Ċiv. QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR. IMĦALLEF TONIO MALLIA Seduta ta' nhar l-Erbgħa, 30 ta' Ġunju, 2021. Pickless Limited (C-11535) v. Saviour Bruno u Joseph Bruno u b'digriet tat-3 ta' Diċembru 2013, l-atti ta' Saviour Bruno ġew trasfużi f'isem Joseph Bruno Is-soċjeta` attriċi ssostni li hija l-proprjetarja ta' għalqa "tal-Magħsri" fix-Xgħajra, limiti ta' Bubaqra, Iż-Żurrieq b'kejl ta' cirka 11,200mk. din il-kawża kontra l-konvenuti okkupanti sabiex dawn jiġu ordnati jivvakaw l-imsemmija art stante li skont hi, qegħdin jokkupawha bla titolu. Il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili permezz tas-sentenza mogħtija minnha fl-20 Ċiv. ta' Jannar 2016 ċaħdet l-eċċezzjonijiet tal-konvenuti u laqgħet it-talbiet tas-soċjeta` attriċi, u konsegwentement ordnat lill-konvenut Joseph Bruno johrog mill-art fi żmien tliet xhur. Huwa ħassu aggravat b'tali deċiżjoni u għalhekk interpona l-appell odjern. Għal intendiment aħjar ta' dan l-appell din il-Qorti qed tirriproduċi "Il-Qorti, Rat ir-rikors ta' Disma Grima in rapprezentanza tal-kumpanija Pickless Limited tal-20 t'April 2007, li jaqra hekk: (1) Illi l-kumpannija rikorrenti tippossjedi l-fond ossia ghalqa tal- Maghsri fix-Xghajra, Haz-Zabbar, fi sqaq bla isem li jizbokka fi Triq San Leonardu tal-kejl ta' cirka tmint itmien hames sighan u erba' kejliet u cjoe hdax il-elf u mitejn metru kwadru (11,200 m.k.) li tmiss mill-Punent ma' gid ta' Girgor u Ir-Rabat (Għawdex) jew successuri taghhom fit-titolu u ma' l-isqaq fuq imsemmi, nofsinhar ma' gid tas-Sur Girgor Tonna De Lorenzo jew successuri tieghu fit-titolu, tramuntana ma' gid ta' Cilia Alghaze Tonna De Lorenzo jew successuri tieghu fit-titolu u Lvant ma' gid ta' Giuseppe Tonna De Lorenzo jew successuri tieghu fit-titolu, b'titolu ta' emfitewzi kif soggetta din l-ghalqa ghall-hlas ta' tlett liri u wiehed u erbghin centezmu (LM 3.41) cens annwu u perpetwu, liema art inxtrat minghand Select Properties Limited permezz ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar Dottor Joseph ‘Thomas tal-21 ta' Marzu, 2002 (kopja tieghu hawn annessa bhala Dok A). (2) Illi l-intimat Joseph Bruno dahal fl-art tal-kumpannija rikorrenti, dahhal ingenji tieghu u okkupa l-art minghajr permess. (3) Illi fis-26 t'Awwissu 2002. minghajr ebda awtorizzazzjoni tar- rikorrenti Joseph Bruno sahansitra issottometta applikazzjoni ma' l-Awtorita' ta' l-Ambjent u l-Ippjanar (MEPA) li permezz taghha talab li tigi sanzjonata "extension of farm room" (kopja ta' dokumentazzjoni tal-MEPA annessa Dok B). (4) lli l-intimat Joseph Bruno gie interpellat diversi drabi sabiex jirritorna l-pussess vakanti ta' l-art, fosthom permezz ta' ittra ufficjali ta' l-14 ta' Mejju 2003. Madanakollu, l-intimat baqa' inadempjenti u allega illi huwa qed jokkupa l-art de quo bil-permess ta' missieru, l- intimat l-iehor Saviour Bruno li min-naha tieghu qed jippretendi illi Ċiv. ghandu l-pussess ta' l-istess art. (5) Illi l-intimati m'ghandhomx titolu validu fil-ligi sabiex jokkupaw l-art de quo u l-agir taghhom qed jimpedixxi lir-rikorrenti milli tgawdi l-art li hija proprjeta taghha. Ghaldaqstant, l-esponenti titlob umilment li din l-Onorabbli Qorti joghgobha: (i) Tiddikjara u tiddeciedi illi l-intimati Caruana Smith u Joseph Bruno qeghdin jokkupaw l-ghalqa tal-Maghsri fix-Xghajra, Haz Zabbar, fi sqaq bla isem li jizbokka fi Triq San Leonardu, tal-kejl ta' cirka tmint itmiem hames sighan u erba' kejliet u cjoe hdax il-elf u mitejn metru kwadru, li tmiss mill-Punent ta' gid ta' Girgor u Ir-Rabat (Għawdex) jew successuri taghhom fit-titolu u ma' l-isqaq fuq imsemmi, nofsinhar ma' gid tas-Sur Girgor Vella jew successuri tieghu fit-titolu, tramuntana ma' gid ta' Il-Qala jew successuri tieghu fit-titolu u Lvant ma' gid ta' Giuseppe Tonna De Lorenzo jew successuri tieghu fit-titolu, liema art hija tal-kumpannija rikorrenti b'titolu ta' emfitewzi kif soggetta din l-ghalqa ghallhlas ta' tlett liri u wiehed u erbghin centezmu (LM 3.41) cens annwu u perpetwu, minghajr titolu legali validu sabiex jokkupaw l-istess art; u konsegwentement (ii) Tikkundanna lill-intimati sabiex fi zmien qasir u perentorju jivvakaw l-istess art. Bl-ispejjez kontra l-intimati li huma minn issa ngunta ghas-subizzjoni. Rat li l-atti tar-rikors promotur, d-digriet u l-avviz tas-smiegh gew debitament notifikati lill-intimati skond il-ligi; Rat ir-risposta tal-konvenuti tal-14 ta' Mejju 2007 (a fol. 24) li taqra hekk: Preliminarjament illi l-azzjoni attrici hija preskritta ai termini ta' l- artikolu 2143. l-atturi inoltre, minghajr pregudizzju ghas-sueccepit, 2. Illi ghandhom jipprovaw il-pretensjoni taghhom skond il-ligi, inkluz id- dominju fuq il-proprjeta' li ghaliha tirreferi l-pretensjoni, u li din hija l- istess posseduta mill-eccepjenti. Illi f'kull kaz u bla pregudizzju ghas-sueccepit, fil-meritu it-talbiet attrici huma infondati fil-fatt u fil-ligi u ghandhom jigu michuda bl- ispejjez, billi: (a) fil-kaz ta' l-eccepjent Saviour Bruno, dan ir-raba' huwa tieghu u ilu fil-pussess pacifiku animo domini ta' l-istess raba' skond il-ligi, ghal aktar minn tletin sena; u (b) fil-kaz ta' l-eccepjent Joseph Bruno dan jaghmel uzu Ċiv. minn dan l-istess raba' u jiddetjenih bil-kunsens ta' missieru l- imsemmi Saviour Bruno. Salvi eccezzjonijiet ultejuri." Rat id-dikjarazzjoni tal-konvenuti (a fol. 25); Rat id-digriet ta' din il-Qorti kif diversament preseduta tad-9 t'Ottubru 2007 fejn innominat lil Dr. Yvette Lanigan (a fol. 35.); Semghet ix-xhieda bil-gurament; Rat id-digriet ta' din il-Qorti kif diversament preseduta tat-3 ta' Dicembru 2013 (a fol. 209) fejn l-atti ta' Saviour Bruno gew trasfuzi f'isem Joseph Bruno; Rat in-nota t'osservazzjonijiet tas-socjeta' attrici Pickless Limited tas- 17 ta' Dicembru 2014 (a fol. 234 et seq.); Rat in-nota ta' sottomissjonijiet tal-konvenuti tal-4 ta' Mejju 2015 (a fol. 261 et seq.); Rat d-dokumenti u l-atti kollha tal-kawza; Semghet it-trattazzjoni tal-partijiet; Ikkonsidrat: Disma Attard (Senior), Direttur u azzjonist tas-socjeta rikorrenti xehed permezz ta' affidavit ezebit a fol 37 – 40 tal-process illi ghalkemm is- socjeta rikorrenti kienet xtrat l-art in kwistjoni minghand Select Properties Limied fil-21 ta' Marzu 2002, huwa kien ilu jaf din l-art ghal ghexieren ta' snin, peress illi ghal dawn l-ahhar erbghin sena kien proprjetarju ta' razzet u raba' li jinsabu biswit l-ghalqa tal-Maghsri. Huwa qal li din l-ghalqa qatt ma jafha tinhadem. Ghalkemm ghal habta tan-nofs is-snin tmenin kien jara lill-intimat Salvu Bruno jonsob, qatt ma rah jahdem ir-raba'. Lil Joseph Bruno qal li kien sar jafu f'dawk l- ahhar snin. Xehed illi huwa kien ilu interessat li jakkwista l-art in kwistjoni sa mill- ewwel snin tieghu fil-farm biswit taghha, peress illi kien jaraha abbandunata u kien haseb li tkun ideja tajba li jghaqqadha mar-raba' li diga kellu. Ghalhekk kien staqsa lill-girien jekk kienux jafu min kien is- sid tal-art in kwistjoni izda hadd ma kien jaf b'certezza ta' min kienet, lanqas in-nassaba li gieli kienu jkunu qed jonsbu fl-ghalqa. Qal illi Salvu Bruno qatt ma qallu li kellu xi dritt fuq dik l-art. elfejn imbaghad, kien gie avvicinat minn certu Meli li kien irnexxilu jiskopri li l-art in kwistjoni kienet ta' certu anzjan mill-belt jismu Francis Crucetta l-art ma kienetx ta' Portelli Cachia personalment izda ta' kumpanija li fiha huwa kien Direttur u azzjonist. Innegozjati biex jixtri l-art Ċiv. ghamilhom direttament ma' Portelli Cachia stess. Spjega pero illi semgha li Portelli Cachia kien miet ghal habta tas-sena elfejn u hamsa jew elfejn u sitta. Disma Attard xhed illi meta kien qed jinnegozja x-xiri tal-art in kwistjoni ma' Portelli Cachia kien staqsieh espressament jekk kien hemm xi hadd li kellu xi titolu fuq din l-art izda Falzon kien serrahlu mohhu li l-ghalqa kienet libera u franka ghaliex in-nies li kienu jahdmu l-ghalqa kienu cedew kull dritt ta' lokazzjoni li seta' kellhom fis-snin sittin, u fil-fatt kien ghaddilu kopja ta' skrittura data 21 ta' Jannar 1969 permezz ta' liema certu Francis Kamel El Din kien ceda kull dritt ta' lokazzjoni li kellu fuq l-art. Wara d- debiti ricerki li saru lin-Nuttar Dottor Joseph ‘Thomas gie ppublikat il- kuntratt fil-21 ta' Marzu 2002. Sussegwentement kien mar sabiex jirregistra l-ghalqa mad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura, fejn irrizulta li din kienet irregistrata f'isem Portelli Cachia, liema registrazzjoni daret fuq isem ix- xhud wara li wera il-kuntratt ta' akkwist. Ftit xhur wara l-kuntratt, beda jinnota attivita mhux tas-soltu fl-ghalqa, billi beda jinnota lil Joseph Bruno hemmhekk li anke hawwel xi dwieli. Ghal habta tal-istess zmien beda jara xi trakkijiet u ingenji li kellhom miktub fuqhom 'JRC Farrugia Limited' li rrizulta kienet kumpanija ta' kostruzzjoni li fiha kien involut l-intimat Joseph Bruno. Innota wkoll li kienu qed isiru xi xogholijiet fuq il-kamra antika li kien hemm go l- ghalqa. Huwa prova jirrisolvi l-kwistjoni bil-kelma t-tajba izda x- xogholijiet ma waqfux u anzi f'Awissu tal-2002 l-intimat Joseph Bruno applika mal-MEPA biex ikabbar il-kamra li kien hemm go l-ghalqa. Huwa fil-fatt kien intavola oggezzjoni kontra din l-applikazzjoni fl-20 ta' Settembru 2002. Xehed illi hames snin wara li xtara l-art minghand is-sidien taghha permezz ta' att notarili, ghadu ma jistghax igawdi din l-art peress li qed tigi okkupata illegalment mill-intimati li jippretendu li ghandhom xi drittijiet fuqha. Mal-affidavit tieghu annetta wkoll numru ta' dokumenti ghar-rigward tal-provenjenza tal-art u s-sit fejn tinsab, sabiex jirribatti dan li ntqal mill-intimati li l-art akkwistata mis-socjeta rikorrent m'hijiex dik li qed jokkupaw huma. A fol 77, fix-xhieda tieghu tat-22 ta' Frar 2008, Disma Attard ikkorega ruhhu u spjega li meta fl-affidavit ghamel referenza ghall-kuntratt kienet 21 ta' Jannar, din trid tinftiehem li qed jirreferi ghal kuntratt tat-18 ta' Jannar li ezebit u mmarkat bhala Dok BA2. In