– TALBA PRINCIPALI BIEX L-ATTUR JITHALLAS TA' XOGHOL MINNU MWETTAQ – – KONTRO-TALBA MINHABBA XOGHOL MHUX SKOND IS-SENGHA U L-ARTI – – PARTI GHANDHA DILIGENTEMENT TIEHU HSIEB L-ANDAMENT TAL-KAWZA – – PARTI GHANDHA TIEHU HSIEB LI TRESSAQ PROVI TAJBIN U SUFFICJENTI – – ONERU PROBATORJU: FUQ MIN JINKOMBI – – KAWZA CIVILI DECIZA ABBAZI TA' BILANC TA' PROBABILITAJIET – Udjenza ta' nhar il-Hamis, 5 ta' Novembru, 2020 715792M] B'Avviz tat-Talba mressaq fit-28 ta' Marzu, 2017, l-attur talab li l-konvenut jigi kkundannat ihallsu s-somma ta' tlett elef, sitt mija, seba' u sittin ewro (€3,667.00c) u dan wara li ppremetta hekk: Illi l-attur ghamel xi xoghlijiet fil-proprjetà li ggib in-numru erbghatax (14), Triq iz- Zonqor, San Ġwann, proprjetà tal-konvenut; Illi gewwa din il-proprjetà ghad fadal xi materjal u ghodda; Illi barra minn hekk, kien hemm xi gypsum li gie elevat mill-proprjetà de quo u gie mwahhal fil-proprjetà erbghatax (14), Triq Dun Karm Sammut, Tas-Sliema; Illi dan ix-xoghol kien imwettaq fuq ordni tal-intimat stess, u dan tal-ahhar gie interpellat ghall-hlas diversi drabi izda baqa' inadempjenti u l-hlas ghadu dovut; Illi ghalhekk l-intimat huwa debitur tal-attur fis-somma ta' tlett elef, sitt mija, seba' u sittin ewro (€3,667.00c) flimkien mal-VAT rapprezentanti ix-xoghlijiet in konnessjoni mal-proprjetajiet hawn fuq imsemmija; Illi l-intimat qieghed ukoll jigi mitlub jirritorna l-materjal u l-ghodda li hemm gewwa l- proprjetà li ggib in-numru erbghatax (14), Triq iz-Zonqor, San Ġwann; Illi l-attur [recte: il-konvenut] gie interpellat però baqa' inadempjenti; Illi ghalhekk, l-attur ma kellu ebda alternattiva ohra ghajr li jibda' dawn il-proceduri; Bl-ispejjez tal-prezenti u bl-imghaxijiet mill-gurnata li l-attur kellu jithallas tas-servizzi tieghu sal-eventwali hlas. Il-konvenut gie notifikat bl-Avviz tat-Talba fit-8 ta' Mejju, 2017 (a tergo ta' fol. 7) u ressaq Risposta fid-29 ta' Mejju, 2017 (a fol. 9) fejn eccepiexxa hekk: Illi t-talbiet tal-attur huma ghal kollox infondati fil-fatt u fid-dritt bl-ispejjez kontra l-istess attur. Illi jidher car li dawn il-proceduri huma ghal kollox spekulattivi u gew istitwiti ezattament wara li l-inkarigu tal-attur kien gie mitmum stante li ma kienx qed jaghmel ix-xoghol skond is-sengha u l-arti u fl-istess hin kien qed jaghmel hsara lill-proprjetà tal-esponent waqt li kien qed jaghmel ix-xoghol in kwistjoni. Illi f'dan ir-rigward sta ghall-attur jindika ghal liema fond/i qed jirreferi u dan ai finijiet u effetti kollha tal-ligi. Illi di più, ma hemm ebda ghodda tal-attur fil-pussess tal-esponent kif qed jigi suggerit lanqas ma hemm materjal tal-attur. Illi kull haga li hemm fil-pussess tal-esponent hu proprjetà tieghu wara li sar id-debitu hlas liema haga l-istess jaf ben tajjeb u qed jipprova jinnega ghas-skopijiet tieghu! Illi, però, sta ghall-attur jispjega x'ghamel bil-materjal li kien fil-fond u ha materjal ghall-uzu tieghu liema materjal thallas ghalih l-esponent. Illi filwaqt li l-attur mhux biss ma spiccax ix-xoghol li gie imqabbad li jaghmel, imma thallas dak li ghamel fejn irrizulta li ghamel ma kienx skond is-sengha u l- arti, bhalma gie indikat qabel, l-esponent anke sofra danni liema haga ser tigi ppruvata fil-mori tal-kaz. Illi di più, l-ammont pretiz mhux biss hu kontestat imma ezagerat u mhux dovut fejn l-attur ghandu jaghti prova tal-pretensjonijiet tieghu u dan li qed jghid ai finijiet u effetti kollha tal-ligi. Illi wiehed irid izid li l-attur ma ta ebda spjegazzjoni kif wasal ghall-pretensjoni tal-hlas u/jew ta' 'break down' kif wasal ghall-figura pretiza liema haga tikxef nuqqas ta' kredibilità u mala fede min-naha tal-attur liema haga jaf ben tajjeb u qed jipprova jnessi ghas-skopijiet ta# mohhu. Illi kien l-istess attur li naqas serjament fid-doveri tieghu ma wettaqx dak mifthiem lanqas fit-'time frame' mifthiema biex b'hekk ghal kull buon fini, l-attur ma jistax jippretendi hlas ta' xoghol li m'ghamilx fejn naqas hu stess ghax inkella ikun arrikkit ingustament, liema haga hu jaf u li fil-fatt qed jipprova jaghti l-impressjoni li s-sitwazzjoni hi kontra. Illi allacjat mas-suespost, talli x-xoghol li sar ma kienx skond is-sengha u l-arti u l-esponent sofra danni lill-proprjetà tieghu bhala konsegwenza, ghandu jigi stabbilit d-danni li sofra l-esponenti minhabba dan l-agir irresponsabbli min- naha tal-attur, liema xoghol ma jawgura xejn sija fil-present kif ukoll fil-futur. Salv risposta ulterjuri. Il-konvenut ha spunt mill-istanza attrici biex intavola kontro-talba (a foll. 13–14), illi fiha qed isostni hekk: Jitlob bir-rispett minghand l-attur: Biex jersaq ghall-hlas tad-danni sofferti u biex jirritorna lura dak li ha proprjetà tal- esponenti skond kif liema somma dovuta bhala likwidazzjoni tad-danni u/jew spejjez inkorsi skond il-kaz u dana okkorrendo bl- opera ta' perit nominandi jekk ikun il-kaz prevja li jigi kkundannat l-istess attur rikonvenzjonat sabiex ihallas dak reklamat mill-esponent. Bl-ispejjez kollha dovuti skond il-kaz kontra l-attur rikonvenzjonat li hu ingunt ghas- subizzjoni. B'Risposta datata 6 ta' Novembru, 2017 (a tergo ta' fol. 25) l-attur rikonvenzjonat eccepixxa dan: Illi l-allegazzjonijiet ta' danni huma infondati kemm fil-fatt u kif ukoll fid-dritt u dana huwa attentat iehor sabiex il-konvenut rikonvenzjonant ma jonorax l-obbligi tieghu u jhallas dak dovut lill-attur rikonvenzjonat. Il-provi tal-partijiet gew formalment dikjarati konkjuzi fl-udjenza tal-15 ta' Ottubru, 20191 u t-Tribunal ha konjizzjoni ta' l-atti processwali intieri u kif ukoll ta' l-unici sottomissjonijiet bil-miktub da parti tal-konvenut.2 Fl-udjenza tat-3 ta' Frar, 20203 il-procediment thalla ghad-decizjoni, illi qed tigi moghtija illum. It-Tribunal, ikkunsidra l-provi dokumentarji mressqa mill-kontendenti u anke dawk testimonjali u ra u ezamina l-atti kollha ta' dan il-process; It-Tribunal jikkunsidra; L-isfond fattwali ta' dan il-kaz jista' jigi deskritt hekk: l-attur gie inkarigat mill- konvenut biex iwettaq xi xoghlijiet ta' gypsum gewwa fond f'Santa Venera ta' l- istess konvenut. L-attur ma kellux jippresta solament servizz ta' mano d'opera, 1 Ara a fol. 2 Tali sottomissjonijiet jinsabu a foll. Ghalkemm moghti l-possibilitá li jressaq nota ta' sottomissjonijiet (ara verbal ta' l-udjenza tal-15 ta' Ottubru, 2019 a foll. 109–110) l-attur naqas milli jaghmel dan (ara verbal ta' l-udjenza tal-11 ta' Dicembru, 2019 a fol. Fil-kors jigi kkumpensat ghal tali danni. imma anke jiehu hsieb il-materjal abbinat ma' tali xoghlijiet. Il-prezz pattwit ghal tali xoghlijiet kien komplessivament ta' €5,267.00c4 u l-konvenut kien hallas lill- attur is-somma ta' €2,000.00c bhala depozitu akkont.5 B'hekk kien ghad jifdal bilanc ta' €3,267.00c. Mal-kors tal-progett il-konvenut ma hassx li l-attur qed iwettaq xoghol sew u allura waqqfu. Kuntrarjament, l-attur jemmen li xogholu kien sehh tajjeb u b'din il-kawza qed jippretendi li jithallas l-ammont ta' €3,667.00c ghal xogholu.6 Ghall-konvenut, il-pretensjoni attrici mhux misthoqqa ghaliex jikkontendi li x-xoghol maghmul mill-attur ma kienx qed isehh sew u ma kienx jirrifletti xoghol skond is-sengha u l-arti. Ghalhekk, il-konvenut qed jirrifjuta li jhallas l-ammont pretiz lill-attur u di più jallega li sofra pregudizzju ekonomiku u hsarat minhabba tali inadempjenza li taghhom jistenna li jigi rizarcit. F'dan is- sens ressaq talba rikonvenjonali – li naturalment hi rezistita mill-attur – li biha qed jitlob il-konvenut rikonvenzjonant kwantifika tali kumpens, bl-opra ta' perit ex parte, kif ser jintwera aktar 'il quddiem. Minn din l-impostazzjoni, l-istanza attrici u anke dik rikonvenzjonali jirrijentraw fl- isfera ta' obbligazzjonijiet indubbjament ta' indole kuntrattwali fejn il-legam, jew vinkolu, jitnissel minn appalt konferit mill-konvenut lill-attur. Rizultat ta' din ir- rabta hija, necessarjament, li z-zewg partijiet ghaliha huma vestiti b'jeddijiet u dmirijiet u li entrambi jippossjedu numru ta' responsabbilitajiet fil-konfront ta' xulxin b'mod reciproku, ossia, u inter alia, id-dover generali tal-kommittent li jikkumpensa lill-appaltatur ta' l-opra minnu mwettqa u simultanjament l-obbligu ta' l-appaltatur li jrendi opra sodisfacenti lill-kommittent u li taghqdi l-ezigenzi mhux biss tieghu izda wkoll skond dak dettat mill-bwon arti u s-sengha relattiva. It-Tribunal kif presedut, f'numerevoli okkazzjonijiet, esplora l-kuntratt ta' appalt (i.e., l-elementi kostitutivi tieghu, il-formalità jew sura li jista' jiehu u l-obbligi u responsabbilitajiet rispettivi u reciproci tal-partijiet ghalih) u ghalhekk ma tinhassx il-htiega li l-aspetti saljenti tieghu jigi katalogati jew senjalati nwovament fil- prezenti decizjoni u semplici referenza ghall-kazistika relattiva tkun hawnhekk sufficjenti. Ghalhekk, wiehed hu mistieden jara d-decizjonijiet passati ta' dan it- Tribunal, kif presedut – dejjem sa fejn jiswew u sa fejn japplikaw ghal dan il-kaz – in re Charles Lucia v. Joseph Vella Bardon et (deciza fit-2 ta' Lulju, 2018) u Mckeon Charles Gambin et v. Brian Zammit Scinto (deciza fit-13 ta' Jannar, 2020) u anke s-sentenzi li qed jinghataw illum stess minn dan it-Tribunal in re Raymond 104 u paragrafu §3 ta' l-affidavit ta' l-attur (a fol. 5 Fl-affidavit addizzjonali tieghu, l-konvenut jallega u jghid li apparti tali depozitu ta' €2,000.00c, hu kien ghadda lill-attur l-ammonti ta' €700.00c bhala depozitu ulterjuri u €300.00c ghall-materjal extra (ara a fol. 6 Hemm diskrepanza ta' €400.00c bejn dan l-ammont u dak bilancjali ta' €3,267.00c, liema avarija mhux spjegata fl-atti processwali. Skoperta l-bazi u kwalifikati l-isfond taz-zewg azzjonijiet (dik principali u dik rikonvenzjonali), it-Tribunal idur ghall-mertu taghhom, izda qabel xejn jemmen li jkun necessarju preludju brevi applikabbli indistintament ghaz-zewg imsemmija azzjonijiet, izda m'mod partikolari dik principali. Dan it-Tribunal, f'okkazzjonijiet precedenti,7 diga' enfasizza illi nonostanti huwa minnu li l-ispirtu tal-Ligi li toholoq il-prezenti Tribunal – li tirregolah u li tanimah fil- kors tal-procediment – hi intiza lejn certa informalità fl-andament tal-gbir tal-provi u t-tmexxija tal-kawza, numru ta' regoli bazilari u proceduralment fundamentali (li huma intrinsikament parti mit-tessut procedurali, u stadji kollha relattivi, ta' kif ghandha titmexxa kawza) ghandhom dejjem, u necessarjament, jirrenjaw.8 Mhux b'kumbinazzjoni li sa minn zmien antik gew imhaddna massimi legali u procedurali fid-dritt taghna li jinsenjaw illi "apud bonum iudicem argumenta plus quam testes valent" (ghal gudikant, jghoddu aktar l-argumenti/allegazzjonijiet pruvati milli t-testimonjanzi migbura), "iudex debet iudicare secundum alligata et probata" (il-gudikant ghandu jiddeciedi skond il-fatti allegati u domostrati/pruvati), "qui accusare volunt probationes habere debent" (dawk li behsiebhom jallegaw jew jippretendu xi haga, ghandhom iressqu 'l quddiem provi) u "cum sunt partium iura obscura, reo favendum est potius quam actori" (jekk pretiza mressqa minn xi parti hi oskura u tibqa' oskura, l-istess ghandha tiffavorixxi lill-konvenut u mhux lill-attur).9 L-osservanza ta' tali massimi (li huma riflessi ukoll fl-Artt. 558, 559 u 562 tal- Kodici ta' Procedura Civili) huwa fundamentali ghax inkella, jekk certa grad ta' informalità tithalla tiehu s-soppravvent, l-istruttura gudizzjarja tat-Tribunal hi destinata tikkrolla fuqha nnifisha, ghax frott l-informalità – almenu certa grad 7 vide provvedimenti ta' din it-Tribunal datat l-10 ta' Lulju, 2019 in re Vodafone Malta Ltd v. Zisa Logistics Malta Ltd (ref. nru. 549/2018) u d-decizjoni li qed tinghata llum stess minn dan it-Tribunal in re AMG Cold Stores Ltd v. Barbuto Ltd (ref. nru. 8 Wiehed hu mistieden jara, fejn jiswa, id-decizjoni in re Robert Blake v. Christian Massaro (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, 28 ta' Novembru, 2017; konfermata fl-appell fit-18 ta' Gunju, 2018). 