Rik Nru 7/15 – Edith Attard Bason et vs Kummissarju tal-Artijiet Bord ta' l-Arbitragg dwar Artijiet Magistrat Francesco sylla LL.D. LL.M. (IMLI) Seduta ta' nhar t-Tnejn ghaxra (10) ta' Dicembru 2018 Rikors Numru 7/2015 Edith Attard Bason (ID 989195M), Inez Dingli Farrugia (ID 873724M), Mary Anne sive Marion Deflavia (ID 244703M), Christine Deflavia (ID 251336L), Helen sive Doris Falzon Zammit Munro (ID 133113M) u Eric Deflavia (ID 455780M) f'ismu proprju u ghan-nom ui in rapprezentanza ta' Rosanne Vassallo Eminyan vs Kummissarju tal-Artijiet u, b'digriet tal-24 ta' Mejju 2017, l-atti gew assunti mill-Awtorita' tal-Artijiet Il-Bord, 1. Ra ir-rikors promotur ippresentat fil-15 ta' Mejju 2015 fejn ir-rikorrenti talbu s-segwenti: Illi l-esponenti gew notifikati bl-ittra ufficcjali tal-intimat bid-data tal-05 ta' Meiju 2015 fil-08 ta' Mejju 2015 u ghall-finijiet tal-artiklu 22 tal- Ordinanza dwar 1-Akkwist tal-proprieta', l-esponenti gew notifikati illi l- intimat, ghax-xiri assolut, bhala liberi u franki, tal-porzjonijiet tal-artijiet imsemmija fl-istess ittra ufficcjali, offra is-somma globali ta' €158,100 (mija tmienja u hamsin elf u mitt Euro). Illi l-esponenti ma jistghux jaccettaw tali offerta ghall-artijiet relattivi u dan in vista tal-fatt li, skond il-parir tekniku li huma ghandhom minghand il-perit Paul Drago, li kopja tieghu jinsab hawn mehmuz u markat bhala Dokument "A", il-valur tal-artijiet, mertu ta dawn il-proceduri, jammonta ghal tlett miljuni wiehed u tmenin elf seba' mija tmienja u tletin Euro u ghaxar centezmi (€3,081,738. Rik Nru 7/15 – Edith Attard Bason et vs Kummissarju tal-Artijiet Illi l-esponenti jippretendu li huma ghandhom jircievu tali kumpens minghand l-intimat ghall-imsemmija artijiet. Ghaldaqstant l-esponenti, fid-dawl ta' dak li jistpula, inter alia, l-artiklu 22[6] tal-Kap. 88 tal-ligijiet ta' Malta, jitolbu bir-rispett illi dan il-Bord joghgbu jiffissa il-kumpens xieraq ghall-artijiet meritu ta' dawn il- proceduri, filwaqt li jergghu itennu illi skond il-parir professjonali li huma ghandhom, jippretendu kumpens fl-ammont ta' €3,081,738.10, - kollox isir taht dawk il-provvedimenti kollha xierqa u opportunti li johgbu jiffissa dan il-Bord. Ra id-dokumentazzjoni esebita mir-rikorrenti, ossija r-rapport tal-Peri Paul Drago datat 28 ta' Frar 2012 (fol 3), pjanta msejjha 'Govt Planning Scheme Fgura' datata 3 ta' Awissu 1968 (fol 4) u pjanta msejjha 'Fgura – Buidling Heights' datata Lulju 2006 (fol 5) Ra illi fl-10 ta' Awissu 2015 l-intimat, dak iz-zmien, Kummissarju tal-Artijiet, rrisponda ghal dak mitlub billi qal is-segwenti: Illi l-esponent gie notifikat bir-rikors datat 15 ta' Mejju 2015 fl-ismijiet fuq imsemmija fejn rikorrenti oggezzjonaw ghall-kumpens lilhom offrut mill-awtorita kompetenti mija u tmienja u hamsin elf u mitt Ewro (€158,100) ghax-xiri assolut ta' diversi porzjonijiet art fil- tmi Fgura, u qedghin jippretendu li l-kumpens ghandu jkun ta' tliet miljuni, wiehed u tmenin elf seba' mija u tmienja u tletin Ewro u ghaxar centeżmi (€3,081,738.10); Illi l-esponent qieghed jibqa' jsostni li l-kumpens gust ghall-art fuq imsemmija huwa dak fuq citat, jiğifieri, l-ammont ta' mija u tmienja u hamsin elf u mitt Ewro (€158,100) u dana skont l-istima tal-Perit Arkitett Michael Gat Baldacchino A. & C.E. fl- Avviż numri 1041, 1042, 1043 u 1044 fil-Gazzetta tal-Gvern tal-15 t' Ottubru 2014 u skont it-termini tal-Kap. Ghaldaqstant l-esponent qed jitlob bir-rispett lil dan 1-Onorabbli Bord sabiex jiffissa 1-ammont ta' mija u tmienja u hamsin elf u mitt Ewro (€158,100) bhala kumpens gust ghall- esproprju tal-art fuq imsemmija. Sema x-xhieda ta-Perit Paul Drago prodott mir-rikorrenti u moghtija fis-27 ta' Jannar 2016 u ra id-dokumentazzjoni minnu esebiti. Sema x-xhieda ta' Jason Sicali Mallia, Van Buren Mallia, prodott mir-rikorrent u moghtija fis-27 ta' Jannar 2016 u ra id-dokumentazzjoni minnu esebita, ossija stima minnu redatta. id-dokumentazzjoni esebita mir-rikorrenti fis-16 ta' Marzu 2016, wara dokumentazzjoni ir-rikorrenti ddikjaraw illi ma kellomx aktar provi. Ra illi fis-16 ta' Marzu 2016 il-Bord appunta lill Membri Teknici Alan Debarro u Joseph Sammut Spiteri sabiex jassistuh. Rik Nru 7/15 – Edith Attard Bason et vs Kummissarju tal-Artijiet Ra illi fis 16 ta' Marzu 2016, l-intimat ippresenta kopja tal-Avvizi Nru 1041,1042, 1043 u 1044 