kontro-ezami, a fol 159 – 162, ikkonferma illi huwa ghandu razzett f'dawk l-inhawi, li ilu ghandu xi erbghin sena, u f'dak iz-zmien kollhu kien immur f'dan ir-razzett kuljum. Qal li hu jaf xi uhud mill-kaccaturi li jmorru f'dawk l-inhawi, izda mhux kollha. Qal li l-ghalqa in kwistjoni kienu jonsbu fiha, kemm Bruno kif ukoll xi nies ohra u li qabel kienet bil-blat imbaghad saret bil-hamrija. Qal li lil Bruno kien ilu jarah jonsob fl-ghalqa in kwistjoni ghal madwar ghoxrin sena. Qal li hu ma saqsiex lil Bruno jekk kienx jaf ta' min hi l-ghalqa peress hafna bdiewa jghidu li ghalqa hija taghhom meta ma tkunx, u haseb li bhala Ċiv. bidwi, Bruno kien jghidlu li lghalqa tieghu. Qal li sussegwement kellem li wiehed mit-tfal li kienu jkollu l-ghalqa u kien qallu li l-ghalqa kienet ta' xi hadd mill-Belt. Qal li Frans Portelli Cachia kien urieh l-ghalqa fuq is-sit minn barra ghaliex kien hemm xatba ta' min kien ikun qed jonsob hemmhekk, u cioe ta' Salvu Farrugia. Portelli Cachia kien offrilu li jmorru ghand il-pulizija biex jivverifikaw li ma hemm hadd go l-ghalqa izda huwa prefera li jinnegozjaw imbaghad imorru wara. Qal li kien jaf li kien hemm Salvu Farrugia go l-ghalqa izda pprefera jaghmel in-negozju qabel. Qal li l-prezz tal-ghalqa kien ta' Lm25,000 , izda huwa kien zamm Lm5,000 li ser jghaddi lil Falzon meta jizgombra lil Farrugia. Qal li ma jiftakarx meta Farrugia kien irranga l-art bil-hamrija l-ewwel darba. Fir-rigward tal-kmamar li hemm fuq l-ghalqa qal li qatt ma ta kas ta' min kien hemm fihom. Spjega li kienu jmorru diversi nies jonsbu, izda Salvu Bruno kien ikecci lil kulhadd. In re ezami a fol 161, qal illi xi drabi kienet taqbez xi moghza ghal do din l-ghalqa fejn ikun qed jonsob Salvu Bruno, u dan kien jghidlu biex jaqfilhom. Attard xhed illi Salvu Bruno beda jizra s-sigar tal-gheneb proprju meta huwa xtara l-ghalqa. Disma Grima Jr., prodott ms-socjeta rikorrenti, xehed permezz ta' affidavit a fol 59 illi l-ghalqa in kwistjoni qieghda hdejn farm u raba' ta' missieru Disma Grima. Huwa qal li meta huwa u hutu kienu tfal kienu jaqbzu l-hajt li jifred ir-raba' ta' missieru millghalqa in kwistjoni u jmorru jilghabu hemm. Dak iz-zmien, l-art jiftakarha kollha mharbta u ma tinhadimx. In kontro-ezami, a fol 167 – 168 xehed illi ma kienx jaf min kien inkarigat biex jirranga l-hitan tas-sejjieh tal-ghalqa in kwistjoni u huwa qatt ma ra lil hadd jirranga dawn il-hitan. Qal li peress li kien ghadu zghir ma jgharafx lin-nies li kien ikun hemm fl-ghalqa, u li dawn gieli qalulu biex johrog minnha. Qal illi meta huwa kien imur ma kienx jaghti kas ta' min kien ikun fil-kamra li tinsab fuq l-ghalqa u beda jaghti kas meta akkwista l-art misieru. Huwa xehed illi 'skond jiena bdiet tinhadem minn sitt snin 'l hawn, u qabel ma kontx naghti kas.' In re-ezami spjega li l-irgiel li kien ikun fl-ghalqa kienu jghidulu biex jitlaq minhabba l-insib. George Grima, prodott mis-socjeta rikorrenti, xehed permezz ta' affidavit a fol 60 illi huwa direttur flimkien ma' missieru fis-socjeta rikorrenti u kkonferma li f'Marzu 2002 is-socjeta rikorrenti kienet xtrat l- Spjega li din l-ghalqa tinsab hdejn il- farm u r-raba' ta' misseru u missieru kien ilu bil-hsieb li jixtriha. ghaliex kienet abbandunata u ma tinhadimx. Spjega li fis-sena 2002 wara li s-socjeta rikorrenti xtrat l-ghalqa in kwistjoni, bdew jinnotaw li Joseph Bruno beda jidhol fl-ghalqa li xtraw Ċiv. u beda jhawwel xi dwieli u jahdem l-ghalqa, u anke ghamel xi xogholijiet ta' kostruzzjoni fuq kamra antika li kien hemm fl-ghalqa. Indunaw li Bruno kien applika ghal permessi tal-Mepa, u missieru kien oggezzjona ghal dan. Qal li sal gurnata tal-llum, ghadhom ma jistghux igawdu l-ghalqa peress li din qed tigi okkupata illegalment minn Joseph Bruno li jghid li qieghed hemm bil-permess ta' missieru. In kontro-ezami a fol 172 – 174 xehed illi kien ikun hemm aktar minn persuna wahda jonsob fl-ghalqa in kwistjoni izda ma jafx lil dawn in- nies personalment. Mistoqsi jekk il-kamra li hemm fuq l-ghalqa kienetx tinghalaq wiegeb li ma jafx ghaliex qatt ma ta kaz u qatt ma dahal f'din il-kamra. Xhed illi l-art hija kbira peress illi fiha madwar ghaxart itmiem, u mir-raba' ta' missieru ma tidhirx kollha. George Grima sostna li lil- konvenut ma kienx jafu qabel ma ghamel l-applikazzjoni mal-MEPA u li l-ghalqa ma kienetx tinhadem qabel ma xtratha is-socjeta rikorrenti. Huwa qal li kien involut fix-xiri ta' din l-art peress illi huwa wkoll parti mis-socjeta rikorrenti izda l-kuntratt sar minn missieru biss. Qal illi l- prezz tal-bejgh ma thallasx kollu, ghaliex meta saru jafu li hemm xi hadd qieghed jokkupa l-art zammew xi flus u ma hallsux l-ammont kollu (a fol. Qal li dawn il-flus zammewhom fuq il-kuntratt. Mistoqsi jekk meta ghamlu il-kuntratt kienux jafu li kien diga hemm in-nies wiegeb illi iva kienu jafu li kien hemm bidwi jahdem l-ghalqa. Qal li qatt ma ltaqaw mas-sid fuq il-post peress li kien diga xih hafna u kien is-sensar li wriehom l-art. Paul Cirillo, rapprezentant tad-Direttur tal-Agrikoltura, prodott mis- socjeta rikorrenti, xehed a fol 65 – 69, illi l-ewwel darba li giet irregistrata l-ghalqa in kwistjoni, li tidher fuq il-pjanta ezebita minnu a Fol 70, kien fis-sena 1949 minn Francis Kamel El Din. Qabel din id-data qatt ma kienet irregistrata. Din l-art imbaghad kienet giet trasferita lil Disma Attard, u l-plots li gew trasferiti huma dawk binnumru 871, 872, 873, 874, 875, 876, 877, 878, 881, 880 u 882. In-notament ta' dan ittrasferiment huwa datata 28 ta' Settembru 2004. Mistoqsi fir-rigward tad-dokument ezebit a fol 70, fejn hemm miktub li landlord and tenant huwa mmarkat Francis A Portelli Cachia, spjega li originarjament kien gie dikjarat li Settembru 1969, u l-ingassar u l-korrezzjoni minn Edwina Zampa ghal Francis Portelli Cachia saret fit-28 ta' Settembru 2004. In kontro-ezami spjega illi id-Dipartiment qatt ma jaghmel verifiki biex In ri-ezami, meta gie mistoqsi x'verifiki jsiru mid-Dipartiment biex jaccertaw ruhhom jekk hux qed jitkellmu fuq l-istess l-art wiegeb li qabel jista' jkun li ma kienux isiru tali verifiki, izda illum il-gurnata jitolbu site A fol 103 – 104, b'referenza ghall-verifiki li kien intalab jaghmel, Azzopardi xehed li huwa kien sab l-applikazzjoni ghas-sussidju tal- Ċiv. AIAX maghmula minn Joseph Bruno u qabbel l-art in kwistjoni mal- pjanta. Spjega li l-AIAX hija sistema fejn bidwi kull sena jiddikjara illi jahdem dik l-art u jiddikjara x'inhu l-wicc, u jinghata sussidju fuq il-wicc li jiehu. Qal illi l-ewwel darba li Joseph Bruno kien irregistrat li jahdem l-art in kwistjoni kien fl-4 ta' Gunju 2003 u l-ewwel applikazzjoni ghall-AIAX saret fit-2004, ghax kienet dik is-sena illi bdiet is-sistema tal-AIAX u baqa' jaghmilha sas-sena 2007. Ma rrizultax fil-file li kien hemm xi hadd li ghamel opposizzjoni. Spjega wkoll illi meta xi hadd japplika id-Dipartiment jimxu fuq id-dikjarazzjoni tieghu u l-kuntratti ma jigux iccekjati. Rigward inspections qal illi dawn isiru at random on the spot f'certi zoni sa 16% jew 10% skont ir-regolament Ewropej u skont ma jigi ordnat ordnat mill-Unjoni Ewropeja. Alexander Portelli Cachia, prodott mis-socjeta rikorrent xehed a fol 79 – 81 illi huwa jigi bin Francis Portelli Cachia, u li n-negozjati fuq il-kuntratt ta' akkwist tal-art in kwistjoni mis-socjeta rikorrent kien involut fihom missieru biss. Qal illi s-socjeta rikorrenti kienet talbitu biex jieqaf jibghatilhom reminders dwar il-bilanc li kien ghad fadal jithallas u l-interessi ghaliex kien sabu bidwi jokkupa l-art li akkwistaw. In kontro-ezami qal li huwa qatt ma mar fuq din l-art peress li kien gie mill-Awstralja fl-2001, izda mar biss ricentement minhabba din il-kawza. Qal li missieru kien jixtri l-art u jibiegha, u ma jafx ghalfejn kien damet biex tinbiegh l-art in kwistjoni. Qal ukoll illi fil-file ta' din il-proprjeta ma hemm l-ebda noti partikolari. Ivan Desira Zammit, in rapprezentanza tal-Awtorita tal-Ippjanar, prodott mis- socjeta rikorrenti, xehed a fol 86 – 87 illi l-pjanta li kien baghat Disma Attard lill-Awtorita flimkien mal-oggezzjoni ghall-applikazjoni ta' Joseph Bruno, kienet l-istess pjanta li fuqha saret l-applikazzjoni, u tirreferi ghal-istess sit. In-Nutar Joseph ‘Thomas, prodott mis-socjeta rikorrenti, xehed a fol 148 – 151 qal illi meta ppubblika l-kuntratt, huwa kien ghamel is-soliti ricerki fir-rigward tal-venditur u rrizulta li t-titolu kien tajjeb u seta' jsir il- Mistoqsi jekk kienx sar xi diskors partikolari waqt il-kuntratt bejn il-venditur u x-xerrej, qal li jiftakar li kien isemma li kien hemm xi hadd li kien qed jokkupa l-ghalqa u s-socjeta rikorrenti insistiet li l- art ghandha tkun libera u franka u l-venditur assigurah illi ma hemm l- ebda titolu fuq l-art, lanqas ta' qbiela u li jekk kien hemm xi hadd dan kien qieghed semplicement juzaha minghajr titolu. In kontro-ezami, qal li ma jiftakarx jekk issemiex l-isem tal-persuna li kien qed jokkupa l-art in kwistjoni. Ma kienx jaf kemm kienet ilha tokkupa r-raba' din il-persuna izda ftakar illi ssemma li fil-fatt ir-raba' Ikkonferma li ma kellux is-site plan waqt li qed jikteb il-kuntratt, izda li din kienet inghatat lilu dak il-hin tal-kuntratt izda ma kienx jiftakar minn min. Mistoqsi rigward il-kliem 'l-isemmija proprjeta tgawdi u hi soggetta ghal servitujiet...' wiegeb li dan kienu inkluzi fil- kuntratt ghaliex kienu parti mill-mamma ta' dak li kellu fuq il-computer Ċiv. ta' kwalunkwe bejgh, u li kien il-kompratur li nsista li dawn il-kliem jigu ngassati. Qal illi r-ricerki kien tahomlu il-venditur Portelli Cachia u hu mexa fuqhom. Mistoqsi fuq kif accerta ruhhu fuq l-identita tal-proprjeta li kienet qed tigi trasferita qal illi z-zewg partijiet identifikaw il-pjanta, izda dan huwa n-norma. Qal illi t-thazziz li hemm fuq il-pjanta ma jahsibx li ghamlu hu peress illi normalment huwa jaghmel linji homor. Mistoqsi fi- rigward tas-site plan, b'referenza ghall-ahhar bicca minuri li parti minnha hija shaded u parti le, in-Nutar