FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR. JOSEPH R. DATO LL.D. ILLUM l-Erbgħa, 16 ta' Diċembru, 2015 Il-Qorti: Rat ir-Rikors Maħluf imressaq fis-7 ta' Novembru, 2011, li bih u għar- raġunijiet hemm imsemmija, l-atturi jitolbu li din il-Qorti (a) ssib illi l- 16 ta' Diċembru, 2015 Nru. 1094/11JRM imħarrek naqas milli jħallas żewġ pagamenti wara xulxin dovuti minnu skond l-iskrittura tal-4 ta' Marzu 2011 u għaldaqstant iddekada mill- benefiċċju tat-terminu mogħti lilu skond l-iskrittura; u (b) tikkundannah iħallashom is-somma ta' tletin elf euro (€30,000) bħala s-somma minnhom mislufa 'brevi manu'. Talbu wkoll l-ispejjeż u l-imgħax legali; Rat id-digriet tagħha tal-14 ta' Novembru, 20111, li bih ordnat in-notifika lill-imħarrek u tat direttivi lill-atturi dwar it-tressiq tal-provi min-naħa tagħhom; Rat id-digriet tagħha tal-31 ta' Jannar, 20122, li bih laqgħet it-talba magħmula mill-attur b'rikors tiegħu tat-30 ta' Jannar, 2012, biex jassumi l-atti tal-kawża wkoll f'isem martu li mietet fil-mori tal-kawża; Rat it-Tweġiba Maħlufa mressqa fl-24 ta' Frar, 2012, li biha l-imħarrek laqa' għall-azzjoni attriċi billi qal illi (a) l-kawża saret fuq bażi ta' kawża falza għaliex huwa ħallas ammonti aktar minn dak mitlub, b'imgħaxijiet ogħla mill-ogħla rata mil-liġi kemm qabel u kif ukoll wara li saret il-kitba ta' bejniethom. Żied jgħid li (b) l-kunsens tiegħu kien simulat u li l-kitba saret bi ksur tal-artikoli tal-liġi li jirregolaw is-self u r-rati tal-imgħax; Rat il-verbal tas-smigħ tal-1 ta' Marzu, 20123 li bih l-għaref difensur tal- imħarrek irtira t-tieni eċċezzjoni tiegħu; Rat in-noti mressqa mill-partijiet bix-xhieda tagħhom bil-mezz tal-affidavit u l-provi dokumentali mehmuża magħhom; Semgħet ix-xhieda mressqa mill-partijiet; Rat id-digriet tagħha tat-22 ta' Mejju, 20134, li bih ħalliet il-kawża għat- trattazzjoni għas-smigħ tal-11 ta' Ġunju, 2013; Semgħet it-trattazzjoni tal-avukati tal-partijiet; Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat id-digrieti tagħha li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza; 1 Pagg 6-7 tal-process 2 Pag. 18 tal-process 3 Pag. 24 tal-process 4 Pag. 130 tal-process 16 ta' Diċembru, 2015 Nru. 1094/11JRM Ikkonsidrat: Illi din hija kawża għal ħlas ta' dejn mistqarr fi skrittura, li fih kien miftiehem il-mod u ż-żmien tal-ħlas tiegħu. L-attur irid li, minħabba li l- imħarrek (il-midjun tiegħu) naqas li jħallas kif miftiehem fil-ftehim, b'mod partikolari billi naqas milli jħallas b'kemm iġibu żewġ skadenzi miftehma, l-imħarrek iħallas id-dejn kollu li għad fadal għandu jitħallas f'daqqa minnufih bla terminu ta' żmien, flimkien mal-imgħax bir-rata miftehma fl- istess skrittura; Illi għal din l-azzjoni, l-imħarrek laqa' billi qal illi t-talba hija falza peress illi huwa ħallas diversi ammonti tul iż-żmien lill-attur, b'interessi ogħla minn dak permess mill-liġi; illi l-kunsens tiegħu kien simulat, u li l-istess skrittura hija nulla u saret bi vjolazzjoni tal-artikoli tal-liġi li jirregolaw is- self u r-rati tal-imgħax. Illi fl-ewwel smigħ tal-każ, l-imħarrek irtira t-tieni eċċezzjoni tiegħu; Illi bħala fatti rilevanti illi joħorġu mill-atti jirriżulta li l-attur kien jaf lill- imħarrek bħala mastrudaxxa tajjeb u li kellu bżonn jagħmel xi xogħol tal- injam f'appartamenti tiegħu li l-atturi kienu jikru. L-attur jgħid li kellu b'madwar sitt elef Lira Maltin (Lm 6,000) xogħol tal-injam x'jordna mingħand l-imħarrek5; Illi wara li l-attur kien ordna x-xogħol, l-imħarrek ħajru jisilfu somma ta' ħamsa u għoxrin elf Lira Maltin (Lm 25,000) biex ikun jista' jibni l-arja tal-istabiliment f'Albert Town, fil-Marsa, li fih l-imħarrek kien iwettaq is- sengħa tiegħu. L-attur aċċetta u fit-13 ta' Ottubru, 2006, saret kitba bejniethom6 li biha l-imħarrek iddikjara li kien midjun lejn l-attur fis- somma ta' dsatax-il elf Lira Maltin (Lm 19,000)7 b'rabta li jħallas dik is- somma lura lill-attur fi ħlasijiet ta' mitejn u ħamsin Lira (Lm250) fix-xahar u kull xahar, mingħajr imgħax. Jekk kemm-il darba l-imħarrek jiddekadi mill-hlas ta' tliet (3) pagamenti mhux neċessarjament konsekuttivi, kellu jibda jitħallas wkoll l-imgħax fuq il-bilanċ bir-rata tat-tmienja fil-mija (8%). Bħala garanzija għall-ħlas lura u pagamenti fil-ħin, l-imħarrek rahan favur l-attur l-għodda u l-makkinarju tiegħu; Illi sa ftit xhur wara li saret il-kitba l-imħarrek naqas li jwettaq ir-rabtiet skond il-ftehim milħuq ma' l-attur tant li ntbgħatu żewġ ittri interpellatorji8 fejn intalab jirregola ruħu u mgħarraf li kien beda għaddej l-imgħax kif 5 Dok. "MD" pag 27 tal-process 6 Dok. 29-30 tal-process 7 Li jġibu € 44,258.10 fi flus tallum 8 Dok. "MD2" u "MD3" pagg 31-32 tal-process 16 ta' Diċembru, 2015 Nru. 1094/11JRM miftiehem ladarba waqa' lura fil-ħlas. Fi kliem l-attur, is-somma dovuta lejh bdiet tinqata' b'xogħol fl-injam u ħlas fi flus kontanti, għalkemm dan ta' l-aħħar ma kinux regolari9; Illi meta l-attur ra li kemm il-konsenja tax-xogħol ordnat u kif ukoll ir-rata tal-ħlasijiet marru lura, ltaqa' mal-imħarrek u flimkien raw x'kien fadal jitħallas. Sussegwentement fl-4 ta' Marzu, 201110, il-partijiet dehru quddiem in-Nutar Sam Wallhead fejn laħqu ftehim illi l-bilanċ dovut mill- imħarrek lill-attur b'self brevi manu kien fl-ammont ta' tletin elf euro (€30,000). Fuq din is-somma kien jiddekorri l-imgħax bir-rata tat-tmienja fil-mija (8%) u l-ammont kellu jitħallas lura lill-attur fuq medda ta' ħames snin, f'rati ndaqs ta' mitejn euro (€200) l-waħda fix-xahar. L-attur żamm id-dritt illi kemm-il darba l-imħarrek ikun moruż għal aktar minn żewġ pagamenti, l-attur jista' jitlob l-ammont kollu u l-imħarrek jitlef il- benefiċċju taż-żmien; Illi n-Nutar spjega illi l-ftehim inkiteb minnu, iżda l-ammont dovut u msemmi fil-kitba kien miftiehem minn qabel mill-partijiet. Meta ġew quddiemu, il-partijiet ma dehrux miġġildin minn bejniethom iżda jiftakar lill-attur jgħid lill-imħarrek illi dan l-ammont ilu dovut u waslu biex jidħlu fuq dan il-ftehim biex isolvu dak li kien jidher nuqqas.11 In kontro-eżami l-attur jikkonferma illi huwa sellef lill-imħarrek mingħajr ma kellu liċenzja, illi qatt ma ġie