FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI (Sede Kostituzzjonali) IMĦALLEF ONOR. JOSEPH R. RUSSO LL.D. ILLUM, L-Imqabba, 15 ta' Novembru, 2018 Kawża Numru 5 (Kost.) Paul Anthony ATTARD SPERANZA vs AVUKAT ĠENERALI, Kummissarju tal-Pulizija, Reġistratur Qrati u Tribunali Kriminali Il-Qorti: Rat ir-Rikors imressaq fil-5 ta' Settembru, 2014, li bih u għar-raġunijiet hemm imsemmija, ir-rikorrent talab li din il-Qorti (i) ssib li huwa ġarrab ksur tal-jedd tiegħu għal smigħ xieraq kemm taħt l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni tar- Repubblika ta' Malta (aktar 'il quddiem imsejħa "il-Kostituzzjoni") u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali (aktar 'il quddiem imsejħa "il-Konvenzjoni") ladarba fiż-żmien li kien ġie arrestat b'rabta ma' reati dwar traffikar, bejgħ u pussess ta' droga l-liġi 15 ta' Novembru, 2018 ma kenitx tipprovdi u la għall-aċċess lil avukat tal-fiduċja tagħha u lanqas li l- persuna investigata u hekk miżmuma mill-Pulizija tingħata l-jedd għall- għajnuna ta' avukat mqabbad minnha jew imqabbad għaliha b'xejn f'każ li ma jkollhiex mnejn tħallsu; u (ii) li tagħtih dawk ir-rimedji effettivi u xierqa fiċ- ċirkostanzi, fosthom li tħassar u tirrevoka s-sentenza mogħtija mill-Qorti tal- Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali fl-1 ta' Frar, 2010; Rat id-degriet tagħha tat-18 ta' April, 2014, li bih appuntat ir-Rikors għas-smigħ tat-22 ta' Mejju, 2014, u ordnat li ssir in-notifika wkoll lill-intimati; Rat it-Tweġiba mressqa mill-intimati Avukat Ġenerali u Kummissarju tal- Pulizija fis-6 ta' Ottubru, 2014, li biha laqgħu għall-azzjoni attriċi billi, b'mod preliminari, qalu li jmisshom jinġiebu quddiem il-Qorti l-atti kollha tal-kawża mmexxija kontra r-rikorrent quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali. Fil-mertu, laqgħu billi qalu li t-talbiet tar-rikorrent ma jmisshomx jintlaqgħu għaliex ma humiex mistħoqqa u la fil-fatt u lanqas fid-dritt. B'mod partikolari, jgħidu li l-istqarrija ttieħdet fil-qafas ta' stħarriġ li kien wassal għas-sejba u l-qabda ta' ċirku ta' traffikar ta' droga f'inħawi ta' kulleġġ tal-istudenti u li r-rikorrent ta l-istqarrija tiegħu wara li ngħata t-twissija li seta' jagħżel li ma jgħid xejn. Minkejja dan, huwa għażel li jagħtiha u li jiffirmaha. Minbarra dan, meta tressaq quddiem il-Qorti, huwa kien f'kull waqt mgħejjun minn avukat tal-għażla tiegħu u għażel li jistqarr il-ħtija tiegħu, bla ma qajjem bl-ebda mod il-kwestjoni tas-siwi tal-mod kif ittieħdet l-istqarrija tiegħu jew li kien iħoss li ġarrab ksur ta' xi jedd fundamentali tiegħu b'dik l- istqarrija. Is-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali kienet tajba u mistħoqqa, tikkostitwixxi ġudikat u ma hemmx lok li din il-Qorti tħassarha; Rat it-Tweġiba mressqa mill-intimat Reġistratur Qrati u Tribunali Kriminali fis- 7 ta' Ottubru, 2014, li biha laqa' għall-azzjoni attriċi billi, b'mod preliminari, qal li ma kienx il-kontradittur leġittimu tal-istess azzjoni u jmissu jinħeles milli jibqa' aktar fil-kawża. Fil-mertu, laqa' billi qal li r-rikorrent imkien ma jallega li kien l-eċċipjent li wettaqlu ksur tal-jedd tiegħu b'xi mod u li minħabba f'hekk safejn it-talbiet tar-rikorrent jirrigwardaw lilu huma talbiet mhux mistħoqqa. Temm jgħid li hu ma ħa l-ebda sehem fil-proċeduri li ttieħdu kontra r-rikorrent quddiem il-Qorti tal-Maġistrati; Rat id-degriet tagħha tad-9 ta' Ottubru, 20141, li bih laqgħet it-talba tar-rikorrent biex jinġiebu quddiemha l-atti tal-proċeduri mnedija kontrih quddiem il-Qorti tal-Maġistrati ta' Malta bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali2; 1 Paġ. 20 tal-proċess 2 Akkuża Nru. 52/08 15 ta' Novembru, 2018 Semgħet ix-xhieda mressqa mill-partijiet u kif ukoll rat il-provi dokumentali mressqin minnhom; Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-intimati Avukat Ġenerali u Kummissarju tal-Pulizija fil-5 ta' Settembru, 20173, bi tweġiba għal dawk tal- avukat difensur tar-rikorrenti; Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mir-rikorrent fis-7 ta' Novembru, 