QORTI TAL-MAGISTRATI (GHAWDEX) BHALA QORTI TA' GUDIKATURA KRIMINALI Magistrat Dr. Joseph Benedetti B.A. (Legal & Int. Rel.), B.A. (Hons), M.A. (European), LL.D. Il-Pulizija (Spettur Bernard Charles Fiott) vs. Joseph Borg Zammit Illum 1 ta' Dicembru 2017 Il-Qorti, Rat l-imputazzjoni migjuba kontra l-imputat Joseph Borg Zammit, ta' tnejn u erbghin (42) sena, iben Emanuel u Pauline nee' Cauchi, imwieled Is-Swieqi, Awstralja, fil-15 ta' Lulju 1974, u residenti fil- Ghawdex, detentur tan-numru tal-Karta tal-Identita` 285742(M); Billi hu akkuzat talli fil-perjodu ta' bejn 12 ta' Frar 2004 u 15 ta' Ottubru 2008, b'diversi atti maghmulin fi zminijiet differenti u li jiksru l-istess dispozizzjonijiet tal-ligi, bhala l-propjetarju jew amministratur responsabbli jew konsumatur tal-fond u cioe' 'Perla', Triq Arcipriet Guzeppi Grech, Ħaż-Żabbar, Ghawdex, b'mezzi qarrieqa li bihom jista' jwaqqaf jew ibiddel il-kejl jew markar fil-meter tal-kwantita' mehuda jew ikkunsmata fil-fond, hawn fuq imsemmi, ikkommetta serq ta' dawl elettriku ta' €6,197.48 ghad-dannu tal-Korporazzjoni Enemalta, liema serq huma kkwalifikat bil-mezz, hin u valur; Rat in-nota tal-Avukat Generali (a fol. 89) datata 30 ta' Ottubru 2017 li permezz taghha baghat lill-imputat Joseph Borg Zammit biex jigi ggudikat minn din il-Qorti bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali kif 278(1)(2)(3)(4), 20, 279(a)(b), 280(1)(2), 281(a) u 283 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta; Fl-Artikoli 17 u 31 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta; Fl-Artikoli 383, 384, 385 u 386 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Fl-Artikoli 532A, 532B, 533 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta; Rat illi, waqt l-udjenza tat-2 ta' Novembru 2017 (a fol. moqrija l-Artikoli mibghuta mill-Avukat Generali fit-30 ta' Ottubru 2017, u f'liema seduta l-imputat iddikjara li ma kellux oggezzjoni li l-kaz tieghu jigi trattat u deciz minn din il-Qorti bi procedura Rat l-atti kollha ta' dan il-procediment u d-dokumenti esebiti. Semghet sottomissjonijiet da parte ta' Dr. Mario Kitcher ghall- Illi wara li kienet giet prezentata kwerela mill-Korporazzjoni Enemalta, is-socjeta` derubata, il-pulizija ressqet lill-imputat il-Qorti u xlietu li bhala l-proprjetarju jew amministratur responsabbli jew konsumatur tal-fond u cioe' 'Perla', Triq Arcipriet Guzeppi Grech, Ħaż-Żabbar, Ghawdex, b'mezzi qarrieqa baghbas il-meter tad-dawl. Dan il-kaz sehh fi sfond ta' separazzjoni matrimonjali kkumbattuta bejn l-imputat u martu. Il-Korporazzjoni Enemalta stmat li l- imputat ikkommetta serq ta' dawl elettriku ta' €6,197.48. Il-pulizija ma ghamlet l-ebda investigazzjoni u strahet fuq dak li qalulha l- F'dan il-kaz la l-Prosekuzzjoni u lanqas il-parte civile ma talbu biex jinhatar espert mill-Qorti biex jezamina l-meter allegat F'dan il-kaz il-Qorti semghet tlettax (13)–il xhud: 70), Spettur Bernard Charles Fiott (a fol. KUNSIDERAZZJONIJIET LEGALI GENERALI Livell ta' prova Huwa principju baziku prattikat mill-Qrati taghna fil-procediment kriminali, li sabiex l-akkuzat jigi misjub hati l-akkuzi