Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020. Anthony Lombardi, Lawrence Alves De Oliveira, Victor Preca u Raymond Maklam v. L-Awtorita` ghat-Trasport f'Malta u l-Onorevoli Ministru ghat- Trasport u ghall-Infrastruttura Dan huwa appell wara lment intavolat mir-rikorrenti appellati illi gew lezi d-drittijiet fondamentali taghhom sanciti permezz tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni, l-Artikolu 14 tal-Konvenzjoni Ewropea u l-Artikolu 1 tal- Ewwel Protokoll tal-istess Konvenzjoni. L-appellati huma rmiggjaturi licenzjati mill-Awtorita` ghat-Trasport f'Malta, u ghal numru ta' snin ix- xoghol taghhom kien irregolat permezz tal-Avviz Legali 163 tal-1975 "closed shop" peress illi, apparti ghal cirkostanzi eccezzjonali, kienu biss l-irmiggjaturi licenzjati li setghu jaghmlu xoghol ta' rmigg fil-portijiet ta' Malta u l-ligi kienet tistabbilixxi wkoll numru massimu ta' licenzji li setghu jinhargu. Dawn ir-Regolamenti kienu mbaghad suggetti ghal numru ta' emendi, meta l-Istat kien qieghed jittenta jilliberalizza s-suq tas-servizzi L-Avviz Legali 163 tal-1975 kien gie abrogat permezz tal-Avviz Legali 100 tal-2010 b'effett retroattiv mill-1 ta' Jannar 2010, skont liema "irmiggjatur" tfisser persuna li jkollha licenzja skont id-dispozizzjonijiet ta' dawk ir-regolamenti. Dan l-Avviz Legali gie mbaghad revokat bl-Avviz Legali 100 tal-2011, fis-sehh mill-1 ta' April 2011, li kien nehha l-kuncett ta' rmiggjatur licenzjat u kien minflok jipprovdi illi rmiggjatur huwa persuna li tkun awtorizzata minn operatur ta' terminal sabiex jipprovdi servizz ta' rmigg, b'mod illi l-licenzja tal-appellati ma baqghetx aktar pre-rekwizit sabiex ikun jista' jsir xoghol ta' rmigg. Sussegwentement il-pozizzjoni regghet inbidlet permezz tal-introduzzjoni tal-Avviz Legali numru 253 tal- 2012, li ghadu fis-sehh sal-lum il-gurnata. rmiggjatur huwa jew persuna licenzjata jew persuna mqabbda minn operatur ta' terminal skont il-kaz, u jistabilixxi numru ta' portijiet fejn ix- xoghol ta' rmigg jista' jsir biss minn irmiggjaturi licenzjati, u numru iehor ta' portijiet fejn ix-xoghol ta' rmigg jista' jsir ukoll minn persuna inkarigata minn operatur ta' terminal wara d-debita awtorizzazzjoni tal-Awtorita` appellanti, u l-operaturi ta' dan it-tip ta' terminal jistghu jilhqu arrangament ghall-provvista ta' servizzi ta' rmigg mal-"Fornitur tas-Servizz" li skont ir- regolamenti jrid ikun maghmul minn irmiggjaturi licenzjati. jsostnu illi l-licenzja taghhom tikkostitwixxi possedimenti ai termini tal- Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea u jilmentaw illi b'effett tal-Avviz Legali 100 tal-2011 huma soffrew privazzjoni assoluta tal-possediment taghhom ghaliex il-licenzja taghhom ingabet fix-xejn, filwaqt illi sofrew deprivazzjoni parzjali tal-possediment taghhom b'effett tal-Avviz Legali 253/2012 ghaliex dawn ir-regolamenti introducew kontroll fl-uzu tal-licenzja taghhom, u dan kollu minghajr ma nghataw kumpens xieraq u adegwat. Ilmentaw ukoll illi dawn l-emendi legislattivi huma wkoll diskriminattivi fil-konfront l-licenzji pertinenti ghal okkupazzjonijiet ohrajn marittimi u portwali thallew integri u shah kif dejjem kienu. F'dawn il-proceduri huma talbu ghalhekk lill-ewwel Qorti sabiex: "(1) Tiddeciedi u tiddikjara illi bil-promulgazzjoni ta' l-Avviz Legali 100 tas-sena 2010, ta' l-Avviz Legali 100 tas-sena 2011 u ta' l-Avviz Legali 253 tas-sena 2012, l-esponenti garrbu lezjoni fid-drittijiet fondamentali taghhom kif tutelati mill-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u