IMHALLEF JOSEPH ZAMMIT McKEON Illum it-Tlieta 15 ta` Dicembru 2020 l-Kummissarju tal-Puilizja Il-Qorti : I. hekk :– Rat ir-rikors li kien prezentat fl-24 ta` Settembru 2019 li jaqra llli l-esponent gie interrogat mill-Pulizija Nappa nhar it-18 Illi l-kawza fil-konfront tal-esponent giet appuntata ghas-27 ta` Jannar 2014 quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti Istruttorja bl-esponent ikun akkuzat bir-reati kontemplati fl-Artikoli 18, 293, 294, 308, 309,310 u 127 tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta`Malta. Illi sal-gurnata tal-lum, u cioe` sitt (6) snin mill-bidu tal- proceduri penali fll-konfront tal-esponent, il-proceduri ghadhom fi stadju tal-provi tal-Prosekuzzjoni stante li l-Avukat Generali ghadu ma kkonkludiex l-istruttorja. Illi matul dawn l-ahhar sitt (6) snin kien hemm diversi seduti li ghal ragunijiet varji gew differiti, kif ser jigi ampjament spjegat matul dawn il-proceduri. tal- Prosekuzzjoni, il-Qorti harget ordni ta` frizar tal-assi tal-esponent skont l-Artikolu 23A tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta` Malta li sussegwentament giet sostitwita billi l-esponent offra garanzija bankarja li taghmel tajjeb ghall-allegat rikavat mir-reati lilu addebitati. tal-proceduri penali, fuq Illi sitt (6) snin wara li nhargu l-akkuzi, l-esponent ghadu ma nghatax l-opportunita` li jniedi d-difiza tieghu u dan unikament minhabba d-dewmien li hu dovut biss ghall-Prosekuzzjoni. Illi l-fatt li dawn il-proceduri ghadhom pendenti jgib mieghu diffikultajiet kbar ghar-rikorrenti kemm mil-lat personali u kif ukoll mil- lat ta` xoghol. Illi l-esponent ghandu kull interess li dawn il-proceduri jigu mitmuma u d-dewmien li gie kkawzat bl-ebda mod ma jista` jigi attribwit lilu. Illi ghar-ragunijiet premessi, tul il-perjodu ta` dawn is-sitt (6) snin id-dritt tal-esponent ghas-smigh xieraq fi zmien ragonevoli, sancit fl-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali hekk kif applikabbli bhala parli fil-Ligi Maltija bis-sahha tal-Kap. 319, kif ukoll fl-Artikolu 39(1) tal-Kostituzzjoni ta` Malta, gie lez. Ghaldaqstant l-esponent jitlob umilment lil din l-Onorabbli Qorti Tiddikjara illi t-trapass taz-zmien li l-intimati qeghdin jiehdu sabiex jaghlqu l-provi tal-Prosekuzzjoni fil-proceduri fl-ismijiet `Il-Pulizija vs Ian LawesWoodfield, u cioe` trapass ta` sitt (6) snin, huwa wiehed li qieghed imur kontra l-principju ta` smigh xieraq fi zmien ragonevoli sancit fl-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea kif ukoll fl- Artikolu 39(1) tal-Kostituzzjoni ta` Malta. Tordna lill-Avukat Generali sabiex jirrinvija ghal gudizzju l- atti quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti Istruttorja fl- ismijiet `ll-Pulizija vs lan Lawes` f`terminu qasir stabbilit minn din l- Onorabbli Qorti. Taghti dawk id-direttivi kollha sabiex jigu sanciti d-drittijiet fundamentali u kostituzzjonali tal-esponent kif protetti mill-istess Kostituzzjoni u Konvenzjoni inkluz l-ghoti ta` danni materjali u dawk mhux pekunjarji kif jigi pruvat u waqt it-trattazzjoni tal-kawza. Bl-ispejjez kontra l-intimati li minn issa huma ingunti ghas- subizzjoni. Rat ir-risposta li pprezentaw l-intimati fit-8 ta` Ottubru 2019 u li taqra hekk :- llli r-rikors kostituzzjonali jirrigwarda lanjanza dwar l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem u l-artikolu 39 tal- Kostituzzjoni minhabba allegat dewmien irragjonevoli fil-proceduri fl- ismijiet "ll-Pulizija vs. lan Falzon" li jinsabu quddiem il-Qorti tal- Magistati (Malta) bhala Qorti lstruttorja. llli huwa pacifiku kif konstatat anke mill-gurisprudenza lokali kif ukoll dik tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem li l- fatturi li principalment ghandhom jittiehdu in konsiderazzjoni sabiex jigi determinat jekk is-smigh ta` process eccediex il-parametri tas- smigh fi zmien ragjonevoli huma l-komplessita` tal-kaz, l-agir tal- partijiet fil-kawza u l-agir tal-awtorita` jew awtoritajiet relevanti - f`dan