kkonferma li din kienet nkluza. Mistoqsi rigward ghalfejn m'hijiex shaded kollha, wiegeb li dan gara minhabba l-mod kif hareg ilmarker. Mistoqsi rigward parti li kienet giet shaded bil-blu qal li ma jafx ta' min kienet ghaliex ma kelliex x'taqsam mal-kuntratt. Il-kejl tal-art gie dedott mill-kuntratt ta' qabel. Saviour Bruno xehed permezz ta' affidavit ezebit a fol 179 – 181 tal- process, illi l-ghalqa in kwistjoni ilha fil-pussess tieghu ghal aktar minn sittin sena. Spjega li certu Gianni maghruf bhala tal-haddied kien hajjru biex jiehu din l-ghalqa, jirrangaha u jiehu hsiebha hu, peress li dak iz- zmien kienet mimlija hofor tal-bombi ta' zmien il-gwerra. Dak iz-zmien l-ghalqa kienet abbandunata u kienet tintuza biss bhala passagg u biex jirghu il-bhejjem. Hu Gianni, Toni, kien hadu ghand wiehed tas-Sliema, li ohtu kienet Evelyn Zampa, u dawn kienu qalulu biex jiehu l-ghalqa hu u jiehu hsiebha, u dan minghajr hlas, ghaliex ghalihom din kienet mitlufa. Ghalhekk huwa ha l-pussess tal-art u dawwarha bil-hitan sabiex jaqta' lin-nies minnha. Qal li witta l-hofor tal- bombi, gab il-hamrija u beda jahdima. Qal li huwa kien izommha bhala tieghu u anke n-nies ta' madwaru kienu jafuha bhala tieghu. Qal illi s-socjeta rikorrenti kienet dahlet magenbu xi hamsa u tletin jew erbghin sena ilu, ghall-ewwel kellhom biss ghorfa izda biz-zmien bnew farm fejn ghandhom l-annimali, l-aktar zwiemel. Qal li maghhom qatt ma kellu nkwiet, u li meta kien ilmenta ma George Grima, ix-xih, ghax kien jaqbzu l-moghoz fl-ghalqa tieghu, dan skuza ruhhu. Qal xi tletin sena ilu, xi hadd kien splodilu l-kamra izda qatt ma sar jaf min, ghalkemm ghamel rapport mal-pulizija. bl-ghajnuna ta' ibnu Joseph. Spjega li illum il-gurnata fuq din l-art hemm erbat itmiem dwieli, tomnejn zebbug u kollox irregistrat fuq ibnu Joseph. juzaha biex jizra l-hxejjex li jkollhom bzonn id-dar u biex jonsob. Qal illi dak iz-zmien ma kienx hass il-htiega li jaghmel xi haga bil-mitkub ghaliex Toni kien qallu biex jiehu hsieb l-art qisha kienet tieghu. Qal illi meta kien imur l-ghalqa kien isib kull ma jizra mikul u b'hekk kien tkellem ma' George ix-xih biex ma jdahhlax il-moghoz hemmhekk. In re-ezami a fol 196 qal li l-kamra li kien hemm fuq l-ghalqa kien gie sgassata tliet darbiet. Qal illi fi zmien il-kacca kien imur anke jorqod Ċiv. hemmhekk, izda ma baqghax jaghmel hekk wara l-ispluzjoni. Joseph Bruno, xehed permezz ta' affidavit ezebit a fol 185 – 186, illi min meta jiftakar jaf lill missieru jahdem l-ghalqa in kwistjoni u jonsob minn hemm, waqt li hu kien qed ikun qed jilghab. L-ghalqa jiftakarha midawra bil-hitan u bil-hamrija u parti minnha bil-blat. Qal li missieru kien jahdem bhala bennej u meta kien jispicca mix- xoghol kien imur iqatta ftit hin l-ghalqa. Farrugia xhed li minhabba li missieru kiber, beda dejjem jghinu aktar fir-raba' u dan sar id-delizju tieghu. Beda jiehu hsiebha u jirrangaha hu bil-kunsens ta' missieru u kien thajjar jibda jizra d-dwieli meta kienet dahlet il-furja ghalihom. Qal li fl-ghalqa ghandu mizrugh dwieli, sigar taz-zebbug u hxejjex tad-dar. Qal li ghandu mpjegat irregistrat mad- jahdem mieghu part-time, u qieghed Dipartiment tal-Agrikoltura u anke jiehu s-sussidju. Spjega li s-socjeta rikorrenti kienu dahlu magenbhom xi hamsa u tletin sena ilu u li qatt ma kellhom problemi maghhom sabiex ma oggezzjonawx ghal kamra li ghandhom fl-ghalqa. Qal li fil-fatt meta kien applika mal-MEPA biex jissanzjoni x-xoghol li kien ghamel fuq il-kamra li hemm fuq l-ghalqa, Disma Attard kien mar jghidlu li dak l-art kien xtraha missieru. Qal li kien hemm korrispondenza bejnhom u bejn Attard tramite l-konsulenti legali taghhom. In kontro-ezami, a fol 189 – 190, qal illi huwa bennej fir-restawr u li f'dawn l-ahhar hmistax -il sena xoghol ta' restawr biss ghamel. Qal li minn dejjem kien hemm hamrija mal-hitan u li fil-fatt missieru kien jizra xi affarijiet madwar il-hitan. Qal li dawn il-prodotti ma kienux jinbieghu izda kien jintuzaw minnhom stess. Qal li ma kien sar xejn bil-mitkub man-nies minn tas-Sliema li semma missieru, u qbiela ma kienetx tithallas. Ikkonferma illi beda jizra d-dwieli ghal habta tas-sena 2002, u ssussidju hadu meta zera dawn id-dwieli. Ikkonsidrat: L-intimati Fi kliem iehor huma qeghdin jghidu li l-azzjoni tassocjeta rikorrenti ma tistax tirnexxi ghax hija estinta u preskritta peress illi effetivament is-socjeta rikorrenti, jew l-awturi taghha, damu iktar minn tletin sena biex intavolaw din l-azzjoni. L-Artikolu 2143 jipprovdi illi: preliminarjament il-preskrizzjoni "L-azzjonijiet kollha reali, personali jaqghu bil- preskrizzjoni gheluq tletin sena, u ebda oppożizzjoni għall- preskrizzjoni ma tista' ssir minhabba n-nuqqas ta' titolu jew ta' bona fidi." Il-Qorti tal-Appell fis-sentenza tagħha fl-ismijiet Josianne Warren v. Giovanni Tonna De Lorenzo et, mogħtija fil-21 ta' Frar 1996, irriteniet li hemm: "...distinzjoni elementari bejn il-preskrizzjoni estintiva ta' l-azzjoni Ċiv. u l-preskrizzjoni akkwizittiva tal-proprjeta`. Filwaqt li flewwel kaz min jaghti l-eccezzjoni jehtieglu jipprova l-perkors tazzmien statutorju skond liema terminu preskrittiv ikun applikabbli, jkun imbagħad jispetta lill-attur kreditur li jiddefendi lilu nnifsu billi jagħzel it-triq u l-mezz li taghtih il-ligi biex jinnewtralizza tali eccezzjoni, fit-tieni kaz tal-preskrizzjoni akkwizittiva jispetta lill- konvenut debitur mhux biss li jipprova l-perkors taz-zmien stabbilit bil-ligi, imma wkoll l-elementi kollha li l-ligi tesigi li jigu ppruvati biex l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni akkwiżittiva tinghata b'success." Illi hija regola ewlenija fil-procedura, li l-prova li l-azzjoni hija preskritta, trid issir minn min iqanqal l-eccezzjoni, u ghalkemm il-parti attrici tista' tressaq provi biex tittanta xxejjen dawk tal-parti mharrka billi tmeri li ghadda ż-żmien jew billi ggib 'il quddiem provi li juru li l-preskrizzjoni kienet sospiża jew interrotta, il-piż jaqa' principalment fuq min jallega l-preskrizzjoni.1 L-eccipjenti ghalhekk iridu jgibu prova illi l- parti attrici ghaddielha z-zmien utli biex tressaq il-kawza, u dan minn zmien minn meta dik il-kawza setghet titressaq.2 Illi ghalhekk il-Qorti trid tezamina l-ewwel nett jekk l-intimati gabux prova sodisfacjenti tat-trapass ta' tletin sena minn meta l-intimati dahlu fil-pussess tal-art mertu ta' din il-kawza, ghaliex galadarba kienu huma li ressqu l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni estinitva trenttenali, jispetta lilhom illi jgibu l-prova tal-perkors tat-tletin sena. F'dan ir-rigward l-intimati ressqu bhala prova biss ix-xhieda taghhom stess. Salvatore Bruno sahaq illi huwa kien ilu fil-pussess ta' din l-art ghal perjodu l-fuq minn sittin sena, u ibnu Joseph Bruno qal illi huwa dejjem jiftakar lil missieru f'din ir-raba, u li filfatt huwa kien ikun hemmhekk mieghu meta kien ghadu bit-tricycle. Minn naha l-ohra Disma Grima, ghas-socjeta rikorrenti, qal illi hu cert li l-art in kwistjoni kienet abbandunata u tintuza biss mill-kaccaturi ghall-insib, ghaliex ghandu farm biswit l-art in kwistjoni, liema farm ilu ghandu ghal circa erbghin sena. Uliedu, Mangion Mizzi Jr. u George ikkonfermaw illi huma kienu jkunu fuq il-farm ta' missierhom meta kienu zghar u sa fejn jiftakru, l-art kienet abbandunata u kienu jkunu l-kaccaturi li jkeccuhom meta jmorru jilghabu hemmhekk. It-tlieta li huma, inisistew illi qatt ma raw lill-intimati jaghmlu xejn ghajr li jonsbu qabel ma' giet akkwistata l-art missocjeta rikorrenti. Ghalhekk il-Qorti tinsab rinfaccjata b'zewg verzjonijiet konfliggenti. Fuq il-kwistjoni tal-konflitt tal-provi inghad illi: "mhux kwalunkwe' tip ta' konflitt (fil-verzjonijiet moghtija tal- partijiet) ghandu jhalli lill-Qorti f'dak l-istat ta' perplessita' li minhabba fih ma tkunx tista' tiddeciedi b'kuxjenza kwieta u jkollha taqa' fuq ir-regola ta' l-in dubio pro reo. Il-konflitt fil-provi, sakemm il-bniedem jibqa' soggett ghall-izbalji tal-percezzjonijiet tieghu u Ċiv. ghall-passjoni, huma haga li l-Qrati jridu jkunu dejjem lesti ghaliha .… .… Meta l-kaz ikun hekk, il-Qorti m'ghandhiex taqa' comb fuq l- iskappatoja tad-dubju, imma ghandha tezamina bl-akbar reqqa jekk xi wahda miz-zewg verzjonijiet, fid-dawl tas-soliti kriterji tal- kredibilita' u specjalment dwar il-konsistenza u verosomiljanza, ghandhiex teskludi lill-ohra, anke' fuq il-bilanc tal-probabilita' u tal- preponderanza f'kawza civili, huma generalment sufficjenti ghall-konvinciment tal-gudikant (...) anzi', f'kazijiet bhal dawn, aktar ma jkun il-konflitt bejn verzjoni u ohra, aktar tidher il-possibilita' tal-qerq da parti ta' xi wiehed mill- kontendenti."3 tal-provi, ghax dawn, Inghad ukoll illi: "fi kwistjoni ta' kredibilita' u apprezzament ta' provi l-kriterju ma huwiex jekk il-gudikant assolutament jemminx lispjegazzjoni imma jekk l-ispjegazzjoni hix possibbli u minn awl id-dinja fic-cirkostanzi zvarjati tal-hajja."4 Fil-kazijiet fejn il-Qorti tkun rinfaccata minn provi konfliggenti, il-Qorti ghandha tkun gwidata minn zewg principji fl-evalwazzjoni tal-provi li jkunu gew prodotti quddiema, u cioe: Li taghraf tislet minn dawn il-provi korroborazzjoni li tista' tikkonforta xi wahda miz-zewg verzjonijiet bhala li tkun aktar kredibbli u attendibbli minn ohra; u 2. Fin-nuqqas, li tigi applikata l-massima actore non probante reus absolvitur5. Fi kliem iehor, il-Qorti ghandha tezamina jekk xi wahda miz-zewg verzjonijiet, fid-dawl tas-soliti kriterji tal-kredibilita' u specjalment dawk tal-konsistenza u verosomiljanza, ghandhiex teskludi lill-ohra, fuq preponderanza tal-provi, ghax dawn, f'kawzi civili, huma generalment sufficjenti ghall-konviciment tal-gudikant.6 Fil-kaz in ezami, l-provi taz-zewg nahat huma mankanti u milquta b'inkonsistenzi. Minn naha tas-socjeta rikorrenti, x-xhieda Disma Grima Sr, Disma Grima Jr., u George Lester, l-ewwel qalu illi l-intimati qatt ma hadmu l-art in kwistjoni qabel ma inxtrat mis-socjeta rikorrenti, filwaqt illi mbaghad ammettaw illi fil-fatt l-intimati kienu diga qed jahdmu l-art meta din inxtrat mis-socjeta rikorrenti. Dan huwa kkorroborat mix- xhieda tan-Nutar li ftakar li fil-presenza tieghu, Disma Grima kien 3 Carmelo Bruno v. Rokko Bruno, Prim'Awla tal-Qorti Civili deciza fil-24 ta' Novembru 1966. 