Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA (Ġurisdizzjoni Kostituzzjonali) ONOR. IMĦALLEF LAWRENCE MINTOFF Seduta tat-28 ta' Ottubru, 2020 Silvio Sciberras (K.I. numru 570062M) vs. L-Avukat Ġenerali Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM Il-Qorti, Rat ir-rikors kostituzzjonali ppreżentat fis-27 ta' Marzu, 2019, mir-rikorrent Silvio Sciberras (K.I. numru 570062M) [minn issa 'l quddiem "ir-rikorrent"], kontra l-intimat l-Avukat Ġenerali [minn issa 'l quddiem "l-intimat Avukat Ġenerali"] li jgħid kif ġej: "Jesponi bir-rispett: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM L-esponenti jinsab akkużat inter alia b'trading in influence u l-proċeduri kriminali istitwiti kontrih jinsabu pendenti quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja, presjeduta mill-Maġistrat A.M. Frendo LL.D. Illi dawn il-proċeduri tniedu lejn l-ahhar tas-sena 2012 u għaldaqstant ilhom pendenti għal aktar minn sitt (6) snin. Sal-lum il-ġurnata, il-Prosekuzzjoni għadha ma għalqitx il-provi tagħha. Illi għal żmien twil, il-Prosekuzzjoni insistiet fuq ix-xhieda ta' persuna li tinsab barra minn Malta, ċerta Inge Doublet. Matul il-kumpilazzjoni surreferita, l- avukat Dr. Kenneth Frendo deher għan-nom tal-imsemmija Doublet u nforma l- Qorti tal-Maġistrati li l-patroċinata tiegħu ma kinitx ser tixhed fil-kumpilazzjoni billi kien hemm il-possibilita' li tinkrimina ruhha bid-depożizzjoni tagħha. Illi nonostante dan, f'rinviju wara rinviju, l-Avukat Ġenerali baqa' jinsisti li tixhed Inge Doublet. Illi wara li nżammu diversi seduti mingħajr ebda progess, l-esponenti talab li ssir riferenza kostituzzjonali fejn din l-Onorabbli Qorti ġiet mitluba : "tgħid jekk il-fatt illi dawn il-proċeduri qed jitwalu minħabba li x-xhud Inge Doublet, li hi l-unika xhud li fadal tal-Prosekuzzjoni, ma tridx tixhed f'dawn il- proċeduri għax hemm il-possibilita' li tinkrimina ruħha u minħabba f'hekk l- Avukat Ġenerali, ma jistax joħroġ l-Att tal-Akkuża mingħajr ix-xhieda ta' din ix- xhud, bil-konsegwenza li din il-kawża ma tistax titkompla u tintemm skont il-liġi, jilledix id-dritt fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq a tenur tal-Artikolu 39(1) tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 6(1) u 6(3) tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id- Drittijiet tal-Bniedem, Kaptiolu 319 tal-Liġijiet ta' Malta." Illi permezz ta' sentenza mogħtija nhar is-26 ta' April 2018, minn din l-Onorabbli Qorti, presjeduta mill-Onor. Imħallef Dr. A ; Felice LL.D. ġie deċiż illi : Għar-raġunijiet kollha premessi, il-Qorti, filwaqt li tagħmel referenza għall-fatti lamentati minn Silvio Sciberras fit-talba għal referenza kostitzzjonali fil-proċeduri fl-ismijiet Il-Pulizija vs Silvio Sciberras li hija pendenti quddiem il-Qorti tal- Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja, senjatament illi qiegħed jiġi leż id- dritt fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq kif protett bl-artikolu 39 tal- Kostituzzjoni u l-artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal- Bniedem, liema lment wassal lil dik il-Qorti sabiex fil-11 ta' Lulju 2016 tagħmel l- ordni ta' referenza, qiegħda tiddikjara illi fil-konfront tal-istess Silvio Sciberras kien hemm vjolazzjoni tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u tal-artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM Libertajiet Fundamentali, liema ksur ser jibqa' jissussiti sakemm il-prosekuzzjoni tagħmel dak kollu li għandha tagħmel sabiex jew tottjeni d-depożizzjoni ta' Inge Doublet mill-aktar fis possibbli jew tagħlaq l-istadju tal-provi tagħha fl-atti tal- kumpilazzjoni fl-ismijiet Il-Pulizija vs Silvio Sciberras. Għalhekk din il-Qorti qiegħda tibgħat dan il-provvediment flimkien mal-atti lura lill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja sabiex tkompli tisma' u tiddeċiedi skont kif provdut f'din ir-referenza. Illi din is-sentenza ġiet appellata mill-Avukat Ġenerali, iżda permezz ta' sentenza mogħtija mill-Qorti Kostituzzjonali nhar it-13 ta' Lulju 2018, l-appell ġie miċħud u s-sentenza appellata ġiet ikkonfermata. Illi kif ordnat mill-Qorti Kostituzzjonali, l-atti reġgħu ntbagħtu quddiem il-Qorti tal-Magistrati sabiex l-maġistrat preċedentement sedenti ġie elevat imħallef, ossia l-Onor. Imħallef Dr. A. G. Vella LL.D., il-kumpilazzjoni giet assenjata lil maġistrat ġdid, u ċioe' l-Maġistrat Dr. A. M. Grima LL.D. il-proċeduri kriminali. Illi s-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali kkonfermat illi l-esponenti kien u filfatt għadu qed ibati ksur tad-dritt fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq a tenur tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea tad- Drittijiet tal-Bniedem u li dan il-ksur ser jibqa' jissussiti sakemm il-Prosekuzzjoni tottjeni d-depożizzjoni ta' Inge Doublet mill-aktar fis jew tagħlaq il-provi tagħha. Illi wara li ngħatat s-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali, l-esponenti kien taħt impressjoni li l-Avukat Ġenerali ser jagħraf li din is-sitwazzjoni ma setgħetx titkompla u għalhekk, fin-nuqqas tax-xhieda ta' Inge Doublet, jiddikjara li l- Prosekuzzjoni ma kellha ebda prova oħra xi tressaq. Illi xejn minn dan ma seħħ. L-Avukat Ġenerali baqa' jkaxkar saqajh u għal xhur sħaħ, f'seduta wara seduta, ma sar assolutament xejn. Is-sentenza kkonfermata mill-Qorti tKostituzzjonali tistipula li d-dritt tal-esponenti għal smigħ xieraq ġie leż u ser ikompli jiġi leż diment li