QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH SEHLOHO Illum il-Ġimgħa, 9 ta' Novembru 2018 Kawża Nru: 17 Ċit. Louis u Maria Anna konjuġi Shepherd -vs- Il-Qorti, Rat iċ-ċitazzjoni tal-atturi datata 25 ta' Novembru 2002 fejn premettew: Illi l-attur Louis Shepherd huwa impjegat bħala "foreman" mas- soċjeta' konvenuta addett mill-manutensjoni mekkanika u elettrika tal-impjanti tal-fabbrika tal-istess soċjeta' konvenuta li tinsab Marsaxlokk; Illi bħala employer tal-attur Louis Shepherd is-soċjeta' konvenuta l- tiżgura naqset fid-dmir l-miżuri u jittieħdu tagħha Ċit. Paġna 2 prekawzjonijiet raġonevoli kollha sabiex l-ambjent tax-xogħol fl- imsemmija fabbrika tagħha jkun raġonevolment favorevoli għas- saħħa u ħieles, sa fejn huwa evitabbli, minn dak li jikkaġuna tensjoni fisika jew psikoloġika (Art.8 [1] (b) tal- Kap. 367 tal-Liġijiet ta' Malta); Illi bħala employer tal-attur Louis Shepherd, is-soċjeta' konvenuta naqset milli tieħu dawk il-miżuri kollha prattiċi fl-imsemmija fabbrika tagħha sabiex tiżgura, b'mod prattiku u raġonevoli, mingħajr perikolu u mingħajr riskju għas-saħħa tal-istess attur (Art.49 [1] u [3] (a) tal-Avviż Legali 52 tal-1986); Illi minħabba n-nuqqas tas-soċjeta' konvenuta fl-eżerċizzju tad- dmirijiet tagħha fuq riferiti bħala employer tal-attur Louis Shepherd kif ukoll ħtija tal-imprudenza, imperizja, negliġenza u inosservanza tar-regolamenti da parti tagħha (Art. 1031 u 1032 [1] tal-Kap. 16 tal- Liġijiet ta' Malta), l-istess Louis Shepherd waqt il-qadi tad-dmirijiet tiegħu fuq ix-xogħol bħala mpjegat tas-soċjeta' konvenuta ġarrab ħsara mentali u fisika serja u debilitanti kif jirriżulta mill-anness ċertifikati mediċi markati Dok 'LS1' sa 'LS 3'; Illi konsegwenza ta' dawn il-fatti, l-atturi ġarrbu danni li jiġu pruvati waqt it-trattazzjoni tal-kawża ; Illi s-soċjeta' konvenuta, interpellata permezz ta' ittra uffiċjali tat-3 ta' Ottubru 2002, biex tagħmel tajjeb għad-danni subiti mill-atturi, baqgħet inadempjenti; Tgħid għalhekk m'għandhiex :- 1. Għar-raġunijiet kollha premessi, tiddikjaraha unikament responsabbli għad-danni kollha li ġarrbu l-atturi konsegwenza tal-ħsara mentali u fiżika serja u debilitanti li sofra l-attur Louis Shepherd waqt il-qadi ta' dmirijietu tiegħu fuq ix-xogħol bħala impjegat tas-soċjeta' konvenuta; is-soċjeta' konvenuta għaliex din il-Qorti Tillikwida d-danni tal-atturi occorrendo bl-opra ta' periti S.T.O. Prim Frantz Joseph Bezzina 9 ta' Novembru 2018 Ċit. Paġna 3 Tikkundannaha sabiex tħallas lill-atturi dak l-ammont li jiġi dikjarat bħala dovut lilhom in linea ta' danni. Bl-ispejjeż kompriżi dawk tal-ittra uffiċjali tat-3 ta' Ottubru 2002, u bl-imgħax legali kontra s-soċjeta' konvenuta li hija nġunta għad- subizzjoni. Rat id-dikjarazzjoni maħlufa tal-atturi u l-lista tax-xhieda. konvenuta ST Rat Microelectronics (Malta) Ltd. datata 4 ta' Frar 2003 li permezz tagħha eċċepiet: 1. tal-eċċezzjonijiet tas-soċjeta' tiżgura jittieħdu