QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP Libell, danni ghal malafama, Att dwar l-Istampa, Kap. 248 Art. 28, Prova tal-verita', Kap. 248 Art. QORTI TAL-MAGISTRATI (MALTA) MAGISTRAT Dr. Victor George Pitre’ LL.D. Dip. Seduta tal-21 ta' Ottubru, 2019 Rikors Numru: 328/2017 VGA Grace Licari (K.I. 200971M) 2. Roderick Stolk bhala editor tal-gazzetta "Il-Mument" u "In- Nazzjon" 2. Rat l-avviż ippreżentat mir-rikorrenti fis-sitta (6) ta' Novembru tas-sena elfejn u sbatax (2017) li permezz tieghu r-rikorrenti talbu:- "Prevja dikjarazzjoni illi l-kontenut ta' l-artikli ppublikati fil-ġurnal "Il- Mument" tat-13 ta' Awwissu 2017 intitolat "IX-XEBGĦA TA' PRIGUNIER MALTI FIL-HABS"- Mhux Eskluza tpattija minhabba negozju dwar droga", fil- gurnal "In-Nazzjon" tad-9 ta' Awissu 2017 intitolat "Prigunier jaqla' xebgha minn prigunieri Gharab", fil-gurnal "In-Nazzjon" tal-10 ta' Awissu 2017 intitolat "Ommu ma tithalliex taraħ" u fil-ġurnal "In-Nazzjon" tal-11 ta' Awissu 2017 intitolat "TITKELLEM OMM IT-TARBIJA . . .WARA LI L-MISSIER KIEN IMSAWWAT FIL-HABS Ngħix ghal-binti . . .li illum tassew ma jonqosha xejn" li tagħhom il-konvenuti huma l-editur u l-awtur rispettivament, jikkontjenu fatti SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP foloz u malafamanti fil-konfront ta' l-atturi jew min minnhom u li ghandhom bhala skop li jtellfu jew inaqqsu r-reputazzjoni taghhom, tħallsu dik is-somma li tigi likwidata mil-Qorti a tenur ta'l-Artikolu 28 tal-Kap. 248 tal-Ligijiet ta' Malta. Bl-ispejjez kontra l-konvenuti minn issa huma inġunti in subizzjoni"1 Rat ir-risposta tal-intimati Roderick Stolk u Joe GaleaTheuma pprezentata fit-28 ta' Novembru 2017 li permezz taghha ecceppew illi "t-talbiet rikorrenti huma infondati fil-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu micħuda bl-ispejjez kontrihom ghas- segwenti ragunijiet- Li m' hemmx danni x' jigu likwidati fil-proceduri odjerni. Li mingħajr pregudizzju ghas-soespost, l-artikli lamentati, ossija dak tat-13 ta' Awissu 2017 fil-gurnal Il-Mument bit-titlu ' Ix-xebgha ta' prigunier Malti fil-habs – mhux eskluza tpattija minhabba negozju dwar droga', kif ukoll dak tad-9 ta' Awissu 2017 fil-gurnal Il-Birgu bit-titolu 'Priġunier jaqla' xebgħa minn priġunieri Għarab', kif ukoll dak tal-10 ta' Awissu 2017 fil-gurnal Il-Birgu bit-titolu 'Omm ma titħalliex tarah', kif ukoll dak tal-11 ta' Awissu 2017 fil-gurnal Tal-Virtu', Ir-Rabat (Malta) intitolat 'Titkellem omm it-tarbija . . . wara li l-missier kien imsawwat fil-habs – Ngħix ghal binti . . . li llum tassew ma jonqosha xejn', mhumiex libellużi u / jew malafamanti fil-konfront tar-rikorrent, izda jikkonsistu biss f' fatti verifikabbli u / jew kummenti dwar kwistjonijiet fl-interess pubbliku li ghalhekk, huma fair comment, kritika accettabbi f' socjeta' demokratika u ezercizzju tal-liberta' tal- espressjoni sancita, inter alia mill-Kostituzzjoni ta' Malta u l- Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem; Li wkoll mingħajr pregudizzju ghas-suespost, ir-rikorrenti jridu jiddentifikaw il-kummenti u / jew kontenut iehor ta' natura allegatament libelluża u /jew malafamanti fl-artikli lamentati fil- konfront tar-rikorrenti. Li wkoll mingħajr pregudizzju ghas-suespost, ma jirrizultax li kien hemm kummenti u/jew kontenut iehor ta' natura allegatament libelluża u /jew malafamanti fl-artikli lamentati fil-konfront tar- rikorrenti. Salv eccezzjonijiet ulterjuri." 2 SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP Rat l-atti processwali kollha u kkunsidrat l-provi li gew imressqa quddiemha Rat l-artikli tal-gazzetta mertu tal-avviz u cioe' kopja tal-artiklu ppubblikat fil- gurnal "In-Nazzjon" tal-11 ta' Awissu 2017 intitolat "TITKELLEM OMM IT- TARBIJA … WARA LI L-MISSIER KIEN IMSAWWAT FIL-HABS – Ngħix ghal binti … li llum tassew ma jonqosha xejn" (a fol.2 u 5), kopja tal-artiklu pubblikat fil-gazzetta "In-Nazzjon" tal-10 ta' Awissu 2017 intitolat "Ommu ma tithalliex tarah" (a fol. 4 u fol.3); kopja tal-artiklu ppubblikat fil-gazzetta "In-Nazzjon" tad-9 ta' Awissu 2017 intitolat "Priġunier jaqla' xebgħa minn priġunieri Għarab (a fol.6,7) u kopja tal-artiklu ppubblikat fil-gazzetta "Il-Mument" tat- 13 ta' Awwissu 2017 intitolat "IX-XEBGĦA TA' PRIĠUNIER MALTI FIL- ĦABS" - Mhux Eskluza tpattija minhabba negozju dwar droga" (a fol.8,9). Rat it-traskrizzjoni tax-xhiedha ta' Grace Cini tat-tnejn u għoxrin (22) ta' Frar tas-sena elfejn u tmintax (2018)3 li nghatat quddiem din il-Qorti diversement presjeduta. Rat it-traskrizzjoni tax-xhiedha tal-Maġġur Charlie Sari tat-tnejn u għoxrin (22) ta' Frar tas-sena elfejn u tmintax (2018) li nghatat quddiem din il-Qorti diversement presjeduta.4 Rat it-traskrizzjoni tax-xhiedha tal-Assistant Correctional Manager Nigel Pesa tat-tnejn u għoxrin (22) ta' Frar tas-sena elfejn u tmintax (2018) li nghatat quddiem din il-Qorti diversement presjeduta.5 Rat it-traskrizzjoni tax-xhiedha ta' Maria Kordi tat-tnejn u għoxrin (22) ta' Frar tas-sena elfejn u tmintax (2018) li nghatat quddiem din il-Qorti diversement presjeduta.6 Rat it-traskrizzjoni tax-xhiedha ta' Saviour Ryabova tas-sittax (16) ta' April tas-sena elfejn u tmintax (2018) li nghatat quddiem