ppubblikati fil-Gazzetta tal-Gvern tal-15 ta' Ottubru 2014, (fol 49, 52, 55 u 58), kopja tal-Avviz Nru 198 ppubblikat fil-Gazzetta tal-Gvern datata 23 ta' Marzu 1967 (fol 63) u kopja tal-Avviz Nru 50 ppubblikat fil-Gazzetta tal-Gvern tat-13 ta' Jannar 1984 (fol 65). Ra illi fit 8 ta' Gunju 2016 l-intimat ippresenta dokumentazzjoni ohra, ossija Dikjarazzjoni tal-Gvernatur Generali datata 10 ta' Marzu 1967 (fol 70), kopja ta' stimi datati 27 ta' Dicembru 1966 illi saru mill-Perit Rene Caruana Box (fol 72), Dikjarazzjoni tal-President ta' Malta datata 9 ta' Ottubru 2014 (fol 73 sa 80), kopja tal-Ittra Ufficjali datat 5 ta' Mejju 2015 li wasslet ghall-proceduri odjerni (fol 93) u dokumenti ohra gia ppresentati. Ra illi fit-22 ta' Settembru 2016 l-Membri Teknici ppresentaw ir-rapport taghhom. (fol 100 Ra id-domandi in eskussjoni tar-rikorrenti pppresentati fit 23 ta' Novembru 2016 (fol 111- 112) li ghalihom l-membri Teknici rrispondew fit-12 ta' Jannar 2017 (fol 127). Ra d-domandi in eskussjoni ta' l-intimat ippresentati fis-26 ta' Novembru 2016 (fol 110) li ghalihom l-membri Teknici rrispondew fit-12 ta' Jannar 2017 (fol 123). Ra illi fl-1 ta' Marzu 2017 ir-rikorrenti talbu zmien sabiex jippresentaw dokumentazzjoni ulterjuri in sostenn mat-tezi taghhom illi l-art kienet fabrikabbli, liema dokumentazzjoni giet ippresentata fil 5 ta' Mejju 2017. Ra illi fl-24 ta' Mejju 2017 l-initimat talab illi kwalsiasi referenza ghall-isem Kummissarju tal-Artijiet tibidel ghal Awtorita' tal-Artijiet, liema talba intlaqghet minnufih. Ra illi, fuq talba tar-rikorrenti bbazata fuq id-dokumentazzjoni minnhom ppresentata fil 5 ta' Mejju 2017, il-Membri tal-Bord ippresentaw rapport addizzjonali fl-4 ta' Lulju 2017 (fol 162). Ra id-domandi in eskussjoni ulterjuri illi saru mir-rikorrenti fit 23 ta' Ottubru 2017 (fol 171), ghal liema domandi rrispondew l-Membri Teknici fis-7 ta' Novembru 2017 (fol 174). Ra id-domandi in eskussjoni ulterjuri illi saru mill-intimati fid 29 ta' Novembru 2017 (fol 178), ghal liema domandi rrispondew l-Membri Teknici fil-15 ta' Jannar 2018 (fol 183). Ra illi fil 31 ta' Jannar 2018 il-kawza giet differita ghas-sottomissjonijiet finali. Ra is-sottomissjonijet tar-rikorrenti ppresentati fl 14 ta' Marzu 2018. Ra ili fl-14 ta' Marzu 2018 r-rikorrenti talbu lill-Membri Teknici jiddikjaraw jekk jikkonsidrawx il-htiega li jikkunsidraw fatturi ohra, ghal liema talba l-Membri Teknici rrispondew fin-negattiv f'nota minnhom ppresentata fil-16 ta' Mejju 2018 (fol 201), liema posizzjoni giet rikonfermata permezz ta' nota ohra datata 2 ta' Lulju 2018 (fol 207) wara illi 'Perit Arkitett Joseph Cosby vs r-rikorrent ghamlu Kummissarju tal-Artijiet' deciza fil 15 ta' Jannar 2007. referenza ghas-sentenza Ra is-sottomissjonijet ta' l-Awtorita' Intimata ppresentata fis-26 ta' Settembru 2018. Ra illi fis 26 ta' Setembru 2018 il-Bord iddiferixxa l-kawza ghat-trattazzjoni finali orali ghal-21 ta' Novembru 2018, liema trattazzjoni saret fil 21 ta' Novembru 2018. Ra illi fil-21 ta' Novembru 2018 il-kawza thalliet ghas-sentenza ghallum. Rik Nru 7/15 – Edith Attard Bason et vs Kummissarju tal-Artijiet Konstatazzjonijiet fattwali. Jirrizulta illi, fil-5 ta' Mejju 2015, l-intimat Kummissarju tal-Artijiet kien baghat Ittra Ufficjali lir-rikorrent, Nru 1607/15, fejn gharraf lir-rikorrenti bis-segwenti: (fol 93) Bil-prezenti att gudizzjarju illi qieghed jintbaghat ghall-finijiet tal-Artikolu 22 tal- Ordinanza Dwar 1-Akkwist ta' Artijiet ghal Skopijiet Pubblici (Kap. 88 tal-Liğijiet ta' Malta), il- Kummissarju tal-Artijiet qieghed jirreferikom ghall-Avviz Numru elf u wiehed u erbghin (1041) fil-Gazzetta tal-Gvern tal-hmistax (15) ta' Ottubru tas- sena elfejn u erbatax (2014), ghax-xiri assolut bhala liberu u frank ta' porzjon art fil-Fgura tal-kejl ta' madwar elfejn, seba' mija u tlieta u disghin metru kwadru (2,793m.k.), li tmiss mit-Tramuntana, mill-Punent u mil- Lvant ma' propjeta ta' S. Gauci Chapelle jew irjieh verjuri, li hija mmarkata bil-kulur ahmar u bhala Plot 4B/1 fuq il-pjanta bl-ittri P.D, numru tliet mija sitta u sititin, underscore, sitta u sittin, underscore, wiehed (P.D. Nru. 366_66_1) li ghall-imsemmija propjeta l- awtorita kompetenti qieghda toffri l-kumpens ta' hamsin elf Ewro (€50,000) ghall- intier, skont 1-istima li hemm imsemmija fl-istess Avviz Numru elf u wiehed u erbghin (1041) li saret mil- Perit Michael Gat Baldacchino A.