– INCIDENT STRADALI BEJN ROTA U KAROZZA – – PRINCIPJI DWAR HTIJA EXTRA-KONTRATTWALI – – MAIN ROAD USER U SIDE ROAD USER – – IL-KAWZA PROSSIMA TA' L-AKKADUT SINISTRU – – SEJBIEN TA' HTIJA MA JFISSIRX NECESSARJAMENT LI D-DANNI TASSEW JEZISTU – Udjenza ta' nhar il-Hamis, 5 ta' Novembru, 2020 C-3143] U DINA KIF SURROGATA FID- DRITTIJIET TA' L-ASSIKURAT TAGHHA DR. ANDREW MICALLEF ZARAFA [K.I. NRU. 42180M] B'Avviz tat-Talba introdott fit-30 ta' Ottubru, 2018, is-socjetà attrici talbet li l- konvenut jigi kkundannat ihallas is-somma ta' seba' mija u sebgha u tletin Ewro u disa' u disghin centezmi (€737.99c) u dan wara li ppremettiet hekk: Illi s-socjetà attrici kienet harget polza tal-assigurazzjoni tat-tip comprehensive fuq il-vettura bin-numru ta' registrazzjoni FBP167 di proprjetà tal-assigurat tas- socjetà attrici, Dr Andrew Lovegrove [K.I. 166483M], hawn aktar 'l isfel imsejjha "il-vettura tal-atturi"; Illi nhar it-12 ta' Gunju 2016 sehh incident fi' Triq il-Qadi, Ħ' Attard, meta waqt li l- konvenut kien qieghed isuq rota, hareg minn fuq stop sign b'konsegwenza li dahal fil-vettura tal-atturi; traskuragni, imperizja jew nuqqas ta' prudenza da parti tal-konvenut; Illi ghalhekk il-konvenut ghandu jigi kkundannat ihallas lis-socjetà attrici s-somma kumplessiva ta' seba' mija u sebgha u tletin Euro u disa' u disghin centezmu (€737.99c) raprezentanti d-danni kollha sofferti bhala rizultat ta' dan l-incident illi ghalihom ghamlet tajjeb is-socjetà attrici ai termini tal-polza ta' assigurazzjoni relattiva. Is-socjetà attrici talbet ukoll l-ispejjez tal-prezenti proceduri, inkluzi dawk marbuta ma' l-ittra ufficjali tal-21 ta' Marzu, 2018 u l-imghaxxijiet. Il-konvenut ressaq Risposta fis-16 ta' Novembru, 2018 (a fol. 7) fejn eccepixxa hekk: Illi l-incident li sehh nhar it-12 ta' Gunju 2016 bejn l-assigurat tas-socjeta' rikorrenti u l-esponenti sehh unikament minhabba negligenza, imperizja jew nuqqas ta' prudenza da parti tal-istess assigurat u ma kienx tort tal-esponenti; Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost, l-ammont reklamat fl-avviz promotur Salv eccezzjonijiet ulterjuri. Bl-ispejjez. Il-provi tal-partijiet gew dikjarati maghluqa fl-udjenza tat-2 ta' Ottubru, 2019 (a fol. 122) u fl-udjenza tat-3 ta' Dicembru, 2019 (a fol. 132) – wara li d-difensuri tal- kontendenti trattaw il-kaz – il-procediment odjern thalla ghad-decizjoni, illi qed tigi moghtija illum. It-Tribunal, ikkunsidra l-provi dokumentarji mressqa mill-kontendenti u anke dawk testimonjali u ra u ezamina l-atti kollha processwali; It-Tribunal jikkunsidra; Il-fatti ta' dan il-kaz jistghu jigu rakkolti fis-segwenti deskrizzjoni. Nhar it-12 ta' Gunju, 2016 l-assigurat tas-socjetà attrici, Dr Andrew Lovegrove, kien jinsab isuq il-vettura tieghu ta' l-ghamla 'Fiat Punto' bin-numru ta' registrazzjoni FBP-167 fi Triq il-Qadi gewwa z-Zejtun.1 Il-konvenut Zammit Fiorentino kien qieghed isuq ir-rota fi Triq l-Isqof Galea, li hija triq laterali li taghti ghal fuq Triq il- Qadi, fejn kien ghaddej Lovegrove. Meta l-konvenut hareg ghal go Triq il-Qadi, sehhet kollizzjoni bejnu u bejn il-vettura misjuqa minn Lovegrove, bil- konsegwenza illi l-attur sofra xi hsarat fl-istess vettura, filwaqt illi l-konvenut sofra griehi fuq il-persuna tieghu. 