Illum il-Hamis, 10 ta' Dicembru 2020 Victor Padovani Ginies; Antonia sive Antoinette Padovani Ginies f'isimha proprju u f'isem l-assenti Elena Maria sive Helen Padovani Ginies skont prokura tal-10 ta' Frar 2003 "Dokument X" hawn anness; Marie Aloisio; Joseph Mary Padovani Ginies; Michelina Sciuech; Gesmon Aloisio (Gesu Maria) sive Jesmond f'isem u ghan-nom tal-assenti Rose Mary Zammit Pace vs Monica Ellul Sullivan Seddon Emsting, Avukat tal-Istat Rat ir-rikors tar-rikorrenti tat-28 ta' Awwissu 2019 li jghid hekk: i. Illi r-rikorrenti huma proprjetarji tal-fond dekontrollat 107, "Tulip" Triq Il-Ferrovija l- Qadima, Fleur-de-Lys, Birkirkara li ilu mikri lill-intimata Monica Ellul Sullivan Seddon Emsting ghal aktar minn 45 sena u zgur qabel is-17 ta' Lulju 1975 kif jirrizulta minn "Dokument A" hawn anness bil-kera ta' Lm180 fis-sena, u llum €2,295.60c fis-sena kif jirrizulta mill-ahhar ricevuta "Dokument B" hawn anness. ii. Illi r-rikorrenti akkwistaw il-fond in kwistjoni mill-wirt tal-mejta genituri taghhom Emnnanuele Padovani Ginies u Caterina sive Kitty nee Padovani Ginies u dan skont testment unica charta tal-31 ta' Marzu 1965 fl-atti tan-Nutar Dottor Angelo Aloisio, li kopja tieghu hija hawn annessa u mmarkata bhala "Dokument C". iii. Illi skont it-testment fuq msemmi, ir-rikorrenti Antonia sive Antoinette Padovani Ginies u Elena Maria sive Helen Padovani Ginies, li baqghu xebbiet sallum ghandhom I-uzufrutt tal-introjtu tal- kera kollu li jippercepixxu mill-fond imsemmi. Illi Emmanuele Padovani Ginies miet fid-28 ta' Lulju 1989 u I-wirt tieghu gie denunzjat lill- Kummissarju tat-Taxxi Interni skont denunzja nru. 3453/1989, filwaqt illi Caterina sive Kitty Padovani Ginies mietet fit-30 ta' April 1974 u I-wirt taghha wkoll gie denunzjat lill- Kummissarju tat-Taxxi Interni. Peress illi ghaddew aktar minn 20 sena mill-mewt tal- konjugi Padovani Ginies mhemmx obbligu ta' prezentata ta' dawn id-dokumenti fl-atti odjerni. v. Illi fit-30 ta' April 1996, il-kera giet awmentata ghal Lm50.00c fix-xahar ghal- perijodu ta' hmistax-il sena ai termini tal-Att XXIII tal-1979 u dan skond skrittura hawn annessa u mmarkata bhala "Dokument D", pero l-kirja kellha tkompli tigi regolata bil- ligijiet li kienu in vigore qabel I-introduzzjoni tal-Att XXXI tal-1995, ossia skont id- disposizzjonijiet tal-Kap. 158 tal-Ligijiet ta' Malta. vi. Illi kif jirrizulta mill-istess skrittura, dan il-ftehim ma kellux jitqies bhala novazzjoni tad-drittijiet moghtija lil Monica Vella Aloisio Tramboo Galea Seddon Emsting bl-Att XXIII tal-1979. vii. Illi Ilum il-gurnata I-intimata Monica Vella Aloisio Tramboo Galea Seddon Emsting qed thallas kera irrizorja ta' €2,295.60c fis-sena skond kopja tal-ahhar ricevuta "Dokument B" surreferit, meta l-valur lokatizzju tal-fond fis-suq huwa ferm aktar gholi minn dak stabbilit bid-disposizzjonijiet tal-Kap. 158 tal-Ligijiet ta' Malta, liema disposizzjonijiet gew mibdula bi ftit bl-Att X tal-2009 kif wkoll I-Ordinanza XVI tal-1944. viii. Illi l-fond de quo proprjeta tar-rikorrenti gie dekontrollat fit-12 ta' Mejju 1970 skond "Dokument E" hawn anness u minhabba d-disposizzjonijiet tal-Att XXIII tal- 1979, l-intimata Mercieca flimkien mal-mejjet zewgha kellhom dritt ta' rilokazzjoni fil- fond u Ii ma setghux jigu zgumbrati mill-istess fond oltre Ii kellhom jhallsu kera sa massimu tad-doppju darba kull hmistax-il sena ai termini tal-istess Att. ix. Illi tul iz-zmien u ai termini tal-ligi, wkoll bl-emendi tal-Att X tal-2009, il-kera fuq msemmija giet awmentata imma mhux skond is-suq u mhux skond il-ftehim kif pattwit bejn il-partijiet, tant illi l-konjugi Alsford baqghu jabitaw fil-fond in kwistjoni sa mewt Joseph Alsford u Ilum mill-intimata Monica Vella Aloisio Olivier Seddon Emsting. x. Illi gialadarba l-ftehim fuq il-kirja de quo kien intlahaq qabel ma dahlu fis-sehh id- disposizzjonijiet tal-Att XXIII tal-1979 u cioe fil-21 ta' Gunju, 1979, id-drittijiet patrimonjali tal-atturi tbiddlu radikalment b'tali mod illi l-proprjeta in kwistjoni minkejja t-terminu miftiehem, ma setghet tittiehed Iura qatt minn idejn I-intimata Monica Vella Aloisio Illi effettivament qabel ma dahlet fis-sehh I-Att XXIII tal-1979, gia la darba l-fond kien fond dekontrollat, ma kienx soggett ghar-rekwizizzjoni u I-lokazzjoni taI-intimata Monica Vella Aloisio Olivier Seddon Emsting, kienet tigi terminata wara I-iskadenza tal-perijodu lokatizju. Illi bid-dhul fis-sehh taI-Att XXIII taI-1979, din is-sitwazzjoni tbiddlet radikalment u I-intimata u l-eredi taghha li kienu jghixu maghhom, gie moghti lilhom id-dritt li jibqghu jghixu fil-fond basta li jkunu cittadini Maltin u li juzaw il-fond bhala residenza ordinarja taghhom u awment fil-kera skond ir-rata ta' inflazzjoni kif determinata mill- awtoritajiet governattivi. Illi ghalhekk effettivament ir-rikorrenti gew spossessati mid-dritt ta' uzu tal- proprjeta taghhom, wara li skada t-terminu lokatizju u ghalhekk gie assoggettat ghal relazzjoni forzata ta' sid u inkwilin ghal perijodu indefinit u ghalhekk intilef il-bilanc bejn I-interessi taI-inkwilini u dawk tas-sidien, minkejja l-ftehim milhuq bejn il-partijiet qabel id-dhull fis-sehh tal-Att XXIII tal-1979, u dan kif jirrizulta mid-Dokument A. xiv. Illi konsegwentement bl-Att XXIII tal-1979, minkejja li l-fond 107, "Tulip", Triq II- Ferrovija l-Qadima, Fleur-de-Lys, Birkirkara kien fond dekontrollat kif jirrizulta mid-dokument tal- Valuation Office, hawn anness u mmarkat bhala Dokument E u ghalhekk ma setghax jigi rekwizizzjonat mill-awtoritajiet kompetenti, u I-intimati konjuzi Zammit ppretendew illi jkomplu jiddetjenu I-istess fond, b'titolu ta' lokazzjoni fil-perijodu ta' rilokazzjoni taht il-provvedimenti tal-Kap. 158 tal-Ligijiet ta' Malta ghax huma cittadini Maltin, li juzaw il-fond bhala residenza ordinarja taghhom u li kienu lesti