QORTI CIVILI (SEZZJONI TAL-FAMILJA) ONOR. IMHALLEF ROBERT G. MANGION Illum 26 ta' Ottubru 2017 Rikors Guramentat Nru. 145 / 15RGM Kawza fil-lista: 12 Il-Qorti, Rat ir-rikors guramentat pprezentat mill-attur li permezz tieghu ppremetta u talab is-segwenti:- Illi r-rikorrent R T X u l-intimata D C izzewwgu nhar it-tletin (30) ta' Settembru, tas-sena elf, disa' mija u tmienja u disghin (1998) kif jirrizulta mic-certifikat taz- zwieg; Illi l-kunsens tar-rikorrent kien inkiseb b'qerq dwar kwalita' tal-parti l-ohra li tista' mix-xorti taghha tfixkel serjament il-hajja mizzewga u dan kif ser jigi pruvat fil- mori tal-kawza; Illi l-intimata ghandha relazzjoni ma' mara ohra, fatt li r-rikorrent ma kienx jaf bih qabel iz-zwieg; Illi l-kunsens tal-partijiet jew min minnhom kien vizjat b'difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju fuq il-hajja mizzewwga, jew fuq id-drittijiet u d-dmirijiet essenzjali taghha, jew b'anomalija psikologika serja li taghmilha impossibbli ghal dik il-parti li taqdi l-obbligazzjonijiet essenzjali taz-zwieg u dan ukoll kif ser jigi pruvat fil-mori tal-kawza; Illi l-kunsens tal-partijiet jew min minnhom kien vizzjat stante li ghalkemm mhux interdetti jew morda b'mohhhom, ma kellhomx fiz-zmien li sar iz-zwieg, ukoll minhabba raguni temporanja, setghet intelletwali jew ta' rieda bizzejjed biex jinholoq kunsens ghaz-zwieg; Illi ghalhekk iz-zwieg bejn il-partijiet huwa null u invalidu fil-ligi; Ghaldaqstant, tghid l-intimata ghaliex din l-Onorabbli Qorti m'ghandhiiex ghar- ragunijiet premessi: Tiddeciedi u tiddikjara li z-zwieg bejn il-partijiet fuq imsemmi kien null u invalidu ghall-finijiet u effetti kollha tal-ligi u dan ai termini tal-artikoli 19 (c) u / jew 19 (d) u / jew 19(h) tal-Kap.255 tal-Ligijiet ta' Malta. Bl-ispejjez kontra l-intimata li hija minn issa ngunta ghas-subizzjoni. Rat ir-risposta guramentata tal-konvenuta li taqra kif gej:- Illi l-intimata ma hiex qed tikkontesta l-fatt ilii z-zwieg taghha mal-attur huwa null u nvalidu ghall-finijiet u effetti kollha tal-ligi pero dan mhux minhabba ragunijiet hekk kif migjuba minn l-attur; Illi ma hux vera li l-kunsens ta' rikorrenti kien inkiseb b'qerq dwar kwalita' tal- parti l-ohra li tista' mix-xoni taghha tfixkel ser;ar"nent il-haija mizzewga. Fil-fatt meta hija izzewget lir-rikorrenti hija kellha biss tmintax-il sena filwaqt li huwa kellu aktar minn sitta u tlettin (36) sena. L-intimata kienet stqarret ukoll mar- rikorrenti li hija kellha relazzjoni ma' mara ohra u li ma kinitx certa bil-pass li kienet se taghmel. Nonostante dan ir-rikorrenti approfitta mis-sitwazzjoni konfuzzjonarja ta' l-intimata u bi vjolenza sfurzahha sabiex ghar-ragunijiet tieghu tidhol ghaz-zwieg; Illi apparti dan iz-zwieg ta' bejn il-partijiet huwa null peress li l-kunsens tal- intimata inkiseb b'qerq dwar kwalita tal-parti l-ohra li tista' mix-xorta taghha tfixkel serjament il-hajja mizzewga peress li r-rikorrenti meta izzewweg lill- esponenti kien mizzeweg ma' mara ohra fl-Egitru li minnha kellu diga` zewgt Illi tant hu hekk li z-zwieg ta' bejn il-partijiet lanqas biss gie ikkunsmat u ssegwi li huwa null u invalidu a tenur ta' l-artikolu 19A tal-Att dwar iz-Zwieg; Illi subordinatament u minghajr ebda pregudizzju, l-intimata tirrileva li z-zewg eccezzjonijiet imqajjma fil-paragrafu 4 ta' l-attur jeskludu lil xulxin u ghalhekk il- Qorti ma tistax tiehu kont taghhom; Salv eccezzjonijiet ohra. Bl-ispejjez kontra l-attur, minn issa ngunt ghas-subizzjoni. Rat id-Digriet taghha tat-22 ta' Settembru 2015 fejn innominat lill-Assistent Gudizzjarju Dr. Kenneth Chaffey biex jigbor il-provi f'din il-kawza, Rat il-verbal maghmul waqt is-seduta mizmuma quddiem l-istess Assistent Gudizzjarju fl-20 ta' Marzu 2017 fejn id-difensur tal-konvenuta ammetta l-kawza peress illi l-orjentazzjoni sesswali tal-konvenuta minn ckunita hija diretta lejn in- nisa. Rat li dan il-verbal il-konvenuta