IT-TRIBUNAL GĦAL TALBIET ŻGĦAR Ġudikatur AVV. Seduta tat-Tlieta 15 ta' Dicembru 2020 Ra l-Avviż tat-Talba ippreżentat fil-5 ta' April 2019 li permezz tiegħu s-soċjetà attriċi ippremettiet u talbet: Li kienet qed tintalab is-somma ta' elfejn u disa' mija u erbgħa u erbgħin Ewro u sitta u sittin ċenteżmu (€2,944.66) jew somma oħra verjuri rappreżentanti d-danni subiti minnha fl-24 ta' April u fit-28 ta' Mejju 2018 meta waqt li kienet qed twettaq xogħlijiet, is-soċjetà konvenuta kkaġunat ħsara f'cables tal-elettriku li kienu jipprovdu l-elettriku lis-soċjetà attriċi bil-konsegwenza li l-istess soċjetà attriċi ġarrbet qtugħ tal-provvista tal-elettriku lis-soċjetà attriċi, liema inċidenti seħħew tort tas-soċjetà konvenuta inkluż stante negliġenza, traskuraġni u nuqqas ta' osservanza tar- regolamenti. Illi l-ammont mitlub jinqasam hekk:  Elf u seba' mija u tmienja u erbgħin Ewro u erba' ċenteżmi (€1,748.04) rappreżentanti labour and overhead costs1 relattivament għal downtime ta' ħames sigħat u tlett kwarti fl- 24 ta' April 2018;  Erba' mija u seba' Ewro u erbgħa u erbgħin ċenteżmu (€407.44) rappreżentanti raw material waste costs relattivament għal downtime ta' ħames sigħat u tlett kwarti fl-24 ta' April 2018; 1 Ara l-korrezzjoni awtorizzata mit-Tribunal fl-udjenza tas-27 ta' Mejju 2020.  Erba' mija u ħamsa u sittin Ewro u sitta u tletin ċenteżmu (€465.36) rappreżentanti labour and overhead costs relattivament għal downtime ta' sagħtejn u kwart fit-28 ta' Mejju 2018;  Mija u sbatax-il Ewro u tnejn u sebgħin ċenteżmu (€117.72) rappreżentanti raw material waste costs relattivament għal downtime ta' sagħtejn u kwart fit-28 ta' Mejju 2018; u  Mitejn u sitt Ewro u għaxar ċenteżmi rappreżentanti production line repairs relattivament għal downtime ta' sagħtejn u kwart fit-28 ta' Mejju 2018. Illi dan l-ammont huwa dovut lis-soċjetà attriċi mis-soċjetà konvenuta u ma tħallasx nonostante interpellazzjoni permezz ta' ittra uffiċjali (mibgħuta ai termini tal-Art. 166A tal-Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta) li ġiet ippreżentata fil-Qorti tal-Maġistrati (Malta) fil-11 ta' Diċembru 2018. Illi inoltre kienu qed jintalbu l-imgħaxijiet legali skont il-liġi sad-data tal-pagament effettiv u bl- ispejjeż ġudizzjarji inkluż tal-ittra uffiċjali relattiva, kontra s-soċjetà konvenuta li r-rappreżentanti ġudizzjarji tagħha kienu sa mid-data tal-ftuħ tal-kawża inġunti għas-subizzjoni. Ra li bi qbil bejn il-partijiet, kopja legali tal-ittra uffiċjali relattiva ġiet ippreżentata mis-soċjetà attriċi fl-udjenza tat-28 ta' Settembru 2020. Ra li s-soċjetà konvenuta ġiet innotifikata fit-23 ta' April 2019 kif jidher mir-riferta relattiva (fol. Ra r-Risposta tas-soċjetà konvenuta ppreżentata fis-7 ta' Mejju 2019 li fiha tressqu s-segwenti eċċezzjonijiet: Illi t-talba attriċi hija infondata fil-fatt u fid-dritt u għalhekk għandha tiġi miċħuda bl-ispejjeż; Illi s-soċjetà attriċi kellha ġġib prova tad-danni allegatament subiti minnha; Illi s-soċjetà konvenuta ħadmet b'diliġenza u skont il-liġi u ma kkawżatx danni lis-soċjetà attriċi; Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, it-talba attriċi kienet esaġerata u mhux ġustifikata; - Salvi eċċezzjonijiet ulterjuri. Sema' x-xhieda kollha, qara d-dokumentazzjoni kollha ippreżentata, sema' t-trattazzjoni finali li saret tul is- seduta tat-28 ta' Settembru 2020 u ra li l-kawża tħalliet għas-sentenza għat-23 ta' Novembru 2020. Provi ippreżentati Fl-udjenza tas-27 ta' Mejju 2019 xehed Efrem Russell, prodott mis-soċjetà attriċi. Huwa spjega li kien procurement manager fi ħdan is-soċjetà attriċi u kien jieħu ħsieb xi insurance claims. Ebejer xehed li fl-24 ta' April 2018 ċempillu l-production manager tad-ditta Sunshine Snacks, li hija parti mis-soċjetà attriċi, u qallu li kien hemm ħsarat f'cable tad-dawl u li l-ħsarat saru mis-soċjetà konvenuta. B'riżultat ta' dan, is- soċjetà attriċi spiċċat mingħajr dawl u l-produzzjoni kellha tieqaf. L-inċident tat-28 ta' Mejju 2018 kien wieħed simili. Mistoqsi kif sar jaf li s-soċjetà konvenuta kienet responsabbli, Ebejer wieġeb li l-production manager tad- ditta Sunshine Snacks kien ċempillu u mbagħad bagħat e-mail. Ix-xhud kien infurmat li s-supervisor responsabbli fi ħdan is-soċjetà konvenuta kien ċertu Rhys Lee Farrugia Roberts. Wara li ġie nfurmat, ix-xhud ċempel lil Farrugia