interrogat minn xi ħadd fuq użura u li lill-imħarrek qatt ma tah għall-ħlasijiet lura li sarulu12; Illi l-imħarrek, min-naħa tiegħu, jgħid illi huwa minnu illi ssellef flus mingħand l-attur iżda jgħid li lill-attur ħallsu lura mhux biss b'xogħol iżda bi flus kontanti wkoll13, iżda żied jgħid li rċevuti m'għandux. Għalkemm fl-ewwel skrittura l-partijet ftehmu li ma kienx ser iżommlu mgħax, l- imħarrek jgħid illi l-attur kien fil-fatt jitolbu ħlas ta' interessi u kien spiċċa vittma ta' użura.14 Huwa jispjega illi kien kostrett jidher fuq l-iskrittura tal- 4 ta' Marzu 2011, iżda fil-fatt il-bilanc li kien baqagħlu jagħti lill-attur kien ta' għaxart elef Lira (Lm10,000), jiġifieri madwar tlieta u għoxrin elf euro (€23,000) fi flus tallum. L-imħarrek jgħid illi għalkemm l-attur qatt ma spjegalu kif wasal għaċ-ċifra ta' €30,000, huwa jispjega d-differenza bħala mgħaxijiet fuq is-somma. Dan għaliex, sadattant, huwa kien waqaf iħallas lura lill-attur peress illi ma kellux minn fejn jagħmel dan. L- imħarrek jikkonferma illi mis-somma ta' €30,000 huwa hallas biss €50015. 27-28 tal-process 10 Dok. 4 – 5 tal-process 11 Xiehda Nutar Sam Wallhead f'pag. 45 tal-process 12 Xhieda tal-attur f'pagg. 110 – 111 tal-process 13 Dok. 116 tal-process 14 ibid 15 Dok. 116 – 117 tal-process 16 ta' Diċembru, 2015 Nru. 1094/11JRM Fil-kontro-eżami l-imħarrek jikkonferma illi ħadd ma ġagħlu jidher fuq l- iskrittura quddiem in-Nutar Wallhead, u lin-Nutar ma qallu xejn fir-rigward tal-interessi għoljin illi l-attur kien qed jitolbu16; Illi l-atturi fetħu l-kawża fis-7 ta' Novembru, 2011, u dakinhar talbu l-ħruġ ta' Mandat ta' Inibizzjoni kontra l-imħarrek, liema talba ntlaqgħet b'degriet tal-11 ta' Jannar, 201217. Bis-saħħa tal-imsemmi mandat, l- atturi żammew lill-imħarrek milli jittrasferixxi l-istabiliment tiegħu f'Albert Town u sehem f'ġid ieħor f'Tas-Sliema u dan b'ħarsien tal-kreditu li huma qegħdin jitlobu l-ħlas tiegħu f'din il-kawża; Illi għal dak li jirrigwarda l-konsiderazzjonjiet ta' xejra legali marbutin mal-kawża, l-attur jorbot it-talbiet tiegħu mal-kunċett tat-telfien tal- benefiċċju taż-żmien biex id-debitur iwettaq l-obbligazzjoni tiegħu. Fil- każ ta' llum, l-obbligazzjoni kienet tikkonsisti fi ħlas lura ta' dejn magħruf. Dan il-ħlas lura kellu jsir f'radd lura ta' somma fi flus. L-attur jgħid li seħħew ċirkostanzi li, minħabba fihom, l-imħarrek tilef il-benefiċċju li jibqa' jistenna sal-għeluq kollu taż-żmien li tah biex iroddlu lura kulma kien obbligat jagħtih; Illi l-imħarrek, minn naħa tiegħu, jittanta jitfa' dubju fuq is-siwi tal- pretensjoni attriċi: huwa jgħid illi dak li l-attur qiegħed jippretendi mingħandu ma huwiex mistħoqq u li huwa ħallas ħafna aktar minn dak li l-attur innifsu jistqarr u li għalhekk is-somma mitluba mill-attur mhix dovuta. Fix-xhieda tiegħu, l-imħarrek jallega li s-somma mitluba mill- attur hija mtebba' biċ-ċirkostanza ta' kalkolu ta' mgħaxijiet li jaqbżu l- ogħla rata mħollija mil-liġi; Illi l-ġrajja ta' dan il-każ trid titqies fil-qafas tar-regola li l-eżekuzzjoni ta' obbligazzjoni sseħħ hekk