mill-Artikolu 1 ta' l-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja, kif ukoll mill-Artikolu 14 ta' l-istess Konvenzjoni Ewropeja; "(2) taghti dawk l-ordnijiet, provvedimenti u dikjarazzjonijiet kollha opportuni sabiex l-esponenti jinghataw rimedju xieraq u adegwat ghall- vhjolazzjoni inkluz kumpens ghall-hsarat pekunarji u non-pekunarji mgarrbin mill- esponenti. tad-drittijiet "Bl-ispejjez kontra l-intimati li huma wkoll minn issa ngunti in subizzjoni." L-appellati eċċepew preliminarjament illi kull wiehed mir-rikorrenti jehtieglu juri l-interess guridiku tieghu, u fir-rigward tal-ewwel talba tar- rikorrenti eċċepew illi m'hemmx ksur tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l- Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni ghaliex (i) l-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni m'huwiex applikabbli ghaliex m'hemmx tehid forzuz u licenzja ta' rmiggjatur ma tikkwalifikax bhala "proprjeta`" fis-sens ta' dan l-artikolu, (ii) il-licenzja tar-rikorrenti ma ttehdietx u ebda ligi m'hija qed izommhom milli jhaddmuha, (iii) l-Awtorita` ezercitat legittimament, b'mod ragjonevoli u ghal ghanijiet siewja u xierqa l-poteri u l-funzjonijiet taghha, (iv) ir-rikorrenti qed jippruvaw jirrikorru ghal rimedju Kostituzzjonali biex jipprotegu sitwazzjoni ta' closed shop; (v) m'hemm l-ebda dritt illi licenzja tibqa' tigi gawduta in aeternum; u illi m'hemmx ksur tal-Artikolu 14 tal- Konvenzjoni ghaliex (i) preliminarjament dan l-artikolu m'ghandux ezistenza awtonoma u jrid jigi sollevat in konnessjoni ma xi dritt jew liberta protetta mill-Konvenzjoni li f'dan il-kaz ma sarx, (ii) il-bazi tad- diskriminazzjoni allegata m'hijiex tax-xorta li qed jirreferi ghaliha l-Artikolu 14 u (iii) ir-rikorrenti jistghu jqabblu ruhhom biss ma' rmiggaturi ohra u mhux ma' bdoti jew okkupazzjonijiet ohra marittimi illi jinvolvu xoghol Bis-sentenza Kostituzzjonali) tal-11 ta' Gunju 2020 gie deciz hekk: "Għal dawn ir-raġunijiet il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi: "Tilqa' l-ewwel talba tat-rikorrenti safejn imsejsa fuq l-ilment tagħhom li ġarrbu ksur tal-jeddijiet fundamentali tagħhom kif imħares bl-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, u tiċħadha safejn imsejsa fuq ksur tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni jew l-artikolu 14 tal-Konvenzjoni; "Tordna li s-smigħ tal-kawża jitkompla bil-provi u t-trattazzjoni dwar it- tieni talba tar-rikorrenti; u "Tordna li l-ispejjeż marbuta ma' din is-sentenza jitħallsu mill-intimati flimkien u solidalment bejniethom" L-Awtorita` ghat-Trasport f'Malta u l-Ministru ghat-Trasport u l- Infrastruttura appellaw mis-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) permezz ta' rikors datat 27 ta' Lulju 2020, u talbu lil din il- Qorti sabiex thassar is-sentenza appellata u minflok tichad it-talbiet tar- rikorrenti, bl-ispejjez. L-appellati prezentaw ir-risposta tal-appell taghhom fl-24 ta' Awissu 2020 u talbu lil din il-Qorti sabiex tichad l-appell tal-intimati u tikkonferma interament is-sentenza appellata, bl-ispejjez kontra l-intimati appellanti. Ikkonsidrat; L-Ewwel Aggravju Permezz tal-ewwel aggravju taghhom l-appellanti jargumentaw illi l-licenzja tal-appellati ma kinitx taghtihom dritt ta' proprjeta` izda jekk xejn drittijiet personali lil persuna li f'isimha tkun inharget, ikkonsidrat illi din ma tistax tintiret, tinsilef, tigi trasferita jew tintuza minn persuna ohra li ma tkunx il-persuna li fuq isimha tkun inharget. Isostnu ghalhekk illi din il- licenzja ma tistax tigi kkumercjalizzata