din il-Qorti diversement presjeduta u rat l-SRT Incident Report ezebit minn dan ix-xhud.7 Rat it-traskrizzjoni tax-xhiedha ta' WPS 572 Miriam Ryabova tal-erbatax (14) ta' Mejju tas-sena elfejn u tmintax (2018) li nghatat quddiem din il-Qorti SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP diversement presjeduta u rat id-dokument ossia current incident report 3/E/2813/2017 mmarkat Dok ML1 esebit minnha.8 Rat it-traskrizzjoni tax-xhiedha tal-Ispettur Hubert Licari tat-tmintax (18) ta' Ġunju tas-sena elfejn u tmintax (2018) u tal-ħmistax ta' Gunju tas-sena elfejn u tmintax (2018) lkoll moghtija quddiem din il-Qorti diversement presjeduta. Rat it-traskrizzjoni tax-xhiedha ta' Kirsten Busuttil tal-ħmistax (15) ta' Ottubru tas-sena elfejn u tmintax (2018) u tal-erbgħa u ghoxrin ta' Jannar tas-sena elfejn u dsatax (2019) lkoll moghtija quddiem din il-Qorti diversement presjeduta.10 Rat in-noti tas-sottomissjonijiet finali rispettivi tal-partijiet pprezentati fl-erbatax (14) ta' Marzu tas-sena elfejn u dsatax (2019) u fit-tnejn u għoxrin (22) ta' Marzu tas-sena elfejn u dsatax (2019) rispettivament. Rat li l-kawza thalliet ghas-sentenza fis-seduta tal-10 ta' Gunju 2019. Ikkunsidrat: Illi r-rikorrenti, omm u iben li t-tnejn qeghdin jiskontaw piena karcerarja gewwa l-Facilita' Korrettiva ta' Kordin, qeghdin jibbazaw il-kawza taghhom a tenur tal- artiklu 28 tal-Att Dwar L-Istampa, Kapitolu 248 tal-Ligijiet ta' Malta li jipprovdi testwalment kif gej: (1) Fil-każ ta' malafama, b'xi mezz imsemmi fl-artiklu 3, li l-għan tagħha jkun li ttellef jew tnaqqas ir-reputazzjoni ta' xi persuna, il-qorti ċivili kompetenti tista', minbarra d-danni li jistgħu jintalbu taħt xi liġi li tkun fis-seħħ f'dak iż- żmien dwar telf jew ħsara attwali, tagħti lill-persuna offiża somma ta' mhux iżjed minn ħdax-il elf, sitt mija u sitta u erbgħin euro u sebgħa u tmenin ċenteżmu (11,646.87). (2) F'kull każ li għalih japplika dan l-artiklu, il-konvenut jista', bi tnaqqis tad- danni, jipprova li hu jkun għamel jew offra li jagħmel apoloġija lill-attur dwar dik il-malafama qabel ma tkun inbdiet l-azzjoni għad-danni jew, kemm jista' jkun malajr wara malli kellu l-opportunità li hekk jagħmel f'każ li l-azzjoni tkuninbdiet qabel kellu l-opportunità li jagħmel jew li joffri li jagħmel dik l- apoloġija: Iżda l-konvenut ma jistax iġib dik il-prova bi tnaqqis ta' danni jekk hu jkun ġieb il-prova tal-verità skont l-artiklu 12." 89 sa 94, 97 sa 108 11 Nota ta' sottomissjonijiet tar-rikorrenti a fol. 110 sa 116 12 Nota ta' sottomissjonijiet tal-intimati a fol. SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP Illi in sintezi l-eccezzjonijiet principali tal-intimati (l-editur tal-gazzetti in kwistjoni u l-awtur tal-artikli lamentati) huma tnejn u huma alternattivi kif ukoll kumulattivi (lkoll migbura fit-tieni paragrafu tar-risposta) u cioe' li l-artikli citati mir-rikorrenti m'humiex libellużi u / jew malafamanti fil-konfront taghhom, izda jikkonsistu biss f'fatti verifikabbli u / jew kummenti dwar kwistjonijiet fl- interess pubbliku li ghalhekk, huma fair comment, kritika accettabbli f' socjeta' demokratika u eżercizzju tal-liberta' tal-espressjoni sancita, inter alia mill-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal- Bniedem. L-eccezzjonijiet l-ohra huma ta' natura sekondarja fis-sens illi l-ewwel wahda (rigward in-nuqqas ta' ezistenza tad-danni) u r-raba' wahda (nuqqas ta' kummenti/kontenut libelluz) huma dipendenti fuq id-decizjoni tal-Qorti dwar l- eccezzjonijiet principali, mentri t-tielet wahda (rigward l-identifikazzjoni min- naha tar-rikorrenti tal-kummenti/kontenut libelluz) giet sorvolata fin-nota ta' sottomissjonijiet finali tar-rikorrenti. Kap. 579: L-Att dwar il-Midja u l-Malafama Illi qabel xejn ghall-finijiet ta' precizjoni ghandu jinghad illi fl-14 ta' Mejju 2018, cioe' meta din il-kawza kienet diga infethet u kienu ghandhom qed jinstemghu l-provi, dahal fis-sehh permezz tal-Att XI tal-2018 il-Kap. 579 intitolat "l-Att dwar il-Midja u l-Malafama". Illi ghalkemm b'effett mill-14 ta' Mejju 2018 gie imhassar ukoll il-Kap. 248 tal- Ligijiet ta' Malta madanakollu ai termini tal-Artikolu 25(2) tal-Kap. 579: "l-Att imħassar, kif fis-seħħ qabel ma jiġi mħassar permezz ta' dan l-Att, għandu jkompli japplika fir-rigward ta' kawżi pendenti fil-qorti fiż-żmien li jitħassar". Ghaldaqstant huwa car illi huma d-disposizzjonijiet tal-Kap. 248 (L-Att dwar l- Istampa) li japplikaw ghall-kawza odjerna. Id-difiza tal-verita' tal-fatti ("exceptio veritatis") Illi l-intimati inter alia jsostnu illi l-artikli in kwistjoni jikkonsistu f'fatti veritieri. Illi din id-difiza hija rregolata mill-Artikolu 12 tal-Kap. 248 li fost affarijiet ohra tipprovdi illi l-prova tal-verita' tal-fatti attribwiti hija ammessa biss fil-każ li l- persuna offiża taqa taht wahda jew iktar mill-hames kategoriji elenkati u cioe: i. Tkun uffiċjal jew impjegat pubbliku u l-fatti attribwiti lilha huma dwar l- eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħha; jew Tkun kandidat għal kariga pubblika u l-fatti attribwiti lilha jkunu dwar l- onestà, il-ħila jew il-kompetenza tagħha li tokkupa dik il-kariga; jew Abitwalment teżerċita