Roberts iżda dan ma kkonfermax li s-soċjetà konvenuta kienet taħti għas-sinistru relattiv. Wara dan, ix-xhud bagħat e-mail u l-komunikazzjoni baqgħet issir dejjem bil-miktub. L-e-mail address relattiv kien info@rockcut.com.mt. Madankollu, ix-xhud qatt ma rċieva risposta iżda darba fost l-oħrajn is-soċjetà konvenuta qaltlu jikkuntattja lill-avukat Dr Beryl Farrugia Roberts. Huwa nforma lil Dr Farrugia Roberts biż-żewġ episodji u din qaltlu li kienet ser issegwi l-każ. Ix-xhud spjega li s-soċjetà attriċi ma kinitx tħallset u li l-ammonti mitluba ġew maħduma mill-kontrollur finanzjarju. Id-dokument immarkat "EE01" ġie ppreżentat li kien jikkonsisti f'sensiela ta' e-mails. Fl-istess udjenza xehed Silvio Ellul Bonici, prodott mis-soċjetà attriċi. Hu qal li kien jokkupa l-kariga ta' kontrollur finanzjarju fi ħdan is-soċjetà attriċi. Hu xehed li fl-episodju tal-24 ta' April 2018 kienet waqfet il-produzzjoni għal ħames sigħat u tlett kwarti. Ellul Bonici spjega li fis-sagħtejn u kwart qabel il-qtugħ tad-dawl laħqu pproduċew ċertu ammont ta' oġġetti u li kieku l-ġurnata baqgħet għaddejja kif kien ippjanat, jiġifieri mingħajr qtugħ tad-dawl, kienu jipproduċu ħafna aktar minn dak li fil-verità pproduċew. Ix-xhud qal li s-soċjetà attriċi ħadmet l-ammont li tilfet talli ma kinitx ħadmet il-prodott (jiġifieri dak li kienet tipproduċi kieku ma nqatax id- dawl). Desira qal li t-talba ma kinitx ibbażata fuq profitti mitlufa (jiġifieri l-profitt li kienet tagħmel is-soċjetà attriċi kieku l-prodotti li kienu jinħadmu fl-ammont ta' ħin in kwistjoni kienu jinbiegħu) iżda fuq l-actual cost li hija nkorriet f'dawk il-ħames sigħat u tlett kwarti fejn ma setgħetx issir produzzjoni. Ix-xhud iċċara li minkejja li l-produzzjoni waqfet, huma xorta kellhom iħallsu lill-ħaddiema tagħhom u xorta kellhom jagħmlu tajjeb għal ċerti overhead costs. Ix-xhud spjega li fl-episodju tal-24 ta' April 2018 kien hemm żewġ linji ta' produzzjoni li minnhom waħda kienet tal-qali u l-oħra ta' prodott jismu "Krupuk". Iż-żewġ linji kienu armati bin-nies u l-manager tagħhom. Bħala kalkoli, Desira spjega hekk: Illi fir-rigward tal-prodott "Krupuk", laħqu pproduċew mitejn u disgħa u tletin (239) kaxxa u tilfu (jiġifieri ma pproduċewx) erba' mija u sittax-il kaxxa (416). Illi fir-rigward tal-linja tal-produzzjoni l-oħra, laħqu pproduċew tlett mija u sebgħa u sebgħin (377) kaxxa u tilfu (jiġifieri ma pproduċewx) seba' mija u sitta u sebgħin (776) kaxxa. Huwa kompla jgħid li dan kien konsegwenza tal-ħames sigħat u tlett kwarti waqfien. Kien ħadem il-labour cost tal-prodott u l-overheads tal-prodott. Il-materjal ma ġiex ikkalkulat għax billi l-produzzjoni waqfet, ma kien qiegħed jintuża ebda materjal. Min-naħa l-oħra, kien hemm telf ta' xi materjal fir-rigward ta' dak li kien work in progress fil-ħin tal-qtugħ tad-dawl (fis-sens li kien hemm xi xogħol li kien għadu mhux ippakkeġġjat). Dak ġie vvalutat bil-cost component tal-ingredjenti, tal-labour u l-overheads. Il-packaging ma ġiex ikkunsidrat iżda mill-bqija, Ellul Bonici ħa l-full cost fil-każ taż-żewġ linji ta' produzzjoni. Dwar l-episodju tat-28 ta' Mejju 2018, Desira spjega li dakinhar kien inqata' d-dawl għal madwar sagħtejn u kwart u kienu qegħdin jipproduċu prodott wieħed biss. Qabel il-qtugħ tad-dawl kienu pproduċew tlett mija u ħdax-il kaxxa (311) u kieku komplew jipproduċu kienu jipproduċu madwar mitejn u tlieta u erbgħin (243) kaxxa oħra. Desira żied li minħabba l-qtugħ tad-dawl, waħda mill-magni li tintuża fil-produzzjoni taċ-cheese balls iġġammjat u żewġ fitters kellhom jintervjenu u spiċċaw ħadmu sagħtejn overtime biex isewwu l-magna. Dawn is-sagħtejn overtime swew lis-soċjetà attriċi tnejn u erbgħin Ewro (€42.00). Inoltre, l-alarm tal-plant kellha tissewwa minn terza persuna għax saritilha l-ħsara. Din it-tiswija swiet lis-soċjetà attriċi mija u erbgħa u sittin Ewro (€164.00). Fuq domanda tat-Tribunal, Desira qal li safejn kien jaf hu, is-soċjetà konvenuta kienet qed tagħmel xogħol ta' skavar. Fl-istess udjenza, jiġifieri dik tas-27 ta' Mejju 2019, xehed Damian Meli Muscat, prodott mis-soċjetà attriċi. Hu xehed li kien jokkupa l-kariga ta' chief operating officer fi ħdan il-property division tas-soċjetà Malta Industrial Parks. Huwa qal li fl-24 ta' April u fit-28 ta' Mejju 2018 kien hemm road formation works li kienu qed isiru fl-Imrieħel