Kopja Informali ta' Sentenza QORTI TAL-MAGISTRATI Seduta tas-26 ta' Novembru, 2014 Citazzjoni Numru. Rat iċ-Ċitazzjoni li permezz tagħha l-attriċi, wara li ppremettiet : Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Illi l-attriċi hija proprjetarja ta' l-għalqa msejjħa "Ta' Bullara", fi Triq Bullara, limiti tax-Xagħra, Għawdex tal-kejl ta' xi mija u erbgħin metri kwadri (140m2) u konfinanti mit-tramuntana ma' beni tal-Gvern, mil- lvant ma' beni ta' Marija Schembri Mc Intyre jew l-avanti kawża tagħha fit-titolu u mill-punent ma' Triq Bullara, aċċessibbli wkoll l-istess raba minn sqaq privat, akkwistata l-istess porzjoni raba in forza ta' kuntratt pubbliku fl- atti tan-Nutar Emmanuel George D'agostino tas-sitta u għoxrin (26) t'Ottubru 1982, u kopja tal-istess nota tal-insinwa hija hawn annessa u mmarkata bħala Dokument "A"; Illi l-istess attriċi hija wkoll komproprejtarja flimkien ma oħrajn tal- istess sqaq privat, li fl-estremita' tan-naħa tan-nofsinhar tiegħu jibda' minn Triq Jannar, Iż-Żejtun, Għawdex u li jidħol lejn in-naħa tat- tramuntana u li huwa tal-kejl ta' ċirka ħamsin metru kwadru (50m.k.) u li jikkonfina min-nofsinhar mal-imsemmija Triq, mil-lvant in parti ma' beni tal-aħwa Macelli u in parti ma' beni tal-aventi kawża ta' Marija Schembri Mc Intyre u mill-punent ma' beni tal-konvenuti, Lorenzo Esinduy, kif aħjar deskritt l-istess passaġġ ossija sqaq privat fil-kuntratt tal-akkwist tal-għoxrin (20) ta' Lulju 2000 (atti Nutar Silvio Al Shlash Cassar) u kopja tal-istess kuntratt, pjanta u site-plan huma hawn annessi u mmarkati bħala Dokument "B", "C", u "D"; Illi l-konvenut huwa propretarju ta' porzjoni art fi Triq Jannar, Iż-Żejtun, Għawdex tal-kejl ta' ċirka mitejn u disa metri kwadri (209m.k.) u tmiss min-nofsinhar mat-triq, punent ma' beni ta' Concetta Micallef Bremec jew l- avanti kawża tagħha fit-titolu u lvant mal-istess entrata ossija sqaq privat, liema komunjoni tal-istess entrata ġiet akkwistata flimkien mal- porzjoni art hawn fuq imsemmija ġew akkwistati in forza ta' erba kuntratti ukoll fl-atti tan-Nutar Paul George Cremona Gabriele – wieħed tat-tlieta (3) ta' Ġunju 1999, l-ieħor tat-tmienja (8) ta' Lulju 1999, it-tielet wieħed tat-tlettax (13) ta' Settembru 1999 u l-aħħar wieħed tal-erba (4) t'Ottubru 1999, hawn esebiti u markati bħala Dokumenti "E", "F", "G", u "H"; Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Illi l-istess konvenut, mingħajr il-kunsens tal-istess attriċi qabad u għamel kostruzzjonijiet edilizzji fil-proprjeta' teigħu u fl-eżekuzzjoni tal-istess xogħolijiet fetaħ diversi twieqi u bibien li jagħtu għal ġol istess sqaq, għamel gate b'xatba tal-injam li tagħti wkoll għal istess sqaq kif ukoll ma' beniex il-ħajt diviżorju li jifred il-proprjeta' tiegħu mill-istess sqaq privat kif suppost skont kif titlob il-liġi u oltre dan skava toqba fl- istess sqaq privat sabiex dina sservi ta' ventilatur għal basement li huaw għandu fil-livell taħt l-art; Illi l-istess konvenut naqas ukoll illi jibni l-opra morta fil-fond tiegħu hawn fuq indikat kull fejn l-istess opra morta hija dovuta skont il-liġi; Illi l-konvenut nonostanti li