1 Ara x-xhieda ta' Dr. Andrew Lovegrove waqt is-seduta tal-20 ta' Frar, 2019 (a fol. Minn dak appena riportat, huwa indiskuss illi l-istanza attrici tikkwerela l-ghemil tal-konvenut u hi bazata fuq il-presuppost li minhabba l-kondotta tieghu – negligenti,2 traskurata, imperita3 u/jew imprudenti4 – gew sofferti danni fil-vettura assigurata mill-attrici. Bhala korollarju, hawnhekk ninsabu quddiem xenarju tipiku ta' stharrig ta' allegata htija extra-kontrattwali li l-attrici qed tattribwixxi lill- konvenut u li dan ta' l-ahhar jinsab jirrezisti u jinnega. Definit l-indole tal-kontradittorju bejn il-litigandi, it-Tribunal jwettaq is-segwenti rimarki u jelenka l-principji regolaturi applikabbli ghal tali vinkolu. Hi disposizzjoni esplicita tal-Kodici Civili, taht l-Art. 1031 tieghu, li f'materja ta' danni akwiljani, hekk kif manifestament huwa l-kaz prezenti, "kull wiehed iwiegeb ghall-hsara li tigri bi htija tieghu." Biex ikun hemm din il-htija hemm bzonn, skond l-Art. 1033, li l-kolpevoli jwettaq jew jonqos li jaghmel xi haga li biha jikser xi dmir impost mil-ligi, jigifieri li d-danneggjant, irid ikun ikkommetta vjolazzjoni jew trazgressjoni ta' dover skond il-ligi.5 F'din l-ekwazzjoni jinserixxi ruhu l-parametru 2 Dwar l-ipotezi ta' "negligenza" [illi fil-ligi taghna hija ekwivalenti u sinonima mà "traskuragni" - ara f'dan is-sens Il-Pulizja (Spt. Si può invero omettere un azione doverosa per negligenza." 3 Dwar l-ipotezi ta' "imperizja" hawn issir kjarifika li fil-kaz odjern, naturalment, ma qieghdinx nitkellmu fuq xi negligenza professjonali (ossia "imperizia professjonali") u allura tali ipotezi ghandha tigi nterpretata fil-kwadru ta' incident stradali biex tigi tfisser illi s-soggett attiv (il-konvenut) allegatament jonqos f'dik il- hila necessarja marbuta mas-sewqan ta' vettura/rota u fil-padrunanza ta' l-istess. Guridikament, il-Qorti Taljana ta' l-Appell [App. (Il-Pulizija v. Saverina sive Rini Cauchi et, Appell Kriminali, 31 ta' Lulju, 1998; riportata f'Kollezz. standard ta' dik id-diligenza li jippreciza l-Art. 1032 ta' l-istess Kodici meta jippreskrivi li l-htija tissussisti f'min "ma juzax il-prudenza, diligenza u l-hsieb ta' missier tajjeb tal-familja." Addizzjonalment, kif fil-gurisprudenza domestika – kemm antikament u anke fi zminijiet moderni – biex ikun hemm lok ghad-danni hu imprexxindibilment mehtieg li jkun hemm id-debitu ness ezjologiku ta' kawzalità bejn il-fatt kolpuz u l-konsegwenza dannuza.6 Ferma din l-introduzzjoni brevi dwar it-tematika tal-prezenti vertenza, il-principji guridici l-aktar rilevanti jistghu jigu katalogati hekk: (i) inhu maghruf hawn ninsabu fl-isfera tal-kwazi-delitt fejn il-legam bejn il-kontendenti jitwieled minn kondotta kolpuza (pozittiva jew negattiva) li tevolvi u twassal ghas-sinistru. Hu d-dannu per se li jwelled prima facie relazzjoni bejn min allegatament subieh ma' min allegatament ikkagunah, jew ikkonkorra biex dan jimmaterjalizza.7 Tali vinkolu gie spjegat mill-awtur FRANCESCO RICCI ("Corso Teoretico-Pratico di Diritto Civile", UTET, 1912; Vol. 7 Dwar it-tematika tar-relazzjoni guridika f'kazijiet ta' din ix-xorta (i.e., danni extra-kontrattwali), it- Tribunal jirreferi ghas-sentenza tieghu in re Mapfre Middlesea plc v. Carmelo Sumame deciza fid-9 ta' Jannar, 2019 (mhux appellata) li tapprofodixxi dwar il-materja. 1031 tal-Kodici Civili ma jiddistingwix bejn persuna fizika u persuna morali. Allura, fil-kaz ta' danni ex quasi delictu (extra-kontrattwali) fejn dawn jitnisslu minn xi negligenza, traskuragni jew nuqqas ta' osservanza tar-regolamenti inerenti ma' l-operazzjonijiet gestiti jew intraprizi minn enti morali li ghandha personalità guridika a se stante, dik l-istess entità ghandha twiegeb ghalihom hi stess u mhux il-persuni fizici li jikkomponuha. Ghalhekk, in-negligenza ma ssibx l-gheruq taghha solament f'kondotta pozittiva (kommissiva), izda anke f'dawk tal-kondotta negattiva (omissiva). F'sens bejn wiehed u iehor l-istess hi d-dottrina klassika. l'aforisma 'qui non facit quod facere debet videtur, facere adversus ea quæ non fecit'."; m'hemmx bzonn ta' bilfors li jkun hemm l-infrazzjoni ta' norma pozittiva ta' dritt (ligi skritta) sabiex wiehed jigi ritenut hati ta' ghemil traskurat jew negligenti. Illi ghalhekk, certu prekawzjonijiet u certa kura ghandha dejjem tittiehed bhala rispett versu l- ohrajn. 