FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR. JOSEPH R. CIRILLO LL.D. ILLUM il-Ħamis, 5 ta' Diċembru, 2019 Domenic MIGGIANI, Charles Abela Grech, Salvinu Abela Grech, Michael Abela Grech, Emanuel Abela Grech, Josephine Abela Grech u Anthony Abela Grech u b' digriet tad-19 ta' Diċembru, 2008 l-atti gew trasfużi f'isem ir-rikorrenti l-oħra stante l-mewt ta' Josephine Abela Grech vs Mario SEAGER u Godwin Critien 5 ta' Diċembru, 2019 Rat ir-Rikors Maħluf imressaq fid-19 ta' Frar, 2007, li bih u għar- raġunijiet hemm imfissra l-atturi talbu li l-Qorti (1) ssib illi l-imħarrkin, jew min minnhom, qed jokkupaw il-fond ossia appartament li qiegħed fl-ewwel pjan fil- korp ta' bini bin-numru 29, Victoria, Carmelo Sciberras Street, Għajnsielem minghajr ebda titolu validu skond il-ligi u (2) tikkundannahom jirritornaw l-imsemmi fond lir-rikorrenti u jiżgumbraw minnu fi zmien qasir u perentorju li dina l- Onorabbli Qorti jogħġobha tiffissa. Talbu wkoll l-ispejjeż; Rat id-degriet tagħha tas-26 ta' Frar, 20071 li bih ordnat in-notifika lill-intimati u tat direttivi lill-atturi dwar it-tressiq tal-provi min-naħa tagħhom; Rat it-Tweġiba Ragonesi tal-imħarrek Mario Zammit Tabona tas-26 ta' Marzu, 20072, li biha laqa' għall-azzjoni attriċi billi, preliminarjament, eċepixxa n- nuqqas ta' setgħa ta' din il-Qorti li tisma' l-każ ratione materiae billi ilu jħallas il-kera lill-atturi għal tnejn u għoxrin sena, u għalhekk ladarba l-kirja qiegħda tiġġedded, huwa biss il-Bord li Jirregola l-Kera li jista' jirregola għandhiex tiġġedded il-kirja jew isirux kundizzjonijiet ġodda. Żied jgħid li l-fond hu dekontrollat u għalhekk jgħodd għalih l-Att XXIII tal-1979. Fil-mertu, jiċħad illi l-fond qed jiġi okkupat minnu bla titolu; Rat it-Twegiba Maħlufa tal-imħarrek Godwin Galea imressqa fis-6 ta' Lulju 20073, li biha laqa' għall-azzjoni attriċi billi, preliminarjament, qal li huwa mhux il-kontradittur leġittimu billi mhux il-pussessur attwali tal-fond mertu tal-kawża u ma għandu l-ebda interess fil-kwestjoni tal-kawża; u li, ladarba hemm kirja fin-nofs, din il-Qorti ma għandhiex setgħa li tisma' l-kawża ratione materiae billi l-kirja hija regolata bil-Kapitolu 69 tal-Liġijiet ta' Malta. Fil-mertu, qal li l-okkupazzjoni mhix bla titolu u l-okkupant ilu jħallas il-kera lill-atturi għal snin twal; Rat in-nota imressqa mill-atturi fil-15 ta' Diċembru, 20084, bix- xhieda b'affidavit u provi dokumentali mehmużin magħha; Rat id-digriet tagħha tal-20 ta' Ottubru, 20095, li bih ordat li qabel kull ħaġ'oħra għandha ssir it-trattazzjoni tal-ewwel eċċezzjoni preliminari tal- imħarrek Meli u tat-tieni eċċezzjoni preliminari tal-imħarrek Galea dwar jekk din il-Qorti għandhiex is-setgħa li tisma' l-kawża ratione materiae; 1 Paġġ 9 u 10 tal-proċess 2 