il-kaz l-agir ta` awtorita` gudizzjarja. Ghalhekk, skont il- gurisprudenza assodata kemm nostrali kif ukoll dik Ewropea, sabiex Qorti tasal ghal konkluzjoni dwar jekk kienx hemm ksur tad-dritt ta` smigh xieraq fi zmien ragonevoli, il-procedura gudizjarja mertu tal- allegazzjonijiet trid tkun ezaminata fl-assjem taghha u ma jistax ikun ezaminat biss element jew parti wahda minn din il-procedura. Il-kawza kriminali bdiet hames snin ilu fl-2014 u ma jidhirx li kien hemm xi nuqqasijiet lampanti mill-partijiet involuti li wassal ghal dewmien biex il-kawza tinstema fi zmien ragjonevoli u wisq inqas ma kien hemm nuqqas mil-esponenti. llli hu accettat illi ma hemm l-ebda`time limit`li Qorti trid bilfors tosserva fil-kors tal-proceduri quddiemha ghax altrimenti l- interessi tal-gudizza jigu pregudikati minhabba ghaggla zejda u inkonsulta. llli sabiex dina l-Onorabbli Qorti tkun tista` tikkonsidra b`mod serju t-talba tar-rikorrenti jrid jigi ppruvat illi mhux biss il-kaz dam pendenti izda li tali dewmien huwa wiehed kapriccuz u ntiz biex jizvantaggahom fit-tgawdija tad-drittijiet taghhom skont il-Ligi. llli finalment sabiex jigi determinat jekk kienx hemm dewmien irragjonevoli, kull kaz irid jigi studjat fuq il-mertu tieghu u fil- kumplessivita` tieghu u fil-kaz odjern l-esponent jeccepixxi li mill- assjem tal-proceduri kriminali in dezamina ghalkemm il-kaz qed jiehu numru ta` snin ma kienx hemm dewmien irragjonevoli. llli ghalhekk m`hemm l-ebda vjolazzjoni tad-dritt ghal- Salv eccezzjonijiet ulterjuri. Bl-ispejjez. Semghet ix-xiehda u rat il-provi l-ohra li tressqu fil-kors tal- Semghet is-sottomissjonijiet orali li ghamlu z-zewg nahat wara li kien dikjarat l-gheluq tal-provi. Rat illi l-kawza thalliet ghas-sentenza ghal-lum. Rat l-atti l-ohra. avjazzjoni civili. Ir-rikorrent xehed li kien direttament involut fil-kamp tal- Stqarr illi kien ghadu ghaddej minn process kriminali istitwit kontra tieghu b`akkuzi ta` frodi u misappropriazzjoni, li jirrelataw ghaz-zmien meta kien jahdem ma` Malta Air Traffic Services Limited. Fis- sostanza l-akkuzi kienu dwar uzu ta` flus tal-kumpannija ghal skopijiet personali, u jirrelataw ghaz-zmien ta` bejn 2007 u l-2010. Qal illi sar jaf bl-akkuzi fis-sajf tal-2013 meta kien Direttur Generali tal-Awtorita` tal-Avjazzjoni Civili. Stqarr illi huwa telaq minn Malta Air Traffic Services Limited Fil-kors tal-process kriminali, huwa wiegeb li ma kienx hati tal- akkuzi li kien mixli bihom. is-snin bla konkluzjoni. L-impatt finanzjarju negattiv kontra tieghu huwa kostitwit mill-fatt illi kien impost kontrih ordni ta` ffrizar li ghadu fis-sehh. l-proceduri kienu ilhom ghaddejjin Dwar il-mertu tal-akkuzi, stqarr biss illi l-persuni li kienu Chairman u Chief Executive Officer tal-kumpannija ma setghux jixhdu dwar kif attwalment sehhew mil-fatti fiz-zmien tal-akkuzi billi lahqu mietu. Assistent Kummissarju tal-Pulizija Ian Dedic xehed illi huwa xtaq li l-proceduri kriminali kontra r-rikorrent jiehdu direzzjoni u preciza u kien qed jahdem mal-Avukat Generali ghal dak l-iskop. Wara hafna diskussjonijiet mal-Avukat Generali, dan kien tal-fehma li l- proceduri kriminali kellhom ikomplu. Fil-bidu tal-kawza, kien anke stharreg mal-Av. Joseph King (difensur tar-rikorrent) dwar setax ikun hemm ammissjoni billi kien hemm hafna persuni x`jixhdu. Mistoqsi mill-qorti dwar jekk il-provi tal-prosekuzzjoni kienux maghluqa, fisser li ma kienux ghaliex ghal madwar sentejn ftit li xejn kien hemm progress. Ir-raguni kienet jew xhieda ma jidhrux jew ghax inbidel il-Magistrat li kien qed jippresjedi l-kawza. Mistoqsi jekk kienx hemm xhieda li ma kienx qed jinsisti fuq id-deposizzjoni taghhom, stqarr illi l-Avukat Generali ma riedx jirrinunzja ghax-xhieda. Mistoqsi ghaliex wara rinvju ma tharrkux xhieda, huwa mputa dak ghal diskussjonijiet li kien qed ikollu mal-Avukat Generali. Stqarr li fl-ahhar udjenza tal-kawza kontra r-rikorrent (li saret fil-mori ta` din il-kawza kotituzzjonali, tressqu l-bicca