QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR. Seduta ta' nhar il-Gimgha 25 ta' Novembru 2016 Il-Maggur Francis Hughes bhala mandatarju specjali tal-assenti Robert Zammit Fresta Micallef Lowell v. Dottor Joseph Galea Farrugia Dall u Joanna Galea Farrugia Dall Rat is-sentenza moghtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fis-26 ta' April 2012 li qed tigi riprodotta ghall-ahjar intendiment: Rat ir-rikors guramentat tal-Maggur Francis Hughes fil-kwalita' tieghu premessa datat 18 ta' Awwissu 2006 a fol. 1 tal-process fejn espona:- "Illi l-awtur tal-esponenti kien kera l-fond ossija l-flat li igib in-numru 26/7 Triq il-Merkanti Ħal Balzan lill-kompjant Dottor Paul De Bromhead, li llum jinsab mejjet. "Illi bhala stat ta' fatt Dr. Paul De Bromhead u l-mara tieghu kienu ilhom ma jabitaw fl-imsemmi appartament ghal zmien twil, stante li kienu marru jabitaw f' H'Attard. "Illi meta mietu l-imsemmi Dr. Paul De Bromhead u martu, l-intimati ma kienux jghixu maghhom fl-imsemmi appartament u lanqas ma kienu jabitaw fl-imsemmi appartament ghax dawn attwalment ilhom jabitaw fil-fond 48 Sir Mikelangelo Refalo Avenue Balzan ghal diversi snin, kif sejjer jirrizulta waqt it-trattazzjoni tal-kawza. "Illi kemm ilu fil-pussess tal-intimati il-fond gralu hsarat konsiderevoli u anke huwa ta' periklu ghall-utenti tal-appartamenti l-ohra kif ukoll tal- proprjeta` adjacenti u sottostanti - kif sejjer jirrizulta ahjar waqt it- trattazzjoni tal-kawza. "Illi l-intimati mitluba sabiex jivvakaw mill-istess fond u jaghmlu tajjeb ghad-danni minnhom kagunati baqghu indempjenti, avolja anke mitluba jaghmlu dan permezz tal-ittra ufficjali tal-12 ta' Lulju 2006, lilhom debitament notifikata. "Illi ghalhekk l-istess atturi talbu lill-konvenuti jghidu ghaliex din il-Qorti m'ghandhiex:- "1. Tiddikkjara u tiddecidi illi l-intimati qed jokkupaw l-imsemmi fond minghajr ebda titolu validu fil-ligi. Fi zmien qasir u perentorju li jigi lilhom prefiss minn din il-Qorti jirrilaxxjaw il-pussess battal tal-imsemmi fond u ghalhekk jivvakawh u jirritornaw lir-rikorrenti il-pussess tal-istess appartament lir-rikorrenti. Tiddikjara lill-intimati responsabbli ghall-hsarat kagunati fl-istess appartament minhabba nuqqasijiet taghhom. Tinnomina perit sabiex jikkonstata il-hsarat kagunati fl-istess appartament u fil-bejt tal-istess block. Tillikwida d-danni kawzati fil-proprjeta` relattiva u sofferti mill- rikorrenti b'rizultat tal-indempjenza tal-istess intimata. Tikkundanna lill-intimati jhallsu lir-rikorrenti dawk id-danni li jigu hekk likwidati minn din il-Qorti - kollox skont kif intqal fuq u ghar- ragunijiet fuq premessi. "Bl-ispejjes, inkluzi dawk ta' zewg ittri legali kif ukoll tal-ittra ufficjali tal- 12 ta' Lulju 2006 kontra l-intimati li minn issa jibqghu ingunti ghas- subizzjoni taghhom. 2 tal-process. "Rat li din il-kawza kienet appuntata ghas-smigh ghas-seduta tas-16 ta' Jannar 2007. "Rat ir-risposta guramentata tal-konvenuti datata 27 ta' Settembru 2006 a fol 17 tal-process fejn eccepew: - "1. Illi fl-ewwel lok l-attur nomine ghandu jaghti prova tal-mandat. Illi l-fond huwa milqut minn ordni ta' rekwizizzjoni numru 56098 u "2. ghalhekk ma jistghux isiru proceduri diment li din l-ordni ghadha in vigore. Illi l-attur nomine baqa' jircievi l-hlas tal-kera minghand l- esponenti meta kien jaf li l-avukat Dr. Paul De Bromhead u martu ma kienux baqghu jabitaw fil-fond u baqghu jghixu fih l-esponenti. Sahansitra rcieva anke kera wara l-mewt tal-avukat Dr. Paul De Bromhead. Dan apparti l- fatt li l-esponenti Joanna Galea Farrugia Dall hija wahda mill-werrieta tal- avukat Dr. Paul De Bromhead u martu. "4. jikkontesta dak allegat mill-attur nomine. Illi konsegwentement din il-Qorti m'hijiex kompetenti biex tiehu konjizzjoni tal-kaz ghal dak li jitratta t-talba ta' zgumbrament u huwa kompetenti l-Bord Li Jirregola l-Kera. Illi l-esponenti jikkontestaw li kkagunaw xi hsara fil-proprjeta' jew li huma responsabbli ghal xi hsara. Illi inoltre l-esponenti qeghdin jikkontestaw il-pretenzjoni tal-attur nomine ghall-hlas ta' danni, in kwantu ma kkagunaw l-ebda hsara