migjuba fil- tieghu dawn ghandhom jigu pruvati oltre kull dubju dettat mir-raguni. F'dan ir-rigward issir referenza ghas-sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali fil-5 ta' Dicembru 1997 fil-kawza fl-ismijiet Il- Pulizija vs Peter Speranza, fejn il-Qorti fakkret li l-grad ta' prova li trid tilhaq il-Prosekuzzjoni hu dak il-grad li ma jhalli ebda dubju dettat mir-raguni u mhux xi grad ta' prova li ma jhalli ebda ombra ta' dubju. Id-dubji ombra ma jistghux jitqiesu bhala dubji dettati Fi kliem iehor, dak li l-gudikant irid jasal ghalih hu, li wara li jqis ic-cirkostanzi u l-provi kollha, u b'applikazzjoni tal- buon sens tieghu, ikun moralment konvint minn dak il-fatt li trid tipprova l-Prosekuzzjoni. Fil-fatt dik il-Qorti ccitat l-ispjegazzjoni Fil-kawza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Graham Charles Darmanin (Qorti tal-Appell Kriminali - deciza fid-19 ta' Mejju, 1997) gie ritenut Din il-Qorti taghmel ukoll referenza ghas-sentenza moghtija mill- Qorti tal-Appell Kriminali fid-9 ta' Settembru 2002 fil-kawza fl- ismijiet Il-Pulizija v Martin Mark Portelli Cachia fejn spjegat x'jigri meta rinfaccjat b'verzjonijiet konfliggenti u jistghu jigru zewg affarijiet u cioe' jew il-gudikant ikun tal-fehma li l-kaz tal-Prosekuzzjoni ma jkunx gie sodisfacentement ippruvat, u allura l-Qorti ghandha tillibera, jew jekk ikun moralment konvint li l-verzjoni korretta hija wahda u mhux l-ohra, jimxi fuq dik il- verzjoni li jaccetta u jekk dik il-verzjoni tkun timporta l-htija tal- imputat jew akkuzat, allura jiddikjara tali htija u jghaddi ghall-piena Apprezzament tal-provi fl-assjem Il-Qorti tissottolinea li huwa ben risaput li l-apprezzament tal-provi ghandu jsir mhux biss b'mod spezzettat u individwali izda l-provi ghandhom jigu analizzati flimkien fl-assjem taghhom sabiex wiehed jara x'inferenzi jew interpretazzjoni ragjonevoli u legali jista' jaghti lil dawk il-provi hekk interpretati. Ma tistax tinstab htija jew nuqqas ta' htija semplicement fuq analizi individwali jew separata tal-provi. Dawn ghandhom jigu kkunsidrati kemm individwalment Dan hu appuntu l-ezercizzju li sejra taghmel din il-Qorti, u cioe' li tezamina bir-reqqa kollha l-provi prodotti f'dan il-kaz. Illi ghalhekk m'hemmx dubju li kollox jiddependi fuq il-kredibilita` tax-xhieda u dan billi bhala Gudikant, il-Qorti sejra taghti qies l- imgieba, il-kondotta u l-karattru tax-xhieda, tal-fatt jekk ix-xhieda ghandiex mis- sewwa jew hix kostanti, u ta' fatturi ohra tax-xhieda u jekk ix-xhieda hix imsahha minn xhieda ohra, u tac-cirkostanzi kollha tal-kaz, u dan ai termini tal-Artikolu 637 tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta. Huwa principju baziku pprattikat mill-Qrati taghna fil-procediment kriminali, li biex l-akkuzati jigu ddikjarati hatja, l-akkuzi dedotti, dubju dettat mir-raguni. Hawnhekk il-Qorti taghmel referenza ghal sentenza moghtija mill- Qorti tal-Appell Kriminali nhar is-sebgha (7) ta' Settembru, 1994 fl- ismijiet 'Il- Pulizija v Philip Tyson et' u tghid pero' li mhux kull l-icken dubju huwa bizzejjed sabiex l-imputat jigi ddikjarat liberat, hemm