Fil-Qorti tal-Maġistrati (Malta) Bħala Qorti ta` Ġudikatura Kriminali Maġistrat dottor Aaron M. Ellul M.A. Law, LL.D. (melit) Il-Qorti rat l-imputazzjoni miġjuba kontra Saviour Zammit Mangion KI189747M li permezz tagħha huwa ġie akkużat talli nhar il-21 ta' Settembru 2015 u fix-xhur ta' qabel f'għalqa li tinsab f'Wied Ħesri s-Siġġieri mingħajr il- ħsieb li jisraq jew li jagħmel xi ħaġa kontra l-Liġi iżda biss biex jeżerċita dritt jew jedd li jippretendi li għandu bena kamra jew kmamar fuq art li hija ta' ħutu Francis u Nicholas Zammit Mangion u dan bi ksur tal-Artikolu 85(1) tal-Kodiċi Kriminali. Rat l-atti tal-kawża; Rat id-dokumenti u semgħet il-provi prodotti. Semgħet it-trattazzjoni tal-partijiet; Ikkunsidrat : - Illi l-Artikolu 85 tal-Kodiċi Kriminali jgħid : - , il- - - piena hawn fuq -piena tal-multa. Il-fonti ispiranti l-Liġi Maltija huwa l-Artikolu 168 tal-Leggi Penali del Dan l-Artikolu fil-fatt jippreskrivi r- Din il-Qorti tmur oltre u tqis li dan l-Artikolu 85 huwa pratikament identiku għal dak li kien viġenti fil-Leggi Penali del Codice pel Regno Dan ifisser li l-interpretazzjoni li trid tingħata trid tkun konsoni ma' dan it-test tal-Liġi Borbonika. Illi fil-kawża Il-Pulizija versus Eileen Meilak Borg deċiża mill-Qorti tal-Appell Kriminali fid-19 ta' Ġunju 2002 mill-Imħallef Joseph Wittebrood Consoli intqal:- Illi l-appellanti instabet ħatja tar-reat ta' "ragion fattasi" jew dak li jissejjah "the exercise of a pretended right". Minn qari tal-każijiet li jittrattaw dan is-suġġett il-Qorti tara li l-Qrati Maltin ħadnu l-interpretazzjoni ta' dan l-Artikolu kemm b'mod konsoni ma dak mistqarr mill-Awturi dwar il-Kodiċi Borboniku, kif ukoll interpretaw dan l-Artikolu fl-ambitu aktar wiesa' tal-insenjament tal- Carrara, li kien qiegħed jikkummenta fuq il-Kodiċi tar-Renju tal-Italja (jew il-Kodiċi Il-Qrendi) u dan peress li għalkemm ma hemmx l- identiċita tal-kliem f'dawn il-Liġijiet, hemm żgur somiljanza wisq kbira bejniethom fir-rigward tal-elementi prinċipali tar-reat de quo. It-test tal-Kodiċi Il-Qrendi fil-materja tar-reat li hemmhekk huwa riferit bħala dak ta' ragion fattasi jaqra hekk : - Dan ir-reat jaqa' taħt il-Capo 3 li jitratta r-reati li jikkostitwixxu disubbidjenza u nuqqasijiet oħra versu l-pubblika awtorita'. jippreskrivi t-tifsira ta' dan ir-reat b'dan il-mod : Din id-definizjoni tirrifletti wkoll l-elementi tar-reat skont l-istess Iż-Żebbuġ (Ghawdex) huma : Għalkemm ir-reat fil-Kodiċi Il-Qrendi mhux identiku għal dak misjub fil- partikolari in kwantu jisħaq fuq element ieħor, ossija tal-vjolenza kontra persuna, l-elementi l-oħra, dak formali in primis jibqa' l-istess. Fil- kuntest legali Malti u dak Parti mill-Fgura mhux meħtieġ li l-azzjoni tkun eżegwita bil-mezz ta' vjolenza. Iżda l-qofol tal-istess reat, kemm taħt il- Kodiċi Il-Qrendi kemm taħt dak Parti mill-Fgura, jibqa' ppernjat fuq l-elementi li ġew elaborati mill-Qrati Maltin kemm f'sentenzi qodma bħal dik mogħtija mill-Imhallef W. Amarikwa Obi fil-każ Il-Pulizija vs. Giuseppe f'sentenzi aktar reċenti bħal dik mogħtija mill-Imħallef Lawrence Bland fil-kawża