LAW.), LL.D. Seduta ta' nhar il-Hamis, 26 ta' Novembru 2020 Kawza Numru: 1 Rikors Ġuramentat Numru:- 100/2017 JVC ir-Rikors Guramentat Il-Qorti, Rat ikkonferma bil-gurament u talab kif isegwi: 'Illi r-rikorrenti Nicholas Smith huwa l-proprjetarju tal-fond 'Udong', numru 127, Howard Street, Il-Belt Valletta, liema fond huwa ir-rikorrenti Nicholas Smith akkwista minghand ommu fit-tlieta u ghoxrin (23) ta' Settembru tas-sena elf disa' mija disgha u disghin (1999); Illi dan il-fond kien inghata lil Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic (K.I. 311395M) b'titolu ta' sub-enfitewsi minghand Joseph Patrick Causon, permezz ta' kuntratt pubbliku tal-erbgha (4) ta' Marzu tas- sena elf disgha mija sitta u sebghin (1976), fl-atti tan-nutar Alexander Formosa Brincat Meli Muscat, ghal perjodu ta' sbatax-il sena (kopja tal-kuntratt annessa u mmarkata bhala Dok A); Illi tali koncessjoni originali giet terminata fil-hamsa (5) ta' Gunju tas-sena elf disgha mija tlieta u disghin (1993); Illi mal-iskadenza ta' din il-koncessjoni originali, Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic baqa' jokkupa l-fond b'kera skont l-artikolu 12(2) tal- tad-Djar mill-Kontroll Ordinanza (Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta); Illi ghaldaqstant mill-hamsa (5) ta' Gunju tas-sena elf disgha mija tlieta u disghin (1993), Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic kien u ghadu jhallas is-somma ta' mija u erbghin Lira Maltija (Lm 140), illum tliet mija sitta u ghoxrin Euro u ghoxrin centezmu (€326.20) fis-sena, rapprezentanti il-kirja tal-fond in kwistjoni, u dana ai termini tal- ligi hawn fuq imsemmija; Illi tenut kont tal-valur tal-fond (stima tal-Perit Frank Dalli annessa u mmarkata bhala Dok B), kif ukoll is-suq tal-kiri, prezentement proprjetajiet simili tal-fond in kwistjoni gewwa tas- Sliema jinkrew ghal ferm iktar minn dak li qed ihallas l-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic; tal-1959 dwar Illi kif jidher mir-riklamar ta' agenziji tal-proprjeta`, postijiet simili ghal dak in ezami jinkrew ghal madwar elf hames mija tlieta u hamsin euro fix-xahar (€1553) (riklami annessi u mmarkati bhala Dok C); Illi tali figura hija kkonfermata mid-dokument intitolat 'European Medicines Agency – Malta Bid', mahrug mill-Gvern ta' Malta u l- Awtorita` Maltija ghall-Medicina f'Lulju tas-sena 2017 (kopja annessa u mmarkata bhala Dok D); Illi ghaldaqstant huwa lampanti li s-somma li l-kerrej Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic qieghed irrizorja u merament nominali; Ghaldaqstant l- Onorabbli Qorti, prevja dikjarazzjoni li l-agir tal-intimati u l- ammont ta' kumpens li qed jinghata kien u ghadu leziv tad- drittijiet fundamentali taghhom kif protetti mill-Konvenzjoni u l- Kostituzzjoni, bis-sahha tal-artikolu 46 tal-Kostituzzjoni u tal- artikolu 4 tal-Kap. 319, taghti kull rimedju li jidrilha xieraq, inkluz: jitlob bir-rispett kollu lir-rikorrent hija ir-rikorrent illi dina (1) Dikjarazzjoni li l-ligijiet vigenti jaghmluha impossibbli li r- rikorrent jirriprendi l-pussess tal-proprjeta` tieghu; (2) Dikjarazzjoni li kienu u ghadhom qieghdin jigi vjolati d- drittijiet tieghu ghat-tgawdija tal-proprjeta` in ezami, in vjolazzjoni tal-artiklu 37 tal-Kostituzzjoni u l-artiklu 1 tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni; (3) Taghti rimedju xieraq lir-rikorrent, inkluz l-izgumbrament (4) Dikjarazzjoni li l-intimati huma responsabbli ghad-danni sofferti mir-rikorrent u in konsegwenza tal-ligijiet vigenti, u dan, anke ai termini tal- artiklu 41 tal-Konvenzjoni; (5) Likwidazzjoni tal-istess danni u kumpens lir-rikorrent ai termini tal-artiklu 41 tal-Konvenzjoni; lill-intimati (7) Bl-ispejjez kif dedotti fl-imsemmi rikors promotur.' Rat ir-Risposta Guramentata tal-Avukat Generali li eccepixxa kif isegwi: 'Illi in linea preliminari, huwa xieraq u opportun li r- rikorrent jipprova t-titolu tieghu ta' sid fuq il-proprjeta` 127, Udong, Howard Street, Il-Belt Valletta; l-anti-kostituzzjonalita` Illi in linea preliminari wkoll, ir-rikorrent ma jistghax jinvoka l-anti- konvenzjonalita` tal-Artikolu 12 tal-Kap 158 tal-Ligijiet ta' Malta u dan stante li l-awturi tal-koncessjoni enfitewtika matul hajjithom qatt ma oggezzjonaw ghall-konverzjoni f'kera favur l-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic u ghall- kuntrarju jidher li dawn hallew ghaddejja l-kirja favur il- konvenut l-iehor minghajr xkiel ghaliex dejjem accettaw il- kera. F'tali cirkostanzi, ir-rikorrent bhala successur tal-aventi kawza taghhom huwa marbut bid-decizjonijiet li ttiehdu mill-predecessuri tieghu, b'dana li r-rikorrent huwa prekluz milli jannulla dak li ma ridux jaghmlu l-awturi tieghu; Illi fil-mertu u minghajr pregudizzju ghas-suespost, l-intimat l-allegazzjonijiet avvanzati mir-rikorrenti bhala jopponi nfondati fil-fatt u fid-dritt u jirrileva illi ma sehh l-ebda ksur da parte tieghu tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem fil- konfront tar-rikorrent ai termini tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni, kif ukoll tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni; Illi l-esponent jecepixxi l-improponibilita tat-talba a bazi tal- Artikolu 41 tal-Konvenzjoni u dan stante li dan l-artikolu japplika biss ghall-organi gudizzjarji tal-Kunsill tal-Ewropa u mhux ghall-Qrati Maltin. Kemm hu hekk dan l-artikolu tat-Trattat ma jifformax parti mill-ligi Maltija ghaliex m'huwiex inkluz fit-tifsira ta' 'Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fondamentali' kif riprodotta fl-Artikolu 2 tal-Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta u lanqas ma gie traspost fil-ligi domestika skont l-Artikolu 3 (3) tal-Kap 304 tal-Ligijiet ta' Malta; Illi subordinatament u minghajr pregudizzju ghas-suespost, l-allegazzjonijiet tar-rikorrenti huma infondanti fil-fatt u fid- dritt in kwantu li l-fond in kwistjoni jidher li huwa okkupat fuq bazi legali ai termini tal-Kap 158 tal-Ligijiet ta' Malta; Illi l-Artikolu 12 tal-Kap 158 bl-ebda mod ma jikkostitwixxi tehid forzuz tal-proprjeta` jew tehid obbligatorju izda kontroll ta' uzu ta' proprjeta` fil-parametri tal-Kostituzzjoni u tal-Konvenzjoni Ewropea u ghalhekk l-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u tal- Konvenzjoni m'humiex applikabbli; tal-Ewwel Protokoll Illi sabiex fuq jinghad il-proprjeta`, meta jew li kien hemm obbligatorju, jehtieg li persuna tigi zvestita minn kull dritt li l-istat ghandha sempliciment irregolarizza sitwazzjoni socjali fl-ambitu tal- gid komuni, minghajr pero ma gew ippregudikati d-drittijiet tar-rikorrent u dan stante li r-rikorrent u l-awturi tieghu qatt ma gew totalment zvestiti mill-allegat drittijiet taghhom fuq il-proprjeta` mertu ta' din il-kawza; Illi ai termini tal-proviso tal-Artikolu 37 (1) tal-Kostituzzjoni kif ukoll ai termini tal-proviso tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, l-Istat ghandu kull jedd li jghaddi dawk il-ligijiet li jidhirlu xierqa biex jikkontrolla l-uzu tal- proprjeta` skont l-interess generali. Illi hija gurisprudenza kostanti tal-Qorti ta' Strasburgu li l-Istat igawdi minn diskrezzjoni wiesa sabiex jidentifika x'inhu mehtiueg fl- interess generali u sabiex jistabilixxi liema huma dawk il- mizuri mehtiega ghall-harsien tal-interess generali; 9. lejn cirkostanzi specjali fil-pajjiz li jinkwadraw ruhhom f'dawk ic-cirkostanzi u kazijiet specjali li skond l-imsemmi proviso jiggustifikaw lil-legislatur sabiex fl-interess nazzjonali jkun hu li b'ligi jistabilixxi l-kumpens; tal-Kap 158 huma l-provvedimenti Illi huma fatt maghruf li l-ghan wara din il-ligi hu li kulhadd ikollu fejn joqghod u li l-uzu tal-proprjeta` anke privata jghin biex dan isehh. Illi certament dan jikkwalifika bhala interess generali ghall-fini ta' dawn l-artikoli; Illi l-Artikolu 12 (2) tal-Kap 158 tal-Ligijiet ta' Malta ghandu ghanijiet legittimi u huwa fl-interess generali, b'dana li ma hemm xejn hazin taht il-Konvenzjoni Ewropea, li l-ligi Maltija tiddisponi li f'gheluq tal-enfitewzi jew sub-enfitewzi l-okkupant li jkun qed juza' dik id-dar bhala r-residenza tieghu ghandu jithalla fid-dar taht titolu ta' kera, allura safejn ir-rikorrent qieghed jitlob dikjarazzjoni gudizzjali li l- ligi tikser il-Konvenzjoni Ewropea u li l-kirja favur is-Sinjur Ellul Stanicich Sive Stanicic ghandha tigi mwaqqfa, tali talbiet m'humiex misthoqqa. Tabilhaqq anke jekk ir-rikorrent qed isostni li huwa qieghed iggorr piz sproporzjonat minhabba li l- ammont ta' kera li qed jircievi ma jirriflettix il-valur reali tal- fond in kwistjoni, dan ma jistghax jigi imsewwi bit-tnehhija tal-ligi jew bl-izgumbrament ta' Edward Ellul Stanicich Sive Stanicic. Dan qed jinghad ghaliex wiehed ma jistghax fl-istess nifs jaghraf l-iskop, il-htiega u l-legittimita` tal-mizura msemmija fl- Artikolu 12 biex imbaghad jinnewtralizzaha billi jaghmilha inapplikabbli bl-izgumbrament tal-okkupant; App Nru 47045/06 deciza fil-15 ta' Settembru 2009. Illi ghalhekk anke` jekk fil-kaz odjern jirrizulta li l-kera dovuta lir-rikorrent hija inferjuri ghall-valur lokatizju fis- suq, dan it-tnaqqis huwa kontro-bilancjat bil-margini wiesa tal-Istat li jillegisla fil-kuntest ta' mizuri socjali; Illi jsegwi ghalhekk, fl-umli fehma tal-esponent, li fil-kaz odjern din l-Onorabbli Qorti m'ghandhiex tevalwa din il-ligi fil-kuntest principalment ta' spekulazzjoni tal-proprjeta` imma ghandha tiskrutinja u tapplika l-ligi fil-qafas aktar wiesa u cioe` l-aspett tal-proporzjonalita` fid-dawl tar-realta` ekonomika u socjali tal-pajjiz in generali; Illi fir-rigward ta' Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll ghandu jinghad li meta l-iskop pubbliku jkun wiehed socjali, il-valur li jigi pretiz minn sid il-fond bhala kumpens ta' l-uzu li qed isir mill-fond ma jistghax jitkejjel mal-valur li l-fond igib fis- suq, diment li l-ammont, zghir kemm hu zghir 'pursues a purpose of general interest which was not manifestly without foundation,' dan