10 Ghalkemm il-bran li gej – u ohrajn sparsi fil-prezenti decizjoni – huma mehuda minn trattist penali, ossia mill-isfera kriminali, dawn huma non di meno applikabbli mutatis mutandis ghall-isfera civili. Bhala ezemplari wiehed jirreferi ghas-sentenza in re Annunziato BONDCassar AbelaMicallef Trevisan et v. Joseph Pace Seychell et (Appell Superjuri, 3 ta' Marzu, 1958) li fiha referenzi ghal principji mehuda minn diversi trattisti kriminali dwar is- suggett tal-kolpa in sede civili. 13 Ara wkoll fuq din it-tematika d-decizjonijiet riportati f'Kollez. FRANCESCO CARRARA, "Programma Del Corso Di Diritto Criminale", Vol.I [Parte Generale] §80, p. 88) u dan hekk kif ukoll traccjat fid-disposizzjonijiet pertinenti tal-Kodici Civili taghna menzjonati aktar kmieni. Dwar l-imsemmija previdibilità tas- sinistru, jinghad illi din ghandha tkun entro l-kanoni ta' dak li hu ragjonevolment mistenni li jsehh jekk ghemil ex ante partikolari jigi addottat, mehud jew intrapriz. Hekk kif anke tafferma s-sentenza in re Francis Montagno Bozzone ne vs. Carmelo Vella Coleiro (Appell Civili, 24 ta' April, 1964),14 "Biex ikun hemm lok ghad-danni, jehtieg li wiehed setgha ippreveda d-disgrazzja li kkagunat d-danni. Il-prevedibilità trid tkun ta' probabilitajiet remotissimi u inverosimili." ragonevoli u mhux ta' possibilitajiet ANDREA MIFSUD CINI u BLAUT HANNAFORD, op. cit., §425, p. 661). In aggjunta, huwa opportun li jigi registrat illi, "l-accident mhux xi entità astratta izda hu fatt li gara kif inhu fix-xorta u l-entità tieghu; event bl-incidenti inerenti mieghu in kwantu minnu jidderivaw danni; il-kwestjoni mhix biss ta' kawzalità izda wkoll ta' responsabilità, u min bin- negligenza tieghu kkawza jew ikkontribwixxa biex jikkawza d-danni li jkunu graw ikun ikkawza jew ikkontribwixxa biex jikkawza l-'accident' u pro tanto hu responsabbli ghalihom" (Joseph Farrugia Soldat v. Carmelo Muxi Attard et, Appell Civili, 2 ta' Marzu, 1964). Ghalhekk, jikkompeti lis-socjetà attrici turi l-htija li hi tinsab taddossa fuq il- konvenut, cioè li tiskonfina mit-teorija astratta u konkretament tipprova l- allegazzjonijiet proprji kontra l-parti mharrka. 562 tal-Kodici ta' Procedura Civili. Fil-kaz odjern, din il-prova inkombenti fuq l-attrici tiehu forma triplici, ossia li s-sinistrat ghandu jipprova tlett ingredjenti b'mod kumulattiv biex jikkonkretizza l-allegata responsabbilità fil-parti konvenuta. Fl-ewwel lok, hemm il-htiega li d-danneggjat juri li d-danneggjant kien kolpevoli fl- ghemil tieghu, ossia li juri li l-agir kien indott minn, inter alia, traskuragni, imprudenza u imperizja (delinejati aktar 'il fuq). Fit-tielet, u l-ahhar lok, l-istess danneggjat ghandu juri li d-dannu minnu patit kien ir-rizultat dirett ta' l-ghemil tad- danneggjant. Dawn it-tlett rekwiziti huma mhaddna sia fid-duttrina forensi u sia fil-kazistika tal-qrati taghna. Mill-perspettiva domestika, wiehed jirreferi ghas-sentenza, fost ohrajn, in re Francis Cardona v. Sammy Brincat Dowdall noe (Prim'Awla, 9 ta' Dicembru, 2002) fejn il-Qorti sostniet li f'azzjoni tendenti ghar-rizarciment ta' danni, "l-attur jehtieglu jipprova l-fatt dannuz, l- imputabilità ta' dan il-fatt ghal min ikun ikkagunalu d-danni, u l-event dannuz emergenti minn dan l-istess fatt. Il-Qorti ghalhekk jehtiegilha tezamina attentament il-provi biex tara jekk l-attur iddizimpenjax ruhu biex jissodisfa dawn l-elementi u fuq kollox u