Il-Pulizija vs Anthony Spearing, nhar l-20 ta' Ġunju 2014 li jirriflettu dawn l-elementi skont il-Carrara in kwantu ġew ritenuti li jinkludu :- a) att estern li jimpedixxi persuna oħra minn dritt li hija tgawdi, u li jkun sar bid-dissens espliċitu jew impliċitu ta' dik il-persuna ; b) l-imputat irid jemmen li qed jaġixxi bi dritt ; b) ix-xjenza tal-imputat li qed jieħu b'idejh dak li suppost jieħu tramite l-proċess legali ; d) li l-att ma jinkwadrax ruħu f'reat aktar gravi ; Dan jirrispekja dak mistqarr mill-Iż-Żebbuġ (Ghawdex) kif jidher aktar il-fuq. Iżda dawn il-Qrati abbraċċjaw ukoll l-interpretazzjoni t'awturi oħra, b'mod speċifiku dawk li jikkummentaw fuq il-Kodiċi Parti mill-Fgura u li komplew jelaboraw kif il-fatti speċifiċi f'każ għandhom jiġu interpretati sabiex ir- reat ta' ragion fattasi jkun jista' jiġi integrat. Sabiex jiġi integrat ir-reat ta' ragion fattasi mhux biżżejjed li persuna tiġi turbata fil-pussess ta' fond jew jedd, ikun xi jkun dak il-pussess – iżda jrid jiġi pruvat li jkun hemm dak il-pussess jew forma tiegħu. detenzjoni ta' dar fuq mera tolleranza minn konjuġi u li ġiet disturbata bl-azzjoni ta' bdil ta' serratura tal-bieb ta' barra dakinhar ta' meta l-Qorti iddekretat l-annullament taż-żwieġ bejn il-konjuġi ġiet ritenuta li tintegra r-reat ta' ragion fattasi f'dan il-pajjiż u dan peress li kien hemm l-istatus quo li ġie abbużivament u arbitrarjament mibdul bl-azzjoni tal-aġent minflok ma rrikorra għall-awtorizzazzjoni ġudizzjarja.4 B'hekk huwa ġie li si e' fatto arbitariamente ragione u mhux 11118 tat-22/11/1985 Mioli ġie deċiż li r-reat ta' ragion fattasi mhux ragione5 b'mod li jitturba l-istatus quo prevalenti fil-mument meta jsir l-att Skont il-Carmignani, it-turbattiva tal-pussess ma tridx tkun waħda merament kostruttiva iżda irid ikun hemm pussess "attwali" u li l- azzjoni tat-terz tkun twassal għat-turbattiva ta' dak l-istatus quo: - 4 Ara Rossi De Giorgio-Milosevic vs Joseph Caruana Cuschieri, Qorti tal- O 00 : Mela dan l-Artikolu 85 tal-Kodici Kriminali, bl-ewwel rekwizit tieghu, kjarament iqis bhal agir - L- imsemmi artikolu, ghalhekk, jittutela l-pussess tal-haga u mhux necessarjament ukoll il- taghha. Il-kelma pussess, ghalhekk, tinkludi l- -haga. 5 Hawnhekk il-Qorti tal- - - - bli biddel is- - -kerrejja tal- v -fondi mikrija rispettivament l- v milli jwetquha. Din il-Qorti għalhekk trid tindaga wkoll x'kien l-istatus quo fil-perjodu rilevanti għall-kawża u jekk allura l-pussess reklamat mill-parte ċivile kienx wieħed attwali fis-sens hawn fuq deskritt. Skont l-Arabia, l-azzjoni tar-ragion fattasi mhix intiża li tissanzjona t- turbativa tal-pussess ta' persuna per se iżda tippenalizza l-użu ta' mezzi kompetenti lill-awtorita' pubblika bis-sostituzzjoni tagħhom bl-azzjoni Din il-Qorti tifhem li dawn il-kummentaturi li kienu qed jikkonċentraw fuq il-Liġi Napoleonika u dik Is-Siggiewi tal-vie di fatto (identika għal dik Maltija in materia), u li trid tiġi interpretata wkoll fl-isfond ta' dawk l- elementi li l-Qrati Maltin saħqu fuqhom matul is-snin – u li kif intwera' ibbażaw fuq ir-reat simili