Seduta ta' nhar il-Gimgha 29 ta' Novembru 2019 Peter Paul Doublet Meagher, Josef Doublet Meagher, Mark Lorry Doublet Meagher u Peter Paul Falzon Farrugia v. Il-Kummissarju tal-Pulizija; Direttur Generali Qrati u Tribunali Ghawdex; Direttur Generali Qrati u Tribunali; u l-Avukat Generali Dan huwa appell maghmul minn Peter Paul Doublet Meagher, Josef Doublet Meagher, Mark Lorry Doublet Meagher u Peter Paul Falzon Farrugia [ir-rikorrenti], mis-sentenza moghtija fid- 29 ta' Jannar, 2019, [is-sentenza appellata], mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fil-kompetenza kostituzzjonali taghha [l-ewwel Qorti], li permezz taghha dik il-Qorti cahdet it-talbiet taghhom ghall-waqfien tal-proceduri kriminali penedenti fil-konfront taghhom bl-ispejjez kontrihom, stante li l-proceduri Wara kwerela1 pprezentata mill-genituri tal-minuri Lorna Marie Dempsey [il-minuri], ir-rikorrenti tressqu quddiem il-Qorti tal-Magistrati fit- 18 ta' Settembru 20082 fejn gew akkuzati b'numru ta' reati ta' natura sesswali kommessi fil-konfront tal-istess minuri allegatament kommessi fis-snin 2007 u 2008. Sussegwentement il-Qorti tal-Magistrati inkarigat lill-espert Martin Lovegrove sabiex jirrelata dwar it-telefonati u l-messaggi li ntbaghtu min-numru tal-mobile 18090060 jew li gew ricevuti peress li irrizulta fl-investigazzjoni maghmula mill-Pulizija li l-minuri kienet qalet li hi kienet tircievi telefonati fuq dan in-numru. quddiem il-Qorti tal-Magistrati fid-9 ta' Ottubru 20083, il-minuri qalet ghall- ewwel darba li hi kienet bidlet dan in-numru ghan-numru 79981974 peress li r-rikorrenti kienu baqghu jcemplulha fuqu. Fis-16 ta' Frar, 20094, ir-rikorrenti Josef Doublet Meagher u Peter Paul Doublet Meagher ghamlu talba lill-Qorti tal- Magistrati permezz ta' rikors sabiex l-espert jigi ordnat jirrelata wkoll dwar telefonati u messaggi minn u ghal dan in-numru. Fis-seduta tat-23 ta' Lulju 20095, il-Qorti tal-Magistrati laqghet it-talba taghhom u ordnat lill- espert Martin Lovegrove sabiex ihejji call profile ta' dan in-numru ghall- perjodu li jibda mill-1 ta' Jannar 2008, u jispicca fis-16 ta' Frar, 2009. dan ma kienx possibbli li jsir peress li kif stqarret il-minuri dak il-mobile kien tkisser u ghalhekk remietu6. Min-naha tieghu l-espert Martin Lovegrove kien informa lill-Qorti li kien ilu 'l fuq minn sena u nofs ma jithallas ghas- servizzi tieghu bhala espert inkarigat mill-qrati Ghawdxin u ghalhekk ma kienx ser jespleta l-inkarigi tieghu sakemm isir il-hlas7. ikkonferma fix-xhieda tieghu quddiem l-ewwel Qorti fis-seduta tal-15 ta' Marzu, 2016, li t-terminu indikat mill-Qorti tal-Magistrati kien ghal perjodu wara li kien ghalaq il-perjodu ta' sena li matulu service providers huma obbligati li jzommu d-data8 u ghalhekk l-informazzjoni fuq l-ahhar numru Illi r-rikorrenti fethu dawn il-proceduri, fejn filwaqt li qeghdin jippretendu li gie miksur id-dritt fondamentali taghhom tal-prezunzjoni ta' innocenza u li wkoll id-dritt fondamentali taghhom li jressqu provi in difiza taghhom, liema drittijiet hua sanciti permezz tas-subartikolu 39[5] u tal- 39[6][d] tal-Kostituzzjoni ta' Malta [il-Kostituzzjoni] u permezz tal- 6[3][d] tal-Konvenzjoni Ewropea ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal- Qorti sabiex: Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali [il-Konvenzjoni], talbu lill-ewwel "Tordna l-waqfien komplet tal-proceduri "Fil-konfront tal-esponenti Peter Paul Doublet Meagher fir-rigward tal- "Fil-konfront tal-esponenti Josef Doublet Meagher fir-rigward tal-ewwel "… joghgobha taghmel jew taghti dawk l-ordnijiet u tohrog dawk l-atti u taghti dawk id-direttivi kollha illi tqis xierqa, ....… fosthom illi: 1. a. ewwel, ir-raba u l-hames akkuza dedotti kontra tieghu; b. u t-tielet akkuza dedotti kontra tieghu; 2. "Tordna lill-Qorti tal-Magistrati [Ghawdex] bhala Qorti Istruttorja, li fl-eventwalita` li tinsab htija fil-konfront tal-esponenti jew min minnhom fir-rigward tal-akkuzi l-ohra, tqis li jezistu cirkustanzi li jimmitigaw il-htija taghhom, u tiehu dawn ic- cirkustanzi inkunsiderazzjoni meta hija tigi biex tapplika l-piena kontra taghhom; 3. "Taghti dawk id-direttivi l-ohra li din l-istess Qorti jidhrilha xierqa u necessarji sabiex tigi zgurata l-amministrazzjoni korretta tal-gustizzja; 4. "Anki f'kaz li ghal xi raguni kwalsiasi,ma jintlaqghux jew ma jkunux jistghu jintlaqghu l-ewwel zewg talbiet tal-esponenti, tordna l-hlas favur l-esponenti tal-ammont li jigi ffissat minn din l-Onorabbli Qorti bhala kumpens