QORTI ĊIVILI – PRIM'AWLA (Sede Kostituzzjonali) Rikors Kostituzzjonali Nru.: 101/2016 MH Nowak Grima Belhadj (K.I. 9474177M) u Anna Grima Belhadj nee Gove’ Scerri (K.I.0947305M) L-Avukat Ġenerali u b'digriet tal-14 ta' Lulju 2017 ġew kjamati fil-kawża Costantino Grima Belhadj f'ismu propju u bħala prokuratur ta' l-assenti Joseph Charles Grima Belhadj; Mary Anne Grima Belhadj ID 285123 M bħala eredi ta' żewġha Anna Castaldi Paris u Josephine Tarek Fahmy Gad; Marguerite Platania f'isimha proprju u bħala prokuratriċi ta' l-assenti Carmen Farrugia Costa; Jose Grima Belhadj; Angela Vella Coleiro ir-rikors kostituzzjonali tar-rikorrenti tat-22 ta' Novembru 2016 li permezz tiegħu ġie premess: "Dikjarazzjoni dwar l-Oggett u l-Fatti tal-kawża Illi r-rikorrenti esponenti huma konvenuti fi proceduri quddiem il-Prim Awla tal-Qorti Civili fil-kawża nru 1058/2010, presjeduta mill-Onor. Nazzareno et, liema proceduri jittrattaw qsim ta' wirt; Illi fil-mori tal-proċeduri msemmija, sewwasew nhar il-Hamis, l-14 ta' Lulju, 2016, giet deciza mill-Prim Awla tal-Qorti Civili l-kawża bin-nurmu 1211/11, fl-ismijiet Nowak Grima Belhadj u martu Anna Grima Belhadj v Mariano, Publius u Joseph ilkoll ahwa curry, presjeduta ukoll mill-Onor. Illi fis-sentenza ta' nhar 1-14 ta' Lulju, 2016 il-Prim Awla tal-Qorti Civili, hekk kif presjeduta mill-Onor. Lipp Muscat Mallia, espremiet ruhha dwar il- konsistenza u d-drittijiet proprjetarji tal-partijiet fir-rigward ta' immobbli formanti parti mill-eredita' li qieghda tigi diviza permezz tal-proceduri li Illi fil-fatt il-mertu kollu tal-kawża deciża permezz tas-sentenza tal-14 ta' Lulju, 2016 kien sabiex l-esponenti jigi dikjarat koproprjetarju ta' immobbli derivanti mill-wirt tal-antenati tieghu, liema talba kienet opposta mill-intimati f'dawk il-proceduri - b'dan li l-istess persuni huma min-naha l-ohra, wkoll rikorrenti fil-proċeduri li ghadhom pendenti, ossia dawk tal- Illi permezz tas-sentenza tal-14 ta' Lulju, 2016, it-talbiet tal-esponenti gew michuda u ghalhekk sar pronunzjament dwar id-drittijiet proprjetarji tal- partijiet fil-konfront tal-immobbli relattivi u l-konsistenza tal-wirt relativ ghall-proceduri li ghadhom pendenti u presjeduti mill-istess Onorevoli Illi ghalhekk ir-rikorrenti esponenti, permezz ta' rikors ipprezentat nhar it- 13 ta' Settembru, 2016 ghamlu talba fil-proceduri bin-numru 1058/2010, fejn huma talbu r-rikuza tal-Onor. Imhallef sedenti fid-dawl tal- kunsiderazzjonijiet maghmula mill-istess Imhallef fis-sentenza sucitata. Dan peress li l-esponenti hassew li bl-enuncjazzjonijiet maghmula fis- sentenza ta' nhar 1-14 ta' Lulju 2016, kienu gew sodisfatti l-elementi tal- Illi dan sar, inter alia, ghax, hekk kif spjegat fir-rikorn in kwistjoni, fis- sentenza moghtija fl-14 ta' Lulju, 2016, l-Onor Imhallef sedenti ghamel kunsiderazzjonijiet fuq materji u fatti li kienu direttament konnessi u relattivi ma' dawk mertu tal-proceduri li kienu ghadhom pendenti, ossia kunsiderazzjonijiet dwar il-konsistenza u d-drittijiet proprjetarji tal- partijiet fuq l-assi immobbli formanti parti mill-wirt li qed jigi diviz permezz tal-proceduri li ghadhom pendenti u presjeduti mill-istess Ili fir-rikors l-esponenti sahqu li tali talba kienet qed issir fid-dawl tal- konnessjoni intima li hemm bejn il-proċeduri pendenti u dawk decizi bis- sentenza suriferita, fid-dawl tac-cirkostanzi precizi u partikolari tal-kaz u proprju biex jigu evitati dubbji u ngerenzi fl-ahjar interess tal- amministrazzjoni tal-Gustizzja; Illi madanakollu, permezz ta' provvediment moghti fil-kawża bin-numru 1058/2010 nhar il-31 ta' Ottubru, 2016, il-Prim Awla tal-Qorti Civili cahdet it-talba ta' rikuza u ordnat il-prosegwiment tal-kawża (Dok NM 3); Raguni ghat-Talbiet f'dawn il-Proceduri Illi konsegwentement l-esponenti kellhom jirikorru ghal l-intavolar ta' dawn il-proceduri kostituzjonali ai termini tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem (Artikolu 6 tal-Ewwel skeda tal-Kap. 319 tal- Ligijiet ta' Malta), kif ukoll ai termini tal-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem (Artikolu 13 tal-Ewwel skeda tal-Kap. 319 tal-Ligijiet ta' Malta): Illi l-esponenti kellhom jirikorru sabiex jiksbu rimedju kostituzjonali, ossia wiehed straordinarju, u dan ghab-bazi tal-Artikoli citati, peress li kemm b'dak li gara fl-iter tal-proċeduri kif fuq indikat, kif ukoll minhabba d- dettami tal-liġi procedurali hekk kif vigenti, gie lez kemm id-dritt tar-rikorrenti ghall-smiegh xieraq, kif ukoll fundamentali tar-rikorrenti li jinghata rimedju effettiv; Illi l-esponenti sejjer jghaddi sabiex jindirizza l-lanjanzi kostituzjonali tieghu billi l-ewwel jezamina l-ligi procedurali nostrana in materja, jaghmel referenza ghall-principji regolatorji fir-rigward fundamentali ghall-smiegh xieraq u d-dritt fundamentali ghal rimedju effettiv, imbaghad jghaddi sabiex fl-ahhar jaghmel is-sottomissjonijiet tieghu fil-konfront tal-fattispecie partikolari tal-kaz; Illi huwa pacifiku fil-gurisprudenza nostrana, kif ukoll dik ta qrati esteri u anki supranazjonali, li d-dritt ghal smiegh xieraq kategorikament it-tlett pilastri tal-gustizzja naturali, il-pilastru misjub bil- massima audi alteram et partem, il-pilastru misjub bil-massima nemo iudex in causa propria u l-pilastru li jirrekjedi li kull decizjoni gudizzjarja Illi ta' rilevanza primarja ghall-fini tar-rikors odjern hu l-principju nemo iudex in causa propria, u partikolarment l-import u l-applikazzjoni tal- elementi tal-indipendenza u l-imparzjalita, bhala elementi fondamentali tad-dritt ghal smiegh xieraq, għal tali massima. Dan peress li permezz tal- prezenti proceduri l-esponenti qiegħdin jargumentaw li d-dettami tal-ligi procedurali fir-rigward tar-rikuza ta gudikant sedenti, hekk kif misjuba fil- Kap 12 tal-Ligijiet ta' Malta, huma lezivi ghad-drittijiet fundamentali ghal smiegh xieraq u rimedju effettiv; Illi l-artikoli tal-Ligi li jirregolaw ir-rikuża tal-gudikanti huma misjuba fl- Artikoli 733 et seq tal-Kap. 12 tal-Ligijiet ta' Malta; Illi l-Artikolu 733 jipprovdi li l-imħallfin ma jistgħux jigu rrikuzati u lanqas jistgħu jastjenu ruhhom milli joqoghdu f'kawża migjuba quddiemhom hlief ghal xi wahda mir-ragunijiet delineati fl-Artikolu 734; Illi l-Artikolu 734 imbaghad jistipula numru ta' ċirkostanzi li fihom il- partijiet f'kawża jistghu jitolbu r-rikuza ta' imhallef jew ghab-bażi ta' liema l-imhallef stess jista' jastjeni milli joqghod fil-kawza; Illi mbaghad, l-Artikolu 738(1) jipprovdi li: Meta l-qorti hija kkostitwita minn imhallef wiehed u kontra dan l-imhallef tigi moghtija l-eccezzjoni ta' rikuza, ghandu jiddeċidi huwa nnifsu fuq ir- ragunijiet tal-eccezzjoni, u kontra din id-deċiżjoni ma jinghatax appell, u, jew jastjeni ruhu u jiddigrieta li hemm lok ghas-surroga ta' mhallef iehor, inkella jissokta jisma' l-kawta, skont kif ikun iddecida (Enfasi mizjuda) Illi ghaldaqstant jirrizulta b'mod manifest li fil-ligi procedurali nostrana kwalsiasi talba ghar-rikuza ta' gudikant f'kawza ghandha tigi bilfors deciza mill-istess gudikant li tieghu qiegħda tintalab ir-rikuża. ukoll b'mod espress li minn din id-deċiżjoni ma hemm l-ebda lok ghall- appell b'dan li l-parti li tkun ghamlet it-talba m'ghandha l-ebda forma ta' rimedju fir-rigward tad-decizjoni mehuda mill-gudikant; Illi dan ifisser li, hekk bhal ma gara fil-kaz li ta' lok ghal dawn il-proceduri, meta parti f'kawza thoss li ghandha titlob ir-rikuza tal-gudikant sedenti, hija ma ghandha l-ebda triq ohra ghajr li titlob dan lil l-istess imhallef sedenti, b'dan li l-imhallef sedenti jigi mitlub jiehu decizjoni dwar l-abbilta u l-idonejita tieghu stess li jkompli jippresjedi l-proceduri. ezitu ta' tali decizjoni introspettiva, ma hemm l-ebda lok t'appell: Illi l-esponent umilment jissottometti li ghalkemm dan l-ezercizzju m'ghandux fil-prattika jipprezenta diffikultajiet meta si tratta ta' talba ta' rikuza ghab-bazi ta' certa kawzali kif jemergu mill-Artikolu 734 - hekk per ezempju fejn il-gudikant ikun qarib bid-demm ma' wahda mill-partijiet mhux l-istess jista' jinghad ghall-kawzali kollha; 22. min dan jinghad ghax uhud mill-kawzali jirikiedu mhux semnpliciment li jia kunsidrati a obiettivi li jew jis sustixxu jew le, fetu oculi, zda jirrikjedu hsieb approfondit u analezi i Emur oltre tali accertament. Hekk hu filkaz, per ezempiu, tal-kawzali taht 1-Artikoju xa) tejn l- etercizzju li irid isir mill-gudikant sabiex jikkunaidra t-talha ghar-rikuza deghu stess, jimrikjedi nečessarjament apprezrament suggettiv ta' 1-ghemit tal-istess gudikant; 25. ili ghaldaqstant jidher bie-car li l-pozizzjoni legali vigenti hi wahda fejn partikuwa 25. titlob ir-rikuza ta gudikant tigi rinfabejata b'sitwazzjoni fejn ikun dak il-gudikatte li 26. 27. jikkunsidra jekk huwiex idoneju li jkompli jisma l-kawza hu, u dan minkejja li tali 28. 29. decizjoni jaf tkun tinpingi fuq analeži suggettiva tal-għemil precedenti tieghu stess u 30. 31. kif tali ghemil jaf jinpingi fuq il-kawża li fiha tkun saret it-talba ghar-rikuta 32. Illi huwa umilment sottomess li din il-pozizzjoni legali fil-ligi procedurali nostrana hija manifestament u pależament leziva ghad-dritt fundamentali ghal smiegh xieraq u d-dritt ghar-rimedju effettiv u, bid-dovut rispett, tirraprezenta l-aktar crempju celebrita' lezjoni tal- principju fundamentali tal-ġustizzja naturali nemo iudex in causa propria 25. Illi, b'dan maghdud, ma jista' jkun hemm l-ebda dubju li ligi nostrana fir-rigward tar-rikuza 35. tal-gudikanti hija leziva ghad-dritt fundamentali ghal smiegh xieraq, kif protett 36. 