QORTI ĊIVILI – PRIM'AWLA Rikors Kostituzzjonali Nru.: 95/2018/1 MH Illum, 9 ta' Novembru, 2018 Avukat Ġenerali Rat ir-rikors data 26 ta' Settembru, 20181 fejn għar-ragunijiet hemm esposti sintetikament qed jintalab li din il-Qorti toħrog mizura provisorja biex jiġi salvagwardjat il-ħrug ta' għamara ta' l-istess rikorrenti mid-dar tiegħu in eżekuzzjoni ta' mandat ta' żgumbrament, u li dawn jitqegħdu f'xi maħżen dan pendenti il-proċeduri ta' ritrattazzjoni. Rat ir-risposta ta' l-Avukat Generali2 għal-istess talba fejn in suċċint qieghed jikkontesta l-istess talba fl-ewwel lok in kwantu jqies li din mhux diretta lejn min fil-fatt ghandu jirrispondi ghalija in kwantu għal fatt li hu bħala Avukat Generali m'ghandu ebda intenzzjoni joħrog ebda għamara mill-fond dar tar- Kazo mai huma Charles u Maria Dolores konjugi Grech li għandhom skontu dan l-interess u li ottenjew l-mandat ta' zgumbrament kontra r-rikorrenti. Ukoll jikkontesta t-talba fuq l-mod ta' uzu ta' l-istess proċedura mitluba u cioe li għandħa tinlaqa biss f'kaz ta' "urgenza u saħansitra f'kazijiet ta' urgenza estrema ...ħsara irreparabbli ghall-interessi vitali tal-parti konċernata jew għall perkors tal-eżami li l-Qorti jkun jeħtiġilha tagħmel."3 L-Avukat Generali ta elenku studjat tal-gurisprudenza in rigward. Semgħet ukoll it-trattazzjonijiet fuq l-istess. Rat l-atti kollha. Ikkonsidrat Illi fin-nota presentata mir-rikorrenti4 hemm l-iter sħih tal-proċeduri li jwasslu għal ilment Kostituzzjonali tiegħu u għaliex wasal għal din it-talba odjerna. Jirribatti ukoll fl-ewwel lok dak li qal l-Avukat Generali li kontrih l-interim measure/rimedju provisorju ma tiswiex, ukoll jemfasiżża l-użu ta' l-istess interim measure/rimedju provisorju kif maħsub fil-Kostiuzzjoni nostrana, skontu mill-lenti ta l-Imħallef Giovanni Forster. Ikkonsidrat Illi l-fatti li wasslu għal din it-talba jduru mal-pern jekk l-effikaċċja ta'sentenza nonostante li hi kontestata ghandhiex tiġi stullifikata bil-proċeduri mitluba, dan fis-sens ukoll jekk hemmx l-estrem meħtieġ biex jiġġustifika il-proċedura ta' interim measure/miżura provisorja kontra d-dritt ta' l-assenti Grech biex jesegwixxu sentenza ta' Qorti ta' l-Appell. Mhux kontestat lir-rikorrenti adopera kull mezz mogħti lilu bil-liġi biex jwaqqaf l-iżgumbrament tiegħu mill-fond mirbuħ mill-konjugi Grech. Tista tgħid li ma ħalla xejn għal imaginazzjoni mil-lat legalistiku. Pendenti quddiem din il-Qorti kif preseduta hemm ukoll rikors kostituzzjonali rigwardanti allegat ksur ta' l- artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea għad-drittijiet tal-Bniedem Kap 319, l- artikolu 8 ta' l-istess Konvenzjoni u 38 tal-Kostituzzjoni l-artikolu 1 tal-l- Ewwel Protokol dwar id-Dritt għat-Tgawdija tal-Propjeta ukoll l-artikolu 34(2) L-Avukat Ġenerali kif ingħad jqies li t-talba għal proċedura interim/provisorja mressqa fil-konfront tiegħu m'għandha ebda effikaċċja kontrih għaliex jekk milqugħa fil-konfront