Illum 30 ta' Novembru, 2016 Andrew (KI 606935M) u Natacha (KI 610201L) konjuġi Savasta Reuben (KI 437403M) u Danielle (KI 326112M) konjuġi Zammit Marmara’ Joseph (KI 177718M) u Helen (KI 142965M) konjuġi Cascino - 135, Ronald (KI 882495M) u Susan (KI 854178M) Pavia - 37, Kosamui, Edwin (KI 683931M) u Maria Concetta sive Marcon Cascino (KI Rat ir-rikors guramentat tal-atturi tat-18 ta' Marzu 2014 fejn gie premess: Illi l-esponenti huma proprjetarji tal-fond numru 4 u 5 rispettivament fi Sqaq Tumas Fenech, Santa Luċija, Ta' Kerċem, kif jirriżulta mill-annessi kuntratti ta' ta' l-istess proprjetajiet A u Dok. Illi f'dan l-isqaq, apparti l-proprjeta' ta' l-esponenti, hemm proprjetajiet oħra li bħall-esponenti igawdu minn dritt ta' passaġġ, arja u dawl mill- istess Sqaq Tumas Fenech. Illi l-intimati huma proprjetarji ta' żewġ proprjetajiet, fil-bokka, ċioe fl- entrata ta' l-Isqaq Tumas Fenech, liema proprjetajiet huma nnumerati bin-numru 7 u numru 8, ġja numru 8 u numru 9 rispettivament. Illi l-esponenti jafu illi l-intimati jew min minnhom applikaw għal u ottjenew permess għall- iżvilupp tal-proprjeta' tagħhom u ċioe' l- proprjetajiet 7 u 8 fi Sqaq Tumas Fenech, kif jirriżulta mill-annessa kopja tal-permess imsemmi mmarkat Dok. Illi kif jirriżulta mill-kuntratt ta' akkwist tal-proprjetajiet ta' l-intimati, hawn anness u mmarkat Dok. D, flimkien mal-proprjetajiet 7 u 8, jirriżulta illi l-intimati akkwistaw id-drittijiet kollha li kellhom il- vendituri fuq il-fond numru 10 u ċioe' porzjon ta' art ta' kejl ta' circa 23 metru kwadri, liema porzjon ta' art oriġinarjament kien fond illi ġie demolit żmien ilu u li llum huwa inkorporat fi Triq Tumas Fenech u li llum jifforma parti minn triq pubblika. Illi l-esponenti jafu illi l-intimati mhux biss qed jittentaw jiżviluppaw il- fondi numru 7 u 8 li llum il-ġurnata jirrappreżentaw il-korp ta' bini eżistenti, pero' qed jittentaw jiżviluppaw ukoll il-porzjon art ta' 23 metru kwadru li preżentement u għal għexiren ta' snin, kif jiġi pruvat fit- trattazzjoni tal-kawża, jiffurmaw parti mit-Triq Tumas Fenech ossia il- bokka/misrah li tagħti għal Isqaq Tumas Fenech. Illi l-esponenti u l-awturi tagħhom qabilhom, gawdew u għadhom igawdu minn dritt ta' passaġġ minn fuq il-porzjon art li llum tifforma parti min Triq Tumas Fenech, liema dritt ilu jintuża jitgawda mis- sittinijiet. Illi l-iżvilupp propost mill-intimati sejjer inaqqas bil-bosta l-aċċess illi oriġinarjament dejjem gawdew minnu l-awturi ta' l-esponenti u llum l- esponenti u l-ġirien tagħhom illi jgħixu fl-istess sqaq. Illi kwalsiasi żvilupp illi qed jipproponu l-intimati lil hinn mill-linja tal- bini eżistenti, id-drittijiet ta' l-esponenti billi jnaqqsilhom il-passaġġ illi huma preżentement igawdu u li minnu dejjem gawdew qabilhom l-awturi tagħhom għall-isqaq Tumas Fenech, barra illi jmur kontra d-dettami tal-Kap. 10 tal-Liġijiet ta' Malta illi jipprojbixxi kwalsiasi żvilupp fi triq pubblika. Illi barra minn hekk jekk l-intimati jitħallew jiżviluppaw dik il-parti tal- proprjeta' minnhom akkwistata li llum hija inkorporata fi triq pubblika u cioe fi Triq Tumas Fenech, l-esponenti barra li jitnaqsilhom mill- passaġġ pubbliku li ilu hekk jintuża mingħajr ebda xkiel għal iktar minn 30 sena, ser jispiċċaw bi skumdita' sostanzjali biex jaċċedu għal proprjeta' tagħhom. Illi a bażi tas-suddett, l-esponenti ottjenew digriet fl-Atti tal-Mandat ta' Inibizzjoni Numru 288/2014SM fl-ismijiet premessi datat 28 ta' Frar, 2014, permezz ta' liema l-Onorabbli Prim'Awla tal-Qorti Ċivili laqgħet it-talbiet ta' l-esponenti billi inibit lill-intimati milli jissoktaw mill- iżvilupp minnhom propost – Dok. Illi l-esponenti għandhom interess illi jottjenu konferma ta' l-imsemmi digriet sabiex l-intimati jiġu inibiti b'mod milli jissuktaw mill-iżvilupp minnhom propost u għalhekk kellha ssir din il-kawża. Għaldaqstant jgħidu għalhekk l-intimati għaliex din l-Onorabbli Qorti, prevja kwalsiasi dikjarazzjoni neċessarja u opportuna m'għandhiex tgħaddi sabiex: Tiddikjara illi l-iżvilupp kif propost mill-intimati tal-proprjeta' 7 u 8 fi Sqaq Tumas Fenech li jinkludi wkoll l-izvilupp tal-porzjon art ta' 23 metru kwadru li d-drittijiet fuqha huma akkwistaw permezz tal-kuntratt ta' akkwist tat-28 ta' Novembru, 2000 fl-atti tan-Nutar Pierre Morales, jikkonsisti fi zvilupp fuq art li huma jafu li l-esponenti u l-aventi kawża tagħhom qabilhom, dejjem gawdew dritt ta' passaġġ, arja u godiment fuqha . Tiddikjara illi l-iżvilupp kif propost mill-intimati tal-proprjeta' 7 u 8 fi Sqaq Tumas Fenech jikkostitwixxi żvilupp illi jnaqqas bil-bosta id- drittijiet imsemmija ta' passaġġ, arja u godiment li l-esponenti u l-aventi tagħhom qabilhom dejjem gawdew fuq l-imsemmija bokka/misraħ, kif ukoll fuq l-isqaq Tumas Fenech innifsu u għalhekk jekk jitħalla jitwettaq l-imsemmi żvilupp , il-bokka/misraħ illi tagħti għall- isqaq u l-istess sqaq illi fuqha l-esponenti u l-aventi kawża minnhom qabilhom dejjem gawdew mid-drittijiet imsemmija, sejra tiċkien sostanzjalment, kif jidjieq ukoll l-istess Sqaq Tumas Fenech illi jservi bħala l-uniku aċċess għal proprjetajiet residenzjali ta' l-esponenti. Tinibixxi l-izvilupp kif propost mill-intimati u dan b'applikazzjoni ta' kwalsiasi provvediment illi din l-Onorabbli Qorti jidrilHa xierqa u opportuna fiċ-ċirkostanzi. Bl-ispejjeż, kompriżi dawk tal-Mandat ta' Inibizzjoni Nru: 288/2014SM u bl- inġunzjoni ta' l-intimati in subizzjoni." Rat il-lista tax-xhieda u d-dokumenti annessi mar-rikors guramentat. Rat ir-risposta guramentata tal-konvenuti tal-11 t' April 20141 permezz ta' liema ressqu s-segwenti eccezzjonijiet: "Illi qabel xejn, l-atturi jridu jindikaw precizament in-natura tal-azzjoni taghhom u cioe' jekk humiex jezercitaw l-azzjoni rivendikatorja jew azzjoni ohra ta' natura petitjora kif jidher illi qed jaghmlu meta wiehed ihares lejn l-ewwel talba attrici, jew azzjoni possessorja; jew inkella xi kawza ohra illi l-esponenti sa issa ghadhom ma rnexxilhomx jifhmu n- Darba ssir tali kjarifika, l-esponenti jkun fi grad li jressaq eccezzjonijiet ulterjuri – dejjem skond il-kaz – kontra t-talba attrici in kwantu n-natura ta' tali eccezzjonijiet tkun tiddependi necessarjament fuq in-natura tal-kawza; Illi jekk, imbaghad, din hija azzjoni rivendikatorja, allura r-rikors guramentat odjern huwa monk u null stante illi l-atturi mhux qed jitolbu r-rivendika ta' din l-art minghand l-esponenti; Illi di piu' lanqas tista tirnexxi l-azzjoni odjerna in kwantu assolutament m'huwiex minnu li l-atturi qatt gawdew minn xi dritt petitorju ta' passagg, arja jew godiment fuq l-imsemmija porzjon art; Illi tali porzjon art effettivament tappartjeni lill-esponenti u, qabilhom, kienet tappartjeni lill-awturi tal-istess esponenti. L-esponenti kienu effettivament akkwistaw il-proprjeta' taghhom qabel ma' akkwistaw il- fondi rispettivi taghhom