kif il-parti tintrabat biha. L-għoti ta' żmien lid- debitur tal-obbligazzjoni huwa, għalhekk, eċċezzjoni għal dik ir-regola. Il-liġi ssemmi li jista' jsir qbil li l-obbligazzjoni titwettaq billi jingħata żmien18. Iżda ż-żmien mogħti ma jissospendix l-obbligazzjoni, imma jdewwem biss l-eżekuzzjoni tagħha19, u sakemm ikun għaddej dak iż- żmien il-ħaġa li jmissha tingħata ma tistax tintalab qabel jagħlaq dak iż- żmien20, li huwa benefiċċju meqjus mogħti favur id-debitur tal-istess obbligazzjoni21. Dan jingħata suġġett għal kundizzjonijiet li, hekk kif iseħħu jew xi waħda minnhom, iż-żmien mogħti jintilef. Il-liġi taħseb ukoll għat-telfien ta' benefiċċju bħal dan meta d- 16 Pagg. 126 – 127 tal-process 17 Rik. 1558/11AE , f'paġġ. 33 – 7 tal-proċess 18 Art. 1070(1) tal-Kap 16 19 Art. 1071 tal-Kap 16 20 Art. 1072 tal-Kap 16 21 Art. 1073 tal-Kap 16 il-benefiċċju jista' 16 ta' Diċembru, 2015 Nru. 1094/11JRM debitur ma jibqax solvibbli, jew iseħħ bdil fil-kundizzjoni tiegħu b'mod tali li jqiegħed fil-periklu l-ħlas tal-kreditu22; Illi minn dak li ħareġ waqt is-smigħ tal-kawża, l-imħarrek sab ruħu f'diffikulta' biex iħallas lura dak li ssellef u kif ukoll li jwettaq dak li ntalab jagħmel. Ħareġ li l-attur interpellah għal darba darbtejn biex jirregola ruħu, u li saħansitra l-partijiet kellhom jidhru fuq żewġ skritturi biex jirregolaw dak li kien baqa' dovut lill-attur. Jirriżulta wkoll illi fl-iskrittura kien hemm ftehim speċifiku marbut mad-dekadenza min- naħa tal- imħarrek fil-hlas tar-rati li tista' twassal għat-telf tal-benefiċċju taż- żmien23. L-imħarrek jikkonferma illi mis-somma ta' €30,000 huwa ħallas biss ħames mitt euro (€500) għaliex ma kienx f'qagħda li jħallas aktar. L-imħarrek iżda jgħid illi hu sab ruħu f'din iċ-ċirkostanza minħabba l-aġir tal-attur meta kien qed jippretendi mingħandu ħlas ta' imgħax ogħla minn dak li tippermetti l-liġi; Illi fuq din ix-xilja, il-Qorti tqis li għandha tagħmel konsiderazzjonijiet f'dan il-waqt. L-allegazzjoni qiegħed jagħmilha l-imħarrek u jaqa' fuqu d-dmir li jippruvaha; Illi huwa siewi li wieħed iżomm quddiem għajnejh li l-ħlas ta' mgħax f'kuntratt huwa obbligazzjoni fih innifsu. Fil-mutwu, jieħu s-sura ta' obbligazzjoni aċċessorja għas-self innifsu tal-ħaġa funġibbli li sejra tintuża mid-debitur24. F'każ bħal dan, l-obbligu tal-ħlas tal-imgħax jista' jkun wieħed miftiehem minn qabel jew jista' jitnissel bis-saħħa tal-liġi; Illi dwar imgħaxijiet f'każijiet ta' mutwu, l-liġi trid25 li l-imgħax ma jaqbiżx ir-rata tat-tmienja fil-mija (8%), u kull rata miftehma ogħla minn hekk tiġi mnaqqsa sa dak l-ogħla limitu26. Il-liġi ma tgħidx li l-ebda mgħax ma jkun dovut jew li l-obbligazzjoni kollha ma tkunx tiswa; Illi għal żmien twil, u minħabba kwestjonijiet ta' ordni pubbliku, tqies li jekk kemm-il darba jintwera li xi somma misselfa kienet mgħobbija bi ħlas ta' rata ta' mgħax li taqbeż l-ogħla rata ffissata mil-liġi, dik l- obbligazzjoni tkun assolutament ma tiswiex27. Dan jgħodd għall- obbligazzjoni marbuta mal-ħlas tal-imgħax, imma mhux ukoll għall- obbligazzjoni ewlenija tas-self innifsu, li tista' titħassar28, bla ma jintilef l- obbligu li jintradd lura l-valur tal-ħaġa misselfa meqjus fiż-żmien ta' meta 1079 tal-Kap 16 23 Fuq dan il-punt ara P.A. 26.3.1957 fil-kawża fl-ismijiet Sortino vs Ledger Ghigo, (Kollez. 