Ċitazz. FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR. JOSEPH R. GAD LL.D. ILLUM, il-Ħamis, 14 ta' Diċembru, 2017 Kawża Numru 2 Ċitazz. Joseph KOROMA u martu Margaret Alusta vs JA & M DEVELOPMENTS LIMITED (C – 29981) Rat l-Att taċ-Ċitazzjoni mressaq fis-17 ta' Ottubru, 2005 li bih u għar-raġunijiet hemm imsemmija, l-atturi jitolbu li din il-Qorti (1) issib li l-kumpannija mħarrka ħadet f'idejha parti diviża ta' art (ġnien) li tagħmel minn ġid tagħhom li għandu l-faċċata bin-numru 135, Triq il-Kulleġġ il-Qadim, Tal-Pieta', u li fuqha bniet l-binja ġdida bl-isem ta' "Wilton Court" fi Triq Depiro, Tal-Pieta'; (2) issib li tali żvilupp sar mill-kumpannija mħarrka b'mala fidi; (3) tikkundanna lill- kumpannija mħarrka sabiex, fiż-żmien qasir u perentorju mogħti lilha mill-Qorti u taħt superviżjoni ta' esperti maħturin minnha, troddilhom lura l-imsemmija 14 ta' Diċembru, 2017 Ċitazz. biċċa art fl-istat li kienet qabel saru fuqha x-xogħlijiet imsemmija, magħduda t- tneħħija ta' kulma ttella' fuqha u billi jsiru x-xogħlijiet kollha meħtieġa għal dan il-għan; (4) tawtoriżżahom sabiex jagħmlu x-xogħlijiet taħt is-superviżjoni tal-istess esperti maħtura u bi spejjeż għall-kumpannija mħarrka, f'każ li ż- żmien stabbilit minnha jgħaddi bla ma jkun sar dak hekk ordnat; (5) f'każ li jirriżulta illi l-art meħuda mingħand l-atturi m'għadhiex fil-pussess tal- kumpannija mħarrka, tobbliga lill-istess kumpannija mħarrka troddilhom il- qligħ li għamlet mill-użu u t-trasferiment tal-istess art, u f'każ li l-kumpannija mħarrka ma tkun kisbet ebda qligħ, tikkundannaha tħallas lill-atturi l-valur tal- art fiż-żmien ta' din it-talba; u (6) f'każ li l-Qorti ssib li l-kumpannija mħarrka okkupat l-art tal-atturi in bona fidi, tikkundannaha tħallas lill-atturi l-valur tal- art flimkien ma' kull ħsara li setgħu ġarrbu minħabba t-teħid. Talbu wkoll l- ispejjeż, magħduda dawk taż-żewġ Mandati ta' Inibizzjoni ippreżentati flimkien maċ-Ċitazzjoni; Rat id-degriet tagħha tal-21 ta' Ottubru, 20051, li bih ordnat in-notifika lill- kumpannija mħarrka, u tat direttivi lill-atturi dwar it-tressiq tal-provi min-naħa tagħhom; Rat in-Nota tal-Eċċezzjonijiet imressqa fil-31 ta' Ottubru, 2005, li biha l- Kumpannija mħarrka laqgħet fil-mertu għall-azzjoni attriċi billi għall-finijiet tat-tieni, t-tielet, ir-raba' u l-ħames talbiet attriċi, hija tiċħad li mxiet b'mala fidi u għalhekk dawk it-talbiet għandhom jiġu miċħuda, bl-ispejjeż kontra tagħhom, billi l-iżvilupp li sar minnha fuq l-art tal-atturi sar bl-għarfien sħiħ tagħhom. Tiċhad li għandha tbati l-ispejjeż tal-ewwel talba attriċi billi l-iżvilupp sar skond ftehim li kien intlaħaq bejn il-partijiet (f'att ta' konvenju), li l-atturi kien jafu u ħadu sehem attiv f'dan l-iżvilupp. Hija tallega wkoll li l-atturi huma f'mala fidi billi ma onorawx is-sehem tagħhom taħt dan il-ftehim. Tiċħad illi għandha tbati l-ispejjeż tas-sitt talba billi hija offriet kumpens lill-atturi ferm qabel il-ftuħ ta' din il-kawża, il-valur tal-art okkupata minnha għandu jitqies fil-waqt tal- okkupazzjoni, u li l-partijiet qablu li l-valur ta' l-art huwa ta' ħamest elef lira Maltin (Lm5,000). Tiċħad li ħolqot ħsara oħra lill-atturi u tgħid li m'għandhiex tbati l-ispejjeż taż-żewġ Mandati ta' Inibizzjoni ppreżentati kontestwalment maċ-Ċitazzjoni; Rat d-degriet tagħha tat-2 ta' Jannar, 2006, li bih qiegħdet il-kawża fuq il-Lista tal-Kawżi Qabel is-Seduta ('pretrial'), u ħatret lill-Assistent Ġudizzjarju l- Avukat Maria Dolores Theuma biex tmexxi dik il-fażi tal-kawża2; Rat ix-xhieda u l-provi dokumentali mressqa quddiem l-imsemmija Assistent Ġudizzjarju; 1 Paġġ. 6 – 7 tal-proċess 2 Paġ. 57 tal-proċess 14 ta' Diċembru, 2017 Ċitazz. Rat id-degriet tagħha tat-28 ta' Jannar, 20103, li bih qiegħdet il-kawża fuq il- lista ta' kawżi għas-smigħ; Rat id-degriet tagħha tas-27 ta' Mejju, 20104, li bih awtoriżżat lill-partijiet iressqu s-sottomissjonijiet tagħhom bil-miktub; Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet tat-2 ta' Novembru, 20105, imressqa mill- atturi; Rat id-degriet tagħha tat-18 ta' Jannar, 20116, li bih u fuq talba magħmula mill- avukat difensur tal-kumpannija mħarrka, tawlet iż-żmien biex tressaq Nota ta' Sottomissjonijiet bi tweġiba; Rat id-dikjarazzjoni magħmula mill-avukat difensur tal-kumpannija mħarrka fis-seduta tas-16 ta' Frar, 20117, li kien qiegħed jirrinunzja għat-tressiq ta' Nota ta' Sottomissjonijiet u li, minflok, xtaq jittratta bil-fomm waqt is-smigħ; Semgħet it-trattazzjoni tal-għaref difensur tal-kumpannija mħarrka bi tweġiba għal dik ta' l-atturi; Rat l-atti kollha tal-kawża, magħduda l-atti ta' żewġ Mandati ta' Inibizzjoni numri 1590/05 u 1591/05; Rat id-degrieti li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza; Ikkunsidrat: Illi din hija azzjoni dwar teħid ta' art u r-radd lura tagħha lil sidha jew, jekk dan ma jistax isir, il-ħlas ta' kumpens għat-teħid tagħha. L-atturi huma sidien ta' ġid fi Triq il-Kulleġġ il-Qadim f'Tas-Sliema li, fuq in-naħa ta' wara tiegħu, kellu ġnien. Wara li sar att ta' konvenju bejn l-atturi u l-kumpannija mħarrka (minn issa 'l hemm imsejħa "JA&M") ta' permuta, biċċa mill-imsemmi ġnien ittieħdet mill-istess JA&M biex twaħħdet ma' ġid ieħor li kellha l-istess kumpannija b'faċċata fuq Triq Depiro biex wettqet żvilupp ta' binja ġdida. Billi l-konvenju waqa' u l-atturi baqgħu ma ngħatawx il-ġid li kellu jitpartat mal- biċċa mill-ġnien li ntuża minn JA&M, issa jridu li l-art tintraddilhom lura kif 3 Paġ. 555 tal-proċess 4 Paġ. 556 tal-proċess 5 Paġġ. 558 – 575 tal-proċess 6 Paġ. 577 tl-proċess 7 Paġ. 578 tal-proċess 14 ta' Diċembru, 2017 Ċitazz. kienet qabel ma sar l-iżvilupp jew, f'każ li l-art m'għaqdhiex aktar f'idejn JA&M, li jingħataw il-qligħ li l-kumpannija għamlet mill-bejgħ lil ħaddieħor tal-istess art jew kumpens xieraq minħabba t-teħid. Jitolbu wkoll li, jekk JA&M tonqos li troddilhom lura l-art (f'każ li din għadha f'idejha), jitħallew jagħmlu huma x-xogħlijiet meħtieġa biex jieħdu lura ġidhom, bi spejjeż għal JA&M u taħt is-sorveljanza ta' perit maħtur mill-Qorti; Illi għal din l-azzjoni, JA&M laqgħet billi, għall-finijiet tat-tieni, t-tielet, ir-raba' u l-ħames talbiet attriċi, ċaħdet li mxiet b'mala fidi u għalhekk dawk it-talbiet ma messhomx jintlaqgħu ladarba l-iżvilupp li sar minnha fuq l-art tal-atturi sar bl-għarfien sħiħ tagħhom. Ċaħdet li għandha tbati l-ispejjeż tal-ewwel talba attriċi billi l-iżvilupp sar skond ftehim li kien intlaħaq bejn il-partijiet (f'att ta' konvenju), li l-atturi kien jafu u ħadu sehem attiv f'dan l-iżilupp. Hija tallega wkoll li l-atturi huma f'mala fidi billi ma onorawx is-sehem tagħhom taħt dan il-ftehim. Ċaħdet illi għandha tbati l-ispejjeż tas-sitt talba billi hija offriet kumpens lill-atturi ferm qabel il-ftuħ ta' din il-kawża, il-valur tal-art okkupata minnha għandu jitqies fil-waqt tal-okkupazzjoni, u li l-partijiet qablu li l-valur ta' l-art huwa ta' ħamest elef lira Maltin (Lm5,000). Tiċħad li ħolqot ħsara oħra lill-atturi u tgħid li m'għandhiex tbati l-ispejjeż taż-żewġ Mandati ta' Inibizzjoni ppreżentati kontestwalment maċ-Ċitazzjoni, billi hija ikkontestathom u seħħilha twaqqagħhom; Illi bħala fatti relevanti illi joħorġu mill-atti jirriżulta li fis-26 ta' Marzu, 20038, l-atturi dehru fuq skrittura privata fejn wegħdu li jittrasferixxu lil JA&M bi tpartit, qatgħa diviża bl-arja tagħha mill-ġnien li jinsab fuq in-naħa ta' wara tad- dar tagħhom f'numru 135, Triq il-Kulleġġ l-Antik, Tal-Pieta', tal-kejl ta' disgħa u erbgħin pied (49`0")9 wisgħa b'ħames piedi (5`0")10 fond (dawl) – li ġġib kejl ta' erbgħa u għoxrin punt disgħa metri kwardi (24.9m2). Min-naħa tagħha, JA&M intrabtet li tpartat wisgħa ta' parkeġġ ("garage space") ta' kejl ta' madwar seba' piedi (7'0")11 fond bi sbatax-il pied (17'0")12 tul fil-pjan terran ("ground floor") ta' proġett ta' binja mtellgħa mill-istess JA&M13, b'aċċess minn drive in komuni li tagħti ġo Triq Depiro, L-Isla, flimkien mal-jedd li f'każ li l-atturi jiżviluppaw il-fond tagħhom bin-numru 135, Triq il-Kulleġġ l- Antik, Tal-Pieta', huma jew min jieħu mingħandhom ikunu jistgħu jibqgħu jużaw id-drive in komuni bħala aċċess. Il-partijiet stmaw il-ġid li kienu qegħdin jiftehmu li se' jpartu fis-somma ta' ħamest elef Lira Maltin (Lm5,000)14. Fuq il-ftehim, il-partijiet ma ntrabtux bi żmien. JA&M tgħid li saret bi żvista15; 8 Dok "JM1" f'paġġ. 28 – 9 tal-proċess 9 Li jġibu 14.935 metri 10 Li jġibu 1.524 metri 11 Li jġibu 2.134 metri 12 Li jġibu 5.182 metri 13 Skond kif inhu muri fuq il-pjanta Dok. "JM2" f'paġ. 30 tal-proċess 14 Li jġibu €11,646.87 fi flus tal-lum 15 Ara l-affidavit ta' Albert Miggiani f'paġ. 420 tal-proċess 14 ta' Diċembru, 2017 Ċitazz. Illi l-attur jgħid li waqt id-diskussjonijiet li kellhom ma' rappreżentanti ta' JA&M, huwa ntwera skizz16 li juri l-ispazju tal-garaxx li kellu jiġi assenjat lill- atturi f'livell flimkien ma' seba' (7) garaxxijiet oħra. Din il-limitazzjoni fin- numru wassalhom biex jidħlu fuq il-ftehim ma' J&M17. Ma ntweriex li xi waħda mill-partijiet ħadet ħsieb tirreġistra l-ftehim mal-Kummissarju tat-Taxxi, kif titlob il-liġi llum għas-siwi tiegħu; Illi JA&M kienet sid ta' ġid bin-numri sebgħa (7), disgħa (9), għaxra (10) u ħdax (11) fi Triq Depiro, Tal-Pieta'. Dak il-ġid kisbitu fl-2002 u l-200318 Fuq dan il-ġid, hija żviluppat il-proġett ta' blokka bini bl-isem ta' "Wilton Court". L- imsemmi ġid imiss minn wara mal-ġnien tad-dar tal-atturi. Aktar 'il quddiem, JA&M xtrat ġid ieħor fuq Triq Depiro, u fuqu