l-atturi odjerni u kwindi ghalhekk ukoll lanqas jista' jinghad li hemm xi dritt ta' arja, passagg u/jew godiment kostitwita Illi fir-rigward tal-izvilupp tal-proprjeta' tal-esponenti, dan ilu munit fil- permessi relattivi mahrugin mill-awtoritajiet kompetenti liema permessi jgibu n-numri 3980/02, 6875/03, 401/08, 402/08, li jirrigwardaw proprju il-proprjeta' taghhom. L-izvilupp propost huwa limitat propju ghall- proprjeta' tal-esponenti inkluz ukoll dik il-porzjon ta' art li qabel kienet taghmel parti mill-fond numru 10 appartenenti lill-awturi tal-esponenti. Xoghlijiet u wara li ntlahaq ftehim bonarju mal-istess Dipartiment, l- esponenti kienu gew kumpensati ghad-danni minnhom sofferti bhala konsegwenza ta' tali demolizzjoni, liema kumpens kien interament minghajr pregudizzju ghall-proprjeta' tal-art li baqghet tghajat lill- Illi lanqas ma jezistu altrimenti l-estremi mehtiega mill-ligi ghall- kostituzzjoni ta' xi servitu' jew ta' xi dritt ta' passagg, arja jew godiment Illi jekk it-talbiet attrici jirreferu ghal drittijiet possessorji l-ewwel zewg talbiet ma jistghux iregu in kwanti l-allegazzjoni ta' dritt ta' passagg u arja min-natura taghhom ma jistghu qatt jinkwadraw ruhhom fil- parametri ta' kawza possessorja, dan ukoll skond kazistika kostanti li necessarjament tikkunsidra dritt ta' servitu' bhala dritt petitorju; Illi l-esponenti jissottomettu illi galadarba l-ewwel zewg talbiet ma jistghux iregu, wkoll skond gurisprudenza stabbilita, mhuwhiex lecitu li l-effetti ta' mandate ta' inibizzjoni jigu perpetwati bil-mod li bih qeghdin Ma huwhiex moghti lil ebda persuna skont is-sistema guridiku ta' pajjizna illi jintavola citazzjoni fejn jitlob 'sic et eimpliciter' illi l-konvenut jigi nibit milli jaghmel xi att minghajr fl-istess waqt ma jgib 'il quddiem il-pretensjoni jew dritt tieghu sabiex izomm lill-intimati milli jaghmel dak l-att u kawza li tikkontjeni biss talba sabiex il-mandat ta' inibizzjoni jigi perpetwat tkun wahda monka, irrita u nulla; Illi f'dan ir-rigward l-esponenti qeghdin minn issa jzommu lill-atturi kollha responsabbli ghad-danni kollha sopportati minnhom bhala konsegwenza tal-agir illegali, abbuziv u kjarament vessatorju da parti Illi t-talbiet atturi huma nfondati fil-fatt u fid-dritt; Illi l-eccezzjonijiet qeghdin jigu hawnhekk imressqin ilkoll minghajr pregudizzju ghal xulxin; Salv eccezzjonijiet ulterjuri; Bl-ispejjez kontra l-istess atturi, inkluzi l-ispejjez relattivi ghall-mandat t'inibizzjoni numru 288/2014." Rat il-lista tax-xhieda annessa mar-risposta guramentata. Rat id-digriet taghha tal-24 ta' Marzu 20142 permezz ta' liema l-atturi gew ordnati fost ohrajn (i) jiddikjaraw minn fejn jirrizulta li jgawdu dritt ta' passagg minn fuq il-porzjon art in kwistjoni; (ii) jiddikjaraw, jekk jafu, meta twaqqa l- fond numru 10; u (iii) b'riferenza ghal dak li ppremettew f'paragrafu 9 tar- rikors guramentat, jiddikjaraw liema huma l-provvedimenti tal-Kapitolu 10 li fuqhom qeghdin jibbazaw. Rat in-Nota tal-atturi tal-24 t'April 20143 permezz ta' liema huma ddikjaraw li (i) id-dritt ta' passagg u uzu illi huma jgawdu minnu ma jirrizultax minn kuntratt izda huwa servitu ghall-utilita' pubblika illi minnu jgawdu l-atturi u l- girien taghhom u l-awturi taghhom qabilhom, kif ukoll il-pubbliku in generali; (ii) safejn jafu huma l-fond nru 10 twaqqa' fis-snin sebghin bikrin u li l- porzjoni art imsemmija ilha nkorporata fi triq pubblika minn dak iz-zmien; u (iii) l-artikoli tal-Kap 10 li ghamlu referenza ghalihom fir-rikors guramentat huma l-artikolu 20 et seq li pero' m'ghadhomx fis-sehh u li llum jinsabu nkorporati f'regolamenti li jaqghu taht il-ligi tal-MEPA. Rat id-digriet taghha tal-5 ta' Mejju 20144 fejn ordnat lill-atturi jiddikjaraw liema huma r-regolamenti tal-MEPA li ghamlu referenza ghalihom fin-Nota oggett tal-kawza. tal-24 t'April 2014, u lill-konvenuti biex jiddikjaraw kif akkwistaw il-proprjeta' Rat illi l-konvenuti in ottemperanza mad-digriet tal-5 ta' Mejju 2014 esebew il- kuntratt t'akkwist datat 28 ta' Novembru 20005. L-atturi baqghu ma ottemperawx ruhhom ma' dak ordnat lilhom fid-digriet imsemmi ghalkemm eventwalment ghamlu referenza ghar-regolamenti tal-MEPA fl-istadju tas- sottomissjonijiet finali. Rat it-traskrizzjoni tax-xhieda u l-affidavits prezentati mill-partijiet. Rat id-dokumenti kollha pprezentati mill-partijiet u d-digrieti relattivi. Rat in-Noti ta' Sottomissjonijiet skambjati bejn il-partijiet6. Rat it-traskrizzjoni tat-trattazzjoni orali tad-difensuri tal-partijiet7. Rat l-atti kollha l-ohra tal-kawza. Ikkunsidrat: Fil-kawza tal-lum l-atturi jippremettu li huma sidien tal-fondi numru 4 u 5 fi Sqaq Tumas Fenech, Santa Luċija, Ta' Kerċem u jgawdu minn dritt ta' passagg, arja u dawl mill-isqaq Tumas Fenech. Minn naha l-ohra l-konvenuti huma s-sidien tal- fondi numru 7 u 8 (gja 8 u 9) fl-istess sqaq. L-atturi jghidu li bis-sahha tal- kuntratt li bih akkwistaw il-fondi numru 7 u 8, il-konvenuti akkwistaw ukoll id- drittijiet kollha li kellhom il-vendituri fuq il-fond numru 10 ta' kejl circa 23 triq pubblika, ossia, il-bokka/misrah li jaghti ghall-Isqaq Tumas Schembri Sultana. konvenuti ottjenew permess ghall-izvilupp tal-proprjeta' taghhom li jinkludi mhux biss l-izvilupp tal-fondi 7 u 8 (li llum jiffurmaw korp ta' bini ezistenti), izda wkoll l-izvilupp tal-porzjon art ta' circa 23 metru kwadru li l-atturi u l- awturi taghhom qabilhom jinsistu li gawdew u ghadhom igawdu dritt ta' passagg minn fuqha sa mis-sittinijiet. Fil-fehma tal-atturi, l-izvilupp ta' din il-porzjon art ser jirrestringi l-passagg pubbliku kif ukoll l-access taghhom u tal-girien taghhom ghall-isqaq. Ghalhekk kwalunkwe zvilupp propost mill-konvenuti lil hinn mill-linja ta' bini ezistenti ikun qieghed ukoll jikser id-dispozizzjonijiet tal-Kap 10 tal-Ligijiet ta' Malta. L-atturi jressqu tlett talbiet lil din il-Qorti: (i) sabiex jigi dikjarat li l-izvilupp kif propost mill-konvenuti, in kwantu jinkludi wkoll l-izvilupp tal-porzjon art ta' 23 metru kwadru msemmija, jikkonsisti fi zvilupp fuq porzjon ta' dik l-art li l-atturi u l-aventi kawza taghhom dejjem gawdew dritt ta' passagg, arja u godiment fuqha; (ii) sabiex jigi dikjarat ukoll illi l-izvilupp kif propost tal- konvenuti mhux biss se jnaqqas id-drittijiet imsemmija izda se jikkawza djuq sostanzjali fl-isqaq, li jservi bhala l-uniku access ghall-proprjetajiet residenzjali tal-atturi; u (iii) sabiex l-izvilupp kif propost jigi inibit. Il-konvenuti jilqghu ghal din l-azzjoni billi jirribattu illi l-atturi qatt ma gawdew minn xi dritt ta' passagg, arja jew godiment fuq il-porzjoni ta' art ta' Huma jinsistu li l-porzjon art ta' 23 metru kwadru huwa proprjeta' taghhom ukoll, u l-istess konvenuti kienu akkwistaw il-proprjeta' taghhom qabel ma' l-atturi xtraw il-fondi rispettivi taghhom; ghalhekk ukoll ma' hemm ebda dritt ta' passagg jew