huwa gustifikat u legalment accettat (Kabar and Other v. Austira. L-aggustament fil- kera jilhaq il-bilanc bejn l-interess generali u dak tal-privat, ghaldaqstant mhux il-kaz li wiehed jitkellem fuq kumpens mhux xieraq; Illi dato ma non concesso, li din l-Onorabbli Qorti jidhrilha li kien hemm xi ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrent, fatt li qed jigi kontestat, l-esponent jirrileva li fic-cirkostanzi tal-kaz dikjarazzjoni ta' ksur hija sufficjenti; Salv eccezzjonijiet ulterjuri; Ghaldaqstant, l-esponent jitlob bir-rispett li din l-Onorabbli Qorti joghgobha tichad it-talbiet kif dedotti fir-rikors promotur bhala infondati fil-fatt u fid-dritt stante li ma hemm ebda ksur tad- drittijiet fundamentali tar-rikorrenti ai termini tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u/jew tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal- Konvenzjoni Ewropea b'konsegwenza ghalhekk li l-ebda danni ai termini tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni m'huma misthoqqa, bl- ispejjez kontra ir-rikorrent'. Rat illi wara li giet kompletata l-procedura tan-notifika bl- affissjoni u l-pubblikazzjoni permezz tad-digriet tas-27 ta' Marzu, 2018 l-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic gie dikjarat kontumaci; Rat ir-rikors b'urgenza tal-Avukat Generali datat 3 ta' Awwissu, 2018 fejn permezz tieghu gibed l-attenzjoni li l-fond tal-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic m'ghadux bin-numru 127 pero' ghandu n- numru 44 u ghalhekk talab li l-Qorti ghandha tordna li jinhargu mill-gdid in-notifiki kollha mehtiega fuq l-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic fl-indirizz korrett sabiex ikun jista jipprezenta r-risposta tieghu f'terminu mpost u twaqqaf lill-Perit Tekniku milli jipprezenta r-rapport tieghu; Rat ir-risposta tal-attur Nicholas Smith datata 6 ta' Settembru, 2018 ghar-rikors b'urgenza tal-Avukat Generali a fol. 74 et seq tal- process fejn in sintesi ma oggezzjonax li jerghu jinhargu n-notifiki necessarji; Rat id-digriet ta' din l-Onorabbli Qorti kif diversament preseduta tal-24 ta' Settembru, 2018 a fol. 82 et seq tal-process fejn ordnat lir- rikorrenti sabiex jinnotifika lil Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic fl-indirizz korrett tieghu, u cioe', fil-fond 44 fi Triq Guze Howard, Il-Belt Valletta bir- rikors promotur u bid-digriet u bl-avviz tas-smigh tad-differiment li jmiss; Rat ir-Risposta Guramentata ta' Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic li eccepixxa kif isegwi: 'Illi t-talbiet rikorrenti, in kwantu huma diretti lejh, huma infondati fil-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu respinti bl-ispejjez kontra l-istess rikorrenti ghas-segwenti ragunijiet;: Li preliminarjament l-attur irid igib prova tat-titolu tieghu. Li fit-tieni lok, u minghajr pregudizzju ghall-premess, a tenur tad-dispozizzjonijiet tal-Art 46(2) tal-Kostituzzjoni u l- Art 4(2) tal-Kap 319, il-Qorti ghandha tiddeklina milli tezercita d-diskrezzjoni taghha u dan stante illi r-rikorrenti ma ezawrix ir-rimedji kollha lilu permissibbli skont il-ligi. Illi fit-tielet lok, minghajr pregudizzju ghall-premess u in subbordinazzjoni ghall-istess, in-nuqqas ta' kompetenza ta' din l-Onorabbli Qorti stante li talba ghall-isgumbrament hija kompetenza tal-Qrati ordinarji u mhux ta' din il-Qorti li s- setgha taghha hija biss ta' indoli kostituzzjonali u tiddeciedi biss ksur ta' drittijiet fondamentali u rimedji ghalihom; Li, in aggiunta mal-istess u minghajr pregudizzju ghall-dak eccepit, il-fond de quo huwa l-uniku residenza li ghandu l- esponent u fl-eta' tieghu ta' 96 sena, tali zgumbrament jirrizulta f'hardship kbir lill-esponent. Illi fir-raba lok, minghajr pregudizzju ghall-premess u in subbordinazzjoni ghall-istess l-eccipjenti ma kiser l-ebda Ligi, avalla ruhu minn Ligijiet fis-sehh, li incidentalment ghadhom fis-sehh illum, u ghalhekk ma ghandux ghalxiex jirrispondi personalment. Illi fil-hames lok, jsegwi li minhabba li ma kiser l-ebda Ligi hu ma ghandux jbaghti finanzjarjament. Illi fis-sitt lok, minghajr pregudizzju ghall-premess u in subbordinazzjoni ghall-istess, in kwantu l-allegazzjoni li r- rikorrent ma ghandux mezzi li jirriprendi l-pussess tal- proprjeta tieghu, l-intimat odjern jirrileva li jezistu diversi rimedji fil-ligi fosthom l-Artikolu 1531F, li jrendu dan possibbli fosthom galadarba l-okkupant jigi nieqes u fil-kaz odjern, l-uniku okkupant tal-fond de quo ghandu l-eta` venerabbli ta' 96 sena. Illi fis-seba` lok, u minghajr pregudizzju ghall-premess, kwantu ghal dak li jirrigwarda l-ilment tar-rikorrent kif ibbazat fuq l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, tali talba ma tistax tigi milqugha u dan a tenur ta' dak li hemm dispost fl-Artikolu 47.9 tal-istess Kostituzzjoni u dan billi l- Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ma jistax jolqot il-hdim ta' xi ligi fis-sehh minnufih qabel it-3 ta' Marzu 1962 jew xi ligi maghmula fi jew li temenda tissostitwixxi xi ligi fis-sehh minnufih qabel dik id-data. Illi konsegwentement l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ma jistax jigi invokat fil-kaz tal-kirja de quo stante li l-kirja hija wahda protetta taht id-dispozizzjonijiet tal-Kapitolu 69 tal- Ligijiet ta' Malta. Konsegwentement it-talbiet tar-rikorrenti ghandhom jigu michuda bl-ispejjez.' Rat l-affidavits, xiehda, kuntratti, stimi, reklami, sentenza, rapport, domandi in eskussjoni, risposti ghad-domandi in eskussjoni, dokumenti u l-provi kollha esebiti fl-atti; Rat illi permezz tad-digriet tas-27 ta' Marzu, 2018 gie nominat il- Perit Tekniku Godwin Abela sabiex jaghmel stima tal-valur lokatizzju tal-fond in mertu mit-23 ta' Settembru, 1999 u ghal kull hames (5) snin sussegwenti sad-data odjerna u rat ir-rapport li gie esebit a fol. 92 et seq tal-process; Rat id-domandi in eskussjoni tal-Avukat Generali a fol. 100 et seq tal-process u rat ir-risposti ghad-domandi in eskussjoni tal-Perit Tekniku a fol. 104 et seq tal-process; Rat id-domandi in eskussjoni tal-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic esebiti a fol. 106 tal-process u rat ir-risposti ghad-domandi in eskussjoni tal-Perit Tekniku Godwin Ben Moussa a fol. 101 tal-process; Rat illi fil-mori l-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic gie nieqes u rat in- nota ta' Dr Peter Abdilla Castillo a nom tad-defunt Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic li permezz taghha pprezenta l-estratt tal-Att tal-Mewt kif ukoll id- debiti ricerki testamentarji a fol. 114 et seq tal-process; Rat in-nota ta' sottomissjonijiet esebita fl-atti; Rat illi fil-verbal tat-3 ta' Lulju, 2020 Dr Claire Vella Degiorgio ghall-attur Nicholas Smith irrilevat li peress li l-inkwilin u cioe' l-intimat fil- kawza Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic illum huwa mejjet, it-talba tar- rikorrenti ghall-izgumbrament tal-istess intimat hija ezawrita u ddikjarat ukoll illi r-rikorrenti irriprenda lura l-fond minn Dicembru, 2019; Rat illi fil-verbal tat-3 ta' Lulju, 2020 il-kawza giet differita ghal- lum ghad-decizjoni; Semghet it-trattazzjoni tal-avukati difensuri tal-partijiet; Rat illi fil-verbal tat-3 ta' Lulju, 2020 il-kawza thalliet ghad- decizjoni ghal-lum; Rat l-atti kollha tal-kawza. Ikkunsidrat; Illi permezz tar-rikors odjern, l-attur Nicholas Smith jilmenta li qed isofri tal- proprjeta' tieghu 'Udong', numru 44 gja 127 fi Triq Howard, Il-Belt Valletta u dan bl-applikazzjoni ta' l-Artikolu 12 sub-artikolu 2 tal- Ordinanza tad-Djar mill-Kontroll (Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta) liema artikolu ta dritt ta' rilokazzjoni lill-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic, u dan b'allegat vjolazzjoni tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea ghall- Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem. Ir-rikorrent ghalhekk talab dikjarazzjoni li l-ligijiet vigenti qed jaghmluwha mpossibbli li jirriprendi li kienu u ghadhom jigu vjolati d-drittijiet tieghu ghat-tgawdija tal-proprjeta' in vjolazzjoni tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 1 tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, kif ukoll, dikjarazzjoni li l-intimati huma responsabbli ghad-danni sofferti u ghall- kumpens dovut anke ai termini tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni. tal-proprjeta', dikjarazzjoni tal-1959 dwar tad-drittijiet lezjoni l- Finalment talab izgumbrament tal-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic, likwidazzjoni ta' danni u hlas ghad-danni hekk likwidati. Illi l-Avukat Generali rribatta preliminarjament illi r-rikorrent ghandu jipprova t-titolu tieghu ta' sid fuq il-proprjeta' 127, Udong, Triq Howard, Il-Belt Valletta. Preliminarjament ukoll eccepixxa illi r-rikorrenti ma jistax jinvoka l-anti-kostituzzjonalita' u/jew l- anti-konvenzjonalita' tal-Artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta u dan peress li l-awturi tal-koncessjoni enfitewtika qatt ma oggezzjonaw matul hajjithom ghall-konverzjoni f'kera favur l- intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic pjuttost accettaw il-kera. F'tali cirkostanzi, ir-rikorrenti huwa marbut bid-decizjonijiet li hadu l- predecessuri tieghu. Fil-mertu oppona l-allegazzjonijiet avanzati bhala nfondati fil-fatt kif ukoll fid-dritt u rrileva li ma kien hemm l-ebda ksur da parti tieghu tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem. L-Avukat Generali eccepixxa wkoll l-improponibilita' tat-talba a bazi tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni u dan stante li l-artikolu japplika biss ghall-organi gudizzjarji tal-Kunsill tal-Ewropa u mhux ghall-Qrati Maltin. Isostni li l-Artikolu tat-Trattat ma jiffurmax parti mil-ligi Maltija ghaliex m'huwiex inkluz fit-tifsira ta' Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fondamentali kif riprodott fl-Artikolu 2 tal-Kapitolu 319 tal-Ligijiet ta' Malta u lanqas gie traspost fil-ligi