żviluppat binja oħra li ssemmiet "Louisville"; Illi x-xogħol fuq l-art tal-atturi beda minnufih malli sar il-konvenju, u qabel ma nħareġ permess mill-Awtorita' kompetenti mill-ħruġ tal-permessi19. Il-pjanti kienu ġew emendati kemm mill-permess oriġinali maħruġ f'isem is-sidien preċedenti20 li mingħandhom JA&M xtrat il-ġid kif ukoll l-applikazzjoni li daħħlet JA&M f'isimha aktar tard, biex tinkludi l-art tal-atturi u l-iżvilupp li seta' jsir fuqha21. L-attur kien jittawwal fuq is-sit ta' kuljum22, u JA&M tgħid li kien jaf sew bl-iżvilupp li kien għaddej23. Huwa jgħid li, minn żmien għal żmien, kien jistaqsi lil rappreżentant ta' J&M meta ser jersqu fuq l-kuntratt ta' tpartit, u dan kien jgħidlu li l-kuntratt isir x'ħin jitlestew ir-riċerki. Aktar tard bdiet tielgħa l-blokka ta' bini ta' "Wilton Court"24 u l-livell fejn l-atturi kellu jingħatalhom il-wisgħa tal-parkeġġ tniffed ma' blokka bini oħra li 'l quddiem issemmiet "Louisville"25. Għalkemm l-art tal-atturi ma kinetx twassal sa fejn inbniet il-binja "Louisville"26, dan it-tniffid għall-atturi kien ifisser li aktar persuni kien ser ikollhom aċċess għall-art li huma partu ma' JA&M; Illi JA&M tikkonferma li lill-atturi ma għarrfithom xejn b'dan it-tieni żvilupp u lanqas inġab il-kunsens tagħhom biex aktar persuni setgħu jgħaddu minn fuq l- art tagħhom27; "JM2" f'paġ. 30 tal-proċess 17 Dok. "JM2, affidavit tal-attur f'paġ. 21 tal-proċess 18 Ara Dokti "RA1" u "RA2", f'paġġ. 204 sa 210 tal-proċess 19 Ibid paġ. 22 tal-proċess. Ara wkoll Dok. "IR1" u Dok. "IR2" f'paġġ. 116 – 123 tal-proċess, l-affidavit ta' Albert Miggiani f'paġ. 460 u x- xhieda tiegħu mogħtija fil-kontro eżami f'paġ. 484 tal-proċess 20 Dok "IR", f'paġġ. 104 – 115 tal-proċess 21 Xhieda tal-A.I.Ċ. Renato Livori Bonici Mompalao u l-A.I.Ċ. Jean-Pierre Miggiani f'paġġ. 198 u 241 tal-proċess 22 Affidavit tal-attur f'paġ. 23tal-proċess 23 Ara l-affidavit ta' Albert Miggiani f'paġ. 460 tal-proċess 24 Ibid paġ. 24 tal-proċess 25 Ara "Dok. IR3" f'paġġ. 124 – 137 tal-proċess. Ara x-xhieda tal-Perit Jean-Pierre Miggiani f'paġ. 187 tal-proċess b'referenza għad-Dok. "IE" f'paġ. 179 tal-proċess. Ara wkoll ix-xhieda ta' Albert Miggiani fil-kontro-eżami f'paġ. 494 tal-proċess 26 Ara x-xhieda tal-A.I.Ċ. Jean-Pierre Miggiani f'paġ. 182 tal-proċess 27 Ara x-xhieda ta' Manuel Galea Schembri in kontro eżami f'paġ. 545 tal-proċess 14 ta' Diċembru, 2017 Ċitazz. Illi minkejja li għaddew aktar minn tliet (3) xhur mid-data tal-konvenju il- partijiet baqgħu ma resqux fuq il-kuntratt. Ma jirriżultax li xi waħda mill- partijiet bagħtet tinterpella lill-parti l-oħra biex tersaq fuq l-istess kuntratt. L- atturi jgħidu li ma kienux jafu li l-konvenju kien jgħodd għal tliet (3) xhur. JA&M kienet tal-istess fehma; Illi l-attur fittex parir legali u tekniku dwar is-sitwazzjoni li kien fiha, u ġie mgħarraf li l-konvenju kien skada28, u li l-art kellha valur ħafna aktar minn dak li kien ftiehem fuq il-konvenju29. Irriżulta wkoll illi JA&M biegħet bosta mill- garaxxijiet u appartamenti li parti minnhom kienu mibnija fuq l-art jew fl-arja tal-art tal-atturi30; Illi f'Ottubru tal-200431, l-atturi qabbdu avukat biex jikteb lil JA&M. Sa dakinhar, il-binja kienet tlestiet32. Intbagħtu ittri oħrajn f'isem l-atturi33, u nżammu saħansitra laqgħat bejn il-partijiet u l-avukati biex tinstab soluzzjoni għal din il-qagħda li l-partijiet sabu rwieħhom fiha. Ma ntlaħaqx qbil; Illi f'laqgħa minnhom l-attur jgħid li ntlaħaq ftehim illi jiġu kumpensati b'numru ta' wesgħat ta' parkeġġ fl-istess proġett, iżda dan il-ftehim sfaxxa fix- xejn billi ma kienx hemm qbil bejn id-diretturi kollha ta' JA&M. J&M, min- naħa l-oħra, tgħid li ma kkommettietx ruħha mal-atturi34. Hija tgħid li dak li talbu l-atturi kien eċċessiv u li kienet lesta li tersaq fuq il-kuntratt ta' permuta mal-atturi fuq dak li ġie miftiehem quddiem in-Nutar Mangion fis-26 ta' Marzu, 200335; Illi fis-17 ta' Ottubru, 2005, l-atturi fetħu din il-kawża. Dakinhar ukoll, huma ressqu żewġ talbiet għall-ħruġ ta' Mandat ta' Inibizzjoni kontra JA&M. Fl- ewwel wieħed36, talbu lill-Qorti żżomm lill-intimata milli tbigħ jew tittrasferixxi b'xi mod, xi parti mill-arja tal-ġnien li kienu qablu li jagħtuha bi tpartit fl- imsemmi konvenju. Il-Qorti ċaħdet it-talba b'degriet tal-1 ta' Novembru, 2005. Fit-tieni wieħed37, l-atturi talbu lill-Qorti żżomm lil JA&M milli tbigħ jew tittrasferixxi b'kull titolu l-ġid minnha mibni fl-imsemmi proġett, b'ħarsien tal- pretensjonijiet magħmulin minnhom f'din il-kawża. Il-Qorti laqgħet it-talba b'degriet tad-29 ta' Novembru, 2005, billi stabbiliet il-limitu tal-Mandat fl- ammont ta' sebat elef erba' mija u sebgħin Lira Maltija (Lm 7,470)38; 28 Ibid paġ. 24 tal-proċess. Ara x-xhieda tal-Avukat Melvyn ow f'paġ. 