miżuri u Illi talbiet attriċi huma infondati fil-fatt u fid-dritt, stante li mhux veru li hija bħala employer tal-attur naqset fid-dmir l-prekawzjonijiet tagħha raġonevoli kollha sabiex l-ambjent tax-xogħol fil-fabbrika tagħha ikun raġonevolment favorevoli għas-saħħa u ħieles, sa fejn huwa evitabbli minn dak li jikkaguna tensjoni fiżika jew psikoloġika fit-termini tal-artikolu 8 (1) (b) tal-Kap 367 tal- Liġijiet ta' Malta u stanti wkoll li mhux veru li hija naqset li tieħu dawk il-miżuri kollha prattiċi fil-fabbrika tagħha sabiex tiżgura, b'mod prattiku u raġonevoli, is-saħħa tal-attur fuq ix- xogħol u lanqas ma huwa veru li hija naqset milli żżomm sistema tax-xogħol li tkun b'mod prattiku u raġonevoli mingħajr perikolu u mingħajr riskju għas-saħħa tal-attur fit- termini tal-Artikolu 49 (1) u 3 tal-avviż legali 52 tal-1986 u stante li kif jiġu ippruvat fit-trattazzjoni tal-kawża lanqas ma hija ħatja ta' xi imprudenza, imperizja jew inosservanza tar- regolamenti a tenur tal-artikoli 1031 u 1032 (1) tal-Kap fir- rigward tal-attur, u għal dawn ir-raġunijiet is-soċjeta konvenuta mhiex bl-ebda mod responsabbli għad-danni li qed jippretendu l-atturi fil-kawża odierna u għalhekk t-talbiet attriċi għandhom jiġu respinti minn din il-Qorti Onorabbli bl-ispejjeż kontra tagħhom. Salvi eċċezzjonijiet oħra. id-dikjarazzjoni maħlufa tas-soċjeta' konvenuta ST S.T.O. Prim Imħallef Joseph Bezzina 9 ta' Novembru 2018 Ċit. Paġna 4 id-dikjarazzjoni maħlufa tas-soċjeta' konvenuta ST Rat in-nota tal-eċċezzjonijiet ulterjuri tas-soċjeta' konvenuta ST Microelectronics (Malta) Ltd preżentata fit-23 t'April 2018 fejn: Teċċepixxi bir-rispett u l-avukat John Palmier fil-kwalita tiegħu ta' segretarju tal-istess soċjeta konvenuta u għan-nom u fl-interess tal- istess soċjeta' konvenuta bil-ġurament tiegħu jikkonferma dawn il- fatti minnu personament magħrufa. Illi mingħajr preġudizzju għall-eċċezzjonijiet oħra ġja' mogħtija s- soċjeta' konvenuta qiegħda wkoll teċċepixxi li l-azzjoni attriċi hija preskritta a tenur tal-artikolu 2156 (f) tal-Kodiċi Ċivili. Salvi eċċezzjonijiet oħra. Ikkunsidat: Illi kif issemma l-Qorti issa għandha quddiemha t-talba attriċi għad- danni għar-raġunijiet indikati fiċ-ċitazzjoni. Is-soċjeta' konvenuta issollevat il-preskrizzjonijiet indikati mill-artikolu 2153, 2154 (1) u 2156 (f) tal-Kodiċi Ċivili. Illi l-artikolu 2153 jirreferi għal danni mhux derivanti minn reat; l- artikolu 2154 (1) għal danni derivanti minn offiżi kriminali; l- artikolu 2156 (f) li jirreferi għal djun kummerċjali li jsemmi allura preskrizzjoni ta' ħames snin. Infatti, għall-finijiet ta' preskrizzjoni, il-ligi tagħraf tliet għamliet ta' azzjoni għad-danni, u jiġifieri: (a) azzjoni dwar ħsarat imnissla minn għamil li jikkostitwixxi reat, f'liema każ, iż-żmien tal-preskrizzjoni huwa dak imfisser mil-liġi biex issir l-azzjoni kriminali dwar l-istess reat; (b) azzjoni għall-ħsarat imnisslin minn delitt jew kważi