&C.E., a bazi tal-1 ta' Jannar 2005, li kklassifika l-propjeta odjerna bhala agrikola fit-termini ta' Kap. 88 tal-Ligijiet ta' Malta. Il-Kummissarju tal-Artijiet qieghed jirreferikom ukoll ghall-Avviz Numru elf u tnejn u erbghin (1042) fil-Gazzetta tal-Gvern tal-hmistax (15) ta' Ottubru tas-sena elfejn u erbatax (2014), ghax-xiri assolut bhala liberu u frank ta' porzjon art fil- Fgura tal-kejl ta' madwar u tmenin metru kwadru (84m.k.), li tmiss mit- Tramuntana ma triq pubblika, u mill-Lvant u mill-Punent ma' propjeta ta' Joseph Morana jew irjieh verjuri, li hija mmarkata bil-kulur ahmar u bhala Plot 1A fuq il- pjanta bl-ittri P.D, u bin-numru mija u disghin, tlieta u tmenin, underscore, ittra A, underscore, numru tnejn (P.D. Nru.190_83_A_2) li ghall-imsemmija propjeta l-awtorita kompetenti qieghda toffri l-kumpens ta' tletin elf Ewro (30,000) ghall- intier, skont l-istima li hemm imsemmija fl-istess Avviz u tnejn u erbghin (1042) li saret mill-Perit Michael Gat Baldacchino A.&C.E., a bazi tal-1 ta' Jannar 2005, li kklassifika l-propjeta odjerna bhala fabbrikabbli fit-termini ta' Kap. 88 tal Ligijiet ta' Malta. Il-Kummissarju tal-Artijet qieghed jirreferikom ukoll ghall-Avviz Numru elf u tlieta u erbghin (1043) fil-Gazzetta tal-Gvern tal-hmistax (15) ta' Ottubru tas-sena elfejn u erbatax (2014), ghax-xiri assolut bhala liberu u frank ta' porzjon art fil- Fgura tal-kejl ta' mitejn u sebgha metri kwadri (207m.k.), li tmiss mill-Punent ma' propjeta ta' Joseph Morana, min Nofsinhar ma' propjeta ta' Joseph Cacciottolo u mil- Lvant ma' triq pubblika jew irjieh verjuri, li hija mmarkata bil-kulur ahmar u bhala Plot 1C fuq il-pjanta bl-ittri P.D. u bin-numru mija u disghin, underscore, 190_83_A_2) li ghall-imsemmija propjeta l-awtorita kompetenti qieghda toffri l- kumpens ta hamsa u sebghin elf Ewro (€75,000) ghall-intier, skont l-istima li hemm imsemmija fl-istess Avviż Numru elf u tlieta u erbghin (1043) li saret mill- Perit Michael Gat Baldacchino A.&C.E.,a baži tal-1 ta' Jannar 2005, li kklassifika l- propjeta odjerna bhala fabbrikabbli fit-termini ta Kap. 88 tal-Ligijiet ta' Malta. Rik Nru 7/15 – Edith Attard Bason et vs Kummissarju tal-Artijiet Il-Kummissarju tal-Artijiet qieghed jirreferikom ukoll ghall-Avviz Numru elf u erbgha u erbghin (1044) fil-Gazzetta tal-Gvern tal-hmistax (15) ta' Ottubru tas- sena elfejn u erbatax 2014), ghax xiri assolut bhala liberu u frank ta' porzion art fil-Fgura tal-kejl ta' madwar tmien metri kwadri punt hamsa (8.5 m.k.), li tmiss mill-Majjistral ma' propjeta ta' Joseph Morana, min-Nofsinhar ma' propjeta ta' Joseph Cacciottolo u mill-Punent ma triq pubblika jew irjieh verjuri, li hija mmarkata bil-kulur ahmar u bhala Plot 3 fuq il-pjanta bl-ittri P.D. u bin-numru mija u disghin, underscore, tlieta u tmenin, underscore, ittra A, underscore, numru tnejn (P.D. Nru. 190_83_A_2) li ghall-imsemmija propjeta l-awtorita kompetenti qieghda toffri mija f kumpens ta' tlett elef u mitt Ewro (63,100) ghall-intier, skont l-istima li hemm imsemmija fl-istess Avviz Numru elf u erbgha u erbghin (1044) li saret mill-Perit Michael Gat Baldacchino, a bazi tal-1 ta' Jannar 2005, li kklassifika l- propjeta odjerna bhala fabbrikabbli fit- termini ta' Kap. 88 tal-Liğijiet ta' Malta. Il-Kummissarju tal-Artijiet qieghed jinfurmakom ukoll li abbażi tal-parir legali tal-Avukat Dottor Jos. A. Gat Baldacchino, huwa sodisfatt li intom kellkom titolu fuq l- imsemmija propjeta li jaghtikom dritt li tircievu l-kumpens relattiv fl-ammont fuq imsemmi, liema kumpens gie ddepożitat fkont bankarju skont it-termini tal- Artikolu 22(3) ta' Kap. 88. Illi ghaldaqstant intom ghandkom wiehed u ghoxrin (21) gurnata min-notifika ta' dan l-att gudizzjarju sabiex, jekk hekk jidhirilkom, tikkontestaw l-ammont ta' kumpens fuq imsemmi, jigifieri l-ammont globali ta' mija u tmienja u hamsin elf, u mitt Ewro (158,100), jew parti minnu. F'każ li tiddeciedu li tikkontestaw dan il-kumpens, il-kontestazzjoni ghandha issir permezz ta' rikors li ghandu jigi ppreżentat minnkom fir-Registru tal-Bord ta' Arbitragg dwar Artijiet li fih tindikaw l-ammont illi qeghdin tippretendu bhala kumpens ghall-art fuq imsemmija u dan skond ma huwa mehtieg mill-Artikolu 22 ta' Kap. 88 tal-Ligijiet ta' Malta. Fin-nuqqs ta' kontestazzjoni min-naha tieghkom ghall-kumpens offrut kif