u m'ghandhiex abbinat maghha xi "goodwill" bhal fil-kaz ta' negozju, izda timplika biss illi l-persuna licenzjata hija idoneja sabiex taghmel ix-xoghol ta' rmiggjatur. ragunament tal-ewwel Qorti illi l-licenzja ghandha valur ekonomiku jimplika li l-irmiggjaturi kellhom il-jedd illi jippretendu xi dhul garantit mill- ezercizzju tal-licenzja taghhom, u cioe` aspettativa legittima li jibqghu jaghmlu l-istess qligh, izda dan mhux il-kaz. Jargumentaw illi l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni ma jaghtix il-jedd li takkwista gid fil- futur izda jassigura biss assi u possedimenti ezistenti, u jzidu illi ma hemm l-ebda jedd illi l-licenzja tigi gawduta in aeternum u wisq anqas illi l- appellati jibqghu dejjem intitolati ghal ezattament l-istess jeddijiet meta l- Istat ghandu d-diskrezzjoni li jintervjeni biex jirregola ahjar il-licenzji u ma jistax jigi mizmum li jbiddilhom. L-appellati rribattew illi dan l-aggravju huwa infondat ghaliex licenzja hija kkonsidrata bhala possediment fil-gurisprudenza kemm tal- Qorti Ewropea u kif ukoll ta' din il-Qorti, u dan anke f'kuntest fejn kien licenzja. hemm biss aspetattiva legittima minn naha tar-rikorrent li jinghata L-ewwel Qorti ghamlet is-segwenti konsiderazzjonijiet fuq dan il- ta' liċenzja maħruġa mill-Awtorità "Illi l-kwestjoni bejn il-partijiet fil-qofol tagħha għandha titqies fil-qafas ta' natura lir-rikorrenti bħala irmiġġjaturi. Il-liċenzja ssejjaħ biss lill-irmiġġjatur konċernat, u tispiċċa meta l-irmiġġjatur jilħaq l-età ta' irtirar, jew f'każijiet oħra msemmija fir- regolamenti. L-Awtorità wkoll ingħatat is-setgħa bil-liġi li tirrevoka jew tissospendi liċenzja maħruġa minnha skond l-istess regolamenti. "Illi qabel il-bidliet fil-liġi tal-2010, bil-liċenzja ta' irmiġġjaturi, ir-rikorrenti setgħu jaħdmu fil-portijiet kollha li fihom kien isir irmiġġ ta' vapuri. Dak li wassal għall-qagħda li r-rikorrenti jinsabu fiha llum ġrat bl-intervent leġislattiv li seħħ bl-emendi li ddaħħlu mill-2010 'l quddiem, li bihom l- irmiġġjaturi setgħu jaħdmu f'dawk il-portijiet identifikati fir-regolamenti. F'uħud minnhom, l-irmiġġjaturi ngħatalhom il-jedd ta' esklussività; "Illi fi kliem l-intimati, ma jistax jingħad li r-rikorrenti għandhom xi 'jedd ta' proprjetà' billi n-natura ta' liċenzja li nħarġitilhom mill-Awtorità, tagħtihom biss jedd personali limitat biż-żmien li tista' tintuża. Ir- rikorrenti, min-naħa l-oħra, jisħqu li liċenzja "simili" ġiet meqjusa mill- Qrati tagħna bħala li tikkostitwixxi possediment "għal finijiet tal- Konvenzjoni"; "Illi l-bidla leġislattiva mfissra aktar 'il fuq, fil-fehma tal-Qorti, ma tiħux s- sura ta' xi għamla ta' teħid ta' pussess obbligatorju ta' proprjetà kif maħsub fl-imsemmi artikolu tal-Kostituzzjoni. Dan għaliex, l-ewwel u qabel kollox, il-liċenzja tar-rikorrenti ma tistax titqies bħala 'proprjetà' fit- termini ta' l-artikolu 37 għall-istess argumenti mqanqla mill-imħarrkin. Anke jekk għall-grazzja tal-argument liċenzja kellha titqies bħala 'proprjetà', l-effett tal-bidliet ma jistax jissarraf f'teħid forzuż b'mod sħiħ jew li l-limitazzjoni kienet tant sostanzjali li fil-prattika ir-rikorrenti tneżżgħu għal kollox mill-jedd ta' tgawdija tal-istess proprjetà; "Illi għalhekk, safejn it-talba tar-rikorrenti tinbena fuq allegat ksur tal- artikolu 37 tal-Kostituzzjoni, il-Qorti ma ssibx li hija mistħoqqa, la fil-fatt u lanqas fid-dritt; Illi f'dak li jirrigwarda l-ksur allegat taħt l-artikolu 1 tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, il-kwestjoni tieħu xejra oħra. Għalhekk il-Qorti