Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. HELSIEN MILL-ARREST DETENZJONI - ART 5(3) U (4) TAL-KONVENZJONI EWROPEA RIMEDJU - ART 5(5) TAL-KONVENZJONI EWROPEA Seduta ta' nhar il-Hamis, 29 ta' Novembru 2018 Kawza Numru : 1 Rikors Kostituzzjonali Numru : 28/2018/LSO 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Rat ir-rikors tal-istess Jeremy James Seychell Bezzina ID558384M ghal rimedju datat 20 ta' Marzu 2018 fejn espona : Illi huwa kien inzamm arrestat in konnessjoni ma' proceduri kriminali mill-bidu taghhom quddiem il-Qorti tal-Magistrati bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali, sakemm intemmu fl-24 ta' Jannar 2008. Illi s-sentenza finali li minnha ma kienx hemm appell tal-24 ta' Jannar 2008, illiberatu mill-imputazzjonijiet kollha u dan meta huwa ghadda perjodu minn Novembru 2006 sal-24 ta' Jannar 2008 arrestat, minghajr iI-liberta` provizorja u minkejja illi huwa talab diversi drabi. Illi d-detenzjoni tieghu ghal dak il-perjodu kienet tmur kontra l-Artiklu 5(3) tal-Konvenzjoni Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem ghaliex iktar ma beda jghaddi z-zmien aktar l- istess fatti illi fuqhom strahet il-Qorti biex tghid illi ma kienx hemm provi, lanqas kien hemm provi bizzejjed biex jibqa' jissussisti d-dubju ragonevoli illi fuqu kien jiggustifika l- arrest. Illi anke kieku kien hemm ragonevoli, it-tul ta' zmien ma kienx gustifikat. L-esponenti jaghmel referenza ghas-sentenza Sammut Demarco v. Malta deciza mill-Qorti Ewropea fit-23 ta' Lulju 2013. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. xhur u nofs meta kien qieghed jigi akkuzat bi traffikar ta' droga li ghandu piena massima ta' ghomru l-habs. L-akkuzi li bihom Jeremy James Seychell Bezzina kien akkuzat ma jwasslux ghal tali piena u konsegwentement m'hemm l- ebda proporzjon. Ma jistax issa jinghad li ghal maghmul m'hemmx kunsill. Jeremy b'sentenza moghtija sussegwentement inghata piena ta' tmien snin habs li ghadu qieghed jiskonta. Minkejja li fil-fazi tal-appell l- lmhallef kien qal illi marbut li jara jekk il-piena inflitta kinetx fil-parametri tal-ligi ghalkemm jista' jkollu certu riservi dwar li s-sentenza kienet iebsa zzejjed. ll-fatt jibqa' illi fil-perjodu in kwistjoni l-istess Jeremy James Seychell Bezzina kien qiegned minghajr liberta` kif jirrizulta ghal xejn b'xejn. Illi huwa maghruf li m'hemmx preskrizzjoni ghad-dritt tieghu li jfittex ghall-vjolazzjoni li kellu taht l- Artiklu 5(3) tal-Konvenzjoni Ewropea. In-nuqqas ta' liberta` jithallas biss bil-liberta`. Jekk wiehed ukoll isegwi r-ragunament tal-Qorti Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem fil-kas Sammut Demarco, specjalment fil-paragrafi li jibdew minn 115 tal-imsemmija sentenza 'I quddiem, iwassal illi kellu sitwazzjoni gravuza u l-uniku mod kien li jinghata l-helsien mill-arrest. La dan ma nghatax dak il-perjodu li ghamel m'ghandux ikun ghamlu inutilment. L-esponenti fuq l-istess fatti jqanqal 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. jispicca il-kwistjoni tal-vjolazzjoni tal-Artiklu 5(4) tal-Konvenzjoni Ewropea u dan ghall-istess ragunijiet migjuba hawn fuq ghax huwa ma kellux l-opportunita' illi jkollu rimedju effettiv ghall-helsien mill-arrest kif inghad. Illi l-esponenti finalment ghandu nteress illi jsarraf dak il- perjodu li ghamel fil-habs mal-piena li qieghed jiskonta halli jkun hallas lill-istat b'dik il-liberta' li l-istess stat hadlu inutilment ghaliex is-sentenza fil-fatt huwa karcerarja tieghu fl-1 ta' Jannar 2020. Ghaldaqstant l-esponenti jitlob bir-rispett din l-Onorabbli Qorti joghgobha : Tiddikjara li fil-konfront tieghu kien hemm vjolazzjoni 1 tal-Artiklu 5(3) u 5(4) tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. 2. li ghamel arrestat inutilment meta huwa gie Iliberat minn fuq akkuzi li ma kienux jissussistu u dan kif fuq spjegat billi l-istess perjodu t'arrest preventiv fuq kawza li ma kienx hati taghha, jigi b'ordni ta' din il-Qorti nfisser illi ghandu jitnaqqas mill-piena karcerarja li attwalment qieghed jirrispondi ghaliha llum. Rat li din ir-rikors gie appuntat ghas-smigh ghas-seduta tas-26 ta' April 2018. Taghti lir-rikorrenti kull rimedju iehor effettiv inkluz Konsegwentement 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Rat ir-risposta tal-Avukat Generali datata 10 ta' April 2018 a fol 7 tal-process fejn espona : tad-Drittijiet li ċ-ċirkostanzi fid-dritt peress Illi t-talbiet tar-rikorrent għandhom jiġu miċħuda in toto fil- tal-każ ma fatt u jirrappreżentaw l-ebda ksur tad-drittijiet fundamentali tar- rikorrenti ai termini tal-Artikolu 5(3) u 5(4) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali u dan għar-raġunijiet segwenti li qed jiġu hawn elenkati mingħajr preġudizzju għal xulxin: Illi r-rikorrent huwa nkorrett meta qed jitlob lil din l- 1. Onorabbli Qorti tiddikjara li kien hemm vjolazzjoni fil- konfront tiegħu tal-artikolu 5(4) tal-Konvenzjoni. Dan l- artikolu jagħti fakulta' lir-rikorrent sabiex jiftaħ proċeduri biex il-legalita' o meno tad-detenzjoni tiegħu tiġi deċiża malajr minn qorti. Minħabba f'hekk, din it-talba għandha tiġi mħassra; Illi l-Artikolu 5 tal-Konvenzjoni Ewropea jirrigwarda d- 2. tal-Bniedem għal-Liberta' u għas- fundamentali dritt Sigurta'. Minkejja li r-regola ġenerali hija li ħadd ma għandu jiġi mċaħħad mil-liberta' tiegħu, dan l-artikolu li qed jikkwota r-rikorrent stess jagħti numru ta' eċċezzjonijiet għal dan il- prinċipju ġenerali u fosthom hemm imniżżel tassattivament dan li ġej: "...