20174; Rat id-degriet tagħha tal-20 ta' Novembru, 20175, li bih u fuq talba tad-Direttur intimat tatu żmien biex iressaq Nota ta' Sottomissjonijiet bi tweġiba għal dik tar-rikorrent; Rat li, minkejja ż-żmien mogħti, l-intimat Direttur Qrati u Tribunali Kriminali ma ressaq l-ebda Nota ta' Sottomissjonijiet; Rat l-atti kollha tal-kawża u kif ukoll dawk tal-atti tal-Akkuża numru 52/08; Rat id-degriet tagħha tal-31 ta' Jannar, 2018, li bih ħalliet il-kawża għas- sentenza; Ikkunsidrat: Illi din hija azzjoni ta' lment ta' ksur ta' jedd fundamentali għal smigħ xieraq. Ir-rikorrent jilminta li ġarrab ksur tal-jedd tiegħu għal smigħ xieraq fi proċeduri li ttieħdu kontrih (u oħrajn għal rashom) quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali marbuta ma' traffikar ta' droga, u dan minħabba li fl-ebda waqt matul l-interrogazzjoni li kienet qiegħda tagħmillu l- Pulizija sakemm dam arrestat ma kien ingħata l-opportunità li jkellem avukat jew li jkun mgħejjun minn avukat tal-għażla tiegħu. Jgħid li, minħabba f'hekk, huwa nstab ħati mill-Qorti tal-akkużi mressqa kontrih u serva s-sentenza mogħtija fil-ħabs. Hu jrid li jingħata rimedju effettiv, magħdud it-tħassir tas- sentenza li ngħatat mill-Qorti tal-Maġistrati; Illli l-intimati Avukat Ġenerali u Kummissarju tal-Pulizija laqgħu għall-azzjoni attriċi billi, b'mod preliminari, qalu li jmisshom jinġiebu quddiem il-Qorti l-atti kollha tal-kawża mmexxija kontra r-rikorrent quddiem il-Qorti tal-Maġistrati 3 Paġġ. 269 sa 284 tal-proċess 4 Paġġ. 288 sa 297 tal-proċess 5 Paġ. 300 tal-proċess 15 ta' Novembru, 2018 (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali. Fil-mertu, laqgħu billi qalu li t- talbiet tar-rikorrent ma jmisshomx jintlaqgħu għaliex ma humiex mistħoqqa u la fil-fatt u lanqas fid-dritt. B'mod partikolari, jgħidu li l-istqarrija ttieħdet fil- qafas ta' stħarriġ li kien wassal għas-sejba u l-qabda ta' ċirku ta' traffikar ta' droga f'inħawi ta' kulleġġ tal-istudenti u li r-rikorrent ta l-istqarrija tiegħu wara li ngħata t-twissija li seta' jagħżel li ma jgħid xejn. Minkejja dan, huwa għażel li jagħtiha u li jiffirmaha. Minbarra dan, meta tressaq quddiem il-Qorti, huwa kien f'kull waqt mgħejjun minn avukat tal-għażla tiegħu u għażel li jistqarr il- ħtija tiegħu, bla ma qajjem bl-ebda mod il-kwestjoni tas-siwi tal-mod kif ittieħdet l-istqarrija tiegħu jew li kien iħoss li ġarrab ksur ta' xi jedd fundamentali tiegħu b'dik l-istqarrija. Is-sentenza mogħtija mill-Qorti tal- Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali kienet tajba u mistħoqqa, tikkostitwixxi ġudikat u ma hemmx lok li din il-Qorti tħassarha; Illi, min-naħa l-oħra, l-intimat l-ieħor Direttur Qrati u Tribunali Kriminali laqa' billi, b'mod preliminari, qal li ma kienx il-kontradittur leġittimu tal-istess azzjoni u jmissu jinħeles milli jibqa' aktar fil-kawża. Fil-mertu, laqa' billi qal li r-rikorrent imkien ma jallega li kien l-eċċipjent li wettaqlu ksur tal-jedd tiegħu b'xi mod u li minħabba f'hekk safejn it-talbiet tar-rikorrent jirrigwardaw lilu huma talbiet mhux mistħoqqa. Temm jgħid li hu ma ħa l-ebda sehem fil- proċeduri li ttieħdu kontra r-rikorrent quddiem il-Qorti tal-Maġistrati; Illi mill-fatti li joħorġu mill-atti tal-kawża jirriżulta li fis-7 ta' April, 2006, filgħodu l-Pulizija ngħatatilha tagħrif mill-prinċipal tal-Junior College, li kien maħsub li xi studenti kienu se jagħmlu 'street party' fl-inħawi tal-kulleġġ u li kien hemm il-biżgħa li seta' "ħa jkun hemm xi droga"6. Il-Pulizija wettqet raid fl-inħawi tal-Junior College fl-Imsida waqt li kien għaddej 'party' ("beer day" biex l-istudenti jiċċelebraw it-temm ta' semestru ta' studji) barra d-dħul ta' wieħed mill-istabilimenti kummerċjali f'dawk l-inħawi. Il-Pulizija żammet xi nies li nstabu f'dawk l-inħawi b'rabta ma' suspett li kienu mdaħħla fit-traffikar u fil-pussess ta’ sustanzi perikolużi. Ir-rikorrent kien fost il-persuni li nżammu wara li fuqu nstabu sitt (6) biċċiet żgħar tar-raża tal-cannabis, wara tfittxija li saritlu d-dar, instabu dsatax-il (19) biċċa oħra7. Dak