– KAWZA GHALL-HLAS GHAL SERVIZZI PROFESSJONALI REZI MINN ACCOUNTANT/AWDITUR – – RELAZZJONI KUNTRATTWALI BEJN ACCOUNTANT/AWDITUR U L-KLIJENT – – PRECETT TA' "OMNIA LABOR OPTAT PREMIUM" – – REZISTENZA B'ECCEZZJONIJIET BISS JEW REZISTENZA ANKE B'KONTRO-TALBA – – ECCEZZJONI DWAR TARDIVITÀ FIL-PRESTAZZJONI PROFESSJONALI – – DEWMIEN FIL-PRESTAZZJONI DOVUTA GHAL KONTINGENZI STRAORDINARJI (MARD) – – TPACIJA EX LEGE JEW KOMPENSAZZJONI GUDIZZJALI – – KARATTERSTIKA TA' L-INVERTIBILITÀ FIT-TPACIJA – – ECCEZZJONI "INADIMPLENTI NON EST ADIMPLENDUM" – – META NUQQAS TA' KONTRO-EZAMI JDGHAJJEF IL-POSIZZJONI TA' MIN MA JWETTQUX – Udjenza ta' nhar il-Hamis, 31 ta' Ottubru, 2019 865625M] UKOLL FIL-KAPACITÀ TAGHHOM TA' EREDI TAL-MEJJET KEVIN MAHONEY LI KIEN JEZERCITA L-PROFESSJONI TA' ACCOUNTANT PERMEZZ TA' 'MAHONEY & CO.' B'Avviz tat-Talba mressaq fil-21 ta' Mejju, 2018, l-attrici proprio et nomine talbet li l- konvenuta tigi kkundannata thallas l-ammont ta' elfejn, mija u tlieta u tletin ewro u tnejn u sebghin centezmi (€2,133.72c) rapprezentanti hlas ghal prestazzjonijiet professjonali moghtija mid-ditta 'Mahoney & Co.' lis-socjetà konvenuta, kif ahjar deskritt fl-istess Avviz tat-Talba. L-attrici proprio et nomine talbet ukoll l-ispejjez gudizzjarji marbuta mal-prezenti proceduri u dawk marbuta ma' ittra ufficjali datata 5 ta' Jannar, 2018 (nru. 13/2018)1 u kif ukoll l-imghax kummercjali dekorribbli mill-5 ta' Jannar, 20182 sal- pagament finali u effettiv. B'Risposta mressqa fil-15 ta' Gunju, 2018, il-konvenuta laqghet ghat-talba attrici billi eccepiet li (1) l-ammont ma huwiex dovut minhabba l-fatt li x-xoghol [ma] sarx skond il- professjoni mehtiega u kien hemm hafna dewmien sabiex jitlesta x-xoghol u l- konvenuta sofriet multi mill-awtoritajiet kompetenti; u (2) minghajr pregudizzju, kienu saru xi hlasijiet imma inhargu diversi invoices mill-atturi dwar l-istess xoghol fuq diversi kumpanniji tal-konvenuta. It-Tribunal qies il-provi kollha,3 ra l-atti processwali intieri u ra li fl-udjenza tat-18 ta' Gunju, 20194 li fiha, wara li d-difensuri trattaw il-kaz5, il-prezenti kawza thalliet ghas- sentenza ghall-udjenza tal-lum; It-Tribunal jikkunsidra; Fis-semplicità taghhom, il-fatti ta' din il-kawza huma dawn: id-ditta 'Mahoney & Co.' kienet inkarigata mis-socjetà konvenuta sabiex twettaq xi xoghol ta' awditjar relattivi ghas-sena li kienet taghlaq fl-2014 u kif ukoll xi xoghol marbut ma' aspetti fiskali ghas- sena 2015. Gara illi Kevin Selvaggi, li kien jiggestixxi l-imsemmija ditta, kien djanjostikat b'marda serja f'Lulju, 2014 u allura l-istess xoghol kien gie inizjalment delegat fuq impjegat tieghu, Stephen Flores Martin. Sussegwentement, meta l-hidma fuq tali xoghol kien beda', Stephen Flores Martin kellu diffikultaijiet f'sahhtu (f'siequ) u anke kellu problemi ta' sahha fil-familja tieghu (it-tarbija tieghu). Ghalhekk, Stephen Flores Martin ma setax ikompli fuq tali xoghol u kellu jieqaf minnu. Safrattant, Kevin Selvaggi gie nieqes fid-29 ta' Novembru, 2015. It-tkomplija ta' l-imsemmi xoghol giet mghoddija u delegata f'idejn accountant u awditur iehor, David Ciantar Galea. David Ciantar Galea kien iffinalizza tali xoghol u d-dokumentazzjoni relattiva giet fornita lill-konvenuta ghall-approvazzjoni u l-istess giet eventwalment sottomessa lill-awtoritajiet koncernati f'Gunju, 2016. Peress li l-istess dokumentazzjoni giet sottomessa lil hinn mit-terminu stipulat, David Ciantar Galea kien formalment gharraf lill-awtoritajiet koncernati bic-cirkostanzi specjali wara d-dewmien u biex kwalsiasi multa, penali jew interessi minhabba tardività tigi mahfura. 1 Din l-ittra ufficjali qatt ma giet formalment ezibita fl-atti tal-prezenti proceduri. 2 Presumibilment id-data ta' l-intavolar ta' l-imsemmija ittra ufficjali u mhux id-data tan-notifika ta' l-istess. 3 Ghalkemm m'hemmx menzjon specifika ghal kull xhud, ghal kull deposizzjoni jew ghal kull prova dokumentarja mressqa mill-kontendenti, il-provi kollha gew skrutinati u evalwati u kull fejn mehtieg it-Tribunal issenjala l-istess tramite footnotes f'din is-sentenza. socjetà konvenuta, il-prestazzjonijiet tad-ditta 'Mahoney & Co.' ma twettqux b'mod professjonali u li minhabba d-dewmien biex jitlesta x-xoghol hi kienet sofriet il-hlas ta' multi u imghax addizzjonali ma' l-awtoritajiet u ghalhekk, implicitament, tirrezisti milli thallas l-ammont ta' €2,133.72c li l-attrici proprio et nomine tippretendi f'din il-kawza. Mela hawnhekk ghandna kwistjoni fejn ditta (kif issa rapprezentata mill-eredi ta' l- accountant li kien imexxiha) qed tippretendi li tithallas ghax-xoghol professjonali li hi prestat lil u wettqet ghall-beneficcju tal-kumpannija konvenuta, filwaqt li din ta' l-ahhar tinsab tirrifjuta li thallas lid-ditta abbazi tal-fatt li l-prestazzjonijiet professjonali kienu kemm imperiti u kif ukoll tardivi,6 liema fatturi esponewha tbati xi hsarat konsistenti f'multi u imghax addizzjonali li allura, skond hi, m'ghandhiex thallas ghal tali xoghol. Narrati l-posizzjonijiet rispettivi tal-kontendenti, it-Tribunal jikkunsidra hekk kif gej. Ikun jixraq li l-ewwel u qabel kollox jigu ben individwat it-terren tal-prezenti litigju u kontestazzjoni. Dan huwa necessarju sabiex il-process ta' evalwazzjoni tal-provi u kwalsiasi eventwali decizjoni ikunu, f'kull stadju tal-procediment7, dejjem bazati fil-ligi u normi guridici applikabbli. Is-soluzzjoni ta' vertenza, fost hwejjeg ohra, tiddependi mill- pedamenti taghha, u dawk il-pedamenti huma riflessi f'dak li jintalab fl-att promotur u kif ukoll fl-indole tal-linja difensjonali mqanqla. F'dan ir-rigward jigu senjalati dawn il-punti: (a) Huwa indiskuss li l-istanza attrici hi msejjsa fuq rapport kuntrattwali instawrat bejn professjonist u klijent8 fejn l-ewwel wiehed (id-ditta 'Mahoney & Co.') jintrabat li, b'hila, b'sengha u b'perizja, jippresta l-gherf u sapjenza teknika tieghu sabiex jaqdi l-ezigenzi kummercjali, ekonomici u/jew fiskali ta' dan ta' l-ahhar (socjetà konvenuta).9 Il-legam li jorbot lil dawn iz-zewg figuri huwa ferm analogu 6 Fit-trattazzjoni ta' l-gheluq, id-difensur tal-konvenuta sostna li l-allegazzjoni ta' negligenza u/jew traskuragni kienet ristretta ghall-fattur tad-dewmien (ara a fol. 7 "Hemm tlett fazijiet successivi li iwasslu ghal perfezzjonament ta' sentenza; d-deliberazzjoni, id-dokumentazzjoni u l-emissjoni." (ara Anthony Ellul Gravino v. Kummissarju tat-Taxxi Interni, Prim'Awla, 3 ta' Ottubru, 1979 per Imh. A. Rutter Giappone; mhux pubblikata). 