(ċ) l-arrest jew detenzjoni skont il-liġi ta' persuna effettwata sabiex tiġi miġjuba quddiem l-awtorita` legali 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. tad-dispozizzjonijiet kompetenti fuq suspett raġonevoli li tkun ikommettiet reat jew meta jkun meqjus raġonevolment meħtieġ biex jiġi evitat li tikkommetti reat jew li taħrab wara li tkun għamlet reat;..." (Enfasi miżjud). Qabel ma' wieħed jittanta jiftaħ azzjoni ta' kumpens, bħalma hija din, ir-rikorrenti jrid jimxi skont l-artikolu 5(5) tal-Konvenzjoni li jipprovdi li dritt għal kumpens ikun esegwibbli biss jekk jirriżulta li d-detenzjoni tkun saret bi tal-Konvenzjoni. ksur Sakemm dan ma jirriżultax, ir-rikorrent m'għandux dritt għal kumpens; 4. Minn studju tal-proċess irriżulta li ċ-ċirkostanzi ta' dan il-każ kienu ċertament iwasslu għal suspett raġonevoli min- naħa tal-Pulizija għaliex meta wieħed jixtarr l-isfond tar- rikorrent, bniedem raġonevoli jasal li jqis li kien hemm raġuni tajba sabiex ir-rikorrenti jiġi miżmum taħt detenzjoni. Kif intqal fid-deċiżjoni Joseph Busuttil Pepper vs Kummissarju tal- Pulizija, deċiż mill-Qorti Kostituzzjonali nhar il-31 ta' Lulju 1998: "Suspett ragonevoli jista` jkun bazat fuq cirkostanzi li jkunu inammissibbli bhala prova, bhal per ezempju, hearsay, jew fuq l-antecedenti penali ta' dak li jkun. Jista` jkun bazat fuq drawwiet jew abitudnijiet tan-nies, jew ta' xi kategorija ta' nies, jew ta' xi post partikolari. Kif jinghad, kollox jiddependi fuq ic-cirkostanzi partikolari tal-kaz." 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Ġie mgħallem mill-Qorti Ewropea li ċirkostanzi li jistgħu jwasslu għal suspett raġonevoli huma: (Moghrabi, Nasser u D'Amato vs Ir-Renju Unit (1990)); 6. Għal kull buon fini, tajjeb li din il-Qorti tkun mgħarrfa wkoll bil-fatt li r-rikorrenti magħruf sew mal-Pulizija u minkejja l-età tiegħu, ilu żmien twil ixellef difru mal- Ġustizzja. Difatti, minn tfittxija sempliċi fuq is-sit elettroniku tal-Qorti ħareġ li hemm mal-għoxrin sentenza ta' natura kriminali li nfetħu kontra r-rikorrent bl-ewwel waħda datata 3 ta' Lulju 2001 u bl-iktar waħda riċenti ġġib id-data tas-17 ta' Ottubru 2014. Fil-fatt fil-kumpilazzjoni numru 576/2000 deċiża nhar id-9 ta' Mejju 2002, meta r-rikorrent kien għadu ta' 15-il sena, flimkien ma' ħuh Neil Carl Seychell Bezzina, instabu ħatja ta' serq ta' deheb. Anki f'dak il-każ, minkejja l-eta' tant tenera ir-rikorrenti kien reċediv. Magħdud ma' dan, mill-estratt tal-att tal-akkuża li ressaq lir- rikorrent il-Qorti, naraw kif ir-rikorrenti : ta' ħmistax-il sena,  "irrenda ruhu recidiv ai termini ta' l-Artikolu 49,50 u 289 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta wara li hu gie misjub hati ta' diversi reati b'diversi sentenzi moghtija mill-qrati ta' Malta, liema sentenzi saru definittivi u ma jistghux jigu mibdula; 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO.  ..kkommetta reat li ghalih hemm piena ta' prigunerija fil-perjodu operattiv ta' zewg sentenzi ta' prigunerija sospizi datati d-19 ta' Jannar 2004 u t-28 ta' Jannar 2005 rispettivament;  kiser ordni ta' probation ai termini ta' l-Artikolu 7 tal- ta' Kapitolu 446 sentenza datata 19 ta' Jannar, 2004, liema sentenza saret definittiva u ma tistax tinbidel." ta' Malta permezz tal-Ligijiet ġustifikata Illi stabbilit il-fatt li l-arrest kien imsawwab fuq suspett 7. raġonevoli, it-tappa li jmiss hija dik li naraw jekk il- kontinwazzjoni u tad-detenzjoni permissibbli skont l-artikolu 5(3) tal-Konvenzjoni; L-artikolu 5(3) jippreskrivi li l-arrestat jew detenut 8. għandu jinġieb minnufih quddiem imħallef jew funzjonarju ieħor awtorizzat bil-liġi u fil-fatt, l-għada tal-arrest, jiġifieri nhar l-1 ta' Diċembru 2006, ir-rikorrent deher quddiem il- Maġistrat Dr Miriam Brooks. Barra minn hekk jidher li l- proċeduri mxew b'ċertu ħeffa u ma kien hemm l-ebda dewmien żejjed u dan in linea ma' dak li jipprovdi dan l- istess artikolu; 9. Fil-perijodu li fih ir-rikorrenti kien arrestat, jiġifieri, bejn it-30 ta' Novembru 2006 u l-24 ta' Jannar 2008 (id-data tas-sentenza), ir-rikorrent talab darbtejn għall-ħelsien mill- arrest jiġifieri fit-22 ta' Marzu 2007 u fil-15 ta' Novembru 2007. L-Avukat Ġenerali fir-risposti tiegħu għal dawn iż- żewġ rikorsi dejjem mexa b'għaqal u kiteb in succinct li r- rikors tar-rikorrenti m'għandux jintlaqa' minħabba; 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. - in-natura tar-reati u l-atti proċesswali miġbura, - il-possibilita' ta' ripetizzjoni ta' reati mill-istess rikorrent, - il-possibilita' ta' intralċ tal-provi li għad iridu jitressqu, - il-kondotta refrettarja tar-rikorrent; - in-nuqqas ta' affidabbilta' tiegħu li josserva l-artikolu 575(1)(a) sa (e) tal-Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta; 10. Kienet li qablet mas- sottomissjonijiet tal-Avukat Ġenerali u ċaħdet ir-rikors tar- rikorrenti. Skont l-artikolu 575 tal-Kap. 9: "...il-qorti tista' tagħti ħelsien mill-arrest, biss jekk, wara li il-Qorti stess imbagħad tikkunsidra iċ-ċirkostanzi kollha tal-każ, in-natura u l-gravità tar-reat, il-karattru, anteċedenti, assoċjazzjonijiet u rabtiet fil-kommunità tal-imputat, kif ukoll kull ħaġa oħra li tkun tidher li hi rilevanti, tkun sodisfatta illi ma hemmx perikolu illi l-imputat jekk jiġi meħlus mill-arrest – (a) jonqos li jidher għall-ordni tal-awtorità msemmija fl- obbligazzjoni tal-garanzija; jew (b) jinħeba jew jitlaq minn Malta; jew (ċ) ma josservax xi kondizzjoni li l-qorti jkun jidhrilha xieraq li timponi fid-digriet tagħha li bih jingħata l-ħelsien; jew (d) jinterferixxi jew jipprova jinterferixxi max-xhieda jew b'xi mod ieħor jintralċja jew jipprova jintralċja l-kors tal-ġustizzja fir-rigward tiegħu jew xi persuna oħra; jew (e) jikkommetti xi reat ieħor." Il-Qorti jidher li ma kinitx sodisfatta li jekk l-akkużat fil-paragrafu jinħeles mill-arrest, il-perikli msemmija 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. preċedenti ma jirriżultawx. Din in-nuqqas ta' affidabbilta' hija evidenti għaliex, apparti dak li ssemma' iktar 'il fuq, mhux l-ewwel darba li r-rikorrenti pprova jaħrab minn Malta, darba minnhom saħansitra bil-karta tal-identità