ma tixhidx Inge Doublet jew jingħalqu l-provi tal-Prosekuzzjoni. Madankollu, is-sentenza ma timponi ebda terminu li mal- l-Avukat iskadenza tiegħu jingħalqu Ġenerali kien kuntent ikompli jippermetti l-ksur tad-dritt fundamentali tal- esponenti billi l-istess Avukat Ġenerali ma kien ser isofri ebda konsegwenza bil- kontinwazzjoni ta' dan il-ksur. Di piu', il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti l-provi tal-Prosekuzzjoni u għalhekk, Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM Istruttorja hi prekluża milli taghlaq dan l-istadju tal-provi tal-Prosekuzzjoni billi l-Liġi ma tahtihiex din il-kompetenza. Illi di più, fi Frar 2019, l-Avukat Ġenerali ħolom b'prova oħra nonostante t- trapass 'l fuq minn sitt snin minn meta tniedu dawn il-proċeduri, fejn talab li jittieħed kampjun tal-vuċi tal-esponenti sabiex dan jiġi kkumparat ma' recording li fih allegatament l-esponenti jitkellem ma' Inge Doublet. Illi fir-rigward ta' dan ir-recording, li skont il-Prosekuzzjoni sar minn Inge Tartaglia, jingħad li l-istess Doublet ma xeheditx quddiem il-Qorti u konfermat taħt ġurament li r-recording sar minn naħa tagħha. Illi di più, minkejja li l- esponenti kien oġġezzjona għall-ħatra tal-espert sabiex jieħu kampjun tal-vuċi tal-esponenti u jagħmel analiżi mar-recording, il-Qorti tal-Maġistrati kienet xorta laqgħet it-talba tal-Prosekuzzjoni. Illi jingħad ukoll li l-esponenti talab l- isfilz tar-recording mill-atti stante li kif ġja' ġie dikjarat, Inge Delfosse, il-persuna li allegatament għamlet ir-recording ma deheritx quddiem il-Qorti sabiex l-istess recording allegatament tikkonferma u tippreżenta seduta stante magħmul minnha iżda l-Qorti tal-Maġistrat ċaħdet it-talba għall-isfilz tar- repert. Illi jingħad ukoll li meta fl-aħħar seduti l-Avukat Ġenerali għoġbu jibgħat l-atti proċesswali, kienu inħarġu l-Artikoli relattivi taħt liema l-esponenti għandu jiġi li ġudikat, u ordinarjament iseħħ, il-Qorti tal-Maġistrati ma qratx l-artikli u minkejja diversi talbiet li saru mid-difiża tal-esponenti sabiex l-istess artikli jinqaraw, dawn baqgħu qatt ma nqraw. iżda kuntrarjament għal dak l-artikli ħarġu bir-riżerva, Illi huwa ovvju li minħabba dan il-fatt li l-Artikoli ma humiex qegħdin jinqraw, l- esponenti qiegħed isofri ksur ta' smigħ ta' dritt fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq fi żmien raġjonevoli. Illi jingħad li meta l-Artikoli jinqraw, il-Qorti tbiddel il-vesti tagħha minn waħda Istruttorja għal waħda ta' Ġudikatura Kriminali u meta l-Qorti tkun fil-vesti ta' Ġudikatura Kriminali, l-Avukat Ġenerali/Pulizija ma jistgħux jitolbu l-ħatra ta' espert. Illi apparti minn hekk, l-Artikoli li ntbagħtu mill-Avukat Ġenerali ngħataw 'b'rizerva' li jsir l-analiżi surreferit. L-esponenti jinsab perpless b'dan billi din it- tip ta' kundizzjoni ma teżistix fil-Liġi; jekk l-Avukat Ġenerali jibgħat l-Artikoli sabiex jinqraw, u l-persuna akkużata ma jkollha ebda oġġezzjoni li l-każ jiġi determinat mill-Qorti tal-Maġistrati, dawk l-Artikoli jridu jinqraw. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM Illi għaldaqstant huwa evidenti li l-Avukat Ġenerali ma għandu ebda diffikultà jżomm lill-esponenti fi stat perpetwu ta' ksur tad-dritt fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq u huwa biss b'ordni diretta ta' sentenza minn Qorti b'setgħa kostituzzjonali li l-provi tal-Prosekuzzjoni jistgħu jingħalqu. Għaldaqstant u in vista tas-suespost, l-esponenti umilment jitlob lil din l-Onorabbli Qorti sabiex : Tiddikjara li l-esponenti sofra ksur tad-dritt fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq fi żmien raġjonevoli a tenur tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u tal-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Tordna sabiex immedjatament jingħalqu l-provi tal-Prosekuzzjoni fil-kumpilazzjoni Il-Pulizija (Spettur Yvonne Kaltenegger) vs. Silvio Sciberras pendenti quddiem il-Qorti tal- Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja, presjeduta mill-Maġistrat Dr. A. M. Frendo LL.D. Tagħmel dawk l-ordnijiet, toħroġ dawk l-atti u tagħti dawk id-direttivi li tqis xierqa sabiex twettaq, jew tiżgura t-twettiq tad-dritt ta' smigħ xieraq tal-esponenti. Rat ir-risposta tal-intimat l-Avukat Ġenerali ppreżentata fis-16 ta' April, 2019, Bl-ispejjeż." fejn wieġeb kif ġej: "Jesponi bir-rispett : Illi l-ilment tar-rikorrent huwa mibni fuq allegata leżjoni tad-dritt għal smigħ xieraq kif protett permezz tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea billi, fi kliem ir-rikorrenti, "huwa ovvju li minhabba dan il-fatt li l-Artikoli ma humiex qegħdin jinqraw, l-esponenti qiegħed isofri ksur ta' smigħ ta' dritt fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq fi żmien raġjonevoli. Illi jingħad li meta l-Artikoli jinqraw, il-Qorti tbiddel il-vesti taghha minn waħda Istruttorja għal waħda ta' Ġudikatura Kriminali u meta l-Qorti tkun fil-vesti ta' Ġudikatura Kriminali, l-Avukat Ġenerali/Pulizija ma jistgħux jitolbu l-ħatra ta' espert." Illi l-esponenti jikkontesta l-allegazzjonijiet u l-pretensjonijiet tar-rikorrenti stante illi huma infondati fil-fatt u fid-dritt għar-raġunijiet segwenti : Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM Illi preliminarjament in kwantu l-lanjanza tar-rikorrenti hija mibnija fuq allegata leżjoni ta' dritt għal smigħ xieraq naxxenti minn dewmien tal- proċeduri, l-esponenti jirrileva li r-rikorrenti diga' talab referenza kostituzzjonali l-kwistjoni fl-ismijiet «Il-Pulizija vs Silvio Sciberras» (referenza dwar dina kostituzzjonali numru 71/2016) li nqatgħet finalment mill-Qorti Kostituzzjonali fit-13 ta' Lulju 2018 liema kawża hija llum res judicata u r-rikorrenti għalhekk ma jistax jerġa' jirriproponi l-istess ilment quddiem dina l-Onorabbli Qorti tramite l-proċeduri odjerni. Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost u fil-mertu, l-esponenti jissottometti li l- Artikolu 39 (1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta jipprovdi li sabiex jiġi garantit id-dritt għal smigħ xieraq, is-smigħ għandu jsir fi żmien raġonevoli, quddiem Qorti imparzjali mwaqqfa bil-liġi. L-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni indipendenti u Ewropea jmur oltre meta jipprovdi li s-smigħ għandu jkun pubbliku u għandu jkun quddiem tribunal indipendenti u imparzjali imwaqqaf bil-liġi. L-esponenti jirrileva illi ma sar xejn matul l-andament tal-kumpilazzjoni li b'xi mod seta' jinċidi fuq id-dritt ta' proċess ġust tar-rikorrenti. Il-fatt fih innifsu li l-kumpilazzjoni inbdiet sitt snin ilu ma jfissirx b'dashekk li hemm dewmien inġustifikat. Tabilħaqq hija ġurisprudenza kostanti u stabbilita li l-irraġonevolezza taż-żmien m'għandux jiġi determinat fl-astratt jew min- numru ta' snin li tkun damet għaddejja proċedura ġudizzjarja, imma dan għandu jitqies fid-dawl taċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ li jkun. Illi proprju fil-każ tallum jekk dina l-Onorabbli Qorti ssib li kien hemm xi dewmien tali dewmien ma jistax jitqies li huwa wieħed kapriċċjuż jew irraġonevoli. Illi jekk wieħed jifli il-proċess tal-kumpilazzjoni jirriżulta li l-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja qiegħdha tieħu ħsieb li tmexxi l- kawża b'diliġenza u bi speditezza. Illi jekk wieħed jikkunsidra li fis-sitt snin li ilha għaddejja l-kawża l-każ kien jinvolvi numru konsiderevoli ta' xhieda li kellhom jiġu minn barra minn Malta sabiex jixhdu f'dan il-każ li fin-natura tiegħu huwa wieħed ta' kumplessità għolja. In fatti, mill-verbali eżebiti jirriżulta li xehdu numru kbir ta' persuni matul dina l-kumpilazzjoni fosthom nies li huma impjegati ma' istituzzjonijiet Ewropej u li jirrisjedu barra minn Malta kif ukoll kien hemm numru ta' esperti li ġew maħtura. Kemm in-numru ta' xhieda u kemm in-neċessità li jinħatru esperti juri li l-każ kien wieħed kumpless. L- esponenti jagħmel riferenza għas-sentenza fl-ismijiet Andrew Valletta Van Buren Mallia et vs Avukat Generali et deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fit-18 ta' Gunju 2008 fejn ġie osservat illi kawża titqies bħala waħda kumplessa u kumplikata Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM Għalhekk, darba li gie affermat li l-każ kien wieħed ta' kumplessità għolja, isegwi li ċertu approfondiment kien bil-wisq ġustifikat. Illi madankollu tenut kont ta' tali kumplessità xorta waħda ma jistax jingħad li l-kawża qiegħdha tieħu żmien irraġonevoli sabiex tiġi konkluża. Illi l-Onorabbli Qorti Kostituzzjonali diġà ravviżat dewmien huwa minnu irraġonevoli madanakollu dan lanqas ifisser li ġialadarba xhud għamel l-almu tiegħu sabiex ma jixhidx fil-proċeduri tal-kumpilazzjoni allura xhieda oħra, u ċioe' l-ħatra ta' espert, liema ħatra hija neċessarja bħala prova, ma tinġibx. Illi wieħed irid ukoll iżomm quddiem għajnejh li l-Prosekuzzjoni hija marbuta li ttella' kull prova kemm favur kif ukoll kontra l-imputat u li ċertament li azzjoni ta' natura kostituzzjonali ma hijiex intiza sabiex l-imputat jittenta tramite tali proċeduri jorbot idejn il-Prosekuzzjoni u jitlob li jingħalqu l-provi minkejja li jkun hemm xhieda illi l-Prosekuzzjoni hija fid-dmir li ttella' illi, del resto għal raġunijiet li ma humiex attribwibbli lill-Prosekuzzjoni (f'dan il-każ xhud rilevanti jidher li ma tridx tixhed fil-pendenza ta' proċeduri investigattivi barra minn Malta), ma jkunx xehed. Illi huwa rilevanti ukoll illi f'dan il-każ huwa l-akkużat stess li qiegħed jikkaġuna d-dewmien billi saħansitra joġġezzjona għall-ħatra ta' espert tal-għarfien tal- vuċi meta huwa manifest illi qorti istruttorja hija pjenament intitolata skont il- Kodiċi Kriminali li tordna li tinġieb quddiemha tali prova. Illi hu aċċettat illi ma hemm l-ebda 'time limit' li Qorti trid bilfors tosserva fil-kors tal-proċeduri quddiemha taħt piena tal-għeluq tal-proċeduri u dan ukoll għax altrimenti l-interessi tal-ġusitizzja jiġu preġudikati minħabba għaġġla żejda u inkonsulta. Kemm hu hekk, fil-kawża Lawson u lyangan v. Italy maqtugħa mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fl-4 ta' Dicembru 1995, kien ġie deċiż li kawża ċivili li saħansitra kienet għadha ma ġietx maqtugħa minħabba sensiela Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM twila ta' differimenti u li kienet ilha pendenti għal aktar minn ħmistax-il sena ma kinitx bi ksur tal-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea. Taħt dan il-profil, mal-mogħdija taż-żmien il-Kummissjoni u l-Qorti Ewropea stabbilew ċertu fatturi li għandhom jiġu meqjusa biex jiġi determinat jekk kienx hemm dewmien irraġonevoli jew le. Dawn il-fatturi jinkludu : - (a) in-natura u/jew komplessità tal-każ inkwistjoni ; (b) l-imġiba proċesswali tal-partijiet fil- kawża; u (ċ) il-mod kif dawk il-proċeduri ġew trattati u kondotti mill-awtorità ġudizzjarja stess. Dawn il-kriterji ġew applikati wkoll mill-Qrati tagħna (ara Francis Scicluna Lia vs Avukat Generali deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fit-12 