QORTI TA' L-APPELL KRIMINALI IMĦALLEF ONOR. Seduta ta' nhar-it Tlieta 22 ta' Novembru 2016 Nru. 264/2012 DS Il-Pulizija v. Jonathan Grech La Rosa Il-Qorti: 1. Rat l-imputazzjonijiet miġjuba mill-Pulizija Eżekuttiva kontra Jonathan Grech La Rosa, detentur tal-karta tal-identita` Maltija bin-numru 223847 (M), quddiem il-Qorti tal- Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali talli b'diversi atti magħmulin minnu fi żminijiet differenti li jiksru l-istess dispozizzjoni tal-liġi u li ġew magħmula minnu b'risoluzzjoni waħda: (1) ġewwa l-fond numru 65, Triq il-Vitorja, Parti min-Naxxar, fis-27 ta' April 2007 għall-ħabta tas-6.00 p.m., ikkaġuna offizi ta' natura gravissima li jġibu jew x'aktarx iġibu debbulizza fis-saħħa jew fil-funzjoni ta' parti tal-ġisem ta' ibnu Cleaven Cooper, minuri ta' tliet (3) xhur; (2) fl-istess żminijiet u ċirkostanzi, meta kien responsabbli tat-tifel tiegħu minuri ta' tliet (3) xhur, Cleaven Cooper, b'atti persistenti ta' għemil ħaqar lit-tifel jew ġiegħel jew ippermetta l-moħqrija tat-tifel; (3) meta kien fid-dmir li jieħu ħsieb il-wild minuri tiegħu, u cioe` Cleaven Cooper, naqas li jagħmel dan; (4) ikkometta diversi ġrieħi ta' natura ħafifa fuq il-wild Cleaven Cooper ta' tliet (3) xhur; (5) sar reċidiv skond l-artikoli 49 et seq. tal-Kodiċi Kriminali wara li nstab ħati b'sentenza definittiva tal-Qorti tal-Maġistrati tas-6 ta' Diċembru 2005 liema sentenza ma tistax tiġi mibdula. Il-Qorti ġiet mitluba li toħroġ ordni ta' protezzjoni skont l-artikolu 412Ċ tal-Kodiċi Kriminali fejn tipprojbixxi lill-imsemmi Jonathan Grech La Rosa milli javviċina lill- persuni u ir-residenza tagħhom, kif ukoll il-post li tali persuni jiffrekwentaw. F'każ ta' ħtija, il-Qorti ġiet mitluba biex tipprovdi għas-sigurta` tal-persuni nvoluti u il-familja tagħhom u toħroġ ordni skont l-artikoli 382A et seq. tal-Kodiċi Kriminali. Rat in-nota ta' rinviju għall-ġudizzju ta' l-Avukat Ġenerali tad-19 ta' Jannar 2009 li permezz tagħha ddikjara li jidhirlu illi tista' tinsab ħtija (jew ħtijiet) taħt dak li hemm maħsub: (a) fl-artikoli 214 u 216(1)(a)(ii)(ii)(b)(d); 222(1)(a) b'applikazzjoni ta' l-artikolu 202(h); u 222(1)(b) tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta; (b) fl-artikolu 247 u 247A tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta; (c) fl-artikolu 339(1)(j) tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta; (d) fl-artikoli 49, 50 u 51 tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta; (e) fl-artikoli 17, 23, 31 u 533 tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta; 3. Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali ta' l-10 ta' Mejju 2012 fejn dik il-Qorti ma sabitx lill-istess Jonathan Grech La Rosa ħati ta' l-imputazzjonijiet kollha miġjuba kontra tiegħu u għalhekk illiberatu minn tali imputazzjonijiet; Rat ir-rikors ta' appell ta' l-Avukat Ġenerali ppreżentat fid-29 ta' Mejju 2012 fejn talab li din il-Qorti tħassar u tirrevoka s-sentenza appellata u wara li tqis bir- reqqa l-provi kollha f'dan il-każ (u b'riżerva li jiġu prodotti provi oħra legalment ammissibbli f'dan il-każ) issib