Paġġ 12 u 13 tal-proċess 3 Paġġ 16 u 17 tal-proċess 4 Paġġ 19 sa 40 tal-proċess 5 Paġ 66 tal-proċess 5 ta' Diċembru, 2019 Semgħet ix-xhieda tal-partijiet dwar l-imsemmija eċċezzjonijiet preliminari u rat ukoll il-provi dokumentali mressqin minnhom dwar l-istess eċċezzjonijiet; Rat id-digriet tagħha tal-14 ta' Gunju, 20126 li bih tat lill-partijiet żmien sabiex iressqu bil-miktub is-sottomissjonijiet tagħhom dwar l-ewwel eċċezzjoni tal-imħarrek Zammit Tabona u t-tieni eċċezzjoni tal-imħarrek Critien; Rat in-nota ta' sottomissjonijiet imressqa mill-imħarrek Zammit Tabona fil-31 ta' Jannar, 20137; Rat in-nota ta' sottomissjonijiet ta' l-atturi imressqa fil-5 ta' Diċembru, 20138, bi tweġiba għal dik tal-konvenut Zammit Tabona; Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat id-degrieti tagħha li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza dwar l-imsemmija eccezzjoni preliminari; Ikkunsidrat: Illi din hija kawża sabiex l-imħarrkin, jew min minnhom, jiżgombraw minn fond li qed jingħad li jokkupaw mingħajr titolu. L-atturi huma sidien ta' fond li kien ingħata b'subċens minn missier l-atturi lill-imħarrek Godwin Critien. Fil-fond jgħixu l-imħarrek Mario Zammit Tabona u martu. Meta skada s- subċens, l-imħarrkin Zammit Tabona ma ridux joħorġu għaliex saħqu li huma qed jokkupaw il-fond b'titolu ta' kera. L-atturi għaldaqstant iridu li l-imħarrkin jiżgombraw mill-fond billi qed jokkupawh bla titolu; Illi l-imħarrek Critien, min naħa l-oħra, jgħid li huwa mhux il- pussessur attwali tal-fond billi għadda l-fond b'titolu ta' kera lill-imħarrek Zammit Tabona, filwaqt li l-imħarrek Zammit Tabona jgħid li qed jikkupah b'titolu li jiswa. Minħabba f'hekk, din il-kawża messha tressqet quddiem it-ribunal xieraq u li din il-Qorti m'għandhiex is-setgħa li tiddeċiedi hi dwar il-kwestjoni; 6 Paġ 317 tal-proċess flimkien mal-verbal tal-20 ta' Ottubru, 2009, f'paġ. 66 tal-proċess 7 Paġġ 319 sa 322 tal-proċess 8 Paġġ 329 sa 333 tal-proċess 5 ta' Diċembru, 2019 Illi din is-sentenza qegħda tingħata dwar l-ewwel eċċezzjoni tal- imħarrek Zammit Tabona u t-tieni eċċezzjoni tal-imħarrek Critien, iż-żewġ eċċezzjonijiet jittrattaw dwar jekk il-Qorti għandiex il-kompetenza tisma' din il-kawża; Illi mill-fatti li joħorġu mill-atti tal-kawza jirriżulta li bis-saħħa ta' kuntratt pubbliku tas-6 ta' Ġunju, 19859, missier l-atturi u l-imħarrek Meli qablu u ftiehmu li jtemmu l-konċessjoni sub-enfitewtika marbuta mal-fond bl-isem "Victoria" fil-blokk ta' żewġ appartamenti ġewwa Sqaq numru 6, Triq il-Kbira (li aktar tard sar jisimha Triq Carmelo Schembri), In-Nadur, li kienet saret favur l-istess imħarrek b'kuntratt tas-26 ta' Lulju, 1972, għal sbatax-il (17) sena. Fit- tieni parti tal-imsemmi kuntratt, missier l-atturi daħal fuq wegħda