Qorti tal-Appell (Kompetenza Inferjuri) Imħallef Anthony Chiarenza Appell numru: 61/2017 G & P Borg Limited (appellata) Vs Rambull Company Limited (appellanti) 29 ta' Ottubru, 2019. B'rikors preżentat fl-10 ta' Novembru, 2017 il-konvenuta appellat minn deċiżjoni tat-Tribunal tal-Arbitraġġ li biha ikkundannaha tħallas lill-kumpannija attriċi s- somma ta' mija u tnejn u għoxrin elf disa' mija u seba' euro u tmienja u erbgħin ċenteżmu (€122,907.48) bl-imgħax kalkolat skont is-subtitolu 1A tal-Kodiċi tal- Kummerċ, u ċaħad ir-rikonvenzjoni tal-konvenuta bl-ispejjeż kontriha. Fil-qosor l-aggravji tal-konvenuta huma li: It-Tribunal żbalja meta ddeċieda li ma kellhiex jedd għall-imgħaxijiet addizzjonali li kellha tħallas għaliex ma kinux l-effett immedjat u dirett tan-nuqqas tal-attriċi li tlesti x-xogħol fiż-żmien miftiehem. It-Tribunal żbalja meta applika l-artikolu 1047 tal-Kodiċi Ċivili għaliex dik id-disposizzjoni tapplika biss għall-każijiet ta' delitt u kważi-delitt. Il-każ in eżami jitratta dwar kuntratt ta' appalt li ma ġiex onorat skont il-ftehim. It-Tribunal naqas milli jiddeċiedi dwar ir-responsabbilta' tal-attriċi għall- morożita fl-esekuzzjoni tal-obbligazzjoni miftehma fil-kuntratt ta' appalt. Morożita li waslet sabiex il-konvenuta kellha tagħmel tajjeb għall- imgħaxijiet addizzjonali fuq is-somma li ssellfet mingħand il-bank sabiex għamlet il-proġett u li tort tal-attriċi tlesta erbatax-il xahar tard. wassal sabiex ".… l-esponenti ġiet reża fl-impossibilta' li tevita li tħallas dak l-imgħax addizzjonali fuq is-somma lilha mislufa ovvjament limitatament għal dawk l-istess erbatax-il xahar". Kuntrarjament għal dak li kkonkluda t-Tribunal, il-konvenuta ma kellhiex l-obbligu li tagħti prova li jekk il-proġett tlesta skond il-ftehim li kellha mal-attriċi, is-self li kellha mal-bank kien jitħallas minnufih. Il-ħlas li qegħda tippretendi l-konvenuta m'huwiex l-imgħax fuq is-self iżda l- imgħax addizzjonali (mhux previsti) li weħlet f'perjodu ta' erbatax-il xahar minn meta suppost tlesta x-xogħol skont il-kuntratt ta' appalt sa meta tlesta bħala fatt. Ġialadarba t-Tribunal ma ddeċidiex il-kwistjoni dwar responsabbilta, din il-qorti għandha tibgħat l-atti lura lit-Tribunal sabiex jiddeċiedi dwarha. Jekk minnflok din il-qorti tagħżel li tiddeċiedi dwar ir-responsabbilta, għandha tqies l-argumenta tal-konvenuta li saru f'paragrafu 7 tar-rikors It-Tribunal naqas milli jikkunsidra t-talba tal-konvenuta dwar is-somma ta' €1,766.04 u €839.07. Inoltre, ma kienx ġustifikat li jwarrab it-talba tal-konvenuta sabiex titnaqqas is-somma ta' €7678.28 minħabba żbalji li għamel il-perit Grech fil-kalkoli li għamel. It-Tribunal żbalja meta ċaħad it-talba tal-konvenuta għas-somma ta' €29846.28 li tirrapreżenta VAT u li l-konvenuta qegħda ssostni li qegħda tintalab li tħallas darbtejn. Permezz ta' tweġiba preżentata fil-5 ta' Diċembru, 2017 il-konvenuta tat ir- raġunijiet għalfejn l-appell għandu jkun miċħud. Permezz ta' kuntratt iffirmat fit-23 ta' Frar, 2010 il-konvenuta inkarigat lill-attriċi sabiex tibnilha garaxxijiet, żewġt iħwienet, disa' appartamenti u żewġ penthouses (ġebel u saqaf) f'sit ġewwa Ħal Qormi. Il-bini kellu jkun lest sal-24 ta' Novembru, 2010. Il-bini ma tlestiex fiż-żmien miftiehem. Il-konvenuta ssostni li tlesta erbatax-il xahar wara l-24 ta' Novembru, 2010 filwaqt li l-attriċi ssostni li fil-31 ta' Awissu, 2011 kien hemm 'substantial completion' u ma kellhiex ħtija għad-dewmien. Il-konvenuta argumentat li l-appell tal-konvenuta m'huwiex fuq punti ta' liġi. qorti ma taqbilx li dan ir-raġunament japplika għall-ilmenti kollha tal-konvenuta. Fin-nota ta' sottomissjonijiet il-kumpannija konvenuta spjegat li d-danni li kienet qegħda tippretendi fir-rikonvenzjoni