Ċitazzjoni Nru.: 2116/2000 MH Illum, 12 ta' Lulju, 2021 QORTI ĊIVILI – PRIM'AWLA Joseph Azzopardi Camilleri (K.I. 885578M) u b'digriet tas-16 ta' Ġunju 2017 l-atti ġew trasfużi f'isem Dr Lynn Ticehurst (K.I. 531811M) u bintha Chase Montagno Bozzone horsman-ċitazzjoni tal-attur tad-29 ta' Settembru 2000 permezz ta' liema ġie Peress illi l-konvenut ghandu jhallas lill-attur somma ta' disgha u sittin elf, tmien mija u hamsa u sebghin liri maltin (Lm 69,875) rappresentanti l-valur ta' mija u wiehed u erbghin (140) kambjala ffirmati u accettati mill-konvenut hawn annessi u markati min JC20 sa JC91 li lkoll maturaw ghal hlas. Peress illi l-konvenut gie interpellat ghal hlas ta' dawn il-kambjali li maturaw Peress illi dan l-ammont huwa cert, likwidu u dovut u l-konvenut m'ghandux eccezzjonijiet x'jghati ghat-talba attrici; Jghid il-konvenut ghar-ragunijiet premessi prevja kwalsiasi dikjarazzjoni necessarja u opportuna ghaliex din il-Qorti m'ghandhiex: Tghaddi biex taqta u tiddeciedi bid-dispensa tas-smigh tal-kawza ai termini tal-Artikoli 167-171 tal-Kodici tal-Organizazzjoni u Procedura Tiddikjara illi l-kambjali li kopja vera taghhom hija hawn annessa bhala dokument mmarkati minn JC20 sa JC91, maturaw ghal hlas mill-konvenut Tikkundannah ihallas l-ammont komplessiv ta' disgha u sittin elf, hames mija u hamsa u sebghin lira maltin(LM 69,875) rapprezentanti l-valur ta' mija u wiehed u erbghin kambjala ffirmati u accettati mill-konvenut hawn annessi u markati minn JC20 sa JC91 u li lkoll jammontaw ghal hlas kif fuq inghad flimkien mal-imghaxijiet legali dekoribblimid-data tal-maturita relattiva ta' kull kambjala rispettiva sal-pagament effettiv Bl-ispejjez u l-konvenut ngunt ghas-subizzjoni. Rat il-lista tax-xhieda u d-dokumenti annessi maċ-ċitazzjoni. Rat illi waqt l-ewwel seduta tat-12 ta' Diċembru 20001 deher il-konvenut li talab lil din il-Qorti diversament preseduta sabiex jitħalla jikkontesta l-kawża li ġiet istitwita bil-proċedura tal-giljottina. L-attur oppona għal din it-talba. Rat illi b'sentenza datata 22 ta' Ġunju 20012 l-Qorti laqgħet it-talba tal- konvenut u awtorizzatu jressaq in-Nota tal-Eċċezzjonijiet tiegħu. Rat in-Nota tal-Eċċezzjonijiet tal-konvenut tas-27 ta' Ġunju 20013 permezz ta' liema ressaq is-segwenti eċċezzjonijiet – Illi fl-ewwel lok huwa eccepit illi l-kambjali originali –allura mhux kopji awtentikati tal-istess - ghandhom jigu ppresentati mill-attur u ghandhom jifformaw parti mill-atti ta' din l-kawza biex tigi skansata l-possibilita' illi tali kambjali jigu girati favur it-terzi matul il-pendenza ta' din il-kawza u jkunu b'dan il-mod jikkostitwixxu kreditu favur tali terzi kontra l-eccipjent. Illi l-kambjali meritu tal-kawza huma nulli billi ma humiex korrettament Illi l-kambjali meritu tal-kawza huma nulli billi l-imsemmija kambjali gew accettati seww mill-eccipjent u kif ukoll mill-attur, b' mod illi l-identita' korretta tal-accettant tal-kambjali ma tirrizultax formalment u inekwivokament mill-istess Illi bi ftehim bejn il-kontendenti, l-imsemmija kambjali gew kostitwiti bhala garanzija ghall-ezekuzzjoni mill-eccipjent ta' certi obbligazzjonijiet favur l-attur illi jew gew gja ezegwiti minnhu jew altrimenti ma baqghux ezegwibbli minhabba Illi ghalhekk l-imsemmija ma ghadhomx jikkostitwixxi titolu ta' hlas u t-talba odjerna tal-attur ghall-hlas tal- imsemmija kambjali bi ksur ta' ftehim car f' sens kuntrarju, huwa fih innifisu L-eccipjent istitwixxa kawza fl-ismijiet inversi (citazzjoni numru 2809/00JRM) sabiex jigi dikjarat illi l-import ta' numru ta' kambjali accettati mill-eccipjent, komprizi dawk meritu ta' din il-kawza, ma humiex pagabbli u li l- imsemmija kambjali ghandhom jigu ritornati mill-attur odjern (konvenut fil- Jigi rilevat illi skond il-gurisprudenza prevalenti f'tali cirkostanzi, dina l-Onorabbli Qorti ghandha tissoprassjedi sakemm l-ezitu tal-kawza hekk istitwita mill-eccipjent jkun maghruf. Altrimenti t-talbiet attrici ghall-hlas tal-kambjali jigu michuda f'din l-istanza. Illi l-imsemmija kambjali gew accettati mill-eccipjent u konsenjati lill-attur bhala konsiderazzjoni