92 tal-proċess u tal-Perit Renato Livori Bonici Mompalao f'paġ. 425 tal-proċess 29 Ara Dok. "JM16" f'paġġ. 52 – 6 tal-proċess. Ara wkoll ix-xhieda tal-Perit Renato Livori Bonici Mompalao f'paġ. 198 tal-proċess, u Dok. "RL" f'paġġ. 249 – 259 tal-proċess 30 Ara Dokti. "BT" u "RA" f'paġġ. 166 u 202 – 3 tal-proċess 31 Dok "JM3", f'paġġ. 31 – 2 tal-proċess 32 Ara x-xhieda tal-Perit Jean Pierre Miggiani f'paġ. 490 tal-proċess 33 Dokti "JM4" sa "JM11" f'paġġ. 34 sa 41 tal-proċess, kif ukoll Dokti. "JM12" sa "JM14" f'paġġ. 49 – 51 tal-proċess 34 Ara l-affidavit ta' Albert Miggiani f'paġ. 462 tal-proċess 35 Ibid paġ. 462 tal-proċess 36 Rik. Nru, 1591/05NC 38 Li jġibu € 17,000.42 fi flus tal-lum 14 ta' Diċembru, 2017 Ċitazz. Illi l-konsiderazzjonijiet ta' natural legali marbutin mal-każ ta' llum huma determinati minn fatti li seħħew qabel ma nfetħet il-kawża. Il-Qorti għandha quddiemha sitwazzjoni fejn l-atturi, bis-saħħa ta' ftehim (konvenju) li bih kienu qegħdin iwegħdu li jpartu qatgħa jew strixxa art mill-ġnien tagħhom ma' wisgħa ta' parkeġġ fil-binja li JA&M kienet se' ttella' fuq sit li jmiss ma' dik il- qatgħa art (u li kien se jinkludi lill-istess qatgħa art), ħallew lil JA&M tidħol u tagħmel żvilupp fuq art tagħhom waqt li huma kienu għadhom fiż-żmien tal- istess konvenju. Hemm ukoll il-kwestjoni illi l-konvenju ma baqax fis-seħħ, b'riżultat li l-qatgħa art inbniet u ġidhom saħansitra jispiċċa għand il-barranin; Illi jibda biex jingħad illi ma hemmx dubju li l-konvenju għalaq bla ma sar il- kuntratt li tiegħu l-istess konvenju kien ir-rabta preliminari. Fuq il-konvenju, il- partijiet ma ntrabtux b'terminu li fih kellhom jidhru quddiem Nutar Pubbliku biex jippublikaw il-kuntratt ta' permuta minnhom miftiehem, u għaldaqstant bl- applikazzjoni tal-artikolu 1357(2), il-konvenju ġie li skada fl-egħluq it-tlett xhur minn meta l-kuntratt seta' jsir. Min-naħa l-oħra huwa dubjuż kemm l-istess konvenju kien validu. Dan qed jingħad għaliex ma nġabetx prova li l-konvenju ġie registrat kif il-ligi titlob li jsir, minkejja li meta sar il-konvenju ma kinitx għadha daħlet fis-seħħ dik il-ħtieġa39. L-attur fl-affidavit40 tiegħu jagħmel aċċenn għal din il-possibilita, filwaqt li JA&M, min-naħa tagħha, naqset li twieġeb jew ġġib il-prova biex tmieri dak li jistqarr l-attur. Għaldaqstant jista' jkun ukoll illi l-konvenju, fin-nuqqas ta' reġistrazzjoni, ma kienx jgħodd, u dan lil hinn mill-kwistjoni tal-iskadenza tat-terminu skond l-artikolu 1357(2) tal- Kodiċi Ċivili fejn l-ebda waħda mill-partijiet ma talbet lill-oħra b'att ġudizzjarju biex tersaq għall-kuntratt; Illi huwa aċċettat li kemm-il darba konvenju jitlef is-siwi jew l-effikaċja tieghu, il-partijet jitqiegħdu fil-qagħda li kienu fiha qabel ma jkun sar il-ftehim ta' bejniethom41; Illi fid-dawl ta' din il-preċiżazzjoni, il-qofol tal-azzjoni attriċi hija maħsuba biex iġġiegħel lil JA&M tagħti lura lill-atturi l-art li hija tagħhom, u f'każ li dan ma jistax iseħħ, li jiġu kumpensati kif jixraq għaliha; Illi l-ewwel talba attriċi titlob dikjarazzjoni li JA&M ħadet art tal-atturi u bniet fuqha bla ma kienet għadha kisbitha. Jidher li JA&M ma tikkontestax din it- talba, imma tqis li dan seħħ għaliex kien hemm qbil min-naħa tal-atturi biex isir dan u li kulma sar ġara fuq is-saħħa ta' ftehim bejniethom, liema ftehim JA&M tgħid li ma seħħx għaliex l-atturi ma qagħdux għalih b'kapriċċ; 3(6) tal-Kap. 364 u Reg. 10(5) tar-Regoli dwar it-Taxxa fuq id-Dokumenti u Trasferimenti (L.S. 364.06). 40 Paġ. 23 tal-proċess 41 PA PS 28.4.2003 fil-kawża fl-ismijiet Jason Allampalli et vs Carmelo Camilleri Zahra 14 ta' Diċembru, 2017 Ċitazz. Illi f'dan il-waqt il-Qorti jidhrilha xieraq li tqis it-tieni eċċezzjoni tal- kumpannija mħarrka li, filwaqt li ma tiċħadx li għamlet żvilupp fuq l-art tal- atturi, tgħid li dan sar bil-kunsens tagħhom u tixli lill-atturi b'mala fidi. Fi kliem ieħor, kemm-il darba din l-eċċezzjoni tiġi ppruvata, twassal biex l-azzjoni kollha tiġi meqjusa bħala waħda li ma treġix għaliex din l-eċċezzjoni għandha impatt fuq t-talbiet attriċi kollha, tneħħi l-ewwel talba; Illi l-argument tal-eċċezzjoni taħt eżami hu li l-atturi ma jistgħux jitolbu t- tneħħija tal-benefikati minn fuq l-art tagħhom, lanqas ma jistgħu jitolbu kumpens fin-nuqqas, billi l-atturi kienu jafu sew bix-xogħlijiet li kienu għaddejjin, u x-xogħlijiet saru skond il-ftehim milħuq bejniethom. JA&M donnha tippretendi li l-atturi għandhom jaċċettaw l-istat ta' fatt u li llum m'għandhomx jedd iqanqlu iżjed il-kwestjoni dwarha. Mix-xhieda joħroġ illi dak li JA&M hija disposta li ċċedi favur l-atturi hu li tersaq fuq il- pubblikazzjoni tal-kuntratt bil-kundizzjonijiet miftehma fil-konvenju b'hekk tagħlaq il-ftehim li kienet sa mill-bidu daħlet fih