4 Joseph Bouhlel v. Joseph El Amrousy, Qorti tal-Appell Civili (Sede Inferjuri) fil-25 ta' Gunju 1980. 5 Maria Bonnici Hunt et v. Clement Elmostrati et, Qorti tal-Appell Civili (Sede Inferjuri) deciza fl-24 ta' Marzu 2004). 6 Joseph Tonna De Lorenzo v. Judas Pirrone sive Teddy Bouhlel et, Qorti tal-Magistrati (Ghawdex) (Gurisdizzjoni Superjuri) deciza fis-19 ta' Mejju 2015. 7 Jidher li l-ewwel qorti kienet qed tirreferi għal George Grima mhux George Tonna De Lorenzo; dan aktarx huwa żball. Ċiv. iddiskuta ma' Falzon li kien hemm xi hadd qed jahdem l-art in kwistjoni, u Portelli Cachia kien serrahlu rasu li jekk hemm xi hadd dan qieghed hemmhekk minghajr titolu ghaliex l-art hija libera u franka. Tant huwa hekk illi s-socjeta' attrici irriteniet fuq ilkuntratt parti sostanzjali mill- prezz, caso mai, min kien hemm fl-ghalqa ma johrogx (Vide kontro- ezami ta' George Grima a fol. Din hija inkonsistenza lampanti li timmina serjament il-kredibilita ta' dawn ix-xhieda. Pero, t-testimonjanza tal-intimati hija wkoll milquta minn inkonsistenza gravi, meta t-testimonjanza taghhom tigi ezaminata fid-dawl tal-provi kollha prodotti quddiem din il-Qorti. L-intimat Salvatore Bruno xehed illi hu kien ilu fil-pussess tal-art in kwistjoni ghal dawn l-ahhar cirka sittin sena, u cioe mis-snin hamsin. Pero, d-dokument ezebit fil-process a fol 32 juri illi l-art in kwistjoni kienet fil-pussess ta' certu Francis Kamel El Din sas- snin sittin. Fuq din l-iskrittura privata, datata 21 ta' Jannar 1969 dehru Francis Kamel El Din 'bhala l-inkwilin' u Nicola Bruno u Carmelo Busuttil Griffin 'bhala s-sidien' u permezz taghha ftehmu illi "jitterminaw kull dritt ta' lokazzjoni jew qbiela relattivament ghal-ghalqa f'Haz Ben Saad, jghidula "tal-Masri" tal-kejl ta' xi tmint-itmiem, hames sighan u tliet kejliet." Is-sidien Bruno u Busuttil Griffin kienu hallsu lil Kamel El Din is-somma ta' sebghin lira (Lm70) "bhala kumpens ta' kull dritt jew pretenzjoni li kellu fuq din l-istess ghalqa u ghas-saldu wkoll tal-benefikati tar- raba fl-istess ghalqa." L-intimati jargumentaw illi din l-iskrittura tirreferi ghal art ohra, ghaliex in-Nutar kien xehed illi dak iz-zmien mhux l-ewwel darba li artijiet differenti kienu jinghataw listess deskrizzjoni. Pero f'dan il-kaz, Ivan tipo-Rowe Desira Zammit, rapprezentant ikkonferma li l-pjanta mibghuta minn Disma Grima flimkien mal- oggezzjoni tieghu, tirreferi ghall-istess sit fejn saret l-applikazzjoni minn Joseph Bruno. Mhux biss hekk, izda l-kuntratt tat-18 ta' Jannar 1969, li jinsab ezebit a fol 42 tal-process, fid-deskrizzjoni tal- provenjenza jsemmi b'mod car lil Evelyn Zampa bhala wahda mis-sidien tal-art in kwistjoni, u l-intimat Salvatore Bruno stess jghid illi huwa kien mar ikellem lil Evelyn Zampa u li huha ghaliex kienu s-sidien tal-art in kwistjoni. Skont dan il-kuntratt, l-art in kwistjoni kienet originarjament ta' Giovanni Luigi Zampa, li miet f'Marzu tal-1937. L-art imbaghad ghaddiet f'idejn martu Evelyn Zampa li mietet f'April tal-1958. taghha lil ohtha Marnetta Tonna De Lorenzo u lin-neputija taghha Edwidge Tonna De Lorenzo. Marnetta Tonna De Lorenzo mietet f'Lulju tas-sena 1967 u halliet bhala eredi unici lil George Chircop Bray u Joseph Bruno, il-vendituri fuq dak l-att. Permezz tal-kuntratt tat-18 ta' Jannar 1969 George Chircop Bray u Joseph Bruno L- istess Carmelo Busuttil Griffin u Nicola Bruno dehru fuq l-iskrittura privata a fol 32, fejn Francis Kamel El Din kien ceda d-drittijiet li kellu fuq l-istess art. Ghalkemm huwa minnu li r-ricerki saru b'mod infelici, peress illi minflok Ċiv. ma gew inkluzi l-atti pertinenti kollha, gew inkluzi biss zewg kuntratti tal- 1969, dan ma jfissirx li l-Qorti ghandha tinjora d-dikjarazzjoni ta' provenjenza maghmula fil-kuntratt tat-18 ta' Jannar 1969. Il-validita ta' dan il-kuntratt ma giet bl-ebda mod attakata, u ghalhekk il-kontenut tieghu jista' validament iservi bhala prova. Din l-iskrittura ghalhekk timmina serjament it-tezi tal-intimati li huma kienu ilhom jipposjedu l-art animo dominandi ghal xi sittin sena. Skont din l-iskrittura l-intimati ma setghux kienu qed jipposjedu l- art in kwistjoni animo dominandi qabel is-sena 1969, ghaliex dak iz- zmien kienet posseduta minn Francis Kamel El Din, li skont l-istess skrittura jidher li kien juzaha biex jikri mansab lil terzi. Il-Qorti hija konvinta illi l- intimati kellhom pussess tal-art in kwistjoni qabel ma' din inxtrat mis- socjeta rikorrenti. Pero dan mhux bizzejjed sabiex tregi l-eccezzjoni preliminari tal-intimati, ghaliex huma kellhom jipprovaw, sal-grad rikjest mill-ligi, il-perkors taz-zmien statutorju, u cioe ta' tletin sena. Galadarba m'hemmx prova sufficjenti ta' meta huma bdew jipposjedu l-art in kwistjoni animo dominandi, ma jistax ikun prova sufficjenti fir-rigward ta' meta bdew jiddekorru t-tletin sena entro liema s-socjeta rikorrenti, jew l-awturi taghha, kellhom jintavolaw l-azzjoni kontra l-intimati. Il-Qorti tqis ghalhekk illi l-intimati naqsu milli jipprovaw sufficjentement it-trapass ta' tletin sena rikjest sabiex jirradika l-eccezzjoni tal- preskrizzjoni estintiva trentennali u ghalhekk din l-eccezzjoni preliminari qed tigi michuda. Ikkonsidrat: L-azzjoni tar-rikorrenti hija ta' rivendika. L-intimat laqghu ghal din l- azzjoni billi ecceppew il-preskrizzjoni akkwizittiva trentennali. Huwa risaput illi meta intimat jilqa' ghal kawza ta` rivendika bl-eccezzjoni tat- titolu, l-ezami li tkun trid taghmel ilQorti huwa wiehed komparattiv bejn it-titoli vantati mill-kontendenti sabiex tistabilixxi liema minnhom huwa l-ahjar. F'dan it-tip ta' kawza il-Qrati taghna japplikaw il-principju tal- 'prova migliore' li ghandu l-bazi tieghu fid-dritt Rumna, fejn kienet tissejjah actio publiciana.8 Skont dan il-principju min ghandu l-ahjar dritt jirbah, minghajr il-htiega li dak li jkun jipprova t-titolu assolut9, dik l- imsejha prova dijabolika. Fis-sentenza ta` din il-Qorti diversament presjeduta tal-24 ta` Ottubru "F`azzjoni rei vindicatoria huwa d-dmir taghhom li jippruvaw it- titolu taghhom u, bhala principju generali, din il-prova jridu jaghmluha billi juru titolu originali. Dan it-titolu ghandu jirrizulta jew minn kuntratt ta` akkwist minghand il-proprjetarju originali ta` Ċiv. l-art jew minn pussess legittimu ghaz-zmien kollu mehtieg bil-ligi ghall-akkwist tal-proprjeta`. Peress li l-ewwel prova (kuntratt ta` akkwist minghand is-sid originali) hija kwazi impossibbli li tigi prodotta, min jirreklama proprjeta` jkollu jibbaza l-pretensjoni tieghu fuq l-usucapione, cioe`, il-pussess animo domini ghal tletin sena. In oltre, meta l-konvenut ma jistriehx fuq il-pussess tieghu, izda jirreklama hu wkoll titolu ta` proprjeta` fuq l-istess art, gie permess, u dan anke fid-dritt Ruman, li l-ezami ma jkunx bazat fuq prova certa tat-titolu ta` lattur, izda fuq wiehed komparattiv tat-titoli rispettivi tal-kontendenti. F`dan il-kaz, il-gudizzju ma jkunx wiehed ta` effett erga omnes bazat fuq prova certa tat-titolu ta` l-attur, izda inter partes, bazat fuq studju komparattiv tal-pretensjonijiet talpartijiet. Il-principju li min ghandu titolu ahjar jirbah il-kawza, minghajr htiega li dak li jkun jipprova titolu assolut, illum tinsab assodata fid-duttrina." Jinsab insenjat illi: "lil min jallega l-uzukapjoni trigenarja bhala bazi tad-dominju minnu vantat, ma jistax jigi oppost in-nuqqas ta' titolu jew tal-bona fede. U l-bona fede ma hix eskluza bil-fatt illi l-preskrivent kien jaf li l-haga kienet ta' haddiehor ghax hu bizzejjed li l-preskrivent ikollu l-intenzjoni li jsir il-proprjetarju tal-haga. Imma l-pussess ta' tletin sena irid ikun legittimu, jigifieri kontinwu u mhux interrot, pacifiku, pubbliku u mhux ekwivoku. Ir-rinunzja ghall-uzukapjoni bhala 'causa acquisitionis' tista' tkun tacita, cioe` deducibbli mill-fatt li jimplika l-abbandun tal-jedd akkwistat, u d-dikjarazzjoni tal- preskrivent fis-sens li l-haga mhix tieghu, timplika rinunzja tacita ghad-dritt akkwistat minnu bl-uzukapjoni."10 It-Titolu tas-Socjeta Rikorrenti Gew ezebiti bhala prova tliet kuntratti relattivi ghal art mertu ta' din il- kawza. Is-socjeta rikorrenti xtrat l-art in kwistjoni, maghrufa bhala tal- Maghsri, fix-Xghajra, Zabbar, minghand Select Properties Limited permezz ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar Joseph ‘Thomas datat 20 ta' Marzu 2002. Select Properties kienet akkwistat it-titolu taghha minghand Nicola Bruno u Carmelo Busuttil Griffin permezz ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar Carmelo Pisani Cesare datat 20 ta' Settembru 1969. Nicola Bruno u Carmelo Sacco Graham kienu akkwistaw l-art minghand George Chircop Bray u Joseph Bruno, permezz ta' kuntratt fl-atti tan- Nutar Giuseppe Gove’ datat 18 ta' Jannar 1969. F'dan il-kuntratt tinsab deskrizzjoni tal-vendituri George Chircop Bray u Joseph Bruno. Dawn kienu l-eredi ta' Marnetta Tonna De Lorenzo u Edwidge Tonna De Lorenzo neputija11 skont testment tad-19 ta' Lulju 1962. Marnetta Tonna De Lorenzo kienet wirtet it-titolu taghha minghand Evelyn Zampa, permezz ta' tal-provenjenza 10 Vol XXXV P I p. 105 citat fis-sentenza It-Tabib Dr. Carmel Zampa Bologna Sciberras D'Amico Iguanez v. Emanuel Gove’, Prim'Awla tal-Qorti Civili deciza fit-28 ta' Marzu 2003. Ċiv. It-Titolu tal-Intimati L-intimati jsostnu illi huma issa ghandhom titolu fuq l-art in kwistjoni peress illi kienet ilha fil-pussess pacifiku animo domini ta' Saviour Bruno ghal aktar minn tletin sena u ibnu Joseph Bruno jaghmel uzu mir-raba' u jiddetjenih bil-kunsens ta' missieru. Saviour Bruno xehed illi kien gie moghti l-art minghand Evelyn Zampa u huha, li kienu joqoghdu tas-Sliema, ghaliex kien hadu ghandhom certu