ta' konċessjoni enfitewtika dwar l-istess post ma' bint l-imħarrek Zammit Tabona, fejn intrabat u wiegħed li jikkonċedilha b'titolu ta' subenfitewsi l-istess fond għal żmien wieħed u għoxrin (21) sena minn meta jsir il-kuntratt; Illi jirriżulta li dan il-konvenju ma ġiex eżwegwit10, u minflok fit- 28 ta' Ottubru, 198511, missier l-atturi ikkonċeda l-fond lill-imħarrek Critien b'titolu ta' sub-enfitewsi għal wieħed u għoxrin (21) sena mid-data tal-kuntratt, u bil-patti u l-kundizzjonijiet l-oħrajn hemm maqbula. Fiż-żmien ta' dan l- aħħar kuntratt, l-imħarrek Critien kien għarus lil Suzanne Anzalone, bint l-imħarrek Zammit Tabona. Billi l-imħarrek Critien kien jaħdem barra minn Malta, fil-fond baqgħu jgħixu l-imħarrek Zammit Tabona u martu, Marcelle, flimkien ma binthom Suzanne13; Illi l-imħarrek Zammit Tabona jgħid li l-ħlas tal-kera lis-sid Abela Grech dejjem tħallas minnu14, u li kienet tinħariġlu riċevuta, l-ewwel minn Dominic Abela Grech imbgħad, meta Abela Grech ġie nieqes, minn uliedu, l-atturi f'din il-kawża. Mid- dokumenti eżebiti, jirriżulta li bejn it-28 ta' Ottubru, 1985, u l-31 ta' Marzu, 1995, l-irċevuta taċ-ċens inħarġet fuq isem Godwin Marsham. Matul is-sena 1996, l-irċevuta kienet turi biss li sar ħlas, filwaqt li bejn l-1 ta' April, 1997, u t- 30 ta' Ġunju, 2003, l-irċevuta nħarġet fuq isem Mario Fenech Salerno. L-atturi jgħidu li l-kuntratt tas-subċens kien bejn missierhom u l-imħarrek Critien, u għaldaqstant irrifjutaw li joħorġu rċevuti fuq isem Suzanne Dempsey; "MM1" u "FMA" f'paġġ. 69 sa 72 u 148 sa 151 tal-proċess. 10 Ara x-xhieda tan-Nutar Francis Galea Xuereb f'paġ. 152A tal-proċess 11 Dok. "A" f'paġġ. 4 sa 8 tal-proċess 12 Ara x-xhieda ta' Marcelle Zammit Tabona f'paġġ. 93 – 4 tal-proċess 13 Ibid paġġ. 92 u 95 tal-proċess. Ara wkoll ix-xhieda ta' Mario Zammit Tabona f'paġġ. 77 sa 78 tal-proċess 14 Ara x-xhieda ta' Mario Zammit Tabona f'paġ. 78 tal-proċess u dik ta' Marcelle Zammit Tabona f'paġ. 90 tal-proċess 15 Dok. "MM4" f'paġ 100 tal-proċess 16 Dok. "MM2" f'paġ. 100 tal-proċess 17 Ara x-xhieda tal-attur Domenic Abela Grech f'paġ. 311 tal-proċess. Ara wkoll Dok. "B" f'paġġ. 22 sa 28 tal-proċess 5 ta' Diċembru, 2019 Illi meta l-aħwa Abela Grech ma aċċettawx aktar il-ħlas mingħand Zammit Tabona, l-imħarrek Zammit Tabona poġġa l-kera taħt l-awtorità tal-Qorti18; Illi l-kawża nfetħet fi Frar tal-2007; Illi fid-dawl taż-żewġ eċċezzjonijiet mressqa mill-imħarrkin, il- konsiderazzjoni legali li l-Qorti trid tagħmel stħarriġ fuqhom jolqtu aspett proċedurali, dwar jekk din il-Qorti għandhiex is-setgħa li tisma' l-kawża; Fl-ewwel eċċezzjoni tiegħu, l-imħarrek Zammit Tabona jgħid li huwa jgawdi minn titolu ta' lokazzjoni fuq il-fond. Għaldaqstant, kwestjonijiet marbuta mat- terminazzjoni tal-kera