biex ihallsu awment fil-kera skond ir-rata taI-inflazzjoni mill-ahhar tigdida. xv. Illi b'dan il-mod, ir-rikorrenti gew mcahhda mit-tgawdija tal-proprjeta taghhom, minghajr ma gew moghtija kumpens xieraq ghat-tehid tal-pussess taI-istess fond, minkejja l-ftehim ezistenti qabel is-17 ta' Lulju 1975 u I-ligijiet vigenti fil-pajjiz, qabel id-dhul in vigore tal-Att XXIII tal-1979 u infatti l-unika kumpens li gie offrut kien li jithallas iz-zieda fi r- rata taI-inflazzjoni pero qatt iktar mid-dopju wara l-gheluq tal- perijodu lokatizju. xvi. Illi fil-fatt, il-valur lokatizzju taI-istess fond meta saret il-kirja u kull hmistax-il sena sussegwenti kien ferm oghla minn dak moghti lilhom bl-Att XXIII tal-1979, u kull hames snin de quo kien ferm oghla minn dak kif stabbilit fil-ligi. xvii. Illi huma ghalhekk gew privati mill-proprjeta taghhom stante illi skont il-principji stabbiliti mill-Konvenzjoni Ewropeja, I- applikazzjoni tal-provvedimenti tal-ligi domestika, ghandhom ikunu sufficjentement attessibli, precizi u li wiehed ghandu jistenna fi stat demokratiku fl-applikazzjoni taghhom - vide Galea Gatt vs Poland (GC) no. 31443/96, 147, ECHR 2004-V and Kara vs Malta, no. 4251/02, 31, 8 November, 2005 u Grech Burlo’ les vs Malta Applikazzjoni No. 47045/06 deciza fl-15 ta' Settembru, 2009. Illi fic-cirkostanzi, meta r-rikorrenti kienu ftehmu fuq lokazzjoni ta' fond dekontrollat, huma qatt ma kellhom jippretendu illi b'legislazzjoni taI-Att XXIII tal- 1979, il-Gvern ta' Malta kellu jghaddi ligi li juzurpalhom id-dritt taghhom ta' liberu trasferiment ta' proprjeta mhux skont il-ftehim raggunt u jaghti dritt ghar-renova tal- lokazzjoni lill-inkwilini mhux taht kondizzjonijiet gusti billi jimponilhom li jircievu kera irrizorja mhux skont is-suq u li ma tirriflettix il-valur lokatizju tal-fond, liema ligi ghalhekk ma krejatx bilanc tar-rekwizit tal-principju ta' proporzjonalita. Illi principju massimu li ghandu jigi segwit, hu li I-individwu ma ghandux jigi assoggettat ghal legislazzjoni li huwa ma setax jipprevedi li ggib toqol u telf ezagerat ukoll fil-kumpens li ghandu jircievi ghat-tehid effettiv tal-proprjeta tieghu kif gara f'dan deciza fit-28 ta' Settembru, 1995, 33, Series A no. 315 - B u Immobiliare Saffi vs Italy Illi konsegwentement a tenur taI-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja, gia la darba kien hemm ksur taI-Artikolu 1 ta' I-Ewwel Protocol tal-Konvenzjoni Ewropeja, I- intimat Avukat Generali ghandu jhallas kumpens biex ikun hemm sodisfazzjon gust lir-rikorrenti ghal hsara minnhom sofferta. xxi. Illi ghalhekk ir-rikorrenti huma ntitolati ghal kumpens minhabba t-telf fil-kontroll, uzu u tgawdija tal-proprjeta taghhom minn meta huma ma setghux jiehdu lura I- proprjeta taghhom minhabba I-legislazzjoni intavolata bl-Att XXIII tal-1979 u dan mill- 1 ta' Settembru, 1984 — Vide. 42949/98 u 53134/99, 52, fl-10 ta' Mejju, 2007; Akkus vs Turkey — deciza fid-9 ta' Lulju, 1997, Reports 1997- IV, 35; Mazzacano D'Amato vs Ukraine — No. 5596/03, 22 ta' Novembru, 2005, 30, unpublished; Prodan vs Moldova - No. 49806/99, 73, ECHR 2004-Ill (extracts); Mckay Me Intyre vs Malta — No. 31122/05, 20, deciza 17 ta' Lulju, 2008. xxii. Illi barra minn hekk il-Prim Awla tal-Qorti Civili, Sede Kostituzzjonali fil-kawza "Rose Vella Aloisio vs Avukat Generali et" deciza fil-25 ta' Frar 2016 u kkonfermata mill- Qorti Kostituzzjonali fil-11 ta' Lulju 2016" u Brian Bouvett vs Avukat Generali et deciza mill-Prim Awla tal-Qorti Civili Sede Kostituzzjonali fid-29 ta' Novembru 2018 iddecidiet illi f'kaz simili bhal dan izda f'kaz fejn kienet iffirmata koncessjoni enfitewtika temporanja s-sidien ma setghu qatt jipprevedu I-piz eccessiv Ii kienu ser ikomplu jerfghu mat-trapass ta' kwazi 50 sena. Isegwi ghalhekk illi I-atturi rikorrenti ma jistax jigi kkunsidrat illi rrinunzjaw inkondizzjonatament b'mod indefinit u perpetwu ghad-dritt ta' tgawdija tal-proprjeta taghhom, b'sagrificcju lejn I-interess generali socjali Ii fir-realta tali interess ma ghadux ireggi tul il-milja taz-zmien. xxiii. Illi r-rikorrenti jhossu illi fir-rigward taghhom gie miksur I-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll I-Ewwel Artikolu taI-Ewwel Protocol tal-Konvenzjoni Ewropeja u onsegwentement ghandu jithallas kumpens a tenur taI-Artikolu 41 tal- Konvenzjoni Ewropeja (vide Ouliawi vs MALTA no. 50570/13 deciza mill-Qorti Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem fit-30 ta' Jannar 2018) u Franco Vella Zahra & Others vs MALTA deciza fil-11 ta' Dicembru 2018 mill-Qorti Ewropea stante illi huma gew ipprivati, minghajr ma nghataw kumpens gust ghat-tgawdija tal-proprjeta taghhom u cioe tal-fond 35, Dingli Street, Ir-Rabat (Għawdex) d-disposizzjonijiet taI- Artikolu 12 tal-Kap. 158 tal-Ligijiet ta' Malta, kif emendat bl-Att XXIII taI-1979. Illi I-kawza odjerna qeghdha tigi limitata ghall-effetti taghha sal-31 ta' Dicembru 2018 wara liema perijodu r-rikorrenti ser jipprocedu b'kawza quddiem il-Bord tal-Kera a tenur tal-Att XXVII tal-2018, pero jippretendu illi huma ghandhom jircievu d-danni kemm pekunjarji u kemm non-pekunjarji ai termini tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea li huma sofrew tul iz-zmien mit-terminazzjoni tal-kirja sas-sena 2017, b'riserva ghal kull azzjoni ohra biex I-Att XXVII tal-2018 jigi dikjarat wkoll Ii jilledi d- drittijiet kostituzzjonali kif protetti mill-Kostituzzjoni ta' Malta u mill-Konvenzjoni Ewropea. Ghaldaqstant ir-rikorrenti jitolbu bir-rispett Iil din I-Onorabbli Qorti prevja kwalsiasi dikjarazzjoni necessarja u opportuna u ghar-ragunijiet premessi jghidu I-intimati ghaliex ma ghandhiex: (I) Tiddikjara u tiddeciedi illi fil-konfront tar-rikorrenti bl-operazzjoni taI-ArtikoIu 5 tal- Kap. 158 tal-Ligijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII tal-1979, bid-disposizzjonijiet