kkonfermatu bil-gurament taghha. Rat il-verbal maghmul mill-partijiet fl-istess seduta ta' l-20 ta' Marzu 2017 fejn qablu illi l-kawza tibqa' minghajr taxxa bejniethom. Rat l-atti kollha tal-kawza, Rat in-nota ta' sottomissjonijiet ta' l-attur u rat ukoll illi l-konvenuta baqghet ma pprezentat ebda nota ta' sottimissjonijiet. Rat illi l-kawza thalliet ghal-lum ghas-sentenza. Ikkunsidrat; Provi L-attur in linea ta' provi ressaq biss l-Affidavit tieghu li jinsab a fol. 17 et seq. u l- konvenuta in subizzjoni1. Fix-xhieda tieghu l-attur, li huwa Egizzjan, jghid li huwa kien jaf lil missier il- konvenuta u sar jaf lilha fis-sena 1998 meta giet ir-restaurant fejn kien jahdem dak iz-zmien. Jghid li huma bdew johorgu flimkien u kienu jiltaqghu ta' spiss anke fid-dar tal-genituri tal-konvenuta, u li kien ihossu komdu mal-familja taghha. Huma ddecidew li jizzewgu wara biss hames xhur li kienu ilhom jafu lil xulxin u 1 Seduta 20 ta' Marzu 20167 quddiem l-Assistant Gudizzjarju. huwa kien ghadu kif ottjena divorzju minn ma' l-ewwel mara tieghu li kien izzewwigha gewwa l-Egittu u haseb li ma riedx jibqa minghajr mara, u ried ukoll famija. Jghid ukoll li dak iz-zmien ftit kellu hbieb u kien ihossu wahdu hawn Malta u kien ghalhekk ukoll li kien kien ifittex il-kumpannija tal-konvenuta u l- familja taghha. Wara li gab id-divorzju, l-attur hataf l-opportunita` li jizzewweg lill-konvenuta, ghalkemm ommha ma xtaqitx li jizzewgu ghaliex filwaqt li huwa kien barrani, dak iz-zmien D kellha biss tmintax-il sena. L-attur jghid li konvenuta kienet tifla kwieta u tidher li kienet genwina, izda skond l-attur, wara z-zwieg il-konvenuta baqghet tghix hajja ta' xebba u ma kienetx taf x'jinvolvi z-zwieg. Ihoss li huma kienu ghagglu fid-decizjoni taghhom li jizzewgu ghalkemm jichad illi huwa qatt gieghel lill-konvenuta biex tizzewgu. Skond l-attur, taghhom ma kienx zwieg u ma kien xejn iktar minn hbiberija. Fil-fatt, ghadu hbieb maghha u mal-famija taghha sal-lum. Jispjega li qatt ma' kellu relzzjonijiet intimi ma' martu la qabel iz-zwieg u lanqas matul iz-zwieg u eventwalment, skopra li l-konvenuta kienet omosesswali, haga li skond hu, hi qatt ma svelata sakemm bdiet tohrog bil-lejl ma' nisa ohra u hu ikkonfrontaha. Kien f'dak il-mument li l-konvenuta stqarret mieghu li kienet omosesswali u li ghalkemm kienet ippruvat ikollha relazzjonijiet ma' irgiel qabel, ma rnexxilhiex. Skond l-attur, il-konvenuta kienet diga` taf qabel iz-zwieg li kienet omosesswali izda ma semmietlu xejn. L-attur jghid li huwa kien sorpriz u kieku kien jaf li l-konvenuta kienet omosesswali, zgur ma kienx jizzewwigha ghaliex wara li z-zwieg tieghu ma' l- ewwel mara tieghu ma kellux success, huwa ried ikollu familja u li z-zwieg jirnexxi. Ghalkemm l-attur taha cans biex forsi tara xi trid jew minn hi, ma wasal imkien. Finalment, l-attur itennu li qatt ma kien hemm dik l-ghaqda li wiehed jistenna fiz-zwieg, anke ghaliex il-konvenuta ma kienetx matura bizzzejjed biex tidhol ghal din ir-rabta daqshekk importanti u d-decizjoni taz-zwieg saret b'mod mghaggel wisq. In subizzjoni, il-konvenuta stqarret bil-gurament li l-orjentament sesswali taghha minn ckunitha dejjem kien dirett lejn in-nisa. Ikkunsidrat; Illi permezz ta' l-azzjoni odjerna l-attur jitlob minn din il-Qorti dikjarazzjoni gudizzjarja fis-sens li z-zwieg tieghu mal-konvenuta, ikkuntrattat fit-30 ta' Settembru 1998, huwa null u minghajr effett fil-ligi ai termini tal-paragrafi (c), (d) u (h) ta' l-Artikolu 19(1) tal-Kapitolu 255 tal-Ligijiet ta' Malta, u dan ghal ragunijiet imputabbli liz-zewg partijiet hlief fil-kaz ta' nullita` skond is-subinciz (c), fejn l-attur jattribwixxi l-htija unikament lill-konvenuta. L-Artikolu 19(1) in kwantu relevanti ghal dan il-kaz, jipprovdi:- "19 (1) B'zieda mal-kazijiet fejn zwieg ikun null skond xi dispozizzjoni ohra ta' dan l-Att, zwieg ikun null:- c) jekk il-kunsens ta' xi wahda mill-partijiet ikun inkiseb