Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA Seduta tal-21 ta' Ottubru, 2019 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM Rat ir-Rikors Maħluf ippreżentat fit-23 ta' Frar, 2016 mill-attur Simon Sabino (K.I. 278420L) (minn issa 'l quddiem "l-attur"), u maħluf minnu stess, li jgħid Illi huwa kien impjegat mas-soċjetà intimata sa mill-ewwel ta' Settembru tas- sena elfejn u għaxra (01/09/2010) u l-impjieg tiegħu ġie tterminat fid-dsatax ta' Novembru tas-sena elfejn u ħmistax (19/11/2015), kif ċertifikat mill-prinċipal tiegħu fit-terminazzjoni mal-ETC, "for health reasons" (Dok. A) u kif anke dikjarat fl-ittra ta' terminazzjoni (Dok. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 29 kif ġej: Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM Illi l-impjieg tiegħu kif itterminat for health reasons wara illi r-rikorrent ma rkuprax minn inċident illi kien involut fih nhar l-20 ta' Novembru, 2014 fuq l-istess post tax-xogħol tas-soċjetà intimata, appuntu fil-factory floor tas-soċjetà intimata li jinsab fil-Crafts Village ta' Ta' Qali; Illi dwar dan l-inċident, anke jekk mhux fl-immedjat, sar rapport mal-Pulizija Eżekuttiva (Dok. C), u kif ukoll mal-Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol (Dok. D), dan tal-aħħar redatt mid-diretturi tas-soċjetà intimata qua prinċipal tar-rikorrent; Illi l-inċident fuq il-post tax-xogħol, li għalih taħti biss is-soċjetà intimata, ġara meta tpoġġew xkejjer tat-trab tal-fuħħar f'rokna mhux solita u taħt funtana tal- ilma taċ-ċeramika mdendla mal-ħajt, b'dan illi meta huwa refa' xkora minnhom, ħabat rasu bis-saħħa mal-istess funtana illi kienet tisporġi 'l barra mil-linja tal- ħajt, kif deskritt aħjar fl-immaġni tar-ritratt (Dok. Illi konsegwenza tal-inċident imsemmi, ir-rikorrenti sofra danni serji u diżabilità permanenti, kif ċertifikat minn Dr Josanne Tovchegrechko Borg u Mr Alec Stevens (Dok. F) u (Dok. Illi r-rikorrenti kellu salarju ta' erba' mija u tliet Euro u wieħed u erbgħin ċenteżmu (€403.41) fil-ġimgħa meta sofra l-inċident (Dok. Illi s-soċjetà intimata ġiet interpellata diversi drabi sabiex tersaq għal- likwidazzjoni u konsegwenti ħlas tad-danni sofferti mir-rikorrenti, inkluż b'ittra uffiċjali, iżda baqgħet inadempjenti; Għaldaqstant, jogħġobha: ir-rikorrenti qiegħed l-Onorabbli Qorti Tiddikjara u tiddeċiedi illi s-soċjetà intimata hija unikament responsabbli għall-inċident li seħħ nhar l-20 ta' Novembru, 2014 fil-factory floor tal-istess soċjetà intimata, f'liema inċident ir-rikorrenti sofra (recte) danni serji, inkluż diżabilità permanenti; Tillikwida d-danni sofferti mir-rikorrenti riżultat tal-inċident hawn fuq imsemmi, okkorrendo jekk hemm bżonn, bil-ħatra ta' periti nominandi; Tikkundanna lill-intimata sabiex tħallas lir-rikorrenti dawk is-somom li jiġu hekk likwidati a favur ir-rikorrenti. Bl-ispejjeż kollha, inkluż dawk tal-ittra uffiċjali u bl-imgħax legali skont il-liġi kontra s-soċjetà intimata li hija minn issa inġunta għas-subizzjoni, u bir-riserva għal kull azzjoni oħra li tista' tispetta lir-rikorrenti. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM ir-Risposta Maħlufa tas-soċjetà konvenuta Mediterrenean Crafts Company Limited (C 45761) (minn issa 'l quddiem "is-soċjetà konvenuta"), li ġiet ippreżentata fit-18 ta' April 2016, u maħlufa minn Brian Kinmont (K.I. 43926M) għan-nom u in rappreżentanza tal-istess, li biha eċċepiet: Illi l-ewwel talba tar-rikorrent in kwantu diretta kontra s-soċjetà esponenti hija infondata fil-fatt u fid-dritt u għandha tiġi miċħuda u dan stante illi l-istess esponenti mhijiex responsabbli għall-inċident de quo, liema inċident seħħ unikament bi ħtija tar-rikorrent stess meta naqas serjament milli jsegwi proċeduri ta' prudenza fl-eżekuzzjoni ta' xogħlu fuq il-lant, kif del resto huwa obbligat jagħmel, hekk kif ser jirriżulta aħjar waqt it-trattazzjoni tal-kawża; Illi, di più, għall-kuntrarju ta' dak li qed jiġi allegat mir-rikorrent fir-rikors promutur, is-soċjetà esponenti dejjem aġixxiet b'diliġenza fejn, fost affarijiet oħra, dejjem aderiet ruħha mal-obbligi legali tagħha, fosthom dawk kontenuti fil- Kapitolu 424 tal-Liġijiet ta' Malta fejn saħqet (recte) sabiex tipprovdi lill-impjegati tagħha, fosthom lir-rikorrent, a safe place of work kif ukoll a safe system of work. Għaldaqstant, in vista ta' dak appena premess, jispetta lir-rikorrent jipprova li s- soċjetà esponenti wettqet xi nuqqas illi jagħmilha b'xi mod responsabbli għall- inċident mertu tal-kawża u l-grad ta' tali responsabbilità; Illi t-tieni talba tar-rikorrent għandha għalhekk tiġi riġettata stante li ma hemmx danni x'jiġu likwidati favur l-istess rikorrent. Fi kwalunkwe każ u mingħajr preġudizzju għall-premess, l-entità tad-danni pretiżi mir-rikorrent huwa kontestat u għaldaqstant l-istess għandu jagħmel il-prova tad-danni skont il-liġi; Illi t-tielet talba tar-rikorrent għandha wkoll tkun miċħuda u dan għaliex is- soċjetà esponenti m'għandhiex tiġi kostretta tħallas ebda danni lill-istess rikorrent; Salv eċċezzjonijiet oħra premessi mil-liġi, bl-ispejjeż kontra r-rikorrent. Rat l-atti kollha tal-kawża. Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti. Semgħet ix-xhieda prodotti mill-partijiet. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM Rat il-verbal tal-udjenza tat-3 ta' April, 2019 fejn il-partijiet ingħataw il-fakultà li jippreżentaw noti ta' sottomissjonijiet u fejn il-kawża tħalliet għal-lum għas- Rat in-noti ta' sottomissjonijiet tal-partijiet. Il-kwistjoni bejn il-partijiet L-attur kellu inċident fuq il-post tax-xogħol, f'fabbrika ġestita mis-soċjetà konvenuta, li l-attur kien impjegat magħha, li tipproduċi xogħol artiġjanali magħmul mit-tafal. L-attur jgħid li l-inċident inkwistjoni seħħ meta tbaxxa sabiex jiġbor xkora mimlija trab tal-fuħħar li kienet stivata taħt funtana mwaħħla ma' ħajt fil-fabbrika, bir-riżultat li meta refa' rasu, ħabatha mal- istess funtana, u konsegwenza ta' dan spiċċa jbati minn diżabilità permanenti. L-attur jgħid li l-ixkejjer tat-tafal mhux soltu li kienu jiġu stivati f'dak il-post partikolari, u huwa ma kellux l-ispazju meħtieġ biex jimmanuvra u jerfa' xkora b'piż sostanzjali, u kien għalhekk li seħħ l-inċident. L-attur ilmenta wkoll minn nuqqas ta' prekawzjonijiet u mill-fatt li s-soċjetà konvenuta naqset milli tagħti tagħmir u ilbies protettiv lill-impjegati tagħha, meta dawn kienu mistennija li jaħdmu fi spazju ristrett. L-attur talab li s-soċjetà konvenuta tiġi dikjarata li kienet responsabbli għall-inċident inkwistjoni, u talab ukoll il-likwidazzjoni u l- ħlas tad-danni sofferti minnu