QORTI CIVILI PRIM'AWLA ONOR IMHALLEF ANNA FELICE Illum 30 ta' Ottubru, 2018 Il-Qorti: Rat ir-rikors tal-attur Neville Briffa Zahra, li permezz tiegħu wara li ġie premess illi: L-esponenti jaghmel xoghol ta‟ demolizzjoni u skavar. L-esponenti kien gie kkuntattjat mis-socjetà konvenuta sabiex jaghmel xogholijiet ta‟ demolizzjoni u skavar f‟diversi siti amministrati mis-socjetà f‟Zonqor Point, San Pawl il-Baħar. Inizjalment kien mahsub li parti mill-prezz dovut mis-socjetà intimata jithallas permezz ta‟ tpartit ta‟ proprjetà u f‟dan is- sens nhar is-17 ta‟ Mejju 2012, il-partijiet kienu ffirmaw konvenju ghal trasferiment ta‟ appartament numru tmienja (8), li jinsab fit-third floor level, Spiteri Court, Blokk B, Triq it- Tamar, L-Għasri. Il-partijiet ftehmu li mill-anqas il-valur tax- xoghol illi l-venditur, ossija s-socjetà intimata irid jaghti lill- kumpratur, irid ikun ta‟ mija u tmienja u disghin elf Ewro (€198,000). Kopja tal-konvenju annessa u mmarkata Dok. Mal-istess konvenju gie anness kuntratt ta‟ appalt, datat 20 ta‟ Novembru 2012 (recte: 2011) – kopja annessa u mmarkata Dok. "B" – fir-rigward ta‟ diversi siti fejn is-socjetà intimata kienet behsiebha tikkummissjona lill-attur, izda minnhom l- unika xogholijiet li saru kienu f‟dawk ta‟ f‟Zonqor Point, San Pawl il-Baħar. Ghaldaqstant il-valur minimu mahsub fil-konvenju ma ntlahaqx u ghalhekk dan il-konvenju thalla jiskadi u ma giex imgedded. L-esponenti wettaq l-appalt f‟Zonqor Point, San Pawl il-Baħar, li l- kwantitajiet tieghu gew verifikati permezz ta‟ survey ippreparat mis-surveyor A. Borg Azzopardi. Il-bilanc li ghandu dovut huwa ta‟ sitta u tletin elf erba‟ mija u sebgha u sebghin Ewro u sebgha u sebghin centezmu (€36,477.77) li flimkien mal-VAT pagabbli jammonta ghal tlieta u erbghin elf u tnejn u erbghin Ewro u sitta u tmenin centezmu (€43,042.86). Minkejja li giet debitament interpellata anke permezz ta‟ ittra ufficjali tat-13 ta‟ Marzu 2014 (vera kopja annessa u mmarkata Dok. "C"), is-socjetà intimata baqghet inadempjenti. Ghalhekk kellha ssir din il-kawza. Safejn jaf l-esponenti, s-socjetà intimata m‟ghandha l-ebda eccezzjoni xi tressaq. Dawn il-fatti huma maghrufa lill-esponenti personalment u qed jigu kkonfermati fl-affidavit anness u mmarkat Dok. Intalbet din il-Qorti sabiex: 1. Tiddeciedi din il-kawza bid-dispensa tas-smiegh ai termini tal-Artikolu 167 sa 170 tal-Kap. 12 tal-Ligijiet ta‟ Malta. Tiddikjara u tiddeciedi illi s-socjetà konvenuta hija debitrici fil-konfront tal-esponenti fl-ammont ta‟ tlieta u erbghin elf u tnejn u erbghin Ewro u sitta u tmenin centezmu (€43,042.86). Tikkundanna lis-socjetà konvenuta thallas lill-esponenti s- somma ta‟ tlieta u erbghin elf u tnejn u erbghin Ewro u sitta u tmenin centezmu (€43,042.86). Bl-ispejjez, inkluz dawk tal-mandat ta‟ sekwestru intavolat kontestwalment, u bl-imghaxijiet mid-data tat-13 ta‟ Marzu 2014 sad-data tal-effettiv pagament, kontra s-socjetà intimata, li r-rapprezentanti taghha huma minn issa ngunti in subizzjoni. Rat id-dokumenti annessi. Rat illi l-kawża ġiet appuntata għall-udjenza tas-16 ta‟ Settembru 2014 u peress illi l-Qorti qieset li s-soċjetà konvenuta seta‟ kellha eċċezzjonijiet xi tressaq, ingħatat għoxrin