tat-trasferiment ta' gid mill-attur lill-istess eccipjent kompriz l-ihsma tas-socjeta' illi allura kienet topera lis-stazzjoni Live FM. gid ma giex assenjat in toto lill-eccipjent u dak effettivament assenjat lill- eccipjent gie eventwalment ritornat lill-attur. Ghalhekk huwa manifestament doluz illi l-attur jittenta jikseb il-hlas ta' korrispettiv illi ma huiex dovut, propju ghaliex dak illi ghalih gie stipulat tali korrispettiv baqa' fil-pussess tal-istess Salvi eccezzjonijiet ohra. Rat illi l-kawża odjerna hija konnessa ma' u qed tinstema' kontestwalment mal- proċeduri Ċit Nru 970/00 fl-ismijiet Joseph Azzopardi Camilleri vs Joseph Toscano u l- proċeduri Ċit Nru 2325/00 fl-ismijiet Joseph Toscano et vs Joseph Azzopardi Camilleri et. Rat il-provi mressqa f'dawn it-tlett kawżi u s-sottomissjonijiet li saru dwarhom. Rat li dawn il-proċeduri tħallew kollha għall-lum għas-sentenza. Rat l-atti kollha tagħhom. Ikkunsidrat: Fil-kawża odjerna l-attur qed jitlob lill-Qorti tikkundanna lill-konvenut għall- ħlas tal-ammont ta' €162,764.96 (Lm69,875.00) rappreżentanti l-valur ta' mija u wieħed u erbgħin kambjala ffirmati u accettati mill-istess konvenut u li lkoll immaturaw għall-ħlas. Dan flimkien mal-imgħaxijiet legali mid-data tal- maturita' relattiva sad-data tal-pagament effettiv. Fil-kawża Ċit Nru 970/00 l-attur qed jitlob lill-Qorti tikkundanna lill-konvenut għall-ħlas tal-ammont ta' €49,499.18 (Lm21,250.00) rappreżentanti l-valur ta' erbgħin kambjala ffirmati u accettati mill-istess konvenut u li lkoll immaturaw għall-ħlas. Dan flimkien mal-imgħaxijiet legali mid-data tal-maturita' relattiva sad-data tal-pagament effettiv. Minn naħa tiegħu, Joseph Toscano, konvenut fiż-żewġ kawżi irrespinġa tali pretensjonijiet bħala nfondati fil-fatt u fid-dritt. Dan peress li fil-fehma tiegħu l- imsemmija kambjala ma kinux għadhom jikkostitwixxu titolu ta' ħlas kif intiż oriġinarjament iżda ġew kostitwiti bħala garanzija għall-eżekuzzjoni mill-istess konvenut ta' ċerti obbligazzjonijiet. Sussegwentement, l-istess Joseph Toscano u s-soċjeta' Kiss Live FM Ltd intavolaw l-proċeduri kontra Joseph Azzopardi Camilleri u Grima Communications Ltd (Ċit Nru 2325/00) permezz ta' liema talbu lill-Qorti tiddikjara li l-kambjali kollha aċċettati minn Toscano ma għadhomx jikkostitwixxu titolu ta' ħlas favur Joseph Azzopardi Camilleri et iżda biss garanzija ta' twettieq u l-eżekuzzjoni tal-obbligi gravanti lil Toscano skont il-ftehim tat-2 t'April 1996. Joseph Toscano et talbu wkoll lill- Qorti sabiex tillikwida l-obbligi residwali naxxenti mill-ftehim appena msemmi u gravanti lil Toscano et li għadhom ma ġewx esegwiti minnhom u okkorrendo wara li tagħmel dan il-Qorti tawtorizza lil Joseph Azzopardi Camilleri et sabiex iżommu bħala garanzija kontra l-eventwali inadempjenza ta' Toscano f'tali obbligi, dawk il- kambjali li jiġu appożitament identifikati minn din l-istess Qorti. B'effett ta' din l-aħħar talba, Joseph Toscano et talab lill-Qorti tordna lil Azzopardi Camilleri et sabiex jirritornawlu l-kambjali hekk aċċettati mill-istess Toscano u li għadhom fil- pussess ta' Azzopardi Camilleri et u li dawn ma jiġux awtorizzati mill-Qorti li jżommu fil- pussess tagħhom b'effett tat-talba preċedenti. Toscano et talbu wkoll lill-Qorti tinibixxi lill-konvenuti f'dik il-kawża milli jagħmlu użu mill-kambjali mħollija fil-pussess tagħhom minn din il-Qorti bħala pretensjoni ta' ħlas jew altrimenti milli jaġġirawhom favur terzi ħlief skont il-kundizzjonijiet stabbiliti mill-Qorti. Għal din il-kawża kontrih Joseph Azzopardi Camilleri et irribatta fost oħrajn li kien Toscano stess li aċċetta dawn il-kambjala għal konsiderazzjoni ta' ftehim ġdid li sar fit-2 Inoltre, talba għal ordni ġudizzjarja għar-ritorn tal-kambjalijiet hija inammissibbli għaliex hija kontradittorja għat-talba l-oħra li saret biex il- konvenuti jiġu awtorizzati jżommu uħud mill-kambjaliet bħala garanzija kontra l-eventwali inadempjenza ta' l-attur4. Fl-atti tal-kawża Ċit Nru 2325/00 il-konvenut Joseph Azzopardi Camilleri et ressaq kontro- talba5 permezz ta' liema talab lill-Qorti tiddikjara li l-attur