drittijiet ohra favur l-atturi fuq l-art. Di piu', l-izvilupp tal-proprjeta' tal-konvenuti, inkluz l-art li qabel kienet tifforma parti mill-fond numru 10, huwa kopert bil-permessi mahruga mill-Awtorita' kompetenti. Huma jghidu li dan il-fond kien gie demolit illegalment u abbuzivament mid-Dipartiment tax-Xoghlijiet, ghall-liema agir huma kienu gew ikkumpensati mill-istess Dipartiment minghajr pregudizzju ghad-drittijiet ta' proprjeta' tal-konvenuti fuq l-art. Natura u oggett tal-azzjoni Fir-risposta guramentata taghhom, il-konvenuti issollevaw preliminarjament il- kwistjoni tan-natura tal-azzjoni mressqa mill-atturi, u cioe' jekk din hijiex azzjoni rivendikatorja, petitorja jew xort'ohra8. L-atturi ccaraw in-natura tal-azzjoni taghhom fin-Nota ta' Sottomissjonijiet taghhom fejn iddikjaraw li din hija actio confessoria9. Din hija azzjoni li l-ghan taghha huwa li tikkonferma d-dritt ta' servitu' favur is-sid ta' fond dominanti kontra s-sid ta' fond servjenti. Kif inghad minn din il-Qorti diversament fil-kaz preseduta Developments Limited et deciz fis-6 ta' Dicembru, 201210- fl-ismijiet Alberta Soler Despott vs Von Brockdorff "Din l-azzjoni hija koncessa lil sid ta` fond li jkun qed jivvanta dritt ta` godiment ta` servitu` fuq fond iehor. L-ghan tal-azzjoni huwa li tinkiseb dikjarazzjoni li l-fond l-iehor huwa servjenti ghall-fond ta` l-attrici. Propju ghaliex din kienet l-azzjoni xelta mill-attrici, l-azzjoni kellha tkun istitwita kontra s-sid tal-fond servjenti ghax altrimenti jekk istitwita kontra persuni ohra, l-ezitu ma jkollu l-ebda utilita` guridika u ma jirrendi l-ebda rizultat. Dak li qieghed jinghad isib sostenn fil-gurisprudenza tal-Qrati taghna11. 8 Eccezzjonijiet numru 1 u 2 9 Fol 254 et seq 10 Cit Nru 2205/98JZM 11 Enfazi ta' din il-Qorti Fis-sentenza ta` din il-Qorti (PA/JRM) tat-3 ta` Gunju 2004 fil-kawza 'Vitale vs Macrae' jinghad hekk – Illi l-Qorti tibda l-konsiderazzjonijiet ta` dritt li jirrigwardaw dan il-kaz billi tghid li l-ghan ewlieni tal- azzjoni konfessorja huwa dak li permezz taghha s- sid ta` fond li jgawdi servitu` fuq fond iehor jitlob dikjarazzjoni mill-Qorti li l- gid tieghu igawdi dik is-servitu` li s-sid tal-post l-iehor, b`ghemil jew b`fatt iehor, ikun qieghed ixekklu jew inehhih mit-tgawdija taghha. Din l-azzjoni – bhall- azzjoni negatorja – tmiss lil sid il-fond u trid issir biss kontra s-sid tal- fond serventi bhala l-persuna li ghandha interess legittimu li timpunja l- ezistenza tas-servitu` pretiza12. Illi, ghall-kuntrarju ta` dak li hu mistenni fl- azzjoni negatorja, l-attur fl-azzjoni konfessorja jrid ghalhekk juri mhux biss li huwa s-sid tal-fond dominanti, imma wkoll li tassew li dak il-fond igawdi s- servitu` pretiza fuq il-fond serventi. L-istess jinghad minn din il-Qorti fis-sentenza taghha tal-31 ta` Marzu 1958 fil- Fl-ezercizzju tal-azzjoni konfessorja jmiss lill-attur li jipprova l-fondament tal- azzjoni u l-lezjoni li minnha hu jilmenta. Din il-prova l-attur hu tenut li jaghmilha fil- konfront tal-persuna konvenuta, u ma jistghax ma jaghmelx din il-prova qabel ma l-konvenut juri li huwa proprjetarju tal-pretiz fond serventi. L-azzjoni konfessorja ghandha tigi proposta unikament kontra l-proprjetarju tal-fond serventi bhala l-persuna li ghandha nteress legittimu li timpunja l- ezistenza tal-pretiza servitu`13, u l-attur ma ghandux jippretendi li qabel xejn il-konvenut ghandu jipprova li huwa l-proprjetarju ta` dak il-fond. Jekk l-attur jippretendi li l-konvenut mhux il-proprjetarju, hu ghandu jcedi l-kawza u jipprocedi kontra min hu jirritjeni li hu l- proprjetarju tal-fond." Kif ikkonfermat ukoll il-Qorti tal-Appell fil-kaz Emanuel Debono Grech et vs Nicola Debono Grech et deciz fid-9 ta' Jannar 200914 - "Minn dak appena citat jirrizulta ferm car u inekwivoku li z-zewg elementi li l- attur fl-actio confessoria servitutis irid jirnexxielu jipprova biex l-azzjoni minnu istitwita tirnexxi huma: (a) illi hu huwa s-sid tal-fond dominanti li jippretendi li jgawdi dritt ta' servitù fuq il-fond servjenti proprjetà tal- konvenut; u (b) li l-fond proprjetà tieghu effettivament igawdi s-servitù minnu pretiza."15 In ezami tat-talbiet attrici avanzati ghal konsiderazzjoni odjerna, din il-Qorti ghalhekk se tislet dawn iz-zewg l-ahhar imsemmija rekwisiti biex tara jekk l- istess talbiet jirnexxux. (a): Kawza mis-sid tal-fond dominanti li jippretendi li jgawdi dritt ta' servitù fuq il-fond servjenti proprjetà tal-konvenut Minn dan isegwi fl-ewwel lok li azzjoni konfessorja tista' ssir biss minn sidien ta' fond kontra sidien ta' fond iehor. Ghar-rigward tal-atturi Zammit u Zammit Marmara’ ma hemm ebda kontestazzjoni li huma s-sidien tal-fondi numru 4 u 5 rispettivament fi Sqaq Tumas Fenech, Santa Luċija, Ta' Kerċem kif del resto jixhdu l- kuntratti t'akkwist taghhom esibiti in atti16. 14 App Nru 237/04 15 Enfasi ta' din il-Qorti 16 Fol 5 et seq u fol 19 et seq Izda ghar-rigward tal-konvenuti, filwaqt li ma hemm ebda kontestazzjoni li huma proprjetarji tal-fondi numru 7 u 8, kif jixhed il-kuntratt ta' komprovendita tat-28 ta' Novembru 200017, huma l-atturi stess li stranament, stante l-azzjoni minnhom proposta, li holqu dubju dwar id-drittijiet ta' proprjeta' tal-konvenuti fuq l-art ta' circa 23 metru kwadru li fuqha wkoll il-konvenuti ottjenew permess li jibnu. Il-Qorti hija nfatti perplessa kif l-atturi intavolaw din it-tip t'azzjoni li, kif inghad, minn natura taghha stess timplika rikonoxximent implicitu li l-persuni konvenuti huma effettivament is-sidien ta' fondi allegatament servjenti ghal proprjeta' taghhom, biex imbaghad l-istess atturi fil- kors tal-kawza ghamlu kull sforz possibbli biex jattakkaw it-titolu tal-konvenuti fuq din il-porzjon art. Evidentement aktar tard, konxji minn dan is-sqaq legali li fis-sottomissjonijiet orali, huma argumentaw, bi kwotazzjonijiet minn awturi, li l-azzjoni konfessorja tista' tingieb mhux biss kontra s-sidien tal-fond servjenti - li skont l-atturi huma l- awturi ta' qabel Cascino – izda wkoll kontra kull min jimpedixxi l-uzu tas- servitu', ergo kontra l-konvenuti Cascino bhala l-persuni li bl-izvilupp propost allegatament qeghdin ixekklu din is-servitu' . Kif gia nghad l-atturi ppruvaw jsostnu l-azzjoni konfessorja minnhom imressqa bit-tezi minnhom avanzata, cioe li tali azzjoni m'ghandhiex ghalfejn tigi vantata kontra il-propju sidien tal-fond servjenti billi kif gia nghad iccittaw awturi Taljani, bla pero, nonostante li qalu li se jaghmlu dan, ma taw is-source korrett ta' tali kwotazzjoni.18 Jirrizulta dwar dan pero illi l-awturi Taljani jsostnu dejjem it-tezi, gia riflessa fid-decizzjonijiet suriferiti, ta' minn ghandu jkun is-suggett passiv, il-legittimu 17 Fol 72 et seq 18 Ara sottomissjonijiet fol 284 kontradittur ta' l-azjoni esperita; ghalhekk sid il-fond servjenti, jew minn jivvanta drittijiet reali fuq