fl-ewwel lok irnexxielux jipprova konkludentement il- gustifikazzjoni li hu javanza biex jakkolla l-htija fuq il-konvenut". Spjanat dan it-terren akkademiku, wiehed idur issa ghall-provi in atti li, minn ottika fattwali, jitfghu dawl fuq l-impronta tal-htija, jew le, allegata mill-parti attrici kontra dik konvenuta. Skond Lovegrove, assigurat mas-socjetà attrici u sewwieq tal-vettura FBP-167, huwa kien qieghed isuq b'velocità baxxa u hekk kif kien ser jixref quddiem Triq l- Isqof Galea, li tinsab fuq in-naha tax-xufier, semgha hoss ta' brake ta' rota u daqqa kbira, u ra wicc ta' ragel mahbut mal-hgiega tat-tieqa tan-naha tax-xufier.15 L-istess Lovegrove jghid illi huwa fl-ebda hin ma ra lill-konvenut, sakemm dan ma kienx jinstab mahbut mal-vettura tieghu,16 u jghid ukoll illi ma' l-impatt huwa waqaf mill-ewwel.17 Minn naha tieghu l-konvenut isostni illi huwa kien waqaf fuq l- istop sign u hares lejn ix-xellug u lejn il-lemin u ma kien ra l-ebda vettura meta iddecieda li jattraversa t-triq, izda waqt li kien qieghed jaqsam f'daqqa wahda sab il-vettura ta' Lovegrove ma' wiccu u prova jzomm il-brake izda peress li kien hemm ftit wisq spazju bejnu u l-vettura misjuqa minn Lovegrove ma rrnexxilux 15 Ara x-xhieda ta' Dr Andrew Lovegrove waqt is-seduta tal-20 ta' Frar, 2019 (a tergo ta' fol. 16 Ibid. (a tergo ta' fol. jevita l-kollizjoni.18 Qabel mall-verzjoni ta' Lovegrove illi meta sehh l-impatt il- vettura ta' Lovegrove kienet waqfet minnufih19 u jghid ukoll illi kellu vizwali tajba u twila ta' Triq il-Qadi.20 Mill-provi avvanzati mill-partijiet johorgu dawn il-fatturi oggettivi: (a) huwa fatt indiskuss, u anke inkontestat, illi l-assigurat ta' l-attrici kien qieghed isuq il-vettura tieghu fi triq principali, filwaqt illi l-konvenut kien qieghed isuq rota fi triq laterali li kellha stop sign; huwa wkoll indiskuss illi l-konvenut kellu vizwali tajba u fit-tul tat-triq principali. Dan huwa fatt ammess minnu stess quddiem dan it-Tribunal;21 huwa wkoll fatt oggettivament stabbilit, tramite l-evidenza relattiva in atti, illi ma gietx skreditata jew attakkata, li l-vettura assigurata soffriet xi danni, ghalkemm jigi kkontestat mill- tad-danni sofferti qieghed konvenut;22 l-assigurat tas-socjetà attrici xehed quddiem dan it-Tribunal illi huwa ma rax lil konvenut qabel ma sehh l-impatt, filwaqt illi l-konvenut xehed illi huwa kien diga' jinsab fil-crossroad meta sab il-vettura ta' l-attur ma' wiccu meta pprova jzomm il-brake;23 huwa inkontestat ukoll illi l-assigurat tas-socjetà attrici waqaf minnufih mal- impatt, kif gie ikkonfermat mill-konvenut stess;24 hadd mill-partijiet ma ressaq xhieda okulari quddiem dan it-Tribunal sabiex jaghtu aktar dawl fuq l-akkadut, u dan minkejja illi l-assigurat tas-socjetà attrici kellu lil ibnu, li fiz-zmien tal-incident kellu tmintax-il sena, bhala passaggier fuq quddiem mieghu.25 Minn dak fuq premess, jidher li bhala dinamika ta' l-incident l-assigurat ta' l-attrici kien utent ta' triq principali filwaqt li l-konvenut kien utent ta' triq laterali. Ghalhekk, Farrugia ghandu jigi klassifikat bhala "side road user", filwaqt li 18 Ara xhieda ta' Generoso Zammit Fiorentino waqt is-seduta tat-2 ta' Ottubru, 2019 (a tergo ta' fol. 19 Ibid. (a tergo ta' fol. 21 Ibid. (a tergo ta' fol. 22 Ara r-ritratti annessi mas-Survey Report (a foll. 33–49), ir-ritratti mehuda mill-assigurat tal-attur dakinhar stess tal-incident immarkati bhala 'Dok AB6' (a fol. 64) u x-xhieda ta' Antoine Sammut Jurcik waqt is-seduta tal- 20 ta' Marzu, 2019 (a tergo ta' fol. 23 Ara x-xhieda ta' Generoso Zammit Fiorentino waqt is-seduta tat-2 ta' Ottubru, 2019 (a tergo ta' fol. 24 Ibid. (a tergo ta' fol. 25 Ara x-xhieda