Kopja Informali ta' Sentenza QORTI TA' L-APPELL Seduta tal-5 ta' Dicembru, 2014 Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Dan hu appell interpost mill-konvenuta mid-digriet moghti mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fis-27 ta' Mejju 2009, kif ukoll mis-sentenza moghtija mill-istess Qorti fil-15 ta' Dicembru 2010 li permezz taghha dik il-Qorti, filwaqt li cahdet l- eccezzjonijiet tal-konvenuta, u wara li astjeniet milli tiehu konjizzjoni tal-ewwel talba tal-atturi, laqghet it-talbiet l-ohra tal-atturi u pprefiggiet terminu ta' xahar li fih il-konvenuta giet ordnata illi tizgombra mill-fond 36/37 Strada Sant Ursula, Ħaż-Zebbug (Malta); bl-ispejjez kollha a karigu tal-konvenuta. Fir-rikors tal-appell taghha l-konvenuta, ghar-ragunijiet hemm esposti, qed titlob li din il-Qorti thassar l-imsemmi digriet u minflok tilqa' t-talba taghha ghal waqfien tal-procedimenti tal-kawza odjerna sakemm tigi deciza l-kawza numru 508/2009 [JZM] fl-ismijjiet Loffreda Daniella v. Awtorita' tad-Djar. ukoll sabiex din il-Qorti tirrevoka s-sentenza appellata u minflok tichad it-talbiet tal-atturi, filwaqt li tilqa' l-eccezzjonijiet tal-konvenuta; bl-ispejjez taz-zewg Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Fir-risposta taghhom, il-konjugi Cauchi qed jitolbu li, ghar-ragunijiet hemm indikati, din il-Qorti tichad l-appell tal-atturi u tikkonferma s-sentenza appellata; bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra l-konvenuta. Il-fatti relevanti huma dawn. Il-fond 36/37 proprjeta` Gheluq ic-cens, dan baqa' jghix bhala inkwilin fil-fond de quo.1 Sadanittant, il-post kien gie rekwizizzjonat ad insaputa tal-atturi. Wara li l-imsemmi Tarcisio Evers hareg mill-fond u kkonsenja c- cwievet lill-Awtorita` Tad-Djar, fis-sena 1999 l-istess Awtorita` tat il-fond b'titolu ta' kera lil certu Michael Loffreda. Dan l-inkwilin qatt ma gie rikonoxxut mill-atturi. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Il-konvenuta, neputija tal-imsemmi Michael Loffreda, issostni li fis-sena 2000 hi kienet dahlet tghix fl-istess fond maz-ziju taghha peress li dan kien marid serjament. Meta fid-29 ta' Dicembru 2005, miet Michael Loffreda fid-dar tal-anzjani2, il-konvenuta, bdiet issostni li hi ghandha titolu ta' kera, derivanti mit-titolu li kellu zijuha, bis-sahha tad-dispozizzjonijiet tal-Kap.69 b'mod partikolari l- Ghalhekk wara l-mewt ta' Michael Loffreda hija okkupat il-fond u ghadha fih sal-lum. Fis-sena 2003, wara spezzjoni li kienet saret mill-Awtorita` fil-fond de quo u li matulha rrizulta li fil-fond kien hemm biss il-konvenuta u mhux Michael Rogers, l-Awtorita` kienet kitbet lil Michael Loffreda li kienet qed titterminalu l-kirja, u wkoll talbet l-assistenza tal-pulizija ghall-izgumbrament tal-konvenuta, liema zgumbrament pero` baqa' ma sarx. Jirrizulta pacifiku li ftit xhur qabel ma miet Michael Loffreda, u cioe` fl-20 ta' Lulju 2005, huwa kien ghamel dikjarazzjoni guramentata bil-miktub quddiem nutar, li fil-parti relevanti taghha taqra hekk: Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza "Qieghed nirrinunzja ghall-kera tal-post numru 36 Triq Sant'Ursula