8 Dwar dan ara is-sentenzi in re Ellith International Limited v. Capstone Advisory Co. Limited u Ellith Management & Sales Limited v. Capstone Advisory Co. Limited, entrambi moghtija fis-7 ta' Ottubru, 2019 mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili li kienu jitrattaw, inter alia, ir-relazzjoni kontrattwali bejn accountant u l-klijent tieghu. 9 Skond l-Qorti ta' Kassazzjoni Taljana fil-kaz nru. ghal dak li javvolgi professjonisti ohrajn mal-klijenti rispettivi taghhom, hekk kif inhu l-kaz ta' avukati, nutara, tobba, dentisti, psikjatri u periti arkitetti.10 Ghandu jkun ukoll indubitat li l-istanza attrici ssib ir-radici taghha fil-massima "omnia labor optat premium" li tfisser illi x-xoghol prestat ghandu jigi rikompensat ("ogni fatica merita ricompensa"). Infatti, jinsab maghruf illi, "Ma jista' qatt ikun dubitat in linea ta' prinċipju illi sakemm il-prestazzjoni ma tkunx waħda gratuwita, min jippresta s-servizzi tiegħu taħt kwalsiasi forma, għall-vantaġġ ta' ħaddieħor, hu intitolat li jiġi retribwit. Dan in omaġġ għall-prinċipju illi omnia labor optat premium." (Nicky Muscat Doublesin v. Kunsill Lokali Nadur, Appell Superjuri, 2 ta' Marzu, 2010). Ghal kull bwon fini, ara wkoll in re Ann Barton v. Sue Flores Martin (Prim'Awla, 26 ta' Novembru, 2018). Konvenut f'gudizzju jista' jillimita ruhu li jinterponi deduzzjonijiet, maghrufa bhala eccezzjonijiet, relattivi ghall-fatti guridici pretizi mill-attur avversarju, liema eccezzjonijiet – skond id-duttrina – jistghu jkunu negazzjonijiet assoluti (i.e., dawk li jtendu lejn l-inezistenza ta' xi fatt jew rekwizit kostitutiv ta' l-azzjoni) jew negazzjonijiet relattivi (i.e., dawk li jtendu li jistabbilixxu l-ezistenza ta' xi fatt li jimpedixxi jew jestingwi l-azzjoni). Bhala ezemplari, l-eccezzjoni tan-nullità jew dik tal-legittimità attiva jirrijentraw fl-ewwel kategorija (negazzjonijiet assoluti), mentri tal- perentorjetà/dekadenza jew dik tal-kompensazzjoni jikkazellaw ruhhom fit-tieni wahda (negazzjonijiet relattivi). F'tali sitwazzjonijiet, il-konvenut jillimita r-rikjesta tieghu solament ghac-cahda tad-domanda attrici, izda ma jalterax ir-rapport processwali, galadarba l-oggett tal-procediment jibqa' immutat u l-petitum invarjat. 10 Dawn kollha jaqghu taht il-kappa ta' professjonisti intellettwali. Inkluz maghhom hemm l-accountants u l- 27 ta' Marzu, 1998; mhux pubblikata). Hemm ukoll dawn li jizvolgu arti liberali bhala perezempju l-gurnalist, Portelli noe v. C. Fino & Sons Ltd (Appell Superjuri, 7 ta' Ottubru, 1997) u in re Peter Spiteri Miggiani v. Public Broadcasting Sercices Ltd (Appell Inferjuri, 28 ta' April, 2004). Dawn kollha jinstawraw rabta kuntrattwali mal- tal-preskrizzjoni l-eccezzjoni ta' ta' tal-kontradittur Addizzjonalment, anke jekk konvenut jintroduci fil-procediment xi kwestjonijiet godda, izda dejjem bil-fini li t-talba attrici tigi rigettata (bhal perezempju, l- eccezzjoni tali jew dik deduzzjonijiet/eccezzjonijiet jibqghu ristretti ghad-decizjoni tat-talba introdotta mill-parti attrici. Jekk il-parti konvenuta tistenna oltre, hi trid testendi l-indagni tal-vertenza. Dan taghmlu billi tressaq it-talbiet ghaliha relattivi u pertinenti. Izda dawn ma jiehdux il-forma ta' eccezzjonijiet, izda ta' talbiet veri u proprji. F'tali sitwazzjoni, il- konvenut ghandu jipprevalixxi ruhu minn dak previst taht l-Art. 4(1)(iii) u l-Art. 5 tal-Ligi Sussidjarja 380.01 (jew taht l-Art. 396 tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta) u jipproponi talba rikonvenzjonali. Bid-domanda rikonvenzjonali – li hi azzjoni awtonoma mqanqla mill-konvenut kontra l-attur fl-istess procediment gudizzjarju digà mibdi11 il-konvenut jittenta jissupera l-limiti tar-rikjesta tieghu ghar-rigett tad- domanda principali u jitlob lill-Qorti provvediment (decizjoni) a se stante u ulterjuri tad-domanda rikonvenzjonali meta l-konvenut, li jiehu spunt u okkazzjoni mill-azzjoni proposta kontrih, jirrezisti u jopponi ghaliha b'kontro-domanda fejn jitlob gudizzju pozittiv ghalih u sfavorevoli ghall-parti attrici, gudizzju li jmur oltre s-semplici cahda tat- talba attrici (dik principali). Talba bhal dik ittendi li tisposta l-limiti tal-procediment 11 Talba rikonvenzjonali ghandha ssehh solament fil-konfront tal-parti attrici u mhux fil-konfront ta' xi parti ohra fil- kawza, bhal perezempju, xi ko-konvenut. Dan hu rifless fid-decizjonijiet, fost ohrajn, in re Gasan Insurance Agency Ltd noe v. Simon Triolo et (Appell Inferjuri, 22 ta' Novembru, 2002) u in re Georgina Caruana Cuschieri xebba v. Emanuel Flores Martin et (Appell Superjuri, 25 ta' April, 1986). B'zieda fuq din it-tematika partikolari, wiehed hu mistieden jara wkoll "La Domanda Riconvenzionale nel Diritto Processuale Civile" ta' MARIO DINI (Giuffrè ed. 1954; pp. 56–57); "Conventientem Riconvenire" ta' CECILIA NATALINI (Monduzzi ed. I; pp. 150– 153); "Historic Maltese Legal Materials Series" kompendjat minn UGO MIFSUD BONNICI (Università ta' Malta, 2015, Vol: II; p. 44). mibdi mill-attur li jkunu ffissati bit-talba promotorja principali. Fid- decizjoni riportata f'Kollez. Generalment, id-domanda rikonvenzjonali hi deskritta bhala reazzjoni da parti ta' l-imharrek fil-gudizzju istitwit mill-attur, bhala talba gdida li tittraduci ruhha f'azzjoni tal-konvenut kontra l-attur. Hawnhekk, wiehed jara li b'din ir-reazzjoni, il-konvenut jwessa' l-kontroversja u dan l'ghaliex jitlob l-applikazzjoni ta' volontà guridika favurih kontra l-avversarju attur fl-istess kawza inizzjata minn dan ta' l- ahhar. Il-kawza rikonvenzjonali, kif tradizzjonalment percepit, tizvolgi bejn l- istess partijiet fil-kawza, izda f'posizzjoni processwali invertita, fejn il-konvenut jilbes il-libsa ta' attur u l-attur jilbes dik ta' konvenut.12 Stabbilita tali retroxena legali ta' kif inhu mfassal dan il-procediment, it-Tribunal jikkunsidra ulterjorment hekk kif isegwi. 