rikonvenzjonat huwa responsabbli għal danni tat-telf ta' dħul sofferti mill-konvenut Joseph Azzopardi Camilleri meta l-attur ma riedx jew ma setax ikompli jħaddem il-kuntratt tat-2 ta' Frar 1995; għal dawk il-pagamenti mensili li kienu dovuti u li sal-mument tar-rexissjoni tal- kuntratt kienu għadhom ma ġewx onorati mill-attur; id-danni kollha li l-attur lis- soċjeta' konvenuta waqt li kien qiegħed jamministra hu; u danni għal ħsara u serq ta' apparat tal-kumpanija minn nies li kienu jgawdu l-fiduċja tiegħu waqt li kien qiegħed imexxi l-kumpaniji hu. L-atturi ressqu l-eċċezzjonijiet tagħhom għat-talbiet rikonvenzjonali tal- konvenuti fejn qajmu l-preskrizzjoni tal-azzjoni għall-ħlas tad-danni u fil-mertu ċaħdu li huwa kien ikkawża d-danni allegati. Anzi huma saħqu li kwalunkwe danni talvolta sofferti mill-konvenuti kienu kawżati minnhom stess kemm direttament kif ukoll għax poġġew lill-atturi fl-impossibilita' li jieħdu dawk il- miżuri meħtieġa sabiex id-danni eventwalment sofferti jiġu prevenuti6. B. EĊĊEZZJONIJIET PRELIMINARI Kemm fil-kawża odjerna (u b'mod identiku anke fil-kawża Ċit Nru 970/00) tressqu xi eċċezzjonijiet ta' natura preliminari li għandhom għalhekk jiġu trattati u deċiżi qabel kull kunsiderazzjoni oħra. Fl-ewwel eċċezzjoni preliminari tiegħu l-konvenut jargumenta li għandhom jiġu preżentati l-kambjali oriġinali mill-attur sabiex jiffurmaw parti mill-atti tal- proċeduri sabiex tiġi skansata l-possibilita' li tali kambjali jiġu ġirati favur terzi matul il-pendenza tal-kawża u jkunu b'dan il-mod jikkostitwixxu kreditu favur tali terzi kontrih. Il-Qorti tqis li din l-eċċezzjoni hija nfondata fil-fatt u fid-dritt. Il-liġi ma tesiġix il-preżentata tal-oriġinal tal-kambjala b'mod obbligatorju fl-atti tal-proċeduri fil-Qrati. Inoltre jirriżulta - u ma nġibitx prova kuntrarja għal dan – li l-kambjala in kwistjoni jinsabu għand l-attur. hekk - Dwar il-possibilta' sollovata mill-konvenut li dawn il-kambjala jistgħu jiġu ġirati favur terzi bil-konsegwenza li dawn l-istess terzi jakkwistaw l-Qorti tirreferi għall artikolu 194 tal-Kodiċi tal-Kummerċ (Kap 13 tal-Liġijiet ta' Malta) li jipprovdi "Bla ħsara tal-każ imsemmi fl-artikoli 201 u 202, id-debitur mhux obbligat iħallas il-kambjala ħlief kontra l-kunsinna tagħha bl-irċevuta kif imiss." Dan ifisser li l-ħlas tal-kambjala jista' jsir darba biss ladarba skont il-liġi mal-ħlas tal-kambjala d-debitur għandu l-jedd li jirċievi l-kunsinna tal-kambjala. l-preokkupazzjoni avvanzata mill-konvenut dwar pretensjonijiet ta' terzi marbuta mal-kambjala mertu ta' dawn il-proċeduri ma treġix. Issir referenza għall-każ Michael Angelo Farrugia Drakard vs Joseph Agius Simler deċiż fid-29 ta' Jannar 2010 fejn ingħad hekk - "Biex wieħed imexxi azzjoni bażata fuq kambjala, mhux meħtieġ sine qua non li l-oriġinal tal-kambjala tiġi esebita fl-atti tal-kawża; l-importanti hu li l-Qorti tkun sodisfatta li l-kambjala teżisti u tkun f'idejn l-attur...... Il-biża li qajjem il-konvenut fis-sens li, mill-atti ma kienx jirriżulta jekk il- kambjala ġietx ġirata, u allura jekk jiġi kkundannat iħallas fuq dawn l-atti, jista' jiġi mitlub jerġa'jħallas mit-terz li favur tiegħu setgħet jew tista' tiġi ġġirata l- kambjala, hija legalment bla bażi, għax debitur fuq kambjala għandu dritt jinsisti li mal-ħlas, jingħata lura l-kambjala (Artikolu 194 tal-Kodiċi tal-Kummerċ) u allura l-liġi stess tipprovdi li l-ħlas fuq kambjala jsir darba biss u lill-portatur tal-istess; il-liġi fil-fatt trid li min jitlob ħlas ta' kambjala ried jippreżenta l-istess." L-eċċezzjoni għalhekk sejra tiġi miċħuda. Fit-tieni u t-tielet eċċezzjoni preliminari tiegħu l-konvenut jissolleva n-nullita tal-kambjali mertu tal-kawża għaliex fil-fehma tiegħu dawn mhumhiex korrettement datati kif ukoll għax ġew aċċettati sew mill-konvenut odjern kif ukoll mill-attur b'mod li l-identita' korretta tal-aċċettant ma tirriżultax formalment u inekwivokabilment mill-istess kambjala. Anke dawn l-eċċezzjonijiet jirriżultaw infondati fil-fat u fid-dritt. Fl-ewwel lok il-konvenut ma ressaq ebda prova li turi b'liema mod dawn il- kambjala mhumhiex datati kif