LAW.), LL.D. Illum il-Hamis, 24 ta' Gunju 2021 Kawza Numru: 1 Rikors Ġuramentat Numru:- 89/2020 JVC (K.I. Louise Ann Vella Fenech Cassar Cardona 449091M) (162, Louisa, Psaila Street, Paola) vs Avukat tal-Istat (Il-Palazz, Xlendi, Il-Munxar) Joseph Miller (K.I. 467867M) Anna Miller (K.I. 122646M) (132, Triq it-Tarzna, San Ġwann) Rat ir-rikors guramentat fejn ir-rikorrenti Louise Ann Vella Fenech Cassar Cardona kkonfermat bil-gurament u talbet kif isegwi: 'Illi r-rikorrenti hija proprjetarja tal-fond 132, Triq it-Tarzna, San Ġwann u dan skond kuntratt tat-2 ta' Gunju 2000 fl- atti tan-Nutar Joseph Henry O'Dea, liema kuntratt qed jigi hawn annessi u mmarkat bhala "Dokument A". Illi r-rikorrenti kienet akkwistat l-istess fond mill-eredita' tal- mejta ommha Iris St John Swain li mietet fil-11 ta' Jannar 2000, u li l-wirt taghha ddevolva b'testment unica charta tas-16 ta' Ottubru 1999 fl-atti tan-Nutar Joseph Henry O'Dea, "Dokument B" hawn anness. Illi l-imsemmija Iris St John Swain halliet l-uzufrutt ta' hwejjigha lill-mejjet zewgha Alberto St John Swain, li miet fit-3 ta' Mejju 2005, skond certifikat tal-mewt hawn anness u mmarkat bhala "Dokument C". Illi bid-dikjarazzjoni causa mortis "Dokument A" hawn fuq referit, l-imsemmija rikorrenti giet immessa fil-pussess tal-proprjeta' fuq msemmija. v. Illi l-fond in kwistjoni mhux fond dekontrollat kif jirrizulta mid-"Dokument D" hawn anness. Illi l-fond in kwistjoni kien inghata b'koncessjoni enfitewtika temporanja tad-29 ta' Ottubru 1979 fl-atti tan-Nutar Dottor Joseph Bond ghal 21 sena, kopja ta' liema jigi hawn anness u mmarkat bhala kuntratt qed "Dokument E" , u dan versu cens annwu u temporanju ta' Lm 72.00c fis-sena, pagabbli kull sena bil-quddiem. Illi din il-koncessjoni enfitewtika temporanja skadiet fil- 31 ta' Ottubru 2020 u fil-fond in kwistjoni baqghu jghixu l-intimati Frendo sal-gurnata ta' llum, li peress li kienu cittadini Maltin u ordinarjament residenti fil-fond in kwistjoni a tenur tal-Att XXIII tal-1979, gie moghti lilhom id-dritt biex jibqghu jghixu fil-fond in kwistjoni b'kera sad-doppju tal-koncessjoni Lm144.00c enfitewtika ekwivalenti ghal €335.43c, u li kienet toghla darba kull hmistax-il sena ai termini tal-Att XXIII tal-1979. tal-iskadenza Illi bl-Att X tal-2009, fl-1 ta' Jannar 2013 l-kera gholiet ghal €336.00c u fl-1 ta' Jannnar 2016 il-kera saret €342.16c u sussegwentement baqa' joghla kull tlett snin sakemm fl- 1 ta' Jannar 2019 il-kera llum hija ta' €353.02c fis-sena. Illi l-intimati Frendo qed jhallsu kera irrizorja ghall-fond in kwistjoni u b'mod abbusiv u llegali stante illi l-Att XXIII ta' l-1979 li dahal fis-sehh fil-21 ta' Gunju, 1979, tat protezzjoni mhux misthoqqa lill-intimati Frendo li kienu cittadini Maltin u ordinarjament residenti fil-fond in kwistjoni minkejja l-ftehim raggunt bejn d-direttarji u l- enfitewta. x. Illi r-rikorrenti jew l-antekawza minnha fuq pariri legali li kienet hadet biex tipprotegi l-proprjeta' taghhom minn rekwizizzjoni u/jew minn okkupazzjoni perpetwa ma kellhomx triq ohra hlief li jikkoncedu b'titolu ta' enfitewsi temporanja l-fond imsemmi u dan stante illi gialdarba l- fond ma kienx dekontrollat u/jew dekontrollabbli kif ser jirrizulta matul it-trattazzjoni tal-kawza, oltre li kien soggett ghar-rekwizizzjoni kien soggett wkoll ghall-'fair rent' ossia d-disposizzjonijiet tal-Kap. 69 tal-Ligijiet ta' Malta u tal-Ordinanza XVI tal-1944 li huma marbutin mal-kera li l-fond seta' jgib fl-4 ta' Awwissu 1914. Illi dan kien assolutament inaccettabbli ghar-rikorrenti u ghalhekk l-unika mod biex tipprotegi l-proprjeta' taghha mir-rekwizizzjoni u mill-'fair rent' kien illi tikkoncedih b'titolu ta' enfitewsi temporanja kif fil-fatt ghamlu. Illi r-rikorrenti ma kellha l'ebda ghazla ohra biex tgawdi hwejjigha u tipprotegi l-istess kif fuq inghad, salv li tbiegh l-istess fond, haga li hija ma riditx taghmel. Illi r-rikorrenti gew imcahhda mit-tgawdija tal-proprjeta' taghhom minghajr ma gew moghtija kumpens xieraq ghat-tehid ta' l-istess fond b'mod sfurzat u mhux skond il-pattijiet kuntrattwali raggunti. Infatti, l-unika kumpens li gie offrut kien li jithallas iz-zieda fir-rata ta' inflazzjoni li ma setghet qatt teccedi d-doppju kif stabbilit fil-kuntratt originali, meta fil-fatt il-valur lokatizju ta' l-istess fond, dak iz-zmien u iktar illum, kien ferm izjed mill-kera annwali ta' €335.43c liema kera bl-emendi ta' l-Att X tat- 2009 u tal-Att XXVII tal-2018 huma xorta lezivi tad- drittijiet fundamentali tar-rikorrenti stante li ma jzommux il-proporzjon bejn id-drittijiet tas-sidien u dawk tal- inkwilin billi jircievu kera gusta fis-suq. lir-rikorrenti mill- proprjeta' taghhom minkejja li huwa hadu hsieb biex jassiguraw li dan ma jsirx oltre li l-istess ligi qed tilledi d- drittijiet fundamentali tar-rikorrenti ta' proprjeta' kif protetti mill-Kostituzzjoni u mill-Konvenzjoni Ewropeja stante li huma mhux qed jircievu l-kumpens adegwat u dan qed jikkawza sproporzjon bejn id-drittijiet tas-sidien u dawk tal-inkwilini Messaoudi. Illi b'sentenza deciza mill-Qorti Ewropeja tad-Drittijiet tal-Bniedem fil-15 ta' Settembru, 2009, fl-applikazzjoni numru 47045/06 fl-ismijiet "Cosby Vella Fenech vs. Malta", gie deciz illi f'kaz simili bhal dan ir-rikorrenti ghandha dritt titlob ukoll barra dikjarazzjoni ta' ksur tad-drittijiet fundamentali d-danni li hija soffriet minhabba din it-tali lezjoni tad-drittijiet fundamentali kif protetti mill-istess Kostituzzjoni u mill-Konvenzjoni Ewropjea kif ukoll l- izgumbrament mill-fond imsemmi tal-istess inkwilina intimati Raimondo. Illi r-rikorrenti ghandhom jircievu sia danni pekunarji kif ukoll non pekunarji f'ammonti sodisfacenti ghat-telf taghha kif gie deciz fil-kawza "Albert Zammit Maempel vs MALTA deciza mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet Fundamentali tal-Biedem fit-30 ta' Jannar 2018. Illi kif gie deciz recentement mill-Qorti Ewropea tad- Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem fil-11 ta' Dicembru 2018 (Rikors nru. 60280/15) fil-kawza fl-ismijiet Franco Ayari and Others vs Malta l-imsemmija Qorti ikkonfermat illi l-insenjament kollu li saret referenza ghalih supra jghodd wkoll ghall-dawk il-kazijiet fejn il- koncessjoni enfitewtika temporanja inghatat wara id-dhul fis-sehh tal-Att XXIII tal-1979, kif gara fil-kaz odjern, u l- istess Qorti sabet illi f'kaz simili ghal dak ta' llum wkoll tezisti vjolazzjoni tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol ghar-ragunijiet tal-Konvenzjoni Ewropea u dan imsemmija sentenza u konsegwentement kkundannat lill-Istat Malti jhallas €22,000 bhala danni pekunarji, €4,500 bhala danni non pekunarji u €9,000 oltre kull taxxa pagabbli bhala spejjez legali lir-rikorrenti. Illi ai termini tas-sentenza fuq msemmija, l-Qorti Ewropea tad- Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem iddecidiet illi f'kaz fejn ma jistax jkun hemm restitutio in integrum, ossia li l- lir-rikorrenti, d-danni fond minnhom sofferti ghandhom id- differenza bejn dak li tkun effetivament rciviet tul iz- zmien mit-terminazzjoni tal-koncessjoni enfitewtika temporanja sal-prezentata tar-rikors odjern u dak li suppost rciviet skond ir-rata tas-suq fl-istess perijodu. jigu kalkulati fuq Illi l-kawza odjerna qeghdha tigi limitata ghall-effetti taghha sal-31 ta' Dicembru 2019. GHALDAQSTANT ir-rikorrenti titlob bil-qima lil din l-Onorabbli Qorti, prevja kwalsiasi dikjarazzjoni necessarja u opportuna, u ghar-ragunijiet premessi, jghidu l-intimati ghaliex m'ghandhiex: I. Tiddikjara u Tiddeciedi illi fil-konfront tar-rikorrenti il-fatti 12 suesposti l-operazzjonijiet partikolarment l-Artikolu 12(2) tal-Kap. 158 tal-Ligijiet ta' l-1979, u bl- Malta kif emendat bl-Att XXIII operazzjonijiet tal-Ligijiet vigenti qeghdin jaghtu dritt ta' rilokazzjoni indefinita lill-intimati Frendo u jirrenduha impossibli lir-rikorrenti li tirriprendi l-pussess tal-fond ta' ta' 132, Triq it-Tarzna, San Ġwann, proprjeta' tal-istess rikorrenti. Konsegwentement Tiddikjara u Tiddeciedi illi qed jigu vjolati d-drittijiet tal- proprjeta 132, Triq it-Tarzna, San Ġwann bi vjolazzjoni ta' l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protocol tal-Konvenzjoni Ewropeja (l-Ewwel Skeda tal-Kap. 319 tal-Ligijiet ta' Malta) u b'hekk taghti lir-rikorrenti ir-rimedji kollha li jidhrulha xierqa fis-sitwazzjoni. Tiddikjara u Tiddeciedi illi l-intimat Avukat tal-Istat huwa responsabbli ghall-kumpens u danni sofferti mir- rikorrent b'konsegwenza ta' l-operzzjonijiet ta' l-Att XXIII ta' l-1979 li ma kreawx bilanc gust bejn id-drittijiet tas-sid u dawk ta' l-inkwilini, stante illi ma jirriflettux is-suq u lanqas il-valur lokatizju tal-proprjeta' in kwistjoni ai termini ta' l-Konvenzjoni Ewropeja u tal-Ligi. Tillikwida l-istess kumpens u danni pekunarji u non pekunarji kif sofferti mir-rikorrenti ai termini tal-ligi u ai termini tal-Ligi. V. Tikkundanna lill-intimat Avukat tal-Istat kumpens u danni hekk likwidati u ai termini tal-Ligi. Bl-ispejjez kollha, u bl-ingunzjoni ta' l-intimati minn issa ghas- subizzjoni.'