professjoni, arti jew sengħa, u l-fatti attribwiti lilha jkunu dwar l-eżerċizzju ta' dik il-professjoni, arti jew sengħa; jew SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP Tieħu parti attiva fil-politika u l-fatti attribwiti lilha jkunu dwar il-parti li hi tieħu fil-politika; jew Jkollha kariga ta' fiduċja fi kwistjoni ta' interess pubbliku ġenerali. Illi jidher mill-ewwel allura illi din id-difiza m'hijiex ammissibli proprju ghaliex ir-rikorrenti Grace Licari u Kirsten Busuttil la huma ufficjali jew impjegati pubblici, la huma kandidati ghal kariga pubblika, la jezercitaw professjoni, arti jew sengha (u jekk b'xi mod jezercitaw, l-fatti attribwiti lilhom ma' jikkoncernawx tali professjoni, arti jew sengha), la jiehdu parti attiva fil-politika u lanqas m'ghandhom kariga ta' fiducja. Illi kif sejjer jinghad izjed 'l quddiem, anke li kieku ghall-grazzja tal-argument ir-rikorrenti kienu jaqghu taht xi wahda mill-kategoriji msemmija, din id-difiza xorta wahda ma' tregix proprju ghaliex il-"fatti" lamentati ma' kienux veritieri. Illi kif inghad mill-awtur celebri John Clement Mc Alister Pillow, awtorita' fil- Illi "dwar id-difiża tal-verita' tal-fatti ("plea of justification"), irid jingħad li meta l-parti mħarrka tistrieħ fuq eċċezzjoni bħal dik, titfa' fuqha nnifisha r- responsabbilta' kollha tal-malafama maħluqa bil-pubblikazzjoni li tkun. Fl-istess ħin, tidħol għall-piż li turi kif jixraq li l-fatti msemmija f'tali pubblikazzjoni jkunu sostanzjalment minnhom. Illi s-suċċess tal-prova ta' din it-"tingiża" tal-libell ma jseħħx biss billi wieħed jallega fatti ġeneriċi jew mhux marbuta mal-kliem użat fil-pubblikazzjoni impunjata, iżda jridu jkunu fatti li jsejsu dak li jkun inkiteb. Fil-paragrafu kkwotat, l-Onor Saliba Hil Joseph R. Celeste kien ikkwota ukoll bran minn "Carter Attard Sciortino Lazoumi and ‘Agius Scicluna Buttigieg (3rd Edit.) paġ. SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP Illi l-intimati jsostnu ukoll (jew b'mod alternattiv) illi l-artikli jikkontjenu kummenti dwar kwistjonijiet fl-interess pubbliku li ghalhekk, huma fair comment, kritika accettabbli f' socjeta' demokratika u eżercizzju tal-liberta' tal- espressjoni sancita, inter alia mill-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Illi dwar din id-difiza Pillow jghid kif gej: Illi fis-succint, l-elementi tad-difiza tal-fair comment skond Pillow kif sussegwentement elaborati mill-Qrati taghna16 huma ghalhekk hamsa: Il-kumment irid ikun gie msejjes fuq fatti li jkunu ssemmew fil- pubblikazzjoni li minnha jitressaq l-ilment; Il-fatti imsemmija jridu ikunu sostanzjalment veri; Jekk il-kumment ikun dwar imputazzjoni ta' motivi korrotti jew dizonesti irid jintwera li dan il-kumment kien ġustifikabbli jew mistħoqq; Il-kumment irid ikun tali li jikkwalifika bħala kritika u mhux żebliħ, tgħajjir jew insolenza; u Il-kumment irid jagħti l-fehma onesta tal-kummentatur u l-pubblikazzjoni ta' dik il-fehma ma tkunx saret b'ħażen jew bil-ħsieb preċiż li jweġġa' lil dak li jkun. SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP Illi l-artikli nkitbu f'kuntest aktar wiesa ta' kritika lejn it-tmexxija tal-Facilita' Korrettiva ta' Kordin cioe' il-kritika ewlenija illi fl-assenza tad-Direttur tal-Hab is-sitwazzjoni fil-habs dak iz-zmien kienet bla kontroll. Il-Qorti tikkunsidra li l- kuntest u cioe' rappurtagg ta' avvenimenti li jkunu sehhew f' entita pubblika u cioe l-Facilita' Korrettiva ta' Kordin, hija ta' interess pubbliku. Madanakollu dan wahdu mhux bizzejjed biex jiggustifika d-difiza ta' fair comment. L-artikli lamentati tal-pubblikazzjoni taghhom. Il-Qorti kkunsidrat kull artiklu individwalment b'mod kronologiku skond id-data Illi l-ezercizju li ghandha quddiemha din il-Qorti naturalment ma huwiex jekk dak li gie allegat fl-artikli dwar it-tmexxija tal-habs hijiex minnha jew le izda hija limitata biss ghal eżercizzju dwar jekk il-partijiet li jirriferu ghar-rikorrenti (u specifikati fin-nota ta' sottomissjonijiet finali taghhom) humiex jew le fatti foloz u malafamanti fil-konfront taghhom jew min minnhom u jekk ghandhomx bhala skop li jtellfu jew inaqqsu r-reputazzjoni taghhom. L-artiklu ppubblikat fil-gazzetta "In-Nazzjon" tad-9 ta' Awissu 2017 intitolat "Priġunier jaqla' xebgħa minn priġunieri Għarab" L-ilmenti tar-rikorrenti dwar dan l-artiklu fil-qosor huma • Gie ppubblikat ritratt tar-rikorrent Kirsten Meli Muscat fl-ewwel paġna 17 Calvagna et. vs Joseph et.