ġie interpellat, anke uffiċjalment sabiex jirrimedja għal dawn n-nuqqasjijiet tiegħu, huwa baqa inadempjenti. Talbet lill-konvenut jgħid għaliex m'għandiex din il-Qorti: Tiddikjara illi d-diversi twieqi u bibien, gate b'xatba fiha, it-toqba li huwa skava kif ukoll il-ħajt diviżorju li huwa bena, huma kollha mibnija llegalment u kontra l-liġi; Tiddikjara wkoll illi l-konvenut huwa tenut jibni l-opra morta kull fejn l-istess hija dovuta skont il-liġi; Konsegwentament tikkundanna lill-istess konvenut sabiex fiż-żmien qasir u perentorju li jiġi lilu prefiss jirrimedja għal dawn in- nuqqasijiet tiegħu billi jneħħi kwalunkwe apertura u fetħa li huam għamel għal ġol istess sqaq privat, kif ukoll billi jerġa' jimla' t-toqba li huwa skava u l-gate bix-xatba magħha li huwa fetaħ, kif ukoll li jibni l-ħajt diviżorju u l-opra morta kull fejn l-istess huwa dovut skont il-liġi; l-istess attriċi m'għandhiex tiġi awtorizzata li tagħmel l-istess xogħolijiet hija stess inutilment għaliex jgħaddi Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza għas-spejjeż tal-istess konvenut u taħt id-direzzjoni ta' perit arkitett li jiġi nominat għal istess fini. Bl-ispejjeż kompriżi dwak tal-ittra uffiċċjlai tad-19 ta' Lulju 2000 u bl- inġunzjoni tal-istess konvenut għas-subizzjoni li għaliha minn issa huwa mħarrek. B'riserva għal tali azzjoni għad-danni. Rat id-Dikjarazzjoni tal-fatti tal-attriċi, konfermata bil-ġurament tagħha. Rat in-Nota tal-Eċċezzjonijiet tal-konvenut li permezz tagħha eċċepixxa: Illi t-talbiet attriċi huma totalment infondati fid-dritt u fil-fatt u għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż kollha kontra l-attriċi; Illi fl-ewwel lok, rigward il-'gate b'xatba fiha' imsemmija fl-ewwel talba tal-attriċi, din kienet tneħħiet u ġiet eliminata mill-esponenti ferm qabel il-preżentata ta' din il-kawża, u konsegwentement f'dan ir-rigward din il-kawża ma hijiex ħlief pura pika, u vessazzjoni; Illi ma hemm xejn 'illegali u kontra l-liġi' fid-diversi twieqi u bibien illi l-esponenti fetaħ mill-proprjeta' tiegħu għal fuq is-sqaq, għaliex fl-ewwel lok, dan is-sqaq huwa komuni għall-attriċi, għall-esponenti u għal terzi oħra. Issa l-artikolu 491 tal-Kodiċi Ċivili jagħti d-dritt lil kull komproprejtarju illi jinqeda bil-ħwejjeġ in komun basta li jinqeda bil-ħaġa skont id-destinazzjoni tagħha kif stabbilita bl-użu; u ċertament illi d-destinazzjoni ta' sqaq komuni hija proprju u appuntu dik illi jservi ta' aċċess għall-proprjeta' partikolari ta' kull komproprjetarju illi konsegwentement ikollu kull dritt illi jiftah bibiien u twieqi għal fuq l-istess sqaq. Fit-tieni lok, l-istess artikolu 491 fis-subinċinż (b) tiegħu jipprojbixxi lil kull komproprjetarju milli jipprova jinqeda bil-ħaġa komuni kontra l-istess tal-komunjoni jew b'mod li ma jħallix lill-komproprjetarji l-oħra jinqdew biha in komun skont il-jeddijiet tagħhom, u huwa appuntu dan illi qegħda tipprova tagħmel l-attriċi meta tipprova ġġiegħel lill-esponenti jagħlaq il- bibien u twieqi tiegħu; Illi fl-istess jingħad dwar l'hekk imsejħa 'toqba' intiża sabiex isservi ta' ventilatur għall-basement tal-esponenti: din