l-istess. Ghalhekk stabbilit minn ghandu jkun il-legittimu kontradittur, il-konvenut man bbbbbb ta' l-azjoni tentata, il-Qorti tqis li qabel xejn ghandha tigi stabbilita x'inhi l-posizzjoni tal-konvenuti qua titolu o meno fir-rigward tal-proprjeta' in kwistjoni f'din il-kawza, partikolarment l-art li fuqha originarjament kien hemm il-fond numru 10. L-attur Reuben Zammit Marmara’ jixhed hekk20: "6.....c-certifikat li sibna gewwa l-Land Registry jindika illi l-familja Pavia kienet akkwistat il-fondi li jgibu n-numri 7 u 8 (gia Nri 8 u 9) gewwa Sqaq Tumas Fenech u mhux in-numru 9 (gja 10). Fuq il-fond Nru 10, jidher illi l- familja Cascino kienet akkwistat xi drittijiet ohra. Dawn id-drittijiet akkwistati mill-familja Cascino jidher illi kienu jirreferu ghal xi dritt ta' kumpens mill-Works Division bhala konsegwenza tat-twaqqiegh tal- L-attur Andrew Stephenson minn naha tieghu jghid li minn ricerki li ghamel fir- Registru Pubbliku sab certifikat li jghid- "6.....jindika carament illi l-familja Cascino kienet akkwistat il-fondi li jgibu n- numri 7 u 8 (gia Nri 8 u 9) gewwa Sqaq Tumas Fenech. Indunajt ukoll li fil- kummenti tac-certifikat kien hemm nota li tghid hekk: "Inkluz ukoll id-drittijiet kollha li l-vendituri kellhom (sic) fuq il-fond Nru.10 A bazi ta' din in-nota, irrizultali illi filwaqt illi l-familja Pavia akkwistat xi drittijiet fuq il-porzjon art in kwistjoni, cioe n-numru 10, tali drittijiet carament ma kienux ta' natura ta' titolu assolut ta' proprjeta' izda ta' xi drittijiet rezidwali ohra21." Dwar l-art li fuqha originarjament kien hemm il-fond numru 10, l-attur Zammit jghid li minn ezami tal-kuntratt t'akkwist tal-konvenuti tat-28 ta' Novembru "..… id-drittijiet li setghet akkwistat il-familja Pavia permezz ta' dan il- kuntratt kien aktarx wiehed ta' cessjoni ta' jedd litigjuz kif permess mill-ligi, cioe' il-jedd illi l-familja Pavia setghet tezercita jedd appartenenti lill-vendituri kontra terzi22." Huwa jzid li wasal ghal din il-fehma wara li minn ricerka li ghamel fil-files tal- Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar irrizultalu abbozz ta' ftehim bejn il-familja Cascino u l-Works Division dwar proposta ghall-hlas ta' kumpens attur, dan l-abbozz jaghti ndikazzjoni aktar cara dwar in-natura ta' drittijiet rezidwali li kienet akkwistat il-familja Pavia23. Id-dubji tal-atturi dwar it-titolu tal-konvenuti fuq l-art fejn precedentement kien hemm il-fond numru 10 huwa wkoll il-fatt li ghal snin twal din il-parti kienet asfaltata u maghrufa minnhom bhala "triq pubblika". hekk: "Id-dubji tieghi dwar il-pussess tat-triq jitnisslu mill-fatt illi din, fejn is-Sur Cascino qed jghid li hu proprjeta' tieghu, dejjem nafha triq pubblika. Issa billi gie s-Sur Cascino u qalli li dik il-parti tat-triq hi proprjeta' tieghu, jien qatt ma nista' naccetta mill-kelma biss illi triq asfaltata hi proprjeta' tal-privat24." Il-Qorti tqis li l-kuntratt t'akkwist ta' proprjeta' mill-konvenuti tat-28 ta' Novembru 200025 flimkien mal-pjanta annessa mieghu26, jixhtu dawl fuq xi proprjeta' xtraw ezattament il-konvenuti Cascino fi Sqaq Tumas Fenech, Der resto l-opinjoni ta' l-atturi dwar it-titolu pertinenti fuq l- imsemmija plot 10 ma tista qatt tikkostitwixxi dana b'mod validu. Dan il- kuntratt jghid li l-kompraturi, llum konvenuti Cascino, xtraw u akkwistaw – "...il-fondi li jgibu n-numri sebgha (7) u tmienja (8) gja maghrufa bin-numri tmienja (8) u disgha (9) fi Sqaq Tumas Fenech....li jisbokka ghal go Triq Tumas Fenech, Santa Luċija, Ta' Kerċem, kif ukoll id-drittijiet kollha li l-vendituri ghandhom fuq il-fond numru ghaxra (10) fl-istess Sqaq, liema fond kien gie demolit zmien ilu u illum huwa nkorporat fit-triq Tumas Fenech u Sqaq Tumas Fenech fuq imsemmija tal-kejl circa tlieta w ghoxrin metri kwadri (23m.k) jew kwalunkwe kejl verjuri......kollox muri mberfel bl-ahmar fuq il-pjanta hawn annessa bhala document H, liberi u franki u bid-drittijiet u pertinenzi kollha taghhom bl-arja Dan il-kuntratt jistipula wkoll li – Il-Kompraturi jiddikjaraw illi huma jafu illi l-fond numru ghaxra (10) jinsab inkorporat fi Triq Tumas Fenech u Sqaq Tumas Fenech. Inkluz ma' dan it-trasferiment hemm ukoll dritt ta' kumpens dovut kemm fil- passat kemm fil-prezent u kif ukoll fil-futur, kif ukoll kull dritt u/jew pretensjoni kif ukoll kull dritt ta' azzjoni li hemm jew li jista' jkun hemm fir-rigward tal- Gvern u/jew terzi persuni fuq il-proprjetajiet trasferiti bis-sahha ta' dan il- hekk: Il-pjanta annessa mal-kuntratt a fol 77 turi l-proprjeta' kollha mghoddija lill- L-art ta' circa 23 metru kwadru hija wkoll inkluza fil-parti Dan jirrizulta car mill-konfigurazzjoni ta' l-istess plot 10 anke mill-istess ritratti esebiti mill-partijiet. In-Nutar Pierre Morales li ppubblika l-kuntratt tat-28 ta' Novembru 2000 qal "Jien ghamilt ir-ricerki. Niftakar ukoll illi kien hemm perit...illi kien hareg b'kejl dwar dik il-parti tal-art li qabel kien okkupat min-numru 10. Id-drittijiet li kien hemm fuq dan il-post, nirreferi ghalih bhala n-numru 10, gew trasferiti permezz ta' dan il-kuntratt tat-28 ta' Novembru 2000...L-immobbli oggett tal- kuntratt li ppublikajt jien tidher fil-pjanta a fol sebgha u sebghin (77) tal- process delinejata bil-kulur ahmar....Sa fejn naf jien, fejn qabel kien hemm il- proprjeta' numru 10 qatt ma giet esprorpjata. Li kieku kelli xi hjiel illi kien hemm xi esproprju, ma kontx ser inkun f'pubblikazzjoni ta' kuntratt fejn jissemma l-parti fejn kien hemm mibni l-fond numru 10.....Nikkonferma li jiena r-ricerki ghamilthom u jien kont sodisfatt illi l-awturi ta' Cascino li xtara l-post kienu l-proprjetarji ta' dak kollu illi nbiegh bil-kuntratt illi ppublikajt jien. Fil- kuntratt jissemma l-provenjenza tal-art u l-bini.27" Ic-Certifikat ta' Titolu mahrug mir-Registru tal-Artijiet28 jirreferi wkoll ghall- istess deskrizzjonijiet imsemmija fil-kuntratt t'akkwist, liema certifikat huwa Huwa anke minn hawn car l-isplay li fil-fatt jifforma l-faccata ta' din il-propjeta' in kontestazzjoni. 