fuq imfisser, il-kumpens offrut jitqies li qieghed jigi accettat minnkom bhala l-valur gust tal-bicca art esproprijata ghall-finijiet u l-effetti kolha tal-ligi. tal-Artijiet qieghed il-Kummissarju javżakom Jirrizulta illi l-art tal-kejl ta' 2,793 metri kwadri, indikata fl-Avviz Nru 1041 njala Plot 4B/1 kienet gia il-meritu ta' Dikjarazzjoni tal-Gvernatur Generali tal-10 ta' Marzu 1967 illi kien ppubblikata permezz ta' Avviz Nru 198 fil-Gazzetta tal-Gvern tat-23 ta' Marzu 1967. (fol 63) Jirrizulta illi l-artijiet l-ohra tal-kejl ta' 84 metri kwadri, 207 metri kwadri u 8.5 metri kwadri indikati bhala Plot 1A, Plot 1C u Plot 3 fl-Avvizi numri 1042, 1043 u 1044 rispettivament, kienu lkoll meritu ta' Dikjarazzjoni tal-President ta' Malta datata 9 ta' Jannar 1984 u ppubblikata permezz ta' Avviz Nru 50 li deheret fil-Gazzetta tal-Gvern tat-13 ta' Jannar 1984. (fol 65) Jirrizulta illi fl-Avviz Nru 1041 l-art tal-kejl ta' 2,793 metri kwadri giet meqjusa bhala 'Agrikola' filwaqt illi fl-Avvizi Nru 1042, 1043 u 1044 rispettivament, l-artijiet l-ohra tal- kejl ta' 84 metri kwadri, 207 metri kwadri u 8.5 metri kwadri gew meqjusa lkoll bhala Rik Nru 7/15 – Edith Attard Bason et vs Kummissarju tal-Artijiet 'Fabrikabbli' mill-intimat Awtorita, gia Kummissarju tal-Artijiet u l-ammont offrut ghall- tali artijiet kien ta' €50,000 ghall-art ta' 2,793 metri kwadri, ta' €30,000 ghall-art ta' 84 metri kwadri, €75,000 ghall-art ta' 207 metri kwadri u €3,100 ghall-art ta' 8.5 metri kwadri, ossija total ta' €158,100. Jirrizulta, mill-banda l-ohra, illi r-rikorrenti kkontendew illi l-erbgha bicciet art kellhom lkoll jitqiesu bhala 'Fabrikabbli" w il-kumpens illi kienu disposti jaccettaw kien fl-ammont ta' tlett miljuni, wiehed u tmenin elf, sebgha mija u tmienxa u tletin euro u ghaxar centezmi (€3,081,738.10) Jirrizulta illi ghalhekk, fil 15 ta' Mejju 2015, intavolaw il-proceduri odjerni. Konstatazzjonijiet Peritali Jirrizulta illi l-Membri Teknici mqabbda mill-Bord, osija l-Periti Joseph Sammut Spiteri u Alan Debarro, ghamlu s-segwenti osservazzjonijeit u konkluzjonijiet: PUNT 1 - KWALITA TAL ART: L-artijiet fil-kwistjoni jinsabu f'Wesgha Reggie Formosa Melillo qalb zona residenzjali li tinsab wara knisja tal-Fgura. Skont id- dispozizzjonijiet tranzitorji f Artikolu 36 tal-Ordinanza dwar I-Akkwist tal-Artijiet ghal Skopijiet Pubblici (Kapitolu 88 tal-Liğijiet ta' Malta), id-data relevanti sabiex tigi stabbilita l-kwalita tal-art ghandha tkun id-data tad-Dikjarazzjoni originali tal-President/tal-Gvernatur Generali (cioe' s-sena 1967 ghal plot 4B/1 u s-sena 1984 ghall-plots l-ohra) skont il-kriterji li jkunu stabbiliti bil-ligi dak iż- żmien, cioe' dawk tal-faccata fuq triq u tad-distanzi minn 'built-up area'. Ghalhekk, l-esponenti ma jaqblux li ghandhom japplikaw 'policies' jew pjani lokali li nhargu mill-awtoritajiet. Mill-pjanti fol. 64/66 jirriżulta illi dawn l-erba' bicciet art kienu jiffurmaw art wahda li kellha faccata fuq it-tarf ta' Triq il- Karmelitani (li dak iż-żmien ma kenitx tinfed) u ghalhekk din l-art tista tigi kkunsidrata fabrikabbli ghal dik il-parti f'fond ta' 25.1 metri mit-triq skont l-istess kriterji originali stabbiliti. Din il-parti fabrikabbli mill-art fiha kejl ta' 492 metri kwadri ghall-plot 4B/1 u 13 metri kwadri ghall-plot 1A. PUNT 2 - DATA TAL-ISTIMA: Billi kienet inharget Dikjarazzjoni tal- President qabel il-05 ta' Marzu 2003 u billi ma jirriżultax li nhareg Avviż ghall- Ftehim qabel 1-01 ta' Jannar 2005, il-valur tal- plots ghandu jkun skont kif ikun fl-01 ta' Jannar 2005 7. PUNT 3 A. Permezz ta' decizjoni ta' dan il-Bord tad-19 ta Novembru 2009 Rikors Numru 17/2006 fl-ismijiet "Edith Attard Bason et vs Direttur tal-Artijiet" kien inghata kumpens ta' 996.52 kull metru kwadru a bażi tas-sena 2006 ghal bicca art li tinsab fl-istess Triq il-Karmelitani, sittin metru boghod mill-art in ezami li pero fid-data tat-tehid (2001) 8. PUNT 4 - STIMI: L-esponenti Membri Teknici kkunsidraw dan kollu, il- lokalita u kif ukoll id-dispożizzjonijiet tal-Ordinanza, u bhala riżultat huma tal- opinjoni illi l-valur gust li din l-art kienet iggib fis-suq kieku giet mibjugha bhala Rik Nru 7/15 – Edith Attard Bason et vs Kummissarju tal-Artijiet libera u franka minn sidha volontarjament fl-01 ta' Jannar 2005, ikkunsidrata bhala agrikola u/jew fabrikabbli kif hawn fuq indikat, jammonta