lill-imputat appellat ħati ta' l-imputazzjonijiet kollha kif dedotti kontra tiegħu u tinfliġġi l-piena kontra tiegħu skond il-liġi; 5. Rat l-atti kollha tal-kawża; rat il-fedina penali aġġornata ta' l-appellat esebita mill-prosekuzzjoni b'ordni ta' din il-Qorti; semgħet it-trattazzjoni; ikkunsidrat: 6. L-aggravji ta' l-appellant Avukat Ġenerali huma s-segwenti: "Illi fis-17 ta' Mejju 2012 l-esponent irċieva l-atti tal-kawża u ħassu aggravat bihom in kwantu l-Qorti tal-Magistrati (Malta), permezz tas-sentenza tagħha kif hawn fuq riferita, inter alia għamlet enunċjazzjoni żbaljata tal-provi kif miġjuba li fil-fatt wasslet għall-ħelsien tal-imputat mill-imputazzjonijiet miġjuba kontra tieghu, nonche` saħħet il-konklużjoni tagħha fuq interpretazzjoni u applikazzjoni żbaljata tal-ipoteżi tal-Liġi u għaldaqstant l-esponent qiegħed jinterponi dan l-umli appell, inter alia ai termini tal-artikolu 413(1)(b)(iv)(c) tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta. "F'dan il-kaz il-Qorti kkunsidrat li 'mill-provi prodotti ma jirrizulta xejn li tavalla t- tezi li l-imputat ghamel dawk il-feriti fuq ibnu volontarjament. L-akkuzi migjuba kontra l-imputat huma kollha ta' natura volontarja u mill-provi migbura jirrizulta li dan mhuwiex il-kaz. M'hemmx dubju li l-agir ta' l-imputat kien wiehed mhux idoneju u juri nuqqas ta' esperjenza fil-qasam tat-trobbija tat-tfal izda dan il-fatt ma jista' jwassal qatt ghal sejbien ta' htija skond l-akkuzi migjuba kontra tieghu.' "Bid-dovut rispett, l-esponent umilment itenni li ma jaqbilx ma din il-konklużjoni milħuqa mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) f'dan il-każ. Ir-raġunijiet għal tali dissens huma s-segwenti : 1. Illi huwa pacifiku li kif irriteniet il-Qorti tal-Magistrati (Malta), it-tarbija garrbet feriti li huma ta' natura gravi per durata. Illi d-difiza ukoll kienet qablet li l- feriti li garrbet it-tarbija huma feriti ta' natura gravi (Vide verbal a fol 150). Illi madanakollu kuntrarjament ghal dak li gie ritenut mill-Qorti tal-Magistrati (Malta), l- esponent huwa tal-umli fehma li l-imputat appellat ghamel dawk il-feriti fuq ibnu volontarjament f'mument fejn it-tarbija kienet qeghda tibki u fejn l-appellant kien wahdu maghha u ma setax jikkontrollaha. Illi qabel ma jsir ezami dettaljat tal-verzjonijiet moghtija mid-dramatis personae f'dan il-każ, huwa pertinenti li ssir riferenza ampja ghax-xhieda tat-tobba li xehdu dwar il-feriti li kienet sofriet it-tarbija:- (i) Illi xehdet Dr. Marthese Faure Boulter (a fol 130) li kienet ezaminat lit-tarbija gewwa l-klinika privata taghha u kienet irreferietha ghas-sezzjoni tal-Emergenza gewwa l-Isptar u dan ghaliex it-tarbija ma setghetx iccaqlaq wahda minn idejha. 