gust u xieraq ghall-pregudizzju li huma sofrew perkonsegwenza tas-suespost. "Bl-Ispejjez". Fir-risposta tieghu, id-Direttur Generali Qrati u Tribunali [Malta] eccepixxa principalment li hu ma kienx il-legittimu kontradittur. L-intimati l-Kummissarju tal-Pulizija u l-Avukat Generali wiegbu b'mod generali li l-allegazzjonijiet u l-pretensjonijiet kollha tar-rikorrenti kienu qeghdin jigu respinti minnhom bhala infondati fil-fatt u fid-dritt, filwaqt li ssottomettew li bl-ebda mod ma seta' jinghad li l-agir tal- prosekuzzjoni seta' ppregudika d-drittijiet tar-rikorrenti meta sahansitra huma kellhom rimedji ordinarji ohra ghad-dispozizzjoni taghhom. Id-Direttur Generali tal-Qrati u Tribunali [Ghawdex] ukoll irrisponda ghat-talbiet tar-rikorrenti, izda dan limitatament dwar l-allegazjoni li hu kien naqas milli jhallas lill-espert inkarigat mill-Qorti tal-Magistrati [Ghawdex] bhala Qorti Istruttorja [il-Qorti tal-Magistrati]. Jissottometti li l- mill-Qorti tal-Magistrati u d-dewmien fil-hlas tad-dritt dovut lilu minghandu kien ta' ftit xhur minhabba nuqqas ta' finanzi temporanja. segwenti osservazzjonijiet: L-ewwel Qorti waslet ghad-decizjoni taghha wara li ghamlet is- "Ikkunsidrat illi permezz ta' dawn il-proċeduri, ir-rikorrenti qegħdin jitolbu lill-Qorti ssib illi ġie leż id-dritt tagħhom għal smigħ xieraq, bi ksur tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea. Il-lanjanza tagħhom hija bbażata fuq allegat ksur tal-artikolu 346 tal- Kodiċi Kriminali minħabba li ma nġabarx wieħed mill-mobile phones tal- allegata vittma, dewmien tal-Qorti Istruttorja sabiex tiddekrata ir-rikors tagħhom u n-nuqqas tad-Direttur Ġenerali Qrati u Tribunali (Għawdex) milli jħallas id-drittijiet dovuti lill-espert Dr Martin Lovegrove li wassal sabiex l-espert dam ma wettaq l-inkarigu tiegħu b'dan illi, skont huma, ġew ippreġudikati d-drittijiet tagħhom. "Mill-atti jirriżulta li r-rikorrenti tressqu quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) bħala Qorti Istruttorja fit-18 ta' Settembru 2008, akkużati b'diversi reati inkluż stupru u abbuż sesswali fuq persuna taħt l-età. Il- kumpilazzjoni tal-provi għadha pendenti. "Fuq talba tad-difiża, fl-udjenza tat-23 ta' Settembru 2008 il-Qorti Istruttorja ordnat illi jiġi inġunt rappreżentant tas-soċjetà Go Mobile sabiex jixhed u jagħti call profile tal-linja tal-mobile bin-numru 18090060, u ċioè dik tal-allegata vittma, b'lura minn Jannar tal-2007. Fl-udjenza tat-2 ta' Diċembru 2008, il-Qorti Istruttorja nnominat lil Dr. Martin Lovegrove sabiex iħejji call profile tan-numru 18090060 b'lura minn Jannar tal-2007. "L-ewwel darba li l-prosekuzzjoni u d-difiża saru jafu bil-linja tal-mobile bin-numru 44060354 kien fid-9 ta' Ottubru 2008 meta l-allegata vittma xehdet illi hija kienet bidlet il-linja tal-mobile minħabba r-rikorrenti. Dakinhar, id-difiża ma għamlet l-ebda talba lill-Qorti Istruttorja fir- rigward ta' din il-linja. "Permezz ta' rikors preżentat nhar is-16 ta' Frar 2009, ir-rikorrenti Peter Paul Doublet Meagher u Josef Doublet Meagher għamlu talba lill-Qorti Istruttorja sabiex l-espert nominat minnha jirrelata wkoll dwar il-linja tal-mobile bin-numru 79981974 stante li fl-udjenza preċedenti ma kienx ġie verbalizzat li l- inkarigu tal-espert nominat mill-Qorti għandu jkopri dan in-numru wkoll. "It-talba tar-rikorrenti ġiet milqugħa mill-Qorti Istruttorja fl-udjenza tat-23 ta' Lulju 2009. L-espert Dr. Martin Lovegrove reġa ġie nominat sabiex iħejji call profile kemm tal-linja 79001494 kif ukoll tal-linja 79981974. Fl- istess udjenza, l-Uffiċjal Prosekutur ġiet ordnata televa mill-pussess tal- allegata vittma l-mobile phones li kienet tagħmel użu minnhom bejn l-1 ta' Jannar 2008 u s-16 ta' Frar 2009 u tgħaddihom lill-espert tal-Qorti. Fl-udjenza tat-3 ta' Settembru 2009, l-Uffiċjal Prosekutur infurmat lill- Qorti Istruttorja li meta marret sabiex televa mill-pussess tal-allegata vittma l-mobile phones indikati fil-verbal tat-23 ta' Lulju 2009, hija kienet ġiet infurmata minn omm l-allegata vittma li dawn kienu ntremew għaliex kienu mkissrin. "Peress illi l-espert nominat mill-Qorti ma kienx qiegħed jitħallas tal- inkarigi mogħtija lilu mill-Qrati t'Għawdex, fl-udjenza tas-7 ta' Frar 2013 huwa kien informa lill-Qorti Istruttorja li ma setax jespleta l-inkarigu mogħti lilu f'dawk il-proċeduri sakemm ma jerġax jibda jitħallas tax- xogħol illi kien qiegħed jagħmel. "Fl-udjenza tat-2 ta' Mejju 2013 ġie verbalizzat illi sa dakinhar l-espert kien għadu ma tħallasx u allura kien għadu