sejra tgħaddi biex tistħarreġ il-kwestjoni mqajma mir-rikorrenti taħt din id-dispożizzjoni; "Illi l-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni jipprovdi li: tiegħu ħlief fl-interess pubbliku u bla ħsara "Kull persuna naturali jew persuna morali għandha dritt għat-tgawdija paċifika tal-possedimenti tagħha. Ħadd ma għandu jiġi ipprivat mill- tal- possedimenti kundizzjonijiet provduti bil-liġi u bil-prinċipji ġenerali tal-liġi internazzjonali. "Iżda d-dispożizzjonijiet ta' qabel ma għandhom bl-ebda mod inaqqsu d-dritt ta' Stat li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla lużu ta' proprjeta' skond l-interess ġenerali jew biex jiżgura l-ħlas ta' taxxi jew kontribuzzjonijiet oħra jew pieni"; "Illi fit-tifsira u l-applikazzjoni li ngħatat mill-Qrati dwar limsemmija dispożizzjoni bħala parti mil-liġi tagħna, ingħad li din testendi biex tħares it-tgawdija ħielsa mill-persuna dwar ħwejjiġha (il-possedimenti tagħha) u mhux biss il-ħarsien mit-teħid ta' pussess kif maħsub fl- artikolu 37 tal-Kostituzzjoni. Huwa minħabba f'hekk li l-applikabilita' tal- artikolu taħt il-Konvenzjoni jidher li hija usa' minn dak taħt il- Kostituzzjoni; "[...] "Illi ma hemm l-ebda dubju li t-tifsira mogħtija lill-kelma "possedimenti" fl-imsemmi artikolu tal-Konvenzjoni hija waħda wiesgħa u żgur tmur lil hinn mit-tifsira ta' sempliċi proprjetà. "Illi applikati dawn il-prinċipji għal dan il-każ, fil-fehma tal-Qorti, l- argument tal-intimati li r-rikorrenti ma seħħilhomx juru li liċenzja ta' irmiġġjaturi hija fil-fatt 'possediment' ma jistax jintlaqa'. Għall-kuntrarju, ir-rikorrenti urew biċ-ċar il-valur ekonomiku marbut ma' liċenzja bħal din, ukoll jekk wieħed iżomm quddiem għajnejh iż-żmien limitat li għalih tingħata u l-fatt li ma tistax tintiret awtomatikament. Il-liġi nnifisha tirrikonoxxi l-element ekonomiku ta' din il-liċenja billi tistabbilixxi t-tariffi li irmiġġjaturi 'liċenzjati' jitħallsu bihom, u l-portijiet li irmiġġjaturi 'liċenzjati' jagħtu s-servizz tagħhom fihom. Għalhekk, il-Qorti sejra tissokta biex tqis l-ilment ewlieni tar-rikorrenti taħt il-profil tal-artikolu tal- Konvenzjoni;" Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Fil-gurisprudenza tal-Qorti Ewropea, it-terminu "possediment" ghandu definizzjoni awtonoma u pjuttost wiesa' li tinkludi kemm assi tangibbli, bhal per ezempju fond immobbli, kif ukoll assi intangibbli, bhal per ezempju proprjeta` intelletwali jew l-avvjament ta' negozju.1 Schabas Fil-fehma ta' din il-Qorti, il-licenzja ta' rmiggjatur tal-appellati hija fil- fatt possediment ai termini tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni. Qabel l-introduzzjoni tal-Avviz Legali numru 100 tal-2011, din il-licenzja kienet necessarja sabiex persuna tkun tista' tahdem bhala rmiggjatur, filwaqt illi wara l-emendi tal-2012 din il-licenzja taghti lill- irmiggjatur licenzjat esklussivita f'dak li ghandu x'jaqsam xoghol ta' rmiggjar f'numru ta' portijiet li jinsabu fil-gzejjer Maltin. Ghalhekk, ghalkemm huwa minnu li din il-licenzja ma tistax tigi trasferita jew tintiret, ma jistax jinghad illi m'ghandhiex valur ekonomiku meta wiehed jikkonsidra illi qabel l-2011 din il-licenzja kienet taghti lill-appellati access sabiex jipprattikaw professjoni li minnha jaqilghu l-ghijxien taghhom, filwaqt li wara l-emendi tal-2012 din il-licenzja taghtihom access esklussiv sabiex irendu servizzi f'numru ta' portijiet Maltin. laqtux il-licenzja innifsha, izda l-kondizzjonijiet tas-suq li fiha kienet Tant hu hekk illi ghalkemm l-appellati jargumentaw illi huma sofrew