hija effettivatament Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza forma ta' tieqa oħra illi l-esponenti għamel fil-ħajt diviżorju bejn il- proprjeta' tiegħu u s-sqaq komuni intiża sabiex tagħti dawl u arja lill-imsemmi basement, u għalhekk b'ebda tiġbid ta' immaġinazzjoni ma tista' titqies bħala 'llegali jew kontra l-liġi'. Addizzjonalment, din l-imsejjħa toqba hija mibnija interament fil-proprjeta' tal-konvenut; Illi lanqas ma qiegħed jiġi allegat, f'din iċ-ċitazzjoni, u fil-premessi u t-talbiet tagħha, illi bil-ftuħ ta' tali bibien u twieqi l-attriċi sejra ssofri xi preġudizzju, u għalhekk l-esponenti jissottometti illi din l- Onorabbli Qorti ma tistax tindaga jew teżamina xi preġudizzju simili ili jista' jiġi allegat mill-attriċi fit-trattazzjoni tal-kawża għaliex b'daqshekk tkun qegħda tmur 'extra petita' u 'ultra petita'; Illi l-esponenti ma jistxa jifhem għal liema raġuni qiegħed jiġi allegat illi huwa ma beniex il-ħajt diviżorju bejn il-proprjeta' tiegħu u l-isqaq in komuni kif titlob il-liġi u kif suppost, u jirriżerva ili jirribatti din l- allegazzjoni jekk u meta jingħata spjegazzjoni tagħha dettaljata u kif titlob il-liġi; It-talba sabiex l-esponenti jibni l-opra morta hija infondata għaliex l- attriċi ma għandha ebda dritt ili qua komproprjetarja waħda minn fost ħafna tas-sqaq de quo titlob il-bini ta' din l-opra morta mingħajr l-intervent fil-kawża tal-komproprejtarji; Illi mingħajr preġudizzju għall-premess, il-fatt illi l-esponeneti ma beniex tali opra morta ma huwiex ta' preġudizzju għad-drittijiet tal- attriċi qua komproprejtarja tal-isqaq de quo; Salvi eċċezzjonijiet ulterjuri fid-dritt u fil-fatt. Rat id-Dikjarazzjoni tal-fatti tal-istess konvenut maħlufa minnu. Rat id-digriet tagħha tal-5 ta' Ottubru 2005 fejn innominat lill-A.I.C. Joseph Tonwuru bħala perit tekniku f'din il-kawża. Rat ir-relazzjoni tal-istess perit tekniku, ppresentata fl-1 ta' Settembru 2006 u minnu maħlufa fil-21 ta' Novembru 2014. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Rat id-digriet tagħha tal-15 ta' Ottubru 2014 fejn ħalliet il-kawża għal- lum għas-sentenza. Rat in-Noti tal-Osservazzjonijiet rispettivi tal-kontendenti. Rat l-atti l-oħra kollha tal-kawża, inklużi d-dokumenti esebiti u l-verbali tax-xhieda mismugħa. Ikkunsidrat: Illi din il-kawża titratta xogħolijiet edilizji li l-attur għamel fil-fond tiegħu li minn naħa tal-lvant jagħti għal fuq sqaq privat li tidħol għalih minn Triq Jannar, Bormla.1 L-attriċi tikkontendi li dawn ix-xogħolijiet huma llegali għax saru fuq proprjeta' privata mingħajr il-kunsens tagħha bħala komproprjetarja tal-istess sqaq. Hija għalhekk qed titlob li l-konvenut jiġi ordnat: Ineħħi xatba li nstalla bil-bidu ta' dan l-isqaq; jagħlaq diversi aperturi li fetaħ għal fuq dan l-isqaq; (ii) (iii) jimla' toqba li huwa skava ġo dan l-isqaq, (iv) jibni l-ħajt diviżorju skond il-liġi; u itella' l-opra morta sal-għoli rikjest mil-liġi fejn il-bjut tal-fond tiegħu iħarsu għal fuq l-isqaq. Il-konvenut qiegħed jirreżisti għal dawn it-talbiet għax jinsisti li bħala komproprjetarju ieħor ta' dan l-isqaq, huwa kellu kull dritt jagħmel dawn ix-xogħolijiet biex ikun jista' jgawdi aħjar il-fond tiegħu. 