9 Referenza ghall-massimi u precetti derivanti mid-Dritt Ruman huma pertinenti ghax kif maghdud fid- decizjoni in re Dr. Giovanni Behan ed altri v. Com. Giuseppe Bond ed altri (Prim'Awla, 5 ta' Jannar, 1881 – Decizjoni No 122 riportata f'Kollez. IX–308), il-Ligi Rumana kienet, u ghadha, l-"ius comune" Bhala ezempju fejn saret referenza ghal u applikazzjoni tal-principji mid-Dritt Ruman, ara, inter Charles Tonna (Appell Superjrui, 28 ta' Frar, 2014). taghha – hi l-leggerezza u l-istess leggerezza taf twassal ghall-kontorsjoni ta' dak il-haqq procedurali u ta' dik il-gustizzja sostantiva mistennija li tigi emessa minn enti gudizzjarja, immaterjali mill-grad ta' serjetà jew min-natura tal-kaz trattat. Inoltre, l-imsemmija leggerezza taf twassal ghal dizattenzjoni u insensittività, ossia dizattenzjoni f'dak li jikkoncerna l-andament procedurali (ez. li kawza mibdija tigi serjament segwita), dizattenzjoni ukoll f'dak li jirrigwarda l-materjal probatorju (ez. kif u meta jitressaq, il-kwalità tieghu u l-eventwali skrutinju ta' l- istess, fost ohrajn) u insensittività ghac-cirkostanzi pekuljari tal-fatti tal-kaz u tal- grajja processwali.10 Dan japplika ghall-partecipanti kollha fil-process gudizzjarju, kemm ghall-partijiet u difensuri dinanzi ghat-Tribunal u kif ukoll ghat-Tribunal fil- konfront tal-kontendenti u r-rapprezentanti taghhom. Huwa minnu li dan it-Tribunal, bhal kull enti gudikanti ohra, ghandu jezamina l- provi mressqa sabiex, fuq il-preponderanza ta' l-istess, jasal ghal decizjoni. Madanakollu, ghandu jkun ukoll fatt inkotestat u cert li l-istess Tribunal m'ghandu l-ebda dover jew dmir li jwettaq xoghol il-kontendenti fil-procediment. Huwa wisq facli u semplici li parti, attrici jew konvenuta, tghid taghha u tieqaf hemm, bl- aspettattiva li t-Tribunal ser jistrieh solament fuq dak narrat (izda mhux debitament pruvat) biex jemetti gustizzja sostantiva dwar il-kaz. Dak mhux l-irwol ta' enti gudikanti f'kawza u lanqas m'ghandu jkun l-ispirtu li janima parti, attrici jew konvenuta, dinanzi ghal-istess enti gudikanti. Dawn kollha implicitament jindikaw, u partikolarment jindividwaw, fuq min specifikatament jaqa', mhux biss l-oneru, izda wkoll id-dmir u d-dover li l-kaz jigi ben pruvat u fuq min jirrikadi l-obbligu li jitressqu provi tajbin u sufficjenti.11 Rwol l-enti gudikanti hija li tindividwa n-norma 10 Hawnhekk jigi sottolinejat illi "kull kaz ghandu fattispeci pekuljari ghalih u ma jkunx gust illi l-mertu tieghu ma jkunx ezaminat a se stante u deciz fuq il-fatti ottenuti. Fil-kontingenzi zvarjati tal-hajja, c- cirkustanzi individwali ta' kull kaz ma jistghux jigu injorati jew evalwati b'mod irrigidit u nflessibbli." (Andrew Azzopardi Arnaud v. Direttur tas-Sigurtà Socjali, Appell Inferjuri, 1 ta' Novembru, 2006). Fuq l-istess stregwa kienet id-decizjoni in re Loris Cricchiola pro et noe v. John Difesa (Appell Inferjuri, 9 ta' Mejju, 2007) fejn intqal illi "Tajjeb dejjem, però, li jinzamm in mira illi kull kaz ghandu l-fattispeci pekuljari tieghu u dawn iridu jigu mistharrga fuq il-meriti jew id-demeriti taghhom" u dik in re Maria Victoria Magri Zammit v. Direttur tas-Sigurtà Socjali (Appell Inferjuri, 23 ta' Ottubru, 2009) fejn hemm imtenni li, "Kull kaz ghandu l-istorja tieghu u jrid per konsegwenza jigi ezaminat fil-kwadru tal-fattispeci pekuljari tieghu." 11 Kif kellu okkazzjoni jghid dan it-Tribunal in re Ivan Zarb Adami v. Personal Exchange International Ltd (Procedura Ewropea Ghal Talbiet Zghar, 21 ta' Marzu, 2018), "Maltese Law embraces a predominantly adversarial, rather than an inquisitorial, procedural system. gurika applikabbli ghall-fatti pruvati u dan in suffragju tal-massima "iura novit curia".12 Ghar-raggungiment tad-decizjoni, l-enti gudikanti ghandha tkun idonejament gwidata u debitament mghejjuna mill-partijiet, l'ghaliex huma l-istess partijiet il- protagonisti ewlenin tal-vicenda processwali, filwaqt li l-gudikant fl-ahhar jarbitra abbazi tal-materjal lilu provdut.13 Jekk tali materjal ma jitressaqx, jew jigi mressaq b'mod konfuz jew xott, il-gudikant la hu mistenni li jikkolma lacunæ, la li jaghti sustanza fejn m'hemmx u lanqas li johloq ordni qalb id-dizordni probatorju lilu offert.14 evidence (the quantity and/or quality thereof). Ghal approfondiment dwar il-massima ta' "iura novit curia" wiehed hu mistieden jara d-decizjoni in re Robert Blake noe v. Christian Massaro (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, 28 ta' Novembru, 2017; konfermata fl- appell fit-18 ta' Gunju, 2018). 14 Mhux l-ewwel darba li l-qrati taghna esprimew ruhhom f'dan is-sens, ossia li ma kienux disposti jwettqu dak li kien primarjament kompitu tal-parti interessata li twettaq. Anton Stankovic (Prim'Awla, 12 ta' Dicembru, 2013), fejn kienet giet sollevata l-materja ta' preskrizzjoni, il-qorti kienet sostniet tghid illi, "M'huwiex il-kompitu tal-Qorti illi sabiex issib iz-zmien meta bdiet ghaddejja l-preskrizzjoni toqghod tfittex hi l-prova jew f'dak li jkun inghad bil-gurament jew f'dak li jirrizulta minn dokumenti. Dak huwa kompitu tal-partijiet. Ix-xoghol tal-Qorti huwa li tqis u taghrbel il- provi li jitressqu dwar it-talbiet u l-eccezzjonijiet. Fil-kaz tal-lum, almenu fejn jirrigwarda l-preskrizzjoni, dan baqa' ma sarx. Li jfisser li fil-kaz tal-lum ma tirrizultax, b'mod sodisfacjenti u sal-grad rikjest mil-ligi, id-data meta bdiet ghaddejja l-preskrizzjoni." Inferjuri, 30 ta' Lulju, 2019) insibu l-istess filosofija ta' hsieb. Fil-proceduri quddiem il-qorti tat-tieni gerad l-appellanti kienet ilmentat mill-quantum ta' xi sommom li ma gewx lilha akkordati fi proceduri Dan qed jigi puntwalizzat ghaliex ta' spiss jigri li f'kawzi quddiem dan it-Tribunal specjali – forsi minhabba n-nomenklatura tieghu jew ghax ormai jinsab maghruf li strat tal-gurisidizzjoni intrinsika tieghu hi bazata fuq gustizzja, hekk imsejjha, ekwitattiva, – il-procediment relattiv, sfortunatament, jitmexxa b'certu leggerezza u informalizmu ghal dak li jirrigwarda l-produzzjoni ta' provi rilevanti u xierqa. Huwa minnu li dan it-Tribunal huwa moghni bil-fakultà li jaqta' l-kawzi quddiemu skond l-ekwità [kif dettat fl-Art. 6 u Art. 7(1) tal-Kapitolu 380 tal-Ligijiet ta' Malta], bla ebda htiega tal-produzzjoni ta' l-aqwa prova [hekk kif previst taht l-Art. 9(2)(b) ta' l-istess Kapitolu]. Izda dan m'ghandux jigi interpretat bhala xi forma ta' rilassament awtomatiku ta' l-oneri probatorji inkombenti fuq il-partijiet li jippruvaw it-tezijiet rispettivi taghhom. Lanqas ma ghandu jigi interpretat bhala xi forma t'abdikazzjoni mid-dover tal-kontendenti (u d-difensuri taghhom) milli jressqu materjal probatorju ben organizzat, rilevant u siewi ghall-kaz, ossia provi tajbin u sufficjenti in bazi tal-pretiza jew ta' l-eccezzjoni li tkun qed tigi intrattenuta.15 Kif sostna dan it-Tribunal fil-provediment in re Ivan Difesa v. Joseph Carta et (citat supra), "illum-il gurnata l-kompetenza ta' dan it-Tribunal tilhaq ammonti sa €5,000.00c (li m'hijiex cifra baxxa jew negligibbli u certament m'hijiex dik originali ta' meta twieled it-Tribunal fis-sena 1995). Ghalhekk, parti ghandha b'dover toqghod ferm attenta meta tigi biex tistitwixxi kawza, biex tiddefendiha u kif tmexxiha versu t-tragward tad-decizjoni." Ma jridx jigi dimentikat illi huma l-provi li jfasslu kawza u jaghtuha l-fattezzi pekuljari u specjali taghha.16 Huma l-istess provi li jwasslu ghas-success ta' min Dwar tali aspett limsemmija qorti irriteniet hekk: "L-attriċi għandha jedd tappella fuq punt ta' fatt, pero' kellha tirreferi għal dawk il-provi li fil-fehma tagħha kellhom iwasslu lit-tribunal jiddeċiedi li l- ispejjeż kienu fis-somma ta' €4,296.34. Ħaġa li m'għamlitx. L-attriċi ma tistax tippretendi li din il-qorti toqgħod tagħmel xogħolha." 