37. mill-Artikoli 6 u 13 tal-Konvenzjoni Ewropea, liema ligi ghandha titqies suprema stante li 38. 39. hija proprju dik il-ligi li tassigura li l-ġustizzja tkun amministrata b'mod li tiggarantixxi 40. 41. d-dinjita' u l-integrita tal-persuna u tas-soċjeta kollettiva; 42. 11li huwa ormai kategorikament accettat li, sabiex id-dritt ghal smiegh xieraq ikun rispettat, huwa bazilari li l-gudikant sedenti ikun indipendenti w imparzjali b'mod li ma jkun hemm 1-ebda ombra ta' dubju ragjonevoli dwar il-kapacita' tieghu li jasal ghal-decizjoni libera serena u gusta: 27. Illi kemm il-Qrati ta' gurisdizzjoni kostituzjonali nostrana kif ukoll l- ECIHR kemm-il 45. darba sostnew li l-kriterju tal-imparzjalita jehtieg li jkun jissustixxi kemm b'mod suggetti 46. 47. u kemm b'mod oggettiv, dan tabilhaqq ghax gjaladaraba tkun nieqsa xi wahda minn daw 48. 49. iz-zewg elementi ta' dan il-kriterju fundamentali tal-imparzjalita, il-gudikant ma jista 50. 51. jitqies imparzjali u m'ghandux jippresjedi l-kaz minghajr ma jaghti lok ghal ksur palet 52. 53. tad-dritt fundamentali ghal smiegh xieraq; 54. Illi din il-Qorti, kif diversament presjeduta, diga kellha opportunita li taghmel riferen thall-gurisprudenza relevanti in materja fil-kawża Lawrence Zarb Bezzina et vs Avukat General et, fejn, anki b'referenza ghall-kazistika ricensjuri, intqal hekk Il-Qorti tirreferi ghas-sentenza ta' Grand Chamber fl-ismijiet Galea St.John v. France decita fit-23 ta' April 2015 u fiha tenkapsula principji ta' dritt ta' sentenzi ricensuri fasthom Rudichenko v, Ukraine deciza fil-11 ta' Ottubru 2013; Micallef Malta decisa fl-15 Ottubru 2009 u Rapinett v. Italy deciza fis 26 ta' Frar 1993, altre din 61. is sentenza Morice ghid hekk fuq il-principio tal imparatit tal udkant 62. Ili l-imparzjalita suggettiva tfisser li gudikant m'ghandux ihalli l-gudizzju tieghu jigi influwenzat minn pregudizzji jew bias personali, u lanqas ghandu jkollu xi fehema jew konvinzjoni a priori dwar il-każ li jingieb quddiemu: Illi min-naha l-ohra l-imparzjalita oggettiva tirikjedi li l-gudikant ghandu jitqies imparziali anki mill-punto di vista tat-terz ordinary u ragionevoli, ossia mill-endonary reasonable observer. L-imparzjalita' oggettiva trid li fkaz li jkun hemm -icken dubju dwar L-imparzialità' oggettiva tal-gudikant, liema dubai jkun tali li jista' ragonevolment pper epit mill-osservatur ordinarju u ragjonevoli, dan ghandu jaghti lok sabiex il-gudikant ma jibqux jippresjedi fuq il- kawża in kwistjoni; 32. li ghalhekk. li jkun hemm para suficienti in vigore li jeskludu kwalunkwe dubju leggittimu dwar l- imparzjalita tal-istess gudikant 34. mi dan ir-rigward l-esponenti jerga jaghmel referenza ghal Galea St.John v France, kif kwotat fil- Ni fil-pratika l-imparzialità oggettiva tirrikjedi kemm li l-Istat jippromulga ligijiet 95. procedurali li jipprovdu r-rimedji adegwati kull fejn jaf tinqala xi kwistjoni dwar l-imparzialita tal-gudikanti, u dan specjalment fejn si tratta dwar kwistjonijiet delikati relatati mar-rikuza tal-gudikanti, u kemm li l-gudikanti nfushom jiikuzaw rwichhom fejn ikun hemm hemm anki l-mera apparenza ta' xi tip ta' kunflit; Ili jinghad bl-akbar rispett li s-sistema legali ta' pajjiz li jghoz2 u jxomm fuq quddiem - ahjar amministrazzjoni tal-gustizzja ghandha tipprovdi r-rimedji kollha opportuni sabiex kwalunkwe dubju dwar l-imparzjalita' ta' gudikant jigi indrizzat b'mod dirett, proporzjonat Milyutina Cyrus tо m 2005. pemeza ta' rimedi ordinary li ma jedux estremi far rimedju kostituzjonali straordinary 37. lih del resto jihad l certament dan huwa essenziali sabies il-grati jispiraw il- kunfidenza til-pubbliku fsocjeta demokratika." Fil-fatt l-esponenti jghid li tali kunfidenza q tista tissustixxi b'mod oggettiv tenut kont get nostrana rilevanti, hekk kit prezentement in vigore, u li tali ligijiet certament jachtu lok ghai dubji legittimi t l-imparzialità oggettiva ta' gudikant fejn si tratta ta' talba ghar-rikuža tal-istess, 38. lli tali dubji ragionevoli u oggettivi huma na enti mis-semplici fatt li fil-prezent gudikant huwa mistenni jichu decizjoni huwa stess fuq il-kapacita tieghu stess li jkun imparzjali fkawża partikolari: Illi filwaqt li huwa ukoll veru li gudikant huwa dejjem prezut impurzjali tali hija wahda merament iuris tantum u li ma tistax hlieftigi ribattuta meta tali gudikant mitlub jiddečiedi fuq l-idonejita tieghu stess li jiddećiedi kawża b'mod imparzjali: 40. Illi, maghmulin dawn il-punti, l-esponenti jirrilevaw ukoll li l-pozizzjoni legali prezenti fir-rigward tal-procedura applikabbli ghar-rikuza tal-gudikanti hija ukoll leživa ghad- dritt fondamentali ghar-rimedju effettivo: Illi dan qieghed jinghad ghax kif imsemmi aktar il-fuq. l-Artikolu 738() jipprovdi espress u inekwivoku li ma hemm l-ebda lok ghall-appell mid-decizjoni ta' gudikant fir-rigward ta' talba ghar-tikuza: 42. Illi effettivament bl-eskluzjoni ghad-dritt ta' appell minn tali decizjoni, il-parti hi ghal kollox sprovvista minn rimedju effettiv u tempestiv sabiex jissalvagwardja l-pozizzjoni tieghu. Dan ifisser li parti li tkun talbet ir-rikuza ta' gudikant, u dan b'ezitu negativ. m'ghandha l-ebda possibilita li tissalvagwardja l-pozizzjoni taghha u mghandhiex triq ohra ghajr li tkompli ssegwi l-proceduri presjeduti mill-istess gudikant: 43. Illi huwa tassew minnu li parti tista' dejjem tittenta tikseb rimedju permezz tal- intavolar ta kawża kostitużjonali, hekk bhal ma qed jaghmlu l-esponenti permez tal-prezenti rikors, kif ukoll permezz ta' appell generali intavolat wara li tigi maqtugħa l-kawża fuq il- mertu: Illi madanakollu l-esponenti umilment jissottomettu li tali rimedji ma jistghux jikkonfguraw ruhhom bhala rimedji effettivi u ordinarji hekk kif ind 1-Artikolu 13 tal- Konvenzjoni Ewropea: Illi r-rimedju kostituzjonali huwa rimedju straordinarju b'dan li d-dritt fundamentali ghal rimedju effettiv jirrikjedi li parti tinghata rimedju ordinarju, u mhux litigi sfurzata rimedji li jmorru oltre l-ordinarju; 46. Illi min-naha 1-ohra jinghad li lanqas ma jista' jitqies bhala rimedju effetti l-appell generali li jista' jsir wara li tinghata sentenza fuq il-mertu mill-gudikant li tieghu tkun intalbet ir-rikuza. *P'da ise taevastawa Reli v France 2 3 % 190 lice in peres i Ligi Franciza kienet tippekludi ya milli jaght rimela on kiem imparrjalita tal-gudikanti dihalECHR 099180 Ford F C R 9 2001 ECHR 2003 tal-appell generali jkun tali jen -ettikacja ta tali rimedju. Dan appartiet li me tematix B ija rumicilio tal-Appell jkollha l-akultajiet u kapacitajiet kolla sabiex tisana kwalunkwe wa legali u ragionevoli li jkollha l-parti appellanti, b'dan li huwa wisq kondepibbli talanqas fir-rigward to certa lanjanzi, il-parti appellanti tkun trid tibqa' bil-fait accomplir kun sar da parte tal- ewwel qorti kif presjeduta mill-gudikant li tieghu tkun intalbet in-rikuta: 48 mili n-nuqqasijiet tal-appell generali bhala forma ta' rimedju effettiv jemergu ukoll meta wiched jiftakar li l-qrati tal-appell nostrana huma qrati revižuri li hafna drabi ma jisimhux kawza mill-gdid izda biss jikkunsidraw aggravji legali. Di piu minn aspett ta apprezzament ta' provi 1-Qorti tal-Appell issostni b'mod konsistenti ghall-ahhar li 1-funzjoni taghha hija biss li tara jekk l-ewwel qorti setghetx legalment u ragjonevolment. tasal ghall- konkluzjonijiet li ghalihom tkun waslet; Illi dan iwassal sabiex jillimita l-funzjoni u l-poteri tal-qrati tal-appell b'mod li ma jistax jinghad li possibilita' tal-appell generali sejjer jipprezenta f'kull kaz rimedju ordinarju effettiv sabiex jissana kwalsiasi lezjoni tad-dritt fundamentali ghal smiegh xieraq li jaf tkun sehhet fil-prim istanza; Illi b'riferenza ghall-kwistjoni tar-rikuza, fil-fatt, jinghad li d-dicitura tal-Artikolu 378(1) jimplika li mhux biss ma jistax isir appell ad hoc mid-decizjoni ta' gudikant li ma jirikużax ruhu, iżda lanqas ma tista' tali cahda titressaq bhala aggravju partikolari u specjali fil-kuntest ta' appell generali: Illi fkuntest fejn l-unika zewg rimedji li jistghu jigu ravvizati - ossia dak kostituzjonali u dak ta' appell generali - ma jistgħux jacques, rispettivament, la ordinary u lanqas necessarjament effettivi, jinghad bl-akbar rispett li mhux talli l-pozizzjoni legali fir- rigward tar-rikuza tal-gudikanti hi leživa ghad-dritt ghal smiegh xieraq izda talli ma jezistux salvagwardji bizzejjed fid-dritt procedurali nostrali sabiex joffru rimedju effettiv kull fejn ikun hemm tali periklu ta' intrale ta' smiegh xieraq: 52. lli trattat ukol dan il-punt, -esponenti jaghmlu riferenza ghall-każ ta' AK v Liechtenstein. deciz mill-ECHR nhar id-9 ta' Lulju, 2015, liema każ kien jittratta punti analogi. jekk mhux adirittura identitiei ghal dawk mertu ta' dawn il-proceduri: 53. IIli 1-ilment tal- attur r A.K v Liechtenstein kien fis-sens li l-hames gudikanti li kienu jippresjedu l-Qorti Kostituzjonali ma kienux imparzjali fil-procedura li giet adoperata jikkunsidraw it-talba tar-rikuza mressqa mill-attur, u li din kienet leziva tad-drin ghal them (Enfasi mizjuda) 56. Illi ghaldaqstant ghandu jirizulta li il-ligijiet procedurali nostrana fir-rigward tar- rikuza tal-gudikanti