1 Ara pjanta redatta mill-perit tekniku a fol. 169 tal-process, u ritratti esebiti bhala Dokti.J,K u L mac-citazzjoni, a fol. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Huwa llum stabilit fil-ġurisprudenza li komproprjetarju jista', anke waħdu, jfittex li jipproteġi ħwejjeġ ipposeduti in komum minn xi vjolazzjoni perpetrata minn terzi. "Hu veru li ebda komproprjetarju ma jista' jagħmel alterazzjonijiet fil-fond mingħajr il-kunsens tal-komproprjetarji l-oħra, u jekk anke wieħed mill-komproprjetarji jallega li hu ma tax il-kunsens tiegħu, jista' jaġixxi kontra dak il-komproprjetarju li wettaq l-alterazzjonijiet mingħajr biss il-ħtieġa li l-komproprjetarji l-oħra jiddaħlu fil-kawża." 2 Għalkemm fil-kors tas-smiegħ ta' din il-kawża u anke fin-Nota tal- Osservazzjonijiet tiegħu l-konvenut iqajjem dubbju dwar kemm l-attriċi hija tassew komproprjetarja tal-isqaq in kwistjoni, fin-Nota tal- Eċċezzjonijiet tiegħu dan kien ammettieh meta qal illi: "ma hemm xejn illegali u kontra l-liġi fid-diversi twieqi u bibien illi l-esponent fetaħ mill- proprejta' tiegħu għal fuq is-sqaq, għaliex fl-ewwel lok, dan is-sqaq huwa komuni għall-attriċi, għall-esponenti u għal terzi oħra."3 Dan reġa' kkonfermah bil-ġurament fid-Dikjarazzjoni annessa mal-istess Nota tal- Eċċezzjonijiet. Fi kwalunkwe każ pero' l-attriċi ressqet biżżejjed provi biex turi sodisfaċentement kif, meta ġiet intavolata din il-kawża,4 hija kienet waħda mill-komproprjetarji ta' dan l-isqaq. Fl-20 ta' Lulju 2000 hija akkwistat mingħand Paola u Maria aħwa xebbiet Mercieca "sesta (1/6) parti indiviża jew aħjar id-drittijiet kollha spettanti lilhom minn porzjon ta' art użata bħala passaġġ li fl-estremita' tan-naħa tan-nofsinhar jibda' minn Triq Jannar, Iż-Żejtun, Għawdex, u li jidħol lejn in-naha tat-tramuntana, li huwa tal- kejl ta' ċirca ħamsin metru kwadru (50m.k.), li jikkonfina min-nofsinhar mal- imsemmija Triq, mil-lvant in parti ma' beni tal-aħwa Macelli u in parti ma' beni tal-aventi kawża ta' Marija Schembri Mc Intyre, mit-tramunata ma' beni tal-aventi kawża ta' Marija Schembri Mc Intyre u mill-punent ma' beni ta' Lorenzo Esinduy."5 Fl- istess kuntratt ġie mfisser li: "Dana l-passaġġ kien jappartjeni lill-eredita' tal-mejtin Rosario u Anna konjuġi Dalipi u huwa aħjar deskritt fir-relazzjoni 2 Ripard v Schembri, Qorti tal-Appell: 30.11.2007 3 Ara eċċezzjoni numru tlieta (3) 4 Fid-29 ta' Settembu 2000 5 Ara Dok.B a fol. 69 – 71 tal-process, u pjanta annessa a fol.72 Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza peritali tal-perit arkitett Luigi Micallef Bremec tat-tnejn (2) ta' Lulju tal-elf disa' mija u wieħed (1901) liema relazzjoni peritali tifforma parti ntegrali mill-kuntratt ta' diviżjoni fl-atti tan-Nutar Dottor Giovanni Bonnici tat-tlieta (3) ta' Lulju tal-elf disa' mija u wieħed (1901)." 