in segwitu ta' kuntratt iffirmat bejn l-istess Malta Industrial Parks u s-soċjetà konvenuta. Ix-xhud spjega li kellhom isiru road formation works fis-sit magħrufa bħala "MRH005" fil-qasam industrijali tal-Imrieħel. Din kienet fabbrika kbira li nqasmet fi plots iżgħar u kien hemm bżonn li jsiru toroq li jwasslu għal dawn il-plots iżgħar. Xogħol is-soċjetà konvenuta kien li jsiru dawn it-toroq. Whitehead kompla jgħid li skont żewġ rapporti dwar inċidenti li seħħu fl-24 ta' April 2018 u fit-28 ta' Mejju 2018, is-soċjetà konvenuta kienet qed tagħmel xi skavar u laqtet xi cables tal-elettriku tal-Enemalta. Ir-rapporti ġew ippreżentati u mmarkati dokumenti "DW1" u "DW2". Whitehead ippreċiża li dawn il-cables kienu jissupplixxu l-elettriku lis- soċjetà attriċi iżda qal ukoll li kien intlaqat ukoll cable li kien jipprovdi l-elettriku lil xi post ieħor f'Santa Santa Venera. Skont ix-xhud, l-inġinier tal-Malta Industrial Parks ikkomunika mal-inġinier tal-Enemalta li mar fuq il-post u ġie kkonstatat li l-cables li ntlaqtu kienu jinsabu fejn kienet qed tħaffer is-soċjetà konvenuta. xhud kompla jispjega li l-Malta Industrial Parks ikkuntattjat lill-Enemalta biex tirrapporta l-ħsara u għamlet pressjoni biex din tissewwa malajr. L-inġinier li ħejja r-rapporti ppreżentati kien impjegat tal-Malta Industrial Parks. Fl-istess udjenza xehed Joseph Zammit, prodott mis-soċjetà attriċi. Hu qal li fir-rigward tal-24 ta' April u tat- 28 ta' Mejju 2018, kien ġie nfurmat li s-soċjetà konvenuta kienet qed tagħmel xi skavar meta laqtet xi cables tal-Enemalta. Hu qal li f'ġurnata minnhom kien hemm qtugħ ta' ħames sigħat u tlett kwarti. Pace qal li ma kinux qed jitolbu ħlas għal telf ta' profitt iżda biss il-materjal. Huwa spjega li t-tip ta' ikel li kienet tipproduċi s-soċjetà attriċi kellu tabilfors ikun ippakkeġġjat sa nofs siegħa jew tlett kwarti minn meta jsir inkella jassorbi l-umdità u jkollu jintrema. Dak huwa eżempju ta' materjal mitluf. Min-naħa l-oħra, anki jekk il-fabbrika tingħalaq għal ġurnata minħabba l-problema tal-elettriku, il-kera tal-fabbrika xorta kellha titħallas għal dik il- ġurnata, il-miżati tal-assigurazzjoni kellhom jitħallsu u l-pagi kellhom jitħallsu. Pace spjega li għalhekk, kien hemm element ta' fixed costs f'kull kaxxa ta' kull prodott li jsir. It-talba kienet ibbażata fuq incurred costs u mhux fuq profitt. Qal ukoll li damu jistennew risposta mingħand is-soċjetà konvenuta u ma stenniex li kienu ser jaslu li jkollhom bżonn jiftħu kawża, u dan għax kien ġie indikat lilhom li s-soċjetà konvenuta kienet qed tinnegozja mal-assigurazzjoni tagħha. Kien biss meta s-soċjetà konvenuta waqfet tikkomunika li ħassew li kellhom jiftħu kawża. Fl-udjenza tal-1 ta' Lulju 2019 xehed l-inġinier Joshua Erhan, prodott mis-soċjetà attriċi. Saret referenza għal rapporti diġà ppreżentati iżda l-avukat tas-soċjetà attriċi talab lix-xhud jikkonferma r-rapporti taħt ġurament u għalhekk reġgħu ġew ippreżentati u mmarkati dokumenti "JB1" u "JB2". Borg ikkonfermahom taħt ġurament. Ix-xhud spjega li fl-24 ta' April 2018 huwa ġie kkuntattjat minn inġinier tal-Enemalta (tad- distrett) li qallu li s-soċjetà konvenuta kienet laqtet cable. Marru fuq il-post u raw li kien qiegħed jinfetaħ fejn illum hemm il-fabbrika tal-Busy Bee. Borg imbagħad qal li kien hemm cable milqut li skont l-informazzjoni li kellu, kien iservi lis-soċjetà attriċi. Borg qal li b'għajnejh ra t-trinek miftuħin u s-soċjetà konvenuta kienet qed taħdem bl-excavator u kien hemm il-cable milqut, jiġifieri maqtugħ. Fir-rigward tal-inċident tat-28 ta' Mejju 2018 Borg qal li dakinhar hu ma kienx mar fuq il-post iżda kien intalab mill-Malta Industrial Parks sabiex jagħmel rapport u r-rapport kellu fih l-informazzjoni li kiseb mingħand l- Enemalta li mbagħad kitibha fil-forma ta' rapport. L-uffiċjal relattiv tal-Enemalta kien l-inġinier Brian Shoieb. Fir-rigward tal-inċident tal-24 ta' April 2018, Borg xehed li f'dik l-okkażjoni kien kellem lill-ħaddiema tas- soċjetà konvenuta u li x-xogħlijiet ma kinux koperti bi trenching permit u l-ħaddiema ma kinux jafu li kien hemm cable. Fil-kontro-eżami, Borg iċċara li meta wasal hu fuq il-post, l-excavator kien wieqaf u li hu ma kienx preżenti meta sar l-inċident. Dwar il-permessi, Borg spjega li normalment, meta wieħed jaħdem fi triq pubblika kellu bżonn trenching permit li