bzonn li 'dubbju jkun dak dettat mir-raguni.' Il-Qorti se tara jekk il-fattispecie tal-kaz jammontawx ghar-reat addebitat lill-imputat. KUNSIDERAZZJONIJIET LEGALI DWAR L-AKKUZI referenza ghad-decizjoni ta' din il-Qorti diversament preseduta fil-kaz Il-Pulizija vs Saviour Ellard: Fl-artikolu 264(2) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta jinghad testwalment: "Fil-kaz ta' ksur ta' kanni tas-servizz pubbliku ta' l-ilma jew tas- servizz tal-gass, jew tal-fili jew gumi fis-servizz pubbliku, il-fatt li jkun hemm mezzi qarrieqa li bihom wiehed jista' jkollu l-uzu jew il-konsum illegittimu ta' dan l-ilma, gass jew kurrent ta' l- 1 Magistrat Dr Edwina Bajjada; Dec. 18.03.2010. Ara wkoll decizjonijiet Il-Pulizija vs Peter Oedegaard Borg, Dec. 13 ta' Jannar 2011 u Il-Pulizija vs Joseph Borg Zammit et Dec. 20 ta' Gunju 2013. elettriku, jew li bihom jista' jwaqqaf jew ibiddel il-kejl jew marker fil-meter tal-kwantita mehudha jew kunsmata jitqies sakemm ma jigix pruvat il-kuntrarju, bhala prova illi d-detentur tal-fond jew il-persuna li jkollha f'idejha il-fond fejn ikunu jinsabu l-mezzi qarrieqa, jaf jew taf b'dan l-uzu jew konsum ta' ilma, gass jew kurrent elettriku skond ma jkun il-kaz." Illi dina hija presunzjoni li giet deskritta f'sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appelli Kriminali f'sentenza moghtija fis-16 ta' Lulju 1990 fl-ismijiet Il- Pulizija vs Raymond Vella Grech, bhala "presunzjoni feroci" u kompliet tghid: "La l-presunzjoni hija daqstant feroci l-Qorti tifhem li biex tapplikaha il- mezzi qarrieqa jridu jirrizultaw konkluzivament u mhux semplicement b'mod illi joholqu suspett … il-mezzi qarrieqa jridu jkunu jistghu jwasslu ghal dak l-effett li bihom jista' jwaqqaf jew ibiddel il-kejl jew il-markar." Issa l-fatt illi is-sigill ta' fuq kien miksur sabiex ghalhekk l-cover tal-meter tad-dawl seta' jinqala facilment kif ukoll il-fatt li kien hemm it-trab fuq gewwa tal-meter tad-dawl ma jwassalx necessarjament ghal konkluzjoni illi kien hemm serq tal-kurrent tal-elettriku. Jista' jkun hemm suspett illi dana seta' sehh minhabba l-fatti indikati mill-espert, izda minn imkien mill-provi ma jirrizulta illi verament dana kien il-kaz...... Illi kif ikkonkludiet il-Qorti fis-sentenza hawn fuq iccitata "din il-Qorti qatt ma wasslet biex tikkundanna lil xi hadd semplicement fuq Illi ghalkemm jista' ikun hemm suspett madanakollu dina l-Qorti ma tistax tasal ghal konkluzjoni lil hinn minn dubbju dettat mir-raguni illi fil-fatt l-imputat huwa hati tal-akkuza Il-Qorti taghmel referenza ghad-decizjonijiet tal-Qorti tal-Appell Debono2, li xhud, anke jekk mill-esperjenza professjonali tieghu jasal ghal certu konkluzjonijiet, huwa jista' jixhed biss u ma jistax F'dan il-kaz ma nhatarx espert la fi stadju ta' investigazzjoni u lanqas saret talba biex waqt dawn il-proceduri l- Qorti tahtar espert biex jghid jekk kienx hemm serq ta' elettriku u dan fil-kuntest tal-Artikolu 264(2) tal-Kodici Kriminali: Illi meta l-Ewwel Qorti inammissibbli skont il-ligi hija strahet fuq dak dispost fl-artikolu 650(1) tal-Kap.9. billi tali xhud ma setatx taghti l-fehma