ghal 996.52 kull metru kwadru ghall-parti fabrikabbli u 20 kull metru kwadru ghall-parti agrikola, cioe': A. Plot 4B/1 (492m.kw. fabrikabbli u 2,301m.kw. agrikola) €536,307.84. B. Plot 1A (13m.kw. fabrikabbli u 71m.kw. agrikola) €14,374.76 C. Plot 1C (207m.kw. agrikola) €4,140.00. Total Hames mija u erbgha u hamsin elf u disa mija u tnejn u disghin Euro u sittin centezmi (€554,992.60) Jirrizulta illi l-partjiet ghamlu domandi in eskussjoni u, filwaqt illi l-membri Teknici kkonfermaw il-valutazzjonijet taghhm, ghamlu varji ossevazzjoniijiet, fosthom is-segwenti: użu wiesgha fabrikabbli minghajr Wasalna ghar-rata ta' 996.52 kull metru kwadru kif stabbilit fid-deciżjoni ta' dan il-Bord tad-19 ta' Novembru 2009 Rikors Numru 17/2006 ghal art simili li tinsab biss sittin metru boghod mill-art fil-kwistjoni. L-użu li seta jsir minn din il- propjeta l-ebda f'termini konsiderazzjonijiet jew limitazzjonijiet ohra kif stabbiliti fil-Pjan Lokali li nhareg wara t-tehid. (fol 123) L-esponenti Membri Teknici applikaw ir-rata relattiva a baži tal-esperjenza taghhom akkumulata matul is-snin partikolarment f'dan il-Bord u kwotaw ukoll id-deciżjoni msemmija u ma gewx a konjizzjoni ta' kuntratti. Barra minn hekk, il- partijiet ma preżentaw I-ebda ricerka jew kuntratti f dawn il-proceduri. (fol 124) Naqblu li fil-pjanta fol. 64 tidher biss Triq il-Karmelitani, madankollu ma naqblux li hemm indikata biss Triq il- Karmelitani ghax din it-triq hija I-aktar importanti, imma hija ndikata hi biss ghax proprju kienet din il-parti biss tat-triq li kienet miftuha dak iż-żmien (1966) mit-toroq kollha li jidhru fuq din il-pjanta. (fol 127) Ma naqblux. Il-kriterji stabbiliti bil-ligi fiz-żmien tal-esproprju huma d-distanzi minn triq ezistenti, u ghalhekk id-distanza ghandha tittiehed mill-parti ta' Triq il- Karmelitani eżistenti fid data tat-tehid, cioe' mill-parti li ma kenitx tinfed. (fol 128) Jirrizulta illi wara tali risposti, r-rikorrenti ppresentaw kuntratti in sostenn tal-argument taghhom illi l-art kollha kellha titqies bhala fabrikabbli, u ghalhekk talbu lill-Membri Teknici jirrikonsidraw il-konkluzjonijiet taghhom. Jirrizulta illi sussegwentement l-Membri Teknici ghamlu rapport addizzjonali fejn wasslu ghas-segwenti konkluzjonijet: PUNT 1- KWALITA TAL-ART: L-artijiet fil-kwistjoni jinsabu esgha Reggie Formosa Melillo qalb zona residenzjali li tinsab wara l- knisja tal-Fgura. Skont id- dispozizzjonijiet tranżitorji f Artikolu 36 tal-Ordinanza dwar I-Akkwist tal-Artijiet ghal Skopijiet Pubblici (Kapitolu 88 tal-Ligijiet ta' Malta), id-data relevanti sabiex tiği stabbilita I-kwalita tal-art ghandha tkun id-data tad-Dikjarazzjoni Rik Nru 7/15 – Edith Attard Bason et vs Kummissarju tal-Artijiet originali tal-President/tal-Gvernatur Generali (cioe' s-sena 1967 ghal plot 4B/1 u s-sena 1984 ghall-plots l-ohra) skont il-kriterji li jkunu stabbiliti bil-ligi dak iż- żmien, cioe' dawk tal-faccata fuq tricq u tad-distanzi minn 'built-up area'. Mill- 'aerial photo' tas-sena 1967 (fol. 154) u mill-'aerial photo' tas-sena 1978 (fol. 155), I- f'W esponenti Membri Teknici jikkalkulaw illi: A. Plot 4B/1 (2,793m.kw) fis-sena 1967 kienet parti minn raba żdingata b'xi passaggi ghaddejjin minn fuqha li jiżbokkaw fi Triq il-Karmelitani. B. Plot 1A (84m.kw.) fis-sena 1984 kienet tifforma parti minn Triq il-Karmelitani C. Plot 1C (207m.kw.) fis-sena 1984 kienet tifforma parti minn Wesgha Reggie Formosa Melillo (triq) D. Plot 3 (8.5m.kw.) fis-sena 1984 kienet tifforma parti minn Wesgha Reggie Formosa Melillo (triq) Ghalhekk, l-esponenti qed ivarjaw l-ewwel rapport taghhom ghal dak li jirrigwarda plots 1A, 1c u 3 fis-sens li dawn qed jigu kkunsidrati kollha Fabrikabbli billi fis-sena 1984 kellhom faccata fuq triq eżistenti u f'distanza ta' 91.4 metri minn 'built-up area' filwaqt li jżommu ferm il-klassifikazzjoni tal-plot 4B/1 fl-ewwel rapport, cioe' 492 metri kwadri Fabrikabbli ghal dik il-parti f'fond ta' 25.1 metri mit-triq skont l-istess kriterji originali stabbiliti billi dan il-plot huwa l-uniku plot minn dawn l-erbgha li dwaru kienet inharget Dikjarazzjoni fis- sena 1967. PUNT 2- DATA TAL-ISTIMA: Billi kienet inharget Dikjarazzjoni tal- President qabel il-05 ta' Marzu 2003 u billi ma jirriżultax li nhareg Avviż ghall- Ftehim qabel 1-01 ta' Jannar 2005, il-valur tal- plots ghandu jkun skont kif ikun fl-01 ta' Jannar 