kienu jinkludu, 'Danni naxxenti mid-dewmien da parti ta' G & P Borg fit-tlestija tal-proġett'. jikkonsistu fis-segwenti: "(i) Interessi fuq interessi bankarji addebitati fuq is-somma mislufa għall-akkwist tas-sit, bejn 1 ta' Diċembru 2010 u 23 ta' Jannar 2012 - €10,606. (ii) Ħlasijiet għal health and safety effetwati lid-ditta Azzopardi & Associates oltre ż-żmien - €451.12. (iii) Interessi fuq interessi addebitati lil Abela Vella fuq somom mislufa mill-Bank għat-twettiq tal-Proġett li bihom tħallas il-kuntrattur u l-Perit għax-xogħlijiet eżegwiti, f'dak il-perjodu li jeċċedi ż-żmien pattwit sakemm effettivament tlestew ix-xogħlijiet - €21,485.23. (iv) Interessi fuq interessi li ġew addebitati lill-kont ta' Rambull fuq somom mislufa minn APS Bank Limited u Lombard Bank Malta plc, biex jitħallsu spejjeż konnessi mal-faċilita' ta' self bankarju għall-akkwist tas-sit - €880.79. (v) Interessi fuq interessi fil-perjodu ta' 1.15 sena li ġew addebitati lill-kont ta' Rambull fuq self fis-somma ta' €185,794.17 mingħand APS Bank Limited, liema somma tħallset lill- kuntrattur - €17,571. (vi) Tiġdid tal-polza ta' assigurazzjoni fil-perjodu ta' erbatax-il xahar oltre t-terminu pattwit għat-tlestija tal-proġett - €890.50". Fid-deċiżjoni t-Tribunal tal-Arbitraġġ ma ddeċidiex dwar jekk il-kuntrattur kellux responsabbilta għal dewmien fit-tlestija tax-xogħol. Kwistjoni kontestata mill- attriċi. It-Tribunal minflok iddeċieda dwar jekk il-konvenuta kinitx tat prova tad- danni li tippretendi li sofriet minħabba l-allegat dewmien fit-tlestija tal-proġett. It-Tribunal wara li għamel riferenza għall-artikoli 1130(1), 1137 u 1047(1) tal- Kodiċi Ċivili osserva:- "In vista tad-dettami tal-liġi, it-Tribunal ħass il-ħtieġa illi, qabel ma jagħrbel il-provi u dokumenti kopjużi u jiddefinixxi l-argumenti kollha u jikkonfrontahom mal-kontro argumenti, li jistaqsi jekk al menu prima facie, il-kontro-talba, fir-rigward tad-danni naxxenti mid-dewmien tistax tirnexxi fil-limiti tal-iuxta allegata et probata. It-Tribunal eżamina bir-reqqa l-posizzjoni li ħadet l-intimata in materia. It-Tribunal jifhem illi l- causa petendi hawn hi li l-intimata kienet issellfet flejjes mingħand il-banek sabiex bihom tkun tista' tniex il-proġett imsemmi. Naturalment, kull self jikkomporta l-ħlas tal-imgħax. L-intimata qegħda tirraġuna illi meta l-proġett dam iktar miż-żmien kuntrattat, hi ħallset imgħax bankarju għal dak il-perjodu addizzjonali. Hi għalhekk qegħda tippretendi li tiġi kumpensata l-imgħax fuq dak l-imgħax għal dak il-perjodu ta' 14 il-xahar. Tali ħsieb kien ikun konformi għal dak li hemm dispost fl-artikolu 1047(1) appena ċitat. Iżda t- Tribunal ma jħossx li dan huwa biżżejjed. Il-liġi trid illi d-danni li jiġu likwidati ikunu 'biss dawk id-danni li jkunu l-effett immedjat u dirett tan-nuqqas tal-obbligazzjoni'. Hawn għalhekk tqum il-kwistjoni ta' jekk hemmx prova jew almenu indizju, ill dan l-imgħax addizzjonali kellu jitħallas bħala effett dirett u immedjat tad-dewmien allegat. Biex jiddetermina jekk id-dewmien kienx kawżattiv ta' dan l-oneru li tilmenta fuqha l-intimata, it-Tribunal irid jistaqsi jekk ġiex pruvat, ukoll imqar prima facie, illi li kieku x-xogħol tlesta eżattament fil-ħin pattwit, l-intimata kienet ser tħallas lura s-self kollu immedjatament, u għalhekk kienet ser tiffranka dan l-imgħax addizzjonali. Jekk dan ma jiġix ippruvat mill-intimata, ikun ifisser illi ma hemmx nexus ta' kawża u effett, bejn il-morożita fl-eżekuzzjoni tax-xogħol, u l-ħlas tal-imgħax addizzjonali. It-Tribunal jifhem illi r-raġuni il-għala l-intimata ssellfet biex twettaq il-proġett, kien għaliex ma kellhiex biżżejjed fondi de proprio, biex tkun tista' tniedi l-proġett mingħajr l-appoġġ finanzjarju