Valletta, u wkoll niddikjara li n-neputija tieghi Daniela Loffreda bil-karta tal-identita' 312479M ilha tabita mieghi ghal dawn l-ahhar hames [5] snin konsekuttivi...." Minkejja li din id-dikjarazzjoni kienet giet mibghuta mill-konvenuta lill- Awtorita` tad-Djar, din xorta wahda baqghet tirrifjuta li tirrikonoxxi lill- Sussegwentement fit-23 ta' Ottubru 2008 l-Awtorita` harget ordni ta' direkwizizzjoni fuq il-fond. L-atturi qatt ma rrikonoxxew bhala inkwilini la lil Michael Loffreda u wisq anqas lill-konvenuta. Il-konvenuta ghamlet kawza sabiex tannulla d-direkwizizzjoni, filwaqt li l- atturi ghamlu l-kawza odjerna sabiex jizgombraw lill-konvenuta mill-fond de Id-Digriet tas-27 ta' Mejju 2009 Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Permezz ta' dan id-digriet l-ewwel Qorti cahdet it-talba tal-konvenuta tal-proceduri odjerni sakemm tinqata' il-kawza fuq indikata li permezz taghha l-konvenuta talbet lill-Qorti sabiex tiddikjara nulla l- ordni tad-direkwizizzjoni mahuuga mill-Awtorita` tad-Djar. Il-konvenuta ssostni li l-ewwel Qorti kellha tilqa' t-talba taghha ghas- soprassessjoni tal-kawza odjerna sakemm tinqata' l-kawza rigwardanti l-ordni ta' direkwizizzjoni, ghax jekk d-direkwizizzjoni tigi dikjarata nulla, allura jkun jonqos fl-atturi l-legittimazzjoni attiva biex l-atturi jippromwovu l-kawza odjerna, stante li l-kontroll u l-pussess tal-fond kien ikun ghadu f'idejn l-Awtorita`. Din il-Qorti tosserva li, ghalkemm l-ewwel Qorti ma mmotivatx id- decizjoni taghha fir-rigward ghall-istess ragunijiet li din il-Qorti cahdet talba tal- appellanti sabiex din il-Qorti tissospendi l-kontinwazzjoni tas-smigh ta' dan l- appell hekk ukoll l-ewwel Qorti ma kellhiex ragunijiet sufficjenti sabiex Ghalhekk l-ewwel Qorti kienet korretta meta cahdet it-talba tal- konvenuta u b'hekk impediet aktar dilungar ingustifikat fil-proceduri ghad- dannu car tal-atturi li sal-lum ghadhom ma jistghux igawdu l-proprjeta` Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza osservazzjonijiet: L-ewwel Qorti waslet ghad-decizjoni taghha wara li ghamlet is-segwenti "Illi kif jidher mir-rikors promotur l-atturi qed jitolbu l-iżgumbrament tal- konvenuta mill-fond imsemmi fl-istess rikors; huma qed jgħidu li l-konvenuta m'għandha ebda titolu biex tokkupaha. "Il-konvenuta qed teċċepixxi li hija għandha t-titolu ta' lokazzjoni peress li kienet tabita ma' zijuha li kien l-inkwilin tal-fond; dan barra milli għamlet referenza għall-kawża li hija intavolat kontra l-Awtorita' tad-Djar minħabba li ġiet imneħħija l-ordni ta' rekwiżizzjoni li kien hemm fir-rigward tal-fond. Hija eċċepiet ukoll li l- atturi kellhom jagħmlu prova tat-titolu tagħhhom; madankollu l-awtoritajiet konċernati (illi ħarġu l-ordni ta' rekwiżizzjoni u dik ta' de-rekwiżizzjoni) qatt ma kellhom dubju li l-atturi (proprjament l-attrici) kienu / kienet il-propjetajri/a tal- fond; u mid-depożizzjoni tal-atturi stess li elenkaw dettaljament il-perkors li ttieħed mill-awtoritajiet fir-rigward tal-fond sa mill-1983 u għalhekk il-Qorti hija sodisfatta li l-attriċi Catherine Chiao hija l-proprjetarja tal-fond. "Il-Qorti għalhekk trid