12 Importanti wkoll li f'dan il-jedd difensjonali, jrid jirrizulta li jista' jaghmel uzu minnu solament il-konvenut fil- kwalità li huwa jkun tharrek fiha fl-azzjoni originali hekk kif ukoll statwit fl-Art. 400 tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta. Din id-disposizzjoni tghid hekk: "Il-konvenut ma jistax jipproponi l-kontro-talba fi kwalità oħra minn dik li fiha jkun imħarrek, lanqas ma jista' jipproponi l-kontro-talba kontra l-attur fi kwalità oħra minn dik li fiha dan ikun deher fit-talba tiegħu." Ghal dak li jirrigwarda gurisprudenza dwar dan l-aspett, wiehed hu mistieden jara, fost ohrajn, id-decizjonijiet in re Karl Lang noe v. Emanuel Nomoko et (Prim'Awla, 26 ta' Mejju, 1997); in re Alexis Caruana Cuschieri et noe v. David Joslin et noe (Prim'Awla, 31 ta' Jannar, 2003 – konfermata fl-appell fis-27 ta' Jannar, 2006); u in re Air Malta p.l.c. v. Lawrence Giannakellis (Prim'Awla, 30 ta' Gunju, 2004). Mill-provi mressqa jirrizulta skontat u ovvju li x-xoghol li d-ditta 'Mahoney & Co.' kienet giet inkarigata taghmel gie effettivament imwettaq, approvat u eventwalment sottomess ma' l-awtoritajiet koncernati. M'hemm l-ebda allegazzjoni li turi li x-xoghol sehh in parte jew li kellu mankanzi jew deficjenzi tali li ma setax jigi approvat jew li lanqas ma seta' jigi prezentat ghall-attenzjoni ta' l-awtoritajiet amministrattivi. Mill-istess provi – ghalkemm l-ewwel eccezzjoni tal-konvenuta donna tinferixxi mod iehor – jirrizulta illi x- xoghol kien sehh kollu u kien tajjeb. M'hemm xejn fl-atti li jaghti indikazzjoni li x-xoghol gie redatt b'mod hazin jew li sehh mhux skond il-hila mehtiega. L-eventwali approvazzjoni tieghu mill-konvenuta13 hi xhieda ta' xoghol skond l-aspettattiva taghha u ta' xoghol sodisfacenti. Apparti dan kollu, gie konfessat mid-difensur tal-konvenuta waqt it-trattazzjoni finali14 li l-punt krucjali huwa dwar it-tardività u li l-allegata negligenza, ghalhekk, trid tigi valutata minn tali ottika ta' dewmien. Ghalhekk, dak l-aspett ta' l-ewwel eccezzjoni li jikkwerela l-operat professjonali tad-ditta 'Mahoney & Co.', u cioè li "x-xoghol ma sarx skont il-professjoni mehtiega", qed jigi skartat. Aspett iehor minsug fl-ewwel eccezzjoni huwa dak tad-dewmien sabiex jitlesta x-xoghol da parti tad-ditta 'Mahoney & Co.' Dan huwa l-pern tal-kontiza tal-konvenuta li tirrezisti l- hlas minnha domandat. Il-kwistjoni tad-dewmien hija fattur f'din il-kawza illi l-partijiet jaqblu fuqu, izda jinterpretawh minn ottika divergenti u minn punti di vista ferm differenti. Parti tghid li kien gustifikat ghax cirkondat minn sitwazzjonijiet eccezzjonali mentri l-ohra tikkontendi li huwa deplorevoli ghal ditta professjonali stante li d-dewmien spicca biex esponiha ghal multi amministrattivi u imghax addizzjonali. Skond l-atturi dan kien gustifikat minhabba cirkostanzi straordinarji li mpedew li x- xoghol isir b'pass normali u seren. Fil-fatt, matul il-hidma fuq l-awditjar tal-kotba kummercjali tal-kumpannija konvenuta, Kevin Selvaggi marad serjament (bil-kancer) u allura ma setax ikompli bih, filwaqt li l-persuna mbaghad delegata li twettqu ma setatx tkomplih u tiffanilizzah ukoll minhabba problemi ta' sahha personali (f'siequ) u, wara, minhabba kumplikazzjonijiet ta' sahha ta' familjari (tat-tarbija tieghu). Imbaghad tqabbad David Ciantar Galea li kellu jerga' jara x-xoghol li kien lahaq twettaq u jkompli fuqu sabiex jiffinalizzah. Dawn ic-cirkostanzi kollha, xi ftit jew wisq, iffrustraw il-hidma serena u zammew il-pass ta' l-istess hidma milli jkun wiehed normali u spedit. Skond il- konvenuta d-dewmien jaghtiha dritt ma thallasx ghas-servizzi professjonali anke l'ghaliex l-istess tardività spiccat biex issarfet f'xi multi li kellha thallas lill-Malta Financial Services Authority u xi interessi lid-Dipartiment tat-Taxxi. Kunsidrat kollox minn ottika oggettiva, id-dewmien fl-espletament ta' l-inkarigu tad-ditta 'Mahoney & Co.' kien wiehed gustifikat kunsidrat li l-istess ma mexiex bil-pass mistenni minhabba fatturi eccezzjonali. Ghandu jkun elementari, u kif ukoll mistenni, illi meta xi hadd jintlaqat minn mard serju (bhal ma hi l-marda tal-kancer) jew meta xi hadd iwegga' u jkollu problemi fizici jew meta xi membru tal-familja ma jkunx f'kundizzjoni ta' sahha idoneja (partikolarment jekk hi tarbija), il-professjonist hekk milqut ser jikkoncentra l- energiji kollha tieghu fuq l-aspetti personali. Bhala konsegwenza, l-attività professjonali ta' dak il-professjonist ser tbati certa riperkussjonijiet u b'korollarju ukoll il-klijentela tieghu. Izda, dawn huma cirkostanzi fil-hajja ta' bniedem li hadd m'ghandu kontroll fuqhom u huma sitwazzjonijiet li jimpedixxu l-andament ideali li kull individwu jistenna fil-hajja, kemm privata u kif ukoll dik lavorattiva. Dawn huma kontingenzi anomali u inaspettati li jarrestaw il-perkors seren u fluwidu ta' dik id-deziderata normalità kwotidjana implicitament mistennija minn kulhadd. Kulhadd huwa, xi darba jew ohra, suggett jew suxxettibbli li jigi milqut b'tali avvenimenti xejn pjacevoli. L-influwenza negattiva ta' xi grajja personali serja (bhal ma hu mard gravi, proprju jew ta' qarib, jew anke mewt) fuq l-andament lavorattiv ta' professjonist hi haga innegabbli. Izda dak li huwa imperattiv huwa l-gestjoni ex post facto ghal tali cirkostanzi. Fil-kaz odjern, ghalkemm kien hemm tali avvenimenti, jirrizulta li Nicolette Selvaggi, mart Kevin Selvaggi, hadet mill-ewwel ir-riedni f'idejha u ghamlet dak kollu necessarju sabiex, wara li gie subit il-kolp fuq sahhet zewgha, l-attività professjonali tad-ditta 'Mahoney & Co.' ma tieqafx hesrem izda illi din tkompli.15 Infatti, tqabbad Stephen Flores Martin u meta dan Flores Martin ma setax ikompli bil-hidma, immedjatament tqabbad David Ciantar Galea sabiex jaghmel ix-xoghol mehtieg relattiv ghall-kumpannija konvenuta. Mill- affidavit ta' Nicolette Selvaggi, ta' Stephen Flores Martin u ta' David Ciantar Galea it-Tribunal jiehu idea ta' dik id-debita professjonalità u r-rikjesta diligenza biex kemm jista' jkun malajr jigu skavalkati mumenti difficli jew cirkostanzi problematici halli l-hidma tkompli u x- xoghol jitlesta halli b'hekk il-klijent jinghata dak mistenni. Nonostanti tali sforzi, il-fattur 'zmien' ma setax jigi rimedjat l'ghaliex hadd m'ghandu s-setgha li jdawwar l-arlogg lura. Madanakollu, jirrizulta li d-ditta 'Mahoney & Co.’, tramite David Ciantar Galea, hadet hsieb ukoll 15 Hawn issir referenza ghall-affidavit taghha li jaghti deskrizzjoni dettaljata tal-passi li hadet (ara a foll. 18–21) u ghad-dokumenti mieghu mehmuza (a foll. Tali verzjoni u dokumentazzjoni giet korroborata minn David Ciantar Galea u Stephen Flores Martin fl-affidavits rispettivi taghhom (ara a foll. twettaq tentattiv sabiex tirrimedja ghal tali fattur u dan huwa rifless fl-ittri li kien bghat l- istess David Ciantar Galea lil Malta Financial Services Authority u lid-Dipartiment tat-Taxxi sabiex tinhafer kwalsiasi multa jew penali jew interessi li talvolta gew imposti u dan minhabba ragunijiet specjali, eccezzjonali u