tal-bank. Isegwi għalhekk illi l-uniku mod li bih kien ser ikun possibbli għall-intimata illi tħallas lura dan is-self, kien illi mill-għada tad-disa' xhur, hi tkun biegħet biżżejjed appartamenti sabiex tirrifondi s-somom mislufin lilha. Ma teżisti l-ebda possibilta' oħra. Għaliex anki jekk l-intimata kellha tgħid li hi kellha flus tagħha stess li bihom kienet tkun kapaċi tħallas dak is-self, tqum il- kwistjoni li f'dak il-kaz kien l-obbligu tagħha li tagħmel hekk ħalli timminimizza d-danni tagħha. F'każ bħal dan it-Tribunal ma jistax joqgħod sempliċiment fuq dak li qed jiġi allegat mill-intimata u jieqaf hemm. L-intimata trid tkur kif it-twettiq tal-ftehim fiż-żmien pattwit kien ser jeħlisha mill-ħlas tal-imgħax ulterjuri wara dik id-data. It-Tribunal japprezza li din mhix prova faċli imma lanqas hi waħda impossibbli, u li kieku din saret, setgħet wasslet almenu għal-likwidazzjoni arbitrio boni viri. Mod wieħed ta' kif setgħet iġġib tali provi kien kien ikun per eżempju, li kieku kellha numru ta' konvenji ta' bejgħ tal-appartamenti, li ġew frustrati minħabba d-dewmien fix-xogħol, u li minħabba tali dewmien, akkwirenti prospettivi irtiraw mill-konvenji. L-istess igħodd għall-partita ta' €890.50 tiġdid ta' polza ta' assikurazzjoni. Dwar il-partita €451.12 għal Health and Safety jista' jingħad qabel xejn, li ħdejn l-ammonti konċernati, dan huwa ammont de minimis, iżda apparti minn hekk id-dokumenti FA u NTSS m'humiex riċevuti iżda dokumenti ex parte, b'valur probatorju skars. Fin-nuqqas ta' xi prova konkreta ta' kif id-dewmien kien il-kawża diretta tal-ħlas tal-imgħax ulterjuri, it-Tribunal ma jara l-ebda mod ieħor għad-disposizzjoni tiegħu li bih ikun jista' jillikwida danni a favur l-intimata, fl-event li kellu jirriżulta illi d-dewmien fix-xogħol kien tassew imputabbli in parte jew in toto għar-Rikorrenti. In vista tan-nuqqas ta' siwi li jkun hemm eżami approfondit ta' din il-materja, it-Tribunal ser jastjeni milli jintraprendi dan il-kors ta' indaġni, u fil-parti konklussiva ser jgħaddi biex jiċħad dik il-parti tal-kontrotalba ibbażata fuq id-dewmien". It-Tribunal tal-Arbitraġġ ma ddeċidiex dwar jekk kienx hemm dewmien fit- tlestija tal-proġett, fl-affermattiv kemm kien dak id-dewmien, u jekk l-attriċi kinitx responsabbi għad-dewmien jew kienx hemm raġunijiet oħra li kienu indipendenti mill-kuntrattur. Minflok agħżel li jibda billi jiddeċiedi jekk il- konvenuta tatx prova tad-danni li tippretendi minħabba l-allegat dewmien fit- tlestija tal-bini mill-kuntrattur. Ovvjament mingħajr prova li l-konvenuta sofriet id-danni li tippretendi, ma kienx hemm il-ħtieġa li jkun determinat jekk l-attriċi kinitx responsabbli minħabba l-allegat dewmien fit-tlestijia tal-bini. Għalkemm it-Tribunal agħżel li ma jipproċedix b'sekwenza, jidher li agħżel it-triq ta' prattiċita fis-sens li inutli jikkunsidra l-provi voluminużi dwar l-allegata responsabbilta' tal-attriċi minħabba li l-bini ma tlestiex fiż-żmien pattwit jekk ma kienx hemm provi li l-konvenuta sofriet id-danni pretiżi minnha. Il-konvenuta tilmenta li t-Tribunal ma kellu qatt japplika l-artikolu 1047(1) tal- Kodiċi Ċivili, peress li dik id-disposizzjoni qegħda taħt is-subtitolu ta' Delitti u Kważi Delitti u mhux danni minn ksur kuntrattwali. Disposizzjoni li tipprovdi: "Il-ħsara li tikkonsisti f'illi ttellef lil persuna l-użu tal-flus tagħha, tissewwa bil- ħlas tal-imgħaxijiet li jitqiesu bit-tmienja fil-mija fis-sena". Għamlet riferenza għall-artikolu 1125 tal-Kodiċi Ċivili li jipprovdi: "Kull min jonqos li jesegwixxi obbligazzjoni li huwa jkun ikkuntratta, hu obbligat għad- danni". Dan m'huwiex każ fejn il-konvenuta qegħda ssostni li l-attriċi tellfitha 'l-użu tal- flus tagħha', iżda li spiċċat teħel imgħax