domestika skont l-Artikolu 3 (3) tal-Kapitolu 304 tal-Ligijiet ta' Malta. Sahaq li l-allegazzjonijiet tar-rikorrenti huma nfondati fil-fatt u fid-dritt inkwantu l-fond in kwistjoni jidher li huwa okkupat fuq bazi legali ai termini tal-Kapitolu 158 tal- Ligijiet ta' Malta. Gie eccepiet ulterjoment li l-Artikolu 12 tal- Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta bl-ebda mod ma jikkostitwixxi tehid forzuz tal-proprjeta' jew tehid obbligatorju izda kontroll ta' uzu ta' proprjeta'. Sabiex jinghad li kien hemm tehid forzuz jew obbligatorju, jehtieg li persuna tigi zvestita minn kull dritt li ghandha fuq il-proprjeta' fejn fil-kaz odjern l-istat semplicement irregolarizza sitwazzjoni socjali fl-ambitu tal-gid komuni. Dejjem skont l-Avukat Generali llum Avukat tal-Istat, ai termini tal- Artikolu 37 (1) tal-Kostituzzjoni, kif ukoll, ai termini tal-proviso tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni l-istat ghandu kull jedd li jghaddi dawk il-ligijiet li jidhirlu xierqa biex jikkontrolla l-uzu tal-proprjeta' skont l-interess generali. Eccepixxa li l-Artikolu 12 (2) tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta ghandu ghanijiet legittimi u huwa fl-interess generali b'dan li ma hemm xejn hazin taht il-Konvenzjoni Ewropea li l-ligi Maltija tiddisponi li f'gheluq enfitewsi jew sub-enfitewsi l-okkupant jithalla fid-dar taht titolu ta' kera. Isosti li anke jekk ir-rikorrenti qieghed igorr piz sproporzjonat minhabba li l-ammont ta' kera ma jirriflettix il-valur reali tal-fond in kwistjoni dan ma jistax jigi msewwi bit-tnehhija tal-ligi jew bl-izgumbrament, dan ghaliex wiehed ma jistax fl- istess nifs jaghraf l-iskop, il-htiega u l-legittimita' tal-mizura imbaghad inapplikabbli bl- illi izgumbrament tal-okkupant. Fir-rigward l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll l-Avukat tal-Istat eccepixxa li meta l-iskop pubbliku jkun wiehed socjali, l-valur li jigi pretiz minn sid il-fond bhala kumpens jrid jilhaq bilanc bejn l-interess generali u dak tal-privat. Finalment eccepixxa li dato ma non concesso li l-Qorti jidrilha li kien hemm ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti, fatt li qed jigi kontestat, l-Avukat tal-Istat intimat irrileva li fic-cirkostanzi tal- kaz u fil-kuntest socjali dikjarazzjoni ta' ksur ghandha tkun sufficjenti. Illi l-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic ukoll in linea preliminari eccepixxa illi l-attur irid igib prova tat-titolu tieghu. Fit-tieni lok u fil-mertu eccepixxa li a tenur tal-Artikolu 46 (2) tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 4 (2) tal-Kapitolu 319, il-Qorti ghandha tiddeklina milli tezercita d-diskrezzjoni taghha stante li ma ezawriex ir-rimedji jinnewtralizzaha il-ligi. lilu permissibli skont l-intimat kollha eccepixxa n-nuqqas ta' kompetenza ta' din il-Qorti stante li talba ghall-izgumbrament hija kompetenza tal-Qrati ordinarji. Zied li l- fond de quo huwa l-unika residenza li ghandu l-esponenti u fl-eta' ta' sitta u disghin (96) sena tali zgumbrament jirrizulta f''hardship' kbira. Fir-raba' lok eccepixxa li huwa ma kiser l-ebda Ligi izda kull ma ghamel kien li avvala ruhhu minn Ligijiet fis-sehh, ghalhekk m'ghandux ghalfejn jirrispondi personalment. Fil-hames lok stante li huwa ma kiser l-ebda ligi hu m'ghandux ibati finanzjarjament. Fis-sitt lok, l-intimat irrileva li jezistu diversi rimedji fil-ligi fosthom l-Artikolu 1532F li jirrendu possibli li r- rikorrent jirreprindi l-pussess tal-proprjeta' tieghu gjaladarba l- okkupant jigi nieqes u fil-kaz odjern l-uniku okkupant ghandu l- eta' vulnerabbli ta' 96 sena. Fis-seba' lok, kwantu l-ilment kif bazat fuq l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta tali talba ma tista' tigi miluqgha a bazi ta' dak dispost fl-Artikolu 47.9 u dan peress li l- Artikolu 37 ma jistax jolqot il-hdim ta' xi ligi fis-sehh minnufih qabel it-3 ta' Marzu, 1962 jew xi ligi maghmula fi jew wara dik id- data li temenda jew tissostitwixxi xi ligi fis-sehh minnufih qabel dik id-data. Finalment l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ma jistax jigi nvokat fil-kaz ta' kirja de quo stante li l-kirja hija wahda protetta bid-dispozizzjonijiet tal-Kapitolu 69 tal-Ligijiet ta' Malta. Fatti fil-Qosor: tal-fond Illi r-rikorrent Nicholas Smith huwa 'Udong', bin-numru 44, gja 127, fi Triq Guze` Howard, Il-Belt Valletta liema fond kien gie minnu akkwistat permezz ta' kuntratt ta' xiri minghand ommu Maria Smith permezz ta' kuntratt fl-atti tan- Nutar Dottor Joseph Corrieri Dela datat 23 ta' Settembru, 1999 (ara kuntratt a fol. 36 et seq tal-process). l-proprjetarju bint Joseph Patrick Causon u Mary nee' Falzon Gatt kienet akkwistat il- fond b'wirt. Jirrizulta li Joseph Patrick Causon, n-nannu matern tal-attur Nicholas Smith, b'kuntratt tal-4 ta' Marzu, 1976 fl-atti tan-Nutar Alexander Formosa Brincat Meli Muscat kien ikkonceda b'titolu ta' sub- enfitewsi temporanja ghal perijodu ta' sbatax (17) il-sena lill- intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic il-fond mertu tal-kawza odjerna, bil-possibilita' li jerga jiggedded ghal perijodu iehor ta' sbatax-il (17) sena billi jinghata avviz bil-miktub ta' mill-inqas tlett (3) xhur (ara kuntratt ta sub-enfitewsi temporanja a fol. 5 et seq tal-process). Illi wara l-iskadenza ta' sbatax (17) il-sena u cioe' fis-sena 1993 l- intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic u l-familja tieghu baqghu jokkupaw id-dar b'titolu ta' kera stante li permezz tal-Att XXIII tas-sena 1979 l-legislatur kien introduca ai termini tal-Artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta l-fakulta' u l-jedd li min ikun jokkupa fond bhala r-residenza ordinarja tieghu u jkun cittadin ta' Malta awtomatikament gie ntitolat skont il-Ligi li jibqa' jokkupa l-fond wara z-zmien tal-koncessjoni enfitewtika temporanja taht titolu ta' kera u dan a tenur tal-Artikolu 12 (2) tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta. Illi l-attur permezz ta' rikors ipprezentat quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera ntavolat fis-sena 2000 kien talab li jirriprendi l- pussess tal-fond 'Udong', 127 fi Triq Guze Howard, Il-Belt Valletta madanakollu bis-sentenza tat-12 ta' Ottubru, 2005 fl-ismijiet Nicholas Smith -vs- Edward u Adelina sive Lina konjugi Ellul Stanicich Sive Stanicic, il-Qorti ta' l-Appell iddecidiet in linea mas-sentenza tal- Bord li Jirregola l-Kera u kkunsidrat li l-attur ma rnexxilux jipprova illi kellu l-bzonn jirriprendi l-pussess tal-fond de quo (ara sentenza a fol. 38 et seq tal-process). L-attur Nicholas Smith nhar is-7 ta' Dicembru, 2017 ipproceda bl- intavolar ta' din il-kawza odjerna fejn inter alia jilmenta minn ksur tad-drittijiet fundamentali tieghu stante li jsostni li gie vjolat id- dritt ghat-tgawdija tal-fond proprjeta' tieghu ossija l-fond Udong, 44, gja 127, fi Triq Guze` Howard, Il-Belt Valletta protett bl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea. Finalment jinghad ukoll li fil-mori tal-kawza precizament fit-22 ta' Gunju, 2019 miet l-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic (ara certifikat tal- mewt a fol. 120 tal-process). L-attur Nicholas Smith irriprenda l- fond proprjeta' tieghu mertu tal-kawza odjerna f'Dicembru, 2019, hekk kif ivverbalizzat fis-seduta tat-3 ta' Lulju, 2020 (ara verbal a fol. 139 tal-process). Rapport tal-Perit Tekniku Godwin P. Abela: Illi b'digriet ta' din il-Qorti kif diversament preseduta datat 27 ta' Marzu, 2018 (a fol. 59 tal-process) gie nominat il-Perit Tekniku Godwin P. Abela sabiex jaghmel stima tal-valur lokatizzju tal-fond in mertu mit-23 ta' Settembru, 1999 u ghal kull hames (5) snin sussegwenti sad-data odjerna u r-rapport tieghu gie esebit a fol. 92 et seq tal-process. Wara li l-Perit Tekniku Godwin P. Ben Moussa taha deskrizzjoni dettaljata ta' fiex tikkonsisti l-proprjeta 'Udong', 44, gja 127, fi Triq Guze' Howard, huwa ghadda sabiex ghamel il-konsiderazzjonijiet tieghu dwar l-izvilupp potenzjali li jista' jsir fil-proprjeta'. Huwa rrelata li l-fond jinsab fl-Urban Conservation Area suggett ghal Policy NHSE 09, kif indikat fuq is-Sliema & Tigne' Point Policy Map, formanti parti minn North Harbours Local Plan. Indika li l-fond jinsab f'zona fejn l-gholi permissibbli hu limitat ghal zewg sulari skond Policy NHSE 04, kif indikat fuq is-Sliema Building Heights & Urban Design Map u ghandu faccata fuq triq li giet klassifikata bhala Category B+ skond is-Sliema UCA Street Classification Map. Ikkonkluda li in vista tal-policies minnu ndikati, il-fond ma jistax jigi zviluppat oltre ghal xoghlijiet ta' tiswijiet u restawr skond il-kriterji rikjesti. Il-Perit Tekniku Godwin P. Ben Moussa ghadda sabiex ikkalkula l-valur tal-proprjeta' li kieku mibjugh volontarjament minn sidu, illum, fuq is-suq miftuh a bazi tal-metodu komparattiv tenut kont tal- valuri ta' proprjetajiet simili fl-istess zona kif ukoll il-kundizzjoni tal-fond in kwistjoni kif ikkonstatat waqt l-access ghas-somma ta' seba' mitt elf ewro (€700,000). Il-Perit Tekniku Godwin P. Ben Moussa ghadda wkoll sabiex taha valur lokatizzju tal-proprjeta' eskluz il-mobbli, li fis-sena 2018 kien jammonta ghal elfejn disa' mija, sittax-il Ewro u sitta u sittin centezmu (€2,916.66) fix-xahar cioe' hamsa u tletin elf Ewro (€35,000) fis-sena. Jirrizulta li dan il-valur gie kkalkolat bl-uzu tal- metodu komparattiv, ifisser rendiment ta' kwazi 5% tal-valur tal- proprjeta' li huwa wiehed tajjeb meta kkunsidrat li l-imghaxijiet fil-banek kummercjali huwa anqas minn tnejn fil-mija (2%). Huwa ghadda wkoll biex ikkalkula l-valur lokatizzju tal-proprjeta' matul is-snin 1999 sal-2018, f'intervalli ta' 5 snin. Bi twegiba ghad- domandi in eskussjoni huwa sostna li l-istandards li huwa ha kienu l-Valuation Standards mahrugin mill-Kamra tal-Periti, filwaqt li l-istatistika hija dik mahruga minn diversi istituzzjonijiet inkluz il-Bank Centrali, Ufficcju Nazzjonali ta' l-Istatistika u anke l-Property