iż-żmien kellu għoxrin (20) sena; Illi qabel ma l-Pulizija kienu ġabru lir-rikorrent, huwa kien qiegħed jixrob ma’ sħabu f’ħanut fil-qrib u kienu ilhom hemm sa minn dakinhar filgħodu8, iżda f’xi ħin hu ma kienx baqa’ magħhom9. Sħabu jgħidu li, sakemm dam magħhom, ir- Ir-rikorrent innifsu jgħid li, bix-xorb li xorob, kien 6 Xhieda tal-Ass. Kummissarju Norbert Tong f'paġ. 147 tal-proċess 7 Xhieda tas-Suprintendent Norbert Tong f'paġġ. 16 – 9 tal-atti tal-Akkuża 52/08 8 Xhieda ta' Adam Magri Sobh u Zack Testone f'paġġ. 30 – 2 u 39 – 41 tal-proċess 9 Xhieda ta' Nick Etim Grech Schieda f'paġ. 26 tal-proċess 15 ta' Novembru, 2018 L-uffiċjali tal-Pulizija li arrestaw lir-rikorrent u lil sieħbu jiċħdu li r- rikorrent kien fis-sakra x'ħin kellmuh11, filwaqt li l-Ispettur li kien qiegħed jistħarreġ il-każ jiċħad b'mod kategoriku li r-rikorrent kien fis-sakra jew li kellu riħa ta' xorb fuqu meta nġab quddiemu u beda jinterrogah12. L-'orderly' li dakinhar kien jieħu ħsieb 'il min jiddaħħal fil-"lock-up" ukoll xehed li r- rikorrent ma kienx jidher fis-sakra, u li kieku kien jidher li qiegħed taħt l-effetti ta' xorb jew droga kienu jibagħtuh sal-Poliklinika qabel idaħħluh fil-'lock-up'13; Illi l-Pulizija ħadu lir-rikorrent id-Depot u mbagħad, wara, għamlulu tfittxija d- dar tiegħu. Meta l-Ispettur kellem lir-rikorrent, dan kien f'qagħda li jwieġbu u l-istess Spettur żamm notamenti ta' dak li kien qallu r-rikorrent14 u tul dak il-ħin kollu r-rikorrent wera li kien jaf x'qiegħed jgħid u jagħmel15; Illi aktar tard dakinhar tas-7 ta' April, 2006, ir-rikorrent ta stqarrija lill- Pulizija16. Huwa għażel li jiffirmaha u kif ukoll it-twissija li seta' ma jwieġeb xejn minn dak li kien mistoqsi u li kulma jwieġeb seta' jinġieb bi prova. L- istqarrija saret f'medda ta' ftit aktar minn għoxrin minuta. Ir-rikorrent jgħid li talab li jkellem avukat, imma l-Pulizija qalulu li ma setax17. L-istqarrija taha bla ma kien preżenti avukat; Mill-provi mressqa18, jidher li r-rikorrent inżamm maqful fil-'lock-up' bejn it- tlieta ta' wara nofsinhar u l-erbgħa neqsin kwart u mill-ġdid bejn is-sitta ta' filgħaxija sas-sebgħa u għoxrin. Huwa nħeles mill-arrest malli ta l-istqarrija u hu mar lura d-dar u kiel l-ikla ta' filgħaxija mal-ġenituri tiegħu19; Illi r-rikorrent jistqarr li l-istqarrija li ta lill-Pulizija dakinhar ma kinitx l-ewwel waħda li ta f'ħajtu: jgħid li qabel kien hemm okkażjoni oħra fejn ta stqarrija lill-Pulizija20, imma kien preżenti wkoll missieru21; Illi meta r-rikorrent ta l-verżjoni tiegħu ta' kif ġraw l-affarijiet, huwa semma lil terza persuna li mingħandha kien miftiehem li kellu jingħata sustanzi perikolużi oħrajn biex imexxihom u jbiegħhomlu f'ismu. Ir-rikorrent kien laqa' l-istedina li għamlitlu l-Pulizija biex jagħmel "controlled delivery" ħalli jinqabad min kien qiegħed ifornih b'din is-sustanza. Għalhekk, dakinhar stess li ta l-istqarrija lill- Pulizija, filgħaxija qabel mar lura d-dar, ir-rikorrent ħa sehem fil-"controlled 10 Xhieda tiegħu f'paġġ. 48 – 50 tal-proċess 11 Xhieda ta' WPS91 Diane Meyer, PS252 Sam De Donno, PC521 Nicolai Abdilla Scurrah u PC365 Norman J Hannaford f'paġġ. 161, 169, 173 – 5 u 182 – 3 tal-proċess 12 Xhieda tal-Assistent Kummissarju Norbert Tong f'paġ. 149 tal-proċess 13 Xhieda ta' Francis Unus Camilleri f’paġġ. 201 – 2 u 264 – 5 tal-proċess "NC1" u "NC2" f’paġġ. 99 – 101 tal-proċess 15 Xhieda ta’ PC1103 Johann Galea Curmi f’paġġ. 188 – 9 tal-proċess 16 Dok "NC3" f’paġġ. 108 – 9 tal-proċess 17 Xhieda tiegħu fir-ri-eżami f’paġ. 95 tal-proċess 18 Dok "PAC1", f’paġ. 69 tal-proċess 19 Xhieda tiegħu fil-kontro-eżami f’paġ. 85 tal-proċess 20 Ara Dok "NC6", f’paġġ. 126 – 7 tal-proċess 21 Xhieda tar-rikorrent fil-kontro-eżami f’paġ. 82 tal-proċess 15 ta' Novembru, 2018 delivery"22 li kienet ġiet awtoriżżata minn Maġistrat23. Waqt operazzjoni li saret, it-terza persuna nqabdet fil-pussess ta' kwantità ta' droga fuqha lesti biex tgħaddihom lir-rikorrent. Il-Pulizija mexxiet kontra t-terza persuna u r-rikorrent għażel li jixhed f'dawk il-proċeduri quddiem il-Qorti bħala xhud