umanitarji.16 Ghalhekk, dak l-aspett ta' l-ewwel eccezzjoni li jikkwerela d-dewmien fl-operat professjonali tad-ditta 'Mahoney & Co.' li, skond il-kumpannija konvenuta, jaghmilha traskurata, qed jigi wkoll rigettat. Aspett iehor li johrog lejn l-ahhar ta' l-ewwel eccezzjoni huwa dak tat-tigrib ta' hsara minhabba l-imsemmi dewmien. Dwar dan l-aspett it-Tribunal jirreferi ghas-senjalazzjonijiet tieghu supra dwar kif konvenut jiddeciedi jirrezisti ghal talba promossa kontrih (i.e., b'semplici eccezzjoni jew ukoll b'talba rikonvenzjonali). Fil-kaz tal-lum, it-Tribunal ghandu quddiemu t-talba attrici u c-cahda taghha da parti tas-socjetà konvenuta. Il-konvenuta illimitat ruhha li tikkontesta l-azzjoni attrici bla ma tintroduci kontro-talba. Ghalhekk, lil hinn milli jqis d- domanda attrici, it-Tribunal huwa solament fakoltizzat li merament iqis dawk l-aspetti ancillari li jafu johorgu mil-linja difensjonali tal-konvenuta imma jinsab prekluz li jakkordalha xi haga, specifikatament ghax mhux ritwalment jew formalment domandat. Kif imfisser in re Il-Pulizija v. Carmelo sive Charles Cocchiara (Appell Kriminali Inferjuri, 18 ta' Ottubru, 2007), "hu assjomatiku li biex taqla' xi haga mill-Qorti l-ewwel trid titlobha. Ebda Qorti ma takkorda xejn jekk ma tigix mitluba biex taghmel dan." Ghalkemm il-bran huwa derivat mill-kamp kriminali, l-istess taghlim japplika b'egwa forza ghal qasam tal-procedimenti civili. Inoltre, jizdied jigi osservat dak li gej. Fil-kors tal-kawza, il-konvenuta ezebit dokumenti17 li juru li hallset multi jew taxxa addizzjonali minhabba l-kwistjoni tad-dewmien fis-sottomissjoni tad-dokumentazzjoni. Jidher illi s-somma minnha mhallsa hi komplessivament fl-ammont ta' €1,104.00c (€350.00c18 + €754.00c19). Ghalkemm mhux imlissen espressament f'din l-eccezzjoni, donnha li hawnhekk il-konvenuta qed tistenna li, b'mod sussidjarju, dan it-Tribunal 16 Madanakollu ma jidhirx li l-awtoritajiet applikaw tali stedina. 17 Annessi mal-affidavit tad-direttur taghha, Keith Mifsud Akila (a fol. 7257/2002 u nru. 23 F'dan ir-rigward it-Tribunal josserva hekk kif gej. 1196 tal-Kodici Civili, meta tnejn huma debituri lejn xulxin, issir bejniethom it-tpacija ipso iure. Din it-tpacija ssir anke minghajr ma jkunu jafu d-debituri hekk kif ikunu jezistu zewgt idjun fi zmien wiehed, u d-djun jinqatlu wiehed bl-iehor sa fejn ikunu ndaqs. L-Art. 1197 ta' l-istess Kodici jistabilixxi li t-tpacija ssir biss bejn zewgt idjun li jkollhom it-tnejn bhala oggett somma ta' flus u li jkunu t-tnejn likwidi u li jistghu jintalbu.24 Dan kollu ma jissufragax il-posizzjoni tal-konvenuta. Dan l'ghaliex irid ikun hemm zewg t'idjun, b'zewg kredituri u b'zewg debituri reciproci fl-istess waqt, ossia l-parti attrici trid tkun kreditrici ta' dik konvenuta ghal dejn specifiku u simultanjament il-parti konvenuta tkun hi wkoll kreditrici ta' dik attrici ghal dejn iehor specifiku. Fil-kaz taghna, il-posizzjoni tal-kumpannija konvenuta hi ta' semplici debitur di fronti ghall-pretiza attrici. L-ammont ta' €1,104.00c minnha saldat ma' l-awtoritajiet ma jaghtihiex awtomatikament il-libsa ta' kreditrici fil-konfront ta' l-atturi, izda se mai, l-istess konvenuta tehtieg tiehu passi 20 Dwar kompensazzjoni gudizzjali ara in re C. Fino & Sons Limited v. Polidano Brothers Limited (Appell Superjuri, 28 ta' Settembru, 2007) li spjegat, "li gudikant jirrikorri ghaliha meta l-kreditu oppost mill-konvenut ikun wiehed li jkun jista' facilment jigi likwidat." 21 Dik li tapplika in forza tal-Ligi ex Art. 1196 u 1197. 22 Lanqas ma huwa mehtieg li tali eccezzjoni – li hija mezz li testingwi l-obbligazzjoni ex Art. 1145(d) Kodici Civili – illi tinghata qabel kull eccezzjoni ohra per via preliminare qabel kull eccezzjoni ohra li talvolta tkun tikkompeti lill-konvenut kreditur-debitur, izda tista' tinghata wkoll sussidjarjament ghal-eccezzjonijiet ohra. F'dan is-sens wiehed hu mistieden jara "Principii di Diritto Civile" (Leonardo Meli Zammit ed. 23 Fid-decizjoni in re Penza Tarmac Limited v. Zoqdi Hydro Rocks Construction Limited et (Prim'Awla, 28 ta' April, 2016) inghad li johrog car illi t-tpacija tista' temana mill-eccezzjonijiet tal-konvenut, basta tkun espressa. Tali asserzjoni sehhet abbazi tas-sentenza in re Marianna Genovese Faenza et v. Joseph Caruana Cuschieri (Prim'Awla, 3 ta' Mejju, 1993 riportata f'Kollez. Madanakollu, minn qari ta' din l-ahhar sentenza ma jirrizulta minn imkien fiha li hemm affermat illi tali eccezzjoni tista' tohrog mill-eccezzjonijiet, basta tkun espressa. Anzi mill-istess sentenza jirrizulta car illi kienet inghatat eccezzjoni skond l-Art. 1196 – 1197 tal-Kodici Civili (vide t-tielet pagna tas-sentenza). 24 Minn dan isegwi li l-eccezzjoni ta' tpacija fiha nfisha tammonta ghall-ammissjoni tad-debitu u li dan id-debitu huwa dovut, biss ma ghandux jithallas ghax huwa pacjut ma' ammont iehor dovut mill-kreditur. appoziti biex tkun tista' tigi klassifikata jew meqjusa bhala tali. Mankanti tali posizzjoni u fatturi, kwlasiasi allegata tpacija fil-prezenti kaz ma tista' qatt issehh ex lege. Ghal dak li jirrigwarda l-kompensazzjoni gudizzjarli, kien ikun mod iehor li kieku l-konvenuta ressqet talba rikonvenzjonali25 izda dan m'ghamilitux. Inoltre, ingredjent necessarju ta' l-istitut tal-kompensazzjoni huwa dan. It-tpacija, f'sens guridiku, tippostula l-awtonomija tar-rapporti ghal liema jirreferu l-krediti li jkunu qed jigu kontra-opposti ghal xulxin mill-partijiet u cioè li l-partijiet jehtiegu jirraprezentaw zewg centri ta' interess ekonomici separati u distakkati minn xulxin, fejn l-invertibilità hija karatteristika implicita. L-imsemmija invertibilità tiprospetta li skond l-angolu ta' perspettiva, wiehed mill-partijiet jista' jigi definit kreditur u debitur u, fl-istess waqt, viceversa ghall-parti l-ohra. Ghalhekk, il-kompensazzjoni m'hijiex applikabbli meta il- krediti u d-debiti rispettivi tal-partijiet ghandhom origini minn rapport uniku singolari interkors bejn l-istess partijiet (bhal perezempju r-reciproci krediti ghar-rizarciment ta' hsarat derivanti minn event sinistru uniku prodott minn ghemejjel/azzjonijiet kolpuzi komkomitanti). Fuq dan l-aspett, insibu ritenut mill-Qorti ta' Kassazzjoni Taljana [cass. civ. nru. L-istess Qorti estera [cass. civ. nru. 25 Fil-kawza in re Stefan Barbieri Falzon Camilleri noe v. Michael Caruana Cuschieri noe, deciza mill-Qorti tal-Kummerc fl-24 ta' Frar, 1995 [Kollez. Vol.LXXIX-IV-1371] intqal illi mid-disposizzjonijiet