27 Fol 132 u 133 28 Dok AZ2 fol 128 Ghalhekk jirrizulta illi l-kwistjoni jekk il-parti li fuqha kien mibni l-fond numru 10 giex esproprjata jew le mill-Gvern, irrizulta mill-provi li ghalkemm il-fond numru 10 kien gie identifikat mill-Gvern biex jittiehed for possession and use29, fir-rejalta' dan il-fond qatt ma ttiehed. Infatti meta hareg l-Avviz fil- Gazzetta tal-Gvern fit-23 ta' Lulju 1991 fejn gew esproprjati diversi proprjetajiet ghal skop pubbliku biex isiru toroq, il-fond numru 10 ma kienx inkluz30. Ittra mibghuta mid-Dipartiment tal-Artijiet lid-Direttur Generali tat-Taqsima tax-Xoghlijiet fil-5 t'Awissu 1997 ikkonfermat hekk dwar il-fond numru 10 - il-Perit Raymond Debono Grech, Direttur Generali Dipartiment tax-Xoghlijiet u l-Infrastruttura qal hekk – "Dan kien kaz fejn bazikament il-progetti tal-Gvern fis-snin tmenin, li kien jikkonsisti fi progetti tal-housing f'Birkirkara, u tal-formazzjoni tat-Triq Tumas Fenech, f'Birkirkara, kienu laqtu l-proprjeta' tal-familja Cascino, fis-sens li kien sar l-esproprju ta' diversi proprjetajiet privati fl-inhawi, inkluz tas-sinjuri Izda kien hemm post partikolari bin-numru 10 fi Sqaq Numru 2, Triq il- Herba, Santa Luċija, Ta' Kerċem, li ghalkemm originarjament il-hsieb kien li jigi esproprjat in konnessjoni max-xoghlijiet tat-toroq, dan ma kienx effettivament milqut bil- proceduri t'esproprju permezz ta' Dikjarazzjoni Presidenzjali fil-Gazzetta tal- 29 Fol 91 et seq – xhieda ta' Herman Saliba Hil, rapprezentant tad-Dipartiment tal-Artijiet u Dok HB 2 30 Fol 94 – Dok HB 1 31 Fol 172 Gvern, izda madankollu ghal xi raguni jew ohra li jien ma nafx x'inhi, dan il- post fil-fatt irrizulta li twaqqa' mid-Dipartiment tal-Gvern ta' dak iz-zmien u cioe' f'Lulju tas-sena 198932." Irrizulta infatti li l-fond numru 10 kien twaqqa' mill-Gvern fil-11 ta' Lulju 198933. Id-Direttur Generali tad-Dipartiment tax-Xoghlijiet u l-Infrastruttura qal ukoll li l-Gvern wasal fi ftehim mal-familja Cascino u tahom kumpens ghad-demolizzjoni tal-proprjeta' numru 10, illum mertu tal-proceduri odjerni, "u dan minghajr pregudizzju ghad-drittijiet taghhom fuq l-istess proprjeta' li kwindi baqghet tappartjeni lill-istess familja Pavia34." Ukoll dwar il-kumpens qal "meta beda x-xoghol.… Waqqaghhuielu xorta, din il-propjeta' giet imwaqqa'. U fil-fatt il-familja Cascino gew id-dipartiment u speci kellhom dan l-ilment li ahna dehrilna li kien gustifikat u d-Direttur Generali… kien lahaq ftehim maghhom fuq il-kumpens li ha jtuhom, flok gejna bonarju, flus......ghal...inkonvenjent propjeta' li fil-verita' ma kienx hemm ghalfejn kellha taqa'"35 li waqqaghlhom Il-ftehim imsemmi bejn il-Gvern u l-familja Cascino gie ffirmat fis-17 ta' Frar 200436. Il-konvenut Joseph Cascino xehed ukoll li huwa kien lahaq ftehim mal-Kunsill Lokali ta' B'Kara biex fuq l-art circa 23 metru kwadru jsir sinjal "Keep Clear" u dan fuq talba tieghu biex jigi muri li dik il-parti kienet proprjeta' privata u mhux triq pubblika37. Maghmulin dawn il-konstatazzjonijiet kollha, il-Qorti ma tistax taqbel ma' l- interpretazzjoni li l-atturi qeghdin jaghtu ghall-effetti tal-kuntratt t'akkwist tat- 28 ta' Novembru 2000. Id-dicitura u l-ispirtu ta' dan il-kuntratt juru li d- drittijiet li gew mghoddija mill-vendituri lill-familja Cascino fuq il-fond numru 10 kienu d-drittijiet kollha ta' sidien tal-proprjeta' inkluz izda mhux limitat li jiehdu passi sabiex jithallsu ghad-danni ghat-twaqqiegh kif ukoll id-dritt li jergghu itellghu zvilupp fuqha jekk jinghataw il-permessi mehtiega mill- awtoritajiet kompetenti. Il-fatt li l-fond numru 10 twaqqa' erroneament mill- awtoritajiet governattivi u matul is-snin l-art li fuqha kien hemm dan il-fond, ta' circa 23 metru kwadru, fizikament giet integrata mat-triq u mir-ritratti esebiti nghatat anke l-asfalt38, ma jnaqqas xejn mill-fatt li dik l-art dejjem L-Istat qatt ma esproprja din il-bicca art a tenur tal-Kap 88 tal-Ligijiet ta' Malta biex minnha jifforma triq pubblika, liema art ghalhekk baqghet dejjem tappartjeni lis-sidien taghha, originarjament l- awturi fit-titolu tal-familja Cascino, u eventwalment bil-kuntratt tat-28 ta' Novembru 2000 giet trasferita lil-familja Cascino, illum konvenuti fil-kawza Ghalhekk l-argument ta' l-atturi li dina kienet triq pubblika, sahansitra asfaltata ma jreggix, ghax l-ebda ammont ta' asfalt imqieghed fuqha ma hu se jirratifika n-nuqqas ta' espropju taghha a favur il-Gvern. Lanqas ma tghin it-tezi ta' l-atturi dak li xehed ix-xhud minnhom stess prodott Herman Saliba Hil, Principal Technical Officer, Dipartiment ta' l-Artijiet u cioe mhux talli l-art in kwistjoni ma giex espropjata imma "Hemmhekk spicca li ma Din hi xi haga li jaghmilha il-privat mhux il-Gvern" 39 Bicca art privata finalment intiza ghal front garden, li giet erronjament asfaltata ma tista qatt tigi kkunsidrata li taqa f'xi dominju pubbliku jew ta' xi terz girien. L-atturi jippruvaw jiehdu vantagg minn korrispondenza li ntbaghtet bejn l- avukat Marco Yassine u n-Nutar Pierre Morales fil-21 ta' Dicembru 199940 u dan billi jiggranfaw ma' dak hemm miktub fis-sens li l-familja Cascino kienu ser ikunu qed jixtru biss l-interessi fuq il-proprjeta' numru 10 "u mhux il-proprjeta' nfisha", dikjarazzjoni li ghall-atturi tfisser li l-konvenuti qatt ma akkwistaw xi titolu assolut fuq l-art mertu tal-kawza41. Ghal l-Qorti dan ma hux il-kaz. kuntest shih ta' dik il-korrispondenza mibghuta mill-avukat tal-vendituri tal- proprjeta' li eventwalment ghaddiet ghand il-konvenuti kien hekk: Il-Qorti tqis li s-sens ta' dak li nkiteb ghalhekk huwa li l-familja Cascino ma setghetx tixtri l-binja, il-propjeta' nfisha numru 10 gialadarba din kienet Izda l-art li fuqha kienet tezisti l-binja ghaddiet ghand il-familja Dan huwa konfermat ukoll mill-pjanta annessa mal-kuntratt ta' komprovendita' in kwistjoni. 39 Fol 93 40 Fol 144 41 Fol 261 – Nota ta' Sottomissjonijiet punt 55 Il-Qorti tqis ghalhekk li l-istatus tal-konvenuti Cascino fil-kawza huwa mhux biss bhala proprjetarji tal-fondi 7 u 8 imma wkoll proprjetarji tal-art circa 23 metru kwadru li fuqha xi darba kien hemm il-fond numru 10, ghalhekk il-legittimu passiv ghal fini ta' l-azzjoni proposta. (b): L-atturi jehtigilhom juru li huma effettivament igawdu s-servitù L-artikolu 323 tal-Kodici Civili jipprovdi li – "Kull min għandu l-proprjetà tal-art, għandu wkoll dik tal-area ta' fuqha, u ta' dak kollu li jinsab fuq jew taħt wiċċ l-art; hu jista' jagħmel fuq l-art tiegħu kull bini jew taħwil, kif ukoll taħt l-art, kull biċċa xogħol jew taħfir, u jieħu minnhom kull prodott li jistgħu jagħtu, iżda, bla ħsara tad-disposizzjonijiet dwar is-Servitujiet Predjali taħt it-Titolu IV tat-Taqsima I tat-Tieni Ktieb ta' dan il-Kodiċi u kull disposizzjoni oħra ta' liġi dwar fortifikazzjonijiet jew opri oħra ta' difiza." Dak li jrid jigi stabbilit ghalhekk huwa jekk nonostante l-fatt li l-konvenuti huma meqjusa sidien tal-proprjeta' numru 7 u 8 u tal-art circa 23 metru kwadru gia il-propjeta' numru 10, jezistux servitujiet a favur l-atturi odjerni li minn natura taghhom huma ta' ostakolu ghall-izvillup tal-propjeta' tal-konvenuti. Fi kliem l-atturi, fil-kawza odjerna huma "jibnu l-azzjoni taghhom fuq l- ezistenza ta' servitu' ta' passagg ghall-utilita' pubblika" kif ukoll "servitu' ta' godiment ta' dawl u arja42". 