tal- Prosekuzzjoni24, u minkejja li kien hemm pendenti l-proċeduri kontrih25, u liema proċeduri kienu wasslu għas-sejbien tal-ħtija tat-terza persuna; Illi fit-28 ta' Ġunju, 200726, l-intimat Avukat Ġenerali ordna lill-Pulizija Eżekuttiva biex tmexxi l-proċeduri kontra r-rikorrent għall-finijiet tal-artikolu 22(2) tal-Kapitolu 101 tal-Liġijiet ta' Malta quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali; Illi fit-28 ta' Marzu, 2008 il-Pulizija Eżekuttiva ħarġet it-taħrika kontra r- rikorrent bl-akkużi magħmulin kontrih27 u fis-smigħ tal-1 ta' Frar, 2010, huwa deher quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali u kien mgħejjun minn avukat tal-fiduċja tiegħu28 li wkoll għamel il- kontro-eżami ta' l-uffiċjal Prosekutur. Dakinhar, il-Qorti ordnat li l-każ jinstema' bil-magħluq u l-Prosekuzzjoni ressqet ix-xhieda tagħha; Illi dakinhar, il-Prosekuzzjoni rtirat it-tieni imputazzjoni u iddikjarat li l-imputat (ir-rikorrent) kellu jibbenefika mill-artikolu 29 tal-Kapitolu 101 tal-Liġijiet ta' Malta fil-massimu tiegħu. Dak il-ħin, ir-rikorrent irreġistra ammissjoni għall- akkużi l-oħrajn li kienu għadhom ma ġewx irtirati. Il-Qorti tat żmien lir- rikorrent biex jaħsibha sewwa dwar l-ammissjoni tiegħu, iżda hu għażel li jikkonfermaha fil-preżenza tal-avukat tiegħu; Il-Qorti tal-Maġistrati tat is-sentenza29 dakinhar u sabet lill-imputat ħati fuq ammissjoni tiegħu u ikkundannatu għal sitt (6) xhur priġunerija u għall-ħlas ta' multa ta' erba' mija u tmienja u sittin euro (€ 468) li titħallas f'rati u kif ukoll biex iħallas l-ispejjeż tal-esperti fis-somma ta' tliet mija u tnejn u tletin euro u tmienja u ħamsin ċenteżmi (€ 332.58); Illi dakinhar li ngħatat is-sentenza, ir-rikorrent talab is-sospensjoni tal- eżekuzzjoni tas-sentenza li kienet ingħatat u t-talba tiegħu ntlaqgħet taħt garanzija30. Billi r-rikorrent baqa' ma ressaqx appell mis-sentenza, l- 22 Xhida tar-rikorrent fil-kontro-eżami f'paġ. 95 tal-proċess 23 Xhieda tal-Assistent Kummissarju Norbert Tong f'paġ. 149 tal-proċess 24 Ibid. f'paġġ. 90 u 153 tal-proċess 25 Xhieda tas-Suprintendent Norbert Tong f'paġġ. 16 – 7 tal-atti tal-Akkuża 52/08 26 Dok f'paġ. 2 tal-atti tal-Akkuża 52/08 27 Dok f'paġ. 1 tal-atti tal-Akkuża 52/08 28 Verbal f'paġ. 8 tal-atti tal-Akkuża 52/08 29 Paġġ. 23 – 5 tal-atti tal-Akkuża 52/08 30 Dok f'paġ. 21 tal-atti tal-Akkuża 52/08 15 ta' Novembru, 2018 li jirrigwarda eżekuzzjoni tagħha bdiet mal-għeluq taż-żmien tal-istess u fit-12 ta' Frar, 2010, ir-rikorrent beda jservi s-sentenza ta' priġunerija31; Illi r-rikorrent fetaħ din il-kawża fil-5 ta' Settembru tal-2014; Illi għal dak li jirrigwarda l-aspetti ta' dritt marbutin mal-kawża din il-Qorti tibda biex tgħid li l-ilment imressaq mir-rikorrent dwar il-ksur tal-jedd fundamentali allegat minnu jirrigwarda n-nuqqas tad-"dritt għal preżenza ta' avukat waqt l-interrogatorju" u dan minkejja li talab li jkun mgħejjun minn avukat. Matul is-smigħ ta' din il-kawża, ir-rikorrent ressaq bosta xhieda biex juri li, dakinhar li ħalla l-istqarrija, huwa ma kienx jaf x'qiegħed jgħid billi kien xurban. Żied jgħid ukoll li l-istqarrija ma tirriflettix b'mod fidil dak li huwa qal u li, minkejja li tkellem mal-Pulizija fl-ilsien ingliż, t-tweġibiet tiegħu fl- istqarrija tniżżlu bil-malti; Illi l-Qorti tqis l-ilment tar-rikorrent fil-mertu jissawwar kemm fuq l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u kif ukoll fuq l-artiklu 6(3)(ċ) tal-Konvenzjoni; l-artikolu 39 tal- Illi għal dak Kostituzzjoni, għandu jingħad li, fil-partijiet tiegħu rilevanti għal dan il-każ, dak l-artikolu jipprovdi li: "(1) Kull meta xi ħadd ikun akkużat b'reat kriminali huwa għandu, kemm-il darba l-akkuża ma tiġix irtirata, jiġi mogħti smigħ xieraq għeluq żmien raġonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali mwaqqfa b'liġi. … (5) Kull min jiġi akkużat b'reat kriminali għandu jiġi meqjus li jkun innoċenti sakemm jiġi pruvat jew ikun wieġeb li huwa ħati: Iżda ebda ħaġa li hemm fi jew magħmula skond l-awtorità ta' xi liġi ma titqies li tkun inkonsistenti ma' jew bi