mhux f'posizzjoni jespleta l-inkarigu mogħti lilu f'dawk il-proċeduri. mogħti lilu mill-Qorti Istruttorja meta ġiet riżolta l-kwistjoni dwar il- pagamenti dovuti lilu. Ir-rapport tiegħu huwa datat 4 ta' Diċembru 2013. Madanakollu, f'dan ir-rapport ma saret l-ebda riferenza għall-mobile "L-espert Dr. Martin Lovegrove xehed quddiem din il-Qorti fejn spjega li t- talba tad-difiża fir-rigward tal-mobile phones tal-allegata vittma kienet saret fuori termine fis-sens illi s-service providers huma obbligati jżommu d-data tal-mobile phones sa sena u t-talba tar-rikorrenti kienet saret wara li kien għadda sena mill-perjodu rilevanti għall-proċeduri. Jispega wkoll illi sabiex jespleta l-inkarigu mogħti lilu, huwa jkollu bżonn il-mobile phone in kwistjoni. Jirriżulta għalhekk illi l-espert ma seta' qatt jespleta l-inkarigu mogħti sabiex iħejji call profile tal-linja tal-mobile 79981974 għall-perjodu mitlub għaliex il-mobile phone li kien jintuża mill-vittma fil-perjodu mertu tal-każ ma kienx instab u kienet laħqet għaddiet sena bejn il-perjodu rilevanti u meta l-espert kien qiegħed jespeta l-inkarigu u allura s-service providers kienu laħqu ħassru l- informazzjoni. "Skont ir-rikorrenti, minħabba dan kollu huma ma setgħux jottjenu informazzjoni li kienet indispensabbli għad-difiża tagħhom u li għalhekk, ġie leż id-dritt fundamentali tagħhom għal smigħ xieraq. Minkejja li fir- rikors promotur tagħhom ir-rikorrenti jgħidu huma ġarrbu ksur tad- drittijiet tagħhom kif sanċiti permezz tal-artikoli 39(5) u 39(6)(d) tal- Kostituzzjoni u fis- sottomissjonijiet tagħhom jagħmlu riferenza biss għall-ksur tal-prinċipju tal-equality of arms li huwa inkorporat fl-artikolu 39(1) tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni. "Id-disposizzjonijiet rilevanti tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni jipprovdu illi: tal-Konvenzjoni Ewropea, "(1) Kull meta xi ħadd ikun akkużat b'reat kriminali huwa għandu, kemm- il darba l-akkuża ma tiġix irtirata, jiġi mogħti smigħ xieraq għeluq żmien raġonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali mwaqqfa b'liġi. .… "(5) Kull min jiġi akkużat b'reat kriminali għandu jiġi meqjus li jkun innoċenti sakemm jiġi pruvat jew ikun wieġeb li huwa ħati: "Iżda ebda ħaġa li hemm fi jew magħmula skont l-awtorità ta' xi liġi ma titqies li tkun inkonsistenti ma' jew bi ksur ta' dan is-subartikolu safejn dik il-liġi timponi fuq xi persuna akkużata kif intqal qabel il-piż tal-prova ta' fatti partikolari. "(6) Kull min ikun akkużat b'reat kriminali - "għandu jiġi mogħti faċilitajiet biex jeżamina personalment jew (d) permezz tiegħu x-xhieda msejħa mill- prosekuzzjoni quddiem kull qorti u li jikseb l-attendenza ta' xhieda suġġett għall-ħlas tal-ispejjeż raġonevoli tagħhom, u jagħmel l-eżami tax-xhieda il-qorti bl-istess li kondizzjonijiet bħal dawk jgħoddu għal xhieda msejħa mill- prosekuzzjoni;" jixhdu għalih quddiem tar-rappreżentant "L-artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea jipprovdi li: "Fid-determinazzjoni tad-drittijiet ċivili u tal-obbligi tiegħu jew ta' xi akkuza kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa ntitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi zmien ragonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'ligi. Is-sentenza għandha tingħata pubblikament izda l-istampa u l-pubbliku jistgħu jiġu eskluzi mill-proċeduri kollha jew minn parti minnhom fl-interess tal-morali, tal-ordni pubbliku jew tas- sigurtà nazzjonali f'socjetà demokratika, meta l-interessi tal-minuri jew il-protezzjoni tal-ħajja privata tal-partijiet hekk teħtieg, jew safejn ikun rigorozament meħtieg fil-fehma tal-qorti f'cirkostanzi specjali meta l- pubblicità tista' tippregudika l-interessi tal-gustizzja." "Ir-rikorrenti qegħdin jinvokaw ukoll l-artikolu 6(3)(d) tal-Konvenzjoni Ewropea li jipprovdi illi: "Kull min ikun akkuzat b'reat kriminali għandu d-drittijiet minimi li gejjin: (d) li jezamina jew li jara li jigu ezaminati xhieda kontra tiegħu u li jottjeni l-attendenza u l-ezami ta' xhieda favur tiegħu taħt l-istess kundizzjonijiet bħax-xhieda kontra tiegħu;" "Ir-rikorrenti ma spjegawx kif allegatament ġie leż id-dritt tagħhom li jkunu meqjusa innoċenti u li jeżaminaw x-xhieda. Fil-fatt, jidher li l- lanjanza tagħhom hija bażata biss fuq allegat ksur tal-prinċipju tal- equality of arms. Dwar dan il-prinċipju, intqal hekk mill-Qorti Ewropea fil-każ ta' A.B. v Slovakia tal-4 ta' Marzu 2003: "Madanakollu, huwa prinċipju assodat kemm fil-ġurisprudenza tal-Qrati