b'qerq dwar xi kwalita` tal-parti l-ohra li tista' mix-xorta taghha tfixkel serjament il-hajj mizzewga; d) jekk il-kunsens ta' xi wahda mill-partijiet ikun vizzjat b'difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju fuq il-hajja mizzewga, jew fuq id-drittijiet u d-dmirijiet essenzjali taghha, jew b'anomalija psikologika serja li taghmilha impossibbli ghal dik il-parti li taqdi l-obbligazzjonijiet essenzjali taz-zwieg; omissis h) jekk xi wahda mill-partijiet, ghalkemm ma tkunx interdetta jew marida b'mohhha, ma kellhiex fiz-zmien li sar iz-zwieg, ukoll minhabba raguni temporanja, setghat intellettwali jew ta' rieda bizzejjed biex jinholoq kunsens ghaz-zwieg. Ikkunsidrat; Illi l-konvenuta inizzjalment permezz tar-risposta guramentata taghha, filwaqt ma kkontestatx il-fatt li z-zwieg taghha ma' l-attur huwa null, ikkontestat ir-ragunijiet migjuba mill-attur in sostenn tat-talba ghal dikjarazzjoni ta' nullita`. Hija cahdet li n-nullita` kienet b'xi mod imputabbli lilha u sostniet li filwaqt li z-zwieg huwa null ghaliex il-kunsens taghha inkiseb b'qerq, iz-zwieg baqa' qatt gie kkunsmat u ghalhekk huwa invalidu a tenur ta' l-Artikolu 19(1)A. Ikun opportun qabel xejn li jigi osservat li ghalkemm il-konvenuta eccepit li z- zwieg huwa null a tenur ta' l-Artikolu 19A, il-Qorti mhijiex sejra tiehu konjizzjoni ta' din il-kawzali fil-kunsiderazzjonijiet taghha dwar it-talba ghan- nullita`, u dan billi l-imsemmi Artikolu 19A mhux imdahhal la fil-kawzali u lanqas fit-talba bhala wahda mir-ragunijiet ghan-nullita` taz-zwieg fir-rikors guramentat ipprezentat mill-attur. Fil-fatt, it-talba ta' l-attur ghaz-zwieg hija ppernjata esklussivament fuq ir-ragunijiet kontemplati fis-subincizi (c), (d) u (f) ta' l-Artikolu 19(1) u fi kwalunkwe kaz, ma giet imressqa ebda kontro-talba da parti tal-konvenuta. In tema legali jinsab ritenut li hemm l-extra petita meta tigi sostitwita ghall- azzjoni jew ghad-domanda avvanzata mill-attur, azzjoni jew domanda ohra li minnu ma gietx proposta, jew meta d-decizjoni tmur aktar 'l hinn mid-domanda jew azzjoni avvanzata2. Fil-kawza Joseph ELLid Murgo vs Paul Ciantar Galea et, il-Qorti applikat is-segwenti insenjamenti:- "Hu naturali li l-Qorti hi marbuta bil-parametri tat-talbiet kif proposti mill-atturi u ma tistax tiddipartixxi minnhom, ghaliex diversament id-decizjoni tkun extra petita" - Vol.XXXIII.i.748 u dan billi l-Qorti ma tistax tissostitwixxi, izzid jew sostanzjalment tissupplementa nuqqas dwar l-oggett u r-raguni tat-talba fic- citazzjoni - Vol. Ghalhekk il-Qorti tqis li tkun qed taggudika extra petita jekk issib li z-zwieg huwa null abbazi ta' l-Artikolu 19A u sejra ghalhekk tillimita l-kunsiderazzjonijiet taghha dwar it-talba ghal dikjarazzjoni ta' nullita` taz-zwieg de quo, abbazi ta' l- Artikolu 19(1)(c), (d) u (h). Ikkunsidrat; Illi mill-atti jirrizulta li l-konvenuta fir-risposta guramentata taghha, qablet li z- zwieg taghha ma' l-attur huwa null izda kkontestat ir-ragunijiet migjuba minnu in sostenn tat-talba. Sussegwentement, fil-verbal tas-seduta ta' l-20 ta' Marzu 2017, il-konvenuta kkonfermat bil-gurament li qed tammetti l-kawza3. Il-Qorti tosserva li l-unika talba ta' l-attur hija ghal dikjarazzjoni ta' nullita` ta' l-istess zwieg abbazi tas-subincizi (c), (d) u (h) ta' l-Artikolu 19(1) u ghalhekk tifhem illi bid- dikjarazzjoni guramentata taghha a fol. 34, il-konvenuta estendiet l-applikazzjoni ta' l-ammissjoni generika taghha li z-zwieg huwa null, ghal dawk ir-ragunijiet indikati espressament mill-attur fir-rikors guramentat tieghu, kif ukoll ghall- kawzali minnu mfisser fit-tielet premessa tar-rikors guramentat tieghu fejn jiddikjara:- "3. Illi l-intimata ghandha relazzjoni ma' mara ohra, fatt li r-rikorrent ma kienx jaf bih qabel iz-zwieg." Qabel xejn, in vista tal-qbil generali li jirrizulta li hemm bejn il-partijiet li z-zwieg taghhom huwa null u invalid u l-ammissjoni tal-konvenuta, il-Qorti