42 Fol 255 – Nota ta' Sottomissjonijiet punt 31 L-atturi jipprecizaw ukoll li bl-izvilupp tal-proprjeta' propost mill-intimati, dawn is-servitujiet mhumhiex ser jispiccaw kompletament izda "ser jickienu sostanzjalment, u jidjieq ukoll l-unika access ghall-proprjetajiet residenzjali taghhom43". Identikament jsostnu fl-affidavits taghhom illi "Il-bieb principali li jaghti access ghal propjeta' taghna jinsab fil-qiegh ta' l-sqaq Tumas Fenech. M'hemm l-ebda access iehor ghad-dar. Ghalhekk mobbli, materjal ghat- tiswijiet u xogholijiet,soda ta' ambulanza ecc, kollha jridu jghaddu mill-blokka tas-sqaq."44 Ghal dak li jirrigwarda "servitu' ta' passagg", il-Qrati ppronunzjaw ruhhom Fil-kaz Carmen Yassine et vs Maria Carmela Macrae deciz fit-22 ta` Marzu 201645, din il-Qorti diversament preseduta qalet hekk: "Fis-sentenzi ta` din il-Qorti tal-11 ta` Marzu 2003 fil-kawza "James Pace Sciortino et vs Joseph Delceppo et" u tal-1 ta` Ottubru 2001 fil-kawza "Joseph Stephenson et vs i) Illi d-dritt ta` passagg hija servitu li tnaqqas id-dritt tal-godiment liberu tal- ii) Illi d-dritt ta` passagg hija servitu mhux kontinwa, tkun jew tkunx tidher, u tista` biss tigi stabbilita bis-sahha ta` titolu ; u iii) Illi d-dritt ta` passagg ma jistax jigi stabbilit bil-preskrizzjoni jew bid- destinazzjoni tas-sid ta` zewg fondi. 43 Fol 249 - Nota ta' Sottomissjonijiet punt 1 44 Dok RD Fol 92 par 2. Ta' l-istess kontenut huwa l-affidavit ta' Andrew Stephenson fol 102 Dok AZ par 2. Fl-istess sens kienet is-sentenza ta` din il-Qorti tad-9 ta` Ottubru 2003 fil- … fit-tieni lok, dritt ta` passagg hu, b` disposizzjoni espressa tal-ligi, servitu` mhux kontinwu (artikolu 455(3) tal-Kodici Civili) u bhala tali ma jistax jinholoq bil-preskrizzjoni, izda biss bis-sahha ta` titolu (Artikolu 469 tal-Kodici Civili; ara ukoll Vella vs Albani, deciza mill-Onorabbli Qorti ta` l- Appell fit- 13 ta` April 1951, fejn intqal car u tond li `is-servitu ta` passagg ma tistax tigi akkwistata hlief bis-sahha ta` titolu` u Stephenson vs Stephenson, deciza mill- Onorabbli Qorti tal-Appell fit-30 ta` Novembru 1913). Ta` l-istess portata kienet is-sentenza ta` din il-Qorti tat-18 ta` Frar 2004 fil- kawza "Nazzareno Tanti Gregoraci vs Leonilla Debono Grech" fejn kien rilevat illi :- Huwa pacifiku in tema ta` dritt, anke ghaliex dan hu hekk preskritt mill- Artikolu 469(1) tal-Kodici Civili illi s-servitu` diskontinwa bhal ma hija dik tal- passagg (Artikolu 455(3)) vantat mill-konvenuta ma tistax tigi stabbilita hlief bis-sahha ta` titolu – eccettwat il-kaz ta` passagg necessarju fejn ghandek fond interkjuz, u li allura jista` jinkiseb bil-preskrizzjoni – u ma jistax anzi jigi stabbilit la bil-preskrizzjoni u lanqas bid-destinazzjoni tas-sid taz-zewg fondi; Meta l-ligi ssemmi titolu qed tirreferi ghall-att pubbliku. Huwa proprju ghalhekk li jinsab enuncjat illi `s-servitu` ma tistax tigi prezunta u jehtiegilha tigi pruvata; u f` kaz ta` dubju ghandha tigi eskluza. U dan jghodd aktar f` kaz ta` servitu` ta` passagg, li bhala servitu` diskontinwa ghandha normalment tigi pruvata per mezz ta` titolu.` – Giovanni Fl-istess sens kienet is-sentenza tal-21 ta` Novembru 2006 moghtija mill-Qorti tal-Magistrati (Gurisdizzjoni Superjuri) - Sezzjoni ta` Gurisdizzjoni Generali Is-servitu` ta` passagg huwa klassifikat fil-ligi u fid-dottrina bhala wiehed apparenti u diskontinwu; apparenti ghax jidher illi terzi jkunu qed jghaddu minn fuq art ta` haddiehor, u diskontinwu ghax dan id-dritt ma jigix ezercitat il-hin kollu . Ghalhekk servitu` bhal dan jista` jigi Dwar servitu ta' passagg insibu ukoll gurisprudenza li tghallem li dana l-istess servitu' mhux wiehed ristrett biss ghal uzu bir-rigel ta' l-istess passagg. decizzjoni fl-ismijiet Francis Morales vs Teddy sive Jude Alshlash u Guza sive Josephine konjugi Cachia deciza fid-9 ta' Mejju, 2007 Qorti Magistrati (Ghawdex) Gurisdizzjoni Superjuri; Cit Nru 123/2006 intqal dan; "(a) Is-servitu' ta' passagg ma jistax jigi ristrett bhala wiehed bir-rigel biss ghalkemm l-attur m'huwiex jikkontesta li l-konvenuti ghandhom kull dritt li jidhlu ghal gewwa t-triq bil-vetturi taghhom. Fil-kawza fl ismijiet Frank Morales vs Anthony Debono Grech et deciza mill-Qorti tal-Appell fit-28 ta' Jannar 2005, gie kkonfermat li fir-rigward ta' Triq ta' Luvier, Il-Belt Valletta, Ghawdex inholoq "........invece favur il-komunita' servitu' ghal uzu tat-triq. kull dritt juza t-triq in kwistjoni billi jghaddi minnha kemm bir-rigel u anke permezz ta' vetturi,...." L-artikolu 401 tal-Kodici Civili jipprovdi li – "Is-servitujiet jinħolqu mil-liġi, jew mill-fatt tal-bniedem." L-atturi specifikatament jippretendu dritt ta' passagg ghall-utilita' pubblika. ligi Maltija ma tghidx liema huma s-servitujiet stabbiliti mil-ligi ghall-utilita' pubblika. L-artikolu 402 tal-istess Kodici jghid biss li – "(1) Is-servitujiet maħluqa mil-liġi għall-utilità pubblika huma stabbiliti minn liġijiet jew regolamenti speċjali." B'rilevanza ghall-kaz odjern, tajjeb jigi rilevat ukoll izda li bhala fatt, id-dritt li cittadin jista' jivvanta in servitu ghall-utilita' pubblika kontra cittadin iehor biex jigi rispettat fir-rigward tieghu s-servitu' li l-proprjeta' tieghu tgawdi u li tkun mahluqa ghall-utilita' pubblika ma jigi bl-ebda mod pregudikat bil- promulgazzjoni tal-legislazzjoni dwar l-izvilupp u l-ippjanar46. Ghalhekk, il-fatt wahdu li f'dan l-istadju l-konvenuti ottjenew permess ghall-izvilupp tal- proprjeta' taghhom inkluz l-art li fuqha kien hemm il-fond numru 10, ma jippregudikax id-drittijiet ta' terzi (l-atturi fil-kaz tal-lum). Il-permess mahrug mill-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar lill-konvenuti odjerni stess jiddikjara dan47. fejn intqal li: Hawnhekk issir referenza ukoll ghal dak li inghad minn din il-Qorti, diversament presjeduta, fil-kawza Dentista Gerald Stephenson v. Alfred Falzon Caruana "Ir-regolamenti tal-bini u l-permessi li jinhargu tahthom joholqu zewg relazzjonijiet: (a) wahda amministrativa bejn l-awtorità u dak li lilu jinhareg il-permess tal-bini, u f'din ir-relazzjoni terzi ma jistghux jindahlu; u - fil-kaz biss illi mir-regolamenti johorgu servitujiet legali fuq fond servjenti favur fond dominanti - (b) relazzjoni civili tan-natura ta' servitù bejn il-girien, sidien Minn dan isegwi li l-permess, li hu espressjoni tar-relazzjoni li sejjahnielha amministrativa, ma jinteressax lit-terzi, ghax la jzid u lanqas inaqqas id- drittijiet taghhom. Ukoll jekk bini jsir skond il-permess, ma jfissirx b'hekk li jista' jirfes drittijiet ta' terzi, fosthom servitujiet" F'kull kaz, apparti li f'Nota prezentata minnhom49 l-atturi jiddikjaraw li d-dritt ta' passagg u uzu illi allegatament igawdu minnu huma ma jirrizultax minn kuntratt izda huwa "servitu' ghall-utilita' pubblika", il-Qorti tinnota li l-atturi jonqsu milli jispecifikaw il-ligijiet u r-regolamenti specjali li a bazi taghhom gie mahluq dan is-servitu' ghal-utilita' pubblika fuq l-art ta' 23 metru kwadru Fl-istess nota jiddikjaraw biss illi b'referenza ghal Kap 10 tal-Ligijiet ta' Malta, imsemmi fir-rikors guramentat huma kienu qed jaghmlu referenza ghal artikolu 20 ta' l-istess li pero ma kienx ghadu fis-sehh. Izidu lli ghalhekk kienu qed jistriehu fuq