tiegħu tali miżura ma tagħmel ebda stat fil-konfront tal- konjuġi Grech, assenti min dawn il-proċeduri u li huma l-eżekutturi tal-mandat ta' żgumbrament. Ir-rikorrenti għandu raġun in parte meta jargumenta li l-leġittimu kontradittur f'kawżi fejn si tratta ta' lment kostituzzjonali huwa l-Avukat Ġenerali dan dejjem skont dak provdut fl-Artikolu 181B(2) tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta. Pero l-Avukat Ġenerali mhux qed jgħid mod ieħor. Minn naħa l-oħra r- rikorrenti jiżbalja fejn jgħid li l-miżura mitluba minnu ma tmissx lil konjuġi Daqs kemm huwa l-Avukat Generali li jirrispondi f'isem il-Gvern għal ksur ta' xi dritt Kostituzzjonali/konvenzjonali kif hawn maħsub, pero huwa ma jista qatt u m'għandux il-mezzi li jwaqqaf lil konjugi Grech milli jkompplu bl- eżekuzzjoni ta' mandat. Huwa miżmum li sentenza miksuba f'kawzi ta' ksur kostituzzjonali hija waħda li ghandħa effettt inter partes, daqstant ieħor fil- fehma ta' din il-Qorti l-miżura mitluba. Milqugħa t-talba tar-rikorrenti, l- miżura ma tista qatt żżomm lil konjuġi Grech li qatt ma rrispondew għalija imma biss l-Avukat Ġenerali kontra min hi diretta, li kif stqarr m'għandu ebda intenzzjoni jevakwa d-dar mill-għamara. Pero l-aktar punt li jimillita kontra t-talba mressqa huwa dak li joħrog mill-vera skop tal-proċedura hekk imsejjħa interim measure. F'digriet simili ta' din il-Qorti diversament preseduta fl-ismijiet Sherif Mohamed Gorrieri vs Avukat Ġenerali et.5 Intqal hekk dwar il-bazi u r-raġuni għall-hruġ ta' din l-ordni "(b) f'liema ċirkostanzi jingħataw (b-1) fid-diskrezzjoni tal-Qorti Illi kif tajjeb osserva l-għaref Imħallef Dr. J.R. Stankovic in re: Emmanuel Spiteri Bailey v Spettur Louise Tasca et6 f'materja ta' ordnijiet bħal dawn: "Illi s-setgħat mogħtijin mil-liġi il-Qorti f'kawżi ta' għamla Kostituzzjonali mhumiex imfissrin b'mod partikolari, u r-rimedji li hija tista' tintalab tagħti huma mħollijin fid-diskrezzjoni tagħha fl-aħjar interess tal- ġustizzja u biex tagħmel ħaqq fejn meħtieġ; "Illi hija għandha s-setgħa tirregola l-proċedura tagħha u li tagħti dawk il- provvedimenti, kemm definittivi u kif ukoll interlokutorji, li tinqala' l-ħtieġa tagħhom waqt kull smigħ, sabiex jiggarantixxu li t-trattazzjoni tal-kwistjoni li tkun tressqet quddiemha bl-ebda mod ma tkun suġġetta għal pressjonijiet indebiti jew ħsara irriversibbli għal xi waħda mill-partijiet7; 5 Deċiz 4 ta' Ottubru, 2018 rikors 82/2018GM 6 PA (Kost) 2 ta' Gunju, 2014 7 Ara provediment P.A. (Kost) AJM 5.10.1999 fil-kawza f-ismijiet Joseph Midolo et. (b-2) dannu irreparabbli lis-saħħa jew il-ħajja "Illi l-miżuri provviżorji huma maħsuba biex iżommu milli ssir ħsara li ma tissewwiex lil vittma ta' ksur ta' jedd fundamentali b'tali mod li ma jsir xejn li jista' jxejjen jew inaqqas mill-awtorita` u l-effikaċja tas-sentenza li tingħata dwar l-istess ilment8. F'dan ir-rigward, biex jista' jingħata rimedju provviżorju, jeħtieġ li