(deciza mill-Qorti Suprema Ingliza fl-1 ta' Dicembru 2010) SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP • Fl-ewwel paġna gie rrapportat: "Jidher li f' mument waqt din it-tfittxija, l-Pulizija sabu xi oggetti deskritti bhala illegali li jinzammu minn prigunier fic-cella tieghu." [enfazi tar-rikorrenti] • F' pagna 3 tal-istess artiklu gie rapportat li: "Fid-dawl ta' dak li gara nhar it-Tnejn li għadda, jidher li xi hadd fil-Habs iddecieda li jpattiha bl-ikrah lil Kerstin Catania, u ftit wara l-fall in filghodu, membri tal-SRT tal-Habs daħlu armati jfittxu kull rokna fic-cella ta' Kerstin Catania u f' mument minnhom qalu li kienu sabu xi oggetti illegali." [enfazi tal-atturi] • Dan l-artiklu jidhol fid-dettal fil-kwistjonijiet familjari tal-esponenti u tissemma l-problema ta' droga fil-habs. Illi fl-ewwel lok dwar ir-ritratt ippubblikat fuq il-gazzetta allavolja wiehed jista' forsi jikkritika decizjoni editorjali li jippubblika ritratt tar-rikorrent fl-ewwel paġna bi prominenza, din ma tistax minna nfusha u wahedha titqies li hija libelluza jew malafamanti fil-konfront tieghu. Illi l-kunsiderazzjoni fuq dan l- aspett jgħodd ukoll ghal artikli kollha mertu ta' din il-kawża. Illi mix-xhiedha prodotta jirrizulta li fattwalment kienet saret tfittxija fic-cella tar-rikorrent Kirsten Busuttil u li fit-tfittxija nstabu xi oggetti suspettużi tant li nfethet inkjesta maġisterjali fuq is-sejba. Xhur wara l-pubblikazzjoni tal-artiklu fil-gazzetta rrizulta pero li s-sustanza kienet tabakk u mhux sustanza illegali. Dawn il-fatti gew ikkonfermati minn diversi xhiedha prodotti mir-rikorrenti. Ix- xhud Maggur Charlie Le Gros stazzjonat ġewwa l-Habs ta' Kordin ikkonferma li kienet saret search fic-cella ta' Kirsten Busuttil u li nstabu dak li eventwalment irrizulta li kienu xi erbatax jew hmistax il-borza ta' tabbakk, cioe izjed milli kemm suppost kellu jkollu fil-pussess tieghu Catania skond ir-regolamenti tal- habs. Saviour Ryabova, Correctional Manager fil-Facilita' Korrettiva ta' Kordin jikkonferma li saret search fic-cella ta' Kirsten Busuttil fit-8 ta' Awwissu u li kienet nstabet sustanza suspettuża fic-cella. Jghid ix-xhud illli "F' dawn il- kazijiet meta jiġri hekk u ġara f' dan il-kaz ukoll, jigu irrappurtati, isir rapport lil pulizija minhabba li aħna ovvjament ma kellniex konferma x' inhi s-sustanza u l-pulizija minn naha taghħom jaghmlu l-investigazzjonjiet u jigi police case, igifieri jgħaddi ghand il-pulizija u ahna ma nibqghux involuti dment li l-pulizija ma jerghhux jikkuntattjawna bl-ezitu u jghidulna irrizultatx xi sustanza illegali. Pero' bhala prekawzzjoni kif isir f' kull kaz simili, dakinnhar hu kien tniżżel f' division 6."19 Ix-xhud jghid illi huwa rrapporta lill-Pulizija u skond ir-rapport li kellu f'idejh kien jidher li l-affarijiet misjuba inghataw lil WPS 269 f' "evidence bag". SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP WPS 269 Miriam Ryabova stazzjonata l-Ghassa ta' Rahal Czerny-Muscat esebiet il-Current Incident Report 3/E/2813/2017 immarkat ML120 u fix-xhiedha taghha qalet hekk: "Jiena mort fuq il-post igifieri CCF, l-ufficjali tal-ħabs kienu infurmawni li kienet saret spezzjoni f' cella 21 ta' Division 1, liema cella jinzamm fiha Kirsten Busuttil. Fuq il-persuna tieghu kien instab sigraett b' sustanza suspettuza u ukoll fuq il-komodina ta' din ic-cella instabet landa tal-metall b' kontenut ta' kulur ahdar, lewn ahdar, liema kontenut kien suspett li kien xi sustanza irregolari. L- affarijiet kollha gew mgħodijja u siġillati f' evidence bag. Hadt il-verzjoni tal- ufficjali hawn imsemmija fir-rapport li saret minnhom is-search, kif ukoll tkellimt ma Kirsten Busuttil. Kirsten Busuttil, jiena, kif ukoll tlieta mill-ufficjali tal-ħabs iffirmajna l-evidence bag. Ħadt il-verzjoni ta' Kirsten Busuttil fejn jiena staqsejtlu xi domandi, liema domandi qegħedin ukoll fir-rapport u hemm ir- risposta tiegħu. Bil-każ infurmajt ukoll lil Khan Licari, Hubert Licari, Hubert Licari li hu ħatar li ssir . . .informa lill-Maġistrat u nħatret inkjesta. U l-evidence bag gie mgħoddi kollox lis-Sur Licari."21 L-Ispettur Hubert Licari kkonferma li giet infurmata l-Maġistrat tal-Għassa u li infetħet inkjesta maġisterjali fuq il-kaz. Fis-seduta tat-18 ta' Gunju 2018 huwa xehed dwar l-ezitu tal-inkjesta magisterjali u qal hekk: "L-inkjesta rigward sustanza suspettuża misjuba fuq Kirsten Busuttil fit-8 ta' Awwissu tas' 17, fil-fatt kienet magħluqa fit-3 ta' Jannar 2018. Il-process ma kienx gie ghandi l-PV. Issa jiena ghamilt ricerka tieghi u mill-PV tal-inkjesta rrizulta li dawk it-tracci ta' sustanza ma kellhomx fihom l-ebda' tracca ta' sustanza projbita jew illegali."22 Illi f'parti mill-artiklu lamentat l-intimat GaleaTheuma juza l-kliem "xi oggetti deskritti bhala llegali". Ma' ngabet l-ebda xhiedha pero illi tikkonferma li xi hadd iddeskriva l-oggetti misjuba bhala llegali u ghalhekk jidher illi d- deskrizzjoni kienet wahda maghmula mill-artikolista nnifsu. F'parti ohra tal- artiklu (l-ewwel parti) infatti l-intimat GaleaTheuma jghid huwa nnifsu li l-oggetti kienu llegali (cioe' ma' jghidx li xi hadd ddeskrivihom bhala tali). Illi jirrizulta car ghalhekk illi l-intimat GaleaTheuma kien skorrett jekk mhux ukoll dizingenju meta kwazi hames xhur qabel ma' l-Magistrat Inkwerenti ghalqet l-inkjesta taghha huwa kien diga ghamilha fatta illi l-oggetti misjuba fis-search kienu "illegali". Huwa minnu illi s-sejba ta' dan it-tabakk zejjed kienet minnha nnifisha ksur tar- regolamenti tal-habs pero kif argumentaw tajjeb ir-rikorrenti fin-nota ta' sottomissjonijiet finali taghhom: "L-unika irregolaritajiet li kien hemm kien propju fejn l-attur kellu aktar tabakk minn dak permissibbli. SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP li huwa kellu xi oggetti illegali. Jekk l-attur kellu fil-pussess tieghu kwantita' akbar milli suppost ma jaghmilx it-tabakk illegali izda sempliciment ifisser illi l-attur