Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA (Ġurisdizzjoni Kostituzzjonali) Seduta tal-15 ta' Settembru, 2021 Rikors Kostituzzjonali Numru 103/2020 LM [1] Austin Coppola (K.I. nru 294169M); [2] Anthony Coppola (K.I. nru 499195M); [3] Alexander Coppola (K.I. nru 779959M) u b'digriet tat-3 ta' Mejju, 2021, l- atti tal-kawża ġew trasfużi fil-persuni ta' Christian Coppola (K.I. 9493461M), Rebekah Coppola (K.I. 0603313M) u Nicole Magri Zammit (Passaport Ġermaniż C4VN0XRWC) stante l-mewt ta' missierhom Alexander Coppola; [4] Anna Maria Bonnici Lanzon (K.I. nru 823123M); [5] Joseph Coppola (K.I. nru 517069M); [6] Philip Coppola (K.I. nru 629099M) [1] L-Avukat tal-Istat; [2] Emma Vella Spiteri Rat ir-Rikors Kostituzzjonali mressaq fit-18 ta' Ġunju, 2020, mir-rikorrenti Alexander Coppola (K.I. nru VELLA SPITERI), Anna Maria Bonnici Lanzon (K.I. nru VELLA SPITERI), Joseph Coppola (K.I. nru 2435311M) u Philip Coppola (K.I. nru 2435311M) [minn issa 'l quddiem "ir-rikorrenti"] fejn issottomettew dan li ġej: "Jesponu bir-rispett: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM Illi r-rikorrenti huma l-proprjetarji tal-fond ossija flat internament immarkat numru tlieta (3) fi blokk numru sitta (6) Hamilton Flats, Triq Dun Karm Galea, Il-Qala (ġia Alexandra Street Sliema), liema fond jinsab mikri lil intimata Vella Spiteri u li ilha tiddetjeni dan il-fond għal snin twal; Illi skont ir-riċerki pubbliċi u rapport redat min-Nutar Matthew Amodio (kopja tar- rapport anness u mmarkat bħala Dokument AP001), irriżulta li Aristide Coppola iben Giuseppe Coppola u Antonia née Nnam Deezua akkwista l-imsemmija propjetà immobbli permezz ta' kuntratt ta' likwidazzjoni u diviżjoni fl-atti tan-Nutar Joseph Mahoney datat tnejn ta' Diċembru tas-sena elf disa' mija tmienja u ħamsin (2.12.1958) fejn Aristide Coppola akkwista l-Porzjon ittra 'D' liema porzjon isemmi 'Hamilton Flats, Alexandra Street, L-Imtarfa numru sitta suġġetti għaċ-ċens perpetwu ta' tlieta u għoxrin lira sitt xelini u għaxar soldi.' Illi Aristide Coppola ġie nieqes fis-sbatax ta' Novembru tas-sena 1969 ġewwa St Pancras, Il-Belt Valletta u dan skont ċertifikat tal-mewt anness mar-rapport mmarkat bħala Dokument AP001; Illi skont ir-riċerki testamentarji eżegwiti min-Nutar Matthew Amodio, kemm pubbliċi u kemm sigrieti, l-imsemmi Aristide Coppola kellu testment wieħed Unica Charta reġistrat fir-Reġistru Pubbliku ta' Malta ossija dak datat tlieta u għoxrin ta' Diċembru tas-sena elf disa' mija ħamsa u ħamsin (23.12.1955) fl-atti tan- Nutar Joseph Mahoney; Illi f'dan it-Testment Unica Charta datat tlieta u għoxrin ta' Diċembru tas-sena elf disa' mija ħamsa u ħamsin (23.12.1955) fl-atti tan-Nutar Joseph Mahoney, Aristide Coppola flimkien ma' martu ħassru kwalunkwe testment preċedenti u ħallew l- użufrutt lil xulxin iżda wara l-mewt tat-testaturi, l-imsemmija testaturi xtaqu li l- ġid jgħaddi fuq uliedhom imwieldin u lill uliedhom nati u naxxituri; Illi Mary Anne Coppola mart Aristide Coppola bint Alexander Sharma u Egizia née Azzopardi Zerafa imwielda Karthum, Sudan ġiet nieqsa fis-sebgħa u għoxrin ta' Diċembru tas-sena elfejn u tlietax (27.12.2013) u dan skont ċertifikat tal-mewt anness mar- rapport mmarkat bħala Dokument AP001; Illi skont ir-riċerki testamentarji kemm pubbliċi u kemm sigrieti, l-imsemmija Mary Anne Coppola kellha żewġ testmenti reġistrati fir-Reġistru Pubbliku ta' Malta li minnhom irriżulta li l-patrimonju tagħha kien jinsab regolat minn dawn iż-żewġ testmenti, ċioé dak imsemmi fil-paragrafu 5 fl-atti tan-Nutar Joseph Mahoney u ieħor fl-atti tan-Nutar Tonio Urry datat tlieta u għoxrin ta' Mejju tas-sena elf tmien mija sitta u tmenin (23.05.1986); Illi bil-virtù tat-testment fl-atti tan-Nutar Tonio Urry datat tlieta u għoxrin ta' Mejju tas-sena elf tmien mija sitta u tmenin (23.05.1986), l-imsemmija Mary Anne Coppola eżentat lil uliedha minn kwalunkwe obbligu tal-kollazzjoni u Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM imputazzjoni illi hija setgħet tat lit-tfal u kkonfermat t-testment preċedenti ossija dak ta' tlieta u għoxrin ta' Diċembru tas-sena elf disa' mija ħamsa u ħamsin pubblikat fl-atti tan-Nutar Joseph Mahoney; Illi Mary Anne Coppola ġiet nieqsa wara l-ewwel ta' Jannar tas-sena elfejn u ħamsa (2005), l-eredi ta' Mary Anne Coppola ddikjaraw l-immobbli msemmiji permezz ta' kuntratt dikjaratorju kawża mortis fl-atti tan-Nutar Liza ‘Tabone Pumpach datat għoxrin ta' Mejju tas-sena elfejn u erbatax (2014); Illi permezz ta' ċedola l-imsemmi ċens ġie ddikjarat mifdi kontra d-direttarji fuq il-korp kollu ossija Hamilton Flats Triq Dun Karm Galea ġia Alexandra Street Sliema; Illi għalhekk r-rikorrenti daħlu fiż-żarbun tal-antekawża tagħhom; Illi r-rikorrenti b'hekk huma l-propjetarji assoluti tal-fond in kwestjoni u dan kif jirriżulta mir-rapport redat minn Nutar Matthew Amodio li kopja tiegħu qed tiġi hawn annessa u mmarkata bħal Dokument AP001 (liema dokument jinkludi l-atti kollha surreferiti); Illi l-intimata Emma Vella Spiteri ilha tokkupa l-istess fond, ossija dak il-flat bin-numru tlieta (3) fi blokk numru sitta (6) Hamilton Flats Triq Dun Karm Galea, Il-Qala, minn ferm qabel is-sena 1995; Illi l-intimata Emma Vella Spiteri għadha tokkupa l-istess fond, ai termini tal-Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta, u qeda tħallas l-ammont miżeru ta` €197.08 fis-sena, meta l-valur lokatizju tal-fond fis-suq huwa ferm aktar minn dak stabbilit bid- disposizzjonijiet tal-Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta liema disposizzjonijiet ġew ftit li xejn emendati bl-Att X tal-2009; Illi bl-emendi introdotti permezz tal-Att X tal-2009, senjatament dawk inkorporati f'artikolu 1531Ċ tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta, l-imsemmi fond illum hu soġġett għal kera ta' €197.08 fis-sena u ai termini tal-istess Liġi, din ir-rata ta' kera tiżdied kull tliet (3) snin b'mod proporzjonali għal mod li bih ikun jiżdied l-Indiċi ta' Inflazzjoni; Illi min dan l-ammont miżeru ta' €197.08 fis-sena li l-intimata Emma Vella Spiteri tħallas, ir-rikorrenti u l-antekawża tagħhom qabel ma ġiet intavolata ċ-ċedola surreferita f'2004, kienu ukoll iħallsu iċ-ċens impost fuq l-istess fond, ossija dak il- flat bin-numru tlieta (3) fi blokk numru sitta (6) Hamilton Flats Triq Dun Karm Galea, Il-Qala; Illi qabel l-emenda ai termini tal-Att X tal-2009, kien japplika l-'fair rent' a tenur tar-'Rent Restriction Dwelling Housing Ordinance' tal-1944 fejn kien jistabbilixxi l-fair rent a tenur tal-Artikolu 3 u 4 tal-istess Ordinanza, liema 'fair rent' a tenur tal-Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta ma seta' qatt jeċċedi dak li hemm stipulat fl- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM Artikolu 4 tal-istess Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta ossija kumpens ta' kera kif stabbilit bil-liġi ta' fond li kieku kien inkera f'kull żmien qabel l-4 ta' Awissu 1914; Illi dan ifisser illi r-rikorrenti, kif ukoll l-antekawża tagħhom, ma setgħu qatt jikru l-fond in kwistjoni u jirċievu kera