ta' Frar 2010 u Nazzareno sive Reno Zarb vs Avukat Ġenerali deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fil-31 ta' Ottubru 2003). Illi ċertament li sabiex dina l-Onorabbli Qorti tkun tista' tikkunsidra t-talba tar- rikorrenti, jinkombi fuq l-istess rikorrenti li jipprova illi mhux biss il-każ tiegħu qed idum pendenti iżda li tali dewmien huwa intiż sabiex jizvantaġġjah fit- tgawdija tad-drittijiet tiegħu skont il-Liġi. Di più, wara li mill-kumpilazzjoni kontra r-rikorret diga saret referenza dwar dewmien, ir-rikorrent f'din il-kawza jista' jressaq biss lanjanzi li jsegwu d- decizjoni ta' dik ir-refernza ghax altrimenti jkun hemm dupplikazzjoni tal-istess ilmenti u proceduri. Illi in vista tas-suespost ma hemm l-ebda ksur tad-dritt għal smigħ xieraq kif protett mill-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u mill-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea. Salv eccezzjonijiet ulterjuri. Illi permezz tas-sentenza in parte tal-15 ta' Novembru, 2019, din il-Qorti ddeċidiet billi ċahdet l-ewwel eċċezzjoni preliminari mressqa mill-intimat l- Avukat Ġenerali, filwaqt li ordnat il-prosegwiment tal-kawża bis-smigħ tal- provi dwar il-mertu. Rat l-atti kollha tal-kawża. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti. Semgħet ix-xhieda prodotti mill-partijiet. Rat in-nota ta' sottomissjonijiet tar-rikorrent. Rat il-verbal tal-udjenza tad-19 ta' Ġunju, 2020, fejn il-kawża tħalliet għas- sentenza, li qiegħda tingħata llum. Il-kwistjoni bejn il-partijiet Ir-rikors odjern isegwi deċiżjoni mogħtija fit-13 ta' Lulju, 2018 mill-Qorti Kostituzzjonali li kkonfermat deċiżjoni mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (Ġurisdizzjoni Kostituzzjonali) tas-26 ta' April, 2018, fejn ġie kkonfermat li ġie miksur l-jedd tar-rikorrent għal smigħ xieraq kif protett bl-artikolu 39 tal- Kostituzzjoni ta' Malta [minn issa 'l quddiem "il-Kostituzzjoni"] u bl-Artikoli 6(1) u (3) tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fondamentali [minn issa 'l quddiem "il-Konvenzjoni"]. Ir-rikorrent jinsab akkużat bi trading in influence u bħalissa hemm proċeduri pendenti fil-konfront tiegħu quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja [minn issa 'l quddiem "il-Qorti tal-Maġistrati"]. F'dawn il- proċeduri, li ilhom li bdew aktar minn sitt snin, l-intimat l-Avukat Ġenerali qiegħed jinsisti għax-xhieda ta' ċerta Inge Doublet, li tgħix barra minn Malta, u li rrifjutat li tiġi Malta sabiex tagħti d-depożizzjoni tagħha fil-proċeduri mibdija kontra r-rikorrent minħabba l-biża' li jekk tagħmel dan tista' tinkrimina ruħha. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM Minkejja dan, l-intimat l-Avukat Ġenerali talab għadd ta' rinviji minħabba l- insistenza tiegħu sabiex Doublet tixhed fl-imsemmija proċeduri. Kien għalhekk li r-rikorrent ressaq l-ewwel ilment kostituzzjonali tiegħu fejn isostni li qiegħed isofri minn ksur tad-dritt fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq, u dan in vista tal-fatt li ladarba Inge Doublet għadha qed tirrifjuta li tixhed quddiem il-Qorti tal-Maġistrati, il-proċeduri kriminali fil-konfront tiegħu ma jistgħux jiġu fi tmiemhom. Il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (Ġurisdizzjoni Kostituzzjonali) b'sentenza tas-26 ta' April, 2018, iddeċidiet li qiegħed jiġi leż id-dritt tar-rikorrent għal smigħ xieraq kif protett bl-artikolu 39 tal- Kostituzzjoni u bl-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni, liema ksur ser jibqa' jissussisti sakemm il-Prosekuzzjoni tagħmel dak li għandha tagħmel sabiex jew tassigura li Inge Doublet titressaq quddiem il-Qorti tal-Maġistrati sabiex tagħti x-xhieda tagħha, jew inkella tagħlaq il-provi tagħha fil-kumpilazzjoni li qiegħda ssir fil- id-deċiżjoni ġiet ikkonfermata mill-Qorti Kostituzzjonali b'deċiżjoni tat-13 ta' Lulju, 2018, imma minkejja dan l-intimat Avukat Ġenerali m'għamilx dak li kellu jagħmel sabiex jiġi osservat dak li ġie ordnat mill-Qorti Kostituzzjonali u jara li d-drittijiet tar-rikorrent ma jibqgħux jiġu miksura. Peress li l-Qorti Kostituzzjonali ma imponiet l-ebda terminu fuq il- Prosekuzzjoni sabiex tagħlaq il-provi tagħha, l-intimat l-Avukat Ġenerali baqa' m'għamel xejn sabiex jassigura li l-istadju tal-provi tal-Prosekuzzjoni jingħalaq billi l-istess Avukat Ġenerali ma kien ser isofri ebda konsegwenza bil- kontinwazzjoni tal-imsemmi ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrent. Barra minn hekk fi Frar tal-2019 l-intimat l-Avukat Ġenerali talab li ssir prova bit-teħid ta' kampjun tal-vuċi tar-rikorrent sabiex dan jitqabbel mar-recording Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM fejn allegatament ir-rikorrent jinstema' jitkellem ma' Inge Doublet. rikorrent qiegħed jilmenta wkoll għax minkejja li l-intimat l-Avukat Ġenerali ħareġ l-Artikoli li abbażi tagħhom ir-rikorrent għad irid jiġi ġġudikat, dawn ħarġu b'riżerva li jittieħed il-kampjun tal-vuċi. Ir-rikorrent jgħid li dawn l- Artikoli baqgħu ma nqrawx mill-Maġistrat sedenti fil-Qorti tal-Maġistrati, u għalhekk din il-Qorti għadha ma bidlitx il-vesti tagħha għal waħda ta' Ġudikatura Kriminali, bil-konsegwenza li dik il-Qorti għadha mhix adita bl- awtorità li tordna lill-Avukat Ġenerali jagħlaq il-provi tiegħu. Huwa in vista ta' dan li r-rikorrent qiegħed jitlob lil din il-Qorti tiddikjara li huwa għadu qiegħed isofri minn ksur tad-dritt fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq a tenur