ksur ta' dan is-subartikolu safejn dik il-liġi timponi fuq xi persuna akkużata kif intqal qabel il-piż tal-prova ta' fatti partikolari. (6) Kull min ikun akkużat b'reat kriminali - … (ċ) għandu jitħalla jiddefendi ruħu personalment jew permezz ta' rappreżentant legali u min ma jkunx jista' jħallas għal rappreżentanza legali hekk kif tkun meħtieġa raġonevolment miċ- ċirkostanzi tal-każ tiegħu jkollu dritt li jkollu dik ir-rappreżentanza bi spejjeż pubbliċi; … (10) Ebda persuna li tgħaddi proċeduri għal reat kriminali ma għandha tkun obbligata li tixhed fil-proċeduri kontra tagħha"; Illi l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta jagħmilha ċara li l-jedd ta' smigħ xieraq fil-qafas ta' proċeduri kriminali jiddependi minn (a) akkuża li (b) tkun qegħda tinstama' minn Qorti indipendenti u imparzjali mwaqqfa b'liġi. Dan l- artikolu ġie mfisser mill-Qrati tagħna bħala li japplika biss fejn ikun inbeda proċediment quddiem qorti li, fl-għeluq ta' dak il-proċediment, tista' tasal biex tagħti deċiżjoni li tiddetermina l-ħtija jew in-nuqqas ta' ħtija tal-persuna l-allegat ksur taħt 31 Dok f'paġ. 26 tal-atti tal-Akkuża 52/08 15 ta' Novembru, 2018 akkużata. Għalhekk, tqies li d-dispożizzjonijiet tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni la jgħoddu dwar proċeduri quddiem il-Qorti Kriminali bħala Qorti Inkwirenti32 u lanqas għal proċeduri quddiem il-Qorti Kriminali bħala Qorti Istruttorja33; Illi fid-dawl taċ-ċirkostanzi li fuqhom ir-rikorrent jibni l-każ tiegħu tal-lum, għandu joħroġ ċar li dawn jirreferu għal qagħda li kienet teżisti qabel ma r- rikorrent kien imqar tressaq quddiem qorti biex iwieġeb għal akkuża magħmula kontrih. F'każ bħal dak, id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ma jkunux għadhom bdew jgħoddu34. Madankollu, wieħed jista' jgħid li fil-fatt il- Pulizija nqdiet bl-istqarrija wara li ressqet lir-rikorrent quddiem il-Qorti ta' Ġudikatura Kriminali u l-fatt li dik l-istqarrija tagħmel parti mill-inkartament taf tiġbed fuqha l-istħarriġ tal-ilment tar-rikorrent mil-lenti tal-artikolu 39 tal- Kostituzzjoni wkoll35; Illi, minħabba f'hekk il-kwestjoni dwar jekk l-għemil tal-istqarrija fiċ- ċirkostanzi li fihom saret twassalx għall-ksur tal-jedd tar-rikorrent kif imħares taħt l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni, tiddependi għal kollox minn jekk dik l- istqarrija ntużatx mill-Qorti ta' Ġudikatura Kriminali biex waslet għall-fehma aħħarija tagħha jew iddeterminatx is-sentenza li ngħatat. Jekk jirriżulta li dik il- Qorti iddeterminat il-ħtija tar-rikorrent fuq provi jew episodji proċedurali lil hinn minn dak li jingħad fl-istqarrija, din il-Qorti ma tarax kif ir-rikorrent ikun allura ġarrab ksur tal-jedd tiegħu għal smigħ xieraq taħt l-artikolu msemmi tal- Kostituzzjoni; Illi għalhekk, din il-Qorti ma ssibx li ntwera tajjeb biżżejjed li r-rikorrent ġarrab ksur taħt l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni; Illi għal dak li jirrigwarda l-allegat ksur taħt l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni, fil-partijiet rilevanti tiegħu għal dan il-każ, dan jipprovdi li: "(1) Fid-deċiżjoni tad-drittijiet ċivili u ta' l-obbligi tiegħu jew ta' xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa intitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'liġi. .. ..; (2) Kull min ikun akkużat b'reat kriminali għandu jiġi meqjus li jkun innoċenti sakemm ma jiġix pruvat ħati skond il-liġi; (3) Kull min ikun akkużat b'reat kriminali għandu d-drittijiet minimi li ġejjin … (ċ) li jiddefendi ruħu personalment jew permezz ta' assistenza legali magħżula minnu stess jew, jekk ma jkollux mezzi biżżejjed li jħallas l-assistenza legali, din għandha tingħata lilu b'xejn meta l- interessi tal-ġustizzja jeħtieġu hekk"; 32 P.A. (Kost.) 17.1.2002 fil-kawża fl-ismijiet Karl Heinrich Schieda vs l-Avukat Ġenerali et 33 Kost. 16.10.2002 fil-kawża fl-ismijiet Anthony Woods et vs Ministru tal-Ġustizzja et 34 Kost. 13.2.2017 fl-atti tar-Riferenza Kostituzzjonali fl-ismijiet Il-Pulizija (Spett. Graziella Schieda) vs Philip