kif prezentament in vigore huma lezivi ghad-dritt fundamentali ghal smiegh xieraq u rimedju effettiv: Illi b'dan maghdud l-esponenti jhoss li ghandu ukoll jindrizza a priori -kwistjoni tat-tempestivita tal-azzjoni odjema; Illi filwagt li huwa veru li l-process li minnu qed jilmenta l-esponent ghadu mhuwiex mitmum. l-esponenti qieghdin mhux biss ifittxu rimedju sabiex jirrimedjaw l-ksur tad-drittijiet fundamentali taghhom ida qieghdin ukoll jilmentaw mill-provvedimenti tal- ligjiet procedurali relattivi fihom nfushom. Dan ghax. irrispettivament mill-ezitu tal-proceduri li ghaddejin minnhom l-esponenti, xorta jibqa' l-fatt li l-ligi kif prezentament in vigore hija fiha nfisha leziva ghad-dritt fundamentali ghal smiegh xieraq u rimedju effettiv tal-esponenti: Ili ghaldaqstant, I-indagini dwar jekk l-istat tal-ligi kif vigenti hix leziva ghad- drittijiet fundamentali relattivi, ma tiddependix mill-exitu tal-kawża in ezami. Dan ifisser kwalunkwe eccezzjoni fis-sens li l-azzjoni odjerna hija intempestiva tkun wahda infondata fil- fatt u fid-dritt: 60. Ili din 1-Onorabbli Qorti mhix tkun mitluba tiddiskuti u tittratta l-kwistjoni dwar il-bejoni had-drittijiet fondamentali in kwistjoni in vacuo iada qieghda tigi mitluba tehvcita that kostituzzjonali taghha sabiex tezamina u tindaga jekk Higjiet relativi ir prezentament in vigore humiex lezivi ghad-drittijiet fundamentali talespontijek AKlimtein, Applikajnt a 74744 wLatja 2015, e ie-17 konsegwentement ghandhomx jinghataw rimedju specifika oltre d-dikjeroet el. lili di piu' l-esponenti jaghmlu umli referenza yhall-prounzjament ta' din contul gien enuncjat is sewenti "Isse god voller illi tttela rad dritt ta smiegh xieraq tista tigi evalwata bis elazzjoni ghall-proceduri kollha u ghalhekk ikun prematur li wiched jiddeciedi f'dan Lista Nikri tal process. F'dan il-kuntest, il-Qorti tirreferi ghal fuq citata sententa la Prva in il-orri sostiet i "Ghalkemm din il-Qorti taybelmu dan i principu Apa tal-fehma pero li meta diga jkun hemm ragunijiet bizzejjed li fughom il-Qorni kun wilt honom lezjoni, m'ghandhiex togghod tistenna sakemm Jintemm il-kaz jew li jigi athwalment miksur id-dritt preti biex tiddeciedi jekk hemmx lezjoni jew le Jiseta' jaghti Haz li jkun tard wisq jew dak li jkun imbaghad jibga' minghar rimedju. Illi ghaldaqstant l-esponent qieghed sa minn issa jirrileva li kwalunkwe cecezzjoni ta' intempestivita li tista' tingieb mill-intimat, ghandha tigi michuda peress li jissustixxu ragunijiet legali bizzejjed sabiex anki f'dan l-istadju din 1-Onorabbli Qorti tezercita l-poteri kostituzjonali taghha: Ghaldaqstant, in vista tas-suespost. l-esponenti umilment jitolbu li, għar-ragunijiet fuq imsemmija u ghal dawk kollha li jistghu jirrizultaw fit-trattazzjoni ta' dawn il-proceduri, kif ukoll prevja kwalsiasi dikjarazzjoni necessarja u opportuna, din il-wisq Onorabbli Qorti joghgobha: Tiddikjara li hemm jew li jista' jkun hemm ksur tad-drittijiet fundamentali ta smiegh xieraq ghab-bazi tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni dwar Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem (regolata wkoll mill-Kap. 319 tal- Ligijiet ta' Malta) u ksur tad-drittijiet fundamentali ghal rimedju effettiv ghab-bazi tal- Artikolu 13 tal-Konvenzjoni dwar Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem (regolata wkoll mill- Kap. 319 tal-Ligijiet ta' Malta) u dan fir-rigward tal-Artikolu 378 tal-Kap. 12 tal-Ligijiet ta' Malta u tal-ligijiet relattivi hekk kif applikati fil-kawża nru 1058/2010. presjeduta mill-Onor. Tiddikjara li hemm ksur tad-drittijiet fundamentali ta' smiegh xieraq ghab-bazi tal- Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni dwar Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem (regolata wkoll mill-Kap. 319 tal-Ligijiet ta Malta) u ksur tad- drittijiet fundamentali ghal rimedju effettiv ghabh tal-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni dwar Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem (regolata wkoll mill-Kap. 319 tal-Ligijiet ta' Malta) u dan firrigward techis "Ir Repubblika ta Malta v Carmel Spice, Prim Awfa tal-Qoni Civili (Ouriditjoni Kostitjonal, 26 Gunj 2011. ghat-talba ta' rikuza tal-Onor Imhallef Joseph Abudu Muscat Mallia permezz provvediment ta' nhar il-31 ta' Ottubru, 2016, moghti fil-kwa bin 1058/2010 fl-ismijiet Sharp et v Grima Belhadj Nowak et, Tordna r-rikuza tal-Onor, Imhallef Joseph Abudu Muscat Mallia fil-kawza bin-numru 3 iehor sabiex jippresjedi fuq il-kawza bin-numru 1058/2010 Taghti dawk l-ordnijiet u r- rimedji kollha li jidhrilha xierqa u opportuni, inkluz il-likwidazzjoni tad-danni u l-ordni ghal- hlas ta' l-istess; Salvi sottomissjonijiet ulterjuri u bl-ispejjeż. Rat ir-risposta tal-intimat tad-19 ta' Diċembru 20161 permezz ta' liema tressqu dawn l-eċċezzjonijiet – Illi fl-ewwel lok billi r-rikorrenti qegħdin f'din il-kawża jitolbu fost ħwejjeġ oħra li jiksbu rimedju u li jsiru anke xi bidliet fil-proċeduri ċivili 1058/2010 JZM, allura jinħass xieraq għall-għanijiet ta' integrità ta' ġudizzju li l- partijiet kollha f'dawk il-proċeduri ċivili jkunu parti f'din il-kawża, ħalli b'hekk kulħadd ikollu l-jedd li jgħid tiegħu u b'hekk ħadd ma jkun jista' jiġi wara u jilmenta li ttieħdet xi deċiżjoni li tolqot il-proċeduri 1058/2010 fl- assenza tiegħu; Illi mingħajr preġudizzju għall-premess, ma jidhirx li l-ilmenti mqanqla mir- rikorrenti għandhom jiġu mistħarrġa mil-lenti akkademika tal-Kostituzzjoni u/jew tal-Konvenzjoni Ewropea għaliex sa issa r-rikorrenti ma jistgħux jgħidu li huma sfaw vittmi ta' xi ksur tal-jedd ta' smigħ xieraq. jingħad f'dawn iċ-ċirkostanzi xilja ta' vjolazzjoni ta' ksur ta' smigħ xieraq għandha tiġi meqjusa fil-kuntest tal-proċess kollu kemm hu u mhux fil- kuntest ta' inċident maqtugħ għalih waħdu; Illi billi kemm il-proċeduri ċivili 1058/2010 u kif ukoll il-proċeduri ċivili 1211/11 li magħhom ir-rikorrenti qed jagħmlu l-paragun, għadhom it-tnejn li huma sub judice, ma jidhirx li huwa l-każ li wieħed għandu joqgħod iħabbel rasu f'diskussjonijiet akkademiċi dwar is-siwi tal-liġi li tirregola l- eċċezzjoni tar-rikuża tal-Imħallfin. Tassew billi r-rikorrenti għadhom biċ- ċans li jirbħu kemm il-kawża 1058/2010 u anke l-kawża 1211/11 huwa eżerċizzju inutli li wieħed joqgħod jidħol f'aspetti kostituzzjonali u konvenzjonali li bħala regola ġenerali suppost għandhom jiġu prospettati wara li jingħalqu r-rimedji ċivili ordinarji u mhux qabel; Illi f'dan il-kwadru wieħed ma jridx iwarrab minn quddiem għajnejh li dikriet dwar rikuża ma jiddeterminax per se d-dritt ċivili jew l-obbligazzjoni li jkun irid jiġi deċiż fil-kawża imma hija biss deċiżjoni ta' natura Tali dritt ċivili jew obbligazzjoni jiġi determinat biss bis- Għalhekk sakemm m'hemmx sentenza finali r-rikorrenti ma jistgħux jgħidu li huma ġew preġudikati għar-raġuni waħidha li l-Onorevoli Imħallef Joseph Leenhouts għażel li jkompli jisma' l-kawża Jekk dan il-fatt ġabx preġudizzju lir-rikorrenti wieħed jista' jarah biss aktar 'il quddiem u mhux issa; Illi għalkemm fir-rikors kostituzzjonali tagħhom ir-rikorrenti tennew li ma hemmx għalfejn wieħed joqgħod jistenna li jintemmu l-proċeduri 1058/2010 għaliex huma qegħdin jattakkaw is-siwi nnifsu tal-liġi madankollu r- rikorrenti qed jinsew li l-azzjoni mibdija minnhom mhijiex waħda msejsa fuq l-artikolu 116 tal-Kostituzzjoni, għalhekk huma jeħtiġielhom juru li jew ġarrbu ksur tas-smigħ xieraq jew li hemm ir-riskju manifest li sejrin iġarrbu ksur ta' dan id-dritt. Id-dikriet mogħti mill-Onorevoli Imħallef Joseph Abudu ic ma jistax jitqies waħdu bħala li wassal għal ksur tas-smigħ xieraq bħalma lanqas ma jista' jiġi interpretat bħala xi theddida li dan l- Imħallef mhuwiex sejjer jaqta' l-kawża skont il-ħaqq jew skont il-liġi. l-Onorevoli Imħallef Joseph Abudu ic għażel li jkompli jisma' l- kawża ma jfissirx li huwa mhuwiex ħa jaqta' l-kawża skont il-ħaqq jew li huwa mhuwiex sejjer jagħti smigħ xieraq lir-rikorrenti; Illi dan jgħodd aktar u aktar meta wieħed iqis li d-deċiżjoni finali tal- Onorevoli Imħallef Joseph Abudu ic fil-proċeduri 1058/2010 hija wkoll soġġetta għal dritt tal-appell quddiem il-Qorti tal-Appell magħmula minn tlitt Imħallfin. Ta' min jgħid hawnhekk li l-appell jista' jsir kemm fuq punt ta' fatt u kif ukoll fuq punt ta' liġi. Jiġifieri l-appell tista' tgħid jista' jsir fuq kollox inkluż dwar jekk kienx hemm personal bias mill-ġudikant fl- ewwel istanza u kif ukoll dwar kif dan il-ġudikant interpretata l-fatti tal- kawża u applika l-liġi; Illi fil-fehma tal-esponenti r-rimedju tal-appell jinnewtralizza kull biżgħa jew kull preokkupazzjoni li jista' jkollhom ir-rikorrenti dwar l-Onorevoli Imħallef Joseph Abudu ic. Propriju fuq dan jiktbu l-awturi Luft, Holland & Mayo fl-aħħar verżjoni tas-sena 2010 tal-ktieb tagħhom, "The defect" (ara b'eżemplari Bryan vs. United Kingdom (App. November 1995 ċitata b'approvazzjoni fis-sentenza Lawrence Zarb Bezzina et vs. L-Avukat Ġenerali deċiża mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (S.K.) fit-28 Għalhekk minħabba dawn ir-raġunijiet ma jidhirx li hemm lok li din il-kawża kostituzzjonali tiġi deċiża qabel ma jintemmu l-proċeduri ċivili inkwistjoni; Illi bla ħsara għall-premess anke jekk wieħed kellu jeżamina l-mertu tal- ilment tar-rikorrenti wieħed isib li dan ma jixraqlux widen. Huwa paċifiku fil-ġurisprudenza li l-fatt li