tal- artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni, u qiegħed jitlob ukoll li l-Qorti tordna li immedjatament jingħalqu l-provi tal-Prosekuzzjoni fil- kumpilazzjoni pendenti quddiem il-Qorti tal-Maġistrati, flimkien ma' dawk l- ordnijiet, atti u direttivi neċessarji sabiex id-dritt għal smigħ xieraq tar- rikorrent jiġi mħares. Min-naħa tiegħu l-intimat l-Avukat Ġenerali wieġeb li sa fejn l-ilment tar- rikorrent huwa mibni fuq allegat ksur tad-dritt tiegħu għal smigħ xieraq naxxenti minn dewmien fl-għeluq tal-proċeduri kriminali fil-konfront tiegħu, ir- rikorrent diġà kiseb referenza kostituzzjonali, liema talba għaddiet in ġudikat permezz tas-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali tat-13 ta' Lulju, 2018. ewwel eċċezzjoni ġiet deċiża minn din il-Qorti fejn permezz ta' sentenza in parte mogħtija fil-15 ta' Novembru, 2019, ċaħdet tali eċċezzjoni u ordnat il- prosegwiment tal-kawża bis-smigħ tal-provi dwar il-mertu. L-intimat l-Avukat Ġenerali jikkontesta l-mertu billi jissottometti li fil-proċeduri tal-kumpilazzjoni Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM ma kien hemm l-ebda dewmien mhux ġustifikat. Jissottometti li skont il- ġurisprudenza kostanti u stabbilita kwistjoni ta' dewmien mhux raġonevoli kellha titqies fid-dawl taċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ. Fil-każ odjern il- proċess tal-kumpilazzjoni kien juri li l-Qorti tal-Maġistrati kienet qiegħda tmexxi l-proċeduri b'diliġenza u bi speditezza. Jgħid li l-proċeduri nnifishom kienu ta' kumplessità għolja fejn kien hemm numru konsiderevoli ta' xhieda li ġew minn barra minn Malta sabiex jixhdu, kif ukoll qamet il-ħtieġa li jinħatru In sostenn ta' dan l-argument tiegħu, l-intimat l-Avukat Ġenerali jiċċita dak li qalet il-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza tagħha tat-18 ta' Ġunju, 2008, fl-ismijiet Andrew Valletta Van Buren Mallia et vs. Avukat Ġenerali et. L- intimat l-Avukat Ġenerali jissottometti li l-fatt li l-Qorti Kostituzzjonali sabet li kien hemm dewmien irraġonevoli fil-proċeduri, dan ma kienx ifisser li ġaladarba xhud kien għamel minn kollox sabiex ma jixhidx, xhieda oħra, anzi l- ħatra ta' espert bħala prova ma tinġibx ukoll, għaliex azzjoni ta' natura kostituzzjonali ma kinitx intiża sabiex imputat permezz tagħha jorbot idejn il- Prosekuzzjoni. Jallega li fil-każ odjern kien proprju r-rikorrenti li kien qed jikkawża d-dewmien billi joġġezzjona għall-ħatra ta' espert tal-għarfien tal-vuċi u hawnhekk l-intimat l-Avukat Ġenerali jiċċita dak li qalet il-Qorti Ewropea fid- deċiżjoni tagħha tas-6 ta' Mejju, 1981, fl-ismijiet Buchholz v. Germany, applikazzjoni 7759/77, u dik tal-4 ta' Diċembru, 1995, fl-ismijiet Ciricosta u Il-Kummissjoni u l-Qorti Ewropea kienu stabbilew is-segwenti li għandhom jiġu meqjusa fejn hemm kwistjoni ta' dewmien irraġonevoli: (a) in-natura u/jew komplessità tal-każ inkwistjoni; (b) l-imġiba proċesswali tal-partijiet fil-kawża; u (ċ) il-mod kif dawk il-proċeduri ġew trattati u kondotti mill-awtorità ġudizzjarja. Jgħid li dawn il-kriterji ġew Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM adottati saħansitra mill-Qrati taghna, b'dana li r-rikorrent kellu wkoll juri li d- dewmien kien qed ixekklu fit-tgawdija tad-drittijiet tiegħu skont il-liġi. Fl-aħħar nett l-intimat l-Avukat Ġenerali jsostni li stante li diġà saret referenza fir- rigward tad-dewmien tal-proċeduri, ir-rikorrent seta' biss iressaq lanjanzi dwar dak li segwa d-deċiżjoni ta' dik ir-referenza. Provi u riżultanzi Permezz ta' nota tat-8 ta' Mejju, 20191, l-intimat Avukat Ġenerali ppreżenta vera kopja tas-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali tat-13 ta' Lulju, 2018, fl- ismijiet Il-Pulizija vs. Silvio Sciberras.2 Permezz ta' nota tas-27 ta' Mejju, 2019, ir-rikorrent ippreżenta vera kopja tal-verbali tal-kumpilazzjoni fl-ismijiet Il- Pulizija (Spettur Yvonne Kaltenegger) vs. Silvio Sciberras mis-26 ta' Lulju, 2018 sad-9 ta' Mejju, 2019, u ċjoé fi stadju wara li kienet ingħatat is-sentenza tal- Qorti Kostituzzjonali tat-13 ta' Lulju, 2018.3 Waqt l-udjenza tas-27 ta' Mejju, 2019, xehed l-Avukat Edward Ozen, li qal li huwa qiegħed jassisti lir-rikorrent fil-proċeduri penali pendenti quddiem il- Qorti tal-Maġistrati. Ix-xhud spjega li wara li ngħatat deċiżjoni mill-Qorti Kostituzzjonali fit-13 ta' Lulju, 2018, fejn ġie stabbilit li kien hemm leżjoni tad- dritt fundamentali tar-rikorrent minħabba dewmien esaġerat, l-atti ntbagħtu lura quddiem il-Qorti tal-Maġistrati, li kellha tagħti rimedju għall-ksur soffert mir-rikorrent. Ix-xhud kompla jgħid li filwaqt li l-Prosekuzzjoni kienet ressqet 16 tal-proċess. 18 tal-proċess. 31 et seq. tal-proċess. 