magħhom; Illi l-Qorti iżda ma taqbilx u dan għal aktar minn raġuni waħda: fl-ewwel lok, il-Qorti temmen li l-atturi taw il-kunsens tagħhom biex JA&M tibda bit- tħammil u l-iżvilupp tagħha fuq l-art tagħhom bil-fehma li hija kienet ser tersaq għall-kuntratt u twettaq dak li wegħdet li kienet ser tagħmel, liema ħaġa baqgħet ma ġratx; Illi fit-tieni lok, l-għan ewlieni ta' JA&M kien li tixtri, tbiegħ, tikri u tiżviluppa l-proprjeta`42. Għaldaqstant huwa mistenni minnha illi tkun taf u tħares ir-regoli li jgħoddu għax-xiri u negozjar ta' proprjeta'. F'għajnejn il-Qorti dan kien ifisser li, fin-nuqqas li l-atturi ma bdewx il-proċeduri taħt l-artikolu 1357(2) tal- Kodiċi Ċivili biex jeżegwixxu l-konvenju, JA&M kellha tniedi l-istess proċeduri billi titlob lill-atturi jersqu għall-pubblikazzjoni tal-kuntratt, u li dan tagħmlu qabel tgħaddi biex tibda tbigħ lil ħaddieħor (kif jidher li għamlet) dak li tellgħet fuq art l-atturi. Ix-xhieda mressqa turi li, sa minn xahrejn wara li ġie ffirmat il-konvenju, l-attur kien qed jiġri wara d-diretturi ta' JA&M biex jgħidulu meta kienu ser jersqu għall-pubblikazzjoni tal-kuntratt43. Ta' min jgħid li kienet JA&M li webblet lill-atturi jaċċettaw in-nutar li kellu jippubblika l- kuntratt liema nutar intgħażel minnha wkoll. Minkejja li l-attur baqa' jsus warajha u dan sa żmien meta l-konvenju kien għadu ma skadiex, JA&M ma wrietx li kellha xi ħerqa biex il-kuntratt isir u lanqas fissret li kien hemm xi raġuni tajba għaliex ma kellhiex għalfejn tagħmel dan; 42 Ara l-Memorandum of Association ta' JA & M Developments Ltd f'paġ. 45 tal-proċess 43 Ara l-affidavit tal-attur f'paġ. 22 tal-proċess 14 ta' Diċembru, 2017 Ċitazz. Illi meta wieħed jitkellem dwar raġuni tajba biex wieħed ma jersaqx għall- pubblikazzjoni tal-kuntratt ta' bejgħ wara konvenju, irid jintwera li dik ir-raġuni ma tkunx waħda kapriċċuża. Ġeneralment, biex raġuni twassal lil parti biex tintitolaha ma tersaqx għal kuntratt, trid tkun waħda li jew iġġib ħsara kbira lil dik il-parti44; jew tmur kontra dak li jkun miftiehem fil-wegħda preliminari45, jew fejn il-kuntratt ma jkunx sejjer jiswa. Raġuni tajba tkun ukoll waħda li ma tkunx tiddependi mill-parti nnifisha u ma tkunx ir-riżultat tal-mala fidi tagħha46. Il-Qorti tqis illi l-ebda waħda minn dawn iċ-ċirkustanzi msemmija ma jgħoddu għal JA&M f'dan il-każ; Illi, fit-tielet lok, joħroġ ċar ukoll li JA&M ma żammetx lura milli tagħmel l-art tal-atturi daqslikieku kienet tagħha, kemm qabel, matul, kif ukoll wara li għalaq il-konvenju. Dan joħroġ biċ-ċar meta l-istess JA&M tefgħet applikazzjoni għal żvilupp mal-Awtorita' kompetenti mill-ħruġ tal-permessi qabel ma l-partijiet dehru fuq l-konvenju47; fuq l-istess applikazzjoni, identifikat il-qatgħa art tal- atturi bħala li hija tagħha48; kif ukoll meta kompliet tiżviluppa l-istrutturi fuq l- art tal-atturi wara li skada l-konvenju; dehret fuq kuntratti ta' xiri-u-bejgħ ma' terzi u biegħet il-proprjeta' f'isimha49. Dan kollu sar meta hija kienet taf li għadha mhix is-sid ta' parti mill-art li għamlet żvilupp fuqha u li sa dak iż- żmien kienet għadha tgħajjat lill-atturi; Illi safejn JA&M tgħid li kulma sar kien bl-għarfien tal-atturi, irid jingħad li, għalkemm huwa minnu li l-attur kien regolarment jara x'qed isir u jżomm kuntatt ma' min kien fuq il-lant tax-xogħol, dan kien dejjem fid-dawl li l-atturi kienu qegħdin jistennew li jsir il-kuntratt ta' permuta. Hija ħaġa minn ewl id- dinja li, persuna li taġixxi b'bona fidi, tistenna (u tħalli) li l-parti l-oħra li wegħditha tpartita ta' benefikat mibni mal-art li tkun se ssir il-binja fuqha, ma jidħlilha l-ebda suspett li l-parti l-oħra tkun baqgħet sejra bix-xogħol bla ma turi l-ħajra li tersaq għall-kuntratt għall-anqas biex tkun f'qagħda li tgħaddilha dak li tkun wegħditha. Imma meta għadda bosta żmien u ttella' l-bini u dak li twiegħed lill-atturi ma sarx sewwasew kif miftiehem u lanqas sar il-kuntratt tal- permuta, l-atturi kellhom kull jedd jintebħu li JA&M ma kenitx imxiet magħhom kif kellha timxi. Għalhekk ukoll, safejn JA&M issejjes l-imsemmija tieni eċċezzjoni tagħha fuq l-argument li dak li sa minnha kien il-frott ta' ftehim, il-Qorti ssib li mhux biss jekk kien hemm ftehim dan kien waqa', imma lanqas jidher li nżamm il-ftehim f'dak li kien essenzjalment miktub fl-att tal- konvenju; PS 23.11.2005 fil-kawża fl-ismijiet Brinx Ltd vs Francis Kaar et; Maġ (Għ) AE 7.1.2008 fil-kawża fl-ismijiet George Mattioli vs Paċifiku Naudi Montebello et 45 Ara per eżempju App Ċiv. 6.10.2000 fil-kawża fl-ismijiet Calleja De Bono vs Sciberras Vella et (Kollez. Vol: LXXXIV.ii.514) 46 Ara per eżempju PA TM 25.3.2004 fil-kawża fl-ismijiet David Borg Buontempo vs Mario Allampalli et 47 Ara x-xhieda tal-Perit Jean-Pierre