suppost, u fit-tieni lok l-aċċettazzjoni tal-kambjala tirriżulta ampjament mill-kambjali nfushom. Di piu' huwa ironiku u saħansitra kontradittorju kif il-konvenut ressaq dawn iż-żewġ eċċezzonijiet marbuta mal- allegata nullita' tal-kambjala meta mbagħad huwa stess, fil-kawża Ċit Nru 2325/00 intavola proċeduri u avanza pretensjonijiet proprju fuq dawn l-istess It-tieni u t-tielet eċċezzjoni preliminari sejrin għalhekk jiġu miċħuda. Ċ. Fuq ammissjoni tiegħu stess l-attur kien ippropona l-kawża bħala sempliċiment actio cambiaria fejn allura talab lill-Qorti li wara li teżamina l-eżistenza tal- kambjala mertu tal-proċeduri tordna l-infurzar tagħhom permezz tal-ħlas dovut. Fl-ewwel lok u dwar il-prinċipji ġenerali in materja ingħad hekk fil-każ Michael Attard Ltd vs Raymond Hazouri et deċiż 7 ta' Mejju 2018 - "Dwar l-eċċezzjonijiet li jistgħu jingħataw f'kawża ta' din ix-xorta, l-artikolu 198 tal-Kodiċi tal-Kummerċ jaqra hekk: "(1) L-eċċezzjonijiet li huma personali għall-pussessur tal kambjala ma jistgħux idewmu l-ħlas tagħha, jekk ma jkunux likwidi u li jistgħu jinqatgħu malajr fil- kawża li tkun miexja. (2) Jekk dawn l-eċċezzjonijiet ikunu jinħtieġu eżami fit-tul, is-smigħ tagħhom isir f'kawża għaliha, u, sadanittant, il-kundanna għall-ħlas tal-kambjala, bil- garanzija jew mingħajrha, skont ma jidhrilha l-qorti, m'għandhiex tkun L-artikolu sussegwenti jiddisponi hekk: "Ma tistax issir oppożizzjoni għall-ħlas ta' kambjala ħlief fil każ ta' telf tal- kambjala jew ta' falliment tal-pussessur." Fil-ġurisprudenza tal-Qrati tagħna nsibu żewġ linji ta' ħsieb dwar dawn l- artikoli tal-liġi. Fil-każ ta' Guillaumier Industries Ltd vs Victor Zammit inguanez et mifsud grech minn din il-Qorti diversament presjeduta fl-4 ta' Diċembru 1998, intqal hekk dwar l-actio "Illi a bazi ta' dan l-Artikolu ġie deċiz li l-iskop tal-ligi huwa carissimu. Il-kawża proposta a bażi ta' kambjala għandha tiġi mill-Qorti trattata bl-akbar ċelerita Il-Kambjala hija proprju l-istrument kummerċjali nventat biex appuntu jassigura din il-ħeffa u l-għaġla fiċ-ċirkontrazzjoni tal-krediti u d-dejn u sabiex tirrispetta u kemm jista jkun tiggarantixxi li l-proċessi kummerċjali jkunu animati mill istess esiġenzi. Biex tassigura din iċ-ċelerita, l-liġi tiffrena l-eċċezzjonijiet li jistgħu jingħataw kontra l-posessur tal-kambjala biex dawn ma jittardjawx il-kanonizazzjoni ta' import ta' kambjala. Tammetti eċċezzjonijiet biex meta dawn ikun ta' faċli soluzzjoni " (Qorti tal-Kummerc per Imh. Dan isir peress li skond kif gie affermat fis-sentenza "Charles kelly noe vs Joseph Healey kelly noe" (Qorti tal-Kummerċ deċiża nhar il-15 ta' Novembru 1993 per "Appena kambjala tiġi ammessa, tiġi krejata obligazzjoni ad hoc, għal kollox indipendenti u separata minn kwalunkwe obbligazzjoni li setgħet ipprecedietha. Għalhekk f'kawza bhal din, l-eċċezzjonijiet ammissibli huma ġeneralment limitati għall-kambjala nnifisha u bħala regola m'ghandhomx jiġu permessi eċċezzjonijiet li jikkoncernaw obligazzjonijiet preċedenti." Fin-noti tiegħu, il-Professur Tas-Sliema jispjega li: Fid-deċiżjoni tagħha fl-ismijiet Adrian Chesworth noe vs Marco Abdilla Cunningham tad-9 ta' Frar 2001, il-Qorti tal-Appell qalet hekk: "Issa filwaqt li hu minnu illi "l-eċċezzjonijiet personali huma opponibbli għall- possessur tal-kambjali li qed jitlob il-ħlas tagħha u jistgħu jirrigwardaw tant l- oriġini tal-obbligazzjoni kemm l-eżerċizzju tagħha" (Vol XXX pIII p499), u dan a vantagg tal-konvenut kjamat biex jonora l-kambjala, kellu jkun ovvju li l-oġġett tal-azzjoni kambjarja ma setax u ma għandux ikun konfuż mal-oġġett li kien jifforma l-obbligazzjoni naxxenti minn negozju u li ta lok għal ħruġ tagħa. Il-liġi stess proprju bl-insistenza fuq l-awtonomija ta' l-azzjoni kambjarja u bil- limitazzjoni tal-eċċezzjonijiet li setgħu jingħataw għaliha, kif ukoll bl-insistenza fuq l-ispeditezza fid-determinazzjoni tal-azzjoni, kienet tiddistingwi u ssalva n- negozju oriġinali li jibqa' soġġett għal verifika u kontestazzjoni, anke wara li tkun ġiet onorata l-kambjala b'konsegwenza tal-eżekuzzjoni tas-sentenza fuqha mogħtija." Fil-każ fl-ismijiet Integrated Electronics Limited vs Goldkraft Limited deċiża mill-Qorti tal-Appell Inferjuri fil-25 ta' Frar 2004 intqal hekk: "Issa skond il-prattika kostanti ta' dawn il-Qrati l-hlas tal kambjali li tkun aċċettata u skaduta tiġi dejjem ordnata meta l-eċċezzjonijiet ikunu tali li jeħtieġu indagini twila, salvi l-kawteli li l-Qorti jidrilha opportuni, kompriż li tirriżerva l- eċċezzjonijiet għal kawża separata. Jibqa' pero` vitali l-Art 198 (2) tal-Kodiċi tal-Kummerċ l-kundanna għall-ħlas tal-kambjala, bil-garanzija mingħajrha, m'għandhiex tkun imdewma. Jirriżulta mill-Artikolu 199 tal-Kodiċi tal-Kummerċ illi l-liġi tikkonsenti in via eċċezzjonali l-opposizzjoni għall-ħlas tal-kambjala fil-każ ta' telf tal-kambjala jew ta' falliment tal-possessur. Il-ġurisprudenza mbagħad weriet ukoll illi l-Qorti għandha d-dover tinvesti eċċezzjonjijiet li jolqtu l-eżistenza tal-kambjali stess. partikolari dawk rigwardanti l-kunsens ta' l-aċċettant, ad exemplum, id-dolo Kummerċ, 8 ta' Ottubru 1974). Eċċezzjonijiet oħra ammessi li jinstemgħu u jiġu trattati fl- istess ġudizzju tal-azzjoni kambjarja huma l-uzura (Vol XXIX pIII p319) u anke l-kompensazzjoni (Vol XXX pII p499), basta li din tkun tista' tigi Bugeja et, deċiża fit-28 ta' Marzu 2008: "Indiskutibilment, l-azzjoni kambjarja tiddependi esklissivament mill-pussess tal-kambjali jew kambjalijiet u hi għalhekk diretta biex iġġib in ġudizzju d-dritt inkorporat fil-kambjali nnifisha in forza ta' l-awtonomija tagħha. Isegwi li r- raġuni tat-talba b' din l-azzjoni tirrigwarda pretiza bażata fuq il-vinkolu emerġenti mill-kuntest, letterali u astratt, tal-kambjali fejn l-oġġett immedjat tagħha hu dak tal-ħlas ta' l-import tal-kambjali. Hu dan li jiddistingwiha mill- azzjoni ordinarja in kwantu f' din ta' l-aħħar l-oġġett ta' l-azzjoni hu identifikat b' riferiment għar-rapport negozjali interkorrenti bejn il-partijiet. Veru li dan l- istess negozju sottostanti hu kollegat mal-kambjali emessa imma dan, se mai, jagħti lok għall-ġudizzju in via ordinarja bid-dixxiplina tipika ta' din l-azzjoni." Madankollu, kif diġa' ġie espress mill-Qorti tal-Appell fis-sentenza tagħha tal-31 ta' Jannar 2003 fil-kawża odjerna, il-vertenza bejn il-partijiet ma setgħetx titqies sempliċistika daqs kemm ta x'jifhem l-attur fiċ-ċitazzjoni tant li, kif ingħad, l-atti ġew rimandati quddiem din il-Qorti diversament preseduta sabiex il-konvenut jingħata l-opportunita' li jressaq l-eċċezzjonijiet tiegħu. Ta' l-istess ħsieb kienet din il-Qorti diversament preseduta fil-proċeduri konnessi Ċit Nru 2116/00 fejn fis-sentenza tagħha tat-22 ta' Ġunju 2001. Mill-atti tat-tlett kawżi konnessi jirriżulta li permezz ta' żewġ skritturi datati 2 ta' Frar 1995 ("Agreement" 7 u "side letter" 8) il-kontendenti qablu li Azzopardi Camilleri jgħaddi lil Toscano l-assi u d-djun tal-istazzjon tar-radju Live FM u l-ġestjoni tiegħu, kif ukoll l-ishma kollha ta' Grima Communications Company Ltd. veru l-ħlas u kundizzjonijiet oħra hemm msemmija. Dan il-ftehim kellu jkopri sitt snin bejn it-2 ta' Frar 1995 u t-3 ta' Frar 2001. B'rabta ma' dan il-ftehim u l-ammonti stipulati fihom, il-partijiet iffirmaw numru ta' kambjala li ġew aċċettati mill-konvenut a favur l-attur. Is-somma totali tal- kambjali kienet ta' Lm123,000 (€286,512.93). Madankollu ftit aktar minn sena wara, u ċioe' fis-16 ta' Marzu 1996, il-konvenut kiteb lill-attur9 fejn iddikjara li huwa ma kienx f'qagħda li jkompli jħaddem il- ftehim ta' bejniethom milħuq fit-2 ta' Frar 1995. Huwa talab għalhekk li tali ftehim jiġi xolt b'effett immedjat. Biex jagħmel tajjeb għall-perjodu meta l-attiv u l-passiv tal-istazzjon tar-radju kien isejjaħ lilu u bħala garanzija għall- pagamenti dovuti sa tmiem il-ftehim huwa ħalla għad-dispożizzjoni tal-istess attur il-kambjali li kien tah mal-kuntratt. 