwel qorti naqset milli tagħmel referenza għas-sejbien tal-Qorti Ewropea fis-sentenza fl-ismijiet John Heywood v. Malta (App nru 42931/10) li s-sistema hekk kif addottata minn Malta ma tipprovdi ebda gwida ta' x'każijiet imorru quddiem il-Qorti tal-Maġistrati u x'każijiet imorru quddiem il-Qorti Kriminali u għalhekk hija waħda li minnha nnifisa tagħti lok għal proċeduri arbitrarji. Il-Qorti Ewropea fuq dan il-punt irriteniet li: 49 u 51. »Dan l-aggravju tal-esponenti jiġi amplifikat meta meħud mall-aggravji l-oħrajn fuq premessi. F'każ li l-aggravju sureferit jintlaqa' u tiġi applikata d-duttrina tal-"fruit of the poisonous tree" u l-evidenza li ttieħdet illegalment tiġi skartata, allura dan ifisser li aktar u aktar l- Avukat Ġenerali ma setax jiddeċiedi hu dwar jekk jibgħatx l-appellant quddiem il-Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali jew inkella jekk kellhiex tinħareġ att ta' akkuża u dana peress li, jekk id- droga misjuba tiġi skartata bħala evidenza, l-appellant ikun ġie proċessat fuq ammont indeterminat ta' droga.« Is-sentenza ta' Heywood 6 trid illi l-element ta' prevedibilità jkun meħtieġ mhux biss għal dawk li huma l-elementi tar-reat u l-ogħla piena li tista' tingħata iżda wkoll – għall-inqas bejn wieħed u ieħor – għall-quantum tal-piena. Fil-fatt, fis-sentenza ta' Heywood il-qorti kienet osservat illi: Fiċ-ċirkostanzi tal-każ tallum, bħal fil-każ ta' Heywood, ma hemmx kwistjoni dwar il-prevedibilità ta' x'jikkostitwixxi r-reat. Dan qalitu wkoll Ara Heywood v. Ferriggl, Q.E.D.B, 22 ta' Jannar 2013. Appell Kostituzzjonali numru 8/2015/1 il-Qorti Ewropeja dwar l-art. 120A(2) tal-Ordinanza dwar il-Professjoni Medika u l-Professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha [Kap. 31], disposizzjoni analoga għal dik tal-art. 22(2) tal-Kap. osservat ukoll illi ma huwiex biżżejjed illi jkun prevedibbli biss x'jikkostitwixxi r-reat u x'inhu l-massimu tal-piena. Il-qorti fissret hekk ir-raġunament tagħha: Il-qorti fil-fatt sabet illi l-inċertezza dwar il-parametri tolqot il-pre- vedibilità tal-piena u għalhekk sabet ksur tal-art. 7 tal-Konvenzjoni: B'din l-interpretazzjoni xejn ma jiswa li ngħidu illi l-attur kien jaf, qabel ma qatagħha li jwettaq ir-reat, li seta' jeħel minn sitt xhur sa għomru l- ħabs; jekk ma setax, f'dak il-waqt, ikun jaf jekk setax jeħel minn sitt xhur sa għaxar snin jew minn erba' snin sa' għomru, mela ma kienx hemm il-prevedibilità li jrid l-art. Fil-verità iżda – għax il-liġi trid titħaddem fil-każ konkret u mhux fl- astratt – seta' jew ma setax jobsor l-attur illi l-gravità tar-reat minnu mwettaq la kienet żgħira u lanqas borderline, b'mod illi jekk jinqabad x'aktarx illi jitressaq quddiem il-Qorti Kriminali? Meta (i) tqis illi l- kwantità ta' droga kienet sostanzjali – kien qiegħed iġorr ħamsa u sittin (65) kapsula li f'kull waħda kienm hemm ħamsa u għoxrin punt żero erbgħa (25.04) gramma ta' erojina, b'kollox elf, sitt mija u sebgħa Appell Kostituzzjonali numru 8/2015/1 u għoxrin punt sitta gramma (1,627.6 g), aktar minn kilo u nofs, b'purità ta' madwar wieħed u erbgħin punt tnejn fil-mija (41.2%); (ii) tqis is-sehem dirett tal-attur fil-ġarr tad-droga (li nstabet fuq persuntu); u (iii) tqis ukoll illi każijiet ta' dik il-gravità