Qorti tal-Appell Kriminali Appell Nru: 417 / 2012 u 426/2012 Illum, 3 ta' Novembru, 2020 Rat ir-rikors tal-parte civile John Etim Grech prezentat fir-rgistru ta din l-Onorabbli Qorti nhar il-5 ta Awwissu 2020( fol. 393) fejn irrileva s-segwenti:- "Illi wara li b'sentenza tal-Qorti ta l-Appell Kriminali datata 10 ta Jannar 2014 Lourdes Konate giet kkundannata ghal sentejn prigunerija bl-applikazzjoni tal-artikolu 28° tal-kodici Kriminali tali perijodu gie sospiz ghal zmien sentejn mid-dta tas-sentenza. hekk, bl-appikazzjoni tal-artikolu 28H talkap 9 tal-ligijeit ta' Malta , Dalli Vassallo Konate giet kkundannata thallas is-somma ta €81,528 lill-esponenti John Etim Grech fi zmien sitt xhur mid- data tas-sentenza. Illi wara li Lourdes Konate ma halsitx dan l-ammont indikat lill-esponenti John Etim Grech, l- esponenti fil-15 ta' Lulju 2014 pprezenta rikors guramentat ai termini tal-artikolu 28H tal- Illi sussegwentement, pendenti s-smeigh tar-rikros guramentat,id-difiza infurmat lill-Qorti tal Appell li Lourdes Vassallo Grant kient prezentat kawza kostituzzjonali in konnessjoni mal- proceduri mertu tar-rikros u kwindi r-rikors guramentat kien qed jigi differit ghaleix il-Qorti 1 kienet qed tistenna l-esitu tal kawza kostituzzjonali, sakemm eventwlament, fis-seduta tas-16 l-kawza kostituzzjonali. Illi l-kawza kostituzzjonali li giet intavolata in konnessjoni ma dawn il-proceduri, Lourdes tali sentenza ma gie itnavolat l-ebda appell, b'anghalhekk li l-proceduri illum huma resjudicata ( vide dokument informali anness u markat dok A)". Ghaldaqstant talbet lil din l-Onorabbli Qorti jghogobha tikkjama r-rikors tal- esponenti tal-15 ta' Luljju, 2014 intavolat fil-proceduri supra citati u tappuntah ghas- smiegh u dan salv kul provediment ulterjuri li din l-Onorabbli Qorti jghogobha timponi fil-gudizzju ghaqli u superjuri. Rat id-digriet taghha tal-5 ta' Awwissu, 2020 fejn appuntat ghas-smeigh dan ir-rikors ghas seduta tas-7 ta' Settembru, 2020. Illi f'din is-seduta Dr Joe AlSaied pprezenta nota u ghadda kopja ta' l-istess lill- kontro parti u lill-Avukat Generali u l-Qorti akkordat zmien lill-partijiet iwiegbu ghall-istess nota u r-rikors gie differit ghall-20 ta' Ottubru, 2020. Illi fin-nota tieghu Dr Joe AlSaied ghall-hati iddikjara s-segwenti:- "Illi t-talba maghmula minn Juhn Etim Grech ghal konversjoni tal-ammont imsemmi fl- artikolu 28H tal-kpaitolu 9 tal-ligijiet ta' Malta f'dan il-kaz mhux applikabbli peress li Illi l-artikolu 28H li qed jigi invokat fis-sub artikolu (8) tieghu jiddisponi dan li gej: (8) "Meta tigi inkluza direttiva bis-sahha ta dna l-artikolu, il-Qorti ghandha tispjega illi l- hati bi kliem car r-responsbailtia tieghu taht dan l-artikolu jekk hu jonqos li jikkonfoirma ruhu ma dik id-direttiva." Illi waqt li l-Qorti al-Magistrati ghamlet it-twissija skond l-artikolu 28A li kemm il-darba jigi kommess reat volontarju fiz-zmein oggettiv tas-sentenza bl-ebda mod ma hemm access fis- sentenza li gie osservat is-sub artikolu (8) tal-Artikolu 28H. Il-Qorti tal-Appell Kriminali ma bidlitx u zidet tali twissija. Illi l-Qorti tal-Magistrati kellha obbligu li taghmel dik it-twissija, u