Toni sabiex jitlobhom l-art. Qal illi Apap u huha kienu anzjani u qalulu li ghalihom dik l-art mitlufa u li ghalhekk seta' johodha hu u jahdima. Hu xehed li ghamel hekk mill-ewwel, u anke bena hitan sabiex izomm lil terzi barra mill-art. Xehed li dan kien circa sittin sena ilu, u li fil-fatt kien hu li kien witta l-hofor li kien hemm f'din ir-raba minhabba l- bombi tal-gwerra. Minn naha tieghu, Joseph Bruno qal illi huwa kien imur jghin lil missieru u x-xoghol tar-raba' kien sar delizju tieghu, u kien ghalhekk li beda jahdimha huwa meta missieru kien kiber wisq. It-tnejn affermaw li Saviour Bruno kien jipposjedi l-art bhala tieghu, u kien ghamel hekk b'mod pacifiku, pubbliku u mhux interott ghal ferm aktar minn tletin sena. Qal li fil-fatt illi n-nies kollha ta' dawk in-nahat kienu jafu lil Saviour Bruno bhala s-sid ta' dik ir-raba'. Il-preskrizzjoni akkwizitiva trentennali Fis-sentenza fl-ismijiet Salvino Peregin Ferris Pullicino et vs Francis Pool intqal illi: "Huwa pacifiku illi l-proprjeta` ma tintilefx bin-nuqqas ta` uzu da parte tas-sid. Tintilef, invece, jekk haddiehor jiehu pussess taghha u jezercita fuqha jedd ta` poter ghaz-zmien kollu mil-ligi stabbilit u skond il-kundizzjonijiet l-ohra preskritti mill-Artikolu 2107 tal- Kodici Civili. Jispetta ghalhekk lil dan haddiehor l-oneru li jipprova r-rekwiziti kollha tax-xorta ta` akkwist vantat minnu...Il-konvenut uzukapjent biex jirnexxi fid-difiza u sostenn tad-dritt eccepit minnu irid jipprova l-akkoppjament tal-pussess mad-dekors taz-zmien. Fuq kollox ghal dak li hu l-fattur zmien irid jaghmel il-prova konvincenti tal-bidu tal-pussess vantat minnu billi ma tistax titqies sufficjenti s-semplici affermazzjoni generika "longissimi temporis praescriptio". Kjarament ukoll dan il-bidu hu allaccjat mal-mument fokali meta l-preskrivent jibda jipposjedi b`mod kontinwu, mhux miksur, pacifiku, pubbliku u mhux ekwivoku l-proprjeta` li hu jew l- aventi kawza jew awtur tieghu intenzjonati jippreskrivu. Huma proprju dawk il-kundizzjonijiet li juru l-kwalita tal-pussess animo domini, kongunta s`intendi mazzmien rikjest mil-ligi biex tassahhah il-preskrizzjoni. Jinsab insenjat ukoll illi l-elementi tal- pussess huma tnejn, dak materjali, il-poter ta` fatt fuq il-haga, u dak intenzjonali, l-animu talpossessur li jgawdi d-dritt fuq il-haga Ċiv. Il-preskrizzjoni akkwizitiva trentennali ma tirrikjedix titolu jew bona fede, izda biss pussess legittimu ghal tletin sena, wara d-dekors ta' liema il- possessur tal-haga jakkwista l-proprjeta tal-haga posseduta minnu.13 Fis-sentenza fl-ismijiet Carmelo Sheth et vs Orsla Tonna De Lorenzo inghad: "Illi pero' kif intqal ghall-effacija taghha bhala akkwizittiva, din il- preskrizzjoni tippresupponi l-pussess legittimu li trid il-ligi ghaz- zmien kollu tat-trentennju. Hu maghruf illi l-elementi tal-pussess civili huma tnejn, dak materjali, il-poter ta' fatt fuq il-haga, u l-iehor intenzjonali, l-animu tal-possessur li jgawdi d-dritt fuq il-haga bhallikieku hu kien il-propjetarju taghha – animus et corpus; corpus possessionis et animus possidendi vel animus domini. Ghalhekk mhux pussess civili dak li jonqos fih wiehed jew l-iehor minn dawn iz-zewg elementi b'mod li mhijiex bizzejjed iddetenzjoni tal-haga jew it-tgawdija taghha mhux bhala haga proprija imma bhala haga ta' haddiehor ghax allura din tkun biss detenzjoni jew tgawdija prekarja … Hu elementari li lil min jallega l-preskrizzjoni trentennali ma jistax jigi oppost in-nuqqas ta' titolu jew ta' bona fede … Dan il-pussess b'ligi ghandu jkun kontinwu, mhux miksur, pacifiku, pubbliku u mhux ekwivoku."14 Fis-sentenza Michael Bruno et vs Joseph Lanigan et deciza fit-28 ta` Mejju 2010 u kkonfermata mill-Qorti tal-Appell fit-28 ta' Frar 2014, kienet giet citata silta minn sentenza tat-Tieni Sezzjoni Civili ta` l-Corte di Cassazione tal-Italja moghtija fit-18 ta` April 2003, fejn intqal illi: Fis-sentenza fl-ismijiet Avukat Dottor Louis Tonna De Lorenzo et vs. Joseph Borg Maggi inghad illi: "Biex wiehed ikollu pussess "pubbliku" irid jaghmel att ta' dominju fuq il-fond (ez, ihawwel sigar, igib hamrija, jtella' bini, ecc) ghax, altrimenti, il-pussess ma jkunx "pubbliku" … Il-Ligi trid dan l- element biex min ikun interessat ikollu l-opportunita' jara x'inhu jigri fuq l-art … Il-ligi trid li l-pussess ikun pubbliku biex it-terz interessat ikollu l-opportunita' jikkontrolla x'inhu jigri fuq l-art tieghu, it-terz interessat jitlef l-interess tieghu fuq art jekk jara jew seta' jinduna x'inhu jigri fuq l-art u ma jaghmel xejn. Kif jghid ir- 12 Salvino Peregin Ferris Pullicino et v. Francis Pool, Prim'Awla tal-Qorti Civili deciza fis-27 ta' Gunju 2003. 13 Antonia Hibbs et v. George Chircop Bray, Prim'Awla tal-Qorti Civili deciza fis-26 ta' Frar 2015. Ċiv. tkun biss detenzjoni Jinsab mghallem illi biex il-pussess ikun tassew legittimu, dan irid ikun kif imfisser fl-Artikolu 561 tal-Kodici Civili jigifieri, jrid ikun hemm it- tgawdija ta' jedd li wiehed izomm jew jezercita bhala tieghu innifsu; fi kliem iehor, ezercizzju ta' jedd assolut u esklussiv u mhux bizzejjed li jkun ezercizzju bil-buona grazzja jew tolleranza.16 Dan ghaliex "[m]hux bizzejjed ikollok id-detenzjoni tal-haga jew it-tgawdija taghha mhux bhala haga proprja imma bhala haga ta' haddiehor ghaliex allura din tgawdija prekarja."17(Enfasi ta' din il-Qorti) Dan ghaliex kif inhu risaput l-attijiet ta' semplici tolleranza ma jistghux jiswew bhala bazi ta' pusses lanqas jekk jigu ezercitati minn zmien antikissimu u immemorabbli.18 L-ekwivocita` tal-pussess tikber aktar meta wiehed iqis illi kif imfakkar fid-decizjoni a Vol. XXIX P II p 488, "huwa principju tal-ligi li meta wiehed ikun qabel jipposjedi prekarjament, jibqa' jipposjedi hekk, ammenokke` ma jippruvax interversjoni tat-titolu tieghu, ghaliex 'nemini sibi ipse licet causam possessionis mutare.'" "biex ikun hemm interversjoni tat-titolu tal-pussess, u wiehed jibda jipposjedi animo domini, mhux bizzejjed l-affermazzjoni tad- drittijiet tieghu ta' proprjetarju, imma hemm bzonn li tkun rikonoxxuta mill-interessati. La darba tonqos wahda mill- kwalitajiet li jirrendu l-pussess legittimu, u bhala tali valevoli ghall- kompiment ta' l-uzukapjoni trigenerja, mhux opportun li jigu ndagati kwestjonijiet ohra; ghaliex id-dekorriment taz-zmien, akkompanjat minn x'uhud u mhux mill-karattri kollha tal-pussess legittimu, mhux sufficcjenti ghal fini ta' din il-preskrizzjoni.20 Minn ezami akkurat tal-provi prodotti din il-Qorti m'hijiex moralment konvinta illi l-intimati ressqu provi sufficjenti tal-elementi kollha rikjesti mill-ligi sabiex jipprovaw it-titolu taghhom a bazi tal-preskrizzjoni akkwizitiva trentennali. Galadarba kienu huma illi ressqu din l- eccezzjoni, il-prova sal grad rikjest mil-ligi tal-elementi kollha ta' din il- 15 Avukat Dr. Louis Tonna De Lorenzo et v. Joseph Borg Maggi, Prim'Awla tal-Qorti Civili deciza fit-12 ta' April 2002. 18 Joseph Wright et v. Albert Triganza et, Qorti tal-Appell Civili deciza fl-1 ta' Frar 1971. Ċiv. preskrizzjoni kienet tinkombi fuq l-intimati stess. L-unika prova mressqa mill-intimati kienet pero ix-xhieda taghhom stess, ghaliex nonostante l- fatt illi fil-lista tax-xhieda semmew numru ta' persuni li setghu jixhdu in sostenn tat-tezi taghhom, fosthom: 'Bdiewa u nassaba li kienu jkunu fil-vicinanzi biex jixhdu dwar il- pussess ta' l-art; Membri tal-familja tal-esponenti partikolament Yvonne Bruno u Joseph Bruno biex jixhdu dwar l-art in kwistjoni; Girien li joqghodu jew kienu joqghodu fl-isqaq biswit l-ghalqa, fosthom certu Oreste Muninger, biex jixhdu dwar il-pussess u l-uzu tal-istess...'. Ghal xi raguni l-intimati naqsu milli jipproducu mqar wiehed minn dawn il-persuni elenkati minnhom sabiex jixhdu fuq il-mertu ta' din il-kawza. Il-Qorti issibha ukoll difficli temmen kif minkejja l-allegazzjoni tal- pussess tal-art ghas-snin kollha vantati mill-intimati, ma gew prodotti ebda prova ta' xi ghajnuna mill-Gvern ghall-bdiewa, jew xi tishib f'xi ko- operattiva agrikola biex b'xi mod tikkonferma t-tezi tal-intimati, u jidher illi kien biss fl-4 ta' Gunju 2004 illi l-intimat Bruno rregistra ruhu li jahdem l-art in kwistjoni u beda japplika ghas-sussidju talAIAX fl-istess sena21. Kif spjegat aktar il-fuq, it-tezi tal-intimati illi ilhom jippossjedu l-art in kwistjoni ghal circa sittin sena hija kontradetta mill-iskrittura privata li tinsab a fol 32, skont liema l-istess art kienet fil-pussess ta' certu Francis Kamel El Din. L-intimati argumentaw illi din l-iskrittura tirreferi ghal art ohra, izda dan l-argument ma jregix, specjalment ikkunsidrat illi din l- iskrittura privata saret ftit tal-jiem biss wara li Nicola Bruno u Carmelo Busuttil Griffin xtraw din l-art. Ghalkemm din l-iskrittura kienet ilha f'idejn l-intimati peress illi kienet giet mghoddija lilhom meta kien hemm skambju ta' korrispondenza bejn il-partijiet qabel ma nfethet il-kawza, huma konxjament naqsu milli jipproducu provi in sostenn tal-argument taghhom rigward id-durata tal- pussess. Huwa relevanti hawnhekk illi skont il-gurisprudenza tal-Qrati Maltin, f'kaz ta' eccezzjoni ta' preskrizzjoni kull dubbju ghandu jmur kontra l-eccipjent (Vide Stencil (Pave) Malta Limited vs Dr. Maria Gauci Baluci noe et, Prim'Awla tal-Qorti Civili deciza fit-30 ta' Ottubru 2003). Ghalkemm il-Qorti hija konvinta illi l-intimati kienet qed jahdmu r-raba' in kwistjoni fiz-zmien meta s-socjeta rikorrenti xtratha, m'hijiex moralment konvinta rigward id-durata tal-pussess taghhom, u dan huwa nuqqas fatali ghall-eccezzjoni mressqa minnhom. 