IL-QORTI TAL-APPELL KRIMINALI Onor. Imħallef Dr. Aaron M. Angileri M.A. (Law), LL.D. (melit) Illum it-22 t'Ottubru 2019 Appell numru 45 tal-2017 Il-Pulizija vs Gilbert DINGLI Dan huwa appell minn sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) nhar il-25 ta' Jannar 2017 fil-konfront ta' Gilbert DINGLI, karta tal-identita bin-numri 836886M fejn ġie mixli talli: Nhar il-Ħadd, 8 ta' Novembru 2015 għall-ħabta ta' 0809hrs u fil-ħinijiet ta' qabel, fl-inħawi ta' Ta' Sannat u f'dawn il-Gżejjer waqt staġun miftuħ għall-insib tal-għasafar kien qiegħed jikkaċċja jew jipprova jikkaċċja, jieħu jew jipprova jieħu b'kull mezz li jkun xi għasfur meta ma kienx fil- pussess ta' liċenza valida skont ma tapplika, maħruġa mit-Taqsima tar- il- Regolamentazzjoni għall-Għasafar Selvaġġi, u ma ssodisfax kundizzjonijiet kollha speċifikati fil-liċenza jew f'kull liġi oħra, bi ksur tar-regolament 12(1) tal-L.S. 504.71; Żamm jew qafel xi għasfur li kien f'gaġġa jew reċipjent ieħor ta' qies inqas minn 250mm tul u 150mm wisa', li meta tqis id-daqs tal-għasfur ma jkunx kbir biżżejjed biex l-għasfur jew l-għasafar jiftħu ġwenħajhom u dan bi ksur tar-Regolament 20(a) tal-L.S. 504.71. Il-Prosekuzzjoni talbet ukoll li Gilbert Azzopardi Zerafa, minbarra l-piena skont il- liġi, tiġi ordnata l-konfiska tal-corpus delicti u s-sospensjoni jew ir- revoka tal-liċenza jew permess maħruġa taħt ir-Regolamenti dwar il- Konservazzjoni tal-Għasafar Selvaġġi u taħt it-Taqsima XV tal-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija, għal perjodu applikabbli. Permezz tas-sentenza aktar il-fuq imsemmija, il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali, wara li rat l- imputazzjoni miġjuba u semgħet il-provi prodotti u rat l-atti kollha tal-kawża kontra l-appellant, rat ir-regolamenti 12(1) u 20(a) tal-A.L. 79 tal-2006 kif emendat (L.S. 504.71) sabet lill-istess appellant ħati tal-imputazzjonijiet dedotti kontrih u kkundannatu għal multa ta' elf u ħames mitt euro (€1,500) u ssospendietlu l-liċenzi kollha għal Rat ir-rikors tal-appell tal-appellanti Gilbert GATT li jġib id-data tal- 1 ta' Frar 2017 fejn issolleva s-segwenti aggravji (in suċċint) u ċjoe a. din kienet l-ewwel darba li l-appellant kien instab ħati ta' reat marbut mal-kaċċa/insib u għalhekk kellha ssir distinzjoni bejn dawk li jkunu ġew misjuba ħatja drabi oħra għal dawk li jkunu għadhom fl-ewwel sejbien ta' ħtija; b. l-appellant kien ġie misjub ħati ħażin minħabba apprezzament ħażin tal-provi prodotti; c. ma nstabux għasafar la ħajjin u l-anqas mejtin bħala riżultat ta' kaċċa jew insib u għalhekk l-appellant kellu jiġi misjub ħati ta' tentattiv u mhux tar-reat komplut; d. l-akkadut seħħ waqt li kien staġun miftuħ għall-kaċċa/insib u għalhekk l-appellant kien qiegħed josserva l-perjodi stabbiliti mill-Liġi; e. l-mezzi użati biex l-appellant pprova jieħu xi għasfur kienu skont il-liġi u ma ġewx użati metodi projbiti; l-appellant kien in regola mal-Liġi għajr ħlief li kienet għadha ma ħarġitlux liċenza biex ikun jista' jaqbad