ħafna ta' ragion fattasi fil-Kodiċi Il-Qrendi. Jirriżulta ċar, anke mill-ġurisprudenza Taljana li l-oġġett ġuridiku tutelat mir-reat ta' ragion fattasi għadu dibattut u jifred lill-ġuristi fl-opinjonijiet tagħhom. Hemm il-kurrent tradizzjonali li jsostni li dan ir-reat huwa msejjes fuq l-azzjoni tas-suġġett obbligatorjament għall-ġurisdizzjoni tal-awtorita maġistrali jaġixxi fattwalment minn jeddu, ossija l-monopolju ġurisdizzjonali. imbagħad il-kurrent ta' ħsieb l-ieħor li jikkonċentra aktar fuq l-aspett li l- offiż fir-reat tar-ragion fattasi huwa l-istatus quo tal-pussess tad-drittijiet; intiż bħala stat ta' fatt li in bażi tiegħu persuna ssib ruħha fil-possibilita' li teżerċita kwalsiasi dritt in kwantu tkun titolari ta' apparentia iuris.8 Inoltre, skont il-Carrara "qui continuat non attentat"9 ; u dan jagħmel sens fil-loġika tal-Carrara u tar-reat innifsu għaliex skont kif jgħid l-istess awtur fil-paragrafu 2851 tal-Opra hawn fuq ċitata : - Dan huwa wkoll rifless fil-ġurisprudenza Taljana aktar reċenti minn fejn jirriżulta li : - Mill-banda l-oħra, huwa importanti pero li tkun ravviżata kontroversja li skont l-Arabia, tirriżulta meta jkun hemm is-segwenti : Din il-Qorti tqis li ġie soddisfaċentement ippruvat f'dan il-każ li ż-żewġ partijiet kienu jivvantaw jeddijiet fir-rigward ta' partijiet differenti mill- fondi in kwistjoni. Huma għalhekk jippretendu li għandhom jedd fuqhom, għalkemm b'modi differenti. Għalhekk it-tnejn li huma jippretendu li għandhom il-jedd tal-kontinwazzjoni tal-eżerċizzju tad- 10 c P T P v c 6 -v " v " drittijiet rispettivi fuq l-istess. Biss hawnhekk, il-vertenza tmur ftit oltre minn dak mistqarr mill-Carrara u qegħdin kjarament aktar fir-relm tal- leġittimament tagħmel. Il-Qorti hija wkoll konvinta li bejn il-partijiet kien hemm forma ta' "kontroversja" preċedenti bejn il-partijiet dwar il-jeddijiet rispettivi fir- rigward tal-ambjenti komuni u dawk li huma milquta mill-ftehim milħuq, inkluż jeddijiet ta' passaġġ relattiv. ikun hemm kuntratt bejn il-partijiet li suppost kellu jirregola l-kwistjoni. Biss dan donnu jidher li, col senno del poi, serva ta' aktar ħsara milli ġid għaliex b'xi mod kompla jsaħħan il-qiegħa bejn il-partijiet. Dan jidher mhux biss mill-ftehim miktub eżibit iżda wkoll mix-xiehda tal-parte Ikkunsidrat : - Din il-Qorti ma riedetx tidħol fil-vertenza ċivili bejn il-partijiet. Iżda il-posizzjoni bejn il-partijiet, kellha tikkonċedilhom żmien biżżejjed biex iġibu l-provi li dehrilhom xierqa dwar il-pretensjonijiet rispettivi tagħhom. Mill-provi prodotti, il-Qorti hija konvinta sal-grad rikjest mill-Liġi li : - 1. l-parte civile għandhom dik il-forma ta' detenzjoni biżżejjed li teħtieġ il-liġi penali għalbiex dan ir-reat ta' ragion fattasi jkun jista' jiġi kunsidrat fil-konfront tagħhom; 2. kien hemm "kontroversja" pre-eżistenti bejn il-partijiet rigward il- jeddijiet rispettivi tal-imputat u l-parte civile relattivi għall- ambjenti relattivi u l-jeddijiet rispettivi; 3. fiż-żmien inkriminat, l-imputat ħa ħsieb li jsir bini meritu ta' din il-vertenza u li dan kellu impatt fuq id-drittijiet