partikolarment in vista tal-fatt li wara dan l- inċident huwa ma kienx baqa' jaħdem. Min-naħa tagħha s-soċjetà konvenuta wieġbet li hi m'għandha responsabbilità x'iġġorr għal dan l-inċident, minħabba li kien l-attur li naqas li Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM jsegwi proċeduri ta' prudenza fl-esekuzzjoni tax-xogħol tiegħu. Is-soċjetà konvenuta eċċepiet ukoll li hi dejjem aġixxiet b'diliġenza, u osservat l-obbligi legali tagħha, billi pprovdiet kemm a safe place of work għall-ħaddiema tagħha, kif ukoll ħaddmet sistemi siguri ta' xogħol. In vista ta' dan, is-soċjetà konvenuta wieġbet li ma hemm ebda danni x'jiġu likwidati u hija ma kellha tiġi kkundannata tħallas ebda danni. Provi u riżultanzi Flimkien mar-rikors maħluf l-attur ippreżenta kopja ta' ittra datata l-1 ta' Diċembru, 2015 dwar it-terminazzjoni tal-impjieg tal-attur mibgħuta mill- Employment and Training Corporation (ETC) 1 , minn fejn jirriżulta li t- terminazzjoni tal-impjieg tal-attur minn mas-soċjetà konvenuta kienet għal raġunijiet ta' saħħa, flimkien ma' kopja ta' ittra bla data mibgħuta lill-attur mis-soċjetà konvenuta2 fejn ġie mgħarraf li l-impjieg tiegħu kien qiegħed jiġi tterminat b'effett mid-19 ta' Novembru, 2015, u dan wara li hu naqas milli jirritorna lura għax-xogħol fi żmien sena wara d-data meta seħħ l-inċident inkwistjoni. Ġiet ippreżentata wkoll kopja tar-rapport tal-Pulizija3, minn fejn jirriżulta li l-inċident inkwistjoni seħħ fil-fabbrika tas-soċjetà konvenuta, wara li l-attur ipprova jqandel xkora li kienet tiżen 25kg, u hu u jerfagħha ħabat rasu ma' funtana li kienet imwaħħla mal-ħajt f'għoli ta' madwar metru mill-post fejn kienu stivati l-ixkejjer bit-tafal. Ġiet esebita wkoll kopja tal-applikazzjoni għall-benefiċċji soċjali li saret mill-attur.4 L-attur ippreżenta wkoll ritratt5 li juri 4 tal-proċess. 6 tal-proċess. 7 tal-proċess. 10 tal-proċess. 16 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM l-mod kif l-ixkejjer kienu stivati taħt il-funtana inkwistjoni. L-attur ippreżenta wkoll kopja ta' żewġ rapporti mediċi li saru b'mod separat, wieħed mill- consultant neurologist Dr Josanne Tovchegrechko Borg 6 , u l-ieħor mill-orthopaedic specialist Mr Alec Shawish Mifsud, fejn jirriżulta li l-attur baqa' jilmenta minn uġigħ fi spallejh u minn inabilità li jgħolli idu tal-lemin konsegwenza tad-daqqa li ħa fuq rasu fl-inċident inkwistjoni. Il-konklużjoni tal-consultant neurologist Dr Mupimhidza-rapport tal-konsulent ortopediku Mr Alec Stevens jirriżulta li wara l- inċident, l-attur beda jsofri minn uġigħ qawwi fil-partijiet tal-lemin ta' ġismu, u sa aktar minn sena minn wara li seħħ l-inċident, huwa kien għadu ristrett ħafna fil-piżijiet li seta' jqandel. Mr Alec Stevens li eżamina lill-attur madwar erbatax-il xahar wara li seħħ l-inċident, ikkonkluda li l-attur ser jibqa' jsofri minn diżabilità permanenti fi spalltu tal-lemin, u konsegwenza ta' hekk hu ma jistax ikompli jaħdem bħala ceramic artist u lanqas ma jista' jagħmel xogħol manwali ta' ċerta diffikultà. Fir-rapport tiegħu Mr Stevens qal: 17 tal-proċess. 18 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM Fir-rapport tiegħu l-konsulent ortopediku Mr Alec Stevens wasal għall- konklużjoni li l-attur sofra debilità ta' 25% bħala riżultat dirett ta' dan il- L-attur ippreżenta wkoll kopji tal-FS3 forms bħala prova tal-introjtu tiegħu mill-impjieg li kellu mas-soċjetà konvenuta fiż-żmien meta seħħ l-inċident.8 Waqt l-udjenza tas-6 ta' Mejju, 2016, il-Qorti ħatret lil Mr Frederick Zammit Cefai bħala espert mediku sabiex wara li jeżamina lill-attur9, jirrelata dwar il-konsegwenzi tal-inċident imsemmi fir-Rikors Maħluf fuq l-istat ta' saħħa tal- attur u jekk konsegwenza tal-istess inċident l-attur ġarrabx xi debilità permanenti u f'liema grad. L-attur Simon Sabino fl-affidavit tiegħu10 qal li hu dam impjegat mas-soċjetà konvenuta għal perijodu ta' erbatax-il sena, u hu kien impjegat bħala ċeramista jew pottery-maker, fuq bażi full-time sal-20 ta' Novembru, 2015. Qal li dakinhar tal-20 ta' Novembru, 2014, hu kien qiegħed jaħdem fuq skultura li kellha titwaħħal mal-parti ta' isfel ta' gallerija, u Brian Kinmont, wieħed mid-diretturi tas-soċjetà konvenuta kien staqsieh jekk hu setax jaħdem it-tafal b'idejh minflok Josette Sanchez li kienet tagħmel dan ix- 20 tal-proċess. 32 tal-proċess. 36 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM xogħol, u dan għaliex il-magna li soltu kienet tintuża biex jinħadem it-tafal ma kinitx qiegħda tiffunzjona u minħabba f'hekk it-tafal kellu jinħadem bl-idejn. L- attur qal li l-ixkejjer bil-fuħħar, kemm dak iebes kif ukoll dak artab, kienu maħżuna fl-istess post, u f'dak iż-żmien hu kien qiegħed jiffoka aktar fuq l- aspett artistiku tax-xogħol milli jaħdem it-tafal għaliex xi żmien qabel kien għamel operazzjoni tal-ftuq. Spjega li minħabba f'hekk hu kien ilu ċertu żmien ma jerfa' xkejjer tat-tafal. Qal li s-soltu l-ixkejjer tat-tafal kienu jitpoġġew f'nofs il-fabbrika jew fil-kantina, iżda f'dik l-okkażjoni partikolari l-ixkejjer tat- tafal tpoġġew wara l-makkinarju li bih kien jinħadem it-tafal, ir-ram press / L-attur qal li hekk kif refa' l-ixkora bit-tafal li kellu bżonn, ħabat rasu ma' funtana li kienet imwaħħla mal-ħajt f'għoli ta' metru 'l fuq mill-art. L-attur qal li l-management tas-soċjetà konvenuta kien għamel rikonfigurazzjoni tal-ispazju tal-fabbrika sabiex jinħoloq aktar spazju, u l- ixkejjer tat-tafal tpoġġew f'żona ristretta, konfinata u żgħira ħafna. Qal li biex jerfa' l-ixkora bil-piż tagħha ta' madwar 25 kg, huwa kellu jitfa' ħafna saħħa fuq saqajh, u kellu jitla' mill-art kemm jista' jkun malajr sabiex ikun jista' jerfagħha. L-attur qal li kien dak il-ħin li ħabat rasu mal-funtana li kienet imwaħħla mal-ħajt metru u nofs mill-art. Dwar id-deċiżjoni li kienet ittieħdet li l-ixkejjer tat-tafal jitpoġġew taħt il-funtana, l-attur qal: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM L-attur kompla jgħid li hu kien irraporta l-inċident lil Brian Kinmont, għax kellu d- demm ħiereġ, filwaqt li madwar siegħa wara li seħħ l-inċident, beda jħossu stordut u talab permess biex imur id-dar sabiex jara tabib. Qal li l-għada tal- inċident hu reġa' mar ix-xogħol b'uġigħ fi spallejh, u minkejja li pprova jkompli jaħdem fuq l-iskultura li kien beda jaħdem fuqha fil-ġranet ta' qabel, hu mill- ewwel inħakem mill-uġigħ u għalhekk kellu jitlaq minn fuq il-post tax-xogħol. Qal li hu mill-ewwel mar jara speċjalista, u wara sensiela ta' testijiet mediċi ġie stabbilit li hu kien qiegħed ibati minn diżabilità permanenti fil-grad ta' 25%. Qal