. Rat ir-risposta guramentata tal-Avukat tal-Istat li eccepixxa kif isegwi: 'Illi l-lanjanza tar-rikorrent hija fis-sens illi bit-thaddim tad- dispozizzjonijiet tal-artikolu 12 partikolarment l-artikolu 12(2) tal- Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta kif emendat bl-att XXIII tal-1979 u l-Att X tal-2009 fil-konfront taghha qed jigu miksura l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u dan billi qed tigi mcahhda mit-tgawdija tal-proprjeta' 132, Triq it- Tarzna, Parti min-Naxxar, minghajr ma qed tinghata kumpens adegwat kif wkoll peress li allegatament qed irenduha impossibbli ghar rikorrent li tiehu lura l-pussess tal-propjeta' mertu tal-kawza odjerna; Illi in linea preliminari r-rikorrent trid jgib prova tat-titolu taghha fuq il-proprjeta' in kwistjoni. F'dan ir-rigward jinghad ukoll illi r-rikorrent ma tistax tilmenta dwar perjodi qabel ma hija kellha titolu fuq il-proprjeta' in kwistjoni u dan stante f'dak l-istadju certament li wiehed ma jistax jitkellem dwar possediment; Illi r-rikorrent ma tistax titlob lil din l-Onorabbli Qorti tiddeciedi dwar allegat ksur tad-drittijiet fundamentali taghha minghajr ma tiehu in konsiderazzjoni ir-regim legali kollu fit-totalita' tieghu skont il-ligi in vigore u li ghalhekk dak li minnu qed tilmenta r-rikorrent jrid jigi ezaminat wkoll fil-kuntest tal-emendi li saru fl-2018; Subordinament u minghajr pregudizzju ghas-suespost u fil- mertu l-esponent jopponi l-allegazzjonijiet u l-pretensjonijiet kollha tar-rikorrent bhala infondati fil-fatt u fid-dritt u dan ghas-segwenti ragunijiet li qeghdin jigu avvanzati minghajr pregudizzju ghal xulxin; Illi l-esponent jecepixxi l-inapplikabilita' tal-artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u dan peress illi dan l-artikolu japplika biss f'kaz ta' tehid forzuz tal-proprjeta'. Illi sabiex wiehed ikun jista' jitkellem fuq tehid forzuz jew obbligatorju, persuna trid tigi zvestita minn kull dritt li ghandha fuq dik il-proprjeta'. Pero' certament li fil-kaz odjern fejn l-individwu jibqa sid tal-propjeta'; tali zvestiment ma jsirx u dan peress illi bit- thaddim tal-artikolu 12 tal-Kap. 158 tal-Ligijiet ta' Malta, ir- rikorrenti ma tilfux ghal kollox id-drittijiet kollha fuq il-fond in kwistjoni. Il-mizura msemmija fil-ligi li qeghdin jattakkaw ir-rikorrenti, ghalkemm tinkwadra ruhha taht kontroll ta' uzu fil-kuntest tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni madakollu din certament ma twassalx ghal deprivazzjoni totali tal-proprjeta'. Isegwi ghalhekk li l- ilment tar-rikorrenti ma jinkwadrax fil-parametri tal-artikolu 37 jigi tal-Kostituzzjoni u konsegwentement ghandu michud; Illi safejn l-ilment tar-rikorrent huwa msejjes fuq l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, l- esponent jirreleva li skont il-proviso ta' dan l-Artikolu tal- Konvenzjoni, l-Istat ghandu kull jedd li jghaddi dawk il- Ligijiet li jidhirlu xierqa biex jikkontrolla l-uzu tal-proprjeta' skont l-interess generali. Illi hija gurisprudenza kostanti tal- Qorti ta' Strasburgu li l-Istat igawdi minn diskrezzjoni wiesgha u ghandu margini ta' apprezzament wiesgha sabiex jidentifika x'inhu mehtieg fl-interess generali u sabiex jistabilixxi liema huma dawk il-mizuri mehtiega ghall- harsien tal-interess generali; Illi tali diskrezzjoni tal-legislatur ma' ghandiex titbiddel sakemm din ma tkunx manifestament minghajr bazi ragjonevoli. Maghdud ma dak li gie spjegat aktar il-fuq f'din ir-risposta l-esponent jishaq li fil-kaz odjern hemm bazi ragjonevoli li tiggustifika l-promulgazzjoni tal-legislazzjoni li tinsab taht skrutinju fil-kawza odjerna; Illi dejjem minghajr pregudizzju ghas-suespost, ma hemm ebda ksur tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea wkoll peress illi dak li gara fil-kaz odjern huwa biss li l-Istat irregola sitwazzjoni ta' natura socjali fl-ambitu tal-gid komuni b'dana pero' li baqghu impregudikati d-drittijiet tar- rikorrenti bhala sidien qua proprjetarji tal-fond in kwistjoni; Fil-fehma tal-esponent ma hemm l-ebda dubju li mizuri socjali implimentati sabiex jipprovdu akkomodazzjoni lill- persuni fil-bzonn certament jaqghu fil-kappa tal-interess generali. Illi l-artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta huwa mahsub biex jipprotegi persuni milli jigu mkeccija mid-dar ta' abitazzjoni taghhom f'gheluq it- terminu koncess lilhom fil-kuntratt tal-enfitewsi jew sub- enfitewzi u dan sabiex ma jispiccawx minghajr saqaf fuq rashom u dan taht kondizzjonijiet riveduti li jinkludu l- awment tal-ammont imhallas lis-sid li jizdied ukoll kull tliet snin skont l-gholi tal-hajja. Isegwi li dan l-artikolu ma jistax jigi klassifikat bhala wiehed mhux legittimu jew mhux fl- interess generali; Illi stabbilit li l-artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta ghandu ghanijiet legittimi u huwa fl-interess generali jistona mal- li ma hemm xejn bil-konsegwenza Konvenzjoni Ewropea, li l-Ligi nostrana tiddisponi li fl- gheluq tal-enfitewzi jew sub-enfitewzi l-okkupant li jkun qed juza' l-fond bhala r-residenza tieghu ghandu jithalla fid- dar taht titolu ta' kera u b'kondizzjonijiet riveduti. Ifisser b'hekk li safejn ir-rikorrenti qeghdon jitolbu dikjarazzjoni gudizzjarja li l-Ligi tikser il-Konvenzjoni Ewropea tali talba mhijiex misthoqqa; Illi inoltre dwar l-ilment tal-allegata sproporzjon fil-kera, jigi rilevat li fil-kaz tar-rikorrent, l-ammont tal-kera li qieghed jippercepixxi mhijiex kera sproporzjonata tenut ukoll kont tal-fatt li f'cirkostanzi bhal dawn, fejn jezisti interess generali legittimu, ma jistax isir paragun mal-valur lokatizzju tal- proprjeta' fis-suq hieles kif pretiz mir-rikorrenti u dan wisq inqas meta wiehed jipparaguna kera jew cens pagabbli fil- passat ma valuri kurrenti; Illi ghalhekk anke jekk ghall-grazzja tal-argument fil-kaz odjern jirrizulta li l-kera dovuta lir-rikorrenti hija inferjuri ghall-valur lokatizju fis-suq, dan it-tnaqqis huwa kontro- bilancjat bil-margini wiesgha tal-Istat li jillegisla fil-kuntest ta' mizuri socjali u mill-htiega socjali ta' dawk il-mizuri; Illi fl-umli fehma tal-esponent fil-kaz odjern dina l- Onorabbli Qorti m'ghandhiex tevalwa din il-Ligi fil-kuntest principalment ta' spekulazzjoni tal-proprjeta' b'mod dejjaq imma ghandha tevalwa u tapplika l-Ligi fil-qafas aktar wiesgha u cioe' mill-aspett ta' proporzjonalita' fid-dawl tar- realta' ekonomika u socjali tal-pajjiz in generali; Illi jsegwi ghalhekk li meta wiehed jizen dan fl-assjem kollu, il-konkluzjoni naturali hija li anke dina l-parti tal-ilment tar- rikorrent dwar in-nuqqas ta' propozjonalita' ma huwiex gustifikat ghaliex ma hemm ebda ksur tal- ewwel artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea u kwindi kull talba ghall-kumpens prospettata mir-rikorrenti mhijiex misthoqqa; Illi minkejja li f'kazijiet ohra kontra l-Istat Malti fejn saret lanjanza ta' ksur tad-dispozizzjonijiet tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea bbazata fuq it-thaddim tal-artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta, il-Qorti Ewropea setghet waslet ghall-konkluzjoni li kien hemm sproporzjonalita' u tqassim mhux xieraq tal- pizijiet u l-beneficcji, jigi rilevat li tali gurisprudenza hija limitata ghall-fattispecie u ghac-cirkostanzi partikolari ta' dawk il-kazijiet. Huwa rilevanti pero' li l-istess Qorti Ewropea rrikonoxxiet principju importanti: "The Court considers that the legislation at issue in the present case pursued a legitimate social policy aim, namely the social protection of tenants."3 Illi aktar minn hekk, wara li nghataw dawk id-decizjonijiet mill-Qorti Ewropeja, il-Legislatur emenda l-Kapitolu 158 tal- Ligijiet ta' Malta billi introduca l-Artikolu 12B li permezz tieghu r-rikorrent ghandha il-possibilita' li titlob revizzjoni il- fil-kera marbuta mal-valur possibilita' li tiehu lura l-pussess tal-propjeta' taghha; tal-propjeta' kif wkoll Illi dejjem minghajr pregudizzju ghas-suespost, dato ma non concesso li din l-Onorabbli Qorti jidhrilha li kien hemm xi ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrent, fatt li qed jigi kontestat, li fic-cirkostanzi tal-kaz, dikjarazzjoni ta' ksur hija sufficjenti u ma hemmx lok ghar- rimedji ohra mitluba mir-rikorrent; Salv eccezzjonijiet ulterjuri; Ghaldaqstant fid-dawl tas-suespost jirrizulta li ma hemm ebda lezjoni tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrent u din l-Onorabbli Qorti ghandha tichad il-pretensjonijiet u t-talbiet kollha bhala infondati fil-fatt u fid-dritt u dan bl-ispejjez kontra l-istess rikorrenti'. 'Illi preliminarjament, l-esponenti m'ghandhomx ikunu huma li jigu kkundanati bi ksur tad-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem, in vista tal-fatt li ebda cittadin privat ma jista' jkun misjub hati li kiser id-drittijiet ta' terzi. In segwitu ghal dak ecepit, l-esponenti mhumiex il-legittimi kontraditturi u ghaldaqstant ghandhom jigu liberati mill-osservanza tal- gudizzju; Illi bla pregudizzju ghas-suespost u fil-mertu, il-premessi tal-attrici m'ghandhomx mis-sewwa u huma infondati fil- fatt u fid-dritt, u dan ghas-segwenti ragunijiet; Illi l-esponenti assiguraw li jottemporaw ruhhom ma' dak li tghid il-ligi u cioe' mal-Ordinanza li tirregola t-Tigdid tal- Kiri ta' Bini, Kapitolu 69 tal-Ligijiet ta' Malta u l-Kodici Civili, Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta, u per konsegwenza ma jistax jinghad li l-esponenti agixxew hazin u/jew mhux in linea ma dak li tghid il-ligi; Illi l-esponenti qieghdin jokkupaw l-fond taht titolu validu fil-ligi, b'kera ghola mill-kera minima, hekk kif stabbilita' taht l-artikolu 1531C tal-Kodici Civili, Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta. Jinghad ukoll li kull kera dovuta dejjem thallset bil-modalita` maqbula u dik mitluba; Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost, l-esponenti m'ghandhomx ibaghtu l-ebda spejjez konnessi ma dawn il- proceduri stante li l-istess esponenti ma jistghux ikunu kkastigati ghax ottempraw ruhhom ma' ordni legittima tal- ligi: Ghaldaqstant u l-esponenti qieghdin umilment jitlob lil dina l-Wisq Onorabbli Qorti sabiex tichad it- talbiet maghmula fir-rikors promotur, filwaqt li tilqa' l-eccezzjoni preliminari u/jew in parte migjuba mill-esponenti. Dan taht dawk il-provvedimenti kollha li dina l-Wisq Onorabbli Qorti jidhrilha xierqa u opportuni. Bl-ispejjez.'. Rat l-affidavits, kuntratt, dikjarazzjoni causa mortis, rapport, domandi in eskussjoni u risposti, dokumenti u l-provi kollha esebiti fl-atti; Rat illi fil-verbal tal-15 ta' Lulju, 2020 Dr Edward Hajar talab in- nomina ta' Perit Tekniku sabiex jistma l-valur lokatizzju tal-fond 132, Triq ta' Novembru, 2000 u kull hames snin de quo sal-31 ta' Dicembru, 2019; Rat id-digriet tal-Qorti moghti seduta stante fil-15 ta' Lulju, 2020 fejn gie mahtur il-Perit Tekniku Joe Bonnici-Hunt; Rat ir-rapport tal-Perit Tekniku Joe Bonnici-Hunt li gie mahluf fit-30 ta' Ottubru, 2020 u li jinsab fl-atti a fol. 53 et seq tal-process; it-Tarzna, Parti min-Naxxar ghal perijodu mill-1 Rat id-domandi in eskussjoni tal-Perit Tekniku Joe Bonnici-Hunt mill- intimat Avukat tal-Istat a fol. 63 et seq tal-process u r-risposti tal- Perit Tekniku Joe Bonnici-Hunt a fol. 64 et seq tal-process; Rat illi fil-verbal tal-4 ta' Marzu, 2021 il-kawza giet differita ghal- lum ghad-decizjoni bil-fakulta' tal-partijiet li jipprezentaw noti ta' sottomissjonijiet b'termini mposti fuqhom; Rat in-noti ta' sottomissjonijiet tal-partijiet esebiti fl-atti; Rat l-atti kollha tal-kawza. Ikkunsidrat; Illi permezz tar-rikors odjern ir-rikorrenti Louise Ann Vella Fenech Cassar Cardona tilmenta li l-Artikolu 12 partikolarment l-Artikolu 12 sub-artikolu 2 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta jivvjola d-dritt ghat- tgawdija tal-proprjeta' taghha cioe' fuq il-fond 132, Triq it-Tarzna, San Ġwann bi vjolazzjoni ta' l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea (l-Ewwel Skeda tal-Kapitolu 319 tal-Ligijiet ta' Malta). Issostni li bid-dhul fis-sehh tal-Att XXIII ta' l-1979, l-Artikolu 12 ta' l-Artikolu 12 sub-artikolu 2 partikolarment rilokazzjoni indefinita lill-intimati Joseph u Anna konjugi Frendo b'tali mod li rrendew impossibbli lill-attrici li tirriprendi l-fond 132 fi Triq it-Tarzna, San Ġwann, b'kera mhux adegwata li ma tirriflettix is-suq b'dan li qed jigi kkawzat sproporzjon bejn id- drittijiet tas-sid u dawk tal-inkwilini konjugi Miller. Ir-rikorrenti tishaq li l-kera bl-emendi ntrodotti ta' l-Att X tal-2009 u tal-Att XXVII tal-2018 huma xorta lezivi tad-drittijiet fundamentali stante li ma jzommux il-proporzjon bejn id-drittijiet tas-sid u dawn tal- inkwilin billi jircievu kera gusta fis-suq. taw dritt Gauci Borda titlob fost affarijiet ohra li jigi dikjarat u deciz li l- Avukat tal-Istat huwa responsabbli ghall-kumpens u danni sofferti mir-rikorrenti b'konsegwenza ta' l-operazzjonijiet ta' l-Att XXIII ta' l-1979 li ma kreawx bilanc gust bejn id-drittijiet tas-sid u dawk ta' l-inkwilin stante li ma jirriflettux is-suq u lanqas il-valur lokatizju tal-proprjeta' in kwistjoni, tillikwida l-istess kumpens u danni pekunjarji u non pekunjarji u tikkundanna lill-istess Avukat tal-Istat ihallas l-istess kumpens u danni hekk likwidati. Illi min-naha tieghu l-Avukat tal-Istat fir-risposta ntavolata nhar l- 4 ta' Gunju, 2020 irribatta preliminarjament billi sahaq li r- rikorrenti Louise Ann Vella Fenech Cassar Cardona ghandha ggib prova tat-titolu taghha fuq il-proprjeta' 132 fi Triq it-Tarzna, San Ġwann. Sostna in oltre li r-rikorrenti ma tistax tilmenta dwar perjodi qabel ma hija kellha titolu tal-proprjeta' in kwistjoni stante li f'dak l-istadju certament li wiehed ma setax jitkellem dwar possedimenti. L- Avukat tal-Istat eccepixxa wkoll li l-Qorti ghandha tiehu in konsiderazzjoni r-regim legali fit-totalita' tieghu skont il-ligi in vigore u ghalhekk dak li r-rikorrenti qed tilmenta minnu jrid jigi ezaminat fil-kuntest tal-emendi li saru fl-2018. Fil-mertu, l- pretensjonijiet kollha tar-rikorrenti bhala nfondati kemm fil-fatt kif ukoll fid-dritt. Eccepixxa l-inapplikabilita' tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u dan peress li l-artikolu japplika biss f'kaz ta' tehid forzuz tal-proprjeta'. Jinsisti li sabiex wiehed jitkellem dwar tehid forzuz jew obbligatorju, persuna trid tigi zvestita minn kull dritt li ghandha fuq il-proprjeta' haga li ma gratx fil-kaz odjern fejn is-sid baqghet proprjetarja tal-fond. Fir-rigward l-Ewwel Artikolu tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea l-esponenti jirrileva li l- Istat ghandu kull jedd li jghaddi dawk il-Ligijiet li jidhirlu xierqa biex jikkontrolla l-uzu tal-proprjeta' skont l-interess generali. L- l-allegazzjonijiet u tal-Istat tal-Ewwel Protokoll Avukat tal-Istat jishaq li hemm bazi ragonevoli li tiggustifika l- promulgazzjoni tal-legislazzjoni li tinsab taht skrutinju fil-kawza tal- odjerna. M'hemm Konvenzjoni Ewropea stante li l-Istat irregola sitwazzjoni ta' natura socjali fl-ambitu tal-gid komuni b'dan li d-drittijiet tar- tal-fond baqghu sid qua proprjetarju rikorrenti bhala mpregudikati. L-Artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta huwa mahsub biex jipprotegi persuni milli jigu mkeccija mid-dar ta' abitazzjoni taghhom u dan sabiex ma jispiccawx bla saqaf fuq rashom u dan taht kundizzjonijiet riveduti. Isegwi li l-artikolu m'huwiex wiehed illegittimu jew mhux fl-interess generali. Fir- rigward l-isproporzjon fil-kera, l-Avukat tal-Istat qal li fil-kaz odjern ma jistax jinghad li l-kera kienet wahda sproporzjonata tenut kont li f'kazijiet bhal dawn fejn jezisti interess generali ma jistax isir paragun mal-valur lokatizju tal-proprjeta' fis-suq hieles. L-Avukat tal-Istat jishaq li din il-Qorti m'ghandiex tevalwa din il- Ligi f'kuntest ta' spekulazzjoni tal-proprjeta' b'mod dejjaq pero' ghandha tevalwa l-ligi f'qafas aktar wiesa u cioe' mill-aspett ta' proporzjonalita' fid-dawl tar-realta' ekonomika u socjali tal-pajjiz. Isegwi ta' proporzjonalita' m'huwiex gustifikat ghax m'hemm l-ebda ksur tal-artikoli msemmija u ghalhekk kull talba ghall-kumpens m'hijiex misthoqqa. Imbaghad jghid li f'dawk il-kazijiet kontra l- Istat Malti, l-Qorti setghet waslet ghall-konkluzjoni li kien hemm sproporzjonalita' u tqassim mhux xieraq tali gurisprudenza hija limitata ghall-fattispecie u cirkostanzi partikolari ta' dawk il- kazijiet. Aktar minn hekk wara li nghataw dawk id-decizjonijiet il- Legislatur emenda l-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta billi ntroduca l-Artikolu 12B. Finalment eccepixxa li dato ma non concesso li l-Qorti jidhrilha li kien hemm ksur tad-drittijiet fundamentali, dikjarazzjoni ta' ksur hija sufficjenti u ma hemmx lok ghar-rimedji ohra mitluba. tar-rikorrenti dwar in-nuqqas Illi l-intimati Joseph u Anna konjugi Frendo fir-risposta taghhom intavolata nhar il-15 ta' Gunju, 2020 eccepew preliminarjament illi m'ghandhomx ikunu huma li jigu kkundannati bi ksur tad- Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem in vista tal-fatt li l-ebda cittadin privat ma jista' jkun misjub hati li kiser id-drittijiet ta' terzi ghalhekk m'humiex il-legittimi kontraditturi u ghaldaqstant ghandhom jigu liberati mill-osservanza tal-gudizzju. Ziedu bla pregudizzju ghas-suespost u fil-mertu li l-premessi tar-rikorrenti m'ghandhomx mis-sewwa u huma nfondati fil-fatt u fid-dritt. Sahqu li huma assiguraw li jottemperaw ruhhom mal-Ordinanza li tirregola t-Tigdid tal-Kiri ta' Bini, Kapitolu 69 tal-Ligijiet ta' Malta u l-Kodici Civili u per konsegwenza ma jistax jinghad li l- esponenti agixxew hazin u/jew mhux in linea ma dak li tghid il- ligi. Sostnew li huma qeghdin jokkupaw il-fond taht titolu validu fil-ligi b'kera ghola mill-kera minima, hekk kif stabbilit fl-Artikolu 1531C tal-Kodici Civili. Jinsistu wkoll li huma dejjem hallsu l-kera bil-modalita' maqbula u dik mitluba. Finalment eccepew li m'ghandhomx ibatu l-ebda spejjez konnessi ma dawn il-proceduri stante li huma ma jistghux jigu kkastigati ghax ottemperaw ruhhom ma' ordni legittima tal-ligi. Fatti fil-Qosor: Illi jirrizulta li r-rikorrenti Louise Ann Vella Fenech Cassar Cardona hija l- proprjetarja tal-fond 132 fi Triq it-Tarzna, San Ġwann liema fond kien gie ghandha mill-wirt u successjoni ta' ommha Iris St John Swain li giet nieqsa fil-11 ta' Jannar, 2000 u li l-wirt taghha ddevolva b'testment unica charta tas-16 ta' Ottubru, 1999 fl-atti tan- Nutar Joseph Henry O'Dea (ara testment a fol. 11 et seq tal- imsemmi permezz ta' process). L-attrici ddenunzjat dikjarazzjoni causa mortis datata 2 ta' Gunju, 2000 fl-atti ta' l-istess il-fond 6 et seq tal-process). Il-Qorti tinnota li kemm fit-testment, kif ukoll fid-dikjarazzjoni causa mortis, il-fond gie ndikat bhala li jinsab fir-rahal ta' Casal Paola u mhux San Ġwann kif tindika l-attrici fil-premessi taghha. Il-Qorti tippressupposni li tali tibdil probabilment sar minn tibdil fil- konfini taz-zewg irhula li jmissu ma' xulxin. Jirrizulta li permezz ta' kuntratt ta' enfitewsi temporanja datat 29 ta' Ottubru, 1979 fl-atti tan-Nutar Dottor Joseph Bond l-awtrici fil-titolu tal-attrici Iris St John Swain kkoncediet il-fond lill-intimati Joseph u Anna konjugi Miller ghal perijodu ta' wiehed u ghoxrin (21) sena versu c-cens annwu u temporanju ta' Lm 72 tal-munita l- antika pagabbli fis-sena u bil-quddiem (a fol. 24 et seq tal-process). L-enfitewsi kienet taghlaq fil-31 ta' Ottubru, 2000. Illi wara l-iskadenza tal-enfitewsi, l-inkwilini Joseph u Anna konjugi Miller baqghu jirrisjedu fil-fond u dan peress li permezz tal-Att XXIII tas-sena 1979 il-legislatur introduca l-Artikolu 12 tal- Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta, ligi li tipprovdi li min ikun jokkupa fond bhala r-residenza ordinarja tieghu u jkun cittadin ta' Malta awtomatikament gie intitolat skont il-Ligi li jibqa' jokkupa il-fond wara z-zmien tal-koncessjoni enfitewtika temporanja taht titolu ta' kera, b'kera doppja u cioe' dik ta' Lm144.00 tal-munita l- antika u dan a tenur tal-Artikolu 12 (2) (b) (i) tal-Kapitolu 158 tal- Ligijiet ta' Malta. L-attrici Louise Ann Vella Fenech Cassar Cardona nhar is-27 ta' Mejju, 2020 ipprocediet