Abdilla Scurrah 35 Ara, f'dan ir-rigward, Kost. 24.6.2016 fil-kawża fl-ismijiet Malcolm Brydon vs Avukat Ġenerali et §§ 8 – 9 15 ta' Novembru, 2018 Illi normalment, l-imsemmi artikolu jinqara flimkien mal-artikolu 6(1) tal-istess Konvenzjoni. Dan ukoll għaliex l-effetti tal-artikolu tal-Konvenzjoni jistgħu jiddaħħlu fis-seħħ dwar stħarriġ ta' lment ta' ksur ta' jedd għal smigħ xieraq sa minn qabel mal-każ jitressaq għal smigħ quddiem qorti, jekk kemm-il darba jintwera li l-proċediment x'aktarx ikun serjament kompromess b'xi nuqqas ta' tħaris fi stadju bikri ta' xi wieħed mid- dispożizzjonijiet ta' dak l-artikolu; Illi llum il-ġurnata jidher li ma għad fadal l-ebda dubju li, għall-finijiet tal- artikolu 6(3) tal-Konvenzjoni, l-jedd li wieħed ikun mgħejjun minn avukat magħżul minnu nnifsu jew imqabbad għalih b'xejn meta ma jkollux minn fejn iħallas avukat, jibda jgħodd sa minn qabel is-smigħ proprju tal-każ kriminali. Jidher li din it-tifsira ħarġet mill-fatt li ladarba l-ħarsien tal-jedd ta' smigħ xieraq fejn jidħol it-tul taż-żmien ta' kawża taħt l-artikolu 6(1) jgħodd f'kull stadju tal-proċediment37, ma jistax jonqos li l-istess firxa tal-artikolu 6 ma tkunx tgħodd ukoll għal dawk il-garanziji minimi li l-persuna suġġetta għall- proċediment kriminali għandha jedd tgawdi taħt is-sub-artikolu (3) tal-imsemmi artikolu. Jidher li l-jedd li persuna tkun mgħejjuna minn avukat imqar waqt il- fażi tal-interrogazzjoni huwa b'rispett għad-dritt li l-ebda persuna ma għandha titħalla jew tkun imġiegħla tinkrimina lilha nnifisha38; Illi maż-żmien, it-tħaddim mogħti lil dan is-sub-artikolu fejn jidħol il-jedd ta' għajnuna ta' avukat ukoll fil-waqt li l-persuna tkun għadha miżmuma mqar b'suspett ta' twettiq ta' reat jew waqt l-istħarriġ tal-istess reat, u qabel ma jkunu nħarġu kontra tagħha akkużi speċifiċi, twessa' biex jinkludi l-waqt fejn dik il- persuna tkun intalbet u tkun tat stqarrija lill-Pulizija u dan biex jingħata ħarsien "prattiku u effettiv" lill-imsemmi jedd39. Dan il-jedd tal-preżenza ta' avukat sa 631 37 Q.E.D.B. 24.11.1993 fil-kawża fl-ismijiet Imbrioscia vs Svizzera (Applik. Nru. 13972/88) § 36 38 Q.E.D.B. 12.1.2016 fil-kawża fl-ismijiet Borġ vs Malta (Applik. Nru. 37537/13) §§ 56 – 58 39 Q.E.D.B. (GC) 27.11.2008 fil-kawża fl-ismijiet Iż-Żejtun vs Turkija (Applik. Nru. 36391/02) § 55 li qalbet is-sentenza mogħtija mit-Tieni Sezzjoni fl-26.4.2007 li ma kinitx sabet ksur tal-art. 6(3)(ċ) tal-Konvenzjoni 15 ta' Novembru, 2018 minn dak il-waqt bikri tal-"proċediment" ma jistax jiċċaħħad jekk mhux għal "raġunijiet tajbin"40 jew jekk il-persuna suspettata nnifisha tirrifjuta li tkun mgħejjuna minn avukat41. Din il-kwestjoni wkoll kienet mistħarrġa b'reqqa mill-ogħla Qorti tagħna u din il-Qorti ma jidhrilhiex li għandha għalfejn terġa' toqgħod ittenni dak li ingħad minn dik il-Qorti aktar milli tirreferi għas-sentenza relattiva43; Illi jidher li fejn – bħalma kienet il-qagħda f'Malta fiż-żmien rilevanti għall-każ tar-rikorrent – il-liġi ma kinitx tagħti lil persuna miżmuma jew interrogata mill- Pulizija li tikkonsulta ma' jew tkun mgħejjuna minn avukat tal-fiduċja tagħha, qabel ma tħalli stqarrija, kienet biżżejjed biex twassal għal sejbien ta' ksur tad- dispożizzjonijiet tal-artikolu 6 tal-Konvenzjoni44. F'dak ir-rigward il-fatt waħdu li fl-imsemmi proċediment intużat l-istqarrija li r-rikorrent kien ta lill-Pulizija bla ma kien ingħata l-opportunità li jikkonsulta ma' avukat tal-għażla tiegħu taf iġġib magħha s-sejbien awtomatiku tal-jedd tar-rikorrent dwar smigħ xieraq bi ksur tad-dispożizzjonijiet tal-artikolu 6(3)(ċ) tal-Konvenzjoni jekk kemm-il darba dik l-istqarrija ntużat fil-proċediment bħala prova kontra min għamilha; Illi ma jirriżultax li, fil-każ tar-rikorrent, kien hemm xi raġunijiet hekk serji u partikolari (li l-QEDB tiġborhom taħt il-kliem 'compelling reasons'45) li jċaħħdu lir-rikorrent milli jkun mgħejjun minn avukat waqt li kien interrogat u waqt li kien qed jagħti l-istqarrija. Ir-raġuni waħdanija li dan ma sarx jidher li kienet li, dak iż-żmien, il-liġi ma