għall-perjodu meta suppost il-bini kien Għalkemm it-Tribunal għamel riferenza għal dik id-disposizzjoni, mid- deċiżjoni stess hu evidenti li ma kellha l-ebda impatt fuq id-deċiżjoni finali. deċiżjoni hu ċar daqs il-kristall li t-Tribunal ikkonkluda li l-konvenuta ma kellhiex jedd għad-danni li tippretendi l-konvenuta għaliex ma tatx prova li kienu 'l- effett immedjat u dirett tan-nuqqas tal-obbligazzjoni' (artikolu 1137 tal-Kodiċi Ċivili). Għalkemm l-artikolu 1125 jipprovdi li min ma jwettaqx obbligazzjoni li jkun ikkuntratta, obbligat iħallas id-danni, madankollu min jippretendi d-danni għandu ovvjament jagħti prova li d-danni huma effett dirett tan-nuqqas ta' twettiq tal-obbligazzjoni mid-debitur. Dan m'huwiex każ ta' danni morali fejn allura l-attur jew konvenut f'rikonvenzjoni m'għandux obbligu li jagħmel dik il-prova. Il-morożita' fl-esekuzzjoni tal-obbligazzjoni m'hijiex biżżejjed sabiex il-konvenuta tippretendi danni minħabba dewmien fl- esekuzzjoni tal-obbligazzjoni. Kellha tagħti wkoll prova li sofriet dawk id-danni li tippretendi probabbilment b'effett dirett u immedjat tad-dewmien li tallega li għalih kienet responsabbli l-attriċi. Kuntrarjament għal dak li argumentat il-konvenuta, m'huwiex minnu li t- Tribunal, ".… b'mod preliminari u merament bħala punt ta' prinċipju legali jeskludi awtomatikament id-dritt tal-esponenti għall-kumpens dovut lilha fir- rigward tad-dewmien min-naħa tas-soċjeta attriċi ....". It-Tribunal ma ddeċidiex a bażi ta' prinċipju legali biss iżda wara li kkunsidra jekk il-konvenuta ressqitx provi li d-danni li tippretendi kinux riżultat tal-fatt li x-xogħol li kellu jsir ma tlestiex sal-24 ta' Novembru, 2011. Mill-atti rriżulta li:- Fid-29 ta' Jannar, 2010 sar kuntratt pubbliku li bih APS ta lill-konvenuta self ta' €90,627 għax-xiri tas-sit fejn sar l-iżvilupp u €561,373 għax- xogħol. Skont is-sanction letter dak is-self kellu jitħallas fir-rigward ta' €326,000 fi żmien sentejn "from first disbursement", u l-kumplament fi żmien tlett snin. Fit-28 ta' Jannar, 2010 sar kuntratt pubbliku li bih Lombard ta lill- konvenuta self ta' €165,000 għall-proġett li kellha f'San Ħal Safi. Skont is-sanction letter datata 2 ta' Novembru, 2009 dak is-self kellu jitħallas fi żmien tlett snin "from first drawdown of funds", li jfisser f'xi żmien matul is-sena 2013. Mela l-imgħax li kienet qegħda tħallas il-konvenuta lill-banek għas-self li kienet ħadet, kien ovvjament kontemplat fil-ftehim ta' self li sar mal-APS u l-Lombard. Fin-nota ta' sottomissjonijiet li ppreżentat quddiem it-Tribunal, il-konvenuta spjegat li d-dewmien issarraf, "… f'telf għal Rambull konsistenti fi ħlasijiet li ma setgħux jiġu sfruttati minħabba d-dewmien ta' erbatax-il xahar, kif ukoll ħlasijiet li jeċċedu dawk li kien ġie kalkolat li kellhom jitħallsu fiċ-ċirkostanzi previsti u pattwiti". Il-qorti tosserva li dak li tippretendi l-attriċi bħala danni f'paġna 25 tan-nota ta' sottomissjonijiet paragrafi (i), (iii) u (v) qisu jagħti x'jifhem li hu l-imgħax fuq l- imgħax bankarju dovut lill-APS u Lombard fir-rigward tas-self għax-xiri tas-sit fejn sar l-iżvilupp u sabiex isir il-proġett, u dan matul il-perjodu bejn l-1 ta' Diċembru, 2010 u 23 ta' Jannar, 2012. Min-naħa l-oħra fid-dikjarazzjoni tad- difiża l-konvenuta ma semmietx 'interessi fuq interessi', iżda: L-istess fl-affidavit tal-perit Joseph Petrou fejn xehed x'kienu r-rati ta' imgħax dovut lill-Lombard u APS mis-sena 2009 sal-2012 għas-self li ngħatat il- "Dan id-dewmien ikkaġunalna danni li jikkonsistu fl-interessi li ġew addebitati lilna fil-kontijiet tagħna fiż-żewġ banke li r-rappreżentanti tagħhom ġja xehedu. Kull spiża tħallset mill-imsemmija żewġ banek u ġiet iddebitata lilna. Kull spiża li twettqet u ma