validita` ta' Rikors Maħluf maħruġ kontra persuna mejta tiswija tal-atti skont Art. 175 tal-Kap. FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI Rev. Father Joseph Pace Balzan, detentur karta ta' l-identita' numru 035395M f'ismu proprja u kif ukoll għan-nom u in rappresentanza tż-żewġ ħutu Suor Lorenza Pace Balzan detentriċi karta ta' l-identita' numru 257540M u Maria Carmela Monreal Caruana Box Farrugia Soldat numru PA 2853759 u b'digriet tas-16 ta' Lulju ġew nominati Dr Graziella De Donno u PL Gillian Podesta bħala kuraturi għal Suor Lorenza Pace Balzan u Maria Carmela Monreal; u kif ukoll Rikors Ġuramentat numru 395/2019GM ILLUM 1 ta' Diċembru 2020. Ikkunsidrat: L-attriċi ħarrket lil George Pace Balzan u lil Dun Joseph Pace Balzan f'ismu u f'isem ħutu Suor Lorenza Pace Balzan u Maria Carmela Monreal biex jonoraw konvenju li permezz tiegħu obbligaw ruħhom ibiegħulha proprjeta` f'San Paceville, San Ġiljan. Il-konvenuti George u Dun Joseph stanojevic preliminarjament li r-Rikors Guramentat huwa null billi: (1) l-atturi ħarġuh kontra Suor Lorenza u Maria Carmela meta kienu jafu li kienu mejtin kif jirriżulta mir-riferta tal-ittra uffiċjali ppreżentata mal-istess rikors. (2) kwalsiasi mandat li seta' kellu Dun Joseph mingħand ħutu ntemm ma' Din hija sentenza dwar dawn iż-żewġ eċċezzjonijiet preliminari. B'rikors tas-27 ta' Mejju 2019 l-attriċi, wara li ppremettiet li kwalsiasi mandat li seta' kellu Dun Joseph intemm mal-mewt ta' ħutu, talbet li jinħatru kuraturi sabiex jirrapreżentaw lill-eredi ta' Suor Lorenza u Maria Carmela. Waqt l-udjenza tat-28 ta' Mejju 2019 il-Qorti laqgħet "it-talba għan-nomina ta' kuraturi sabiex jirrapreżentaw il-mejtin Suor Lorenza Pace Balzan u Maria Carmela Preżenti għal dik l-udjenza kien hemm Dr. Austin Zammit Agius Cacciatolo u Dr M'hemmx ivverbalizzat li qanqlu xi oġġezzjoni għat-talba fir- Fis-seduta tat-2 ta' Lulju 2019 Dr Robert Zammit Agius Cacciatolo nforma lill-Qorti li l- konvenut George Pace Balzan miet fil-mori tal-kawża. il-Qorti laqgħet rikors ta' Carmelina Pace Balzan, armla ta' George Pace Balzan, biex il- ġudizzju jiġi trasfuż f'isimha. Il-kawża ġiet differita għall-ħatra tal-kuraturi. udjenza tal-21 ta' Jannar 2020 deher Dr Paul Zammit Agius Cacciatolo u l-Qorti nnutat li kien għad fadal li ssir il-pubblikazzjoni għan-nomina tal-kuraturi. Il-kawża ġiet differita għar-regolarizzazzjoni tal-atti għall-20 ta' Frar 2020 f'liema data l-kawża reġgħet ġiet iddifferita għall-istess raġuni. Fit-23 t'April il-kawża ġiet differita minħabba l- Avviż Legali Numru 61 tat-2020. Fit-23 ta' Ġunju l-avukati Gauci Cacciatolo ma dehrux u l-kawża ġiet differita għat-trattazzjoni dwar l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet Fit-30 ta' Lulju l-kuraturi ddikjaraw li ġew notifikati; deher Dr Monreal Farrugia Costa għall-konvenuti u l-kawża ġiet differita għat-tieni darba għat-trattazzjoni dwar l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet preliminari. Waqt l-udjenza tal-10 ta' Settembru l-kawża ġiet differita għall-probabbli transazzjoni u fin-nuqqas għat-trattazzjoni. Billi t-transazzjoni ma seħħitx saret it- trattazzjoni bil-fomm dwar