l-kbira tax- xhieda li kien fadal u l-Pulizija ddikjarat l-gheluq tal-provi taghha. Ma setax jghid jekk l-Avukat Generali kienx se jitlob li jinstemghu aktar xhieda ; dik kienet prerogattiva tal-Avukat Generali. Kien hemm rinviju ghall-24 ta` Marzu 2020 quddiem il-Qorti Istruttorja. Av. Dr. Joseph Avellino ta resokont tal-fatti tal-kawza kontra r- rikorrent. Qal li bhala konsegwenza ta` inkontri li kellu mal-A.K. Ian Dedic kien propost il-hlas ta` madwar €37,000 bhala ammont dovut mir-rikorrent izda l-parte civili ma kenitx accettat il-figura. Dan il-fatt huwa verbalizzat. Kienet saret offerta li jithallas dak li kien dovut civilment mir-rikorrent, tinghalaq il-kawza kriminali, u tinghata piena li tirrifletti c-cirkostanzi tal-kaz. L-A.K. Dedic ma accettax il-proposta taghhom u ghalhekk kellhom johorgu l-artikoli ; dan kellu jkun mdwar nofs Settembru/Ottubru 2014. Billi ma kienx intlahaq ftehim seta` jibda l-gbir tal-provi. Kompla jixhed illi in segwitu, intlahaq ftehim bejn ir-rikorrent u l- parte civile fejn dan tal-ahhar thallas kif miftiehem u rtira l-posizzjoni tieghu fil-kawza kriminali. L-akkuza ta` misapproprijazzjoni kienet ex officio u ghalhekk l-proceduri penali baqghu sejrin. III Sottomissjonijiet l-intimati ir-rikorrent ta` Filwaqt osservazzjonijiet, jaghmel sottomissjonijiet bil-fomm. L-intimati wiegbu wkoll bil-fomm ghas-sottomissjonijiet orali tar-rikorrent. L-osservazzjonijiet bil-miktub tal-intimati Wara sar riassunt qasir ta` li gara fil-kawza kontra ir-rikorrent fil-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti Istruttorja, l-intimati rrimarkaw illi kien hemm zvilupp importanti fl-udjenzi tas-6 ta` Jannar 2020 u tat-13 ta` Jannar 2020 fejn il-Prosekuzzjoni ressqet numru ta` xhieda. Ighidu li sabiex ikun hemm ksur tad-dritt tas-smigh xieraq, il- procediment gudizzjarju ghandu jitqies fil-assjem tieghu, mhux issir biss selezzjoni jew referenza ghal elementi partijiet partikolari. Jinsistu li f`kaz bhal huwa dak tal-lum il-kriterji ta` valutazzjoni ghandhom ikunu l-komplessita` tal-kaz, l-agir tal-partijiet, l-imgieba ta` min ikun ressaq l-ilment, is-sehem tal-awtorita gudizzjarja u s-siwi ta` dak li parti ghandha x`titlef jew tirbah mill-kaz taghha quddiem il- Qorti. Saret referenza ghas-sentenza li tat il-Qorti Kostituzzjonali fit-28 ta` Jannar 2013 fil-kawza Ellul Mejlaq v. Kummissarju tal- Pulizija u l-Avukat Generali Isostnu li ebda wiehed mill-kriterji ma huwa konklussiv. Ghalhekk ghandhom jitqiesu wiehed wiehed biex il-qorti tkun tista` taghmel qies tal-assjem. Saret referenza ghas-sentenza li tat il-Qorti Kostituzzjonali fil-11 Kien osservat illi qorti m`ghandha l-ebda limitu ta` zmien li jorbotha sabiex tiddeciedi, ghaliex ghagla zejda tippregudika l- amministrazzjoni tal-gustizzja. Jinghad illi ghalkemm huwa minnu li matul il-kawza kriminali kien hemm intoppi li tawwlu l-kawza, kellha tkun apprezzata n-natura u komplessita tal-akkuzi. Ikompli jinghad li l-akbar problema li kellha l-Prosekuzzjoni kienet l-ghadd tal-vittmi li allegatament kienu frodati ; l-aktar barranin. Sostnew li l-kaz in kwistjoni huwa kompless u l-gbir tal-provi Huwa dmir tal-Prosekuzzjoni li ggib il-provi kollha : kemm dawk kontra kif ukoll dawk favur l-akkuzat. Jinghad li f`kaz li l-qorti ssib li kien hemm nuqqas ta` smigh xieraq ir-rimedju ghandu jkun l-ghoti ta` kumpens. Is-sottomissjonijiet bil-fomm tar-rikorrent Id-dewmien fil-proceduri kriminali jsib il-kawza tieghu fl-istat ta` aspett tad-dritt procedurali penali li baqa` ma giex aggornat ghaz- zminijiet tal-lum. Saret referenza ghall-Art 405 tal-Kap 9. Din id- disposizzjoni kienet rilevanti meta l-kompetenza tal-Qorti tal-Magistrati kienet ristretta. L-interpretazzjoni tad-disposizzjoni qeghda tkun illi l- kumpilazzjoni id- dikjarazzjoni li prima facie hemm ragunijiet bizzejjed biex imputat jitqieghed taht att ta` akkuza. Minn hemm `l quddiem, il-procediment ikun soggett ghal rinviji varji li l-Avukat Generali jista` jaghmel skont