wieħed kellu japplika għalih mat-Transport Malta. Borg ikkonferma li hu ma kienx jaf personalment jekk kienx hemm trenching permit iżda din l-informazzjoni ngħatatlu minn Rhys Lee Farrugia Roberts, uffiċjal tas-soċjetà konvenuta. Fl-istess udjenza, jiġifieri dik tal-1 ta' Lulju 2019, xehed Raymond Portelli Attard, prodott mis-soċjetà attriċi u li kien jokkupa l-kariga ta' production manager fi ħdan is-soċjetà attriċi. B'referenza għall-episodju tal-24 ta' April 2018, huwa xehed li għall-ħabta tal-għaxra u għaxra (10:10) ta' filgħodu nqata' d-dawl u fil-pront ġew iċċekkjati l-mains tal-fabbrika sabiex jaraw jekk kienx min-naħa tagħhom iżda rriżulta li l-mains tal-fabbrika kienu kollha mixgħulin. Wara ftit, ħareġ mill-fabbrika u ttawwal fuq ix-xellug tal-fabbrika fejn kien qiegħed isir xogħol ta' kostruzzjoni. Curmi nnota li kien hemm cable fis-sens li kien hemm ħaddiem iħaffer u laqat cable. Curmi staqsa lill-ħaddiem min kien iħaddmu u dan wieġeb li kien impjegat tas-soċjetà konvenuta. L- istess ħaddiem tah in-numru tar-rappreżentant tas-soċjetà konvenuta, Rhys Lee Farrugia Roberts. Curmi ċempel lil Farrugia Roberts u mbagħad, Buttigieg ċempillu lura u qallu li kien ser jasal inġinier tal-Enemalta fuq il-post. Wara madwar siegħa wasal Brian Shoieb, l-inġinier tal-Enemalta. Curmi staqsa lil Shoieb jekk kienx ser jieħu ħafna ħin biex il-ħsara tissewwa – u dan sabiex Curmi jkun jista' jikkalkula jekk setax f'xi ħin ikompli bil- produzzjoni. Huwa xehed li Shoieb qallu li kienu ser jinqabżu l-erbgħa (4:00) ta' wara nofsinhar. Għall- ħabta tal-erbgħa ta' wara nofsinhar, Shoieb ċempel lil Curmi biex jgħidlu li l-ħsarat kienu fit-tul għax bil- ħsara li saret inġibed cable ieħor li jwassal post ieħor u t-tiswijiet kienu ser jaqbżu nofs il-lejl. Curmi mbagħad qal li meta hu reġa' daħal ix-xogħol l-għada filgħodu, kollox kien reġa' għan-normal. Ix-xhud ġie muri t-tieni paġna tad-dokument JB1 (fol. 83) u kkonferma li dak kien il-post fuq ix-xellug tal- entratura tal-fabbrika tas-Sunshine Snacks. Mistoqsi dwar prodotti, Curmi xehed li fl-ħin tal-qtugħ tad-dawl, kienu qegħdin jipproduċi l-popcorn u l-Krupuk. Minħabba l-qtugħ tad-dawl, dak kollu li kien għadu ma nħadimx kellu jkun mormi. Intremew "twelve large bags" ta' popcorn u "eighteen large bags" ta' Krupuk. Inoltre, mill-ħin tal-qtugħ tad-dawl sal-close of business, il-ħaddiema ma kienu qed jagħmlu xejn. Fl-istess udjenza xehed ukoll Anton Sammut Mamo, prodott mis-soċjetà attriċi u production manager fi ħdan l- istess. Huwa xehed dwar l-episodju tat-28 ta' Mejju 2018 u spjega li f'dik id-data fis-sagħtejn neqsin kwart (1:45) ta' wara nofsinhar inqata' id-dawl. Bugeja mar fuq waħda mill-magni u pprova jżarmaha għax jekk il- prodott jilħaq jagħqad fiha, ikun iktar diffiċli li tiżżarma. Ix-xhud qal li ħareġ barra mill-fabbrika u ra persuna bil-gaffa quddiem il-Busy Bee. Kien hemm gaffa u żewġ cables maħruġin mill-art. Il-persuna li kien qiegħed iħaddem il-gaffa kien barrani u ammetta max-xhud li kien laqat xi cable. Dan il-barrani qal lix-xhud li kien jaħdem mas-soċjetà konvenuta. Bugeja ċempel lill-Enemalta biex jinfurmahom u l-ħaddiema tal-Enemalta waslu wara madwar siegħa. Meta raw il-cables maqlugħin, qalu li kellhom bżonn xi makkinarju biex ikomplu jħaffru u jaraw minn fejn inqata' il-cable. Il-ħaddiema tal-Enemalta nfurmaw lix-xhud li sal-erbgħa ta' wara nofsinhar (4:00) żgur ma kienx ser jirritorna d-dawl. Imbagħad, il-ħaddiema ċemplu lix-xhud għall-ħabta ta' nofs il-lejl biex jgħidulu li kien ġie d-dawl. Dwar prodotti mormija, Bugeja qal li ġew mormija tlettax-il borża kbira fejn kull borża kienet tiżen ħames kilogrammi. Xehed ukoll li sakemm ma kienx hemm dawl, il-ħaddiema tas-soċjetà attriċi ma setgħu jagħmlu xejn. Dwar il-magna relattiva li kellha bżonn it-tiswijiet, Bugeja spjega li dawk kienu Renato Frendo Reva u Joe Sarsero, fitters fi ħdan is-soċjetà attriċi, li kellhom jaħdmu overtime. L-ewwel neħħew il-cornmeal għax dan kien għaqad fil-magna. Imbagħad tefgħu lubrikant u bdew jippruvaw iżarmawha bil-mod iżda kien proċess li jieħu l-ħin. Wara ħafna ħin irnexxielhom isewwuha. L-alarm tal-fabbrika kellha bżonn xi tiswijiet ukoll. Fl-udjenza tal-25 ta' Settembru 2019 xehed l-Inġinier Brian Shoieb, impjegat tal-Enemalta. Huwa ppreżenta dokumenti mmarkati BM1 u BM2 li kienu jirrigwardaw l-episodji