tal-ligi johrog car li l-kontro-talba tista' ssir mhux biss meta tkun konnessa mat-talba ta' l-attur izda tista' ssir ukoll bi skop ta' kompensazzjoni jew bl-iskop biex b'kull mod iehor iggib fix-xejn l-azzjoni ta' l-attur jew timpedxxi l-effetti ta' l-azzjoni attrici. Wiehed hu mistieden jara wkoll is-sentenza in re Av. Dr. Kevin F. Cocchiara et noe v. SURGIQUIP Limited, deciza mill-Qorti ta' l-Appell (Civili, Superjuri) fis-16 ta' Dicembru, 2003 [App. Nru: 1316/1998] li trattat il-materja tal-kontro- talba abbinata mal-kwistjoni tat-tpacija. Ghalhekk il-kontro-talba tista' ssir bl-iskop ta' tpacija. Illi fil-kaz odjern, jigi ribadit, ma saret l-ebda talba rikonvenzjonali, u ergo l-ebda talba formali sabiex tigi reza fix-xejn l-azzjoni attrici jew timpedxxi l-effetti ta' l-azzjoni attrici. ta' Lulju, 2017) Dan hu rikonoxxut mill-Qrati taghna. Infatti, fid-decizjoni in re Howard Djelassi et v. June Flores Martin (Prim'Awla, 7 insibu ribadit, b'referenza ghal gurisprudenza ulterjuri, li, "il-ligi trid li jkun hemm zewgt idjun separati, u mhux rapport wiehed li minnu jitnisslu pretensjonijiet reciproci tal-partijiet" u "Ghall-fini ta' tpacija huwa essenzjali li dawn iz-zewg debiti jkunu awtonomi u distinti minn xulxin." Ir-raguni ghal dan insibuha mfissra, fost sentenzi ohra, fid-decizjoni in re Kummissarju tat-Taxxi Interni v. Emidio Azzopardi pro et noe (Appell Inferjuri, 7 ta' Lulju, 2005) fejn inghad, inter alia, hekk: "hu postulat li l-krediti kontrapposti jidderivaw minn rapporti distinti, u mhux minn rapport uniku. Dan huwa bil-wisq logiku in kwantu jekk jemergu mill-istess rapport si tratta ta' semplici kontabilità fejn min hu msejjah biex jarbitra jew jiggudika jista' jipprocedi anke minghajr l-eccezzjoni specifika tat-tpacija mill-parti jew tal- proposizzjoni ta' talba rikonvenzjonali." Inoltre, fil-kawza in re Perit Vincent Bianco noe v. Nicholas Sive Lino Hudson et (Prim'Awla, 22 ta' Marzu, 2005), fuq l-iskorta tad-duttrina, il-Qorti affermat hekk: «Illi fir-rigward tad-djun li joqtlu 'l xulxin, id-duttrina tishaq li biex issehh it-tpacija jehtieg li tintwera "l'autonomia dei contrapposti rapporti di credito". Ghalhekk il-ligi trid li jkun hemm zewgt idjun separati, u mhux rapport wiehed li minnu jitnisslu pretensjonijiet reciproci tal-partijiet. Madanakollu tali pretiza tal-konvenuta torigina mill-istess rabta interkorrenti bejniethom u ssib is-sors taghha fl- istess qaghda antecedenti fattwali, purké konsegwenzjali. Hu presuppost necessarju, kif intwera supra, illi l-krediti kontrapposti jidderivaw minn rapporti distinti, u mhux minn Addizzjonalment, il-konvenuta ma ghamlet xejn f'dan il-procediment biex taghti aktar sustanza lill-allegazzjoni taghha hlief li sostniet li kellha thallas ammonti zejda minhabba tardività u li ezibit xi dokumenti.26 Fl-isfond ta' kif inhi arginata u msejjsa l-kontiza mil-lat ritwali, dan mhux sufficjenti ghal dan it-Tribunal. Ghalhekk, fic-cirkostanzi, dan l-aspett ta' l-ewwel eccezzjoni qed jigi wkoll rigettat. Inoltre, mis-sens generali ta' l-ewwel eccezzjoni, partikolarment l-ewwel parti taghha li tghid li l-ebda ammont m'hu dovut lid-ditta 'Mahoney & Co.', jidher implicitu li l- konvenuta donna qed tinvoka l-fatt li n-nuqqas ta' adempiment professjonali jiggustifika l-inadempiment taghha milli thallas ghas-servizz professjonali. Dwar dan l-aspett it-Tribunal jikkunsidra hekk kif isegwi. Ghalkemm ma tghidhiex b'mod apert u espress, il-linja difensjonali mehuda mill- kumpannija konvenuta donnha qed tikkontesta l-azzjoni attrici bl-"exceptio inadimpleti contractus" jew "vel exceptio non rite adimpleti contractus".27 Kif inhu risaput, l-unika differenza bejn dawn iz-zewg forom ta' l-istess difiza hija biss li fl-ewwel kaz l-attur ikun naqas ghal kollox milli jezegwixxi l-obbligazzjoni kuntrattwali, mentri fit-tieni kaz l- inadempiment tieghu jkun parzjali jew mhux kif suppost. Mill-kumpless tal-provi sottomessi f'dan il-kaz, jidher li hawnhekk il-konvenuta tinsab tirreferi ghat-tieni figura ta' l-imsemmija eccezzjoni, ossia l-inadempjenza in parte u/jew mhux kif suppost. Dawn huma ftit riljevi dwar tali eccezzjoni: (i) Inoltre, kif lokalment rikonoxxut, hu pacifiku li l-allegazzjoni ta' inadempiment tista' tigi ssollevata "per via d'eccezione".28 Dan hu implicitu fid-decizjonijiet in re Av. Dr. 27 L-eccezzjoni ta' inadempjiment tal-kuntratt (i.e., li l-obbligazzjoni kontrattwali ma sehhitx) jew l-eccezzjoni ta' l- adempjiment inezatt tal-kuntratt (i.e., li l-obbligazzjoni kontrattwali sehhet in parte jew mhux kif suppost). 28 Fil-kawza in re Fr. Colin Arebi v. Kevin Turkdogan (Appell Superjuri, 25 ta' April, 2008) naraw illi l-attur f'dik il- kawza ikkontenda li d-difiza tal-konvenut ma kinitx sostenibbili "ope exceptionis", fis-sens li jekk il-konvenut kien qieghed isostni li l-attur naqas mill-obbligi tieghu, hu messu azzjona lill-attur biex iwettaq l-obbligi tieghu jew inkella li jitlob li jigi mahlul mill-obbligi tieghu. Kemm l-ewwel Qorti u dik tat-tieni grad ma qablux u sostnew L-istess eccezzjoni hi bbazata fuq il-principju ekwitattiv ta' "frustra sibi fidem serbare adeo quis postulat qui fidem a se præstatem servare recusat" (vide d- decizjoni Dr. Sir Ugo P. Leonardi noe v. Guido Galea Xuereb noe, citata hawn fuq) u titnissel mill-principju generali ta' dritt "inadimplenti non est adimplendum"29, u permezz taghha l-kontraent li jigi azzjonat ghax-xoljiment tal-kuntratt jew ghall- ezekuzzjoni tieghu,30 ghandu jedd li, "ope exceptionis", jottjeni r-rikonoxximent "ex tunc" tad-dritt tieghu li jissospendi l-esekuzzjoni min-naha tieghu sakemm l- attur jibqa' hu wkoll inadempjenti. B'hekk, f'kaz li l-eccezzjoni tinstab fondata, l- konvenut jirnexxielu jipparalizza l-azzjoni mressqa kontrih. Tajjeb li jigi precizat li fis-sistema tal-ligi Maltija – tnehhi forsi l-Art. 1391 tal-Kodici Civili31 u l-ewwel zewg sub-incizi ta' l-Art. 1392 tal-istess Kodici,32 entrambi relattivi ghall-istitut li jittratta "Fuq il-Bejgh"33 – ma nsibu l-ebda disposizzjoni li,"hi fehma tal-Qorti li ma kien hemm xejn x'jzomm lill konvenut milli jressaq l-eccezzjoni ta' l-inadempiment ta' l- obbligi assunti mill-attur minflok ma jagixxi b'azzjoni bazata fuq il-patt kommissorju." 