kinitx tħalli li persuna fil-qagħda tar-rikorrent setgħet titlob dik l-għajnuna. Ladarba huwa hekk, jiġi li dik iċ-ċaħda u dak in- nuqqas fil-liġi (li, fis-sewwa, jrid jingħad li kienet diġà għaddiet minn kull stadju fil-Parlament sa minn snin qabel imma ma nġabitx fis-seħħ) iwasslu biex ikollu jinstab li jkun hemm ksur tal-jedd kif imħares taħt dan is-sub-inċiż partikolari tal-artikolu 6 tal-Konvenzjoni li kieku dik l-istqarrija ntużat bħala 40 Q.E.D.B. (GC) 25.1.1996 fil-kawża fl-ismijiet Murray vs Renju Unit (Applik. Nru. 18731/91) § 63 41 Q.E.D.B. 23.2.2010 fil-kawża fl-ismijiet Meilak Borg vs Turkija (Applik. Nru. 27503/04) § 51 42 Q.E.D.B. 15.9.2011 fil-kawża fl-ismijiet Paskal vs Ukrajina (Applik. 2.3.2018 fil-kawża fl-ismijiet Dominic Pulo vs Avukat Spiteri Fondacaro 44 Q.E.D.B. 2.4.2015 fil-kawża fl-ismijiet Dimech vs Malta (Applik. Nru. 34373/13) § 44 45 Cfr Q.E.D.B. 12.1.2016 fil-kawża fl-ismijiet Borġ vs Malta (Applik. Nru. 37537/13) § 57 u ara wkoll Q.E.D.B. (GC) 13.9.2016 fil- kawża fl-ismijiet Sari et vs Renju Unit (Applik. 15 ta' Novembru, 2018 Illi f'dan il-waqt il-Qorti jidhrilha xieraq li tindirizza l-kwestjoni li r-rikorrent qanqal f'din il-kawża dwar l-istat li kien fih dakinhar li ħalla l-istqarrija mal- Pulizija. Biċċa sewwa mill-każ tiegħu bniha billi ressaq xhieda biex jgħidu li, dakinhar li nġabar mill-Pulizija, huwa kien xurban minħabba l-'beer party' li kien qed jieħu sehem fih u li matulu jgħid li kien xorob kwantità ta' alkoħol. Bl-istess mod, huwa għafas ħafna mix-xhieda mressqa mill-intimati biex jieħu mingħandhom konferma li tassew kien fis-sakra l-ħin kollu li dam miżmum mill-Pulizija; Illi, lil hinn minn dak li se jingħad aktar 'il quddiem dwar x'ġara quddiem il- Qorti tal-Maġistrati (meta r-rikorrent żgur ma jistax jgħid li kien taħt l-effetti tax-xorb), il-Qorti ssib li din il-linja ta' difiża mir-rikorrent mhijiex ta' min joqgħod fuqha. Huwa minnu li dakinhar tas-7 ta' April, 2006, huwa kien qiegħed f'party fejn jimxi ħafna x-xorb alkoħoliku (u mhux biss). Il-Qorti ma għandhiex dubju li r-rikorrent xorob. Iżda, mill-qafas tal-provi mressqa, l-għan ewlieni tar-rikorrent ma kienx li jixrob biex jiċċelebra sakemm jistabat, imma kellu għan ieħor li, fil-fatt, l-għajn attenta tal-membri tal-Iskwadra ta' Kontra d- Drogi ntebħet biha u qabditu fil-fatt. Minbarra dan, l-imġiba tar-rikorrent kemm dam taħt arrest ma kienet tixhed xejn li kien fis-sakra. Kien koerenti fi kliemu, kien preċiż f'dak li talab. Ta xhieda li wasslet biex il-Pulizija kisbet tagħrif siewi u meħtieġ biex taqbad lil min kien qiegħed ifornih bid-droga. Mar mal-Pulizija x'ħin din ħaditu d-dar għat-tfittxija. Fl-ebda waqt ma irreżista jew ħebb għal min kien jiskortah u fl-ebda ħin ma kien immanettjat. Fil-ħin li suppost kien xurban, ħa sehem f'konsenja kontrollata ta' droga flimkien mal- Pulizija li kienet titlob ko-ordinazzjoni u koerenza. Kien biss wara dawn l- episodji kollha li huwa ta l-istqarrija tiegħu. Dan kollu sar f'medda ta' mhux aktar minn tmien (8) sigħat minn mindu kien arrestat. Ir-rikorrent innifsu jgħid li, hekk kif inħeles mill-Pulizija, mar lura d-dar u kiel l-ikla ta' filgħaxija mal- ġenituri tiegħu; Illi l-Qorti tqis li dawn iċ-ċirkostanzi kollha jmieru l-allegazzjoni tar-rikorrent li huwa ma kienx f'qagħda li jagħti l-istqarrija tiegħu. Bħalma jgħidu l-intimati fis-sottomissjonijiet tagħhom46, din hija storja li r-rikorrent xtaq joħloq bosta snin wara li ntemm il-każ tiegħu bit-tama li jipprova jinqeda b'din il-kawża ħalli jħassar is-sentenza li ngħatat kontrih. Il-Qorti ssib ukoll li l-verżjoni tar- rikorrent u tax-xhieda mressqa minnu ma tantx jista' wieħed joqgħod fuqha. Minbarra dan, biex il-Qorti temmen lir-rikorrent f'xi dettalji u rqaqat ta' dak li huwa jgħid li ġraw hu u jsirlu l-interrogatorju, ikollu tabilfors jirriżulta li hu ma setax kien taħt l-effett tax-xorb, għaliex bniedem tassew fis-sakra ma jistax jiftakar li jkunu ġraw dawk l-affarijiet; 46 Ara nota ta' sottomissjonijiet §§ 23 – 46 f'paġġ. 272 – 5 tal-proċess 15 ta' Novembru, 2018 Illi dawn