illum dik is-sitwazzjoni ma gietx sanata u lanqas tista tigi sanata. Id-difett f'sentenza li ghaddiet in gudikat mhux bl-ebda mod riemdjabbli u konsegwentement l-applikazzjoni tal Artikolu 28H ma saritx skond il-ligi." Rat in-not ta l-Avukat Generali ghar rigward tan-nota prezentata minn Lourdes Konate nhar is-7 ta Settembru, 2020 seduta stante fejn irrileva s-segwenti:- Illi l-ligi ma tghid xejn li ghandu ikun hemm miktub fis-sentenza spjegazzjoni lill-hati bi kliem car ir- responsabilita tieghu taht l-artikolu 28H u x'jirgi f'kaz li jonqos li joservaha u ghahekk isostni li tali spejgazzjoni setghet inghata mil- fomm meta inqrat is-sentenza. ( vuide sentenza il-Pulizija vs Francis Gohil Illi li kieku l-legislatur xtaq li tali spejgazzjoni tkun bil-mitkub fis-sentenza il- legislatur kien jinkludi kliem addat sabiex dan isehh bhal ma sar f'kazijiet ohra fil-ligijiet ta' Malta inkluz il-kodici kriminali. Illi fis-sentenza citata ta' Gohil, inghad li l-Artikolu 28A fl-ebda moment ma jghid li jekk ma ssirx din l-ispejgazzjoni jew jekk din ma tinkitibx allura hemm L-Onorabbli Qorti ghamlet referenza ghas-sentenza fl-ismijeit il- Pulizja vs Russell Maric’ datat 29 ta' Frar, 2006 fejn gie ritenut li:- 'L-eccezzjoni tan-nullita t att fil-kamp tal-procedura penali hija bhala regola generali ammissibli biss fejnil-legislatur jikkominha. tkunx bil-miktub fis-sentenza. Illi in oltre Lourdes Konate ilha tipprova tahrab mill-obbligazzjonijeit taghha skond is-entenzamoghtija mill-Onorabbli Qorti tal Magistrati datat 19 ta Settemrbu 2012 u mis-sentenza mgotija mill-Qorit tal-Appelli Kriminali nhar l-10 ta Jannar 2014 u u b dan ili anke fethet kawza Kostituzzjonali li geit deciza fil-25 ta Frar 2020 M' ghamlet ebda referenza ghal dan il-punt tal-inapplikabilita tal artikolu 28H illi qajmet fin-nota taghha nhar is-7 ta Gunju 2020 meta pprezentat ir-rikors tal Appell u f'liema kawza Lourdes Konate ppruvat tqajjem argument kotnra l-applikabilita tal-artikolu 28H tal-kap 9 u liema kawza giet limitatament milqugha biss stante illi kienhemm tnaqqis fl-ammont li ghandu jtihallas minn Illi ghalhekk dna il-punt saljenti tal-inapplikabilita tal-artikolu 28H ma jistax jitqajjem issa stante li hemmm sentenza finali u ghaddiet in gudikat u illi dawk l-eccezzjonijiet illi ma tqajmux fl-appell ma jistghux jitqajmu issa u dan skond is-sentenza moghtija mill-Onorabbli Qorti tal-Appel Kriminali datata 25 ta' Gunju, 2020 fl-ismijiet il Dalton vs Saviour St John.1 Oltre dan l-artikolu 28I tal-kap 9 hu car li ebda appell ma jista jigi interpost minn direttiva illi tkun inghatat taht l-Artikolu 28H tal-kap 9. Ghalhekk oggezzjona ghat-talba kif dedotta fin-nota prezentata minn Lourdes Konate nhar is-7 ta' Settembru, 2020 seduta stante. Rat in-nota tal-parte civile John Etim Grech prezentata fl-atti nhar is-17 ta' Settembru, 2020 li in sintezi qalet is-segwenti:- Li fl-ebda stadju tal-appell Lourdes Konate ma qajmet l-ebda agggravju kwalsiasi li b'xi mod jista jinftiehem bhala li kienet qed tilmenta li s-sentenza tal-Qorti tal-Magistrati ma tatx l-ispjegazzjoni indikata fl-artikolu 28H (8) tal- li l-Qorti ma tatx l-ispejgazzjoni