tal-24 ta' April u t-28 ta' Mejju 2018. Id-dokument BM1 kien jirrigwarda l-inċident tal-24 ta' April 2018 filwaqt li BM2 kien jirrigwarda l- inċident tat-28 ta' Mejju 2018. Dwar id-dokument BM1, Shoieb qal li kien rappreżentant tas-soċjetà konvenuta li ċempel lill-uffiċċju distrettwali tal-Enemalta iżda ma kienx jaf l-isem tal-persuna li ċemplet. Wara dan, Shoieb u l-foreman marru fuq il-post u raw cables milqutin bil-ħsara fejn kienu qed iħaffru l-ħaddiema tas-soċjetà konvenuta. Micallef qal li kienet il-gaffa tas-soċjetà konvenuta li kkawżat il-ħsara. Imbagħad, hu ta l-istruzzjonijiet lill- ħaddiema tas-soċjetà konvenuta biex ikomplu jħaffru sabiex l-Enemalta tkun tista' ssewwi. Il-cable milqut kien iwassal għall-fabbrika tas-Sunshine Snacks. Micallef iċċara li qabel l-inċident tal-24 ta' April 2018 ma kien hemm ebda skambju ta' komunikazzjoni bejn l-Enemalta u s-soċjetà konvenuta dwar il-pożizzjonijiet tal-cables taħt il-wiċċ tat-triq. Micallef kompla jgħid li meta xi ħadd javża lill-Enemalta dwar xogħlijiet, huma jibgħatu uffiċjal fuq il-post. Għalkemm Micallef qal li eventwalment huma ġew infurmati b'xogħlijiet ippjanati billi ġie mgħoddi lilhom numru ta' referenza li kien numru ta' permess tal-Awtorità tal-Ippjanar, fiż-żmien tal-ewwel inċident ma kellhom ebda ħjiel. Dwar it-tieni inċident (jiġifieri tat-28 ta' Mejju 2018), Micallef qal li s-soċjetà konvenuta kienet ċemplet hi stess lill-Enemalta biex tgħidilhom li kienu laqtu cable. Huwa kompla jiċċara li kienu ntlaqtu żewġ cables – wieħed li jwassal għand is-Sunshine Snacks (tas-soċjetà attriċi) u ieħor li jwassal f'fabbrika oħra. Fl-udjenza tal-25 ta' Novembru 2019 xehed PS013 James Blake li ppreżenta d-dokument JT1 li kien rapport aġġornat. Blake spjega li meta jidħlu rapporti mill-Enemalta dwar ħsarat fuq cables, isir rapport u t-terza persuna tkun infurmata li l-Enemalta tkun daħħlet rapport. Skont il-każ, l-Enemalta tista' tibgħat letter to prosecute lill-Pulizija. F'dan il-każ, iżda, l-Enemalta rrinunzjat sabiex ikunu jistgħu jsiru aktar investigazzjonijiet mill-Pulizija. Fl-istess udjenza xehed ukoll PS9447 Ian Seguna li ppreżenta d-dokument IC1 li kien rapport dwar l- episodju tat-28 ta' Mejju 2018. Xehed ukoll Kenneth Leonardi Bonet, rappreżentant tal-Enemalta prodott mis-soċjetà attriċi. Huwa beda biex ikkonferma li hu kien l-awtur tar-rapport a fol. 99 tal-proċess. Qal li kienet it-taqsima tal-customer care li nfurmatu bil-qtugħ tal-cables u hu ma kienx ikun jaf min ikun informa lit-taqsima tal-customer care. Huwa qal li mar fuq il-post mal-inġinier Brian Shoieb u sabu ħaddiema tas-soċjetà konvenuta. Dawn qalu lil Leonardi Bonet u lil Shoieb li raw cables mikxufin u raw xi sparks ħerġin min wieħed minnhom. Meta kixfu, Leonardi Bonet u Shoieb raw cable minnhom maħruq. Il-ħsara saret billi dan kien intlaqat. Skont Leonardi Bonet, intlaqat bil- makkinarju li kien qiegħed jitħaddem minn ħaddiema tas-soċjetà konvenuta. Waħda mill-fabbriki li sofrew qtugħ tad-dawl minħabba l-inċident kienet il-fabbrika tas-soċjetà attriċi. Fl-udjenza tas-26 ta' Frar 2020 reġa' xehed l-Inġinier Brian Shoieb li sarulu domandi mill-avukat tas- soċjetà konvenuta. Mistoqsi jekk fil-fatt kienx hemm bżonn permess ta' Transport Malta u mhux tal-Awtorità tal-Ippjanar, ix-xhud ikkonferma li kien hemm permezz ta Transport Malta (billi kienet triq) u spjega li l- inħawi kienu fejn hemm il-Malta Industrial Parks. Micallef qal li dan kien proġett maġġuri u kien hemm ħafna fabbriki involuti u l-Awtorità tal-Ippjanar ħarġet permess biex ikopri l-post kollu u għalhekk, talbu n-numru tal-permess tal-Awtorità tal-Ippjanar. Ix-xhud qal li l-permess bin-numru RWP10705/18 kien permess ta' Transport Malta u mbagħad ikkonferma li ma kinitx kundizzjoni ta' dan il-permess li l-Awtorità tal-Ippjanar kellha anki hi tagħti l-permess tagħha. Fuq domanda, ix-xhud qabel li suppost kien hemm permess ta' Transport Malta u li la l-Enemalta u lanqas Transport Malta ma kienu qed joġġezzjonaw għax-xogħlijiet. Ix-xhud spjega li meta kuntrattur jgħid lill-Enemalta li jrid iħaffer f'xi post, huwa jgħidilhom li għandu permess u mbagħad, l-Enemalta tiggwidah u turih x'hemm fuq il-post biex ma ssir assolutament ebda ħsara. Micallef ikkonferma li l-proċedura kienet li jagħtu lill-kuntrattur informazzjoni dwar id-distrett u l-kuntrattur irid iċempel