l-Art 405 tal-Kap 9. jitqieghed f`posizzjoni fejn ma jkollux funzjoni ohra ghajr dik li jipprocedi skont id-direzzjoni tal-Avukat Generali. il-Magistrat Istruttur fil-mument B`hekk Fil-kaz tal-lum hekk gara. Fuq l-iskorta tal-provi li tressqu fil- kawza odjerna, jirrizulta li fil-kawza kriminali saru mhux issa minn 53 udjenza bejn it-18 ta` Settembru 2013 u l-14 ta` Ottubru 2019. Kien hemm 27 udjenza li kienu differiti wara talba tal-prosekuzzjoni. Ir-rikorrent jikkontesta fuq bazi ta` fatt is-sottomissjoni tal- Avukat Generali li l-kaz kontra tieghu kien kompless ghaliex numru ta` xhieda kienu barranin. Anke li kieku kien hekk kien il-kaz, il- prosekuzzjoni kellha varji strumenti legali ghad-disposizzjoni taghha biex ix-xhieda jinstemghu izda ma rrikorrietx ghalihom. Ir-rikorrent jiccita gurisprudenza ricenti tal-qrati taghna in sostenn tal-pretensjoni tieghu li d-dewmien fil-kaz tieghu kien bla gustifikazzjoni. Is-sottomissjonijiet bil-fomm tal-intimati ta` osservazzjonijiet, l-intimati sostnew li ghalkemm ir-rikorrent ikkritika l- applikazzjoni tal-Art 405 tal-Kap 9 fl-istess waqt il-legalita` tad- disposizzjoni ma kenitx attakkata fil-procediment odjern. Kien osservat ukoll illi l-Qorti Istruttorja kienet presjeduta mill- Magistrat Aaron Gil li fiz-zmien li kien qed jigi trattat il-kaz kontra r-rikorrent kien impenjat f`inkjesta ta` interess nazzjonali u wara sar Imhallef. Illum il-kawza ghaddiet ghand il-Magistrat Nadine Mizi White. Konsiderazzjonijiet 1. L-ewwel (1) talba Fl-ewwel domanda, ir-rikorrent talab dikjarazzjoni mill-qorti "illi t-trapass taz-zmien li l-intimati qeghdin jiehdu sabiex jaghlqu l-provi tal-Prosekuzzjoni fil-proceduri fl-ismijiet `Il-Pulizija vs Ian LawesWoodfield, u cioe` trapass ta` sitt (6) snin, huwa wiehed li qieghed imur kontra l- principju ta` smigh xieraq fi zmien ragonevoli sancit fl-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea kif ukoll fl-Artikolu 39(1) tal-Kostituzzjoni ta` Malta". a) Dritt L-Art 39(2) tal-Kostituzzjoni jghid :- Kull qorti jew awtorità ohra ġudikanti mwaqqfa b`liġi ghad- deċizj̇oni dwar l-eżistenza jew l-estensjoni ta` drittijiet jew obbligi ċivili ghandha tkun indipendenti u imparzjali ; u meta l-proċeduri ghal deċiżjoni bhal dik huma mibdija minn xi persuna quddiem qorti jew awtorità ohra ġudikanti bhal dik, il-każ ghandu jiġi moghti smigh xieraq gheluq żmien raġonevoli. L-Art 6(1) tal-Konvenzjoni jghid :- Fid-determinazzjoni tad-drittijiet ċivili u tal-obbligi tieghu jew ta` xi akkuża kriminali kontra tieghu, kulhadd huwa ntitolat ghal smigh imparzjali u pubbliku żmien raġonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b`liġi. Is-sentenza ghandha tinghata pubblikament iżda l-istampa u l-pubbliku jistghu jiġu esklużi mill-proċeduri kollha jew minn parti minnhom fl-interess tal-morali, tal-ordni pubbliku jew tas- sigurta` nazzjonali f` socj̇eta` demokratika, meta l-interessi tal- minuri jew il- protezzjoni tal-hajja privata tal-partijiet hekk tehtieġ, jew safejn ikun rigorożament mehtieġ l-fehma tal-qorti f`ċirkostanzi specj̇ali meta l- pubbliċita` tista` tippreġudika l-interessi tal- ġustizzja. referenza ghas-sentenza il-Qorti Kostituzzjonali fil-15 ta` Dicembru 2015 fil-kawza "Garilli Basey v. Avukat Generali" fejn inghad hekk :– "Fis-sentenza David Worley vs Avukat Generali (3 ta` Lulju 2008), il- Qorti irriteniet illi : "B`mod generali, biex jigi determinat jekk is-smiegh f`xi proceduri quddiem il-Qorti sarx fi zmien ragjonevoli kif miktub mill- artikolu 39(2) tal- Kostituzzjoni u mill-artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropeja, wiehed irid iqis ic-cirkostanzi kollha partikolari f`dawk il- proceduri, u b`mod partikolari : in-natura u/jew komplessità tal-kaz in kwistjoni, il-kondotta tal-partijiet fil-kawza, il-mod kif dawk il-proceduri gew trattati u kondotti mill-awtorità gudizzjarja stess. 