bil-kawza odjerna fejn inter alia tilmenta minn ksur tad-drittijiet fundamentali taghha ghat-tgawdija tal-proprjeta' 132 fi Triq tal- Kostituzzjoni ta' Malta u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea. L-attrici talbet ukoll li jigi likwidat kumpens u danni pekunjarji u non pekunjarji u konsegwentement l-Avukat tal-Istat jigi kkundannat ihallas tali kumpens u danni wara dikjarazzjoni li huwa vvjola dawn id-drittijiet fundamentali. Rapport tal-Perit Tekniku Joe Bonnici-Hunt: Illi b'digriet ta' din il-Qorti datat 15 ta' Lulju, 2020 (a fol. 51 tal- process) gie nominat il-Perit Tekniku Joe Bonnici-Hunt sabiex jistma l- valur lokatizzju tal-fond 132, Triq it-Tarzna, Parti min-Naxxar ghal perijodu mill-1 ta' Novembru, 2000 u kull hames snin de quo sal-31 ta' Dicembru, 2019. Illi l-Perit Tekniku Joe Bonnici-Hunt ipprezenta r-rapport tieghu nhar l-1 ta' Ottubru, 2020 u halef l-istess rapport nhar it-30 ta' Ottubru, 2020 u jinsab fl-atti a fol. 53 et seq tal-process. Fir-rapport tieghu jirrizulta li l-Perit Tekniku spjega l-mod kif wasal kemm ghall- valur tal-proprjeta' fis-suq liberu, kif ukoll ghall-valur lokatizzju tal-fond in kwistjoni u sussegwentament ghadda sabiex taha d- deskrizzjoni tal-proprjeta' 132 fi Triq it-Tarzna, San Ġwann. Sabiex wasal ghall-valur tal-proprjeta' fis-suq liberu, il-Perit Tekniku Grech ghamel uzu mill-'property price index' mahrug mill-Bank Centrali ta' Malta, kif ukoll aggustati skont valuri ta' proprjetajiet mibjughin fiz-zona liema valur wassal ghas-somma ta' mija hamsa u sebghin elf Euro (€175,000) fis-sena 2020. Il-Perit Tekniku Joe Bonnici-Hunt ghadda wkoll sabiex taha l-valur lokatizzju tal-proprjeta' li fis-sena 2020 kien jammonta ghall- hames mija tlieta u tmenin u tlieta u tletin Euro (€583.33) fix-xahar cioe' sebat elef Euro (€7000) fis-sena. Jirrizulta li dan il-valur gie bbazat fuq il-valur fis-suq u r-rata applikata kienet dik ta' 4% tal- valur tal-proprjeta'. Huwa spjega li din ir-rata hija kemmxejn ghola mir-rata applikabbli ghall-appartamenti minhabba li l- proprjeta' ghandha l-uzu esklussiv tal-bejt u ghandha access l-valur indipendenti. Huwa ghadda wkoll sabiex lokatizzju tal-proprjeta' matul is-snin 2000 sal-2020, f'intervalli ta' hames (5) snin. Bi twegiba ghal domanda in eskussjoni ta' l-Avukat tal-Istat il- Perit Tekniku wiegeb li bhala sorsi sabiex wasal kemm ghal valur lokatizzju, kif ukoll ghall-valur fuq is-suq miftuh, huwa uza sorsi li ghandu bhala database l-ufficju u minn esperjenzi personali ta' proprjetajiet mixtrija minn klienti tieghu fil-madwar. Din il-Qorti ser tirriproduci t-tabella li tindika l-valur lokatizzju fis-suq fuq perijodi ta' hames (5) snin ghal ahjar intendiment. fis- Sena 2000 2005 2010 2015 2020 Mill-atti jirrizulta li kien unikament l-intimat Avukat tal-Istat li ressaq domandi in eskussjoni, filwaqt li hadd mill-intimati ma ressaq talba ghal hatra ta' periti perizjuri (ara domandi in eskussjoni a fol. 62 et seq tal-process u risposti a fol. L-ewwel eccezzjoni – Prova tat-titolu fuq il-fond: Illi in linea preliminari l-Avukat tal-Istat fl-ewwel eccezzjoni tieghu eccepixxa li r-rikorrenti Louise Ann Vella Fenech Cassar Cardona ghandha il-proprjeta' mertu tal- tressaq prova tat-titolu taghha fuq kwistjoni. Sahaq li r-rikorrenti ma tistax tilmenta dwar perjodi qabel ma' hija kellha t-titolu fuq il-proprjeta' in kwistjoni stante li f'tali stadju wiehed zgur ma jistax jitkellem dwar possediment. Illi kif kellha okkazzjoni tikkummenta l-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali), kif diversament preseduta fis-sentenza fl- ismijiet Robert Mulligan -vs- Avukat Generali et deciza nhar is-7 ta' Frar, 2017: l-azzjoni dwar ksur 'Illi biex wieħed ikun f'qagħda li juri li ġarrab ksur tal-jedd fundamentali tiegħu taħt l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni m'għandux għalfejn jipprova titolu assolut u lanqas wieħed originali bħallikieku jedd fundamentali kienet waħda ta' rivendika. Huwa biżżejjed, għall-finijiet ta' dak l-artikolu, li wieħed juri li għandu jedd fil-ħaga li tkun li bih jista' jieqaf għall-pretensjonijiet ta' ħaddieħor. Imbagħad, għall-finijiet tal-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, huwa biżżejjed li l-persuna turi li kellha l-pussess tal-ħaġa li tkun.' ta' Hekk ukoll fis-sentenza fl-ismijiet Victor Coleiro Seychell et -vs- Avukat Generali et deciza nhar il-5 ta' Lulju, 2011 il-Qorti Kostituzzjonali rrilevat illi: 'Din il-Qorti tirrileva li din l-azzjoni mhix wahda rei vindicatoria, u kwindi mhux mehtieg il-prova diabolica ta' titolu originali. Hu bizzejjed li r-rikorrenti juru interess guridiku fl-esitu ta' din il-kawza.' Illi fi kwalunkwe kaz jirrizulta li l-attrici Louise Ann Vella Fenech Cassar Cardona akkwistat il-fond mertu tal-kawza odjerna mill-wirt u successjoni ta' ommha Iris St John Swain li giet nieqsa nhar il-11 ta' Jannar, 2000 u fejn skont it-testment unica charta taghha datat fis-16 ta' Ottubru, 1999 fl-atti tan-Nutar Joseph Henry O'Dea hija halliet il-fond lill- attrici bintha Louise Ann Vella Fenech Cassar Cardona (ara testment a fol. 11 et seq tal-process, u dikjarazzjoni causa mortis a fol. 6 et seq tal-process). Ghalhekk ghalkemm tal-gurisprudenza nostrana m'ghandiex tingieb il-prova diabolica tal-proprjeta' tal-fond, jirrizulta minghajr l-ebda dubju li l-attrici hija l-proprjetarja tal- fond in kwistjoni ghall-fini tat-talbiet odjerni. Dan premess, fir-rigward it-tieni parti tal-eccezzjoni preliminari fejn l-Avukat tal-Istat sahaq li r-rikorrenti ma tistax tilmenta dwar perijodi qabel ma hija kellha t-titolu fuq il-proprjeta' in kwistjoni, l-Qorti tinnota li l-valutazzjoni tal-Perit Tekniku Joe Bonnici-Hunt saret mill-1 ta' Novembru, 2000 u ghalhekk wara li l-fond gie f'idejn l- attrici. In oltre l-Qorti tinnota li fin-nota ta' sottomissjonijiet l- attrici ndikat l-ammont ta' €67,000 bhala danni sofferti minnha. Minn kalkolu semplici jirrizulta li l-attrici kkalkolat id-danni minn meta hija saret proprjetarja tal-fond 132, Triq it-Tarzna, Bormla u cioe' mis-sena 2000 u llimitat it-talba sas-sena 2019 (ara premessa ndikata bin-numru ruman xviii. fir-rikors guramentat fejn l-attrici ndikat li t-talba giet limitata sal-31 ta' Dicembru, 2019). Ghaldaqstant fid-dawl ta' dan kollu suespost din il-Qorti ser tghaddi sabiex tichad l-ewwel eccezzjoni. Ir-raba' eccezzjoni – Inapplikabilita' Kostituzzjoni ta' Malta: Illi fir-raba' eccezzjoni tieghu l-intimat Avukat tal-Istat jeccepixxi l-inapplikabilita' tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u dan peress li t-thaddim tal-Artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta bl-ebda mod ma jikkostitwixxi tehid forzuz tal-proprjeta' jew tehid obbligatorju izda kontroll ta' uzu ta' proprjeta' fil- parametri tal-Kostituzzjoni. Ir-rikorrenti ma tilfux ghal kollox id- drittijiet taghhom fuq il-fond in kwistjoni, ghalhekk il-mizuri msemmija fil-Ligi li qeghdin jattakkaw ir-rikorrenti jinkwadraw ruhhom taht kontroll ta' uzu fil-kuntest tal-Ewwel Artikolu tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea. Illi l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta jiddisponi illi: '(1) Ebda proprjetà ta' kull xorta li tkun ma għandu jittieħed pussess tagħha b'mod obbligatorju, u ebda nteress fi jew dritt fuq proprjetà ta' kull xorta li tkun ma għandu jiġi miksub b'mod obbligatorju, ħlief meta hemm disposizzjoni ta' liġi applikabbli għal dak it-teħid ta' pussess jew akkwist – (a) għall-ħlas ta' kumpens xieraq; (b) li tiżgura lil kull persuna li tippretendi dak il-kumpens dritt ta' aċċess lil qorti jew tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'liġi sabiex jiġi deċiż l-interess tagħha fi jew dritt fuq il-proprjetà u l-ammont ta' kull kumpens li għalih tista' tkun intitolata, u sabiex tikseb ħlas ta' dak il-kumpens; u (ċ) li tiżgura lil kull parti fi proċeduri f'dik il-qorti jew tribunal dwar pretensjoni bħal dik dritt ta' appell mid- deċiżjoni tagħha lill-Qorti tal-Appell f'Malta: Iżda f'każijiet speċjali l-Parlament jista', jekk hekk jidhirlu xieraq li jagħmel fl-interess nazzjonali, b'liġi jistabbilixxi l- jitħarsu, magħduda l-fatturi u ċ- kriterji li għandhom ċirkostanzi l-oħra li għandhom jitqiesu, biex jiġi stabbilit il- kumpens li għandu jitħallas dwar proprjetà li jittieħed pussess tagħha jew li tiġi akkwistata b'mod obbligatorju; u f'kull każ bħal dak il-kumpens għandu jiġi iffissat u għandu jitħallas skont hekk.' (enfazi mizjuda mill-Qorti) Illi mid-dicitura ta' dan il-provvediment kostituzzjonali jirrizulta car li l-ligi riedet li tinghata interpretazzjoni wiesa ghall-oggett tat- tehid, li jista jkun ukoll kull 'interess' jew 'dritt' fi proprjeta' ta' kull xorta. Illi skont is-sentenza fl-ismijiet Vincent Sambugaro et -vs- Avukat Generali et deciza nhar ta' Gunju, 2016 mill-Qorti l-24 Kostituzzjonali gie rilevat illi: Jigi osservat li, ghalkemm il-kaz odjern ma jittrattax esproprijazzjoni imma jirrigwardja t-tehid ta' interess fi proprjeta` ghal skopijiet ta' kirja, dan it-tehid ta' interess tant hu rigidu u wiesa' li fil-prattika jservi sabiex jippriva lir- rikorrenti bhala sidien mill-uzu u mit-tgawdija tal-proprjeta` taghhom. Ghaldaqstant din il-Qorti, filwaqt li hi konxja tal- gurisprudenza indikata mill-Avukat Generali li tghid li l- kontroll ta' uzu u tgawdija ta' proprjeta` huwa ezenti mill- applikazzjoni tal-Artikolu 37[1] tal-Kostituzzjoni, hi tal- fehma li f'dan il-kaz non si tratta semplicement ta' kontroll ta' uzu izda si tratta ta' tehid ta' interess fi proprjeta` u ghalhekk jaqa' fil-protezzjoni tal-artikolu kostituzzjonali fuq citat.' Il-Qorti Kostituzzjonali fil-kawza fl-ismijiet Rose Antignolo -vs- Avukat Generali et deciza nhar il-11 ta' Lulju, 2016 