29 Il-kontraent inadempjenti m'ghandu l-ebda dritt ghall-adempiment tal-kontro-prestazzjoni. Kif kondiviz mill- Qorti ta' l-Appell (sede superjuri) in re Joseph D'amato et noe v. Angelic Leonardi pro et noe (12 ta' Frar, 2016), dan il-principju "… huwa bazat fuq ir-raguni guridika illi jekk wiehed huwa inadempjenti u jivvjola l-obbligi tieghu di fronte ghall-kontraent l-iehor, ikun immorali li huwa jitlob l-applikazzjoni tas-sanzjonijiet kontra dak li ghamel dik il-vjolazzjoni, meta huwa stess isib ruhu fl-istess kondizzjoni, ghaliex da parti tieghu hemm vjolazzjoni ohra tal- kuntratt. Barra minn dan hemm il-kompensazzjoni ta' vjolazzjoni ma' ohra." 30 Id-difiza ta' "exceptio non adempliti contractus" – li kif rajna hija eccezzjoni intiza biex tipparalizza d-domanda attrici – hija accettabbli fil-kaz mhux biss meta jkun hemm 'inadempjenza assoluta', imma anki dik parzjali jew f'kaz ta' difett. Dan ikkonfermatu s-sentenza in re Carmelo sive Charles D'emanuele v. Ivan John Rota (Appell Civili, 24 ta' Jannar, 1975; mhux pubblikata) fejn, inter alia, qalet illi, "Bhala regola, l-konvenut ghandu dritt jopponi ghat-talba ta' l-exceptio rite adempliti contractus meta ma jkunx hemm inadempjement assolut u totali, imma jkun hemm adempjent parzjali jew difettuz. L-imprenditur huwa tenut jesegwixxi l-kuntratt mhux kif jidhirlu hu imma «bene a regola d'arte e secondo i patti stabbiliti»." 31 L-Art. Civ. jipprovdi hekk: "Il-bejjiegħ mhux obbligat jikkunsinna l-ħaġa jekk ix-xerrej ma jħallasx il- prezz tagħha, ħlief meta l-bejjiegħ ikun ta lix-xerrej żmien għall-ħlas." 32 L-Art. Civ. jghid hekk: "Il-bejjiegħ lanqas mhu obbligat għall-kunsinna tal-ħaġa, għalkemm ikun ta żmien lix-xerrej għall-ħlas tal-prezz, jekk, wara l-bejgħ, ix-xerrej ikun naqqas b'egħmilu l-garanziji li bil-kuntratt kien ta lill-bejjiegħ." Is-subinciz ta' warajh jghid hekk: "Lanqas mhu obbligat għall-kunsinna jekk, wara l-bejgħ, ix- xerrej ifalli, jew isir mhux solvibbli, jew l-istat tiegħu jitbiddel b'mod li l-bejjiegħ ikun fil-periklu li jitlef il-prezz." 33 Fid-decizjoni in re Warrington Turkdogan et noe v. Dr. Michael Flores Martin et noe (Qorti tal-Magistrati (Ghawdex – sede superjuri], 20 ta' Gunju, 2008 konfermata fl-appell fid-29 ta' Ottubru, 2010, hlief ghal varjazzjoni fil-quantum tad-danni) inghad, inter alia, hekk: "Il-Kodici Civili taghna jaghmel accenn ghal din l-eccezzjoni fir-rigward biss tar-rizoluzzjoni tal-kuntratt bis-sahha specifika koncernanti l-eccezzjoni ta' l-inadempjiment, kuntrarjament kif insibu fil- Kodici Civili Taljan, taht l-Art. 1460 tieghu.34 Ciononostante, hu pacifikament akkolt illi tali eccezzjoni "tista' tigi sollevata b'mod generali relativament ghall- kuntratti sinallagmatici jew korrispettivi kollha, u mhux biss fejn il-ligi tipprovdi ghaliha specifikatament, u b'barra minn dan l-eccezzjoni tista' tigi sollevata anke indipendentement mid-dritt tal-patt kommissorju tacitu" (Carmelo Farrugia Sacco ghal 'Muscat General Stores' v. Victor Baldacchino Schembri, Prim'Awla, 11 ta' Ottubru, 1966; mhux pubblikata). Din l- eccezzjoni hi ghalhekk mahsuba biex takkorda rimedju lil dak li jkun kontra r- riskju ta' l-inadempiment da parti ta' dak il-haddiehor li mieghu kien ikkuntratta. F'dan is-sens hi orjentata l-gurisprudenza domestika. Gwida apprezzevoli ghall- insenjamenti kontenuti fiha, hi s-sentenza in re Emmanuele Esquerdo v. Salvatore Esquerdo et (Appell Kummercjali, 12 ta' Marzu, 1965; mhux pubblikata). Fiha jinghad illi, "din l-eccezzjoni hi poter moghti lil kontraenti li bih, fil-konkorrenza ta' certi cirkostanzi, hu jista' jastjeni ruhu milli jadempixxi l- prestazzjoni tieghu. B'dik l-eccezzjoni hu jipparalizza l-azzjoni avversarja in kwantu li, minhabba fiha, l-attur li ma jkunx hu stess ezegwixxa l-obbligazzjoni tieghu, ma jkunx jista' jottjeni l-adempiment tal-kontroprestazzjoni u jkollu jissubixxi dik is-sitwazzjoni."35 L-appena citat taghlim dottrinali gie kondiviz u mtenni fis-sentenza in re Francis Bianco v. Satilmis Degiovanni et (Appell Kummercjali, 21 ta' Lulju, 1965), u flimkien mal-gurisprudenza Taljana – tant taht il-Kodici Civili Taljan abrogat u kemm taht dak illum vigenti – jikkontjenu taghlim li it-tematika, salv, naturalment, certi jfornu gwida pregjevoli dwar din apprezzamenti guridiko-fattwali li huma, inevitabilment, rimessi ghad-diskrezzjoni u kuxjenza ta' min hu tenut jiggudika. tal-bejgh … Madankollu huwa accettat fid-dottrina illi din l-eccezzjoni tista' tapplika anke fir-rigward ta' kwalunkwe kuntratt bilaterali iehor." 34 L-Art. Tuttavia non può rifiutarsi l'esecuzione se, avuto riguardo alle circostanze, il rifiuto è contrario alla buona fede.» 35 Ghalkemm din ic-citata decizjoni tista' tigi ritenuta bhala s-sentenza klassika dwar it-tematika in diskussjoni, ghall-kompletezza jrid jinghad illi gia qabilha kien gie osservat illi, "il-principju 'inademplendi non est ademplendum' huwa bbazat fuq ir-raguni guridika illi jekk wiehed huwa inadempjenti u jivvjola l-obbligi tieghu di fronti ghal kontraent l-iehor, ikun immorali li huwa jitlob l-applikazzjoni tas-sanzjonijiet kontra dak li ghamel dik il- vjolazzjoni, meta huwa stess isib ruhu fl-istess kondizzjoni, ghaliex da parti tieghu hemm vjolazzjoni ohra tal- kuntratt. Barra minn dan hemm il-kompensazzjoni ta' vjolazzjoni ma' ohra" (Celestino Ellul Galea v. Giovanni Musumeci et, Appell Civili, 3 ta' Gunju, 1938). relattivament ghall-kuntratti sinallagmatici (iv) Malgrad li fis-sistema Maltija m'ghandniex disposizzjoni ad hoc bhall-Art. 1460 tal-Kodici Civili Taljan il-gdid, l-"exceptio inadimpleti contractus" tista' tigi sollevata b'mod generali jew korrispettivi kollha, u mhux biss fejn il-ligi tipprovdi ghaliha specifikatament u, barra minn dan, l-eccezzjoni tista' tigi sollevata anke indipendentement mid-dritt tar-rizoluzzjoni tal-kuntratt bis-sahha tal-patt kommissorju tacitu, u mhux biss kontra l-azzjoni ghar-rizoluzzjoni izda anke kontra l-azzjoni ghall-ezekuzzjoni, ossia hlas, bhal ma qed taghmel l-attrici proprio et nomine f'dan il-kaz. L-Art. 1460 Kodici Civili Taljan vigenti m'ghamilx, ghalhekk, hlief ta' forma statutorja lir- regola li ahna napplikaw bis-sahha tal-principju generali, kif del resto kien isir fil- qrati Taljani anki taht il-Kodici taghhom tal-1865, li ma kienx fih l-imsemmija disposizzjoni. Infatti, il-Qorti ta' Kassazzjoni ta' Ruma in re "Jacobini vs. Mariani" (decizjoni nru. Ara wkoll is-sentenza tal-Qorti ta' Kassazzjoni ta' Fleur-de-Lys, Birkirkara citata fl-opra ta' FRANCESCO RICCI, "Corso Teorico-Pratico Di Diritto Civile" (UTET 1912; Vol.VI, §122, p. 162). Issa, biex eccezzjoni bhal din tkun tista' tigi akkolta, jehtieg li jirrikorru, skond