tqis li ghandha taghmel is-segwenti osservazzjonijiet. Huwa pacifiku illi z-zwieg huwa istitut ta' l-ordni pubbliku u bhala tali ghandu jgawdi minn dawk is-salvagwardji li jixraqlu u li huma necessarji biex jiggarantixxu l-importanza u s-serjeta` li dan l-istitut ghandu fis-socjeta`. Appuntu ghal din ir-raguni, il-kuntratt taz-zwieg ma huwiex regolat bid- dispozizzjoniiet generali in materja ta' kuntratti li nsibu fil-Kodici Civili izda 3 Vide verbal tas-seduta ta' l-20 ta' Marzu 2017. b'lex specialis taht il-Kap. 255, li telenka kategorikament ir-ragunijiet li minhabba fihom zwieg jista' jigi dikajrat li huwa minghajr effett. Inoltre, tezisti a favur iz- zwieg prezunzjoni ta' validita` illi tesigi li z-zwieg ma ghandux jigix dikjarat li huwa invalid, jekk ma jitressqux ghas-sodisfazzjon pjen tal-qorti, provi cari u konkreti li jezistu ragunijiet gravi u serji u eccezzjonali skond kif trid il-Ligi, li jiggustifikaw talba ghan-nullita`:- "Irid mill-ewwel jigi senjalat principju fondamentali fil-ligi civili u cioe' li z- zwieg bejn il-kontendenti ghandu jkun prezunt li jkun wiehed validu. Ghalhekk huwa dover assolut ta' kull parti fil-kawza li taghmel prova sodisfacenti ta' l- allegazzjonijiet rispettivi taghha dwar l-allegazzjoni cioe' li z-zwieg kien null, ghaliex l-oneru tal-prova huwa dejjem fuq spallejn min jallega."4 In-nullita` taz-zwieg hija ghalhekk eccezzjoni ghar-regola ta' validita` u konsegwentement, kull talba biex zwieg jigi dikjarat li qatt ma kien, ghandha titqies b'cirkospezzjoni filwaqt li tinghata wkoll interpretazzjoni ristrettiva5:- "Iz-zwieg huwa wiehed mill-kuntratti l-aktar essenzjali ghas-socjeta' u bla dubju ta' xejn huwa ta' ordni pubbliku li l-Qorti trid tersaq lejh bl-aktar rispett… Ghall- Qorti n-nullita' hija haga serjissima u eccezzjonali bbazata fuq ir-rekwiziti legali, u bhala materja eccezzjonali trid tkun interpretata restrittivament". Finalment, fis-sentenza Anna Scuderi vs Alexander Cheteuti, il-Qorti ta' l-Appell ghamlet dan l-insenjament:- "F'materja ta' żwieg illi huwa ta' ordni pubbliku, ma tistax tagħmilha daqshekk facli li parti tirrepeti kliem il-ligi u l-parti l-oħra tammetti u b'hekk jirrendu ż- żwieg annullabbli bl-iktar mod facli u espedjenti. Hawn ma aħniex fil-kamp ta' kreditu likwidu jew responsabbilta' ta' xi kolliżjoni imma f'kamp l-iktar delikat u serju u l-Qorti ma tistax tħalli nies li kapriccożament wara xi żmien ta' żwieg jiddeciedu illi kellhom nuqqas ta' diskrezzjoni fuq iż-żwieg u meta jkollhom sieħba jew sieħeb ieħor jerggħu jakkwistaw malajr din id-diskrezzjoni u jsiru maturi. Fejn jirriżultaw verament ragunijiet għall-annullament tiegħu l-istess żwieg għandu jigi annullat pero` dan ma għandux ikun sabiex jkunu akkomodati l- kapricci ta' dak jew l-ieħor. Għalhekk il-kawżali għall-annullament għandha tirriżulta cara u mingħajr dubju." Ghalhekk, f'kull kaz, il-Qorti ghandha tgharbel il-provi u abbazi ta' dawk il-provi migjuba, tqis jekk jirrizultawx ragunijiet cari u serji li huma kontemplati mil-Ligi 4 Joseph Wright vs Bernadette Wright, deciza mill-Qorti ta' l-Appell, 27 Jannar 2006. 5 Carmel Brockwell vs Pauline Brockwell, deciza mill-Qorti ta' l-Appell, 12 Lulju 1987. irrispettivament mill-amissjoni tal-parti l-ohra li z-zwieg ghandu jigi dikjarat li huwa null. Nullita` taht l-Artikolu 19(1)(c) Huwa pacifiku fil-gurisprudenza tal-qrati taghna fl-interpretazzjoni taghhom ta' l- elementi mehtiega biex tigi ravvizata n-nullita` taht dan is-subinciz, li jridu jikkonkorru b'mod kumulattiv is-segwenti rekwiziti:-7 "(1) il-qerq perpetrat bil-hsieb li wiehed jikseb il-kunsens tal-parti; (2) li l-qerq ikun incida fuq il-kunsens tal-parti; (3) li l-qerq ikun jirrigwarda xi kwalita' tal-parti l-ohra; u (4) li din il-kwalita' tkun tista' mix-xorta taghha tfixkel serjament il-hajja mizzewga." Fis-sentenza fl-ismijiet Stephen Jarju vs Av. Francesco Abziyani et nomine moghtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fid-9 ta' Dicembru 2002, gew hekk elaborati l-elementi li jikkostitwixxu dan il-caput nullitatis:- "Sabiex ikun hemm nullita' ta' zwieg fuq il-bazi li l-kunsens ta' xi wahda mill- partijiet ikun inkiseb b'qerq dwar xi kwalita' tal-parti l-ohra li tista' mix-xorta taghha tfixxkel serjament il-hajja mizzewga, huwa mehtieg li tali kwalita': 1. tkun wahda inerenti ghall-persuna u mhux xi att fil-passat; 2. tkun prezenti fil-mument tac-celebrazzjoni taz-zwieg; 3. tkun gravi jew oggettivament jew soggettivament; 4. ma tkunx maghrufa lill-parti l-ohra; 5. tigi mistura frawdolment sabiex jigi ottjenut il-kunsens matrimonjali; 6. trid tipprovoka krizi meta tigi skoperta, ghax inkella jitqies li l-izball ma kienx sostanzjali." 7 Mary Brockwell vs Joseph Brockwell, deciza mill-Prim' Awla tal-Qorti Civili fit-13 ta' Marzu 1995. 8 Deciza mill-Prim' Awla tal-Qorti Civili fit-22 ta' Mejju 1995. F'Marica LE BRUNCordina vs Philip LE BRUNDebattista Grech gie ulterjorment ritenut illi:- "Meta l-ligi titkellem "dwar xi kwalita' tal-persuna l-ohra" wiehed jifhem dawk il-kwalitajiet li jikkaratterizzaw fost aspetti ohra l-personalita', kultura, posizzjoni socjali, konvinzjonijiet morali, u edukazzjoni tal-konjugi l-iehor. Dan dejjem b'referenza ghall-mument taz-zwieg. U allura ma jistax jittiehed qies ta' dik il- verita' dwar dawn il-kwalitajiet skoperti wara z-zwieg." In kwantu ghall-element tal-qerq, fis-sentenza fl-ismijiet Pierina Camilleri Konova vs Bentanfous Tagliaferro il-qorti analizzat l-element tal-qerq fil-qafas partikolari tal- kunsens matrimonjali:- "Kwantu ghal "qerq" prospettat fis-subinciz (c) ghall-Artikolu 19(1) tal-Kap. 255, dan certament hu motiv ta' nullita` tal-ftehim jew tal-kuntratt kif hekk del resto jiddisponi l-Artikolu 981(1) tal-Kodici Civili. Ikkunsidrat; Hija hasra li l-provi li ressqu l-partijiet in sostenn ta' din il-kawzali tan-nullita`, senjatament dawk il-provi mehtiega biex jindirizzaw ir-rekwiziti tas-subinciz (c) kif imfissrin mill-gurisprudenza appena citata, huma tassew skarsi. Il-Qorti ghandha quddiemha biss id-dikjarazzjoni netta tal-konvenuta li hija omosesswali u li ilha thoss din l-orjentazzjoni sesswali sa minn ckunitha, u l-verzjoni ta' l-attur fejn qal li huwa skopra din il-kwalita` tal-konvenuta biss wara z-zwieg ghaliex il- konvenuta qatt ma qaltlu biha. Evidentement, l-orjentazzjoni sesswali tal- konvenuta bhala omosesswali hija kwalita` ta' l-istess konvenuta li fiha nnifisha u oggettivament, tfixkel serjament jekk mhux irrimedjabbilment ir-relazzjoni matrimonjali ma' l-attur. Ghalkemm din il-kwalita` tal-konvenuta jirrizulta wkoll li hija inerenti fil-persuna taghha, ezistenti fil-mument taz-zwieg u gravi, fis-sens li jrid is-subinciz (c) in dizamina, u ghalkemm jista' jirrizulta wkoll li din il- kwalita` ma kienetx maghrufa lill-attur qabel iz-zwieg, l-element tal-qerq f'dan il- 9 Deciza mill-Prim' Awla tal-Qorti Civili fil-31 ta' Jannar 2003. Il-partijiet ma ressqu ebda provi biex juru li l-konvenuta hbiet xjentement, wisq anqas frawdolentement, l-orjentazzjoni sesswali taghha bl-intenzjoni li tikseb il- kunsens matrimonjali ta' l-attur. L-attur innifsu jghid li huwa hataf l-opportunita` li jzewweg lill-konvenuta u, appropozitu, ma jistax ma jigix oservat li skond l- istess attur, il-partijiet ma kellhomx relazzjonijiet intimi qabel iz-zwieg. Ghalhekk, certament li mhux il-kaz li l-konvenuta ppruvat tqarraq bih billi jkollha relazzjonijiet intimi mieghu biex tizvijah dwar in-natura sesswali veru taghha. L- attur stess stqarr fl-Affidavit tieghu li l-konvenuta kienet tifla kwieta u genwina. Fuq kollox, il-konvenuta cahdet specifikatament li qarrqet bl-attur dwar l- orjentazzjoni sesswali taghha meta fir-risposta guramentata taghha ikkonfermat li hija kienet ammettiet ma' l-attur qabel iz-zwieg "li kellha relazzjoni ma' mara ohra u ma kienetx certa