taghha fil- kapacita taghha professjonali bhala psikologa jekk din ma tkunx giet innominata mill-Qorti sabiex thejji perizja fuq il-kaz. Generali, izda isostni illi l-ewwel Qorti ma kellhiex tiskarta id- deposizzjoni tax-xhud fit-totalita taghha izda kien ammissibbli dak il- parti tar-rapport kif ukoll tax-xhieda fejn gew deskritti fatti mill-istess xhud bhal per ezempju dak li kienet stqarret maghha l-minuri u allura kienet inammissibli biss f'dik il-parti fejn hija esprimiet l-parir taghha professjonali. Issa huwa minnu illi l-artikolu 650 tal-Kap.9, iccitat mill-Ewwel Qorti huwa deroga ghar-regola generali dwar l-ammissibilita ta' xhieda minn esperti ex parte li jitkellem dwaru l-artikolu 563A tal-Kapitolu 12 rez applikabbli ghad-dritt procedurali penali permezz ta' l-artikolu procedurali l-emenda introdotta bl-Att XXIV tal-1995, l-opinjoni ta' espert ex parte giet reza ammissibbili u dan diment illi l-qorti tivverifika illi tali xhud ikollu il-kwalifiki mehtiega, tali regola ma 2 Il-Pulizija vs Allen Niesz, Qorti tal-Appell Kriminali, per Cosaitis Dr Edwina Bajjada, deciza fis-26 ta' Jannar 2017; Appell. sabitx applikazzjoni fil-kamp penali u dan meta l-artikolu 650 jiddisponi espressament, kif gustament irrilevat l-Ewwel Qorti, illi: "Fil-każijiet kollha li fihom għall-eżami ta' persuna jew ta' ħaġa tkun tinħtieġ ħila jew sengħa speċjali, għandha tiġi ordnata perizja." L-Avukat Generali ma jiddibattiex dan il-punt ta' dritt, izda jishaq illi f'dik il-parti tar-rapport u xhieda ta' l-espert fejn hija kienet qed taghti rendikont ta' fatti li sehhew tali prova kienet wahda ammissibbli u ma kellhiex tigi skartata. "Illi huwa principju ormai accettat li sakemm l-inkarigu espletat minn tali espert ikun biss kwistjoni ta` kostatazzjoni ta` stat ta` fatt, ir-rapport taghhom f'dak is-sens huwa ammissibbli, bhala prova valida. opinjonijiet u l-konkluzjonijiet komparattivi taghhom li m'ghandhomx valur Galadarba l-posizzjoni hija li rapport ta` dawn l-esperti, li jikkontjenu opinjonijiet u rizultanzi ta` xi ezamijiet minnhom maghmula, huma nulli u bla ebda effett probabtorju, taghmel sens li Qorti, anke minn jeddha, minkejja li ma jkunx hemm oggezzjoni ghal dawn l-esperti mid-difiza, tiddecidi billi tiskarta ghal kollox tali opinjonijiet u rapporti." – Il-Pulizija vs Cutajar Lofaro ghalkemm huwa minnu illi l-espert fir-rapport u anke fix- xhieda taghha tirrakonta dak li tghid il-minuri, madanakollu dan sar permezz ta' metodologija addotata minnha fil-qafas professjonali taghha u kwindi gjaldarba din saret mhux minn espert nominat mill- qorti jew f'xi inkjesta magisterjali, ikun ferm perikoluz illi dan ir- rapport jigi ammessa bhala prova indipendenti fl-atti......Kwindi din il-Qorti hija tal-istess fehma bhall-Ewwel Qorti illi tali prova ghandha il- Prosekuzzjoni f'dan il-kaz huwa li titlob in-nomina ta' espert specjalizzat...