li wara li l-impjieg tiegħu mas-soċjetà konvenuta ġie tterminat, huwa beda jirċievi pensjoni tal-invalidità ta' €19.59 fil-ġimgħa. L-espert maħtur mill-Qorti Mr Frederick Damato Cefai, ippreżenta r- rapport tiegħu fir-Reġistru tal-Qorti fit-8 ta' Mejju, 2016. Maempel fir-rapport tiegħu kkonstata li wara l-inċident inkwistjoni, l-attur ma ħadem qatt iżjed, u dan baqa' jsofri minn uġigħ kontinwu fil-kozz t'għonqu, bl- uġigħ jiżdied kull meta l-attur idawwar rasu jew jerfa' xi ħaġa, kif ukoll baqa' jbati minn uġigħ fi spalltu l-leminija. L-espert mediku ġudizzjarju qal li l-attur kellu nuqqas ta' moviment fl-għonq u wġigħ fil-muskolu trapezius tal-lemin, kif ukoll fuq l-aħħar rukkell ċervikali u l-ewwel żewġ irkiekel torakali. L-eżami nevroloġiku tad-dirgħajn wera nuqqas fil-long thoracic nerve tal-lemin, u dgħjufija fis-saħħa tal-ponn lemini. Ġie stabbilit ukoll li l-attur kellu restrizzjoni ta' movimenti attivi tal-ispalla leminija u nuqqas fil-muskolu serratus anterior L-espert mediku ġudizzjarju kkonkluda r-rapport tiegħu billi qal illi: "Is-Sur Green ġarrab nuqqas permanenti fil-funzjoni tad-driegħ lemini bħala riżultat ta' ħsara tan-nerv fuq imsemmi. Għandu wkoll ħsara f'disk f'għonqu (però mingħajr nuqqas nevroloġiku oġġettiv li ġej minn dan il-livell) li huwa responsabbli 43 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM għal xi ftit nuqqas ta' moviment u uġigħ; li x'aktarx jitjiebu bil-mogħdija taż-żmien. Is-Sur Simon Green ġarrab diżabilità permanenti stmata 18% (tmintax fil-mija) bħala riżultat tal-inċident ta' Novembru 2014." Waqt l-udjenza tal-14 ta' Novembru, 2016, xehdet Dr Josanne Schranz, li qalet li l-attur kien ġie riferut lilha mill-konsulent ortopediku Mr Alec Stevens, u hi kienet ratu l-ewwel darba fi Frar tal-2015 fl-Isptar Mater Dei. li l-attur kien qalilha li kellu inċident fuq il-post tax-xogħol fejn kien ħabat rasu, u wara xi żmien beda jħoss uġigħ intensiv deskritt bħala 'xokkijiet' fil-parti tal- lemin ta' ġismu. Ix-xhud qalet li l-attur baqa' jilmenta minn uġigħ qawwi, kif ukoll minn nuqqas ta' saħħa f'idejh, kif ukoll għax ma setax jgħolli l-ispalla l- leminija. Qalet li meta invistatu, sabet li kellu wasting, inxif tal-muskoli fl- ispalla l-leminija, liema inxif kien wieħed sostanzjali. Ix-xhud qalet li dan l-inxif iseħħ minħabba li tkun saret ħsara lin-nerv tal-muskoli tal-ispalla, u minkejja li tatu diversi trattamenti, il-muskolu baqa' ma ġabx is-saħħa tiegħu. spjegat li l-attur ġie riferut lilha minn Mr Stevens, minħabba li dan ma setax isib spjegazzjoni għas-sintomi li kien qiegħed jippreżenta l-attur. li min-naħa tagħha hija kienet stabbiliet li l-ħsara li kellu l-attur fin-nerv, kienet riżultat ta' xi tip ta' trawma li dan kellu. Waqt l-istess udjenza deher Lawrence Sanchez Sosa in rappreżentanza tal-Isptar Mater Dei, li ppreżenta kopja tal-file mediku tal-attur.13 Waqt l-udjenza tal-10 ta' April, 2017 xehed il-PL Sean Corrieri Dela, mid-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali14, li ppreżenta dokumenti dwar il-ħlasijiet li rċieva l-attur wara li applika għall-benefiċċju tal-korriment, dokumenti relatati mal-injury 55 tal-proċess. 64 et seq. tal-proċess. 259 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM benefit li dan ingħata, kif ukoll dettalji tal-bordijiet li deher quddiemhom l- Ix-xhud spjega li l-attur ingħata l-benefiċċju tal-invalidità b'effett mis-6 ta' Ottubru, 2016.15 Waqt l-udjenza tal-10 ta' Mejju, 2017, dan l-istess xhud ippreżenta sensiela ta' ċertifikati mediċi tal-attur, u applikazzjonijiet oħra għal injury benefits li kien għamel ferm qabel seħħ l-inċident inkwistjoni.16 Waqt l-udjenza tas-16 ta' Novembru, 2017 saret l-eskussjoni tal-espert mediku ġudizzjarju Mr Frederick Damato Johansen, li qal li fir-rapport tiegħu sar riferiment għad-dinamika tal-inċident skont kif ġiet spjegata lilu mill-attur. Ix-xhud ikkonferma li l-attur kien qallu li l-impatt seħħ ma' funtana, u li wara dan l-inċident huwa kellu jmur għand numru ta' speċjalisti. Żied jgħid li l-attur kien infurmah li fil-passat kellu interventi mediċi oħra, fosthom tal-ftuq, u kien hemm żmien meta l-attur kien isofri minn uġigħ fl-ispalla tal-lemin u kien ġie stabbilit li dan kien qiegħed isofri minn repetitive movement strain li ġie mfejjaq minnha b'kors ta' fiżjoterapija. Ix-xhud qal li minkejja li jista' jkun li l- attur weġġa' driegħu l-lemini tmien snin qabel, madanakollu żgur li ma kellux winging fejn il-ġewnaħ jinqala' 'l barra, kif jidher li ġara wara l-inċident inkwistjoni. Ix-xhud spjega: "… ma nistax inkun kategoriku. Però jekk aħna nieħdu li qalli hu, qal li kellu repetitive strain u bil-physiotherapy fejqu. Iġifieri ma niskantax li jġibuh tajjeb. Jekk baqa' jħoss xi ħaġa, żgur li ma semmihilix. Però l- kumplament illi semmieli huwa konsistenti kemm mal-eżami tiegħi, mal-EMG ..." Ix-xhud kompla jispjega li meta l-ġewnaħ jinqala' 'l barra, il-persuna tbati minn uġigħ kbir, li jikkawża tnaqqis fil-funzjoni tad-drigħ. Żied jgħid li meta l-attur 263 et seq. tal-proċess. 281 et seq. tal-proċess. 352 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM ħabat rasu, ġiet ikkawżata ħsara fil-long thoracic nerve li hu nerv li jibda fl- għonq u jibqa' nieżel sa tliet kwarti tal-kaxxa tas-sider. L-eskussjoni ta' Mr Damato Cefai tkompliet waqt l-udjenza tal-10 ta' Jannar, 201818, fejn għad-domanda li l-attur seta' kien qiegħed isofri minn winging qabel l-inċident mertu ta' dawn il-proċeduri, wieġeb li huwa kien ra n- notamenti tal-isptar li ġew esebiti anki fl-atti ta' din il-kawża, minn fejn jirriżulta li wara li l-attur ġie eżaminat minn Mr Alec Stevens fis-sena 2008, fi żmien meta l-attur ukoll kien qiegħed jilmenta minn uġigħ fl-ispalla, dan kien niżżel in-notament 'no winging of scapula'. Mr Damato Cefai żied jgħid li minn dak li seta' jara hu, ma kien hemm l-ebda ħjiel li fis-sena 2008 kien hemm dan il-winging, u l-unika ħaġa li hu seta' jikkonstata kienet li dak iż- żmien l-attur kien qiegħed jilmenta minn uġigħ fi spalltu, restrizzjoni fil- moviment u minn tenderness fil-muskoli. Mr Damato Cefai żied jgħid li wara li tkellem mal-attur, kien ikkonstata li wara dan l-episodju ta' wġigħ li seħħ fis-sena 2008, l-attur kien irritorna fuq il-post tax-xogħol, u kien l- episodju tal-2014 li tah il-winging li affettwa l-funzjoni ta' driegħu u li wassal biex lill-espert mediku ġudizzjarju jattribwixxi perċentwal sostanzjali ta' debilità permanenti konsegwenza tal-imsemmi inċident. Waqt l-udjenza tal-1 ta' Marzu, 2018, xehed Mr Alec Szabadka, li kkonferma r- rapport tiegħu tas-6 ta' Jannar, 2016 esebit fl-atti ta' dawn il-proċeduri, u qal li hu kien ra lill-attur qabel seħħ l-inċident inkwistjoni. kunċett ta' winging u qal li l-iscapula hija l-għadma ta' wara tal-ispalla. Jekk wieħed jimbotta 'l quddiem, din toħroġ 'il barra minn mal-qafas tas-sider, minħabba li l-muskolu li jżommha f'postha hu pparalizzat. B'riferiment għar- 18 A fol. 359 tal-proċess. 