jum żmien sabiex tippreżenta r-risposta tagħha għar- rikors ġuramentat tal-attur. Rat ir-risposta ġuramentata tas-soċjetà konvenuta Tal-Karmnu Construction Company Limited, li permezz tagħha eċċepiet illi: Is-socjetà intimata qed tammetti li hi ghandha taghti l-ammont lir-rikorrenti liema ammont huwa però ta‟ €39,089.94c bil-VAT inkluz u dana rapprezentanti xogholijiet li wettqet ir-rikorrenti fuq sit gewwa Zonqor Point, San Pawl il-Baħar fuq struzzjonijiet tas- socjetà intimata u dana skond it-termini pattwiti fl-iskrittura datata 22 ta‟ Novembru 2012. Milli jidher l-ammont li qed jitlob r-rikorrenti li jiskorri l- ammont ta‟ €39,089.94c bil-VAT inkluz huwa relatat ma‟ allegati "extra works" li saru mir-rikorrenti liema "extra works" fil-fatt qatt ma ntalbu mis-socjetà intimata u qatt ma saru minn naha tar-rikorrenti peress illi l-uniku xogholijiet li twettqu mir- rikorrenti kienu dawk pattwiti fl-iskrittura de quo u xejn aktar ghalhekk is-socjetà intimata ma ghandha taghti xejn aktar lir- rikorrenti. Minghajr pregudizzju ghas-suespost se mai l-ammont li qed jintalab mir-rikorrenti li jiskorri l-ammont li qed jigi ammess mill-istess socjetà intimata li allegatament jirrapprezentaw dawn l-"extra works" (li qatt ma saru) huwa preskritt ai termini tal-artikoli 2148(a) u/jew 2149(a) tal-Kap. 16 tal-Ligijiet ta‟ Malta. Salv difizi ulterjuri hekk kif permessi mill-ligi bl-ispejjez kontra s-socjetà rikorrenti. Semgħet ix-xhieda prodotti. Semgħet it-trattazzjoni finali tal-partijiet. Rat illi l-kawża tħalliet għas-sentenza. Rat l-atti kollha tal-kawża. Ikkunsidrat illi din hija kawża għal ħlas t‟appalt. L-attur jikkontendi li huwa dovut lilu mingħand is-soċjetà konvenuta s- somma komplessiva ta‟ demolizzjoni u skavar. Da parti t-talbiet attriċi limitatament fl-ammont ta‟ €39,089.94 b‟dan illi tgħid li l- ammont ta‟ €3,952.92 mhuwiex dovut għaliex ma jikkorrispondix ma xogħlijiet li saru mill-attur u li semmai l- ammont kontestat huwa preskritt a tenur tal-artikolu 2148(a) u/jew l-artikolu 2149(a) tal-Kodiċi Ċivili. Mill-provi prodotti jirriżulta li l-partijiet kienu daħlu f‟kuntratt t‟appalt li permezz tiegħu l-attur kellu jagħmel xogħol ta‟ skavar u demolizzjoni ta‟ sit ġewwa Triq il-Blajjiet, Zonqor Point, Wied il-Għajn, u dan skont ir-rati li ġew miftehma bejn il-partijiet fl-iskrittura t‟appalt datata 22 ta‟ Novembru 2012. Jidher li oriġinarjament il-partijiet kienu ftehmu li l-attur ta‟ €43,042.86 għal xogħol il-konvenuta tagħha, jitħallas permezz ta‟ proprjetà u għal dan il-għan, il-partijiet kienu ffirmaw konvenju datat 17 ta‟ Mejju 2012. Madanakollu, peress tax-xogħol kien anqas minn dak oriġinarjament miftiehem, dan il-konvenju tħalla jiskadi u minflok ġiet iffirmata l-iskrittura t‟appalt imsemmija. Minkejja d-dati li jidhru fuq dawn l-iskritturi, jidher li fir-realtà x- xogħlijiet mertu tal-kawża kienu saru qabel. Skont l-attur, ix-xogħol addizzjonali in kwistjoni, li għalih il- konvenuta mhijiex qeghda fuq struzzjonijiet tal-perit inkarigat mill-konvenuta stess li ta struzzjonijiet sabiex it-tqattigħ fis-sit isir b‟ċertu mod mal-ħitan tal-appoġġi minħabba li nstab li t-tip ta‟ blat li kien hemm, magħruf bħala „turbazz‟, seta‟ jiġġarraf