delitt (l-hekk msejħa culpa aquiliana), f'liema każ il-preskrizzjoni hija ta' sentejn [prinċipju rifless fl-artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili]; u S.T.O. Prim Imħallef Joseph Bezzina 9 ta' Novembru 2018 Ċit. Paġna 5 (c) azzjoni għall-ħsarat mnissla minn nuqqas ta' twettieq ta' kuntratt li mhux imfisser f'att pubbliku, f'liema każ il-preskrizzjoni hija dik ta' ħames snin [ara, per eżempju s-sentenza tal-Qorti tal-Appell tas- 27 t'April, 1953, fil-kawza fl-ismijiet "Joseph Cassar Darmanin nomine vs Carmelo Pavia Lofreda" (Kollez. Vol: XXXVII.i.140) Illi hu stabbilit ukoll fil-ġurisprudenza illi min iqajjem l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni jeħtieġlu jipprova l-perkors taż-żmien statutorju li jiddefinixxi liema terminu preskrittiv kien japplika għall-fatti in kawża. Fatti li jridu jirriżultaw mill-atti u mhux minn dawk li kellhom jew setgħu nġiebu u baqgħu ma tressqux "Busuttil vs Water Services Corporation", Appell Inferjuri, 12 ta' Jannar 2005). Illi huwa prinċipju magħruf f'materja ta' preskrizzjoni illi t-terminu tal-preskrizzjoni tad-dritt għar-riżarċiment tal-ħsara minħabba fatt illeċitu jiddekorri mill-mument li fih il-ħsara timmanifesta ruħha esternament u ssir oġġettivament perċepibbli u magħruf. F'dan il- kuntest l-Artikolu 2137 tal-Kap 16 kjarament jiddisponi illi "l- preskrizzjoni ta' azzjoni tibda minn dakinhar li din l-azzjoni tista' tal- tiġi eżerċitata, mingħajr ma kundizzjoni tal-persuna li lilha din l-azzjoni tmiss". Illi kif jinsab ritenut fid-deċiżjoni fl-ismijiet "Diego Fitzpatrick et nomine –vs- Angelo Elhendawy", Appell Kummerċjali, 15 ta' Frar 1965, "l-impossibilta' li wieħed jaġixxi trid tkun impossibbilta' indipendenti mill-volonta' tiegħu, dovuta għal kawża estranea, li huwa ma setax jirrimwovi. Is-sempliċi injoranza tad-dritt, fiha nfisiha, mhiex impediment ta' din ix-xorta .. ." Illi ġie stabbilit ukoll li f'każ fejn jiġi allegat li l-ħsara tnisslet minn nuqqas ta' xi parti li twettaq l-obbligazzjonijiet tagħha fuq kuntratt, iż-żmien tal-preskrizzjoni ta' ħames snin jibda għaddej minn dakinhar li sseħħ il-ħsara [ara sentenza tal-Qorti tal-Appell tat-30 ta' mhux minn dakinhar li l-imġarrab intebaħ bil-ħsara li ġratlu [ara sentenza tal-Qorti tal-Appell tat-28 ta' Ġunju 1957, fil-kawża fl- jittieħed qies S.T.O. Prim Imħallef Joseph Bezzina 9 ta' Novembru 2018 Ċit. Paġna 6 ismijiet "Paolo Mckay vs Joseph Berry Brincat" (Kollez. Vol: XLI.i.440) Illi għalhekk minħabba li l-preskrizzjoni mressqa mill-konvenuta hija waħda estintiva tal-azzjoni attriċi, jidħol fis-seħħ il-prinċipju li ż-żmien preskrittiv jgħaddi biss minn dakinhar li jkun tnissel id-dritt jew setgħet tiġi mibdija l-azzjoni meqjusa biex tħares dak id-dritt. Dan il-prinċipju huwa mibni fuq il-massima li actioni non natae non praescribitur. Par 393bis, pag 306); Illi gie stabbilit ukoll li għall-finijiet tal-artikolu 2137, iż-żmien li fih l-azzjoni