Developers Association kif ukoll fuq rekords personali li jzomm sabiex izomm ruhu aggornat ma dak li qed jigri f'dan is- il-Qorti sejra Illi fis-seduta tas-17 ta' Jannar, 2019 l-Perit Tekniku Godwin P. Ben Moussa halef ir-rapport. Minn harsa lejn l-process jirrizulta li entrambi l-intimati eskutew lil Perit Tekniku madanakollu l-ebda talba ghal periti perizjuri ma giet intavolata. Eccezzjoni Preliminari – Prova ta' Titolu fuq il-proprjeta' Illi l-intimat Avukat Generali fl-ewwel eccezzjoni preliminari eccepixxa li r-rikorrenti ghandu jipprova t-titolu tieghu ta' sid fuq il-fond Udong, 44, gja 127 fi Triq Howard, Il-Belt Valletta. Din l-eccezzjoni issollevata mill-intimat Edward Ferrito preliminari giet ukoll Sullivan. Illi kif kellha okkazzjoni tikkummenta l-Prim Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali), kif diversament preseduta fis-sentenza fl- ismijiet Robert Causon -vs- Avukat Generali et deciza nhar is-7 ta' Frar, 2017: 'Illi biex wieħed ikun f'qagħda li juri li ġarrab ksur tal-jedd fundamentali tiegħu taħt l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' l-azzjoni dwar ksur m'għandux għalfejn jipprova titolu assolut u lanqas wieħed originali bħallikieku jedd fundamentali kienet waħda ta' rivendika. Huwa biżżejjed, għall-finijiet ta' dak l-artikolu, li wieħed juri li għandu jedd fil-ħaga li tkun li bih jista' jieqaf għall-pretensjonijiet ta' ħaddieħor. Imbagħad, għall-finijiet tal-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, huwa biżżejjed li l-persuna turi li kellha l-pussess tal-ħaġa li tkun.' Hekk ukoll fis-sentenza fl-ismijiet Victor Kodjaandreev et -vs- Avukat Generali et deciza nhar il-5 ta' Lulju, 2011 il-Qorti Kostituzzjonali rrilevat illi: 'Din il-Qorti tirrileva li din l-azzjoni mhix wahda rei vindicatoria, u kwindi mhux mehtieg il-prova diabolica ta' titolu originali. Hu bizzejjed li r-rikorrenti juru interess guridiku fl-esitu ta' din il-kawza.' Illi fil-kaz odjern jirrizulta li l-attur Nicholas Smith xtara u akkwista il-fond mertu tal-kawza odjerna permezz ta' kuntratt ta' xiri minghand ommu Maria Smith datat 23 ta' Settembru, 1999 fl-atti tan-Nutar Dottor Joseph Corrieri Dela (a fol. 36 et seq tal-process). Da parti taghha Maria Smith kienet akkwistat il-fond 44, gja 127 fi Triq Guze` Howard, Il-Belt Valletta b'wirt minghand il-genituri taghha. tal-gurisprudenza nostrana Ghalhekk ghalkemm m'ghandiex tingieb il-prova diabolica tal-proprjeta' tal-fond, fil- kaz odjern jirrizulta minghajr l-ebda dubju li l-attur huwa l- proprjetarju tat-talbiet odjerni. Ghaldaqsant din il-Qorti ser tghaddi sabiex tichad dawn iz-zewg eccezzjonijiet preliminari. in mertu ghall-fini It-Tieni Eccezzjoni Preliminari: Illi fit-tieni eccezzjoni preliminari, l-Avukat Generali eccepixxa li r- rikorrenti ma jistax jinvoka l-anti-kostituzzjonalita' u/jew l-anti- konvenzjonalita' tal-Artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta u dan stante li l-awturi tal-koncessjoni enfitewtika matul hajjithom qatt ma oggezzjonaw ghall-konverzjoni f'kera favur l- intimat Edward Ellul Stanicich Sive Stanicic anzi a kuntrarju jidher li dawn hallew ghaddejja l-kirja favur il-konvenut l-iehor minghajr xkiel ghaliex dejjem accettaw il-kera. Jishaq li ghalhekk l-attur huwa marbut bid-decizjonijiet li ttiehdu mill-predecessuri tieghu, b'dan li r-rikorrenti huwa prekluz milli jannulla dak li ma ridux jaghmlu l-awturi tieghu. Jirrizulta mill-atti li l-koncessjoni sub-enfitewtika originali li nghatat fis-sena 1976 skadiet fis-sena 1993 madanakollu l-intimat u l-familja tieghu baqghu jokkupaw id-dar b'titolu ta' kera ai termini tal-Artikolu 12 (2) tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta. Jirrizulta wkoll li fit-23 ta' Settembru, 1999 il-fond ghadda permezz ta' kuntratt ta' bejgh minghand Maria Smith ghal ghand l- attur Nicholas Smith (ara kuntratt a fol. 36 et seq tal-process). Ftit xhur wara, precizament fid-19 ta' Gunju, 2000 l-attur Nicholas Smith istitwixxa kawza quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera sabiex jirriprendi l-pussess tal-fond 'Udong', 127 fi Triq Guze Howard, Il-Belt Valletta liema kawza giet deciza finalment mill-Qorti ta' l-Appell fit-12 ta' Ottubru, 2005.2 Il-Qorti ta' l-Appell iddecidiet li r- rikorrenti ma rnexxilux jipprova illi kellu bzonn jirriprendi l- pussess tal-fond de quo. Qed issir din ir-rikapitulazzjoni sabiex l-attur huwa jintwera 2 Din il-Qorti tirrileva li hija gabet id-data ta' meta giet istitwita l-kawza quddiem il-Bord li Jirregola l- Kera minn ricerka li hija ghamlet tad-decizjonijiet li nghataw precedentament bejn il-partijiet. mmedjatament ha azzjoni u pproceda legalment sabiex jiehu lura l-pussess tal-fond. Madanakollu ghandu jinghad li s-sitwazzjoni tal-awturi tal-koncessjoni enfitewtika kienet diversa, stante li l-vie legali li kellhom a disposizzjoni taghhom kienu limitati. Jirrizulta li kien biss f'dawn l-ahhar snin li l-Artikolu 12 (2) gie dikjarat mill- Qrati li jilledi d-drittijiet fundamentali tal-Bniedem. Fid-decizjoni fl-ismijiet Maria Farrugia Cassar sive Mary Bogdanovic -vs- Rosario Cavallo et deciza fit-30 ta' Ottubru, 2015 illi: '...kien biss fl-ahhar snin illi ghall-ewwel darba gie dikjarat li l-Artikolu 12(2) jilledi d-dritt fundamentali protett taht l- Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropea (sentenza tal-Qorti Ewropea filkaz Amato Tait k/a Tate vs Malta, 15 ta` Dicembru 2009). ....Dan m`huwiex kaz ta` ksur ta` dritt fundamentali li jsehh ta` darba, izda vjolazzjoni kontinwata tal-Artikolu 1 tal- Ewwel Protokoll. Issir ukoll riferenza ghas-sentenza tal- fil-kaz Anthony ‘Thomas v Malta Qorti Ewropea Applikazzjoni 3851/12) tal-11 ta` Dicembru 2014, li kienet titratta wkoll kaz ta` controlled rent. Minkejja li s-sid kien baqa` jircievi l-kera l-qorti xorta ddikjarat ksur tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, ghalkemm ikkunsidrat dan `il fatt meta llikwidat id-danni.' Din il-Qorti tirreferi wkoll ghad-decizjoni fl-ismijiet Josephine Bugelli et -vs- L-Onorevoli Prim Ministru et deciza fil-11 ta' Mejju, 2017 fejn inghad illi: 'Il-Qorti tqis illi din l-eccezzjoni tirrazenta mill-fieragh fid- dawl tal-fatt illi l-awturi tar-rikorrent ma kellhom l-ebda mod kif joggezzjonaw ghall-konverzjoni f'kera in kwistjoni, ghaliex il-Legislatur Malti stess ma offrilhom l-ebda mezz kif joggezzjonaw ghal tali konverzjoni, tant illi kellha tintervjeni il-Qorti Kostituzzjonali sabiex tipprovdi ghal rimedju xieraq, wara li gew prezentati l-proceduri idoneja quddiemha. Barra minn hekk, il-fatt li l-awturi tar-rikorrent baqghu jaccettaw il-kera ma jfissirx illi r-rikorrent hija prekluza milli tressaq dawn il-proceduri, ghaliex din il-kera kellha dritt ghaliha skont il-ligi, u l-fatt li accettata zgur li ma jistghax jissaraf ghal rinunzja informata, inekwivoka u unilaterali tad- drittijiet fondamentali taghha.' Din il-Qorti taqbel bi shih ma' dak deciz fis-sentenzi appena citati u tikkondividi l-hsieb li l-fatt wahdu li sid jaccetta hlas ta' kera ma jfissirx li huwa prekluz milli jressaq proceduri relatati mad- drittijiet fuq il-proprjeta' tieghu partikolarment meta ghal snin twal ma kellu l-ebda mezz legali iehor effettiv sabiex jattakka b'success il-ligi li rrendiet ic-cens temporanju f'kera. Ghaldaqstant din il-Qorti ser tghaddi sabiex tichad ukoll din it-tieni eccezzjoni preliminari. It-Tieni eccezzjoni – Ir-Rimedji ma gewx kollha ezawriti: L-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic eccepixxa permezz tat-tieni eccezzjoni tieghu li din il-Qorti ghandha tiddeklina milli twettaq is-setgha taghha biex tisma' l-kaz taht il-proviso tal-Artikolu 46(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 4(2) tal-Kapitolu 319 tal- Ligijiet ta' Malta u dan stante li ma ezawriex ir-rimedji kollha lilu permissibbli skont il-ligi. Illi l-Qorti tirrimarka mill-gdid li l-attur Nicholas Smith gja kien intavola kawza quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera lura fis-sena 2010, madanakollu l-Bord kien iddecieda li r-rikorrenti ma rnexxilux jipprova illi ghandu bzonn jirriprendi l-pussess tal-fond. Din id-decizjoni kienet giet ikkonfermata mill-Qorti ta' l-Appell permezz tad-decizjoni tat-12 ta' Ottubru, 2005 (ara decizjoni a fol. 38 et seq tal-process). Dan premess, jirrizulta li bir-rikors odjern apparti dikjarazzjoni li l-ligijiet vigenti jaghmluha mpossibbli li r-rikorrent jirriprendi l- pussess tal-proprjeta' tieghu u li kienu u qeghdin jigu vvjolati id- drittijiet tieghu ghat-tgawdija tal-proprjeta' in vjolazzjoni ta' l- Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Ewwel Artikolu tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja, l-attur jitlob wkoll zewg rimedji ulterjuri u cioe': i. L-izgumbrament mill-fond tal-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic; u, ii. Li l-intimati jigu dikjarati responsabbli ghad-danni u ghall- kumpens ai termini tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea. L-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni ta' Malta fil-parti rielvanti tieghu jaqra kif isegwi: '(1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet tas-subartikoli (6) u (7) ta' dan l-artikolu, kull persuna li tallega li xi waħda mid- disposizzjonijiet tal-artikoli 33 sa 45 (magħdudin) ta' din il- Kostituzzjoni tkun ġiet, tkun qed tiġi jew tkun x'aktarx ser tiġi miksura dwarha, jew kull persuna oħra li l-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili f'Malta tista' taħtar ad istanza ta' xi persuna li hekk tallega, tista', bla ħsara għal kull azzjoni oħra dwar l- istess ħaġa li tkun tista' ssir legalment, titlob lill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili għal rimedju. (2) Il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili għandu jkollha ġurisdizzjoni oriġinali li tisma' u tiddeċidi kull talba magħmula minn xi persuna skont is-subartikolu (1) ta' dan l-artikolu, u tista' tagħmel dawk l-ordnijiet, toħroġ dawk l-atti