setgħetx tiġi sfruttata matul il-perjodu tad-dewmien surriferit, ikkaġunitilna spejjezż, naxxenti mill-interessi debitati lilna mill-banek fuq dik is- somma kolpita mid-dewmien. Fil-bidu ħallasna interessi liż-żewġ banek, iżda peress illi kien hemm dewmien ta' erbatax-il xahar biet tlestiet l-istruttura, ma stajniex nibqgħu inħallsu interessi, u dawn ġew iddebitati lilna miż-żewg banke. Kull meta kien hemm bejgħ minn 'Ortensia Court' l-APS Bank dejjem tħallas l-ewwel l-interessi li ikunu dovuti, il-bilanċ kien imur biex tonqos is- somma mislufa". Mod titlob l-imgħax fuq imgħax u mod titlob imgħax fuq kapital. ġuramentata li ppreżentat l-istess konvenuta fil-15 ta' Marzu, 2016, jidher li qegħda tippretendi l-imgħax li ħallset fil-perjodu bejn l-1 ta' Diċembru 2012 u t-23 ta' Jannar, 2012 inkluż ukoll imgħax fuq l-imgħax (ara paragrafu A ta' dik F'kull każ, il-qorti tasal biex taqbel mar-raġunament tat-Tribunal. Il-konvenuta kellha tispjega u tikkonvinċi lit-Tribunal bi provi ċari u konkreti li kieku x-xogħol li kellha tagħmel l-attriċi tlesta fiż-żmien miftiehem,1 ċjoe sal-24 ta' Novembru 2010, kienet ser tevita milli tħallas l-imgħax liż-żewġ banek matul il-perjodu mill-1 ta' Diċembru 2010 sat-23 ta' Jannar, 2012. F'dan ir-rigward il-perit Joseph Petrou xehed in kontro-eżami:2 "Dr Kris Law: Issa inti llum il-ġurnata minn dawn l-appartamenti, kollox biegħejt ? Dr Kris Law: Mhux kollox biegħejt. Int qed titlob allura l-imgħaxijiet fuq dak il-perjodu ta' fuq l-ispejjeż li għamilt għall-perjodu li skont Issa pero, għax ma kontx f'pożizzjoni li tista' tibda ddaħħal flus mill-bejgħ tal-appartamenti, hekk hu ? Għalhekk hu evidenti li l-kumpannija konvenuta qegħda tibbaża l-pretensjoni tagħha dwar l-imgħax li tippretendi mingħand l-attriċi, fuq il-fatt li matul l- erbatax-il xahar delay fit-tlestija tal-bini ma setgħetx tbiegħ appartamenti u jkollha qligħ li kien jippermettilha tħallas l-imgħax u parti mill-kapital. Fir-rikors tal-appell il-konvenuta argumentat li irrispettivament meta tħallas id- dejn li għandha mal-banek, "… xorta ser tkun qed tħallsu erbatax-il xahar wara u xorta ser tkun weħlet imgħaxijiet addizzjonali .....". Pero' biex ma teħilx imgħax fil-perjodu li għalih il-konvenuta qegħda tippretendi d-danni, ċjoe' fil- perjodu mill-aħħar ta' Novembru, 2010 sat-23 ta' Jannar, 2012, kien ikollha tbiegħ appartamenti. Fatt li rrikonoxxih il-perit Xuereb stess meta xehed. Il-perit Petrou xehed li l-konvenju għall-bejgħ tal-ewwel appartament u garaxx sar fis-6 ta' Lulju, 2011 mal-konjuġi Schembri u fit-30 ta' Novembru 2012 kien 1 Ovvjament fl-ipoteżi biss li d-dewmien kien attribwibbli għan-nuqqas tal-attriċi. Kwistjoni li dwarha ma ngħatatx deċiżjoni għar-raġuni li t-Tribunal agħżel li fl-ewwel lok jiddeċiedi jekk il-konvenuta kinitx sofriet danni bil-fatt li l-iżvilupp ma tlestiex sat-30 ta' Novembru, 2010. 2 Seduta tad-29 ta' Settembru, 2016. pubblikat il-kuntratt ta' bejgħ. Pero' ma ppreżentax kopja tal-konvenju u l- kuntratt ta' bejgħ u għalhekk m'hemmx tagħrif dwar il-kondizzjonijiet ta' dak il- bejgħ. M'hemmx prova li l-konvenuta kienet qabel l-24 ta' Novembru, 2010 ikkonkludiet konvenji ma' terzi għall-bejgħ tal-appartamenti u li minħabba d- dewmien kien hemm bżonn ta' estensjoni għall-pubblikazzjoni tal-kuntratt jew saħansitra sfratta l-bejgħ. ġebel u saqaf jew finished; Mhux magħruf f'liema stat inbiegħu l-appartamenti u garaxxijiet, ċjoe' Mhux magħruf jekk qabel l-24 ta' Novembru, 2010 kienx qiegħed isir reklamar għall-bejgħ ta' proprjeta fil-binja in kwistjoni. Lanqas mhemm prova meta l-konvenuta bdiet tirreklama l-proprjeta għall-bejgħ; Minkejja dak li qalet l-attriċi, mid-deposizzjoni ta' Carmel Massa, rappreżentant tal-APS, irriżulta li fl-2016 