tal-Att X tal-2009 u bl-operazzjonijiet tal-Ligijiet vigenti qieghed jinghata dritt ta' rilokazzjoni Iill-intimata Monica Vella Aloisio Olivier Seddon Emsting ghall-fond 107, "Tulip", Triq II- Ferrovija l-Qadima, Birkirkara u jirrenduha impossibli Iir-rikorrenti Ii jirriprendu I- pussess tal-proprjeta taghhom minkejja ftehim espress, u dan bi vjolazzjoni tad- drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif sanciti inter alia fl-ArtikoIu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, u I-EwweI Artikolu taI-EwweI Protocol tal-Konvenzjoni Ewropeja (I-Ewwel Skeda tal-Kap. 319 tal-Ligijiet ta r Malta), u b'hekk ghar-ragunijiet fuq esposti u dawk Ii ser jirrizultaw waqt it-trattazzjoni tar dan ir-rikors, ir-rikorrenti ghandhom jinghataw r-rimedji kollha Ii din I-Onorabbli Qorti jidhrilha xierqa fis-sitwazzjoni. (II) Tiddikjara u tiddeciedi illi I-intimat Avukat Generali huwa responsabbli ghal kumpens u danni sofferti mir-rikorrenti b'konsegwenza taI-operazzjonijiet tal-Artikolu tal-1979, bid- 5 disposizzjonijiet tal-Att X tal-2009, u tal-ligijiet vigenti, talli ma nzammx bilanc bejn id- drittijiet tas-sidien u dawk tal-inkwilini stante illi I-kera pagabbli a tenur tal-ligijiet vigenti ma tirriflettix is-suq u Ianqas il-valur lokatizzju tal-proprjeta in kwistjoni, wkoll ai termini tal-ligi. (III) Tillikwida I-istess kumpens u danni kif sofferti mir-rikorrenti, wkoll ai termini tal- ligi. (IV) Tikkundanna Iill-intimat Avukat Generali jhallas l-istess kumpens u danni Iikwidati ai termini tal-ligi bl-imghax legali mil-llum sad-data tal-effettiv pagament. BI-ispejjez kollha u bl-ingunzjoni taI-intimati minn issa ghas-subizzjoni. ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII tal-Kap. tal-Ligijiet Rat ir-risposta tal-Avukat Generali illum Avukat tal-Istat li tghid hekk: Illi t-talbiet tar-rikorrenti ghandhom jigu michuda peress li huma infondati fil-fatt u fid- dritt u dan ghar-ragunijiet segwenti li qed jigu hawn elenkati minghajr pregudizzju ghal xulxin: 1. Illi r-rikorrenti ghandhom igibu prova tara tat-titolu taghhom sabiex juru li huma I- proprjetarji tal-fond in kwistjoni kif qed jallegaw fir-rikors promutur. F'dan ir-rigward ghandhom ukoll jindikaw id-data pretiza ta' meta saru sidien tal-fond ghaliex I-ilment kostituzzjonali u konvenzjonali taghhom jista' jigi kkunsidrat mid-data ta' meta saru s- sidien tal-fond mertu ta' dan il-kaz u mhux qabel; 2. Illi fil-paragrafi viii, ix u xiv, jissemmew kunjomijiet li huma differenti minn dawk tal- intimata. Ghal kull buon fini, I-esponent jigbed I-attenzjoni biex jekk tnizzlu bi zball, jigu rrangati, anki sabiex ma tinholoqx konfuzjoni; 3. Illi peress li r-rikorrenti qed jinvokaw il-protezzjoni tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni, I-esponent qed jettepixxi I-improponibilita tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u dan peress li dan I-artikolu japplika biss f'kaz ta' tehid forzuz tal-proprjeta. Sabiex wiehed jista' jitkellem dwar tehid forzuz jew obbligatorju, persuna trid tigi ivestita jew spussessata minn kull dritt li ghandha fuq dik il-proprjeta. Huwa evidenti li fil-kaz prezenti, ghall-kuntrarju ta' dak li qed isostnu r-rikorrenti, tali zvestiment jew spussessar ma sarx u dan peress li bit-thaddim tal-artikolu 5 tal-Kap. ma tilfux ghal kollox il-jeddijiet taghhom fuq il-fond in kwistjoni u ghalhekk dan il-kaz ma jammontax ghal deprivazzjoni totali tal-proprjeta. Fil-fatt, mir-rikors promotur jirrizulta li prezentament I-intimata qed thallas kera ta' €2,295.60 fis-sena li zgur li mhix kera negligibbli, u bla dubju ta' xejn, dan il-kaz ma jammontax ghal deprivazzjoni totali tal-proprjeta; 4. Illi tajjeb li jigi nnutat li I-lstat tramite dan I-Artikolu ha mizura li tinkwadra ruhha taht kontroll ta' uzu fejn irregolarizza sitwazzjoni ta' natura socjali fl-ambitu tal-gid komuni b'dana pero li jibqghu mpregudikati d-drittijet tas-sidien qua proprjetarji tal- fond. Fid-dawl ta' dan kollu, I-ilment tar-rikorrenti ma jinkwadrax ruhu fil-parametri tal- artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u ghandu jigi michud; 5. Illi minghajr pregudizzju ghall-paragrafi precedenti, dato ma non concesso li l- Artikolu 37 huwa applikabbli, xorta wahda ma hemm ebda ksur tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea stante li l-Artikolu 5 tal-Kap. 158 jikkostitwixxi biss kontroll ta' uzu ta' proprjeta fil-parametri tal-Kostituzzjoni u tal-Konvenzjoni Ewropeja; 6. Illi safejn l-ilment tar-rikorrenti huwa msejjes fuq l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, l-esponenti jirrileva li skont il-proviso tal-istess artikolu, l-lstat ghandu kull jedd li jghaddi dawk il-ligijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-uzu tal-proprjeta skont l-interess generali. Anki skont il-gurisprudenza kostanti tal-Qorti ta' Strasburgu, l-lstat igawdi diskrezzjoni wiesgha sabiex jidentifika x'inhu mehtieg fl-interess generali u x'mizuri ghandhom jittiehdu sabiex jigu ndirizzati dawk il-htigijiet socjali; 7. Illi tali diskrezzjoni tal-legislatur ma ghandhiex titbiddel sakemm din ma tkunx manifestament minghajr bazi ragonevoli - li igur ma hux il-kaz ghaliex hemm bazi ragjonevoli li tiggustifika l-promulgazzjoni tal-Att XXIII tal-1979; 8. Illi r-raguni wara l-promulgazzjoni tal-Att XXIII tal-1979 u konsegwentement l-Att X tal-2009 huma sabiex persuni jigu protetti milli jigu mkeccija mid-dar ta' abitazzjoni taghhom f'gheluq it-terminu koncess lilhom. B'hekk dan l-artikolu 5 tal-Kap. 158 zgur ma jistax jigi kklassifikat bhala wiehed mhux legittimu jew mhux fl-interess generali u l-esponent jara li dan l-artikolu ma ghandux jitqies li jmur kontra d-drittijiet fundamentali tal-bniedem; Illi f'cirkostanzi bhal dawn fejn jezisti interess generali legittimu ma tistax tpoggi fl- istess keffa l-valur