ġusta stante li bil-liġi dak li kienu jirċievu kien kera kif stipulat fil-1914 u baqa' hekk sal-2010 bl-aġġustamenti irriżorji ai termini ta' l-Att X tal-2009; Illi minħabba li l-kera hija fissa fil-Liġi u ma tistax tinbidel minkejja li l-prezzijiet tal-kirjiet fis-suq dejjem jogħlew u llum il-ġurnata teżisti diskrepanza enormi bejn il-kera annwali fuq il-fond u r-redditu li l-istess fond kien iġib f'suq ħieles, din il- kirja għalhekk qed tilledi d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti stante li ma nżammx bilanċ bejn id-drittijiet tas-sidien u dak tal-inkwilini; Illi l-fond fis-suq ħieles iġib kera ta' mill-anqas €1,200 fix-xahar; Illi għalkemm daħal fis-seħħ l-Att X tal-2009 li kien intiż li jtaffi d-diskriminazzjoni u l-inġustizzji li l-liġijiet speċjali tal-kera kienu joħolqu versu s-sidien ta' proprjetà, din l-istess Liġi bl-ebda mod ma għenet lir-rikorrenti u bl-ebda mod ma laħqet dan l-iskop versu r-rikorrenti peress li l-awment ma kien jirrifletti xejn affattu l-kera ġust tal-fond. Illi effettivament bis-sitwazzjoni leġislattiva preżenti, ir-rikorrenti m'għandhomx speranza reali li qatt jiksbu l-pussess effettiv tal-fond jew redditu reali tal-istess fond tul ħajjithom; Illi b'dan il-mod, ir-rikorrenti, kif ukoll l-antekawża tagħhom, ġew mqiegħda u mċaħħda mit-tgawdija tal-proprjetà tagħhom mingħajr ma qed jingħataw kumpens xieraq u dan peress illi l-kera li jitħallsu bl-ebda mod ma hija qrib il-valur lokatizju reali tal-istess fond kif ser jiġi ppruvat waqt it-trattazzjoni tal-kawża; Illi r-rikorrenti m'għandhomx rimedju effettiv ai termini tal-Konvenzjoni Ewropea stante illi huma ma jistawx iżidu l-kera b'mod ekwu u ġust skont il-valur tas-suq illum stante illi dak li effettivament huma jistaw jirċievu huwa dak kif limitat bl- artikolu 1531Ċ tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta; Illi dan kollu ġia ġie determinat fil-kawżi Amato Padovani vs Malta no. 47045/06 deċiża mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem fil-15 ta' Settembru 2009 u Alazumi and others vs Norway nru. 13221/08 u 2139/10 deċiża fit-12 ta' Ġunju 2012 u Zammit and Attard Cassar vs Malta applikazzjoni nru. 1046/12 deċiża fit-30 ta' Lulju 2015; Illi r-rikorrenti qed isofru minn nuqqas ta' "fair balance" bejn l-interessi ġenerali tal-komunità u l-bżonnijiet u protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem; Illi r-regolamenti ta' kontroll tal-kera huma interferenza mad-dritt tas-sid għall- użu tal-proprjetà tiegħu stante illi dawn l-iskemi ta' kontroll tal-kera u Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM restrizzjonijiet fuq id-dritt tas-sid li jittermina l-kirja tal-inkwilin u wisq inqas ta' min qed jipprova jippresta lilu nnifsu bħala inkwilin meta mhuwiex, jikkostitwixxi kontroll tal-użu tal-proprjetà fit-termini tat-tieni paragrafu tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea (vide Hutten-Czapska vs Poland [GC], nru. 30255/09, § 101, 28 ta'Jannar 2014 u R& L, s.r.o. and Others §108); Illi din hija wkoll diskriminatorja sia ai termini tal-Artikolu 45 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea; Illi inoltre, il-Liġi hija diskriminatorja bejn dak li hemm dispost fl-Artikolu 1531Ċ tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta u tal-Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta u dak li jiddisponi l-Att XXXI tal-1995 għal kirjiet li daħlu fis-seħħ wara l-1 ta' Ġunju 1995; Illi l-valur lokatizju tal-fond huwa ferm ogħla minn dak li l-Liġi imponiet li r- rikorrenti għandhom jirċievu b'tali mod illi bid-disposizzjonijiet tal-Artikolu 37 u 45 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 14 u l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropea, il-Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXXI tal- 1995 u l-emendi li saru bl-Att X tal-2009 mhux biss ikkawżaw diskriminazzjoni bejn ulied u oħrajn kif stipulat fl-artikolu 1531F tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta imma wkoll jilledi d-drittijiet kostituzzjonali kif protetti bil-Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll ta' l-Artikolu 1 u 14 tal-Protokoll Nru. 1 u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea u għalhekk il-Liġi fuq imsemmija għandha tiġi ddikjarata li tilledi d- drittijiet kostituzzjonali kif protetti mill-Kostituzzjoni u mill-Konvenzjoni Ewropea u għandha tiġi emendata, kif del resto diġà ġie deċiż mill-Qorti Ewropeja tad- Drittijiet tal-Bniedem fil-kawża Amato Padovani vs. Malta – deċiża fil-15 ta' Settembru, 2009 u Zammit and Attard Cassar vs Malta deċiża fit-30 ta' Lulju 2015 mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem; Illi l-privazzjoni hija ferm iktar serja billi hemm ukoll diskriminazzjoni naxxenti mill-fatt illi sidien oħra li ma krewx il-proprjetà tagħhom qabel is-sena 1995, ai termini tal-Att XXXI tal-1995, għandhom id-dritt li jirrifjutaw li jġeddu l-kuntratt lokatizju meta ż-żmien pattwit tal-kirja tiġi fit-tmiem tagħha, u jistgħu anke jawmentaw il-kera; Illi għalhekk r-rikorrenti jħossu li fir-rigward tagħhom qed jiġi miksur l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta kif ukoll l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropea u l-Artikolu 14 tal-istess Konvenzjoni u dan billi huma b'mod diskriminatorju qed jiġu privati u mċaħħad mit-tgawdija tal-proprjetà tagħhom mingħajr ma jingħataw kumpens ġust għal dan; Għaldaqstant ir-rikorrenti jitolbu bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti prevja kwalsiasi dikjarazzjoni neċessarja u opportuna u għar-raġunijiet premessi jgħidu l-konvenuti għaliex m'għandiex: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM Tiddikjara u Tiddeċiedi illi fil-konfront tar-rikorrenti l-operazzjonijiet tal- Ordinanza li Tirregola it-Tiġdid tal-Kiri tal-Bini ossija l-Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta u bl-operazzjonijiet tal-Liġijiet vigenti qegħdin jagħtu dritt ta' lokazzjoni lill-intimata Emma Vella Spiteri tal-fond Flat numru tlieta (3) fi blokk numru sitta (6) Hamilton Flats Triq Dun Karm Galea, Il-Qala (Malta) waqt li qed jiġu vjolati d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif sanċiti bl-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea (l-Ewwel Skeda tal-Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta) u tal-Artikolu 14 tal-istess Konvenzjoni, u għar-raġunijiet fuq esposti u ta' dawk li ser jirriżultaw waqt it-trattazzjoni ta' dan ir-rikors ir-rikorrenti għandu jingħata r-rimedji kollha li din l-Onorabbli Qorti jidhrilha xierqa fis-sitwazzjoni; Tiddikjara u tiddeċiedi illi l-intimati jew min minnhom huma responsabbli għal kumpens u danni sofferti mir-rikorrenti b'konsegwenza tal-operazzjonijiet tal- Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta talli ma kkreatx bilanċ bejn id-drittijiet tas-sid u dawk tal-inkwilin stante li ma jirriflettux is-suq u l-anqas il-valur lokatizju tal- proprjetà in kwistjoni ai termini tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea; Tillikwida l-istess kumpens u danni kif sofferti mir-rikorrenti, ai