21 Vide xhieda ta' Paul Cirillo minn fol 103 sa 104. Ċiv. Ghal dawn il-motivi, l-Qorti filwaqt li tichad l-eccezzjonijiet kollha tal- intimati, tilqa' t-talbiet tas-socjeta rikorrenti, tiddikjara illi l-intimati qeghdin jokkupaw l-ghalqa tal-Maghsri fix-Xghajra, Haz Zabbar, fi sqaq bla isem li jizbokka fi Triq San Leonardu tal-kejl ta' cirka tmint itmiem hames sighan u erba' kejliet u cjoe hdax il-elf u mitejn metru kwadru li tmiss mill-Punent ma gid ta' Girgor u Pietru Vella jew successuri taghhom fit-titolu u ma' l-isqaq fuq imsemmi, nofsinhar ma' gid tas-Sur Girgor Vella jew successuri tieghu fit-titolu, tramuntana ma' gid ta' Baskal Vella jew successuri tieghu fit-titolu u Lvant ma' gid ta' Giuseppe Tonna De Lorenzo jew successuri tieghu fit-titolu, liema art hija tal-kumpannija rikorrenti b'titolu ta' emfitewzi kif soggetta din l-ghalqa ghall-hlas ta' tlett liri u wiehed u erbghin centezmu (LM 3.41) cens annwu u perpetwu, minghajr titolu validu fil-ligi, u konsegwentement tordnalhom sabiex jivvakaw l-istess art fi zmien tlett xhur mill-llum. Bl-ispejjez kontra l-intimat. Rikors tal-Appell tal-konvenut Joseph Bruno (08.02.2016) Il-konvenut Joseph Bruno ħassu aggravat bis-sentenza tal- ewwel Qorti u għalhekk permezz ta' dan l-appell talab lil din il-Qorti tħassar is-sentenza appellata, tilqa' l-eċċezzjonijiet u tiċħad it-talbiet attriċi; bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra s-soċjeta` attriċi appellata. L- aggravji tiegħu, in suċċint, huma s-segwenti: L-ewwel aggravju Fl-ewwel lok jilmenta bil-fatt li l-ewwel Qorti ċaħdet l-eċċezzjoni tal- preskrizzjoni estintiva tal-azzjoni minkejja li bħala fatt aċċettat li l-għalqa ma kinitx fil-pussess tas-soċjeta` attriċi u lanqas tal-awturi tagħha. It-tieni aggravju – dwar l-eċċezzjonijiet l-oħra Ċiv. Fit-tieni lok jilmenta bil-fatt li l-ewwel Qorti ċaħdet l-eċċezzjonijiet l-oħra, partikolarment dwar l-oneru tal-prova f'azzjoni ta' rivendika, fosthom meta naqset li tqis il-preżunzjoni tat-titolu li jgawdi minħabba l-pussess tiegħu, u l-oneru tas-soċjeta` attriċi li tressaq provi ċari biex ixxejjen tali preżunzjoni. Risposta tal-Appell tas-soċjeta` attriċi appellata (01.03.2016): L-attriċi wieġbet biex tgħid għaliex is-sentenza hija ġusta u timmerita konferma, bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra s-soċjeta` Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti: L-ewwel aggravju: l-eċċezzjoni dwar il-preskrizzjoni "estintiva" Dan l-aggravju jirrigwarda l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal- konvenuti li l-azzjoni hija preskritta ai termini tal-Artikolu 2143 tal-Kodiċi Ċivili, liema artikolu jaqra hekk: "L-azzjonijiet kollha, reali, personali, jew misti jaqgħu bil-preskrizzjoni egħluq tletin sena, u ebda oppożizzjoni għall-preskrizzjoni ma tista' ssir minħabba n-nuqqas ta' titolu jew ta' bona fidi." Ċiv. L-ewwel Qorti irriteniet li ladarba l-konvenuti qajmu din l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni estintiva trentennali kellhom jippruvaw li kienu għaddew tletin sena minn meta okkupaw l-art mertu tal-kawża. Wara li qieset il- provi kkonkludiet li l-konvenuti naqsu milli jippruvaw sodisfaċentement tali trapass ta' tletin sena. Għalkemm kienet konvinta li kellhom il-pussess tal-art in kwistjoni animo domini qabel ma din inxtrat mingħand is-soċjeta` attriċi, irriteniet li dan ma kienx biżżejjed biex treġi l-eċċezzjoni tagħhom għaliex kellhom jippruvaw ukoll il-perkors taż-żmien statutorju, cioe` ta' Il-konvenut appellant jilmenta bil-fatt li l-ewwel Qorti qieset l- Artikolu 2143 bħala preskrizzjoni akkwiżittiva favur il-pussessur ta' beni immobbli mingħajr ma kkonsidrat jekk qabel xejn il-jedd għall-azzjoni vindikatorja kienx spiċċa bit-trapass taż-żmien, cioe` preskrizzjoni Huwa jammetti li l-ġurisprudenza prevalenti tal-qrati tagħna fuq il-preskrizzjoni estintiva tal-azzjoni vindikatorja hija fis-sens li l-jedd għal din l-azzjoni ma jispiċċax biż-żmien, billi l-jedd sostantiv tal-proprjeta` huwa min-natura tiegħu perpetwu, u ma jintilifx biż-żmien jew bin-nuqqas ta' tgawdija, imma jintilef biss fil-mument li jiġi akkwistat minn ħaddieħor bil-preskrizzjoni akkwiżittiva: madanakollu jsostni li ma jaqbilx ma din il- linja ta' ħsieb għaliex l-Artikolu 2143 ma jeskludix l-actio rei vindicatoria. Ċiv. Isostni li l-ewwel Qorti kellha tara jekk fit-tletin sena ta' qabel l-14 ta' Mejju 2003 (meta s-soċjeta` attriċi intavolat ittra uffiċċjali kontra Saviour Bruno) is-soċjeta` attriċi u l-awtriċi tagħha Select Properties Ltd kinux interrompew jew waqqfu t-trapass taż-żmien li skont l-Artikolu 2143 joqtol il-jedd għall-azzjoni vindikatorja. Dan l-argument tal-konvenut appellant huwa żbaljat għall-aħħar. F'azzjonijiet li jirrigwardaw proprjeta`, il-preskrizzjoni taħt l-Artikolu 2143 hija estintiva għas-sid proprju għaliex hija akkwiżittiva għall-possessur: huma żewġ naħat tal-istess munita u ma jistgħux jiġu separati minn Meta konvenut f'azzjoni ta' rivendika jeċċepixxi l-preskrizzjoni estintiva jkun neċessarjament qed jeċċepixxi wkoll il-preskrizzjoni akkwiżittiva. Il-konvenuti fil-fatt ma kinux legalment korretti meta eċċipew il-preskrizzjoni estintiva "in vacuo" fl-ewwel eċċezzjoni u mbagħad eċċipew l-preskrizzjoni akkwiżittiva fit-tielet eċċezzjoni għaliex il- preskrizzjoni f'azzjonijiet bħal dawn hija waħda, u ma tistax tiġi mifruda b'dan il-mod. Jiġi mfakkar ukoll li f'kawża ta' rivendika huwa fl-ewwel lok l-attur li jrid jipprova t-titolu tiegħu u huwa biss jekk dan jagħmlu b'suċċess li mbagħad tista' tiġi kkonsidrata l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni li tkun ġiet sollevata mill-konvenut (li tkun akkwiżittiva għalih u estintiva għall-attur). Għalhekk għalkemm l-ewwel Qorti kienet korretta in kwantu qieset l- Ċiv. eċċezzjoni tal-preskrizzjoni estintiva bħala waħda akkwiżittiva madanakollu ma kinitx korretta in kwantu qisitha qabel ma qieset jekk is- soċjeta` attriċi ppruvatx it-titolu tagħha. Fil-fehma ta' din il-Qorti l-ewwel Qorti messha astjeniet milli tiddeċiedi dwar l-ewwel eċċezzjoni mbagħad jekk dehrilha li s-soċjeta` attriċi ppruvat sodisfaċentement it-titolu tagħha fuq l-għalqa in kwistjoni, kien f'dak l-istadju li kellha tgħaddi biex tikkonsidra t-tielet eċċezzjoni tal-konvenuti, fejn ivvantaw titolu fuq l-art abbażi tal-pussess ta' iżjed minn tletin sena (u allura preskrizzjoni akkwiżittiva għalihom u estintiva għas-soċjeta` attriċi). Fid-dawl ta' dan kollu din il-Qorti qiegħda ssib l-ewwel aggravju bħala kompletament infondat. It-tieni aggravju: it-titoli (o meno) tal-partijiet fuq l-art in kwistjoni F'dan it-tieni aggravju tiegħu l-konvenut appellant Joseph Bruno jilmenta bil-fatt li l-ewwel Qorti ċaħdet l-eċċezzjonijiet l-oħra tiegħu u ta' li s-soċjeta` attriċi kellha tipprova l-pretenzjoni tad-dominju tagħha fuq l-art in kwistjoni (okkupata minnhom), u Ċiv. li Saviour Bruno ilu fil-pussess tal-art għal iktar minn 30 sena (preskrizzjoni akkwiżittiva) u hu (Joseph Bruno) jagħmel użu minnha bil-kunsens ta' missieru. Qabel xejn jibda biex jingħad li f'azzjoni ta' rivendika bħal ma hija din in kwistjoni jispetta fl-ewwel lok lill-attur li jipprova d-dominju tiegħu fuq il-ħaġa. Huwa prinċipju ormai stabbilit illi l-attur rivendikant mhux biss irid iġib prova tat-titolu tiegħu fuq il-ħaġa rivendikata iżda wkoll dik il-prova trid tkun kompleta u konklussiva, b'mod li kull dubju jmur favur il- Il-konvenut ma hu msejjaħ iressaq ebda prova favur tiegħu sakemm il-prova ta' proprjeta` titressaq mill-atturi. Fis-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell fid-29 ta' Ottubru 2018 fil-kawża fl-ismijiet: "Richard Alghaze et v. Joseph De Gaetano" ġie insenjat li l-attur irid jipprova titolu oriġinali, ossia l-pussess ad usucapionem, fuq l-art in disputa, u li mhux biżżejjed li juri titolu derivattiv. "Igħidu ħażin l-intervenuti li "f'azzjoni ta' rivendikazzjoni huwa magħruf li t-titoli li jridu jiġu preżentati mhux l-usucapio iżda kuntratti ċari u inkonfutabbli". Anzi, ladarba hu meħtieġ titolu oriġinali, kuntratti, ikunu kemm ikunu "ċari u inkonfutabbli", qatt ma jistgħu weħedhom ikunu prova biżżejjed għax kuntratt huwa titolu derivattiv mhux oriġinali." Għalhekk anke meta konvenut f'azzjoni ta' rivendika jivvanta da parti tiegħu titolu fuq l-art in disputa, l-attur xorta jrid jipprova li għandu titolu oriġinali. Din il-Qorti fl-istess sentenza, fil-fatt ippreċiżat hekk: Ċiv. "Sabiex jitneħħa kull ekwivoku u ma tinħoloqx l-impressjoni illi l-azzjoni publiciana hija xi forma "ekonomika" tal-azzjoni rei vindicatoria – speci ta' actio rei vindicatoria "lite" li l-attur jista' liberament jagħżel bejn waħda u l-oħra – il-qorti tosserva illi dik li llum tissejjaħ actio publiciana ma hijiex l-azzjoni publiciana tad-dritt Ruman. L-actio publiciana kienet actio utilis ficticia in rem li l-pretur kien jagħti lil min cum iusta causa iżda b'mod ta' akkwist li ma jiswiex għat-trasferiment ta' res mancipi – e.g. traditio flok mancipatio jew in jure cessio – ikun kiseb res mancipi u jkun kisibha a domino, u jitlef il-pussess tal-ħaġa qabel ma jkun laħaq għadda ż-żmien biex ikun ikkonsolida t-titolu u kiseb il-proprjetà b'usucapio. B'finzjoni li għadda żmien biżżejjed biex seħħet usucapio l- pretur kien jippermetti lill-attur li jikseb lura l-pussess ukoll mingħand is- sid kwiritarju. Fid-dritt modern ma għadx hemm id-distinzjoni bejn res mancipi u res nec mancipi u għalhekk strettament ma hemmx lok għall- azzjoni publiciana, lanqas favur min ikun kiseb immobbli mingħajr att pubbliku. Dak l-isem iżda ngħata lill-azzjoni fejn l-attur juri titolu u kemm l-attur u kemm il-konvenut jippretendu titolu fuq il-ħaġa mingħand l- istess awtur, u f'dik is-sitwazzjoni jirbaħ min ikollu l-aħjar titolu fis-sens ta' prijorità. F'ċirkostanzi oħra – i.e. meta l-attur u l-konvenut ma jkunux jippretendu titolu mingħand l-istess awtur – ma jkunx biżżejjed għall- attur li juri "pussess anterjuri" jekk dak il-pussess ma jkunx ikkonsolida bl-użukapjoni, appuntu għax il-publiciana ma hijiex rei vindicatoria "lite". Hekk ukoll f'sentenza riċenti mogħtija fis-27 ta' Marzu 2020 fil- kawża fl-ismijiet "Emanuel Barun v. George Farrugia Saliba et" din il-Qorti tal- Appell, wara li kkonkludiet li l-attur ma rnexxilux jipprova jekk l-art li xtara permezz ta' kuntratt tal-1972 kinitx fil-fatt tinkludi l-art mertu tal-kawża (fis- sens li fl-aħjar ipotesi għalih kien