1852(1) tal-Kap 16 26 Art. 1852(2) tal-Kap 16 27 App. Ċiv. 7.3.1955 fil-kawża fl-ismijiet Psaila vs Stagno Navarra Bouvet (Kollez. 1853 tal-Kap 16 16 ta' Diċembru, 2015 Nru. 1094/11JRM s-self ikun sar. Dan minħabba n-natura aċċessorja tal-obbligazzjoni tal- ħlas tal-imgħax, li ssemmiet aktar qabel. Għalhekk, meta titqanqal il- kwestjoni tal-użura, wieħed irid jgħarbel sewwa jekk dak li jiġi allegat ikunx qiegħed jipprova jwaqqa' l-eżistenza tal-obbligazzjoni ewlenija għal kollox, jew jekk ikunx qiegħed jattakka biss dik aċċessorja29; Illi, minbarra dan, fil-każ fejn titqajjem kwestjoni ta' użura, huwa stabilit li l-obbligazzjoni hija illeċita għall-mutwant, għaliex il-ksur tad-divjet tal-liġi hu magħmul favurih u kontra l-interessi ta' min għandu jagħtih30. Madankollu, il-Qorti trid toqgħod b'seba' għajnejn li, min-naħa l-waħda, ma tħassarx ftehim li jmissu jibqa' fis-seħħ u, min-naħa l-oħra, ma żżommx ħaj ftehim milqut b'vizzju li l-liġi ma tagħtih l-ebda siwi31; Illi meta l-Qorti tqis il-provi li tressqu quddiemha miż-żewġ partijiet, issib li ma tistax toqgħod fuq ix-xilja tal-imħarrek dwar il-kwestjoni tal- imgħaxijiet mitluba. Fl-ewwel lok, meta saret l-ewwel kitba fl-2006, l- ftehim kien jeħles lill-imħarrek debitur mill-ħlas ta' kull imgħax, sakemm joqgħod għall-kundizzjoni tal-ħlas f'waqtu tar-rati miftehma. Fit-tieni lok, minkejja li jgħid li wettaq bosta ħlasijiet lill-attur, dan la qatt ingħata u lanqas talab li tingħatalu riċevuta. Fit-tielet lok, meta l-partijiet marru quddiem in-Nutar fl-2011, l-imħarrek mar bla ma kien imġiegħel u ma ta l-ebda ħjiel li dak li ntalab jiffirma ma kellux mis-sewwa jew li ma kienx, għallanqas, jaqbel miegħu. Mhux hekk biss, imma fir-raba' lok, wara li saret dik il-kitba, l-imħarrek ipprova jibda jħallas ir-rati hemm miftehma u ma wasalx. B'dan il-mod, fil-fehma tal-Qorti, kien l-imħarrek innifsu li illeġittima l-ftehim billi beda jesegwih; Illi l-imħarrek jgħid ukoll illi l-attur ma kellux liċenzja għas-self. F'dan ir- rigward, il-Qorti tqis illi mhux kull self li jsir u li jiswa jrid isir minn persuna li tkun liċenzjata. L-attur jgħid illi huwa ma jsellifx u li s-self lill-imħarrek sar bi pjaċir minħabba l-ħbiberija u l-fiduċja li tnisslet bejniethom f'xi żmien, bi bdil ma' xogħol u bil-għan illi l-imħarrek iħaffiflu x-xogħol32. Ma ntweriex illi l-attur kien jislef b'negozju u lanqas illi l-imħarrek issellef għal negozju jew investiment. Li kieku kull self jew mutwu jeħtieġ li min jislef ikollu licenzja, id-disposizzjonijiet tat-Titolu XVII tal-Kodiċi Ċivili jinġiebu fix-xejn. F'dawn id-disposizzjonjiet ma tinstab l-ebda regola li tgħid li l- mutwant irid ikollu liċenzja biex isellef; Illi dwar il-pożizzjoni legali tal-imħarrek kontra l-iskrittura ffirmata minnu, hawnhekk tiġi fuq quddiem ir-regola ewlenija fil-qasam