u m'hemm l-ebda inadempjenza min-naha taghhom. Fir-rigward tal-bejt li fih qieghed jigi allegat li hemm xi hsara, dan jifforma parti komuni tal- blokk ta' appartamenti. Bla pregudizzju u f' kull kaz il-pretenzjoni tal- atturi nomine hija preskritta skont l-artikolu 2153 tal-Kodici Civili (Kap. 16). "Bl-ispejjez kontra l-attur nomine li huwa minn issa ngunt in subizzjoni. "Rat il-lista tax-xhieda tal-konvenuti a fol 18 tal-process. "Rat ir-rikors tal-Maggur Francis Hughes nomine datat 9 ta' Frar 2007 a fol 26 tal-process fejn talab lill-Qorti joghgobha tissostitwixxi lil Mario Idrisu bhala Perit Tekniku u minflok tappunta iehor sabiex jaqdi d- Illi l-esponenti ghandhom titolu validu ta' kera u fil-meritu tal-konvenuti, tal-eccezzjonijiet doveri tieghu, u ghal dan il-ghan huwa jissuggerixxi li jinhatar il-Perit Godwin ui jew il-Perit Joseph Shepel Jones; u l-Qorti laqghet it- talba fis-sens li nnominat bhala Perit Tekniku lill-Perit Valerio Farrugia Sacco minflok il-Perit Mario Idrisu kif jidher mid-digriet moghti fit- 13 ta' Frar 2007 (fol 27). "Rat il-verbal tas-seduta mizmuma fis-16 ta' Jannar 2007 fejn il-Qorti nnominat bhala Perit Legali lil Dr. Marco Salt u bhala Perit Tekniku lil Mario Idrisu sabiex jirrelataw dwar it-talbiet attrici wara li jiehdu konjizzjoni spejjez provizorjament attrici u b'dan li l-attur fi zmien ghoxrin (20) jum ghandu jipprezenta nota fejn jindika l-allegati hsarat ikkagunati fil-fond indikat b' kopja lill-kontro-parti. "Rat ir-rikors ta' Dr. Marco Salt datata 5 ta' Mrazu 2007 (fol 36) fejn talab lill-Qorti joghgobha tirrevoka contrario imperio u in parti d- digriet taghha tas-16 ta' Jannar 2007; u l-Qorti laqghet it-talba u issostitwiet ghall-istess lil Dr Ramona Azzilla. "Rat il-verbali tas-seduti mizmuma quddiem din il-Qorti kif hekk presjeduta inkluz dak tat-8 ta' Novembru 2011 fejn meta ssejhet il- kawza deher Dr. Joseph Farrugia Sacco ghall-attur. Il-kawza giet posposta. Il-Qorti pprefiggiet terminu ghan-nota ta' kritika ta' erbghin (40) gurnata lill-konvenut, bin-notifika/visto lid-difensur tal-kontro-parti li jkollu erbghin (40) gunata ghan-nota responsiva. Il-kawza giet differita ghas-sentenza ghas-26 ta' April 2012. "Rat il-verbali tas-seduti mizmuma quddiem il-Perit Legali Dr. Ramona Azzilla flimkien max-xhieda kollha quddiemha prodotta u d-dokumenti hemm ipprezentati, u wkoll ir-rapport ta' l-istess Perit Legali flimkien mar-rapport tal-Perit Tekniku Valerio Farrugia Sacco li gew ipprezentati fir- registru fl-4 ta' Ottubru 2011 u mahlufa f' seduta stante tat-8 ta' Novembru 2011; l-istess rapporti jinsabu esebiti a fol 388 et seq tal- Jannar 2012 a fol 496 tal-process. "Rat ix-xhieda kollha hemm moghtija. "Rat l-atti kollha pprezentati mill-partijiet u d-digrieti relattivi. "Rat l-atti kollha l-ohra tal-kawza. KONSIDERAZZJONIJIET. "Illi l-attur nomine qed jitlob li l-konvenuti jigu ordnati jivvakaw mill-fond 26/7, Triq il-Merkanti, Ħal Balzan ghaliex qed jokkupaw l-istess minghajr ebda titolu validu fil-ligi u wkoll qed jigu kkundannati li jhallsu d-danni kkawzati fl-istess fond. "Illi l-ewwel eccezzjoni hija fis-sens li l-attur ghandu jipprova l-mandat tieghu haga li huwa ghamel permezz ta' prokura mmarkata bhala Dok. "FB 615601" u ghalhekk din l-eccezzjoni qed tigi michuda. "Illi t-tieni eccezzjoni hija fis-sens li dan il-fond huwa milqut b'Ordni ta' Rekwizizzjoni Numru 470638 u allura ma setghux isiru dawn il- proceduri dment li tali ordni ghadha fis-sehh, izda l-konvenut fl- affidavit tieghu datat 4 ta' Dicembru 2007 jammetti li dan ma huwiex il- kaz illum u ghalhekk anke din l-eccezzjoni qed tigi michuda. "Illi fil-mertu jidher li l-fond kien mikri ghal skop residenzjali lill- kompjant Dr. Paul De Bromhead permezz ta' kuntratt datat 1949 (Dok. "JPD (A)") u l-istess ivvakaw il-fond fis-sena 1974 biex marru jghixu H'Attard. Il-konvenuti zzewgu fl-20 ta' Novembru 1976 u marru joqghodu f'dan il-fond izda jirrizulta li dawn ma baqghux jghixu fl- istess fond u kienu ilhom ma jghixu hemm bejn 15 u 20 sena u din tirrizulta mix-xhieda ta' l-attur, Lewis Cassar Bonavia li kien jghix fi