min jitolbu juri li hemm każ prima facie ta' ksur ta' jedd fundamentali u li n-nuqqas tal-għoti tal-miżura provviżorja sejra ġġib ħsara li ma titreġġax lura fil-każ tiegħu9. Għalhekk, m'huwiex biżżejjed li wieħed joqgħod biss fuq xi sitwazzjoni ipotetika jew li mhix ċerta li sseħħ. Minħabba f'hekk, l-għoti ta' provvediment proviżorju f'kawża ta' allegat ksur ta' jedd fundamentali jitlob li jintwerew ċirkostanzi eċċezzjonali li jagħmluh meħtieġ".10 Illi t-trattisti ewlenin f'dan il-qasam jenfasizzaw li l-Qorti Ewropeja bħala regola ma takkordax dan ir-rimedju; dan jingħata biss f'każijiet verament eċċezzjonalment: (b-3) jingħataw biss eċċezzjonalment minħabba d-dritt għall-ħajja familjari Illi apparti li l-interim measures jingħataw biss f'każijiet eċċezzjonali, terġa' u tgħid f'dawk l-istanzi fejn effettivament jingħataw, il-kunsiderazzjoni tad-dritt għall-ħajja familjari tingħata rarament. Illi l-ħarsien tat-tfal jingħata attenzjoni partikolari anke f'każijiet bħal dawn: b-4) fejn l-applikant ikun ħati ta' ċerti reati u jallega ksur tal-jedd għall-ħajja Illi skont Artiklu 8 tal-Konvenzjoni, ma jistax ikun hemm indħil fil-ħajja familjari għajr, inter alia, skont il-liġi fl-interess ta' sigurta` nazzjonali, sigurta` pubblika (public safety), u l-prevenzjoni ta' diżordni jew delitti. F'Comert v Denmark19 il-Qorti sabet li l-awtoritajiet Daniżi kienu laħqu bilanċ bejn dawn iż-żewġ elementi meta r-rikorrent wettaq delitt li mhux biss kien serju imma wieħed li, fit-twettiq tiegħu għamel ħsara lill-familja tiegħu stess. L-awtur jiċċita :Neulinger and Sharuk v Switzerland, EctHR (GC) 6TH July 2010, appl. F'Salem v Denmark20 ġie deċiż li ulied ir-rikorrent ma kinux se jiġu ppreġudikati billi qajla kien jarahom. Il-gravita` tar-reat kommess mir- rikorrent kienet tegħleb kunsiderazzjonijiet ta' ħajja familjari. xejn x'jipprojbixxi lil uliedu milli jżuruh fil-Lebanon fejn kien sejjer jintbagħat." Magħdud ma l-istudju li sar f'dan id-digriet suriferit fejn t-talab għal mizura interim għandha ssib applikazzjoni, din il-Qorti tagħmel ukoll referenza ampja għal Factsheet maħruga mill-Qorti Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem dwar is-suġġett in ezami li tagħti linji gwida ċari fejn din il-mizura straordinarja għandħa tintuża;- 20 Deċiża 01.12.2016 (appl. L-istess Factsheet tkompli illi: l-istess Factsheet tkompli biex telenka mbagħad il-kazijiet fejn din il-miżura ġiet apllikata mill-Qorti Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem-: expulsion u jew extradition) Tikkunsidra. Illi l-Qorti ħadet l-iżbriga tagħmel dan l-elenku biex turi biċ-ċar fejn isibu applikazzjoni dawn il-miżuri daqshekk straordinarji skont il-Qorti Ewropea.22 Ġia ad occhio wieħed jista jieħu apprezament tas-serjeta' fihom trattat, kif ben Bla tlaqliq tgħid li dan mhux il-każ li tiskontra fit-talba in eżami. Pero jinħtieġ jingħad ukoll illi fil-ġurisprudenza nostrana nsibu lil Qrati tagħna, f'sede