tal-proprjeta fis-suq hieles ma' dak il-valur li wiehed ghandu jhallas fil-kuntest ta' social housing. Huwa risaput li l-Qorti Ewropeja stess fil-gurisprudenza taghha fosthom fil-kaz ta' "Amato les vs Malta" rrikonoxxiet li: "State control over Illi ghalhekk anke jekk fil-kaz odjern kien hemm tnaqqis fil-kera dovuta lir- rikorrenti meta mqabbla mal-valur lokatizju fis-suq, dan it-tnaqqis huwa kontro- bilancjat bil-margini wiesgha tal-lstat li jillegisla fil-kuntest ta' mizuri socjali fosthom fil- qasam tad-djar; 11. Ma hemm I-ebda dubju li kieku kellu jigi applikat il-prezz tal-kirjiet fis-suq ugwalment u fuq I-istess binarju ghall-binjiet kollha, kemm dawk fl-ambitu tal-qafas socjali u anke fl-ambitu ta' dawk li mhumiex, allura r-rizultat ikun li tinholoq krizi li tghabbi lil hafna familji b'pizijiet li ma jifilhux ghalihom; 12. Illi jekk ir-rikorrenti qed jilmentaw li qed jigu pregudikati minhabba l-fatt li I- ammont tal-kera ma jirriflettix il-valur reali tal-fond in kwistjoni, dan ma jistax jigi rrimedjat bit-tnehhija tal-artikolu 5 jew bl-izgumbrament tal-inkwilina. Dan qed jinghad ghaliex ma jkunx jaghmel sens li wiehed jaghraf l-iskop, il-htiega u I-legittimita tal- mizura msemmija fl-artikolu 5 biex imbaghad jinnewtralizzaha billi jaghmilha inapplikabbli bl-izgumbrament tal-okkupant; 13. Illi I-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll ma jikkoncedi ebda dritt li xi hadd jircievi profitt, allura fil-kuntest ta' proprjeta li qed isservi ghall-finijiet ta' social housing zgur li ma jistax jigi kkontemplat xi dritt simili; 14. Illi fl-umli fehma tal-esponent, fil-kaz odjern din I-Onorabbli Qorti ma ghandhiex tevalwa din I-ligi fil-kuntest principalment ta' spekulazzjoni tal-proprjeta imma ghandha tiskrutinja u tapplika I-ligi fil-qafas aktar wiesgha u cioe mill-aspett tal- proporzjonalita fid-dawl tar-realta ekonomika u socjali tal-pajjzi in generali; 15. Illi jigi enfasizzat ukoll li fil-kazijiet imsemmija mir-rikorrenti fir-rikors promotur, il- Qorti Ewropeja kienet waslet ghall-konkluzjoni li kien hemm sproporzjonalita u tqassim mhux xieraq tal-pizijiet u I-beneficcji biss f'dawk il-kazijiet u f'dawk it- cirkostanzi partikolari u allura ma stabbilew ebda principju universali. Isegwi ghalhekk li dawn id-decizjonijiet u d-decizjonijiet I-ohra tal-Qorti Ewropeja kkwotati mir-rikorrenti jikkostitwixxu stat biss fil-konfront tal-partijiet f'dawk il-kawzi partikolari - inter partes; 16. Xieraq li jigi sottolineat li kienu r-rikorrenti jew I-antekawza taghhom li ddecidew li jikru I-post u ddecidew ukoll I-ammont ta' kera, bi qbil mal-intimati. L-lstat ma jiffigura mkien f'dan il-ftehim u mhux sew li jigi r-rikorrent isostni li I-lstat qed jiksirlu d-drittijiet fundamentali ghal kirja li fil-verita rrendiet hafna introjtu lir-rikorrenti u li dahlu fiha huma stess volontarjament; Salv eccezzjonijiet ulterjuri. Ghaldaqstant, I-esponent jitlob bir-rispett Iil din l-Onorabbli Qorti joghgobha tichad il- pretensjonijiet kollha kif dedotti fir-rikors promotur bhala infondati fil-fatt u fid-dritt stante li r-rikorrenti ma sofrew I-ebda ksur tad-drittijiet tal-bniedem u I-libertajiet fondamentali, u dan bl-ispejjez kontra I-istess rikorrenti. Rat ir-risposta ta' Monica Vella Aloisio Olivier Seddon Emsting li tghid hekk: Illi I-esponent bI-ebda mod ma huwa qieghed jilledi d-drittijiet fondamentali tal-atturi u in kwantu huwa jgawdi I-protezzjoni tal-ligi d-dritt fondamentali tieghu ghall-ezistenza denja u xierqa fid-dar tieghu huwa dritt fondamentali tieghu den ta' protezzjoni daqs id-dritt tal-attur ghall-proprjeta taghhom jekk mhux aqwa; Illi kienu I-atturi stess li wara talba ghaz-zieda fil-kera wasslu f'arrangement dwar il- kera tal-fond li ghalhekk jeskludi dan I-agir taghhom ir-rimedju kostituzzjonali; Illi I-kirja konkjuza fit-30 ta' April, 1996 kienet kirja konsenswali li ma saritx ghat-tenur tal-ligijiet u restrizzjonijiet fuq il-kiri allura vigenti u ghalhekk bhala kirja liberament konkjuza ma tistax tinghad li tilledi d-drittijiet kostituzzjonali tar-rikorrenti; illi kien in virtu ta' dak il-ftehim li I-intimati baqghu jiddetjenu l-fond u mhux in virtu tal-ligi. Illi fil-fatt huwa prematur dan ir-rikors, qabel ma jipprova, ir-rikorrent izid il-kera skont kif provdut fil-ligi. Ghalhekk it-talbiet tar-rikorrenti huma kontestati bhala infondati fil-fatt u fid-dritt. Rat l-atti u n-noti ta' sottomissjonijiet prezentati; Rat li l-kawza thalliet ghas-sentenza. Ikkunsidrat Din hija kawza wara ilment intavolat mill-atturi illi qed jigu lezi d-drittijiet fondamentali taghhom hekk kif sanciti permezz tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 1 tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja minhabba l-operazzjoni tal-artikolu 5 tal- tal-Ligijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII disposizzjonijiet tal-Att X tal-2009 u bl-operazzjoni tal-ligijiet vigenti, u dan b'effett sal- ahhar tas-sena 2018 in vista tal-Att XXVII tal-2018. Skont l-atturi, dan l-artikolu jaghti dritt ta' rilokazzjoni lill-konvenuta Borg Oliver morter Emsting ghall-fond in kwistjoni u jirrendiha impossibli lilhom li jirriprendu l-pussess tal-proprjeta taghhom minkejja ftehim espress, u dan oltre l-fatt illi l-kera pagabbli a tenur tal-ligijiet vigenti ma tirriflettix is-suq u lanqas il-valur lokatizzju tal-istess proprjeta. Victor Padovani Ginies xehed permezz ta' affidavit (fol. 35) illi huwa, flimkien mal-bqija tal-atturi, huwa l-proprjetarju tal-fond mertu ta' dawn il-proceduri, li ilu mikri lill-konvenuta ghal aktar minn 45 sena, originarjament versu l-kera annwa ta' Lm180, u llum il-gurnata versu l-kera annwa ta' €2,295.60. Spjega illi l-atturi akkwistaw dan il-fond mill-wirt tal- genituri taghhom Emmanuele Padovani Ginies u Caterina sive Kitty nee Padovani Ginies, bi dritt ta' uzufrutt jirrizulta