mill-pass li kienet ser taghmel". Peress li ma jirrizultax l-element ta' habi u kwindi ta' malafede da parti tal- konvenuta, iz-zwieg ma jistax jitqies li huwa null ai termini tas-subinicz (c) ta' l- Artikolu 19(1). Ikkunsidrat; Permezz tat-tielet eccezzjoni fir-risposta guramentata taghha, il-konvenuta tghid li z-zwieg huwa null taht l-Artikolu 19(1)(c) ghaliex il-kunsens taghha inkiseb b'qerq dwar kwalita` ta' l-attur li tista' mix-xorta taghha tfixkel serjament il-hajja mizzewga. Il-konvenuta fissret illi hija ma kienetx taf li meta zzewgu, l-attur kien ghadu mizzewweg ma' mara ohra fl-Egittu u kellu zewgt itfal. Illi biex jirribatti din l-eccezzjoni, l-attur esebixxa11 kopja fotostatika ta' traduzzjoni bil-lingwa Ingliza ta' digriet ta' divorzju moghti minn qorti ta' gurisdizzjoni barranija datat 3 ta' Mejju 1998. Jirrizulta mic-certifikat taz-zwieg12 bejn il-partijiet illi huma zzewgu fit-30 ta' Settembru 1998. Ghalhekk certament mhux minnu l-allegazzjoni tal-konvenuta li meta zzewwigha, l-attur kien mizzewweg ma' mara ohra. F'kull kaz, il-konvenuta ma xehditx u ma ressqet ebda provi dwar din l-eccezzjoni u l-Qorti tifhem, anke fid-dawl tad-dikjarazzjoni li ghamlet fis-seduta ta' l-20 ta' Marzu 2017, li l-konvenuta ma ghadhiex tinsisti dwarha u ghalhekk qed tigi michuda. Dan l-Artikolu jiddisponi illi z-zwieg jista' jigi dikjarat null:- "(d) jekk il-kunsens ta' xi wahda mill-partijiet ikun vizzjat b'difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju fuq il-hajja mizzewga, jew fuq id-drittijiet u d-dmirijiet essenzjali taghha, jew b'anomalija psikologika serja li taghmilha impossibbli ghal dik il-parti li taqdi l-obbligazzjonijiet essenzjali taz-zwieg." Gie diversi drabi ritenut li d-decizjoni li wiehed jizzewweg tirrikjedi qabel xejn li wiehed jaghmel apprezzament ta' xi tfisser li wiehed jghix hajja mizzewga, bid- drittijiet u l-obbligi li tali decizzjoni timporta. Biex jigu stabbiliti x'inhuma d- drittijiet u l-obbligi ta' koppja mizzewga, ghandha ssir referenza lill-ligi civili kif regolat permezz tal-Kodici Civili, fejn fl-Ewwel Ktieb jinsabu elenkati l-jeddijiet u d-dmirijiet li jitnisslu miz-zwieg:- "2. (1) Il-ligi tippromwovi l-ghaqda u l-istabbilita' tal-familja. (2) Il-mizzewgin ghandhom jeddijiet indaqs u jerfghu responsabbilitajiet indaqs matul iz-zwieg taghhom. Ghandhom id-dmir li jkunu fidili lejn xulxin u li jieqfu ma' xulxin kemm moralment kif ukoll materjalment. Il-partijiet fiz-zwieg ghandhom l-obbligu, kull wahda minnhom skond il-mezzi u l-hila taghhom, li jahdmu kemm jekk fid-dar kif ukoll barra mid-dar kif jinhtiegu l-interessi tal-familja, li jmantnu lil xulxin u li jikkontribwixxu ghall-htigiejiet tal- familja." Ikkunsidrat; Fis-sentenza Charles Zammit inguanez vs Matilde Bason, inghatat spjegazzjoni dettaljata ta' xi jfisser dan is-subinciz u xi jrid jigi ppruvat sabiex talba ghal dikjarazzjoni ta' nullita` taz-zwieg imsejsa fuqu tigi milqugha:- "Il-kuncett tad-discretio judicii ma jirrikjediex maturita' shiha u perfetta fuq dak kollu li jirrikjedi z-zwieg, izda konoxxenza shiha ta' dak kollu li jkunu dehlin ghalih il-partijiet u cioe ghall-obbligi u d-drittijiet konjugali kemm fil-prezent kif ukoll fil-futur. Inoltre l-partijiet irid ikollhom dik il-maturita' affettiva u cioe` dak kollu li ghandu x'jaqsam ma' l-emozzjonijiet u s-sentimenti taghhom fil-konfront ta' xulxin. Jekk xi wahda minn dawn l-elementi hija b'xi mod nieqsa, allura hemm difett tad-diskrezzjoni tal-gudizzju kif rikjest mill-ligi.