ta' ħuh1. tal-Konvenzjoni Ewropea żviluppat 4 il-ħelsien mill-arrest ma Każistika raġunijiet aċċettabbli sabiex jingħatax: a) ir-riskju li l-akkużat ma jidhirx quddiem il-Qorti; b) ir-riskju li jekk l-akkużat jinħeles jieħu xi azzjoni li tippreġudika l-amministrazzjoni tal-ġustizzja, ċ) jikkommetti reati oħra jew d) jikkawża disordni pubbliku (Ara: Tiron v. Romania, § 37; Smirnova v. Russia, § 59; Piruzyan v. Armenia, § 94); tal-kondotta refrettorja Illi jidher li meta l-Qorti qieset iċ-ċirkustanzi kollha tal- 13. każ, fl-għerf tagħha rat li ma kienx hemm lok għall-ħelsien tar- mill-arrest għaliex rikorrent, jidher li r-riskji elenkati kienu tassew attwali. Il- kontinwazzjoni tal-arrest tar-rikorrent żgur li ma kinitx deċiżjoni kappriċċjuża tenut kont, inter alia, tar-reat li bih kien mixli r-rikorrent, in-numru ta' reati li huwa kien diġa' wettaq qabel dan il-każ u għalhekk ir-riskju li jwettaq reati oħra (kif fil-fatt ġara u bħalissa qed jiskonta sentenza l- ħabs) u r-riskju kbir li kien hemm li r-rikorrent jipprova 1 http://www.independent.com.mt/articles/2010-09-15/local-news/Court:-Jailed-For- attempting-to-leave-Malta-with-brother%E2%80%99s-ID-card-946968; Ara ir- rigward: Il-Pulizija (Sp Keith Arnaud u Sp Joseph Amato Gauci) vs Jeremy James Seychell Bezzina, datat 14 ta' Settembru 2010 u deċiż mill-Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. jaħrab mill-pajjiż u b'hekk jevita l-proċeduri kriminali. Kwindi l-Qorti kienet korretta meta ddeċidiet li ma taċċedix għat- talba tar-rikorrent; Illi fid-dawl ta' dak li ġie espost fuq u minħabba li l- proċeduri mertu ta' din il-kawża huma separati u distinti mill-proċeduri li wasslu għas-sentenza li r-rikorrenti qed jiskonta preżentament, żgur li ma hemmx lok għal tnaqqis mill-piena karċerarja li attwalment qed jirrispondi għaliha r- rikorrent; Għalhekk, dak li ntqal sa issa għandu jidderieġi lil din l-Onorabbli Qorti sabiex tiddikjara li fil-konfront tar- rikorrent ma kien hemm l-ebda vjolazzjoni tal-Artikolu 5 tal- Konvenzjoni msemmija; Salv eċċezzjonijiet ulterjuri. Ghaldaqstant, l-esponent jitlob bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad il-pretensjonijiet kollha kif dedotti fir- rikors promotur bħala infondati fil-fatt u fid-dritt stante li r- rikorrent ma sofra l-ebda ksur tad-drittijiet tal-bniedem u l- libertajiet fondamentali, u dan bl-ispejjeż kontra l-istess rikorrent. Rat in-nota ta' sottomissjonijiet ta' Jeremy James Seychell Bezzina datata 28 ta' Mejju 2018 a fol 21 tal-process Rat Generali datata 28 ta' Gunju 2018 a fol 29 tal-process. ta' sottomissjonijiet risponsiva 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. tal-partijiet, it-trattazzjoni KONSIDERAZZJONIJIET Rat il-verbali kollha tas-seduti mizmuma quddiem il-Qorti inkluz dak tas-seduta tal-5 ta' Lulju 2018 fejn meta ssejhet il-kawza deher ir-rikorrent assistit minn Dr Joseph Aufieri. Il-Qorti liema semghet trattazzjoni giet registrata fuq is-sistema eletronika. Il- kawza giet differita ghas-sentenza ghad-29 ta' Novembru 2018 fid-9:30a.m. Hadet konjizzjoni tal-provi prodotti. Illi permezz tal-proceduri odjerni r-rikorrent qed jilmenta li d-drittijiet fondamentali tieghu kif sanciti permezz tal- artikolu 5(3) u 5(4) tal-Konvenzjoni Ewropea ghall- Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fondamentali ('il quddiem imsejjah 'Il-Konvenzjoni') (Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta). Essenzjalment qed jilmenta li z- zamma jew ragjonevoli. Huwa gie eventwalment liberat mill-akkuzi minhabba ta' provi. Bhala rimedju, billi attwalment qed jiskonta sentenza ohra ta' habs, qed jitlob primarjament li z-zmien li skonta taht arrest preventiv fuq akkuzi li ma kienux jissussistu kontrih jigu mnaqqsa mill- piena attwali tieghu. Illi l-Avukat Generali oppona ghat-talbiet ghar-ragunijiet dedotti fir-Risposta tieghu. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. tad-disposizzjonijiet fuq suspett ragonevoli. 5(4) tal-Konvenzjoni Ewropea jaghti fakolta` lir-rikorrent biex jiftah proceduri sabiex il-Qorti tiddeciedi dwar il- legalita` o meno tad-detenzjoni, b'hekk it-talba kif dedotta hi inkorretta. Inoltre`, id-dritt tar-rikorrent ghar-rimedju jkun esegwibbli biss jekk jirrizulta li d-detenzjoni tkun saret bi tal-Konvenzjoni ksur Ewropea, u dan ai termini tal-artikolu 5(5) tal-Konvenzjoni. Gie eccepit li l-artikolu 5 tal-Konvenzjoni Ewropea jammetti numru ta' eccezzjonijiet ghall-principju generali, li huma tassattivi, fosthom, li ma jkunx hemm lezjoni jekk id- detenzjoni tkun Fil-kaz tar- rikorrent, inghad li minn analizi tal-process, jirrizulta li kien liema hemm suspett ragonevoli min-naha suspett kien ukoll sostanzjat b'numri ta' proceduri ta' natura kriminali li nfethu kontra r-rikorrenti, li kien ukoll recediv. Gie eccepit ukoll fir-risposta, li jrid jigi analizzat ukoll jekk id-detenzjoni kinitx gustifikata u permissibbli abbazi tal- artikolu 5(3) tal-Konvenzjoni Ewropea, billi meta wara l- arrest, id-detentur ingieb immedjatament quddiem il-Qorti tal-Magistrati, l-Avukat Generali kien kawt fir-ragunijiet li ta ghaliex il-helsien mill-arrest ma kellux jintlaqa` tant li l-Qorti tal-Avukat Generali kienet qablet mas-sottomissjonijiet skont l-artikolu 575 tal-Kap 9. Gew rilevati wkoll l-erba' ragunijiet sabiex ma jinghatax il-helsien mill-arrest skont il- kazistika tal-Konvenzjoni Ewropea. Gie sottomess ukoll, li l-proceduri mertu ta' dan il-kaz huma separati u distinti mill- li r-rikorrenti qed proceduri jiskonta, b'hekk m'hemmx lok ghal tnaqqis ta' piena karcerarja. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. fil-fergha fis-27 Fatti: Jirrizulta mill-atti li r-rikorrent tressaq taht arrest quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti Istruttorja fl-ewwel ta' Dicembru 2006 akkuzat b'hold up tal- ta' Maltapost p.l.c. Novembru 2006, b'sekwestru tal-persuna u b'serq ta' vettura fost ohrajn. Jirrizulta li r-rikorrent kien inzamm arrestat in konnessjoni ma' proceduri kriminali sakemm intemm il-kaz quddiem il- Qorti tal-Magistrati bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali, fl- 24 ta' Jannar 2008. Jirrizulta mill-atti processwali allegati li kien f'zewg ipprezenta rikors ghall-helsien mill-arrest okkazjonijiet, izda dan ma nghatax sakemm inqata' l-kaz. Meta l-kaz gie deciz b'sentenza finali datata 24 ta' Jannar 2008 mill-Magistrat Dr. Tonio Riedlinger Nappa, fl-ismijiet Il- Pulizija vs Paul Michael Ciscaldi camilleri u Jeremy James Seychell Bezzina, (esebita a fol 15 et sequens tal-process) gie liberat mill-imputazzjonijiet kollha stante nuqqas ta' prova. Illi r-rikorrent fil-kaz in ezami qed jilmenta li f'dak il-perjodu ta' karcerazzjoni, gie mcahhad mil-liberta' ghal xejn ghaliex jirrizulta li eventwalment meta gie deciz il-kaz gie liberat. Izda minkejja dan, permezz ta' sentenza sussegwenti Jeremy James Seychell Bezzina gie kkundannat sentenza ta' tmien snin habs fuq akkuzi ohra, u t-terminu karcerarju tieghu jintemm fl-1 ta' Jannar 2020. Ghalhekk, hu qed jitlob li dak li hu skonta b'arrest preventiv it-terminu jitnaqqas mill-piena karcerarja li attwalment qed jiskonta. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Din il-Qorti fliet l-atti tal-proceduri kriminali. Ir-rikorrent ressaq talba ghall-helsien mill-arrest minnufih fl-ewwel udjenza, liema talba giet michuda billi kien ghad fadal xhieda pajzana li ma xehdux fl-inkjesta. Imbaghad ipprezenta rikors iehor ghall-helsien mill-arrest fit-22 ta' Marzu 2007 2. Ghal din it-talba l-Avukat Generali oppona tenut kont: (a) In-natura tar-reati addebitati lilu; (b) fid-dawl tal-fatti processwali s'issa; (c) il-possibilita' ta' ripetizzjoni ta' reati mill-istess Jeremy James Seychell Bezzina; (d) Il-possibilita' ta' intralc ta' provi li ghad iridu jitressqu; (e) il-karattru refrattarja tar-rikorrent. B'digriet taghha tat-28 ta' Marzu 20073 il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti Istruttorja, wara li nnotat li z-zewg jaghmlu imputati mhumiex disposti programm ta' riabilitazzjoni, ssospendiet li taghti digriet finali dwar il-helsien mill-arrest. Ipprovdiet li tisma' x-xhieda kollha li fadal fid-differiment li jmiss u rrakkommandat lill- Avukat Generali sabiex flimkien mar-rinviju, jekk hekk jidhirlu, jinkludi l-artikoli. Mill-ezami tal-atti tal-kaz quddiem il-Qorti Istruttorja jirrizulta li nzammu diversi seduti fejn instemghu bosta xhieda, 2 Fol 357 tal-process Istruttorju. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. il-provi pajzana kif ukoll ufficjali tal-pulizija u esperti forensici. tamburo battente', minghajr Dawn dewmien u f'kull seduta instemghu numru konsiderevoli ta' xhieda. Ad ezempju fl-1 ta' Frar 2007 instemghu 18-il xhud, oltre xhieda forensici. Illi l-prosekuzzjoni ghalqet il-provi fl-20 ta' Novembru 2007. Ir-rikorrent ressaq talba ohra ghall-helsien mill-arrest fil-15 ta' Novembru 20074 li ghalih oppona l-Avukat Generali. Fl- 24 ta' Dicembru 2007 l-Avukat Generali ipprezenta nota bl- artikoli tal-akkuza. Ma jidhirx li dak ir-rikors gie degretat definittivament qabel ma nghatat is-sentenza finali mill- Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali fl-24 ta' Jannar 2008 (esebita a fol. Illi f'din is-sentenza il-Qorti osservat: "Illi minn ezami tal-provi kontra l-imputat il-Qorti tafferma anke f'dan l-istadju bikri tas-sentenza li l-evidenza kontra taghhom hija tenwa wisq sabiex tinstab htija meta applikati l-principji probatorji mixhuta fuq il-prosekuzzjoni li ghandha tipprova l-htija 'l fuq minn kull dubbju ragjonevolli. Il-provi ghandhom jippruvaw l-akkuzi u b'kongetturi biss l-akkuzi ma jigux pruvati." Il-Qorti kompliet tindirizza l-provi prodotti u sabet li "Ghal din il-Qorti, dawn il-fatturi anke mehuda kumulattivament mhumiex sufficienti li jitnisslu certezza ragjonevoli tali li jikkollegaw lil hemm minn kull dubbju 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. ragionevoli l-imputati mar-reat tas-serq mill-fergha tal- Maltapost - hemm il-probabilita' izda s'hemm." (sottolinear ta' din il-Qorti). DIk il-Qorti ghalhekk iddeciediet li ma ssibx htija fl-imputati fuq nuqqas ta' provi sufficjenti u kwindi illiberathom mill- akkuzi dedotti kontra taghhom. Fedina Penali tar-Rikorrent Il-fedina penali tar-rikorrent hija esebita a fol 16 tal-process kriminali. Minn dan jirrizulta li r-rikorrent kien gja kiser dufrejgh mal-gustizzja ghal darba darbtejn in konnessjoni ma' reati ta' serq, u dan sa mis-sena 1999, u kien gja recidiv meta tressaq fuq l-akkuzi mertu ta' dawn il- proceduri. Fis-sentenza tal- Qorti tal-Appell Kriminali kif ippresjeduta mill-On. Imhallef Joseph Sultana Sant Fournier Webster tal-14 ta' Ottubru 20035 rigwardanti il-kaz fl-ismijiet Il-Pulizija (Spettur J Saccu u Spettur J Borg Bonnici ) v Jeremy James Seychell Bezzina, il- tal-appellant u Qorti, ikkonstatat li apparti kazijiet ohra li ghad ghandu pendenti quddiem il-Qrati, gie misjub hati w sentenzjat ghall-reati serji ghal mill-inqas seba' darbiet. Ikkonkludiet li fid-dawl tal-kondotta refrattarja tieghu l-Ewwel Qorti kienet altru milli gustifikata li tapplika l-piena karcerarja li applikat fil- konfront tieghu. fliet bir-reqqa 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. KONSIDERAZZJONI TA' DRITT L-Artiklu 5 tal-Konvenzjoni Ewropea (Kap 319 tal- Ligijiet ta' Malta) jiddisponi: "(1) Kulħadd għandu d-dritt għal-libertà u għas-sigurtà tal- persuna. Ħadd ma għandu jiġi ipprivat mil-libertà tiegħu ħlief fil-każijiet li ġejjin u skont il-proċedura preskritta bil-liġi: - (a) (b) - omissis - il-liġi jew detenut skont jew detenzjoni skont ta' persuna -(c) effettwata sabiex tiġi miġjuba quddiem l-awtorità