QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR. IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar il-Ġimgħa 30 ta' Ottubru 2015 Joseph u Brenda miżżewġin Lombardi; 3. Carmelo u Carmelina miżżewġin Lombardi Dan huwa appell tal-intimati Carmelo Farrugia Melfar Limited et ["l-intimati"] minn dikriet li laqa' talba tar-rikorrenti Bank of Valletta p.l.c. ["ir-rikorrenti"] magħmula taħt l-art. 258(ċ) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili għall-esekuzzjoni ta' kuntratt pubbliku wara l-għeluq taż-żmien imsemmi f'dak il- Il-fatti relevanti huma dawn: B'kuntratt tad-29 ta' Frar 2000 fl-atti tan-Nutar Victor John Briffa, l-intimati għarfu li għandhom jagħtu lir-rikorrenti s- somma vera, ċerta u likwida ta' erba' mija u sitta u erbgħin elf, sitt mija u tmienja u disgħin lira ta' Malta (Lm446,698), flimkien mal-imgħax u l-ispejjeż. Billi kienu għaddew aktar minn ħames snin1 minn dikinhar li fih il-kuntratt seta' jiġi esegwit, ir-rikorrenti talbet illi l-qorti tawtorizza l-esekuzzjoni tal-kuntratt. L-intimati wieġbu li t-talba għandha tiġi miċħuda billi ma humiex debituri B'dikriet tat-18 ta' Ottubru 2011 li minnu sar dan l-appell l-ewwel qorti laqgħet it-talba tar-rikorrenti u awtorizzat l-esekuzzjoni tal- kuntratt għas-somma ta' miljun, erba' mija tmienja u ħamsin elf, sitt mija u sebgħa u tmenin euro u wieħed u erbgħin ċenteżmu (€1,458,687.41) "inkluż l-imgħaxijiet … … … sal-15 ta' Awissu 2008 … … … oltre mgħaxijiet sad-data tal-ħlas". Fil-konsiderazzjonijiet tagħha "qegħdin jibbażaw parti mid-difiża tagħhom fuq il-kunċett tal-ultra duplum – li l-imgħax ma għandux jeċċedi l-kapital fil-kuntratt tal- Din ir-regola, kompliet tgħid l-ewwel qorti, "hija applikabbli għall-kuntratt ta' mutwu", iżda "mhux applikabbli għal kuntratt ta' overdraft" u wkoll "mhix applikabbli fil-każ ta' kanonizzazzjoni ta' flus b'sentenza". Fil-każ ta' dejn kanonizzat L-art. 258(ċ) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili jgħid illi l-proċedura ta' rikors taħt dak l-artikolu hija meħtieġa għall-esekuzzjoni ta' kuntratt pubbliku dwar dejn ċert, likwidu u li għalaq wara li jkun għaddew tliet snin (mhux ħamsa) minn dakinhar meta l-kuntratt seta' jiġi esegwit. b'sentenza l-imgħaxijiet ma jintlaqtux b'dik ir-regola għax huma regolati, minflok, bl-art. 1139 tal-Kodiċi Ċivili: "1139. … … … jekk l-obbligazzjoni jkollha biss bħala oġġett il- ħlas ta' somma determinata, id-danni li jiġu mid-dewmien tal- esekuzzjoni tagħha jkunu jikkonsistu biss fl-imgħaxijiet fuq is- somma li jkollha tingħata meqjusin bit-tmienja fil-mija fis-sena." Il-qorti mbagħad ikkonkludiet għamlet il- konsiderazzjonijiet: "L-intimati jsostnu li l-imgħax kellu jgħaddi fuq il-kapital biss u mhux il-kapital u l-imgħax. L-intimati sostnew li bil-mod kif inħadmu l-kontijiet mill-bank dan iwassal għal interessi komposti. Il-qorti tirrileva però li dak li hemm fil-kostituzzjoni ta' debitu ma jistax jiġi attakkat sakemm ma jinġibux provi ta' kawża li