kiser regola interna tal-habs li ma twassal ghal ebda illegalita. Ksur ta' regoli bhal dik de quo, ma jwasslux ghal passi kriminali izda biss ghal dawk dixxiplinari." Illi ma' jistax jinghad ghalhekk illi l-fatt li nstabu oggetti llegali kien fatt sostanzjalment veru. Anzi kien fatt skorrett u bhala tali ma' jistax ikun il-bazi ta' kumment gust u lanqas tista' tingieb xi prova tal-verita' biex tiggustifikah. Illi l-animus iniuriandi huwa prezunt meta l-kliem li nghad huwa ingurjuz; imma din il-prezunzjoni hija iuris tantum li sservi biex tixhet fuq l-intimati l-piz tal- prova kuntrarja eskludenti dak l-animus. Il-bwona fede tad-diffamatur ma ghandiex x'taqsam. Ghax xejn ma jservi lilu li jipprova li hu jahseb li l-addebitu minnu maghmul kien veru. Darba moghtija l-eccezjoni tal-verita` tal-fatti l-unika haga li tista' issostniha hi l-prova obbjettiva tal-verita` tal-fatti, u xejn ma ghandha x'taqsam il-prova ta' l-istat subjettiv tac-certezza tad-diffamatur.23 Illi gie stabbilit ukoll fil-gurisprudenza nostrana24 u anke dik Ingliza illi biex wiehed jiddetermina jekk kliem humiex malafamanti jew le wiehed ghandu japplika t-test tal-bniedem ragjonevoli dotat b'intelligenza ordinarja. Illi l-artiklu in kwistjoni jibda bil-kliem "Kerstin Busuttil, prigunier fil-Habs dwar droga" (fatt minnu nnifsu li ma' jirrizultax mix-xhiedha) u jkompli inter alia fuq ix-xebgha li qala minn prigunieri Gharab fl-isolation cell fejn kien spicca wara li skond l-artikolist instabulu oggetti illegali. Ghal din il-Qorti m'hemmx dubbju illi qarrej ordinarju li jaqra dan l-artiklu facilment jikkonkludi illi l- oggetti llegali misjuba fic-cella ta' habsi, li skond l-istess artiklu qieghed il-habs fuq kaz ta' droga, huma x'aktarx oggetti relatati mad-droga. 23 Perit Joseph Meli Bugeja vs John A. Spiteri Pace Bardon (QTA:CIV:285:1994:2 deciza fil-21 ta' Gunju 2005) 24 Ara per ezempju L-Avukat Dottor Louis Agius Ebejer v. Frans Ciliberti (QTA:CIV: 947:1997:2 deciza fid-19 ta' April 2005) 25 [1964] A.C. 234, 258. SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP Illi mix-xhiedha tieghu stess irrizulta illi r-rikorrent Catania kien qieghed jiskonta sentenza karcerarja wara li kien instab hati fuq "serq". Din kienet it-tieni darba tieghu u l-ewwel darba li dahal il-habs kien fuq kaz ta' serq ukoll. Illi persuna li tinstab tiskonta sentenza karcerarja ghandha kull dritt li tithalla fil- paci fit-tentattivi taghha li tirrijabilita' ruhha (kif wara kollox ghandu jkun it-tir ta' kull persuna li tidhol il-habs) u ma' jistax jinghad illi ghax persuna diga ghandha reputazzjoni hazina jew mtebba allura din l-istess reputazzjoni tista tkompli titnaqqar minghajr riperkussjonijiet legali. Illi ghalhekk il-Qorti issib li dan l-artiklu kien malafamanti fil-konfront tar- Illi fir-rigward tar-rikorrenti Grace Licari u l-ilment taghha li l-artiklu jidhol f' kwistjonijiet familjari taghha, irid jinghad li kienet l-istess rikorrenti li esponiet ghall-pubbliku l-problemi personali tal-familja taghha. Ix-xhud Saviour Ryabova jikkonferma li kienet saret telefonata mir-rikorrent Cini permezz tat-telephone tal-Facilita' Korrettiva ta' Kordin lil media house ta' Xarabank u li huwa sema' r-recording: "Dr. Larry John Bugeja Calleja: Issa inti ghidtilna li vverifikajtu x'telefonati saru, tajjeb, imma l-kontenut tat-telefonati imma iccekkjajtuh? Ix-Xhud: Kienet l-intervista li harget fil-media. Dr Larry John Bugeja Calleja: Mal-media ma' min? Ix-Xhud: Mal-Media house ta' Xarabank. Dr Larry John Bugeja Calleja: U taf tghidilna s-suggett fuq xiex kien? Ix-Xhud: Rigward it-talba li kien hemm li Kirsten jinghata l-permess imur ghal- Maghmudija u minhabba ragunijiet ta' dixxiplina ma kienx... Il-Qorti: Igifieri intom, biex inkun naf jien, intom irnexxielkhom tisimgħu t- telefonata? Ix-xhud: It-telefonata li ħarget fuq il-media kienet l-istess telefonata li giet rekordjata fuq it-telephone."27 SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP Illi huwa minnu li r-rikorrenti Cini ma' kienet zvelat xejn lill-intimati u filfatt kienet ghamlet hekk "biss" lill-producers tal-programm Xarabank pero huwa fatt notorju u maghruf illi dan il-programm ghandu firxa ta' udjenza wiesa' immens fis-socjeta' Maltija. Galadarba r-rikorrent ghazlet li tesponi b'fil-pubbliku b'mod daqstant miftuh kwistjonijiet familjari allura issa ma tistax tilmenta li r- rapportaġġ fuq dan l-aspett kiber sproporzjonalment meta s-sors u l-instigatur ta' din l-informazzjoni kienet hija stess. Il-kunsiderazzjoni fuq dan l-aspett jghoddu ghall-artikli kollha mertu ta' dan ir-rikors; Illi ghalhekk il-Qorti ma' ssibx illi dan l-artiklu (kif ukoll l-artikli l-ohra fir- rigward tal-"esposizzjoni" tal-hajja personali tar-rikorrenti) kien b'xi mod malafamanti fil-konfront tar-rikorrenti Grace Licari L-artiklu pubblikat fil-gazzetta "In-Nazzjon" tal-10 ta' Awwissu 2017 intitolat "Ommu ma titħalliex tarah" Fin-nota ta' sottomissjonijiet finali taghhom ir-rikorrenti stqarrew li l-ilmenti taghhom dwar dan l-artiklu fil-qosor huma: • Gie pubblikat ritratt fl-ewwel faccjata tal-attur • Fl-ewwel faccata kitbu "ma hux eskluz li dak li gara nhar it-Tnejn filghodu hu b' xi mod jew iehor