u tagħti dawk id-direttivi li tqis xierqa sabiex twettaq, jew tiżgura t-twettiq ta' kull waħda mid-disposizzjonijiet tal-imsemmija artikoli 33 sa 45 (magħdudin) li għall-protezzjoni tagħhom tkun intitolata dik il-persuna: Iżda l-Qorti tista', jekk tqis li jkun desiderabbli li hekk tagħmel, tirrifjuta li teżerċita s-setgħat tagħha skont dan is- subartikolu f'kull każ meta tkun sodisfatta li mezzi xierqa ta' rimedju għall-ksur allegat huma jew kienu disponibbli favur dik il-persuna skont xi liġi oħra. (3) Jekk f'xi proċeduri f'xi qorti li ma tkunx il-Prim'Awla tal- Qorti Ċivili jew il-Qorti Kostituzzjonali tqum xi kwistjoni tal- dwar imsemmija artikoli 33 sa 45 (magħdudin), dik il-qorti għandha tibgħat il-kwistjoni quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili kemm-il darba fil-fehma tagħha t-tqanqil tal-kwistjoni ma tkunx sempliċement frivola jew vessatorja; u dik il-qorti għandha tagħti d-deċiżjoni tagħha fuq kull kwistjoni mibgħuta quddiemha skont dan is-subartikolu u, bla ħsara għad-disposizzjonijiet tas-subartikolu (4) ta' dan l-artikolu, il-qorti il-kwistjoni għandha tkun qamet tiddisponi mill-kwistjoni skont dik id-deċiżjoni.' ta' xi waħda mid-disposizzjonijiet il-ksur Minn qari ta' dan l-artikolu, jinsorgi li kwistjonijiet relatati ma' vjolazzjoni ta' drittijiet fondamentali tal-bniedem taht l-Artikoli 33 sa 45 tal-Kostituzzjoni ta' Malta ghandha tkun il-Prim' Awla tal- Qorti Civili li tiehu konjizzjoni taghhom u titratta u taghti rimedju dwar dak il-ksur. Din il-Qorti taghjmel ukoll referenza ghall- ammont konsiderevoli ta' gurisprudenza fejn din il-Qorti kif preseduta u wkoll Qrati ohra fl-istess kompetenza Kostituzzjonali trattaw kwistjonijiet simili u allokat kumpens ghal vjolazzjoni ta' dritt ta' tgawdija tal-proprjeta'. Minn naha l-ohra fir-rigward tat-talba ghall-izgumbrament tal- l-fond intimat f'Dicembru, 2019 u dana stante li l-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic miet fil-mori tal-kawza fit-22 ta' Gunju, 2019. Stante li rrizulta li l- fond ghadda f'idejn l-attur Nicholas Smith it-talba relatata mal- izgumbrament ir-rikorrent stess ddikjara li mhux qed jinsisti fuqha u llum hija ghalhekk ezawrita. In vista ta' dak kollu suespost u gialadarba l-kawza odjerna qieghda titlob fost affarijiet ohra dikjarazzjoni li hemm ksur tad- drittijiet fundamentali, din il-Qorti tqis li ghandha s-setgha li tisma' l-kaz taht il-proviso tal-Artikolu 46 (2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta jew l-Artikolu 4 (2) tal-Kapitolu 319 tal-Ligijiet ta' Malta. Ghaldaqstant fid-dawl ta' dak suespost din il-Qorti ser tghaddi sabiex tichad ukoll din l-eccezzjoni. Is-Sitt, is-Seba' u t-Tmien eccezzjoni - Applikabilita' tal- Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea: Illi bis-sitt, is-seba' u t-tmien eccezzjoni tieghu l-intimat Avukat tal- l-inapplikabilita' Generali Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropea u dana ghaliex skontu l-Artikolu 12 tal- Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta bl-ebda mod ma jikkostitwixxi tehid forzuz tal-proprjeta' jew tehid obbligatorju izda kontroll ta' uzu ta' proprjeta' fil-paramentri tal-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni Ewropea. Ikompli jespandi billi jghid li sabiex ikun hemm tehid forzuz jew obbligatorju jehtieg li persuna tigi zvestita minn kull dritt li ghandha fuq il-proprjeta' u mhux bhal kaz odjern fejn l- istat semplicement irregolarizza sitwazzjoni socjali fl-ambitu tal- gid komuni. Jishaq ulterjoment li ai termini tal-Artikolu 37 (1) tal- Kostituzzjoni u tal- Konvenzjoni, l-Istat ghandu kull jedd li jghaddi dawk il-ligijiet li jidhirlu xierqa biex jikkontrolla l-uzu tal-proprjeta' skont l-interess generali. Illi l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta jiddisponi illi: tal-Ewwel Protokoll '(1) Ebda proprjetà ta' kull xorta li tkun ma għandu jittieħed pussess tagħha b'mod obbligatorju, u ebda nteress fi jew dritt fuq proprjetà ta' kull xorta li tkun ma għandu jiġi miksub b'mod obbligatorju, ħlief meta hemm disposizzjoni ta' liġi applikabbli għal dak it-teħid ta' pussess jew akkwist – (a) għall-ħlas ta' kumpens xieraq; (b) li tiżgura lil kull persuna li tippretendi dak il-kumpens dritt ta' aċċess lil qorti jew tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'liġi sabiex jiġi deċiż l-interess tagħha fi jew dritt fuq il-proprjetà u l-ammont ta' kull kumpens li għalih tista' tkun intitolata, u sabiex tikseb ħlas ta' dak il-kumpens; u (ċ) li tiżgura lil kull parti fi proċeduri f'dik il-qorti jew tribunal dwar pretensjoni bħal dik dritt ta' appell mid- deċiżjoni tagħha lill-Qorti tal-Appell f'Malta: Iżda f'każijiet speċjali l-Parlament jista', jekk hekk jidhirlu xieraq li jagħmel fl-interess nazzjonali, b'liġi jistabbilixxi l- jitħarsu, magħduda l-fatturi u ċ- kriterji li għandhom ċirkostanzi l-oħra li għandhom jitqiesu, biex jiġi stabbilit il- kumpens li għandu jitħallas dwar proprjetà li jittieħed pussess tagħha jew li tiġi akkwistata b'mod obbligatorju; u f'kull każ bħal dak il-kumpens għandu jiġi iffissat u għandu jitħallas skont hekk.' (enfazi mizjuda mill-Qorti) Illi mid-dicitura ta' dan il-provvediment kostituzzjonali jirrizulta car li l-ligi riedet li tinghata interpretazzjoni wiesa ghall-oggett tat- tehid, li jista jkun kull 'interess' jew 'dritt' fi proprjeta' ta' kull xorta. Illi skont is-sentenza fl-ismijiet Vincent Micallef Musu’ et -vs- Avukat Generali et deciza nhar ta' Gunju, 2016 mill-Qorti il-24 Kostituzzjonali gie rilevat illi: Jigi osservat li, ghalkemm il-kaz odjern ma jittrattax esproprijazzjoni imma jirrigwardja t-tehid ta' interess fi proprjeta` ghal skopijiet ta' kirja, dan it-tehid ta' interess tant hu rigidu u wiesa' li fil-prattika jservi sabiex jippriva lir- rikorrenti bhala sidien mill-uzu u mit-tgawdija tal-proprjeta` taghhom. Ghaldaqstant din il-Qorti, filwaqt li hi konxja tal- gurisprudenza indikata mill-Avukat Generali li tghid li l- kontroll ta' uzu u tgawdija ta' proprjeta` huwa ezenti mill- applikazzjoni tal-Artikolu 37[1] tal-Kostituzzjoni, hi tal- fehma li f'dan il-kaz non si tratta semplicement ta' kontroll ta' uzu izda si tratta ta' tehid ta' interess fi proprjeta` u ghalhekk jaqa' fil-protezzjoni tal-artikolu kostituzzjonali fuq citat.' Il-Qorti Kostituzzjonali fil-kawza fl-ismijiet Rose Bogdanovic -vs- Avukat Generali et deciza nhar il-11 ta' Lulju, 2016 irrilevat illi: Inċidentalment – u, billi ma sar ebda appell mill-attriċi fuq dan il-punt, dan qiegħed jingħad biss biex jiġi evitat kull ekwivoku u ma jinħolqux preċedenti ħżiena – din il-qorti tosserva illi ma kinitx għalkollox korretta l-ewwel qorti meta qalet illi l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ma jolqotx każ bħal dak tallum ta' "kontroll ta' użu ta' proprjetà". Meta l- "kontroll ta' użu ta' proprjetà" jolqot, bħal fil-każ tallum, interess – li mhux bilfors ikun in re – fil-proprjetà dak il- kontroll ta' użu jista' wkoll, jekk ma jkunx b'kumpens, għal skop xieraq, u proporzjonat għal dak l-iskop, ikun bi ksur tal-art. 37 tal-Kostituzzjoni. Naturalment, dan ma jibdilx id- deċiżjoni tal-ewwel qorti dwar l-art. 37 billi ma sarx appell minn dik il-parti tas-sentenza.' Fid-decizjoni tal-Qorti Kostituzzjonali tal-31 ta' Ottubru, 2014 fil- kawza fl-ismijiet Mary Anne Quintano -vs- Tabib John Millo et illi: 'L-art. 37 tal-Kostituzzjoni iħares mhux biss kontra t-teħid tal-proprjetà sħiħa mingħajr kumpens xieraq, b'mod li tinħoloq sitwazzjoni fejn "is-sid oriġinali ġie żvestit u mneżża' minn kull dritt li għandu fuq dik il-proprjetà", iżda jrid ukoll illi "ebda interess fi jew dritt fuq proprjetà ta' kull xorta li tkun" ma jittieħed mingħajr kumpens xieraq.' Applikati l-principji sucitati ghall-kaz odjern, din il-Qorti hija tal- fehma li l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta huwa applikabbli wkoll ghall-kaz odjern. Kif jirrizulta mis-sentenzi citati u mis- sentenzi tal-Qorti Ewropea ta' Birżebbuga, l-Att XXIII tal-1979 holoq relazzjoni furzata bejn is-sid u l-inkwilin ghal zmien liema relazzjoni twassal ghad-deprivazzjoni kwazi indefinit tal-proprjeta' assoluta tad-drittijiet tas-sid u li taghmilha kwazi mpossibli ghas- sid fi zmien prevedibbli u definittiv filwaqt li ta tali okkupazzjoni s-sid jircievi kumpens minimu jekk mhux assurd. Fid-dawl tal-premess din il-Qorti ser tghaddi sabiex tichad ukoll dawn l-eccezzjonijiet sollevati fuq dan il-punt. Eccezzjonijiet fil-Mertu: Jeddijiet sanciti bl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Konvenzjoni Ewropea applikati ghall-fattispecie tal-kaz odjern: A skans ta' ripetizzjoni l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta gja gie citat precedentement. Illi Ewropea jipprovdi illi: tal-Ewwel Protokoll l-Ewwel Protokoll l-Ewwel Artikolu tal-Konvenzjoni ta' 'Kull persuna naturali jew persuna morali għandha dritt għat-tgawdija paċifika tal-possedimenti tagħha. Ħadd ma jiġi ipprivat mill-possedimenti tiegħu ħlief fl- għandu interess pubbliku u bla ħsara tal-kundizzjonijiet provduti bil-liġi u bil-prinċipji ġenerali tal-liġi internazzjonali. Iżda d-dispożizzjonijiet ta' qabel ma għandhom bl-ebda mod inaqqsu d-dritt ta' Stat li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu ta' proprjeta' skond l-interess ġenerali jew kontribuzzjonijiet oħra jew pieni.' jiżgura l-ħlas ta' Illi l-interpretazzjoni moghtija b'mod kostanti mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Ewwel ta' Protokoll tal-Konvenzjoni hija li: l-Ewwel Artikolu Fl-istess decizjoni l-Qorti kompliet issostni li huma tlieta (3) r- rekwiziti li ghandhom jigu sodisfatti sabiex interferenza mill-istat titqies bhala permissibbli, billi jigi analizzat is-segwenti: 3 Applikazzjoni numru: 35015/97 – 19th June, 2006. i. jekk il-mizura adottata mill-Istat tkunx saret fil-kuntest ta' qafas legali; ii. jekk l-iskop tal-mizura jilhaqx ghan legittimu; u iii. jekk il-mizura li tkun ittiehdet zammitx bilanc proporzjonat