mit-testment unica carta datat 31 ta' Marzu 1965. Xehed illi minkejja illi l- kera kienet tiggedded minn sena ghal sena, u minkejja illi missieru kien ha hsieb li jiddekontrolla l-fond fit-12 ta' Meju 1970, minhabba d-disposizzjonijiet tal-Att XXIII tal- 1979 missieru kellu jirrikonoxxi lill-konvenut per forza fir-rilokazzjoni tal-fond galadarba kienet cittadina Maltija u ordinarjament residenti fil-fond in kwistjoni. Il-Perit Elena Vella Aloisio Rafferty prezentat ir-relazzjoni taghha fid-9 ta' Jannar 2020, u wara li hadet in konsiderazzjoni il-fond fi stat unfurnished, liberu u frank u l-fatturi kollha pertinenti kif spjegat ahjar fl-istess relazzjoni ikkonkludiet illi l-valur tal-fond mertu ta' dawn il-proceduri fuq is-suq liberu huwa fl-ammont ta' €330,000, u indikat is-segwenti figuri bhala l-valur lokatizju tal-fond mis-sena 1979 sas-sena 2018: 84) illi hija ilha toqghod fil-fond in kwistjoni mill-1 ta' Mejju 1975 a bazi ta' ftehim bil-fomm skont liema hija kellha thallas kera ta' Lm15 fix-xahar, pagabbli kull tlett xhur ghal hmistax - Xehdet illi hija kienet ghamlet perjodu ta' sitt snin bejn is-sena 1990 u s-sena 1996 ma tghix f'din il-proprjeta peress illi kienet qed tiehu hsieb lil ommha li kienet Spjegat illi fl-1996, bi qbil mas-sidien, il-kera kienet giet awmentata ghal Lm50 fix-xahar pagablli kull tlett xhur, u dan ghal perjodu ta' hmistax -il sena, u wara dan il-ftehim is-sid bdiet tgholli l-kera skont l-indici tal-gholi tal-hajja b'accettazzjoni taghha, b'mod illi f'Gunju 2019 il-kera pagabbli kienet ta' €191.30 fix-xahar. illi matul is-snin hija ghamlet diversi xogholijiet fil-fond, fosthom billi bidlet numru ta' twieqi, ikkonvertiet tieqa f'bieb, fly screens, tiswija fuq is-soqfa u t-tarag tal-bejt, tiswija fil-bieb tal-bejt, ghamlet il-membrane u bghajjdet il-fond kollu darbtejn. Prova dwar it-titolu tal-atturi Il-Qorti taghraf illi f'kawzi ta' dan it-tip l-atturi m'humiex rikjesti illi jipproducu prova ta' Kif intqal minn din il-Qorti diversament presjeduta fis- sentenza fl-ismijiet Robert lles vs Avukat Generali et (PA Kost 07/02/2017): "Illi biex wiehed ikun f`qaghda li juri li garrab ksur tal-jedd fundamentali tieghu taht l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni m`ghandux ghalfejn jipprova titolu assolut u lanqas wiehed originali bhallikieku l-azzjoni dwar ksur ta` jedd fundamentali kienet wahda ta` rivendika (Ian Peter Dawson et vs Avukat Generali et, Kost 27.3.2015). Huwa bizzejjed, ghall-finijiet ta` dak l-artikolu, li wiehed juri li ghandu jedd fil-haga li tkun li bih jista` jieqaf ghall-pretensjonijiet ta` haddiehor. Imbaghad, ghall-finijiet tal-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, huwa bizzejjed li l-persuna turi li kellha l-pussess tal-haga li tkun." Minn ezami tal-provi prezentati mill-atturi fil-mori tal-kawza il-Qorti tqis illi l-atturi taghhom ghall-finijiet ta' din il-kawza. Senjatament mill-atti jirrizulta illi l-atturi akkwistaw il-fond in kwistjoni mill-eredita tal- genituri taghhom Emmanuele Padovani Ginies, li miet fit-28 ta' Lulju 1989 u Caterina sive Kitty Padovani Ginies li mietet fit-30 ta' April 1974, u dan skont it-testment unica carta datat 31 ta' Il-Qorti hija ghaldaqstant sodisfatta illi l-atturi resqu prova tat-titolu taghhom ghall- finijiet ta' dawn il-proceduri. L-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni L-Avukat tal-Istat ecceppixxa illi l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni m'huwiex applikabbli ghal kawza odjerna peress illi jitratta biss kazijiet ta' tehid forzuz. L-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni jipprovdi li: (1) Ebda proprjeta ta' kull xorta li tkun ma ghandu jittiehed pussess taghha b'mod obbligatorju, u ebda interess fi jew dritt fuq proprjeta ta' kull xorta li jigi miksub b'mod obbligatorju, hlief meta hemm tkun ma ghandu dispozizzjoni ta' ligi applikabbli ghal dak it-tehid ta' pussess jew akkwist: (a) ghall-hlas ta' kumpens xieraq; Illi ghalkemm huwa minnu li filfatt din kienet il-posizzjoni tal-Qrati Maltin ghal diversi snin. jirrizulta minn studju tal-gurisprudenza li din il-posizzjoni inbidlet, u f'dan is-sens Awtorita tad-Djar et deciza minn din il-Qorti diversament presjeduta fis-6 ta' Ottubru 2016, u kkonfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fit-28 ta' April 2017 fejn intqal illi: "L-Avukat Generali jikkontendi illi l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ma japplikax ghaliex b'ordni ta' rekwizizzjoni ma hemmx tehid izda biss kuntroll ta' uzu. Din kienet l-interpretazzjoni li kienet tinghata sa xi zmien ilu izda ricentement il-Qorti Kostituzzjonali wessghet il-portata ta' dan l-artikolu li qieset li kull kontroll ta' uzu, intiz b'tali mod biex jippriva b'mod sostanzjali lis-sid milli jaghmel uzu kif jixtieq mill-proprjeta tieghu allura dan jekwivali ghal tehid ta' 'interess' f'dik il-proprjeta u jaqa' fil-protezzjoni moghtija mill-Kostituzzjoni. Bl-istess mod, kif inghad minn din il-Qorti fis-sentenza fl-ismijiet Catherine Van Zyl "Illi mid-dicitura tas-subinciz (1) tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni johrog car li din id-disposizzjoni tal-ligi hi mahsuba li tinghata interpretazzjoni wiesgha permezz tat-terminu "interess" li certament jolqtu l-kaz in ezami. L-Artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni jipproteggi kull interess fil-proprjeta u ghalhekk l- Artikolu ma jinkisirx biss bit-tehid tal-proprjeta izda wkoll meta jitnaqqar interess fiha. Huwa veru li fil-kaz odjern mhemmx t-tehid tal-proprjeta tar-rikorrenti, izda l- limitazzjoni tat-tgawdija taghha, principalment permezz tal-kontroll ta' kera u ta' uzu ghal zmien indefinit, tista' ssarraf f'kisba minghajr kumpens tal-interess tas-sid f'dik il- proprjeta u ta' dritt fuqha ghall-fini ta' introjtu xieraq jew ta' uzu (Estelle