ta' Andrew Lovegrove waqt is-seduta tal-20 ta' Frar, 2019 (a fol. Is-segwenti osservazzjonijiet huma l- principji generali applikabbli ghal tali qaghda: (i) fis-sentenza in re Dr. Francis Ben Mabrouk v. Carmelo Serracino (Appell Inferjuri, 20 ta' April, 2005), in prim'istanza (decizjoni tat-2 ta' Lulju, 2004) kien inghad li, "F'materja simili hija gurisprudenza kostanti illi sewwieq li hiereg minn side-road ghandu piz kbir mitfuh fuqu li qabel ma johrog fuq it- triq principali ghandu jieqaf, jesplora t-triq sew u meta johrog, johrog bil- galbu (edging out) u minghajr ma jaghmel hsara ghall-flow tat-traffiku fuq it-triq principali. Da parti l-ohra, fir-rigward tas-sewwieqa tat-triq fuq il-main-road, ghalkemm ghandhom id- dritta m'ghandhomx jabbuzaw mill-pozizzjoni taghhom. Il-Qorti ta' l-Appell qablet interament mad- decizjoni appellata u ziedet tghid mà l-appena citat bran illi, "hu taghlim daqstant iehor importanti illi min ikun hiereg minn side street ghal main road ghandu l-obbligu li juza l-massima attenzjoni u prudenza, li jesplora sewwa l-main road u li jieqaf ghal kollox jew johrog 'inching out' u jassigura li t-triq hi libera. Is-side road user ghandu juza grad ta' diligenza l-izjed gholja u vigilanza l-izjed qawwija, billi ghandu d-dmir li jcedi lit- traffiku li jkun fit-triq principali, ghax il-manuvra li jkun sejjer jaghmel biex jittraversa dik it-triq hi kalkolata li tiddisturba l-kors ordinarju tat-traffiku li jkun ghaddej minnha."; inoltre, d-dover tas-side road user hu li dan irid jidhol gol-"main road" bla ma jiehu riskji li sewwieq prudenti ma jiehux. Side road user ma jistghax johrog go main road bl-izgiccaturi (ara Il-Pulizija v. Giuseppe Pickard, Appell Kriminali, 30 ta' Mejju, 1953) u meta wiehed jigi biex jaqsam it-triq b'karozza dan irid jara li ma jkunx hemm traffiku, mhux biss meta jibda' jaqsam imma anke sakemm jaqsam ghal kollox (ara H. Zammit Fiorentino v. R. Hammoud, Appell Superjuri, 15 ta' Frar, 1974; mhux pubblikata). Tali taghlim japplika mutatis mutandis jekk is-side road user huwa persuna abbord rota; ghalhekk, Farrugia kellu d-dover li, wara li jaccerta li jista' johrog ghal fuq it-triq principali, jaghmel it-traversata minghajr titubanzi jew ezistazzjonijiet stante li hija regola fil-Kodici Stradali li, "it-traffiku fit-triq principali ghandu d-dritta fuq it-traffiku li jkun qed jaqsam, li jkun diehel, jew li jkun se jhalli t- triq principali" (Reg. 212 - "id-Dritta tat-Triq" tal-Kodici ghat-Traffiku fit-Triq "Regolamenti Dwar il-Vetturi bil-Mutur" li tipprovdi li, "Id-driver ta' vettura li jkun gej minn triq sekondarja ghal triq principali ghandu jhalli jghaddi t- regola hija kodifikata traffiku tat-triq principali." Wiehed jista' wkoll jaghmel referenza ghall- Artikolu 82(4) ta' l-istess L.S. fejn jinghad illi, "Meta zewg vetturi jaslu f'toroq differenti li jiffurmaw junction forma ta' T, dik li tkun fit-triq junction ghandha taghti precedenza lil dik fit-triq id-dritta."; anke l-main-road user ghandu certu obbligi f'dan ix-xenarju. Dan hu principju, ormai stabbilit f'bosta decizjonijiet tal-qrati taghna, hekk bhal per ezempju fil-kawza in re John Zammit Fiorentino v. Edmond Pace Seychell (Appell Inferjuri, 9 ta' Mejju, 2007) fejn insibu mtenni li, "il-main road user m'ghandux, unikament bhala tali, xi brevet ta' immunitá minn kwalunkwe responsabbilità f'kull infortunju stradali li jkun ko-involt is-side road user. Primarjament, ghaliex id-diligenza fis-sewqan hi rikjesta indistintament mill-konducenti kollha, sija jekk ikunu gejjin minn toroq laterali jew magguri." Addizzjonalment, fis-sentenza in re Nazzareno Roe v. Maria Dolores Fahmy Gaad (Prim'Awla tal-Qorti