l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet fis-seduta tat-2 t'Ottubru 2020 u l-kawża ġiet differita għallum għas-sentenza. F'din il-kawża, ir-Rikors Guramentat ġie ppreżentat kontra għadd ta' persuni, uħud ħajjin u oħrajn mejtin. Qabel xejn il-Qorrti tirrimarka li hi x'inhi l-pożizzjoni tal-konvenuti mejtin, f'każijiet bħal dawn il-Qrati qiesu li l-att in kwistjoni, kemm jekk ikun Rikors Guramentat kif ukoll jekk ikun xi għamla oħra t'att ġudizzjarju, xorta waħda huwa validu fil-konfront tal-konvenuti jew intimati oħra ħajjin.1 It-tema ta' nullita` tal-atti ġudizzjarji hija prinċipalment trattata fl-Artiklu 789 tal- Kap 12 jistipula hekk: LXXVIII.ii.425 coram S.T.O. Giuseppe Cachia Castelletti Gauci, President, Onor. Debono Cachia Castelletti Carmel A. Kiernan, Onor. Debono Cachia Castelletti Noel V. Kalashnikov; Cranes & Commercial Sales Ltd v Carmelo Muxi Attard 27.07.2015 Mandat t'Inibizzjooni Nru 80/2015 Prim'Awla, coram Onor. Debono Cachia Castelletti J.R. Fenech Buontempo; (1) L-eċċezzjoni ta' nullita` tal-atti ġudizzjarji tista' tingħata - (a) jekk in-nullità hija iddikjarata mil-liġi espressament; (b) jekk l-att jinħareġ minn qorti mhux kompetenti; (ċ) jekk fl-att ikun hemm vjolazzjoni tal-forma meħtieġa mil-liġi, ukoll jekk mhux taħt piena ta' nullità, kemm-il darba dik il-vjolazzjoni tkun ġiebet, lill-parti li titlob in-nullità, preġudizzju illi ma jistax jissewwa xort'oħra ħlief billi l-att jiġi annullat; (d) jekk l-att ikun nieqes minn xi partikolarità essenzjali espressament meħtieġa mil- liġi: Iżda dik l-eċċezzjoni ta' nullità kif maħsuba fil-paragrafi (a), (ċ), u (d) ma tkunx tista' tingħata jekk dak in-nuqqas jew vjolazzjoni jkunu jistgħu jissewwew taħt kull dispożizzjoni oħra tal-liġi. Fil-każ ta' persuna ħajja li tkun konvenuta f'kawża iżda tmut fil-kors tal-kawża, il- liġi tipprovdi proċedura kif tista' tiġi sostitwita bl-eredi tagħha jew fin-nuqqas tiġi rappreżentata minn kuraturi.2 Jekk ma ssirx it-trasfużjoni tal-ġudizzju b'xi wieħed minn dawn il-mezzi, il-Qrati kienu jqisu – tajjeb jew ħażin – li s-sentenza li eventwalment tkun ippronunzjata tkun nulla. B'danakollu, il-leġislatur, permezz tal- Artiklu 810B għamilha ċara li sentenza maħruġa kontra persuna mejta mhix nulla.3 B'danakollu, l-leġislatur xorta baqa' sieket dwar att maħruġ kontra persuna diġa` Iqum għalhekk il-kweżit jekk difett bħal dan jistax jissewwa. 810B ġie miżjud b'Att XVII.2012.6 It-tiswija tal-atti hija rregolata mill-Artiklu 175(1) tal-Kap 12: "Il-qorti tista', f'kull waqt tal-kawża, qabel is-sentenza, wara talba ta' waħda mill-partijiet, wara li tisma' meta jeħtieġ lill-partijiet, tordna s-sostituzzjoni ta' xi att jew tippermetti tibdil fl-iskritturi, sew billi fihom jiżdied jew jitneħħa l- isem ta' waħda mill-partijiet u jitqiegħed ieħor floku, jew billi jissewwa żball fl-isem tal-partijiet jew fil-kwalità li fiha jidhru, jew billi jissewwa kull żball ieħor jew billi jiddaħħlu ħwejjeġ oħra ta' fatt jew ta' dritt ukoll permezz ta' nota separata, sakemm sostituzzjoni jew tibdil bħal dan ma jbiddilx fis- sustanza l-azzjoni jew l-eċċezzjoni fuq il-meritu tal-kawża." L-artikolu 175 ġie ntrodott fuq l-inizjattiva ta' Sir Andrew Zammit Curmi