jmissha tinbeda titqies minn ċirkostanzi oġġettivi u mhux minn x'jaħseb l-imġarrab, u li ċertament in nuqqas ta' għarfien tal- liġi m'huwiex raġuni valida biex jingħad li l-azzjoni ma setgħetx issir qabel [ara sentenza Prim' Awla tal-25 t'April 1964 fil-kawża fl- ismijiet "Alfred Farrugia Barbara vs John Day Mifsud Camilleri" (kollez. (Ara wkoll is-sentenza "Marmara vs Stevanovic", deċiża mill-Prim' Awla fl-14 ta' Ġunju 2001). FATTI TAL-KAŻ Il-Provi Proċesswali Illi għall-aħjar intendiment tal-fatti u tal-provi proċesswali, l-atturi ser jgħaddu sabiex jelenkaw kronoloġija tal-fatti kif seħħew tul is- snin li Louis Shepherd kien impjegat mas-soċjeta' intimata sakemm ġew intavolati l-proċeduri odjerni hekk kif debitament ippruvati. • Illi fit-3 ta' Awissu 1992 l-attur Louis Shepherd beda jaħdem mas-soċjeta' intimata bħala "Plants Facilities Foreman". S.T.O. Prim Imħallef Joseph Bezzina 9 ta' Novembru 2018 Ċit. Paġna 7 • F'Lulju 1997, l-attur Louis Shepherd ġie riferut l-Isptar San Luqa ġewwa Gwardamangia mill-Kirurgu Mr. Arthur Cassar Simmonds sabiex isirulu testijiet għall-uġigħ abdominali (vide dokument immarkat Dok. Mr. Felice ċċertifika lill-imsemmi attur b'appendicitis, għalkemm l-istess kirurgu, skond ir- referral tiegħu, ried ukoll jeskludi ulċeri fl-istonku u ġebel fil- marrara kif ukoll xi kundizzjonijiet fiżiċi oħra li jippreżentaw uġigħ simili, Wara li saru t-testijiet skond kif mitlub fl- imsemmija ittra ta' referenza, kien irriżulta kollox fin- negattiv. • F'Ottubru 1991, l-attur Louis Shepherd reġa' rrikorra għand Mr. Arthur Cassar Simmonds li ppreskriva l-mediċina Deanxit u Saliba Sapiano u reġa' rreferih l-isptar (vide dokument immarkat Dok. PRS 003) għal numru ta' testijiet li kienu jinkludu l-użu ta' strumenti interni. • F'Novembru 1999 saru t-testijiet suriferiti fuq l-attur Louis Shepherd ġewwa l-isptar San Luqa fejn irriżulta li kellu infezzjoni fl-istonku tiegħu (vide dokument immarkat Dok. Bħala kura, fil-25 ta' Novembru 1999, Shepherd kien ingħata antibijotiċi u xi mediċini oħra li jnaqqsu l-aċtu fl- istonku (vide dokument immarkat Dok. PRS 005) u dan minn Dr. Pesa, assistent kirurgu ta' Mr. Arthur Cassar Simmonds. Iżda jirriżulta li l-imsemmi Dr. Pesa waqqaflu d-Deanxit u l- Fibogel li kien ippreskriva preċedentement Dr. Felice għaliex, mill-investigazzjonijiet li sarulu, ġie konluż li l-uġigħ li Louis Shepherd kien qiegħed ibagħti bih fil-ġenb ta' żaqqu kien ikkawżat minn infezzjoni fl-istonku (vide dokument immarkat Dok. • Fid-9 ta' Settembru, Mr. Arthur Cassar Simmonds reġa' ċċertifika lill- attur Louis Shepherd b'abdominal and pelvic pain in segwitu oħra privata. F'din imsemmija vista, Felice ppeskrivielu ta sena (vide mediċina Typtizol (25mg) għal perjodu dokument immarkat Dok. Madanakollu, l- imsemmi attur ħa tali mediċina għal perjodu ta' tliet ġimgħat biss l-għaliex kienet ħalliet effetti negattivi fuqu. Barra minn hekk, it-tabib inkarigat