ir-regolamenti tal-MEPA. jindikaw ebda regolament skonthom applikabbli. Mhuwhiex certament kompitu tal-Qorti tipprova tiddecifra hi, liema huma dawn il-ligijiet u regolamenti minnhom mahsuba. Fis-sottomissjonijiet indipendentement mill-esproprju formali o meno ta' din il-bicca art, din ilha tintuza ghall-utilita' pubblika sa mis-sena 1989 u li ghandha tibqa' hekk Il-Qorti izda ma taqbilx ma' din il-pretensjoni. Il-fatt li art privata spiccat ghal numru ta' snin "amalgamata" ma' triq pubblika minhabba zball u nuqqas lampanti tal-awtoritajiet, ergo mhux bis-sahha ta' xi ligi jew regolament specjali, fil-fehma tal-Qorti la jirrendi dik l-art privata "triq pubblika" u lanqas jikkreja "servitu' ghall-utilita' pubblika" fis-sens li trid il-ligi. Kif tista' Qorti tissana jew tirrikonoxxi "drittijiet ta' terzi", huma x'inhuma, fuq art/proprjeta' li twaqqghet illegalment mill-awtoritajiet governattivi stess, u li giet dikjarata wkoll minnhom li ma kinitx mehtiega ghall-formazzjoni ta' jew intiza li tifforma parti minn triq pubblika?! Fi kliem iehor, kif jista' jkun li l-holqien ta' servitu' ghall-utilita' pubblika jigi mahluq b'att ta' twaqqiegh illegali ta' fond minn fuq dik l-art?! Certament ma hemm ebda ligi li tirrikonoxxi l-holqien ta' servitu' ghall-utilita' pubblika naxxenti minn att kontra l-ligi stess, u ghalhekk l-azzjoni tal-atturi hija destinata li tfalli. Fid-decizzjoni fl-ismijiet Dottor Philip Galea Xuereb et. vs Tigne' Development Co.Ltd.et. 50 insibu fir-rigward: "Il-Qorti ta' l-Appell f'Risiott v. Bajada irriteniet is-segwenti: "Fis-sentenza "Eminyan vs Mousu", din il-Qorti ttantat tistabbilixxi l-portata taz-zewg subincizi tal-artikolu 402 tal-Kodici Civili u sa fejn dawn kienu 50 Deciza fid-29 ta' Marzu, 2004 Cit.Nru. kkrejaw drittijiet u obbligi civili naxxenti minn servitujiet mahluqa mil-ligi, kemm jekk dawn kienu mahluqa ghall-utilita' pubblika kif ukoll jekk dawn kienu mahluqa ghall-utilita' privata. Din il-Qorti, u forsi anke aktar l-ewwel Qorti fis-sentenza appellata, kienet dejjem konsapevoli tad-distinzjoni netta bejn id-dritt pubbliku u dritt privat, bejn l-isfera ta' gurisidizzjoni li kienet proprja ghall-amministrazzjoni pubblika regolata mid-dritt pubbliku u l-isfera li kienet proprja ghar-relazzjonijiet bejn cittadin u iehor li kienet regolata mid-dritt privat. Din il-Qorti pero' fehmet u f'dan sabet rifless u anke elaborazzjoni fis-sentenza appellata illi kellha taghti sinifikat u portata lis-subinciz 1 tal-Artikolu 402 tal-Kodici Civili illi jiddikjara illi permezz ta' ligijiet jew regolamenti specjali setghu jinholqu bil-ligi servutijiet ghall-utilita' pubblika. Servitu' pubblika trid biex tezisti tkun tinkwadra ezattament fid-definizzjoni tas-servitu' fl-artikolu 400 tal-Kap. bhala "jedd stabbilit ghall-vantagg ta' fond fuq fond ta' haddiehor sabiex isib uzu minn dan il-fond ta' haddiehor jew sabiex ma jithalliex li sidu juza minnu "Ghalhekk, biex tinholoq servitù legali tat-tip invokat ......huwa mehtieg li din torigina minn Ligi u jrid ikollok sitwazzjoni fejn piz ossia limitazzjoni tad-dritt ta' proprjetà tigi imposta fuq fond servjenti a vantagg ta' fond dominanti (din hija karatteristika ta' kull tip ta' servitù). Certament ma jistax jinghad li kull ligi ta' natura pubblika tohloq drittijiet ta' natura privata" Fir-rikors guramentat taghhom l-atturi jghidu li l-izvilupp propost mill- konvenuti mhux biss ser inaqqsilhom il-passagg, izda jmur ukoll kontra l- provvedimenti tal-Kap 10 tal-Ligijiet ta' Malta. Fis-sottomissjonijiet taghhom huma jirreferu ghall-Artikolu 20 (9) (ii) u (10) (vi)51. L-Artikolu 20 (9) (ii) kien jipprovdi hekk: "Is-sidien ta' kull proprjeta' li tmiss direttament ma' triq li ma tkunx proprjeta' tal-Gvern jew il-persuni li jkollhom din il-proprjeta' b'enfitewsi, jitqiesu, ghall-fini ta' dan l-artikolu, li huma l-persuni li fethu din it-triq u li huma s-sidien taghha" filwaqt li s-subartikolu (10) (vi) tal-istess artikolu kien jipprovdi li malli jitlesta l-kisi tat-triq dik tigi trasferita lill-Gvern u s-sidien jkunu mehlusa minn kull dmir iehor li jiehdu hsieb dawk it-toroq. Irrispettivament mill-fatt li dawn id-dispozizzjonijiet gew fil-frattemp revokati, il-Qorti tqis li l-kuntest taghhom huwa mmaterjali u rrilevanti ghall-fini tal-kaz Kif inghad fil-kaz fl-ismijiet Kunsill Lokali Mellieha et vs Central "L-artikolu 20 tal-Kap. 10, fil-kuntest tieghu, jipprovdi li, vis-a-vis l- awtoritajiet governattivi, kull min ikollu proprjeta' li tmiss direttament ma' triq, jitqies li huwa s-sid taghha u, kwindi, responsabbli li jara li t-triq tinzamm fi stat tajjeb ta' tiswija; l-istess artikolu, pero', jipprovdi ulterjorment billi ta' regress ghal dawn il-persuni kontra min hu kuntrattwalment obbligat ghall-istess tiswija. Fil-waqt li, allura, l-artikolu 20 jitfa' l- obbligu ta' tiswija fuq il-persuni li ghandhom proprjeta' li tmiss direttament ma' triq, u dan dejjem fil-konfront tal-awtoritajiet governattivi inkarigati bid-dmir li jaraw li t-toroq kollha jinzammu fi stat tajjeb ta' tiswija, l-istess artikolu jzomm ferm id-drittijiet ta' dawn il-persuni li jfittxu lil min hu obbligat kuntrattwalment ghall-esekuzzjoni tat-tiswijiet relattivi. Din il-kawza mhiex kawza li saret fuq inizjattiva tad-Direttur tax-Xogholijiet Pubblici (l- ufficcju mahtur mill- Gvern biex jara li t-toroq kollha jinzammu fi stat tajjeb), izda saret mis-sidien tal-proprjeta' li tmiss direttament ma' triq fejn qed jitolbu li s-socjeta' konvenuta tesegwixxi l- obbligu kuntrattwali taghha li jzommu t-toroq f'Santa Marija Estate fi stat tajjeb ta' manutenzjoni. Kwindi, l-artikolu 20(9)(ii) mhux applikabbli ghall-kaz53." Huwa car ghalhekk li dan l-artikolu fi kwalunkwe kaz ma hux applikabbli ghall-kaz tal-lum kemm ghax kien applikabbli bejn sidien ta' proprjeta' u l- awtoritajiet governattivi u mhux bejn sidien ta' proprjetajiet privata bejniethom, izda wkoll ghax l-applikabilita' tieghu kienet testendi biss ghal materja li tolqot il-manutenzjoni tat-triq, asfaltar ecc. Il-fatt biss li l-art circa 23 metru kwadru giet asfaltata mill-awtoritajiet tal-Gvern wara t-twaqqiegh illegali tal-fond numru 10 lanqas ma ghandu x'jaqsam mas-subartikolu 10 (vi) ta' dan l- Certament ghalhekk li l-ispirtu ta' dan l-artikolu 20 fl-interita' tieghu ma' jaghti lok ghal ebda holqien ta' xi servitu' ta' passagg ghall-utilita' pubblika li minnha, fil-kaz odjern, setghu jibbenefikaw l-atturi. Il-Qorti zzid ukoll li d-dispozizzjonijiet tal-ligi dwar l-Ippjanar tal-Izvilupp (Kap 552 tal-Ligijiet ta' Malta) li ghalihom saret referenza mid-difensur tal- atturi waqt it-trattazzjoni orali54 huma ntizi biex jipprovdu ghal ippjanar sostenibbli u l-gestjoni tal-izvilupp u mhux biex jaghtu lok ghal xi servitujiet, a Di piu' l-atturi jaghmlu referenza specifika ghar- regolament numru 38 tal-legislazzjoni sussidjarja 499.57 