li l-parte civile kienu qegħdin igawdu, almenu fil-minimu meħtieġ mill-Liġi, liema bini sar bid-dissens espliċitu jew impliċitu tal-parte civile; 4. meta l-imputat bena dawn il-kmamar, huwa emmen li kien qiegħed jaġixxi bi dritt, inkwantu jħoss li dawn ġew mibnija fuq ħwejġu; l-imputat bena, huwa ma rrikorriex għall-intervent preċedenti tat-tribunali li jgawdu l-monopolju ġurisdizzjonali, iżda għażel li "jieħu l-Liġi b'idejh" jew kif intqal aktar il-fuq si fa mument meta jsir l-att kriminali; 6. l-att magħmul mill-imputat ma jinkwadrax ruħu f'reat aktar gravi. Il-Qorti tqis għalhekk li f'dan il-każ, stando mal-provi prodotti, ir-reat jirriżulta integrat. Dan naturalment huwa mingħajr ħsara għall-jeddijiet ċivili li l-partijiet jistgħu jivvantaw fir-rigward jibqgħu impreġudikati. DEĊIDE Li wara li rat l-Artikolu 85 tal-Kodiċi Kriminali, għar-raġunijiet premessi filwaqt li ssib lill-imputat Saviour Zammit Mangion ħati tal-imputazzjoni tar- ragion fattasi; iżda peress li fiċ-ċirkostanzi ta' dan il-każ hija tal-fehma li jeżistu l-elementi rikjesti mill-Liġi taħt l-Artikoli 7(2) u 22(1) tal-Kapitolu 446 tal-Liġijiet ta' Malta, tenut kont tax-xorta tar-reat u ċ-ċirkostanzi li seħħew fih, il-Qorti tqis li mhux spedjenti li twaħħal piena, iżda li għandhom jiġu applikati d-disposizzjonijiet tal-istess Artikolu 22 tal- Kapitolu 446 tal-Liġijiet ta' Malta, u għalhekk il-Qorti qegħda tagħmel ordni li biha tillibera lill-ħati bil-kundizzjoni li ma jagħmilx reat ieħor matul il-perjodu ta' xahrejn mid-data tal-lum. Ai termini tal-Artikolu 22(3) tal-Kapitolu 446 tal-Liġijiet ta' Malta il- Qorti fissret lill-ħati bi kliem ċar u li jinftiehem l-effetti tal-ordni għall- liberazzjoni kondizzjonata fis-sens li jekk jagħmel reat ieħor matul dan il-perjodu ta' liberazzjoni kondizzjonata, il-ħati jkun jista' jingħata sentenza għar-reat oriġinali. Inoltre il-Qorti wara li rat li ai termini tal-Artikolu 85(2) tal-Kodiċi Kriminali, peress li l-għemil tal-ħati wassal għalbiex il-parte civile bagħtiet spoll, il-Qorti qegħda tapplika d-disposizzjonijiet subartikolu 377(5) tal-Kodiċi Kriminali sabiex tassigura li l-parte civile li batiet l-ispoll titqiegħed għal kollox fl-istat ta' qabel ma batiet l-ispoll u għalhekk qegħda tordna lill-ħati sabiex fi żmien xahar millum, a spejjeż tiegħu, ineħħi l-inkonvenjenti lamentati mill-parte civile matul ix-xiehda tagħhom. Il-ħati huwa mwissi li taħt l-istess Liġi jekk huwa jonqos milli jwettaq u jħares din l-ordni fiż-żmien stabbilit lilu : (a) hu jkun jista' jiġi misjub ħati ta' reat u jeħel, meta jinsab ħati, ammenda ta' mhux inqas minn erba' euro u sitta u sittin ċenteżmu (4.66) u mhux iżjed minn tlieta u għoxrin euro u disgħa u għoxrin ċenteżmu (23.29) għal kull ġurnata li matulha jkompli n-nuqqas wara li jgħaddi l-imsemmi żmien; (b) il-qorti għandha tawtorizza lill-Pulizija biex tneħħi l-inkonvenjent li għalih ikun jirriferixxi r-reat għas-spejjeż tal-ħati, f'liema każ il- ħati jista' jiġi mġiegħel iħallas l-ispiża b'mandat maħruġ mill-istess Mogħtija illum id-9 ta' Diċembru 2016 fil-Qrati tal-Ġustizzja, Il-Marsa.