6 Fl-affidavit tagħha tas-26 ta' Settembru 2005, l-attriċi fissret fid-dettal kif dawn l-aħwa Micallef Bremec kienu ulied Carmelo Micallef Bremec li kien wiret lill- Ursola Dalipi, waħda mit-tfal tal-imsemmija konjuġi Refalo. Hija spjegat kif, għalkemm din Freddi Dalipi ma kenitx ipparteċipat fid- diviżjoni hawn indikata għax ma kienitx ġiet nominata bħala eredi, f'kuntratt ta' assenjazzjoni sussegwenti, ħutha rrikonoxxewha bħala waħda mill-werrieta tal-ġenituri tagħha, u kkonċedewlha wieħed mill- fondi li kien jappartjeni l-assi ereditarji tal-ġenituri tagħhom "senza pregudizio di tutti altri diritti."7 Dawn id-drittijiet kienu allura jinkludu l-isqaq in kwistjoni li b'dik id-diviżjoni kien inżamm in komun.8 tiegħu, tal-Eċċezzjonijiet Niġi issa għalhekk sabiex naraw jekk il-konvenut huwiex ukoll komproprjetarju ta' dan l-isqaq, kif qed jippretendi li hu. Dan għaliex, li bħala kif komproprjetarju ieħor tal-isqaq in kwistjoni, kellu kull dritt jagħmel ix- xogħolijiet lamentati. Lorenzo Esinduy akkwista inter alia l-art li fuqha bena l-fond tiegħu fejn saru dawn ix-xogħolijiet b'diversi kuntratti.9 F'kull wieħed minn dawn il-kuntratti din l-art ġiet deskritta hekk: "porzjon art fi Triq Jannar, Iż-Żejtun, Għawdex, tal-kejl ta' circa mitejn u disgħa metri kwadri (209m.k.) u tmiss min-nofsinhar mat-triq, punent ma' beni ta' Concetta Micallef Bremec u lvant ma' entrata komuni." Imkien ma ngħad li l- konvenut kien qed jakkwista wkoll xi sehem minn dan l-isqaq. Imbagħad jirriżulta li fil-mori tas-smiegħ ta' din il-kawża l-konvenut għamel numru ta' kuntratti korrettorji fejn ġie dikjarat li meta l- vendituri kienu qed jittrasferixxu s-sehem indiviż tagħhom mill-art fi 6 Ara l-istess kopja ta' dan il-kuntratt a fol.69 7 Ara kopja ta'dan il-kuntratt ta'assenjazzjoni, esebit bhala Dok.B a fol.102- 107 8 Għal tifsira izjed dettaljata ta' dan kollu, ara l-affidavit tal-attriċi a fol. 63 – 67 u d-dokumenti miegħu annessi a fol. E, F u G esebiti mill-attriċi flimkien mac-citazzjoni tagħha a fol. 12 – 18 tal-process, u Dok.LS 1 a fol.251 - 253 Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Triq Jannar, l-intenzjoni tagħhom kienet li kienu qed jinkludu wkoll is- sehem tagħhom mill-proprejta' ta' dan l-isqaq (passaġġ), kif ukoll id- dritt ta' passaġġ bil-karru minn fuq l-istess passaġġ.10 Imma billi dawn il-kuntratti saru wara li ġiet ippresentata din il-kawża, ma jista' jkollhom ebda effett biex jissanaw dak li seta' sar meta l-konvenut kien għadu ma akkwistax dawn id-drittijiet fuq il-passaġġ/sqaq in kwistjoni. Madankollu fl-affidavit tiegħu tas-17 ta' Jannar 2008, il-konvenut jispjega fid-dettal kif nannuh Carmelo Esinduy kien wiret lil Grazia Dalipi,11 waħda mit-tfal ta' Rosario u Maria konjuġi Dalipi, li, kif ingħad hawn fuq, kienet saret id-diviżjoni tal-assi ereditaji tagħhom permezz ta' kuntratt tat-3 ta' Lulju 1901, u minn fejn jirriżulta li dan l- isqaq kien inżamm in komun bejn il-werrieta kollha.12 Kellu raġun għalhekk jinsisti l-konvenut fix-xhieda tiegħu in kontro-eżami, li huwa wkoll kien werriet ta' sehem indiviż mill-proprjeta' ta' dan l-isqaq. Irriżulta sodisfaċentement li l-kontendenti huma t-tnejn komproprjetarji ta' xi sehem żgħir mill-isqaq in kwistjoni flimkien ma' terzi li mhumiex partijiet f'din il-kawża. Jonqos għalhekk li jiġi determinat kemm il- seta' konvenut bħala wieħed minn dawn leġittimament lamentati mill-attriċi bħala komproprjetarja oħra, li tallega li dawn ix-xogħolijiet saru mingħajr il- kunsens tagħha. il-komproprjetarji, ix-xogħolijiet jagħmel L-artikoli tal-liġi li jirregolaw din il-materja huma l-artikoli 491 u 493 tal-Kap.16. A tenur ta' dawn l-artikoli kull komproprjetarju għandu dritt jinqeda bil-ħaġa komuni kemm il-darba: jinqeda biha skond id-destinazzjoni tagħha; 10 Ara kopji ta' dawn il-kuntratti esebiti bhala Dokti. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza li ma jinqedhiex biha kontra l-interessi tal-komunjoni, jew b'mod li ma jħallix lill-komproprjetarji l-oħra jinqdew biha skond il-jeddijiet tagħhom; u (iii) ma jagħmlix tibdil fil-ħaġa mingħajr il-kunsens tal-komproprjetarji l-oħra, lanqas jekk jidhirlu li dak it-tibdil hu ta' ġid għal kulħadd. Dawn ir-regoli piuttost riġidi ġew pero' biż-żmien temperati xi ftit mill- qrati tagħna. Hekk naraw illi f'kawża fejn bħal fil-każ in eżami l- konvenut kien dejjaq il-wisgħa ta' passaġġ komuni, l-qorti rriteniet illi: " id-djuq fl-entratura ta' l-isqaq, djuq żgħira ta' pied minn naħa u ftit pulzieri mill-oħra, fil-fehma tal-Qorti ma għandux jiġi kunsidrat bħala kostruzzjoni li tbiddel id-destinazzjoni, l-istat jew il-konsistenza tal-fond; għaliex tibqa' apertura biżżejjjed kbira sabiex ikun jista' jsir mill-isqaq l-użu li għalih huwa destinat, jiġifieri dak ta' passaġġ, u mezz li jagħti dawl u arja lill-fondi limitrofi; molto pju' meta wieħed jikkunsidra illi, ..dik l-entratura ġiet imdejqa għall-finijet ta' l-estetika; u għalhekk huwa xieraq illi dik l-entatura tibqa' kif inhi l-lum, la darba ma tbiddilx il-konsitenza, l-istat jew il-forma tal-fond, u ma hija ta' l-ebda żvantaġġ lill-konsorti l-oħra."13 Fil-każ tagħna rriżulta li li sqaq djieq minn naħa ta' fuq fejn saret qoxra rqieqa mal-ħajt eżistenti ta' kamra qadima. Il-perit tekniku stabilixxa li din il-qoxra f'forma ta' triangolu, tibda mix-xejn u tispiċċa f'wisgħa ta' sebgħin ċentimetru.14 Ċertament qoxra irqieqa bħal din ma setgħet effetwat bl-ebda mod il-passaġġ liberu ta' kull min għandu jedd jgħaddi minn dan l-isqaq. Fir-rigward tal-ftuħ ta' aperturi ġodda jagħtu għal fuq il-proprjeta' komuni ntqal illi: "...ma jirriżultax li, mill-isqaq, qed isir użu li b'xi mod ifixkel lill-komproprjetarji l-oħra milli jinqdew bih jew li fih saru xi alterazzjonijiet li jaffettwaw in-natura tiegħu. Dak li għamlu l-konvenuti meta fetħu aperturi ġodda għal fuq l-isqaq komuni … jammonta għall-użu fil-qies tal- proprjeta' komuni. Fl-isqaq ma sar ebda xogħol li jbiddel id-destinazzjoni, l- XXXVIII.ii.547 14 Ara deposizzjoni tiegħu tat-23.03.2007 a fol. 184, u pjanta minnu redatta a fol. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza istat u l-konsistenza tiegħu, u kwindi dak li sar għandu jitqies bħala użu fil- qies li l-konvenuti qed jagħmlu mill-oġġett in komun. F'dan l-istadju għalhekk, il-konvenuti m'għandhomx jiġu ordnati li jneħħu x-xogħolijiet li għamlu."15 Irriżulta li oriġinarjament ġia kien hemm bieb u żewġt itwieqi li mill- fond tal-konvenut kienu jagħtu għal fuq l-isqaq in kwistjoni.16 Ġie stabilit mill-perit tekniku li llum hemm erbat itwieqi, bieb u apertura oħra li qed isservi ta' ventilatur għall-għar li l-konvenut għandu taħt il- fond tiegħu u parti mill-isqaq.17 In konformita' mas-sentenza appena ċitata jista' jingħad li lanqas dawn l-aperturi ġodda ma huma b'xi mod qed ifixklu l-użu abitwali ta' dan l-isqaq. L-isqaq qiegħed iservi bħala aċċess sew għall-attriċi li għandha r-raba tagħha ma' ġenb il-fond tal- konvenut fuq in-naħa tat-tramuntana, kif ukoll għal terzi li għandhom l- entratura tal-fond tagħhom tagħti wkoll għal fuq l-isqaq, u għall- konvenut stess li fuq in-naħa ta' wara tal-fond tiegħu għandu passaġġ li jwasslu għar-raba tiegħu fuq in-naħa tat-tramunata. B'dawn l-aperturi u mingħajrhom żgur li dan l-aċċess ma ġiex imfixkel. Isemmiet ukoll in-nuqqas ta' opramorta fuq il-bjut tal-fond tal- konvenut. Dan ġie konfermat ukoll mill-perit tekniku.18 Kif jidher ukoll mir-ritratt Dok. 147, f'parti minnhom il-bejt fil-fond tal- konvenut huwa mdawwar biss b'travi tal-injam, u fuq wara hemm opramorta baxxa ta' tliet filati. L-artikolu 427(1) tal-Kap.16 jistipula li: "Dak li min fil-bini tiegħu għandu taraġ li jieħu għall-bejt, għandu jgħolli, spejjeż tiegħu, il-ħajt diviżorju sa metru u tmenin ċentimetru mill-invell tal-bejt." Jista' jingħad illi llum il-ġurnata l-iskop ewlieni ta' din is-servitu' partikolari u l-vantaġġ li jikkreja għall-fond dominanti, hu dak tal- privatezza u ċioe' sabiex tiġi eliminata l-inkonvenjenza li wieħed 15 Maggur Joseph Woods et v Onor. Prim'Imhallef Carmelo Pace Asciak et.; Appell: 30.11.2007 16 Ara pjanta tal-'existing ground floor plan' sottomessa mill-A.I.C .Teddie Walker lill-MEPA qabel ma sar l- izvilupp fil-fond tal-konvenut, a fol.244 17 Ara pjanta tiegħu a fol. 169 18 Ara relazzjoni tiegħu a fol.166 Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza jittawwal x'ħin ifettillu għal fuq ħwejjeġ il-ġar tiegħu minn fuq dan il- bejt. Għal din ir-raġuni l-liġi tesiġi għoli ta' bejn wieħed u ieħor tul ta' bniedem, u għalhekk mhux anqas minn sitt piedi. Lorerto Shepherd : Appell Ċivili, 23 ta' April 1926 (Kollez. Skond din is-sentenza l-interpretazzjoni mogħtija mill-ġurisprudenza lit-test tal-liġi hi dik li l-bejt ossija « terrazzo » fejn l-opramorta hi indikata « sia abitualmente accessibile ». Vol.XIX P1 p 168) enunċjazzjoni din akkolta fis-sentenza riportata a Vol.XLIX P2 p 1070. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Kif magħruf, di regola d-destinazzjoni ta' bini ta' ħajt hu dak ta' demarkazzjoni tal-konfini u s-separazzjoni u l-għeluq tal-proprjeta'. Dak li trid il-liġi fil-każ ta' opramorta hu li bl-inalzament tal-ħajt diviżorju sa l-għoli preskritt bl- artikolu 427, Kapitolu 16, dan tal- introspezzjoni. Fi kliem is-sentenza fl-ismijiet : « Elizabeth Spiteri Cornish –vs- Carmela Cauchi Jones : Appell Ċivili, 14 ta' Marzu 1984, « il-leġislatur ried li jelimina l- introspezzjoni għal ġo proprjeta' ta' ħaddiehor bil-konsegwenti skomodu lil min jgħammar fil-fond soġġett għal dik l-introspezzjoni. ». Ara wkoll Kollez. tat-tneħħija l-funzjoni Applikati dawn il-prinċipji għall-każ in eżami nsibu li, fejn il-konvenut