Imħallef jieħu sehem fid-deċiżjoni dwar eċċezzjoni ta' rikuża tiegħu ma jnaqqasx mill-indipendenza jew l- imparzjalità tiegħu (ara Onorevoli Imħallef Dottor Anton Munoz Jean Baptiste Abela vs Avukat Ġenerali deċiża fil-5 ta' Ottubru 2001). Ħadd aħjar mill-Imħallef Onorevoli Joseph Abudu ic ma jista' jiddeċiedi jekk huwiex milqut Illi hekk ukoll ma hemm l-ebda ksur tal-prinċipju tan-nemo judex in causa Fid-deliberazzjoni ta' eċċezzjoni ta' rikuża, Marsalforn, Iż-Żebbug (Għawdex) mhuwiex qiegħed jiddeċiedi kawża li huwa litiskonsorzju jew li għandu interess fiha. L-Onorevoli Imħallef Joseph Abudu ic ma huwa ħa jikseb xejn la direttament u lanqas indirettament mill-eżitu tal-kawża, jekk xejn iktar xogħol. Għalhekk ma hemm l-ebda xkiel għaliex huwa m'għandux jaqdi dmirijietu skont il-liġi u skont il-Kostituzzjoni ta' Malta; Illi l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea ma jagħtux id-dritt lill-parti li tagħżel il-ġudikant bħalma lanqas ma tagħtiha d-dritt li tbiddel il-ġudikant jekk dan ma jkunx jinżel wisq tajjeb magħha. Kuntrarjament dak li jeħtieġu dawn iż-żewġ artikli tal-liġi huwa li l-ġudikant ikun indipendenti u imparzjali. F'dan il-każ ma joħroġx mill- istqarrijiet tar-rikorrenti kif miġjuba fir-rikors kostituzzjonali li l-Onorevoli Imħallef Joseph Abudu ic ma jiggarantixxix dawn iż-żewġ kwalifiki msemmija fil-liġi. Tabilħaqq ma jirriżultax li l-Onorevoli Imħallef Joseph Abudu ic huwa b'xi mod ippreġudikat jew biased kontra xi parti fil- kawża ċivili 1058/2010, bħalma lanqas ma jirriżulta li huwa qiegħed imexxi din il-kawża bi ksur tal-prinċipji li jsawwru s-smigħ xieraq. li I-partijiet kollha fil-kawża qed jingħataw l-istess drittijiet ugwali proċedurali u sostantivi; Illi mbagħad safejn ir-rikorrenti qed jikkontestaw il-motivazzjonijiet tad- dikriet li bih l-Onorevoli Imħallef Joseph Abudu ic ċaħad l- eċċezzjoni tar-rikuża, jissokta jingħad li bħala stat ta' fatt l-Onorevoli Imħallef Joseph fenech taylor raġun li ma jirrikużax ruħu fil-proċeduri ċivili 1058/2010 għaliex huwa qatt ma esprima ruħu qabel fuq dik il-kawża. proċeduri ċivili 1058/2010 u l-proċeduri ċivili 1211/11 huma toto coelo differenti minn xulxin għaliex waħda (1058/2010) hija azzjoni għall-qasma ta' ġid li ġej minn wirt magħrufa bħala l-actio familiae erciscundae fejn il- partijiet fil-kawża huma biss werrieta u l-oħra (1211/11) hija azzjoni mibdija mir-rikorrenti kontra terzi persuni li huma barranin għall- proċeduri 1058/2010 sabiex jiġi dikjarat li huma għandhom dritt li jgawdu ġid speċifiku. Għalhekk l-ilment tar-rikorrenti kif imsejjes fuq l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea mhuwiex siewi u għandu jiġi miċħud; Illi bla ħsara għall-premess safejn l-ilment tar-rikorrenti jinsab mibni fuq l- artikolu 13 tal-Konvenzjoni Ewropea għandu jingħad mill-bidunett li peress li sa issa ma jista' jiġi stabbilit l-ebda ksur ta' smigħ xieraq skont il- Konvenzjoni Ewropea minħabba li l-proċess ċivili għadu miftuħ (ara Ewropea; tal-5 ta' Jannar 2016), allura r-rikorrenti ma jistgħu jqajmu l-ebda arguable claim favur tagħhom biex jinvokaw l-artikolu 13 tal-Konvenzjoni Illi lilhemm minn dan, xorta waħda mhijiex siewja x-xilja tar-rikorrenti li huma mgħandhomx rimedju taħt il-liġi domestika sabiex jikkontestaw deċiżjoni tal-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili li hija mtappna minn parzjalità Minn deċiżjoni tal-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili hemm dritt ta' appell quddiem il-Qorti tal-Appell. Ilmenti marbuta ma' ksur tal-prinċipji ta' ġustizzja naturali u ta' bias huma punti legali u fattwali li jistgħu jiġu mistħarrġa mill-Qorti tal-Appell. Kemm hu hekk il-Qorti tal-Appell għandha b'attribuzzjoni l-poter residwali li tirrimedja għal sitwazzjonijiet ta' leżjoni tar-regola fondamentali għal smigħ xieraq anke lilhinn minn dak li hu provvdut fil-Kodiċi ta' Organizazzjoni u Proċedura Ċivili (ara inter alia 21 ta' Marzu 1997 u Limited, Appell tat-8 ta' Ġunju 2006). Mhumiex il-qrati kostituzzjonali biss li huma kompetenti li jiddeterminaw kwistjonijiet pertinenti mal-prinċipji tal-ġustizzja naturali imma kull Qorti; Illi f'kull każ bi tweġiba għal ċertu kummenti mgħoddija mir-rikorrenti fir- rikors tagħhom, l-artikolu 13 tal-Konvenzjoni ma jeżiġix xi proċedura partikolari dwar kif għandu jingħata r-rimedju. L-importanti huwa li jingħata rimedju effettiv quddiem awtorità nazzjonali. Jiġifieri r-rimedju kostituzzjonali nnfisu jista' jitqies ukoll bħala rimedju effettiv fl-ambitu tal- artikolu 13 tal-Konvenzjoni; Illi anke jekk għall-ġieħ tal-argument biss jitqies li l-Qorti tal-Appell mhijiex qorti li kapaċi tagħti rimedju effettiv f'każ ta' allegazzjonijiet bħal dawk imqanqla mir-rikorrenti (ħaġa li l-esponenti assolutament ma jaqbilx), xorta waħda hemm din l-Onorabbli Qorti fis-sede kostituzzjonali taghha li hija awtorità nazzjonali li tista' tagħti rimedju effettiv lir-rikorrenti jekk jinstab li verament seħħew infrazzjonijiet konvenzjonali. Tassew din l-Onorabbli Qorti hija mogħnija skont il-liġi b'kull setgħa possibbli biex tissewwa leżjoni konvenzjonali; Illi l-artikolu 13 tal-Konvenzjoni ma jitlobx li r-rimedju għandu jkun fil- qafas tal-proċeduri ordinarji kif donnhom qed jippretendu r-rikorrenti. Bil- kontra l-importanti huwa li jkollok rimedju quddiem awtorità nazzjonali, dan irrispettivament jekk bil-mezz ta' kawża ċivili ordinarja jew bil-mezz ta' kawża kostituzzjonali/konvenzjonali. Hekk pereżempju ilment taħt l-artikolu 13 kien ġie mwarrab mill-Qorti Ewropea Għad-Drittijiet tal-Bniedem fis- sentenza Nowak Apap Brown vs. Malta deċiża fl-4 ta' Lulju 2006, għaliex għan- nuqqas fil-liġi ordinarja li tipprovdi għal rimedju fil-każ ta' dewmien inġustifikat fil-proċeduri, kien jagħmel tajjeb ir-rimedju taħt il-Kap 319 tal- Liġijiet ta' Malta quddiem il-qrati b'setgħat kostituzzjonali; Illi bl-intavolar ta' dawn il-proċeduri kostituzzjonali r-rikorrenti stess qegħdin jirrikonoxxu li s-sistema Maltija tipprovdi għal rimedju domestiku Li kieku ma kienx hekk ir-rikorrenti ma kinux sejrin joqgħodu jeħlu l-ħin u l-flus tagħhom biex jiftħu dawn il-proċeduri; Illi għalhekk safejn ir-rikorrenti qegħdin jilmentaw minn ksur tal-artikolu 13 tal-Konvenzjoni Ewropea dan huwa manifestament infondat jekk mhux ukoll fieragħ għaliex irrispettivament mill-fatt li huma għandhom rimedju Ewropea; tagħhom." quddiem il-Qorti tal-Appell, dawn il-proċeduri stess u din l-Onorabbli Qorti bħala awtorità nazzjonali għandhom is-setgħa li jagħtu rimedju effettiv lir- rikorrenti, jekk kemm –il darba huma jseħħilhom juru li tassew ġew imkasbra fil-jeddijiet fundamentali tagħhom kif imħares taħt il-Konvenzjoni Għaldaqstant fid-dawl ta' dan kollu l-esponent umilment jitlob lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad it-talbiet kollha tar-rikorrenti bl-ispejjeż kontra Rat id-digriet tagħha tal-14 ta' Lulju 20172 permezz ta' liema laqgħet l-ewwel eċċezzjoni tal-intimat Avukat Ġenerali u ordnat il-kjamat in kawża tal-partijiet l- oħra kollha fil-kawża fl-ismijiet Costantino Grima Belhadj et vs Nazzareno Grima Belhadj et Rat id-digriet tagħha tal-5 ta' Settembru 20173 permezz ta' liema ċaħdet it- talba tar-rikorrenti għall-awtorizzazzjoni sabiex jappellaw mid-digriet imsemmi. Rat ir-risposta tal-kjamati in kawża kollha tas-7 t'Awissu 20174 permezz ta' liema ressqu dawn l-eċċezzjonjiet – Illi kif diġa' determinat fid-deċiżjoni ta' din l-Onorabbli Qorti tal-14 ta' Lulju 2017, l-espnenti ma jistgħu qatt iwieġbu għal xi lanjanzi li jista' jkollhom ir- Bl-ispejjeż." rikorrenti, li f'kull każ huma wkoll evidentemet infondati. Għalhekk ikun xi jkun l-eżitu ta' din il-kawża, m'għandhomx ibatu xi spejjeż ġudizzjarji. Illi għal dak li jirrigwardja l-mertu, l-esponenti jaderixxu mar-risposta ppreżentata milli-intimat Avukat Egere f'din il-kawża, jiddikjaraw li jaqblu magħha, u a skans ta' ripetizzjoni, agħmluha tagħhom. Rat il-provi tal-partijiet u semgħet it-trattazzjoni finali. Rat l-atti tal-proċeduri allegati Rik 1058/10 fl-ismijiet Costantino Grima Belhadj et Rat li l-kawża tħalliet għal lum għas-sentenza. Rat l-atti kollha tal-kawża. Ikkunsidrat: Ir-rikorrenti jallegaw li l-artikolu 7385 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta u l-liġijiet relattivi kif applikati fil-kawża Rik Nru 1058/10 fl-ismijiet Costantino Grima Belhadj et Imħallef Joseph Abudu ic huma leżivi tad-drittijiet fundamentali tagħhom - senjatament l-artikolu 39 tal- 5 Indikat erroneament bħala artikolu 378 fl-ewwel talba fir-rikors promotur għalkemm fil-premessi huwa ċitat korrettement Kostituzzjoni ta' Malta ("il-Kostituzzjoni") u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali ("il- Konvenzjoni") - kif ukoll tad-dritt fundamentali tagħhom għal rimedju effettiv, senjatament l-artikolu 13 tal-Konvenjoni. Konsegwentement huma qegħdin jitolbu li d-digriet tal-31 t'Ottubru 2016 f'dik il-kawża, permezz ta' liema l- ġudikant in kwistjoni ċaħad talba għar-rikuża tiegħu jiġi dikjarat li vvjola dawn id-drittijiet fundamentali tagħhom. Huma qegħdin jitolbu rimedju effettiv inkluż l-ordni biex jiġi rikużat l-Imħallef Zammit ic mill-kawża, kif ukoll il- likwidazzjoni u l-ħlas tad-danni. L-intimat u l-kjamati in kawża jirrespinġu dawn il-pretensonijiet bħala nfondati fil-fatt u fid-dritt stante li fil-fehma tagħhom il-fatt li ġudikant jiddeċiedi dwar talba