tattakka l-istess kuntratt jew xi ittra tal-bank ta' rinunzja. Imkien matul il- proċeduri ma ġie asserit li l-kostituzzjoni ta' debitu huma żbaljati. Jidher ċar li hemm is-somma likwidata u wara l-imgħax għaddejjin. Il-qorti ma tħossx li ghandha tvarja b'ebda mod il- konteġġi magħmula mill-bank għax dawn jidhru validi u infatti l- l- unika asserzjoni imgħaxijiet, ma' liema sottomissjoni din il-qorti ma taqbilx." tal-intimati hija l-metodu kif inħadmu L-intimati appellaw minn dan id-dikriet b'rikors ta' Novembru 2011 li għalih ir-rikorrenti wieġbet fil-25 ta' Novembru L-aggravji tal-intimati huma (i) illi d-dikriet appellat imur ultra petita għax it-talba tar-rikorrenti kienet biss biex tiġi awtorizzata tesegwixxi l-kuntratt, bl-ispejjeż, u ma kien hemm ebda talba għal-likwidazzjoni tal-ammont dovut, u (ii) illi, ukoll jekk il-qorti kellha tagħmel likwidazzjoni tal-ammont li għandu jitħallas, "dan kellu jkun f'forma ta' x'inhu s-sorte u minn meta kellu jibda jgħaddi l-imgħax fuq is-sorte" u mhux "somma waħda mingħajr distinzjoni bejn sorte u mgħax", sabiex tkun tista' tara jekk l-imgħax qabiżx il-kapital, bi ksur tal-projbizzjoni ta' mgħaxijiet ultra duplum. Dwar l-ewwel aggravju – li l-ewwel qorti kellha biss tilqa' jew tiċħad it-talba għall-esekuzzjoni tal-kuntratt u mhux ukoll tgħid x'fadal li jitħallas taħt il-kuntratt – din il-qorti tosserva illi, kif tgħid ir-rikorrenti fit-tweġiba tagħha għall-appell, eserċizzju li għamlet l-ewwel qorti kien meħtieġ fid-dawl tal- kontestazzjoni tal-intimati "illi huma mhux debituri". Biex tara jekk dan huwiex minnu jew le l-ewwel qorti kellha bilfors tagħmel l-eserċizzju li tqabbel iċ-ċifra msemmija fil-kuntratt biex iżżid l- imgħaxijiet li jiżdiedu mad-dejn u tnaqqas il-ħlasijiet li saru akkont. Hekk biss l-ewwel qorti setgħet tara jekk l-intimati humiex debituri u, jekk iva, ta' kemm. L-ewwel aggravju huwa għalhekk miċħud. It-tieni aggravju ġie mfisser hekk: jekk għal grazzja "Fit-tieni l-ewwel onorabbli qorti setgħet tagħmel il-likwidazzjoni ossia kalkolu tal- ammont dovut, dan kellu jkun f'forma ta' x'inhu s-sorte u minn meta kellu jibda jgħaddi l-imgħax fuq dak is-sorte. Fis-sentenza appellata l-ewwel onorabbli qorti ma għamlet xejn minn dan u llikwidat l-ammont li dehrilha dovut mill-appellanti f'somma waħda mingħajr distinzjoni bejn sorte u imgħax. "Inoltre, meta għamlet dan l-ewwel onorabbli qorti ma segwietx il-prinċipji legali bażiċi f'dan il-kamp. "Illi r-rikors promutur ippreżentat mis-soċjetà appellata mhux rikors biex tordna l-esekuzzjoni ta' sentenza li minħabba it- tiġi esegwita mingħajr trapass awtorizzazzjoni speċifika milI-qorti. Ir-rikors promotur huwa sabiex is-soċjetà appellata tiġi awtorizzata tesegwixxi kuntratt ta' taż-żmien ma setgħetx kostituzzjoni ta' debitu. Issa filwaqt li f'sentenza s-sorte ossia l- kapital ikun speċifikat b'mod separat u b'mod ċert u l-imgħaxijiet indikati li għandhom igħaddu minn data speċifikata u bl-liema rata ta' mgħax, fil-każ odjern meta wieħed jara l-kuntratt in kwistjoni minn din iċ-ċarezza m'hemm xejn. Dan huwa importanti li jiġi kkunsidrat minħabba illi f'każ ta' kostituzzjoni ta' debitu bħal dak in kwistjoni, il-kuntratt ta' kostituzzjoni ta' debitu ma jikkostitwixxix novazzjoni imma huwa intiż (u mhux dejjem jirnexxilu) jekk redatt tajjeb illl jikkristallizza sitwazzjoni fattwali u legaIi. "Fil-każ odjern il-bank appellat kien ta faċilità ta' overdraft ta' Lm200,000 u self ta' Lm15,000 lis-soċjetà appellanti b'kuntratt tad-29 ta' Ottubru 1991. Is-soċjetà appellanti ġiet moruża fil- ħlasijiet u fuq talba tal-bank appellat hija, flimkien mal-appellanti l-oħra bħala garanti solidali, wara ħlasijiet akkont tal-kapital wara l-call in, ikkostitwiet ruħha vera, ċerta u liwkida debitriċi fis- somma ta' Lm446,698, liema somma tinkludi I-imgħaxijiet dovuti sa dik id-data. "L-esponenti jissottomettu illi skond l-istess kuntratt ladarba d- diċitura użata hija "interest shall continue to accrue", jidher ċar illi l-intenzjoni tal-partijiet kienet illi I-imgħax kellu jibqa' għaddej fuq is-sorte li kien dovut u mhux fuq is-somma komplessiva tas-sorte u mgħax. Li kieku kien mod ieħor il-kuntratt kien jgħid "interest shall accrue on the said sum". Iżda l-partijiet ma għażlux hekk. Issa l-bank appellat ma jistax jinterpreta l-kuntratt bħallikieku kien hemm ftehim li jgħaddi mgħax fuq is-sorte u l-imgħax iddikjarat bħala dovut bl-imsemmi kuntratt tal-2000. Il-kuntratt tal-2000 huwa intenzjonat biss biex ikun hemm ftehim fuq l- ammont dovut u xejn aktar. Din l-interpretazzjoni l-ewwel onorabbli qorti skartata kompletament (minkejja enfasi mill- appellanti fit-trattazzjoni finali quddiemha) u għalhekk il-bażi legali u fattwali kollha ta' kif l-ewwel onorabbli qorti waslet għall- ammont imsemmi fid-decide tas-sentenza hija kompletament ħażina. "L-ewwel onorabbli qorti fis-sentenza tagħha assmumiet li kienet talba għal ħlas, meta fil-fatt dan mhux minnu. Jidher illi l-ewwel onorabbli qorti tal-proċeduri quddiemha fin-natura b'kawża għal kanonizzazzjoni ta' kreditu, meta dan ma kienx minnu. Iżda anki jekk għal grazzja tal-argument wieħed kellu jimmaġina li din it-talba kienet hemm (jiġifieri li l-proċeduri kienu għal kanonizzazzjoni ta' kreditu), f'każ ta' mutwu huwa paċifiku illi l-imgħax ma jistax jeċċedi l-kapital. Dan l-istess l-ewwel onorabbli qorti stqarrietu, iżda mbagħad marret biex tgħid illi l- kreditu tas-soċjetà appellata kien ġej minn overdraft. Imma dan mhux minnu. Fil-każ odjern il-kreditu huwa naxxenti minn self sempliċi u mhux minn overdraft. Għalhekk l-argumenti użati miII- ta' overdraft huma ewwel onorabbll qorti għar-rigward kompletament irrilevanti għall-każ odjern. Jigi rilevat iIIi fi kwalunkwe każ huwa paċifiku wkoll illi filwaqt li jkun għadu qed jiġi operat overdraft hu veru illi l-prinċipju tal-ultra duplum ma japprikax; meta jkun hemm call in l-overdraft tiġi kkunsdirata bħal self (mutuum) minn dak il-mument 'il quddiem u minn