l-għasafar; ġ. l-appellant kien ammetta li kien mingħajr liċenza u minkejja tali koperazzjoni il-Qorti xorta waħda imponiet is-sospensjoni tal- liċenza, liema sospensjoni setgħet kienet aqsar; g. ma nġiebet ebda prova oġġettiva li d-daqs tal-gaġeġ kienet inferjuri għal dak li trid il-Liġi; għ. l-appellant kien ikkopera bi sħiħ mal-Pulizija u l-awtoritajiet konċernati u mingħajr ebda reżistenza stante li kien ta' karattru tajjeb u ġenwin. Illi din il-Qorti qieset il-provi kollha li ġew prodotti f'dan il-każ, inkluż id-deposizzjoni fir-rigward imputazzjoni stante li l-ewwel imputazzjoni ma kienx hemm kontestazzjoni dwarha. Huwa saħaq li kien qiegħed iżomm il-gaġeġ għall-għasafar u huwa kien xtrahom minn pet shop. għasafar tal-għana, għalkemm ġieli kien talab lil min jagħmillu l- Ma kienx jaf eżatt id-daqs ta' dawn il-gabjetti; iżda mill- mod kif wera' b'idu, dawn kienu ta' daqs ta' ċirka pied. kienu marru l-Pulizija fuqu u li kienu għamlulu spezzjoni u raħhom iduru mal-gaġeġ li kellu. Huwa ma setgħax jikkonferma bħala daqs kemm kienu kbar dawn il-gabjetti, iżda tenna li l-Pulizija ma kienu qalulu xejn dwar dawn il-gaġeġ għalkemm kienu staqsewh għall- liċenza. Mix-xiehda tal-Pulizija li għamlu l-ispezzjoni irriżulta li dawn setgħu jaraw ċar kemm kien id-daqs tal-gabjetti li kellu l-appellant tant li ħadu l-kejl tagħhom li jirriżulta fl-affidavits tagħhom, u li jirriżulta li d-daqs tagħhom kien inferjuri għal dak li trid il-Liġi. L- istess Pulizija setgħu jivverifikaw ukoll li l-appellant ma kellux liċenza speċjali sabiex ikun jista' jonsob matul dak l-istaġun. Il-funzjoni u s-setgħat ta' din il-Qorti ġew spjegati f'diversi sentenzi, fosthom fis-sentenza Ir-Repubblika ta' Malta vs Emanuel Ager Dimech deċiża mill-Qorti tal-Appell Kriminali (Sede Superjuri)1 fejn intqal:- kif dejjem gie ritenut huwa principju stabbilit fil-gurisprudenza ta' din il- Qorti li hija ma tiddisturbax l-apprezzament dwar il-provi maghmul mill- ewwel Qorti il-Qorti setghet ragjonevolment u legalment tasal ghall-konkluzjoni li tkun waslet ghaliha. fl- Fi kliem tasal ghall-konkluzjoni id-diskrezzjoni tirrimpjazzax il-Qorti ma jekk Ara wkoll Ara, fost ohrajn, l-Appelli Kriminali Superjuri: Ir-Repubblika ta' Malta vs Domenic Ali Hassan Borg, 16 ta' Ottubru 2003; Ir-Repubblika ta' Malta vs. Godfrey Grima u r-Repubblika ta' Malta v. Eleno sive Lino Kabar 24 ta' April 2003, Ir-Repubblika ta' Malta vs. Lawrence Mc Kay sive Axiak 23 ta' Jannar 2003, Ir-Repubblika ta' Malta vs. Mustafa Ali Vella Demarco; Ir-Repubblika ta' Malta vs Thomas sive Tommy Wirth, 7 ta' Marzu 2000, Ir-Repubblika ta' Malta vs. Ivan Azzopardi Zerafa, 1 ta' Dicembru 1994; u Ir-Repubblika ta' Malta vs George Picarelli, 14 ta' Frar 1989; u l-Appelli Kriminali Inferjuri: Il-Pulizija vs Andrew George Scott Drago, 12 ta' Mejju 2004, Il-Pulizija vs Anthony Sacco, 6 ta' Mejju 2004; Il-Pulizija vs Maurice ‘Schembri, 30 ta' April 2004; Il-Pulizija vs Saviour Doublet, 30 ta' Marzu 2004; Il-Pulizija vs Seifeddine Mohamed Ellul