l-konvenuta kien għad fadlilha bilanċ ta' €398,192 xi tħallas lura l-bank. Fatt li ma tantx jagħti lill-qorti x'tifhem li l-konvenuta kellha wisq għaġla biex tbiegħ il-units separati; L-ewwel appartament li kien inbiegħ, skont il-perit Xuereb, kien fit-30 ta' M'hemmx prova għalfejn il-kuntratt sar dakinhar meta l-istess xhud qal li l-konvenju sar fis-6 ta' Lulju, 2011. Il-konvenju stess datat 6 ta' Lulju, 2011 jindika li ma kien hemm xejn x'iżomm li f'dak iż- żmien jiġi negozjat il-bejgħ ta' appartamenti; Meta tqies dak li ntqal hawn fuq il-qorti hi tal-fehma li hemm wisq ifs and buts dwar jekk il-konvenuta kienx jirnexxielha tiffranka l-imgħax u l-imgħax fuq l- imgħax li qegħda tippretendi mingħand l-attriċi għall-perjodu mit-30 ta' Novembru, 2010 sat-23 ta' Jannar, 2012. Għalhekk f'dan ix-xenarju ta' inċertezza wieħed m'għandux joqgħod jispekula x'seta' ġara li kieku il-bini tlesta sal-24 ta' Novembru, 2010. Għal dak li jirrigwarda ħlasijiet relatati mal-health and safety, dik hi materja ta' apprezzament ta' provi li dwarha m'hemmx jedd ta' appell. Fil-fatt it-Tribunal ikkonkluda li "… id-dokumenti FA u NTSS mhumiex riċevuti iżda dokument ex Ġialadarba mhemmx jedd ta' appell fuq punt ta' fatt, il-qorti ma tistax tilqa' l-ilment tal-konvenuta li mhu xejn għajr stedina sabiex din il-qorti tagħmel apprezzament ta' provi u tasal għall-konklużjoni Peress li m'hemmx appell fuq punti ta' fatt, din il-qorti ma tistax tara jekk hemmx provi oħra li kellhom iwasslu lit-Tribunal għall-konklużjoni Dan apparti li fir-rikors tal-appell il-konvenuta ma qalitx x'kienu l- Fl-aħħarnett, fir-rigward tal-polza ta' assikurazzjoni il-qorti hi tal-fehma li m'hemmx provi li setgħu jikkonvinċu lit-Tribunal li dik l-ispiża ma kinitx issir. Provi dwar il-polza m'hemmx ħlief kont ta' Elmo Insurance kontra ħruq datat 30 ta' Mejju, 2011 għas-somma ta' €805 (Dok. Il-konvenuta ilmentat wkoll li t-Tribunal ma kkunsidrax ".… l-element tad-danni mitlub qabel ma ddetermina r-responsabbilta' b'tali mod li dan il-punt ma jidhirx li ġie determinat mit-Tribunal kif mitlub jagħmel permezz tal-arbitraġġ".3 M'hemmx dubju li l-bini li kellha tagħmel l-attriċi ma tlestiex sal-24 ta' Novembru, 2011 li hu ż-żmien li ftehemu dwaru l-kontendenti fil-kuntratt li Pero' ġialadarba t-Tribunal kkonkluda li l-konvenuta ma tatx prova li sofriet danni minħabba dewmien, ma kienx hemm ħtieġa li t-Tribunal jiddetermina jekk id-dewmien kienx tort tal-attriċi. Il-konvenuta imbagħad għaddiet biex fil-paragrafu numru 7 tar-rikors tal-appell tgħid li, "f'każ illi dina l-Onorrabbli tiddeċiedi wkoll il-kwistjoni tar- responsabbilta', f'tali rigward għandha tikkunsidra wkoll is-segwenti fatturi.....".4 Dik il-parti tal-appell hi bażata fuq apprezzament ta' fatti li skont il-konvenuta kellha twassal lit-Tribunal għall-konklużjoni differenti. Hekk per eżempju hu l-ilment dwar il-ħanut Dooples.5 Appell minn punti ta' fatt m'humiex tagħha għas-somma ta':- F'dak il-paragrafu l-konvenuta ilmentat ukoll li t-Tribunal ma kkunsidrax it-talba €1766.04, ".… ibbażata fuq il-fatt illi r-Rikorrenti għamel użu ta' rata skorretta, minflok dik kuntrattwali". €839.07, valur ta' xogħol mhux mitlub fin-nuqqas tal-perit tal-proġett li kien telaq erba' xhur qabel, iżda wkoll minħabba li l-prezz hu eżaġerat. Fin-nota ta' sottomissjonijiet6 il-konvenuta qalet li d-difiża tagħha hi mibnija wkoll fuq il-fatt li l-attriċi ħadet "żbalji aritmetiċi u rati erronji applikat mill- kuntrattur fl-invoices maħruġin minnu (Dok. BB8) liema żbalji ġew ikkonfermati u ammessi minn Bernard Bell fix-xhieda tiegħu waqt is-seduta ta' 26 ta' Kompliet li saru żbalji oħra bil-konsegwenza li l-kont finali Min-nota ġuramentata preżentata mill-konvenuta fil- 15 ta' Marzu, 