rikjesta ai termini tal-Artikolu 28H ( 8) tal-kap Illi peress li l-hatja naqset li taghmel il-pagament dovut lill-parte civile skond is-sentenza fl-ammont ta' €91,528 hija ghaddiet biex tintavola ir-rikors Dak li ghandha taghmel din il-qorti huwa li tiddecidi fir rikros prezentat mill- parte civile fejn gie mitlub tara jekk Lourdes Konate kkonfematx ruhha mas- sentenza tal-qorti tal-Appelli Kriminali tal-10 ta' Jannar, 2014 u jekk tkun sodisfatt li fil-fatt Lourdes Konate ma halsitx lil John Etim Grech dak kkundannat li thallas ghandha tghaddi biex tordna sabiex is-sentenza tal-10 ta' Jannar, 2014 tigi esegwita u z-zmien sospiza jigi konvertit fi prigunerija effettiva. sentenza tal-Qorti tal-Magistrati (Malta) pero ghazlet li ma tintavolax appell minn dik is-sentenza u ghalhekk tilfet kul opportunita li tikkumenta dwar il- kontenut tas-sentenza tal-Magistrati u in segwitu tal- appell. Ma jirrizulta minn imkien u dan bla pregudizzju ghal dak sollevat supra li jekk ma tinghatax it-twissija allura is-sentenza mhiex esgwibbli jew hija nulla. Fil-fatt ghamel accenn ghal dak deciz fis-sentenza il-pulizija vs Russell Fenech Pomroy gie ritenut li 'Mkien ma jghid li jekk ma jsirx din l-ispejgazzjoni hew jekk din ma tinkitibx allura hemm xi nullita. F'din is-sentenza gie enfasizzat li n- nullita hija applikabbli biss fejn hija espressament indikata fil- In oltre jirrileva li l-hatja Lourdes Konate fir-rikors taghha li pprezentat quddiem il-Qorti Kostituzzjonali stqarret li jekk ma tonorax id-direttiva tal- hlas hija sejra tispicca il-habs u ghalhekk hija hi stess li qed tirrikonoxxi li s- sentenza sospiza ghandha tidhol fis-sehh u tigi reza operattiva Konsegwentement ir-rikorrenti qed jopponi ghall-oggezzjonijiet sollevata mill-hatja Rat ir-replika ta' Lourdes Konate ghan nota tal-parte civile prezentata fl-atti nhar it- 28 ta' Settembru, 2020 u stqarr li l-hatja Lourdes Konate ma intavolatx appell mis- sentenza moghtija mill-Qorti tal-Magistrati izda kien l-Avukat Generali li interpona appell u ma talab l-ebda emenda, Konate ma kelhiex interess issawwat lilha innifisha. Insista li ma jista jingibed l-ebda argument mil-kawza Kostituzzjonali stante li din hija separata u distinta mill-procedura kriminali. referenza ghas-senteenza il-Pulizija vs Francis vella citata aktar 'l fuq ma tapplikax ghal kaz in desamina u dan ghaliex f dik is-sentenza tqajmet in-nullita tas-sentenza waqt li f'dan il-kaz hemm l- inapplikabilita tal- provvedimenti ta' piena sussidjarja ghax ma gietx segwita l-procedura imposta mill-ligi. Din il-materja ta' nullita hija xi haga totalment differenti mill-kwistjoni ta' applikabilita u esegwibilta ta' piena 2 Deciz mill-Qoeti tal-appelli Kriminali nhar id-29 ta Frar 2008 sussidjarja. Fis-sentenza ta' Vella kien hemm proprju aggravju li s-sentenza moghtija hija kienet nulla ghax ma kienx fiha twissija tal artikolu 28A. ma jista jzid it- twissija mehtiega ex lege. Rat ir-replika ta' Lourdes Konate ghan-nota tal-Avukat Generali prezentata fl-atti nhar l-24 ta' Settembru, 2020 fejn rega tenna is-segwenti:- li ma jkunx imnizzel bil-kitba daqs li kieku ma jesistix. Il-procedura hija ta' ordni