'dbengila .. madwar l-ghajn ix-xellugija kienet friska u kompatibbli ma' ' tbengila hdejn l-ghajn tax-xellug'; ' tbengila ohra fuq in-naha tax-xellug ta' sidru' ; ' tbengila fil-widna tax-xellug' u 'Hadt x-ray ta' dirajgh u kien hemm transverse fracture tal-humerus. Illi xehed Dr. Joseph Sanchez M.D. (a fol 142) li ezamina lit-tarbija gewwa l- (ii) Isptar u li kien hareg rapport mediku (ezebit a fol 40). Illi mix-xhieda tal-istess tabib jirrizulta li t-tarbija kellha diversi griehi. Ix-xhud jghid li t-tarbija kellha :- a. b. c. d. Jigifieri kien hemm ksur fin-nofs tal-ghadma tax-xellug tad-driegh.' It-tabib jikkonferma wkoll li saru t-testijiet sabiex jaraw jekk it-tbengil setax irrizulta spontanjament izda dawn it-testijiet ma urewx li kien hemm xi haga fid-demm li setghet ikkagunat it-tbengil b'mod spontanju. Illi meta mistoqsi mill-Qorti dawn il- feriti li garrbet it-tarbija, fil-fehma tieghu ma xiex kienu kompatibbli, Dr. Sanchez jghid li 'F'mohhi ma ghandix dubju li ksur f'tarbija ta' tliet xhur u tbengil jirrizultaw minn vjolenza fuq il-persuna tat-tarbija.' (iii) Illi xehed ukoll Dr. Mario Xuereb Micallef M.D. (a fol 146) li kien nominat mill- Magistrat Inkwerenti sabiex jezamina u jaghmel il-konstatazzjonijiet forensici relevanti u jirrelata dwar il-griehi li garrab Cleaven Cooper li gie ammess l-Isptar San Luqa nhar it-28 t'April 2007. Illi mir-relazzjoni ta' Dr. Scerri (esebita in atti bhala parti mill-proces verbal) jirrizulta wkoll li t-tarbija sofriet dawn il-griehi :- a. blunt trauma.'; b. trauma.' ; c. gimgha mid-data tal-ezami medikolegali'; d. saret madwar gimgha mid-data tal-ezami medikolegali'; e. Illi Dr. Scerri fir-relazzjoni tieghu jikkonkludi li d-dbengil differenti li ghandhom different stages of healing jindikaw illi dawn ma sarux f'incident wiehed. Fix-xhieda tieghu (a fol 147) ikompli jispjega li t-tarbija mhux darba kellha blunt trauma izda kellha tbengil li huwa frisk, ta' gurnata qabel u kellha tbengil li sar gimgha qabel ukoll. Huwa jikkonkludi wkoll illi l-frattura tal-humerus hija klassifikata bhala on call fit-28 t'April 2007 u li kien ta l-istruzzjonijiet dwar dak li kellu jsir. "Illi l-esponent huwa tal-umli fehma li din ir-referenza ampja ghax-xhieda tat-tobba hija indispensabbli sabiex wiehed japprezza in-natura u l-gravita` tal-griehi sofferti mit-tarbija u sabiex wiehed janalizza jekk il-verzjoni li ta l-imputat appellant hijiex wahda verosimili fid-dawl tal-griehi sofferti. Busuttil, li tigi omm it-tarbija li taghmel referenza ghal zewg incidenti :- Illi xehed ukoll Dr. Raymond Hudson (a fol 92) li kien il-konsulent 'dbengila .. fuq l-aspett anterjuri tan-naha tax-xellug tas-sider kienet ilha li 'dbengila .. fuq il-widna x-xellugija kienet friska u kompatibbli ma' blunt 'dbengila .. fuq in-naha tax-xellug tal-wicc kienet ilha li saret madwar Illi f'dan l-istadju l-esponent jaghmel referenza ghax-xhieda ta' Isabelle 'frattura .. fil-humerus hija non-accidental injury u hija lezjoni friska'. tikkonferma Ix-xhud fuq domanda tal-prosekuzzjoni (a fol 51) Illi fix-xhieda taghha (a fol 46), hija tistqarr li fil-granet ta' qabel ma marret (a) ghand it-tabiba, binha 'kellu qisu marki naqra vjola … fuq sidru'. Tghid li hija kienet qalet lill-imputat appellat sabiex ma joqghodx jaqbdu bil-goff lit-tifel ghax jimmarka. Meta mistoqsija imbaghad ghaliex kienet marret ghand it-tabiba taghha, ix- (b) xhud tghid li l-gurnata ta' qabel, filghaxija kienet ratlu ghajnejh hamra u ghall-ewwel kienet hasbitha