[enfasi tal-Qorti] F'sentenza ohra li se tikkwota l-Qorti hija dwar imputat li ma kienx hu l-uniku persuna li kellha access fil-perjodu investigat3: Illi gie ippruvat ukoll illi l-meter tad-dawl in kwistjoni jinsab f'post illi huwa facilment accessibbli ghal kull min jidhol fil-blokk ta' appartament in kwistjoni inkluz deliveryman, postman, tal-halib ecc. L-istess fil-kaz Il-Pulizija vs Paul Cuschieri Valentine l-istess Qorti qalet: Illi l-imputata xehdet f'dawn l-atti u qalet illi kien hemm diversi okkazzjonijiet fejn kien inqataghlhom id-dawl fil-flat mikri lilhom. Hija xehdet ukoll illi hemm diversi kawzi pendenti bejnietha u r-ragel taghha u s-Sur Fenech, is-sid tal-flat fejn huma jirrisjedu, u xehdet ukoll illi l-meter tad-dawl in kwistjoni kien f'armarju fil-parti komuni tal-flat isfel, l-armarju jissakkar bic-cavetta u c-cavetta hija imdendla mal-hajt permezz ta' musmar u ghalhekk hija accessibbli ghal Hija cahdet illi qatt baghbset mal-meter tad-dawl in kwistjoni. Illi l-Qorti tara illi l-imputati irnexxielhom jeghlbu l-presunzjoni illi l- Ligi timponi kontra taghhom f'kazijiet simili u dana peress illi l-meter tad-dawl in kwistjoni ma kienx accessibbli ghalihom biss, izda ghal kwalunkwe persuna li setghet facilment taqbad ic-cavetta, tiftah l- armarju fejn kien hemm il-meter tad-dawl in kwistjoni u tbaghbas l- Irrizulta wkoll illi l-imputati fuq imsemmija 3 Il-Pulizija vs Joseph ‘Aquilina, Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali per Magistrat Dr. Abigail Dalmas, deciza 10 ta' Jannar 2002 4 Deciza fid- 19 ta' Mejju, 2004 ghandhom diversi problemi u anke kawzi civili pendenti mal- proprjetarju tal-fond mikri lilhom. Ghaldaqstant il-Qorti tara illi l-Prosekuzzjoni ma irnexxilhiex tipprova l-akkuzi odjerni kontra l-imputati fuq imsemmija sal-grad rikjest mill- Ligi u ghaldaqstant filwaqt illi qeghda tiddikjara lill-istess imputati mhux hatja ta' l-imputazzjonijiet kollha migjuba kontra taghhom qeghda tilliberahom minn kull imputazzjoni htija u piena. Analizi tal-provi Illi, fil-kamp penali, kif inhu ben risaput, trid issir il-prova lil hinn minn kull dubju dettat mir-raguni dwar il-kummissjoni o meno tal- att minn naha tal-imputat, li jista' jwassal ghal sejbien ta' htija. Mill-provi rrizulta li bejn meta l-imputat ħalla d-dar matrimonjali u meta saret l-ispezzjoni kien hemm trapass ta' żmien li f'dak it- trapass ta' żmien iċ-ċavetta u l-pussess tad-dar ma kienx f'idejn l- rahal tax-Xewkija. Il-Qorti ma għandha l-ebda prova minn naħa tal-Prosekuzzjoni li fuqha tista' torbot li dan ir-reat ġie kommess mill-imputat. Punt iehor importanti hu li lanqas ma rriżulta li l-meter kien b'xi mod imbagħbas. L-impjegati tal-EneMalta xehdu biss illi dan il- meter kellu xi siġill, lanqas is-siġilli kollha li ma kienx jaqbel ma' dak li kellhom fir-records li kien hemm li kien ġie mwaħħal oriġinarjament. Però ma ġabux il-prova li b'xi mod tista' jkun hemm xi konnessjoni bejn dak is-siġill u l-imputat. Lanqas inhatar espert biex janalizza l-meter in kwistjoni u ma ttiehdux prekawzjonijiet biex tkun priservata x-xena tal-allegat reat. Il-Qorti lanqas tista' toqghod fuq stima biex tasal li tiddeciedi jekk kienx hemm serq u kemm kien il-valur. Dwar dan il-punt il-Qorti taghmel riferenza ghas-sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija vs Ronald Portelli Cascun:5 Din il-Qorti, pero`, tosserva