tagħna, kif ukoll dik tal-Qorti Ewropea li sabiex jiġi determinat jekk ir- rikorrenti ġarrbux ksur tad-dritt tagħhom għal smigħ xieraq, din il-Qorti trid tqis il-proċess fl-intier tiegħu u għalhekk, fejn il-proċess kriminali għadu għaddej, bħal fil-każ tallum, it-talba tar-rikorrenti sabiex il-Qorti ssib ksur tad-drittijiet tagħhom, hija intempestiva. "Kif proprju qalet il-Qorti Kriminali fil-każ The Republic of Malta vs Anna- Maria Beatrice Mifsud Grech, deċiża fil-5 ta' Diċembru 2013: Fil-każ ta' Anthony Gialanze’ et vs Il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali et tas-16 ta' Ottubru 2002, il-Qorti Kostituzzjonali osservat li: "huwa risaput minn studju tal-gurisprudenza in materja, li biex tigi deciza il-kwistjoni jekk inghatax smiegh xieraq jew le, skond l-artikoli jistax, u ma ghandux, Kostituzzjonali citati qabel, wiehed ma semplicement jiffoka fuq xi parti biss tal-process gudizzjarju u jekk isib kwalunkwe nuqqas ikun x'ikun, allura wiehed inezorabilment ikollu jikkonkludi li l-process gudizzjarju kollu hu konsegwentement vizjat. Invece, biex wiehed jasal ghal decizjoni jekk kienx hemm ksur tad-dritti fondamentali ghal smiegh xieraq, ikun mehtieg li l-"iter" shih tal-process gudizzjarju jigi analizzat. Il-valutazzjoni trid issir fuq l-assjem ta' l- elementi kolha li jifformaw il-process gudizzjarji, ghax hu biss minn tali valutazzjoni komprensiva li wiehed jista' jasal kien ragjonevolment jiddeciedi jekk kienx hemm vjolazzjoni ta` l-imsemmi dritt fondamentali." "Fil-każ ta' Morgan Mifsud Hales Bajada Stride vs Avukat Generali, deċiża mill-istess Qorti, fis-16 ta' Marzu 2011, intqal li: "Ghalhekk, sewwa qalet l-ewwel qorti illi, qabel ma jkun sar u ntemm il- process penali, ikun prematur illi jsir minn din il-qorti l-ezercizzju li jrid l- appellant, kemm ghax l-appellant ghad ghandu ghad dispozizzjoni tieghu rimedji u l-mezzi ta' harsien kollha li jaghtih il-process penali - u ghalhekk ghad ghandu ir-rimedji taht il-ligi ordinarja - u kif ukoll ghax din il-qorti ghadha ma tistax tqis it-process penali kollu kemm hu – ghax ghadu ma sarx - biex tkun tista' tghid kienx hemm ksur tal-jeddijiet fundamentali, mhux f'episodju izolat, izda fil-kuntest tal-process meqjus kollu kemm hu u bl-applikazzjoni in concreto tad-dispozizzjonijiet tal-ligi attakkati." "L-istess ħaga qalet il-Qorti Ewropea fis-sentenza aktar ricenti mogħtija fil-5 ta' Jannar 2016 fl-ismijiet Tyrone Teksen et v Malta: "Fuq skorta tal-ġurisprudenza rilevanti, huwa ċar illi sabiex il-Qorti tiddeċiedi jekk ġiex leż id-dritt tar-rikorrenti għal smigħ xieraq, trid tistenna li l-proċeduri kriminali minn fejn twieldu l-lanjanzi tagħhom jiġu fi tmiemhom. F'dan l-istadju, din il-Qorti mhijiex f'posizzjoni tikkunsidra l-ilmenti tagħhom fid-dawl tal-proċeduri fl-intier tagħhom sabiex tagħmel evalwazzjoni ta' kif dak li jilmentaw dwaru ser jinċidi fuq il- verdett finali. Jista' jkun illi fl-aħħar mill-aħħar, huma ma jinstabux ħatja tal-akkużi miġjuba kontrihom jew jinstabu ħatja abbażi ta' xhieda inkonfutabbli. "Fil-każ preżenti, huwa biss wara verdett finali li r-rikorrenti jistgħu jressqu l-allegazzjonijiet tagħhom ta' ksur tad-drittijiet fundamentali għaliex huwa biss wara li jkun hemm deċiżjoni finali mill-Qrati ta' kompetenza kriminali jagħmlu evalwazzjoni dwar jekk seħħx jew le dan l-allegat ksur. "Ladarba l-Qorti qiegħda ssib illi din l-azzjoni saret qabel waqtha, mhux meħtieġ illi tkompli billi tqis l-eċċezzjonijiet tal-intimati. Iżda l-Qorti żżid illi fi kwalunkwe każ, ir-rikorrenti ma ġabux l-iċken prova sabiex jikkonvinċuha li ġew leżi d-drittijiet tagħhom minħabba l-fatt illi l-espert nominat mill-Qorti Istruttorja ma setax jagħmel call profile tal-linja tal- mobile in kwistjoni. Dan in vista tas-segwenti osservazzjonijiet: l-Qrati Kostituzzjonali jistgħu I."Ir-rikorrenti ma taw l-ebda ħjiel ta' x'setgħet kienet din l-informazzjoni li skont huma kienet indispensabbli għad-difiża tagħhom li setgħet tinġabar biss minn dan il-call profile; "Ir-rikorrenti ma ġabu l-ebda prova li turi li kieku l-espert nominat mill- Qorti Istruttorja qeda l-inkarigu tiegħu immedjatament (jew addirittura malli għamlu t-talba tagħhom permezz tar-rikors tas-16 ta' Frar 2009) kien ser ikun jista' jiġbor l-informazzjoni mitluba, fid-dawl tal-fatt mhux kontestat illi l-mobile phone in kwistjoni ma kienx fil-pussess tal-allegata vittma għaliex kienet iddisponiet minnu; "L-espert nominat mill-Qorti Istruttorja Dr Martin Lovegrove stqarr li t-talba