2005. PUNT 3 OPERAZZJONIJIET PARAGUNABBLI: Minbarra d-deciżjoni ta' dan il-Bord tad-19 ta' Novembru 2009 (Rikors Numru 17/2006) imsemmija fl- ewwel rapport fejn kiern inghata kumpens ta' 996.52 kull metru kwadru a bażi tas-sena 2006 ghal bicća art li tinsab fl-istess Triq il-Karmelitani, sittin metru boghod mill-art in eżami, gew preżentati dawn il-Kuntratti in atti: A. Permezz ta Kuntratt tat-08/08/1969 atti Nutar Anthony Cachia Caruana bieghu seba' porzjonijiet art mill-inhawi fil-kwistjoni msejhha 'Tal-Bajtar' fil-Fgura li jmissu ma "triq gdida progettata" b'titolu ta' subenfitewsi perpetwa ghall-prezz ta Lm200 cens annwali u Lm5,000 rigal (Nota: il-kejl fil-paragrafi segwenti huwa kollu f "qasab kwadri" fejn kull qasba kwadra fiha 4.39 metri kwadri): Rik Nru 7/15 – Edith Attard Bason et vs Kummissarju tal-Artijiet B. Permezz ta' Kuntratt tal-01/02/1971 atti Nutar Anthony Cachia Caruana (Dok. 132-134) inbieghet porzjon art mill-inhawi fil-kwistjoni mseijha Tal-Bajtar fil- Fgura li tmiss ma' Triq il- Karmelitani ghall-prezz ta' Lm800: C. Permezz ta' Kuntratt tal-10/07/1971 atti Nutar George Borg Ferranti (Dok, 'PTM2' fol 1. 135-138) inbieghet porzjon art mill-inhawi fil-kwistjoni msejna Tal-Bajtar fil-Fgura f proğettata ghall-prezz ta' Lm1,000: D. Permezz ta' Kuntratt tal-21/07/1971 atti Nutar Sammy Woods (Dok. 139-141) inbieghet porzjon art mill-inhawi fil-kwistjoni msejha Tal-Bajtar' fil- Fgura li tmiss ma triq gdida progettata ghall-prezz ta' Lm 1,000: Dawn il-Kuntratti jikkonfermaw li fis-sena 1967 l-art kellha biss faccata fuq triq gdida prodettata u mhux fuq triq miftuha f 'built- up area' fit-termini tal-ligi. PUNT 4 - STIMI: L-esponenti Membri Teknici kkunsidraw dan kollu, il- lokalita u kif ukoll id-dispożizzjonijiet tal-Ordinanza dwar l-Akkwist ta' Artijiet ghal Skopijiet Pubbliči (Kapitolu 88 tal-Ligijiet ta' Malta), u bhala riżultat huma tal-opinjoni illi l-valur gust li dawn l-artijiet kienu jgibu fis-suq kieku gew mibjugha bhala liberi u franki minn sidhhom volontarjament fl-01 ta' Jannar 2005, fuq indikat, jammonta ghal €996.52 kull metru kwadru ghall-parti Fabrikabbli u €20 kull metru kwadru ghall-parti Agrikola, cioe A. Plot 4B/1 (492m.kw. Fabrikabbli u 2,301m.kw. Fabrikabbli) €83,707.68. Fabrikabbli) €206,279.64 Fabrikabbli) €8,470.42. TOTAL Tminn mija u erbgha u tletin elf, seba' mija u hamsa u sittin Euro u klassifikati bhala Fabrikabbli u/jew Agrikola Ra illi wara li l-Bord ikkonceda lill-partijiet d-dritt illi jaghmlu domandi in eskussjoni, liema domandi saru miz-zewgt partijiet, il-Membri Teknici kkonfermaw ir-rapport addizzjonali taghhom u l-istimi hemm raggunti, u ghamlu varji kummenti, fosthom is-segwenti: Rik Nru 7/15 – Edith Attard Bason et vs Kummissarju tal-Artijiet Kif semmejna fir-rapport, billi f'dan il-każ kienet harget Dikjarazzjoni tal- President/Gvernatur Generali l-kriterji originali stabbiliti bil-ligi dak iż-żmien cioe' dawk tal-faćcata fuq triq U tad- distanzi minn built-up area'. Estratt mill-kriterji originali jghid hekk: Ghad-domandi ta' l-intimat:(fol 183-185) Ghalhekk, dawk il-partijiet mill-art li kellhom faccata fuq triq progettata ma gewx ikkunsidrati bhala 'built-up area' billi l-ligi ma ssemmiex triq progettata imma triq eżistenti. Barra minn hekk il-probabilta ta' estensjoni tal-bini lejn l-artijiet fil- kwistjoni wahedha mhix biżżejjed biex l-art tikkwalifika bhala 'built-up area' billi skont l-istess Artikolu 17(1) tal-ligi kwotat hawn fuq, l-art irid ikollha wkoll faccata fuq triq ezistenti. Iva, hadna in konsiderazzjoni l-fatt li qrib il-propjeta in kwistjoni kien hemm gja mibnija l-Knisja tal-Karmelitani ghalkemm dan ma biddel xejn mill- konklużjonijiet milhuqa fit-termini tal-ligi Jekk wiehed jaghmel referenza ghal fol. 154 fuq in-naha tal-Lvant ta' Triq il-Karmelitani hemm 64 metri mibnija filwaqt li fuq in-naña tal-Punent hemm 84 metri mibnija, total ta' 148 metri u ghalhekk aktar mill-50% ta, 137.2 metri mit-triq fuq iż-żewg nahat. 1.1.4 Iva applikajna l-kriterju tal-25.1 metri mit-triq kif semmejna f'paragrafu 3 tar-rapport addizzjonali. Dan il-kejl gia gie rifless fuq il-pjanta Dok. MT1' annessa mar-risposti mill- esponenti ghall-ewwel sett ta' domandi tal-Intimati preżentati fit-12 ta' Jannar 2017. Rik Nru 7/15 – Edith Attard Bason et vs Kummissarju tal-Artijiet 1.1.5 Kif jidher minn fol. 154, it-triq kienet eżistenti fil-perjodu fil-kwistjoni 2. Riferibilment ghal Plot 1A, Plot 1C u Plot 3: 2.1 L-artijiet 1C u 3 ittiehdu biex issir triq u l-art 1A ittiehdet biex parti minnha ssir triq u l-parti l-ohra ssir Wesgha Reggie Formosa Melillo. 