Civili, fit-30 ta' Gunju, 2004) inghad hekk: "Il-main road user ghandu wkoll l-obbligu li joqghod attent [...] l-grad ta' diligenza li jinkombi lilu hu ferm anqas minn dak tas-side road user ghax hu ma jkunx qieghed jiddisturba l-kors tat-traffiku, imma jkun miexi ghad-dritt."26 Dan it-taghlim, u iehor fl-istess vina, hu misjub fis- sentenzi, qalb ohrajn, fl-ismijiet Maggur Alfred Bajada Stride Asturias v. Nicola Sumame et (Appell Superjuri, 27 ta' Novembru, 1961); Il-Pulizija v. George Zammit Cutajar et (Appell Kriminali, 30 ta' Marzu, 1963); u Fogg Limited et v. Martin Woollard (Prim'Awla, 31 ta' Mejju, 2001); tirrizulta presunzjoni iuris tantum li bejn side road user u main road user, huwa dak ta' l-ewwel li hu prima facie prezunt jahti ghas-sinistru. Dan ghall-motivi gja' hawn fuq esposti. Madanakollu l-presunzjoni hija wahda iuris tantum u mhux iure et de iure u ghalhekk tista' tigi meghluba bi provi li juri xort'ohra. Sakemm dan ma jsehhx, il-main road user hu mhejjun minn dak provdut fl-Artikolu 1234 tal-Kodici Civili li jghid hekk: "Dak li għandu favur tiegħu preżunzjoni stabbilita mil-liġi, hu meħlus minn kull prova tal- fatt preżunt." It-Tribunal jikkunsidra ulterjorment; Jigi osservat illi x-xhieda tal-konvenut, fejn jghid li huwa waqaf fuq l-istop sign u hares sew qabel ma saq ghal got-triq principali, ftit li xejn hija kredibbli ghat- Tribunal. Il-konvenut innifsu jghid illi kellu vizwali tajba u fit-tul tat-triq principali fejn kien qieghed isuq l-assigurat tas-socjetà attrici. Ghalhekk huwa tassew inverosimili li minkejja li waqaf fuq l-istop sign u spezzjona it-triq miz-zewg 26 Ara s-sentenza citata ghal rassenja utili ta' kazistika fuq dan il-punt specifiku. direzzjonijiet (xellug u lemin), baqa' ma rax il-karozza misjuqa minn Lovegrove, izda sabha ma' wiccu fl-inkrocju. Dan specjalment ikkonsidrat illi, anke skond il- konvenut stess, l-assigurat ta' l-attrici waqaf mill-ewwel meta sehh l-impatt – li jeskludi l-possibilità li Lovegrove kien qieghed izomm velocita gholja jew eccessiva. It-Tribunal ghalhekk iqis illi m'huwiex minnu dak li jikkontendi l- konvenut (i.e., li huwa waqaf u hares qabel ma hareg ghal got-triq principali), u li mill-provi rakkolti huwa ferm aktar verosimili illi l-konvenut qabad u hareg ghal got-triq principali b'mod azzardat jew bi traskuragni u minghajr ma prudentement accerta ruhu li seta' johrog bla ebda xkiel, ghalih u ghal ohrajn. Ghalkemm fir-Risposta tieghu il-konvenut isostni li kien ix-xufier tal-karozza li kien qed isuq b'mod traskurat u imprudenti, l-istess konvenut ma ressaq l-ebda prova konkreta li tikkorobora din it-tezi. Fix-xhieda tieghu Lovegrove spjega illi huwa jaf l-agwati sew u minhabba t-toroq laterali li jaghtu ghal fuq it-triq principali li minnha kien ghaddej, huwa kien qieghed isuq bil-mod.27 Din ix-xhieda hija kkorroborata mill-fatt illi Lovegrove waqaf hekk kif sehh l-impatt, fatt li jixhed sostanzjalment dwar velocità moderata, prudenti u solerti. Ghalhekk fil-fehma ta' dan it-Tribunal, it-traskuragni u imperzija addebitata mis- socjetà attrici lill-konvenut tirrizulta mill-provi, filwaqt li ma jirrizultax illi kien hemm xi kolpa minn naha ta' l-assigurat ta' l-attrici. Jirrizulta, ghaldaqstant, illi l- konvenut kolpevoli f'ghemilu, liema agir kien indott minn traskuragni, imprudenza u imperizja. U jirrizulta wkoll li d-dannu mgarrab mid-danneggjat (parti attrici) kien rizultat dirett ta' l-ghemil esklussiv tad-danneggjant (parti konvenuta). In poche parole, il-kap tal-htija allegata, ossia responsabilità, fil-konvenut jinsab debitament pruvat u l-istess konvenut ghandu jwiegeb ghas-sinistru lamentat. It-Tribunal issa jdawwar