… Il-partijiet irid ikollhom dik il-maturita' li taghmilhom kapaci jirriflettu fuq l-obbligi, id-drittijiet u r- responsabbilitajiet li ggib maghha l-hajja mizzewga u jkunu ghalhekk kapaci jerfghu u jwettqu l-istess matul il-hajja matrimonajali taghhom." [Sottolinejar ta' din il-Qorti] 13 Prim'Awla tal-Qorti Civili, deciza 2 ta' Ottubru 2003. Huwa wkoll pacifiku illi l-gurisprudenza tal-qrati taghna fir-rigward ta' difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju hi fis-sens illi mhux kwalunkwe stat ta' immaturita` fil-mument li jinghata l-kunsens reciproku jwassal ghall-annullament taz-zwieg. Fis-sentenza Melanie Murgo Pisani Vs Joseph Hyrszko gie rapportat hekk:- "B'dan l-artikolu, il-legislatur ma riedx ifisser sempliciment kwalisiasi stat ta' immaturita' fil-mument li jinghata l-kunsens reciproku, izda dan in-nuqqas tad- discretio judicii huwa kuncett guridiku ntrinsikament marbut mal-kapacita' ta' parti jew ohra fiz-zwieg li taghti kunsens liberu u xjenti taghha ghar-rabta taz- zwieg. Il-gurisprudenza nostrana ssegwi din l-interpretazzjoni - ghalhekk id-difett irid ikun wiehed serju fil-fakolta' kritiko-estimativa tal-parti, difett li wiehed jevalwa u jifhem u jassumi dawk li huma d-drittijiet u dmirijiet essenzjali taz- zwieg, jew li jevalwa u jifhem x'inhu z-zwieg u l-hajja mizzewga."(Sottolinejar ta' din il-Qorti). Ukoll fis-sentenza Mario Benedetti vs Maris Benedetti, deciza mill-Qorti tal-Appell fil-15 ta' Novembru 2005 jinghad li:- "Biex ikun hemm in-nuqqas jew difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju jrid ikun hemm l-inkapacita' psikika jew kostituzzjonali (mhux necessarjament anomalija psikologika fis-sens mediku) li wieħed jagħraf u jirrifletti jew li jiddeciedi liberament (jigifieri mingħajr impulsi nterni li jkunu neħħew il-liberta' ta' l- għażla tal-persuna li tkun) fuq l-oggett tal-kunsens matrimonjali." Ikkunsidrat; 14 Prim'Awla tal-Qorti Civili, deciza 29 ta' Mejju 2003. 15 Prim'Awla tal-Qorti Civili, deciza fl-14 ta' Awissu 1994. Il-partijiet jaqblu illi z-zwieg taghhom huwa null peress li l-konvenuta ghandha u dejjem kellha orjentazzjoni omosesswali. L-attur isostni li huwa sar jaf li martu hija omosesswali biss wara z-zwieg, meta ra li hi bdiet tohrog man-nisa bil-lejl u ddecieda li jikkonfrontaha, filwaqt li l-konvenuta tghid li hi kienet stqarret mieghu qabel iz-zwieg li ghandha gibda lejn in-nisa u ebda gibda lejn l-irgiel. F'kull kaz, il-Qorti tinsab sodisfatta li l-konvenuta kienet thoss din l-orjentazzjoni sesswali sa minn qabel iz-zwieg meta kellha addirittura relazzjoni ma' mara ohra, liema konvinzjoni jidher li giet rinforzata wara z-zwieg. Gie ppruvat sodisfacjentement ukoll li l-attur, qabel iz-zwieg, ma kienx konxju talanqas ta' l-entita` tal-gibda li kellha l-konvenuta lejn in-nisa. Il-Qorti tosserva li l-partijiet izzewgu biss hames xhur wara li bdew johrogu flimkien, u dan meta l-attur kellu sitta u tletin sena filwaqt li l-konvenuta kellha biss tmintax-il sena. Jidher pjuttost evidenti li l-konvenuta zzewget lill-attur fi zmien meta kienet ghadha qed tesplora s-sesswalita` taghha u ma kienetx ghadha certa dwar l-orjentazzjoni sesswali taghha. Fil-fatt, fir-risposta guramentata taghha hija ddikjarat li kienet tinsab "f'sitwazzjoni konfuzjonarja" u ma kienetx certa bil-pass li kienet ser taghmel biex izzewwget lill-attur, filwaqt illi l-attur stess fl-Affidavit tieghu stqarr li hass li l-konvenuta kellha bzonn iz-zmien biex "tara xi trid jew minn hi". Dan jinsab konfortat ulterjorment mill-fatt illi skond l- attur, ma kien hemm ebda relazzjonijiet intimi ma' martu la qabel u lanqas wara z-zwieg. Il-Qorti tqis li fl-eta` ta' tmintax-il sena il-konvenuta ma setghetx kellha dik il- maturita` sesswali biex ikollha certezza assoluta dwar l-orjentazzjoni sesswali taghha. Billi seta' kien jezisti wkoll dak iz-zmien certu taboo socjali relatat ma' l- omosesswalita`, hija ragjonevoli l-konkluzjoni (anke fid-dawl tax-xhieda ta' l- attur kif ukoll id-dikjarazzjonijiet guramentati tal-konvenuta), li l-konvenuta accettat li tizzewweg lill-attur biex tikkonvinci lilha nnifisha jew tinnega l- orjentazzjoni omosesswali li kienet thoss go fiha. Altrimenti ma kienetx tizzewweg lill-konvenut. Huwa minnu li l-attur ried akkost ta' kollox jizzewweg u jkollu familja wara li l-ewwel zwieg