għar-rikuża tiegħu ma tnaqqasx mill-indipendenza jew l-imparzjalita' tiegħu. Huma jargumentaw ukoll li fid-deliberazzjoni ta' eċċezzjoni ta' rikuża l- Imħallef ma jkunx qed jiddeċiedi dwar il-vertenza nfisha. impunjat tal-31 t'Ottubru 2016 huwa ġust u jimmerita konferma in kwantu l- mertu u l-partijiet fil-kawżi Rik 1058/10 u Rik 1211/11 huwa differenti. L-intimat Avukat Generali jirribatti wkoll l-inaplikabilta' ta' l-artikolu 13 tal-Konvenzjoni in kwantu għar-rimedji u kostituzzjonali eżistenti fis-sistema leġali nostrana Mill-provi mressqa jirriżulta li – A. Fis-7 ta' Diċembru 2011 ir-rikorrenti odjerni ntavolaw il-proċeduri Rik liema ppremettew illi - Huma sidien flimkien ta` żewġ porzjonijiet indivizi ekwivalenti għal tnejn minn tmienja (2/8) tal-fond numru 3 gia` numru 7 fi Quarry Junction, Żurrieq u dan wara li : i) permezz ta` testment datat 9 ta` Diċembru 1992, magħmul min-Nutar Remigio Zammit Qoul, (Dok A), Manwel Grima Belhadj innomina bħala eredi universali tiegħu lill-atturi fil-proprjeta` kollha tiegħu, inkluż porzjon indiviż ta` wieħed minn tmienja (1/8) tal-fond numru 3 fi Quarry Junction, St Peter's, Ħaż-Żabbar li dan it-testatur kien wiret mingħand il-ġenituri tiegħu Giovanni u Angela Grima Belhadj (li jiġu n-nanniet tal-attur Nazzareno Grima Belhadj) skont testment datat 17 ta` Jannar 1957 redatt min- Nutar Nicola Sheridan (Dok B), stante li fost l-assi ereditarji tagħhom kien hemm il- fond numru 3 fi Quarry Junction, Żurrieq li kien il-post tal-abitazzjoni tagħhom, kif jirriżulta mill-kopja tar-reġistru elettorali tal-1957 (Dok C) ; ii) permezz ta` testment ieħor datat 9 ta` Diċembru 1992, magħmul min-Nutar tiegħu lill-atturi fil-proprjeta` kollha tiegħu, inkluż porzjon indiviż ta` wieħed minn tmienja (1/8) tal-fond numru 3, fi Quarry Junction, Għajnsielem li dan it-testatur kien wiret mingħand il-ġenituri tiegħu Giovanni u Angela Grima Belhadj (li jiġu n- nanniet tal-attur Nazzareno Grima Belhadj) skont testment datat 17 ta` Jannar 1957 redatt min-Nutar Nicola Sheridan (Dok B), stante li fost l-assi ereditarji tagħhom kien hemm il-fond numru 3 fi Quarry Junction, St Peter's, Ħaż-Żabbar li kien il-post tal-abitazzjoni tagħhom kif jirriżulta mill-kopja tar-reġistru elettorali tal-1957 (Dok C) ; u iii) illi l-atturi wirtu wkoll bejniethom żewġ ishma ta` wieħed minn sitta u ħamsin (1/56) parti li z-zijiet tal-attur Sayer u Vittorio kienu wirtu mingħand oħthom Giuseppa xebba Grima Belhadj, peress li sehemha ta` wieħed minn tmien (1/8) porzjon li wirtet hi, inqasam indaqs fuq hutha wara li mietet intestata. L-attur Nazzareno Grima Belhadj waħdu, huwa wkoll sid ta` żewġ porzjonijiet indiviżi tal-fond numru 3 gia` numru 7 fi Quarry Junction, Għajnsielem u dan peress illi: i) huwa wiret porzjon wieħed minn tmienja u tmenin (1/88) mingħand missieru Francesco Grima Belhadj, wara li d-defunt Francesco Grima Belhadj kien wiret is-sehem ta` wieħed minn tmienja fuq l-istess fond mingħand il-ġenituri tiegħu Giovanni u Said (Dok B), liema sehem imbagħad inqasam bejn l-attur u l-għaxar ħutu l-oħra wara li Francesco Grima Belhadj miet u ħalla ġidu kollu f`porzjonijiet indaqs lil uliedu kollha li huma ħdax, inkluż ukoll lattur Nazzareno Grima Belhadj. ii) huwa wiret ukoll sehem ieħor, wkoll mingħand missieru Francesco Grima Belhadj, wara li sehem ta` wieħed minn tmienja spettanti lil oħt Francesco Grima Belhadj, u cioe` Giuseppa Grima Belhadj, xebba, mietet intestata u b`hekk sehemha ddevolva favur id- defunt missieru u s-sitt ħutu l-oħra (cioe` z-zijiet tal-attur), liema sehem imbagħad inqasam bejn l-attur u l-għaxar ħutu l-oħra kif spjegat fil-paragrafu preċedenti. L-atturi allegaw li minkejja li fil-fehma tagħhom kienu għaldaqstant sidien ta` varji porzjonijiet indiviżi tal-fond numru 3 gia` numru 7 fi Quarry Junction, Għajnsielem, il-konvenuti qed jitolbu l-iżgumbrament tal-istess atturi minn dan l-istess fond abbażi tal-allegazzjoni li l-fond qed ikun okkupat mill-atturi bla ebda titolu validu fil-liġi, mentri huwa ċar li l-atturi għandhom titolu ta` koproprjeta` fuq dan il-fond. L-atturi talbu lill-Qorti sabiex tiddikjara li l-atturi għandhom titolu ta` koproprjeta` tal-fond numru 3 gia` numru 7 fi Quarry Junction, Għajnsielem u għalhekk l-konvenuti m`għandhom iżgumbrament tal-atturi mill-fond imsemmi. B. Sussegwentement, fid-19 t'Ottubru 2010 ġew intavolati proċeduri kontra vs Nazzareno Grima Belhadj et permezz ta' liema ġie premess illi – L-intimati huma l-uniċi werrieta ta` Emanuel u Victor aħwa Grima Belhadj li mietu fit-22 ta` Diċembru 1992 u 28 ta` Ottubru 1994 rispettivament, ulied ta` John u Angela miżżewġin Grima Belhadj; Il-wirt ta` Emanuel Grima Belhadj huwa regolat minn testment datat 9 ta` Diċembru 1992 u ppubblikat fl-atti tan-nutar Dr. Remigio Laferla Qoul filwaqt li l-wirt ta` Victor Grima Belhadj huwa regolat minn testment datat 9 ta` Diċembru 1992 u ppubblikat fl-atti tan-nutar Dr. Remigio Abudu Qoul; L-intimat Nazzareno Grima Belhadj huwa wkoll wieħed mill-werrieta ta` missieru Francis Grima Belhadj li miet fis-27 ta` April 1991, iben ta` John u Angela miżżewgin Angela Grima Belhadj mietet fis-17 ta` Marzu 1974 filwaqt li żewġha John Grima Belhadj miet fil-11 ta` Awwissu 1961 u kellhom tmint itfal, fosthom Emanuel, Victor u Francis aħwa Grima Belhadj; Il-kontendenti għandhom kollha sehem mill-wirt ta` John u Angela miżżewġin Grima Belhadj li l-wirt tagħhom huwa regolat minn testment datat 17 ta` Jannar 1957 u ppubblikat fl-atti tan-nutar Dr. Nicola Sheridan; John u Angela miżżewġin Grima Belhadj kienu wkoll in forza ta` l-imsemmmi testment ħallew prelegat favur uliedhom Emanuel, Victor u Giuseppa aħwa Grima Belhadj ir-razzett b`gardina miegħu li jinsab fil-limiti taż-Żurrieq fit-triq tal- Maċina kontrada tan-Niġret hekk ukoll imsejjaħ ta` Felice Seychell; Premess illi l-wirt ta` John u Angela miżżewġin Grima Belhadj qatt ma nqasam u r- rikorrenti jridu li ssir il-qasma ta` dak kollu li hemm in komun inkluż ir-razzett u ġardina li kienet tħalliet bi prelegat lil Emanuel, Victor u Giuseppa aħwa Grima Belhadj; Premess illi l-intimati debitament interpellati sabiex jersqu għall-qasma naqsu u għalhekk kellhom isiru dawn il-proċeduri. L-atturi f'dik il-kawża talbu lill-Qorti sabiex :- • Tillikwida l-assi konjugali ta` John u Angela miżżewgin Grima Belhadj. • Tordna d-diviżjoni tal-assi f`żewġ porzjonijiet ugwali u tassenja waħda lill- assi partikolari ta` John Grima Belhadj u l-ohra lill-assi partikolari ta` Angela • Tillikwida l-assi partikolari ta` John Grima Belhadj u tiddikjaraha li tikkonsisti fil- porzjon tal-komunjoni tal-akkwisti lilu assenjata u f`dawk ilbeni li jirriżultaw waqt il-kawża. • Tillikwida l-assi partikolari ta` Angela Grima Belhadj u tiddikjaraha tikkonsisti fil-porzjon tal-komunjoni tal-akkwisti lilha assenjata u f`dawk ilbeni li jirriżultaw waqt il-kawża. • Tiddividi l-ġid bejn il-kontendenti skond il-kwota li kull wieħed mill- partijiet jiġi ddikjarat li għandu dritt għaliha. • Tiddividi r-razzett b`ġardina miegħu li jinsab fil-limiti taż-Żurrieq fit-triq tal-Macina kontrada Tan-Nigret hekk ukoll imsejjaħ ta` Felice Seychell, bejn l- intimati bħala werrieta taBalzan Emanuel u Victor aħwa Grima Belhadj, u rrikorrenti bħala l-werrieta ta` Giuseppa Grima Belhadj u l-werrieta wkoll ta` Francis Grima Belhadj, minn liema wirt l-intimat għandu sehem ukoll. • Tinnomina, jekk ikun hemm bzonn, perit tekniku għal finijiet ta` likwidazzjoni u tħejjija ta` pjan ta` diviżjoni. • Tinnomina nutar sabiex jirċievi u jippubblika l-att opportun u kuratur għall-eventwali kontumaċi. • Tordna l-bejgħ b`liċitazzjoni ta` dak kollu li m`huwiex kommodament diviżibbli, bl-ammissjoni ta` oblaturi estraneji. Ċ. Kemm il-proċeduri Rik 1211/11 kif ukoll il-proċeduri Rik 1058/10 ġew assenjati lill-Imħallef Joseph Leenhouts. D. Il-proċeduri Rik 1211/11 ġew deċiżi fl-14 ta' Lulju 20166 u l-Qorti ċaħdet it- talbiet attriċi. Ir-rikorrenti odjerni appellaw mis-sentenza7 liema appell għadu mhux appuntat għas-smiegħ. E. In segwitu għal dik is-sentenza, r-rikorrenti odjerni ntavolaw rikors fl-atti tal- proċeduri Rik 1058/108 fejn talbu r-rikuża tal-Imħallef sedenti. Dan wara li ppremettew li l-mertu kollu tal-kawża deċiża Rik 1211/11 kien sabiex huma, r- rikorrenti odjerni, jiġu dikjarati koproprjetarji ta' mmobbli derivanti mill-wirt tal- Dik it-talba kienet opposta mill-konvenuti f'dawk il-proċeduri, liema persuni huma atturi fil-kawża Rik 1058/10. kwistjoni r-rikorrenti odjerni komplew jargumentaw li bis-sentenza tal-14 ta' Lulju 2016, it-talbiet tagħhom ġew miċħuda u kwindi sar pronunzjament dwar id- drittijiet proprjetarji tal-partijiet fir-rigward ta' mmobbli formanti parti mill- eredita' li kienet qegħda tiġi diviża permezz tal-proċeduri Rik 1058/10. F. Fid-digriet tal-31 t'Ottubru 2016 fil-kawża Rik Nru 1058/2010 fl-ismijiet Costantino Grima Belhadj et kontra Nowak Grima Belhadj et Marsalforn, Iż-Żebbug (Għawdex) sedenti għamel is- segwenti kunsiderazzjonijiet – Il-konvenuti qegħdin jitolbu r-rikuża tal-Imħallef sedenti abbażi tal-Art 734(1)(d) tal-Kap 12. Id-disposiżżjoni hija komposta minn żewġ sub-paragrafi u proviso. Is-sub-paragrafu (i) igħid :- Jekk ikun ta l-parir tiegħu, ittratta quddiem il-qorti jew kiteb dwar il-kawża jew dwar kull ħaġa li għandha x`taqsam mal-kawża jew tiddependi minnha. Huwa evidenti li