flat 5 fl- istess blokk, Michael Gafa’ Craus li jgesti n-negozju fis-sular ta' taht nett tal- istess blokk, tal-Onorevoli Imhallfin Michael De Bromhead u Tonio De Bromhead (li jigu hut il-konvenuta) li fis-seduta tat-8 ta' Novembru 2007 li sahanistra sostnew testwalment li ohthom, il-konvenuta kienet ilha tghid Hal Reeves cirka hmistax (15) il-sena minn meta xehdu. Ghal kull buon intendiment jinghad ukoll li l-elementi ta' residenza ordinarja ta' fond f'certu sens ta' kontinwita' ma tirrizultax ghal snin twal qabel ma saret din il-kawza ("Saviour Ben Mubarek nomine vs Joseph Cristiano Tartaglia nomine" A.C. – 8 ta' Frar 1971; "Gemma Enriquez et vs Natasha Bunting" (A.I.C. (PS) – 20 ta' Ottubru 2003). "Illi f'dan l-istat ta' provi, kif sewwa elenkat il-Perit Legali Dr. Ramona Azzilla, jirrizulta li l-versjoni tal-konvenuti li huma baqaw jghixu fil-fond de quo ma hijiex kredibbli u hija kontrastata mix-xhieda kollha fuq indikata, mhux l-inqas tal-familjari taghha stess. Mhux hekk biss, izda huma jghidu li meta Hal Reeves huma kienu jghixu fid-dar ta' binthon Julianne Sicali Mallia Reeves, izda prova li din il-proprjeta' hija ta' binthom lanqas biss ingabet – anzi minn dak li xhed il-konvenut fis-seduta tad- 19 ta' Frar 2008 jirrizulta li l-proprjeta' ta` Hal Reeves kienet wirt tal- konvenut minn missieru, u kienet sa meta xehed fuq ismu ghalkemm wal li "qeghdin fi proceduri sabiex jaghmlu donazzjoni lit-tifla". "Illi hemm ragunijiet ohra ghaliex ix-xhieda tal-konvenuti mhux kredibbli fosthom (a) li huma sostnew li din id-dar kienet ta' binthom u kien silifha l-flus sabiex din tinbena ghaliex kienet ghadha zghira izda prova ta' dan ma ingabitx; (b) jinghad li l-konvenuta kienet kostretta tghix Hal Reeves ghaliex minhabba incident li kellha ma setghatx issuq, izda ma jidher li kien hemm ebda problema li l-konvenuti stess jew familjari taghha iwasslu l-Belt; (c) jghid li kienu kostretti jmorru jghixu Hal Reeves 10 snin qabel ma xehdu fit-28 ta' Novembru 2007 meta allura l-istess bint il-konvenuti kellha biss 14-il sena (ara fol. 56 tar-relazzjoni); (d) ix-xhieda ta' hut il-konvenuta l-Onorevoli Mhallfin Michael De Bromhead u Tonio De Bromhead li ohthom kienet toqghod Hal Reeves u mhux il-Belt hija kkorroborata minn dokumenti esebiti mill-Water Services Corporation (Dok. "DB 5" u Dok. "DB 6") li juru li fil-perjodu ta' bejn is-sena 1995 sal-2009 ma kien hemm ebda konsum ta' dawk u ilma tant li l-meter state gie ndikat bhala "not in use" u Joe Bajada Stride in rappesentanza tal-istess korporazzjoni xehed li l-meter kien jahdem sew u ma kienx difettuz; (e) ix-xhieda ta' Sharon Tartaglia u Carmelo Hayman ma jippruvawx li l-konvenuti kienu jirrisjedu fil-fond, izda biss li l- konvenut xi drabi kien uza l-istess fond bhal klinika; l-istess jinghad mix-xhieda ta' Dr. Paul Azzopardi Spiteri D’Anastasi ghaliex mill-istess ma jirrizultax li l-konvenuti kienu jghixu fil-fond fil-fatt il-konvenuta qatt ma kienet prezenti. "Illi minn dan kollu jirrizulta li l-fond gie vakat mill-inkwilini tal-istess il- kompjant Dr. Paul De Bromhead u martu Mary De Bromhead, u l-konvenuti marru jghixu fil-fond wara li zzewgu fl-20 ta' Novembru 1976, izda ma jidhirx li huma kellhom xi titolu ta' kera fuq l-istess, izda mis-sena 1995 lanqas biss kienu jghixu fl-istess fond, tant li minn tali data ma kien hemm ebda konsum ta' dawl u ilma u fil-fatt stabbilew ir-residenza taghha fil-fond 48, Vjal Sir Mikelangelo Refalo, Reeves. "Illi mela jirrizulta li meta gie vakat il-fond minn Dr. Paul De Bromhead u martu Mary De Bromhead l-istess konvenuti kienu bdew jokkupaw l-istess fond bla ebda titolu validu fil-ligi ghaliex il-kera kienet dejjem tghajjat lil Dr. Paul De Bromhead, u l-istess konvenuti qatt ma gew rikonoxxuti bhala kerreja tal- istess u ghalhekk huma qatt ma kellhom ebda titolu ta' kera fuq l- istess fond. Dan ghaliex jidher li Dr. Paul De Bromhead u l-familja tieghu hargu mill-fond fl-1974 u maghhom marret il-konvenuta bhala bintu flimkien ma hutha; meta hija regghet marret fil-post wara li zzewget dan sar minnha bla ebda titolu validu fil-ligi ghaliex