relatat man-negozju tad-droga gewwa l-konfini tal-Habs." [enfazi tal-atturi] • F' pagna 3 fejn titkompla fuq il-problemi tal-ħabs u d-droga u jigi rapportat "Mela ara l-verita' x' inhi . . . dan hu ritratt tad-droga u cellulari minn wahda mid-Diviżjonijiet tal-Ħabs." [enfasi tar-rikorrenti].28 • L-artiklu jkompli jidħol fir-relazzjonijiet personali ta' bejn l-atturi u l- Illi rigward ir-ritratt pubblikat u tal-ilment li l-artiklu jidhol fir-relazzjonijiet personali bejn ir-rikorrenti u l-familja taghhom, din il-Qorti diga' ghamlet il- kummenti taghha izjed 'l fuq. Illi dwar it-tieni ilment hawnhekk il-bazi tieghu m'huwiex illi gie rrapurtat b'mod falz illi nstabu oggetti llegali IMMA illi gie rrappurtat b'mod falz u malafamanti li l-glieda li fiha r-rikorrent Catania kien qala xebgha setghet kienet dovuta ghal problema relatata mad-droga. Illi kif gie stabbilit mix-xhiedha huwa veru li instabu oġġetti suspettużi fic-cella tar-rikorrent Kirsten Meli Muscat, u huwa veru li giet involuta l-pulizija u li infethet 28 Din is-sottomissjoni saret fil-post zbaljat fin-nota finali tar-rikorrenti peress illi kienet taht l-intestatura tal- artiklu tal-11 ta' Awwissu 2017 mentri kellha filfatt tirreferi ghall-artiklu tal-10 ta' Awwissu 2017. Dan sehh minhabba li l-pagni gew esebiti b'mod hazin mir-rikorrenti u dawn baqghu ma' ndunawx b'dan l-izball sal-ahhar. SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP inkjesta maġisterjali pero imbaghad sussegwentement irrizulta illi dawn l-oggetti ma' kienux xi sustanza llegali bhal droga. Illi meta inkiteb l-artiklu certament ma kienx eskluz li x-xebgha li qala r- rikorrent Busuttil kienet dovuta ghal problema relatata mad-droga u dan mhux l- anqas minhabba l-ammont ta' sustanza li eventwalment irrizulta minn testijiet xjentifici li kienet tabbakk li instabet fic-cella tar-rikorrent Kirsten Catania. Anke jekk in-ness bejn l-attakk li kien involut fih ir-rikorrent Busuttil u s-sejba tal- oggetti (illegali jew le) fic-cella tar-rikorrent baqa' qatt ma' giet ppruvat mill- intimati, madanakollu bl-uzu tal-kliem "ma hux eskluz" ma' jistax jinghad illi r-rappurtagg kien wiehed falz jew malafamanti fir-rigward tar-rikorrent Busuttil ghaliex tabilhaqq f'dak l-istadju xejn ma' kien eskluz. Illi r-rikorrenti jilmentaw mill-kliem segwenti: "Mela ara l-verita' x' inhi . . . dan hu ritratt tad-droga u cellulari minn wahda mid-Diviżjonijiet tal-Ħabs." Fil- kuntest tal-artiklu dawn il-kliem pero bl-ebda mod ma' jimplikaw illi d-droga u cellulari msemmija kienu misjuba ghand ir-rikorrenti jew min minnhom. Ghalhekk din il-parti certament ma' tistax tigi meqjusa malafamanti fil-konfront taghhom. Ma' hemm xejn f'dan l-artiklu li b'xi mod jista jinghad li mmalafama lir- rikorrenti l-ohra Grace Cini, li kif diga inghad izjed 'l fuq kienet hi stess li ddecidiet li xxandar l-affarijiet personali ta' binha u tal-familja taghha fuq il- media lokali. L-artiklu pubblikat fil-gazzetta "In-Nazzjon" tal-11 ta' Awissu 2017 intitolat "TITKELLEM OMM IT-TARBIJA … WARA LI L-MISSIER KIEN IMSAWWAT FIL- HABS – Ngħix ghal binti … li llum tassew ma jonqosha xejn" Fin-nota ta' sottomissjonijiet finali taghhom ir-rikorrenti stqarrew li l-ilmenti taghhom dwar dan l-artiklu fil-qosor huma: • Ġie ppubblikat ritratt tar-rikorrent Busuttil, l-ex-partner tieghu u binthom fl-ewwel faccata u saret referenza ghal kwistjonijiet familjari tal-partijiet. • Fl-ewwel paġna gie rrappurtat. "Hi qed tiskonta priġunerija relatata mad- droga u mill-Ħabs, permezz ta' cellulari, tkellmet mal-media u ghamlet appell lil awtoritajiet tal-Ħabs biex binha jitħalla joħroġ biex ikun preżenti ghall-magħmudija tat-tifla tieghu." (enfasi tar-rikorrenti). • Dan l-artiklu jitkompla f' paġna 3 tal-gurnal fejn gie rapportat. "Mhux magħrufa r-raguni preciza dwar dan l-incident serju f' Divizjoni Sitta, izda sorsi li tkellmu man-Nazzjon qalulna li probbabilment kollox idur ma negozju tad-droga." [enfasi tar-rikorrenti].29 29 Din is-sottomissjoni saret fil-post zbaljat fin-nota finali tar-rikorrenti peress illi kienet taht l-intestatura tal- artiklu tal-10 ta' Awwissu 2017 mentri kellha filfatt tirreferi ghall-artiklu tal-11 ta' Awwissu 2017. SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP Illi f'dan l-artiklu l-enfazi huwa dwar l-ex-partner tar-rikorrent Busuttil li qeghda barra l-habs. Madanakollu fl-artiklu jissemma ukoll b'mod prominenti li b'riferenza ghall-glieda fejn gie attakkat l-istess rikorrent, skond "sorsi li tkellmu man-Nazzjon" kollox "probbabilment … idur ma negozju tad-droga". Illi gie rrappurtat illi r-rikorrenti Cini "permezz ta' cellulari, tkellmet mal-media u ghamlet appelli lill-awtoritajiet tal-habs biex binha jithalla johrog biex ikun prezenti ghall-maghmudija tat-tifla tieghu". Illi rrizulta ampjament li r-rikorrenti Grace Licari użat it-telephone fiss tal-habs biex iccempel lil media house ta' Xarabank biex tilmenta li binha r-rikorrent l- iehor Kirsten Busuttil ma ingħatax il-permess jattendi ghal magħmudija ta' bintu ghal ragunijiet li m'humiex relatati mal-incidenti li gew rrappurtati mill-ġurnali fl-artikli. Dan jirrizulta mix-xhiedha ta' Saviour Ryabova kif ikkwotata aktar