l-attenzjoni tieghu ghall-kap tad-danni u tal-quantum relattiv. Il-fatt biss jfissirx necessarjament li d-danni tassew jezistu u jekk dawn jezistu, huma fil-quantum pretiz mid-danneggjat attur. Dan l'ghaliex jaggrava dejjem fuq il-kreditur ta' l- obbligazzjoni li jipprova l-ezistenza u l-entità tad-danni li hu jallega li sofra. tad-dikjarazzjoni 27 Ara x-xhieda ta' Dr. Andrew Lovegrove waqt is-seduta tal-20 ta' Frar, 2019 (a tergo ta' fol. Fil-kaz odjern il-konvenut m'huwiex qieghed jikkontesta illi l-vettura assigurata mill-attrici sofriet danni fl-incident in kwistjoni, però jinsab jikkontesta l-quantum mitlub, li skond hu huwa ezagerat. Rigward il-kap tad-danni is-socjeta attrici ressqet is-segwenti provi: (i) survey Report redatt minn Antwan Sammut Jurcik, skond liema l-ispiza ghat- tiswija tal-vettura assigurata u l-valur ta' erba' granet ta' telf ta' uzu minn naha ta' l-assigrat, huma fl-ammont globali ta' €660.99c.28 Rigward dan ir- rapport, Sammut Jurcik elabora ulterjorment quddiem it-Tribunal illi l-hsara fil- vettura assigurata ma kienetx wahda kbira u ghalhekk ma kienx hemm bzonn li jinbidlu l-bibien izda biss li jigu mibdula xi moldings u side repeater, ghalkemm kien hemm bzonn li jsir certu zarmar biex ikunu jistghu jigu sprayed.29 Dan ix-xhud zied ukoll illi l-ammont indikat minnu huwa attwali u mhux stima, ghalkemm ma jinkludix il-prezz tal-parts;30 invoice mahruga minn 'Pickard and Axlag' ghall-parts li kellhom jigu rimpjazzati, b'valur ta' €60.54c,31 li giet ikkonfermata bil-gurament ta' Andrew Axlag;32 ricevuta mahruga min 'Pyramid Enterprises (Garage) Ltd' fit-18 ta' Gunju, 2016 ghat-tiswija tal-vettura assigurata u l-kirja ta' vettura ohra ghall-uzu ta' Lovegrove waqt din it-tiswija, b'valur totali ta' €677.46c.33 Raymond Axisa kjarifika illi "moldings" huma lastiku li jkollu jinbidel jekk jigi maqlugh, u li kellha tinbidel ukoll il-lampa tal-indicator tal-genb ta' l-istess naha u illi l-maggor parti ta' l-ispejjez jirrigwardaw ix-xoghol ta' spray.34 Però, wara li ra r-ritratti esebiti mas-Survey Report u r-ritratti esebiti mill-assigurat tas-socjetà attrici, dan it-Tribunal m'huwiex konvint illi t-tiswijiet li saru fuq il-bieba ta' wara tal-vettura kellhom isiru minhabba d-danni kkawzati mill-incident mertu ta' dawn il-proceduri.35 Minn dawn ir-ritratti jidher illi l-bieba ta' wara tal-vettura 28 Ara 'Dok: MA 8' (a fol. 29 Ara x-xhieda ta' Antwan Sammut Jurcik waqt is-seduta tal-20 ta' Marzu, 2019 (a tergo ta' fol. 89 u a tergo ta' fol. 30 Ibid. (a tergo ta' fol. 32 Ara x-xhieda ta' Raymond Belhadj waqt is-seduta tat-13 ta' Mejju, 2019 (a fol. 33 Ara 'Dok MA 11' u 'Dok MA 12' (a fol. 51 u 52 rispettivament). 34 Ara x-xhieda ta' Raymond Belhadj waqt is-seduta tat-13 ta' Mejju, 2019 (a fol. 33–36 u 43–45. illi ma ta' wara, peress kellha diversi grif li lanqas biss gie allegat li kienu saru minhabba dan l-incident. Apparti minn hekk, il-grif fuq il-bieba ta' wara tal-vettura muri fuq ir-ritratti prezentati minn Dizdar ma jidhirx kompatibbli mad-dinamika tal-incident skond kif irrakkontat minnu u mill-konvenut, u hawnhekk it-Tribunal josserva illi peress illi Lovegrove caqlaq ir-rota tal-konvenut qabel ma ttiehdu r-ritratti u saru l-investigazzjoni necessarji, huwa ferm aktar difficli ghalih illi jipprova kif, ghalkemm l-impatt sehh fuq in-naha ta' quddiem tal-vettura, mal-mudguard ta' quddiem, il-vettura soffriet il-grif indikat minnu fuq il-bieba ta' wara. Ghalhekk fil- fehma tat-Tribunal il-konvenut m'ghandux jigi mgieghel jaghmel tajjeb ghall- jirrizultax ispejjez sufficjentement pruvat illi d-dannu allegat sar bi htija tal-konvenut jew minhabba fih. Ghalhekk mill-ispejjez marbuta