2003) intqal inoltre illi : "S`intendi, dawn il-kriterji jridu jigi applikati ghall-kaz konkret u mhux fl-astratt, b`mod ghalhekk li ghandu jigi ezaminat sew il-process li jkun qed jigi allegat li jaghti lok ghall-ksur lamentat. ghalhekk, xi periodu pre-determinat, applikabbli ghal kull kaz, li jekk jinqabez ikun hemm ksur minhabba dewmien mhux ragonevoli". F`dan l-isfond ghalhekk wiehed irid iqis il-fatturi kollha u c- cirkostanzi kompleti sabiex tista` ssir evalwazzjoni L-awturi Xicluna Tedesco and Xicluna Brydon jispjegaw illi : Il-Qorti Kostituzzjonali fil-kawza Farrugia Costa vs Avukat Generali (11 ta` Novembru 2011) irriteniet illi : "Ghalhekk skont dawn il-principji l-ebda fattur partikolari ma huwa wahdu konklussiv, imma l-Qorti trid tezamina l-fatturi kollha separatament biex tivvatula l-effett kumulattiv fuq il-proceduri fl-intier taghhom sabiex tara jekk dawn gewx maghluqa fi zmien ragjonevoli. Il-Qorti tista` ssib li fattur partikolari kien leziv mentri fatturi ohrajn Il-qorti tirreferi wkoll ghas-sentenza li tat il-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta` Novembru 2017 fil-kawza "Abela Bugeja Felice vs Avukat Generali" fejn inghad hekk :- Din il-Qorti tosserva li l-intimat fin-nota ta` sottomissjonijiet tieghu in prim`istanza jghid li l-guri ta` William Ellul Cacciottolo u kwindi tar- intavolaw kawza kostituzzjonali kull wiehed. Madanakollu, filwaqt li l- intimat ma ressaq ebda prova dwar xi proceduri kostituzzjonali istitwiti minn William Ellul Cacciottolo jew, jekk fl-affirmattiv, dawn ghadhomx pendenti, huwa assurd l-argument li process kriminali qieghed jigi differit indefinittivament minhabba l-pendenza ta` kawza kostituzzjonali li tittratta appuntu l-kwistjoni ta` dewmien eccessiv mhux ragjonevoli fid-determinazzjoni tal- istess process kriminali. F`kull kaz, din il-Qorti tqis li dan l-argument ma jiswiex bhala gustifikazzjoni ghal dewmien komplessiv ta` kwazi tlettax-il sena fis-smigh ta` process kriminali li mhux talli sal-lum ghadu pendenti, talli hemm ammissjoni inekwivoka tal-intimat li l-istess process ser jibqa` "fuq l-ixkaffa" sakemm jintemmu proceduri kriminali kontra terza persuna. f`karenza manifesta ta` certezza dwar meta sejra tigi appuntata u mismugha, ahseb u ara deciza, il-kawza kriminali. tizdied il-konsiderazzjoni li sal-lum lanqas hemm hjiel dwar id-data meta ser tigi appuntata ghas-smigh il-kawza kontra l- imsemmi Ħaż-Żabbar il-premess, u fid-dawl tan-nuqqas tal-intimat illi jipproduci provi sabiex jiggustifika d-dewmien fil-proceduri penali kontra r-rikorrent, il-Qorti ssib illi r-rikorrent sofra leżjoni tad-dritt tieghu ghal smigh xieraq sancit fl-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni meta, kwazi tlettax-il sena wara li tressaq quddiem il-qorti mixli b`reati taht tal-Kapitolu 31, ghadu qed jistenna li l-kaz tieghu jigi appuntat quddiem il-Qorti Kriminali. Dan id- dewmien ma jistax ma jigix meqjus bhala esagerat, mhux ragjonevoli u li jeccedi dak li hu jew ghandu jkun normalment accettabbli f`socjeta` demokratika, u bhala tali jikser id-dritt fondamentali tar-rikorrent li jistenna li l-proceduri kriminali kontra tieghu jigu determinati fi zmien ragjonevoli. F`hajja ta` bniedem tlettax-il sena huma zmien twil u, f`dan il-kaz tar-rikorrent, dan isarraf fi 13-il sena ta` incertezza fl- ahjar snin taz- zghozija fejn wiehed huwa mistenni jkollu l-ahjar opportunitajiet jibni l- pedamenti tal-hajja familjari u lavorattiva Fil-kaz tar-rikorrent izda, dawn is-snin kollha ghaddiehom tiela` u niezel il-Qorti ghas-seduti, kif ukoll jinkwieta dwar il-futur tieghu ghaliex ghadu ma jafx x`ser isir minnu meta finalment jinqatal- Jigi ribadit illi din il-lezjoni hija in parti dovuta wkoll ghall- ghazla ossia agir tal-intimat li, meta ddecieda li l-kawza kontra r- rikorrent ma tigix appuntata u ma tigix determinata qabel l-ewwel tigi appuntata u determinata l-kawza kontra William Ellul Cacciottolo, tawwal ulterjorment il- proceduri kontra r-rikorrent li kienu diga` ilhom pendenti diversi snin quddiem il-Qorti Istruttorja. Din il-Qorti tapprezza