faċilment. Adriano Borg Azzopardi, land surveyor inkarigat mill-attur, ippreżenta kopja tal-kont kalkulat minnu għax-xogħlijiet addizzjonali in kontestazzjoni. Skont dan id-dokument, dawn jammontaw għal €5,574.25. Ix-xhud ippreżenta wkoll kopja ta‟ ittra mibgħuta mill-Perit Claude Caruana Lauri datata 5 ta‟ Mejju 2012. F‟din l-ittra, il-perit ta struzzjonijiet dwar kif għandu jsir l- iskavar mal-appoġġi. L-attur jispjega li huwa kien għamel dawn ix-xogħlijiet b‟ftehim verbali ma‟ Francis Borg Millo imma li ma kellu xejn bil-miktub. Francis Borg Millo għall-konvenuta jinsisti li għax-xogħlijiet ta‟ skavar u demolizzjoni li għamel l-attur hija dovuta lilu s-somma ta‟ €39,089.43 biss u jiċħad illi l-attur għandu jitħallas ta‟ xi xogħlijiet addizzjonali għaliex skont hu, dawn ix-xogħlijiet ma sarux. Winston Mckeon, il-quantity surveyor inkarigat mill- konvenuta ippreżenta kopja tal-kont kalkulat minnu għax- xogħol li għamel l-attur. Dan il-kont, li huwa datat 1 ta‟ Marzu 2012, huwa ta‟ €36,414.77. Skont Francis Borg Millo, ma dan l- ammont għandu jiżdied €9000 għal xogħol ta‟ demolizzjoni u VAT fuq iż-żewġ somom, fl-ammont komplessiv ta‟ €39,089.43. In linea preliminari, il-konvenuta teċċepixxi l-preskrizzjoni a tenur tal-artikoli 2148(a) u 2149(a) tal-Kodiċi Ċivili. jaqraw hekk: L-azzjonijiet hawn taħt imsemmija jaqgħu bi preskrizzjoni bl-egħluq ta' tmintax-il xahar: (a) l-azzjonijiet tal-ħajjata, skrapar, mastrudaxxi, bennejja, bajjada, ħaddieda, arġentieri, arluġġara u ta' persuni oħra li jaħdmu sengħa jew arti mekkanika, għall-prezz tal-opri jew tax-xogħlijiet tagħhom, jew tal- materjal li jfornu; ..… 2149. L-azzjonijiet hawn taħt preskrizzjoni bl-egħluq ta' sentejn: (a) l-azzjonijiet tal-bennejja ta' bastimenti jew bċejjeċ oħra tal-baħar, u tal-kuntratturi ta' bini ieħor jew ta' xogħlijiet oħra ta' injam, ġebel, jew materjal ieħor, li għall-opri maħdumin minnhom jfornu." jew għall-materjali imsemmija jaqgħu bi Mill-fatti tal-każ in eżami jirriżulta li l-preskrizzjoni applikabbli ċertament mhijiex dik taħt l-artikolu 2148(a) għaliex dan jirreferi għall-krediti ta‟ artefiċi li jipprestaw l-opra tagħhom. Dan l-artikolu jolqot biss l-azzjonijiet ta' dawk li jaħdmu sengħa jew arti mekkanika, u mhux ta' dawk li huma kuntratturi organizzati f'azjenda (C. Stivala Limited vs Salvatore Amodio et, deċiża minn din il-Qorti diversament presjeduta fl-20 ta‟ Jannar 2004). Jidher li l-preskrizzjoni applikabbli għall-appalt li tiegħu qiegħed jintalab il-ħlas permezz ta‟ din l-azzjoni hija dik skont l-artikolu 2149(a) in kwantu li tirreferi għall-azzjonijiet ta‟ „kuntratturi ta' bini jew ta' xogħlijiet oħra...jew materjal ieħor, għall-opri maħdumin minnhom‟. Skont il-kont maħdum minn Adriano Borg Azzopardi, ix-xogħlijiet li dwarhom m‟hemmx qbil bejn il-partijiet saru bejn Mejju u Awwissu tal-2012, filwaqt illi din il-kawża ġiet intavolata fil-11 ta‟ Lulju 2014. li kien hemm interruzzjoni tal-ittra uffiċjali interpellatorja datata 13 ta‟ Marzu 2014, notifikata lill- konvenuta fis-26 ta‟ Marzu 2012. Għaldaqstant, l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni sollevata mill-konvenuta qegħda tiġi miċħuda. tal-preskrizzjoni permezz jirriżulta Fil-mertu, din