373 tal-proċess. Paġna 12 minn 29 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM riżultat tal-MRI scan li kien sar fuq l-attur fid-9 ta' Jannar, 2015, ix-xhud qal li minn dan it-test irriżulta li l-attur kellu slip disk, u kien dan li kien qiegħed jikkawża l-uġigħ estrem li kien qiegħed jesperjenza l-attur. Ix-xhud qal li l-fatt li meta seħħ l-inċident, l-attur kien qiegħed jerfa' piż ta' 25 kilo, ifisser li dan kien qiegħed jiġbed il-muskoli u n-nervituri ta' għonqu. Qal li l-pressjoni li kien hemm fuq id-disk ikkawżat rupture fl-istess disk, u dan kien qiegħed jagħfas fuq in-nervitura li tgħaddi eżatt minn ħdejh. Ix-xhud qal li mill-file mediku jirriżulta li l-attur kien mar l-isptar f'Ġunju tal-2009 minħabba uġigħ fl-ispalla tal-lemin, u minn hemmhekk kien ġie riferut għal sessjonijiet tal-fiżjoterapija u ngħata wkoll injezzjonijiet minħabba l-uġigħ. Ix-xhud qal li r-riżultanzi dwar l- l-attur qabel l-inċident ma jikkombaċjawx mal-inċident inkwistjoni minħabba li l-ħsara li saret fl-inċident irriżultat fin-nervituri, filwaqt li l-ilmenti li kellu l-attur qabel, kienu minħabba ħsara fil-muscle tal-ispalla. "Għax l-ewwel darba kienet problema bl-ispalla, fil-muscle tal-ispalla. Din id-darba l-problema kienet in-nerv li jissupplixxi l-muscle li kien imċarrat allura minħabba f'hekk wieħed mill-muscles ma setax jaħdem li huwa muscle differenti milli, milli dak li kellu fjammat fil-bidu għax dak il-muscle li kellu ffjammat fil-bidu qiegħed hawn fuq. Dan li qed ngħid li kien affettwat mill-injury kien hawn wara u jaffettwa l-ispalla mhux direttament mill-ġog imma mill-iscapula għax bħal m'għidtlek jekk jerfa' jew jimbotta din l-iscapula ħa toħroġ 'il barra." Ix-xhud qal li minkejja li l-attur jista' jgħaddi minn proċedura kirurġika fl-ispalla sabiex inaqqas l-uġigħ, madanakollu hu ma jistax jiddetermina a priori jekk din il-proċedura hijiex ser taffettwa r-rata ta' diżabilità permanenti li jinsab suġġett għaliha l-attur fil-preżent, anki minħabba li din l-operazzjoni hija waħda riskjuża ħafna. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM L-attur Simon Sabino xehed waqt l-udjenza tad-19 ta' April, 201820, fejn qal li hu kien ilu jaħdem mas-soċjetà konvenuta għal perijodu ta' erbatax-il sena. L- attur qal li f'xi żmien kien inqala' diżgwid bejn l-aħwa li kienu diretturi tal- kumpannija, u l-fabbrika li kienu joperaw minnha ġiet diviża fi tnejn. L-attur qal li minkejja li hu kien impjegat mas-soċjetà konvenuta bħala ceramic artist, ix-xogħol tiegħu kien jinvolvi wkoll l-għoti ta' pariri dwar il-manifattura u d- disinn ta' prodotti ġodda, kif ukoll kien jagħti sehmu sabiex jiġi assigurat li l- produzzjoni fil-fabbrika timxi kif suppost.21 Qal li minkejja li ħafna mit-tafal li jintuża fil-produzzjoni jasal lest, dan mhux dejjem ikun maħdum skont l- ispeċifikazzjonijiet tax-xogħol u għalhekk ikun hemm bżonn li jsir xogħol ieħor fuqu. L-attur ikkonferma wkoll li tul is-snin li hu kien ilu impjegat tas-soċjetà istanzi fejn hu kellu jaħdem fuq ir- rikostituzzjoni tat-tafal. Ix-xhud qal li filwaqt li normalment il-boroż tat-tafal kienu jinżammu f'nofs il-fabbrika, dakinhar li seħħ l-inċident il-borża tat-tafal li kellu bżonn jaħdem fuqha l-attur kienet qiegħda f'post differenti, proprju taħt il-funtana li ħabat rasu magħha. Il-kontroeżami tal-attur tkompla waqt l-udjenza tal-21 ta' Mejju, 201822, fejn ikkonferma li l-borża tat-tafal li huwa ġabar kienet taħt funtana mwaħħla mal- ħajt. Qal li minkejja li l-funtana kienet ilha hemm imma fil-miftuħ, imbagħad kienet ġiet mgħottija b'xi makkinarju. Dak il-ħin li tbaxxa biex jerfa' l-borża tat- tafal, moħħu kien aktar fl-għażla tal-borża tat-tafal milli f'affarijiet oħra. L- attur qal ukoll li l-funtana mhux minn dejjem kienet imwaħħla ma' dan il-ħajt, u kienet ilha hemm madwar sentejn jew tlieta. B'riferiment għar-ritratt esebit 391 tal-proċess. 396 tal-proċess. Paġna 14 minn 29 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM 16 tal-proċess, l-attur qal li fl-inħawi fejn seħħ l-inċident kien hemm tliet magni, ilkoll maġenb il-funtana, bi spazju ta' ftit pulzieri fejn wieħed seta' jimmanuvra, u fil-ħin meta tbaxxa sabiex jerfa' l-ixkora bit-tafal, hu kien qiegħed jikkonċentra fuq dawn il-boroż u fuq liema waħda kellu jagħżel sabiex ikun jista' jaħdem fuq il-biċċa xogħol li tqabbad jagħmel. L-attur qal li l-funtana kienet tisporġi 'l barra madwar tmien pulzieri, filwaqt li l-għoli mill-art tal- funtana kien ta' madwar metru u nofs. L-attur żied jispjega li bil-mod kif kienu stivati l-ixkejjer tat-tafal, dawn ukoll kienu joħorġu 'l barra mill-ħajt. hu waqaf quddiem il-boroż tat-tafal u miel 'il quddiem sabiex ikun jista' jaqbad il-borża min-nofs tagħha, filwaqt li beda jħares lejn il-boroż tat-tafal u jara liema kienet l-aktar waħda adattata għall-użu li ried, u dan minħabba li l- konsistenza tat-tafal fil-boroż ma tkunx kollha l-istess. Qal li borża tafal li tiżen 25 kilo tkun tqila ħafna, u sabiex din tintrefa' mill-art, ikun hemm il-ħtieġa li tintefa' 'l fuq mill-ispalla sabiex tkun tista' tikkontrollaha.23 L-attur ikkonferma li fis-sena 2008 huwa kellu bżonn l-assistenza medika minħabba f'uġigħ li kellu fi spalltu u fil-ġogi, u qal li dak iż-żmien kien ġie stabbilit li hu kien qiegħed ibati minn rotator cough injury li tiġi minn movimenti ripetuti. Kompla jgħid li dak iż-żmien huwa kien dam disa' xhur imur għal sessjonijiet tal-fiżjoterapija, sakemm ħassu tajjeb biżżejjed li seta' jerġa' jibda jmur ix-xogħol. Dak iż-żmien hu kien deher quddiem il-bord mediku li kien stabbilixxa li hu kien tajjeb biżżejjed biex seta' jirritorna lura x-xogħol. B'riferiment għall-inċident mertu tal-kawża, l-attur qal li l-magni kienu tpoġġew viċin il-funtana inkwistjoni ftit ġimgħat qabel, u l-ixkejjer bit-tafal kienu tpoġġew taħt il-funtana xi jumejn qabel seħħ l-inċident inkwistjoni. L-attur qal ukoll li fiż-żmien meta kien Paġna 15 minn 29 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM impjegat mas-soċjetà konvenuta hu qatt ma ngħata ilbies protettiv, u kien ġie operat għall-ftuq minħabba li kien qandel l-imwejjed bil-wiċċ tal-lava mingħajr ma kellu tagħmir apposta. L-attur qal li fil-fabbrika kien isir użu minn kimiki li jistgħu