Debono Caruana et Ferrando Cutajar-kawza odjerna, ghalkemm ma hemm ta' proprjeta, b'operazzjoni tad-disposizzjonijiet relattivi tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta, it- tgawdija ta' din il-proprjeta da parti tal-atturi giet serjament limitata minhabba l- kontroll tal-kera u uzu ghal zmien indefinit mill-konvenuta Monica Vella Aloisio Olivier Seddon Emsting, ma' liema l-atturi gew sfurzati jidhlu f'relazzjoni ta' rilokazzjoni perpetwa sfurzata minhabba l-effetti tal-Att XXIII tal-1979 a kuntrarju tal-ftehim illi l-genituri taghhom kellhom mal-konvenuta skont liema il-kirja kienet wahda ghal terminu limitat li setghat tiggedded biss bil-kunsens taz-zewg partijiet, u dan oltre l-fatt illi anke l- 11 kera percepibbli mill-atturi qua sidien giet ukoll limitata u kontrollata permezz tal-ligi. Kif jidher mill-gurisprudenza hawn fuq citata, huwa car illi din il-limitazzjoni sostanzjali fit-tgawdija tal-proprjeta tal-atturi taqa' entro il-garanziji moghtija mill- Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni. Ghalhekk din it-tielet eccezzjoni tal-Avukat tal-Istat hija nfondata fid-dritt u qed tigi Id-dritt tat-tgawdija tal-proprjeta L-artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropeja jiggarantixxi lil individwu t- tgawdija hielsa tal-possedimenti tieghu. Dan l-artikolu jipprovdi illi tal-possedimenti taghha. "Kull persuna naturali jew persuna morali ghandha dritt ghat-tgawdija pacifika ipprivat mill- possedimenti tieghu hlief fl-interess pubbliku u bla hsara tal-kundizzjonijiet provduti bil-ligi u bil-principji generali tal-ligi internazzjonali. Izda d-dispozizzjonijiet ta' qabel ma ghandhom bl-ebda mod inaqqsu d-dritt ta' Stat li jwettaq dawk il-ligijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-uzu ta' proprjeta skont l-interess generali jew biex jizgura l-hlas ta' taxxi jew kontribuzzjonijiet ohra jew pieni;" F'dan ir-rigward intqal fis-sentenza fl-ismijiet AIC Joseph Barbara et vs L- "...fejn si tratta minn ilmenti ta' vjolazzjoni ta' natura kontinwa tad-drittijiet ta' proprjeta` bhala rizultat tat-twettieq ta' ligijiet li jimponu arrangamenti lokatizji fuq is-sidien u li jipprovdu ghal ammont ta' kera allegatament inadegwat, gew ritenuti li jammontaw ghal mezz ta' kontroll mill-iStat fuq l-uzu tal- proprjeta` u, inkwantu tali, jaqghu sabiex jigu kkunsidrati taht it-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll. Interferenza bhal din trid tkun kompatibbli mal-principji ta' (i) legalita` (lawfulness), (ii) ghan legittimu fl- interess generali, u (iii) bilanc gust." Bl-istess mod, il-Qorti Ewropeja dwar id-Drittijiet tal-Bniedem irriteniet diversi drabi illi Fuq l-element tal-interess generali intqal minn din il-Qorti diversament presjeduta fis- sentenza fl-ismijiet Josephine Debono Caruana et vs L-Onorevoli Prim'Ministru et (PA, "Illi huwa stabilit li biex indhil fit-tgawdija tas-sid jkun gustifikat fl-interess generali, irid jintwera li hemm utilita' konkreta ghal dak l-indhil, u mhux semplici ipotesi ta' bzonn jew aspirazzjoni. Minbarra dan, l-interess generali jew pubbliku ghandu jibqa' jsehh ghaz-zmien kollu tal-indhil fit-tgawdija tal- gid tal-persuna."1 It-terminu interess pubbliku jew generali ghandu interpretazzjoni pjuttost ampja, u l- awtoritajiet responsabbli ghandhom dikrezzjoni wieghsa il-kuntest m'ghandhiex tigi mittiefsa mill-qrati sakemm ma jirrizultax li tkun irragonevoli.2 Detto dan, din is-diskrezzjoni m'hijiex wahda llimitata u l-ezercizzju taghha jrid dejjem ikun entro l-ezigenzi minimi mposti mill-Konvenzjoni.3 Illi r-regim legali mahluq permezz tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta diga gie skrutinizzat diversi drabi, u gie stabbilit illi din il-ligi ghandha ghan legittimu fl-interess generali.4 Din il-Qorti ma nghatat l-ebda raguni ghalfejn ghandha tiddipartixxi minn dawn id-decizjonijiet, illi jirriaffermaw li l-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta kien intiz sabiex jipprotegi inkwilini bhala parti minn qafas aktar wiesgha ta' protezzjoni tad- dritt ghal akkomodazzjoni ghal skopijiet socjali, li huwa ghan ikkonsidrat bhala wiehed legittimu u fl-interess generali, u ghaldaqstant qieghda taghmel dan ir- Illi pero, m'huwiex bizzejjed illi interferenza fid-dritt fundamentali sancit permezz tal- artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni tkun wahda legittima u fl-interess generali. Tali interferenza trid tkun ukoll necessarja f'socjeta demokratika, fis-sens illi ghandu jkun hemm bilanc gust bejn l-interess generali u l-protezzjoni tad-dritt fundamentali sancit permezz ta' dawn l-artikoli.5 1 Ara wkoll Francis Attard Parnis Camilleri Stivala vs Kummissarju tal-Artijiet (Kost, 10 Ottubru 2003). Fir-rigward tal-element tal-proprozjonalita, gie deciz illi sabiex interferenza fid-drittijiet sanciti permezz tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol ma tkunx tissarraf f'lezjoni tal-istess drittijiet, ghandu jirrizulta illi l-interferenza li dwarha jkun qed isir l-ilment tkun zammet Fuq dan il-punt, gie deciz illi "Hekk kif il-Gvern ghandu dritt jespropria art fl-interess pubbliku, basta joffri kumpens gust ghal dak it-tehid, hekk ukoll jekk, fl-interess nazzjonali, ihoss li jrid jintervjeni fl-uzu li jsir minn proprjeta` ta' terzi, irid jara li c-cittadin privat ma jigix ippregjudikat, u li jinghata kumpens xieraq ghall-uzu impost. L-aspett socjali ta' ligi trid tigi evalwata mill-Gvern, u sta ghall-Gvern jara li ligi, applikabbli ergo omnes, twassal ghal-konsegwenzi mixtieqa, pero`, fejn se jigu aggevolati klassi ta' persuni f'sitwazzjoni partikolari, il-Gvern irid jara Ii ma tbatix klassi ohra ta' cittadin, u hawn il-htiega ta' bilanc gust. Jinkombi fuq il-Gvern li johloq mekkanizmu li f'kull kaz iwassal ghal bilanc gust, u ghall-fini ta' dan il-kaz, din il-Qorti tara li