il-kawza tistrieħ fuq il-kredibiltà tax-xhieda u fuq l-apprezzament illi din il-Qorti trid tagħmel principalment fuq il-Qorti id-deposizzjonijiet diversament presjeduta fil-kawza fl-ismijiet George Vassallo Micallef vs Joseph Cishahayo, deciza fit-30 ta‟ Ottubru 2003: tagħhom. "Fil-kamp ċivili ghal dak li hu apprezzament tal-provi, il- kriterju ma huwiex dak jekk il-ġudikant assolutament jemminx l-ispjegazzjonijet forniti lilu, imma jekk dawn l- istess spjegazzjonijiet humiex, fiċ-ċirkostanzi żvarjati tal- ħajja, verosimili. Dan fuq il-bilanċ tal-probabilitajiet, sostrat bażiku ta' azzjoni ċivili, in kwantu huma dawn, flimkien mal-proponderanza tal-provi, ġeneralment bastanti ghall- konvinċiment. Għax kif inhu paċifikament akkolt, iċ- ċertezza morali hi ndotta mill-preponderanza tal- probabilitajiet. Dan għad-differenza ta' dak li japplika fil- kamp kriminali fejn il-ħtija trid tirriżulta mingħajr ma tħalli dubju raġjonevoli. Kif kompla jingħad fl-imsemmija kawza "Farrugia vs Farrugia", "mhux kwalunkwe tip ta' konflitt li għandu minħabba fih ma tkunx tista' tiddeċiedi b'kuxjenza kwieta u jkollha taqa' fuq ir-regola ta' "in dubio pro reo"‟." l-istat ta' perplessità lill-Qorti jħalli Il-konflitt tal-provi huwa ħaga li l-Qrati jridu min dejjem ikunu lesti għaliha. Il-Qorti għandha tezamina jekk xi waħda miz- zewg verzjonijiet, fid-dawl tas-soliti kriterji tal-kredibiltà u specjalment dawk tal-konsistenza u verosimiljanza, għandhiex verzjoni teskludi lill-oħra, anke fuq bilanc ta‟ probabiltajiet, u tal-preponderanza tal-provi, għaliex dawn, f‟kawzi civili huma generalment tal-gudikant (Farrugia vs Farrugia, deciza mill-Prim‟Awla tal-Qorti Civili fl-24 ta‟ Novembru 1966). Applikati dawn il-prinċipi għall-każ in eżami, din il-Qorti hija disposta temmen il-verżjoni tal-attur. Minkejja li Francis Borg Millo jinsisti li x-xogħlijiet in kontestazzjoni ma sarux, u li huwa għandu jħallas biss fuq il-kont kif maħdum minn Winston Mckeon, huwa naqas milli jispjega kif allura l-perit tiegħu stess ħareġ struzzjonijiet dwar kif għandu jsir l-iskavar mal-appoġġi għall-konvinciment xahrejn wara d-data ta‟ dan il-kont. Huwa evidenti li x-xogħol ta‟ skavar kien għadu mhux lest meta Winston Mckeon ħareġ il- kont li dwaru ma hemmx kontestazzjoni. Fil-fatt, skont il-kont maħdum minn Adriano Borg Azzopardi, dawn ix-xogħlijiet saru minn Mejju sa Awwissu tal-2012. Fiċ-ċirkostanzi tal-każ, kien jispetta lill-konvenuta li tressaq lill-perit tagħha sabiex jixhed dwar il-kontenut tal-ittra tiegħu. Francis Borg Millo jinsisti li l-partijiet m‟għandhom xejn bil-miktub dwar dan ix-xogħol addizzjonali mhux skont il-kuntratt t‟appalt oriġinarjament miftiehem bejniethom. Madanakollu, il-ligi ma titlobx li ftehim t‟appalt irid ikun bilfors bil-miktub sabiex ikun jgħodd. Għalhekk u għal dawn il-ragunijiet, din il-Qorti qegħda taqta‟ u tiddeċiedi li tastjeni milli tipprovdi ulterjorment dwar l-ewwel talba, tiċħad l-eċċezzjoni tal- preskrizzjoni tal-konvenuta u tilqa‟ t-tieni u tielet talbiet attriċi kif dedotti, bl-ispejjez kif mitluba fir-rikors promotur u bl- imgħax mis-26 ta‟ Marzu 2014 sad-data tal-pagament effettiv. L-ispejjeż tal-kawża jitħallsu mis-soċjetà konvenuta. l-kawża billi