gidma ta' nemusa izda tghid li mal-hin bdiet izzid il-hmura. Hija tghid ukoll li l-ghada filghodu ma kienx qed icaqlaq idu t-tifel u ghalhekk haditu ghand it-tabiba li baghtitha l-Isptar fejn irrizulta li kellu idu miksura. Ix-xhud tispjega li dak inhar filghodu kien hemm biss hi u l-imputat appellat u li l-gurnata ta' qabel filghaxija hija kienet harget biex tiehu d-DVDs u halliet lill-imputat appellat mat-tifel u qaltlu biex ma jmissux u dan nonostante l-fatt li kien qed jibki. Hija tghid li damet biss xi ghoxrin minuta jew nofs siegha barra mid-dar u meta rritornat sabet lit-tifel ghadu jibki. Hija tghid li kienet staqsiet lill-imputat appellat jekk huwa kienx mess lit-tarbija jew caqalqu izda tghid li huwa kien innega. Tispjega li l-ghada filghodu ndunat li ma kienx qed icaqlaq idu u haditu ghand it-tabiba. (c) li prattikament kien hemm zewg incidenti, wahda tat-tbengil fuq sidru u l-ohra tal-ksur tal-id. Illi xehdet ukoll Tania Cooper (a fol 164) li tigi oht omm it-tarbija, Isabella Cooper. Hija tispjega li hija kienet marret l-isptar ma' ohtha meta hadet it- tarbija. Tistqarr li meta marru l-isptar kienu qalulhom li t-tarbija ghandha xi ksur. Hija tghid ukoll 'insomma ohti qabel .. qisu kellha xi suspetti li forsi t-tifel seta' kien imsawwat jew xi haga ghax kellu xi tbengil'. Fuq domanda tal-prosekuzzjoni, hija tkompli tghid fir-rigward ta' ohtha li 'matul il-gimgha ta' qabel kienet qaltli li nnutatlu xi tbengil imma hi qaltli forsi ghax refghu u ragel forsi naqra idejh goffi hekk u qisha giet f'dubju. Jiena ghidtilha forsi laqatha bit-toys imma imbaghad meta morna l-isptar qalilna li dik mhix girfa ta' toy imma hija tbengila.' Illi l-imputat appellat irrilaxxa zewg stqarrijiet (ezebiti a fol 44 u 157) :- Illi fl-ewwel stqarrija tieghu (a fol 157) huwa jistqarr li f'dik il-gurnata partikolari, ghal xil-hamsa u nofs, Isabelle kienet marret ghand tad-DVD's u qabel ma harget it-tifel kien qed jibki, izda hija kienet qaltlu biex ma jaghtix kasu u jerhilu fis-sodda. Meta mistoqsi x'kien gara huwa stqarr 'Lghabt bil-computer, izda imbaghad dejjaqni jibki u jeqred u ghalhekk, biex forsi jieqaf ghax dejjaqni, jiena qomt minn fejn kont u mort hdejn it-tarbija … Mort hdejh, qbadtu minn taht ghabtu u qghat nghollieh sabiex forsi jieqaf ghax dejjaqni jeqred il-hin kollu u jibki' , 'nghollieh fl-arja forsi jieqaf, biex inferrhu naqra forsi, izda ma tantx ferrahtu nahseb', 'nghollih, nitilqu fl-arja u nerga' naqbdu'. hames minuti naghmillu hekk'. L-imputat appellat ikompli jistqarr li f'hin minnhom kienet ser tizloqlu t-tarbija u hatafha minn idha tax-xellug biex ma taqax mal-art. Huwa jghid li peress li Isabelle kienet qaltlu biex ma jmissx lit-tifel, huwa rega' tefghu jigri lura fuq is-sodda taghha sabiex hija ma tindunax li qaghad jghollieh. Meta mistoqsi jekk lit-tifel huwa bediex jaqbdu, jghollieh 'il fuq u jerga' jaqbdu lura f'idu b'mod goff, huwa jikkonferma li beda jaghmel dan b'mod goff 'ghax goff jien, jew ghax selvagg jien minni. Imbaghad x'hin kien ser jizloqli qbadtu bis-sahha, sabiex ma nhalliehx jaqa' mal-art. Jien nervuz u erfajtu ghax