s-sub-paragrafu (i) mhux applikabbli għall-każ tallum – kif irrimarka d-difensur tal-konvenuti waqt it-trattazzjoni tar-rikors. Is-sub-paragrafu (ii) igħid :- jekk il-kawża kienet ġa ġiet quddiemu bħala imħallef jew arbitru : Iżda dan ma jgħoddx għal deċiżjoni, mogħtija mill-imħallef, meta ma tkunx qatgħet definitivament il-meritu fil-kwistjoni bejn il-partijiet, u lanqas għal sentenza li teħles ab observantia. Il-konvenuti qegħdin isostnu t-talba tagħhom abbażi tas-sub-paragrafu (ii). Ġurisprudenza Dwar l-Art 734(1)(d)(ii) tal-Kap 12, kien rilevat fis-sentenza li tat il-Qorti tal- Appell fis-6 ta` Novembru 1967 fil-kawża "Carmelo Busuttil Naudi vs Giorgio lles et" illi :- "Ġie dejjem ritenut illi l-każijiet li fihom Imħallef jista` jastjeni jew jiġi rikużat huma dawk biss tassattivament imsemmija fl-imsemmi artikolu. Ġie wkoll dejjem ritenut illi l-kliem "il-kawża" fid-disposizzjoni hawn fuq ċitata jirriferixxu għall- istess kawża li fiha tkun ingħatat id-deċiżjoni preċedenti ... Imħallef jista` jiġi rikużat f`kawża meta din tkun ġa ġiet quddiemu bħala Imħallef. Iżda d-deċiżjoni tiegħu f`dik il-kawża trid tkun tinvolvi l-istess meritu f`liema huwa ġa ppresjeda. Jekk il-mertu jkun differenti l-espressjoni da parti tal- imħallef ta` opinjoni dwar il-provi miġbura mill-parti fil-kawża preċedenti ma tassoġġettahx għall-possibilita` ta` rikuża." Fis-sentenza li tat fil-15 ta` Marzu 1996 fil-kawża "Dr Alfred Labada vs Onor Prim` Ministru et" il-Qorti Kostituzzjonali qalet hekk dwar listess disposizzjoni:- Kif osservat mill-Imħallef Sammut Mifsud fis-sentenza 'Agius k/a Zahra vs Winkler Carabez' (15 ta` Mejju 1889 a Vol XII p.241) l-użu fil-liġi tal-kelma 'kawża' preċeduta mill-artikolu determinattiv ('il-kawża') juri li l-liġi kkontemplat kawża determinata li ma tistax tkun ħlief il-kawża pendenti, molto piu` in vista tal-kliem spjegattivi aġġunti mil- liġi riferibbilment għal-limitazzjoni tal-każijiet ta` rikuża għall-Imħallef li jkun 'qata' definittivament l-mertu tal-kwistjoni bejn il-partijiet … (enfasi u sottolinear ta` din il-qorti). Fil-provvediment li tat fis-17 ta` Novembru 2014 fil-kawża "L-Imħallef Dottor Kostituzzjonali qalet hekk :- Illi tabilħaqq ir-raġunijiet li għalihom ġudikant jista` jiġi rikużat milli jkompli jisma` kawża huma biss dawk li l-liġi nnfisha ssemmi u, f`każijiet eċċezzjonali, raġunijiet oħrajn serji li jwasslu bħala xierqa u f`posthom ("conveniente") tali astensjoni jew rikuża. L-istitut tar-rikuża jew tal-astensjoni huwa maħsub biex iħares l-aħjar interessi tal-ġustizzja ... Illi minbarra dan, l-istitut tar-rikuża jew l-astensjoni tal-ġudikant jinbena fuq il-presuppost li l-ġudikant li quddiemu titressaq kawża la huwa parzjali u lanqas korrott u li fuq kollox huwa –dmir tiegħu u mhux sempliċi privileġġ jew favur li huwa jisma` u jaqta` kull kawża li titressaq quddiemu. U l-fatt waħdu li l-liġi nnfisha tagħti lil dak il-ġudikant is-setgħa li jqis jekk għandux jilqa` jew le talba biex jastjeni mis-smigħ ta` kawża ma ġġibx lil dak il-ġudikant daqslikieku sar waħda mill-partijiet fil-kawża ; Illi d-disposizzjoni tal-Art 734(1)(d) tal-Kap 12 tgħodd għall-każ fejn l-istess kawża terġa` titqiegħed quddiem il-ġudikant rikużat wara li kien ta sentenza fl- istess kawża, imma ma tgħoddx fejn dik is-sentenza tkun qatgħet impar parti mill- mertu u tkun għadha quddiemu biex jiddeċiedi talbiet oħrajn fil-mertu tal-istess Illi dik id-disposizzjoni ma tgħoddx fejn id-deċiżjoni mogħtija ma tkunx qatgħet definittivament il-mertu tal-kawża u lanqas fejn il-kitba dwar il-kawża ma tkunx messet il-qalba fil-mertu tal-kwestjoni nvoluta ; Illi l-enunċjazzjoni ta` prinċipji legali minn Qorti f`sentenza tagħha bla ma tkun għaddiet biex tapplika dawk il-prinċipji fil-kawża li jkollha quddiemha ma titqiesx bħala raġuni tajba biżżejjed biex iġġib fis-seħħ it-tħaddim tal-Artikolu 734(1)(d)(ii) tal-Kodiċi Proċedurali ; Illi mill-banda l-oħra l-fatt li ġudikant titressaq quddiemu kwestjoni legali f`kawża li dwarha jkun diġa` ta deċiżjoni tiegħu f`kawża oħra ma jġibx b`daqshekk raġuni tajba biex dak il-ġudikant jastjeni jew ikun rikużat milli jkompli jisma` l-kawża ta` wara. Fl-ewwel lok, kull deċiżjoni tiddependi mhux biss mill-prinċipji legali imma wkoll mill-fatti u ċ-ċirkostanzi partikolari li jsawru l-każ ; fit-tieni lok, il-fehma li ġudikant ikun wera f`deciżjoni tiegħu ta` qabel tista` tieħu xejra oħra fid-dawl ta` argumenti ġodda li jistgħu jitressqu quddiemha jew fid-dawl ta` żviluppi ġurisprudenzjali jew dottrinali li jkunu seħħew minn dakinhar li kienet ingħatat id-deċiżjoni ta` qabel (enfasi ta` din il-qorti). Konsiderazzjonijiet ta` din il-Qorti Dak illi wassal lill-konvenuti sabiex jippreżentaw ir-rikors tagħhom hija s- sentenza li tat din il-Qorti kif presjeduta fl-14 ta` Lulju 2016 fil-kawża fl-ismijiet din is-sentenza sar appell, liema appell qiegħed jistenna d-data tal-ewwel Wara li qieset b`reqqa l-argumenti tal-konvenuti, din il-Qorti tagħmel dawn il- appuntament tas-smigħ. konsiderazzjonijiet :- talbiet taż-żewġ kawżi. għall-kawża tal-lum. 1) Għalkemm xi wħud mill-partijiet fil-kawża bin-nru. 1211/2011 huma wkoll partijiet fil-kawża tal-lum, il-mertu tal-kawża bin-nru. minn dak tal-kawża tal-lum kif jirriżulta anke iċtu oċuli mill-premessi u mit- 2) Fid-deċizjoni li ngħatat fil-kawża bin-nru 1211/2011 ma hemmx riferenza 3) Is-sitwazzjoni prospettata mill-konvenuti, u mfissra mid-difensur tagħhom waqt it-trattazzjoni tar-rikors, mhijiex tassattivament inkluża fid-disposizzjoni ċitata mill-konvenuti in sostenn tal-pretensjoni tagħhom. 4) Id-deċizjoni fil-kawża bin-nru 1211/2011 bl-ebda mod ma tinċidi fuq il-mertu tal-kawża tal-lum. 5) Ladarba l-mertu tal-kawża bin-nru 1211/2011 huwa divers minn dik tal-lum, l-apprezzament tal-provi li sar f`dik il-kawża ma jistax jinċidi fuq il-kawża tal- 6) Għall-fini tar-rikors tagħhom, il-konvenuti mhux jilmentaw dwar xi deċizjoni li diġa` tat din il-Qorti fil-kawża tal-lum, iżda qegħdin jilmentaw dwar deċizjoni oħra li ngħatat f`kawża oħra. Dak mhux biżżejjed biex isostni talba għar-rikuża. 7) L-Imħallef sedenti għadu ma tax deciżjoni finali dwar il-mertu tal-kawża tal- 8) Tal-lum mhuwiex każ fejn l-istess kawza tpoġġiet mill-ġdid quddiem l-istess Imħallef sedenti wara li ngħatat sentenza fl-istess kawża u dwar l-istess mertu. Għar-raġunijiet kollha premessi, il-Qorti qegħda tiċhad it-talba tal-konvenuti kif dedotta fir-rikors tagħhom tat-13 ta` Settembru 2016. L-ispejjeż relatati ma` dan il-provvediment għandhom jitħallsu mill-konvenuti. Tordna li l-kawza tibqa` tinstema` minn din il-Qorti hekk kif presjeduta." Ġ. Wara l-għoti tad-digriet surreferit, ir-rikorrenti ntavolaw il-proċeduri odjerni filwaqt li l-proċeduri Rik 1058/10 ġew differiti sine die u riappuntabbli wara li l- kawża odjerna tgħaddi in ġudikat. Ikkunsidrat: Fl-ewwel lok il-Qorti jidhrilha opportun li tindirizza mit-tieni sas-seba' eċċezzjoni tal-intimat Avukat Ġenerali. Fil-fehma tal-Qorti dawn l-eċċezzjonijiet mhumhiex ġustifikati. Il-bażi tal-azzjoni odjerna tiskatta minn allegata nuqqas ta' ndipendenza u mparzjalita' tal-Qorti fil-kawża Rik 1058/10, liema kunċett jifforma parti ntegrali mill-prinċipju ta' smiegħ xieraq, dritt li huwa garantit lill-partijiet permezz tal- artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni. Għalhekk il-lanjanza tar-rikorrenti taqa' fil-parametri tat-tħaddim ta' dawn iż- żewġ artikoli msemmija. Huwa kristalizzat fil-ġurisprudenza li hemm lok ta' stħarriġ ta' lment kostituzzjonali anke meta l-proċeduri ordinarji jkunu għadhom mhux konklużi u dan f'ċirkustanzi fejn titqies reali u imminenti l-lamentela li drittijiet fundamentali ikunu nkisru jew x'aktarx ser jinkisru. Fil-każ kostituzzjonali Av.Larry Sghendo noe vs Avukat Ġenerali deċiż fit- 30 t'April 2019 saret rassenja estensiva ta' ġurisprudenza in materja li dwarha l- konklużjoni tal-Qorti kienet hekk - "Dan premess, il-prinċipju li jemerġi minn din il-ġurisprudenza huwa li meta l- proċeduri jkunu għadhom ma ntemmewx u ma jkunx għadu magħruf kif ir- rikorrent ser jiġi allegatament żvantaġġjat, il-proċeduri kostituzzjonali jkunu Ilment waqt li l-proċeduri jkunu għadhom pendenti jkun jista` jitqies, meta d-dritt lamentat jkun x`aktarx ser jiġi miksur iżda l-ksur ravviżat irid ikun wieħed reali u imminenti." Human Rights9, l-awtriċi Karen Balzan ikkumentat li – Fil-kuntest tal-mertu tal-proċeduri odjerni l-Qorti hija tal-fehma li talba għall- iskrutinju dwar l-indipendenza u l-imparzjalita' ta' ġudikant tassumi mportanza tali li timmerita li tiġi ndirizzata anke jekk il-kawża tkun għadha pendenti u dan sabiex jiġi assikurat li d-dritt fundamentali għal smiegħ xieraq fil-bqija tal- proċess ġudizzjarju ma jiġix preġudikat. Tqies fil-fatt li dan l-ilment jolqot il- fundament ta' l-andament ta' kawza rrelevanti mill-istadju li tkun wasslet fiha. Għalhekk dawn l-eċċezzjonijiet tal-intimat Avukat Ġenerali sejrin jiġu miċħuda. Imiss għalhekk jiġi trattat il-mertu tal-kawża. L-ewwel talba tar-rikorrenti hija sabiex l-artikolu 738 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta jiġi dikjarat li vvjola d-drittijiet fundamentali tagħhom kif protetti bl- 9 It-tielet Edizzjoni paġna 70 artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni u anke d-dritt fundamentali tagħhom għal rimedju effettiv kif protett bl-artikolu 13 tal- Konvenjoni. Dan