2015 hemm spjegazzjoni ta' dik is-somma, li fiha hemm inkluż is- somma ta' €1766.04 u €839.07 li l-konvenuta tippretendi li kellhom jonqsu mill- kont finali.7 Fir-rigward tas-somma ta' €4230.05, fin-nota ta' sottomissjonijiet l- attriċi aċċettat biss is-somma ta' €1329.04. Ammont li ddikjarat li qegħda deċiżjoni tat-Tribunal hu evidenti li straħ fuq dak li ddikjarat l-attriċi fin-nota ta' sottomissjonijiet u qal biss:- "Dwar l-iżbalji ammessi minn Bernard Bell dawn ġew elenkati fin- nota ta' sottomissjonijiet finali ta' GB Borg Ltd minn Dr Kris Law. Dan b'riferenza għal Dok. L-esponent ikkonstata illi l-items in kwistjoni huma 3.33, 6.01, 6.02, illi jammontaw għal €1329.24. Bħala spjegazzjoni it-Tribunal jinnota illi item 3.33 huwa diġa inkluż f'item 3.02, hemm żball f'item 6.01 illi r-rata kellha tkun ta' €30.93/m3, u item 6.02 illi minn kubaġġ ta' 131.5m3 għandu jkun ta' 118m3". 6 Ara paragrafu 3 ta' fol.23 tan-nota ta' sottomissjonijiet. 7 Ara paragrafu B ta' dik in-nota. Pero' t-Tribunal naqas milli jgħid għalfejn ma kkunsidrax l-ammonti l-oħra li jissemmew fin-nota ġuramenta tal-konvenuta u li tippretendi li huma inkluża fis-somma ta' €4230.05. Dan iktar u iktar meta Paul Law, direttur tal- kumpannija attriċi f'affidavit tat-23 ta' Jannar, 2017, direttur tal-attriċi, qal:- "In kwantu jirrigwarda żbalji fil-konteġġi l-unika żball li hemm, u li fil-fatt ġie ammess mix-xhieda ta' Bernard Bell kien żball ta' €4,230.05 u vera l-kont għandu jonqos b'dan l- ammont. Dan ilna li ammettejnieh dan l-iżball..… Illi in konklużjoni l-unika tnaqqis li għandu jsir huwa dak l- iżball ta' Bernard Bell li jammonta għal €4,230.05, li aħna ammettejna mal-ewwel għax kien hemm żball fis-somom". Fil-fehma tal-qorti dan hu punt ta' liġi għaliex it-Tribunal ma tax raġuni għalfejn l-ammonti ta' €1766.04 u €839.07, li l-konvenuta kienet qegħda tippretendi li għandhom jitnaqqsu, ma naqqashomx. Dan apparti li hemm dikjarazzjoni ċara tad-direttur Paul Law li għandha titnaqqas is-somma ta' €4230.50. Fir-rikors tal-appell il-konvenuta ilmentat ukoll li t-Tribunal ".. warrab it-talba tagħha li għandha titnaqqas is-somma €7678.28, naxxenti minn żbalji imwettqa mill-perit Joe Cali fiċ-ċertifikati imħejjija u maħruġin minnu, għas-segwenti raġunijiet ....". Fin-nota ta' sottomissjonijiet, il-parti li titratta r-rikonvenzjoni, il- konvenuta qalet li saru "Żbalji aritmetiċi fil-kontijiet ippreparati mill-Perit Joe Elgabaei dan l-ilment, it-Tribunal iddeċieda: "Dwar l-allegati żbalji illi għamel fil-kalkoli tiegħu l-Perit Joseph Cali, fis- seduta tal-4 ta' Mejju, 2017 huwa iddepona illi dan ma kienx il-każ. L-arbitru tekniku eżamina l-kontijiet, li bagħatlu f'forma ta' soft copy x-xhud, u jiddikjara illi ma sab l-ebda żball aritmetiku. Jekk is-soċjeta konvenuta kellha dan id- dubju, kellha ssostnieh waqt il-ġbir tal-provi, billi tindika lil arbitri, fejn kienu dawn l-iżbalji". Fid-dokument Statement of Defence il-konvenuta ma lmentatx li l-perit Joseph Cali kien għamel żbalji fil-kontijiet. L-istess fir-rikonvenzjoni. 26 tan-nota ta' sottomissjonjiet. Is-soft copy tal-kontijiet li ngħata l-perit tekniku u li fuqhom għamel il- kalkoli huma dawk li ġew preżentati. Il-qorti hekk tifhem id-dikjarazzjoni L-iżbalji li allegat il-konvenuta ma ġewx spjegati b'mod sodisfaċenti. M'huwiex biżżejjed li fuq il-kontijiet eżibiti jitniżżlu biss ċifri mingħajr spjegazzjoni ċara li tippermetti lil min irid jiddeċiedi jifhem sew x'inhu l- L-aħħar ilment tal-konvenuta hu li ma tnaqqsitx is-somma ta' €29,846.28, VAT li tallega li ħallset darbtejn. Fid-deċiżjoni appellata, it-Tribunal qal: "Dwar il-kwistjoni tat-Taxxa Fuq il-Valur Miżjud allegatament imħallsa darbtejn, it-Tribunal josserva illi s-somma