Mercer et, 21 ta' Ottubru 1996; Il-Pulizija vs Raymond Borg Saydon et, 12 ta' Mejju 1994; Il-Pulizija vs Simon Coleiro, 15 ta' Lulju 1996; Il-Pulizija vs Carmel sive Chalmer Bugeja Inferrera, 31 ta' Mejju 1991; Il-Pulizija vs Anthony Ager Dimech, 31 ta' Mejju 1991. Fil-kawża Ir-Repubblika ta' Malta vs. Domenic Ali Hassan Borg ġie mistqarr li : Kif gie ritenut diversi drabi, hawn qieghdin fil-kamp ta' l- apprezzament tal-fatti, apprezzament li l-ligi tirrizerva fl- ewwel lok lill-gurati fil-kors tal-guri, u li din il-Qorti ma tiddisturbahx, anke jekk ma tkunx necessarjament taqbel mija fil-mija mieghu, jekk il-gurati setghu legittimament u ragonevolment jaslu ghall-verdett li jkunu waslu ghalih. Jigifieri l-funzjoni ta' din il-Qorti ma tirrizolvix ruhha f'ezercizzju ta' x'konkluzjoni kienet tasal ghaliha hi kieku kellha tevalwa l-provi migbura fi prim'istanza, imma li tara jekk il-verdett milhuq mill-gurija li tkun giet "properly directed", u nkwadrat fil-provi prodotti, setax jigi ragonevolment u legittimament milhuq minnhom. Jekk il- verdett taghhom huwa regolari f'dan is-sens, din il-Qorti ma tiddisturbahx (ara per ezempju Ir-Repubblika ta' Malta v. Godfrey Grima u r-Repubblika ta' Malta v. Eleno sive Lino Kabar decizi minn din il-Qorti fl-24 ta' April 2003, Ir-Repubblika ta' Malta v. Lawrence Mc Kay sive Axiak deciza minn din il-Qorti fit-23 ta' Jannar 2003, Ir-Repubblika ta' Malta v. Mustafa Ali Vella Demarco deciza minn din il-Qorti fil-5 ta' Lulju 2002, ir-Repubblika ta' Malta v. Thomas sive Tommy Wirth deciza minn din il-Qorti fis-7 ta' Marzu 2000, u r-Repubblika ta' Malta v. Ivan Azzopardi Zerafa deciza minn din il-Qorti fl-1 ta' Dicembru 1994). taghmel tal-provi ezercitata mill-ewwel Qorti apprezzament apprezzament approfondit tal-istess biex tara jekk dik l- ewwel Qorti kinitx ragjonevoli fil-konkluzjoni taghha. Jekk, izda, din il-Qorti tasal ghall- konkluzjoni li l-ewwel Qorti, fuq il-provi li kellha quddiemha, ma setghetx ragjonevolment jew legalment tasal ghall-konkluzjoni li tkun waslet ghaliha, allura din tkun raguni valida, jekk mhux addirittura impellenti, sabiex din il-Qorti tiddisturba dik id-diskrezzjoni u konkluzjoni. Anke jekk tistħarreġ ix-xiehda tax-xhieda li xehdu fl-Ewwel Istanza, din xorta tibqa' Qorti ta' reviżjoni u mhux ritrattazzjoni. Fil-kors ordinarju tal-funzjoni tagħha, din il-Qorti terġa tanalizza l-provi u l- argumenti fattwali u legali li jkunu inġiebu quddiem il-Qorti tal- Prim' Istanza – iżda ma tagħmilx dan biex tissostitwixxi lilha nnifisha għall-Qorti tal-Prim'Istanza. Id-deċiżjoni jekk l-imputat ikunx ħati jew le qabel xejn teħodha l- Qorti ta' Prim'Istanza.2 Din il-Qorti, bħala Qorti tal-Appell Kriminali teżerċita setgħa ta' reviżjoni billi tanalizza jekk u safejn, il- Qorti tal-Maġistrati, bis-saħħa tal-provi li jkunu ġew prodotti u tal- argumenti fattwali u legali dibattuti quddiemha, setgħetx legalment u raġonevolment tasal għall-konklużjoni milħuqa minnha fis- sentenza tagħha. Huwa f'dan is-sens u għalbiex tilħaq dan l-għan li din il-Qorti, bħala Qorti tal-Appell tagħmel l-apprezzament tagħha tal-provi prodotti. 