l-Gvern ma pprovdix ghas- sitwazzjoni fejn il-kumpens ikun baxx wisq..."7 Illi l-Qorti taghmel ukoll referenza ghal dak deciz fis-sentenza fl-ismijiet Raymond il- proporzjonalita ta' dan ir-regim legali gie ezaminata in vista tal-istorja ta' dan l-att: fis-sehh id-dispozizzjonijiet u li, qabel ma ddahhlu id- "Illi dispozizzjonijiet tal-artikolu 5 tal-Kap. 158 (bis-sahha tal-ATT XXIII tal-1979), fil-ligi kien diga' ilu s-snin li ddahhlu dispozizzjonijiet li jharsu lill-kerrejja ta' postijiet urbani. Kemm hu hekk, id-dispozizzjonijiet tal-Kap. 158 kienu l-kelma jirrapprezentaw eccezzjoni ghal dawk "dekontrollat" kienet tirreferi sewwasew ghat-tnehhija ta' certi fondi "godda" mill-morsa tad-dispozizzjonijiet tal-ligijiet il-qodma, jekk ikunu mharsa certi kundizzjonijiet hemm preskritti. Dan ifisser li l-Kap. 158, sal-1979, kien eccezzjoni ghar-regola ta' x'jigri minn post urban mikri meta tintemm il-kirja miftehma. Mela, meta ddahhlu fis-sehh id-dispozizzjonijiet tal-ligi bl-Att XXIII tal-1979, il-legislatur kien qieghed jerga' johloq eccezzjoni fl-eccezzjoni u jikkontrolla x'setghat kien ikollu s-sid ta' post iddekontrollat fl-eghluq ta' kirja (jew ta' koncessjoni enfitewtika) u x'jeddijiet kien ikollu l-kerrej tal-istess post. li ghandha Il-Qorti quddiemha tal- proporzjonalità – ghaliex biha johroġ ċar li d-dispożizzjonijiet tal-Att XXIII tal- 1979 kienu ndhil leġislattiv meta fl-ordinament guridiku Malti kienu jezistu il-preċizazzjoni hija mehtiega llum – b'mod partikolari jirrigwarda l-kriterju fil-kaz diġà ligijiet ohrajn li jipprovdu ghall-harsien tal-akkomodazzjoni socjali kemm f'dak li jirrigwarda s-setghat tal-Istat li jiehu b'rekwiżizzjoni ġid immobbli privat biex jaghtih b'kiri lil min kien jehtiegu, u kif ukoll f'dak li jirrigwarda l-kiri ta' postijiet qodma f'dak li jirrigwarda r-relazzjonijiet u d-drittijiet privati bejn sidien u kerrejja." teoretiku biss, izda trid tigi determinata f'kull kaz skont ir-rizultanzi fattwali tieghu. Qorti taghraf illi b'applikazzjoni tad-disposizzjonijiet relattivi tal-Kapitolu 158 tal- Ligijiet ta' Malta qabel l-emendi tal-2018, il-konvenuta Borg Olivier Seddon Emsting kienet tgawdi minn dritt ta' rilokazzjoni li kien jaghmilha ferm difficli, jekk mhux kwazi impossibli li l-atturi jkunu jistghu jiehdu lura l-proprjeta taghhom, u ghalhekk dan ir- regim legali kien johloq incertezza kbira fir-rigward ta' meta l-atturi setghu jergu jigu rripristinati fit-tgawdija tal-proprjeta taghhom. Dan ikkonsidrat illi skont l-artikolu 5 tal- Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta, is-sid ma setax jirrifjuta li jgedded il-kera u lanqas li jimponi kondizzjonijiet ta' kera godda, hlief f'cirkostanzi limitati espressament indikati fl-istess artikolu u bl-awtorizazzjoni tal-Bord Li Jirregola l-Kera. Barra minn hekk, dan ir-regim legali kien dahal fis-sehh xi snin wara illi l-awturi tal-atturi kienu diga dahlu fi ftehim ta' kera mal-konvenuta izda din il-ligi kienet tapplika b'mod retroattiv, u ghalhekk l-awturi tal-atturi ma kellhom l-ebda mod li jipprevedu x'kienu ser ikunu r- riperkussjonijiet tal-koncessjoni immedjatament japplikaw b'mod awtomatiku u minghajr il-kunsens tal-awturi tal-atturi qua proprjetarji tal-fond in kwistjoni. Il-Qorti tirrileva illi ghalkemm huwa minnu illi l-partijiet kienu waslu fi ftehim rigward awment fil-kera dovuta mill-konvenuta fl-1996 dan ma jwassalx ghal konkluzjoni li l- konvenuta baqghat tirrisjedi fil-fond in kwistjoni in virtu ta' ftehim liberament kontrattat bejn il-partijiet u mhux in virtu tal-ligi. Dak iz-zmien l-awturi ma kellhom l-ebda jedd illi ma jgeddux il-lokazzjoni tal-fond in kwistjoni, filwaqt illi l-konvenuta kellha l-jedd illi tirrifjuta l-awment fil-kera u tezigi illi l-atturi jottjenu l-awtorizazzjoni tal-Bord li Jirregola l-Kera sabiex ikun hemm awment fil-kera, u dan f'ammont determinat mill- Ghalhekk huwa car illi fil-verita il-ftehim li ntlahaq bejn l-atturi u l- teccepixxi l-konvenuta. Rigward imbaghad l-eccezzjoni tal-konvenuta illi dan ir-rikors huwa prematur ghaliex l-atturi jridu l-ewwel jipprovaw jitolbu awment fil-kera skont il- procedura stabbilita fil-ligi, il-Qorti tosserva illi permezz ta' din il-kawza l-atturi m'humiex qed jilmentaw dwar is-sitwazzjoni kurrenti taghhom hekk kif regolata bil- ligijiet vigenti, izda dwar is-sitwazzjoni li kienu jinsabu fiha qabel id-dhul fis-sehh tal- Att XXVIII tal-2018, hekk kif jirrizulta espressament mill-premessa numru xxiv tar- Ghalhekk din l-eccezzjoni hija manifestament infondata stante illi l-proceduri li l-atturi jistghu jintavolaw quddiem il-Bord Li Jirregola l-Kera ma jistghax jakkordaw kera gdida b'effett retroattiv jew b'xi mod joffru rimedju ghall- ilment tal-atturi. Bhala prova dwar il-valur lokatizju fuq is-suq liberu tal-fond in kwistjoni, il-Qorti ghandha quddiemha r-relazzjoni tal-Perit Tekniku mahtur mill-Qorti, li ma gietx kontradetta mill-partijiet. Il-Qorti sejra ghalhekk tghaddi sabiex tikkompara l-valur lokatizju tal-fond in kwistjoni fuq is-suq liberu skont kif stmat mill-Perit Tekniku mal- kera approssimattiva li kienet attwalment tigi ippercepita mill-atturi skont il-ligi: Valur lokatizzju Min dan l-ezercizzju komparattiv jirrizulta manifestament illi ghalkemm inizjalment ma kienx hemm sproporzjon ezagerata bejn il-kera mhallsa mill-konvenuta u dik percepibbli fuq is-suq liberu, aktar ma beda jghaddi z-zmien aktar bdiet tikber id- diskrepanza bejn il-kera percepibbli mill-atturi u dik attwalment percepita minnhom, u dan b'effett tal-ligi li kienet tillimita serjament id-dritt tal-atturi illi jiftehmu fuq zieda fil- kera mal-konvenuta. Ghalhekk minn cirka s-sena 2004 il-quddiem zviluppat sproporzjon bejn il-valur lokatizzju tal-proprjeta fuq is-suq liberu, u l-kera li l-atturi kienu jippercepixxu, li fil-maggior parti taz-zmien bejn l-2004 