qabbizieli, dejjaqni jeqred.' Fir-rigward tal-griehi l-ohra li ghandu t-tifel huwa jistqarr li ta' sidru hemm kienet u li ta' taht ghajnejh jahseb li laqtu x'imkien x'hin kien ser jaqghalu mal-art. Fir-rigward tat-tbengila tal-widnejn jghid li ma jafx biha. Meta mistoqsi jekk kull meta refghu hargulux tbengil lit-tifel, huwa jghid li 'mhux dejjem izda diversi drabi hargulu t-tbengil wara li erfajtu jiena … Gie li kont xi daqsxejn selvagg mieghu t- tifel, kif immissu jiena jimmarka'. Huwa jghid ukoll li 'jien gieli ghafastu bin-nervi u nghidlu oqghod kwiet !' (b) Illi fit-tieni stqarrija tieghu (a fol 44), l-imputat appellat jghid ukoll 'Li kieku mess mal-art minn dak l-gholi li ghollejtu kien imut. Jiena ghollejtu aktar mill-gholi tieghi. Ma setax waqa' fuq idejh ghax idejh ilma ghax ghadu zghir.' (c) Illi l-imputat ghazel li jixhed viva voce fil-Qorti, fejn spjega li dakinhar lit- tifel kien refghu minn taht idu, li qaghad jilghab mieghu biex jieqaf jibki u li hin minnhom kien ser jizloqlu u hatfu bil-hasda biex ma jaqax fl-art u jahseb li qalaghlu idejh minn postha. "Illi fl-umli fehma tal-esponent, meta wieħed janalizza fid-dettall il-provi miġbura f'dan il-każ isib li l-elementi legali rikjesti sabiex wiehed jinstab hati ta' reati ta' natura volontarja jissussistu f'dan il-kaz u kellhom iwasslu sabiex tinstab ħtija fl- akkużat. Illi l-verzjoni moghtija mill-imputat appellat u l-aġir tiehu f'dan il-każ qajla jħalli xaqq ta' dawl għat-teżi tal-imputat appellat u tavalla kompletament it-tezi tal- prosekuzzjoni f'dan il-każ li l-imputat appellat ghamel dawk il-feriti fuq ibnu volontarjament f'mument fejn it-tarbija kienet qeghda tibki u fejn l-appellant kien wahdu maghha u ma setax jikkontrollaha. "Illi l-esponent huwa tal-umli fehma li l-hsara evidenzjata fuq gisem u sahhet it- tarbija ma tistax tkun rizultat ta' azzjoni involontarja, anzi dan huwa eskluz f'dan il- kaz mir-relazzjonijiet xjentifici prodotti mit-tobba. Illi Dr. Mizzi meta mistoqsi mill- Qorti l-feriti li garrbet it-tarbija ma xiex kienu kompatibbli jghid li 'F'mohhi ma ghandix dubju li ksur f'tarbija ta' tliet xhur u tbengil jirrizultaw minn vjolenza fuq il-persuna tat-tarbija.’ Illi inoltre, mir-relazzjoni ta’ Dr. Mario Xuereb Micallef jirrizulta li t- tarbija kellha diversi griehi li huma manifestati fit-tbengil f’diversi partijiet ta’ gisimha u li kienu qeghdin f’different stages of healing. Illi dawn evidentement huma rizultat ta’ azzjonijiet li saru fi granet differenti pero` li kienu vicin id-data tal- imputazzjoni. Illi dan juri bic-car li l-griehi li sofriet it-tarbija ma kinux rizultat ta’ azzjonijiet li saru fil-gurnata wahda li jaghmel referenza ghaliha l-imputat appellat ta’ meta huwa jghid li qaghad jgholli t-tarbija. Illi apparti minn hekk hemm il-frattura tal-humerus li hija klassifikata b’mod car bhala non-accidental injury minn Dr. Dan ifisser li dik il-gerha partikolari tista’ tkun kawzata biss b’mod li mhuwiex accidentali. Il-manuvra allegata mill-appellant li jgholli lit-tarbija u jzommha ’il fuq minn rasu fil-mument meta skond hu kienet ser tizloq u tibqa’ niezla, tali verzjoni jekk emmnuta verament twassal ghall-element ta’ negligenza qawwija jekk mhux ukoll grossolana izda r-rizultati medici jimmilitaw bil-qawwa kontra din it-tezi minhabba li tali frattura kienet non-accidental u allura mhux kompatibbli mal-manuvra deskritta minn l-imputat appellat. Huwa evidenti ghalhekk li frattura fil-humerus tista' ssir b'azzjoni volontarja u mhux b'azzjoni involontarja fuq gisem it-tarbija. "Illi fl-umli fehma tal-esponent dan ifisser li l-imputat appellat kellu jinstab hati wkoll tal-akkuzi li jikkoncernaw moghdrija u traskuragni tat-tarbija u dan ghaliex b'atti persistenti ta' ghemilu l-imputat appellat haqar lit-tifel jew gieghel jew ippermetta l-mohqrija tat-tifel. Illi ai termini tal-Artikolu 247A(2), mohqrija tinkludi n-nuqqas ta' protezzjoni adegwata biex t-tarbija ma tigrilix hsara. Illi fil-kaz in ezami, ibnu li volontarjament u li ghaldaqstant huwa naqas li jipprovdilu protezzjoni adegwata. Illi inoltre, l-esponent huwa wkoll tal-fehma li l-imputat kellu jigi misjub hati talli meta kien fid-dmir tieghu li jiehu hsieb lill-wild minuri, Cleaven Cooper, naqas li jaghmel dan. Illi mix-xhieda prodotta mill-prosekuzzjoni, jirrizulta li l-imputat appellat naqas milli jiehu hsieb lil ibnu kif mehtieg, meta dan kien fid-dmir tieghu. "Illi ghaldaqstant meta wieħed jaghrbel il-provi imresqa f'dan il-każ, jsib li fil-każ in ezami, legalment u raġonevolment l-imputat appellat kellu jiġi misjub ħati tal-akkuzi kollha migjuba kontra tieghu u dan ghaliex dawn l-istess akkuzi gew pruvati oltre kull dubbju dettat mir-raguni. l-esponent huwa lil L-aggravju ta' l-appellant Avukat Ġenerali jirrikjedi apprezzament mill-ġdid tal- provi. F'dan ir-rigward il-ġurisprudenza in materja ta' din il-Qorti hi ċara u kostanti fis-sens li din il-Qorti ma tiddisturbax l-apprezzament tal-provi li tkun għamlet l-ewwel Qorti jekk mhux għal raġunijiet gravi, b'mod li din il-Qorti tirrevedi l-apprezzament ta' dik il-Qorti fl-eventwalita` biss li l-ewwel Qorti ma setgħetx raġjonevolment u legalment tasal għall-konklużjonijiet li waslet għalihom fuq l-iskorta tal-provi prodotti. Issa, fost il-provi tal-prosekuzzjoni hemm l-istqarrija tat-28 ta' April 2007 ta' l- appellant. Wara s-sentenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fl-ismijiet Fiteni vs Malta tat-12 ta' Jannar 2016, il-Qorti Kostituzzjonali kellha diversi okkażjonijiet biex tikkunsidra mill-ġdid il-kwistjoni ta' stqarrija meħuda mill- Pulizija mingħajr assistenza legali. Hekk, fis-sentenza tagħha Carmel Giles De Brincat vs l- Avukat Ġenerali mogħtija fis-16 ta' Mejju 2016, il-Qorti Kostituzzjonali qalet: Għalkemm din il-qorti temmen u ttenni illi l-interpretazzjoni minnha mogħtija ta' Charles Stephen Bason u sentenzi oħra mogħtija wara hija fil-każ interpretazzjoni korretta u proporzjonata billi tilqa' għal abbużi min-naħa tal- prosekuzzjoni u tħares id-drittijiet ta' persuna akkużata b'reat kriminali, jidher li din l-interpretazzjoni – għallinqas fejn il-proċess kriminali jkun intemm – illum ma għadhiex aktar tenibbli fid-dawl tas-sentenza fuq imsemmija ta' Borg v. Malta