bejn jigu rispettati d-drittijiet l-ghan socjali u fundamentali tas-sidien. i. Jekk il-mizura adottata mill-Istat saritx fil-kuntest ta' qafas legali: Fil-kawza fl-ismijiet Desira Demicoli -vs- Poland (App. Nru. 31443/96, 147, ECtHR 2004-V) il-Qorti Ewropea rriteniet is-segwenti fir- rigward tal-ewwel element: tal-Ligijiet ta' Malta) kif emendata bdiet Fil-kaz odjern jirrizulta li l-awtur tal-koncessjoni sub-enfitewtika Joseph Patrick Causon kien ikkonceda l-fond mertu tal-kawza odjerna b'titolu ta' sub-enfitewsi temporanja ghal perjodu ta' 17-il sena permezz ta' kuntratt tal-4 ta' Marzu, 1976 fl-atti tan-Nutar Alexander Formosa Brincat Meli Muscat liema kuntratt skada fis-6 ta' Gunju, 1993. L-emendi li saru fil-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta bis- sahha tal-Att XXIII tal-1979 kienu ghadhom ma dahlux fis-sehh meta gie ffirmat l-kuntratt ta' enfitewsi temporanja. Madanakollu l-Ordinanza tal-1959 dwar it-Tnehhija tad-Djar mill-Kontroll (Kap. 158 tapplika retroattivament. Effettivament qabel ma dahlu fis-sehh l-Att XXIII ta' l-1979 wara l-iskadenza tal-koncessjoni emfitewtika temporanja l-intimat Ellul Stanicich Sive Stanicic u l-familja tieghu setghu jigu zgumbrati mis-sid mill-fond, fattur li wara l-imsemmi Att ma' baqax legalment possibli. Is-sidien direttarji gew milquta retroattivament ghal dawk li gew ikkuntrattati qabel l-21 ta' Gunju, 1979 u ghalhekk ma setghu qatt jipprevedu x'kien ser jigri. Illi ghalhekk fic-cirkostanzi l-Qorti tqis li l-Artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979 issodisfa l-ewwel element kostituttiv tal-ewwel kundizzjoni tal- Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea billi fil-fatt ir-restrizzjoni temani minn qafas legali. ii. Jekk l-iskop tal-mizura jilhaqx ghan legittimu: Illi huwa minnu li l-gurisprudenza tikkonferma li l-Att XXIII ta' l- il-koncessjonijiet enfitewtici 1979 gie ppromulgat biex jissodisfa ghan socjali legittimu. Fid- decizjoni fl-ismijiet Amato Tait k/a Tate -vs- Malta datata 15 ta' Settembru, 2009 l-Qorti Ewropea rrikonoxxiet illi: Madanakollu jrid jinghad illi l-Qorti ta' Il-Kalkara sabet li l-ghan socjali naqas mat-trapass tas-snin u sahansitra esprimiet id-dubju taghha dwar jekk l-ghan socjali ghadux realment jezisti fil-gurnata tallum. Din il-Qorti taghmel referenza ghal dak li sostniet il-Qorti Ewropea fil-kawza Cassar -vs- Malta (App nru: 50570/13) deciza fit-30 ta' Jannar, 2018 fejn inghad li: Illi din il-Qorti ssib li l-Att tal-1979 kien zgur jissodisfa l-element tal-htiega socjali lura fis-sena 1979 u dan il-fattur ghandu jigi tenut kont meta jigi trattat l-element tal-proporzjonalita' flimkien izda mal-fatt tat-trapass taz-zmien minn meta dan l-att gie promulgat u s-sitwazzjoni prezenti f'dak li huwa l-bzonn tal-harsien socjali llum il-gurnata. Ghandu wkoll jigi tenut kont il-fatt li lura fis-sena 1979 il-ligi kif promulgata ma provdietx ghal test tal-mezzi tal- inkwilini izda tat protezzjoni ugwali lill-inkwilini kollha residenti ordinarji u cittadini tal-pajjiz irrilevantement mill-mezzi finanzjarji taghhom. Filwaqt li din il-Qorti ma ghandhiex dubju li l- maggorparti ta' dawk milquta b'din il-mizura kien jehtigilhom li l- legislatur jipprotegi r-residenzi taghhom, hareg car mat-trapass tas-snin li kien hemm inkwilini li gawdew minn dawn il- provvedimenti legali ghalkemm il-mezzi finanzjarji taghhom kienu jippermettulhom li huma stess ihallsu jew kera skont is-suq miftuh jew li jixtru il-proprjeta' taghhom stess minghajr il-bzonn li jimponu fuq id-drittijiet ta' proprjeta' ta' cittadini privati ohra. Mill-atti jirrizulta li l-konvenut Edward u martu Adelina sive Lina llum mejta kellhom proprjeta' ohra konjugi Ellul Stanicich Sive Stanicic konsistenti f'appartament f'Falcon House, High Street, Il-Belt Valletta izda dan l-appartament beda jintuza minn binthom bhala r-residenza ordinarja taghha stante li huma kienu qed juzufruwixxu mill- koncessjoni emfitewtika in kwistjoni. Dan f'mohh din il-Qorti jqajjem dubju serju dwar il-bzonn socjali tal-intimat u l-mejta martu ghal harsien tar-residenza taghhom permezz ta' ligijiet socjali. Dan iwassal lill-Qorti ghat-tielet kriterju. iii. Jekk il-mizura zammitx bilanc proporzjonat bejn l-ghan socjali u l-htiega li jigu rispettati d-drittijiet fundamentali tas- sidien: Illi ghalkemm huwa accettat li l-Istat ghandu margini ta' apprezzament wiesa (fuq il-livell internazzjonali meta si tratta ta' sentenza tal-Qorti ta' Birżebbuga) jew il-Legislatura u l-Ezekuttiv (fuq il-livell domestiku, meta si tratta ta' allegazzjoni quddiem il- Qrati Maltin ta' vjolazzjoni ta' xi dritt fondamentali), hija dejjem il- Qorti u f'kawzi bhal dik odjerna hija dejjem din il-Qorti Kostituzzjonali li finalment trid tiddetermina mhux biss jekk hemmx dan l-iskop prima facie legittimu aktar 'l fuq imsemmi izda jekk, fil-kaz partikolari, ntlahaqx fil-konfront tar-rikorrent dak il- bilanc gust bejn l-interess generali u l-interess tal-privat ossia tar- rikorrent. Ghandu ghalhekk jigi ezaminat jekk, l-applikazzjoni fil- kaz konkret ta' ligi li hija maghmula prima facie "skond l-interess generali" tivvjolax il-principju tal-proporzjonalita`. Kif inghad f'kaz deciz mill-Qorti ta' Il-Kalkara fl-ismijiet Hutten- Czapska v. Poland4, fejn hemm l-intervent tal-Istat, dan irid johloq bilanc bejn l-interess generali u l-interess tal-privat, u l-fatti tal-kaz partikolari iridu jigu ezaminati ghall-fini tal-ezami tal-proporzjonalita. 4 Deciza nhar it-22 ta' Frar, 2005. Artijiet deciza mill-Qorti Kostituzzjonali nhar id-19 ta' Ottubru, 2011.) Inghad ukoll fid-decizjoni fl-ismijiet Dr Cedric Cavallo noe -vs- Avukat Generali et deciza mill-Qorti Kostituzzjonali nhar il-25 ta' Ottubru, 2013 dwar l-proporzjonalita' illi: L-ewwel qorti għarfet illi "l-Att XXIII tal-1979 [li bis- saħħa tiegħu daħal l-art. 12, fost oħrajn, fil-Kap. 158] kien legali in kwantu l-għan tiegħu kien a legitimate social policy" iżda kompliet tosserva illi l-piż biex jintlaħaq dan il- għan ma għandux jintefa' kollu fuq is-sid għax "irid jiġi l-element ta' proporzjonalita". L-ewwel qorti sodisfatt mbagħad kompliet b'eżami dettaljat u meqjus tal-fatturi li wassluha biex tgħid illi l-element tal-proporzjonalita` huwa għal kollox nieqes, u din il-qorti, meta tqis il-fatturi kollha relevanti, ma tistax ma taqbilx ma' din il-konklużjoni. Illi l- kera mhux bilfors ikun daqskemm jagħti s-suq ma jfissirx illi jista' leġittimament jkun hekk baxx illi ma jkollu ebda relazzjoni ta' xejn ma' dik li l-Avukat Ġenerali jsejħilha r- "realta ekonomika". Meta mbagħad tqis ukoll illi l-kera jiżdied biss kull ħmistax-il sena, illi jista' jibqa' jiġġedded għal żmien indefinit, illi ma hemm ebda rimedju biex is-sid ikun jista' jieħu lura ħwejġu – ukoll jekk is-sid stess jiġi fi bżonn ta' social housing – ma tistax tasal għal konklużjoni oħra ħlief dik li waslet għaliha l-ewwel qorti.' Jirrizulta gia, minn diversa gurisprudenza kemm tal-Qrati taghna kif ukoll decizjonijiet tal-Qorti ta' Strasburgu, li l-artikolu 12(2) Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta gie dikjarat leziv tad-drittijiet fondamentali tas-sidien kif garantiti bl-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni. Tista' tghid li l-Qrati kienu unanimi fil- lura fis-sena 1979, hsieb li, specjalment wara t-trapass tas-snin mill-introduzzjoni tal- emendi legali bl-Att XXIII tal-1979, diversi disposizzjonijiet ta' din il-ligi tant holqu sproporzjon bejn id-drittijiet tal-privat u l- interessi u htigijiet socjali generali li kien ghalhekk li din il-ligi giet iddikjarata leziva ta' dawk id-drittijiet.5 Illi ghal dawn ir-ragunijiet u fic-cirkostanzi partikolari ta' dan il- kaz kif gia deskritti minn din il-Qorti taht it-tieni kriterju, partikolarment stante n-nuqqas ta' test tal-mezzi fil-ligi kif imposta it-trapass ta' bosta snin mill- implimentazzjoni taghha u l-bidla fil-qaghda ekonomika tal-pajjiz, il-Qorti tasal ghall-konkluzjoni li l-element tal-proporzjonalita' huwa nieqes. Fil-kaz prezenti l-koncessjoni enfitewtika originarjament giet moghtija permezz ta' kuntratt tal-4 ta' Marzu, 1976 atti Nutar Alexander Formosa Brincat Meli Muscat ghal perjodu ta' sbatax (17) il-sena. Il-kuntratt skada fis-6 ta' Gunju, 1993 u cioe' wara l-introduzzjoni tal-Att XXIII l-kirja baqghet vigenti bl- li applikazzjoni tal-Artikolu 12 (2) tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta b'dan li s-sidien ma kellhomx ghazla. Din il-Qorti hija konvinta li meta saret l-koncessjoni emfitewtika s- sidien f'dawk iz-zminijiet qatt ma setghu jipprevedu t-tehid forzuz permezz ta' ligi, addirittura retroattiva, li effettivament svestithom mill-effetti tal-liberta kontrattwali fuq il-proprjeta'. Illi jinghad li l-kirjiet gew liberalizzati fis-sena 1995 meta giet introdotta emenda bl-Att XXXI tal-1995 fejn l-Artikolu 16 (3) tal- Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta beda jipprovdi illi: 'Id-disposizzjonijiet 12 ma ghandhomx japplikaw ghal kuntratt ta' enfitewsi temporanja li jsir fl-1 ta' Gunju, 1995 jew wara dik id-data.' Illi din kienet mizura li fiha nfisha turi li l-htigijiet tal-interess generali li kienu jezistu fl-1979 kienu naqsu drastikament. Hu evidenti mir-realta socio-ekonomika tal-pajjiz f'dawn l-ahhar snin li dak li kien bzonnjuz iktar minn tletin sena ilu ma jfissirx li baqa' gustifikat llum il-gurnata. Nononstante dan kollu izda jirrizulta li din il-liberalizzazzjoni kienet biss wahda parzjali stante li l- legislatur kompla johloq distinzjoni bejn dawk is-sidien milquta id- bl-operat restrittiv tal-ligi tal-1979 u dawk disposizzjoni shiha tal-proprjeta' taghhom mis-sena 1995 l- quddiem. Ghalkemm fis-sena 1995 tali distinzjoni wiehed jista' jargumenta li wkoll kellha ghan socjali u cioe' li ma tahsadx b'mod immedjat dawk ic-cittadini li kellhom ir-residenzi taghhom protetti taht il-ligi l-antika, mat-trapass taz-zmien tali distinzjoni ma baqghetx gustifikata aktar u aktar meta din