għandhom jiġu meqjusa mill-Bord tal-Kera19. L- imħarrek Critien, jgħid li minħabba r-relazzjoni lokatizja ta' bejnu u bejn Zammit Tabona, din il-Qorti mhix kompetenti biex tieħu konjizzjoni tat-talbiet attriċi20; L-atturi, min naħa l-oħra, jgħidu li ma daħlux f'relazzjoni ta' kera mal-imħarrkin; Illi l-Qorti tqis li huwa għal kollox siewi li tara x'inhi n-natura tal- azzjoni miġjuba quddiemha. Huwa magħruf li n-natura ta' azzjoni mressqa quddiem qorti tingħaraf minn dak li jitalab fiha21, fid-dawl tal-premessi li jwasslu għal dak mitlub. Meta wieħed jara x'intalab fil-kawża li tressqet quddiem din il-Qorti, wieħed jifhem li l-atturi qed jitolbu għarfien (jew konferma) ta' nuqqas ta' titlu fl-imħarrkin, flimkien ma' ordni ta' żgumbrament ta' min qiegħed iżomm il-fond bla ebda jedd. Ma jidhirx li l-atturi jimplikaw b'xi mod l-eżistenza ta' kirja fuq il-fond jew li maż-żmien inħolqot xi rabta kuntrattwali ta' lokazzjoni bejn l-imħarrkin u l-atturi. Għall-kuntrarju, il-Qorti tifhem illi l-atturi dan jiċħduh; Illi huwa prinċipju elementari imma fondamentali li meta titqanqal kontestazzjoni dwar jekk Qorti li quddiemha titressaq kawża għandhiex il- kompetenza li tismagħha, hija dik il-Qorti li għandha tistħarreġ u tiddeċiedi dwar eċċezzjoni bħal dik fl-aspetti kollha tagħha. Daqstant ieħor huwa prinċipju aċċettat li din il-Qorti, bħala Qorti ta' kompetenza ordinarja, għandha s-setgħa li tisma' u taqta' dwar kull kwestjoni ta' għamla ċivili sakemm is- setgħa dwar kwestjoni bħal dik ma tkunx ġiet mogħtija lil tribunal speċjali b'liġi apposta22. Minkejja t-twessigħ tas-setgħat mogħtija lill-Bord li Jirregola l-Kera "CG13" f'paġġ. 105 sa 126 tal-proċess 19 L-ewwel eċċezzjoni fit-Tweġiba Maħlufa f'paġ, 12 tal-proċess 20 It-tieni eċċezzjoni fit-Tweġiba Maħlufa f'paġ. 16 tal-proċess 21 App. PS 23.6.2004 fil-kawża fl-ismijiet Carmelo Abela Grech noe vs Victor Avramovic 22 App. 28.10.1994 fil-kawża fl-ismijiet Bray vs Bray (Kollez. 5 ta' Diċembru, 2019 bis-saħħa tad-dispożizzjonijiet tal-Att X tal-200923, jibqa' l-fatt li dak il-Bord huwa tribunal ta' ġurisdizzjoni speċjali u din il-Qorti tibqa' t-tribunal ta' ġurisdizzjoni ġenerali u s-setgħat mogħtija lill-Bord iridu jitfissru b'mod ristrett bla twessigħ jew analoġiji24; Illi ingħad ukoll li l-kwestjoni ta' ġurisdizzjoni ta' tribunal speċjali, limitata kif inhi bil-kompetenza speċifika li liġi speċjali tagħtih, hija kwestjoni ta' ordni pubbliku25, u ma tistax tiġi deċiża fuq bażi ta' ekwità jew konvenjenza26. Kemm hu hekk, il-liġi nfisha trid27 li fejn ikun il-każ, Qorti li ma tkunx waħda ta' appell għandha minn jeddha ex ufficio tiddikjara li m'għandhiex kompetenza, ukoll jekk ma tkunx tqajmet eċċezzjoni quddiemha f'dan is-sens28; Illi huwa fatt aċċettat li din il-Qorti hija