tieghu spicca f'divorzju ftit qabel. Madanakollu, ma jirrizultax li l-konvenuta kienet imgieghla tizzewweg lill-attur, jew li kien hemm xi pressjoni preponderanti mill-attur f'dan ir-rigward, wisq anqas mill-familja taghha, ghalkemm il-konvenuta tghid li kienet tibza' mill-attur. Izda l-konvenuta ma gabet ebda provi biex tissostanzja din l-allegazzjoni taghha. bizzejjed jew ma tkunx irriflettiet bizzejjed fuq il-hajja mizzewga, jew fuq id- drittijiet u d-dmirijiet essenzjali tal-hajja mizzewga ma jammontax necessarjament ghal difett jew ghal difett serju ta' diskrezzjoni ta' gudizzju16. 16 Prim'Awla: Selina Maria Baldacchino Mumford vs. Joseph Grushenko Bartolo – deciza fil-15 ta' April 1996. cirkostanzi kollha ta' dan il-kaz, il-Qorti tqis illi l-fakolta` kritiko-estimattiva jew kritiko-valutattiva tal-konvenuta, kif ukoll il-maturita` affettiva taghha, kienet imfixkla tant li rrenda l-kunsens taghha ghaz-zwieg, invalidu. Abbiamo cosi una mancanza di consenso libero [immaturita' affettiva] e ponderato [immaturita' di gudizio]."17 [Sottolinejar ta' din il-Qorti] Kjarament, il-konvenuta, minhabba l-konfuzjoni fl-orjentament sesswali taghha u l-fatt li izzewget lill-attur wara relazzjoni ta' biss hames xhur, ma setghetx taghmel valutazzjoni shiha, ponderata u libera dwar iz-zwieg u dwar id-drittijiet u dmirijiet essenzjali taz-zwieg18. Infatti, skond l-attur, il-konvenuta baqghet tghix hajja ta' xebba wara li kienu zzewgu, u kienet tohrog bil-lejl man-nisa. Il-fatt li l- konvenuta ma setghetx ikollha relazzjonijiet intimi ma' rgiel minhabba l- orjentament omosesswali taghha, u l-fatt li dan wassal inevitabbilment ghall- infedelta` u nuqqas ta' intimita`, jikkonferma kif din il-kwalita` tal-konvenuta rrendiha inkapaci li tapprezza l-obbligi li ggib mieghu iz-zwieg, fosthom l-obbligi tal-fedelta` u stabbilita` fir-relazzjoni matrimonjali. Isegwi ghalhekk li l- konvenuta, fic-cirkostanzi taghha, ma setghetx taghti kunsens liberu u xjenti fuq l- oggett tal-kunsens ghaz-zwieg ma' l-attur. Dan jinkwadra perfettament fl- insenjament pacifiku illi l-kunsens jitqies li jkun inghata invalidament jekk jirrizulta li l-kapacita` psikika tkun mahkuma minn impulsi nterni li jnaqqsu l- liberta` tal-ghazla u li jkunu determinanti ghall-ghazla19. Ghaldaqstant, il-Qorti tikkonkludi illi l-kunsens tal-konvenuta kien ivvizzjat minn difett serju tad-diskrezzjoni tal-gudizzju ai termini tas-subinciz (d) ta' l-Artikolu 19(1) tal-Kap. Il-Qorti ma tqisx illi jirrizulta sufficjentement ippruvat mill- provi mressqa, illi l-kunsens ta' l-attur ukoll kien invalidu skond l-istess subinciz. Finalment, in vista tal-fatt illi z-zwieg qed jigi dikjarat li huwa null a tenur ta' l- Artikolu 19(1)(d) tal-Kap. 255, ma hemmx htiega li l-Qorti tinvestiga jekk iz- zwieg jista' jkun null ukoll ghall-finijiet ta' l-Artikolu 19(1)(h). 18 Appell Civili Caroline Tedesco Triccas vs Ian Murgo, deciza fis-27 ta' Jannar 2006. 19 Citata f'Simon Lateo vs Romina Lateo, deciza mill-Qorti ta' l-Appell fil-_____ Il-Qorti lanqas tirravviza l-kontradittorjeta` li teccepixxi l-konvenuta fir-raba' eccezzjoni taghha, bejn iz-zewg dispozizzjonijiet ta' l-istess Artikolu 19(1)(d). Apparti li huwa ftit spjegabbli kif jista' jigi allegat li tezisti kontradittorjeta` f'disposizzjoni unika tal-Ligi li tipprovdi wahda mir-ragunijiet li ghalih zwieg jista' jigi dikjarat invalidu, il-Qorti tqis li galadarba l-konvenuta sussegwentement registrat ammissjoni ghat-talba attrici, din l-eccezzjonijiet qed tigi michuda. Decide Ghal dawn il-motivi, il-Qorti filwaqt li tichad l-eccezzjonijiet tal-konvenuta, tilqa' t-talba ta' l-attur u tiddikjara li z-zwieg celebrat bejn il-partijiet fit-30 ta' Settembru 1998 huwa null u invalidu ai termini tad-dispozizzjonijiet ta' l-Artikolu 19(1)(d). B'referenza ghall-verbal konguntiv tal-partijiet waqt is-seduta ta' l-20 ta' Marzu 2017, l-ispejjez jibqghu bla taxxa bejniethom.