il-kunsiderazzjonijiet iridu jitqiesu wkoll fil-qafas tal-fatt li l-proċeduri kontra r-rikorrent intemmu bil-kundanna tiegħu b'sentenza li saret ġudikat. F'ċirkostanzi bħal dawn, jidher li l-qagħda llum il-ġurnata hi li fejn il- proċediment kriminali kontra l-persuna jkun intemm, il-fatt waħdu li dik il- persuna ċċaħħdet milli tkun mgħejjuna minn avukat waqt li kienet qiegħda tagħti l-istqarrija lill-Pulizija, jġib miegħu l-effett li jekk dik l-istqarrija tintuża fil-proċediment kontrih iseħħ ksur tal-jedd għal smigħ xieraq47. F'każ bħal dan, ma jibqax aktar rilevanti jekk il-persuna kinitx vulnerabbli meta tat l-istqarrija, jekk tatx l-istqarrija lill-Pulizija minn rajha u bla tehdid, wegħdi jew promessi ta' xi vantaġġ, jekk min kien qed jagħmel l-istqarrija kienx qiegħed jifhem il- kundizzjonijiet li kien jinsab fihom, u jekk f'xi waqt kienx attakkat is-siwi jew il-volontarjetà tal-istess stqarrija48; Illi f'dan ir-rigward, is-sottomissjonijiet tar-rikorrent huma tajbin u jirriflettu l- qari l-aktar aġġornat tal-qagħda legali49. Madankollu, il-Qorti tifhem li s-siwi ta' dawk il-kunsiderazzjonijiet jgħodd meta l-istqarrija (meħuda bla ma l- persuna kienet mgħejjuna minn avukat) tkun, tajjeb jew ħażin, wasslet lill-Qorti ta' kompetenza kriminali biex tqis il-ħtija jew le tal-persuna mixlija, tkun qisitha bħala prova u tkun tat is-sentenza tagħha fuq il-bażi ta' dak li jingħad f'dik l-istqarrija. Fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha, il-fatt li r-rikorrent għażel li jammetti l-akkużi mressqa kontrih ixejjen ħafna mis-saħħa tal-ilment tiegħu li s-sejbien ta' ħtija kien il-frott ta' stqarrija mogħtija mingħajr għajnuna minn avukat. Wieħed ma jridx jinsa wkoll li dakinhar li r-rikorrent għażel li jammetti l-akkużi li kien għad fadal kontrih, kienet diġà magħrufa l-qagħda legali dwar id-dritt ta' smigħ xieraq f'ċirkostanzi bħal dawn50. Dik l- ammissjoni tiegħu ma kinitx imġiegħla minħabba l-istqarrija li kien ta: ix- xhieda tar-rikorrent innifsu f'dan ir-rigward tiswa mitqilha deheb meta jgħid "jien tlabt lil Onorevoli Casapinta biex jagħtini s-sentenza mill-ewwel ħalli tkun warajja l-biċċa tax-xogħol"51; Illi fid-dawl ta' dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha u wara li fliet l-atti tal-kawża, l-Qorti ssib li r-rikorrent ma seħħlux juriha li tassew ġarrab ksur tal-jedd tiegħu għal smigħ xieraq lanqas taħt l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni. Għalhekk, il-Qorti sejra ssib li l-ewwel talba tiegħu ma jixirqilhiex tintlaqa'; Illi ladarba l-Qorti qiegħda tasal għal din il-fehma, ma hemm l-ebda rimedji effettivi jew provvedimenti oħrajn xierqa li hija jmissha tagħti għall-finijiet tat- tieni talba attriċi. F'dawn iċ-ċirkostanzi, wisq anqas għandha tordna t-tħassir 47 Q.E.D.B. 12.1.2016 fil-kawża fl-ismijiet Borġ vs Malta (Applik. 18.7.2017 fil-kawża fl-ismijiet Trevor Giardina vs L-Avukat Ġenerali §§ 14 – 6 u Kost. 27.10.2017 fil-kawża fl-ismijiet Raymond Giardina vs Avukat Ġenerali et §§ 24, 28 49 Nota ta' Sottomissjonijiet tiegħu §§ 21 – 6 f'paġġ. 294 – 6 tal-proċess 50 Ara Kost. 27.2.2015 fil-kawża fl-ismijiet Peter Joseph Cachia Caruana vs Avukat Ġenerali et §§ 5 – 9 51 Xhieda tiegħu fil-kontro-eżami f'paġ. 91 tal-proċess 15 ta' Novembru, 2018 ta' tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti tas-sentenza mogħtija mill-Qorti Ġudikatura Kriminali fl-1 ta' Frar, 2010, kif jitlob ir-rikorrent; Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi billi: Tilqa' l-eċċezzjonijiet fil-mertu tal-intimati; Tiċħad it-talbiet tar-rikorrent billi ma weriex li huwa ġarrab ksur tal-jedd tiegħu għal smigħ xieraq, u la taħt l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u lanqas taħt l- artikolu 6(1) u 6(3)(ċ) tal-Konvenzjoni, meta ta l-istqarrija tiegħu lill-Pulizija f'April tal-2006 bla ma kien mgħejjun minn avukat; u Tordna li r-rikorrent iħallas l-ispejjeż tal-kawża. Moqrija Muliett. Joseph R. Galea Curmi LL.D., Il-Qala 15 ta' Novembru, 2018 Marisa Mckay Deputat Reġistratur 15 ta' Novembru, 2018 15 ta' Novembru, 2018