irrilevat illi: Inċidentalment – u, billi ma sar ebda appell mill-attriċi fuq dan il-punt, dan qiegħed jingħad biss biex jiġi evitat kull ekwivoku u ma jinħolqux preċedenti ħżiena – din il-qorti tosserva illi ma kinitx għal kollox korretta l-ewwel qorti meta qalet illi l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ma jolqotx każ bħal dak tallum ta' "kontroll ta' użu ta' proprjetà". Meta l- "kontroll ta' użu ta' proprjetà" jolqot, bħal fil-każ tallum, interess – li mhux bilfors ikun in re – fil-proprjetà dak il- kontroll ta' użu jista' wkoll, jekk ma jkunx b'kumpens, għal skop xieraq, u proporzjonat għal dak l-iskop, ikun bi ksur tal-art. 37 tal-Kostituzzjoni. Naturalment, dan ma jibdilx id- deċiżjoni tal-ewwel qorti dwar l-art. 37 billi ma sarx appell minn dik il-parti tas-sentenza.' Illi fid-decizjoni tal-Qorti Kostituzzjonali tal-31 ta' Ottubru, 2014 fil-kawza fl-ismijiet Mary Anne Cortis -vs- Tabib John Zammit Maempel et illi: 'L-art. 37 tal-Kostituzzjoni iħares mhux biss kontra t-teħid tal-proprjetà sħiħa mingħajr kumpens xieraq, b'mod li tinħoloq sitwazzjoni fejn "is-sid oriġinali ġie żvestit u mneżża' minn kull dritt li għandu fuq dik il-proprjetà", iżda jrid ukoll illi "ebda interess fi jew dritt fuq proprjetà ta' kull xorta li tkun" ma jittieħed mingħajr kumpens xieraq.' Applikati l-principji sucitati ghall-kaz odjern il-Qorti hija tal- fehma li l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta huwa applikabbli wkoll ghall-kaz odjern. Kif jirrizulta mis-sentenzi citati u mis- sentenzi tal-Qorti Ewropea ta' L-Għasri, l-Att XXIII tal-1979 tal-proprjeta' holoq relazzjoni furzata bejn is-sid u l-inkwilin ghal zmien indefinit liema relazzjoni twassal ghad-deprivazzjoni kwazi assoluta tad-drittijiet tas-sid u li taghmilha kwazi mpossibli ghas- sid fi zmien prevedibbli u definittiv filwaqt li ta tali okkupazzjoni s-sid jircievi kumpens minimu. Fid-dawl tal-premess din il-Qorti ser tghaddi sabiex tichad ukoll din l-eccezzjoni. Eccezzjoni preliminari tal-intimati konjugi Miller – Mhux legittimi kontradditturi: Permezz ta' l-eccezzjoni preliminari l-intimati Joseph u Anna konjugi Miller qeghdin jeccepixxu li huma m'ghandhomx jigu kkundannati bi ksur ta' drittijiet fundamentali tal-bniedem in vista li l-ebda cittadin privat ma jista jigi misjub hati li kiser id-drittijiet ta' terzi. Isostnu li nsegwitu ghal dak eccepit, l-esponenti mhumiex il-legittimi kontradditturi u ghalhekk ghandhom jigu liberati mill-osservanza tal-gudizzju. Huwa accettat mill-gurisprudenza taghna illi f'kawzi ta' indole kostituzzjonali huwa l-Istat illi ghandu jwiegeb ghall-vjolazzjoni ta' drittijiet fondamentali billi huwa l-Istat illi ghandu l-obbligu illi jassigura illi l-ligijiet ma joholqux zbilanc jew sproporzjon ingust bejn id-drittijiet tal-persuna u l-obbligi tal-Istat. Fil-kawza odjerna, r-rikorrenti tilmenta li l-Artikolu 12 (2) tal- Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta jikser u jivvjola d-dritt taghha ghat-tgawdija tal-proprjeta' bin-numru 132 fi Triq it-Tarzna, Bormla u dan bi ksur tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropea ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet u Libertajiet Illi l-Qorti Kostituzzjonali fid-decizjoni tas-6 ta' Frar, 2015 fil- kawza fl-ismijiet Sam Tramboo Galea et -vs- L-Avukat Generali et meta kienet qieghda titratta l-kwistjoni ta' legittimu kontraddittur trattat ukoll il-kwistjoni ta' kostituzzjonalita' u spejjez f'kawza simili u nghad illi: jirrispondi ghall-inkostituzzjonalita' Din il-Qorti tosserva li, ghalkemm taqbel mat-tezi li, ladarba l-kazin agixxa skont il-ligi, allura m'ghandux tal-ligi legalment applikata minnu jew jehel spejjez tal-kawza, izda mill-banda l-ohra, il-proceduri odjerni necessarjament jaffettwaw lill- kazin stante li dan hu parti fir-rapport guridiku li huwa regolat b'ligi li l-kostituzzjonalita' taghha qed tigi attakkata. Ghaldaqstant il-prezenza tieghu f'dawn il-proceduri hija necessarja ghall-finijiet tal-integreta' tal-gudizzju. Il-kazin bhala inkwilin tal-fond ghandu interess guridiku f'din il- kawza peress li l-meritu jikkoncerna lilu direttament. Ghal din ir-raguni huwa ghandu jkun partecipi fil-gudizzju u ghalhekk huma legittimi kuntraditturi. Ghaldaqstant lewwel Qorti kienet korretta meta laqghet it-talba ghas-sejha fil- kawza tal-kazin intimat.' Ghaldaqstant fid-dawl ta' dak suespost, din il-Qorti ser tghaddi sabiex tichad din l-eccezzjoni. Eccezzjonijiet fil-Mertu: Jeddijiet sanciti bl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Ewwel tal-Konvenzjoni Ewropea Artikolu applikati ghall-fattispecie tal-kaz odjern: l-Ewwel Protokoll ta' A skans ta' ripetizzjoni l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta gja gie citat precedentement. Illi Ewropea jipprovdi illi: tal-Ewwel Protokoll l-Ewwel Artikolu tal-Konvenzjoni 'Kull persuna naturali jew persuna morali għandha dritt għat-tgawdija paċifika tal-possedimenti tagħha. Ħadd ma jiġi ipprivat mill-possedimenti tiegħu ħlief fl- għandu interess pubbliku u bla ħsara tal-kundizzjonijiet provduti bil-liġi u bil-prinċipji ġenerali tal-liġi internazzjonali. Iżda d-dispożizzjonijiet ta' qabel ma għandhom bl-ebda mod inaqqsu d-dritt ta' Stat li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu ta' proprjeta' skond l-interess ġenerali jew kontribuzzjonijiet oħra jew pieni.' jiżgura l-ħlas ta' Illi l-interpretazzjoni moghtija b'mod kostanti mill-Qorti Ewropea tal-Ewwel ta' tad-Drittijiet Protokoll tal-Konvenzjoni hija li: l-Ewwel Artikolu Fl-istess decizjoni l-Qorti kompliet issostni li huma tlieta (3) r- rekwiziti li ghandhom jigu sodisfatti sabiex interferenza mill-istat titqies bhala permissibbli, billi jigi analizzat is-segwenti: i. jekk il-mizura adottata mill-Istat tkunx saret fil-kuntest ta' qafas legali; ii. jekk l-iskop tal-mizura jilhaqx ghan legittimu; u iii. jekk il-mizura li tkun ittiehdet zammitx bilanc proporzjonat bejn jigu rispettati d-drittijiet l-ghan socjali u fundamentali tas-sidien. i. Jekk il-mizura adottata mill-Istat saritx fil-kuntest ta' qafas legali: 4 Applikazzjoni numru: 35015/97 – 19th June, 2006. Illi fil-kawza fl-ismijiet Baxter Schembri -vs- Poland (App. Nru. 31443/96, 147, ECtHR 2004-V) il-Qorti Ewropea rriteniet is- segwenti fir-rigward tal-ewwel element: Fil-kaz odjern jirrizulta li l-awtrici tal-koncessjoni enfitewtika Iris St John Swain kienet ikkoncediet il-fond mertu tal-kawza odjerna b'titolu ta' enfitewsi temporanja ghal perjodu ta' wiehed u ghoxrin (21) sena permezz ta' kuntratt tad-29 ta' Ottubru, 1979 fl-atti tan- Nutar Dottor Joseph Bond liema kuntratt skada fil-31 ta' Ottubru, 2000 (ara kuntratt a fol. 24 et seq tal-process). L-emendi li saru fil-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta bis-sahha tal-Att XXIII tal-1979 kienu dahlu fis-sehh meta gie ffirmat l-kuntratt ta' Di fatti l-attrici fix-xiehda taghha moghtija bil-procedura tal-affidavit a fol. 38 et seq tal-process fir-rigward tghid illi: tikkoncedi Illi l-fond in kwistjoni ma kienx fond dekontrollat skond Dokument D fil-process u ghalhekk kien soggett ghar- rekwizizzjoni kif ukoll ghall-"fair rent" u ommi kienet inghatat il-parir mill-Avukat Benny Mousu’ illi minflok ma thalli l-proprjeta` in kwistjoni minghajr okkupazzjoni, hija kellha in kwistjoni b'koncessjoni emfitewtika temporanja biex b'hekk il-Gvern ma jkunx jista` jirrekwizzizzjonalha l-fond in kwistjoni ghax f'dak iz-zmien fl-1979 kienu qed johorgu bl-addocc. Illi l-mama' ma riditx tiehu riskju fuq hwejjigha u ghalhekk fuq il-parir tal-Avukat Benny Mousu’ hija taghtu b'cens temporanju lill-konjugi Miller. Illi barra minn hekk lanqas ommi ma setghet tikri l-fond bir-rata tas-suq ghax li kieku ghamlet dan l-inkwilini setghu igibulha l-Bord Li Jirregola l-Kera u jnaqqsulha l-kumpens li hija kienet qed tircievi ghal-kirja tal-fond in kwistjoni. Illi ghalhekk ommi kienet sfurzata bic-cirkostanzi ta' dak iz-zmien biex hija taghti b'koncessjoni emfitewtika temporanja il-fond imsemmi u ma kinitx il-volonta` libera taghha biex taghmel dan.' Effettivament l-Ordinanza tal-1959 dwar it-Tnehhija tad-Djar mill- Kontroll (Kap. 158 tal-Ligijiet ta' Malta) kif emendata meta dahlet fis-sehh bdiet tapplika retroattivament u ghalhekk koncessjonijiet simili pre-ezistenti ghall-imsemmija ntroduzzjoni, gew xorta milquta minnha. Il-posizzjoni ta' qabel ma dahlu fis-sehh l-Att XXIII ta' l-1979 wara l-iskadenza tal-koncessjoni enfitewtika temporanja kienet li l-inkwilini Joseph u Anna konjugi Miller setghu jigu zgumbrati mis-sid mill-fond, fattur li wara l-imsemmi Att ma baqax legalment possibli. Is-sidien direttarji gew milquta retroattivament ghal dawk il-koncessjonijiet enfitewtici temporanji li gew ikkuntrattati qabel l-21 ta' Gunju, 1979. Illi ghalhekk fic-cirkostanzi l-Qorti tqis li l-Artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979 jissodisfa l-ewwel element kostituttiv tal-ewwel kundizzjoni tal- Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea billi fil-fatt ir-restrizzjoni li minnha qed tilmenta r-rikorrenti temani minn qafas legali. ii. Jekk l-iskop tal-mizura jilhaqx ghan legittimu: Illi huwa minnu li l-gurisprudenza tikkonferma li l-Att XXIII ta' l- 1979 gie originarjament promulgat sabiex jissodisfa ghan socjali legittimu. Fid-decizjoni fl-ismijiet Amato Vella Fenech -vs- Malta datata 15 ta' Settembru, 2009 l-Qorti Ewropea rrikonoxxiet illi: Madanakollu jrid jinghad illi l-Qorti ta' Strasburgu sabet li l-ghan socjali naqas mat-trapass tas-snin u sahansitra esprimiet id-dubju taghha dwar jekk l-ghan socjali ghadux realment jezisti fil-gurnata tallum. Din il-Qorti taghmel referenza ghal dak li sostniet il-Qorti Ewropea fil-kawza Cassar -vs- Malta (App nru: 50570/13) deciza