15 Wara kollox, "æquitas legem sequitur" (l-ekwità ssegwi l-ligi) u "æquitas nunquam contravenit legem" (l-ekwità ma tmurx kontra l-ligi). iressaq istanza quddiem il-qrati (attur) jew ghall-akkoljiment tal-linja difensjonali ta' min jiddefendi ruhu ghaliha (konvenut). Huma l-provi l-qalb ta' kull kontradittorju17 u huma l-istess provi li jaghtu direzzjoni partikolari lill-ezitu jew l- izvolta tal-procediment. Jekk il-Ligi hi s-sinsla u l-procediment huwa l-iskeletru, il- provi (ossia, l-evidenza) huma l-muskolatura u n-nervituri li jintergraw kollox flimkien. Hekk kif artigjan ghandu bzonn certu ghodda specifika u certu materjal baziku biex jibda' u jtemm opra lilu affidata, l-istess huwa l-gudikant di fronti ghal vertenza li tirradika l-guridizzjoni tieghu. Quddiemu titwettaq attività u quddiemu jitressqu sforzi processwali (i.e., atti gudizzjarji, pretensjonijiet u kontro- pretensjonijiet ta' kull generu u ta' kull ghamla) li biex jiddecidihom il-gudikant ghandu bzonn certu ghodda. Bil-wisq naturali, wahda minnhom hi l-Ligi u l- principji li jinsiltu minnha. Izda dawk biss mhux bastanti, peress li l-Ligi u l- principji guridici wehidihom, u fl-astratt, ma jissarrfux f'decizjoni li tghaqqad u tarmonizza l-fatti in kontestazzjoni. Hemm htiega ta' ghodda ulterjuri. U tali ghodda ohra hi l-evidenza, ossia l-provi. Ghalhekk, il-provi huma l-ghodda bazilari ta' kull u kwalsiasi gudikant sabiex, fid-dawl tan-norma guridika (jew izjed) applikabbli, dan jasal jilqa' jew jichad talba jew eccezzjoni. Deficenza ta' Skond awturi ohra, il- provi jistghu jkunu ta' zewg tipologiji generali, ossia dawk imsejjha «precostituite» u dawk largament denominati «costituende». Ta' l-ewwel huma dawk il-provi l-ezistenza ta' liema hi antecedenti ghall- process gudizzjarju (per ez. provi dokumentali), mentri dawk ta' l-ahhar jitwieldu, jevolvu jew isehhu fil- kors tal-procediment gudizzjarju (per ez. provi orali). provi – jekk hijiex fl-aspett organizzattiv jew ta' indole formalistika jew inkella ta' sustanza jew ta' kwalità jew kwantità – minn min hi dovuta titressaq ma twassalx ghall-gustizzja sostantiva mistennija ghax tali karenza ma tistax tigi kolmata mill- gudikant motu proprio (salv il-kazijiet previsti jew kontemplati fl-ordinament guridiku18). Mizjud ma' dan, wiehed jissenjala dak asserit mill-awturi CRISTIANO MANDRIOLI u ANTONIO CARATTA ("Diritto Processuale Civile", G. Spiteri Pace Bardon, 26a ed., 2017; Vol. Huwa ghalhekk fl-iprem interess u dover tal-partijiet li jfornu provi idoneji fil-kaz taghhom sabiex il-gudikant jemmetti l-gustizzja xierqa u minnu mistennija, f'decizjoni konfezzjonata abbazi ta' l-evidenza. fi pronunzjamenti Dan precedenti,20 illi jirrimarka li m'ghandux ikun skontat il-hsieb ta' xi kontendent li jahseb bis-segwenti manjiera: «Ghandi ragun, u min ser jismani u jiggudikani ghandu tabilfors jintebah!» Tali ragunament, wahdu, ma jaghtix lok, u lanqas ma jista' qatt jirrikonoxxi bhala awtomatikament pruvata n-narrazzjoni ta' fatti minn xi parti. Dan hu proprju l'ghaliex il-verità processwali – aktar iva milli le – ta' spiss hi ferm differenti minn dik rejali21 u, allura, hi necessarja certa kollaborazzjoni da parti tal-parti (attur jew l-opportunità, kif ghamel iwassal, ghas-sitwazzjoni 18 Bhal per ezempju dwar certu presunzjonijiet legali ex Art. 19 traduz. 'skond dak mressaq bhala prova/evidenza, u mhux skond dak li jaf personalment il-gudikant'. 20 Ara, inter alia, is-sentenzi moghtija minn dan it-Tribunal, kif presjedut, in re Impel Communications Co. Ltd v. Gerard Dingli et, moghtija fil-15 ta' Ottubru, 2018 (mhux appellata) u in re Charles ui v. Jean ui, moghtija fid-9 ta' Jannar, 2019 (mhux appellata). jigu sinkronizzati u konvenut) mal-patrocinatur taghha u ta' dan ta' l-ahhar ma' l-enti gudikanti sabiex iz-zewg veritajiet f'armonija reciproka fl-atti processwali tal-kaz. Dan isehh permezz tal-filtru ta' l-evidenza (i.e., il-provi) li titressaq f'kawza u quddiem min huwa ultimament imsejjha biex jiggudika. Tramite tali gharbiel procedurali, il-verità reali – li jafu solament il- litiganti – tigi mressqa f'forma guridika, oggettiva, organizzata u konkreta lill-enti gudikanti ghall-iskrutinju taghha. B'tali mod, dik il-verità – li qabel tkun biss fl- isfera personali ta' parti jew ta' ohra mill-litiganti – tinbidel f'verità processwali, ossia f'fattur konkret u f'fatt guridikament valevoli li jivvinkola lill-gudikant li jqis, jizen, jixtarr u jiggudika dwaru. Ghalhekk, huma l-provi li jiddeterminaw kawza u, certament, mhux l-aspettattivi tal-partijiet. Issa, il-procediment odjern huwa ta' indole civili u ghalhekk l-oneru huwa mixhut fuq dik il-parti li tinsab tallega certa fatti kontra l-ohra (ex Art. 562 tal-Kodici ta' Procedura Civili). Hawnhekk, minhabba t-talba rikonvenzjonali, entrambi l- partijiet huma parti attrici u parti konvenuta fl-istess waqt. Dan ifisser li l-attur Grech hu mehtieg jiprova l-pretiza tieghu kontra l-konvenut Spiteri fil-qafas ta' l- azzjoni principali, l- ta' allegazzjonijiet proprji kontra dak ta' l-ewwel fl-isfond tal-kontro-talba minnu promossa. Min hu hekk obbligat jipprova l-assunti tieghu, mhux mistenni li jipprova l-kaz tieghu lil hinn minn kwalsiasi dubju dettat mir-raguni (i.e., "beyond reasonable doubt") hekk kif rikjest fi procedimenti ta' natura penali. Hawnhekk, il-grad ta' prova