tar-rikorrenti kienet, fi kwalunkwe każ, fuori termine għaliex is-service providers iżommu l-informazzjoni meħtieġa għal sena biss; "Ir-rikorrenti ma ġabu l-ebda prova li l-prosekuzzjoni kienet taf illi l- allegata vittma kellha linja tal-mobile oħra qabel ma xehdet dwarha quddiem il-Qorti Istruttorja. Dan ifisser li mhuwiex minnu li l- prosekuzzjoni aġixxiet bi ksur tal-artikolu 346 tal-Kodiċi Kriminali li jipprovdi, inter alia, li l-pulizija għandha tiġbor prova sew kontra sew favur il-persuna suspettata. Il-pulizija ma tistax tiġbor prova qabel ma tkun taf biha; "Kienu r-rikorrenti li baqgħu passivi għal xhur sħaħ qabel ma talbu lill- Qorti Istruttorja tordna li ssir call profile ta' din il-linja tal-mobile". Ir-rikorrenti fit-18 ta' Frar, 2019, appellaw mis-sentenza tal-ewwel Qorti fejn jghidu li l-aggravji taghhom huma molteplici u huma s-segwenti: [a] l-ewwel Qorti traskurat ghal kollox id-dispozizzjonijiet tal-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni li jinghata rimedju anke meta l-vjolazzjoni tkun potenzjali ["x'aktarx]; [b] l-ewwel Qorti ma kinitx korretta meta ddecidiet li ghad ma kienx hemm l-ebda ksur ta' xi dritt fondamentali tar-rikorrenti. L-intimati l-Kummissarju tal-Pulizija u l-Avukat Generali wiegbu fl- 1 ta' Marzu 2019 billi jghidu: [a] l-ewwel Qorti kienet korretta meta l-proceduri odjerni huma determinazzjoni dwar jekk sehhitx vjolazzjoni jew le fil-proceduri kriminali kontra r-rikorrenti, ghandu jitqies il-process fl-intier tieghu, mentri fil-kaz odjern dan il-proceduri kienu ghadhom pendenti quddiem il-Qorti Kriminali; [b] ir-rikorrenti naqsu milli juri li verament sehh ksur tad-drittijiet fondamentali taghhom. Fir-risposta tieghu l-intimat id-Direttur Generali [Malta] jinsisti li s- sentenza appellata hi ekwa u gusta u ghalhekk ghandha tigi konfermata Ghal darb'ohra jtenni li hu mhux il-legittimu kontradittur. L-intimat id-Direttur Generali interpost mir-rikorrenti billi wkoll jghid li s-sentenza appellata ghandha tigi kkonfermata. Jghid li l-ewwel Qorti ma kinitx sabitu responsabbli ghall- allegat ksur tad-drittijiet fondamentali tar-rikorrenti u f'kwalunkwe kaz ma kinitx tirrizulta raguni valida ghaliex l-apprezzament tal-provi maghmula minn dik il-Qorti ghandu jigi ddisturbat. Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Din il-Qorti ser tghaddi sabiex tikkonsidra z-zewg aggravji mressqa mir-rikorrenti flimkien stante li l-konsiderazzjonijiet legali li ghandhom isiru huma minsuga flimkien. L-istess jista' jinghad ghat-tliet risposti pprezentati separatament mill-intimati l-Kummissarju tal-Pulizija u l- Avukat Generali, id-Direttur Generali [Ghawdex] u d-Direttur Generali L-Ewwel Aggravju Ir-rikorrenti jghidu li jhossuhom aggravati bil-fatt li l-ewwel Qorti ma tatx debita konsiderazzjoni lid-dispozizzjonijiet Kostituzzjoni. Huma jispejgaw hekk dan l-aggravju: "Fl-ewwel lok, kemm is-sentenza kif ukoll il-kunsiderazzjonijiet tal- Ewwel Onorabbli jittraskuraw ghal kollox id-dispozizzjonijiet tal-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, liema artikolu jipprovdi kif gej: "(1) Bla hsara ghad-disposizzjonijeit tas-subartikolu (6) u (7) ta' dan l- artikolu, kull persuna li tallega li xi wahda mid-disposizzjonijiet tal- artikoli 33 sa 45 (maghdudin ta' din il-Kostituzzjoni tkun giet, tkun qed tigi jew tkun x'aktarx ser tigi miksura dwarha, jew kull persuna ohra li l-Prim'Awla tal-Qorti Civili f'Malta tista' tahtar ad istanza ta' xi persuna li hkk tallega, tista', bla hsara ghal kull azzjoni ohra dwar l-istess haga li tkun tista' ssir legalment, titlob lill-Prim'Awla tal-Qorti Civili ghal rimedju. "Issa huwa pacifiku li d-dritt li l-esponenti qeghdin jirrivendikaw jinkwadra ruhu fid-dispozizzjonijiet tal-artikolu 39 u kwindi huwa applikabbli ghalih dak li jipprovdi l-artikolu 46. "F'dan ir-rigward, jista' jaghti lok li l-Kostituzzjoni ta' Malta hija iktar protettiva mill-Konvenzjoni Ewropea swar id-Drittijiet tal-Bniedem, u ghalhekk id-decizjonijiet tal-Qorti Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem mhux necessarjament japplikaw ghall-forum nostran. "Huwa sottomess bir-rispett li l-formulazzjoni ta' dan l-artikolu ma jhalli l-ebda lok ghal interpretazzjoni ghaliex huwa car bizzejjed fis-sens li l- fatt biss li "x'aktarx" ser jigi miksur fil-futur xi wiehed mid-drittijiet fundamentali stabbiliti bl-artikolu 33 sa 45 tal-Kostituzzjoni huwa sufficjenti sabiex jippermetti lill-persuna kkoncernata jew sahansitra persuna ohra fl-interess taghha li tipprezenta