il- gurisprudenza lokali u dik Taljana (liema gurisprudenza estera tista' ukoll isservina ta' gwida f'din il-materja, u li giet wisq arrikkita mal-kors taz-zminijiet36), numru ta' kundizzjonijiet,37 u cioè: 36 Inhasset il-htiega li t-Tribunal – kemm hawnhekk u kemm f'partijiet ohra ta' din id-decizjoni – idur lejn id- duttrina legali u decizjonijiet esteri proprju ghaliex fin-nuqqas ta' illuminazzjoni mil-legislazzjoni jew mill- gurisprudenza lokali, wiehed jista' jdur fuq taghlim dottrinali esteru. Dan ghaliex "hija prattika kostanti li l-Qrati taghna, meta jigu biex jinterpretaw ligijiet simili ghal ligijiet esteri, li huma jaghmlu referenza ghal u anke isegwu l- awturi eminent li jikkummentaw fuq dawk il-ligijiet esteri u l-Qrati esteri superjuri li japplikawhom" (Il- Prim'Ministru et v. Sister Luigi Desira noe, Appell Superjuri, 3 ta' Gunju, 1981; mhux pubblikata). Vol.XII(B), p.365) u Amri Luisa Sanchez De Giorgio v. Il Arpa Belli Arebi (Appell Superjuri, 14 ta' Frar, 1879 riportata f'Kollez. Agguntivament, fis-sentenza Marquis James Bianco Prospero v. James Louis Lepre’, O.B. E. nomine (Appell Superjuri, 7 ta' Jannar, 1935 riportata f'Kollez. Tali osservazzjonijiet tal-Qrati taghna jista' jkun sehhew minhabba fatt ferm interessanti li mat-trapass taz-zmien, forsi, qed jintesa. Il-Codice Municipale di Malta, komunement maghruf bhala l-Code de Rohan, promulgat fl-1784 mill-Gran Zammit Endrich de Gauci Portelli-Polduc, qatt ma gie legislittivament abbrogat bl-introduzzjoni ta' l-Ordinanza VII ta' l-1868, ossia l-Kodici Civili li illum jinsab katalogat fil-Kapitolu 16 tal-Legislazzjonijiet domestici (vide Fortunata Falzon Camilleri v. Capt. Salvatore Falzon Camilleri, Appell Civili, 11 ta' Gunju, 1875 - Decisione No 346 riportata f'Kollez. VII(B)-401 u l-istudju intitolat "Maltese Legal History Under British Rule (1801-1836)" ta' l-ONOR. IMHALLEF HUGH W. HARDING [Malta, 1980; p. 2 et seqq.]), jikkontjeni disposizzjoni ferm singolari. L-Artikolu XXXVII tal- l-ewwelnett jehtieg li si tratta ta' obbligazzjonijiet korrispettivi fiz-zewg kontraenti radikati fl-istess rapport sinnalagmatiku38 bejniethom, cioè li l- inadempjenza ta' l-attur li jagixxi ghall-ezekuzzjoni tkun tolqot xi obbligu tieghu li jkun parti integrali tal-ftehim. Kif qalet il-Qorti ta' Kassazzjoni Taljana fit-13 ta' Frar, 1958 (decizjoni nru. Skond l-istess qorti estera (decizjoni nru. Inoltre, skond id-decizjoni tal-Kassazzjoni Civili tal-11 ta' Frar, 1987 (decizjoni nru. L-ispirtu ta' l-Artikolu XXXVII jassomilja, xi ftit jew wisq, lill-Artikolu 12 fil-Kodici Civili Taljan (parti intitolata «DISPOSIZIONI SULLA LEGGE IN GENERALE», Art. 15, No 3 - disponibbli ukoll fuq il-web: http://www.saflii.org/za/journals/PER/2012/36.pdf). 37 Il-kundizzjonijiet li ser jigu elenkati infra huma estratti mis-sentenza fuq kwotata in re Carmelo Farrugia Sacco ghal 'Muscat General Stores' v. Victor Baldacchino Schembri li fuqhom it-Tribunal odjern zied taghlim addizzjonali u amplifika l- istess biex jiehu qies tal-posizzjoni dottrinali moderna dwar il-materja. madanakollu – bhala parentezi ghall-ewwel punt appena maghmul – lanqas ma huwa eskluz li, f'cirkostanzi xierqa, zewg kuntratti (jew aktar) awtonomi bejn l-istess persuni jigu kunsidrati unitarjament, specjalment meta il-kawzali jew finalità ekonomika taghhom tkun wahda, hekk kif tissenjala g-già citata decizjoni in re Carmelo Farrugia Sacco ghal 'Muscat General Stores' v. Victor Miller. l-obbligazzjonijiet reciproci assunti Bhala ezempju, jista' jisemma l-att nutarili ta' bejgh ta' immobbli u l-iskrittura privata dwar appalt li fil-prattika negozjali moderna jsehhu simultanjament bejn l- istess partijiet kontraenti dwar l-istess beni immobljari. Dejjem kunsidrat l-isfond tac-cirkostanzi prevalenti, ghalkemm iz-zewg kuntrattazzjonjiet skritti huma oggettivament awtonomi, jafu jinfluwixxu fuq l-prestazzjonijiet rakkjuzi fl-ohra u vice versa. In fatti, kif ritenut f'diversi decizjonijiet tal-Kassazzjoni Taljana (nru. 3397 ta' l-1984; nru. 19556 ta' l-2003; u nru. it-tieni kundizzjoni hija li l-inadempjenza allegata mill-konvenut trid tkun verament imputabbli lill-attur u mhux (lil hinn minn forza magguri u ragunijiet ohra estranei ghalih) provokata mill-inadempjenza tal-konvenut innifsu.40 Applikazzjoni ta' tali principju narawh fil-gurisprudenza patria in re Edward Camilleri Darmanin v. Kummissarju tat-Taxxi Interni (Appell Inferjuri, 9 ta' April, 2010; mhux pubblikata) u in re Paul Montebello v. Kummissarju tat-Taxxi Interni (Appell Inferjuri, 18 ta' Gunju, 2010; mhux pubblikata). 40 Kif ritenut in re Guillaumier Industries Limited v. Taormina Estates Limited (Prim'Awla, 12 ta' Novembru, 2012), "huwa mgħallem u aċċettat ukoll li biex dan jista' jsir, jrid jintwera li min jirreżisti l-ħlas ma kienx huwa nnifsu inadempjenti f'xi ħaġa li kellu jagħmel taħt l-istess kuntratt." 2570 ta' l-24 ta' Settembru, 1951; ibid.). Tali estrem tal-bona fidi hu espress fil-kapovers ta' l-Art. In vista ta' hekk, l-imsemmija Qorti Taljana (decizjoni nru. Rigwardata fl-isfond tal-principji fuq esposti, din id-difiza partikolari tal-kumpannija konvenuta tidher nieqsa mir-rekwiziti kollha necessarji biex tircievi akkoljiment. Ir- ragunijiet wara dan huma s-segwenti. Ghalkemm il-grajja processwali fiha nfisha tevidenzja li hawnhekk si tratta ta' obbligazzjonijiet korrispettivi hekk kif deskritt fil-paragrafu (a) supra, ic-cirkostanzi ta' fatt li jsawwru tali grajja ma jissodisfawx dawk l-ingredjenti mfissra fil-paragrafi (c) u (d) t'hawn fuq. Fi kliem iehor, l-inadempjenza allegata mill-kumpannija konvenut ma tirrizultax imputabbli ghal xi ghemil inkawt jew traskurat tal-parti attrici izda t-tardività tidher li kienet dovuta ghad-digà deskritti ragunijiet estranei ghall-kondotta tad-ditta, ossia minhabba mard u fatturi straordinarji. Inoltre, is-sitwazzjoni ma tindikax li hemm l- imsemmija proporzjonalità jew adegwatezza u allura r-rifjut assolut tal-hlas da parti tal- konvenuta ghas-servizzi rezi mid-ditta 'Mahoney & Co.' mhux mizura, fic-cirkostanzi, adegwata. Dan huwa aktar u aktar hekk meta l-provi f'din il-kawza jindikaw sforzi in bona fidi biex ix-xoghol jitlesta da parti ta' l-attrici proprio et nomine u li ma kien hemm l- ebda ilment registrat da parti tal-konvenuta dwar id-dewmien li issa qed jigi vigorozament u assidwament sollevat. In aggjunta, u bil-wisq naturali, bl-eccezzjoni ta' inadempiment, l-oneru probatorju kien jaqa' esklussivament