u l-2018 kienet tirraprezenta biss bejn 15% - 20% tal-valur lokatizju tal-proprjeta. Ghalkemm huwa minnu li fejn si tratta ta' mizuri legittimi mehuda mill-Istat fl-interess generali, u partikolarment fil-qasam tal-akkomodazzjoni socjali, il-kumpens percepit mis-sid 8 Skont ix-xhieda mhux kontradetta tal-konvenuta, hija kienet dahlet fi ftehim ta' kera ma' missier l-atturi fl-1 ta' Mejju 1975 ghal hmistax -il sena. Ghalhekk din il-kirja kienet effettivament skadiet fl-1 ta' Mejju 1990, u ghalhekk iz-zmien relevanti jibda minn din id-data u mhux mill-1 ta' Settembru 1984 kif premess mill-atturi. mhux necessarjament ikun ekwivalenti ghall-kera percepibbli minnu fuq is-suq liberu, il-Qorti tqis li f'dan il-kaz, tirrizulta sproporzjon bejn l-ghan tal-mizura u d-drittijiet kostituzzjonali u konvenzjonali tal-atturi li kienet qed twassal biex l-atturi igorru piz eccessiv peress illi ma kinux qed jircievu kumpens xieraq ghall-kontroll t'uzu tal- proprjeta taghhom illi kienu qed jissubixxu. Mehud dan kollu in konsiderazzjoni, hija ghalhekk il-fehma tal-Qorti li jirrizulta illi l- tal-proporzjonalita ma kienx qieghed jinzamm il-kaz, u konsegwentement huwa minnu fid-dritt u fil-fatt l-ilment tal-atturi li sofrew lezjoni tad- dritt fundamentali taghhom kif sancit permezz tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l- Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropeja minhabba l-applikazzjoni tal- artikolu 5 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII tal-1979 u bid- disposizzjonijiet tal-Att X tal-2009. Fid-dawl ta' dan ukoll il-Qorti tqis illi hija nfondata l-eccezzjoni tal-Avukat tal-Istat li fic-cirkostanzi ta' dan il-kaz dikjarazzjoni ta' ksur hija sufficjenti, ghaliex in vista tal-isproporzjon sostanzjali u manifesta ikkonstata minn din il-Qorti huwa zgur li dikjarazzjoni ta' ksur m'hijiex bizzejjed, u li l-atturi ghandhom jircievu kumpens pekunarju u non-pekunarju ghal-lezjoni sofferta minnhom. Likwidazzjoni ta' Kumpens Il-Qorti tibda billi taghmel referenza ghal dak deciz fis-sentenza fl-ismijiet Herbert "...l-kumpens misthoqq lill-persuna wara li jkun instab li din garrbet ksur ta` xi jedd fundamentali taghha ma huwiex l-istess bhal-likwidazzjoni u hlas ta` danni civili mgarrba. Huma minnu li Qorti Kostituzzjonali tista' taghti bhala rimedju kemm danni pekunarji kif ukoll danni non-pekunarji, izda din il-Qorti tissenjala li l-kumpens pekunjarju li jinghata f'proceduri bhal dawn ma ghandux ikun ekwivalenti ghal danni civili ai termini tal-Artikolu 1031 et seq. tal-Kodici Civili. Id-danni pretizi huma marbuta mat-talba ghal dikjarazzjoni ta' lezjoni ta' dritt fundamentali u mal-iskop socjali u l-interess generali tal- ligi." Fir-rigward tal-kumpens li ghandu jigi llikwidat favur individwu li jkun sofra ksur tad- drittijiet fundamentali tieghu, gie deciz illi Il-Qorti taghraf illi skont l-insenjament tal-Qorti Ewropeja Mir-relazzjoni tal-Perit Tekniku jirrizulta li s-somma global ta' kera percepibbli mill- atturi a bazi tal-valur lokatizju fuq is-suq liberu bejn l-1 ta' Mejju 1990 u d-dhul fis- sehh tal-Att XXVII tal-2018 kienet tkun ta' cirka €93,380. Il-Qorti qed tiehu in konsiderazzjoni s-segwenti fatturi fil-likwidazzjoni tal-quantum tal- kumpens dovut lir-rikorrenti ghall-lezjoni tad-dritt fundamentali soffert minnhom: -Ma jirrizultax illi l-konvenuta ma kinitx f'posizzjoni li thallas kera xierqa; -L-isproporzjon fid-differenza bejn il-kera percepita u dik li setghet tkun percepita fis- suq hieles li kieku ma kinitx kontrollata bil-ligi; -Il-fatti illi l-isproporzjon fil-kera msemmija bdiet tizviluppa cirka fis-sena 2004; -Iz-zmien li damu l-atturi u l-awturi taghhom ibatu minn dan in-nuqqas ta` proporzjonalita; -L-inerzja tal-Istat meta baqa` passiv ghal tul irragjonevoli ta` zmien sabiex jipprova jirrimedja ghas-sitwazzjoni b`legislazzjoni ad hoc; -Il-kera mhallsa mill-inkwilini, li ghandha titnaqqas mill-ammont dovut; -Il-miljoramenti fil-fond maghmula mill-konvenuta. Ikkonsidrat dan kollu, il-Qorti tqis illi l-kumpens pekunarju li ghandu jkun dovut lill- atturi huwa fl-ammont ta' ghoxrin elf ewro (€20,000). Il-Qorti qed tillikwida favur l- atturi wkoll is-somma ta' hamest elef ewro (€5,000) bhala danni non-pekunarji. Ghalhekk is-somma globali li ghandha tithallas lill-atturi bhala kumpens ghad-danni pekunarji u non-pekunarji hija fl-ammont ta' hamsa u ghoxrin elf ewro (€25,000). Ghal dawn il-motivi l-Qorti tiddeciedi billi filwaqt li tichad l-eccezzjonijiet kollha tal- Tiddeciedi u tiddikjara illi, limitatament b'effett sad-data tad-dhul fis-sehh tal-Att XXVII tal-2018, bl-operazzjoni tal-artikolu 5 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII tal-1979, bid-disposizzjonijiet tal-Att XX tal-2009 u bl- operazzjonijiet tal-ligijiet vigenti dak iz-zmien, kien qieghed jinghata dritt ta' rilokazzjoni lill-konvenuta Monica Vella Aloisio Olivier Seddon Emsting ghall-fond mertu ta' dawn il- proceduri u jirrenduha impossibli lill-atturi li jirriprendu l-pussess tal-proprjeta taghhom minkejja ftehim epress, u dan bi vjolazzjoni tad-drittijiet fondamentali taghhom kif sanciti fl-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja; danni sofferti mill-atturi; Tiddikjara u tiddeciedi li l-Avukat tal-Istat huwa responsabbli ghall-kumpens tad- Tillikwida l-kumpens u danni sofferti mill-atturi fl-ammont globali ta' hamsa u ghoxrin elf ewro (€25,000) li jirraprezentaw in kwantu ghal ghoxrin elf ewro (€20,000) danni pekunarji u in kwantu ghal hamest elef ewro (€5,000) danni non-pekunarji; Tikkundanna lill-Avukat tal-Istat ihallas lill-atturi is-somma hekk likwidata ta' hamsa u ghoxrin elf ewro (€25,000), b'imghax dekoribbli mid-data ta' din is-sentenza sad-data Spejjez, inkluz dawk tal-konvenuta Monica Vella Aloisio Olivier Seddon Emsting, jithallsu kollha mill-Avukat tal-Istat.