fit-30 ta' Jannar, 2018 fejn inghad li: Illi l-Qorti tqis li l-Att promulgat fis-sena 1979 kien zgur jissodisfa l-element tal-htiega socjali lura fis-sena 1979 u dan il-fattur ghandu tal- proporzjonalita' flimkien, izda wkoll mat-trapass taz-zmien minn meta dan l-att gie promulgat u s-sitwazzjoni prezenti f'dak li huwa l-bzonn tal-harsien socjali llum il-gurnata. Ghandu wkoll jigi tenut kont il-fatt li lura fis-sena 1979 il-ligi kif promulgata ma provdietx ghal test tal-mezzi tal-inkwilini izda tat protezzjoni ugwali lill-inkwilini kollha residenti ordinarji u cittadini tal-pajjiz irrilevantement mill-mezzi finanzjarji taghhom. Illi filwaqt li din il-Qorti ma ghandhiex dubju li l-maggorparti ta' dawk milquta b'din il-mizura kien jipprotegi r- residenzi taghhom, hareg car mat-trapass tas-snin u anki minn kazijiet precedenti, decizi kemm minn Qrati ohra kif ukoll minn din l-istess Qorti, li kien hemm inkwilini li gawdew minn dawn il- jehtigilhom li l-legislatur provvedimenti legali ghalkemm il-mezzi finanzjarji taghhom kienu jippermettulhom li huma stess ihallsu kera skont is-suq miftuh jew li jixtru il-proprjeta' taghhom stess minghajr il-bzonn li jimponu fuq id-drittijiet ta' proprjeta' ta' cittadini privati ohra. Illi dan iwassal lill-Qorti ghat-tielet kriterju. iii. Jekk il-mizura zammitx bilanc proporzjonat bejn l-ghan socjali u l-htiega li jigu rispettati d-drittijiet fundamentali tas- sidien: Illi ghalkemm huwa accettat li l-Istat ghandu margini ta' apprezzament wiesa (fuq il-livell internazzjonali meta si tratta ta' sentenza tal-Qorti ta' L-Għasri) jew il-Legislatura u l-Ezekuttiv (fuq il-livell domestiku, meta si tratta ta' allegazzjoni quddiem il- Qrati Maltin ta' vjolazzjoni ta' xi dritt fondamentali), hija dejjem il- Qorti u f'kawzi bhal dik odjerna hija dejjem din il-Qorti fil- kompetenza Kostituzzjonali taghha li finalment trid tiddetermina mhux biss jekk hemmx dan l-iskop prima facie legittimu aktar 'l fuq imsemmi izda jekk, fil-kaz partikolari, ntlahaqx fil-konfront tar- rikorrenti dak il-bilanc gust bejn l-interess generali u l-interess tal- privat ossia tar-rikorrenti. Ghandu ghalhekk jigi ezaminat jekk, l- applikazzjoni fil-kaz konkret ta' ligi li hija maghmula prima facie tal- "skond proporzjonalita`. ta' Strasburgu fl-ismijiet Hutten-Czapska v. Poland5, fejn ikun hemm l-intervent tal-Istat, dan irid johloq bilanc bejn l-interess generali u l-interess tal-privat, u l-fatti tal-kaz partikolari iridu jigu ezaminati ghall-fini tal-ezami tal-proporzjonalita': "Not only must an interference with the right of property pursue, on the facts as well as in principle, a 'legitimate aim' in the general interest, but il-principju Illi kif 5 Deciza nhar it-22 ta' Frar, 2005. Inghad ukoll fid-decizjoni fl-ismijiet Dr Cedric Causon noe -vs- Avukat Generali et deciza mill-Qorti Kostituzzjonali nhar il-25 ta' Ottubru, 2013 dwar il-proporzjonalita' illi: L-ewwel qorti għarfet illi "l-Att XXIII tal-1979 [li bis- saħħa tiegħu daħal l-art. 12, fost oħrajn, fil-Kap. 158] kien legali in kwantu l-għan tiegħu kien a legitimate social policy" iżda kompliet tosserva illi l-piż biex jintlaħaq dan il- għan ma għandux jintefa' kollu fuq is-sid għax "irid jiġi l-element ta' proporzjonalita". L-ewwel qorti sodisfatt mbagħad kompliet b'eżami dettaljat u meqjus tal-fatturi li wassluha biex tgħid illi l-element tal-proporzjonalita` huwa għal kollox nieqes, u din il-qorti, meta tqis il-fatturi kollha relevanti, ma tistax ma taqbilx ma' din il-konklużjoni. Illi l- kera mhux bilfors ikun daqskemm jagħti s-suq ma jfissirx illi jista' leġittimament jkun hekk baxx illi ma jkollu ebda relazzjoni ta' xejn ma' dik li l-Avukat Ġenerali jsejħilha r- "realta ekonomika". Meta mbagħad tqis ukoll illi l-kera jiżdied biss kull ħmistax-il sena, illi jista' jibqa' jiġġedded għal żmien indefinit, illi ma hemm ebda rimedju biex is-sid ikun jista' jieħu lura ħwejġu – ukoll jekk is-sid stess jiġi fi bżonn ta' social housing – ma tistax tasal għal konklużjoni oħra ħlief dik li waslet għaliha l-ewwel qorti.' Illi jirrizulta gia, minn diversa gurisprudenza kemm tal-Qrati taghna kif ukoll decizjonijiet tal-Qorti ta' Strasburgu, li l-artikolu 12(2) Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta gie dikjarat leziv tad- drittijiet fondamentali tas-sidien kif garantiti bl-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni. Tista' tghid li l-Qrati kienu unanimi fil-hsieb li, specjalment wara t-trapass tas-snin mill- introduzzjoni tal-emendi legali bl-Att XXIII tal-1979, diversi disposizzjonijiet ta' din il-ligi tant holqu sproporzjon bejn id- drittijiet tal-privat u l-interessi u htigijiet socjali generali li kien ghalhekk li din il-ligi giet iddikjarata leziva ta' dawk id-drittijiet.6 Illi ghal dawn ir-ragunijiet u fic-cirkostanzi partikolari ta' dan il- kaz kif gia deskritti minn din il-Qorti taht it-tieni kriterju, partikolarment stante n-nuqqas ta' test tal-mezzi fil-ligi kif it-trapass ta' bosta snin mill- imposta implimentazzjoni taghha u l-bidla fil-qaghda ekonomika tal-pajjiz, il-Qorti tasal ghall-konkluzjoni li l-element tal-proporzjonalita' huwa nieqes. Illi fil-kaz prezenti l-koncessjoni enfitewtika originarjament giet moghtija permezz ta' kuntratt tad-29 ta' Ottubru, 1979 atti Nutar Dottor Joseph Bond ghal perjodu ta' wiehed u ghoxrin (21) sena. lura fis-sena 1979, l- Il-kuntratt skada fil-31 ta' Ottubru, 2000 u cioe' wara introduzzjoni tal-Att XXIII tal-1979 b'dan li l-kirja baqghet vigenti bl-applikazzjoni tal-Artikolu 12 (2) tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta b'dan li s-sid ma kelliex ghazla. Illi l-Qorti hija konvinta li meta saret il-koncessjoni emfitewtika s- sidien f'dawk iz-zminijiet qatt ma setghu jipprevedu t-tehid forzuz permezz ta' ligi, addirittura retroattiva, li effettivament svestithom mill-effetti tal-liberta kontrattwali fuq il-proprjeta' sahansitra wara li tiskadi l-koncessjoni emfitewtika. Fil-kaz odjern, il-koncessjoni enfitewtika saret wara l-Att XXIII tal- 1979 madanakollu stante li l-fond ma kienx wiehed dekontrollat, l- awtrici fit-titolu xorta kienet soggetta ghar-rekwizizzjoni, kif ukoll ghall-'fair rent'. Ghalhekk il-posizzjoni tal-awtrici fit-titolu tar- rikorrenti, kif jghidu l-Inglizi, kienet 'between a rock and a hard place'. Illi jinghad li l-kirjiet gew liberalizzati fis-sena 1995 meta giet introdotta emenda bl-Att XXXI tal-1995 fejn l-Artikolu 16 (3) tal- Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta beda jipprovdi illi: 12 ma ghandhomx 'Id-disposizzjonijiet japplikaw ghal kuntratt ta' enfitewsi temporanja li jsir fl-1 ta' Gunju, 1995 jew wara dik id-data.' Illi din kienet mizura li fiha nfisha wriet li l-htigijiet tal-interess generali li kienu jezistu fis-sena 1979 kienu naqsu drastikament. Hu evidenti mir-realta' socio-ekonomika tal-pajjiz f'dawn l-ahhar snin li dak li kien bzonnjuz iktar minn erbghin (40) sena ilu ma jfissirx li baqa' gustifikat llum il-gurnata. Nononstante dan kollu izda jirrizulta li din il-liberalizzazzjoni kienet biss wahda parzjali stante li l-legislatur kompla johloq distinzjoni bejn dawk is-sidien milquta bl-operat restrittiv tal-ligi tal-1979 u dawk li kellhom id- l- disposizzjoni shiha tal-proprjeta' taghhom mis-sena 1995 quddiem. Ghalkemm fis-sena 1995 tali distinzjoni wiehed jista' jargumenta li wkoll kellha ghan socjali u cioe' li ma tahsadx b'mod immedjat dawk ic-cittadini li kellhom ir-residenzi taghhom protetti taht il-ligi l-antika, mat-trapass taz-zmien tali distinzjoni ma baqghetx gustifikata aktar u aktar meta din baqghet timponi l- piz socjali fuq sidien ta' proprjeta' li kienu ilhom bid-drittijiet ta' proprjeta' taghhom lezi konsegwenza ta' dak impost mill- legislatur ghal snin twal. Illi dwar il-kera, l-attrici Louise Ann Vella Fenech Cassar Cardona fil-premessi tispjega li inizjalment, meta l-inkwilini konjugi Frendo kienu hadu l-fond b'enfitewsi temporanja, c-cens pagabbli kien fl-ammont ta' tnejn u sebghin lira tal-munita l-antika (Lm72) fis-sena. Wara l- iskadenza tal-enfitewsi temporanja u cioe' wara il-31 ta' Ottubru, 2000 l-kera saret id-doppju u cioe' fis-somma ta' mija erbgha u erbghin lira tal-munita l-antika (Lm144) fis-sena u bl-emendi li kienu dahlu fis-sehh il-kera kienet regghet gholiet ghas-somma ta' tlett mija sitta u tletin Euro (€336) fl-2013, ghal tlett mija tnejn u erbghin Euro u sittax-il centezmu tal-Euro (€342.16) fl-2016, u baqa' joghla kull tlett (3) snin sakemm fl-1 ta' Jannar, 2019 il-kera giet ghas-somma ta' tlett mija tlieta u hamsin Euro u zewg centezmi (€353.02) fis-sena. Il-Qorti hi tal-fehma li ghalkemm il-fond in kwistjoni jikkonsisti f'dar li l-uzu primarju taghha huwa li tinkera bhala residenza, xorta jibqa l-fatt li l-kera mhallsa hija wahda rrizorja. Il-Qorti ser zzomm dan il-fatt quddiem ghajnejha meta tigi sabiex taghmel il- likwidazzjoni tal-kumpens u danni. F'dan ir-rigward il-Qorti taghmel referenza ghal dak ritenut mill-Onorabbli Prim'Awla tal- Qorti Civili fil-kawza fl-ismijiet Carmelo Bonnici-Hunt et -vs- Awtorita' tad-Djar deciza nhar id-29 ta' Jannar, 2016 fejn inghad illi: 'Huwa minnu wkoll illi biex jitqies proporzjonat il-kera mhux bilfors ikun daqs il-kera li jista' jikseb is-sid f'suq hieles ghalkemm ukoll ma ghandux ikun sproporzjonat meta mqabbel ma' hekk. Madankollu huwa minnu wkoll illi fuq il-jedd s-sid ghandu wkoll hwejjgu........Meta tqis ukoll id-disposizzjonijiet tal-ligi li fiz- zmien relevanti kienu jolqtu l-Bord li Jirregola l-Kera meta dan jigi biex jistma' l-kera xieraq ta' fond urban [Art 4 (1)(b) – Kap. 69], il-possibilita' li s-sidien jiksbu kera tassew xieraq b'rikors lil dak il-bord kienet wahda remota.' [para. Illi l-intimat Avukat tal-Istat fit-tieni