jkunu tossiċi, u l-ħaddiema ma kinux ipprovduti b'tagħmir bħal ingwanti, maskri u nuċċalijiet protettivi. rappreżentanza tas-soċjetà Elmo Insurance, li qal li s-soċjetà konvenuta hija assikurata mal-kumpannija tiegħu, u kienet ilha hekk assikurata minn ferm qabel seħħ l-inċident inkwistjoni. Ix-xhud qal li hu kien aċċeda fis-sit tal- fabbrika inkwistjoni, u seta' jikkonstata li l-makkinarju li jintuża huwa wieħed kbir li mhux faċli li wieħed iċaqalqu. Ix-xhud qal li l-funtana inkwistjoni ma kinitx waħda kbira, u kienet sporġuta 'l barra madwar tnax-il ċentimetru, filwaqt li kienet f'għoli ta' madwar metru mill-art. Waqt l-udjenza tad-9 ta' Jannar, 2019 xehed David Kinmont, managing director tas-soċjetà konvenuta.25 Dan qal li oriġinarjament hu u Brian Kinmont kienu diretturi ta' kumpannija bl-isem ta' Bristow Potteries, iżda fis-sena 2010 bdew kumpannija ġdida bl-isem Mediterrenean Crafts Limited, u b'hekk infirdu minn Ix-xhud qal li x-xogħol tas-soċjetà Mediterrenean Crafts għadu jsir mill-istess sit ta' Bristow Potteries, għalkemm il-fabbrika kienet inqasmet fi tnejn. Qal li s-soċjetà l-ġdida Mediterrenean Crafts Limited baqgħet tagħmel xogħol ta' ċeramika, u ma' dan ix-xogħol żiedet il- produzzjoni ta' imwejjed u bankijiet tal-kċina, li jiġu impinġija bl-idejn. żied jgħid li fiż-żmien meta seħħ l-inċident inkwistjoni, is-soċjetà konvenuta kienet fi stadju fejn qiegħda tipprova taqta' x-xogħol li kienet tagħmel fil- 24 A fol. 411 tal-proċess. 419 tal-proċess. Paġna 16 minn 29 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM passat, sabiex tibda tiffoka fuq ix-xogħol il-ġdid ta' wċuħ tal-kċejjen u imwejjed. Ix-xhud kompla jgħid li l-attur beda mal-kumpannija Bristow Potteries bħala skilled labourer, u kien jaħdem it-tafal, u wara ġie assimilat Qal ukoll li minkejja li x-xogħol ta' tpinġija ma kienx l-aktar xogħol għal qalb l-attur, wara xi żmien dan kien dera jagħmlu, anki minħabba li x-xogħol l-ieħor li kien isir fil-fabbrika Ix-xhud qal li l-funtana inkwistjoni kienet ilha mwaħħla mal- ħajt madwar sentejn jew tlieta, sa mill-bidu nett li kienu bdew joperaw bħala Ikkonferma wkoll li meta saret il- qasma tal-fabbrika, l-ispazju fuq ġewwa tal-fabbrika inbidel. Qal ukoll li l-boroż tat-tafal kienu ilhom jiġu stivati taħt il-funtana inkwistjoni. Ix-xhud qal li fiż- żmien meta seħħ l-inċident, il-kumpannija ma kellhiex uffiċjal għas-saħħa u s- sigurtà tal-ħaddiema, u bħala tagħmir protettiv, madwar il-fabbrika kien hemm numru ta' fire extinguishers u gvieret għall-użu f'każ li jkun hemm ħruq. Ix-xhud żied jispjega li x-xogħol li jsir fil-fabbrika tas-soċjetà konvenuta ma jistax jiġi kklassifikat bħala xogħol industrijali, iżda huwa xogħol artiġjanali. Kompla jgħid li l-funtana kienet imwaħħla mal-ħajt għal skopijiet ta' wiri tax- xogħol artistiku prodott mill-ħaddiema tal-kumpannija, u meta jidħlu t-turisti fil-fabbrika dawn jiddawru mal-fabbrika kollha sabiex ikunu jistgħu jaraw ix- xogħlijiet li din tipproduċi. Żied jgħid li l-ispazju fuq ġewwa tal-fabbrika naqas u għalhekk l-ispazju intern kellu jintuża għal diversi skopijiet, fosthom biex isir ix-xogħol, biex jinħażen il-materjal li jrid jintuża, kif ukoll bħala display area għal min ikun interessat li jara l-prodotti. Fl-istess udjenza xehed Brian Kinmont 26 , li qal li hu direttur tas-soċjetà konvenuta u kien ilu f'dak ir-rwol mis-sena 2010. Dan ix-xhud qal li dakinhar li 433 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 17 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM seħħ l-inċident inkwistjoni, hu kien preżenti fil-fabbrika, u kien qiegħed jagħmel superviżjoni tax-xogħol li kellu jsir. Qal li l-attur intalab jimmudella oġġett partikolari, u kien għalhekk li dan mar iġib it-tafal sabiex ikun jista' jibda x-xogħol. Ix-xhud qal ukoll li jista' jkun li ma kinitx l-ewwel darba li l-attur intalab iġib it-tafal minn dak il-post partikolari, jiġifieri minn taħt il-funtana. Ix-xhud Josette Sanchez fl-affidavit tagħha qalet27 li hi impjegata mas-soċjetà konvenuta u taħdem bħala labourer, tagħmel ftit minn kollox, fosthom xogħol ta' preparazzjoni tat-tafal biex ikun jista' jinħadem, kif ukoll kienet tieħu ħsieb tipprepara slabs tat-tafal sabiex dawn ikunu jistgħu jintużaw għal xogħol ta' Ix-xhud qalet li l-funtana inkwistjoni kienet ilha fl-istess post mis- sena 2010, u din kienet waħda mix-xogħlijiet li ħadem fuqhom l-attur, u kienet twaħħlet f'dak il-post mill-attur innifsu. Ix-xhud qalet ukoll li t-tafal kien ilu jinżamm maħżun mal-ħajt taħt il-funtana għal żmien twil. Qalet li kienet hi li poġġiet il-boroż tat-tafal taħt il-funtana, u minħabba li l-funtana hi żgħira, dawn kienu jestendu 'l barra ferm aktar mill-funtana. Qalet li biex tqandel borża bit-tafal, hija kienet tiġbed il-borża lejha, imbagħad terfagħha, sabiex b'hekk tevita li tagħmel pressjoni fuq daharha. Ix-xhud qalet li dakinhar li seħħ l-inċident, hija kienet xogħol fil-fabbrika, u saret taf li l-attur kellu inċident minħabba li kien mar jgħidilha huwa stess. Il-kontroeżami ta' Brian Kinmont sar waqt l-udjenza tat-3 ta' April, 201928, fejn ikkonferma li dakinhar li seħħ l-inċident, hu kien qiegħed jagħmel superviżjoni ta' dak kollu li kien qiegħed jiġri fil-fabbrika, kemm-il ħaddiema, l-imħażen, il- fabbrika, kif ukoll il-coffee shop li hemm fuq is-sit. Ix-xhud qal li l-boroż tat- tafal kienu ilhom jiġu stivati taħt il-funtana inkwistjoni madwar sena, u qal 27 A fol. 439 tal-proċess. 447 tal-proċess. Paġna 18 minn 29 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM ukoll li f'dak iż-żmien l-attur ma kienx qiegħed jagħmel użu minn dan it-tafal minħabba li kien għadu kif għamel l-operazzjoni tal-ftuq. Ix-xhud ikkonferma li fl-aħħar xhur qabel seħħ l-inċident, fil-fabbrika tas-soċjetà konvenuta kien beda proċess biex isir użu aħjar mill-ispazju disponibbli, u biex l-affarijiet fil- fabbrika jiġu ppustjati aħjar. Fl-udjenza tat-3 ta' April, 2019 sar il-kontroeżami ta' Josette Coleiro Grech, li qalet li bħala parti mix-xogħol tagħha ta' kuljum, hi kienet tipprepara t-tafal, u fost il-ħaddiema li jużaw ħafna t-tafal kien hemm l-attur. Ix-xhud ikkonfermat li kienet hi li poġġiet it-tafal taħt il-funtana, fuq struzzjonijiet mogħtija lilha mid- diretturi tas-soċjetà konvenuta. Hi spjegat li l-passaġġ ta' quddiem il-funtana kien imblukkat bit-tafal u għalhekk kien diffiċli li wieħed jasal għalih jekk ma jitneħħewx l-ixkejjer bit-tafal, u kien hemm ċirkostanzi fejn it-tafal tressaq bit- trolley sabiex ikun hemm aċċess għal dan il-passaġġ. Ix-xhud qalet li hija kienet tieħu t-tafal minn taħt il-funtana