pubblika apparti l-kwistjoni ta' nullita o meno u la hemm dik id-disposizjoni tal-ligi dik qeda hemm ghal raguni u trid tigi Mhemmx dubbju li l-Artikolu 28H jipprovdi li jrid ikun hemm dik it-twissija u din trid tirrizulta minn xi kitba fl-atti. Hija stramba li waqt li saret l-applikazzjoni tal-artikolu 28A tal-kap 9 u fir- rigward tal-applikazzjoni tal- Artikolu 28 H ma issemma xejn dwar it- mistenni li jappella minn decisjonijiet mankanti li jistghu jkunu favur taghha. Kien id-dover tal-Avukat Generali li jappella fil-fatt l-Avukat Generali intavola appell fuq punti ohra izda mhux fuq in-nuqqas ta' twissija taht l- artikolu 28H tal- kap 9. Semghet lill-partijiet jittrattaw dan ir-rikors limitatament fir-rigward l-fatt jekk is- sentenza tal-Qorti Kriminali tal-10 ta' Jannar 2020 tista tigi reza operattiva u b'hekk is-sentenza ta' prigunerija li inghatat fil-konfront ta' Lourdes Konate tigi effettiva. Il-Qorti ezaminat ir-rikros promotur ta' John Etim Grech prezentat nhar il-5 ta' Awwissu 2020 fejn stqarr li Lourdes Konate kienet instabet hatja b'sentenza moghtija mill- Qorti tal-Appelli Kriminali tar- reati addebitati fil-konfront taghha u inghatat bhala mill-istess Qorti tal-Appelli Kriminali li ghandha thallas lill-allegata vitma John Etim Grech is-somma ta' €81,528 fi zmien sitt xhur mid-data ta' dik is-sentenza. ghalhekk dan il-perijodu ta' sitt xhur kien jiskadi fl-10 ta' Lulju, 2020. Illi ghalhekk ai termini tal-Artikolu 28 H (6) ir-rikorrenti John Etim Grech kellu zmien tlett xhur mill-10 ta' Lulju 2020 sabiex jintavola rikors ai termini tal-Artikolu 28H biex jinforma lil Qorti li l-hatja naqset li tikkonforma ruhha mal-Ordni tal-Qorti. Jigi enfasizzat li dan hu dak li jirrikjedi l-ligi u xejn iktar f'dan l-istadju u cioe' li l- parte civile jinforma lil Qorti fit-teminu prefiss mill-ligi li l-hati ma jkunx osserva l- Ordni li nghata biex ihallas dak dovut lill-parte civile skond l-ordni. ta' din il-Qorti f' dan l-istadju sabiex tindaga u tara l-effett tas-sentenza li inghatat minn din il-Qorti diversament preseduta jew jekk tali sentenza hiex nulla jew addirittura mhux esegwibbli. Din il-Qorti trid tara sempliciment jekk l-procedura sabiex l-parte civile jithallas gietx segwita jew le. Il-kwistjoni jekk l-Qorti tal-Appell fis-sentenza taghha kitbitx jew le it-twissija rikjesta fil-ligi fl-Artikou 28 H (7) u coie " Meta tiġi nkluża direttiva bis-saħħa ta' dan l-artikolu, il-qorti għandha tispjega lill-ħati bi kliem ċar ir-responsabbiltà tiegħu taħt dan l-artikolu jekk hu jonqos li jikkonforma ruħu ma' dik iddirettiva" mhiex materja li ghandha tigi trattata f'dan l-istadju tar-rikros Qorti fit-terminu lilu moghti. Din il-Qorti trid tqis biss jekk l-hati osservax l-ordni mghotija lilu b'sentenza tal- Ghalhekk din il-Qorti qeda tichad l-eccezzjoni sollevata mill-hatja u cioe li din il- Qorti ma tistax tordna li l-Ordni moghtija minn din il-Qorti nahr l-10 ta Jannar 2014 fl-ismijiet premesi minhabba li it-tiwissija ai termini tal-artikolu 28H (7) tal-Kap 9 ma tinsabx imsemmija f'din l-istess sentenza. Il-Qorti ghahek tordna l-kontinwazzjoni tat-trattazzjoni tar-rikors fuq il-mertu.