li din id-decizjoni tal-intimat, oltre li fiha nnifisa hija legali u ma timpingix fuq il-garanziji tad- dritt ghal smigh xieraq, ittiehdet ghall- ahjar tmexxija tal-prosekuzzjoni u certament mhux "bl-intenzjoni li jtawwal il-proceduri … inutilment" kif jallega r-rikorrent. ma tistax ma tosservax illi agir li jirris- petta l-garanziji ta` smigh xieraq fit-termini tal-Artikolu 6 Konvenzjoni ma jibqax konformi mad- dettami ta` smigh xieraq jekk ikollu effett inoltrat li jwassal ghal dewmien mhux ragjonevoli fid-determinazzjoni tal-process gudizzjarju, aktar u aktar dak kriminali, a skapitu tal-akkuzat. L-iter tal-kawza pendenti quddiem il-qorti istruttorja Kienu esebiti bhala prova l-verbali tal-udjenzi tal-kawza fl- ismijiet Il-Pulizija (Spettur Ian Joseph Dedic) v. Ian Lawes. Sakemm din il-kawza thalliet ghas-sentenza, il-kaz istitwit kontra r-rikorrent kien ghadu pendenti quddiem il-Qorti tal-Magistrati bhala Qorti Istruttorja. Infatti l-ahhar udjenza li taghha kien esebit il-verbal kienet dik tat-13 ta` Frar 2020 Sal-1 ta` April 2019, il-Qorti Istruttorja kienet presjeduta mill- Magistrat Dr Aaron Gil. Wara li l-Magistrat Gil sar Imhallef, il- kaz kompla jinstema` mill-Magistrat Dr. Nadine Mizi White. Il-qorti rat il-verbali tal-udjenzi. Il-qorti kienet infurmata li l-parte civile kienet qeghda tikkwantifika l-pretensjoni taghha. Ir-rikorrent wera interess f`din il-procedura. Il-qorti kienet infurmata li l-partijiet kienu jehtiegu aktar zmien sabiex jirregolaw l-posizzjoni taghhom. Ma tressqux provi mill-prosekuzzjoni. Kien dikjarat illi l-parte civile lestiet il-kwantifikazzjoni. Id-difiza affermat li l-posizzjoni taghha hija cara. Il-prosekuzzjoni talbet zmien biex tirregola ruhha. Kien hemm qbil li sat-22 ta` Settembru 2014, isir kull ma huwa mehtieg sabiex il-qorti tkun tista` tipprocedi skont l-Art 392A(5) u 392(1) tal-Kap 9. L-Avukat Generali nforma lill-qorti li d-difiza u l-prosekuzzjoni kienu qed jistharrgu sentence bargaining u ghalhekk talab differiment. Ma tressqux provi mill-prosekuzzjoni. Inqraw l-imputazzjonijiet. Xehed l-Ispettur Ian Joseph Dedic. Kompla jixhed l-Ispettur Ian Joseph Dedic. Id-difiza nfurmat lill-qorti li l-bank pprova rikjesta ghall-hrug ta` garanzija bankarja ghal ammont ta` €39,000. Ghall-udjenza ma deher hadd ghaliex il-prosekuzzjoni talbet differiment. Ma sar xejn ghaliex il-prosekuzzjoni ma harrkitx ix-xhieda. Deher ir-rikorrent Xehdu Mario Cutajar Galea u l-Brigadier Carmel Freeman. L-ufficjal prosekutur talab li jirregola ruhu. Il-prosekuzzjoni ma ressqitx provi godda. Il-prosekuzzjoni ma ressqitx provi godda. Il-parte civile pprezentat nota fejn iddikjarat illi peress li in via ta` transazzjoni kienet thallset minghand l-akkuzat d-danni civili taghha kienet qeghda tirtira mill-partecipazzjoni taghha fil-kawza kriminali li kienet istitwita kontra l-akkuzat. Ma sarx xejn ghax il-prosekuzzjoni talbet differiment. Ma sar xejn ghaliex il-prosekuzzjoni talbet z-zmien biex tirregola ruhha. Il-prosekuzzjoni ma ressqitx provi godda. Il-prosekuzzjoni talbet zmien biex tirregola ruhha. Il-qorti stess iddifferiet l-udjenza billi l-Magistrat sedenti kien impenjat f`inkjesta urgenti u ta` importanza nazzjonali. Il-qorti stess iddifferiet l-udjenza billi l-Magistrat sedenti kien impenjat f`inkjesta urgenti u ta` importanza nazzjonali. Il-prosekuzzjoni ma ressqitx provi godda. L-udjenza kienet differita wara qbil bejn il-partijiet. L-udjenza kienet differita wara talba tal-ufficjal prosekutur. Ma sar xejn ghaliex l-ufficjal prosekutur ma setax jattendi. Ma sarx xejn ghaliex il-prosekuzzjoni ma ressqitx provi. L-udjenza ma saritx b`ordni tal-qorti. Fil-9 ta` April 2018 L-udjenza ma saritx b`ordni tal-qorti. L-udjenza ma saritx b`ordni tal-qorti. L-udjenza ma saritx b`ordni tal-qorti. Ma sar xejn ghax il-prosekuzzjoni talbet differiment. Deher ir-rikorrent. – Ma sar xejn ghax il-prosekuzzjoni talbet differiment. L-udjenza kienet differita ghaliex il-Magistrat sedenti