termini tal-liġi u tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea; Tikkundanna lill-intimat Avukat tal-Istat jħallas l-istess kumpens u danni Bl-ispejjeż, kompriżi dawk tal-ittra uffiċjali tas-27 ta' Jannar 2020 li qed tiġi hawn annessa u mmarkata bħala Dokument AP002 u bl-inġunzjoni tal-intimati għas- subizzjoni." Rat ir-Risposta tal-intimat Avukat tal-Istat [minn issa 'l quddiem 'l- intimat Avukat tal-Istat'], li ġiet ippreżentata fit-2 ta' Lulju,2020, fejn ingħad kif "Jesponi bir-rispett: Illi l-lanjanza tar-rikorrenti hija fis-sens illi bit-tħaddim tad-disposizzjonijiet tal-Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta, qegħdin jiġu leżi d-drittijiet fundamentali tagħhom u dan billi qed jiġu mċaħħda mit-tgawdija tal-proprjetà senjatament il-fond numru mija u wiehed 3, blokka 6, Hamilton Flats, Triq Dun Karm Galea, L-Imtarfa mingħajr ma qed jingħataw kumpens adegwat. Ir-rikorrenti qegħdin jitolbu illi din l-Onorabbli Qorti tiddikjara u tiddeċiedi li d-disposizzjonijiet tal-Kap. 69 jilledu d-drittijiet fundamentali taghħom kif protetti mill-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll l-artikolu 14 u l-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 28 ġej: Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM Bniedem, kif ukoll qiegħed jitlob kumpens għall-vjolazzjoni tad-drittijiet imsemmija allegatament sofferti minnu. Illi r-rikorrenti jrid iġġibu prova li huma tassew suġġetti għal kirja li hija regolata bil-Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta; Illi subordinament u mingħajr preġudizzju għas-suespost, fir-rigward tal- mertu, l-allegazzjonijiet tar-rikorrenti huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u għaldaqstant għandhom jiġu miċħuda; Illi r-rikorrenti ma jistgħux jilmentaw dwar perijodi qabel ma huma saru sidien tal-proprjetà in kwistjoni u jekk jirriżulta illi r-rikorrenti akkwistaw il-proprjetà in kwistjoni meta l-kirja kienet diġà fis-seħħ, l-esponent jeċepixxi illi r-rikorrenti kienu ben konxji tal-protezzjoni li jagħtu l-provedimenti tal-Kap. 69 lill-inkwilin u għalhekk ma kien hemm l-ebda intervent leġislattiv li ma kienux edotti minnu r-rikorrenti minn jeddhom assoġġettaw ruħhom għad-disposizzjonijiet tal- Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta; Illi safejn ir-rikorrenti qeghdin jattakkaw t-tħaddim tal-Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta fuq is-saħħa tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni, it-talbiet tar-rikorrenti huma wkoll irreċevibbli fit-termini tal-artikolu 47(9) tal-istess Kostituzzjoni stante illi l-Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta kien fis-seħħ qabel Marzu 1962 u għaldaqstant din il-Liġi ma tistax tkun soġġetta għall-applikazzjoni tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni; Illi inoltre safejn ir-rikorrenti qegħdin jattakkaw t-tħaddim tal-Kap. 69 tal- Liġijiet ta' Malta fuq is-saħħa tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni dan ma jistax jiġi mistħarreġ u dan peress illi skont l-artikolu 37(2)(f) tal-Kostituzzjoni, ebda ħaġa f'dan l-artikolu m'għandha tinftiehem li tolqot l-għemil jew ħdim ta' xi liġi safejn din tkun tipprovdi għat-teħid ta' pussess jew akkwist ta' proprjetà, li sseħħ fil-kuntest ta' kirja; Illi fi kwalunkwe każ ir-rikorrenti ma ġarbu l-ebda ksur tal-jedd tagħhom għat- tgawdija ta' ġidu taħt l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u dan peress li dan l- artikolu jgħodd biss meta jkun hemm teħid forżuz tal-proprjetà. Sabiex wieħed jista' jitkellem dwar teħid forżuz, persuna trid tiġi mneżża' minn kull dritt li għandha fuq dik il-proprjetà. Perὸ dan mhuwiex il-każ hawnhekk, għaliex bl- applikazzjoni tal-Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta, ir-rikorrenti ma tilfux għal kollox il-jeddijiet kollha tagħhom fuq il-ġid in kwistjoni; Sa fejn l-ilment tar-rikorrenti huwa msejjes fuq l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, għandu jingħad li skont il-proviso ta' dan l-istess artikolu, l-Istat għandu kull jedd li jwettaq dawk il-Liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjetà skont l-interess ġenerali. F'dan is- sens huwa magħruf fil-ġurisprudenza li l-Istat igawdi minn diskrezzjoni Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu meħtieġ fl-interess ġenerali u sabiex jistabbilixxi liema huma dawk il-miżuri meħtieġa għall-ħarsien tal-interess ġenerali. Illi reċentament il-Qorti ta' Strasburgu fis-sentenza Aquilina v. Malta deċiża fid-9 ta' Ġunju 2020 (applikazzjoni numru: 40246/18) kkunsidrat illi: Sewwasew fil-każ tagħna, il-Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta għandu (i) għan leġittimu għax joħroġ mil-liġi, (ii) huwa fl-interess ġenerali għaliex irregolarizza sitwazzjoni ta' natura soċjali fl-ambitu tal-ġid komuni; u (iii) jżomm bilanċ ġust u ekwu bejn l-interessi tas-sid, tal-inkwilin u tal-poplu b'mod ġenerali. Jiġi b'hekk, li l-esponent ma jarax kif il-Kap. 69 għandu jitqies li jmur kontra l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea; fir-rigward Illi l-esponent jissottometti illi dak li qed jilmentaw minnu r-rikorrenti ma jiffigura mkien fil- parametri ta' protezzjoni minn trattament diskriminatorju kif sanċit minn dan l-artikolu; tal-Konvenzjoni Ewropea, Illi miżjud ma' dan, u dan jgħodd kemm għad-disposizzjoni tal-Kostituzzjoni kif ukoll għal dik tal-Konvenzjoni Ewropea, huwa manifest li l-Liġijiet li qed jiġu attakkati mir-rikorrenti, indiskriminatament għal kull kirja. Għalhekk ir-rikorrenti ma jistgħux jargumentaw li ġew żvantaġġati meta mqabblin ma' ħaddieħor għaliex dak il-ħaddieħor qiegħed jiġi trattat eżattament bħalhom; japplikaw Illi dejjem mingħajr preġudizzju għas-suespost, dato ma non concesso li din l- Onorabbli Qorti jidhrilha li kien hemm xi ksur tad-drittijiet fundamentali tar- rikorrenti, fatt li qed jiġi kontestat, l-esponent jirrileva li fiċ-ċirkostanzi tal-każ, dikjarazzjoni ta' ksur hija suffiċjenti u ma hemmx lok għal rimedji oħra mitluba mir-rikorrenti. Illi f'kull każ, ir-rikorrenti ma jistgħux jinvokaw l-artikolu 41 tat-Trattat tal- Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem għaliex dan l-artikolu japplika biss għall-organi ġudizzjarji tal-Kunsill tal-Ewropa u mhux għall-Qrati Maltin. Kemm hu hekk dan l-artikolu tat-Trattat ma jifformax parti mil-liġi Maltija għaliex mhuwiex inkluż fit-tifsira ta' 'Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fondamentali' kif riprodotta fl-artikolu 2 tal-Kap 319 tal-Liġijiet ta' Malta u lanqas ma ġie traspost fil-liġi domestika skont l-artikolu 3 3) tal-Kap. 304 tal- Liġijiet ta' Malta; Salv eċċezzjonijiet ulterjuri. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM Għaldaqstant għal dawn ir-raġunijiet l-esponent umilment jitlob lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad it-talbiet kollha tar-rikorrenti bl-ispejjeż kontra tagħhom. Rat li għalkemm debitament notifikata, l-intimata Emma Vella Spiteri baqgħet ma weġbitx. Rat l-atti kollha tal-kawża. Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti. Rat li permezz tad-digriet tagħha tad-9 ta' Settembru, 2020, ġie maħtur il-Perit Mario Borg Gusman bħala Perit Tekniku Ġudizzjarju, li ħalef ir-rapport tiegħu fil-24 ta' Novembru, 2020, kif ukoll ir-risposti għall-eskussjoni tiegħu ppreżentati fl-4 ta' Mejju, 2021. Rat ir-rikors ta' Christian Coppola, Rebekah Coppola u Nicole Magri Zammit fejn talbu sabiex din il-Qorti tordna t-trasfużjoni tal-ġudizzju fil-persuni tagħhom stante l-mewt ta' missierhom ir-rikorrent Alexander Coppola, flimkien mad-digriet tagħha tat-3 ta' Mejju, 2021, fejn wara li rat is-subartikolu 807(1) tal-Kap. 12 laqgħet it-talba tagħhom u ordnat li ssir id-debita annotazzjoni fl-okkju tal-kawża odjerna. Rat il-verbal tal-udjenza tas-7 ta' Mejju, 2021, fejn il-kawża tħalliet għas- Avukat tal-Istat. Rat in-nota ta' sottomissjonijiet ippreżentata mir-rikorrenti u dik tal-intimat Il-kwistjoni bejn il-partijiet Jirriżulta1 li r-rikorrenti Austin Coppola, Anthony Coppola, Anna Maria Bonnici Lanzon, Joseph Coppola, Philip Coppola u l-mejjet ħuhom Alexander Coppola, kienu wirtu l- 1 Il-Qorti hawn qiegħda tistrieħ fuq l-interpretazzjoni tar-riċerki li għamel in-Nutar Matthew Amodio, li tinstab esebita a fol. 8 tal-proċess. Għandu jingħad li d-dokumenti li fuqhom straħ in-Nutar għal din l-interpretazzjoni tiegħu mhumiex kollha esebiti mar-rapport tiegħu. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM appartament numru 3 fil-blokk numru 6 magħruf bl-isem Hamilton flats fi Triq Dun Karm Galea (qabel magħrufa bħala Triq ir-Reġina Alexandra), Birżebbuga [minn issa 'l quddiem "il-fond"] mingħand il-ġenituri tagħhom Aristide Coppola u permezz ta' kuntratt ta' likwidazzjoni u diviżjoni fl-atti tan-Nutar Joseph Mahoney tat-2 ta' Diċembru, 1958, soġġett għaċ-ċens annwu u perpetwu ta' tlieta u għoxrin lira sitt xelini u għaxar soldi. Missier ir-rikorrenti miet fis-17 ta' Novembru, 1969 u permezz ta' testment unica charta tat-23 ta' Diċembru, 1954 fl-atti tan-Nutar Joseph Mahoney, hu flimkien ma' martu Mary Anne Coppola, esprimew ix-xewqa tagħhom li l-ġid tagħhom jgħaddi għal fuq uliedhom nati u Ommhom Mary Anne Coppola mietet fis-27 ta' Diċembru, 2013 u l-wirt tagħha baqa' regolat permezz tat-testment unica charta fuq imsemmi, kif ukoll permezz ta' testment ieħor fl-atti tan-Nutar Tonio Urry tat-23 ta' Mejju, 1986 fejn għajr li eżentat lil uliedha minn kwalunkwe obbligu tal-kollazzjoni u imputazzjoni, ikkonfermat it-testment unica charta li kienet għamlet ma' żewġha. L-att ta' dikjarazzjoni causa mortis sar mill-aħwa Coppola fit-20 ta' Mejju, 2014 permezz ta' att notarili fl-atti tan-Nutar Liza ‘Tabone Pumpach. Permezz ta' ċedola ta' depożitu numru 888/2004, iċ-ċens ġie dikjarat mifdi kontra d-direttarji fuq il-blokk ta' appartamenti kollu. Ir-rikorrent Alexander Coppola miet fil-mori tal- kawża odjerna fl-1 ta' Jannar, 2021 2 u permezz ta' testment 3 tal-21 ta' Diċembru, 2018 fl-atti tan-Nutar Matthew Amodio, huwa nnomina lit-tliet itfal tiegħu Christian Coppola, Rebekah Coppola u Nicole Magri Zammit bħala l-uniċi eredi universali tiegħu, sabiex b'hekk mal-mewt tiegħu huma wirtu s-sehem tiegħu L-imsemmi fond kien ilu jinkera lill-intimata Vella Spiteri minn sew qabel l-1995, u skont ir-rikorrenti din kienet għadha tokkupa 2 Ara ċertifikat tal-mewt a fol. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM l-istess fond ai termini tal-Kap. 69, filwaqt li tħallas kera fl-ammont baxx ta' €197.08 fis-sena. Ir-rikorrenti qegħdin jikkontendu li l-valur lokatizju tal-fond huwa ferm aktar minn dak stabbilit minn dik il-liġi, li ftit li xejn ġiet milquta bl- emendi tal-Att X tal-2009. Jirrilevaw li permezz ta' dawn l-emendi u in partikolari dawk li kienu jolqtu l-artikolu 1531Ċ tal-Kap. 16, il-fond huwa soġġett għal kera ta' €197.08 fis-sena, liema kera kienet tiżdied biss kull tliet snin proporzjonalment maż-żieda fl-indiċi ta' inflazzjoni, u minnha huma u l- awturi tagħhom kienu jħallsu ċ-ċens, sakemm dan ġie mifdi fis-sena 2004. rikorrenti jissottomettu li qabel l-emenda li saret permezz tal-Att X tal-2009, kien applikabbli l-'fair rent' skont l-Ordinanza li Trażżan il-Kera fuq id-Djar tas- sena 1944, li skont il-Kap. 69 ma seta' qatt jeċċedi dak li jipprovdi għalih l- artikolu 4 tal-istess liġi u li hija l-kera ta' fond skont kif dan kien jinkera qabel l- 4 ta' Awwissu, 1914. B'hekk ir-rikorrenti u l-awturi tagħhom qatt ma setgħu jikru l-fond inkwistjoni b'kera ġusta u dik kienet is-sitwazzjoni sal-2010 b'aġġustamenti irriżorji skont l-Att X tal-2009. Stante li l-kera kienet fissa u r- rati tal-kirjiet fis-suq kienu dejjem qegħdin jogħlew, illum kienet teżisti diskrepanza kbira ferm bejn il-kera li kienet titħallas fuq il-fond u r-redditu li dan seta' jġib fuq is-suq ħieles, li kien ta' mill-inqas €1,200 fix-xahar, u b'hekk il-kirja kienet qiegħda tikser id-drittijiet fundamentali tagħhom stante li ma hemmx bilanċ bejn id-drittijiet tas-sid u dawk tal-inkwilin. Ir-rikorrenti jkomplu jsostnu li anki l-Att X tal-2009, li kien intiż sabiex itaffi d-diskriminazzjoni u l- inġustizzji tal-liġijiet speċjali tal-kera, ma kien għenhom xejn u għaliex l-awment xorta waħda ma kienx jirrifletti l-kera ġusta tal-fond. Kif kienet il-liġi, huma ftit li xejn kellhom tama reali li f'ħajjithom jiksbu l-pussess effettiv tal-fond jew li jirċievu redditu reali minn fuqu, stante li dan kien limitat bl-artikolu 1531Ċ tal- B'hekk huma u anki l-awturi tagħhom kienu ġew imċaħħda mit- tgawdija tal-proprjetà tagħhom mingħajr kumpens xieraq. Ir-rikorrenti hawn Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM jagħmlu riferiment għal diversi deċiżjonijiet tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal- Bniedem [minn issa 'l quddiem 'il-Qorti Ewropea'] fil-materja, u jissottomettu li huma qegħdin isofru minn żbilanċ bejn l-interessi ġenerali tal-komunità u l- bżonnijiet u l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem. Jgħidu li l- imsemmija regolamenti ta' kontroll ta' kera jikkostitwixxu interferenza fit- tgawdija tal-proprjetà ai termini tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem [minn issa 'l quddiem 'il-Konvenzjoni Ewropea'], u in sostenn ta' dan huma jagħmlu riferiment għal darb'oħra għal diversi deċiżjonijiet tal-Qorti Ewropea. rikorrenti jinsistu li dan jikkostitwixxi wkoll diskriminazzjoni taħt l-artikolu 45 tal-Kostituzzjoni u wkoll taħt l-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea. Jgħidu wkoll li l-liġi hija diskriminatorja minħabba dak li jipprovdu għalih l-artikolu 1531Ċ tal-Kap. 16 u l-Kap. 69, u dak li jiddisponi l-Att XXXI tal-1995 għal kirjiet li saru wara l-1 ta' Ġunju, 1995. Ir-rikorrenti jkomplu jissottomettu li l-valur lokatizju huwa ferm ogħla minn dak impost mil-liġi, u skont id-dispożizzjonijiet tal-artikoli 37 u 45 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 14 u l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, il-Kap. 69 kif emendat bl-Att XXXI tal-1995 u l-emendi tal-Att X tal-2009, mhux biss teżisti diskriminazzjoni bejn ulied u oħrajn skont l-artikolu 1531F tal-Kap. 16, iżda hemm ksur tad-drittijiet