hija ma kellhiex skond il-ligi dritt ta' kirja fuqha (ghaliex dan kien fuq missierha) u fl- istess fond il-ligi, ma kienitx tippermettilha li tigi rikonoxxuta bhala inkwilina tal-istess fond, u ovvjament dan japplika izjed u izjed ghall- "Illi dwar il-hames eccezzjoni fejn qed jinghad li din il-Qorti ma ghandhiex kompetenza, apparti li din kellha titressaq qabel l- eccezzjonijiet tal-konvenuti fil-mertu, la darba l-kawza hija sabiex jigi ddikjarat li l-konvenuti ma ghandhomx ebda titolu fuq l-istess fond u din il-kawza giet istitwita fit-18 ta' Awwissu 2006 u allura qabel l- tal-Att X tas-sena 2009, mela allura din hija kompetenti u hawn issir referenza ghas-sentenza fl-ismijiet "Helen Dr Tommaso Privitera noe" (A.C. - 29 ta' Settembru 1948) fejn intqal li t-tribunal kompetenti biex jiddeciedi jekk id-detentur ta' fond ghandux titolu jew le huwa l-Qorti ordinarja. Jekk imbaghad il-Qorti ordinarja tiddeciedi illi dak it-titolu jezisti, fis-sens illi d-detentur tal-fond qieghed jokkupah b'titolu ta' lokazzjoni, allura dik il-Qorti ma tibqax kompetenti biex tiehu konjizzjoni tat-talba tal-lokatur biex jimpedixxi r- rilokazzjoni tal-fond, imma huwa kompetenti l-Bord tal-Kera. Fuq l- istess binarju kienu s-sentenzi "Antonio Vella Degiorgio vs Antonio Bunting" (A.C 13 ta' Gunju 1953) u "Wisq Rev. Padre Leone Sargent vs Antonio Cogzell et" (P.A. 13 ta' Gunju 1953); "Rev. Henry ui nomine vs Joseph Farrugia Naudi" (A.I.C. – 20 ta' Jannar 1993); "Dr. Francis Azzopardi Spiteri vs Joseph Tarek Fahmy Gad" (P.A. – 7 ta' Mejju 1998); "Avv. Victor Sortino ve Reginald Borg Degiorgio" (P.A. – 16 ta' Mejju 1996); "Thomas D'Amico et ve Anthony Gauci" (A.I.C. (PS) – 18 ta' Mejju 2005). Illi mbaghad fis-sentenza "Francis Azzopardi Muscat vs Enrico Watson" (A. I. C. – 23 ta' Frar 1996) inghad :- ""Meta f'kawza ghar-ripreza ta' fond, fuq il-bazi illi l-konvenut qed jokkupah minghajr titolu, jigi eccepit f'titolu assumendo li l-istess kawza tkun giet intavolata quddiem it-Tribunali Ordinarji, il-Qorti li tkun ghandha l-ewwel tinvestiga jekk l-eccezzjoni ta' l-ezistenza tat-titolu hijiex fondata jew le. F'liema kaz il-kompetenza mbaghad tghaddi verament minghandha ghal ghand il-Bord li Jirregola l-Kera. Pero', jekk trattandosi ta' tali eccezzjoni jigi deciz, u t-Tribunali Ordinarji ghandhom id-dritt jiddeciedu f'dan is-sens, illi ma jezistix titolu, il-Bord tal-Kera ma li fil-kwistjoni u huma ghandhom ikomplu jisimghu u jiddeciedu l-vertenza." t-Tribunali Ordinarji "Illi b'hekk m'hemm l-ebda dubju li ladarba qed jigi allegat li l- konvenuti qed jokkupaw l-istess fond minghajr ebda titolu, mela hija din il-Qorti li hija kompetenti biex tiddeciedi dwar dan, u ghalhekk anke din l-eccezzjoni qed tigi michuda. "Illi dwar it-tielet eccezzjoni jirrizulta li r-ricevuti ta' kera kienu jinhargu dejjem fuq Dr. Paul De Bromhead anke wara li sfortunatament huwa miet u allura qatt ma kien hemm rikonoxximent tal-konvenuti bhala nkwilini tal-istess fond. Jidher li l-konvenut kien jitlob li jigi rikonoxxut bhala kerrej izda dan qatt ma sar u allura qatt ma kien hemm kunsens espress tas-sid sabiex tali kirja tigi assenjata lill-konvenuti "Beattie Baza vs Joseph Lanzon et" (A.I.C. – 22 ta' Gunju 2001); "Anthony Abela Valletta vs L-Avukat Tonio Watson" (A.C. – 29 ta' Novembru 1993); fil-fatt qatt lanqas ma hargu ricevuti f'isem il-konvenuta bhala eredi ta' Dr. Paul u Mary De Bromhead ("Joseph Sortino et vs Maria Antonia Stafrace et" – A.C. – 30 ta' Ottubru 2003). "Illi dwar il-hsarat li allegatament gew ikkawzati fil-fond de quo jirrizulta li kien hemm hsara fit-twieqi tal-bitha interna u tali hsarat huma tali li jehtieg li jinbidlu l-aperturi (para. 3.2.2 tar-relazzjoni legali) u l-istess jinghad ghat-twieqi li jaghtu ghal fuq Strada Merkanti; tikhil ta' fili fil- bitha interna (para. 3.3.3); tibdil tal-gallerija ta' l-injam li taghti ghall- bitha ta' wara (para. 3.3.4) u ta' dawn huma responsabbli l-konvenuti kif jinghad mill-perit tekniku fir-relazzjoni tieghu u wkoll fir-relazzjoni u konkluzjonijiet tal-Perit Legali (fol. 463 u 464 tal-istess) u ghalhekk il- konvenuti