numru tat-telefon partikolari tlett ijiem qabel il-bidu tax-xogħlijiet biex javża lit-taqsima tal-customer care jew lill-uffiċċju distrettwali. Imbagħad, il-permess tal-kuntrattur jasal għand il-GIS Officers tal-Enemalta li jaraw il-pjanti tal-Enemalta sabiex jipprovdu gwida dwar il-post fejn ikunu se jsiru x-xogħlijiet. Mistoqsi jekk il-kuntrattur setax jibda x-xogħlijiet kemm-il darba ma jirċievi ebda risposta mingħand l- Enemalta, ix-xhud wieġeb fl-affermattiv iżda żied li l-kuntrattur seta' anki jibgħat e-mail jekk ma jaqbadx bit- telefon. Ix-xhud ikkonferma li f'dan il-każ, il-kuntrattur kellu jċempel l-uffiċċju distrettwali ta' Ħal Ghaxaq fuq in- numru 21442159 iżda l-karta b'din l-informazzjoni ma kellha ebda e-mail address. Mistoqsi dwar l-episodju fejn wara li nqatgħu l-cables, is-soċjetà konvenuta ngħatat struzzjonijiet biex tkompli tħaffer sabiex ikun aktar faċli biex l-Enemalta tagħmel it-tiswijiet, ix-xhud ikkonferma li ovvjament seta' jsir tħaffir bil-magni u l-Enemalta kienet tgħidilhom kif, fejn u kemm kellhom iħaffru. Dan it-tħaffir wara l-qtugħ tal-cable kien tħaffir iggwidat mill-uffiċjali tal-Enemalta u l-Enemalta kienet perjodikament tagħmel ċerti checks. L-istruzzjonijiet kienu sabiex il-ħaddiema tas-soċjetà konvenuta jħaffru bil-mod mal-cable u l- ħaddiema obdew. Hawn, Micallef ippreċiża li dan kien li sar wara l-inċident u mhux qabel. Qabel l-inċident, l-Enemalta kienet biss timmarka fejn kien hemm il-cables u skont il-każ, titlob li l-iskavar isir bl-idejn. Kienet standard procedure li fejn hemm cable, it-tħaffir kellu jsir bl-idejn. Dwar superviżjoni, fuq domanda tat- Tribunal, ix-xhud qal li l-Enemalta ma tkunx fuq il-post waqt l-iskavar iżda forsi xi darba kienet tibgħat lil xi ħadd jara kif kien għaddej ix-xogħol. Ma kienx hemm mod kif l-Enemalta tkun taf jekk il-ħaddiema tas- soċjetà konvenuta jkunux obdew l-istruzzjonijiet li jħaffru bl-idejn. Iżda wara li saret il-ħsara, seta' jsir tħaffir bil-gaffa. Fir-ri-eżami, ix-xhud qal li kien qiegħed jixhed dwar l-episodju ta' April 2018 u reġa' qal li mill- investigazzjonijiet irriżulta li l-ħaddiema tas-soċjetà konvenuta qaċċtu l-cable, liema soċjetà konvenuta ħaffret bil-gaffa meta ġeneralment, l-istruzzjonijiet tal-Enemalta fejn ikun hemm cable ikunu li t-tħaffir isir bl- idejn. Fl-udjenza tat-28 ta' Settembru 2020 reġa' xehed Joshua Erhan, prodott mis-soċjetà konvenuta in kontro- eżami. Huwa qal li waqt li seħħew iż-żewġ inċidenti (April u Mejju 2018) hu ma kienx preżenti iżda mar fuq il-post wara. Borg ikkonferma li l-Malta Industrial Parks kienet tavża lill-kuntrattur li hu kien responsabbli li japplika għall-permessi neċessarji sabiex isir ix-xogħol. Meta seħħ l-inċident, Borg qal li kien iċċekkja ma' Transport Malta jekk kienx hemm permess u kien jidher li ma kienx hemm permess. Borg qal ukoll li ma kienx jaf bil-permess RWP10705/18. Żied jgħid li meta kellem lill-Enemalta, ma deherx li saret talba sabiex l-Enemalta tmur timmarka fuq il-post. Ikkonfrontat bix-xhieda tal-Inġinier Brian Shoieb, ix-xhud qal li l-Malta Industrial Parks ma kienet tippreżenta ebda permess tal-Awtorità tal-Ippjanar għax internament, it-toroq kienu tal-Malta Industrial Parks stess. Borg ikkonferma li personalment huwa ma setax jikkonferma kienx hemm permess ta' Transport Malta iżda biss li huwa ċempel u li dawn infurmawh li ma kienx hemm permess. Ix-xhud spjega d-differenza bejn permess tal-Awtorità tal-Ippjanar li kien permess ta' żvilupp u trenching permit li kien permess ta' Transport Malta li tippermetti lill-kuntrattur iħaffer. Borg qal li l-Malta Industrial Parks kienet tavża lill-kuntratturi sabiex japplikaw għal trenching permit. Borg qal ukoll li wara l-ewwel inċident, ma setax jara jekk il-kuntrattur in kwistjoni kienx qiegħed jaħdem bil- permess jew le iżda kien jaf biss li dan kellu japplika għal trenching permit. Konsiderazzjonijiet It-Tribunal ma jsibx diffikultà jifhem li din il-kawża hija dwar damnum emergens sofferti mis-soċjetà attriċi wara li f'żewġ okkażjonijiet separati, ħaddiema tas-soċjetà konvenuta, hekk kif kienu qed jagħmlu xi xogħlijiet ta' tħaffir jew skavar jew trenching fil-proprjetà tas-soċjetà Malta Industrial Parks, laqtu xi cables tal-elettriku u b'konsegwenza, inqatgħet il-provvista tal-elettriku lill-fabbrika tas-Sunshine Snacks, ossia s- soċjetà attriċi. Stante