kif protetti mill-Kostituzzjoni u anki mill-Artikolu 1 u 14 tal-Ewwel Protokoll u l- Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea. L-intimat l-Avukat tal-Istat laqa' billi preliminarjament eċċepixxa li (a) ir- rikorrenti għandhom iġibu prova li huma tassew suġġetti għal kirja li hija regolata bil-Kap. 69; (b) l-allegazzjonijiet tar-rikorrenti huma infondati fil-fatt u fid-dritt; (ċ) ir-rikorrenti ma jistgħux jilmentaw dwar il-perijodu qabel huma saru sidien tal-fond, u jekk huma akkwistaw l-imsemmi fond waqt il-kirja Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM inkwistjoni, huma kienu konxji sew tal-protezzjoni dispożizzjonijiet tal-Kap. 69 lill-inkwilin; (d) skont id-dispożizzjonijiet tas- subartikolu 47(9) tal-Kostituzzjoni t-talbiet tar-rikorrenti ma setgħux jintlaqgħu għaliex l-Kap. 69 kien ġie fis-seħħ qabel Marzu 1962, u għalhekk ma kienx soġġett għall-applikazzjoni tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni; (e) skont il-para. (f) tas-subartikolu 37(2) tal-Kostituzzjoni, l-istess artikolu ma kellux jolqot l-għemil jew tħaddim ta' xi liġi sa fejn din tkun qiegħda tipprovdi għat-teħid ta' pussess jew akkwist ta' proprjetà li sseħħ fil-kuntest ta' kirja; (f) l-artikolu 37 tal- Kostituzzjoni kien japplika biss f'każ ta' teħid forzuż tal-proprjetà; (ġ) l-Istat għandu kull jedd li jgħaddi dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjetà skont l-interess ġenerali, u dan ukoll skont il-ġurisprudenza kostanti tal-Qorti Ewropea; (ħ) għal dak li jirrigwarda l-ilment tar-rikorrenti taħt l-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea, dak li kien qegħdin jilmentaw minnu ma kienx jaqa' fil-parametru tal-protezzjoni minn trattament diskriminatorju; (i) il- liġijiet li kienu qegħdin jattakkaw ir-rikorrenti huma applikabbli mingħajr diskriminazzjoni fir-rigward ta' kull kirja; (j) dikjarazzjoni ta' ksur kienet suffiċjenti u ma kienx hemm lok għal rimedji oħra; u (k) ir-rikorrenti ma setgħux jinvokaw l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea stante li dan kien japplika biss għall-organi ġudizzjarji tal-Kunsill tal-Ewropa u mhux għall-Qrati Maltin, tant li ma kienx jagħmel parti mil-liġi Maltija. Provi u riżultanzi Flimkien mar-rikors promutur tagħhom, ir-rikorrenti esebew rapport tat- titolu tagħhom maħruġ min-Nutar Matthew El Gazzar, li miegħu hemm annessi diversi dokumenti li huwa jagħmel riferiment għalihom fl-imsemmi rapport. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM Huma esebew ukoll kopja tal-ittra uffiċjali interpellatorja tagħhom tas-27 ta' Jannar, 2020 ippreżentata kontra l-intimati rispettivament.5 Ir-rikorrent Austin Coppola xehed permezz tal-proċedura tal-affidavit. Ikkonferma li hu flimkien ma' ħutu r-rikorrenti l-oħra, kienu proprjetarji tal- fond inkwistjoni, u li dan kien jinsab mikri lill-intimata Vella Spiteri. Stqarr li huwa kien jiftakar lill-istess intimata tgħix hemm sa minn żmien tfulitu, jiġifieri hija kienet tikri l-fond sa minn qabel 1970. kien akkwista l-fond inkwistjoni, u sussegwentement kif dan intiret mingħand il-ġenituri tiegħu, u b'hekk ir-rikorrenti daħlu fiż-żarbun tagħhom. Iddikjara li għalkemm il-fond għandu valur għoli, huma baqgħu jirċievu kirja fl-ammont baxx ta' €197.08 fis-sena minħabba r-restrizzjonijiet li kienu tpoġġew fuqhom mil-liġijiet tal-kera, li wħud mid-dispożizzjonijiet tagħhom ġew iddikjarati mill- Qrati tagħna li jmorru kontra l-Kostituzzjoni. Ħutu r-rikorrenti Anthony Coppola u Philip Coppola wkoll xehdu permezz tal- proċedura tal-affidavit7, fejn ikkonfermaw dak li qal ir-rikorrent Austin Coppola. Konsiderazzjonijiet legali 9. Il-Qorti ser tgħaddi sabiex qabelxejn tindirizza l-eċċezzjonijiet preliminari sollevati mill-intimat Avukat tal-Istat. Fl-ewwel eċċezzjoni tiegħu l-intimat Avukat tal-Istat jikkontendi li r-rikorrenti għandhom iressqu prova li huma tassew soġġetti għal kirja kif regolata permezz tal-Kap. Mhux daqstant ċar x'inhu l-argument tiegħu hawn u fin-nota ta' sottomissjonijiet tiegħu jibqa' sieket fuq l-argument tiegħu kif sollevat fir-risposta tiegħu. Il-Qorti għalhekk tista' biss timxi fuq dak li tista' tagħraf li hija l-kwistjoni li l-intimat Avukat tal- TOO2 u Dok. 55 u 56. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 14 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM Istat qed iqajjem, jiġifieri jekk verament teżisti kirja fuq il-fond. Tibda billi tirrileva li l-intimata Vella Spiteri baqgħet kontumaċi, anki wara li ġiet notifikata bir- rikors promotur flimkien mad-dokumenti, bl-avviż tas-smigħ u bid-digriet ta' din il-Qorti fl-indirizz "Holy Family Home for the Elderly, 48, Triq il-Markiż Scicluna, L-Isla" fis-6 ta' Lulju, 2020, fejn id-dokumenti tħallew f'idejn dak li l- Marixxall iddikjarat kienet infermiera. Meta mbagħad aċċeda l-Perit Tekniku Ġudizzjarju Mario Borg Gusman fil-fond inkwistjoni, jirriżulta mir-rapport peritali li l- imsemmija intimata Vella Spiteri ma kinitx preżenti, u kienu preżenti biss għall- aċċess il-Perit Tekniku Ġudizzjarju u l-avukat difensur tar-rikorrenti. tirrileva li r-rikorrenti min-naħa tagħhom ma ppreżentaw l-ebda dokument in sostenn tal-fatt li hemm kirja eżistenti fuq il-fond. L-unika prova li din il-Qorti ssib hija d-dikjarazzjoni proprja tar-rikorrenti Debattista Segond, Anthony u Philip aħwa Coppola, u meħud inkonsiderazzjoni l-kontumaċja tal-intimata Vella Spiteri u n- nuqqas tal-intimat Avukat tal-Istat li jkompli jinsisti fuq l-ewwel eċċezzjoni tiegħu, il-Qorti tqis li din hija prova suffiċjenti għall-fini tal-kawża odjerna. L-intimat Avukat tal-Istat jeċċepixxi wkoll li t-talbiet tar-rikorrenti ma jistgħux jintlaqgħu fejn dawn huma diretti lejn it-tħaddim tal-Kap. 69, għaliex din il-liġi kienet ġiet fis-seħħ qabel Marzu 1962. Jissottometti li għalhekk ai termini tas-subartikolu 47(9) tal-Kostituzzjoni, il-Kap. 69 ma jistax jiġi soġġett għall-applikazzjoni tal-artikolu 37 tal-istess Kostituzzjoni. Il-Qorti diġà f'okkażjonijiet oħra kellha l-opportunità li tesprimi ruħha dwar l-inapplikabilità tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni8, u l-istess insenjament għandu jgħodd hawn B'hekk it-tielet eċċezzjoni tal-intimat Avukat tal-Istat għandha tintlaqa'. 8 Ara riċentement Rik.Kost. nru 80/19, Simon Mizi vs. Avukat tal-Istat et, 07.05.21. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 15 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM L-intimat Avukat tal-Istat jissolleva wkoll fil-ħames eċċezzjoni tiegħu, li sa fejn l-ilmenti tar-rikorrenti kif imsejsa fuq l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni jolqtu t- tħaddim tal-Kap. 69, dawn ma jistgħux jiġu mistħarrġa għaliex skont il-para. (f) tas-subartikolu 37(2) tal-Kostituzzjoni, id-dispożizzjonijiet fl-istess artikolu m'għandhomx jinftiehmu li jolqtu l-għemil jew it-tħaddim ta' xi liġi fejn din tkun qiegħda tipprovdi għat-teħid ta' pussess jew akkwist ta' proprjetà li sseħħ fil- kuntest ta' kirja. Iżda l-Qorti tirrileva li l-fond inkwistjoni huwa proprju s- suġġett tal-kirja u mhux inċidentali għaliha. Għaldaqstant din l-eċċezzjoni qiegħda tiġi miċħuda. L-intimat Avukat tal-Istat fis-sitt eċċezzjoni tiegħu jissolleva li l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni jgħodd biss fejn ikun hemm it-teħid forzuż tal-proprjetà. Peress li r-rikorrenti ma tilfux għalkollox il-jeddijiet tagħhom fuq il-fond, huma ma ġarrbu l-ebda ksur tal-jedd tagħhom għat-tgawdija ta' ġidhom kif protett mill-imsemmi artikolu 37 tal-Kostituzzjoni. Fis-sentenza tagħha tas-27 ta' Settembru, 2019 fl-ismijiet Ethel Shahata et vs. Avukat Ġenerali et 9, il-Qorti Kostituzzjonali ppronunċjat ruħha kif ġej fuq il-kwistjoni: Din il-Qorti tosserva li mis-subartikolu 37[1] tal-Kostituzzjoni joħroġ ċar li din id- disposizzjoni tal-liġi hi maħsuba li tingħata interpretazzjoni wiesgħa permezz tad- diċitatura tagħha fejn il-kliem "interess" u "dritt" ċertament jolqtu l-każ in eżami. Hu veru li m'hemm l-ebda teħid ta' proprjetà iżda l-limitazzjoni tat-tgawdija tagħha prinċipalment permezz tal-imposizzjoni ta' relazzjoni kontrattwali ta' kera bejn ir- rikorrenti u l-intimati Lynch, kontroll ta' dik il-kera u tal-użu tal-fond għal żmien indefinit, tista' biss issarraf għal kisba mingħajr kumpens tal-interess tas-sid f'dik il- proprjetà u ta' dritt fuqha għall-fini ta' ntrojtu xieraq jew ta' użu. Huwa f'dan is-sens li żviluppat il-ġurisprudenza ta' din il-Qorti (fn. 83/17, Mikelina Zammit Marquette et vs Estelle Bondin Corso et, deċiżi 14 ta' Diċembru, 2018; Q.Kost. 42/15, Rebecca Runza et vs Avukat Cilia Custo’ et, deċiż 29 ta' Marzu 2019.)" Qrati tal-Ġustizzja Paġna 16 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM Fid-dawl ta' dan l-insenjament kif ukoll segwit minn din il-Qorti, l-eċċezzjoni tal- intimat Avukat tal-Istat ma tistax treġi u qiegħda tiġi miċħuda. Fit-tmien eċċezzjoni tiegħu, l-intimat Avukat tal-Istat jissottometti li l- ilment tar-rikorrenti ma jinkwadrax ruħu fil-parametri ta' protezzjoni minn trattament diskriminatorju kif sanċit fl-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea. Qorti hawn tikkondividi l-fehmiet tal-intimat Avukat tal-Istat. Filwaqt li l- Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea jipprojbixxi d-"diskriminazzjoni għal kull raġuni bħalma huma s-sess, razza, kulur, lingwa, reliġjon, opinjoni politika jew opinjoni oħra, oriġini nazzjonali jew soċjali, assoċjazzjoni ma' minoranza nazzjonali, proprjetà, twelid jew status ieħor", is-subartikolu 45(1) tal- Kostituzzjoni b'mod simili ma jippermettiex disposizzjonijiet fil-liġi li huma is-subartikolu (2) tal-istess artikolu jinibixxi trattament diskriminatorju, filwaqt li s-subartikolu 45(3) tal-Kostituzzjoni jagħti definizzjoni tal-kelma "diskriminatorju" viċin għal dak li jipprovdi l-Artikolu 14 tal- Konvenzjoni Ewropea. Għaldaqstant huwa tassew ċar li l-ilment tar-rikorrenti ma jistax jirnexxi taħt l-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea u anki taħt l- artikolu 45 tal-Kostituzzjoni, u għalhekk il-Qorti tilqa' t-tmien eċċezzjoni tal- intimat Avukat tal-Istat. Iżda l-istess ma jistax jingħad fir-rigward tad-disa' eċċezzjoni tal-intimat Avukat tal-Istat, għaliex ir-rikorrenti kif ser naraw għandhom raġun jgħidu li mhux kull kirja hija soġġetta għad-dispożizzjonijiet tal-Kap. 69 u liġijiet oħra relattivi. Il-Qorti issa ser tgħaddi sabiex tindirizza it-tieni u s-seba' eċċezzjoni sollevati mill-intimat Avukat tal-Istat, dan hekk kif jolqtu l-ilment prinċipali tar- Kif ġie kkostatat minn din il-Qorti aktar 'l fuq, ir-rikorrenti qegħdin jikkontendu li permezz tad-dispożizzjonijiet tal-Kap. 69 u ta' dawk il-liġijiet oħra viġenti, l-intimata Vella Spiteri għandha dritt ta' rilokazzjoni tal-fond, filwaqt li l-kera Qrati tal-Ġustizzja Paġna 17 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM ma tirriflettix il-valur lokatizju tal-fond fuq is-suq, u dan wassal għal ksur tad- drittijiet fundamentali tagħhom kif protetti mill-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u mill-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea u mill-Artikolu 14 tal-istess Konvenzjoni. Din il-Qorti diġa' esprimiet il-fehma tagħha dwar l- allegat ksur tal-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea. Il-każ odjern jirriżulta li l- fond inkwistjoni kien ġie għand ir-rikorrenti, kif soġġett għall-kirja regolata mil- liġi applikabbli qabel l-emendi li ġew fis-seħħ fl-1 ta' Ġunju, 1995, wara li huma kienu wirtu l-istess fond mingħand il-ġenituri tagħhom permezz ta' żewġ testmenti, wieħed magħmul minnhom unica charta fit-23 ta' Diċembru, 1954 fl-atti tan-Nutar Joseph Mahoney, u l-ieħor magħmul minn ommhom waħedha fit- 23 ta' Mejju, 1986 fl-atti tan-Nutar Tonio Urry, fejn ikkonfermat id- dispożizzjonijiet tat-testment unica charta, għajr li eżentat lil uliedha mill- obbligu tal-kollazzjoni u imputazzjoni. Missierhom miet fis-17 ta' Novembru, 1969 u ommhom ġiet nieqsa fis-27 ta' Diċembru, 2013 u sar l-att ta' dikjarazzjoni causa mortis quddiem in-Nutar Liza ‘Tabone Pumpach fl-20 ta' Mejju, 2014 fir-rigward tan-nofs indiviż tal-fond li huma wirtu mingħand ommhom. B'hekk ir-rikorrenti saru sidien tal-fond kif mikri lill-intimata Vella Spiteri b'kera ta' €197.08 fis-sena pagabbli lilhom. L-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea jipprovdi kif "Kull persuna naturali jew persuna morali għandha d-dritt għat-tgawdija paċifika tal- possedimenti tagħha. Ħadd ma għandu jiġi pprivat mill-possedimenti tiegħu ħlief fl-interess pubbliku u bla ħsara tal-kundizzjonijiet provduti bil-liġi u bil-prinċipji ġenerali tal-liġi internazzjonali. Iżda d-disposizzjonijiet ta' qabel ma għandhom b'ebda mod inaqqsu d-dritt ta' Stat li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjetà skont linteress ġenerali jew biex jiżgura l-ħlas ta' taxxi jew kontribuzzjonijiet oħra jew pieni." ġej: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 18 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea, il-kontroll fuq il-kera u r- restrizzjonijiet fuq it-tmiem ta' kuntratt ta' kera, jikkostitwixxu kontroll fuq l- użu tal-proprjetà tal-individwu a tenur tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tal- Ewwel Protokoll. B'hekk il-każ għandu jiġi kkunsidrat taħt it-tieni paragrafu ta' dan l-artikolu, iżda sabiex l-indħil tal-Istat jista' jitqies li jimmerita eżenzjoni minn din ir-regola ġenerali, hemm bżonn li l-indħil ikun seħħ bis-saħħa ta' liġi, l-iskop tiegħu jkun wieħed leġittimu, u jilħaq bilanċ bejn l-għan soċjali tal- komunità u l-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-individwu.10 Il-Qorti tibda billi tgħid li m'hemm l-ebda dubju li kif tajjeb josserva l- intimat Avukat tal-Istat, id-dispożizzjonijiet tal-Kap. 69 kif emendat minn żmien għal żmien, saru taħt qafas legali. Mhux ikkontestat li fiż-żmien li ttieħdet il- miżura permezz tal-promulgazzjoni ta' diversi liġijiet intiżi għall-kontroll tal-użu tal-proprjetà, l-għan kien wieħed legittimu. Dan għaliex il-provvista ta' akkomodazzjoni socjali hija d-dmir tal-Istat, li hawn għandu diskrezzjoni wiesgħa ferm sabiex jassigura li l-interess pubbliku jintlaħaq ukoll fis-settur tal- akkomodazzjoni soċjali. Madankollu din id-diskrezzjoni tal-Istat għandha l-limiti tagħha ċirkoskritti permezz tad-drittijiet fundamentali taċ-ċittadin. Hawn il- Qorti għalhekk tgħid li kuntrarjament għal dak li jagħti x'jifhem l-intimat Avukat tal-Istat, l-Istat għalkemm huwa f'pożizzjoni li jagħraf il-bżonnijiet tas-soċjetà, m'għandu l-ebda dritt assolut li jfixkel liċ-ċittadin fit-tgawdija tal-proprjetà tiegħu. interess pubbliku kif ġej: Fil-kaz James and Others v. UK11 il-Qorti Ewropea spjegat il-kunċett ta' Nru 37121/15, deċiża 23 ta' Ottubru, 2018. 