jeżisti dubju jekk tali art kinitx inkluża), irriteniet li fi kwalunkwe każ ma rnexxilux jipprova titolu oriġinali fuq l- "Fi kwalunkwe każ ma hemmx titolu originali fuq il-biċċa art in kwistjoni derivanti mill-preskrizzjoni ta' 30 sena – għaliex Karmnu Calleja kien għadu fiha meta l-attur xtara fl-1972 u ħareġ minnha żmien wara meta l-attur ħallsu (ma nafux meta) ....imbagħad il-konvenut (skont l-attur) daħallu fl-art inkwistjoni xi sentejn qabel ma saret il-kawża (allura cirka 1991). L-attur appellat ma huwiex jivvanta l-preskrizzjoni decennali favur tieghu u allura mhux il-kaz li l-Qorti tidhol – izda kif gia inghad id- daqs tal-art reklamata mhuwiex dak indikat fil-kuntratt tal-akkwist tal- appellati." Ċiv. L-ewwel Qorti fil-kawża odjerna ma li segwiet insenjament; hija kienet sodisfatta li s-soċjeta` attriċi ppruvat it-titolu derivattiv tagħha (mingħajr ma għamlet eżerċizzju sabiex tara jekk ippruvatx ukoll titolu oriġinali) u mbagħad għaddiet biex tikkonsidra t-titolu oriġinali vantat mill-konvenuti abbażi tal-preskrizzjoni akkwiżittiva. Madanakollu l-konvenut appellant f'dan it-tieni aggravju mhux qed jilmenta bil-fatt li l-ewwel Qorti ma qisitx jekk is-soċjeta` attriċi ppruvatx titolu oriġinali. L-argument tiegħu hu li t-titolu (derivattiv) vantat mis- soċjeta` abbażi tal-kuntratti mhux wieħed konklussiv, u li ladarba ma rnexxilihiex tipprova li l-pussess tal-art da parti ta' missieru kienet f'isem ħaddieħor, allura għandha tapplika l-preżunzjoni abbażi tal-Artikolu 525(1) tal-Kodiċi Ċivili.22 Isostni li missieru Saviour Bruno effettivament akkwista l-art b'titolu oriġinali (bil-preskrizzjoni akkwiżittiva) u li dan "it- titolu oriġinali huwa titolu aħjar minn dak derivattiv li tippretendi li għandha s-soċjeta` appellata". Il-Qorti ma taqbilx mal-mod kif inhu impustat l-aggravju tal- konvenut appellant għaliex it-titolu li kellha tipprova fl-ewwel lok is- soċjeta` attriċi huwa wieħed oriġinali. Fil-fatt fejn il-konvenuti eċċipew li s-soċjeta` attriċi kellha tipprova d-dominju tagħha fuq il-proprjeta` in 525(1) "Il-preżunzjoni hija dejjem li kull persuna tippossjedi għaliha nfisha, b'titolu ta' proprjeta`, meta ma jiġix ippruvat li hija bdiet tippossjedi f'isem ta' persuna oħra." Ċiv. kwistjoni, dan kellu jitqies mill-ewwel Qorti fis-sens li s-soċjeta` attriċi kellha tipprova titolu oriġinali u mhux wieħed merament derivattiv. It-titolu vantat mis-soċjeta` attriċi fuq l-art in kwistjoni: Għal dak li jirrigwarda t-titolu vantat mis-soċjeta` attriċi fuq l-art in kwistjoni, ġew esebiti tliet kuntratti datati 18 ta' Jannar 1969, 20 ta' Settembru 1969 u 20 ta' Marzu 2002. Ġiet ukoll esebita skrittura rigwardanti ċessjoni ta' lokazzjoni li saret fil-21 ta' Jannar 1969, cioe` tlett ijiem wara l-kuntratt tat-18 ta' Jannar 1969. 18.01.1969 Kuntratt fl-atti tan-nutar Giuseppe Borg Bonaci li permezz tiegħu Nicola Bruno u Carmelo Busuttil Griffin xtraw mingħand George "...għalqa msejħa bħala "Tal-Magħsar" fin-naħa ta' San Rocco limiti ta' Casale Zabbar fit Triq San Anard bi dħul minn sqaq tal-kejl superfiċjali ta' tmien tomniet, ħames sigħan u erba' kejliet cirka u tmiss mill-punent ma' raba tas-sur Girgor u Pietru Vella u mas-sqaq fuq imsemmi, minn nofsinhar ma' raba tas-sur Girgor u mit-tramuntana ma' raba ta' Baskal Vella u mil-lvant ma' raba ta' Giusepp Tonna De Lorenzo imlaqqam "tal-Ghardel" jew irjieh verjuri, soġġett għar-rata ta' ċens annwu u perpetwu ta' ħames xelini u għaxar soldi (5/10) parti minn ċens ta' tlett liri (£3) li jitħallsu lill- famiglia Francia li tinsab delineata bl-aħdar fil-skizz hawn anness markat Dokument A libra u franka minn kull ipoteka, servitu` u gravami oħra bid-drittijiet u l-pertinenzi tagħha… ...Il-vendituri.....jiggarantixxu l-pussess paċifiku u liberu godiment tal- fond li qiegħed jinbiegħ b'dan il-kuntratt sa mitt lira (£100) oltre l- prezz...." Ċiv. Il-provvenjenza ġieta spjegata hekk (enfasi ta' din il-Qorti): "...il-fond fuq deskritt li qiegħed jinbiegħ b'dan il-kuntratt huwa provvenjenti b'xiri u dan kif jirriżulta minn kuntratt ta' bejgħ fl-atti tan- Nutar Dr Philip Mazzacano D'Amato ta l-ewwel ta' Ottubru tas-sena elf disgħa mija u tmienja u sittin (1968). Dina l-għalqa kienet oriġinarjament ta' Giovanni Luigi Zampa li miet fil-wieħed ta' Marzu elf disgħa mija u seba u tletin (1937) u il-wirt tiegħu ġie denunzjat lill-Gvern b'avviż numru elf tlett mija u ħamsa (1305) ta listess sena u dikajrat esenti fl-istess data u b'testment fl-atti tan-Nutar Luigi Elmostrati Forno tat-tnejn u għoxrin (22) ta' Diċembru tas-sena elf disgħa mija u sitta u tletin (1936) ħalla lil martu Evellina. Evellina Apap mietet fil-ħamsa u għoxrin (25) ta' April tas-sena elf disgħa mija tmienja u ħamsin (1958) u il-wirt tagħha ġie denunzjat lill-Gvern b'avviż numru seba mija u tmienja u għoxrin (728) tas-sena elf disgħa mija u disgħa u ħamsin (1959) u it-taxxa tħallset fit- tnejn (2) ta' Mejju tal-istess sena 1959. Bit-testment tagħha fl-atti tan- Nutar Oscar Cirillo tad-dsatax ta' Settembru elf disgħa mija seba u ħamsin (1957) l-imsemmija Evellina armla Apap ħalliet eredi nofs lil Marietta Tonna De Lorenzo oħtha, u nofs lin-neputija Edwidge Tonna De Lorenzo il-venditriċi. Marietta Tonna De Lorenzo mietet fis-seba' ta' Lulju elf sebgħa mija u seba u sittin (1967) u il-wirt tagħha ġie denunzjat lill-Gvern b' avviż numru elfejn tmin mija u tmienja (2808) tal-istess 1967 u dikjarat esenti fl-erba u għoxrin (24) ta' Mejju elf disgħa mija tmienja u sittin (1968) bit-testment tagħha fl-atti tan-Nutar Oscar Cirillo tad-dsatax (19) ta' Lulju elf disgħa mija u tnejn u sittin (1962) hi ħalliet eredi unika lill-venditriċi u għalhekk jiena Nutar infraskritt niddikjara illi it-trasferiment ta llum mhux imponibbli ...." 21.01.1969 Skrittura24 bejn min-naħa Francis Kamel El Din (inkwilin) u min- naħa l-oħra Nicola Bruno u Carmelo Busuttil Griffin (sidien) li permezz tagħha ftehmu li: "jitterminaw kull dritt ta' lokazzjoni jew qbiela relattivament għall-għalqa f' Haż-Żabbar, jgħidulha "tal-Masri" tal-kejl ta' xi tmint itmien, ħames sigħan u tliet kejliet u dan mid-data ta' din l-iskrittura. Il-fuq imsemmi Francis Kamel El Din qed jircievi u jiddikjara li qed jirċievi s- somma ta' sebgħin lira (£70) bħala kumpens ta' kull dritt jew pretenzjoni li kellu fuq din l-istess għalqa u għas-saldu wkoll tal-benefikati tar-raba fl-istess għalqa. Ċiv. B'din l-iskrittura għalhekk spiċċaw kull drittijiet li kellu l-istess Francis Kamel El Din fuq l-istess art li b'hekk din tiġi libera minn kull dritt ta' terzi persuni kompriżi dawk li l-istess Francis Kamel El Din setgħa kellu xi obbligazzjonijiet magħhom li kien jikrilhom." relattivament għall-imnasab 20.09.1969 Kuntratt fl-atti tan-nutar Dr. Carmelo Peregin li permezz tiegħu Francis Portelli Cachia f'isem il-kumpanija Select Properties Ltd xtara mingħand "l-għalqa imsejħa tal-Magħsri fil-kuntrata tax-Xgħajra limiti ta' Ħad-Dingli, fl-inħawi ta' San Peter, bi dħol minn sqaq bla isem fi Triq San Leonardo, tal-kejl ta' tmint itmien, ħames sigħan u erba' kejliet ċirka, u tmiss Punent ma' raba tas-sur Girgor u Pietro Vella u mas-sqaq fuq imsemmi, nofsinhar ma' raba tas-sur Girgor, Tramuntana ma' raba ta' Baskal Vella, Paola ma' raba ta' Giuseppe Tonna De Lorenzo imlaqqam tal-Gardell, jew irjieħ verjuri, soġġetta għaċ-ċens annwu u perpetwu ta' ħames xelini u għaxar soldi rata minn ċens akbar ta' tliet liri, tmin xelini u żewġ soldi (£3-8-2d).… ....il-vendituri farrugia u Cuschieri qegħdin ibiegħu dina l-għalqa bħala mhi soġġetta għall-ebda lokazzjoni u bil-beneifkati kollha eżistenti f' din l-għalqa skont skrittura konsenjata lil Falzon nomine." 21.03.2002 Kuntratt fl-atti tan-nutar Dr. Joseph Facciol li permezz tiegħu Disma Grima f'isem Pickless Ltd xtara mingħand Francis Portelli Cachia "...għalqa tal-Magħsri fix-Xgħajra Il-Mosta, fi sqaq bla isem li jiżbokka fi Triq San Leonardu tal-kejl ta' cirka tmint tmien, ħames sigħan u erba' kejliet, cioe` ħdax-il elf u mitejn metru kwadru, li tmiss mill-punent ma' ġid ta' Girgor u Ir-Rabat (Għawdex) u mal-isqaq fuq imsemmi, nofsinhar ma' ġid tas-sur Girgor Vella, tramuntana ma' ġid ta' Il-Qala u lvant ma' ġid ta' Giuseppe Tonna De Lorenzo mlaqqam tal-Gardell, soġġetta għaċ-ċens annwu u perpetwu ta' tlett liri u wieħed u erbgħn ċenteżmu, skont site plan hawn annessa markata Dokument A.... Ċiv. ....il-vendituri jiggarantixxu favur il-kompraturi li jaċċettaw li l-imsemmija proprjeta` hi ħielsa minn kull ipoteka jew privileġġ jew drittijiet ta' terzi ta' kull forma jew natura." Il-konvenut appellant jargumenta li s-soċjeta` attriċi ma ressqitx provi konklussivi li juru li l-proprjeta` li tissemma' f'dawn il-kuntratti hija l- istess waħda pposseduta minn missieru u minnu: jenfasizza li naqset li tipproduċi riċerki sħaħ fir-Reġistru Pubbliku u r-Reġistru tal-Art, u jsostni li l-iskrittura tal-21 ta' Jannar 1969 (fejn Francis Kamel El Din ċeda l-lokazzjoni) m'għandhiex x'taqsam mar-raba' in kwistjoni. Jaċċenna wkoll għax- xhieda tan-nutar fejn qal li mhux l-ewwel darba li artijiet differenti jingħataw l-istess deskrizzjoni. Din il-Qorti ma tarax li għandu raġun. Kif osservat l-ewwel Qorti fil- konsiderazzjonijiet tagħha dwar l-ewwel eċċezzjoni, Ivor Desira Zammit, ir- rappreżentant tal-Awtorita` tal-Ippjanar, fix-xhieda tiegħu27 qal li l- oġġezzjoni li għamel Disma Grima (mis-soċjeta` attriċi) għall- applikazzjoni ta' Joseph Bruno (applikazzjoni numru 4791/2002) tirrigwarda l-istess sit. Il-pjanta ġiet esebita bħala Dok Y2. "Nikkonferma li l-pjanta li intbagħtet minn Disma Grima hija l-istess pjanta li fil-fatt kienet saret fuqha l-applikazzjoni. Tirreferi għall-istess sit." Ċiv. Issa Paul Cirillo, rappreżentant tad-Direttur tal-Agrikoltura, ippreżenta l-pjanta Dok PA128 u spjega li skont id-dokument anness ma' tali pjanta29, jirriżulta li r-raba' ndikata fuq il-pjanta l-ewwel ma ġiet reġistrata kien fl-14 ta' Marzu 1949 minn ċertu Francis Kamel El Din mlaqqam Ċiv. fil-fatt l-istess