huwa li l-parti interessata tipprova l-pretensjoni taghha fuq bilanc ta' "balance of probabilitajiet probabilities"). Tali standard jintlahaq jekk il-pretensjoni jew l-allegazzjoni ghandha aktar mis-sewwa milli le meta mpoggija fl-isfond fattwali tal-grajja tal- kawza, sija jekk principali jew rikonvenzjonali. Tali standard jigi sodisfatt bil- produzzjoni ta' provi idoneji u sufficjenti li jghatu piz lill-allegazzjoni generati mill- parti. Ukoll interessanti hi l- asserzjoni maghmula minn LORD HOFFMAN J. fil-kaz ta' «Re B» ([2008] UKHL 35) l-ahhar hu obbligat jissustanzja Dawn l-osservazzjonijiet, applikabbli kemm ghat-talba principali ta' Grech u kif ukoll ghal dik rikonvenzjonali ta' Spiteri, kienu necessarji biex partikolarment jindirizzaw l-isforz legger, addirittura minimalist, ezercitat mill-attur Grech biex jipprova l-kaz tieghu. Fl-istess hin, tali riljevi iservu wkoll biex jissenjalaw il- parametri probatorji rikjesti mill-konvenut Spiteri fil-kontro-talba tieghu. It-Tribunal jaghlaq din il-parentezi introduttiva u jikkunsidra kif isegwi. 22 It-Tribunal josserva li r-rit procedurali civili taghna jsib il-fons tieghu fid-dritt Ingliz. Il-Kodici ta' Organizzazzjoni u Procedura Civili (Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta) kien modellat, fil-gran parti tieghu, fuq in-normi procedurali Anglo-Sassoni, normi illi gew imhaddna fl-ordinament domestiku fi zmien id- dominju Bartolo Seychell f'Malta. Bhala ezempju tangibbli ta' dak illi qed jigi maghdud, wiehed jirreferi ghas-sentenza in re Lawrence sive Lorry Tanti v. In-Nutar Borg Myatt' Ferrante (Prim'Awla, 27 ta' April, 1993) fejn naraw illi din l-Onorabbli Qorti ghamlet referenza ampja ghad-duttrina Ingliza ghal dak li ghandu x'jaqsam mal-law of evidence relattivi ghax-xhieda. Addizzjonalment, il-Prim'Awla tal-Qorti Civili, fil-proceduri in re Michael Chircop Psaila v. Rita Cuschieri (Prim'Awla, 10 ta' Marzu, 2011; digriet kamerali) ghamlet referenza ampja ghar-regoli ta' evidenza Inglizi f'dak li jirrelata mà produzzjoni ta' evidenza dokumentarja u l-valur probatorju taghha. Dwar it-Talba Principali L-azzjoni attrici hi maghmula minn zewg aspetti: hemm talba biex il-konvenut jigi dikjarat debitur fil-konfront ta' l-attur fl-ammont ta' tlett elef, sitt mija, seba' u sittin ewro (€3,667.00c) flimkien mal-VAT rapprezentanti xoghlijiet imwettqa mill-attur a beneficcju tal-konvenut u hemm talba li trid li l-konvenut jigi kundannat jirritorna xi materjal u xi ghodda li hemm gewwa l-proprjetà tal-konvenut f'Santa L-Għasri. It-Tribunal ser iqis l-ewwel din it-tieni talba (ghar-ritorn ta' l-oggetti) u wara jkompli jikkunsidra l-ewwel wahda (tal-hlas). Jinghad mill-bidu li t-talba ghar-ritorn ta' oggetti ma tidholx fil-gurisdizzjoni, ossia kompetenza, tat-Tribunal Ghal Talbiet Zghar. Hu notorju illi l-kompetenza ta' dan it-Tribunal hi cirkoskritta u ristretta ghal pretizi monetarji (money claims). 3(2) tal-Kapitolu 380 tal-Ligijiet ta' Malta jghid espressament illi, "it-Tribunal għal Talbiet Żgħar ikollu ġurisdizzjoni biex jisma' u jaqta' biss it-talbiet kollha ta' flus ta' ammont ta' mhux iżjed minn ħamest elef euro (€5,000)." Anke jekk l-attur jista' jkollu ragun f'din il-pretiza tieghu, it-Tribunal m'ghandu l-ebda setgha jintrattjeni materji li ma jidhlux fil-gurisdizzjoni, ossia komptenza, tieghu u tali kwistjoni ghandha tigi affrontata fil-forum kompetenti. Ghall-kompletezza, jigi sottomess illi dan il-fattur kien gie sa mill-bidu nett senjalat lill-attur mit-Tribunal permezz ta' digriet datat 12 ta' Settembru, 201723 fejn l-attur gie mistieden jissenjala fuq liema "disposizzjoni tal-Ligi (inkluz l- Kapitolu 380 tal-Ligijiet ta' Malta) hu qed jibbaza dik il-parti tal-kawza tieghu li tirrigwarda r-ritorn ta' l-oggetti" u li tali senjalazzjoni kienet qed "issehh in vista ta' dak previst fl-Art. 3(2) tal-Kapitolu 380 tal-Ligijiet ta' Malta." B'nota tat-18 ta' Settembru, 201724 l-attur sostna illi, "it-talba ghar-ritorn tal-oggetti qeghda issir duddiem dana t-Tribunal primarjament ghaliex l-ghodda huma relatati mal- ammont dovut hekk kif indikat fit-talba" u li ghalhekk "dina t-talba qieghda ssir ai termini ta' Artikolu 6 ta' Kap. 380 tal-Ligijiet ta' Malta stante li fuq bazi ta' ekwitá hjoss li jkun ekwu u gust li tali kwistjoni tigi rizolta quddiem l-istess Tribunal." Ghal tali rimarki, it-Tribunal josserva hekk bi twegiba: (i) Kuntrarjament ghal dak imfisser mill-attur f'din in-nota tieghu, it-talba ghar- ritorn ta' l-oggetti hi wahda ad hoc u maghmula biex tissusisti a se stante u certament mhux wahda kompriza u involuta fit-talba rizarcitorja ta' hlas. Kieku kienet hekk kompriza u involuta kieku l-attur ma kienx jghid fl-Avviz tat-Talba, wara li jitlob ghall-ammont ta' €3,667.00c, illi l-konvenut "qieghed ukoll jigi mitlub jirritorna l-materjal u l-ghodda." Jekk verament it-talba ghar-restituzzjoni ta' l-"ghodda huma relatati mal- ammont dovut hekk kif indikat fit-talba", it-Tribunal ma jarax ghaliex l-attur irid ukoll l-oggett lura jekk qed jghid illi l-valur ta' l-istess oggett huwa kompriz fit-talba tieghu ghall-hlas. Jekk l-attur ghazel li jikkwantifika l-valur ta' l-oggett u jdahhlu fl-ammont ta' hlas li qed jiddomanda, mela allura ma jkunx gust li hu jitlob ukoll ghall-oggett in natura galadarba l-valur ta' l- istess oggett qed jigi pretiz f'ammont monentarju. Inkella jigi li qed jitlob l- istess haga ghal darbtejn, izda f'ghamla diversa – wahda fi flus u ohra in natura; u Kif ritenut mill-awtur kontemporanju GIROLAMO MONTELEONE ("Manuale di Diritto Processuale Civile" Vol. L-intratteniment ta' materji li jezorbitaw mis-setgha tat-Tribunal ma jistghu qatt jigu sorvolati bl-utilizz ta' xi gustizza ekwitattiva u dan l'ghaliex "æquitas legem sequitur" (l-ekwità ssegwi l-ligi) u "æquitas nunquam contravenit legem" (l-ekwità ma tmurx kontra l-ligi). Ghalhekk, din it-talba ma tistax tigi intratenuta u sejra tithalla impregudikata. It-Tribunal issa jdur ghat-talba l-ohra, dik fejn l-attur jippretendi li jigi mhallas mill- konvenut l-ammont ta' tlett elef, sitt mija, seba' u sittin ewro (€3,667.00c) flimkien mal-VAT rapprezentanti xoghlijiet imwettqa minnu. L-atti processwali juru illi l-attur, f'certu punt tal-procediment, abbaduna l-interess li jkompli