mis-soċjeta' intimata – Dr. Jean Carl S.T.O. Prim Imħallef Joseph Bezzina 9 ta' Novembru 2018 Ċit. Paġna 8 Soler – kien ukoll tah il-parir li kellu jwaqqaf din l-imsemmija mediċina u jikkonsulta mat-tabib tal-familja Dr. Michael Stevanovic. • Fil-31 ta' Ottubru 2000, l-imsemmi attur ikkonsulta ma' Dr. Michael Stevanovic kif propju kien irrakkomandalu Dr. Jean Carl Zammit Agius. Dr. Stevanovic kien tal-opinjoni li l-aħjar mediċina għas- sintomi li beda jħoss kienet propju s-Seroxat u għaldaqstant ppreskrivhielu għal sena. • Kwazi sena wara tali konsulta, fid-29 ta' Awissu 2001, Louis Shepherd mar għall-ewwel darba għand il-psikjatra Dr. Joseph Pavia Lofreda li, għall-ewwel darba f'ħajtu, spjegalu li kien qiegħed ibagħti minn dipressjoni/anzjeta' minħabba x-xogħol stressanti tiegħu. Konsegwentement, Dr. Pavia Lofreda żiedlu d-doza tas-Seroxat u, wara żmien relattivament qasir, ippreskiva l- mediċina Venlafaxine. • Fit-3 ta' Settembru, 2001, Dr. Jean Carl roberts lil Louis Shepherd bil-kundizzjoni tad-dipressjoni. lill-imsemmi attur bil-kundizzjoni iċċertifka ukoll dipressjoni. • Fit-3 ta' Ottubru 2002, l-atturi interpellaw lis-soċjeta' intimata permezz ta' ittra uffiċjali, liema ittra uffiċjali ġiet debitament notifikata fit-8 ta' Ottubru 2002. • Min-naħa tagħha, fil-15 ta' Ottubru 2002 l-imsemmija tal-atturi rrispinġiet soċjeta' kontenuti fl-interpellanza ġudizzjarja appena riferita. il-pretenzjonijiet • Għalhekk, fil-25 ta' Novembru 2002, l-atturi ntavolaw il- proċeduri odjerni quddiem din l-Onorabbli Qorti. Illi ma hemmx dubju li sa mill-1994 l-attur beda jsofri minn uġigħ u taqlib (affidavit tiegħu preżentat f'Settembru 2003). S.T.O. Prim Frantz Joseph Bezzina 9 ta' Novembru 2018 Ċit. Paġna 9 Fl-1999 Dr Felice orndalu jieħu ċerti pilloli. Madankollu fil-medical record tiegħu (Dok 'PRS 010') dijanosi ta' dipressjoni ġiet datata 3 ta' Settembru 2001. Skont ix-xhieda tas-senior manager tas-soċjeta' konvenuta Albert Elhendawy, għalkemm l-attur kien beda jieħu ħafna leave sa mill-1995, qabel l-2001 ebda waħda mill-mardiet ma kienet ta' natura mentali. Anke skont il-psikjatra Dr. Attard Williams, ma jidhirx li l-attur kien ġie trattat għal xi problemi ta' din in-natura. Illi l-Qorti jidhrilha li x-xhieda ta' Dr. Dimech u ċ-ċertifikati li irrilaxxa huma dettaljati biżżejjed biex jindikaw li l-attur seta' kien konoxxenti tal-fatt li kien qed ibati minn dan il-mard li wasslu biex jistitwixxi din il-kawża, appuntu fis-sena 2001. Għalhekk bl-ebda mod ma l-azzjoni tiegħu tista' tkun preskritta taħt l-artikoli fuq indikati u l-Qorti ma għandhiex għalfejn tidħol ulterjorment fil- kwistjoni. DEĊIŻJONI Illi għalhekk il-Qorti tiddisponi mill-eċċezzjonijiet ulterjuri tas- soċjeta' konvenuta fuq imsemmija billi tiċħadhom u tordna t- tkomplija tal-kawża. Spejjeż ta' dan l-inċident riservati għall-ġudizzju finali. Joseph Bezzina S.T.O. Prim Frantz S.T.O. Prim Frantz Joseph Bezzina 9 ta' Novembru 2018