2 u dan sakemm ma jkunx hemm raġunijiet eċċezzjonali entro l-parametri ta' dak li jipprovdi l-artikolu 428(3)(5) tal-Kodiċi Kriminali li din il-Qorti tkun tista' tiddeċiedi hi l-meritu tal-kawża. Jekk din il-Qorti tara li l-Qorti tal-Maġistrati tkun għamlet apprezzament leġittimu u raġonevoli tal-provi u tkun għamlet analiżi korretta u raġonevoli tal-argumenti legali u fattwali imresqin quddiemha, din il-Qorti ma tibdilx il-konklużjonijiet milħuqa minn dik il-Qorti tal-Prim'Istanza. Jekk mill-banda l-oħra din il-Qorti tiġi konvinta li l-Qorti tal-Maġistrati tkun żbaljat fl-apprezzament tal- provi jew tal-argumenti fattwali u legali imresqin quddiemha, b'mod li din il-Qorti tħoss li la jkun sigur u l-anqas sodisfaċenti tistrieħ fuq dawk il-konklużjonijiet, imbagħad din il-Qorti għandha s-setgħa li eċċezjonalment tiddisturba l-eżami, apprezzament, diskrezzjoni u deċiżjonijiet meħuda mill-Qorti tal-Maġistrati u tibdilhom skont il-każ. L-ewwel aggravju huwa fis-sens li din kienet l-ewwel darba li l- appellant kien instab ħati ta' reat marbut mal-kaċċa/insib u għalhekk kellha ssir distinzjoni bejn dawk li jkunu ġew misjuba ħatja drabi oħra għal dawk li jkunu għadhom fl-ewwel sejbien ta' ħtija. Il-Qorti tal-Maġistrati trattat mal-appellant bħala li kien fl- ewwel sejbien ta' ħtija tiegħu. Ta' min jgħid li l-Qorti tal-Maġistrati żammet eqreb lejn il-minimu tal-piena li kienet erogabbli skont it- tielet proviso tas-sub-regolament 3 tar-regolament 27 tal-Liġi Sussidjarja 504.71 kif kienet fiż-żmien meta seħħew ir-reati de quo. Dan l-aggravju qiegħed jiġi respint. It-tieni aggravju huwa li l-appellant kien ġie misjub ħati ħażin minħabba apprezzament ħażin tal-provi prodotti. Din il-Qorti tqis li in bażi għall-provi prodotti quddiemha l-Qorti tal-Maġistrati setgħet legalment u raġonevolment tasal għall-konklużjoni milħuqa minnha li ssib ħtija fl-appellant. Dan l-aggravju qed jiġi respint. It-tielet aggravju huwa fis-sens li ma nstabux għasafar la ħajjin u l- anqas mejtin bħala riżultat ta' kaċċa jew insib u għalhekk l-appellant kellu jiġi misjub ħati ta' tentattiv u mhux tar-reat komplut. L-ipoteżi tal-Liġi li toħloq ir-reat f'dan il-każ, ir-regolament 12 tal-L.S. 504.71 Mingħajr preġudizzju għad-disposizzjonijiet ta' kull liġi oħra l-ebda persuna m'għandha tikkaċċja jew tipprova tikkaċċja, tieħu jew tipprova tieħu b'kull mezz id- disposizzjonijiet ta' dawn ir-regolamenti, kemm-il darba dik il-persuna ma tkunx fil-pussess ta' liċenza valida skond ma tkun tapplika, maħruġa mit-Taqsima tar-Regolamentazzjoni għall-Għasafar Selvaġġi, u dik il-persuna tkun tissodisfa l-kondizzjonijiet kollha speċifikati fil- liċenza u f'kull liġi oħra; jkun xi għasfur kif permess skond L-istess Liġi għalhekk kienet tipparifika għall-fini tad-definizzjoni tar-reat l-azzjoni ta' kaċċa jew li wieħed jipprova jikkaċċja; jew l- azzjoni li wieħed jieħu jew li jipprova jieħu għasfur. Il-Liġi