ghandhom ihallsu ghall-istess fl-ammont ta' €10,300 skond il-konkluzjoni f'paragrafu 3 tar-relazzjoni peritali (fol. 467) ibbazata fuq il-konstatazzjonijiet teknici tal-Perit Tekniku Valerio Farrugia Sacco. "Illi dwar l-eccezzjoni ta' preskrizzjoni eccepita mill-konvenuti abbazi tal-artikolu 2153 tal-Kap. 16, din l-eccezzjoni ma hijiex qed tintlaqa' ghaliex il-hsarat u d-danni riskontrati kienu rizultat ta' nuqqas ta' manutenzjoni kontinwu tal-konvenuti tul il-perjodu kollu li huma baqghu jzommu l-post illegalment ghandhom, u allura sad-data ta' din il-kawza, u ghalhekk din l-eccezzjoni tal-konvenuti qed tigi michuda ghaliex ma ghaddiex it-terminu hemm indikat tant li l-hsara ghadha qed issir. "Illi dwar in-nota ta' kritika tal-konvenuti jinghad li dak li gie ndirizzat fir-rapport kienu t-talbiet attrici u senjatament mal-ewwel talbiet li l- konvenuti kienu qed jokkupaw il-fond de quo bla titolu validu fil-Ligi u fil-fatt hekk irrizulta. Dwar l-allegazzjoni li sar xi rikonoxximent ta' kera favur il-konvenuti, din baqghet biss asserzjoni li l-istess konvenuti baqghu jinsistu li jtennu anke fin-nota ta' kritika taghhom izda bla ebda bazi ta' prova. Dwar l-allegata rinunzja ta' xi dritt tal-attur nomine certament li f'dawn l-atti ma hemm ebda att ta' rinunzja ta' azzjoni skond kif indikat li kien hemm fil-kawza "Il-Konti Alfred Vella Bonnici Battistino vs Francis Frendo Reva ‘Theuma Carabez" (A.I.C. (PS) – 10 ta' Jannar 2003) "III. "Illi ghalhekk ghal dawn il-motivi, din il-Qorti, taqta' u tiddeciedi, billi filwaqt li tichad l-eccezzjonijiet kollha tal-konvenuti, nkluza dik ta' preskrizzjoni abbazi tal-artikolu 2143 tal-Kap. 16 ghaliex hija nfondata fil-fatt u fid-dritt ghar-ragunijiet hawn decizi, tilqa' t-talbiet attrici biss fis-sens hawn deciz b'dan illi:- Tiddikjara u tiddeciedi illi l-intimati qed jokkupaw l-imsemmi fond minghajr ebda titolu validu fil-ligi. Tipprefiggi zmien qasir u perentorju ta' tletin (30) gurnata sabiex jirrilaxxjaw il-pussess battal tal-imsemmi fond u ghalhekk jivvakawh u jirritornaw lir-rikorrenti il-pussess tal-istess appartament. Tiddikjara lill-intimati responsabbli ghall-hsarat kagunati fl-istess appartament minhabba nuqqasijiet taghhom u dan kif indikat f'din id- decizjoni. Tillikwida d-danni kkawzati fil-proprjeta` relattiva u sofferti mir- rikorrenti b'rizultat tal-inadempjenza tal-istess intimati fl-ammont ta' ghaxar t'elef u tlett mitt euro (€10,300). Tikkundanna lill-intimati jhallsu lir-rikorrenti dawk id-danni li qed jigu hekk likwidati fl-ammont ta' ghaxar t'elef u tlett mitt euro (€10,300). "Bl-ispejjez nkluzi dawk taz-zewg ittri legali u tal-ittra ufficjali datata 12 ta' Lulju 2006 u bl-imghax legali mid-data tas-sentenza sal-effettiv pagment kontra l-intimati". Rat l-appell propost mill-konvenuti u li permezz tieghu qed jitolbu r- revoka tas-sentenza u allura li jigu michuda t-talbiet attrici; Rat ir-risposta tal-attur nomine li permezz taghha talab il-konferma tas- Rat l-atti processwali; Ikkonsidrat; Rat il-verbal tas-seduta tal-14 ta' Gunju 2016 illi permezz tieghu l-kawza thalliet ghas-sentenza wara illi d-difensuri rispettivi tal-partijiet trattaw l- Illi kif jidher mir-rikors promotur l-atturi qed jitlolbu l-izgombrament tal- konvenuti mill-fond imsemmi fl-istess rikors; huma qed jibbazaw it-talba taghhom billi skont huma l-konvenuti ma ghandhom ebda titolu biex L-eccezzjonijiet principali tal-konvenuti huma li huma jokkupaw l-fond billi ghandhom it-titolu ta' kera u allura l-Qorti lanqas ghandha kompetenza biex tisma' l-kawza; u li huma ma kkawzaw ebda hsara fil- proprjeta` in kwistjoni; il-Qorti allura se tikkonsidra l-aggravju taghhom L-EWWEL AGGRAVJU L-ewwel aggravju huwa li l-ewwel Qorti ma kenitx korretta meta waslet ghall-konkluzjoni li kellha kompetenza biex tisma' l-kaz ghaliex din il- kompetenza tispetta lill-Bord li Jirregola l-Kera. Biss kif gie osservat fil-kawza deciza fit 28 ta' Marzu 2014 mill-Qorti tal- Appell fl-ismijiet George Santoni v. Raymond Causon: "Huwa pacifikament accettat illi l-kompetenza ta' Qorti hi determinata fuq kollox u qabel kull