7 Proċess Nru 2116/00 fol 96 et seq 8 Proċess Nru 2116/00 fol 98 et seq 9 Proċess Nru 2325/00 fol 86 B'ittra datata 26 ta' Marzu 199610 l-attur, f'isem Grima Communications Company Ltd aċċetta din it-talba u għalhekk iddikjara li l-ftehim tat-2 ta' Frar 1995 kellu jiġi meqjus terminat fis-26 ta' Marzu 1996. L-attur infurmah ukoll li 'l quddiem, meta l-accountants ikunu ħadmu l-accounts li hemm neqsin u jkunu vverifikaw l-inventarju, huwa kien ser jibgħat lill-avukat tal-konvenut lista ta' pagamenti li kellhom isiru mill-istess konvenut bejn it-2 ta' Frar 1995 u dakinhar, u li huma dovuti, kif ukoll lista ta' proprjeta' tal-kumpanija li tirriżulta nieqsa. Fit-2 t'April 199611 il-partijiet iffirmaw ftehim li fih elenkaw il-pendenzi li rriżultaw wara x-xoljiment tal-ftehim tat-2 ta' Frar 1995. Dan il-ftehim infatti kien intiż li jkopri l-perjodu mit-2 ta' Frar 1995 sal-31 ta' Marzu 1996. klawsola 9 sar qbil ukoll li l-kambjala kellhom jinżammu, presumibilment mill- attur u l-kumpanija tiegħu, sakemm ikun hemm settlement sħiħ ta' dawn il- Din il-klawsola tgħid hekk – Il-pussess u t-tmexxija tal-istazzjon tar-radju reġgħu għaddew għand l-attur u l- kumpanija tiegħu. Fil-fehma tal-Qorti huwa kruċjali għar-riżoluzzjoni tat-tlett vertenzi quddiemha li qabel xejn tiġi determinata l-portata tal-ftehim li sar bejn il-partijiet fit-2 ta' Dan peress li l-effetti ta' tali ftehim jimpinġu direttament fuq il- pożizzjonijiet meħuda mill-kontedenti fit-tlett kawżi u ċioe' minn naħa waħda l- bażi tal-azzjoni attriċi li tinsisti li tirċievi l-ħlas tal-import tal-kambjali kif indikat fiċ-ċitazzjoni u minn naħa l-oħra d-difiża tal-konvenut li jinsisti li l-azzjoni kif proposta mill-attur ma tistax tirnexxi peress li in vista tal-ftehim tal-1996 l-għan 10 Proċess Nru 2116/00 fol 115 11 Proċess Nru 2116/00 fol 100 msemmija. tal-kambjala tbiddel u flok titolu ta' ħlas saru jservu bħala garanzija għal kwalunkwe inadempjenza tal-obbligi assunti mill-istess konvenut fl-iskrittura In linea ta' prinċipji ġenerali ingħad hekk fil-każ Golden Bun Manufacturing Co. Ltd vs Korporazzjoni Maltija għall-Intrapriża et deċiż fis-26 ta' "Dritt Il-Qorti ser tenunzja xi prinċipji legali applikabbli li f'materja kontrattwali jagħmel li l-ftehim hu liġi għall-partijiet kontraenti (Art. 992(1) Kodiċi Ċivili; ara "Carmelo Millo noe vs Fr. S. Cachia et noe" (A.K. deċiża fis-16 ta' Lulju 1973); Il-prinċipju kardinali li jirregola l-istatut tal-kuntratti jibqa' dejjem dak li l- vinkolu kontrattwali għandu jigi rispettat u li hi l-volonta` tal-kontraenti kif espressa fil-konvenzjoni li kellha tipprevali u trid tiġi osservata. ("Gloria mart Jonathan Xuereb k/a StJames-Boyde et vs L-Arkitett u Nġineer Ċivili Anthony Miceli Bilardo" – App Ċiv. Deċiża fil-5 ta' Ottubru 1998). L-applikazzjoni ta' din id-dispożizzjoni, minkejja l-konsegwenzi iebsa li jistgħu jinsiltu minnha fil-prattika, ġejja mir-rispett li jrid jingħata lill-prinċipju li ftehim validu bejn il-partijiet għandu s-saħħa ta' liġi bejniethom (pacta sunt servanda), u l-ebda Qorti m'għandha tindaħal fi ftehim bħal dan diment li dak il- ftehim ma jkunx milqut b'xi difett li jġibu ma jiswiex. Madankollu, llum huwa aċċettat li l-applikazzjoni tar-regola minsuġa f'Kap 16 trid tiġi nterpretata wkoll fid-dawl ta' prinċipju ieħor ewlieni tad-dritt jiġifieri li l-kuntratti jiġu esegwiti in bona fede. L-Artikolu 993 tal-Kap 16 jiddisponi: "Il-kuntratti għandhom jigu esegwiti bil-bona fidi, u jobbligaw mhux biss għal dak li jingħad fihom, iżda wkoll għall-konsegwenzi kollha li ġġib magħha l- obbligazzjoni skont ix-xorta taghha, bl-ekwita`, bl-uzu jew bil-ligi". Fil-kawża, Mark Montagno Bozzone et Vs Joseph Shawky et – Qorti Appell moghti fis- sena 2011, il-Qorti kkwotat is-sentenza tal-Qorti ta' l-Appell fejn qalet li: ".....il-prinċipju jibqa' l-istess, ċjoe` dak tal-liberta` kuntrattwali bil-korollarju tiegħu li l-eċċezzjonijiet għal dik il-liberta` m'għandhomx jiġu estiżi li hemm mil- limiti tal-liġi li tistabilixxi l-eċċezzjoni.....Il-Kodiċi Ċivili li jagħti lill-kuntratti l-aqwa magħmulin liġi, ċjoe` l-liġi tal-partijiet, il-mezz u l-miżura tal-indipendenza personali tagħhom fil-kamp kontrattwali, u li ma jistgħux jiġu mħassra ħlief bil-kunsens ta' xulxin jew għal raġunijiet magħrufin fil-liġi." Dwar dan il-ftehim tal-1996 Joseph Azzopardi Camilleri xehed hekk12 - is-saħħa tal-liġi il-liġi "U kitibli, talabni