sar ghall-Imhallef. L-udjenza kienet differita mill-qorti. L-ewwel udjenza quddiem il-Magistrat Nadine Mizi White li hadet il- kawza minflok il-Magistrat Gil. L-udjenza kienet differita mill-qorti. Il-qorti sollecitat lill-prosekuzzjoni sabiex tirregola ruhha. L-ufficjal prosekutur iddikjara l-gheluq tal-provi. Ir-rikorrent tressaq fis-27 ta` Jannar 2014. Sa mill-bidu tal-procediment kriminali kien dikjarat mill-parte civile li kien qed isir esercizzju li kellu jwassal ghall-kwantifikazzjoni tal-ammont li allegatament kien appropriati indebitament u/jew defrawdat minnu mir-rikorrent. Fl-udjenza tal-4 ta` Novembru 2014, kien dikjarat li l- esercizzju kien konkluz. Min-naha tieghu, ir-rikorrent iddikjara li kien lest li jiddepozita garanzija bankarja ghal €38,614.58. Fl-udjenza tat-28 ta` Novembru 2014, id-difiza nfurmat il- qorti li l-garanzija kienet lesta ghad-disposizzjoni tal-parte civile. Il-qorti qieset b`reqqa s-sottomissjonijiet li ghamlu l-intimati. Fihom hemm rassenja akkurata ta` x`qalet il-gurisprudenza taghna u tal-ECtHR fejn si tratta ta` dewmien bhala vjolazzjoni tal-jedd ghal smigh xieraq. Pero` ghandu jinghad ukoll illi kull kaz ghandu l- fattispeci partikolari tieghu, u kull insenjament gurisprudenzjali ghandu jsib applikazzjoni propju ghal dawn il-fattispeci. Wara li hasbet fit-tul, il-qorti ssib illi l-ewwel talba hija ppruvata fil-fatt u fid-dritt. Irrizulta bl-aktar mod car u manifest illi r-ragunijiet ghad- dewmien kienu dovuti ghal nuqqasijiet tal-intimati. Ma rrizultax li d-dewmien kien dovut ghall-imgieba tar-rikorrenti. Lanqas tal-qorti. Daqstant iehor huwa basilari l-principju li l-process gudizzjarju, specjalment dak penali, fejn favur l-akkuzat tregi l-presunzjoni tal- innocenza, ghandu jitmexxa dejjem skont il-ligi, izda bil-heffa li tkun dettata mill-fattispeci ta` kull kaz. L-intimati jaghmlu l-argument illi l-accertament tal-lezjoni dwar smigh xieraq ghandha ssir fuq l-assjem tal-procediment li tkun involuta fih il-persuna li tkun qeghda taghmel l-ilment meta l- procediment li fih tkun involuta jasal fit-tmiem tieghu. Din il-qorti tghid illi t-tesi tal-intimat ma tistax tregi f`kull sitwazzjoni. Tghid li ma hemm l-ebda vinkolu legali, imbaghad fi procediment tax-xorta li huwa dak tal-lum, illi tistenna t-tmiem tal-proceduri kriminali kontra r-rikorrent sabiex tesprimi ruhha dwar il-vjolazzjoni lamentata, ladarba rrizulta ppruvat li fil-kors tal-procediment quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhal Qorti Istruttorja diga` sehhet il- lezjoni tad-dritt tar-rikorrenti ghal smigh xieraq, u aktar ma jitwal il- kaz, il-lezjoni se tippersisti. Il-qorti taghmel referenza ghad-decizjoni tal-Qorti Kostituzzjonali tat-13 ta` Lulju 2018 fir-Referenza : Il-Pulizija vs Silvio Kokavessis fejn inghad : Filwaqt illi huwa minnu li l-Qorti tal-Maġistrati bhala Qorti Istruttorja hija prekluża milli tiddikjara maghluqa l-istadju tal-provi tal- prosekuzzjoni, dan ma jfissirx illi l-istess prosekuzzjoni tista` tabbuża mill-iter proċesswali. Bla dubju, xejn ma jista` jwarrab il-fatt illi l- kumpilazzjoni tax-xhieda quddiem il-Qorti riferenti ilha ghaddejja aktar Ghalkemm huwa assodat in materja ta` dewmien ghall-finijiet tal-artikolu 6 li jista` jkun hemm ċirkostanzi fejn dak it-tul ta` żmien ukoll jitqies li huwa raġjonevoli, bhal meta l-każ ikun komplikat u jkun jehtieġ investigazzjoni dettaljata u akkurata u kumpilazzjoni ta` hafna xiehda, fil-każ tal-lum ma tressqet l-ebda prova li d-dewmien sabiex titressaq l-ahhar xhud huwa kawża ta` xi wiehed minn dawn il-fatturi. Jirrizulta bl-akbar mod evidenti li kien hemm zmien fit-tul fejn ma sar xejn fil-kawza kriminali : f`kazi li huma prattikament wahdiet u ben gustifikatghal ragunijiet tal-qorti. fil-wisgha tal-kazi minhabba l-intimati.  