Miggiani f'paġ. 145 tal-process 48 Ibid paġ. 185 tal-proċess u paġġ. 241 – 2 tal-proċess 49 Ara Dok. "RA" f'paġ. 202 tal-proċess 14 ta' Diċembru, 2017 Ċitazz. Illi jidher ukoll li JA&M kienet taf f'kull ħin li l-qatgħa art li kienet ħadet taħt idejha mingħand l-atturi ma kenitx tagħha, u ladarba kienet taf dan il-fatt u fiċ- ċirkostanzi kellha għaliex tagħraf li l-art li kellha fil-pussess tagħha ma kenitx għadha art tagħha, jiġi li, bil-liġi50, kienet pussessur ta' mala fidi; Illi minn dawn iċ-ċirkustanzi, il-Qorti tasal għall-fehma li t-tieni eċċezzjoni ta' JA&M mhijiex mistħoqqa, u minħabba l-istess ċirkustanzi, il-Qorti tasal għall- fehma li l-ewwel żewġ talbiet attriċi għandhom jintlaqgħu; Illi dan ifisser li ladarba l-Qorti qiegħda ssib li JA&M ma mxietx b'bona fidi, ma għandhiex għalfejn tqis is-sitt talba attriċi għaliex dik it-talba tiddependi sewwasew minn sejbien ta' mġiba b'bona fidi min-naħa ta' JA&M; Illi l-Qorti issa jmiss li tqis it-tielet u r-raba' talbiet attriċi fid-dawl tal-ħames talba attriċi. Fit-tielet u r-raba' talbiet, l-atturi jridu li jerġgħu jitqiegħdu fil- pussess tal-art tagħhom, filwaqt illi fil-ħames talba, l-atturi jqisu l-possibilta' illi l-art tagħhom m'għadhiex aktar għand JA&M u għaldaqstant jitolbu li jingħataw kumpens għaliha; Illi mill-atti tal-kawża joħroġ li fuq l-art tal-atturi sar żvilupp li jikkonsisti f'bini ta' garaxxijiet u btieħi51, kif wkoll illi l-istess spazju kien maħsub li jintuża mis- sidien tal-iżvilupp li sar fil-fond adjaċenti ("Louisville") bil-ftuħ ta' apertura interna għal ġo "Wilton Court"52. L-arja tal-btieħi qed tintuża mill-appartamenti fl-istess blokk ("Wilton Court") fuq in-naħa ta' wara tagħhom53. Jirriżulta wkoll li l-garaxxijiet u l-appartament huma mibjugħin54; Illi meħud kont tal-iżvilupp li sar minn JA&M fuq il-qatgħa art tal-atturi u l- bejgħ tal-istess żvilupp lil terzi, kif ukoll wara li l-Qorti qieset il-ħames talba attriċi, il-Qorti mhix sejra tqis aktar it-tielet u r-raba' talbiet attriċi, għaliex mhuwiex tabilħaqq possibbli li JA&M tista' trodd lura l-art fil-kundizzjoni oriġinali li kienet fiha dakinhar li sar il-konvenju. Dan jingħad ukoll fid-dawl tal-fatt li biex tkun tista' titwettaq din ix-xewqa tal-atturi, jkun jinvolvi t- twaqqigħ jew bdil f'ġid li llum m'għadux ta' JA&M u jinsab f'idejn terzi li mhumiex parti f'din il-kawża; Illi fil-ħames talba attriċi, l-atturi jitolbu kumpens li jikkonsisti fil-profitti li l- kumpannija konvenuta għamlet bl-użu tal-art tagħhom. L-atturi jitolbu wkoll kumpens għall-ħsara li setgħu ġarrbu; 531(2) tal-Kap 16 51 Ara x-xhieda tal-A.I.Ċ. Jean-Pierre Miggiani f'paġ. 149 tal-proċess u dik ta' Albert Miggiani fil-kontro-eżami f'paġ. 522 – 3 tal-proċess 52 Xhieda tal-A.I.Ċ. Jean-Pierre Miggiani f'paġ. 160 tal-proċess. Ara wkoll ix-xhieda ta' Albert Miggiani fil-kontro- eżami f'paġ. 528 tal-proċess 53 Ara x-xhieda tal-A.I.Ċ. Jean-Pierre Miggiani f'paġġ. 149 – 150 tal-proċess 54 Ara x-xhieda ta' Albert Miggiani fil-kontro-eżami f'paġ. 531 tal-proċess. Ara wkoll Dok. "RA" f'paġ. 202 tal-proċess, u x-xhieda tal-Perit Jean Pierre Miggiani f'paġ. 156 tal-proċess 14 ta' Diċembru, 2017 Ċitazz. Illi JA&M tisħaq illi l-valur tal-art għandu jitqies fil-waqt li saret l- okkupazzjoni, u dan in linja mal-interpretazzjoni illi ġiet mogħtija mill-Qrati Maltin għall-artikolu 571 tal-Kodiċi Ċivili. Fi kliem ieħor, JA&M tibni d-difiża tagħha billi tqis illi l-okkupazzjoni tagħha tal-art inbidel f'wieħed ta' aċċessjoni; Illi l-liġi tħalli li jekk fit-tlugħ ta' bini tiġi okkupata b'bona fidi biċċa mill-fond li jmiss ma' dak il-bini, u l-ġar ikun jaf li qiegħed isir dak il-bini u ma jagħmilx oppożizzjoni, l-art li tiġi hekk okkupata u l-bini li jsir fuqha jistgħu jiġu ddikjarati ta' proprjeta' ta' min bena, taħt l-obbligu li jħallas lil sid l-art il-valur tal-wiċċ li jkun okkupa, u li jagħmel tajjeb għal kull ħsara li tkun saret55; Illi biex teħid ta' ġid jinbidel f'jedd ta' aċċessjoni, jeħtieġ li jintwerew erba' ċirkostanzi, u jiġifieri (a) li l-okkupazzjoni tkun ta' ħaġa immobbli li tmiss mal- ġid ta' min ikun okkupaha; (b) li dik l-okkupazzjoni ssir fuq biċċa biss minn dak l-immobbli u mhux bit-teħid tal-ħaġa kollha kemm hi56; (ċ) li min ikun okkupa jagħmel dan b'bona fidi għaliex jaħseb tassew li l-bini jkun qiegħed jittella' fi ħwejġu stess u mhux fi ħwejjeġ ħaddieħor; u (d) l-ġar ikun jaf li qiegħed jittella' dak il-bini u ma jagħmel l-ebda oppożizzjoni hu u għaddej ix-xogħol57; Illi minħabba li dawn iċ-ċirkostanzi jikkostitwixxu eċċezzjoni għar-regola ewlenija miġbura fl-artikolu 321 tal-Kodiċi ċivili, l-applikazzjoni tagħha għandha tingħata biss jekk kemm-il darba jikkonkorru ċ-ċirkostanzi kollha hawn fuq imsemmija, u t-tifsira mogħtija għalihom