jillitiga dwar il-pretensjonijiet tieghu u ceda kwalsiasi attività processwali tieghu kemm li jippartecipa ulterjorment. Bazikament f'dan il-kaz, l-attur ressaq zewg affidavits (dak tieghu25 u iehor, ta' Leon Maric’) u waqaf hemm u la kompla jattendi ghall- udjenzi quddiem it-Tribunal,27 la baqa' jigi assistit minn difensur28 jew xi rapprezentant iehor29 u la wettaq kontro-ezamijiet ghax-xhieda prodotti mill- konvenut avversarju f'dik rikonvenzjonali. Donnu li l-attur ghazel jabdika minn kwalsiasi responsabbilità processwali u wera' dizinteress fl-andament u l-perkors tal-kawza minnu stess inizjata.30 Jigi mistqarr li l-provi mressqa mill-attur m'humiex sufficjenti biex jillegittimaw il- pretiza tieghu sal-grad probatorju rikjest mil-Ligi. in-narrazzjoni ta' fatti fl-affidavit ta' l-attur Grech ma hi bl-ebda mod korroborata minn xi evidenza ohra31 u allura ma tista' tinghata l-ebda piz 33–34 u d-dokumenti mieghu mehmuza a foll. 27 Il-verbali ta' l-udjenzi datati 22 ta' Novembru, 2018 (a fol. 62), 5 ta' Frar, 2019 (a fol. 64), 5 ta' Marzu, 2019 (a fol. 65), 27 ta' Marzu, 2019 (a fol. 69), 28 ta' Mejju, 2019 (a fol. 70), 9 ta' Lulju, 2019 (a fol. 105), 15 ta' Ottubru, 2019 (a fol. 109), 11 ta' Dicembru, 2019 (a fol. 111) u 3 ta' Frar, 2020 (a fol. 122) kollha jindikaw li l-attur ma attendiex nonostanti d-diversi opportunitajiet koncessi mit-Tribunal biex hu jwettaq attività f'din il-kawza u jirregola ruhu appozitament. 28 vide nota prezentata fl-udjenza ta' l-4 ta' Ottubru, 2018 fejn d-difensur ta' l-attur irrinunzja ghall- patrocinju tieghu (a foll. 14 tal-Kapitolu 380 tal-Ligijiet ta' Malta li jghid illi, "Il-partijiet jistgħu jkunu assistiti minn kull persuna." 30 In relazzjoni ghal tali osservazzjoni, issir referenza ghas-sentenza in re Raymond Micallef Fenech et v. Kontrollur tad-Dwana (Appell Superjuri, 15 ta' Dicembru, 2015) fejn inghad hekk: "huwa palezi li l- partijiet f'kawza ghandhom l-obbligu li jsegwu l-kawza b'mod diligenti u li jattendu ghall-udjenza fid-data u fil-hin indikat fl-udjenza precedenti sabiex jinformaw ruhhom dwar dak li jkun qed isir fl-udjenza u dak li jkun qed jigri fil-kawza." Dan l-imsemmi awtur, wara li jaghmel diversi osservazzjonijiet dwar kif jista' jigi ppruvat id-delitt, imbaghad jghaddi ghalbiex jitkellem fuq l-effett tal-prova fl-isfera civili. It-Tribunal ma jistax jipprezumi fatti li ma jsibux l-libsa tal- konkret fl-atti processwali u dan, kif saput, ghaliex, "kif pacifikament maghruf, tribunal b'funzjonijiet gudizzjarji ma jistax, b'ebda logika u sens ta' gustizzja, jikkampa l-gudizzju tieghu fuq asserzjonijiet gratuwiti, kongetturi bla bazi, jew semplici fehmiet meta dawn ma jsibu l-ebda riskontru fil-konkret tal- provi." (vide Ignatius Altllas v. Water Services Corporation, Appell Inferjuri, 12 ta' Jannar, 2005). Inoltre, ta' min jissenjala d-decizjoni in re Audrey Vella Pizzuto et v. Mark Anthony Vella Pizzuto (Prim’Awla, 11 probatorju b'sahhtu bizzejjed biex turi li dak minnu allegat jersaq lejn is- sewwa; id-dokumentazzjoni mressqa mill-attur annessi mal-affidavit tieghu ma turi xejn li jikkorrobora l-allegazzjonijiet attrici izda semplici skambju ta' messaggi telefonici bejnu u bejn il-konvenut Spiteri u statement b'lista tax- xoghlijiet li kellu jaghmel lill-konvenut u l-prezz relattiv; il-kontenut intier ta' l-affidavit ta' Leeon Preca Trapani (imressaq mill-attur datat 28 ta' Novembru, 201732), hu kompletament skreditat mill-istess Leeon Preca Trapani (tramite affidavit iehor tieghu mressaq mill-konvenut datat 9 ta' Lulju, 201933), sostna li meta wettqu hu kien ghad kellu biss sbatax (17)-il sena, ma kellu l-ebda esperjenza dwar xoghol, ma kellux maturità bizzejjed biex jiddistingwi bejn il-verità tas-sitwazzjoni oggettiva u dik lilu rrakkuntata mill- attur Grech,34 li hu kien irrabjat ma' missieru l-konvenut, li l-istess attur kien dahaq bih u anke li "meta, però, ikkonvincejt ruhi li, ghall-inqas immur nara x-xoghol li sar fid-dar ta' missieri [i.e., il-konvenut], rajt b'ghajnejja li missieri fil-fatt kellu ragun li x-xoghol mhux biss ma tlestiex imma kien ghadu lura."35 Huwa bil-wisq naturali illi hawnhekk il-prova li ttenta jressaq ta' Gunju, 2015) illi fiha inghad hekk: "bħalma jiġri f'każijiet bħal dawn, il-verżjonijiet tal-partijiet u ta' dawk li setgħu nvoluti magħhom ikunu tabilfors miżgħuda b'doża qawwija ta' apprezzament suġġettiv ta' dak li jkun ġara. Il-Qorti tifhem li kull parti jkollha t-tendenza li tpinġi lilha nnifisha bħala l-vittma u l- parti l-oħra bħala l-ħatja, u dan jgħodd ukoll għall-verżjonijiet li jagħtu dawk il-persuni l-oħrajn li jkunu b'xi mod involuti fl-episodju. Huwa d-dmir tal-Qorti li tgħarbel minn fost dawn il-verżjonijiet kollha u minn provi indipendenti li jistgħu jirriżultaw il-fatti essenzjali li jistgħu jgħinuha tasal biex issib x'kien li tassew ġara u kif imxew l-affarijiet."31 Meta dan ikun hekk, min hu tenut jiggudika ghandu jikkunsidra tali verzjonijiet b'kalibrazzjoni mal-provi mressqa mill-partijiet li ghandhom indole oggettiva. Kif jinghad fid- decizjoni, fost ohrajn, in re John ‘Tewma k/a Theuma noe v. Kenward Hawes noe (Prim'Awla, 26 ta' Frar, 2001), "Il-Qorti tibda billi tirrileva li trattandosi ta' zewg verzjonijiet konfliggjenti, ikollha tirreferi u toqghod mhux biss fuq id-deposizzjonijiet kontrastanti moghtijin mill-partijiet imma testendi l-indagni taghha fuq il-provi dokumentali u/jew indizjarji li ghandhom iwassluha ghas-soluzzjoni gusta tal-vertenza." 32 Leeon Preca Trapani jigi iben il-konvenut Joseph Preca Trapani u kien ghen lill-attur f'xi xoghol fil-proprjetà mertu ta' dan il-kaz.. 34 Fatti oggettivi, illi jidhlu fl-esperjenza personalistika ta' individwu, jiehdu bixra kemmxejn soggettiva meta jigu espressi fi stadji sussegwenti. Dan mhux biss fatt xjentifikament rikonoxxut, izda wkoll mhaddan fid-duttrina legali. 