l-fuq. Jirrizulta ukoll li fil-pussess tar-rikorrenti Cini qatt ma instab cellulari. Mistoqsija in kontro-eżami fuq jekk hemmx nies bil-mobiles gewwa l-Habs hija tirrispondi:"Jien naf. Fin-naha tiegħi fid-dormitorju qatt ma nstab mobile. Qatt ma nstab mobile u searches ingħatajna kemm il-darba."30 Ix-xhud Nigel Pesa jikkonferma dan meta qal fir-rigward ta' dwar jekk kienx ircievha rapporti fuq is-sejbin ta' cellulari: "Jien ukoll ic-chairman tal-bord tad- dixxiplina. Imma qatt ma ġie . . . dan ir-rapport qatt ma ġie quddiemi. Quddiemi bhala chairman tal-bord ta' dixxiplina qatt ma gie li hemm allegat, jien naf biex niehdu passi dixxiplinari."31 Maria Kordi stazzjonata gewwa l-Habs ta' Kordin in charge tal-female section qalet illi:"No. Searches ma sarux ghand Grace zgur u lanqas ma nstab xejn ghandha."32 ..."ġeneralment jekk ikollna xi suspett, jew ikollna xi informazzjoni. Hekk isiru s-searches" 33 … "ma saritx search l-anqas wara li hargu l-artikli ghax ma kellhomx suspetti ta' xejn"34 … "kemm il-darba għamilnilha search lil Grace qatt ma sibnielha dawn l-affarijiet."35 Illi d-difiza ta' fair comment u gustifikazzjoni tal-fatti ghalhekk taqa' ukoll fir- rigward ta' din l-allegazzjoni. Madanakollu l-Qorti trid tizen jekk dawn il-kliem kienux malafamanti fil-konfront tar-rikorrent Cini. Filwaqt li l-intimati jghidu SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP fin-nota finali taghhom illi l-allegat uzu tac-cellulari kien "dettall zghir li ma kellu l-ebda konsegwenza ghaliha jekk wiehed jaccetta li ma kinitx saret minn mobile cellulari izda (minn) linja fissa", ir-rikorrenti madanakollu tghid fin-nota finali taghha illi hassitha ngurjata u mmalafamata peress li gie attribwit lilha azzjoni illegali li l-istess rikorrenti issostni li ma' ghamlitx. Hawnhekk il-Qorti ma' tikkondividix din il-fehma tar-rikorrenti mhux l-anqas ghaliex daqs kemm l-uzu tat-tabakk fil-habs fi kwantita' izjed milli suppost m'huwiex att illegali imma semmai ksur tar-regolamenti interni tal-habs suggett ghal passi dixxiplinari interni, l-istess jghodd ghall-uzu tac-cellulari. Ma' jistax jinghad b'daqshekk illi l-ghan tal-malafama kien li tnaqqas jew ixxejjen ir-reputazzjoni tar-rikorrenti u ghalhekk il-Qorti ma' ssibx li dan l-artiklu kien malafamanti fil- konfront taghha taht l-Artikolu 28 tal-Kap. Illi rigward l-uzu tal-kliem uzat fl-artiklu li "sorsi li tkellmu man-Nazzjon qalulna li probbabilment kollox idur ma negozju tad-droga", hawnhekk l- awtur tal-artiklu qabez mill-possibbli (li deher fil-harga tal-gurnata ta' qabel) ghall-probabbli f'temp ta' gurnata, b'mod illi f'daqqa wahda l-element tad-droga sar ferm izjed qawwi fir-rappurtagg. Illi rigward dak li gara fid-Divizjoni Sitta, fejn l-attur Kirsten Busuttil ġie detenut wara s-sejba tas-sustanzi allegatament illeciti, ma' giex kontestat li huwa verament qala' xebgha minn prigunieri ohra ta' karnagjon skura. Ix-xhud Nigel Barun, Assistant Correctional Manager, ikkonferma li huwa ra t-tbenġil fuq il-persuna ta' l-attur Kirsten Busuttil. Sebat ijiem shah fuq il-gazetti ghalxejn. Tajjeb. Dr Peter Liddle: Tajjeb. Fejn sehhet il-glieda. Ix-Xhud: Divizjoni 6. Dr Peter Liddle: ma' min u meta? Ix-xhud: il-ġurnata ma niftakarhiex. Dr Peter Liddle: tajjeb. Mela ejja nghidu li kienet f' Awwissu dak iz-zmien, jiena nafha l-ġurnata, irrizultatli. SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP Dr Peter Liddle: U ta' x' nazzjonalita? Illi r-raġuni ghaliex inqalat il-ġlieda baqghet ma gietx zvelata mir-rikorrent u għalhekk ma jistax jigi eskluż ir-raġuni ghala huwa spicca mbengel inkluz li dan kien "b' xi mod jew iehor relatat man-negozju tad-droga". Ma' jistax jinghad pero illi rrizulta illi dan kien "probbabilment" idur ma negozju tad-droga. Dan il-fatt ma' rrizultax u kien jinkombi fuq l-intimati li jippruvawh. Ma jistax jinghad li dak li gie miktub f'dan ir-rigward jista' ghalhekk jigi ikkunsidrat bhala veritier jew fair comment tal-intimati u ghalhekk qed jigi meqjus bhala rappurtagg libelluz u malafamanti fil-konfront tar-rikorrent Catania ai termini tal-Art. 28 tal-Kap. 248 tal-Ligijiet ta' Malta. L-artiklu pubblikat fil-gazzetta "Il-Mument" tat-13 ta' Awwissu 2017 intitolat "IX- XEBGĦA TA' PRIĠUNIER MALTI FIL-ĦABS" - Mhux Eskluza tpattija minhabba negozju dwar droga" L-ilmenti tar-rikorrenti dwar dan l-artiklu fil-qosor huma s-segwenti: • F' pagna 2 ta' dan l-artiklu gie ppubblikat ritratt tar-rikorrent Busuttil u gie rappurtat li "sorsi li tkellmu ma il-Mument fissru li qabel ma sehh l- incident Pulizja tal-SRT fittxew fic-cella tal-prigunier imsawwat u sabu jew droga u oġġetti ohra relatati mad-droga." [enfasi tar-rikorrenti] • "Dawk li tkellmu ma' il-Mument qalu li dak li ġara probabilment ghandu l-għeruq tieghu dwar xi negozju tad-droga bejn il-partijiet involuti li ma' sehhx kif wiehed stenna bir-rizultat li l-prigunieri Għarab stennew l-kontijiet mal-prigunier Malti."