teżamina jekk il-konvenuta għandhiex it-titolu ta' lokazzjoni li qed tgħid li għandha u jekk allura dan huwa l-każ, din il-Qorti ma tkunx kompetenti li tisma' tiddeċiedi l-kawża għaliex il-konvenuta tkun tgawdi mill-protezzjoni li tagħti l-liġi permezz tal-Kapitolu 69 tal-Liġijiet ta' Malta. "Illi ġie osservat fis-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell fil-kawza fl-ismijiet "Saviour Forbes vs Joseph D’amato et" (30 ta' Marzu 2001) illi l-kliem 'bla titolu' espressa f'att ġudizzarju promotur, kellu jinqara fis-sens limitat li l-Qorti kellha tindaga u tistabilixxi l-eżistenza tat-titolu fil-konfront tal-attur li jkun ippropona l-kawża kontra l-konvenut li jkun qiegħed jokkupa l-fond tiegħu. Ma kienx allura biżżejjed għall-konvenut illi hu jkun qiegħed jippossjedi l-fond bis- saħħa ta' relazzjoni ġuridika leġittima, kienet x' kienet, li kellu ma xi ħadd, kien min kien. Kellu jipprova illi tali relazzjoni ġuridika leġittima kienet teżisti bejnu u bejn l-attur. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza rikonoxxut bħala nkwilin mid-Dipartiment "Illi l-Qorti m'għandha ebda dubju li l-konvenuta la qatt kellha u lanqas jista jkollha t-titolu li qed tgħid illi għandha fil-konfront tal-atturi. Ma hemmx dubju li l- konvenuta pprovat kif ngħidu bil-Malti tikkapparra l-fond in kwistjoni meta ġie nieqes zijuha tal- Akkomodazzjoni Soċjali, u dan wara li kien miet l-ewwel inkwilin li daħal fil-fond wara l-ordni ta' rekwiżizzjoni. F'dan ir-rigward il-Qorti jidhrilha li l-pretensjoni tagħha li dipartiment imsemmi jew l-Awtorita' tad-Djar in segwitu kellha xi obbligazzjoni fil-konfront tagħha biex tħalliha toqgħod fil-fond in kwistjoni hija għal kollox infondata u avventata u dan il-Qorti qed tgħidu fir-rigward ta' din il- kawża, naturalment mingħajr preġudizzju għall-kawża li intavolat l-istess konvenuta kontra l-Awtorita'. Din il-Qorti għamlitha ukoll ċara matul il-kawża li ma kienx xogħlha li tagħmel xi investigazzjoni dwar il-ħruġ tal-ordni ta' de- rekwiżizzjoni. "Illi oltre dan id-depożizzjoni tal-konvenuta li hi kienet toqgħod ma' zijuha meta dan ġie nieqes m'hijiex attendibbli xejn. Il-Qorti kif ingħad, kellha l-opportunita' tismagħha tixhed u tħoss mingħajr ombra ta' dubju li din ix-xhieda tagħha u anke ta' membru tal-familja tagħha m'humiex veritjieri. Li ġara fil-fehma tal- Qorti kien, li peress li Michael Loffreda kien il-kerrej tal-fond rikonoxxut mill- Awtorita' u dan il-fond jinsab viċin tal-fond kummerċjali ġestit mill-familja tal- konvenuta, l-istess konvenuta u l-familja tagħha ma riedux jitilqu ċ-ċwievet tal- fond minn idejhom bħal li kieku kienu l-proprjetarji huma! Hawn ta' min iżid li dan Michael Loffreda (li kellu familja tiegħu fis-sens li kien miżżewweġ – purche' separat) għadda l-aħħar ftit snin ta' ħajtu fl-isptar San Vincent de Paule. Id- dikjarazzjoni tiegħu esebita a fol 93, magħmula fl-2005, ċjoe' ftit qabel ma miet hija ċertament simulata u fażulla u intenzjonata biss biex tiffavorixxi lill- konvenuta mal-Awtorita' tad-Djar u hi x'inhi żgur ma tistax tippreġudika lill-atturi u għamilha għax kien jaf li mhux se jerġa jmur f'daru; huwa kellu siequ amputata barra mard ieħor. Għalhekk il-konvenuta żgur ma tistax tgħid li kienet tgħix miegħu meta miet – kif tirrikjedi l-Kap. Il-Qorti kienet anke qed tikkontempla tikkommina fil-konfront tal-konvenuta l-provvediment maħsub mill- Kodiċi tal-Proċedura Ċivili għal min jaħli l-ħin tal-Qorti biex itawwal il-proċeduri legali a skapitu tal-ġustizzja u l-konvenuta għandha tkun grata li mhux se tagħmel dan." Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Dan hu bazat fuq erba' aggravji: [1] il-possibilita` ta' konflitt bejn is- sentenza li ser tinghata fil-kawza numru 508/2009, u l-gudizzju li ser jinghata f'din il-kawza; [2] l-inkompetenza ta' din il-Qorti ratione materiae peress li l- konvenuta ghandha titolu ta' kera u ghalhekk il-kompetenza hija tal-Bord tal- Kera u mhux ta' din il-Qorti; [3] il-mankanza ta' prova tat-titolu tal-atturi fuq il- proprjeta` de quo; [4] li l-attur harrek inutilment peress li dan m'ghandu ebda konnessjoni mal-fond, u ghalhekk il-konvenuta m'ghandhiex tbati spejjez F'dan ir-rigward din il-Qorti taghmel referenza ghall-konsiderazzjonijiet taghha dwar l-appell mid-digriet fuq indikat, u ghall-istess ragunijiet tikkunsidra relatati ma' dan l-attur. L-ewwel aggravju Dan jirrigwarda l-kompetenza tal-ewwel Qorti li tisma' u tiddeciedi l-kaz, stante li skont il-konvenuta hija ghandha titolu ta' lokazzjoni protett skont il- Tghid li ghalhekk il-kompetenza li tiddeciedi kawza ta' zgumbrament fil-konfront taghha hija tal-Bord tal-Kera u mhux tal-qrati ordinarji. 4 Ticcita l-art.46 ta' dan il-Kap. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Fir-rigward, din il-Qorti tosserva li mid-dikjarazzjoni guramentata skritta datata 20 ta' Lulju 2005 fuq indikata maghmula minn Michael Loffreda, dan irrinunzja ghall-kirja li kienet tatu l-Awtorita` tad-Djar fis-sena 1999. Din ir- rinunzja hija cara u univoka u ma thalli ebda dubju li l-imsemmi Michael Loffreda ried fil-fatt jirrinunzja, kif ghamel, ghad-dritt tieghu ta' lokazzjoni. L-effetti legali ta' din ir-rinunzja twassal li, la darba l-attur ma kienux irrikonoxxewh bhala inkwilin, huwa f'dak il-mument safa' bla titolu fuq il-fond inkwistjoni. Dan iwassal sabiex it-tezi tal-konvenuta li hija ghandha titolu fuq ghax fil-mument tal-mewt tieghu, fid-dar tal-anzjani, u nonostante l-pretensjoni tal-konvenuta li hi kienet ilha tghix mieghu mis-sena 2000, dan ma kellux titolu tal-inkwilinat, u allura, l-Artikolu 2 tal-Kap. 69 li fuqu l-konvenuta qed tibbaza l- kaz taghha jimmina u jgib fix-xejn it-tezi taghha. Dan l-artikolu fil-parti relevanti tieghu jaqra hekk: "[b] fil-kaz ta' dar ta' abitazzjoni, meta l-kerrej 5ma jhallix warajh armla jew armel, dawk il-membri tal-familja tal-kerrej li junu joqghodu mieghu fiz-zmien tal-mewt tieghu." Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza artikolu fuq citat. F'dan il-kaz, Michael Loffreda meta miet kien diga` rrinunzja ghat-titolu tieghu u ghalhekk ma kienx ghadu jikkwalifika bhala "kerrej" fit-termini tal- Fir-rigward hija opportuna l-osservazzjoni li l-kunsiderazzjoni li ghamlet l-ewwel Qorti li l-imsemmija skrittura hija "certament simulata u fazulla intenzjonata biex tiffavorixxi lill-konvenuta mal-Awtorita` tad-Djar" tirrigwarda biss dik il-parti tad-dikjarazzjoni li tikkoncerna l-perjodu li l-konvenuta tallega li Dan jirrizulta car mill-kuntest li fih saret din l-osservazzjoni fejn l-ewwel Qorti kkonkludiet li "Ghalhekk il- konvenuta zgur ma tistax tghid li kienet tghix mieghu meta miet – kif jirrikjedi l- Inoltre, ma gie la pruvat, u lanqas allegat, ebda ostakolu li legalment seta' impedixxa lil Michael Loffreda milli jirrinunzja ghad-dritt li kellu. Ghaldaqstant dan l-aggravju huwa manifestament nfondat. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Dan hu fis-sens li l-atturi ma pprovawx it-titolu taghhom billi ma pprezentaw ebda prova dokumentali. Din il-Qorti tosserva li jirrizulta, mhux kontradett, mix-xhieda tal-attrici li b'cens temporanju lil terza persuna li min-naha taghha krietu lil persuna ohra kif fuq indikat. Ghaldaqstant dan l-aggravju huwa nfondat u qed jigi michud. Ir-raba' aggravju Dan hu fis-sens li mill-provi, u precizament mix-xhieda tal-attrici, rrizulta li l-fond de quo huwa taghha u mhux ta' zewgha wkoll, u ghalhekk il- konvenuta m'ghandhiex tbati l-ispejjez relatati ma' dan l-attur. Fir-rigward, il-Qorti tosserva li mill-provi jirrizulta li l-atturi huma mizzewwgin u, fin-nuqqas ta' prova kuntrarja, hija prezunta bejniethom il-komunjoni tal-akkwisti. Ghaldaqstant, ghalkemm l-attur mhuwiex proprjetarju tal-fond, huwa xorta wahda ghandu interess guridiku lil jistitwixxi l- Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza kawza mal-attrici stante li l-introjtu li eventwalment jista' jigi percepit minn din il-proprjeta` jidhol fil-komunjoni tal-akkwisti li nofshom huma tal-attur. Ghaldaqstant dan l-aggravju huwa infondat. Fis-sentenza appellata l-ewwel Qorti wissiet lill-konvenuta li kienet qed tikkontempla li tikkomina fil-konfront taghha l-provvediment mahsub mill- Kap.12 ghal min jahli l-hin tal-Qorti biex itawwal il-proceduri legali a skapitu tal-gustizzja u li l-konvenuta kellha tkun grata li mhux ser taghmel dan. Jidher car li l-konvenuta injorat dan l-avvertiment maghmul mill-ewwel Qorti ghax kompliet il-proceduri odjerni meta kien jirrizulta manifest li, wara l- kollu hi appellat mis-sentenza bir-rizultat li, apparti mill-hela ta' hin ta' din il- Qorti bi pregudizzju ghal-amministrazzjoni tal-gustizzja, il-konvenuta ghamlet erba' snin ohra tokkupa llegalment il-fond ghad-detriment tal-atturi. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Ghaldaqstant din il-Qorti, tenut kont li l-appell odjern huwa frivolu u vessatorju ser tikkundanna lill-istess konvenuta ghas-spejjez doppji a tenur tal-Artikolu 223[4] tal-Kap.12. Ghar-ragunijiet premessi tichad l-appell tal-konvenuta kemm mid-digriet tas-27 ta' Mejju 2009, kif ukoll mis-sentenza tal-15 ta' Dicembru 2010, u tikkonferma s-sentenza appellata, b'dan li l-perjodu ta' xahar iffissat mill-ewwel Qorti ghall- izgumbrament tal-konvenuta jibda jiddekorri mid-data ta' din is-sentenza; bl- ispejjez kollha a karigu tal-konvenuti. Inoltre tikkundanna lill-konvenuta thallas spejjez doppji favur l-atturi. Qrati tal-Gustizzja