2.2 Nikkonfermaw li r-rata li ntużat hi dik ghal art fabrikabbli minghajr ebda distinzjoni bejn rata ghal art fabrikabbli u rata ghal triq. 2.3 L-esponenti Membri Teknici applikaw ir-rata relattiva a bażi tal-esperjenza taghhom akkumulata matul is-snin - partikolarment f'dan il-Bord - u kwotaw ukoll id-dečiżjoni msemmija u ma gewx a konjizzjoni ta' kuntratti. Barra minn hekk, il- partijiet ma preżentaw l-ebda ričerka jew kuntratti f' dawn il-proceduri. Riferibilment ghar-rata ta' 20 kull metru kwadru fil-kaz ta art agrikola: 3.1 L-esponenti Membri Tekniči tal-esperjenza taghhom akkumulata matul is-snin - partikolarment f'dan il-Bord - u ma gewx a konjizzjoni ta' kuntratti. Barra minn hekk, il-partijiet ma preżentaw l-ebda ricerka jew kuntratti f' dawn il-proceduri. 3.2 Le, ma hadniex konjizzjoni tas-sentenza tas-27 ta' Ottubru 2017 ghax ir- rapport gie redatt aktar minn sena qabel, cioe' fl-14 ta' Settembru 2016. Jirrizulta illi, sussegwentement, ir-rikorrenti talbu lill-Membri Teknici sabiex jiehdu konsiderazzjoni ta' fatturi ohra, in linea ma' sentenzi tal-Qorti tal-Appell, w l-Membri Teknici qalu s-segwenti: B'referenza ghad-digriet tal-14 ta' Marzu 2018, l-esponenti Membri jirrilevaw li qabel irredigew r-rapport taghhom huma kkunsidraw diversi fatturi fosthom it- taghlim aggornat minn sentenzi ta' dan il-Bord kemm ricenti kif ukoll matul l- ahhar snin, kif dejjem ghamlu. Infakkru wkoll li f'dan il-każ giet kwotata sentenza fir-rapport li titratta art identika ghall-art in eżami. Barra minn hekk, ghalkemm l-esponenti talbu lir-Registratur sabiex jispecifika liema sentenzi ricenti qed issir referenza ghalihom fil-verbal tal-14 ta' Marzu 2018, din l-informazzjoni sallum ghadha ma nghatatx u ghalhekk l-esponenti umilment jissottomettu li ma jistghux ikunu aktar specifici minn hekk. Jirrizulta illi sussegwentement, ir-rikorrenti gharrfu lil-Membir Teknici illi s-sentenza ricenti minnhom indikata kienet il-kawza 'Perit Borg Micallef Joseph Barbara vs Kummissarju tal- Artijiet' deciza fil 15 ta' Jannar 2007 mill-Qorti tal-Appell Civili, u, wra tali kjarifika, l- Membir Teknici kellhom dan xi jghidu: B'referenza ghad-digriet tas-06 ta Gunju 2018, l-esponenti Membri Teknici jirrilevaw li qabel irredigew ir-rapport taghhom huma kienu hadu konjizzjoni ta- sentenza citata mir-Rikorrenti a fol. 204, liema sentenza pero titratta art differenti mill-art fil-kwistjoni billi fejn l-art fis-sentenza citata kienet kollha agrikola, l-art in eżami (referibilment ghal Plot 4B/1) tinkorpora parti sostanzjali bhala fabrikabbli fit-termini tal-ligi bil-kumplament, ikkunsidrata bhala agrikola, tigi 'l gewwa mill-fond ta' 25.1 metri mit-triq u ghalhekk minghajr faccata u access mit- Rik Nru 7/15 – Edith Attard Bason et vs Kummissarju tal-Artijiet Ghalhekk, l-esponenti jikkonfermaw li l-istima mghotija minnhom ghall-parti agrikola hija teknikament valida fid-dawl tas-sentenza citata. Jirrizulta, mill-konkluzjonijet tal-Membri Teknici w ir-risposti estensivi in eskussjoni fuq domandi illi saru miz-zewgt partijiet, fejn il-Membri Teknici rrispondew in extenso ghall- lanjanzi taz-zewt partijiet fuq il-konkluzjonjiet taghhom, il-Bord ma jara ebda raguni ghaliex ma ghandhux jaghmel tieghu l-konkluzjonijiet tal-esperti Membri teknici tieghu. Konstatazzjonijiet finali Il-Bord, abbazi konkluzjonijet: tal-provi u konstatazzjonijiet fuq maghmulha, jasal ghas-segwenti a) Il-kwalita tal-art ghandha titqies kif gej:  Plot 4B/1 fil-kejl ta' 492m.kw. bhala Fabrikabbli u fil-kejl ta' 2,301  Plot 1A tal-kejl ta' 84m.kw. bhala Fabrikabbli  Plot 1C tal-kejl ta' 207m.kw. bhala Fabrikabbli  Plot 3 tal-kejl ta' 8.5m.kw. bhala Fabrikabbli b) Id-data tat-tehid tal-pussess ta' l-art ghandu jitqies illi huwa kif gej:  Ghall-Plot 4B/1 tal-kejl ta' 2,793mk ppubblikata f'Avviz numru 1041 fil- Gazzetta tal-Gvern tal-15 ta' Ottubru 2014 u gia meritu ta' Dikjarazzjoni tal-Gvernatur Generali Nru 198 ppubblikata fit 23 ta' Marzu 1967, d-data ghandha tkun 6 ta' April 1967 a tenur tal-Artikolu 12 (1) tal-Kap 88.  