art. "tal-Għawdxi" u bl-FRC code Kalkara 4530. Jekk wieħed iqabbel l-art indikata fuq din il-pjanta mal-art indikata fuq il-pjanta Dok Y2 jinnota li hija 30 Fuq l-istess dokument (fol 71) il-landlord oriġinarjament kienet indikata bħala ċertu Evelyn Zampa, imbagħad bħala Francis Portelli Cachia minn Select Properties Ltd abbażi tal-kuntratt tal-20 ta' Settembru 1969, atti Nutar Carmelo Pisani Cesare. Ix-xhud kompla jispjega li l-art imbagħad ġiet trasferita għal fuq isem Disma Grima, bil-FRC Code 318 Tarxien, kif jidher mid-dokument a fol 72. Skont dan id-dokument hemm indikat li l- farmer huwa owner bid-dokument tan-nutar Joseph ‘Thomas tal-21 ta' Marzu 2002 (cioe` meta s-soċjeta` attriċi xtrat l-art). Ċiv. Rilevanti wkoll hija l-osservazzjoni tal-ewwel Qorti li fid-deskrizzjoni tal-provvenjenza li tinsab fil-kuntratt tat-18 ta' Jannar 1969 (ara supra) tissemma ċertu Evellina Zampa; (il-konvenut Salvatore Bruno fil-fatt xehed li kien mar ikellem lil Evelyn Zampa u lil ħuha u li kienu "tawh" l-art in kwistjoni). Kif ikkummentat ben tajjeb ukoll l-ewwel Qorti, għalkemm ma ġewx ippreżentati l-atti kollha li jissemmew fil-provvenjenza, ma jfissirx li allura għandha tiġi injorata d-dikjarazzjoni tal-provvenjenza li tidher fuq il-kuntratt tat-18 ta' Jannar 1969: ladarba l-validita` ta' dan il- kuntratt ma ġietx attakkata l-kontenut tiegħu jista' jservi bħala prova. Għaldaqstant jidher li t-titolu derivattiv vantat mis-soċjeta` attriċi fuq l-art okkupata mill-konvenuti (illum okkupata minn Joseph Bruno) ġie ampjament ippruvat. Dan pero` mhux biżżejjed għaliex kif fuq spjegat minn din il-Qorti f'azzjoni bħal din kien jispetta lis-soċjeta` attriċi tipprova titolu oriġinali u mhux wieħed merament derivattiv. Madanakollu din il- Qorti jidhrilha li dan ukoll jirriżulta mill-provi: (a) Mill-provenjenza li tissemma fil-kuntratt tat-18 ta' Jannar 1969 jirriżulta li fl-1937 (is-sena li miet Giovanni Luigi Zampa) l-art kienet ġiet denunzjata; (b) Mid-dokument tal-agrikoltura a fol 70, jirriżulta li fl-1949 (meta s-sid Ċiv. tinħadem mill-bidwi Francis Kamel El Din. Biex l-art ingħatat lil Francis Kamel El Din ifisser li Evellina Zampa kellha l-pussess tagħha u allura l-art jew kienet vojta jew jekk kien hemm xi ħaddieħor fiha dan kien bla titolu jew b'titolu L-iskrittura taċ-ċessjoni tal-qbiela ta' Jannar 1969 tikkonferma li Evellina Zampa u s-suċċessuri tagħha baqgħu fil-pussess legali tal-art tramite dan il-bidwi. Issa aktarx li Francis Kamel El Din ma baqax jaħdimha (minkejja li mill-imsemmija dokumenti jidher li kien l-inkwilin għal 20 sena) u Evellina Pardew għaddietha lill-konvenut Saviour Bruno, iżda dan kien bit-tolleranza tagħha (kif ser jiġi spjegat fid-dettall aktar 'il quddiem fit-tieni parti ta' dan l-aggravju) u għalhekk jiġi li s- suċċessuri fit-titolu ta' Evellina Zampa komplew jippossjedu legalment l-art tramite l-istess Saviour Bruno bit-tolleranza tagħhom. In vista ta' dan kollu din il-Qorti qed tqis li s-soċjeta` attriċi ppruvat id-dominju tagħha fuq l-art in kwistjoni (mhux biss permezz ta' titolu derivattiv, iżda iktar importanti minn hekk, permezz ta' titolu oriġinali tramite pussess ta' tletin sena). Għalhekk kienet korretta l-ewwel Qorti meta ma laqgħetx it-tieni eċċezzjoni, għalkemm għal raġunijiet differenti minn dawk li waslet ghalihom din il-Qorti. Ċiv. It-titolu vantat mill-konvenuti fuq l-art in kwistjoni abbażi tal- preskrizzjoni akkwiżittiva trentennali: Jonqos issa li din il-Qorti tqis l-argument l-ieħor tat-tieni aggravju: cioe` jekk kinitx korretta l-ewwel Qorti meta kkonkludiet li l-konvenuti ma ppruvawx li akkwistaw il-proprjeta` tal-art in kwistjoni bil-preskrizzjoni akkwiżittiva, cioe` bil-pussess ta' tletin sena. L-ewwel Qorti irriferiet għal ġurisprudenza varja fir-rigward, inkluż dik li tgħallem li għall-finijiet tal-preskrizzjoni akkwiżittiva l-pussessur mhux biss irid jeżerċita l-pussess fuq il-ħaġa, iżda li tali pussess ma tridx tkun bit-tolleranza għaliex din tkun biss detenzjoni jew tgawdija prekarja (cioe` mhux bħala ħaġa tiegħu iżda bħala ħaġa ta' ħaddieħor). Dan jidher li kkonsidratu b'referenza għall-verżjoni li jagħti Saviour Bruno dwar meta mar ikellem lil Evelyn Zampa u lil ħuha u qalulu li seta' jieħu ħsieb l- għalqa għax għalihom kienet "mitlufa". Huwa fix-xiehda tiegħu32 qal li cirka sittin sena ilu - jiġifieri għall-bidu tal-ħamsinijiet - kien tħajjar għall- għalqa in kwistjoni, li kienet abbandunata, kollha ħofor tal-bombi tal- gwerra, u li kienet tmiss ma' biċċa art żgħira li kellu. Spjega li kien mar għand Evelyn Zampa u ħuha33, li kienu joqogħdu tas-Sliema, u dawn kienu 32 Affidavit ta' Saviour Bruno datat 22 ta' Marzu 2011, fol 179-181. 33 Għalkemm xehed dawn kienu "żewġ anzjani, xebba u ġuvni", din il-Qorti qed tifhem li Evelyn Zampa hija fil-fatt Evellina Zampa (armla ta' Giovanni Luigi Zampa) li tissemma' fil-provvenjenza tal- kuntratt tat-18 ta' Jannar 1969 (ara supra) u li skont l-istess provvenjenza mietet fl-1958. Ċiv. "żammha b'tiegħu". qalulu li seta' jieħu l-għalqa in kwistjoni u għalhekk ħadha u dejjem "Dan ix-xih tkellem m'oħtu u qalli: din għalina mitlufa, qegħda hemm għal xejn. Mur, ħudha u ħu ħsiebha int. Jien ridt inħallsu tagħha iżda dan insista li ma ried xejn. Jien allura mort ħadt pussess tagħha u qtajt in-nies kollha li kienu jużawha, kemm biex jirgħu il-bhejjem, kemm biex jgħaddu minnha. Dawwartha bil-ħitan u rranġajtha billi wittejt il-ħofor tal- bombi; ġibt il-ħamrija u bdejt naħdimha. Kont anke nonsob u nikkaċċja fiha. Billi l-anzjan tas-Sliema kien qalli li stajt noħodha jien mill-bidu nett bdjet inżommha bħala tiegħi u anke n-niex ta' madwari kienu jafuha bħala tiegħi.....Xi ħames snin wara kont iddeċidejt li ntella' kamra. Biex tellajtha kont użajt ġebel ta' bini mwaqqa' li kien hemm fl-istess għalqa.....F' daż-żmien kollu ħadd qatt ma kellimni dwar din l-għalqa u minn meta żammejtha b'tiegħi......Tal-Pickless kif nafhom jien kienu ġew ma ġenbi xi ħamsa u tletin jew erbgħin sena ilu, fi żmien il-marda tal-ilsien u d-dwiefer. Qabel ma kellhom ebda raba hemmhekk. .....Magħhom qatt ma kelli inkwiet, anzi kellimthom minħabba li kellhom il-mogħoż li kienu jidħlu fl- għalqa tiegħi u jikluli kull ma jkun hemm. Jien kont ilmentajt ma' George Mifsud Degiorgio, ix-xiħ, biex jieħu ħsiebhom. Dan George kien skuża ruħu u ġġustifika li kkienu joħorġu biex iduru biss....." l-aħwa Qieset ukoll l-iskrittura tal-21 ta' Jannar 1969 fejn Francis Kamel El Din ċeda d-drittijiet lokatizji tiegħu fuq l-art in kwistjoni – fatt li jimmilita kontra l-verżjoni li l-art ilha fil-pussess ta' Saviour Bruno għall-madwar sittin sena, cioe` mill-ħamsinijiet. Osservat ukoll li minkejja l-allegazzjoni tal-pussess tal-art għas- snin kollha vantati mill-konvenuti ma tressqux provi rigwardanti xi għajnuna mill-Gvern għall-bdiewa, jew tisħib f'xi koperattiva agrikola u li kien biss fl-4 ta' Ġunju 2004 li Joseph Bruno rreġistra ruħu li jaħdem l- art u beda japplika għas-sussidju tal-AIAX fl-istess sena. 34 Jidher li qed jirreferi għal missier Disma Attard tal-Pickless Ltd. Ċiv. Qieset ukoll li l-konvenuti ressqu x-xhieda tagħhom biss minkejja li fil-lista tax-xhieda ddikjaraw membri oħra tal-familja tagħhom u xhieda indipendenti bħal bdiewa/nassaba/girien. Kwantu għall-kwistjoni dwar il-pussess bit-"tolleranza", il-konvenut appellant jargumenta li dan minn imkien ma jirriżulta. Din il-Qorti tosserva li hemm nuqqas ta' provi ċari dwar l-allegat ftehim li Saviour Bruno kellu ma' Evelyn Zampa u ħuha fil-bidu tal-ħamsinijiet, pero` hija tal-fehma li jekk dawn qalulu li seta' "jieħu ħsieb l-art" u ma ridux flus, neċessarjament dan Huwa inverosimili li persuna tagħżel li taqbad u tagħti art lil bniedem li ma tafux u li ma jiġix minnha, apparti li t-trasferimenti tal- immobbli jsiru b'atti pubbliċi u mhux sempliċiment bil-kelma. Din il-Qorti jidhrilha li huwa opportun li tagħmel riferenza għall-kuntratt tat-18 ta' Jannar 1969 (ara supra) fejn in-nutar Giuseppe Gove’ iċċertifika li l- bejgħ tal-art mertu tal-kuntratt (li għar-raġunijiet fuq mogħtija jirriżulta li hija fil-fatt l-art in kwistjoni) ma kienx improponibbli in vista tal- provvenjenza li għamel ampja referenza għaliha, fejn fost oħrajn jgħid li l-art kienet oriġinarjament ta' Giovanni Luigi Zampa li miet fl-1937 u li wirtitu martu Evellina Zampa li mietet fl-1958 u li saret id-denunzja relattiva sena Għalhekk mhux biss jirriżulta li l-art kienet ta' Evellina (Evelyn) Apap biss - u mhux ukoll ta' ħuha, kif erronjament jagħti x'jifhem il- konvenut Saviour Bruno – iżda jirriżulta li baqgħet tintiret mis- Ċiv. suċċessuri tagħha sa kemm imbagħad inbiegħet fl-1 ta' Ottubru 1968 minn Edwige Tonna De Lorenzo lil George Chircop Bray u Joseph Bruno, li mbagħad biegħuha lil Nicola Bruno u Carmelo Busuttil Griffin fit-18 ta' Jannar 1969, u dawn imbagħad biegħuha lil Select Properties, l-awtriċi fit-titolu tas- soċjeta` attriċi, fl-20 ta' Settembru 1969. Issa għalkemm Evelyn Zampa mietet fl-1958 jiġi mfakkar li min jippossjedi prekarjament jibqa' jippossjedi hekk ammenoke ma jippruvax inverżjoni tat-titolu tiegħu, għalhekk il-pussess bit-tolleranza tagħha li kien qed jagħmel Saviour Bruno fuq l-art għandu jitqies li kompla anke wara l-mewt ta' Evelyn Farrugia Gillibrand pussess f'isem is-sid u ma jistax jitqies li kien animo domini, irrispettivament mill-fatt li xehed li dejjem żammha b'tiegħu. Fiċ-ċirkostanzi għalhekk, konsiderazzjonijiet oħra relatati ma' din it- tieni parti tat-tieni aggravju, ikunu superfluwi. Fid-dawl ta' dan kollu din il-Qorti ma jidhrilhiex li għandha tiddisturba l-konklużjoni tal-ewwel Qorti li l-konvenuti naqsu milli il-proprjeta` bil-preskrizzjoni akkwiżittiva Deċide Għal dawn il-motivi din il-Qorti qiegħda tiċħad l-appell tal-konvenut Joseph Bruno u tikkonferma l-konklużjoni tal-ewwel Qorti. taż-żewġ istanzi għandhom jitħallsu mill-konvenut Joseph R. Muninger Najm Tonio Gera Najm Ċiv. L-ispejjeż Mark Wubbels Prim Imħallef Deputat Registratur rm