mogħtija dan l-aħħar mill-Qorti Ewropea. Din il-qorti għalhekk illum hi tal-fehma li ma jkunx għaqli li tinsisti fuq l- interpretazzjoni li kienet tat fil-każ ta' Bason, għalkemm ittenni li għadha temmen illi hija interpretazzjoni korretta, proporzjonata u ta' buon sens. Is-sentenza ta' Borg iżda għandha tinqara wkoll fid-dawl tas-sentenza l-oħra, ukoll fuq imsemmija, tal-istess Qorti Ewropea fil-każ ta' Dimech1 fejn il-qorti tenniet illi trid tqis il-proċess fl-intier tiegħu biex tara kienx hemm smigħ xieraq, u għalhekk, fejn il-proċess kriminali, bħal fil-każ tallum, għadu għaddej, trid tistenna li jintemm il-proċess biex tqisu fl-intier tiegħu biex tara kienx hemm smigħ xieraq. Madankollu, fil-każ tallum il-qorti hija tal-fehma li ma jkunx għaqli li l-proċess kriminali jitħalla jitkompla bil-produzzjoni tal-istqarrija tal-attur għax tqis illi, fiċ- ċirkostanzi, in-nuqqas ta' għajnuna ta' avukat ma kienx nuqqas li ma jista' jkollu ebda konsegwenza ta' preġudizzju għall-attur billi fl-istqarrija tiegħu l-attur ammetta l-ħtija. Fiċ-ċirkostanzi huwa xieraq illi, kif qalet l-ewwel qorti, ma jsir ebda użu mill- istqarrija fil-proċess kriminali. Dan ma jfissirx illi l-istqarrija ttieħdet bi ksur tad-drittijiet fundamentali tal- attur; fid-dawl ta' dak kollu li ngħad fuq, partikolarment is-sentenza ta' Dimech il- ksur iseħħ jekk u meta jsir użu mill-istqarrija fil-proċess kriminali. Anzi, meta tqis illi fl-istqarrija l-attur ta informazzjoni utli biex jistgħu jinqabdu terzi li jittraffikaw id-droga, il-pulizija kellha raġuni tajba biex tinterroga lill-attur minnufih biex tikseb din l-informazzjoni kemm jista' jkun malajr. Għalhekk il-qorti sejra tilqa' dan l-aggravju fis-sens biss li tgħid illi ma kienx hemm ksur tad-dritt tal-attur għal smigħ xieraq meta tteħditlu l-istqarrija, iżda, biex ma jseħħx dak il-ksur waqt il-proċess kontra l-attur, ma hijiex sejra tħassar l-ordni tal-ewwel qorti għat-tneħħija tal-istqarrija mill-inkartament tal-proċess...." Jiġifieri, għalkemm fil-każ ta' Fiteni vs Malta il-proċeduri kriminali kienu ġew definittivament terminati, fil-każ ta' Giles De Brincat, fejn il-proċeduri kriminali kienu għadhom pendenti, il-Qorti Kostituzzjonali wkoll ikkonkludiet li l-istqarrija kellha tiġi sfilzata. Fil-każ in eżami, waħda mill-provi prinċipali tal-prosekuzzjoni hija l-istqarrija rilaxxjata mill-appellat Grech La Rosa fit-28 ta' April 2007 meta allura l-liġi kienet b'mod skematiku tivvjeta l-assistenza legali qabel l-interrogazzjoni. Minn qari ta' l-istess stqarrija jirrizulta illi l-appellat Grech La Rosa għamel dikjarazzjonijiet li jistghu jkunu inkriminatorji mingħajr ma kiseb preventivament il-parir legali u dan għaliex kif ingħad dan il-jedd ma kienx jeżisti fil-liġi viġenti f'dak iż-żmien. Għalhekk, fid- 1 Q.E.D.B. 2 ta' April 2015, rik 34373/13. dawl ta' dak deċiż f'Carmel Saliba vs l-Avukat Doublesin,2 l-istqarrija ta' l- appellat qed tiġi skartata. Minn eżami tal-provi l-oħra kollha u li l-Avukat Ġenerali jibbaża l-appell tiegħu fuqhom, huwa ċar illi l-offiżi li ġarrab il-minuri Cleaven Cooper ġraw meta kien fil-kustodja