rikors quddiem il- Prim'Awla tal-Qorti Civili sabiex titlob ir-rimedju opportun". "...Il-possibbilita` li, minhabba nuqqas tal-prosekuzzjoni li tipprezerva l- provi li jirrizultaw mill-uzu taz-zewg linji tal-mobile tal-parti civili x'aktarx li iccahhadhom mill-possibbilita` li jezoneraw ruhhom mill-akkuzi infondati imressqa kontra taghhom, u konsengwentement ghamdhom jigu ordnati r-rimedji favur." It-Tieni Aggravju Dan jikkonsisti fil-fatt li, ladarba l-ewwel Qorti laqghet l-eccezzjoni tal-intempestivita`, ma kellhiex taghmel konsiderazzjonijiet dwar il- kumplament tal-eccezzjonijiet. Huma fissru hekk dan l-aggravju: "Fit-tieni lok, u minghajr pregudizzju ghall-premess, lanqas l-Ewwel Onorabbli Qorti lanqas ma kienet korretta meta kkonkludiet li fil- konfront tal-esponenti ghadu ma twettaq l-ebda ksur ta' xi wiehed mid- drittijiet fundamentali taghhom. "L-esponenti jinnotaw li qabel il-parti konkluziva u dispozittiva tas- sentenza taghha, l-Ewwel Fenech Melillo Qorti ddikjarat li "Ladarba l-Qorti qieghda ssib illi din l-azzjoni saret qabel waqtha, mhux mehtieg illi tkompli billi tqis l-eccezzjonijiet tal-intimati. "Izda imbaghad kompliet sabiex tesprimi obiter xi hsibijiet taghha dwar dawk l-eccezzjonijiet u dwar jekk, fil-mertu, l-esponenti rnexxilhomx jippruvaw il-kaz taghhom. "Madankollu, fid-dawl tal-fatt tad-dikjarazzjoni li ma kinitx ser tesprimi ruhha fuq dawn l-eccezzjonijiet, l-esponenti jissottomettu li dawn il- kunsiderazzjonijiet obiter la jehtiegu u lamqas jistghu jitqiesu li huma parti mid-dispozittiv tas-sentenza u ghalhekk la jehtieg u lanqas jistghu jiffurmaw parti mill-aggravji li qeghdin jitressqu ghall-attenzjoni u decizjoni ta' din l-Onorrabbli Qorti". ghall-aggravji tar-rikorrenti: L-intimati Kummissarju tal-Pulizija u l-Avukat Generali wiegbu hekk "..l-ewwel Qorti kienet korretta meta waslet ghal konkluzjoni li l-kawza odjerna hija intempestiva galadarba il-kawza kriminali ghadha pendenti u allura wiehed ghandu jezamina il-jedd ghal-smigh xoeraq fit-totalita` tal-proceduri in kwistjoni. Illi l-Qrati nostrana trattaw il-punt li meta l- Qrati jigu biex japplikaw l-Artikolu 39 (1) tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni Ewropeja, jridu tabilfors iqisu l-fatturi processwali partikolari tal-kaz, b'modilli biex jiddeterminaw jekk kien hemm ksur tal- jedd ta' smigh xieraq, iridu jqisu l-process kollu kemm hu. "Dan ifisser li l-Qorti ma tistax u ma ghandhiex tiffoka fuq bicca biss mill-process shih gudizzjarju biex minnu, jekk issib xi nuqqas jew ghelt, jasal ghall-konkluzjoni li tabilfors isehh ksur tal-jedd tas- smigh xieraq". Omissis "Huwa inspjegabbli kif l-appellanti qeghdin jghidu li qed jibbazaw id- difiza taghhom fuq dan in-numru is-79981974, pero` sal-gurnata tal-lum ghadhom ma spjegawx sewwa sew ir-raguni ghalfejn dan in-numru huwa daqshekk importanti ghalihom u x'relevanza ghandu ghal-kawza kriminali. Min jallega irid jipprova u f'kawza kostituzzjonali li minnha innifisha hija azzjoni straordinarja, kellhom l-appellanti talinqas igiebu prova li n-numru 79981974 huwa verament krucjali ghad-difiza taghhom u mhux semplicement jitfghu allegazzjonijiet fiergha u bla bazi. Pero` ghadna sal-gurnata tal-lum ma nafux x'relevanza ghandu dan in-numru. "Minn ezami tal-atti processwali ma jirrizultax li l-appellanti gew b'xi mod imcahhda milli jressqu xi provi b'tali mod li wiehed jista' jikkonkludi li ma ghandhomx smigh xieraq. L-appellanti kellhom u ghad ghandhom l-istess opportunita` sabiex jirraprezentaw l-kaz taghhom, li jressqu l- provi, jaghmlu kontro-ezamijiet u ghandhom access ugwali ghal-istess informazzjoni fil-process. Fuq kollox ghandhom kull opportunita` li jaghmlu d-difiza taghhom. Sa dan l-istadju tal-proceduri kriminali ma giet determinata l-ebda akkuza kriminali fil-konfront tal-appellanti u l- oneru tal-prova jispetta dejjem lil prosekuzzjoni. Minn dan kollu huwa car kemm din l-azzjoni hija wahda intempestiva galadarba r-rikrrenti ghandhom prezunti innocenti u ma gie deciz xejn kontrihom. Fil-kawza kriminali kontra r-rikorrenti, il-prosekuzzjoni ma ghandha l-ebda vantagg, la zghir u lanqas sostanzjali fuq id-difiza anzi l-oneru tal-prova hija kollha fuq il-prosekuzzjoni ghaliex principju iehor hu li akkuzat ma hu tenut jipporova xejn. "Illi l-esponent jikkonkludi dwar dan il-punt billi jghid li jekk il-prova tan- numru hija daqshekk importanti sabiex tipprova l-innocenza tar- rikorrenti huma kellhom jindikawa fil-bidu tal-investigazzjoni u meta gew mitkellma