54 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM ix-xhieda kollha tagħha, kien għad fadal li tiddeponi xhud, ċerta Inge Doublet, li tgħix barra u li qiegħda tirrifjuta li tidher quddiem il-Qrati Maltin sabiex tagħti d-depożizzjoni tagħha. Ix-xhud qal li s-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali tgħid ċar li l-Prosekuzzjoni għandha jew tiddikjara li m'għandhiex iżjed xhieda xi tressaq, jew inkella għandha tassigura li tinġieb din Inge Doublet sabiex Minkejja din id-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali, il-Prosekuzzjoni baqgħet la ġabet lil Inge Doublet tixhed, u lanqas ma ddikjarat li kienet ser tagħlaq il-provi tagħha. Jirriżulta li l-Prosekuzzjoni f'dan il-każ baqgħet ma ħadet l-ebda waħda minn dawn it-toroq proposti lilha, u għal perijodu ta' żmien sakemm l-attur intavola l-proċeduri odjerni, l-Avukat Ġenerali baqa' jitlob rinviju wara l-ieħor sakemm ma baqax jinsisti fuq ix-xhieda ta' Inge Doublet, iżda talab għall-voice recognition method sabiex it-telefonata li allegatament ir-rikorrent kellu ma' Inge Doublet tiġi eżaminata minn espert Ix-xhud kompla jgħid li barra minn hekk, l-Avukat Ġenerali bagħat l- Artikoli tiegħu li abbażi tagħhom għandu jiġi ġġudikat ir-rikorrent, u malli ntbagħtu dawn l-Artikoli, il-Qorti tal-Maġistrati ma baqgħetx Qorti Istruttorja iżda nbidlet f'Qorti ta' Ġudikatura Kriminali. Ix-xhud qal li l-Maġistrat sedenti ma qratx l-Artikoli inkwistjoni sabiex b'hekk hija baqgħet Qorti Istruttorja u ma nbidlitx f'Qorti ta' Ġudikatura Kriminali. Dan wassal biex il-Qorti m'għandhiex l-awtorità li titlob lill-Prosekuzzjoni tagħlaq il-provi tagħha jew tiddikjara li dawn il-provi huma magħluqa.5 Ix-xhud qal li ġie ppreżentat r-rikors odjern 5 Fi kliem ix-xhud, "l-Artikoli ma jistgħux jintbagħtu mill-Avukat Ġenerali u jibqgħu fil-proċess qisu ma ġara xejn. Il-Qorti konsapevoli li kif taqrahom ħa tikkonverti ruħha imbagħad tkun tista' tagħmel dak li qaltilha l-Qorti tal-Appell Kostituzzjonali, baqgħet ma qrathomx u allura r-rikorrent jinsab f'sitwazzjoni fejn minħabba l-aġir tal-Qorti, il-qorti żammet lilha nnifisha bħala Qorti Istruttorja biex ma tkunx tista' tagħlaq il-provi u dak ordnat mill-Qorti tal-Appell Kostituzzjonali bqajna f'limbu li ma jistax isir." Qrati tal-Ġustizzja Paġna 14 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM għax ma sarx il-qari tal-Artikoli mill-Qorti tal-Maġistrati u għalhekk il-Qorti baqgħet ma ġietx konvertita f'Qorti ta' Ġudikatura Kriminali. Waqt l-udjenza tat-28 ta' Ġunju, 2019, reġa' xehed Dr Edward Ciantar, li kkonferma li l-Artikoli saru b'riżerva, u li l-espert tal-vuċi nħatar mill-Qorti tal- Maġistrati bħala Qorti Istruttorja. Ix-xhud ikkonferma wkoll li dan l-espert għadu ma espletax l-inkarigu tiegħu. Waqt l-istess udjenza xehdet ukoll l-Ispettur Yvonne Hodzic, li qalet li wara li għamlet il-verifiki tagħha, kien irriżultalha li in segwitu għad-deċiżjoni mogħtija mill-Qorti Kostituzzjonali, kienet saret pressjoni fuq l-Avukat Ġenerali sabiex jieħu deċiżjoni finali fir-rigward tax-xhud Inge Doublet, u kienet saret talba għall-European Investigation Order sabiex din il-persuna tagħti d- depożizzjoni tagħha. Ix-xhud qalet li minkejja li kienet saret talba għal assistenza reċiproka fir-rigward tax-xhieda li għandha tingħata minn din ix- xhud, din baqgħet ma xehditx, u għalhekk l-uffiċċju tal-Avukat Ġenerali ma baqax jinsisti għal din ix-xhud, u minflok ħareġ l-artikoli bir-riżerva li jintalab Waqt l-istess udjenza xehdet ukoll Maria Ruth Zammit Spiteri, Deputat Reġistratur tal-Qorti tal-Maġistrati, li qalet li meta deputat reġistratur jirċievi l-proċess bl- Artikoli, waħda mill-kopji tintbagħat lill-Ispettur li jkun qiegħed imexxi l- Prosekuzzjoni, filwaqt li l-kopja l-oħra tiddaħħal fil-proċess u jiġi mgħarraf biha l-Maġistrat sedenti. 62 tal-proċess. 64 tal-proċess. 70 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 15 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM Waqt l-udjenza tas-7 ta' Frar, 2020, xehed l-Avukat Martin Beck li spjega li huwa kien ġie maħtur bħala espert mill-Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti Istruttorja sabiex jagħmel voice recognition billi jieħu kampjun tal-leħen tar- rikorrent u jqabblu ma' dak rekordjat fuq CD esebit fl-atti tal-kumpilazzjoni. Hekk kif iffissa seduta, huwa kien ġie mgħarraf mill-Av. Edward Harding li r- Meta ffissa t-tieni seduta, l-Av. Edward Harding din id-darba nfurmah li kienet saret referenza kostituzzjonali u l-Maġistrat kienet talbet sabiex jagħmel notamenti ta' dak li ġara u jippreżenta r-rapport tiegħu abbażi ta' dawk in-notamenti. Iddikjara li ma kienx hemm rifjut min- naħa tar-rikorrent li jagħti l-kampjun tal-leħen. Waqt l-udjenza tad-19 ta' Ġunju, 2020, xehdet in kontroeżami l-Ispettur Ix-xhud irrilevat li l-Artikoli kienu ntbagħtu mill-intimat l- Avukat Ġenerali f'Jannar tas-sena 2019 u dawn ma nqrawx minħabba r-riżerva li kienet saret ai termini tal-liġi. Din ir-riżerva kienet sabiex qabel il-Qorti tal- Maġistrati tikkonverti ruħha għal Qorti ta' Ġudikatura Kriminali, kellu jinħatar espert tal-vuċi u jippreżenta r-rapport tiegħu wara li jespleta l-inkarigu tiegħu. Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Din il-Qorti qiegħda tintalab mir-rikorrent sabiex tiddikjara li ġie miksur id-dritt fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq fi żmien raġjonevoli a tenur tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni u sabiex b'hekk tordna li minnufih jingħalqu l-provi tal-Prosekuzzjoni fil-kumpilazzjoni fl-ismijiet Il- 90 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 16 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM Pulizija (Spettur Yvonne Kaltenegger) vs. Silvio Sciberras li qiegħda tinstema' quddiem il-Qorti tal-Maġistrati, filwaqt li toħroġ dawk l-ordnijiet, atti u direttivi li tikkonsidra xierqa jew b'xi mod ieħor tiżgura li jiġi mħares id-dritt tiegħu għal smigħ xieraq. Ir-rikorrent isostni li għalkemm wara referenza kostituzzjonali, din il-Qorti, kif preseduta mill-Onor. Imħallef Dott. A. Pace Carabez, b'sentenza tas-26 ta' April, 2018, fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Silvio Attard Zammit, liema sentenza ġiet ikkonfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fit-13 ta' Lulju, 201811, iddikjarat li fil-konfront ta' Silvio Sciberras kien hemm vjolazzjoni tad- dritt fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq kif protett bl-artikolu 39 ta' Kostituzzjoni u bl-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni, liema ksur kien ser jibqa' jissussisti sakemm il-Prosekuzzjoni tottjeni d-depożizzjoni ta' Inge Doublet mill-aktar fis possibbli jew tagħlaq l-istadju tal-provi tagħha, il-Prosekuzzjoni baqgħet ma għamlet xejn minn dan. Li ġara kien proprju li l-Avukat Ġenerali sab li kellu prova oħra x'jagħmel meta talab li jittieħed kampjun tal-vuċi tar- rikorrent sabiex isir paragun ma' dak li kien jirriżulta f'recording fejn allegatament huwa kien qed jitkellem ma' Inge Doublet. L-intimat l-Avukat Ġenerali jilqa' billi jissottometti l-proċeduri tal- kumpilazzjoni li qegħdin jinstemgħu mill-Qorti tal-Maġistrati huma ta' kumplessità għolja fejn kien hemm numru kbir ta' xhieda, saħansitra wkoll impjegati ta' istituzzjonijiet Ewropej u li jirrisjedu barra minn Malta. ukoll qamet il-ħtieġa tal-ħatra ta' diversi esperti. Meħud inkonsiderazzjoni dan kollu, l-intimat l-Avukat Ġenerali jsostni li ma setax jingħad li l-proċeduri qegħdin jieħdu żmien irraġonevoli sabiex jingħalqu. Jirrileva li kien proprju r- 18 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 17 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM rikorrent li kien qed iwassal għad-dewmien ilmentat peress li huwa kien oġġezzjona għall-ħatra ta' espert tal-għarfien tal-vuċi. Min-naħa tiegħu r-rikorrent fir-rikors tiegħu jirrileva li huwa kien mhux biss oġġezzjona għall-ħatra tal-espert imsemmi, imma anki talab l-isfilz tar- recording mill-atti peress li Inge Doublet, li hija l-persuna li għamlet dan ir- recording, ma dehritx waqt il-proċeduri tal-kumpilazzjoni inkwistjoni sabiex tippreżenta u tikkonferma dan ir-recording tagħha. Il-Qorti tal-Maġistrati ċaħdet iż-żewġ talbiet tiegħu. Il-Qorti tirrileva li l-ilment kostituzzjonali hawnhekk jirrigwarda n-nuqqas ta' smigħ xieraq minħabba t-tul ta' żmien li qegħdin jieħdu l-proċeduri tal- kumpilazzjoni u għalhekk ma tarax li għandha tidħol fil-mertu tal-ħatra tal- Tgħid li dawn għandhom jiġu kkonsidrati biss fil-parametri tal-ilment imressaq mir-rikorrent taż-żmien irraġonevoli li qegħdin jieħdu dawk il-proċeduri li qed iwassal għal ksur tad- dritt tiegħu għal smigħ xieraq fi żmien raġonevoli. Il-Qorti tosserva li wara s-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali, saru mhux inqas minn sittax-il seduta bejn is-26 ta' Lulju, 2018, u d-9 ta' Mejju, 2019, quddiem il-Qorti tal-Maġistrati fejn l-intimat l-Avukat Ġenerali baqa' ma deherx, għalkemm kien anki saħansitra solleċitat minn dik il-Qorti biex jidher. sentenza in parte li ngħatat minn din il-Qorti fil-15 ta' Novembru, 2019, hija diġà kienet esprimiet ruħha dwar in-nuqqas assolut da parti tal-intimat l- Avukat Ġenerali li jottempora ruħu ma' dak li ġie misjub minn din il-Qorti, kif diversament ippreseduta, u li ġie kkonfermat mill-Qorti Kostituzzjonali fit-13 Qrati tal-Ġustizzja Paġna 18 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM ta' Lulju, 2018. Din il-Qorti ma tistax ma tiddeplorax dan l-aġir tal-Avukat Ġenerali meta mhux biss injora l-ordni ta din il-Qorti, hekk kif diversament preseduta, sabiex jottjeni x-xhieda ta' Inge Delfosse mill-aktar fis possibbli u fin-nuqqas jagħlaq il-provi tiegħu, imma saħansitra wkoll is-solleċitazzjoni tal- Qorti tal-Maġistrati sabiex jibgħat l-Artikoli jew l-att tal-akkuża12 u anki jidher seduta stante.13 Dan filwaqt li ma jidhirx li l-proċeduri b'xi mod imxew 'il quddiem lejn l-għeluq tagħhom. Il-Qorti hawnhekk tirrileva li t-talba għall- ħatra ta' espert setgħet saret mill-ewwel wara li l-Qorti Kostituzzjonali kkonfermat l-ordni mogħtija minn din il-Qorti kif diversament preseduta. L-intimat l-Avukat Ġenerali jsemmi tliet fatturi li l-Qorti Ewropea tikkunsidra li għandhom jiġu mistħarrġa meta ppreżentata b'ilment dwar id-dewmien irraġonevoli ta' proċeduri ġudizzjarji, liema tliet fatturi llum ġew adottati wkoll mill-Qrati tagħna. Jinsisti li kienet proprju n-natura kumplessa tal-proċeduri il-Qorti tal-Maġistrati li tat lok għal kumpilazzjoni saħansitra tmien snin wara, għadha pendenti. Kif diġà ngħad, l-eżami ta' din il- Qorti huwa limitat għall-perijodu sussegwenti għad-deċiżjoni tal-Qorti Kostituzzjonali tat-13 ta' Lulju, 2018, u tirrileva li ma jirriżultax li l-argument tal-intimat l-Avukat Maric’ jista' japplika wkoll għal dan il-perijodu. verbali tal-Qorti tal-Maġistrati ma jirriżultax li kien għad baqa' xi xhieda li kellhom jinstemgħu u lanqas dokumenti jew oġġetti oħra li kellhom jiġu ppreżentati. Jirriżulta biss li ngħata inkarigu lill-Avukat Martin Gamage li ma setax jiġi espletat peress li r-rikorrent iddikjara li mhux lest li jagħti kampjun 37 tal-proċess u dak tal-11.04.19 a fol. 50 tal-proċess. 