biex nieħu lura l-istazzjon u qalli, wara li jiena wwornjajtu serjament fuq id-danni u hu aċċetta, aċċetta, qal illi riedni nieħu lura l-istazzjon, u bil-kambjal li kelli f'idi kien se jħallihomli hemmhekk biex jagħmlu tajjeb għall- ispejjeż, għal dak li kellu jħallas u ma ħallasx, għall-ħsarat li setgħu saru, għal xi serq li kien hemm, u l-affarijet li ma jirriżultawx direttament mit- transazzjonijiet kummerċjali." Dwar dan l-istess ftehim il-konvenut Joseph Toscano xehed li13 - Skont il-ftehim, Azzopardi Camilleri żamm fil-pussess tiegħu d-diversi kambjali illi jiena kont tajtu biex inħallas għall-akkwist tal-istazzjon u għas-servizzi tiegħu ta' Biss huwa ċar mill-istess skrittura illi l-imsemmija kambjali baqgħu fil-pussess tiegħu mhux bħala titolu ta' ħlas iżda biss biex jiġi żgurat illi jiena nwettaq dak kollu illi jiena kont assumejt fl-istess skrittura." 12 Proċess Nru 2116/00 fol 154 13 Proċess Nru 970/00 fol 107 Xehed ukoll Dr Joseph Beeston Pace li fl-epoka kien jippatroċina lil Joseph Toscano u kien anke nvolva ruħu f'dan il-ftehim imsemmi. "....għall-ħabta ta' Marzu tal-1996, jien kont assumejt il-patroċinju ta' Joe Toscano, f'kawża kriminali li kellu quddiem il-Qorti tal-Maġistrati. nippatroċinah, kien għadu kemm ġie revokat il-ħelsien mill-arrest tiegħu, u kien rekoverat il-ħabs.....Dak iż-żmien li jien bdejt nippatroċinja lil Joe Toscano, kien qed jiġġestixxi ir-radio magħruf bl-isem ta' Live FM, u dan b'mandat mingħand Joe Azzopardi Camilleri li kien id-Direttur ta' Grima Communications li kienet tmexxi l-Live Ix-Xewkija diffikultajiet li kien qed ikollu, Joe Toscano ħass li ma setax ikompli jonora l-ftehim li kellu ma' Grima Communications...negozjati mas-Sur Azzopardi Camilleri, biex Joe Toscano jinħall mill-ftehim li kellu. il-ħabs, in-negozjati kont immexihom jien, u kont għamilt fil-perjodu niġri minn Għall-Kafe' f'Paceville għal fejn kien ikun hemm Joe Azzopardi Camilleri, għall-ħabs fejn ken Bin-negozjati, is-Sur Joseph Toscano kien kiteb ittra lis-Sur Joe Azzopardi Camilleri datata 16 ta' Marzu 1996....u li minnha, Joe Toscano kiteb lis-Sur Azzopardi Camilleri li kien ser jinħall mill-ftehim. Meta saret dik l-ittra, imbagħad sar il-ftehim li hu esebit a fol 12 tal-proċess. Dan id-dokument a fol 12 iżjed milli huwa ftehim, huwa agreement fuqhiex il-partijiet qablu. Jekk niftakar sew, kien fadal outstanding issue li m'għandux x'jaqsam mal-Live FM, imma mal-bejgħ tal-"Għall-Kafe'", stabbiliment f'Paceville. Is-Sur Toscano kien għadda wkoll kambjali lil Joe Azzopardi Camilleri, to secure l-obbligazzjonijiet li assuma skont dan il-ftehim. Niftakar li l-Bills of exchange ma ħarġux dakinhar li sar il-ftehim. Dawk il- kambjaliet kienu jeżistu qabel. Imma kif jidher mill-ittra tas-16 ta' Marzu 1996, is-Sur Joe Toscano, kien aċċetta li dawn il-kambjaliet jibqgħu a dispożizzjoni tas-Sur Joe Azzopardi Camilleri biex jagħmlu tajjeb għall-obbligazzjonijiet li kien qed jassumi s-Sur Toscano fuq dan il-ftehim. A fol 13 u 14 tal-proċess, hemm żewġ listi. 14 Proċess 2325/00 a fol 88 et seq Waħda ntestata Grima Communications, u l-oħra ntestata Mr Toscano. il-listi jindikaw l-obbligazzjonijiet li assumew fuqhom il-partijiet wara li sar dan il-ftehim. Dawk l-affarijiet li huma llistjati taħt Grima Communications, huma l- obbligazzjonijiet li assuma Joseph Azzopardi Camilleri, u li kwindi ma kellux x'jaqsam magħhom Joe Toscano. Filwaqt li l-lista li hemm taħt l-isem ta' Mr Toscano, huma l-obbligazzjonijiet li assuma Mr Toscano u li jibqa' jħallas hu nonostante t-terminazzjoni tiegħu ma' Grima Communications. obbligazzjonijiet oħra li kien qed jassumi ai termini tal-ftehim li jinsab a fol 12 tal-proċess. Għalxiex kienu nħarġu l-kambjali oriġinarjament, ma nafx għax ma kontx involut, dak iż-żminijiet. Naf li kienu jeżistu dawk il-kambjali maħruġin minn Joe Toscano a favur Joe Azzopardi Camilleri, pero' għaliex u f'liema kuntest inħarġu Il-kambjali, kif għedt kienu qegħdin iservu biex jagħmlu tajjeb għall- obbligazzjonijiet li assuma Joe Toscano fuq dan il-ftehim.....Għalhekk jekk is- Sur Joe Toscano jonora l-ftehim li