Ghall-Plot 1A tal-kejl ta' 84mk ppubblikata f'Avviz numru 1042 fil- Gazzetta tal-Gvern tal-15 ta' Ottubru 2014 u gia meritu ta' Dikjarazzjoni tal-President ta' Malta Nru 50 ppubblikata fit 13 ta' Jannar 1984, d-data ghandha tkun 27 ta' Jannar 1984 a tenur tal-Artikolu 12 (1) tal-Kap 88.  Ghall-Plot 1C tal-kejl ta' 207mk ppubblikata f'Avviz numru 1043 fil- Gazzetta tal-Gvern tal-15 ta' Ottubru 2014 u gia meritu ta' Dikjarazzjoni tal-President ta' Malta Nru 50 ppubblikata fit 13 ta' Jannar 1984, d-data ghandha tkun 27 ta' Jannar 1984 a tenur tal-Artikolu 12 (1) tal-Kap 88.  Ghall-Plot 3 tal-kejl ta' 8.5mk ppubblikata f'Avviz numru 1044 fil- Gazzetta tal-Gvern tal-15 ta' Ottubru 2014 u gia meritu ta' Dikjarazzjoni tal-President ta' Malta Nru 50 ppubblikata fit 13 ta' Jannar 1984, d-data ghandha tkun 27 ta' Jannar 1984 a tenur tal-Artikolu 12 (1) tal-Kap 88. c) Il-kumpens xieraq ghax-xiri assolut, bhala franka u libera, tal-artijiet meritu tal- kawza odjerna ghandu jitqies kif gej: - hames mija u sitta u tletin elf, tlett mija u sebgha Ewro u erbgha u tmenin centezmu (€536,307.84) Rik Nru 7/15 – Edith Attard Bason et vs Kummissarju tal-Artijiet - tlieta u tmenin elf, sebgha mija u seba ewro u - mitejn u sitt mitt elf, mitejn u disgha u sebghin u erbgha usittin centezmu (€206,279.64) - tmint elef, erbgha mija u sebghin Euro u tnejn u erbghin centezmu (€8,470.42) TOTAL ta' Tminn mija u erbgha u tletin elf, seba' mija u hamsa u sittin Euro u tmienja u hamsin centeżmi (€834,765.58) d) L-imghax ghandu jidba jiddekorri mid-data tal-pussess fuq indikat u ghandu jigi ikkalkolat u mahdum kif indikat mill-Qorti tal-Appell fil-kawza 'Mario Khedhri et vs Kummissarju tal-Artijiet', Rikors Nru 14/15, deciza fit 13 ta' Novembru 2018. Konkluzjoni Il-Bord, Wara illi ra il-provi kollha prodotti quddiemu, Jghaddi biex jaqta' u jiddeciedi dina l-vertenza billi Jilqa t-talbiet tar-rikorrenti u jiddikjara illil-kumpens gust u xieraq dovut lir-rikorrenti mill- Awtorita' Intimata ghandu jkun kif gej:  Ghall-Plot 4B/1 tal-kejl ta' 2,793mk ppubblikata f'Avviz numru 1041 fil- Gazzetta tal-Gvern tal-15 ta' Ottubru 2014 u gia meritu ta' Dikjarazzjoni tal-Gvernatur Generali Nru 198 ppubblikata fit-23 ta' Marzu 1967, l-art ghandha titqies fil-kejl ta' 492m.kw. bhala Fabrikabbli u fil-kejl ta' 2,301 m.kw. bhala Agrikola u l-kumpens dovut ghandu jkun ta' hames mija u sitta u tletin elf, tlett mija u sebgha Ewro u erbgha u tmenin centezmu (€536,307.84) bl-imghax jibda jiddekorri mis-6 ta' April 1967 a tenur tal-Artikolu 12 (1) tal-Kap 88.  Ghall-Plot 1A tal-kejl ta' 84mk ppubblikata f'Avviz numru 1042 fil- Gazzetta tal-Gvern tal-15 ta' Ottubru 2014 u gia meritu ta' Dikjarazzjoni tal-President ta' Malta Nru 50 ppubblikata fit-13 ta' Jannar 1984, l-art ghandha titqies bhala Fabrikabbli u l-kumpens dovut ghandu jkun ta' tlieta u tmenin elf, sebgha mija u seba ewro u tmienja u sittin centezmu (€83,707.68) bl-imghax jibda jiddekorri mis-27 ta' Jannar 1984 a tenur tal-Artikolu 12 (1) tal-Kap 88.  Ghall-Plot 1C tal-kejl ta' 207mk ppubblikata f'Avviz numru 1043 fil- Gazzetta tal-Gvern tal-15 ta' Ottubru 2014 u gia meritu ta' Dikjarazzjoni tal-President ta' Malta Nru 50 ppubblikata fit-13 ta' Jannar 1984, l-art ghandha titqies bhala Fabrikabbli u l-kumpens dovut ghandu jkun ta' mitejn u sitt mitt elf, mitejn u disgha u sebghin Euro u erbgha usittin Rik Nru 7/15 – Edith Attard Bason et vs Kummissarju tal-Artijiet centezmu (€206,279.64) bl-imghax jibda jiddekorri mis-27 ta' Jannar 1984 a tenur tal-Artikolu 12 (1) tal-Kap 88.  Ghall-Plot 3 tal-kejl ta' 8.5mk ppubblikata f'Avviz numru 1044 fil- Gazzetta tal-Gvern tal-15 ta' Ottubru 2014 u gia meritu ta' Dikjarazzjoni tal-President ta' Malta Nru 50 ppubblikata fit-13 ta' Jannar 1984, l-art ghandha titqies bhala Fabrikabbli u l-kumpens dovut ghandu jkun ta' tmint elef, erbgha mija u sebghin Euro u tnejn u erbghin centezmu (€8,470.42) bl-imghax jibda jiddekorri mis-27 ta' Jannar 1984 a tenur tal-Artikolu 12 (1) tal-Kap 88. L-imghax ghandu jigi ikkalkolat u mahdum kif indikat fid-dettall mill-Qorti tal-Appell fil-kawza 'Mario Khedhri et vs Kummissarju tal-Artijiet', Rikors Nru 14/15, deciza fit-13 ta' Novembru 2018. L-ispejjez ghandhom ikunu sopportati mill-partijiet fi proporzjon li d-differenza fl-ammont dovut mill-Awtorita tal-Artijiet u dak hemm stabbilit mill-Bord ikollhom ghad-differenza fl-ammont mitlub mis-socjeta rikorrenti u l-ammont stabbilit mill-Bord.