ghax-xiri ta' parts, ghandha titnaqqas is-somma ta' €17.72c37 rapprezentanti "Rear Door Molding", sabiex b'hekk l-ammont relatat mal-parts li ghalih ghandu jaghmel tajjeb il-konvenut huwa fl-ammont ta' €42.82c. L-ispiza ghal panel beating u spraying giet fl-ammont ta' €621.30c.38 Peress illi dan l-ammont jirrifletti t-tiswija ta' zewg bibien, it-Tribunal iqis illi l-konvenut ghandu jhallas nofs dan l-ammont u cioè €310.65c, li flimkien mas-somma ta' €56.00c ghall-kiri ta' vettura ohra waqt li l-vettura ta' Lovegrove kienet qed tissewwa, jwasslu ghall-total ta' €366.56c. Ghalhekk l-ammont globali dovut mill- konvenut lill-attrici huwa ta' erba' mija u disa' ewro u tmienja u tletin centezmu (€409.38c). GHALDAQSTANT, ghall-motivi u konsiderazzjonijiet hawn fuq maghmula u konsistentement maghhom, it-Tribunal qed jiddeciedi dan il-kaz billi, filwaqt li jichad l-ewwel eccezzjoni tal-konvenut izda jilqa' it-tieni wahda, jilqa' t-talba ta' l- attrici hekk kif gej: I. Jiddikjara illi l-konvenut Generoso Zammit Fiorentino hu unikament responsabbli ghall-incident datat 12 ta' Gunju, 2016; Konsegwentement jikkundanna lill-istess konvenut Generoso Zammit Fiorentino jhallas lis-socjetà attrici s-somma ta' erba' mija u disa' ewro u tmienja u tletin centezmu (€409.38c), bl-imghax fuq dan l-ammont bir-rata ta' 8% fuq din is-somma dekorribbli mid-data tan-notifika ta' l-ittra ufficjali tal-21 ta' 61, 62 u 64. 37 Rear Door Molding fl-ammont ta' €21.60c (meta jigi applikat l-10% skont li inghata skond il-fattura) + 18% it-Taxxa fuq il-Valur Mizjud (ara l-fattura a fol. 38 L-ammont fatturat, dedott l-iskont moghti, u inkluz it-Taxxa fuq il-Valur Mizjud (ara l-fattura a fol. Marzu, 2018 (cioè mill-24 ta' Marzu, 201839) sad-data tal-pagament finali u effettiv.40 L-ispejjez gudizzjarji marbuta ma' dawn il-proceduri, inkluzi dawk ta' l-ittra ufficjali datata 21 ta' Marzu, 2018, ghandhom jithallsu in kwantu ghal 75% mill-konvenut u in kwantu ghar-rimanenti 25% mis-socjetà attrici. ft. Tali hsieb jinsab kondiviz fid-decizjoni in re Ruth Marsham v. Emanuel Woollard noe (Appell Inferjuri, 5 ta' Marzu, 2003). "Fuq l-aggravju ta' l- interessi u d-dekorriment taghhom il-Qorti tinnota li fil-korp ta' l-avviz l-atturi talbu somma determinata u specifika. Jirrizulta li l-atturi nterpellaw gudizzjarjament lill-konvenut ghall-hlas taghha in sodisfazzjoni tad-danni pretizi. Dan jibbasta biex l-ammont reklamat jibda jattratta l-interessi ("‘THEUMACassar AbelaRonayne -vs- Bruno Rausi" a Vol XVI pI p84). Il-fatt li l-Qorti rreduciet l-ammont ma jfisserx li l-interessi ma jibdewx ukoll jghaddu minn dakinhar tar-rikjam tas-somma, issa ridotta. Il-Qorti hawn ma llikwidat l-ebda ammont li kapaci tiggustifika lill-konvenut jappilja mal-massima "in illiquidis non fit mora"." (cfr. Fogg Insurance Agencies Limited noe v. Paul Fisher (Appell Inferjuri, 17 ta' Frar, 2003). "Inoltre, hu ritenut fil- gurisprudenza illi, meta d-debitu jkun cert, jekk id-debitur ikun jaf jew jista' facilment jiddetermina l- ammont ....… il-massima in illiqudis mora non contrabitur mhix applikabbli. Spiridione L. Mizzi pro et noe v. Emmanuele Gatt, Qorti tal-Kummerc, 16 ta' Frar, 1954; riportata f'Kollez. XXXVIII-III-642), Tali hsieb jinsab kondiviz fid-decizjoni in re Carmelo Handy v. Kenneth Manicaro et noe (Appell Superjuri, 5 ta' Ottubru, 2001). Sentenzi ohra li jhaddnu l-istess perspettiva huma Albert Serracino v. Albert Pace Seychell et (Appell Superjuri, 1 ta' Dicembru, 2014); Konnekt Talent Search & Selections Co Ltd v. Avantgarde Holdings Ltd (Appell Inferjuri, 24 ta' Gunju, 2015) u TGS Company Limited v. Polidano Brothers Limited (Appell Superjuri, 18 ta' Lulju, 2017).