konsiderazzjoni tal-eccezzjoni moghtija mit- termini ta' l-azzjoni attrici. Hu l-att promotur kif intavolat it-talbiet u l- premessi taghhom li jifformaw il-parametri li fihom il-Qorti kellha tesercita l-gudizzju taghha u li allura jiddeterminaw il-kompetenza taghha"; Frankie Bilocca nomine v. Jason Watson et ( Appell - 7 ta' Ottubru 1997). "Il-Prim'Awla tal-Qorti Civili gia' kellha okkazjoni tiddecidi dan il-punt fil-kawza fl-ismijiet Dottor Francis Ellul Gravino et vs C Boffa Company Limited et deciza parzjalment fil-25 ta' Frar 2009. Il-Qorti hemmhekk ghamlet referenza ghall-artiklu 47 (3) tal-Kap. 12 tal-Ligijiet ta' Malta illi jghid illi; "Izda l-kawzi li fihom jidhlu … inkluza kull talba ghal zgumbrament jew tkeccija minn beni immobbli kemm urbani u kif ukoll rurali, mikrija jew okkupati minn persuni li joqghodu jew li ghandhom l-abitazzjoni Il-Qorti qalet illi: ordinarja taghhom fil-limiti tal-gurisdizzjoni ta' dik il-Qorti ma jidhlux fil- kompetenza tal-Qorti tal-Magistrati..." "l-abbli difensur tal-socjeta konvenuta qed jargumenta illi l-persuna imharrka trid tkun tabita ordinarjament fil-fond in kwistjoni u allura l- Prim'Awla hija kompetenti biss fuq kawzi ta' zgumbrament jew tkeccija minn fondi abitati minn fondi abitati bhala residenza ordinarja tal- socjeta konvenuta. Madankollu ezami tas-subartikolu juri bic-car illi dan mhux il-kaz; il-konvenunt irid ikun jabita fil-limiti tal-gurisdizzjoni tal-Qorti izda zgur mhux necessarjament f'dak il-fond li dwaru jkun gie imharrek. Infatti fejn tidol ir-residenza ordinarja l-artikolu isemmi gurisdizzjoni u mhux kompetenza ghaliex huwa ovvju li l-kompetenza ta' din il-Qorti tohrog mill-fatt li l-atturi qed jitolbu zgumbrament". Il-Qorti tal-Appell (Sede inferjuri) elenkat diversi sentenzi fir-rigward fis- sentenza taghha fl-ismijiet Victor Middleton et v. Maria Psaila Raji et (8 ta' Hija qalet fost affarijiet ohra illi "In linea ta' principju generali gie bosta drabi deciz illi talba ghall izgombrament minhabba vjolazzjoni ta' patt espress jew tacitu kontrattwali kienet tispetta b'kompetenza lit-tribunal ordinarju. Sa mill-bidu nett tal-introduzzjoni tal- (Carmela Stafrace v. Filippo Borg Gusman – Appell Civili - 1 ta' Gunju 1931). istess sentenza gew citati wkoll dawn is-sentenzi; Vol. ta' Dicembru 1957; Madeline Amarikwa Obi v. Lina Stagno (Appell 16 ta' Gunju 1992 u Rosina Grech Cachia v. Joseph Cristiano proprio et nomine (Appell 14 ta' April 1997). Huwa pero` importanti li fil-waqt li wiehed jissottolinea li dawn is- sentenzi kollha fuq imsemmija gew decizi qabel l-introduzzjoni tal- Artikolu 1525 fis-sena 2009 u ghalhekk illum ghandhom valur relattiv hafna, il-kawza li ghandha quddiemha l-Qorti giet istitwita fl-2006 u allura l-principji hemm indikati ghandhom certa rilevanza ghall-vertenza Dan l-artikolu li allura ma japplikax ghal din il-kawza, jghid fost affarijiet ohra illi: "Il-Bord li Jirregola l-kera ghandu kompetenza esklussiva li jiddecidi kwistjonijiet konnessi ma kirjiet ta' fondi urbani u ta' dar ta' abitazzoni u ta' fond kummercjali. Kirjiet ohra jaqghu taht il-kompetenza tal-qrati ta' gurisdizzjoni civili u fil-kaz ta' raba' taht il- Bord dwar il-Kontroll tal- kiri tar-raba'". Din il-Qorti hija ben konxja li dawn iz-zewg eccezzjonijiet tal-konvenuti huma relatati intimament u dan ghaliex kjarament biex il-Prim'Awla ma jkollhiex kompetenza jrid ikun hemm kirja – izda l-attur ma hux jirrikonoxxi dan tant li fir-rikors promotorju qed jitlob dikjarazzjoni li l- konvenuti qed jokkupaw il-fond bla titolu. Jekk huwa hekk allura ma hemmx dubbju li l-foro indikat huwa appuntu l-Prim'Awla tal-Qorti Civili. Tajjeb wiehed izid li anke fil-kawzi li fihom giet akkolta din l-eccezzjoni, wara l-emendi tal-2009 (per ezempju Bunting v. International lokazzjoni. Trading Co. Ltd deciza fil-31 ta' Ottubru 2011 u Elizabeth Farrugia Sacco v. Irene Magro Muscat Triolo, deciza il-Qorti fil-31 ta' Mejju 2013, it-tnejn mill- Prim'Awla) kienu l-istess atturi li indikaw fir-rikors promotorju illi l- konvenut jew konvenuta kienu jokkupaw il-fond tramite ftehim ta' F'dan il-kaz, ingabru