fuq il-kumpannija konvenuta li debitament tipprova l-assunt taghha u dan in virtù tar-regola "reus in excipiendo fit actor"41 li mbaghad trid tigi mhaddma fid- dawl ta' dak artikolat taht l-Art. 562 tal-Kodici ta' Procedura Civili li jipprovdi li, "l-obbligu tal-prova ta' fatt imiss dejjem lil min jallegah." Jekk kien hemm fatturi probatorji ulterjuri li ma tressqux biex iwaddbu dawl fuq il-kwistjoni u dwar l-allegazzjoni tal-konvenuta, l- istess konvenuta ma tista tghid xejn hlief "imputet sibi".42 Ghalhekk, minn dan il-profil ukoll, l-ewwel eccezzjoni qed jigi wkoll michuda. Mix-xena domestika, fost numerevoli decizjonijiet, ara dik in re Joseph Spalding v. Philip Falzon Camilleri (Appell Inferjuri, 12 ta' April, 2007) sostniet hekk: "ir-regola tradizzjonali tal-piz tal-provi timponi a kariku tal-parti li tallega fatt l-oneru li ggib il- prova ta' l-ezistenza tieghu. Tali oneru hu ugwalment spartit bejn il-kontendenti, sija fuq l-attur li jsostni l-fatti favorevoli li jikkostitwixxu l-bazi tad-dritt azzjonat minnu ('actori incumbit probatio'), sija fuq il-konvenut ghas- sostenn tal-fatt migjub minnu biex jikkontrasta l-pretiza tal-attur ('reus in excipiendo fit actor')." 42 "«Imputet sibi» è una locuzione latina che significa "imputabile solo a se stesso". Ghal dak li jikkoncerna t-tieni eccezzjoni tal-kumpannija konvenuta, li tghid li kienu saru xi hlasijiet imma inhargu diversi invoices mill-atturi dwar l-istess xoghol fuq diversi kumpanniji tal-konvenuta, it-Tribunal ikollu jistqar li ma tantx johrog car ezattament x'qed tipprova tghid l-istess konvenuta. Donnu li biha s-socjetà mharrka qed tipprova tghid li d-ditta 'Mahoney & Co.' diga' thallset ghall-prestazzjonijiet professjonali invokati f'din il-kawza. Jekk dan huwa hekk, il-provi ma jindikawx hekk u t-twegiba relattiva tinsab fil-paragrafu §16 ta' l-affidavit ta' Nicolette Selvaggi, illi jinsab korroborat b'diversi dokumenti annessi ma' l-istess affidavit u liema provi, testimonjali u dokumentarji, ma gewx disturbati mill-konvenuta.43 Ma jirrizultax mill-provi li l-konvenuta diga' hallset ghal dak li hawnhekk qed jintalab mill-parti attrici u inoltre fl-affidavit tad-direttur tal- kumpannija konvenuta, Keith Mifsud Akila, m'hemm deskritt xejn in sostenn ta' tali eccezzjoni (kif lanqas m'hemm accenn ghaliha fit-trattazzjoni ta' l-gheluq). Fid-dawl ta' dan kollu, kunsidrat kollox, il-kumpannija konvenuta ma tistax tippretendi illi permezz ta' semplici allegazzjoni generika hi tista' tipparalizza t-talba attrici billi b'xi mod tpaci xi allegati danni minnha mgarrba mad-domanda ghal hlas ta' l-atturi. Dan it- Tribunal ma jsibx illi tibbasta, ghal skop ta' konvinzjoni tar-rizarciment pretiz, u fin- nuqqas ta' kontro-talba, id-dikjarazzjoni sic et sempliciter tad-direttur tal-kumpannija konvenuta44 li l-istess garrbet xi effetti negattivi (i.e., multi u interessi), aktar u aktar meta f'din il-kawza intwera illi hi kienet qed tigi infurmata bic-cirkostanzi kif kienu qed jevolvu u jizvolgu izda ghazlet li tibqa' passiva u statika u ma turi l-ebda accenn ghal xi preokkupazzjonijiet fil-korrispondenza skambjata. Anzi, jidher li l-istess konvenuta qatt ma wiegbet ghas-serje ta' emails u ittri li kienu qed jintbghatulha minn Nicolette Selvaggi.45 Kif sew inghad mill-qrati taghna, "dikjarazzjonijiet generici ta' telf finanzjarju kawzati b'agir tal-kreditur ma jiggustifikawx lid-debitur izomm lura pagamenti ta' djun. Jekk persuna tonqos milli tesegwixxi sehmha mill-ftehim mid-diligenza u ftehim mistennija minn pater bonus familias wiehed kellu diversi ghazliet; seta' jew jitlob li l- kuntratt jigi mwetttaq kif mifthiem jew jitlob ir-rexizzjoni tal-kuntratt jew inkella jaghmel 43 Il-verzjoni attrici, kif tohrog mill-affidavits ta' Nicolette Selvaggi, David Ciantar Galea u Stephen Flores Martin, ma giet bl- ebda mod kontradetta mill-parti konvenuta li spontanjament ghazlet illi ma twettaq l-ebda kontro-ezami. F'tali cirkostanzi pekuljari f'dan il-kaz in specie – ben attiz dak maghdud in vena generali fid-decizjoni ta' dan it-Tribunal in re Emanuel Coppini v. Carmelo Tortell tad-9 ta' Jannar, 2019 (mhux appellata) – ikollu japplika dak it- taghlim li jghid li, "Ghalkemm din il-Qorti taqbel illi n-nuqqas li jsir kontro-ezami ta' xhud ma jsarrafx ut sic f'ammissjoni implicita tal-kontenut tad-depozizzjoni tqis ukoll illi dan in-nuqqas inevitabbilment idghajjef il- kontestazzjoni tal-parti l-ohra ta' dawk l-allegazzjonijiet li setghu gew diretti kontriha mix-xhud, u finalment ukoll it-tezi tal-istess parti." (cfr. 44 L-unika provi mressqa mill-konvenuta hu affidavit ta' Keith Mifsud Akila b'xi dokumenti mehmuza mieghu (ara a foll. azzjoni ghad-danni." (cfr. Min-naha l-ohra, u kif johrog mill-kunsiderazzjonijiet kollha fuq esposti, ingabu provi tajbin u sufficjenti da parti tal-parti attrici – illi ma gewx skossi mill-kontro-provi tal- konvenuta – li jiggustifikaw il-pretiza attrici illi jigi saldat l-ammont ta' €2,133.72c ghal servizzi professjonali rezi lill-konvenuta. Ghaldaqstant, it-Tribunal, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet maghmula hawn fuq u konsistentement maghhom, jaqta' u jiddeciedi dan il-kaz billi, filwaqt li jichad l- eccezzjonijiet tas-socjetà konvenuta, jilqa' t-talba attrici u jikkundanna lill-istess socjetà konvenuta thallas lill-attrici proprio et nomine l-ammont ta' elfejn, mija u tlieta u tletin ewro u tnejn u sebghin centezmi (€2,133.72c), bl-imghax bir-rata ta' 8%46 fuq tali ammont mil-21 ta' Mejju, 2018 (data tal-prezenti sejha gudizzjarja47) sad-data tal-hlas effettiv u finali. L-ispejjez gudizzjarji marbuta ma' dawn il-proceduri, hlief ghal dawk marbuta ma' ittra ufficjali tal-5 ta' Jannar, 2018 (nru. 13/201848), ghandhom jigu interament sopportati mis-socjetà konvenuta. ft. 46 Giet applikata tali rata ghax ir-requests for payment ezibiti a foll. 4–5 jindikaw u espressament jistipulaw rata ta' 8% u mhux rata ohra diversa (i.e., rata ta' interessi kummercjali). 47 It-Tribunal ma applikax id-data tal-5 ta' Jannar, 2018 imsemmija fl-Avviz tat-Talba ghax tali data ma gietx sorretta b'xi prova oggettiva u allura it-Tribunal jaqa' fuq dak previst fl-Art. 48 Peress li tali ittra ufficjali qatt ma giet formalment ezibita fl-atti tal-prezenti proceduri, it-Tribunal ma jistax jikkunsidraha ai finijiet ta' spejjez gudizzjarji, stante li kien dmir primarju ta' l-attrici pro et noe li tiehu hsieb tressaqha formalment ghall-attenzjoni tat-Tribunal.