35 F'dan ir-rigward, hi interessanti is-segwenti affermazzjoni tal-Qorti ta' Kassazzjoni Civili Taljana (Sez. l-attur b'dan ix-xhud giet newtralizzata mill-affermazzjonijiet sussegwenti (u kuntrarji) ta' l-istess xhud. Dan kien l-isforz imwettaq mill-attur Grech f'dan il-kaz; sforz li ghat-Tribunal jarah bhala inezistenti. Minn ezami ta' l-atti u tas-suddetti provi, it-Tribunal ikollu jammetti li jsibha ferm difficli li jestrapola elementi probatorji ta' indole oggettiva li huma sufficjenti biex jikkorroboraw it-tezi attrici. Anzi, ikollu jigi ammess li m'hemm xejn fil-provi li jikkonkretizza l-pretiza ta' l-attur biex hu jithallas l-ammont ta' €3,667.00c minghand il-konvenut. Ghalkemm l-atti processwali gew ezaminati diversi drabi (u anke kalibrati mal-kontro-provi mressqa mill-konvenut Preca Trapani), m'hemm xejn fl- istess atti li jwassal biex il-mizien tal-bilanc ta' probabilitajiet, deskritt aktar 'il fuq, jiccaqlaq u jxaqleb favur in-naha attrici. Kien mistenni hafna aktar mill-attur f'dan il-kaz u n-nuqqas relattiv ma jista' jigi inkolpat f'hadd hlief fih innifsu – allura "imputet sibi".36 Fi kliem iehor, kien obbligu ta' l-attur li juri, sal-grad rikjest fil-kamp civili, li l- pretiza l-konvenut huwa effettivament debitur tieghu. Sakemm jigi skarikat tali obbligu, il-konvenut m'ghandu l-ebda obbligu li jipprova xi haga l'ghaliex, l-ewwel, il-pendolu tal-oneru probatorju jrid joxxilla lejh biex hu jattiva ruhu halli jissostanzja l-verzjoni tieghu.37 Fin-nuqqas, il-konvenut jista' jibqa' sieket sakemm l-avversarju (l-attur) jipprova, tieghu ghandha mis-sewwa u tevidenzja 37 Fid-decizjoni in re Emanuel Alamango et v. Anthony Altllas (Appell Inferjuri, 7 ta' Mejju, 2010) il-Qorti sostniet hekk: "huwa valevoli bosta li jigi sottolinejat illi l-piz probatorju tal-konvenut in sostenn ta' l- eccezzjoni tieghu tinsorgi fih meta l-attur minn naha tieghu jkun gab prova tal-fatti li jsostnu l-bazi tat- talba tieghu. Dan huwa hekk ghaliex l-insufficjenza jew in-nuqqas tal-provi tac-cirkostanzi dedotti mill- konvenut biex jikkumbatti l-pretensjoni ta' l-attur ma tiddispensax lil dan ta' l-ahhar mill-piz li adegwatament juri u jipprova l-legittimità u l-fondatezza tal-pretensjoni tieghu." L-istess sostniet il- Prim'Awla tal-Qorti Civili in re Philip Ebejer Falzon v. Chris Ben Ammar (28 ta' Jannar, 2010) u cioè li, "l-piz tal- prova li ghandu l-intimat biex isostni d-difiza tieghu tinsorgi ladarba ir-rikorrent min-naha tieghu ikun gab il-prova ta' fatt jew fatti li jsostnu t-talba tieghu. Dan ghaliex l-insufficjenza jew in-nuqqas ta' prova tac- cirkostanzi dedotti mill-intimat biex jikkumbatti l-pretensjoni tar-rikorrent ma tiddispensax lir-rikorrent mill-oneru li adegwatament u skond il-ligi jipprova l-legittimità u l-fondatezza tal-mertu tal-pretensjoni tieghu li dwarha qed jitlob rimedju mill-Qorti." sal grad rikjest fil-Ligi, l-allegazzjonijiet tieghu kontrih.38 F'dan il-kaz l-attur, allura, kellu l-piz li jipprova l-ipotezi ta' kreditu/dejn minnu avvanzata u li jikkonkretizzaha bil-produzzjoni ta' provi idoneji ghac-cirkostanza processwali kif minnu stess proposta. Ir-rwol ta' min jallega li huwa kreditur ma jistax jigi ristrett ghas-semplici ezibizzjoni ta' dikjarazzjoni personali pro se minghajr ma jitressqu mezzi ohra ta' evidenza. Li kieku din kellha tkun in-norma, naslu ghas- sitwazzjoni assurda illi kull min jiftah kawza huwa mistenni li jirbaha b'mod awtomatiku. Fil-kaz prezenti kien rikjest aktar mill-attur sabiex jikkonkretizza l-pretiza tieghu. Certament, min hu tenut jiggudika dwar il-fatti tal-kaz, ma jistax jimla lakuni mhollija inkomolmati minn min kien tenut jindirizzahom. Lanqas ma jista' dan it- Tribunal jipprezumi fatti li ma jsibux l-libsa tal-konkret fl-atti processwali u dan, kif saput, ghaliex, "kif pacifikament maghruf, tribunal b'funzjonijiet gudizzjarji ma jistax, b'ebda logika u sens ta' gustizzja, jikkampa l-gudizzju tieghu fuq asserzjonijiet gratuwiti, kongetturi bla bazi, jew semplici fehmiet meta dawn ma jsibu l-ebda riskontru fil-konkret tal-provi." (vide Ignatius Altllas v. Water Services Corporation, Appell Inferjuri, 12 ta' Jannar, 2005). Addizzjonalment, u hekk kif ser johrog minn ezami kumplessiv dwar il-materja li tifforma parti mit-talba rikonvenzjonali (li ser tigi diskussa minn hawn u ftit iehor), jirrizulta illi l-opra ta' l-attur li gie nkarigat iwettaq ma gietx finalizzata u dan kuntrarjament ghal dak li jikkontendi l-istess attur fl-affidavit tieghu39 fejn jaghti l- impressjoni li xogholu kien kompletat. Hekk kif ser jintwera aktar 'l isfel, il-provi juru li l-istess attur lanqas lesta nofs ix-xoghol li kien ikkumissjonat jaghmel ghall- konvenut u, allura, huwa alkwantu awdaci li l-attur jitlob hlas intier ta' opra nofs xoghol. Dinanzi ghal tali ommissjonijiet u inkongruwenzi, it-Tribunal m'ghandux triq ohra ghajr li jikkonkludi illi l-azzjoni principali mressqa mill-attur Grech kontra l- konvenut Spiteri, fejn din tikkoncerna t-talba ghal-hlas ta' €3,667.00c, hi wahda mhux meritevoli li tigi akkolta ghax mhux sufficjentement pruvata. Trattata u indirizzata l-azzjoni principali ta' Ben Ammar, it-Tribunal issa jdawwar l- attenzjoni tieghu ghat-talba rikonvenzjonali ta' Spiteri. 38 Id-decizjoni in re Mary Sammut Vasquez et v. Concetta Clews et (Prim'Awla, 30 ta' Settembru, 2010) tghid li, "Bhala punt ta' dritt, il-piz tal-prova fil-mertu huwa mixhut fuq l-attur in kwantu l-konvenut jibqa' assistit mill-presunzjoni li mhux obbligat jaghmel il-prova negattiva." 39 Ara paragrafu §4 ta' l-affidavit (a fol. tal-pretiza tieghu, u biex It-Talba Rikonvenzjonali Il-principji kollha precedentement espressi japplikaw mutatis mutandis u b'egwal forza ghall-posizzjoni tal-konvenut fil-qafas tal-kontro-talba minnu proposta, peress li b'tali rikonvenzjoni l-konvenut Joseph Preca Trapani assuma l-vesti ta' parti attrici (ir-rikonvenzjonant) di fronti ghal Anthony Ben Ammar li tbiddel f'parti konvenuta (ir-rikonvenzjonat).40 Fil-kontro-talba tieghu, il-konvenut rikonvenzjonant Joseph Preca Trapani jikkontendi li x- xoghol li gie mqabbad iwettaq l-attur rikonvenzjonat Anthony Ben Ammar gie mwettaq hazin (cioè mhux skond is-sengha u l-arti) u li minhabba f'hekk garrab pregudizzju ekonomiku (cioè danni) li jistenna li jigi ghalih kumpensat. Abbazi il-konvenut rikonvenzjonant ressaq l-affidavit tieghu41 (li fih bazikament jirrakkonta l-grajja kif minnu esperjenzata), iehor tieghu ulterjuri42 (li spjega l-ammonti minnu mhallsa lill-attur) u dak ta' ibnu Leeon Mejlak (li diga' gie msemmi aktar 'il fuq). Jacksons Co. Ltd (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, 31 ta' Ottubru, 2019) 