provi dwar l-eccezzjoni tal-konvenuti li huma ghandhom titolu ta' kera; u fil-waqt li kif ga ssemma minghajr dubju l- kompetenza tohrog mill-att promotorju, jekk l-eccezzjoni tal-konvenuti illi ghandhom titolu tigi milqugha, l-attur ikollu allura xorta wahda jirrikorri ghall-Bord li Jirregola l-Kera jekk irid jiehu pussess tal-fond in kwistjoni – stabbilita gudizzjarjamanet relazzjoni lokatizja bejn il-partijiet. Ghalhekk ladarba l-ewwel Qorti ddecidiet ukoll, kif giet mitluba taghmel, fuq l- ewwel eccezzjoni hija ghamlet sew li kkoncentrat fuq it-talba tal-attur (kif iddikjarat is-sentenza Refalo v. Azzopardi fuq imsemmija) li kienet titlob l-izgumbrament fuq il-kawzali li l-konvenuti ma ghandhomx titolu u allura kkonkludiet gustament li fuq dik il-bazi li hija kellha l- kompetenza tisma' l-kawza u tiddecidieha. Fi kliem iehor allura l-Qorti tal-Appell fil-kawza Santoni v. Buttigieg imsemmija aktar qabel iddecidiet illi fejn l-attur jallega li l-konveut ma ghandux titolu hija l-Prim'Awla li ghandha kompetenza tisma' l-kaz. jaghmel sens anke logiku ghaliex il-kompetenza ma tistax tigi michuda semplicement ghaliex il-konvenut jeccepixxi illi ghandu t-titolu ta' lokazzjoni; naturalment dejjem sta ghall-attur jipprova li l-konvenut ma ghandux titolu. Allura l-aggravju in kwistjoni huwa michud. Dan l-aggravju jirrigwardja appuntu t-titolu ta' lokazzjoni li jivvantaw il- Kwindi l-Qorti trid tara jekk il-konvenuti ghandhomx titolu validu skont il-ligi biex jokkupaw il-fond. Gie osservat fis-sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appell fil-kawza fl-ismijiet Saviour Sargent v. Joseph Stafrace et (30 ta' Marzu 2001) illi l-kliem "bla titolu espressa f'att gudizzarju promotur, kellu jinqara fis-sens limitat li l-Qorti kellha tindaga u tistabilixxi l-ezistenza tat-titolu fil-konfront tal-attrici li jkun ippropona l- kawza kontra l-konvenuta li jkun qieghed jokkupa l-fond tieghu. kienx allura bizzejjed ghall-konvenut illi hu jkun qieghed jipposjedi l-fond bis-sahha ta' relazzjoni guridika legittima, kienet x'kienet, li kellu ma' xi Kellu jipprova illi tali relazzjoni guridika legittima kienet tezisti bejnu u bejn l-attrici". Il-punt kardinali allura huwa jekk il-konvenuti appellanti, a bazi tal-provi mressqa, ghandhomx titolu biex jibqghu jokkupaw il-fond fil-konfront tal- L-appellanti bazikament isostnu illi huma qatt ma qalu jew eccepew illi mal-mewt tal-kerrej ossija l-kompjant Avukat De Bromhead, huma kienu joqghodu mieghu fis-sens li jitlob il-Kapitolu 69 biex wiehed ikun protett minn dik il-ligi u jirrikonoxxu li dan ma kienx il-kaz; jghidu pero` li peress li s-sid tal-fond kien jaf li l-istess Avukat De Bromhead ma kienx baqa' jghix hemmhekk sa mill-1976 u baqa' jircievi l-kera minghandhom allura dan kien jekwivali ghal rikonnoxximent taghhom bhala inkwlini tal-fond nonostante l-fatt li r-ricevuti baqghu jigu rilaxxati a favur l-imsemmi Dr Jirrizulta car mill-atti li l-appellanti ghexu ghal numru ta' snin wara li zzewgu fil-fond in kwistjoni izda minn cirka ghoxrin sena l'hawn ma baqghux jabitaw fil-fond in kwistjoni. Is-sidien tal-fond baqghu jircievu l- kera izda kif issemma r-ricevuti dejjem baqghu johorgu a favur ta' Dr Pulo ma jfissirx li l-appellanti gew rikonoxxuti bhala inkwilini ghaliex debitu jista' jithallas minn persuna li ma tkunx id- debitur.(Artikolu 1148 u 1149 tal-Kodici Civili): (1) L-obbligazzjoni tista' tiġi mitmuma bil-ħlas magħmul minn kull persuna li jkollha interess fiha, bħal wieħed li jkun obbligat flimkien ma' oħrajn jew garanti. (2) L-obbligazzjoni tista' wkoll tiġi mitmuma bil-ħlas magħmul minn terza persuna li ma jkollhiex interess fiha, basta li din il-persuna taġixxi fl-isem u għall-ħelsien tad-debitur, jew, jekk taġixxi fl-isem tagħha nfisha, basta li ma tiġix imdaħħla fil-jeddijiet tal-kreditur. (1) Il-kreditur ma jistax jirrifjuta ħlas li toffri lilu terza persuna, jekk il-ħlas ikun ta' vantaġġ għad-debitur". Is-sentenzi indikati mill-ewwel Qorti (Mizzi v. Lanzon u Abela Valletta v. Watson) jghidu car u tond li tali rikonoxximent irid ikun esplicitu; "Naturalment dan