dak il- mument 'il quddiem japplikaw ir-regoli tas-self ukoll għal dak li jirrigwarda l-imgħax. "Jiġi rilevat ukoll illi l-esponenti qatt ma ssottomettew li kienu qed jattakkaw ir-validità o meno tal-kuntratt tas-sena 2000. "L-esponenti ssottomettew illi l-istess ammont imsemmi fl-att tas- sena 2000 jikkonsisti f'sorte (kapital) u imgħax. Il-bank appellant ma ġab ebda prova fiex dan l-amnont kien jikkonsisti u għalhekk l-ewweI onorabbli qorti ma setgħet tasal għal ebda konklużjoni dwar l-ammont fil-fatt dovut. Inoltre, I-esponenti ssottomettew diskette mogħtija tindika b'mod lilhom mill-bank stess inekwivokabbli iIIi l-ħlasijiet li kellhom isiru kellhom kuntrarjament għas-sistema normali jiġu approprijati għall-kapital u mhux għaIl- tas-soċjetà jinbigħu imgħax u dan sakenm appellanti. L-unika prova li kellhom l-appellanti kienet biss id- diskette għax kull xhud imtella' minnhom li kien u / jew għadu impjegat tal-bank ma seta' jiftakar xejn dwar din id-diskette. L- ewwel onorabbli qorti minflok qagħdet fuq l-aktar ħaġa konkreta u tanġibbli (bħal diskette li fil-properties tagħha turi biċ-ċar min kien ħoloqha) ekwivalenti għal kitba ippreferiet issostni mingħajr ebda ġustifikazzjoni li din il-prova mhijiex konvinċenti. Għalhekk l-ewwel onorabbli qorti meta sostniet hekk neħħiet kriterju li seta' jwassal għall-ammont dovut." il-proprjetàjiet Il-kwistjonijiet essenzjalment huma tnejn: (i) l-imgħaxijiet fuq id- dejn tal-intimati jintlaqtu bir-regola ta' ultra duplum? Jekk jintlaqtu, trid imbagħad tara (ii) jekk, bil-kuntratt tad-29 ta' Frar 2000, li qiegħda tintalab l-esekuzzjoni tiegħu, l-imgħaxijiet li għaddew sa dakinhar ġewx kapitalizzati jew le. Jekk iva, ir- regola ultra duplum toqot biss l-imgħaxijiet minn dakinhar tal- kuntratt sallum; jekk le, trid tqis ukoll l-imgħaxijiet li għaddew sa dakinhar tal-kuntratt biex tista' tgħid jekk, flimkien, jaqbżux il- Il-kuntratt tad-29 ta' Frar 2000 fl-atti tan-Nutar Victor John Briffa jgħid hekk fil-parti li hija relevanti għal din il-vertenza: L-ewwel kwistjoni mela hija jekk id-dejn jintlaqatx bir-regola ultra Ir-regola li l-imgħax ma jistax jitla' aktar mill-kapital hija regola ġejja mid-dritt Ruman, kodifikata fil-Lex 27 Cod. de usuris — li tgħid illi l-imgħax mhux imħallas ma jistax jitla' aktar mill-kapital — u fin-Novelli 121 u 138 — li jgħidu li l-imgħax kollu, ukoll dak ġà mħallas, ma jistax ikun aktar mill-kapital2. Dawn kienu uħud minn serje ta' interventi leġislativi maħsuba biex iħarsu lid- debitur, fosthom il-leges fenebres u r-regola kontra l-anatoċiżmu, Għalkemm il-lex de usuris hija parti mid-dritt Malti, in-Novelli 121 u 138 ma kinux inkorporati: ara John Zarafa nomine v. Alfredo Caruana Gatt, Kumm. 15 ta' Jannar 1935, Vol. li nsibuha wkoll fil-Kodiċi Ċivili. Dawn il-provvedimenti kienu jolqtu l-imgħaxijiet konvenzjonali, i.e. usuræ in obligatione, u Barra minn hekk, ġie stabilit ukoll illi r-regola ultra duplum ma tolqotx imgħaxijiet fuq il-passiv fejn tingħata