[enfasi tar-rikorrenti] l-okkazzjoni Illi l-ilmenti tar-rikorrenti fuq dan l-artiklu huma sostanzjalment l-istess dwar l- ilmenti taghhom fuq l-artikli l-ohra. A skans ta' ripettizzjoni inutili l- kunsiderazzjonijiet tal-Qorti f'dak li jirrigwarda l-konstatazzjoni tal-fatti rrappurtati jgħoddu anki ghal dan l-artiklu fejn jirrigwarda r-rappurtaġġ tat- tfittxija li fl-ahhar mill-ahhar ma' rrizultatx fis-sejbien ta' drogi jew oggetti ohra relatati mad-droga. F' dak li jirrigwarda r-rapportagg dwar ir-raguni ghaliex ir-rikorrent Cini ssawwat dan imur oltre dak li gie rappurtat fl-artiklu tal- 10 ta' Awwissu 2017. L-intimat GaleaTheuma f' dan il-kaz kompla jzejjen l-istorja u kabbarha billi qal li l- SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP glieda "probabilment" ghandha l-għeruq taghha dwar xi negozju tad-droga bejn il-partijiet involuti li ma sehhx kif wiehed stenna bir-rizultat li l-prigunieri Pavia stennew l-okkazzjoni biex jaghmlu l-kontijiet mal-prigunier Malti. Dawn l-allegazzjonijiet ma' gewx ppruvati u kien jinkombi fuq l-intimati, specjalment galadarba eccepew il-verita tal-fatti, li jippruvawhom. Ghalhekk dan l-artiklu ukoll ghandu inferenza libelluza u malafamanti fil-konfront tar-rikorrent Kirsten Busuttil. M'hemm xejn malafamanti pero fir-rigward tar-rikorrenti l-ohra Grace Licari. Illi fl-ewwel eccezzjoni taghhom l-intimati jecepixxu illi m' hemmx danni x' jigu likwidati fil-proceduri odjerni. Illi huwa minnu illi r-rikorrenti ma' kkwantifikawx xi ammont ta' danni li soffrew bir-rappurtagg lamentat ghajr ghal inkonvenjenza kbira. Madanakollu kif inhuwa ben risaput fir-rigward tal-kwantifikazzjoni tad-danni ghall- malafama taht l-Att dwar l-Istampa (Kap. 248 tal-Ligijiet ta' Malta) mhuwiex neċessarju li dawn id-danni jkunu rejali u attwali, imma jistgħu jkunu biss ta' indole morali. Din il-Qorti tgawdi minn diskrezzjoni meta tiġi biex tillikwida d-danni morali. Madanakollu kif inghad mill-Qorti tal-Appell fil-kawza fl-ismijiet Dr Andrew Woodfield Van Colen et vs Aaron Bianchini (QTA:267:2014:1:AE deciza fit 18 ta' Dicembru 2018) "jkun iktar floku jekk f'kawza ta' libell l-ewwel qorti fis- sentenza taghti r-ragunijiet li jkunu wassluha biex tillikwida s-somma li tikkundanna lill-konvenut ihallas. Hemm diversi ragunijiet, bhal per ezempju: - fid-dikjarazzjoni tal-allegazzjoni In-natura u s-serjeta malafamanti; Il-mezz tal-pubblikazzjoni; - - Kemm id-dikjarazzjoni malafamanti tkun inxterdet; - Li l-awtur ikun ghamel apologija jew offra li jaghmel apologija; - Provi dwar ir-reputazzjoni tal-attur; - Fejn il-konvenut ikun invoka l-verita tal-fatti, jekk parti mill-fatti li jkun gew imxandra jkunu rrizultaw li huma veri;" Mehud dana kollu osservazzjonijet: in konsiderazzjoni, il-Qorti is-segwenti Ir-rikorrenti ma kkwantifikaw ebda danni illi setghu sofrew b'rizultat ta' dak ippubblikat; L-allegazzjonijiet in parte kienu ta' natura serja hafna fil-konfront tar- rikorrent Busuttil stante illi gew attribwiti lilu attivitajiet illeciti relatati mad-droga u mat-traffikar taghha; SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP Ir-rikorrent Busuttil gie mcappas b'mod prominenti ghal numru ta' jiem fuq gazzetta b'firxa wiesa ta' qarrejja; L-intimati fl-ebda stadju ma' offrew xi forma ta' apologija anzi insistew fuq il-verita tal-fatti (xi haga li huma sussegwentement ma' ppruvawx) v. Fir-rigward tar-reputazzjoni tar-rikorrent Busuttil, kif diga' ntqal izjed 'l fuq, evidence of a plaintiff's poor reputation is admissible only in mitigation of damages u l-Qorti ma' tistax ma' tiehux in konsiderazzjoni illi bhala resident gewwa l-Habs ta' Kordin (ghat-tieni darba) ir-rikorrent ma' kellux xi reputazzjoni impekkabbli li sofriet immensament bil-hrug ta' dawn l-artikli. Ghalhekk il-Qorti, wara li qieset dan kollu hija tal-fehma illi s-somma ta' elf u hames mitt euro (€ 1,500) ikun kumpens xieraq bhala danni morali għall- malafama sofferta mir-rikorrent Kirstem Busuttil. Il-Qorti qeghda ghalhekk tiddisponi minn din il-kawza billi: (a) Fir-rigward tar-rikorrent Grace Licari, tichad it-talbiet taghha u tilqa' l- ewwel u r-raba' eccezzjonijiet tal-intimati; f'dak li ghandhom x'jaqsmu l-artiklu ppubblikat fil-gazzetta "In- Nazzjon" tad-9 ta' Awissu 2017 intitolat "Priġunier jaqla' xebgħa minn priġunieri Għarab", l-artiklu ppubblikat fil-gazzetta "In- Nazzjon" tal-11 ta' Awissu 2017 intitolat "titkellem omm it- tarbija … wara li l-missier kien imsawwat fil-habs – ngħix ghal binti … li llum tassew ma jonqosha xejn" u l-artiklu ppubblikat fil-gurnal "Il-Mument" tat-13 ta' Awissu 2017 intitolat "Ix- Xebgha ta' Prigunier Malti fil-Habs - Mhux eskluza tpattija minhabba negozju tad-droga", tiddikjara illi dawn kienu libelluzi u malafamanti fil-konfront tieghu u ghalhekk tilqa' t-talbiet tieghu, tichad l-eccezzjonijiet tal-intimati u tikkundanna lill-istess intimati jhallsu lir-rikorrent Kirsten Busuttil s-somma ta' elf u hames mitt euro (€ 1,500) in linea ta' danni ai termini tal-Artikolu 28 tal-Kap 248 tal-Ligijiet ta' Malta bl-imghaxijiet legali mid-data ta' dan il-gudizzju; f'dak li ghandu x'jaqsam l-artiklu ppubblikat fil-gazzetta "In- Nazzjon" tal-10 ta' Awwissu 2017 intitolat "Ommu ma titħalliex SENTENZA TAL-21.10.2019 — KAZ QTM:CIV:328:2017:VGA gia' FDP tarah" il-Qorti tichad it-talbiet tieghu u tilqa' l-ewwel u r-raba' eccezzjonijiet tal-intimati; (c) Fir-rigward ta' spejjez ta' din il-kawza tiddeciedi li dawn ghandhom jinqasmu nofs bin-nofs.