baqghet timponi l- piz socjali fuq sidien ta' proprjeta' li kienu ilhom bid-drittijiet ta' proprjeta' taghhom lezi konsegwenza ta' dak impost mill- legislatur ghal snin twal. Fir-rigward il-kera l-attur f'wahda mill-premessi ddikjara li l- intimat kien u ghadu jhallas is-somma ta' mija u erbghin Lira Maltija (Lm 140), illum tlett mija sitta u ghoxrin Ewro u ghoxrin centezmu (€326.20) fis-sena. Dan gie wkoll ikkonfermat minnu fid- deposizzjoni tieghu moghtija bil-procedura tal-affidavit a fol. 62 tal-process fejn qal is-segwenti: '...Hekk kif skadiet dik is-sub-enfitewsi, qatt ma sar kuntratt ta' tigdid, u mill-1993 sa llum il-gurnata Ellul Stanicich Sive Stanicic u familtu baqghu jokkupaw id-dar permezz ta' kerau jhallsu biss 140 Lira fis-sena, cioe' 326.20 Ewro fis-sena. Dan sehh minkejja diversi tentattivi min-naha tieghi biex niehu pussess ta' dan il-fond. Dan ghamiltu ghaliex id-dar hija l-unika propjeta' tieghi, u sadanittant jiena qed ikolli nghix f'appartament f'Birkirkara b'kera ta' 400 Ewro fix- xahar.' Din il-Qorti thoss li ghalkemm il-fond hija dar li l-uzu primarju taghha huwa li tinkera bhala residenza xorta jibqa' l-fatt li l-kera hija wahda rrizorja parikorlament meta wiehed jikkunsidra l- kobor taghha u fejn tinsab. Din il-Qorti serja zzomm dan il-fatt quddiem ghajnejha meta tigi sabiex taghmel il-likwidazzjoni tal- kumpens u danni. F'dan ir-rigward din il-Qorti taghmel referenza ghal dak ritenut mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fil-kawza fl- ismijiet Carmelo Butterfield et -vs- Awtorita' tad-Djar deciza nhar id- 29 ta' Jannar, 2016 fejn inghad illi: 'Huwa minnu wkoll illi biex jitqies proporzjonat il-kera mhux bilfors ikun daqs il-kera li jista' jikseb is-sid f'suq hieles ghalkemm ukoll ma ghandux ikun sproporzjonat meta mqabbel ma' hekk. Madankollu huwa minnu wkoll illi s-sid ghandu wkoll fuq il-jedd hwejjgu........Meta tqis ukoll id-disposizzjonijiet tal-ligi li fiz- zmien relevanti kienu jolqtu l-Bord li Jirregola l-Kera meta dan jigi biex jistma' l-kera xieraq ta' fond urban [Art 4 (1)(b) – Kap. 69], il-possibilita' li s-sidien jiksbu kera tassew xieraq b'rikors lil dak il-bord kienet wahda remota.' [para. Illi fid-dawl ta' dak kollu suespost din il-Qorti ser tghaddi sabiex tichad l-eccezzjonijiet kollha fil-mertu ssollevati mill-Avukat Generali u tal-konvenut Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic u tqis li l-ilment tar-rikorrent hu wiehed gustifikat taht l-Ewwel Artikolu tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea u tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta. Rimedju: Illi permezz tal-kawza odjerna l-atturi apparti dikjarazzjoni ta' lezjoni ta' drittijiet fondamentali, talbu wkoll zewg rimedji u cioe': i) li jigi ffissat kumpens u danni ghal tali vjolazzjoni tad-dritt ghat- tgawdija tal-proprjeta' ai termini tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea; u ii) l-izgumbrament mill-fond tal-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic. Fir-rigward l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea l-intimat l- Avukat Generali improponibilita' tat-talba a bazi ta' dan l-Artikolu u dan stante li dan l-artikolu japplika biss ghall-organi gudizzjarji tal-Kunsill tal- Ewropa u mhux ghall-Qrati Maltin. Illi huwa minnu li dan l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea m'huwiex inkorporat fil-ligi domestika ta' Malta bhal l-artikoli l- ohra tal-Konvenzjoni Ewropea. Difatti dan gie kkonfermat fis- sentenza fl-ismijiet Maria Stella sive Estelle Bugelli Zammit Davison et - vs- Avukat Generali et deciza fit-30 ta' Settembru, 2016 fejn inghad illi: fir-raba' eccezzjoni tieghu eccepixxa Il-Konvenzjoni għall-Protezzjoni '25. tal- Bniedem u tal- Libertajiet Fondamentali u l-Protokolli magħmula taħtha huma parti mil- liġi domestika ta' Malta tad-Drittijiet safejn huma inkorporati fl-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea [Kap. 319] u [...] l-art. 41 tal-Konvenzjoni ma ġiex hekk inkorporat. Barra minn hekk, huwa ovvju illi dak l-artikolu huwa indirizzat lill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u mhux lill-qrati domestiċi. Ċertament it-talbiet saru ħażin safejn saru "ai termini tal-artikolu 41 tal- Konvenzjoni Ewropea. l-konvenuti 26. Għalkemm Azzopardi għandhom raġun igħidu illi t-tielet, ir-raba' u l- ħames talbiet saru ħażin, dan ma Rikors kostituzzjonali numru 15/2014 għandux iwassal għall-konsegwenza li ma jingħata ebda rimedju għall-ksur tad-drittijiet tal-atturi.' l-Avukat Ġenerali u Il-Qorti taqbel mal-insenjament suespost u ghalhekk ser tghaddi sabiex taghti rimedju ghal-lezjoni tad-drittijiet fundamentali tal- bniedem taht il-konvenzjoni u ghalhekk l-eccezzjoni fir-rigward sejra tigi respinta. Illi din il-Qorti rat decizjoni precedenti mill-Qrati rimedji moghtija minn Qorti fil-kompetenza taghha Kostituzzjonali fejn irriskontrat ammont konsiderevoli ta' gurisprudenza fejn il-Qorti allokat kumpens ghal vjolazzjoni ta' dritt ta' tgawdija tal-proprjeta'. Fir-rigward it-talba ghal zgumbrament kif inghad aktar il' quddiem jirrizulta li l-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic miet fil-mori tal-kawza precizament fit-22 ta' Gunju, 2019. Dr Claire Vella Degiorgio ghall-attur ddikjarat fil-verbal tat-3 ta' Lulju, 2020 li l-atturi rriprenda l-fond f'Dicembru, 2019 u ghalhekk kif gia suespost dik it-talba hija ezawrita. Dan premess, din il-Qorti ma taqbilx mal-eccezzjoni tal-intimat Avukat Generali mmarkata bil-punt 16 fir-risposta ntavolata nhar it-23 ta' Jannar, 2018 fejn qal illi dikjarazzjoni ta' ksur ghandha tkun sufficjenti. Dan anke in vista tal-fatt li anke r-rapport tal-Perit Tekniku Micallef-Grimaud P. Abela rrizulta li l-attur Nicholas Smith sofra telf pekunjarju konsiderevoli u dan sa Dicembru, 2019. Ghaldaqstant taqbel mar-rikorrenti li dikjarazzjoni ta' ksur wahedha mhijiex idonea bhala rimedju gust. Kumpens Pekunjarju u non-pekunjarju: Illi kif ravvizat f'diversi sentenzi decizi mill-Qorti Kostituzzjonali tal- fosthom Philip Butterfield pro et noe Akkomodazzjoni Socjali et deciza fis-17 ta' Dicembru, 2010, Victor Kodjaandreev et -vs- Avukat Generali et deciza fil-5 ta' Lulju, 2011 u Ian Peter Cauchi k/a Cauchi Jones et vs Avukat Generali et deciza fl-24 ta' Gunju, 2016 l-kumpens li jinghata fi procediment ta' natura kostituzzjonali mhuwiex ekwivalenti ghad-danni civili li jigu likwidati mill-qrati ordinarji. Illi fil-kawza fl-ismijiet Maria Stella sive Estelle Bugelli et -vs- Avukat Generali et deciza fit-30 ta' Settembru, 2016, il-Qorti Kostituzzjonali kompliet tippreciza illi: -vs- Direttur jista' '...r-rimedju li taghti din il-Qorti huwa kumpens ghall-ksur tad-dritt fondamentali u mhux danni civili ghal opportunita' mitlufa.' Illi l-Qorti Kostituzzjonali fil-kawza fl-ismijiet Raymond Millo ziedet fid-decizjoni fl-ismijiet Zammit-Mangion et vs Avukat Generali et deciza fid-29 ta' April 2016 kif isegwi: 'Dwar il-quantum tal-kumpens dovut issir referenza ghas- sentenza ta' din il-Qorti Igino Sciberras Grungo Causon Baron pro et noe et vs Kummissarju tal-Artijiet et deciza fil-31 ta' Ottubru 2014, fejn f'materja ta' komputazzjoni ta' kumpens ghal lezjoni ta' dritt fondamentali sancit fl-artikolu konvenzjonali fuq citat gie osservat: Rigward il-quantum tal-kumpens stabbilit mill-ewwel Qorti, din il-Qorti tosserva fl-ewwel lok li kull kaz ghandu jigi trattat u deciz fuq il-fattispecie tieghu. Barra minn hekk, jekk il-Qorti Ewropeja hasset li f'certi kazijiet kellha taghti kumpens f'ammont inferjuri ghal dak li nghata lir-rikorrenti mill-ewwel Qorti, ma jfissirx li allura l-Qrati Maltin tilfu l- awtonomija taghhom b'mod li bilfors kumpens li jinghata ikun f'ammont vicin dak li taghti l-Qorti Ewropeja. Fil-kaz odjern l-ewwel Qorti hadet in konsiderazzjoni l-fatturi kollha li jimmilitaw kemm favur kif ukoll kontra r-rikorrenti u deherilha li l-kumpens xieraq li ghandha taghti f'dan il-kaz hu fl-ammont ta' hamsa u ghoxrin elf Euro (EUR 25,000). Hija kkonsidrat id-dewmien da parti tar-rikorrenti li jiehdu l-proceduri opportuni, il-valur tal-immobbli, iz-zmien tant twil li r-rikorrenti ilhom privati mill-godiment tal-proprjeta' taghhom minghand ma nghata ebda kumpens, l-istat tal- fond u l-ezistenza tal-fattur tal-interess pubbliku. Ma' dawn ghandu jigi senjalat il-fatt li qabel l-ispossessament tal- proprjeta' taghhom ir-rikorrenti kellhom permess mill-Bord kompetenti sabiex jizviluppaw il-fond. Issa, ghalkemm huwa minnu l-valur tal-kumpens akkordat mill-Qorti wara sejba ta' lezjoni tad-drittijiet fondamentali ma necessarjament ma' jekwiparax likwidazzjoni ta' danni civili attwali sofferti, ma jfissirx li d- danni materjali ghandhom jigu injorati ghall-finijiet tal- ezercizzju odjern. Il-Qorti trid tqis il-fatturi kollha rilevanti ghall-kaz odjern sabiex tasal ghad-determinazzjoni tal- quantum. Dawn huma (1) it-tul ta' zmien li ilha ssehh il- vjolazzjoni konsidrat ukoll fid-dawl tat-tul taz-zmien li r- rikorrenti damu sabiex resqu l-proceduri odjerni biex jirrivendikaw id-drittijiet kostituzzjonali taghhom; (2) il-grad ta' sproporzjoni relatat mal-introjtu li qed jigi percepit ma' dak li jista' jigi percepit fis-suq hieles, konsidrat ukoll l-ghan id-danni materjali sofferti mir- socjali rikorrenti konsidrat ukoll l-ispejjez sostanzjali li ghamlu l- intimati Corrieri Dela sabiex jirrendu l-fond abitabbli u (4) l-ordni li ser taghti din il-Qorti dwar l-ezenzjoni f'dan il-kaz mill- effetti legali tal-Artikolu 5 tal-Kap 158.' Fis-sentenza fl-ismijiet Cassar -vs- Malta deciza nhar it-30 ta' Jannar, 2018 (App. Nru: 50570/13) deciza mill-Qorti Ewropea inghad kif isegwi: Illi l-Qorti Ewropea mbaghad ikkonkludiet billi kkundannat lil Gvern Malti sabiex ihallas lir-rikorrenti l-ammont ta' €170,000 bhala kumpens pekunjarju u €3,000 kumpens non-pekunjarju. Din il-Qorti tqis li r-rikorrent ilu jsofri lezjoni tad-drittijiet tieghu sa' mis-sena elf disa' mija disgha u disghin (1999) u