meqjusa bħala t-tribunal ta' ġurisdizzjoni ordinarja, filwaqt li l-Bord li Jirregola l-Kera huwa meqjus bħala t-tribunal ta' ġurisdizzjoni speċjali (u limitata) fil-qasam tal-kirjiet ta' fondi urbani, sewwasew minħabba li twaqqaf u jinsab regolat b'liġi speċjali u sal- limiti mfissra f'dik il-liġi. Bħalma jingħad dejjem u mingħajr kontestazzjoni, it- tribunal speċjali għandu l-ġurisdizzjoni li tagħtih il-liġi li bis-saħħa tagħha huwa mwaqqaf u ma jistax iwessagħha iżjed minn dak li tagħtih dik l-istess liġi29. Tista' tkun ġurisdizzjoni esklussiva, imma hija dejjem waħda li trid titwettaq fil- parametri stretti ta' dik l-istess liġi30; Illi l-problemi mnissla minn diffikultà dwar liema tribunal għandu s-setgħa jisma' kwestjoni bejn kerrej u sid dwar il-kirja minn dejjem kienu ta' wġigħ ta' ras u taw lok għal għadd bla qies ta' deċiżjonijiet. Jingħad biss li l- Qrati tagħna stabilew, permezz ta' sentenzi, ċerti regoli li jiddeterminaw distinzjonijiet dwar is-setgħat ta' kompetenza wkoll fejn il-kwestjoni kienet tidher li taqa' taħt il-liġi speċjali31; Illi huwa fatt ukoll li n-natura ta' azzjoni tiddependi mill-għażla tal- parti li tibdiha, u hija determinabbli mis-sura ta' talbiet li dik il-parti tkun tathom32. B'mod partikolari, il-kompetenza ma tiddependix fuq iż-żmien meta ssir it-talba iżda fuq il-materja tat-talba33; 1525 tal-Kap 16 24 Ara App. MCH 4.12.2013 fil-kawża fl-ismijiet Enriketta Jarju et vs Gordon Pirrone 25 App. Ċiv. 28.2.1969 fil-kawża fl-ismijiet Carmelo Glanville vs Giovanni Abela Hill (mhix pubblikata) 26 App. 29.3.1996 fil-kawża fl-ismijiet Cezek et vs Lloyd et (Kollez. 774 tal-Kap 12 28 P.A. JA 31.10.2011fil-kawża fl-ismijiet Joseph traci et vs International Trading Co Ltd 29 P.A. MCH 2.7.2013 fil-kawża fl-ismijiet Massih Houlton vs Stivala Properties Ltd et (mhix appellata) 30 App. RCP 16.7.2012 fil-kawża fl-ismijiet P.L. John Farrugia Holland noe vs Josephine traci 31App. Kumm.:11.5.1992 fil-kawża fl-ismijiet Edward Pirrone vs Edward Felice Kind et, (mhix pubblikata) u s-sentenzi hemm imsemmija 32 App. Ċiv. 7.10.1997 fil-kawża fl-ismijiet Frankie Fsadni noe vs Jason Lautier et (mhix pubblikata) 33 P.A. GCD 30.4.2009 fil-kawża fl-ismijiet Rev. David Woollard noe vs Avukat Rachel Bugelli et 5 ta' Diċembru, 2019 Illi f'din il-kawża, dak li wieħed imissu jqis huwa jekk l-azzjoni attriċi, kif imfassla, u t-talbiet hemm magħmula, tistax qatt tinstama' u tinqata' mill-Bord. Din il-Qorti ssib li l-azzjoni attriċi tmur lil hinn minn dik li hija l- kompetenza speċifika tal-imsemmi Bord taħt id-dispożizzjonijiet relattivi tal- Kapitolu 69, u għalhekk, jidhrilha li l-atturi sewwa għamlu li ressqu l-azzjoni tagħhom quddiem din il-Qorti. Dan qiegħed jingħad bla ebda ħsara għal kull difiża li l-imħarrkin