l-qtugħ tal-provvista tal-elettriku, is-soċjetà attriċi sofriet dak elenkat fl-Avviż tat-Talba. It-Tribunal josserva li matul id-depożizzjoni tax-xhud Brian Shoieb (fol. 137), qam argument bejn l-avukati tal-partijiet fis-sens li meta l-avukat tas-soċjetà attriċi għamel domanda lix-xhud dwar liema kumpanija kienet qaċċtet il-cable (skont l-istess xhud), l-avukat tas-soċjetà konvenuta rrispondiet u qalet li dak il-punt ma kienx ikkontestat. Għalhekk faċli wieħed jifhem li għalkemm l-avukati tal-partijiet ma kinux xhieda f'din il-kawża, is-soċjetà konvenuta essenzjalment tammetti li l-cables tqaċċtu, fiż-żewġ okkażjonijiet, bi ħtija tagħha u/jew tal-impjegati tagħha. F'dan l-ambjent, it-Tribunal jinnota l-applikabilità tal-Artikoli 1031 u 1032 tal-Kodiċi Ċivili fejn l-Artikolu 1031 jgħid li "kull wieħed iwieġeb għall-ħsara li tiġri bi ħtija tiegħu" u l-Artikolu 1032 jgħid li "Jitqies fi ħtija kull min bl-għemil tiegħu ma jużax il-prudenza, id-diliġenza u l-ħsieb ta' missier tajjeb tal-familja." L-Artikolu 1033 tal-Kodiċi Ċivili mbagħad ikompli jgħid li l-parti li tkun naqset fi dmirijietha hija obbligata tirriżarċixxi d-danni subiti mill-parti danneġġjata. Ġie spjegat mill-Prim' Awla fis-sentenza fl-ismijiet David Ben Mubarek et vs. Francis Bugeja Muscat et, deċiża fit-28 ta' Ġunju 2016, illi: "Ghas-success ta' azzjoni bhal dik de quo, hemm il-htiega Ii I-atturi konkretament jistabblixxu u jipprovaw, fil-grad rikjest mill-ligi f'kawzi simili, tlett ingredjenti fundamentali b'mod kumulattiv ossija: i. fl-ewwel lok, Ii kien hemm kondotta kolpuza tal-konvenuti Ii tirradika l-htija ai termini tad- disposizzjonijiet pertinenti tal-Kodici Civili; ii. fit-tieni lok, Ii jaghtu prova tal-hsara minnhom subita u tali prova ghandha tkun materjali u konkreta; u iii. fit-tielet u I-ahhar lok, Ii jirnexxielhom jorbtu I-ewwel punt mat-tieni wiehed tramite ness ezjologiku ta' kawzalita, Ii jfisser Ii kienet il-kondotta kwazi-delittwuza tal-konvenuti Ii direttament kkagunat is-sinistru (hsarat lamentati). Illi huwa pacifikament assodat illi biex Qorti ssib htija u responsabbilita fil-kondotta ta' individwu, u sussegwentement dan jigi kkundannat jindennizza lid-danneggjat fl-ambitu tal-kolpa extra- kontrattwali (senjatament fil-kwazi-delitti fejn hemm mankanti d-dolo), dak I-aspett Ii ghandu jigi ezaminat huwa I-kondotta materjali li l-allegat danneggjant assuma. Tali kondotta tista' tkun kemm kommissiva u kemm ommissiva. Hu dan il-komportament Ii ghandu jigi dettaljatament valutat, sabiex fih jigu ritraccjati, inter alia, jekk kienx hemm xi mankanzi fid-dover ta' hsieb, prudenza u diligenza ta' bonus paterfamilias, jew ezistenza ta' negligenza fid-doveri imposti mill- ligi, jew ta' traskuragni, sfrontatezza jew imprudenza Ii tikkostitwixxi att jew fatt illecitu rizarcibbli." It-Tribunal jirreferi għas-sentenza tal-Prim' Awla fl-ismijiet Dr H. DiAmato vs. J. Lagana, deċiża fil-31 ta' Mejju 1972 li fiha ntqal hekk: "… f'kawża ċivili l-attur li jallega li ġratlu ħsara b'tort tal-konvenut irid jipprova huwa a sodisfazzjon tal-Qorti li l-konvenut kellu tort. Jekk l-attur ma jġibx din il-prova l-azzjoni tiegħu ma tistax ikollha eżitu favorevoli." Bl-istess mod, fis-sentenza fl-ismijiet Chef Choice Limited vs. Raymond Tyson et, deċiża fis-26 ta' Settembru 2013, il-Prim' Awla qalet: "Illi huwa aċċettat li biex persuna tista' tinsab responsabbli għall-ħsara li ħaddieħor ikun ġarrab bl- egħmil ta' dik il-persuna, m'huwiex meħtieġ li l-egħmil waħdu ta' dik il-persuna ikun il-kawża waħdanija tad-dannu mġarrab, għaliex biżżejjed jintwera s-sehem ta' dik il-persuna bin-negliġenza jew bir-rieda tagħha biex jintrabat magħha l-piż tar-responsabilità għal dak li jkun ġara. Iżda biex is-sehem ta' dik il-persuna jnissel il-ħtija u r-responsabilità li tiġi magħha, jeħtieġ jintwera (mill-parti li tallega d-dannu u bi prova tajba kif tistenna l-liġi) li dik il-ħtija nisslet id-dannu attwalment imġarrab u li tali dannu jkun imkejjel u ippruvat b'mod ċert. Ir-rabta tal-kawżalità hija meħtieġa tabilfors;" Hekk ukoll, il-Qorti tal-Appell (Inferjuri), fis-sentenza fl-ismijiet Joseph Desira Micallef vs. Philip Jecheva, deċiża fit-12 ta' April 2007, fakkret: "Ibda biex ir-regola tradizzjonali tal-piz tal-provi timponi a kariku tal-parti li tallega fatt l-oneru li ggib il-prova ta' l-ezistenza