kollu b'referenza għall-kawża Rik Nru 1058/10. It-tieni talba tar-rikorrenti hija sabiex proprju d-digriet innifsu taċ-ċaħda tar- rikuża tal-Imħallef Zammit ic jiġi dikjarat leżiv tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti a bażi tal-artikoli appena ċitati. L-artikolu 738 (1) tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta jipprovdi hekk - "Meta l-qorti hija kkostitwita minn imħallef wieħed u kontra dan l-imħallef tiġi mogħtija l-eċċezzjoni ta' rikuża, għandu jiddeċidi huwa nnifsu fuq ir-raġunijiet tal-eċċezzjoni, u kontra din id-deċiżjoni ma jingħatax appell, u, jew jastjeni ruħu u jiddigrieta li hemm lok għas-surroga ta' mħallef ieħor, inkella jissokta jisma' l-kawża, skont kif ikun iddeċida." L-artikolu 39 (2) tal-Kostituzzjoni jipprovdi li – "Kull qorti jew awtorità oħra ġudikanti mwaqqfa b'liġi għad-deċiżjoni dwar l-eżistenza jew l-estensjoni ta' drittijiet jew obbligi ċivili għandha tkun indipendenti u imparzjali; u meta l-proċeduri għal deċiżjoni bħal dik huma mibdija minn xi persuna quddiem qorti jew awtorità oħra ġudikanti bħal dik, il- każ għandu jiġi mogħti smigħ xieraq għeluq żmien raġonevoli." L-artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni jipprovdi li - "Fid-deċiżjoni tad-drittijiet ċivili u tal-obbligi tiegħu jew ta' xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa ntitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'liġi. għandha tingħata pubblikament iżda l-istampa u l-pubbliku jista' jiġi eskluż mill- proċeduri kollha jew minn parti minnhom fl-interess tal-morali, tal-ordni pubbliku jew tas-sigurtà nazzjonali f'soċjetà demokratika, meta l-interessi tal- minuri jew il-protezzjoni tal-ħajja privata tal-partijiet hekk teħtieġ, jew safejn ikun rigorożament meħtieġ fil-fehma tal-qorti f'ċirkostanzi speċjali meta l- pubbliċità tista' tippreġudika l-interessi tal-ġustizzja." Hija opportuna analiżi tal-ġurisprudenza in materja. Fil-każ Carmen Restall Esposito vs Ivan Restall Esposito deċiż fis-6 ta' Frar 2020 u konfermat mill-Qorti Kostituzzjonali fl-20 ta' Lulju 2020 il-Qorti qalet hekk - Fis-sentenza fl-ismijiet Nadine Marquette vs. Avukat Generali et (Rik Kost 67/2012AE) deċiża minn din il-Qorti diversament preseduta fl-4 ta' Marzu 2013 (mhux appellata) ġie osservat illi - L-imparzjalita' ta' qorti skond l-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni, normalment tfisser nuqqas ta' pregudizzju jew bias; "There are two tests for assessing Ottubru 2007 mill-Qorti Ewropeja ghad-Drittijiet Umani). Għal dak li jikkonċerna t-test soġġettiv, f'dan il-każ ma saret l-ebda allegazzjoni L-istitut tar-rikuża jew l-astensjoni tal-ġudikant jinbena fuq il-presuppost li l- ġudikant li quddiemu titressaq kawża huwa imparzjali u li huwa d-dmir tiegħu u mhux sempliċi privileġġ jew favur li huwa jisma' u jaqta' kull kawża li titressaq F'dan ir-rigward tajjeb jingħad li biex raġuni twassal għall-astensjoni jew għar- rikuża ta' ġudikant din trid tkun waħda konkreta u mhux biss mistħajla. partikolari ingħad li "il-liġi ma tridx li, sempliċement għax parti jew oħra f'kawża 'tħoss' jew 'jidhrilha' li ġudikant jista' jkun parzjali, allura dak il- ġudikant għandu ma jiħux konjizzjoni ta' dik il-kawża. Apparti l-obbligu li l-liġi timponi fuq il-ġudikant li joqgħod f'kull kawża li tiġi lilu assenjata skond il-liġi u li jastjeni jew jilqa' l-eċċezzjoni tar-rikuża fil-każijiet biss fejn ikun legalment ġustifikat li huwa ma jkomplix jieħu konjizzjoni ta' dik il-kawża, mhux kull 'ħsieb' ta' parzjalita' li jista' talvolta jgħaddi minn moħħ parti jew oħra, jista' jingħad li huwa 'oġġettivament ġustifikat'. It-test oġġettiv ta' l-imparzjalita', anke kif mifhum mill-Qorti Ewropeja tad-Drittijiet tal-Bniedem jirrikjedi li jkun hemm bażi oġġettivament riskontrabbli. L-aġġudikant bil-ġurament tal-ħatra tiegħu jiggarantixxi l-imparzjalità u l- indipendenza li jsawru id-dritt għas-smigħ xieraq u għalhekk jeżistu dawk is- salvagwardji meħtieġa fil-mod kif ikun appuntat l-aġġudikant u fil-mod ta' kif għandu jmexxi l-proċeduri." Fil-każ Crystal Finance Investements Ltd vs Avukat Ġenerali et deċiż fil-31 t'Ottubru 2019 il-Qorti għamlet rassenja tal-ġurisprudenza in materja - "Fil-kaz RAMOS NUNES DE CARVALHO E SÁ vs PORTUGAL deċiża mill- Grand Chamber tal-Qorti Ewropeja ghad-Drittijiet tal-Bniedem fis-6 ta' Novembru 2018, il-Qorti kellha dan xi tgħid dwar ilmenti simili għal dawk tas- socjeta' rikorrenti: Lormines v. France, no. 65411/01, § 62, ECHR 2006-XIII)." tal-ġurisprudenza suċċitata tagħmel is-segwenti osservazzjonijiet għall-fini tal-każ odjern - Bħala fatt, kull ġudikant minn żmien għal żmien jiġu assenjati lilu kawżi b'mertu simili, kawżi bi prinċipji legali simili u kawżi bejn l-istess partijiet. Fil- fatt l-istess liġi, għall ekonmija tal-ġudizzju trid li kawzi b'mertu simili jinstemgħu mill-istess ġudikant, ergo l-konessjoni tal-kawżi10. 10 Artikolu 793 tal-Kap 16 Huwa l-obbligu tal-ġudikant - kif dettat mill-liġi fl-artikoli 733 et seq tal-Kap 12 - li jippresjedi fil-kawżi assenjati lilu ħlief f'dawk iċ-ċirkustanzi limitati u stabbiliti mill-istess liġi fejn huwa jista' jastjeni jew jiġi rikużat mill-każ. B'hekk mhux kull preokkupazzjoni jew dubju ta' xi parti dwar l-imparzjalita' o meno ta' ġudikant hija ġustifikata peress li din jeħtieġ li tkun oġġettivament ġustifikata. Ħarsa lejn il-proċeduri Rik 1058/10 u Rik 1058/10 turi li uħud biss mill- kontendenti huma komuni fiż-żewġ kawżi. Filwaqt li r-rikorrenti odjerni huma atturi fil-kawża Rik 1211/11, huma jinsabu mħarrka bħala konvenuti fil-kawża Il-kawża Rik 1211/11 ġiet intavolata mill-konjuġi Muscat kontra Mariano, Publius u Joseph curry; filwaqt li l-kawża Rik 1058/10 ġiet intavolata mill-persuni kollha li ġew kjamati in kawża fil-proċeduri odjerni. B'hekk il-maġġor parti tal-partijiet involuti mhumhiex komuni għaż-żewġ kawżi. Imbagħad għal dak li jirrigwarda l-mertu, dan ċertament mhuwhiex l-istess. kawża Rik 1211/11 titlob dikjarazzjoni li l-atturi għandhom titolu ta' komproprjeta' ta' fond fiż-Żurrieq. Minn naħa l-oħra l-kawża Rik 1058/10 titratta talba għad-diviżjoni ta' wirt ta' żewġ persuni. B'hekk l-eżitu ta' kawża waħda ma jimpinġix fuq l-oħra u tant hu hekk li ż-żewġ kawżi ma kinux mexjin flimkien fis-smiegħ. Il-kawża Rik 1211/11 hija deċiża mill-prim istanza u tinsab fl-istadju tal-appell filwaqt li l-kawża Rik 1058/10 għadha pendenti quddiem l-ewwel qorti. Huwa f'dan il-kwadru li l-Qorti sejra tevalwa l-prinċipji ta' drittijiet fundamentali applikabbli. L-awturi Gauci Piscopo, Quintano & Privitelli jikkummentaw hekk fil-ktieb tagħhom 11 It-tieni Edizzjoni paġna 293 Fil-każ suċċitat Crystal Finance Investements Ltd vs Avukat Ġenerali et is- socjeta' rikorrenti kienet rinfaċċjata b'diversi kawżi kontra tagħha quddiem l- Arbitru tas-Servizzi Finanzjarji, li lkoll ġew deċiżi kontra tagħha, u li minnhom hija appellat quddiem il-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri). L-appelli kollha tas- soċjeta' rikorrenti ġew assenjati lill-Imħallef Anthony Ashatani, illi sa dak iz-zmien kien l-unika ġudikant bid-dmir li jisma' l-appelli ġenerali. Wara li l-Imħallef imsemmi ddeċieda l-ewwel appell tas-soċjeta' rikorrenti, li ġie miċħud, l-istess soċjeta' ntavolat il-kawża kostituzzjonali surreferita. Fiha fost oħrajn ilmentat mill-fatt li, ladarba l-Imħallef Anthony Ashatani diġa' kien iddeċieda appell fil- konfront tas-socjeta' rikorrenti - anke jekk il-mertu ma kienx marbut mal-appelli rimanenti quddiem l-istess Imħallef – allura l-ġudikant in kwistjoni ma setax jibqa' meqjus bħala Qorti imparzjali fil-kuntest tad-dritt għal smiegh xieraq. Il-Qorti f'dik il-kawża rreaġixxiet bis-segwenti kunsiderazzjonijiet - Ikkunsidrat dana t-tagħlim kollu kif fuq ippreżentat u l-prinċipji kollha kif fuq enunċjati, il-Qorti ma tistax ma tasalx għall-konklużjoni illi l-ilmenti kollha mqajjma mis-socjeta' rikorrenti huma kollha mhux mistħoqqha jew gustifikati. Jingħad, l-ewwel u qabel kollox, illi fil-kawżi kollha illi qed jinstemgħu quddiem l-Imħallef Anthony Ashatani fejn l-appellanti hija s-soċjeta' rikorrenti, il- fattispecje tal-kaz kif ukoll il-persuni li favur tagħhom ġie deċiż il-każ mill- Arbitru ghas-Servizzi Finanzjarji huma totalment differenti, u l-unika ħaġa simili illi jista' jkun hemm huma l-prinċipji legali illi ser jiġu dibattiti quddiem tali Ġudikant, ossija kwistjoni dwar ġurisdizzjoni tal-Arbitru u n-natura tas-servizz reż mis-soċjeta' rikorrenti lill-klijenti tagħha, sussegwentement, rikorrenti f'kawżi illi huma ntavolaw kontra s-soċjeta' rikorrenti odjerna quddiem l-Arbitru u li ġew lkoll deċiżi kontra l-istess soċjetà rikorrenti. Jirriżulta ċar, għalhekk, illi huma biss il-prinċipji legali li baqgħu l-istess, liema prinċipji huma naturalment soġġetti għall-prova tal-fatti f'kull każ, u li għalhekk jagħmel kull każ separat u distint minn xulxin. Tenut kont tal-fatt illi l- Qorti Ewropeja għad-Drittijiet tal-Bniedem ma qisetx li neċessarjament seta' kien hemm vjolazzjoni tal-Artikolu 6(1) meta każ jerġa' jintbagħat quddiem l- istess Ġudikant biex jiddeċidieh mill-ġdid wara d-deċiżjoni oriġinali tiegħu ġiet imħassra (Ringeisen), ċertament ma jista' qatt jinstab vjolazzjoni tal-Artikolu 6(1) jekk Ġudikant jisma każ dwar prinċipji legali ġia' minnu diskussi u deċiżi iżda in konnessjoni ma' fattispceje ta' kaz differenti