cioe' meta l- attur dahal fil-pussess tal-fond. Di fatti fl-istadju tat-trattazzjoni meta din il-Qorti hekk kif ippreseduta saqsiet l-attur bhala kumpens x'qed jippretendi u cioe' jekk hux minn meta xtara ta' finalment mill-Qorti sakemm gie vvakat, Dr Claire Vella Degiorgio ghar-rikorrent wiegbet illi 'F'dak it-terminu, iva.' Il-Qorti ser tiehu kont tal-fatt li l-attur ftit xhur biss wara li ha l-fond f'idejh b'titolu ta' xiri istitwixxa proceduri quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera liema kawza giet deciza u konsegwentement kien biss fis-sena 2017 li istitwixxa l-proceduri odjerni. Ghalhekk fid-dawl tac-cirkustanzi premessi l-Qorti ser tikkalkula perijodu ta' ghoxrin (20) sena bejn is-sena 1999 u s-sena 2019 ai fini ta' kumpens. Illi l-Qorti Kostituzzjonali fil-kawza fl-ismijiet Maria Farrugia Cassar sive Mary Bogdanovic et -vs- Rosario Cavallo et deciza nhar it-30 ta' Ottubru, 2015 irrilevat illi: '...l-ghan principali tal-proceduri odjerni u ta' dak mitlub jekk ir- mir-rikorrenti, li huwa dak li rikorrenti sofrewx lezjoni tad-dritt fundamentali taghhom, u fil-kaz affermattiv, "...tiffissa kumpens xieraq ghal tali vjolazzjoni stante li r-rikorrenti baqghu dawn is-snin kollha [mill-1 ta' Dicembru 1998 sallum] minghajr il-pussess u t- tgawdija tal-proprjeta' taghhom" u taghti dawk ir-rimedji li l-Qorti jidhrilha xieraq inkluz li jiehdu lura l-pussess tal- fond proprjeta' taghhom… Din id-diskrepanza ta' 18% bejn il-kera fis-suq hieles u l-kera attwalment percepita mir-rikorrenti, timmilita favur ir- rikorrenti fil-komputazzjoni tal-kumpens ghax hija fattur relevanti hafna fil-komputazzjoni tal-estent tal-vjolazzjoni.' Fis-sentenza li tat fit-2 ta' Marzu, 2018 fl-ismijiet Thomas Caruana Said et vs Avukat Generali et il-Qorti Kostituzzjonali ghamlet dawn ir- rilievi: 'Nghaddu ghalhekk ghal-likwidazzjoni tal-kumpens ghall- ksur tad-dritt tal-atturi ghat-tgawdija ta' hwejjighom. Fost il- fatturi relevanti ghal-likwidazzjoni hemm dawn: ● id-diskrepanza bejn il-kera li l-atturi kellhom jedd ghalih taht il-Kap. 158 u l-kera li l-fond seta' gab fuq is-suq hieles. ● iz-zmien minn meta beda jinhass dan in-nuqqas ta' proporzjonalità. ● il-fatt li l-valuri moghtija mill-perit huma biss indikazzjoni tat-telf ekonomiku li setghu garrbu l-atturi u mhux prova ta' telf reali. ● il-fatt li, meqjus l-interess pubbliku u l-ghan socjali tal-ligi attakkata, il-kumpens misthoqq lis-sidien mhux bilfors ikun daqs il-kumpens shih li seta' kien dovut kieku wiehed kellu jistrieh fuq l-indikaturi tas-suq hieles. ● l-incertezza tal-atturi dwar meta jistghu, jew jekk jistghux qatt matul hajjithom, jiehdu hwejjighom lura, fin-nuqqas ta' mekkanizmu biex is-sidien jiehdu hwejjighom lura jew biex isir tqabbil bejn il-htigijiet tas-sidien u l-htigijiet tal-kerrejja, izda wkoll ir-rimedji li jistghu jaghtu lill-atturi s-setgha li jiehdu lura l-fond bis-sahha tad-dikjarazzjoni li l-konvenuta ma tistax tistrieh fuq il-ligi attakkata biex fuqha ssejjes titolu biex tibqa' zzomm il-fond. ● il-quantum ta' kumpens moghti mill-qrati f'kawzi ohra fejn ic-cirkostanzi kienu bejn wiehed u iehor jixxiebhu. ● il-fatt li ghandu jinghata kumpens kemm morali u kemm materjali ghall-ksur tad-dritt fondamentali. Meqjusin dawn il-fatturi, din il-qorti hija tal-fehma illi kumpens ta' ghaxart elef euro (€10,000) jkun wiehed xieraq fic-cirkostanzi. Dan il-kumpens jinghata mhux taht l-art. 41 tal-Konvenzjoni, kif talbu l-atturi, ghax, kif sewwa osserva l- Avukat Generali, dak l-artikolu ma huwiex parti mil-ligi domestika; il-kumpens jinghata taht is-setgha ta' din il-qorti li taghti rimedju ghall-ksur ta' drittijiet fondamentali. Dan il- kumpens jithallas mill-Avukat Generali, mhux mill- konvenuta Borg, billi din kull ma ghamlet kien li nqdiet b'jedd li kienet taghtiha l-ligi.' Illi din il-Qorti ser tiehu in konsiderzzjoni dawn il-fatturi kollha appena citati kif komparati mal-fatti tal-kaz odjern sabiex tasal biex tillikwida ammont gust ta' kumpens u danni. Ser tiehu kont ukoll tal-fatt li l-Perit Tekniku Godwin P. Abela kkalkula r- rendita' mill-valur lokatizju fuq persentaggi pjuttost gholja komparati ma' dawk introdotti fil-ligi permezz tal-emendi tas- sena 2018 u ghalhekk tqis li kalkolu ta' redittu ta' 2 % huwa aktar ekwu u gust u in linea ma' dak introdott fl-emendi. In vista ta' dawn ic-cirkustanzi kollha suesposti l-Qorti tqis li ghandu jigi kalkulat kumpens fuq perjodu ta' ghoxrin sena mis-sena 1999 sas- sena 2019 fuq is-suq li meta kalkolat jammonta ghal circa mija erba' u erbghin u tlett mitt elf ewro (€144,300) ghas-snin mill-2009 sal-2019. Il-kera li thallset lir-rikorrenti ghal dak l-istess zmien kienet tammonta ghal madwar sitt elef hames mija erbgha u ghoxrin ewro (€6,524) b'differenza ta' mija sebgha u tletin elf seba' mija sitta u sebghin Euro (€137,776). Il-Qorti izda tqis ukoll li d- dewmien sabiex jinfethu l-proceduri odjerni ghandhom ikollhom piz fil-konfront tar-rikorrent kif ukoll il-fatt li meta huwa xtara l- proprjeta' minghand ommu huwa kien jaf li kien qed jixtri proprjeta suggetta ghall-kirja protetta favur l-intimat. Ghal dawn ir-ragunijiet il-Qorti tqis li l-ammont kif hekk ikkalkulat ghandu jitnaqqas arbtirio boni viri bi 30%, bis-somma finali tirrizulta li hi sitta u disghin elf, erba' mija u hamsa u erbghin Euro (€96,445). Ghaldaqstant wara li qieset bir-reqqa l-provi kollha, dak kollu suespost, il-linja ta' is-sottomissjonijiet tal-partijiet u wkoll gurisprudenza traccjata mill-Qrati taghna u mill-Qorti Ewropea l- Qorti tqis li s-somma arbitrio boni viri ta' sitta u disghin elf, erba' mija u hamsa u erbghin Euro (€96,445) hija gusta fic-cirkustanzi. Illi fis-sitt (6) eccezzjoni tieghu l-konvenut Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic eccepixxa illi f'kull cirkostanza huwa m'ghandux jigi misjub responsabbli ghal hlas ta' kwalsiasi danni. Huwa fil-fatt accettat mill-gurisprudenza nostrana illi f'kawzi ta' indole kostituzzjonali huwa l-Istat illi ghandu jwiegeb ghall- vjolazzjoni ta' drittijiet fondamentali billi huwa l-Istat illi ghandu l-obbligu illi jassigura illi l-ligijiet ma joholqux zbilanc jew sproporzjon ingust bejn id-drittijiet tal-persuna u l-obbligi tal-Istat. Ghalhekk dan l-ammont huwa responsabbli ghalih l-Avukat tal- Istat intimat. Danni non-pekunjarji: Illi din il-Qorti tikkunsidra li d-diskrezzjoni dwar il-quantum tal- kumpens moghti tibqa' dejjem f'idejn il-Qrati taghna u fic- cirkostanzi din il-Qorti ma jidrilhiex li ghandha tiddipartixxi mill- linja kwazi kostanzi mehuda mill-Qrati taghna. Minn rassenja tal-gurisprudenza tal-Qrati taghna u wkoll izda dik Ewropea, sallum il-kumpens non-pekunjarju likwidat normalment ikun is-somom €3,000 (ara Cassar -vs- Malta deciza nhar it-30 ta' Jannar, 2018 (App. ta' Ottubru 2013). Vide wkoll ghar-rassenja li Jirregola (PA (Kost) (JZM) - 28 ta' Settembru 2017). Fic-cirkustanzi odjerni l-Qorti rat li r-rikorrent fis-sena 2000 l-Kera sabiex il-Bord intavola kawza quddiem jirriprendi l-fond liema talba giet michuda u kien fl-ahhar tas-sena 2017 li ntavola l-kaz odjern. In vista wkoll tas-somma gid likwidata f'danni suesposta l-Qorti tqis li kumpens ghal danni mhux pekunjarji ta' erbat elef Euro (€4,000) hija wahda idonea u gusta fic-cirkustanzi. Decizjoni: Ghaldaqstant ghar-ragunijiet kollha suesposti din il-Qorti taqta' u tiddeciedi dan ir-rikors kostituzzjonali billi tghaddi sabiex filwaqt li ghar-ragunijiet kollha suesposti tichad l-eccezzjonijiet kollha sollevati mill-Avukat Generali llum Avukat tal-Istat u mill-intimat Edward Ferrito Stanicich Sive Stanicic sakemm dawn huma nkompatibbli ma' dak hawn deciz tghaddi sabiex tiddisponi mit-talbiet tar-rikorrenti kif isegwi: 1. Tilqa' l-ewwel talba tar-rikorrent limitatament fis-sens li tiddikjara li l-ligijiet kif vigenti sa qabel l-introduzzjoni tal-emendi tal-2018 kienu jaghmluha impossibbli li r-rikorrent jirriprendi l- pussess tal-proprjeta` tieghu; 2. Tilqa' t-tieni talba limitatament stante l-mewt tal-inkwilin u r- ripreza tal-fond fil-mori u tiddikjara li sal-mewt tal-inkwilin u l- istess ripreza tal-fond kienu qed jigu vvjolati d-drittijiet tal-attur ghat-tgawdija tal-proprjeta' in ezami, in vjolazzjoni tal-artikolu 37 tal-Ewwel Protokoll tal-Kostituzzjoni u Konvenzjoni. Tilqa' t-tielet talba limitatament ghal fejn qed jintalab rimedju xieraq salv it-talba ghall-izgumbrament li giet ezawrita fil-mertu u tiddikjara li r-rimedju xieraq ghandu jikkonsisti fil-likwidazzjoni ta' kumpens u danni kif sofferti mir-rikorrent u dan fl-ammont arbitrio boni viri ta' sitta u disghin elf, erba' mija u hamsa u erbghin Euro (€96,445) f'kumpens pekunjarju u erbat elef ewro (€4,000) f'danni non-pekunjarji, total ta' mitt elf, erba' mija u hamsa u erbghin euro (€100,445). Tilqa' r-raba' talba u ghar-ragunijiet kontenuti f'din id-decizjoni tiddikjara li l-Avukat Generali llum Avukat tal-Istat huwa responsabbli ghad-danni sofferti mir-rikorrent u ghall-kumpens dovut. Tilqa' l-hames talba u tillikwida arbitrio boni viri d-danni u kumpens dovuti lir-rikorrent mill-Avukat Generali llum Avukat tal-Istat fis-somma ta' sitta u disghin elf, erba' mija u hamsa u erbghin Euro (€96,445) f'kumpens pekunjarju u erbat elef ewro (€4,000) f'danni non-pekunjarji, total ta' mitt elf, erba' mija u hamsa u erbghin euro (€100,445). Tilqa' s-sitt talba u tikkundanna lill-intimat Avukat Generali llum Avukat tal-Istat sabiex ihallas il-kumpens ghad-danni hekk likwidat. Il-Qorti tordna wkoll lir-Registratur Qrati Civili u Tribunali sabiex f'kaz li din is-sentenza tghaddi in gudikat, jibghat kopja ta' din is- sentenza lill-Ispeaker tal-Kamra tad-Deputati kif jghid u jrid l- Artikolu 242 tal-Kodici ta' Organizazzjoni u Procedura Civili. L-ispejjez kollha ta' din il-procedura ghandhom jigu sopportati mill-intimat Avukat Generali llum Avukat tal-Istat. (EUR.LAW), LL.D. 26 ta' Novembru, 2020 Karen Alexiev Schembri Deputat Registratur 26 ta' Novembru, 2020