tehid, imqar parzjali, tal-licenzja taghhom, jirrizulta b'mod car illi din il-licenzja qatt ma giet revokata mill-awtoritajiet pubblici, lanqas imqar parzjalment. Ma jirrizultax illi l-Istat qatt impedixxa b'xi mod lill-appellati, qua rmiggjaturi licenzjati, milli jezercitaw il-professjoni taghhom, u l- appellati qatt ma twaqqfu mill-Istat milli joperaw f'portijiet fejn ma kinitx rikjesta licenzja bhala pre-rekwizit sabiex isir xoghol ta' rmiggjar. Legali li dwarhom jilmentaw l-appellati f'din l-azzjoni ma kinux immirati lejn il-licenzja taghhom, izda biss lejn il-kondizzjonijiet tas-suq li fihom kienu joperaw u dak li affetwaw ma kinitx il-licenzja taghhom izda s- sehem taghhom fis-suq u l-pozizzjoni dominanti taghhom. Ghalhekk dak li kellu jigi kkonsidrat mill-ewwel Qorti huwa jekk dawn il-kondizzjonijiet tas-suq u s-sehem fis-suq tal-appellati jammontawx ghall-possediment tal-appellati tutelabbli taht il-Konvenzjoni Ewropea. Hawnhekk il-Qorti taghmel referenza ghas-sentenza fl-ismijiet v. Slovenia (QEDB, 30/11/2010) li kienet titratta sitwazzjoni fejn ghal numru ta' snin l-applikant, li kellu licenzja sabiex jipprovdi servizzi funebri, kellu monopolju f'dak li jirrigwarda dawn is-servizzi, li kien gie terminat bl- introduzzjoni ta' legislazzjoni li klassifikat dawn is-servizzi bhala servizzi pubblici u poggiethom taht ir-responsabbilita` ta' intrapriza statali. is-sentenza intqal hekk dwar il-pretensjoni tal-applikant illi l-isperanza tieghu li jibqa' jrendi dawn is-servizzi taht l-istess kondizzjonijiet kienet tikkwalifika bhala "possediment" ai termini tal-Konvenzjoni: Bl-istess mod f'dan il-kaz, il-Qorti ma tqisx illi l-isperanza jew xewqa tal-appellati illi s-suq tas-servizzi ta' rmiggjar jibqa' maghluq u jibqghu jgawdu mill-monopolju li kienet tohloq il-ligi tikkostitwixxi aspetattiva legittima li tista' titqies bhala possediment ghall-finijiet tal-Konvenzjoni. Kif sewwa jargumentaw l-appellanti, l-appellati ma setax ikollhom aspettativa legittima li l-ligi ma tinbidel qatt u li l-monopolju gawdut minnhom jibqa' fis-sehh ghal dejjem. Barra minn hekk, il-kondizzjonijiet tas-suq qabel l-emendi ma kinux possediment fil-proprjeta` tal-appellati, work",3 izda sforz biss legislazzjoni li kienet tohloq monopolju favur taghhom, u ghalhekk ma tikkostitwix possediment distint protett permezz tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea. Il-Qorti tqis illi s-sehem fis-suq tal-appellati u l-pozizzjoni dominanti taghhom fis-suq tal-irmiggjar ma jistghux jitqiesu bhala possedimenti ai termini tal- Konvenzjoni u zgur li m'humiex protetti minn legislazzjoni introdotta legittimament mill-Istat immirata lejn il-liberalizazzjoni tas-suq. F'dan ir-rigward il-Qorti taghmel ukoll referenza ghas-sentenza tal- Qorti tal-Gustizzja tal-Unjoni Ewropea moghtija fl-atti tar-referenza State for Health (ECJ, C-154/04, 12/07/2005) fejn intqal illi: Ghaldaqstant il-Qorti tqis illi ebda interess tutelabbli tal-appellati ma ntlaqa' ai termini tal-Konvenzjoni Ewropea, u li l-ewwel aggravju tal- appellanti huwa fondat sa fejn kompatibbli ma' dak dedott f'din is- Fid-dawl ta' dan, il-Qorti tqis illi l-mertu tal-bqija tal-aggravji tal- appellanti gie ezawrit u m'hemmx lok li jigi trattat. Ghal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeciedi billi tilqa' l-ewwel aggravju fejn huwa kompatibbli ma' din is-sentenza u konsegwentement thassar is-sentenza appellata u tichad it-talbiet kollha tar-rikorrenti appellati, bl-ispejjez taz-zewg istanzi jithallsu mill-appellati. Deputat Registratur rm