tkun waħda restrittiva. Huwa wkoll stabilit li, minkejja li jkunu japplikaw iċ-ċirkostanzi speċjali maħsubin fl-imsemmija dispożizzjonijiet, jibqagħlha d- diskrezzjoni jekk tapplikahomx jew le għall-każ58; il-Qorti dejjem Illi l-bona fidi hija element ewlieni biex jista' jingħata r-rimedju tal-għarfien tal- aċċessjoni59. F'dan il-każ, b'bona fidi wieħed jifhem li l-persuna li tkun qiegħda t-tella' l-bini temmen b'raġun li m'għandha l-ebda ħsieb li tieħu b'tagħha ħwejjeġ li huma ta' ħaddieħor. Tali stat suġġettiv irid jintwera li jeżisti mill- bidu sat-tmiem tal-bini60. Minħabba li l-liġi tippreżumi l-bona fidi f'dak li għandu x'jaqsam mal-pussess61, min jallega l-mala fidi jrid jipprova xilja bħal dik62; Illi billi l-Qorti diġa' waslet għall-fehma li JA&M ma aġixxietx bil-bona fidi fil- konfront tal-atturi meta ħadet il-pussess tal-art tagħhom, u ċaħdet it-tieni 571 tal-Kap. 16 56 P.A. RCP 31.10.2007 fil-kawża fl-ismijiet Mary Touarha et vs Napier sive Silvio Sachdev pro et noe (konfermata f'dan l-aspett mill-Qorti tal-Appell fis-26.3.2010) 57 App.Ċiv. 16.9.1994 fil-kawża fl-ismijiet Touarha vs Leonardi (Kollez. Ċiv. 1.7.2005 fil-kawża fl-ismijiet Paul Mazzacano D'Amato vs Alfred Agius Scicluna 59 App. Ċiv. 10.11.2008 fil-kawża fl-ismijiet Alex Scott Drago et vs Joseph Borg Mifsud et noe 60 P.A. PS 9.3.2005 fil-kawża fl-ismijiet Victor Scerri-Headley et vs Raphael Pool et (konfermata mill-Qorti tal-Appell fit-30.4.2009) 61 Art. 532 tal-Kap 16 62 P.A. PS 27.1.2003 fil-kawża fl-ismijiet Anġlu Rocco vs Ġorġ ow 14 ta' Diċembru, 2017 Ċitazz. eċċezzjoni tagħha, id-difiża tal-kisba b'aċċessjoni mqajma minn JA&M fit- tielet eċċezzjoni tagħha ma tistax tintlaqa' sewwasew għaliex jonqos wieħed mill-elementi kostitutivi ewlenin biex dak il-jedd iseħħ; Illi l-ħames talba attriċi trid li JA&M trodd il-qligħ li hija għamlet fil-proġett tagħha tal-binja mqabbel mas-siwi tal-art li ħadet minn idejn l-atturi u kif ukoll li tagħmel tajjeb għall-ħsarat li huma ġarrbu minħabba dak it-teħid. Din it-talba jidher li tissejjes fuq dak li jipprovdu l-artikoli 322(2) u 556(2) tal-Kodiċi Ċivili; Illi fl-atti tal-kawża tressqu provi li juru l-qligħ li JA&M għamlet fuq il-proġett kollu tal-binja ta' "Wilton Court", u dan ħareġ mix-xhieda mogħtija u d- dokumenti mressqa mill-accountant u mill-awditur tagħha63. Wieħed irid jiċċara li dak il-qligħ irid jitqies fuq il-medda kollha ta' art li nkisbet minn JA&M u mhux biss fuq l-art li kienet tal-atturi. Mill-atti ħareġ li l-art mertu ta' din il-kawża meħuda minn JA&M mingħand l-atturi għandha kejl ta' erbgħa u għoxrin punt disgħa metri kwadri (24.9m2); Illi matul iż-żmien li l-kwestjoni bejn il-partijiet kienet quddiem il-Qrati, jirriżulta rapport tal-Perit Tekniku Joseph Galea Valletta Aquilina Camoin, mqabbad mill-Qorti fl- atti tal-Mandat ta' Inibizzjoni64, li jagħti l-valur tal-art mertu tal-każ u rapport ieħor ta' Perit imqabbad mill-atturi 'ex parte' tal-24 ta' Lulju, 200665, li jagħti stima tal-qligħ li JA&M għamlet bl-użu tal-qatgħa ta' art mertu tal-każ fil- proġett tagħha; Illi l-Perit Galea Valletta Aquilina Camoin wasal li l-art mertu ta' din il-kawża fis-sena 2005 kellha valur ta' kemm illum iġibu sbatax-il elf u erba' mitt euro (€ 17,400) fi flus tal-lum, filwaqt illi l-istima tal-Perit ex parte dwar il-qligħ li JA&M jgħid illi għamlet mill-użu tal-art tal-atturi kif stmata fis-sena 2006 huwa ta' kemm illum iġibu mija u erbgħa u sittin elf u erbgħa u sittin euro (€ 164,064); Illi filwaqt li l-atturi jqisu li l-istima maħruġa mill-Perit imqabbad mill-Qorti fl- atti tal-Mandat ta' Inibizzjoni ma ħax qies ta' kulma kellu jikkunsidra biex ħareġ l-istima tiegħu biex ta l-valur tal-qatgħa tal-art in kwestjoni, JA&M tikkontesta bil-qawwa l-istima tal-perit imqabbad mill-atturi "ex parte" għaliex tgħid li dik hija mibnija fuq valuri li ma jaqblux maċ-ċirkostanzi u wkoll għaliex irid jittieħed qies ta' x'kienet tiswa l-art dak iż-żmien li hija ħadet pussess tagħha u mhux illum; Illi dwar dawn il-pożizzjonijiet taż-żewġ partijiet hemm x'wieħed jgħid. Huwa minnu li l-istima mogħtija mill-Perit imqabbad mill-Qorti saret fil-qafas ta' 63 Dokti. "RA" u "RA3" sa "RA14" f'paġġ. 201 – 3 u 211 – 223 tal-proċess 64 Mandat ta' Inibizzjoni numru 1591/2005NC fl-ismijiet Alusta Joseph et vs. JA & M Development Limited. Ara d-degriet tal-1 ta' Novembru, 2005 65 Dok. "RC", f'paġ. 249 – 259 tal-proċess 14 ta' Diċembru, 2017 Ċitazz. proċediment "prima facie" bħalma huwa Mandat ta' Inibizzjoni u ma setax iqis ċirkostanzi li kienu għadhom mhux magħrufa u li ħarġu biss matul is-smigħ ta' din il-kawża. Min-naħa l-oħra, lanqas jistgħu l-atturi jistrieħu fuq l-argument li għandu jitqies il-valur tal-art illum meta qiegħda tingħata s-sentenza. Dak