legali kompetenti fuq suspett raġonevoli li tkun ikommettiet reat jew meta jkun meqjus raġonevolment meħtieġ biex jiġi evitat li tikkommetti reat jew li taħrab wara li tkun għamlet reat; - omissis - (3) Kull min id- disposizzjonijiet tal-paragrafu (1) (ċ) ta' dan l-Artikolu għandu jinġieb minnufih quddiem imħallef jew funzjonarju ieħor awtorizzat b'liġi biex jeżerċita setgħa ġudizzjarja u jkollu dritt għal proċeduri fi żmien raġonevoli jew għal ħelsien waqt pendenza tal-proċeduri. Il-ħelsien jista' jkun taħt kundizzjoni ta' garanziji biex jidher għall-proċeduri. (4) Kull min ikun ipprivat mil-libertà tiegħu b'arrest jew detenzjoni jkollu dritt li jagħmel proċeduri biex il-legalità tad-detenzjoni tiegħu tiġi deċiża malajr minn qorti u l-libertà tiegħu tiġi ordnata jekk id-detenzjoni ma tkunx skont il-liġi. (5) Kull min ikun vittma ta' arrest jew detenzjoni bi ksur tad- disposizzjonijiet ta' dan l-Artikolu jkollu dritt esegwibbli għal kumpens." 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Ikkonsidrat li l-jedd ta' ħelsien minn żamma arbitrarja huwa jedd fundamentali tal-bniedem li jgħodd għal kulħadd6. Huwa miżmum li biex arrest jitqies arbitrarju, irid ikun wieħed li jikser xi waħda minn dawk il-kwalitajiet li jagħmluh arrest legali. Biex arrest ikun wieħed legali, jeħtieġ li jkun wieħed li jaqa' taħt xi waħda mill-kategoriji speċifikati fil- Konvenzjoni, u li jkun ukoll skont "il-proċedura preskritta bil-liġi". F'dan ir-rigward, ingħad li dan ifisser li "the Iċ-ċirkostanzi li jissemmew huma l-eċċezzjonijiet waħdanin u tassattivi li taħthom persuna tista' tiċċaħħad mill-ħelsien tagħha9. Edit, 2006), § 9.4.1, pġ. 463 8 Op. cit. pġ. § 9.4.7 f'pġ 481 9 Q.E.D.B. 1.7.1997 fil-kawża fl-ismijiet Giulia Micheal vs Italja (Applik. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Illi l-kuncett ta' "suspett ragjonevoli" huwa centrali ghal dan l-artikolu konvenzjonali. Ic-cahda mil-liberta' hija gustifikata f'kaz ta' "suspett ragjonevoli" li dak li jkun wettaq jew sejjer tesigi iwettaq ulterjorment li c-cahda ta' liberta' tkun u tibqa' mehtiega sabiex il-persuna akkuzata tingieb quddiem l-awtorita' legali kompetenti. Il-Konvenzjoni Ewropea 13 Referenza ghall-Qorti Ewropea 14 QEBD - 30 August 1990, Series A No 182, p 16, § 32." 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Inoltre l-fatt li akkuzat jigi liberat minn kull akkuza jew l- akkuzi fil-konfront tieghu jigu rtirati, ma jeskludux is-suspett ragonevoli fil-mument li r-rikorrent gie arrestat. Kif qalet il- 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Qorti Ewropea fil-kaz O'Hara v United Kingdom, deciza fis-16 ta' Ottubru, 2001: fis-sentenza Illi (Sede Kostituzzjonali) fl-ismijiet Roderick Gove’ vs l-Avukat Generali 15et gie ribadit: "Illi l-kazijiet mahsuba fl-artikolu 5(1) tal-Konvenzjoni, hlief ghall-ewwel cirkostanza, kollha japplikaw f'kuntest fejn ma jkunx ghad hemm kundanna definittiva u fejn ir-ragunijiet mahsuba ghac-cahda tal-libertà tal-persuna huma kollha "kawtelatorji" ghal xi ghan jew iehor marbut mal-ordni pubbliku. Ghalhekk inghad li dawk ic-cirkostanzi ghandhom jinghataw tifsira ristretta ghall-ahhar u m'ghandhom bl- ebda mod jitwessghu b'tigbid jew b'analogija, ghaliex ilkoll jimmilitaw kontra l-principju li l-bniedem huwa meqjus innocenti sakemm ma jkunx instab hati, u kif ukoll tal- 15 Deciza fis-27 ta' Settembru 2012 (Rik. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. principju konvenzjonali ewlieni li l-helsien tal-bniedem huwa prijorità;" Illi dwar suspett ragjonevoli dik il-Qorti tat is-segwenti definizzjoni: "Illi dan ifisser li huwa mehtieg li jkun hemm il-bidu ta' provi cari li jqanqlu f'dak li jkun konvinciment morali li hija l- persuna suspettata u mhux haddiehor li ghandu rabta mar- reat imwettaq." B'referenza ghall-artikolu 5(3), gie Ewropea, fil-kaz citat supra ta' Buzadji li: 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. APPLIKAZZJONI TA' DAWN IL-PRINCIPJI GHALL-KAZ IN EZAMI Applikati dawn il-principji ghall-kaz in ezami, jigi precizat li fil-kaz odjern r-rikorrent mhuwiex qed jilmenta mil-legalita' jew mill- arbitrarjeta' tal-arrest. Hu jilmenta li d-detenzjoni tieghu ma baqghetx iktar gustifkabbli kif irrizulta manifest mis-sentenza finali tal-Qorti tal-Magistrati u li z-zmien ta' sentejn qabel ma is-sentenza kien wiehed eccessiv. Illi jirrizulta mix-xhieda tal-Ispettur Kevin Loffreda li fis-17 ta' Novembru 2006, l-akkuzat flimkien mal-ko-akkuzat tieghu kienu qed jghidu diskors mal-hbieb taghhom li kienu ser jaghmlu hold up f'Ta Xbiex. Qal li l-Pulizija kienu ilhom qed 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. ifittxuhom minn dakinhar u marru diversi drabi fl-indirizzi maghrufa tar-residenza taghhom minghajr success. Sa fl- ahhar instabu fid-29 ta' Novembru 2006. Mix-xhieda prodotta jirrizulta wkoll li r-rikorrent kien mar fic- Centru tad-Detox iktar kmieni dikinhar tal-hold up. Jidher, flimkien mal-ko-akkuzat tieghu, fuq il-filmat mehud mill- cameras tal-CCTV tac-Centru. Il-Pulizija esibew ukoll filmat tal-hold up fejn zewg persuni b'wicchom mghotti jidhru fil- filmat. Flimkien mal-filmati, il-pulizija ressqu wkoll provi forensici dwar impronti digitali (li rrizultaw fin-negattiv), u impront ta' zarbun misjub fil-karrozza misruqa li dehret fuq ix-xena tar- reat mqabbel ma' zarbun bit-tajn elevat mir-residenza ta' omm ir-rikorrent. L-espert forensiku kkonkluda li kien hemm xebh bejn l-impront taz-zarbun ma' dik fil-vettura. Aparti dan, fil-fehma tal-Ispettur prosekutur, l-ilbies tar- rikorrent fil-filmat tad-Detox kien identiku ghall-ilbies tal- persuna maqbuda fuq il-CCTV tal-Maltapost. Il-Pulizija elevaw ukoll balaclava mir-residenza tar-rikorrent. Illi hekk wara li nghalaq il-kaz, kien car li l-provi prodotti kienu ghal kollox cirkostanzjali. Il-vittmi tal-hold up