Cassar, l-avukat Skoċċiż li ġie mqabbad mill-kolonjalist Ingliż biex jikkummenta fuq l-abbozz tal- kodiċi tal-proċedura imħejji minn ħames ġuristi Maltin. pjuttost qawwi kontra l-mod kif dawn baqgħu, fil-fehma tiegħu, marbutin mal- formaliżmu. Fil-fatt il-Kummissjoni ad hoc tal-1848 fuq l-artikolu relattiv (180) fl- abbozz kienu ssuġġerew li fl-atti ġudizzjarji kellha tiġi pprestata attenzjoni kbira għall-isem tal-partijiet u tal-kapacità li fiha kienu jidhru u li kull nuqqas kellu jwassal għan-nullità b'dan però li f'ċerti każijiet fejn il-kwistjoni tkun tqajmet in limine litis il-Qorti kienet awtorizzata tikkoreġi l-iżball; Jameson oġġezzjona li l-artikolu ssuġġerit ma kienx jagħti poteri wiesa biżżejjed lill-Qrati biex jiġu evitati inġustizzji u kien issuġġerixxa li jiġi segwit dak li kien jipprovdi fir-rigward in-New York Code of Procedure kif viġenti dak iż-żmien li Fil-fatt l-artikolu 180 ġie redrafted kompletament u għalkemm il-kliem adoperati huma differenti ġie jaqbel fis-sustanza mad-disposizzjoni tal-Artiklu 670 tal-kodiċi Tul is-snin dan l-artikolu kif oriġinarjament ippromulgat u kif sussegwentement emendat serva u ġie użat mill-Qrati tagħna biex jiġu evitati dupliċità ta' kawżi u biex jiġi evitat dak il-formaliżmu rigoruż li ħafna drabi kien iwassal għal biex jiġi stultifikat il-kunċett tal-ġustizzja. Is-setgħat mogħtija lill-Qrati biex jikkoreġu l-iżbalji hi mill-iktar wiesa: kull żball jista' jiġi kkoreġut, bla ebda limitu għajr wieħed: skont it-test oriġinali tal-kodiċi tal- proċedura, il-korrezzjoni ma tistax tbiddel is-sustanza tal-azzjoni jew tal- eċċezzjoni. Fuq rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni tal-1993, żdied il-kliem: fuq il-mertu tal-kawża5. Emenda li kompliet wessgħet is-setgħat tal-Qorti billi llum tista' wkoll issewwi żbalji ta' sustanza ta' natura proċedurali. Illi mingħajr dubbju l-iżball tal-atturi f'din il-kawża huwa wieħed proċedurali. Tħarrku mejtin minflok il-werrieta tagħhom jew kuraturi biex jirrapreżentawhom. Mhux eskluż li meta tiġi sostitwita persuna b'oħra, jew tinbidel il-kapaċita` li fiha persuna tkun qiegħdha tidher, ikun tibdil fis-sustanza tal-mertu tal-każ. Fil-każ preżenti, iżda, il-korrezzjoni ma timplika l-ebda bdil tal-parti fil-kawża. Il-parti tibqa' l-istess anke jekk il-persuna tiġi sostitwita bil-werriet jew werrieta tagħha inkella permezz ta' kuratur. Illi l-mewt hija l-ġrajja li ġġib fi tmiemha ħajjet il-bniedem u twaqqaf il-kapaċità ġuridika tal-persuna. Għalkemm m'hemm l-ebda norma leġislattiva f'dan is-sens, huwa prinċipju magħruf illi l-mewt teskludi għal kollox l-idonjetà tas-suġġett li jġorr drittijiet u dmirijiet. B'danakollu, dan jista' jkollu jeddijiet u dmirijiet li jgħaddu għand il-werrieta, li jassumu l-personalità ġuridika tad-decujus. Kif inhu magħruf, kull persuna tagħmel tajjeb għall-obbligazzjonijiet tagħha bi ħwejjiġha preżenti u futuri. Il-mewt ma ġġibx fi tmiemha din il-garanzija, lanqas jekk ma jkunx hemm werrieta, bħal fil-każ fejn dawn jirrifjutaw il-wirt. patrimonju tal-mejjet jibqa' jagħmel tajjeb għall-pretensjonijiet tal-kredituri. Għaldaqstant, għalkemm mhux persuna ġuridika, il-wirt battal xorta jista' tkun "parti" f'kawża: kelma li tirreferi, fil-lingwaġġ ġuridiku proċesswali, għal dawk li jiftħu l-proċess u għal dawk li jissubixxu l-effetti tiegħu, b'mod li jkunu destinatarji tal-provvedimenti li permezz tagħhom jiżvolġi u jiġi konkluż il-proċess. Tant li l- Kodiċi Ċivili jsemmi espliċitament "l-jeddijiet tal-wirt" battal kif ukoll it-"talbiet ġudizzjarji li jinġiebu kontra l-wirt" battal (Artiklu 904(2)). Għaldaqstant, jekk il-Qorti tissostitwixxi persuna mejta li tkun ġiet konvenuta f'kawża bil-werrieta tagħha, jew, fin-nuqqas, b'kuratur li jirrapreżenta l-eredita` tagħha, tkun qiegħdha tbiddel il-persuna li tirrapreżenta lill-parti, iżda mhux lill-parti nnifisha. Għalkemm, kif diġa` ngħad iktar 'il fuq f'din is-sentenza, il-liġi ma tkoprix dan it- tip ta' każ espressament, il-Qorti ma tarax l-għala m'għandux ikun hemm is- sostituzzjoni tal-kuraturi għall-konvenuti mejta; anke jekk dan strettament mhuwiex "leġittimazzjoni tal-atti." Il-liġi trid tiġi nterpretata b'mod li tkun konsistenti magħha nfisha; ma jagħmilx wisq sens li jekk konvenut imut waqt is-smiegħ ta' kawża jkun jista' jiġi sostitwit, iżda mhux jekk jirriżulta mejjet sa mill-bidunett; speċjalment meta wieħed iqis li sentenza (ċjoe` l-att li jtemm il-proċess ġudizzjarju) kontra konvenut li jkun miet waqt is-smiegħ tal-kawża tkun valida anke jekk ma tkunx saret il-proċedura tat-trasfużjoni tal-ġudizzju. Barra minn hekk hija l-liġi stess, fil-preċitat Artiklu 175 tagħti setgħat mill-iktar wiesa lill-Qorti, inkluż li ssewwi "żball fl-isem tal-partijiet jew fil-kwalità li fiha jidhru, jew billi jissewwa kull żball ieħor"6 (dejjem sakemm is-sustanza tal-mertu tibqa' bla mittiefsa). F'din il-kawża hemm kunsiderazzjoni oħra li timmilita kontra n-nullita`: il- konvenuti ma pprotestawx meta saret il-ħatra tal-kuraturi, u għalhekk akkwijixxew għat-tiswija tad-difett li seta' jsarraf fin-nullita` tal-atti jew parti minnhom.7 Il-Qorti mhix sejra tiddilunga u titratta fid-dettal it-tieni eċċezzjoni, in kwantu għalkemm m'hemmx dubbju li kwalunkwe mandat li seta' kellu Dun Joseph Pace Balzan mingħand ħutu ntemm ma' mewthom, il-kunsiderazzjoni ġja` svolti dwar l-ewwel eċċezzjoni japplikaw, mutatis mutandis, għal din l-eċċezzjoni wkoll. Għal dawn il-motivi, l-Qorti qiegħdha tiċħad l-ewwel żewġ eċċezzjoni tal-konvenuti minħabba li l-atti ġew issanati fil-kors tas-smiegħ tal-kawża. Billi l-eċċezzjonijiet kienu validi meta ngħataw fl-istadju inizjali tal-kawża, l- ispejjeż ta' din is-sentenza huma a kariku tas-soċjeta` attriċi. 6 L-enfażi hija miżjuda mill-Qorti. 7 Il-liġi tipprovdi espressament għal din l-eventwalita` permezz tal-Artiklu 789(2) tal-Kap 12 "meta l-parti li tagħtiha tkun baqgħet tagħmel jew, għad li tkun taf biha, tkun ħalliet li jibqgħu jsiru atti oħra wara, mingħajr ma teċċepixxi n-nullita`. Iżda dan il- provvediment jgħodd biss għan-nullitajiet fl-Art. 789(1)(ċ) – vjolazzjoni tal-forma meħtieġa mil-liġi. S'intendi – apparti li ma jidhirx li hu każ li jaqa' taħt l-Art. 789(1)(1) - dan hu differenti minn dak li ġara f'din il-kawża l-eċċezzjoni tan-nullita` ingħatat mill-ewwel; is-silenzju tas-soċjeta` attriċi seħħ meta ġie msewwi d-difett fir-rikors ġuramentat.