tpoġġi dawn l-azzjonijiet fuq l-istess livell fis-sens li persuna tista' tinstab ħatja tar-reat de quo kemm jekk tkun ikkaċċjat kif ukoll jekk tkun qed tipprova tikkaċċja; kemm jekk wieħed jieħu għasfur kemm jekk wieħed jipprova jieħu għasfur. Dan l-aggravju għalhekk qiegħed jiġi respint. Ir-raba' aggravju huwa fis-sens li l-akkadut seħħ waqt li kien staġun miftuħ għall-kaċċa/insib u għalhekk l-appellant kien qiegħed josserva l-perjodi stabbiliti mill-Liġi. Dan l-aggravju huwa għal kollox fieraħ in kwantu l-appellant ġie mixli u misjub ħati tar-reat prinċipali f'dawn ir-regolamenti konsistenti f'kaċċa jew insib mingħajr liċenza, nonche li żamm għasafar f'gabjetti li ma kienux jissodisfaw il-miżuri legali. U ta' dawn instab ħati mill-Qorti tal- Maġistrati. Dan l-aggravju jimmerita li jiġi miċħud. Il-ħames aggravju huwa fis-sens li l-mezzi użati biex l-appellant pprova jieħu xi għasfur kienu skont il-liġi u ma ġewx użati metodi Dan ukoll huwa aggravju inkonsegwenzjali inkwantu l- akkuża prinċipali li tagħha nstab ħati huwa li rrispettivament mill- mezzi wżati, huwa ma kellux liċenza għal kaċċa jew insib. minn hekk, il-fatt li nstab fil-pussess ta' gaġeġ li ma kienux jissodisfaw il-miżuri legali huwa minnu nnifsu mezz mhux skont il- Liġi. Dan l-aggravju wkoll qiegħed jiġi respint. Is-sitt aggravju huwa fis-sens li l-appellant kien in regola mal-Liġi għajr ħlief li kienet għadha ma ħarġitlux liċenza biex ikun jista' jaqbad l-għasafar. Huwa preċiżament għaliex ma kellux liċenza li l- appellant instab ħati li kiser il-Liġi. Dan l-aggravju wkoll jimmerita li jkun respint. Is-seba' aggravju huwa fis-sens li l-appellant kien ammetta li kien mingħajr liċenza u minkejja tali koperazzjoni il-Qorti xorta waħda imponiet is-sospensjoni tal-liċenza, liema sospensjoni setgħet kienet Dan l-aggravju huwa skorrett għall-aħħar. Fil-każ ta' persuna li tikkaċċja jew tonsob mingħajr liċenza valida, hemm pieni eħrex previsti mill-Liġi. Tant hu hekk li r-regolament 27(3) għandu l-proviso tiegħu aktar drakonjan f'dawk il-każijiet meta jgħid hekk:- Iżda wkoll l-Qorti għandha wkoll tordna s-sospensjoni tal-liċenza jew tal- permess maħruġa taħt dawn ir-regolamenti u taħt it-Taqsima XV tal- Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija, għal perjodu ta' mhux anqas minn sentejn iżda mhux aktar minn ħames snin: Iżda wkoll bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tat-tielet proviso tas- subregolament (2), kull persuna li tikkaċċja jew tittanta li tikkaċċja jew tieħu jew tittanta li tieħu għasafar mingħajr liċenzja valida għandha teħel il-pieni imniżżlin fis-subregolament (2)(b) u l-Qorti għandha ukoll tordna li l-persuna ħatja għandha tkun skwalifikata milli tottjeni liċenzja taħt dawn ir-regolamenti jew taħt it-Taqsima XV tal-Kodiċi tal-Liġijiet tal- Pulizija għal għomorha, u meta dik il-liċenzja tkun ġiet revokata b'mod permanenti skont is-subregolament (2)(b) jew il-Qorti tkun diġà ordnat li dik il-persuna ġiet skwalifikata milli takkwista liċenzja għal