ma setghux jaghmlu identifikazzjoni pozittiva tal-akkuzati ghajr ghall-deskrizzjoni generali taz-zewg persuni li dahlu fuq il- post. Il-fotogrammi mehudin mill-filmat gewwa l-Maltapost l-konsistenza 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. ma kienux cari bizzejjed biex iwasslu ghac-certezza li l- ilbies kien identiku ghal dak tar-rikorrent fic-Centru tad- Detox. Lanqas irrizultaw provi li jikkollegaw lill-imputati mal-vettura li ntuzat fis-serqa, u li dehret fuq il-camera ta' barra il-fergha tal-Maltapost. Illi ghar-rigward taz-zarbun elevat, omm ir-rikorrent qalet lill-Pulizija li dan kien ta' bintha izda lanqas jirrizulta li l- Pulizija ghamlu imqar xi sforz biex jistabilixxu bic-certezza li z-zarbun kien tad-daqs tat-tifla ta' 13-il sena biex jikkonfermaw il-veracita' tad-dikjarazzjoni. Illi kif gie ribadit fil-kaz ta' Mckay v United Kingdom16: 16 Grand Chamber3 ta' Ottubru 2006 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Illi r-rikorrent jilmenta li l-perjodu ta' detenzjoni tieghu kien wiehed eccessiv, fejn lanqas kien baqa' imqar suspett ragjonevoli li kommetta r-reat. In sostenn tat-talbiet tieghu fil-kawzi strah Sammut Demarco v Malta17 u Kenneth Mc Donnell v Malta18. Gie sottomess li l-aktar ma ghadda z-zmien, iktar kien car li l-Pulizija ma kellhomx provi bizzejjed biex jiggustifikaw l- arrest tar-rikorrent. B'referenza ghall-kaz ta' Sammut Demarco, fejn l-applikant kien inzamm detenut mis-sena 2009 sal- tal-Qorti Ewropea is-sentenzi fuq 17 QEDB - 23 ta' Lulju 2013 18 QEDB - 22 ta' Mejju 2018 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. ta' biza 201119 fuq akkuzi konnessi ma' traffikar ta' droga, gie sottomess mill-avukat difensur tar-rikorrent li l-perjodu ta' sentejn taht zamma ta' arrest fil-kaz odjern kien wiehed eccessiv u sproporzjonat, tenut kont in-natura tal-akkuzi migjuba kontrih. L-intimat, da parti tieghu, jishaq fuq il-kondotta refrattarja tar-rikorrent, u li d-detenzjoni hija gustifikabbli skont il- Konvenzjoni anke abbazi jista' jikkommetti reat iehor, kif fil-fatt , hekk ghamel. Ikkonsidrat li l-kaz odjern jipprezenta cirkostanzi partikolari in kwantu li l-provi migjuba kontrih fil-proceduri kriminali rrizultaw li kienu cirkostanzjali sa l-ahhar. Ma kienx hemm l-icken prova li tikkollegah max-xena tar-reat jew mal- vettura li intuzat mill-hallelin, kif, del resto, gie rikonoxxut fis-sentenza finali. Madanakollu din il-konkluzjoni kienet possibbli biss fl-ahhar stadji tal-proceduri wara li tressqu r- rapporti kollha forensici aparti li din il-Qorti mhiex Qorti ta' revizjoni fil-mertu. L-ahhar espert xehed fl-20 ta' Novembru 2007. Ix-xhieda tieghu kienet wahda rilevanti in kwantu qabbel l-impront taz-zarbun u sab li kien hemm "xebh" bejniethom. illiberah, dan ghamlu Inoltre ghalkemm minnhabba nuqqas ta' provi sal grad rikjest mill-ligi,filwaqt u fl-istess nifs, irritjena li kien hemm "probabilita'" li kien hu li kkommetta r-reat in mertu. Dan jaghti x'jifhem li fil-mohh il- il-Magistrat 19 10 ta' Settembru 2009 - 7 ta' Lulju 2011. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. gudikant, is-suspett ragjonevoli kien baqa' jissussisti sal- ahhar . Illi kkonsidrat li sa dakinhar ir-rikorrent kien inzamm detenut ghall-sena fejn (effettivament minn Novembru 2006 sa' Novembru 2008), fejn, allura, id-dominanza tal- element ta' suspett ragjonevoli jcedi ghall-apprezzament tal-fattur taz-zmien tad-detenzjoni. Ghalhekk jokkorri li l- Qorti tezamina jekk, stante it-trapass ta' dan il-perjodu, ghadx kienx hemm cirkostanzi li ggustifikaw it-tkomplija tad-detenzjoni tieghu (vide Merabishvili v. Georgia [GC], § 222, u Buzadji v. the Republic of Moldova [GC], § 102). tal-Qorti Ewropea stabbiliet erba' Illi ragunijiet li jistghu jiggustifikaw iz-zamma ta' detenzjoni fit- termini tal-artikolu 5(3) u cioe`: a) ir-riskju li l-akkużat ma jidhirx quddiem il-Qorti; b) ir-riskju li jekk l-akkużat jinħeles jieħu xi azzjoni li tippreġudika l-amministrazzjoni tal-ġustizzja; ċ) li jikkommetti reati oħra; jew d) li jikkawża disordni pubbliku (Ara: Tiron v. Romania, § 37; Kiernan v. Russia, § 59; Douglas v. Armenia, § 94); Issa din il-Qorti ma sabet xejn fil-process li jista' jissolleva l- icken dubbju li l-Qorti mexxiet il-kaz b'dilgenza u b'heffa tenut kont in-numru konsiderevoli ta' xhieda imressqa mill- Prosekuzzjoni. Saret ukoll indagni forensika approfondita u rilevanti, u minghajr hela ta' zmien. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Ir-rikorrent jinjora l-element qawwi ta' interess pubbliku ezistenti fil-kaz tieghu, tenut kont li kien recidiv mhux ghal darba, darbtejn, imma gja kellu ben seba' sentenzi ta' kundanna fil-curriculum tieghu.20 Ghalhekk the fear of reoffending kien wiehed reali. L-akkuzi migjuba kontra r-rikorrent kienu jinvolvu hold up f'post accessibbli ghall-pubbliku, fid-dawl tax-xemx, b'uzu ta' arma aparti akkuzi ohra dwar serq ta' vettura u serq ta' oggetti ohra. Ma jistax jinghad li l-akkuzi ma kienux serji u allarmanti ghall-pubbliku in generali. Marbut ma' dan hemm il-piz tal-kondotta refrattarja tieghu. Ghaldaqstant ghal motivi premessi, din il-Qorti, wara li kkonsidrat li l-Qorti tal-Magistrati mexxiet il-kaz b'dilgenza u heffa, li l-biza' ta' ripetizzjoni ta' reati kienet wahda reali u 20 Vide sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali presjeduta mill-On. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. tal-proceduri, accertabbli fil-konfront tar-rikorrent, li hu stess kien irrifjuta li jidhol fi programm ta' rijabilitazzjoni u b'hekk irrifjuta garanzija offruta mill-Qorti sabiex jinheles mill-arrest fi stadju bikri tieghu f'detenzjoni kienet gustifikata u mhux lesiva tal-artikolu 5(3) tal-Konvenzjoni. Ir-rikors tal-15 ta' Novembru 2007 Illi r-rikorrent ipprezenta rikors ghall-helsien mill-arrest fil-15 ta' Novembru 2007. Dan ir-rikors gie pprezentat qabel ma inghalqu l-provi mill-prosekuzzjoni u jinsab esebit a fol 460 tal-atti tal-proceduri kriminali. Il-Qorti ordnat in-notifika lill- Avukat Generali b'24 siegha ghar-risposta u l-Avukat Generali wiegeb billi oppona ghas-segwenti ragunijiet: a) fid-dawl tal-atti processwali migbura s'issa; b) il-possibilita' ta' ripetizzjoni ta' kommissjoni ta' reati ohra stante l-karattru refrattarja tieghu; c) nonche' n-nuqqas ta' affidabilita' tieghu li josserva t- termini ta' l-artikolu 575(1)(a) sa (c). Illi l-Qorti tal-Magistrati bhala Qorti Istruttorja baqghet ma dekretatx dan ir-rikors sakemm tat is-sentenza finali. Ghall-kontrarju, l-ko-akkuzat, James Michael Ciscaldi camilleri, ipprezenta talba simili fis-26 ta' Novembru 2007, allura wara li nghalqu l-provi. L-Avukat Generali ressaq in opposizzjoni l-istess ragunijiet. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Illi dan ir-rikors tressaq quddiem il-Qorti Kriminali kif presjeduta mill-On. Imhallef Vincent Giardino Mifsud li appuntah ghas-smigh u, b'Digriet tat-30 ta' Novembru 2007, moghti dakinhar tas-smigh tar-rikors, il-Qorti cahdet it-talba wara li hadet tal-kaz, in konsiderazzjoni c-cirkostanzi kollha inkluza in partikolari, l-fedina penali tal-istess rikorrent. Inoltre stqarret li ma kenitx soddisfatta li jekk jinghata l- helisen mill-arrest ma jkunx hemm il-perikoli ravvisati fl- artikolu 575(1) (a) (b) (c) u e) tal-Kap 9.21 Illi frankament din il-Qorti hija preokkupata bil-fatt li l-Qorti tal-Magistrati ma hadet it-talba maghmula mir-rikorrent. Huwa minnu li r-rikorrent ressaq din it-talba quddiem il-Qorti tal-Magistrati fi stadju meta, ftit wara, l-atti gew rinvijati. Izda dan kellu jsehh wara l-ahhar seduta, fl-20 ta' Novembru 2007 meta, allura l-Qorti kellha quddiemha l-kwadru kollu rilevanti ghall-kaz. Il-Qorti mhix tad- esonerata milli detenzjoni ex officio u hekk kellha taghmel u kellha l- obbligu li taghti decizjoni fuq it-talba. B'hekk halliet lir- rikorrent in limbu u tefghet fuqu l-onere li jerga' jaghmel talba ohra, din id-darba, quddiem il-Qorti Kriminali. l-ebda decizjoni tal-arbitrarjeta' il-kwistjoni tqajjem fuq 21 ".....il-qorti tista` taghti helsien mill-arrest, biss jekk, wara li tikkunsidra ic-cirkostanzi kollha tal-kaz, in-natura u l-gravita` tar-reat, il-karattru, antecedenti, assocjazzjonijiet u rabtiet fil-kommunita tal-imputat, kif ukoll kull haga ohra li tkun tidher li hi rilevanti, tkun sodisfatta illi ma hemmx perikolu illi l-imputat jekk jigi mehlus mill-arrest – (a) jonqos li jidher ghall-ordni tal-awtorita` msemmija fl-obbligazzjoni tal-garanzija; jew (b) jinheba jew jitlaq minn Malta; jew (c) ma josservax xi kondizzjoni li l-qorti jkun jidhrilha xieraq li timponi fid-digriet taghha li bih jinghata l-helsien; jew (d) jinterferixxi jew jipprova jinterferixxi max-xhieda jew b`xi mod iehor jintralcja jew jipprova jintralcja l-kors tal-gustizzja fir-rigward tieghu jew xi persuna ohra; jew (e) jikkommetti xi reat iehor." 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. ta' Jannar 2008. Qorti hija obbligata li tiddeciedi talba simili minghajr dewmien, u li taghti ragunijiet ghad-decizjoni taghha. F'dan il-kaz ma sarx hekk billi l-Qorti ddifferiet il-kawza ghas- sentenza ghall-ahhar Inoltre, huwa evidenti mill-apprezzament tal-gurisprudenza fuq citata, li l- ezistenza ta' suspett ragjonevoli hija sine qua non ghal- legalita' tad-detenzjoni. Jekk dan jisvanixxi, ma jibqax raguni ghaz-zamma tal-akkuzat f'detenzjoni u l-Qorti hija obbligata li tordna l-helsien mill-arrest , b'garanziji idonei biex jisguraw li l-akkuzat jobdi l-ordnijiet taghha. Ghaldaqstant il-Qorti ssib li kien hemm vjolazzjoni tal- artikolu 5(3) tal-Konvenzjoni fil-konfront tar-rikorrent limitatament ghall-perjodu bejn l-15 ta' Novembru 2007 sal-24 ta' Jannar 2008 minhabba n-nuqqas tal-Qorti li taghti decizjoni fuq it-talba tieghu ghall-helsien mill- arrest f'stadju konklussiv tal-proceduri fejn kien car li l- provi ma setghux jiggustifikaw iktar li kien ghad hemm suspett ragjonevoli. Artikolu 5(4) tal-Konvenzjoni. Illi din id-disposizzjoni tiggarantixxi l-jedd ghar-rimedju effettiv u espedjenti sabiex il-legalita' tad-detenzjoni u tal- kontinwita' tal-arrest tigi mistharrga bi speditezza kemm b'riferenza ghal-ligijiet ordinarji tal-pajjiz, kif ukoll fil-kwadru tal-garanziji konvenzjonali. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Bhala punt preliminari jigi sottolineat li r-revizjoni taht dan is-subartikolu huwa indipendenti u awtonomu minn revizjoni taht is-subartikolu 5(1) tal-Konvenzjoni. Bhala principju generali l-artikolu 5(4) jirrikjedi li: 22 Grand Chamber - 24 ta' Settebru 1992 (App no. 11613/85) 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Ir-rikorrent jippremetti fir-rikors li fuq l-istess fatti qieghed jqanqal tal- tal-vjolazzjoni Konvenzjoni Ewropea u dan ghall-istess ragunijiet migjuba hawn fuq ghax huwa ma kellux l-opportunita' illi jkollu rimedju effettiv ghall-helsien mill-arrest kif inghad. il-kwistjoni Illi skont l-artikolu 412B tal-Kodici Kriminali "(1) Kull min ikun jinsab taħt arrest għal reat li dwaru jkun qed jiġi imputat jew akkużat quddiem il-Qorti tal-Maġistrati u li, f' kull stadju ieħor minbarra dak li jirreferi għalih l-artikolu 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. 574A23, jallega li l-kontinwazzjoni tad-detenzjoni tiegħu ma tkunx skont il-liġi, jista' f'kull waqt jagħmel rikors lill-qorti fejn jitlob il-ħelsien tiegħu mill-arrest. Rikors bhal dak għandu jiġi appuntat għas-smigħ b'urġenza u flimkien mad- data tas-smigħ għandu jiġi notifikat fl-istess jum li jsir lill- Kummissarju tal-Pulizija jew, skont il-każ, lill-Kummissarju tal-Pulizija u lill-Avukat Ġenerali, li jistgħu jippreżentaw risposta għalih sa mhux aktar tard mill-jum tas-smigħ." Illi dan l-artikolu jaghti d-dritt lill-persuni li jinsabu taht arrest biex jimpunjaw il-legalita' tal-arrest taghhom u jottjenu r- rilaxx immedjat f'kaz li dan jigi ppruvat. Illi l-legalita' tad-detenzjoni hija ezaminata skont il-kriterji stabbiliti fl-artikolu 5(1) tal-Konvenzjoni. 