eccezzjoni tieghu jsostni li dwar allegat ksur tad-drittijiet fundamentali, l-Qorti ghandha tiehu in konsiderazzjoni r-regim legali kollu fit-totalita' tieghu nkluz l-emendi li saru fl-2018. Il-Qorti taqbel perfettament li ghandha tiehu in konsiderazzjoni r-regim legali fit-totalita' tieghu inkluz l-emendi li dahlu fl-2018 u tinnota li ser taghmel dan meta tigi sabiex tillikwida l-kumpens u d-danni sofferti mir-rikorrenti Louise Ann Vella Fenech Cassar Cardona. Illi fid-dawl ta' dak kollu suespost il-Qorti ser tghaddi sabiex tichad l-eccezzjonijiet kollha fil-mertu ssollevati mill-Avukat tal- Istat u tqis li l-ilment tar-rikorrenti hu wiehed gustifikat taht l- Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea u tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta. Rimedji: Illi r-rikorrenti odjerna, oltre dikjarazzjoni ta' lezjoni tad-drittijiet fundamentali taghha qed titlob ukoll kumpens u danni pekunjarji u non pekunjarji. Ghal dak li huwa rimedju l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea jaqra kif isegwi: 'Jekk il-Qorti ssib li kien hemm ksur tal-Konvenzjoni jew tal- Protokoll taghha, u jekk il-ligi interna tal-Parti Gholja Kontraenti kkoncernata riparazzjoni parzjali, il-Qorti ghandha taghti s-soddisfazzjon xierqa lil parti leza jekk ikun necessarju.' tippermetti biss Kumpens: Illi l-intimat Avukat tal-Istat fl-eccezzjoni mmarkata bin-numru 16 eccepixxa li dato ma non concesso li l-Qorti jidhrilha li sar xi ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti, dikjarazzjoni ta' ksur hija sufficjenti u m'hemmx lok ghar-rimedji ohra mitluba mir- rikorrenti. Il-Qorti assolutament ma taqbilx mal-Avukat tal-Istat u a kuntrarju temmen li dikjarazzjoni ta' ksur minghajr kumpens u danni m'hijiex sufficjenti u dan fid-dawl tar-rapport tal-Perit Tekniku Joe Bonnici-Hunt fejn irrizulta li l-attrici Louise Ann Vella Fenech Cassar Cardona kienet qed iggarrab telf pekunjarju in vista tal-kirja protetta. Il- Qorti izda ser tiehu wkoll kont tal-insenjamenti tal-Qorti ta' L-Għasri fejn gie dikjarat li tali kumpens m'ghandux jigi kkunsidrat bhala hlas ta' danni civili, kif ukoll, l-emendi li saru fl- 2018. Fil-fatt kif ukoll ravvizat f'diversi sentenzi decizi mill-Qorti Kostituzzjonali fosthom Philip Bonnici-Hunt pro et noe -vs- Direttur tal- Akkomodazzjoni Socjali et deciza fis-17 ta' Dicembru, 2010, Victor Coleiro Seychell et -vs- Avukat Generali et deciza fil-5 ta' Lulju, 2011 u jista' Ian Peter Trajkovski et vs Avukat Generali et deciza fl-24 ta' Gunju, 2016 il-kumpens li jinghata fi procediment ta' natura kostituzzjonali mhuwiex ekwivalenti ghad-danni civili li jigu likwidati mill-qrati ordinarji. Illi fil-kawza fl-ismijiet Maria Stella sive Estelle Ozen et -vs- Avukat Generali et deciza fit-30 ta' Settembru, 2016, il-Qorti Kostituzzjonali kompliet tippreciza illi: '...r-rimedju li taghti din il-Qorti huwa kumpens ghall-ksur tad-dritt fondamentali u mhux danni civili ghal opportunita' mitlufa.' Illi l-Qorti Kostituzzjonali fil-kawza fl-ismijiet Raymond Zammit Maempel ziedet fid-decizjoni fl-ismijiet ‘Apap et vs Avukat Generali et deciza fid-29 ta' April 2016 kif isegwi: 'Dwar il-quantum tal-kumpens dovut issir referenza ghas- sentenza ta' din il-Qorti Igino Scicluna Bartoli pro et noe et vs Kummissarju tal-Artijiet et deciza fil-31 ta' Ottubru 2014, fejn f'materja ta' komputazzjoni ta' kumpens ghal lezjoni ta' dritt fondamentali sancit fl-artikolu konvenzjonali fuq citat gie osservat: Rigward il-quantum tal-kumpens stabbilit mill-ewwel Qorti, din il-Qorti tosserva fl-ewwel lok li kull kaz ghandu jigi trattat u deciz fuq il-fattispecie tieghu. Barra minn hekk, jekk il-Qorti Ewropeja hasset li f'certi kazijiet kellha taghti kumpens f'ammont inferjuri ghal dak li nghata lir-rikorrenti mill-ewwel Qorti, ma jfissirx li allura l-Qrati Maltin tilfu l- awtonomija taghhom b'mod li bilfors kumpens li jinghata ikun f'ammont vicin dak li taghti l-Qorti Ewropeja. Fil-kaz odjern l-ewwel Qorti hadet in konsiderazzjoni l-fatturi kollha li jimmilitaw kemm favur kif ukoll kontra r-rikorrenti u deherilha li l-kumpens xieraq li ghandha taghti f'dan il-kaz hu fl-ammont ta' hamsa u ghoxrin elf Euro (EUR 25,000). Hija kkonsidrat id-dewmien da parti tar-rikorrenti li jiehdu l-proceduri opportuni, il-valur tal-immobbli, iz-zmien tant twil li r-rikorrenti ilhom privati mill-godiment tal-proprjeta' taghhom minghand ma nghata ebda kumpens, l-istat tal- fond u l-ezistenza tal-fattur tal-interess pubbliku. Ma' dawn ghandu jigi senjalat il-fatt li qabel l-ispossessament tal- proprjeta' taghhom ir-rikorrenti kellhom permess mill-Bord kompetenti sabiex jizviluppaw il-fond. Issa ghalkemm, huwa minnu l-valur tal-kumpens akkordat mill-Qorti wara sejba ta' lezjoni tad-drittijiet necessarjament ma' jekwiparax fondamentali ma likwidazzjoni ta' danni civili attwali sofferti, ma jfissirx li d- danni materjali ghandhom jigu injorati ghall-finijiet tal- ezercizzju odjern. Il-Qorti trid tqis il-fatturi kollha rilevanti ghall-kaz odjern sabiex tasal ghad-determinazzjoni tal- quantum. Dawn huma (1) it-tul ta' zmien li ilha ssehh il- vjolazzjoni konsidrat ukoll fid-dawl tat-tul taz-zmien li r- rikorrenti damu sabiex resqu l-proceduri odjerni biex jirrivendikaw id-drittijiet kostituzzjonali taghhom; (2) il-grad ta' sproporzjoni relatat mal-introjtu li qed jigi percepit ma' dak li jista' jigi percepit fis-suq hieles, konsidrat ukoll l-ghan socjali id-danni materjali sofferti mir- rikorrenti konsidrat ukoll l-ispejjez sostanzjali li ghamlu l- intimati Devenish sabiex jirrendu l-fond abitabbli u (4) l-ordni li ser taghti din il-Qorti dwar l-ezenzjoni f'dan il-kaz mill- effetti legali tal-Artikolu 5 tal-Kap 158.' Fis-sentenza fl-ismijiet Cassar -vs- Malta deciza nhar it-30 ta' Jannar, 2018 (App. Nru: 50570/13) deciza mill-Qorti Ewropea inghad kif isegwi: 1997-IV, § 35; Inguanez v. Ukraine, no. 5596/03, 22 November 2005, § 30, unpublished; and Prodan v. Moldova, no. 49806/99, § 73, ECHR 2004-III (extracts)). Illi l-Qorti Ewropea mbaghad ikkonkludiet billi kkundannat lil Gvern Malti sabiex ihallas lir-rikorrenti l-ammont ta' €170,000 bhala kumpens pekunjarju u €3,000 kumpens non-pekunjarju. Il-Qorti Kostituzzjonali fil-kawza fl-ismijiet Maria Parascandolo sive Mary Antignolo et -vs- Rosario Causon et deciza nhar it-30 ta' Ottubru, 2015 irrilevat illi: '...l-ghan principali tal-proceduri odjerni u ta' dak mitlub jekk ir- mir-rikorrenti, li huwa dak li rikorrenti sofrewx lezjoni tad-dritt fundamentali taghhom, u fil-kaz affermattiv, "...tiffissa kumpens xieraq ghal tali vjolazzjoni stante li r-rikorrenti baqghu dawn is-snin kollha [mill-1 ta' Dicembru 1998 sallum] minghajr il-pussess u t- tgawdija tal-proprjeta' taghhom" u taghti dawk ir-rimedji li l-Qorti jidhrilha xieraq inkluz li jiehdu lura l-pussess tal- fond proprjeta' taghhom… Din id-diskrepanza ta' 18% bejn il-kera fis-suq hieles u l-kera attwalment percepita mir-rikorrenti, timmilita favur ir- rikorrenti fil-komputazzjoni tal-kumpens ghax hija fattur relevanti hafna fil-komputazzjoni tal-estent tal-vjolazzjoni.' Fis-sentenza li tat fit-2 ta' Marzu, 2018 fl-ismijiet Thomas St John et vs Avukat Generali et il-Qorti Kostituzzjonali ghamlet dawn ir- rilievi: 'Nghaddu ghalhekk ghal-likwidazzjoni tal-kumpens ghall- ksur tad-dritt tal-atturi ghat-tgawdija ta' hwejjighom. Fost il- fatturi relevanti ghal-likwidazzjoni hemm dawn: ● id-diskrepanza bejn il-kera li l-atturi kellhom jedd ghalih taht il-Kap. 158 u l-kera li l-fond seta' gab fuq is-suq hieles. ● iz-zmien minn meta beda jinhass dan in-nuqqas ta' proporzjonalità. ● il-fatt li l-valuri moghtija mill-perit huma biss indikazzjoni tat-telf ekonomiku li setghu garrbu l-atturi u mhux prova ta' telf reali. ● il-fatt li, meqjus l-interess pubbliku u l-ghan socjali tal-ligi attakkata, il-kumpens misthoqq lis-sidien mhux bilfors ikun daqs il-kumpens shih li seta' kien dovut kieku wiehed kellu jistrieh fuq l-indikaturi tas-suq hieles. ● l-incertezza tal-atturi dwar meta jistghu, jew jekk jistghux qatt matul hajjithom, jiehdu hwejjighom lura, fin-nuqqas ta' mekkanizmu biex is-sidien jiehdu hwejjighom lura jew biex isir tqabbil bejn il-htigijiet tas-sidien u l-htigijiet tal-kerrejja, izda wkoll ir-rimedji li jistghu jaghtu lill-atturi s-setgha li jiehdu lura l-fond bis-sahha tad-dikjarazzjoni li l-konvenuta ma tistax tistrieh fuq il-ligi attakkata biex fuqha ssejjes titolu biex tibqa' zzomm il-fond. ● il-quantum ta' kumpens moghti mill-qrati f'kawzi ohra fejn ic-cirkostanzi kienu bejn wiehed u iehor jixxiebhu. ● il-fatt li ghandu jinghata kumpens kemm morali u kemm materjali ghall-ksur tad-dritt fondamentali. Meqjusin dawn il-fatturi, din il-qorti hija tal-fehma illi kumpens ta' ghaxart elef euro (€10,000) jkun wiehed xieraq fic-cirkostanzi. Dan il-kumpens jinghata mhux taht l-art. 41 tal-Konvenzjoni, kif talbu l-atturi, ghax, kif sewwa osserva l- Avukat Generali, dak l-artikolu ma huwiex parti mil-ligi domestika; il-kumpens jinghata taht is-setgha ta' din il-qorti li taghti rimedju ghall-ksur ta' drittijiet fondamentali. Dan il- kumpens jithallas mill-Avukat Generali, mhux mill- konvenuta Antignolo, billi din kull ma ghamlet kien li nqdiet b'jedd li kienet taghtiha l-ligi.' Illi fil-kaz prezenti permezz tad-digriet tal-15 ta' Lulju, 2020 il- Qorti hatret lill-Perit Joe Bonnici-Hunt sabiex jistma' l-valur lokatizzju tal- fond 132, Triq it-Tarzna, Parti min-Naxxar ghal perijodu mill-1 ta' Novembru, 2000 u kull hames snin de quo sal-31 ta' Dicembru, 2019. Il-Perit Tekniku Joe Bonnici-Hunt irrelata fir-rapport tieghu esebit a fol. 57 tal-process minn fejn irrizulta li r-rikorrenti tul is- snin kienet qieghda ssofri telf pekunjarju konsiderevoli. l- Illi