ta' kuljum, u qatt ma kellha problemi biex tagħmel dan. Konsiderazzjonijiet legali F'kawżi ta' din ix-xorta l-Qorti trid fl-ewwel lok teżamina l-provi prodotti mill- partijiet sabiex tiddetermina l-kwistjoni dwar ir-responsabbilità għall-inċident inkwistjoni, u dan qabel jiġu kkonsidrati t-talbiet l-oħra tal-attur fir-rigward tal-likwidazzjoni u l-kundanna għall-ħlas tad-danni sofferti minnu. L-inċident fejn safa mweġġa' l-attur b'mod tali li dan baqa' ma rritornax lura għax-xogħol 452 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 19 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM mas-soċjetà konvenuta, seħħ fuq il-factory floor tas-soċjetà konvenuta fejn isir xogħol ta' artiġjanat ta' oġġetti taċ-ċeramika u t-tafal. Mill-provi miġjuba quddiem il-Qorti jirriżulta li l-ispazju li topera minnu s- soċjetà konvenuta kien ġie diviż wara li kien hemm riorganizzazzjoni fil- kumpannija bl-isem Bristow Potteries, bil-konsegwenza li l-ispazju tal-fabbrika oriġinali nqasam Jirriżulta il-kumpannija Mediterrenean Crafts Company Limited, id-diretturi tagħha bdew jipppruvaw joħolqu linji ġodda ta' produzzjoni. L-ispazju tal-fabbrika minn fejn issir il- produzzjoni tal-prodotti artiġjanali beda jintuża wkoll għall-wiri ta' prodotti maħduma mill-istess kumpannija, kif ukoll għall-ħażna ta' materja prima li tintuża fix-xogħol, bħalma huma l-ixkejjer tat-tafal. F'dan l-ispazju tqiegħed ukoll il-makkinarju li jintuża f'dan ix-xogħol, li ġie deskritt mir-rappreżentant tal-Elmo Insurance bħala makkinarju tqil u li mhux faċli li wieħed iċaqalqu. Fil- fabbrika hemm ukoll coffee shop. Inoltre jirriżulta li l-fabbrika tospita ta' kuljum għadd ta' viżitaturi, fosthom turisti li jittieħdu jaraw il-prodotti artiġjanali maħduma hemmhekk. Fost il-prodotti għall-wiri, kien hemm funtana li nħadmet mill-attur u li tpoġġiet mal-ħajt għall-wiri. Jirriżulta wkoll mill-provi li d-diretturi tal-kumpannija riedu jassiguraw li jagħmlu l-aħjar użu mill-ispazju li kellhom għad-dispożizzjoni tagħhom, u kienet ittieħdet id- deċiżjoni li l-ispazju ta' taħt il-funtana jintuża sabiex fih jiġu stivati l-ixkejjer tat-tafal, liema xkejjer jirriżulta li kienu tqal ħafna. L-inċident inkwistjoni seħħ proprju meta l-attur tbaxxa sabiex iqandel waħda minn dawn l-ixkejjer, għamel manuvra biex jerfa' l-ixkora 'l fuq minn spalltu, u waqt li għamel hekk ħabat rasu mal-funtana, li kienet imwaħħla mal-ħajt u sporġuta 'l barra. Jirriżulta wkoll wara l-inċident, għad li għall-ewwel l-attur ipprova jkompli bix- xogħol tiegħu, wara xi ħin beda jħossu ma jiflaħx u ddeċieda li jitlaq minn fuq Paġna 20 minn 29 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM ix-xogħol sabiex imur jara tabib. L-għada tal-inċident ipprova jidħol xogħol, iżda dakinhar inħakem minn uġigħ qawwi, tant hu hekk li kellu jitlaq mix- xogħol, u minn hemmhekk bdew sensiela ta' testijiet mediċi sabiex jiġi stabbilit x'kien li qiegħed jikkawża dan l-uġigħ u r-restrizzjonijiet fil-moviment li l-attur żviluppa wara l-inċident. L-attur fittex l-għajnuna ta' neurologist u ta' konsulent ortopediku, li t-tnejn li huma kkonkludew li l-attur kien ser jibqa' jsofri minn debilità permanenti konsegwenza tad-daqqa li qala' f'rasu li affettwatlu n-nervituri ta' għonqu u ta' spallejh. Il-Qorti ħatret ukoll espert mediku li wara li eżamina lill-attur, wasal għall- istess konklużjonijiet tal-esperti mediċi ex parte u qal li l-attur qiegħed isofri li kkawżatlu 18% diżabilità permanenti. B'differenza mill-konklużjonijiet tal-konsulent ortopediku ex parte Mr Alec Stevens, li meta eżamina lill-attur kien stabbilixxa li dan kien qiegħed isofri minn debilità permanenti ta' 25%, Mr Frederick Damato Cefai ma setax jistabbilixxi b'ċertezza li s-slip disk li qiegħed ibati minnha l-attur kienet riżultat dirett tal-inċident inkwistjoni. Mr Alec Stevens, li kien eżamina lill-attur madwar erbatax-il xahar wara li seħħ l-inċident, kien stabbilixxa li l-attur kellu winging u slip disk, u attribwixxa dan għall-inċident inkwistjoni. Jirriżulta wkoll li minkejja li fi snin preċedenti l-attur kien ilmenta minn uġigħ fi spalltu tal- lemin, dan l-uġigħ ma kienx ġej min-nervituri, u għalhekk seta' jiġi stabbilit b'ċertezza li l-winging u l-konsegwenzi l-oħra kollha li beda jilmenta minnhom l-attur wara l-inċident mertu tal-kawża, kienu konsegwenza diretta tal- imsemmi inċident. minkejja li l-attur jista' jagħmel intervent kirurġiku sabiex tiġi indirizzata l- problema tal-winging, madanakollu dan l-intervent huwa meqjus bħala Qrati tal-Ġustizzja Paġna 21 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM wieħed riskjuż, u m'hemmx iċ-ċertezza li jekk isir dan l-intervent, ir-rata ta' diżabilità permanenti li qiegħed isofri minnha l-attur ser tonqos. Mill-provi jirriżulta wkoll li ħadd mill-impjegati tas-soċjetà konvenuta ma ngħata xi forma ta' tagħmir protettiv jew li qatt kienet saret evalwazzjoni tar- riskji għas-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema f'din il-fabbrika, tant hu hekk minkejja li kien hemm għadd ta' impjegati f'din il-fabbrika, ma kien hemm l- ebda persuna addetta mis-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema fuq il-post tax- xogħol. Id-diretturi tas-soċjetà konvenuta ppruvaw jiġġustifikaw dawn in- nuqqasijiet billi qalu li s-soċjetà konvenuta topera fil-qasam tal-artiġjanat u x- xogħol bl-idejn u mhux fil-qasam tal-kostruzzjoni. jargumentaw li l-obbligi tagħhom fir-rigward tal-ħarsien tas-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema tagħhom kienu inqas onerużi għax dawn kienu artiġjani u mhux ħaddiema tal-kostruzzjoni. Il-Qorti tqis li l-imsemmija nuqqasijiet kienu sostanzjali u ċertament mhux traskurabbli, tenut kont tal-fatt li l-ispazju ristrett tal-fabbrika kien qiegħed jintuża minn daqstant persuni, li jinkludu mhux biss l-artiġjani li jaħdmu l-prodott, iżda wkoll ħaddiema oħra fil- fabbrika, il-ħaddiema tal-coffee shop, u l-viżitaturi li jżuru l-fabbrika ta' kuljum. Huwa evidenti li s-soċjetà konvenuta naqset milli tosserva l-aktar obbligi bażiċi imposti fuqha f'dan ir-rigward, dik li tipprovdi a safe place of work u dik li tipprovdi a safe system of work, meta fi spazju daqstant ristrett ippretendiet li l-attur jagħmel il-manuvra li jqandel minn taħt struttura mwħalla mal-ħajt u li tesporġi 'l barra, u jerfa' fuq spallejh xkora tal-25 kilo mingħajr ir-riskju prevedibbli li faċilment seta' jweġga'. Is-sentenza fl-ismijiet Frederick Al Maraash Pearce tal-Ġustizzja Paġna 22 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM et vs. Direttur Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili et30, indirizzat proprju l- obbligi partikolari ta' min iħaddem, meta qalet: "Kull min iħaddem għandu jagħmel dan l-eżerċizzju billi jottempera ruħu mad- dmirijiet ġenerali li jadotta prekawzjonijiet xierqa bħala bonus paterfamilias, u għalhekk, f'kull żmien u f'kull aspett li għandu x'jaqsam max-xogħol, għandu jagħmel dawk l-arranġamenti xierqa għall-ippjanar effettiv, organizzazzjoni, kontroll, monitoraġġ u reviżjoni kritika tal-miżuri preventivi u protettivi. Dan jinkludi li jiġi kkonsidrat kemm in-natura tal-attivitajiet tax-xogħol billi tingħata l- informazzjoni u t-taħriġ meħtieġa skont il-liġi; li jara li jiġi pprovdut post sigur fejn isir it-taħriġ; li tingħata l-għodda adegwata u l-ilbies kollu protettiv meħtieġ; kif ukoll li tali għodda hekk adattata tiġi użata u lbies attwalment użat, b'dan li anki kieku jingħata l-ilbies u apparat protettiv kollu (li mhux il-każ odjern), xorta waħda l-prinċipal għandu jara li l-apparat jiġi effettivament użat." Jirriżulta li f'dan il-każ, minkejja li wieħed mid-diretturi tas-soċjetà konvenuta li xehed f'din il-kawża, qal li xogħlu kien li jagħmel superviżjoni tax-xogħol u tal-ħaddiema kollha li kien hemm fix-shop floor tal-fabbrika tas-soċjetà konvenuta, ma kienx hemm ippjanar effettiv u organizzazzjoni adegwata tal- ispazju disponibbli, sabiex jiġu evitati inċidenti li setgħu jaffettwaw is-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema u ta' persuni oħra li jkunu fil-fabbrika. Id-diriġenti tas- soċjetà konvenuta kellhom obbligu li jagħmlu evalwazzjoni tar-riskji kollha għas-saħħa tal-ħaddiema, speċjalment meta fi spazju daqstant żgħir u ristrett riedu jsiru daqstant attivitajiet. Iżda minn dan kollu jirriżulta li ma sar xejn, b'mod li ġiet ippruvata b'mod ċar il-konnessjoni bejn in-nuqqasijiet tas-soċjetà konvenuta u l-inċident li kellu l-attur. Il-Qorti kkonsidrat li l-inqas ħaġa li setgħet issir min-naħa tas-soċjetà konvenuta, kienet li titwaħħal senjaletika li tindika li wieħed għandu joqgħod attent meta jitbaxxa f'ċertu postijiet fil- Altrimenti kellu jinstab spazju aktar adegwat għall-ħażna tal-materja Qrati tal-Ġustizzja Paġna 23 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM F'deċiżjoni oħra fl-ismijiet Fenech et vs. Chairman tal-Malta Drydocks et31, dwar l-obbligi ta' min iħaddem intqal: joħroġ mill-isfera tal-kunċett ta' neminem "Dwar in-natura tad-dmir impost fuq min iħaddem, il-Qrati tagħna ripetutament jinsistu fuq id-dmir ta' min iħaddem li jipprovdi 'a safe place of work' iżda rari kienu jidħlu fil-kwistjoni jekk in-nuqqas ta' min iħaddem li hekk jipprovdi jkunx aġir bi ksur ta' obbligu kuntrattali jew aġir delittwali. Li hu żgur hu li l-Qrati tagħna dejjem jitkellmu fuq 'doveri' u 'obbligazzjonijiet' ta' min iħaddem, bħallikieku fuq dan hemm rabta kuntrattwali mal-ħaddiem li jipproteġieh. Fil-kawża Sultana vs Spiteri deċiża mill-allura Qorti tal-Kummerċ fiit-28 ta' Mejju, 1979, ġie osservat li min iħaddem għandu d-dover li jara li l-post tax-xogħol ikun dejjem fi stat raġonevoli ta' sigurezza għal min ikun qed jaħdem, obbligu speċifiku u determinat li donnu involut fir- responsabbilità taħt delitt u kważi-delitt. Il-Qrati tagħna espandew fuq dan l- obbligu ta' min iħaddem, u jinsistu fuq id-dover tiegħu li jipprovdi attrezzi u makkinarju sikur, post tax-xogħol nadif u ħieles minn perikolu, stħarriġ u superviżjoni tal-ħaddiema, manutenzjoni regolari fuq kull biċċa magna, u diversi obbligi relatati marbuta man-natura tax-xogħol (ara per eżempju il-kawża Galea vs Saffrett noe, deċiża mill-Prim Awla tal-Qorti Ċivili fis-27 ta' Ġunju, 2007). Minn dan jidher li malli jiġi ffirmat kuntratt ta' impjieg bejn min iħaddem u l-ħaddiem, jitwieled f'tal-ewwel obbligu li jieħu ħsieb l-inkolumità tal-ħaddiem, b'mod li dan l- obbligu jista' jitqies bħala parti mit-termini tal-istess kuntratt." Fid-dawl ta' dawn il-prinċipji legali li joħorġu mill-ġurisprudenza tal-Qrati tagħna, din il-Qorti tqis li s-soċjetà konvenuta għandha tinżamm responsabbli għall-akkadut u għad-danni kollha sofferti mill-attur minħabba li jirriżulta li kienu d-diversi nuqqasijiet tagħha li wasslu għall-inċident mertu ta' din il- Il-Qorti hawnhekk tagħmel riferiment għal osservazzjoni li saret mill- avukat difensur tal-attur fin-nota ta' sottomissjonijiet tiegħu, fejn ġustament Qrati tal-Ġustizzja Paġna 24 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM irrimarka li s-soċjetà konvenuta għamlet tajjeb li ppruvat timmassimizza l- ispazju disponibbli għaliha, iżda ma kienx tajjeb li dan sar a skapitu tas-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema tagħha. L-attur ma ressaq l-ebda provi dwar danni attwali sofferti minnu, bħal visti għand it-tobba jew eżamijiet mediċi, mediċini eċċ, li kellu jħallas tagħhom minħabba l-inċident inkwistjoni. Għalhekk il-Qorti, in vista tan-nuqqas ta' provi fir-rigward, qiegħda tqis li l-pretensjonijiet tal-attur huma limitati għal- likwidazzjoni tat-telf ta' qligħ futur in vista tal-fatt li wara l-imsemmi inċident l-attur kellu saħansitra jieqaf mill-impjieg tiegħu mas-soċjetà konvenuta. F'sentenza fl-ismijiet Emmeline Scerri-Headley vs. Antione Ron Mendez de Micallef, il-Qorti qalet: "Għalhekk il-Qorti għandha l-obbligu li teżamina t-telf ta' qligħ futur minħabba l-inkapaċità, it-telf ta' paga jew qligħ ieħor attwali li jinkorri fih id-danneġġjat; u dak it-telf ta' qligħ futur, ossia lucrum cessans, li d-danneġġjat ikun prekluż li jużufruwixxi minnu minħabba l-event sinistru kawża tal-għemil dirett tad- danneġġjant." legali tagħna il-kwantifikazzjoni tad-danni hija dejjem fid- diskrezzjoni tal-ġudikant, u għalkemm hija regolata minn ċerti prinċipji, dawn Qrati tal-Ġustizzja Paġna 25 minn 29 Corrieri Maħluf Numru 141/2016 LM mhumiex assoluti. F'deċiżjoni fl-ismijiet Paul Fitzpatrick vs. Malta Drydocks33, ġie stabbilit illi: "Id-determinazzjoni tal-kwantum tar-riżarċiment hi ċertament fis-sistema legali tagħna spirata mir-regola stabbilita fl-artikolu 1045 tal-Kodiċi Ċivili. Fir-rigward tal-lucrum cessans dan jinvolvi telf ta' qliegħ futur minħabba l-inkapaċità. Il-liġi imbagħad tħalli fid-diskrezzjoni tal-Qorti biex, valjati ċ-ċirkostanzi tal-każ, ix- xorta u grad ta' inkapaċità, u l-kondizzjoni tal-parti danneġġjata tistabbilixxi s- somma riżarċitorja. Innegabilment, però, il-metodu ta' din il-valutazzjoni tad- dannu lill-persuna minn dejjem ikkostitwiet il-problema l-aktar spinuża, kif hekk jirriżulta minn sempliċi raffront tad-diversi deċiżjonijiet in materja." Illi mill-provi jirriżulta li fiż-żmien meta seħħ l-inċident, l-attur kellu salarju ta' €403.41 fil-ġimgħa, li kif jidher mill-kopja tal-FS3 esebita a fol. 20, fil-perijodu bejn l-1 ta' Jannar, 2015 u d-19 ta' Novembru, 2015, l-attur irċieva salarju gross ta' €19,898.48, li minnhom iridu jitnaqqsu t-taxxa u l-kontribuzzjonijiet tas-Sigurtà Soċjali, sabiex b'hekk jirriżulta li l-attur kellu dħul nett ta' €15,843.22 fuq perijodu ta' sitta u erbgħin ġimgħa xogħol. Dan ifisser li kieku l-attur ħadem perijodu ta' tnejn u ħamsin ġimgħa xogħol, id-dħul nett tiegħu għal dik is-sena kien ikun ta' bejn wieħed u ieħor €17,909.73. Is-salarju tal-attur irid jiġi aġġustat abbażi tal-għoli tal-ħajja għall-perijodu kollu tal-multiplier34, sabiex b'hekk il-Qorti qiegħda tikkomputa s-salarju medju li l-attur kien jirċievi li kieku baqa' jaħdem fis-somma ta' €17,909.73 + Huwa dan l-ammont ta' salarju bażiku li l-Qorti ser tieħu għall-fini tal-komputazzjoni li trid tagħmel. 