23 Birżebbuga mill-arrest b'garanzija. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Ikkonsidrat li l-artikolu 412B jistipula li t-talba ssir meta l- akkuzat jallega li l-kontinwazzjoni tad-detenzjoni tiegħu "ma tkunx skont il-liġi." Taccenna ghall-kwistjoni diskussa quddiem il-Qorti ta' Madliena, Is-Swieqi dwar jekk dawn il-kliem jaghtu kompetenza lill-Qorti tal-Magistrati biex tinvesti ruhha b'kwistjonijiet konvenzjonali u mhux ta' ligi ordinarja. Hekk fil-kaz ta' Sammut Demarco gie ribadit: 24 F'Louled Ta' Sannat il-Gvern ikkonceda li "Error! 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Illi lif issottometta l-Avukat Generali ma jirrizultax li r- rikorrent utilizza d-dritt tieghu li jiftah proceduri biex jimpunja l-legalita' tad-detenzjoni tieghu. Illi izda, ir-rikorrent baqa' ma spjegax ghaliex ma utilizzax ir-rimedju tal-artikolu 545B tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta. Ikkonsidrat li, b'referenza ghall-kazistika appena citata, hija din il-Qorti li fl-ahhar mill-ahhar hija vestita bil-kompetenza tar- l-konvenzjonalita' biex rikorrent. Ghalhekk ma tistax tiskarta t-talba maghmula llum anke minhabba l-fatt li jissussisti d-dubbju jekk ir- rimedju ordinarju joffri rimedju effettiv abbazi ta' illegalita' tad-detenzjoni 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. fuq l-helsien mill-arrest b'garanziji skont il-Konvenzjoni. Dan qed jinghad limitatament ghar- revizjoni fuq bazi konvenzjonali. Revizjoni abbazi tal- esistenza o meno ta' suspett ragjonevoli tirrientra fil- kompetenza tal-Qorti tal-Magistrati billi tinvolvi kwistjoni ta' apprezzament ta' fatti u provi u kwindi l-artikolu 412B jaghti rimedju effettiv li seta' gie tuilizzat mir-rikorrent jekk ried. Il-Qorti taghmel referenza ghar-ragunijiet kollha moghtija ante fejn sabet lezjoni tal-artikou 5(3) tal-Konvenzjoni stante n-nuqqas tal-Qorti tal-Magistrati li taghti decizjoni (u wisq tieghu pprezentata fil-15 ta' Novembru 2007. F'dak l-istadju taqbel li kien hemm nuqqas ta' proporzjonalita' stante li l-Qorti kellha li jisguraw fic-cirkostanzi li r-rikorrent jobdi l-ordnijiet tal- Pulizija, jippresenta ruhu fid-data tas-sentenza u ma jikkommettix reati ohra. Issib ghalhekk tal-garanziji procedurali imposti bl-artikolu 5(4) tal-Konvenzjoni billi tqies li d-detenzjoni tieghu mill-15 ta' Novembru 2007 sal-24 ta' Jannar 2008 kienet illegali. RIMEDJU Illi r-rikorrent ressaq talba ghar-rimedju abbazi tal-artikou 5(5) tal-Konvenzjoni li jaghti lil kull min ikun vittma ta' arrest jew detenzjoni bi ksur tad-disposizzjonijiet tal-Artikolu 5 "dritt esegwibbli għal kumpens." 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Huwa ppremetta fir-rikors li " ghandu nteress illi jsarraf dak jispicca l-intimat oggezzjona bil-qawwa ghal din il-perjodu li ghamel fil-habs mal-piena li qieghed jiskonta halli jkun hallas lill-istat b'dik il-liberta' li l-istess stat hadlu inutilment ghaliex is-sentenza fil-fatt huwa karcerarja tieghu fl-1 ta' Jannar 2020." Illi it-talba senjatament stante li r-reati u l-kawzi relattivi huma separati u distinti. Illi d-difensur tar-rikorrent ittratta dwar id-dritt ghar-restitutio in integrum, li fil-kaz tar-rikorrent, palesament ma jistax jigi attwat ad litteram. Madanakollu huwa car li minn qari tat-test tal-artikolu 5(5), ir-rimedju konvenzjonali huwa wiehed limitat ghall- kumpens finanzjarju. Illi ghal dak li jirrigwarda kumpens pekunjarju, tqies li r- rikorrent ma ressaqx provi dwar telf li seta' sofra, u ghalhekk it-talba tieghu hija biss wahda ipotetika. 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. Illi din il-Qorti taqbel li t-telf tal-liberta' ma jigix soddisfatt b'semplici dikjarazzjoni ta' ksur. Kulhadd ghandu d-dritt li jkun hieles, diment li l-Ligi, mghonija bil-kawteli u bil- garanziji kollha mehtiega f'pajjiz li jhaddan is-saltna tad- dritt, ma tiddettax mod iehor. Anke fil-kaz tar-rikorrent, dawk ix-xaharejn kienu zejda u arbitrarji. Madanakollu jirrizulta car li r-rikorrent stess ma jaghti l- ebda importanza ghal-liberta' tieghu ghaliex ma damx milli jerga' jikkommetti reat iehor li waslitu sa gewwa l-habs ta' Kordin. Li kieku kien jaghti valur ghal-liberta' kien ikun aktar attent li ma jiksirx il-ligi. Certament rinfaccjata b'dan l- atteggjament spavald tas-serhan fil-konfront pubbliku, din il-Qorti thoss li m'ghandha taghti l-ebda rimedju ic-cirkostanzi partikolari tieghu, il-perjodu relattivament qasir tad-detenzjoni, kif ukoll ir-rifjut tieghu li jidhol ghall-programm reformatorju meta saritlu l-istedina. Fic-cirkostanzi ghalhekk din il-Qorti ser tillimita r-rimedju ghall-dikjarazzjoni ta' ksur. Illi ghalhekk ghal dawn il-motivi, din il-Qorti, taqta' u tiddeciedi, billi tilqa' l-eccezzjonijiet tal-Avukat Generali sa fejn huma kompatibbli ma' din is-sentenza filwaqt li tilqa' l- ewwel talba billi ssib li kien hemm lezjoni fil-konfront tar- finanzjarju 29 ta' Novembru 2018. Rikors Kostituzzjonali Nru: 28/2018 LSO. rikorrent tal-artikoli 5(3) u 5(4) tal-Konvenzjoni Ewropea ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet ta' detenzjoni limitatament ghall-perjodu Fondamentali skorrut mill-15 ta' Novembru 2007 sal-24 ta' Jannar 2008 ghall-motivi spjegati fis-sentenza. Tichad it-tieni talba in kwantu li din hija inkompatibbli mal- artikolu 5(5) tal-Konvenzjoni, filwaqt li tiddisponi mit-tielet talba limitatament ghad-dikjarazzjoni ta' lezjoni kif fuq premessa. 29 ta' Novembru 2018 Josette De Carlo Deputat Registratur 29 ta' Novembru 2018 29 ta' Novembru 2018.