r-rikorrenti Louise Ann Vella Fenech Cassar Cardona wahidha hija proprjetarja tal-fond bin-numru 132 fi Triq it-Tarzna, San Ġwann u dana stante li l-fond gie f'idejha mill-wirt u successjoni ta' ommha Iris St John Swain (ara t-testment a fol. 11 et seq tal-process u d-dikjarazzjoni causa mortis a fol. 6 et seq tal-process). Jirrizulta li l- enfitewsi temporanja skadiet fil-31 ta' Ottubru, 2000 u ghalhekk is- sid sad-data tal-31 ta' Dicembru, 2019 damet bejn wiehed u iehor dsatax (19) il-sena ma tithallasx ammont gust ghall-kirja tal-fond meta komparat mac-cirkustanzi u l-fatti tal-istess fond. Jigi rilevat li l-Qorti ghamlet referenza ghad-data tal-31 ta' Dicembru, 2019 stante li l-attrici nfisha fil-premessa ndikata bil-numru ruman xviii. iddikjarat li qieghda tillimita t-talba taghha sa dik id-data. Maghdud ma dan, jirrizulta li malgrad li bl-Att XXVII tal-2018 gie ntrodott l-Artikolu 12B sub-artikolu (11) tal-Kapitolu 158 tal- Ligijiet ta' Malta fejn s-sid inghata fost affarijiet ohra l-possibilita' li b'rikors quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera titlob li l-kera tigi riveduta ghal ammont li ma jeccedix it-tnejn fil-mija (2%) tal-valur liberu u frank tas-suq miftuh, l-attrici Louise Ann Vella Fenech Cassar Cardona baqghet ma ressqitx talba simili. Kien biss nhar is-27 ta' Marzu, 2020 li hija ntavolat ir-rikors kostituzzjonali odjern. Il-Qorti ghalhekk tqis li ghal dik li hi likwidazzjoni ta' kumpens u danni (u in mhux danni civili) dan kollu ghandu konsiderazzjoni stante wkoll li kienet ghazla libera tar-rikorrenti li ma tipprocedix fil-Qorti qabel. Illi skont il-valuri stmati fil-prospett tal-Perit Tekniku Joe Bonnici-Hunt ir- is-sena meta rendita' effettivament ir-rikorrenti ddecidiet li tiehu passi kontra l-intimat Avukat tal-Istat, kien dak ta' sebat elef Euro fis-sena (€7,000) u cioe' hames mija tlieta u tmenin Euro u tlieta u tletin centezmu (€583.33) fix-xahar (ara rapport a fol. 53 tal-process). Madanakollu l-Qorti fil-kalkolu taghha tal-likwidazzjoni tad-danni ser tasal sas- sena 2018 u dana stante li bhal ma gja nghad, il-Qorti tqis li ghandu jigi mehud kont ukoll tal-fatt li nhar l-10 ta' Lulju, 2018 permezz tal-Att XXVII tas-sena 2018 gie introdott is-subartikolu 12 B (11) li provda rimedju ulterjuri ghas-sidien li jressqu l-ilment taghhom quddiem il-Bord tal-Kera u kienet ghazla libera tal-attrici Louise Ann Vella Fenech Borda li ma tipprocedix bil-mod indikat. Kalkolati r-renti fuq is-snin mis-sena 2000 sas-sena 2018 jirrizulta li l-valur lokatizju dovut skont ic-cifri ndikati mill-Perit Tekniku Joe Bonnici-Hunt kien fl-ammont totali ta' €58,851.61. Minnhom trid titnaqqas is-somma ta' kera mhallsa mill-inkwilini konjugi Frendo ghas-snin fis-sena 2020, lokatizzju indikati u cioe' s-somma ta' €5953.67. L-ammont ghalhekk jonqos ghal dik ta' €52,897.94. F'dan l-istadju l-Qorti taghmel partikolari referenza ghas-sentenza deciza recentement mill-Qorti Kostituzzjonali fis-26 ta' Mejju, 2021 fl-ismijiet Doreen Young et -vs- Avukat Generali et bir-rikors numru 220/2019/1 li ghamlet referenza ghad-decizjoni Cauchi - vs- Malta deciza mill-Qorti Ewropea wkoll deciza fil-25 ta' Marzu, 2021 kif isegwi: Imbagħad f'sentenza riċenti tal-Qorti Ewropea Cauchi v. Malta tal-25 ta' Marzu 2021, intqal: F'din is-sentenza l-Qorti Ewropea għamlitha ċara dwar x'hiex għandu jkun hemm tnaqqis mill-istimi tal-valur lokatizju tal-fond oġġett tal-kawża. Fiċ-ċirkostanzi l-atturi għandhom raġun jilmentaw dwar it-tnaqqis li għamlet l-ewwel Qorti għal dak li rreferiet għalih bħala passivita' tal-atturi u l-predeċessuri tagħhom. Madankollu xorta għandu jsir tnaqqis ta' 20% kif spjegat fis- sentenza Cauchi v. Malta. Il-Qorti żżid li: i. Fl-1 ta' Awwissu 2018 daħal fis-seħħ l-Art. 12B tal-Kap. 158 li pprovda kif għandu jsir l-awment tal-kera sa 2% tal-valur tal-fond fis-suq miftuħ. Dik id-disposizzjoni ma kinitx il- meritu tal-kawża in eżami. Għalhekk mid-dokumenti MEX1 għandha tonqos il-kera għall-aħħar ħames xhur tal-2018 u 2019, ċjoe` €7,140. Skont il-kalkoli li għamlet, il-kera li suppost tħallset lis- sidien minn meta spiċċa ċ-ċens fl-aħħar ta' Ġunju 1981 sal-31 ta' Lulju 2018 kien €7,351 (ara skeda 'A'). L-enfitewsi bdiet fl-1 ta' Lulju 1964 u skadiet fit-30 ta' Lulju 1981, u ċ- ċens kien Lm32 (€74.54) fis-sena. Indici inflazzjoni 172 fl-1964 ta' Għaldaqstant il-kumpens pekunjarju dovut hu €84,705 - €7,351 = €77,354 – 35% = €50,280 – 20% = €40,224.' Illi ghalhekk din il-Qorti ser izzomm quddiem ghajnejja il-formola suesposta u l-fatturi kollha appena citati kif komparati mal-fatti tal-kaz odjern sabiex tasal biex tillikwida ammont gust ta' kumpens u danni kemm pekunjarji u non pekunjarji. Din il-Qorti zzid izda li fil-kaz suespost, dik il-Qorti applikat riduzzjoni ta' 35% u mhux 30% kif indikat mill-Qorti Ewropea ghar-raguni li qieset li kumpens li jmur lura sa mis-sena 1981 kien wiehed Fil-kaz odjern ir-rikorrenti qed titlob kumpens lura mis- sena 2000 u ghalhekk il-Qorti f'dan il-kaz tqis li t-talba mihiex wahda eccessiva u ser tapplika tnaqqis ta' 30% u mhux 35% fil- formola dikjarat mill-Qorti Kostituzzjonali. Ghaldaqstant wara li l-Qorti applikat il-punti kollha appena elenkati kif decizi mill-Qorti Kostituzzjonali ghall-fattispecie tal- kaz odjern, ser tghaddi sabiex tiffissa d-danni pekunjarji fil-kaz odjern kif isegwi: €58,851.61- €5,953.67 = €52,897.94 – 30% = €37,028.56 - 20% = €29,622.85. Danni non-pekunjarji: Illi l-Qorti tqis li d-diskrezzjoni dwar il-quantum tal-kumpens moghti tibqa' dejjem f'idejn il-Qrati taghna u fic-cirkostanzi din il- Qorti ma jidrilhiex li ghandha tiddipartixxi mill-linja kwazi kostanti mehuda mill-Qrati taghna. Minn rassenja tal-gurisprudenza tal-Qrati taghna u wkoll izda dik Ewropea, sallum il-kumpens non-pekunjarju likwidat normalment ikun fis-somma ta' €3,000 (ara Cassar -vs- Malta deciza nhar it-30 ta' Jannar, 2018 (App. Nru: 50570/13), €5,000 (vide Sergio Miceli Donnelly et -vs- Avukat Generali et (PA (Kost) (LSO) 30 ta' Jannar, 2018) u Zammit Maempel Torreggiani et -vs- Avukat Generali et (QK - 29 ta' April, 2016), €10,000 (Maria Parascandolo sive Mary Antignolo et. -vs- Rosario Causon u l-Avukat Generali et (PA (Kost) (AE) - 30 ta' Ottubru 2015), u €15,000 (Dr. Cedric Causon et -vs- l-Avukat Generali et (QK 25 tal- gurisprudenza in materja Josephine Ozen f'isimha proprju u kif ukoll bhala prokuratrici tal-imsiefra Anna Maria lles, ta' Ottubru 2013). Vide wkoll ghar-rassenja (PA (Kost) (JZM) - 28 ta' Settembru 2017). Fic-cirkostanzi odjerni l-Qorti rat li ghalkemm ir-rikorrenti fis-sena 2018 kellha l-possibilita' li titlob awment tal-kera dan ma sarx u kien biss fis-sena 2020 li r-rikorrenti ntavolat il-kaz odjerna fuq ksur tad-drittijiet fundamentali. In vista wkoll tas-somma gja likwidata f'danni suesposta l-Qorti tqis li kumpens ghal danni mhux pekunjarji ta' hamest elef Euro (€5,000) hija wahda idonea u gusta fic-cirkustanzi. Decizjoni: Ghaldaqstant ghar-ragunijiet kollha suesposti din il-Qorti tghaddi sabiex taqta' u tiddeciedi dan ir-rikors kostituzzjonali billi tghaddi l- sabiex filwaqt eccezzjonijiet kollha sollevati mill-Avukat tal-Istat u l-intimati konjugi Miller sakemm dawn huma nkompatibbli ma' dak hawn deciz tghaddi sabiex tiddisponi mit-talbiet tar-rikorrenti kif isegwi: li ghar-ragunijiet kollha suesposti tichad l-operazzjonijiet ta' i. Tilqa' l-ewwel talba u tiddikjara u tiddeciedi illi fil-konfront l- tar-rikorrenti Artikolu 12 partikolarment l-Artikolu 12 (2) tal-Kap. 158 tal- Ligijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979, u bl- operazzjonijiet tal-Ligijiet vigenti qeghdin jaghtu dritt ta' rilokazzjoni indefinita lill-intimati Miller u jirrenduha impossibli lir-rikorrenti li tirriprendi l-pussess tal-fond 132, Triq it-Tarzna, San Ġwann, proprjeta' tal-istess rikorrenti. Konsegwentement limitatament u tiddikjara u tiddeciedi illi sal-introduzzjoni tal-Att XXVII tal- tilqa' 2018 kienu qed jigu vjolati d-drittijiet tar-rikorrenti ghat- tgawdija tal-proprjeta 132, Triq it-Tarzna, San Ġwann bi vjolazzjoni ta' l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, u l- Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea (l-Ewwel Skeda tal-Kap. 319 tal-Ligijiet ta' Malta). Tilqa' t-tielet talba limitatament u tiddikjara u tiddeciedi illi l-intimat Avukat tal-Istat huwa responsabbli ghall-kumpens u danni sofferti mir-rikorrenti b'konsegwenza l- operazzjonijiet ta' l-Att XXIII ta' l-1979 li ma kreawx bilanc gust bejn id-drittijiet tas-sid u dawk ta' l-inkwilini, stante illi ma jirriflettux is-suq u lanqas il-valur lokatizju tal-proprjeta' in kwistjoni ai termini ta' l-Konvenzjoni Ewropeja u tal-Ligi u dan zgur sal-introduzzjoni tal-Att XXVII tal-2018. ta' Tilqa' r-raba' talba u ghar-ragunijiet kontenuti f'din id- decizjoni tillikwida l-istess kumpens u danni pekunarji fl- ammont ta' disa' u ghoxrin Elf, sitt mija u tlieta u ghoxrin Euro (€29,623) u dawk non pekunarji fl-ammont ta' hamest elef Euro (€5,000) kif sofferti mir-rikorrenti ai termini tal- Ligi. v. Tilqa' l-hames talba u tikkundanna lill-intimat Avukat tal- Istat jhallas l-istess kumpens u danni hekk likwidati u ai termini tal-Ligi fis-somma kumplessiva ta' erba' u tletin elf, sitt mija u tlieta u ghoxrin Euro (€34,623). Il-Qorti tordna wkoll lir-Registratur Qrati Civili u Tribunali sabiex f'kaz li din is-sentenza tghaddi in gudikat, jibghat kopja ta' din is- sentenza lill-Ispeaker tal-Kamra tad-Deputati kif jghid u jrid l- Artikolu 242 tal-Kodici ta' Organizazzjoni u Procedura Civili. L-ispejjez kollha ta' din il-procedura ghandhom jigu sopportati mill-intimat Avukat tal-Istat. (EUR.LAW), LL.D. 24 ta' Gunju, 2021 Karen Miceli Donnelly Deputat Registratur 24 ta' Gunju, 2021