ta' €29,846.28 imsemmija fin-nota ta' sottomissjonijiet tas-soċjeta intimata ma tirriżultax mill-affidavit tal-Perit Petrou, kif tittanta li tgħid l-istess nota. Iktar minn hekk it-Tribunal ma ngħatax informazzjoni preċiża ta' kif inħadmet din is-somma. It-Tribunal jafferma illi in prinċipju huwa veru illi l-VAT ma titħallasx darbtejn fuq l-istess partita, fis-sens li partita li fuqha ikun ġja ġie kalkolat il-VAT ma tistax terġa tiġi akkollata b'VAT fuq VAT. B'danakollu, filwaqt li t-Tribunal jaċċetta il-prinċipju invokat, jidher li ma ġie provdut l-ebda kalkolu jew breakdown ta' liema partiti ġew trattati b'dan il- mod mir-Rikorreti. It-Tribunal ma jistax jeskludi li dan tassew ġara. Iżda jiġi dikjarat li bħal kull organu ta' aġġudikazzjoni, it-Tribunal mhux mistenni li jagħmel indaġni jew investiazzjoni dwar il-fatti. Għall-kuntrarju t-Tribunal hu marbut li jżomm quddiemu dak li ġie prodott bħala prova. Xejn iktar. Għalhekk, f'dan ir-rigward it-Tribunal, fl-assenza ta' provi ma jistax jikkunsidra din id- difiża ulterjorment u għalhekk qed iwarrabha". Fin-nota ġuramentata tal-perit Joseph J. Petrou hemm spjegat kif wasal għaċ- ċifra ta' €29,846. Hu evidenti li l-perit Xuereb qiegħed jippreżumi li fuq il- materjal li nxtara sabiex sar il-proġett, l-attriċi talbet lill-konvenuta tħallas il- VAT għal darbtejn. Jidher li wasal għal dik il-konklużjoni fuq prezzijiet tas-suq tal-materja prima li l-attriċi xtrat sabiex għamlet ix-xogħol. Fir-rikors tal-appell il-konvenuta għamlet riferenza għall-Dok. VT1 li huma l-kalkoli li għamel il-perit Xuereb dwar VAT li għandu jitnaqqas mit-talba tal-attriċi. Pero' dik m'hijiex Il-prova hi li fil-kuntratt hemm stipulat, "001. Dak hu li ftehemu l-partijiet, u jridu josservawh irrispettivament x'kienu l-prezzijiet tas-suq. F'dan ir-rigward Bernard Bell ukoll xehed, "Prezzijiet kif jidhru fuq dokument GG huma netti mit-Taxxa L-Imqabba Bartoli, ċjoe' jekk aħna xtrajna materjal b'ċertu prezz, aħna nuru l-prezz bil-VAT li nkunu ħallasna fuqu imnaqqsa".9 Mill-kontijiet stess li ħareġ il-perit Joseph Cali, li kien il-perit inkarigat mill-konvenuta għall-proġett, jirriżulta li l-VAT żdied fl-aħħar ta' kull kont. Il-qorti taqbel mat-Tribunal li fir-rigward tal- materjal li l-attriċi xtrat sabiex sar ix-xogħol, mhemmx prova li fil-kontijiet l- attriċi inkludiet għal darbtejn il-VAT li tħallset fuq l-affarijiet li xtrat u li użat fil- proġett. Fis-somma ta' €29846.28, il-konvenuta qalet li hemm inkluża s-somma ta' €4536, ".… li hi taxxa tal-VAT li għandha titħallas lura lill-Intimata peress illi din ma tħallsitx lid-Dipartiment tal-VAT mir-rikorrenti. Prova ta' dan hi n-nuqqas ta' żewġ riċevuti fiskali li kellhom jintbgħatu mir-Rikorrenti lill-intimata". Tħallsitx jew le l-VAT li kummerċjant ikun ġabar mingħand klijent, hi materja li tolqot lill- kummerċjant u d-Dipartiment. Dan apparti li l-fatt li ma ngħatatx riċevuta fiskali lill-klijent m'hijiex fiha nnifisha prova li l-kummerċjant ma jkunx ħallas it-taxxa li jkun ġabar lill-awtorita kkonċernata. Għaldaqstant, dak l-argument hu wkoll Għal dawn il-motivi biss sa fejn kompatibbli ma' dak li ngħad hawn fuq tilqa' biss parti mill-aggravju spjegat f'paragrafu numru sebgħa (7) tar-rikors tal- appell in kwantu jirreferi għall-ammonti ta' €1766.04 u €839.07, u tiċħad il-kumplament tal-aggravji. Għaldaqstant, tvarja d-deċiżjoni tat-Tribunal tal-Arbitraġġ u minflok tikkundanna lill-konvenuta tħallas lill-attriċi s- somma ta' mija u għoxrin elf tlett mija u żewġ euro u wieħed u erbgħin ċenteżmu (€120,302.41). Tikkonferma l-kumplament tad-deċiżjoni. Spejjeż tal-appell jinqasmu in kwantu għal 95% a karigu tal-konvenuta u 5% a karigu tal-attriċi. 9 Kontro-eżami li sarlu fis-26 ta' Novembru, 2014.