tieghu. Tali oneru hu ugwalment spartit bejn il-kontendenti, sija fuq l-attur li jsostni l-fatti favorevoli li jikkostitwixxu l-bazi tad-dritt azzjonat minnu (actori incumbit probatio), sija fuq il-konvenut ghas-sostenn tal-fatt migjub minnu biex jikkontrasta il-pretiza tal-attur (reus in excipiendo fit actor)." Il-Qorti tal-Appell (Superjuri) fis-sentenza tagħha Air Malta plc et vs. Malta International Airport plc (deċiża fit-30 ta' Settembru 2016), qalet: "Huwa pacifiku fil-gurisprudenza taghna li biex tirnexxi azzjoni ghad-danni kkawzati minn delitt jew kwazi delitt, mhux bizzejjed li l-attur jipprova li sofra xi hsara fil-proprjet tieghu, izda jehtieg ukoll li jipprova li dik il-hsara tkun gejja mill-agir tal-konvenut jew li dan b'xi mod ikkontribwixxa ghaliha (ara sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili moghtija fit-23 ta' Novembru, 1984, fil-kawza fl-ismijiet Piju Chetcuti Saliba v. Indri Tyson)." Fil-fehma tat-Tribunal, m'hemmx dubju li x-xhieda prodotti mis-soċjetà attriċi huma univoċi. Ix-xhieda Efrem Russell u Silvio Ellul Bonici xehdu fir-rigward tal-quantum tad-danni subiti u l-kalkoli tagħhom jaqblu bejniethom kif ukoll jagħmlu sens loġiku. Inoltre, is-soċjetà konvenuta lanqas biss ħasset il-bżonn li tassoġġettahom għal kontro-eżami u lanqas attakkat il-kalkoli tagħhom. Jidher ċar ukoll li s-soċjetà attriċi qieset sewwa l- quantum u ma esaġeratx – liema kumment qiegħed isir fid-dawl tal-fatt li l-ammont mitlub ma jinkludix profitti mitlufa (lost profits). 2 Ikkwotata mill-Qorti tal-Appell (Inferjuri) fis-sentenza Peter Paul Scotto vs. Paul wilson, deċiża fit-2 ta' Mejju 1995. Il-punt li huwa ċentrali għad-determinazzjoni ta' din il-kawża huwa jekk is-soċjetà konvenuta talbitx lill- Enemalta sabiex tindikalha fejn kienu l-cables relattivi sabiex hi u tħaffer, tkun tista' tevita li tagħmel ħsara lill-cables. It-Tribunal jirreferi għad-dokument JB1 (fol. 80 et seq.) li jirrigwarda l-episodju tal-24 ta' April 2018. Dan ir- rapport, redatt mill-Inġinier Joshua Erhan, li jaħdem ma' Malta Industrial Parks Limited, jgħid: Huwa ċar li fil-kontro-eżami (seduta tat-28 ta' Settembru 2020), is-soċjetà konvenuta ppruvat tagħmel il- punt li Erhan ma kellux konoxxenza proprja dwar jekk kienx hemm trenching permit jew le iżda straħ fuq informazzjoni mogħtija lilu. It-Tribunal issa jirreferi għad-dokument BM1 (fol. 93 et seq.) li huwa dokument tal-Enemalta li jgħid li s- soċjetà konvenuta kienet hija stess li rrappurtat l-inċident tal-24 ta' April 2018 u ammettiet li kienet hi li kkawżat il-ħsarat. Hemm ukoll dikjarazzjoni ċara (fol. Min-naħa l-oħra, id-dokument BM2 (fol. 100 et seq.) ma jgħidx ċar u tond jekk kienx hemm trenching permit jew le. Fit-trattazzjoni relattiva, l-avukat tas-soċjetà konvenuta, filwaqt li għamlet referenza għal trenching permit u anki diversi drabi meta kienet qed tagħmel domandi lix-xhieda fi stadji preċedenti tal-kawża, qalet ċar u tond li s-soċjetà konvenuta ma setgħetx tipproduċi kopja tal-permess relattiv. It-Tribunal, min-naħa tiegħu, ma jistax jifhem għaliex saret referenza għal permess li kieku nġiebet prova tiegħu, kien ikun ta' għajnuna konsiderevoli sabiex is-soċjetà konvenuta tipprova li ppruvat timminimizza d-danni u li għamlet ħilitha sabiex id-danni jkunu evitati. It-Tribunal lanqas ma jinsab mgħarraf għaliex ma tħarrkux xhieda speċifikament minn Transport Malta sabiex jipproduċu kopja tal-permess – ħaġa li kienet faċli meta tqis li s-soċjetà konvenuta kienet taf ir-reference number tal-permess. Għaldaqstant, wara li qara l-atti tal-kawża, sema' lix-xhieda, ra d-dokumentazzjoni kollha u sema' lill-abbli difensuri tal-partijiet jittrattaw, it-Tribunal jiddeċiedi billi jilqa' t-talbiet kollha tas-soċjetà attriċi u jikkundanna lis-soċjetà konvenuta tħallasha s-somma ta' elfejn u disa' mija u erbgħa u erbgħin Ewro u sitta u sittin ċenteżmu (€2,944.66) kif mitlub fl-Avviż tat-Talba bl-imgħaxijiet b'rata mhux ogħla minn dik permessa skont il-liġi, liema mgħaxijiet għandhom jiġu ikkalkulati mid-data tal-preżentata tal-ittra uffiċjali relattiva (jiġifieri mill-11 ta' Diċembru 2018 'il quddiem). It-Tribunal jordna li s-soċjetà konvenuta għandha tħallas l-ispejjeż tal-ittra uffiċjali relattiva mibgħuta lilha mis-soċjetà attriċi kif ukoll l-ispejjeż kollha ta' din il-kawża. Deċide Law), LL.D. Ġudikatur