li hawn si tratta ta' periodu ta' aktar minn erba' snin – minn wara Novembru 1989 sat-13 ta' April, 1994. Fil- fehma ta' din il-Qorti, biex issir il-prova, sal-grad li trid il-ligi fil-kamp semplicement li probabbli li kien hemm) serq ta' kurrent elettriku fil-periodu inkriminat, kellha tingieb prova tal-load ta' l-apparat elettriku f'dak il-periodu. Jidher li l-pulizija ma ghamlux l-icken sforz ta' investigazzjoni staqsewhomx x'apparat elettriku u x'dawl kien hemm fil-fond qabel ma huma hadu l-hanut f'idejhom; l-appellant ma giex interrogat mill- pulizija bil-hsieb li jigi stabbilit dana l-punt; u meta l-appellant xehed quddiem il-Qorti Inferjuri ma sarx l-icken tentattiv sabiex in kontro- 5 Appell Nru 129/00; Deciz 31 ta' Mejju, 2000, per Onor. Imhallef Dr. Vincent Digby ezami jigi b'xi mod stabbilit x'apparat elettriku u/jew x'sistema ta' dawl kellu fil-periodu inkriminat fil-fond in kwistjoni. Huwa veru li s- ta' presunzjoni li tisposta l-oneru tal-prova ta' fatt partikolari – cioe` il- fatt jekk l-akkuzat kienx jaf bl-uzu jew konsum illegali ta' ilma, gass jew kurrent elettriku – fuq l-istess akkuzat. Jekk l-akkuzat ikun jaf, jew hu presunt li kien jaf, b'dak il-konsum illegali allura r-reat ta' serq ikun imputabbli lilu. Pero` hija dejjem il- prosekuzzjoni li trid tipprova li fil-fatt kien hemm uzu jew konsum illegali, cioe` serq, tal-ilma, gass jew elettriku. In fatti jista' jkollok sitwazzjoni fejn ikun hemm il-ksur jew mezzi qarrieqa imsemmija fl- Artikolu 264(2) minghajr ma effettivament ikollok serq ta' ilma, gass Fil-kaz in dizamina ma jistax jinghad li kien hemm prova sodisfacenti, cioe` sal-grad li trid il-ligi fil-kamp penali, ta' tali serq fil-periodu inkriminat. [enfasi u sottolinejar tal-Qorti] Ghalhekk fil-kamp penali hu d-dover tal-prosekuzzjoni li tipprova l-akkuza sa l-inqas dettal u ma jispettax lill-imputat jipprova hu kemm kien ilu jisraq id-dawl jew li jipprova x'kellu magni jew apparat iehor li juza d-dawl tul il-medda taz-zmien li gie akkuzat li fih wettaq is-serq imputat lilu! Illi l-unika ufficcjal li ttenta jaghmel din l-investigazzjoni u jidhol aktar fil-fond sabiex jikkonstata kemm seta' kien l-ammont ta' dawl hekk misruq, kien biss l-ufficjal tal-Enemalta li xehed f'dawn il- proceduri, izda dan sar unikament bil-ghan li jekk jintlahaq ftehim amministrattiv ikun maghruf il-hlas dovut. ghazlet li tohrog akkuzi fuq serq, kien fid-dmir taghha li taghmel id-debita prova dwar l-ammont tas-serq hekk addebitat lill-akkuzat. il-Qorti qatt ma waslet biex tikkundanna lil xi hadd semplicement fuq suspett. Illi ghalkemm jista' jkun hemm suspett f'dan il-kaz, madanakollu din il-Qorti ma tistax tasal ghal konkluzjoni lil hinn minn kull dubju dettat mir-raguni illi fil-fatt l-imputat huwa hati tal-akkuza migjuba Mir-rizultanzi processwali ghalhekk ma giex ippruvat sal-grad rikjest mil-ligi li Camilleri ghamel tampering, tbaghbis u cioe` serq fuq il-meter tad-dawl fil-fond fil-perjodu li kien gestit minnu. Decide: Il-Qorti ghal dawn il-mottivi ma ssibx lill-imputat hati u tilliberah. _____________________ Dr. Joseph Benedetti Mc Kay