l- argument kien ikun tajjeb li kieku l-Qorti sabet li jeżistu ċ-ċirkostanzi tal-kisba min-naħa ta' JA&M b'aċċessjoni taħt l-artikolu 571 fejn il-"punctum temporis" għall-kejl tal-kumpens ikun kemm jista' jkun dak qrib id-data tal-għoti tas- sentenza66. Imma ladarba l-Qorti sabet li ma jeżistux iċ-ċirkostanzi maħsuba fl- imsemmi artikolu, trid tfittex band'oħra fil-liġi biex jitqies il-kejl xieraq. Huwa l-artikolu 556 innifsu tal-Kodiċi Ċivili li jixħet dawl fuq dan meta jipprovdi li l- għażla tal-attur hija jew it-talba għar-radd tal-qligħ li jkun sar jew il-ħlas tal- valur tal-ħaġa fiż-żmien li l-parti mħarrka ma tkunx baqgħet tippossjediha jew il-valur tagħha fiż-żmien tat-talba għar-radd lura tal-ħaġa, skond liema valur ikun l-ogħla, ukoll jekk ma jkun sar l-ebda qligħ; Illi huwa ċar, mill-kliem użat fil-ħames talba attriċi, li l-atturi nfushom għamlu l-għażla skond kif jiddisponi l-imsemmi artikolu billi inkludew iż-żewġ possibilitajiet; Illi, min-naħa tagħha, JA&M tgħid li hija qagħdet ma' dak li kien stima l-Perit imqabbad mill-Qorti u kemm hu hekk, ħarġet minnufih garanzija bankarja li, bis-saħħa tagħha kisbet ukoll il-ħruġ tal-Kontro-Mandat opportun; Illi mill-provi mressqa, ħareġ li JA&M irreġistrat qligħ nett mill-binja tal- proġett ta' "Wilton Court" fis-somma ta' mija u sitt elef ħames mija u disa' Liri Maltin (Lm 106,509)67. Imma ma hemmx għalfejn jingħad li l-atturi ma jistgħux jippretendu li jintradd dak il-qligħ, minħabba li l-art meħuda mingħandom minn JA&M kienet biss biċċa żgħira mill-art li fuqha ttella' dak il- fil-provi proġett. Jekk wieħed kellu dokumentali68, jiġi li l-art meħuda mingħand l-atturi hija biss għaxra fil-mija (10%) tal-art kollha li fuqha ttellgħet il-binja msejħa "Wilton Court"; it-tagħrif mogħti joqgħod fuq Illi l-Qorti tqis li r-rapport tal-perit "ex parte" huwa ammissibbli bħala prova f'kawża69 u l-Qorti ma ngħatalha x'tifhem bl-ebda mod li l-imsemmi perit ma kellux il-kwalifiki meħtieġa biex jagħti fehma dwar dik il-kwestjoni. L-istess perit kien wieħed mill-periti li għal għadd kbir ta' snin kien jitqabbad mill-Qrati biex jagħmilha ta' perit tekniku f'kawżi quddiemhom. JA&M ma ressqitx provi jew argumenti qawwija biżżejjed biex il-Qorti ma tqisx ir-rapport tiegħu u dan ukoll fid-dawl tax-xhieda mogħtija minnu f'aktar minn seduta waħda fejn kien imqiegħed taħt kontro-eżami serrat u dettaljat mid-difensur tal-istess JA&M; 66 App. Ċiv. 114 tal-proċess 69 Art. 563A(1) tal-Kap 12 14 ta' Diċembru, 2017 Ċitazz. Illi l-liġi tgħid li, l-attur irid jagħżel jew ir-radd lura tal-qligħ jew il-valur tal- ħaġa, skond liema valur huwa l-ogħla. Ladarba l-liġi tgħid hekk, u ladarba l- atturi sejsu l-ħames talba tagħhom fuq iż-żewġ possibilitajiet, il-Qorti trid tagħżel l-ogħla ammont. F'dan il-każ, bejn il-valur stabbilit mill-Perit tekniku fl-atti tal-Mandat ta' Inibizzjoni u l-valur tal-qligħ reġistrat skond il-perit "ex parte", il-valur tal-qligħ reġistrat jiġi ogħla mill-valur tal-art kemm kienet stmata li tiswa fiż-żmien tat-teħid. Il-Qorti għalhekk, sejra toqgħod fuq l-istima tal-perit "ex parte" u tagħmilha tagħha għall-finijiet tal-ħames talba attriċi; Illi għaldaqstant filwaqt illi sejra tilqa' r-raba' eċċezzjoni ta' JA&M billi ma sabetx li l-atturi wrew li ġarrbu ħsara oħra għajr it-teħid tal-art, sejra tilqa' l- ħames talba attriċi u ssib li l-qligħ likwidat li J&M għamlet bit-teħid tal-istess art tal-atturi jammonta għal mija u erbgħa u sittin elf u erbgħa u sittin euro (€ 164,064). Dan il-qligħ irid jintradd lura lill-atturi; Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi: Tilqa' l-ewwel, it-tieni w il-ħames talbiet attriċi għaliex mistħoqqa fil-fatt u fid-dritt u tiċħad it-tieni eċċezzjoni tal-kumpannija mħarrka; Tastjeni milli tipprovdi dwar it-tielet, ir-raba' u s-sitt talbiet attriċi billi dawn kienu jiddependu minn ċirkostanzi li ma jirriżultawx mill-atti tal-kawża; Tilqa' r-raba' eċċezzjoni tal-kumpannija mħarrka billi ma jirriżultax illi l- atturi ġarrbu ħsara oħra lil hinn mit-teħid u okkupazzjoni tal-art tagħhom; Tiċħad il-kumplament tal-eċċezzjonijiet imressqa mill-kumpannija mħarrka bħala mhux mistħoqqa fil-fatt u fid-dritt; Għall-finijiet tal-ħames talba attriċi tillikwida l-qligħ li l-kumpannija mħarrka għamlet bit-teħid tal-art tal-atturi fit-twettiq tal-proġett tal-binja tagħha fis- somma ta' mija u erbgħa u sittin elf u erbgħa u sittin euro (€ 164,064) u tikkundanna lill-istess kumpannija mħarrka tħallas lill-atturi s-somma hekk likwidata; u Tordna lill-kumpannija mħarrka tħallas l-ispejjeż tal-kawża. 14 ta' Diċembru, 2017 Ċitazz. Onor. Joseph R. Calleja De Bono LL.D. Imħallef 14 ta' Diċembru, 2017 Geraldine Marinkovic Deputat Reġistratur 14 ta' Diċembru, 2017 14 ta' Diċembru, 2017