il-kunsens ma hemm bzonn jirrivesti ebda forma sagramentali, pero` espress jehtieg li jkun, ghad li ghall-prova tal-ghoti tieghu, meta tigi affermata, jista' jittiehed sussidju anki mic-cirkostanzi, kif sar fil-kaz "Zammit vs Grech", deciz minn din il-Qorti fl-10 ta' Jannar 1955. (Sortino v. Galea, Appell Inferjuri, 30 ta' Ottubru 2003). Din il-Qorti taqbel mal-konkluzjoni tal-ewwel Qorti li f'ebda hin l-appellat ma wera xi intenzjoni li kien qed jirrikonoxxi lill-appellanti bhala l-inkwilini tal-fond; anzi bil-kuntrarju. Jirrizulta infatti li sakemm kien ghadu haj l- Avukat De Bromhead, huwa baqa' jirrilaxxa ricevuti favur tieghu izda mal-mewt tieghu istitwixxa l-kawza odjerna immedjatament hekk kif l-appellanti indikawlu li ma kienux lesti jirrilaxxaw il-fond. Huwa ghalhekk car ghall- Qorti li l-appellat f'ebda hin ma ried jirrikonoxxi lill-appellanti bhala inkwilini tal-fond u ddecidiet tajjeb l-ewwel Qorti li l-uniku mod li permezz tieghu l-appellanti setghu jivvantaw it-titolu ta' lokazzjoni kien kieku kienu joqghodu mal-istess Dr De Bromhead meta dan gie nieqes. Dan l-aggravju jirrigwardja l-kundanna ghall-hlas tas-somma ta' 10,300 Is-sentenza appellata f'dan ir-rigward ghamlet biss referenza ghar- rapporti tal-perit legali u l-perit tekniku u addottathom. Dawn id-danni jirreferu principalment ghall-bzonn li jinbidlu l-aperturi u l-gallarija ghalkemm jinkludu elf euro ghal tikhil fil-bitha interna. illi appuntu b'eccezzjoni ghat-tikhil, ir- responsabbilita` ghar-rimpjazzar tal-gallarija u tal-apertura tispetta lis- sidien skont il-Kodici Civili. In kwantu din il-Qorti ga rriteniet li l-appellat ma kellu ebda titolu ta' lokazzjoni fuq il-fond in kwistjoni l-istess appellat jirrizulta li ghall-finijiet tal-ligi kien biss pussessur in mala fede tal-fond u ghalhekk il-materja tad-danni pagabbli ghall-hsarat fil-gallarija u fl-aperturi taqa' biex tigi Din il-Qorti hi tal-fehma li l- ispejjez ghat-tiswija tal-gallarija u tal-aperturi jikkwalifikaw bhala "spejjez mehtiega" ghall-finijiet tal-Artikolu 545(1) tal-istess Kodici, u cioe`, huma spejjez li minghajrhom il-haga kienet tispicca jew titgharraq. rigward ta' spejjez mehtiega f'fond possedut minn haddiehor b'mala fidi s-sid ghandu l-istess obbligu lejn il-possessur li ghandu lejn il-possessur ta' bona fidi basta li l-pussess tal-haga ma jkunx gie mehud b'serq jew b'reat iehor li ma jaqax taht il-klassi tal-kontravenzjonijiet. allegat u anqas gie provat li l-fond in kwistjoni gie akkwistat b'serq jew Ghalhekk f'dan il-kaz l-obbligu tas-sid lejn il-possessur ghal spejjez mehtiega fil-fond huwa dak previst fl-Artikolu 542(1) tal-Kodici msemmi ghar-rigward ta' possessur ta' bona fidi u cioe`, a contrariu sensu, l-ispejjez mehtiega huma a karigu tas-sid tal-fond fl-eventwalita` li dawn jintefqu mill-pussessur sabiex jippreserva l-haga. Fil-kaz tal- lum, izda, irrizulta li kemm il-gallarija kif ukoll l-aperturi indikati mill-perit tekniku thallew jiddeterjoraw, u cioe` thallew jispiccaw jew jitgharrqu, minhabba nuqqas ta' manutenzjoni da parti tal-appellanti1 tant li jehtieg li jinbidlu. Ghalhekk fic-cirkostanzi ta' dan il-kaz l-ispejjez ghar- rimpjazzar kemm tal-gallarija kif ukoll tal-aperturi ghandhom ikunu a karigu tal-appellanti u ghaldaqstant dan l-aggravju qieghed jigi respint. Fit-trattazzjoni tieghu l-abbli difensur tal-appellanti argumenta li l-istess appellanti ma setghux ikunu kkundannati jhallsu id-danni reklamati jekk ma jkunux fl-istess hin rikonoxxuti bhala l-kerrejja tal-fond; ghalhekk jekk l-ewwel talbiet attrici jkunu milqugha, ma setghux ikunu kkundannati Dan huwa minnu, izda ghalkemm din il-Qorti kif intqal waslet ghall-konkluzjoni li l-appellanti ghandhom it-titolu ta' kerrejja tal- fond, xorta wahda jridu jirrispondu ghall-hsarat li jirrizultaw in kwantu detenturi tal-istess fond. Ghal dawn il-motivi l-Qorti tiddisponi mill-appell billi tichdu u tikkonferma 1 Ara paragrafi 18, 19, 27 tar-relazzjoni tal-Perit Tekniku Dok VS1 fol 469 L-ispejjez tal-appell huma wkoll a kariku tal-appellanti. mill-ewwel Qorti jibdew jiddekorru millum. Deputat Registratur mb