għandu l-bjut tiegħu iħarsu għall-fuq l-isqaq in kwistjoni, apparti l-fatt li din l-introspezzjoni mhix qed issir fuq proprjeta' ta' terzi, imma fuq biċċa art li l-konvenut stess għandu sehem minnha, hemm ukoll il- kwistjoni tal-utilita' tal-inalzament tal-ħajt, li kif rajna fil-ġurisprudenza hawn ċitata, hija meħtieġa għal dan il-fini. Żgur li ma jistax ikun hemm din l-utilita' fil-każ tagħna fejn dan l-isqaq huwa sempliċi passaġġ għal min għandu dritt jgħaddi minn hemm. Minn naħa l-oħra fuq wara tal- fond tiegħu, u ċioe' fid-direzzjoni tat-tramuntana il-bejt tal-fond tal- konvenut iħares għal fuq il-proprjeta' tal-attriċi. Il-konvenut jargumenta fin-Nota tal-Osservazzjonijiet tiegħu li minn din in-naħa l-proprjeta' tiegħu ma tmissx ma' dik tal-attriċi, għax hemm passaġġ privat tiegħu bejniethom,19 u allura m'hemmx id-dmir tal-inalzament tal-opra morta. Imma kif rajna f'din il-ġurispudenza, għal dan il-fini m'hemmx għalfejn li l-proprjeta' tat-terz tkun adjaċenti, imma biżżejjed jekk din tkun viċina. Għalhekk il-konvenut għandu l-obbligu li f'din il-parti tal-bejt tal-fond tiegħu jtella' l-opra morta sal-għoli rikjest mil-liġi. L-attriċi tilmenta wkoll minn toqba li tħaffret f'għar fil-fond tal- konvenut li in parti jiġi taħt l-isqaq in kwistjoni. Irriżulta pero' li dan it- 19 Ara pjanta a fol.136 fejn dan il-passagg jinsab kulurit bl-isfar Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza tħaffir sar kollu fil-parti tal-għar li tiġi taħt il-fond tal-konvenut,20 u għalhekk mhux il-każ li din tintradam kif qed titlob l-attriċi. Fl-aħħar nett fiċ-ċitazzjoni hemm ukoll talba biex titneħħa xatba li l- konvenut għamel fil-bidu tal-passaġġ. Apparti l-fatt li, kif rajna, dan seta' jagħmlu bħala komproprjetarju, sakemm ma kienx qed jimpedixxi lill-attriċi milli tidħol fl-isqaq, ħaġa li lanqas biss ġiet allegata, rriżulta li din ix-xatba tneħħiet. L-attriċi tgħid li dan sar wara li ġiet intavolata l- kawża, imma l-konvenut isostni li din neħħiha qabel. Fir-ritratti esebiti maċ-ċitazzjoni m'hemm l-ebda ħjiel ta' din ix-xatba,21 u dan huwa indikattiv ta' dak li qed jallega l-konvenut, li meta ġiet biex tiġi ppresentata l-kawża tassew li din ix-xatba kienet ġia tneħħiet. Għal dawn il-motivi tiddeċidi l-kawża billi, filwaqt illi tilqa' l- eċċezzjonjiet tal-konvenut, ħlief għal dak li jirrigwarda l-inalzament ta' parti mill-opra morta fuq il-bejt tal-fond tiegħu, tilqa' biss it-talba tal- attriċi għall-inalzament tal-opra morta fuq il-bejt tal-konvenut fin-naħa tat-tramunatana fejn dan iħares għal fuq il-proprjeta' tagħha, u tiċħad it- talbiet attriċi l-oħra kollha. Għall-fini tal-inalzament ta' din l-opra morta qed tipprefiġġi terminu ta' tliet xhur, u f'każ li dan ma jsirx fiż-żmien hawn konċess, tawtorizza lill- attrici tagħmel ix-xogħolijiet meħtieġa hi stess taħt id-direzzjoni tal-perit Shawn Williams, a spejjeż tal-konvenut. L-ispejjeż tal-kawża, fiċ-ċirkostanzi għandhom ikunu ssoportati in kwantu għal erba' kwinti (4/5) mill-attriċi u kwint (1/5) mill-konvenut. 20 Ara pjanta tal-perit tekniku a fol. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Qrati tal-Gustizzja