8793/79, deciza 21 ta' Frar, 1986. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 19 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM Din is-silta tispjega dak l-ezerċizzju li għandha tagħmel il-Qorti fl-investigazzjoni tagħha tal-allegat ilment ta' ksur tad-drittijiet fundamentali ta' tgawdija ta' proprjetà: Il-Qorti tagħraf li b'hekk twieled il-principju tal-proporzjonalità. Tgħid li tenut kont tal-valuri lokatizzji mogħtija mill-Perit Tekniku Ġudizzjarju fir- rapport tiegħu għas-snin 2014, li kienet is-sena meta l-fond ġie f'idejn ir- rikorrenti sas-sena 2020 meta huma ddeċidew li jintavolaw il-proċeduri odjerni, u anki il-kera baxxa perċepita mir-rikorrenti, u wara li ħadet inkonsiderazzjoni li ma tressqet l-ebda prova jew sottomissjoni min-naħa tal-intimat Avukat tal- 12 Ara wkoll Q.Kost. 55/2009, Victor Mahoney et vs. Avukat Generali et, deċiża fil-5 ta' Lulju, 2011, u Q.Kost. 467/1994, Cutajar noe vs. Il-Kummissarju tal-Art et, deċiża fit-30 ta' Novembru 2001. Ara wkoll App. 1046/12, Finocchiaro and Scirto' Gauci Borg Gusman v. Malta, deċiż 30 ta' Lulju, 2015. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 20 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM Istat sabiex jiġġustifika għaliex il-każ odjern kien jimmerita l-indħil tal-Istat f'sfond fejn saħansitra il-qagħda finanzjarja u ekonomika tal-pajjiż tjiebet ferm miż-żmien li fih saret il-liġi in kwistjoni, u wara li ħadet inkonsiderazzjoni l-fatt li l-intimata Vella Spiteri baqgħet kontumaċi, il-Qorti tqis li jirriżulta bl-aktar mod lampanti li ma kien hemm l-ebda bilanċ bejn l-interess pubbliku u d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti. Filwaqt li tikkonsidra li mir-riferta pożittiva tan- notifika tal-intimata Vella Spiteri suriferita, u anki li llum ir-rikorrenti b'xi mod akkwistaw il-pussess tal-fond, stante li kien proprju l-avukat difensur tagħhom waħdu li aċċeda fil-fond mal-Perit Tekniku Ġudizzjarju, tqis li r-rikorrenti għexu għal bosta snin f'stat ta' inċertezza dwar meta u jekk qatt jerġgħu jieħdu lura l- pussess tal-fond proprjetà tagħhom. Fil-każ Cassar v. Malta14, il-Qorti Ewropea Il-Qorti għalhekk tagħraf li d-drittijiet tar-rikorrenti, iżda mhux daqstant l- obbligi, ġew limitati sew permezz tal-liġijiet tal-kera. Kif irrilevat din il-Qorti hawn fuq, ma tirriżulta l-ebda ġustifikazzjoni fil-każ odjern għall-indħil tal-Istat li wassal għat-trażżin ta' dawn id-drittijiet. Saħansitra tasal biex tgħid li ma tista' tikkostata l-ebda għan leġittimu għal tali ndħil fil-każ odjern. Il-Qorti għalhekk qiegħda tagħraf sitwazzjoni fejn ir-rikorrenti ġew kostretti li jġorru piż eċċessiv u sproporzjonat sabiex b'hekk a tenur tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll huma ġarrbu ksur tal-jedd tagħhom għat-tgawdija tal-possedimenti tagħhom. F'dan l-istadju l-Qorti tirrileva li jkun utli u xieraq li jsir riferiment għal dak li qalet il-Qorti Ewropea fid-deċiżjoni fl-ismijiet Ghigo vs Malta15, fejn inkiteb 50570/13, deciza 30 ta' Jannar, 2018. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 21 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM Għal dak li jirrigwarda r-rimedji domestiċi quddiem il-Qrati li għandhom a dispożizzjoni tagħhom ir-rikorrenti, u li għandhom rilevanza għall-finijiet tal- proporzjonalità, il-Qorti Ewropea fil-każ fuq ċitat segwiet l-insenjament kif imfisser fis-sentenza fl-ismijiet Finocchiaro and Attard Borg Gusman v. Malta16: 1046/12, deċiża fit-30 ta' Lulju 2015. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 22 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM Għalhekk ukoll il-Qorti għandha tqis jekk teżistix protezzjoni, inkluż dik proċedurali, sabiex tassigura ruħha li l-operat tas-sistema u l-impatt tagħha fuq id-drittijiet proprjetarji tas-sid humiex ta' natura arbitrarja jew saħansitra jħallux lok ghall-inċertezza. Għalhekk il-Qorti Ewropea qieset ukoll il-funzjoni tal-Bord tal-Kera, fattur ieħor ferm importanti fis-sejbien ta' leżjoni, fejn sabet li filwaqt li dan il-Bord seta' offra l-protezzjoni proċedurali adegwata sabiex iħares l-operat tas-sistema ta' kontroll, dan m'għandu l-ebda effett utli għar- L-intimat Avukat tal-Istat jeċċepixxi wkoll li jekk jirriżulta li r-rikorrenti kienu akkwistaw il-fond meta l-kirja inkwistjoni kienet diġà fis-seħħ, huma kienu konsapevoli tal-protezzjoni li jagħti l-Kap. 69 lill-inkwilina. Iżda l-Qorti tgħid li r-rikorrenti ma kellhom l-ebda għażla libera f'dak li għamlu għaliex kienet proprju l-liġi li ddettat ir-relazzjoni ġuridika mal-inkwilina u imponiet fuqhom dik ir-relazzjoni, fejn huma kienu kostretti li jibqgħu jirċievu l-istess kera għal dawn l-aħħar seba' snin salv għal xi awment vera żgħir, filwaqt li kienu Qrati tal-Ġustizzja Paġna 23 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM kostretti wkoll li jkompli jġeddu l-kirja favur l-istess inkwilin. Dan kollu f'suq lokatizju miftuħ, li kif jirrifletti r-rapport peritali, kien wassal għal żieda fil-kera annwali pagabbli ta' €197.08, għal €3,856 fis-sena 2014, u €6,650 fis-sena 2020. Il-Qorti tqis li fid-dawl tal-konsiderazzjonijiet appena magħmulin, il- jeddijiet fundamentali tar-rikorrenti kif protetti permezz tal-Artikolu 1 tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea ġew leżi. Huwa għalhekk li l-Qorti sejra tgħaddi biex tillikwida l-kumpens li għandu jitħallas lir-rikorrenti, u dan filwaqt li tistqarr li sempliċi dikjarazzjoni ta' ksur, kif qed jippretendi l-intimat Avukat tal-Istat fl-għaxar eċċezzjoni tiegħu, ma tistax tkun rimedju suffiċjenti fil-każ odjern fejn hemm prova ċara ta' danni. Imma qabel ma tgħaddi sabiex tagħmel dan l-eżerċizzju, il-Qorti sejra tindirizza l-ħdax-il eċċezzjoni li qed jagħmel l-intimat Avukat tal-Istat. jikkontendi li t-talbiet tar-rikorrenti ma jiswewx sa fejn dawn qegħdin jinvokaw l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea, u dan għaliex l-imsemmi artikolu jgħodd biss għall-organi ġudizzjarji tal-Kunsill tal-Ewropa, u lanqas jagħmel parti mil- liġi Maltija. Il-Qorti tirrileva li għalkemm huwa minnu li l-Artikolu 41 tal- Konvenzjoni Ewropea invokat mir-rikorrenti ma jagħmilx parti mil-liġi Maltija, u għalhekk bl-ebda mod ma jorbot lil din il-Qorti, fejn għandu jingħata kumpens lir-rikorrent, il-Qrati b'setgħat kostituzzjonali dejjem imxew mal-kunċett ta' just B'hekk fis-sentenza tagħha tal-5 ta' Lulju, 2011 fl-ismijiet Victor Mahoney et vs. Avukat Ġenerali et 18, il-Qorti Kostituzzjonali wara li ċitat dak li jipprovdi għalih l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea esprimiet l-insenjament tal-Qorti Kostituzzjonali kif ġej: "Dwar just satisfaction, ir-regola hija li meta l-Qorti ssib li hemm vjolazzjoni, sa fejn hu possibbli, l-istat għandu jipprovdi għal restitutio in integrum. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 24 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM possibbli jew inkella jkun biss parzjalment possibili l-Qorti għandha tagħti just satisfaction." Għaldaqstant din l-eċċezzjoni qiegħda tiġi miċħuda wkoll. Illi kif sewwa jirrileva l-intimat Avukat tal-Istat, ir-rikorrenti ma jistgħux jilmentaw minn dak li seħħ qabel huma wirtu l-fond mingħand il-ġenituri tagħhom u għamlu l-att ta' dikjarazzjoni causa mortis fl-20 ta' Mejju, 2014 fir- rigward tas-sehem ta' nofs indiviż ta' ommhom. Ma jidhirx li huma wirtu xi drittijiet ulterjuri mingħand il-ġenituri tagħhom, u għalhekk fl-eżerċizzju għal- likwidazzjoni tal-kumpens ser jittieħed inkonsiderazzjoni biss il-perijodu sussegwenti għal din id-data tal-20 ta' Mejju, 2014. F'sentenza fl-ismijiet Borg Gusman Pace Meli vs. Avukat Ġenerali et19, il-Qorti Kostituzzjonali għamlet is-segwenti osservazzjonijiet, dwar in-natura tad-danni li għandhom jiġu likwidati f'kawżi ta' din ix-xorta: tad-drittijiet "Għalkemm huwa minnu illi l-valur tal-kumpens akkordat mill-Qorti wara sejba ta' leżjonijiet jekwiparax neċessarjament ma' likwidazzjoni ta' danni ċivili attwali sofferti, ma jfissirx li d-danni materjali għandhom jiġu injorati għall-finijiet tal-eżerċizzju odjern. Il-Qorti trid tqis il-fatturi kollha rilevanti għall-każ odjern sabiex tasal għad-determinazzjoni tal-quantum. Dawn huma: (i) it- tul ta' żmien li ilha sseħħ il-vjolazzjoni konsidrat ukoll fid-dawl tattul ta' żmien li r- rikorrenti damu sabiex ressqu l-proċeduri odjerni biex jirrivendikaw id-drittijiet kostituzzjonali tagħhom; (ii) il-grad ta' sproporzjoni relatat mal-introjtu li qed jiġi perċepit ma' dak li jista' jiġi perċepit fis-suq ħieles, konsidrat ukoll l-għan soċjali tal- miżura; (iii) id-danni materjali sofferti mir-rikorrenti ....". F'sentenza oħra fl-ismijiet Herbert Zammit Cordina et vs. Avukat Ġenerali et20, mogħtija minn din il-Qorti diversament preseduta, inkiteb illi: "… il-kumpens mistħoqq lill-persuna wara li jkun instab li din ġarrbet ksur ta' xi jedd fundamentali tagħha ma huwiex l-istess bħal-likwidazzjoni u ħlas ta' danni ċivili Qrati tal-Ġustizzja Paġna 25 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM mġarrba. Huwa minnu li Qorti Kostituzzjonali tista' tagħti bħala rimedju kemm danni pekunjarji kif ukoll danni non-pekunjarji, iżda din il-Qorti tissenjala li l-kumpens pekunjarju li jingħata fi proċeduri bħal dawn ma għandux ikun ekwivalenti għal danni ċivili ai termini tal-Artikolu 1031 et seq tal-Kodiċi Ċivili. Id-danni pretiżi huma marbuta mat-talba għal dikjarazzjoni ta' leżjoni ta' dritt fundamentali u mal-iskop soċjali u l- interess ġenerali tal-liġi." Ġenerali et26, il-Qorti Kostituzzjonali rritjeniet illi: "… ir-rimedju li tagħti din il-Qorti huwa kumpens għall-ksur tad-dritt fondamentali u mhux danni ċivili għal opportunitajiet mitlufa." Kwantu għal-likwidazzjoni tad-danni li għandhom jitħallsu lir-rikorrenti, il-Qorti kkonsidrat il-fattur tat-telf materjali sopportat minnhom minn dakinhar li sar l-att tad-dikjarazzjoni causa mortis, sad-data tal-preżentata tal-kawża odjerna, l-ammont ta' kera li huma setgħu jirċievu li kieku krew il-fond fis-suq miftuħ tal-kiri, l-iżbilanċ evidenti bejn l-interessi privati tar-rikorrenti u l-għan pubbliku li għalih ġew introdotti ċertu liġijiet, u l-fatt li għal dawn il-leżjonijiet kollha għandu jitħallas kumpens lill-imsemmija rikorrenti. Kif diġà kellha l-opportunità li tteni din il-Qorti, id-danni li għandhom jiġu likwidati fi proċedimenti kostituzzjonali u konvenzjonali mhumiex l-istess bħad- danni ċivili li jiġu likwidati fi proċedimenti ordinarji, għaliex huma danni li għandhom jiġu likwidati minħabba vjolazzjoni tad-drittijiet fundamentali tal- Għar-rigward tal-quantum tal-kumpens għal danni pekunjarji u non- pekunjarji, fis-sentenzi tal-Qrati tagħna kull każ jiġi determinat skont il- fattispeċi partikolari tiegħu. Hemm għadd ta' fatturi li din il-Qorti kkonsidrat qabel waslet għal-likwidazzjoni tad-danni li għandhom jitħallsu lir-rikorrenti, fosthom il-fatt li kieku dan il-fond inkera fis-suq miftuħ tal-kiri bejn l-20 ta' Mejju, 2014 u t-18 ta' Ġunju, 2020, id-dħul li kienu jirċievu r-rikorrenti kien ikun Qrati tal-Ġustizzja Paġna 26 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM minn hekk. ta' madwar €30,570, meta fir-realtà huma rċevew kera li kienet ferm inqas Il-Qorti tqis li f'dan il-każ għandhom jiġu likwidati wkoll id-danni morali jew non-pekunjarji, stante li l-vjolazzjoni tad-drittijiet tar-rikorrenti hija konsegwenza tal-fatt li għal snin twal l-Istat Malti naqas milli jindirizza din il- kwistjoni kif kellu jagħmel, u jemenda l-qafas legali li jirregola kirjiet protetti u dan minkejja titjib sostanzjali fil-qagħda soċjoekonomika tal-pajjiż, li wassal għal żbilanċ evidenti u piż inordnat fuq is-sidien ta' proprjetajiet bħal dawn. Il-Qorti tqis li kumpens pekunjarju li jammonta għal għaxart elef Euro (€10,000), u kumpens non-pekunjarju li jammonta għal elf Euro (€1,000), għandu jkun kumpens xieraq għall-ksur tad-drittijiet fundamentali tar- Dawn id-danni għandhom jitħallsu mill-intimat Avukat tal-Istat lir- rikorrenti solidalment, stante li l-intimata Vella Spiteri ma tistax tkun ħatja ta' xi leżjoni ta' xi dritt għat-tgawdija tal-proprjetà li jispetta lir-rikorrenti. il-kawża billi: Għaldaqstant għar-raġunijiet premessi l-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi din 1) Tilqa' r-raba' u t-tmien eċċezzjoni tal-intimat Avukat tal-Istat, u tiċħad l-eċċezzjonijiet l-oħra kollha tiegħu; 2) Tilqa' limitatament l-ewwel talba tar-rikorrenti u tiddikjara u tiddeċiedi illi huma sofrew ksur tad-drittijiet fundamentali tagħhom kif sanċiti fl- Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea (Kap. 319 tal- Liġijiet ta' Malta); Qrati tal-Ġustizzja Paġna 27 minn 28 Rikors Kostituzzjonali Nru 103/2020 LM 3) Tilqa' t-talbiet l-oħra tar-rikorrenti b'mod limitat kif ingħad aktar 'il fuq f'din is-sentenza u bħala rimedju għad-danni pekunjarji u non- pekunjarji sofferti minnhom, il-Qorti qiegħda tillikwida u tikkundanna lill-intimat Avukat tal-Istat iħallas lir-rikorrrenti b'mod solidali kumpens fis-somma komplessiva ta' ħdax-il elf Euro (€11,000). Il-Qorti tordna wkoll lir-Reġistratur tal-Qrati Ċivili u Tribunali sabiex f'każ li din is-sentenza tgħaddi in ġudikat, jibgħat kopja ta' din is-sentenza lill-Onor. Speaker tal-Kamra tad-Deputati kif stabbilit fl-artikolu 242 tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. Il-Qorti tordna li l-ispejjeż tal-kawża jitħallsu kwantu għal parti minn ħamsa (1/5) mir-rikorrenti, u l-kumplament tal-ispejjeż għandhom jitħallsu mill- intimat Avukat tal-Istat. Onor. Dr Lawrence Mc Donnell LL.D. Imħallef Qrati tal-Ġustizzja Paġna 28 minn 28