mill-pulizija. Pero` hadd minnhom ma semma dan in-numru mal-ufficjal investigattiv. Meta Lorma Marie Dempsey semmiet in- numru 79981974 waqt is-seduta d-difiza ma ghamlet l-ebda mistoqsija dwar dan in-numru u l-uzu tieghu u l-importanza ta' dan in-numru. Kieku dan in-numru huwa daqshekk importanti ghad-difiza, haga bhal dik issemmiha mill-ewwel. L- esponenti itennu li n-numru relevanti ghal meta sehhew l-allegati reati huwa n-numru l-iehor is-79001494 u dwar dan in-numru sar dak kollu li seta' jsir fuqu bhala call profile analysis. Ir-rikorrenti baqghu qatt ma qalu r-relevanza tan-numru 79981974 u jekk kienx hemm xi aperusin partikolari li kkomunikaw permezz ta' dan in-numru. Jekk hemm xi tip ta' komunikazzjoni tramite dan in-numru partikolari r-rikorrenti jistghu dejjem f'tali komunikazzjoni sabiex involuti eventwalment jixhdu l-Qorti. Pero` dan qatt ma saru u allura l-appellati bl-akbar rispett jghidu li galadarba l-importanza ta' dan in-numru baqa' misteru, r-rikorrenti qajmu din il-kwistjoni tan-numru bl-ghan li jtawlu kemm jista' jkun il-proceduri kriminali". il-persuni jindikaw Min-naha tieghu l-intimat id-Direttur Generali [Malta] isostni li d- decizjoni tal-ewwel Qorti hija tajba u li hu ma kienx il-legittimu kontradittur. L-istess id-Direttur Generali jissottometti li hu ghandu jirrispondi biss fir-rigward tal-allegazzjoni maghmula mir-rikorrenti li hu kien naqas milli jhallas lill-espert Martin Lovegrove li kien gie inkarigat mill-Qorti tal-Magistrati fejn jaghmel referenza ghall-eccezzjonijiet imressqa minnu quddiem l-ewwel Qorti. min-naha taghhom ir-rikorrenti ma esprimewx li jhossuhom aggravati bil- mod li ddecidiet l-ewwel Qorti, jigifieri li wara kollox it-talba taghhom kienet fuori termine ghax kien diga` ghadda l-perijodu ta' sena ghar- retenzjoni tad-data dwar il-mobile. L-ewwel Qorti wara li citat is-subartikolu 39[5] u l-para. 39[6][d] tal- Kostituzzjoni u l-para. 6[3][d] tal-Konvenzjoni, osservat li jidher li l-ilment Ghamlet referenza ghal kaz deciz mill-Qorti Ewropea fl-ismijiet A.B. v. Slovakia fl-4 ta' Marzu 2003 u kkonsidrat li hu principju assodat kemm fil-gurisprudenza ta' dik il-Qorti u wkoll fil-gurisprudenza tal-Qrati taghna li sabiex jigi determinat minn din il-Qorti jekk inkisirx id-dritt tar-rikorrenti ghal smigh xieraq hemm bzonn li jitqies il-process fl-intier tieghu. Fejn il- process kien ghadu ghaddej, bhal ma hu fil-kaz odjern, it-talba tar- Dik il-Qorti Irrilevat li ma kinitx f'pozizzjoni li taghmel evalwazzjoni ta' kif l-ilment tar-rikorrent ser jincidi fuq il-verdett finali, sahansitra jistghu ma jinstabux hatja tal-akkuzi migjuba kontra taghhom jew jinstabu hatja abbazi ta' xhieda ohra inkonfutabbli. Ir-rikorrenti setghu ghalhekk legalment iressqu l-ilment In vista ta' dan l-ewwel Qorti ddecidiet li ma tkomplix tqies l-ecezzjonijiet l-ohra tal-intimati izda ziedet li f'kwalunkwe kaz ir-rikorrenti ma kienu ressqu l-ebda prova dwar ksur tad- dritt fundamentali tar-rikorrenti rizultanti mill-fatt li l-espert inkarigat mill- Dik il-Qorti ghamlet ukoll diversi osservazzjonijiet in sostenn ta' din l-osservazzjoni taghha. Konsiderazzjonijiet ulterjuri ta' din il-Qorti il-Qorti taqbel mad-decizjoni tal-ewwel Qorti dwar intempestivita` tal-ilment tar-rikorrenti. Dawn isostnu li l-ilment taghhom hu li n-nuqqas tal-prosekuzzjoni li tigbor il-provi x'aktarx kien ser icahhadhom mill-possibbilita` li jezoneraw ruhhom mill-akkuzi migjuba kontrihom u ghalhekk huma ghandhom id-dritt skont l-Artikolu 46 tal- Kostituzzjoni li jirrikorru ghall-qrati ta' gurisdizzjoni kostituzzjonali sabiex Hawn din il-Qorti mill-ewwel tosserva li r-rikorrenti naqsu milli jispjegaw kif in-nuqqas tad-data dwar it-tieni mobile, li l-minuri kienet akkwistat sabiex ma tkomplix tircevi telefonati minghand ir-rikorrenti, kien ta' rilevanza determinanti fl-ezitu tal-process kriminali. Dak li jista' jkun relevanti huwa d-data li l-minuri kienet tircevi fuq l-ewwel mobile, li kienet tuza fiz-zmien inkriminat, u li dwaru ma hemmx ilment. Ghalhekk din il- Qorti ma tarax li bin-nuqqas tal-provi dwar it-tieni mobile ir-rikorrenti ser jew x'aktarx ser isofru pregudizzju reali u attwali fil-proceduri kriminali migjuba kontra taghhom, b'mod li ghandha tinterferixxi f'dan l-istadju fil- Din il-Qorti taghmel referenza ghal dak li jghidu l-awturi D'Agostino, Barra minn hekk hija gurisprudenza Ewropea li, sabiex jigi kostatat jekk hemmx ksur jew le tad-dritt ghal smigh xieraq ghandhom jitqies ic- cirkostanzi tal-kaz partikolari, kif wkoll il-process fl-intier tieghu. Dan l- insenjament gie ripetut ricentement fid-decizjoni fl-ismijiet Case of Beuze v. Belgium10 fejn intqal hekk: 202 u 204. 