Il-qorti tinsisti billi timputa lill-intimati l-kawza tad- dewmien fl-gheluq tal-procediment kriminali. Ir-rassenja ta` fatti, cirkostanzi u dati fuq riferita hija lampanti u tikkostitwixxi res ipsa loquitur. F`temp ta` xahrejn il-prosekuzzjoni ressqet disa` persuni sabiex jiddeponu unikament bhala reazzjoni talli lahqet kienet istitwita din il-kawza li bdiet titmexxa b`heffa fl-interess tal- gustizzja. Id-dati mhux kumbinazzjoni anzi jaghtu sostenn ghall- Sal-jum li fih din il-kawza thalliet ghas-sentenza, ma rrizultax li l-Avukat Generali pprezenta l-artikoli. Huwa biss mal-prezentata tal-artikoli li taghlaq il-fazi istruttorja. Tishaq li ma rrizultax li d-dewmien kien dovut ghal imgieba tar- Lanqas ghall-qorti. Mhijiex kondiviza l-fehma tal-intimati li kien hemm diffikulta` li jitressqu xhieda barranin jew li li l-Magistrat Gil kien involut f`inkjesta urgenti u ta` importanza nazzjonali. Dwar tal-ewwel irrizulta li kienu biss sebgha mix-xhieda li setghu jitqiesu barranin meta meqjus l-ghadd ta` xhieda li kellha l-prosekuzzjoni. Dwar it-tieni mhuwiex ippruvat li l-Magistrat Gil waqaf ghal kollox mill-hidma tieghu fil- perijodu kollu sakemm beda u ghalaq l-inkjesta urgenti u ta` importanza nazzjonali. L-ewwel (1) talba qeghda tkun akkolta. It-tieni (2) talba Fit-tieni domanda, ir-rikorrent talab lill-qorti sabiex tordna lill- Avukat Generali sabiex jirrinvija ghal gudizzju l-atti quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti Istruttorja fl-ismijiet `ll-Pulizija vs lan Falzon` f`terminu qasir stabbilit minn din l-Onorabbli Qorti. Accertata l-vjolazzjoni skont l-ewwel talba, l-ghamla u l-kwalita` tar-rimedju li ghandu jinghata ghal dik il-vjolazzjoni jispetta dejjem lill-qorti. Ghaliex id-diskrezzjoni li ghandha l-qorti hija wiesgha, trid tkun ezercitata bil-galbu u b`kawtela, skont il-fatti u c-cirkostanzi tal- kaz. Abbazi tal-iter tal-kawza kriminali, ir-rimedju principali ghar-rikorrent ghandu jkun l-gheluq definittiv ghall-finijiet u effetti kollha tal-ligi tal-procediment kriminali. Mill-atti jirrizulta li ghalkemm fil-verbal tal-udjenza tat-13 ta` Frar 2020, l-ufficjali prosekutur iddikjara li l-gbir tal-provi kien qed jinghalaq b`mod definittiv, dik id-dikjarazzjoni ma tohloq ebda rabta fil-konfront tal-Avukat Generali tant hu hekk li mhuwiex ippruvat li l- Avukat Generali hareg l-artikoli sad-data li fiha l-kawza odjerna thalliet ghas-sentenza. Il-qorti qeghda tilqa` t-tieni (2) talba billi tipprefigi terminu lill-Avukat Generali ta` xahar mil-lum. It-tielet (3) talba Ir-rikorrent talab lill-qorti sabiex taghti d-direttivi kollha sabiex jigu sanciti d-drittijiet fondamentali u kostituzzjonali tal-esponenti kif protetti mill-istess Kostituzzjoni u Konvenzjoni inkluz l-ghoti ta` danni materjali u dawk mhux pekunjarji kif jigi pruvat waqt it-trattazzjoni tal-kawza. Wara l-prezentata ta` din il-kawza, u koxjenti mill-heffa li biha kienet qeghda titmexxa din il-kawza, il-prosekuzzjoni b`girja wahda ressqet biex jixhdu disa` persuni bhala xhieda shah, biex ma tghidx snin. Ghal din il-qorti dan mhuwiex il-mod kif ikun kondott procediment kriminali fejn hemm fin-nofs il-liberta` personali tal-akkuzat li sal-gudizzju definittiv jibqa` prezunt innocenti sakemm jinstab hati. Lanqas ma hija mgieba accettabbli u denja ta` socjeta` demokratika bbazata fuq is-saltna tad-dritt. Ghalhekk ghall-fini tat-tielet talba l-qorti sejra tillikwida favur ir-rikorrent danni morali fl-ammont ta` hames elef ewro (€5,000) li ghandhom jithallsu mill-intimati. Ghar-ragunijiet kollha premessi, il-Qorti qeghda tipprovdi dwar it-talbiet u dwar l-eccezzjonijiet, billi qeghda taqta` u tiddeciedi hekk :- Tichad l-eccezzjonijiet kollha. Tilqa` l-ewwel talba. Tilqa` t-tieni talba billi tipprefigi terminu ta` xahar mil- lum lill-intimat Avukat Generali sabiex jirrinvija ghall-gudizzju il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti Istruttorja fil-kawza fl-ismijiet "Il-Pulizija v. Ian Lawes". Tilqa` t-tielet talba billi tillikwida favur ir-rikorrent danni ghandu jithallas mill-intimati bl-imghax legali b`effett mil-lum. il-kawza. Tordna lill-intimati sabiex ihallsu l-ispejjez kollha ta` din