ntitolata Regolamenti dwar Toroq Godda u Xoghlijiet f'Toroq li jghid hekk: Hadd ma jista', minghajr il-permess tal-Awtorità u, jew il-licenza tal- Kunsill Lokali relattiv55, jibni jew jaghmel ebda haga fit-toroq li tista' ggib xkiel jew periklu jew inkomodu lill-pubbliku, inkella jhalli, wara li jigi mwissi 53 Tipa grassa u sottolinear b'enfasi tal-Qorti 54 Fol 284 55 Sottolinear tal-Qorti mill-Pulizija jew minn gwardjan lokali, bini jew opri ohra fi stat ta' tigrif jew ta' periklu ghan-nies jew ghal hwejjeg haddiehor." Dan ir-regolament izda zgur m'ghandu ebda siwi ghall-kaz tal-lum ghax ix- xoghlijiet kollha ta' kostruzzjoni li jridu jwettqu l-konvenuti huma diga' koperti bil-permessi tal-Awtoritajiet kompetenti li kif rajna ma jista qatt fih innifsu jikkreja ebda servitu' ta' utilita' pubblika. Ghaldaqstant kwalunkwe pretensjoni attrici ghal dritt ta' tgawdija ta' passagg ghall-utilita' pubblika minn fuq il-proprjeta' tal-konvenuti hija nfondata fil-fatt u fid-dritt minn kull aspett. Il-Qorti zzid li wara li ezaminat kemm id-diversi ritratti kif ukoll il-pjanti esibiti in atti, id-dritt ta` passagg tal-atturi fuq il-bqija tat-triq pubblika li tifforma parti minn Sqaq Tumas Fenech, ghalkemm ser ikun xi ftit aktar ristrett, mhuwhiex ser jigi negat jew pregudikat kif minnhom indikat fl-affidavit riferut. Id-dritt ta' access, kif s'issa minhom ezercitat56, minn u lejn il-proprjetajiet taghhom fl-isqaq ma huwhiex ser jigi pregudikat mill-izvilupp intiz li jsir mill-konvenuti. Li fil-fatt se jitilfu biss huwa d-dritt ta' parkegg fuq il-Keep Clear Sign lil konvenut Joseph Cascino s'issa b'mera F'din il-kawza, l-atturi jressqu wkoll pretensjonijiet konnessi ma' servitu' ta' dawl u arja fuq il-proprjeta' konvenuta. Ghal dak li hu dawl, ghalkemm ma ndikawx specifikatament, l-atturi jidher li qeghdin jippretendu favurihom is- minn din il-Qorti diversament preseduta fil-kaz Josephine Vitale vs Joseph Macrae deciz fit-3 ta' Gunju 200457, bis-sahha tas-servitu' ne 56 Huma ma jaghmlu qatt ebda distissjoni fl-ilment taghhom bejn access bir-rigel u/jew vetturi. "...s-sid tal-fond serventi jinżamm milli jtella' bini jew kostruzzjoni fil-gid tieghu li bih jista' jnaqqas il-moghdija tad-dawl ghal gol-fond dominanti. is- servitu' hija meqjusa bhala wahda ta' grad oghla mis-servitu' luminum fis- sens li biha s-sid ta' fond serventi jinżamm milli jtella' bini fil-gid tieghu stess li bis-sahha tieghu jista' b'xi mod inaqqas id-dhul tad-dawl fil-fond dominanti58. Huwa mghallem u accettat ukoll li filwaqt li fil-każ tas-servitu' luminum il-jedd tas-sid tal-fond dominanti huwa estiż ghall-fond ta' hdejh biss, fil-każ tas-servitu' ne luminibus officiatur tali jedd jestendi wkoll ghal kull bini iehor fil-qrib tal-fond dominanti. Fil-każ tas-servitu' luminum, huwa moghti lis-sid tal-fond serventi li jtella' bini fil-gid tieghu, imbasta jalli wisgha biżżejjed biex il-fond dominanti jkun jista' jibqa' jiehu d-dawl." L-allegazzjoni tal-atturi li bl-izvilupp intiz li jsir mill-konvenuti ser jonqsulhom l-arja u d-dawl ghall-fondi rispettivi taghhom hija kwistjoni ta` fatt aktar milli Huwa evidenti mill-atti li l-atturi odjerni ffukaw l-argumenti taghhom fuq il-pretensjoni li tolqot is-servitu' ta' passagg ghall-utilita' pubblika, tant li huma ftit li xejn jaghtu hjiel dwar l-allegati servitujiet ta' dawl u arja. Il-ftit provi li jistghu jkunu ta' rilevanza primarjament jikkonsistu f'ritratti u pjanti Ritratti esibiti a fol 199 u pjanta esibita a fol 207 jindikaw (u ma giex kontradett) li d-distanza bejn il-fondi tal-atturi u l-proprjeta' tal-konvenuti hija circa bejn 56 u 60 pied. ndikazzjoni tad-dehra tal-isqaq inkluz il-wiesgha tieghu kif inhu prezentament. Pjanta u ritratti a fol 232 et seq esibiti mill-Land Surveyor tal-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar59 juru l-linji tal-bini mmarkati mill-istess Awtorita' fuq l-area fejn hu prospettat l-izvilupp mill-konvenuti skont il- Il-konvenuti Cascino esebew ukoll ritratti ta' twieqi li jesporgu ghal fuq l-isqaq u li skont l-istess konvenuti dawn saru llegalment. Wara li ezaminat dawn il-provi l-Qorti ssib li l-izvilupp tal-propjeta' ntiz mill- konvenuti mhuwhiex se jwassal ghal dak li qeghdin jinsinwaw l-atturi. Jirrizulta ictu oculi li bejn l-area fejn hemm prospettat l-izvilupp mill- konvenuti u l-fondi tal-atturi hemm zgur certa distanza. Il-konvenuti jindikaw distanza ta' circa 56 jew 60 pied. Infatti filwaqt li l-kostruzzjoni minn naha tal- konvenuti ser tkun qed issir fil-parti ta' quddiem li taghti ghan-naha ta' barra tal-isqaq, il-proprjetajiet tal-atturi huma sitwati aktar 'il gewwa, ben irtirati, b'dana li ma jistax jinghad li l-arja u d-dawl fil-fondi rispettivi tal-atturi hija dipendenti fuq l-arja u d-dawl li prezentament hemm fil-parti tal-proprjeta' tal- Hija ghalhekk l-fehma ferma tal- Qorti li fattwalment, l-izvilupp da parti tal-konvenuti m'ghandux jincidi negattivament fuq l-uzu u t-tgawdija tal-atturi tar-residenzi taghhom. Il-pretensjonijiet attrici ghar-rigward ta' servitu' ta' dawl u arja sejrin ghalhekk Finalment, il-Qorti tinnota li l-attur Reuben Zammit Marmara’ jghid fl-affidavit li l- motivazzjoni tieghu fil-kaz hija li – "Jien u marti m'ghandna ebda problema li number 7 u 8 jigu zviluppati ghax huwa cert li ser isebbhu l-isqaq. Imma l-izvilupp tal-bicca art fil-bokka tal- isqaq ser ikun ta' hsara kemm ghaliex sejjer inaqqas b'mod sostanzjali l-access ghad-dar taghna u tal-girien taghna, kif ukoll ser inaqqas il-valur tal- proprjeta' taghna61." Filwaqt li l-Qorti tapprezza li b'mod generali kwalunkwe xoghol ta' kostruzzjoni u zvilupp probabilment restrizzjonijiet fit-tgawdija u/jew l-valur ta' fondi ohra fl-akkwati ta' dak l- izvilupp, dan l-inkonvenjent ma huwhiex sufficjenti biex jostakola tali zvilupp ghax irid jigi rispettat ukoll id-dritt inerenti ta' sid ta' proprjeta' li jizviluppa l- proprjeta' tieghu. Fil-kaz odjern, kif intwera, id-drittijiet ta' proprjeta' tal-atturi ser jibqghu intatti anke bl-izvilupp intiz li jsir mill-konvenuti. Restrizzjoni parzjali fil-wiesgha tal-isqaq u allegat tnaqqis fil-valur tal-proprjeta' tal-atturi ma humhiex ragunijiet b'sahhithom bizzejjed biex jeghlbu d-dritt tal-konvenuti Cascino li jizviluppaw il-proprjeta' taghhom skont il-permessi mahruga mill- awtoritajiet kompetenti. Fid-dawl tas-suespost, ebda wahda mit-talbiet attrici ma timmerita li tigi ragunijiet, l-eccezzjonijiet tal-konvenuti, kompatibbli ma dawk hawn deciz, sejrin jintlaqghu. Ghal dawn il-motivi il-Qorti taqta' u tiddeciedi billi: Tichad l-ewwel zewg talbiet tal-atturi; Mandat t'Inibizzjoni Nru 288/14SM fl-ismijiet premessi; Tilqa' l-eccezzjonijiet tal-konvenuti safejn kompatibbli ma dawk hawn deciz u tichad dawk li mhumiex hekk applikabbli; Tordna li l-ispejjez tal-kawza jkunu a karigu tal-istess atturi Vera Abela Saliba