assuma b'din l-iskrittura, il-kambjali ma jibqgħux eliġibbli għax dawk kienu bħala garanzija ta' dan il-ftehim, u għalhekk għall-fini ta' dan il-ftehim, dawk il-kambjali ma setgħux jibqgħu esegwibbli. kambjali kienu żgur jiggarantixu l-obbligazzjonijiet naxxenti minn dan il-ftehim. Jekk kienu jservu bħala garanzija għal xi obbligazzjonijiet oħra, ma nafx. nista' ngħid fuq dan il-ftehim, huwa li l-kambjali, Joe Azzopardi Camilleri kellu jżommhom bħala garanzija għall-pagament li assuma Joe Toscano, fuq dan il-ftehim. Għalhekk jekk Joe Toscano jkun sodisfatt b'dan il-ftehim, sakemm huwa knċernat dan il-ftehim, il-kambjali ma jibqgħux esegwibbli." Il-Qorti wara li rat il-provi u l-atti hija tal-fehma li huwa minnu li oriġinarjament u ċioe' bil-ftehim iffirmat fit-2 ta' Frar 1995, il-kambjali in kwistjoni kienu ntiżi li jservu bħala titolu ta' ħlas abbinati mal-ammonti pagabbli li kienu qablu dwarhom il-partijiet fil-ftehim imsemmi. Dan f'ċirkustanza fejn il-ġestjoni tal- istazzjon Live FM kienet għaddiet mill-attur lill-konvenut. kellhom iservu bħala korrispettiv ta' ħlas għat-trasferiment li sar bejn l-attur u l- konvenut b'dak l-istess ftehim. Madankollu jirriżulta wkoll li in vista' tal-iżviluppi li wasslu għall-ftehim li għamlu l-partijiet fl-1996, l-iskop ta' dawn il-kambjala tbiddel b'mod li huma bdew iservu bħala garanzija li magħha kien hemm marbuta l-ottempranza mal- obbligi li aċċetta li jwettaq il-konvenut fil-kawża. Jingħad ukoll li l-ġestjoni tal- istazzjon Live FM kienet reġgħet għaddiet għand l-attur u allura l- korrispettiv ta' dak li aċċetta l-konvenut permezz tal-kambjala reġa' lura għand l-attur. Dan kollu jwassal lill-Qorti biex tieħu konjizzjoni tar-raba' u l-ħames eċċezzjoni tal-konvenut. Ġjaladarba ġie stabbilit illi l-kambjala mertu tal-kawża odjerna iservu ormai ta' garanzija għall-eżekuzzjoni ta' obbligazzjonijiet assunti mill- konvenut bil-ftehim tal-1996, l-azzjoni kif impustata mill-attur ma tistax tirnexxi. Il-Qorti hawn tfakkar li hija trid tiddeċiedi l-każ biss skont il-parametri tal-kawża kif delineati minn dak mitlub fiċ-ċitazzjoni. Kif inghad fil-kaz Health Services Group Ltd vs Id-Direttur tal-Kuntratti et deciz fit-28 t'April 201715 - "Kif qalet din il-Qorti fil-kawża Micallef v. Mizzi, deċiża fil-24 ta' Frar, 2012: "Huwa prinċipju magħruf illi fl-għoti tas-sentenza l-Imħallef ċivili għandu joqgħod rigorożament fil-limiti tal-kontestazzjoni. Fuq kollox huwa għandu joqgħod strettament għat-termini tal-kawżali u tat-talba kif miġjuba fiċ- ċitazzjoni....ma huwiex leċitu li l-kawża tiġi maqtugħa fuq kawżali differenti minn dik espressa fiċ-ċitazzjoni. Kawżali kif espressa fiċ-ċitazzjoni ma tistax tinbidel tul it-trattazzjoni tal-kawża u l-Qorti għandha toqgħod u tkun konformi mat- termini tad-domandi kif espressi fiċ-ċitazzjoni. Li kieku dan ma jsirx, is-sentenza mogħtija tkun extra petita". Fid-dawl tas-suespost il-Qorti tqis li huwa wkoll doluż l-aġir tal-attur fil-kawża odjerna li, nonostante l-konsapevolezza li bis-saħħa tal-ftehim tal-1996 il- kambjali ma kinux għadhom jikkostitwixxu titolu ta' ħlas, huwa xorta ntavola l- kawża odjerna fejn addirittura ddikjara li l-ammont tal-ħlas tal-kambjala kien ċert, likwidu u dovut u talab li l-kawża tinqata' bil-proċedura tal-giljottina. Naturalment l-eżekuzzjoni o meno tal-obbligazzjonijiet assunti mill-konvenut odjern u l-effetti konsegwenzjali fuq l-import tal-kambjala involuti huma mertu tal-kawża konnessa 2325/00 u dawn l-aspetti għandhom jiġu trattati u deċiżi f'dawk il-proċeduri. Għalhekk, safejn kompatibbli ma' dak li appena ngħad, ir-raba' u l-ħames eċċezzjoni tal-konvenut sejrin jintlaqgħu. Għal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi - Tiċħad l-ewwel tlett eċċezzjonijiet tal-konvenut filwaqt li tilqa' l-bqija tal- eċċezzjonijiet tiegħu safejn kompatibbli ma' dak deċiż fis-sentenza; Tiċħad it-talbiet tal-attur; L-ispejjeż għandhom ikunu a karigu tal-attur ħlief għall-ewwel tlett eċċezzjonijiet li ġew miċħuda u li għandu jagħmel tajjeb għalihom il- Onor. Dr. Miriam Diaddetta LL.D. Alkout Almagour Victor Tanti Cassar Dep. Reġ.