u partijiet totalment Jiġi puntwalizzat kif ingħad, li fil-każ odjern, uħud mill-partijiet huma l-istess imma l-maġġoranza huma differenti u kwindi l-prinċipji msemmija huma xorta Fir-rigward tal-ilment tar-rikorrenti dwar l-artikolu 738 (1) tal-Kap 12 il-Qorti Kostituzzjonali fil-każ Sharon Galea Muscat Cole vs Galea Schembri Egere et vella aquilina fid-29 ta' Marzu 2019 qalet hekk – Il-pern tal-kwistjoni li din il-qorti ġiet mitluba tiddetermina bl-appell tal- attriċi huwa dan: kien hemm jew ma kienx hemm ksur tad-dritt fondamentali għas-smigħ xieraq tagħha meta l-imħallfin fil-Qorti tal-Appell iddeċidew li applikabbli. jiċħdu t-talba għar-rikuża tagħhom stess, u dan mingħajr dritt ta' appell minn Wara li fliet l-atti tal-proċess, din il-qorti hija tal-fehma illi l-argument tal- attriċi appellanti huwa fattwalment u legalment insostenibbli. Fl-ewwel lok, din il-qorti ma taqbel xejn mal-argument tal-attriċi li "l-Artikolu 738 (2) tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta huwa lesiv tal-dana a bażi tal-prinċipju fundamentali ta' Imħallef li jiddeċiedi dwar ir-rikuża tiegħu m'huwiex "parti fil-kawża" u lanqas ma jista' jitqies bħala "persuna li għandha interess fl-istess kawża." Wara li jkun hemm rikors għar-rikuża tiegħu, l-obbligu tiegħu huwa biss wieħed proċesswali - li jara li jastjeni jew ma jastjenix mill- kawża in kwistjoni wara li jara jekk jeżistux raġunijiet fil-liġi għal tali astensjoni. Il-fatt li jieħu sehem fid-deċiżjoni dwar eċċezzjoni ta' rikuża tiegħu, għalhekk, ma jnaqqasx mill-indipendenza jew l-imparzjalita' tiegħu. Bil-kuntrarju, ħadd aħjar mill-imħallfin in kwistjoni ma jista' jiddeċiedi jekk humiex milquta minn kunflitt ta' interess. Dan il-prinċipju fil-fatt ġie ribadit fis-sentenza mogħtija minn din il-qorti (diversament presjeduta) fil-5 ta' Ottubru 2001 fl-ismijiet Onorevoli Imħallef »Hu dmir ta' ġudikant li jiddeċiedi kawża u mhux xi vantaġġ jew privileġġ; jekk ikun hemm vantaġġ jew privileġġ, dan hu li jirrendi l-ġudikant parti fil-kawża. La huwa mhux ser jirbaħ u mhux ser jitlef billi jkun jew ma jkunx jagħmel parti minn tribunal, m'għandu ebda interess personali jekk ikompliex jisma' l-kawża jew jastjeni ruħu. »Għalhekk imħallef li ngħata l-poter in ġenerali mill-liġi li jiddeċiedi hu stess jekk għandux jkompli jisma' jew le kawża, mhix, per se, raġuni li tagħmlu parti fil-kawża. Hu m'għandu ebda interess personali li jisma' l-kawża imma l-interess tiegħu hu biss wieħed proċesswali li jara li ma jastjenix u ma jilqax eċċezzjoni Altrimenti b'sempliċi eċċezzjoni ta' rikuża jintgħażlu minn parti jew mill-oħra l- imħallfin li għandhom jisimgħu kawża partikolari. »Meta tingħata l-eċċezzjoni ta' rikuża, skond il-liġi tagħna, l-imħallef li jiddeċiedi dina l-eċċezzjoni ma jsirx parti, imma jibqa' l-uniku arbitru jekk għandiex tintlaqa' dina l-eċċezzjoni jew le. Il-liġi tagħna minn żmien antik ħasbet biex ħolqot garanziji biex jissalvagwardjaw l-imparzjalita' tal-ġudikanti u biex il-proċess ġudizzjarju jibqa' pur. Għalhekk fil-fehma tal-Qorti l-fatt li mħallef jieħu sehem fid-deċiżjoni dwar eċċezzjoni ta' rikuża tiegħu ma jnaqqasx mill- indipendenza jew l-imparzjalita' tiegħu.« Fit-tieni lok, din il-qorti hija tal-fehma illi l-attriċi ma rnexxilhiex tipprova li jeżistu dawk iċ-ċirkostanzi li oġġettivament jistgħu jiġġustifikaw l-allegat nuqqas ta' imparzjalita' fil-ġudikanti in kwistjoni. L-argument ewlieni li tressaq mill- attriċi biex tipprova tiġġustifika l-fatt li sofriet ksur tad-dritt fondamentali tagħha għal smigħ xieraq huwa li l-imħallfin in kwistjoni diġa' ddeċidew kwistjoni oħra kostituzzjonali bejn il-partijiet u għalhekk m'humiex ser ikunu indipendenti u / jew imparzjali fit-tieni sett ta' proċeduri minħabba f'hekk. Din il-qorti pero' ma taqbilx ma' dan l-argument ta' l-attriċi, prinċipalment minħabba l-fatt li l- kwistjoni li ser tiġi dibattuta flappell hija differenti mill-mertu tal-kawża l-oħra li kienu ddeċidew l-imħallfin in kwistjoni. Fl-appell in kwistjoni l-qorti ġiet mitluba tiddeċiedi biss dwar l-eċċezzjoni tal-ġudikat filwaqt li fil-proċeduri l- oħra l-imħallfin in kwistjoni kienu taw is-sentenza dwar il-ksur tal-jeddijiet fundamentali tagħha protetti taħt l-artikoli 6 u 8 tal-Konvenzjoni Ewropeja. spjegat l-istess qorti tal-appell: »… … din il-Qorti (tkun komposta minn min tkun komposta) sejra tqis u tiddeċiedi biss dwar l-eċċezzjoni tal-ġudikat (għaliex din biss hija t-talba tal- appellanti fir-rikors tagħha) bla ma b'xi mod terġa' tqis jew tistħarreġ il-mertu tal-proċeduri mnedija fl-2015 kontra l-istess appellanti jew dawk imsemmija fis- sentenza ta' din il-Qorti tat-30 ta' Novembru, 2015. Fi kliem ieħor, f'dan l-istadju ta' din il-kawża din ilQorti mhijiex u ma tistax tagħti fehmiet ħlief fuq l-elementi tal-eċċezzjoni tal-ġudikat: għaliex jew issib li l-ewwel Qorti ma kinitx imxiet sewwa meta laqgħet l-imsemmija eċċezzjoni u din il-Qorti terġa' tibgħat l-atti quddiem dik il-Qorti biex tibda tqis il-kawża fil-mertu, jew issib li l-ewwel Qorti kienet qieset sewwa u l-kawża tieqaf hemm.« F'każijiet bħal dak tal-lum għalhekk, fejn ir-raġuni mogħtija mill-attriċi għaliex l-imħallfin in kwistjoni għandhom / kellhom jastjenu milli jisimgħu l- appell huwa minħabba l-fatt li diġa' ħadu sehem fi proċeduri oħra li huma marbutin mal-proċeduri odjerni, għandha għalhekk issir distinzjoni bejn dawk il- każijiet fejn il-kwistjoni li l-imħallfin in kwistjoni qed jintalbu jiddeċiedu dwaru hija intrinsikament marbuta mal-proċeduri l-oħrajn, b'tali mod li d-deċiżjoni li taw l-istess imħallfin fl-ewwel sett ta' proċeduri tista', direttament jew indirettament, tinfluwenza l-kwistjoni li qed jintalbu jiddeċiedu dwaru fit-tieni sett ta' proċeduri, u dawk il-każijiet fejn id-deċiżjoni li l-imħallfin waslu għaliha fl-ewwel sett ta' proċeduri m'hi ser ikollha l-ebda influwenza, la diretta u lanqas indiretta, fuq it-tieni sett ta' proċeduri. Peress li, kif ingħad aktar 'l fuq, fiċ- ċirkostanzi tal-każ odjern, dak li ntalbu jiddeċiedu dwaru fl-ewwel sett ta' proċeduri ma jista bl-ebda mod jinfluwenza dak li ntalbu jiddeċiedu dwaru fit- tieni sett ta' proċeduri (dawk quddiem il-Qorti tal-Appell), din il-qorti ma tara l- ebda ksur tad-dritt fondamentali għas-smigħ xieraq tal-attriċi bil-fatt li l-istess imħallfin ddeċidew li ma jilqgħux it-talba tagħha għar-rikuża tagħhom fl-istess proċeduri." Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet u prinċipji ġurisprudenzjali suesposti, li l- Qorti sejra tabbraċċja fl-intier tagħhom u tagħmilhom tagħha, l-unika konklużjoni li sejra tasal għaliha hija li l-ewwel żewġ talbiet tar-rikorrenti ma jistħoqqilhomx li jiġu milqugħa. Il-fatt li l-leġislatur akkorda s-setgħa lill-ġudikant li jiddeċiedi rikuża tiegħu. huwa stess dwar talba għar-rikuża tiegħu ma jbiddel xejn mir-rwol tiegħu ta' arbirtu u lanqas inaqqas mill-indipendenza u l-imparzjalita' tiegħu. ingħad, ħadd aħjar minnu ma jista' jitqies idoneu biex jiddeċiedi dwar talba għar- Żgur ukoll li ma jirriżulta ebda ksur tal-prinċipju nemo iudex in causa propria Kif intwera, fl-eżami tat-talba għar-rikuża tiegħu, il- ġudikant ma jkunx qiegħed jidħol fil-mertu tal-każ u ma jkunx huwa nnifsu u ma jsir qatt, parti mill-litiġju tal-proċeduri. Di piu', u din hija l-fehma soda ta' din il-Qorti, lanqas id-digriet innifsu tal- Imħallef Zammit ic tal-31 t'Ottubru 2016 ma huwa leżiv tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti. Huwa ġustament ċaħad it-talba għar-rikuża tiegħu stante li, kif anke konfermat minn din il-Qorti kif preseduta, huwa ma kienx esprima qabel il-ġudizzju tiegħu fil-kawża Rik 1058/10 iżda f'kawża oħra li, kif ingħad f'punt numru 3 fis-suespost, hija separata u distinta fil-mertu. Ma tressaq ebda lment mir-rikorrenti li l-Imħallef Zammit ic wera xi parzjalita' suġġettiva fil-proċeduri Rik 1058/10 u għalhekk mhemmx lok li l- Qorti tidħol f'dan l-aspett fil-kunsiderazzjonijiet tagħha. In vista' tal-fatt li ma nstabx ksur tal-artikolu 6 tal-Konvenzjoni u l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni, il-lanjanza tar-rikorrenti rigwardanti Konvenzjoni sejra ukoll tiġi miċħuda. Ukoll, stante li l-bqija tat-talbiet huma konsegwenzjali għal u dipendenti fuq l-ewwel żewġ talbiet, dawn sejrin jiġu Il-bqija tal-eċċezzjonijiet tal-intimat Avukat Ġenerali sejrin għalhekk jiġu Għal dak li jirrigwarda l-eċċezzjonijiet tal-kjamati fil-kawża, jingħad li huma ddaħħlu fil-kawża in vista tal-fatt li setgħu jiġu milquta bl-effetti tar-rimedju miċħuda. milqugħa. mogħti li kieku nstab ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti. Istat u mhux iċ-ċittadin li jista' jirrispondi jew jinstab ħati ta' ksur ta' drittijiet Għalhekk l-ewwel eċċezzjoni hija akkoljibbli. Dwar it-tieni eċċezzjoni tagħhom, in kwantu huma għamlu tagħhom ir-risposta tal-Avukat Ġenerali, il-Qorti sejra tiddisponi minnha bl-istess mod tar-risposta Għal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeċiedi l-vertenza billi – Tiċħad mit-tieni sas-seba' eċċezzjoni tal-intimat Avukat Ġenerali iżda tilqa' l-bqija tal-eċċezjonijiet tiegħu; Tilqa' l-ewwel eċċezzjoni tal-kjamati in kawża u fir-rigward tat-tieni eċċezzjoni tapplika d-deċiżjoni fir-rigward tal-eċċezzjonijiet tal-Avukat Ġenerali; Tiċħad it-talbiet attriċi bl-ispejjeż kontra tagħhom. Onor. Dr. Miriam Chesworth LL.D. Calabrese Victor Sammut Vasquez Reġ.