jistgħu jtellgħu kontra l-allegazzjoni tal-atturi, u fost dawn hemm id-difiża ta' titolu li jista' wkoll ikun ta' lokazzjoni; Illi dan jingħad għaliex il-liġi nnifisha trid li azzjonijiet dwar tneħħija jew żgumbrament ta' persuni minn ħwejjeġ immobbli jitressqu quddiem din il-Qorti ukoll li kieku kellhom ikunu mikrija jew okkupati minn persuni li joqogħdu fihom34. B'żieda ma' dan, xieraq jingħad li ilu minn żmien twil aċċettat illi talbiet għal żgumbrament minn ġid immobbli jaqgħu taħt is- setgħa ta' din il-Qorti u mhux tat-tribunali speċjaliżżati35. Din ix-xejra ta' ħsieb inżammet ħajja u twettqet f'għadd kbir ta' sentenzi tal-qrati tagħna u fuq medda twila ta' żmien36 u jidher li għadha hekk sallum37; Illi fid-dawl ta' dawn il-konsiderazzjonijiet, il-Qorti hija tal-fehma li l-azzjoni attriċi ma hija bl-ebda mod maħsuba li tnissel rabta kuntrattwali ta' lokazzjoni bejn il-partijiet, imma biss waħda ta' żgumbrament minn fond minħabba nuqqas ta' titolu minn min qiegħed iżomm il-fond li dwaru nfetħet il- kawża; Illi għalhekk l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-imħarrek Zammit Tabona u t- tieni eċċezzjoni preliminari tal-imħarrek Galea mhumiex mistħoqqa u mhumiex sejrin jintlaqgħu; Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi billi: Tiċħad l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-imħarrek Mario Zammit Tabona bħala mhux mistħoqqa fil-fatt u fid-dritt; Tiċħad it-tieni eċċezzjoni preliminari tal-imħarrek Godwin Critien bħala wkoll mhux mistħoqqa fil-fatt u fid-dritt; 47(3) tal-Kap 12 35 Ara, fost l-oħrajn, App. Ċiv. 4.12.1957 fil-kawża fl-ismijiet Debattista et vs Alexiev Schembri (Kollez. Ċiv. 14.4.1997 fil- kawża fl-ismijiet Cezek vs LaRosa (Kollez. Vol: LXXXI.i.476) u App. PS 8.6.2005 fil-kawża fl-ismijiet Victor Bugeja Gauci et vs Maria Cremona Camilleri et 36Ara, fost l-oħrajn, App. Ċiv. 28.6.1957 fil-kawża fl-ismijiet Vouyouka vs Paris (Kollez. Vol: XLI.i.445), P.A. GV 27.3.1996 fil-kawża fl-ismijiet Rossignaud et vs Zammit Spiteri et (mhix pubblikata); u App. PS 22.11.2006 fil-kawża fl-ismijiet Maria Lautier vs Joseph Brockwell et 37 P.A. JA 25.3.2015 fil-kawża fl-ismijiet Avv. Noel traci noe vs Walter Avramovic pro et noe fost bosta oħrajn 5 ta' Diċembru, 2019 Tordna li s-smigħ tal-kawża jitkompla bil-ġbir tal-provi fil-mertu, bla ħsara għall-eċċezzjonijiet preliminari l-oħrajn; Tordna li l-ispejjeż ta' din is-sentenza jitħallsu mill-imħarrkin; u Tordna li l-atti ta' din il-kawża jintbagħtu lir-Reġistratur ta' din il- Qorti biex jassenja l-kawża quddiem din il-Qorti diversament presjeduta u li quddiemha jkompli jinstema' l-każ. Cohen Onor Joseph R. Galea Xuereb LL.D., Imħallef 5 ta' Diċembru, 2019 Marisa Spencer Deputat Reġistratur 5 ta' Diċembru, 2019 5 ta' Diċembru, 2019