ta' l-appellat li jgħid fix-xiehda tiegħu li kien qiegħed jipprova jwaqqfu milli jibki billi jerfgħu u ħin minnhom kien ħa jiżloqlu u ħatfu bil-ħasda biex ma jaqax fl-art. Aktar milli sempliċement jerfgħu, huwa evidenti li beda jgħolli lit-tifel u, kif jgħid in kontro-eżami, "qisu mar lura, ħarabli u mort naħtfu". B'riżultat ta' dan, il-minuri ġarrab numru ta' offiżi. Isabelle Cooper, omm it- tarbija, li dak il-ħin ma kinitx preżenti, tgħid li l-appellat kien jaqbdu bil-goff lit- tifel u kienet twissieh biex joqgħod attent. Fl-okkażjoni tas-27 ta' April 2007 ma kienx attent biżżejjed. Isabelle Cooper tgħid illi dakinhar hija ħalliet lit-tifel (li kien qiegħed jibki) ma' l-appellat sakemm marret tirritorna xi DVDs u qabel ma ħarġet qalet lill-appellat biex jekk it-tifel jibki ma jmissux. Din il-Qorti, wara li eżminat il-provi kollha u senjatament ix-xiehda tat-tobba, hi tal-fehma illi l-offiżi li ġarrab il-minuri fis-27 ta' April 2007 kienu konsegwenza ta' nuqqas ta' handling tajjeb mill-appellat. Bħall-ewwel Qorti temmen illi ma twettqux b'mod volontarju. Għalhekk l-ewwel Qorti setgħet legalment u raġjonevolment tikkonkludi: "mill-provi prodotti ma jirrizulta xejn li tavalla t-tezi li l-imputat ghamel dawk il- feriti fuq ibnu volontarjament. L-akkuzi migjuba kontra l-imputat huma kollha ta' natura volontarja u mill-provi migbura jirrizulta li dan mhuwiex il-kaz. M'hemmx dubju li l-agir ta' l-imputat kien wiehed mhux idoneju u juri nuqqas ta' esperjenza fil-qasam tat-trobbija tat-tfal izda dan il-fatt ma jista' jwassal qatt ghal sejbien ta' htija skond l-akkuzi migjuba kontra tieghu." Fejn ma taqbilx huwa dan. Għalkemm huwa minnu illi l-appellat ma setax jinstab ħati tal-volontarju kif akkużat, ma jfissirx li ma setax jinstab ħati ta' l- involontarju. Difatti hi l-fehma ta' din il-Qorti li l-offiżi saru b'riżultat tan-nuqqas ta' ħsieb fil-mod kif l-appellat iħħendilja lit-tifel. Kwantu għall-piena, din il-Qorti trid tieħu in konsiderazzjoni l-fatt li jidher li l- appellat għandu kuntatt regolari ma' ibnu l-munri Cleaven Cooper. Għal dawn il-motivi tiddeċiedi billi tirriforma s-sentenza appellata u , filwaqt illi tikkonfermaha in kwantu ma sabitux ħati u lliberatu mill-imputazzjonijiet kif miġjuba kontra tiegħu, issibu ħati talli ġewwa l-fond numru 65, Triq il-Vitorja, Il-Fontana, fis-27 ta' April 2007 għall-ħabta tas-6.00 p.m., b'nuqqas ta' ħsieb, ikkaġuna 2 Ara wkoll Malcolm Depasquale vs Avukat Ġenerali et, Qorti Kostituzzjonali, 24 ta' Ġunju 2016. (1) offiża ta' natura gravi (2) offiżi ta' natura ħafifa, fuq Cleaven Cooper, minuri ta' tliet xhur, u, wara li rat l-artikoli 225, 226(1)(b)(c) tal-Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta, bl-applikazzjoni ta' l-artikolu 22 tal-Kap. 446 tal-Liġijiet ta' Malta, tilliberah bil-kondizzjoni li ma jagħmilx reat ieħor sa żmien tmintax-il xahar millum. Din il-Qorti fissret lill-ħati bi kliem li jiftiehem sew li jekk jagħmel xi reat ieħor matul il-perijodu ta' liberazzjoni kondizzjonata, huwa jkun jista' jingħata sentenza għar-reat oriġinali. (ft) Magrin Vera Lauri-Lucente Joyce Agius D/Reg