għomorha, meta tinstab ħatja, dik il-persuna għandha teħel multa ta' mhux anqas minn sebat elef euro (€7,000) iżda mhux iżjed minn ħmistax-il elf euro (€15,000) u priġunerija għal żmien ta' mhux anqas minn sena iżda mhux iżjed minn sentejn. Kull kumment ieħor ikun superfluwu. Dan l-aggravju jimmerita li jkun respint. It-tminn aggravju huwa fis-sens li ma nġiebet ebda prova oġġettiva li d-daqs tal-gaġeġ kienet inferjuri għal dak li trid il-Liġi. l-aggravju din il-Qorti rat l-affidavits ta' PC572, PS1141 u PC16 nonche d-dokumenti eżebiti. Fuq il-bażi tagħhom, il-Qorti tal- Maġistrati setgħet legalment u raġonevolment tasal għall- konklużjoni li waslet għaliha dwar id-daqs tal-gaġeġ stante li dawn l-Aġenti tal-Pulizija iddeskrivew dawn il-gaġeġ li sabu. korroborata ta' dawn il-Pulizija setgħet twassal lil dik il-Qorti għall- konklużjoni li l-appellant ma kienx qiegħed fis-sew meta kellu dawk il-gaġeġ li sabulu l-Aġenti tal-Pulizija u li jidhru wkoll a fol 15. l-aggravju jimmerita li jkun miċħud. Id-disa' aggravju huwa fis-sens li l-appellant kien ikkopera bi sħiħ mal-Pulizija u l-awtoritajiet konċernati u ma offra ebda reżistenza stante li kien ta' karattru tajjeb u ġenwin. Anke dan l-aggravju huwa inkonsegwenzjali. L-aderenza mal-Liġi hija obbligu superjuri għal kulħadd. Il-koperazzjoni mal-Pulizija hija dover ta' kull persuna. Huwa mistenni minn kull persuna f'Malta li toqgħod mal-Liġijiet u li tirrispetta u tobdi l-ordnijiet leġittimi tal-Pulizija. ma għandha tistenna l-proset talli tkun wetqet dawk l-obbligi ċivili tagħha. Dan l-aggravju wkoll huwa respint. Illi kwantu għall-piena inflitta, din il-Qorti tqis li l-piena mogħtija kienet taqa' fil-parametri legali. F'dawn il-proċeduri t'appell, il- Qorti trid tara jekk il-Qorti tal-Maġistrati setgħetx legalment u raġonevolment tasal għall-piena komminata minnha, jekk il-piena inflitta minnha kienet taqa' fil-parametri legali u jekk kienetx żbaljata fil-prinċipju jew kienetx manifestament eċċessiva. Il-piena inflitta kienet bażata fuq ir-regolamenti u kienet ukoll taqa' fil-parametri stabbiliti mir-regolamenti u għalhekk setgħet legalment u raġonevolment tasal għaliha. Tibqa' l-kwistjoni jekk il-Qorti tal-Maġistrati kienetx żbaljata fil- prinċipju jew erogatx piena li kienet manifestament eċċessiva. ġie mistqarr mill-Qorti tal-Appell Kriminali (Superjuri) fil-kawża fl- Kucuk Melek jappy nhar il-25 t'Awissu 2005 : Fiċ-ċirkostanzi ta' dan il-każ, il-Qorti tqis li l-piena ma kienetx waħda li kienet ħażina fil-prinċipju jew manifestament eċċessiva. Anzi kif muri aktar il-fuq il-Qorti żammet lejn il-minimu tas- F'dan il-każ, is-sospensjoni tal-liċenza hija waħda tassattiva ma' sejbien ta' ħtija. Anzi l-Qorti tal-Maġistrati kienet temperata ħafna meta tqis ir-regolament 27 aktar il-fuq imsemmi kif applikat minnha f'dan il-każ. Din il-Qorti ma tista' tagħmel xejn dwar din il-konsegwenza. Deċide Għaldaqstant, għar-raġunijiet premessi, din il-Qorti qegħda tiċħad l- appell u tikkonferma s-sentenza appellata. Imħallef