regolarment jitressqu quddiem il-Qorti Kriminali, ma jistax jingħad illi fil-każ tal-attur kienet nieqsa l-prevedibilità li ġie interpretat li jrid l-art. 7 tal-Konvenzjoni Ewropeja.7 Dan l-aggravju għalhekk jixraq illi jiġi miċħud. It-tielet u l-aħħar aggravju tal-attur jolqot ir-rimedju mogħti mill-ewwel »L-appellant jikkontesta r-rimedju li l-ewwel qorti tatu għall-leżjoni li sabet li seħħ fil-konfront tiegħu. Huwa inkonċepibbli li ksur ta' dritt fundamentali ta' individwu jimmerita biss stqarrija f'dan is-sens bħala rimedju. Rimedju għandu jkun effettiv u konkret u mhux wieħed li ma jirrimedja xejn. Id-dikjarazzjoni waħedha tal-ewwel qorti ma tipprovdi l- ebda rimedju konkret. »Issir referenza għas-sentenza fl-ismijiet Tahir Anthony et v. Mills Mario et ref: 490/2011 deċiża fis-17 ta' Frar 2015, liema sentenza ġiet mogħtija mill-Prim Awla u dan hekk kif preseduta mill- ewwel qorti fejn f'din is-sentenza ġie diversament ritenut li: »"'Kumpens' jista' jkun dovut anke meta ma jkunx hemm danni sofferti minn xi ħadd, bħal per eżempju l-leżjoni ta' jedd sanċit fil- liġi. Għalkemm ma jkunx hemm 'danni' fis-sens li l-patrimonju ta' dak li jkun ma jiġix direttament, fiżikament u viżwalment imnaqqas jew preġudikat, jaf ikun hemm lok fejn persuna tiġi kumpensata għat-tnaqqir ta' jedd astratt, rikonoxxut mil-liġi". »F'dan il-każ partikolari l-konvenuti ġew ikkundannati jħallsu €10,000 għal preġudizzju li huma sofrew konsistenti fi tħaffir li ma irrispettax id- distanza ta' 76 cm mill-binja tal-atturi. »Wieħed isibha diffiċli sabiex jirrikonċilja l-fatt li fil-każ appellat il-qorti stabiliet li dikjarazzjoni tal-leżjoni hija suffiċenti bħala rimedju iżda fil- każ ċitat il-qorti ħasset li leżjoni ta' dritt ċivili jimmerita kumpens ta' €10,000. Ksur ta' dritt fundamentali għandu jitqies aktar serju minn ksur ta' sempliċi dritt ċivili.« Ara wkoll Stephen Nana Spencer v. L-Avukat Ġenerali, Kost., 30 ta' Mejju 2016 u Jean Pierre Mifsud Scicluna v. Avukat Ġenerali, Kost., 16 ta' Mejju 2016. Wara li qieset iċ-ċirkostanzi kollha tal-każ tallum, b'mod partikolari, il- fatt li: (i) l-attur qatt ma kkontesta l-istqarrija li kien għamel kemm quddiem l-qorti istruttorja kif ukoll quddiem il-Qorti Kriminali meta hu dejjem kien assistit b'avukati; (ii) anke meta ammetta l-akkużi, huwa dejjem kien assistit minn avukat; (iii) l-istqarrija lanqas biss kien hemm ħtieġa għaliha għaliex l-attur inqabad in flagrante bid-droga ġol- istonku tiegħu; (iv) l-leżjoni taħt l-art. 6(3)(ċ) tal-Konvenzjoni hija biss waħda formali u ta' ebda konsegwenza ta' ħsara fuq il-proċess kriminali, din il-qorti taqbel mal-konklużjoni li waslet għaliha l-ewwel qorti li dikjarazzjoni tal-istess leżjoni tikkostitwixxi rimedju tajjeb, biżżejjed u effettiv. Dan it-tielet aggravju huwa għalhekk miċħud. Għaldaqstant, u għar-raġunijiet hawn fuq mogħtija, din il-qorti tiċħad l- aggravji kollha tal-attur u, bir-riżervi magħmula fil-paragrafi 10 sa 14, ta' din is-sentenza, tikkonferma s-sentenza appellata. L-ispejjeż tal-ewwel grad jibqgħu kif deċiżi fis-sentenza appellata; l- ispejjeż tal-appell iħallashom kollha l-attur. Giannino Caruana Lauri Elfezani Aġent President Deputat Reġistratur df Noel Azzopardi Alamango Healey Anthony Is-Swatar, L-Imsida Healey