34 F'sentenza tal-Qorti tal-Appell tad-19.05.2000 fl-ismijiet Joseph Ali Hassan Borg vs. Charles Caruana Melbourne pro et noe, il-Qorti qalet illi: "[m]eta d-danni jirrappreżentaw kumpens għal telf futur, il-Qorti trid tieħu in konsiderazzjoni l-effetti li l-inflazzjoni jkollha fuq l-introjtu perċepit fid-data tal-inċident proġettat fuq firxa ta' snin magħżula bħala l-multiplier." Bħala rata ta' inflazzjoni annwali qed tittieħed ir-rata ta' 0.96%, li hija r-rata medja tal-inflazzjoni f'dawn l-aħħar 5 snin skont l-NSO {1.38% (2013) + 0.31% (2014) + 1.10% (2015) + 0.64% (2016) + 1.37% (2017) ÷ 5= 0.96%}. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 26 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM Il-multiplier huwa fattur pjuttost diskrezzjonali, għalkemm bħala regola huwa ġeneralment aċċettat li għal persuna fl-età ta' erbgħa u ħamsin (54) sena, li hija l-età li kellu l-attur fis-sena meta seħħ l-inċident, il-multiplier adottat għandu jkun ta' 11, tenut kont li persuna fl-età tal-attur huwa mistenni jaħdem almenu sakemm ikollu ħamsa u sittin (65) sena sabiex jilħaq età pensjonabbli. F'sentenza fl-ismijiet John u Laura konjugi Russell vs. Edward u Lydia konjugi Elnaib, il-Qorti qalet: "Hawnhekk għandna fattur pjuttost diskrezzjonali. Il-metodu ta' likwidazzjoni tad-danni kien għal żmien twil ibbażat fuq il-prinċipji enunċjati fil-kawża Debattista Segond vs Decelis deċiża mill-Qorti tal-Appell Ċivili Superjuri fit-22 ta' Settembru, 1967. F'dik il-kawża intqal li fid-determinazzjoni tal-multiplier wieħed irid jieħu in kunsiderazzjoni ċ-'chances and changes of life', b'mod li dan il-multiplier ma jwassalx lid-danneġġjat li jieħu kumpens daqs li kieku baqa' jaħdem sad-data li jirtira, iżda l-figura tiġi mnaqqsa biex b'hekk ikun ittieħed kunsiderazzjoni l-fatt li l-persuna danneġġjata setgħet, fil-kors normali tal-ħajja tagħha, ma waslitx qawwija u sħiħa sal-età tal-pensjoni. … Hawn għalhekk naraw element diskrezzjonali li qed jingħata lill-ġudikant. Il-liġi ma tridx li l-kumpens ikun biss riżultat ta' eżerċizzju matematiku – għalkemm tali eżerċizzju jkun wieħed siewi u jwassal għal ċerta uniformità fil-likwidazzjoni tad-danni kif effettivament ġara wara s-sentenza ta' Debattista Segond vs Decelis, b'danakollu l-ġudikant għandu jżomm quddiem għajnejh aspett aktar wiesa' tal- problema u fl-ammont li finalment jakkorda bħala danni għat-telf futur – dawk li fil-gergo huma magħrufa bħala 'lucrum cessans' jipprova jimprimi sens ta' ġustizzja billi mhux biss iħares lejn l-interessi tad-danneġġjat iżda billi wkoll jittieħed in konsiderazzjoni dak li kkawża d-dannu." Fil-każ odjern ġie stabbilit mill-espert mediku ġudizzjarju Mr Frederick Damato Cefai, li b'konsegwenza tal-inċident mertu tal-kawża l-attur qiegħed isofri minn debilità permanenti fil-grad ta' 18%, liema rata ta' debilità permanenti hija sostanzjalment differenti minn dik stabbilita mill-konsulent ortopediku ex Qrati tal-Ġustizzja Paġna 27 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM parte Mr Alec Stevens, li kien ikkonkluda li l-attur qiegħed isofri minn debilità permanenti ta' 25%. Għal din il-varjazzjoni fir-rata ta' diżabilità permanenti ngħatat spjegazzjoni miż-żewġ esperti mediċi anki waqt l-eskussjoni li Il-Qorti m'għandhiex dubju mill-korrettezza tal-konklużjonijiet tal- imsemmija esperti mediċi, imma in vista tal-fatt li l-espert mediku ġudizzjarju Mr Frederick Damato Cefai kien l-espert mediku li eżamina l-aħħar lill- attur, madwar sentejn wara l-inċident, il-Qorti ser tkun qiegħda tadotta r-rata ta' debilità permanenti ffissata mill-espert mediku ġudizzjarju, minħabba li d- debilità riskontrata minnu jidher li l-attur ser jibqa' jsofri minnha b'mod L-evolviment ġuriprudenzjali f'kawżi ta' din ix-xorta, wassal għal żvilupp ieħor importanti f'komputazzjonijiet ta' din ix-xorta, dak li jitnaqqas 20% għal-lump sum payment minħabba li l-ħlas lill-attur sejjer isir permezz ta' pagament ta' Żvilupp ieħor huwa dak li jitnaqqsu 2% minn dawn l-20% f'każ li lill- Qorti jirriżultalha li xi parti jew oħra kkontribwiet għal xi dewmien fil- proċeduri. F'dan il-każ ma jirriżultax li kien hemm xi dewmien attribwibbli lil xi parti jew oħra, tant hu hekk li s-sentenza ser tkun qiegħda tingħata madwar tliet snin wara li nbdew dawn il-proċeduri u għalhekk m'għandu jkun hemm l- ebda tnaqqis bħal dan. Is-salarju medju ta' €18,855.36 x multiplier ta' 11 x 18% diżabilità permanenti sofferta mill-attur, iwasslu għal ċifra ta' €37,333.62 li meta ridotta b'20% (lump sum payment), tiġi disgħa u għoxrin elf, tmien mija u sitta u sittin Euro u disgħin ċenteżmu (€29,866.90). Dan huwa l-lucrum cessans li ser jiġi likwidat mill-Qorti, liema danni għandhom jitħallsu mis-soċjetà konvenuta lill-attur. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 28 minn 29 Rikors Maħluf Numru 141/2016 LM Għaldaqstant għar-raġunijiet hawn fuq mogħtija, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi din il-kawża kif ġej: Tiċħad l-eċċezzjonijiet kollha tas-soċjetà konvenuta; Tiddikjara u tiddeċiedi illi s-soċjetà konvenuta hija unikament responsabbli għall-inċident li seħħ fl-20 ta' Novembru, 2014 fil-factory floor tal-istess soċjetà konvenuta, f'liema inċident l-attur sofra diżabilità permanenti; Tillikwida d-danni sofferti mill-attur b'riżultat tal-inċident hawn fuq imsemmi fis-somma ta' disgħa u għoxrin elf, tmien mija u sitta u sittin Euro u disgħin ċenteżmu (€29,866.90); Tikkundanna lis-soċjetà konvenuta tħallas l-ammont ta' danni hekk Bl-ispejjeż u bl-imgħaxijiet legali mid-data tas-sentenza sad-data tal-ħlas effettiv, kontra s-soċjetà konvenuta. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 29 minn 29