faċilità ta' overdraft3. Qalet sew għalhekk l-ewwel qorti illi r-regola "hija applikabbli għall-kuntratt ta' mutwu", iżda "mhux applikabbli għal kuntratt ta' overdraft" u wkoll "ma hix applikabbli fil-każ ta' kanonizzazzjoni ta' flus b'sentenza", għalkemm imbagħad jidher illi qieset dejn kanonizzat b'kuntratt bħallikieku huwa kanonizzat b'sentenza għall-għanijiet tal-esenzjoni mill-ultra duplum. Id-dejn kanonizzat Fil-każ tallum id- dejn huwa kanonizzat, iżda b'kuntratt pubbliku mhux b'sentenza, u għalhekk safejn huwa self u wkoll safejn huwa overdraft wara l-"call in" jintlaqat bir-regola ultra duplum. It-tieni kwistjoni hija jekk l-imgħaxijiet li jifformaw parti mis- "somma globali" kanonizzata ta' erba' mija u sitta u erbgħin elf, sitt mija u tmienja u disgħin lira ta' Malta (Lm446,698) ġewx kapitalizzati bis-saħħa tal-kuntratt tad-29 ta' Frar 2000. Safejn l-imgħaxijiet huma fuq l-overdraft dawn ġew kapitalizzati bis-saħħa tan-natura tal-kuntratt innifsu, u għalhekk kienu kapitalizzati wkoll qabel il-kuntratt tad-29 ta' Frar 2000. Dwar l-imgħaxijiet fuq is-self u l-imgħaxijiet fuq l-overdraft wara l- "call in" il-qorti tifhem illi, ladarba ssemmiet somma speċifika – dik ta' erba' mija u sitta u erbgħin elf, sitt mija u tmienja u disgħin lira ta' Malta (Lm446,698) – bħala s-somma dovuta, mingħajr ma nqasmet bejn kapital u mgħax, iżda biss bħala somma waħda globali, din hija indikazzjoni ċara illi l-kapital u l-imgħax qegħdin jitqiesu bħala somma waħda u li, għalhekk, l-imgħax ġie assimilat mal-kapital: fi kliem ieħor, li l-imgħax dovut sa dakinhar ġie kapitalizzat. L-argument tal-intimati, imsejjes fuq il-kliem "interests shall continue to accrue", ifisser biss illi l-imgħaxijiet, għalkemm dawk akkumulati sa dakinhar ġew kapitalizzati, ma waqfux iżda jkomplu għaddejjin fuq il-kapital, magħduda l- imgħaxijiet kapitalizzati, dovut minn dakinhar tal-kuntratt Ir-regola ultra duplum għalhekk tolqot il-kapital "ġdid" ta' erba' mija u sitta u erbgħin elf, sitt mija u tmienja u disgħin lira ta' sakemm ma kapitalizzazzjoni oħra kif igħid l-art. 1142 tal-Kodiċi Ċivili, l- imgħaxijiet minn dakinhar tal-kuntratt ma jistgħux jaqbżu l- Għalhekk id-dejn b'kollox jista' jitla' biss sa tmien mija u tlieta u disgħin elf, tliet mija u sitta u disgħin lira ta' Malta (Lm893,396) jew żewġ miljuni, wieħed u tmenin elf u tnejn u ħamsin euro u tmienja u tmenin ċenteżmu (€2,081,052.88), li ma jeċċedix is-somma ta' miljun, erba' mija tmienja u ħamsin elf, sitt mija u sebgħa u tmenin euro u wieħed u erbgħin ċenteżmu (€1,458,687.41) – li tiġbor fiha s-self, l-overdraft u l-imgħaxijiet relativi sa dakinhar – imsemmija mill-ewwel qorti. Għal dawn ir-raġunijiet il-qorti tiċħad l-appell u tikkonferma d- dikriet appellat. L-ispejjeż, kemm tal-ewwel grad u kemm tal-appell, kif ukoll l- ispejjeż tal-esekuzzjoni, iħallsuhom l-intimati. Giannino Grech Cachia Ben Mubarek Giles Noel ‘Teuma Carabez Giles Silvio Bertolo President Deputat Reġistratur df