kostituzzjonali, anke in sostenn ta' rimedji provisorji meqjusa neċċessasrji biex jiġi provisorjament rimedjat allegat ksur Kostituzjonali, marret oltre dan elenkat fl-għoti ta' miżura interim. Għallhekk naraw li nonstante il-prinċipju kardinali tar-res gudikata li saħħaħ fuqu l-Avukat Ġenerali f'żewġ provedimenti riċenti il-Qorti Prim'Awla Sede Kostituzzjonali għaddiet biex toħrog rimedji provisorji mitluba anke meta rinfaċċata b'ġudikat. Għalkemm naraw li fid-deċizzjoni fl-imijiet Joseph Emanuel Schiavone Cassar vs Joseph Mercieca Minuti Schiavone Cassar pro et noe.23 il-Qorti qalet hekk fir-rigward tal-gudikat:- "ghalkemm huwa minnu illi, fil-kompetenza kostituzzjonali taghha, din il-qorti ghandha wkoll is-setgha li tholl lill-partijiet mir-rabta ta' res judicata jekk dan ikun mehtieg biex taghti rimedju kontra ksur ta' drittijiet fondamentali, dan ma ghandux isir leggerment u zgur mhux qabel ma tkun inghatat sentenza li ssib illi tassew kien hemm dak il-ksur. Allegazzjoni ex parte illi sar ksur ta' dritt fondamentali ma hijiex ekwivalenti ghal sejbien gudizzjarju ta' ksur ta' drittijiet fondamentali, u hija ghal kollox inkompatibbli mas-serjetà tal-process gudizzjarju u l-finalità ta' res judicata illi sentenza tinzamm milli titwettaq ghax xi hadd jallega li kien hemm ksur ta' drittijiet fondamentali. Fil-fehma ta' din il- 22 Għandu jiġi rilevat ukoll li l-istess linji gwida elenkati fil-factsheet ma torbotx idejn il-Qorti Ewropea 23 Rikors Nru. 21/05 deċ1iza 4/07/2005 P.A. qorti, sentenzi li saru res judicata ghandhom jitqiesu li jiswew u li nghataw rite et recte sakemm ma jintweriex mod iehor." Pero imbagħad din il-Qorti diversament preseduta, fil-każ Emmanuel Spiteri Bailey v Spettur Louise Tasca et24 fl-ismijiet ordnat bħala provvediment proviżorju il-ħelsien mid-detenzjoni tar-rikorrenti dan nonostante li r-rikorrenti kien ġie misjub ħati tal-akkuzi mressqa kontrih u ikkundannat għall-piena ta' habs b'sentenza li għaddiet in ġudikat. F'din id-deċiżjoni l-Qorti stabbilit il-prinċipji legali u dottrinali li għandhom jigwidaw il-Qrati tagħna fil- materja ta' interim relief u qalet fost kollox illi :- " Illi l-miżuri provviżorji huma maħsuba biex iżommu milli ssir ħsara li ma tissewwiex lil vittma ta' ksur ta' jedd fundamentali b'tali mod li ma jsir xejn li jista' jxejjen jew inaqqas mill-awtorita' u l-effikaċja tas-sentenza li tingħata dwar l-istess ilment. F'dan ir-rigward, biex jista' jingħata rimedju provviżorju, jeħtieġ li min jitolbu juri li hemm każ 'prima facie' ta' ksur ta' jedd fundamentali u li n-nuqqas tal-għoti tal-miżura provviżorja sejra ġġib ħsara li ma titreġġax lura fil-każ tiegħu. Għalhekk, m'huwiex biżżejjed li wieħed joqgħod biss fuq xi sitwazzjoni ipotetika jew li mhix ċerta li sseħħ. Minħabba f'hekk, l-għoti ta' provvediment proviżorju f'kawża ta' allegat ksur ta' jedd fundamentali jitlob li jintwerew ċirkostanzi eċċezzjonali li jagħmluh meħtieġ; Illi fuq kollox, l-għoti tar-rimedju interlokutorju jew provviżorju ma għandu qatt jintalab jew jingħata b'mod li jippreġudika l-mixi nnifsu tal-proċedura li fiha jintalab u bl-ebda mod ma għandu jintuża biex jorbot idejn il-Qorti li tagħtih dwar il-mod kif fl-aħħar mill-aħħar tagħti s-sentenza tagħha jew kif tikkunsidra bis-serenita' jew l-indipendenza meħtieġa l-provi u l-argumenti li l- partijiet iressqu quddiemha. 