proċedurali li trid 29 Ara b'eżempju, P.A. PS 31.5.2006 fil-kawża fl-ismijiet George Odilov et vs Silvio Sant Cassia (mhix appellata) 30 App. Ċiv. 4.3.1938 fil-kawża fl-ismijiet Lia vs Genovese et (Kollez. Vol: XXX.i.103) 31 P.A. PS 28.1.2004 fil-kawża fl-ismijiet Lawrence Mugliett vs Fedela Gerada 32 Pag. 110-111 tal-process 16 ta' Diċembru, 2015 Nru. 1094/11JRM li ma tistax tinġieb prova kontra dak li huwa miktub. Ir-regola contra scriptum testimonium non scriptum non fertur tfisser li prova b'dokument ma tistax titwaqqa' bi prova kontra dak li tgħid il-kitba, jekk mhux għal raġunijiet serji33. Kemm hu hekk, dwar tali regola huwa stabilit li (a) meta ftehim ikun inkorporat f'kitba, għandu jitqies li dak li l-partijiet riedu jiftehmu dwaru kien fil-fatt imniżżel f'dik il-kitba; (b) li l-provi orali huma ammissibbli biss biex jiċċaraw xi punti dubjużi tal-kitba; (ċ) li l-provi orali jistgħu jitressqu biex tiġi mfissra aħjar ir-rieda tal-kontraenti fuq il-kitba, l- iżjed jekk dak li nkiteb ikun tniżżel b'mod ambigwu jew biex jiġi pruvat xi fatt inċidentali jew aċċessorju kompatibbli mal-istess kitba34; u (d) li r- regola tibqa' fis-seħħ sakemm il-Qorti ma tkunx konvinta li fil-kitba jew kuntratt hemm żball jew tħalla barra xi patt għal raġuni speċjali35. Fl- aħħarnett, dwar dan il-punt, huwa stabilit ukoll li fejn in-negozju ġuridiku – f'dan il-każ, id-dikjarazzjoni ta' dejn aċċettat – ikun jirriżulta minn ftehim miktub, il-prova kuntrarja għandha toħroġ mill-istess kuntratt jew kitba, u l-Qorti m'għandhiex tirrikorri għal provi barranija mill-att li minnu jitnissel tali negozju ġuridiku36; Illi l-ebda ħaġa li qal l-imħarrek ma tasal fil-limiti tal-eċċezzjoni għar- regola hawn fuq imsemmija. Għalhekk, ma tgħodd l-ebda waħda mill- ħames ċirkostanzi li għadhom kemm issemmew biex il-Qorti taċċetta provi oħra li juru li l-iskrittura ffirmata mill-imħarrek fl-4 ta' Marzu, 2011, kienet ħaġ'oħra differenti minn dak li tghid; Illi għalhekk il-Qorti ssib li ma tistax tilqa' l-ewwel eċċezzjoni tal-imharrek, u illi seħħet tassew ċirkostanza li minħabba fiha l-imħarrek naqas bi ħtija tieghu li jwettaq f'waqthom ir-rabtiet tiegħu lejn l-attur u b'hekk tilef il- benefiċċju li jitlob iż-żmien biex iwettaqhom; Dwar kemm huwa l-ammont dovut lill-attur, l-imħarrek jghid illi kien radd parti mid-dejn lura b'xogħol u anke bi flus, u li l-bilanċ li kien baqa' kien ta' tlieta u għoxrin elf euro (€23,000). L-attur jistqarr illi l-aħħar xogħol illi l-imħarrek għaddielu kienu t-tnejn u għoxrin (22) bieb tal-injam ordnati għall-appartamenti li l-atturi riedu jgħammru37. L-imħarrek, min- naħa tiegħu, jgħid illi ħallsu diversi drabi bi flus kontanti iżda l-attur qatt ma tah irċevuta. L-attur jikkonferma illi huwa ma kienx joħroġ irċevuta għall-ħlasijiet li kienu jsiru mill-imħarrek. L-imħarrek iressaq il-prova ta' 33 Ara, per eżempju, App. Ċiv. 28.2.1997 fil-kawża fl-ismijiet Grech Sant noe vs Farruġia noe et (Kollez. Vol: LXXXI.ii.394); P.A. 11.5.1988 fil-kawża fl-ismijiet Carter noe vs Stagno Navarra Bouvet noe (Kollez. Ċiv. Vol: LI.i.61) u App. 28.10.1960 fil-kawża fl-ismijiet Lucia Leone Ganado noe vs Serpina (Kollez. Vol: XLIV.i.267) 34 P.A. RCP 29.11.2001 fil-kawża fl-ismijiet General Cleaners Co Ltd vs L-Avukat Ġenerali et 35 App. Ċiv. 6.6.1955 fil-kawża fl-ismijiet Gatt vs Barry noe (Kollez. Vol: XXXIX.i.221) u l-għadd ta' riferenzi hemm imsemmija 36 Ara P.A. PS 31.1.2003 fil-kawża fl-ismijiet Amante Beeston Pace vs Saveria Bonniċi 37 Pag. 37 tal-process 16 ta' Diċembru, 2015 Fuq il-partijiet. id-dokumenti prodotti u Nru. 1094/11JRM ħlas lill-attur b'żewġ cheques fl-ammont ta' Lm500 il-wieħed, li jġibu id- data tat- 23 ta' Ottubru, 200438 u tal-24 ta' Ġunju 200539. Il-Qorti tinnota li dawn iż-żewġ ħlasijiet imorru għal żmien qabel kienet saret l-ewwel l-istqarrijiet kitba bejn kontrastanti illi saru mill-partijiet, il-Qorti ma tistax tasal biex tikkwantifika kemm effettivament tħallas mill-imħarrek qabel ma l-partijiet dehru fuq l- iskrittura tal-4 ta' Marzu 2011, u li għaldaqstant, anke għar-raġunijiet legali ġa msemmija, ikollha tistrieħ fuq is-somma mniżżla fuq l-iskrittura u maqbula bejn il-partijiet. L-Imħarrek jistqar illi minn dik is-somma huwa ħallas biss ħames mitt euro (€500). Kif sewwa jgħid l-għaref difensur tal- attur, dak il-ħlas kien imputat kontra l-imgħaxijiet li kienu laħqu nġemgħu fuq il-kapital40. Min-naħa l-oħra, ladarba tqajmet id-difiża tal-eċċezzjoni tal-ħlas ('exceptio soluti') kien jaqa' fuq l-imħarrek debitur li jipprova l- ħlasijiet imwettqa u li din il-prova tkun tajba biżżejjed biex il-Qorti tista' toqgħod fuqha kontra dak li tixhed il-kitba; Illi mill-ġabra ta' konsiderazzjonijiet li saru u mill-provi mressqa, l-Qorti tasal għall-fehma li t-talbiet attriċi huma tajbin u mistħoqqa u sejrin jintlaqgħu filwaqt li l-ewwel eċċezzjoni tal-imħarrek mhix sejra tintlaqa'. Minħabba li l-imħarrek irtira t-tieni eċċezzjoni ma hemmx għalfejn li l- Qorti tagħmel konsiderazzjonijiet oħrajn; Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi: Tastjeni milli tqis it-tieni eċċezzjoni ladarba l-imħarrek irtiraha; Tiċħad l-ewwel eċċezzjoni tal-imħarrek għaliex ma hijiex mistħoqqa fil- fatt u fid-dritt; Tilqa' l-ewwel talba attriċi billi ssib li l-imħarrek naqas minn żewġ pagamenti meta kienu dovuti skond l-iskrittura tal-4 ta' Marzu 2011 u għalhekk ġie li tilef il-benefiċċju tat-terminu mogħti skond l-istess skrittura; Tilqa' t-tieni talba attriċi u tikkundanna lill-imħarrek iħallas lill-attur is- somma ta' tletin elf euro (€30,0000) bħala self li sar lilu 'brevi manu', flimkien mal-ispejjeż ta' l-ittri interpellatorji, u tal-mandat ta' inibizzjoni tas-7 ta' Novembru, 2011, flimkien mal-imgħaxijiet legali fuq dik is- somma b'seħħ mis-7 ta' Novembru, 2011, sal-jum tal-ħlas effettiv; u "JF2", pg 118 tal-process 39 Dok. 119 tal-process 40 Art. 1169(2) tal-Kap 16 16 ta' Diċembru, 2015 Nru. 1094/11JRM Tordna li l-imħarrek iħallas ukoll l-ispejjeż tal-kawża. Moqrija Pearce. Joseph R. Gerada Farrugia LL.D., Ħal Kirkop 16 ta' Dicembru, 2015 Carmen Decesare Deputat Registratur 16 ta' Dicembru, 2015 16 ta' Diċembru, 2015