79–100 (dwar xoghol difettuzi) u a foll. 101–104 (dwar il-likwidazzjoni). Mill-ottika tat-Tribunal, anke jekk mhux espert fis-settur, jigi konfessat illi minn dawn ir-ritratti m'hemm xejn li juri opra estetikament pjacevoli. Vol.XXVII-I-373 u f'dik riportata f'Kollez. Vol.XL-I-485. Imbaghad, fir-rapport ex parte tat-2 ta' Marzu, 2018 hemm kwantifikat l-ammont rizarcitorju spettanti lill-konvenut rikonvenzjonant Preca Trapani. Dan huma fl-ammont komplessiv ta' tlett elef, sitt mija u tlieta u tletin ewro (€3,633.00c). Izda dwar tali 51 F'dan ir-rigward, il-Qorti ta' Kassazzjoni Civili Taljana [Cass. 2 ta' Gunju, 1993; numru 6171 u Cass. ammont globali ghandha ssir distinzjoni, hekk kif jaghmel il-perit ex parte, u cioè illi in kwantu ghal €2,633.00c din hija somma bhala "remaning work" biex ix- xoghol ta' gypsum jigi finalizzat u in kwantu ghal €1,000.00c din hi somma bhala "cost of making good the bad workmanship that has taken place", li jinvolvi "the dismantling of certain areas and redoing according to proper practice."52 Naturalment, skond il-perit minnu mqabbad, huwa dan l-ammont ta' €1,000.00c li jirrispekkja l-pregudizzju soffert mill-konvenut rikonvenzjonant minhabba l- inadempjenzi ta' l-attur rikonvenzjonat, peress li l-ammont ta' €2,633.00c jirrifletti biss ic-cifra li l-opra tehtieg biex tigi finalizzata kompletament, li fiha l-ghemil ta' l- istess attur ma jiccentra xejn. Dawn iz-zewg rapporti peritali,53 nonostanti li huma ex parte, huma xorta wahda mezz ta' prova idoneja li jghinu lill-procediment ghal dak li jikkoncerna l-aspett tekniku tal-vertenza u dan anke in vista ta' dak dispost fl-Art. 563A tal-Kodici ta' Procedura Civili. Inoltre, huwa wkoll dettat mill-Kapitolu 380 tal-Ligijiet ta' Malta li t-Tribunal huwa dispensat milli jitlob u jottjeni l-aqwa prova, cioè, f'dan il-kaz, in- nomina ta' perit gudizzjarju bhala awziljarju tat-Tribunal [vide Art. 9(2)(b) ta' l- imsemmi Kapitolu] u li t-Tribunal "għandu jiddeżisti kemm jista' jkun milli jqabbad periti sabiex jagħtu l-parir espert tagħhom" [vide Art. 9(2)(c) ta' l-istess Kapitolu]. Fil-kaz odjern, il-konstatazzjonijiet maghmula mill-perit mqabbad ex parte mill- konvenut rikonvenzjonant Spiteri ghandhom indole oggettiva, jirrapportaw dwar tramite numerevoli fatti minnu direttament ezaminati u huma raffigurati fotografiji.54 il- konstatazzjonijiet misjuba f'tali rapporti ex parte, inkluza l-kwantifikazzjoni tal- tal-konvenut hsara u spejjez marbuta mar-rettifika rikonvenzjonant Joseph Preca Trapani. Ghalkemm kellu kull fakultá u possibilitá, l-attur rikonvenzjonat ma wettaq l-ebda attivitá biex jirribatti dawn il-provi u jittenta jiskedita l-istess. F'tali cirkostanzi, il- jarax ghaliex m'ghandux fil-fond jistrieh fuq 53 Tali rapport peritali gew konfermati bil-gurament tal-perit li rredigihom fl-udjenza tat-28 ta' Mejju, 2018 (ara a foll. passivitá u l-inerzja tieghu tahdem kontrih u tkompli tatribwixxi valur u sahha lill- provi mressqa mill-konvenut rikonvenzjonant. Ghalhekk, jirrizulta li t-talba rikonvenzjonali hija ben fondata (u li l-konvenut rikonvenzjonant skarika l-oneru probatorju minn fuqu), filwaqt li l-eccezzjoni relattiva da parti ta' l-attur rikonvenjonat hi bla bazi u, allura, mhux misthoqqa. Ghaldaqstant, it-Tribunal, fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet maghmula hawn fuq u konsistentement maghhom, jaqta' u jiddeciedi bis-segwenti mod: (a) ta' il-pretiza ghar-ritorn fl-ewwel lok, it-Tribunal qed jastjeni milli jiehu qies tat-talba ta' l-attur Anthony Ben Ammar koncernanti r-ritorn ta' oggetti (i.e., materjal u ghodda) peress li tali talba tezorbita mill-gurisdizzjoni u kompetenza ta' dan it- Tribunal, b'dan li jibqa' impregudikat kwalsiasi jedd (jekk hemm) spettanti lill-istess Anthony Ben Ammar dwar l-oggetti allegatament ghand terzi; fit-tieni lok, filwaqt li jilqa' l-eccezzjonijiet kollha tal-konvenut Joseph Preca Trapani, qed jichad interament it-talba principali ta' l-attur Anthony Ben Ammar fejn din tikkoncerna t-talba ghall-hlas ta' l-ammont ta' tlett elef, sitt mija, seba' u sittin ewro (€3,667.00c) flimkien mal-VAT; u fit-tielet lok, filwaqt li jichad l-eccezzjoni ta' l-attur rikonvenzjonat Anthony Ben Ammar, jilqa' l-kontro-talba tal-konvenut rikonvenzjonant Joseph Preca Trapani u jiddikjara li l-istess attur rikonvenzjonat kien inadempjenti f'xogholu u bhala konsegwenza kkaguna danni u ghalhekk jikkundannah jikkumpensa u jhallas lill-konvenut rikonvenzjonant l-ammont kwantifikat f'din id-decizjoni fis-somma ta' elf ewro (€1,000.00c). L-imghax fuq l-ammont ta' €1,000.00c dovut lill-konvenut rikonvenzjonant Joseph Preca Trapani mill-attur rikonvenzjonat Anthony Ben Ammar, ghandu jkun bir-rata ta' 8% fis- sena u dekorribbli mid-data tal-prezenti sentenza u l-istess ghandu jieqaf mal- hlas effettiv u finali.55 Mix-xena lokali, fid-decizjoni in re Francis Xavier Rodgers v. Andrew Hockley noe (Appell Superjuri, 19 ta' Novembru, 2001) insibu mtenni li, "Huwa principju generali li l-imghaxijiet ma humiex dovuti mill-gurnata tat-talba meta d-debitu jkun incert L-ispejjez gudizzjarji marbuta ma' dawn il-proceduri, kemm dawk marbuta mat- talba principali u sia dawk kollegati mal-kontro-talba, ghandhom ikunu interament u unikament sopportati mill-attur Anthony Ben Ammar. ft. u illikwidu, izda mill-jum tal-likwidazzjoni u ta' l-approvazzjoni taghha. Dan il-principju huwa konsegwenza naturali tal-fatt li qabel dik il-likwidazzjoni u approvazzjoni d-debitur ma jistax jinghad li jkun kostitwit in mora – in liquidandis non fit mora. Ammont likwidu jew ammont illikwidu huma espressjonijiet ekwivalenti ghal ammont determinat jew ammont indeterminat u dawn huma dejjem riferibbli ghall-pretensjonijiet avvanzati fit-talba ta' l-attur. Huwa l-attur li jiffissa t-termini tal- pretensjoni tieghu u huwa jaghzel jekk jitlobx ammont minnu determinat jew jitlob ammont indeterminat li ghandu jigi determinat mill-Qorti." F'din il-menzjonata decizjoni, nsibu rakkolta pjuttost ampja dwar it- tematika de qua. Ara applikazzjoni ta' l- istess insenjamenti fis-sentenza in re Anthony Mani et vs. Francis Catania Gilson et (Appell Superjuri, 28 ta' Novembru, 2003) u in re Joseph Bond et v. Joseph Difesa (Appell Superjuri, 29 ta' Jannar, 2010).