24 P.A. Kost 2 ta' Gunju, 2014. Illi għalkemm huwa minnu, kif jallegaw l-intimati, li l-għoti tal-provvediment provviżorju quddiem il-Qorti ta' Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar taħt ir-regolament 39 tar-Regoli tal-Proċedura ta' dik il-Qorti jkun bosta drabi marbut ma' ksur ta' jedd taħt l- artikolu 2 jew l-artikolu 3 tal-Konvenzjoni, ma hemm l-ebda dispożizzjoni li tillimita l-għoti ta' provvediment bħal dak biss għall-imsemmija żewġ artikoli. Kemm hu hekk, kien hemm każijiet fejn l-għoti ta' provvediment ingħata wkoll waqt proċeduri li kienu jirrigwardaw ukoll ilment ta' ksur tal-artikolu 6 tal- istess Konvenzjoni." Illi dan l-insjament ġie adoperat minn din il-Qorti diversament preseduta fil- provediment fl-ismijiet Anthony Mario Simpson et. vs Registratur tal-Qorti u Tribunali et.25 fejn il-Qorti qalet dan:- "Illi mill-gurisprudenza ccitata jidher li l-Qrati taghna ma jeskludux a priori l- hrug ghall-mizura provizorja meta l-mizura interlokutorja qed tintalab sabiex jigi evitat dannu u pregiudizzju irrimedjabbli anke wara sentenza definittiva. rimedju kostituzzjonali joffri lic-cittadin l-ahhar, u f'certu kazi, l-unika protezzjoni kontra l-vjolazzjoni tad-drittijiet fondamentali minnkejja legittimita' taghhom skont il-ligi ordinarja tal-pajjiz. Isegwi ghalhekk li din il- Qorti mhix mizmuma milli tikkonsidra talbiet bhal dak odjern fl-ambitu tal- principji legali konvenzjonali. Illi hija haga mill-ewl id-dinja li l-hrug ta' misura provvisorja tkun necessarja sabiex ir-rimedju li jista' jinghata fis-sentenza finali f'kaz ta' sejbien ta' ksur ikun wiehed effettiv, kapaci li jissana l-vjolazzjoni." 25 P.A. Kost 61/2017 deċiż 27/7/18 Illi r-rikorrent llum rinfaċċat bi żgumbrament qiegħed jopponi bis-saħħa t- tneħħija ta' l-għamara mid-dar minnha żgumbrat. U din hija t-talba mressqa għal kunsiderazzjoni tal-Qorti. Talli tneħħija ta' għamara mandankollu ma tikkostitwixxi dan paragunabbli ma dak elenkat fil-Factsheet suriferit, lanqas għal pregudizzju irrimeddjabbli kif qalet il-Qorti nostrana. Fil-fatt talli tneħħija, anke jekk fil- futur jirrizulta lir-rikorrenti għandu ragun fuq xi ilment kostituzzjonali jew saħansitra kollha, ma tikkostitwixxi qatt dan irriparrabbli maħsub. Altroche', għax fil-fatt mhux wieħed ta' xi effett irremedjabbli, fi kliem ieħor ma tikostitwix ħsara li ma tistax titregga lura tant li timerita li tiġi adoperata din il-miżura meqjusa ta' natura straordinarja.26 Konsegwentement tiċħad it-talba in eżami. Imħallef M.De Carlo.