40 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 19 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM tal-vuċi tiegħu.14 Il-Qorti hawnhekk tagħraf li n-nomina ta' espert tal-vuċi ma setgħetx tintalab qabel Inge Doublet titla' tixhed u tikkonferma bil-ġurament li kienet hija li ħadet dak ir-recording, iżda ladarba dan ma sarx, tinstab ferm dubjuża dwar ir-rilevanza tat-talba nnifisha, imma dan tgħidu biss fir-rigward tal-ilment miġjub quddiemha u mhux għall-fini ta' rilevanza tal-imsemmija Dan iwassal lill-Qorti sabiex tevalwa t-tieni fattur li jirrikjedi eżami tal-imġiba tar-rikorrent / imputat f'dawk il-proċeduri. Qabelxejn il-Qorti tirrileva li peress li ma ġewx ippreżentati quddiemha l-atti kollha tal-kumpilazzjoni, iżda biss il- verbali, il-Qorti ppruvat tifhem mill-verbal relattiv dak li seħħ waqt is-seduta tal-14 ta' Frar, 2019.15 Il-Qorti mill-ewwel tirrileva li ma jidhirx mill-provi li tressqu quddiemha li r- rikorrent min-naħa tiegħu kkontribwixxa għad-dewmien fil-proċeduri tal- kumpilazzjoni. Jirriżulta li r-rikorrent mill-ewwel kien esprima l-oġġezzjoni tiegħu għat-teħid ta' kampjun tal-vuċi tiegħu peress li huwa jgawdi mid-dritt tas-silenzju16 u hawnhekk ma jirriżultax li l-intimat Avukat Ġenerali ħa xi azzjoni fir-rigward ta' din l-oġġezzjoni. Għalhekk ma jistax illum jallega li huwa proprju r-rikorrent li qed jikkaġuna d-dewmien lamentat billi ressaq oġġezzjoni għall-ħatra tal-espert inkwistjoni. B'hekk l-espert ma setax jespleta l-inkarigu mogħti lilu u lanqas il-Qorti ma setgħet taqra l-Artikoli minħabba ir-riżerva li saret min-naħa tal-intimat Qrati tal-Ġustizzja Paġna 20 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM Avukat Ġenerali li dawn jinqraw skont kif jallega r-rikorrent fir-rikors promotur tiegħu. L-uniku evidenza fil-provi tar-riżerva tinstab fil-verbal tas-seduta tal-14 ta' Frar, 2019, fejn jingħad "Dr. Edward Harding għall-imputat jitlob illi jinqraw l- Artikoli llum u dan 'il għaliex dan huwa it-tielet differiment bl-Artikoli in atti u skorretement l-istess Artikoli m'humiex jinqraw minkejja li hemm ir-riżerva", u fix-xhieda tal-Ispettur Yvonne Kaltenegger mogħtija fl-aħħar seduta. L-intimat Avukat Ġenerali saħansitra ma jgħid xejn fir-risposta tiegħu. jissottometti li din ir-riżerva hija waħda li ma tipprovdix għaliha l-liġi, iżda l- Qorti ma taqbilx għaliex il-para. (f) tas-subartikolu 370(3) tal-Kap. 9 jiddisponi "(f) Qabel ma l-qorti tistaqsi lill-akkużat jekk għandux oġġezzjoni li l-każ tiegħu jiġi ttrattat bi proċedura sommarja, kif provdut fil-paragrafu (b), il-qorti għandha tisma' dik ix-xhieda oħra li tista' tiġi ndikata mill-Avukat Ġenerali fl-istess nota li biha jibgħat lill-persuna akkużata sabiex tkun iġġudikata mill-qorti fuq imsemmija skont il-paragrafu (a)." Fil-każ odjern l-intimat l-Avukat Ġenerali kien bagħat l-Artikoli u dawn għal xi raġuni li ma tirriżultax biċ-ċar mill-provi, baqgħu ma nqrawx mill-Qorti tal- Maġistrati. Meta r-rikorrent iddikjara fis-seduta tal-14 ta' Frar, 2019, li huwa ma kienx lest li jagħti kampjun għall-fini ta' paragun mar-recording li kien jinstab fl-atti, ma jirriżultax li l-intimat Avukat Ġenerali rribatta u l-Qorti tal- Maġistrati tat xi digriet fuq il-kwistjoni. Għalhekk hija kienet tenuta li tgħaddi sabiex taqra l-Artikoli, iżda minflok u minkejja li l-Artikoli kienu diġà jinstabu fl- atti, hija għażlet li tkompli tiddiferixxi l-proċeduri anki saħansitra sabiex il- Prosekuzzjoni tippreżenta nota ta' sottomissjonijiet dwar it-talba għall-isfilz Qrati tal-Ġustizzja Paġna 21 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM B'hekk fis-27 ta' Marzu, 2019, ir-rikorrent intavola l-proċeduri odjerni u fit-28 ta' Marzu, 2018, seduta stante talab lill-Qorti tal-Maġistrati għal soprasessjoni tal-proċeduri quddiemha pendenti l-eżitu tal-proċeduri kostituzzjonali. Wara li l-Prosekuzzjoni oġġezzjonat u ntalbet minn dik il-Qorti fis-seduta sussegwenti tal-11 ta' April, 2019, sabiex permezz ta' nota ta' sottomissjonijiet "...tindika lill-Qorti xi provi fadilha sabiex tagħlaq il-każ tagħha ġialadarba l-imputat iddikjara li mhux lest li jagħti l-kampjun għall-finijiet tal-inkarigu mogħti lil Dr Martin Gamage u skont dak kwezit fir-rinviju tal-Avukat Ġenerali datat 2 ta' Jannar 2019", il-Qorti fis-seduta ta' wara akkordat differiment lir-rikorrent sabiex jeżamina dik in-nota u mbagħad ħalliet il-kawża għat-30 ta' Mejju, 2019, għal digriet fuq it-talba mressqa minnu. Dan huwa proprju l-aħħar verbal li ġie ppreżentat mir-rikorrent fis-27 ta' Mejju, 2019, u għalhekk din il- Qorti ma tafx x'ġara wara dik id-data tat-30 ta' Mejju, 2019, u dan filwaqt li tosserva li ma jirriżultax waqt dawn il-proċeduri li l-Prosekuzzjoni għad baqgħalha provi ulterjuri xi tressaq fil-proċeduri tal-kumpilazzjoni li qed jinstemgħu mill-Qorti tal-Maġistrati. Fid-dawl ta' dan kollu fejn jirriżulta b'mod l-aktar ċar li għal darb'oħra l- proċeduri quddiem il-Qorti tal-Maġistrati ma waslu mkien f'perijodu ta' tmien xhur, u dan għall-ebda raġuni valida skont il-liġi u bl-ebda mod imputabbli lir- rikorrent, din il-Qorti ssib li l-ilment tiegħu huwa ġustifikat u għandu jintlaqa'. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 22 minn 23 Rikors Kostituzzjonali Numru 46/2019 LM Decide Għar-raġunijiet premessi l-Qorti tiddeċiedi billi tilqa' it-talbiet tar-rikorrent u filwaqt li tiddikjara li r-rikorrent sofra ksur tad-dritt fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq fi żmien raġonevoli kif protett mill-artikolu 39 tal- Kostituzzjoni u mill-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni, tordna sabiex il-Qorti tal- Maġistrati tiddikjara li l-provi tal-Prosekuzzjoni fil-kumpilazzjoni fl-ismijiet Il- Pulizija (Spettur Yvonne Kaltenegger) vs Silvio Cutajar Gauci huma magħluqa u għandha tgħaddi sabiex taqra l-Artikoli. Bl-ispejjeż kollha kontra l-intimat Avukat Ġenerali. Onor. Dr Lawrence Walker LL.D. Debono Rosemarie Greenaway Deputat Reġistratur Qrati tal-Ġustizzja Paġna 23 minn 23