71409/10, 9 ta' Novembru 2018. L-istess insenjament isegwuh dawn il-Qrati, kif rifless fir-referenzi maghmula mill-ewwel Qorti ghall-gurisprudenza11, u ghalhekk ghandu jinghad li dak li ghalih jipprovdi l-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni ma jnaqqas xejn mill-bzonn l-proceduri shah ghajr ghal dawk sitwazzjonijiet partikolari li jistghu jirravvizaw ruhhom u li l-Qorti, kif ser jigi spjegat aktar tard, mill-ewwel tghid li l-kaz odjern ma jinkwadrax ruhu f'sitwazzjoni simili. Ghalhekk l-ewwel Qorti kellha kull ragun li tiddeciedi li l-ilment tar-rikorrenti hu intempestiv ghaliex ma kinitx f'pozizzjoni li taghmel evalwazzjoni ta' kif l-ilment taghhom kien ser jincidi fuq il-verdett finali - ahseb u ara kemm ghandha tilqa' t-talba taghhom ghall-waqfien tal-proceduri kriminali kontrihom meta huma proprju dawk il-proceduri fl- intier taghhom li jistghu jwasslu ghal decizjoni dwar sejbien jew le ta' ksur. 11 Ara wkoll Q.Kost. 47/2011, Edgar Publio Dominicus Celestino v. Avukat Generali, 5 ta' Dicembru 2014, u r-riferenzi maghmulin mill-P.A.[Sede Kost.] fis-sentenza taghha tad-29 ta' April 2014. id-dispozizzjonijiet tal-Kostituzzjoni, ir- rikorrenti jghidu li "...jista' jaghti lok li l-Kostituzzjoni ta' Malta hija aktar protettiva mill-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem..." u jieqfu hemm minghajr kjarifika ahjar ta' din is-sottomissjoni taghhom. Izda din il-Qorti tissenjala li l-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni ma jistax jinftiehem b'dan il-mod. Ghall-kuntrarju, kif jinghad mill-awturi appena citati hawn fuq fl-ahhar sentenza, jista' jkun li jirrizulta fattur tant deciziv ghad-dritt ta' smigh xieraq kif sancit taht l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni li l- proceduri jkollhom jigu ezaminati qabel l-eghluq taghhom. ir-rikorrenti ma gabux jikkonvincuha li gew lezi [jew x'aktarx ser jigu lezi] id-drittijiet taghhom minhabba l-fatt illi l-espert nominat mill-Qorti Istruttorja ma setax jaghmel call profile tal-linja tal-mobile inkwistjoni". Bhal fil-kaz tal-ewwel Qorti, fin- nuqqas ta' provi jew sottomissjonijiet ta' kjarifika min-naha tar-rikorrenti, din il-Qorti ma tistax tifhem kif dan il-fattur wahdu ghandu jigi evalwat f'dan l-istadju tal-proceduri kriminali fid-dawl tal-ilment tar-rikorrenti ta' Ghaldaqstant dan l-aggravju mhuwiex gustifikat u qed jigi michud. Dwar it-tieni aggravju tar-rikorrenti fejn jghidu li, wara li l-ewwel Qorti ddikjarat li mhiex ser tqies l-eccezzjonijiet l-ohra tal-intimati ghaliex sabet li l-azzjoni kienet intempestiva, xorta wahda esprimiet obiter xi hsibijiet taghha dwar l-istess eccezzjonijiet u wkoll fuq il-mertu. Din il-Qorti tqis li dawk il-konsiderazzjonijiet ghandhom jinqraw fid- tad-dikjarazzjoni tal-ewwel Qorti dwar in-nuqqas ta' provi konvincenti min-naha tar-rikorrenti sabiex tikkonsidra l-ilment taghhom, u wkoll fid-dawl ta' dak li gie kkostat minn din il-Qorti li ma ssibx li r-rikorrenti ressqu ragunijiet sufficjenti biex jikkonvincuha tqies l-allegat nuqqas tal- prosekuzzjoni f'dan l-istadju tal-proceduri kriminali. L-osservazzjonijiet tal-ewwel Qorti huma proprju dawk li wassluha ghall-konvinciment taghha, dwar il-kwistjoni ta' intempestivita`. Barra minn hekk din il-Qorti ma tarax li dawk il-konsiderazzjonijiet idghajjfu l-konkluzjoni raggjunta minnha dwar l-intempestivita` , kif lanqas ma tara kif dawk l-istess konsiderazzjonijiet jistghu jkunu ta' pregudizzju ghar-rikorrenti fil-proceduri kriminali, stante li dawk jifformaw parti mill- gudizzju f'dawn il-proceduri biss. Rigward il-parti dispozittiva tas-sentenza, din il-Qorti tissenjala biss li, tenut kont li l-azzjoni giet dikjarata intempestiva, jigi precizat li l-ewwel Qorti ma kellhiex tichad it-talbiet izda kellha tastjeni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri taghhom u tillibera lill-intimati mill-osservanza tal-gudizzju. Ghaldaqstant din il-Qorti issib dan l-aggravju parzjalment gustifikat. Ghal dawn il-motivi l-Qorti tichad l-appell tar-rikorrenti izda tirriforma s- sentenza appellata billi, minflok tichad it-talbiet tar-rikorrenti, tiddikjara li ma tihux konjizzjoni ulterjuri tal-azzjoni u tillibera lill-intimati mill- osservanza tal-gudizzju. L-ispejjez taz-zewg istanzi jithallsu mill-istess rikorrenti. Joseph Dempsey Prim Imhallef Deputat Registratur mb