Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA (Ġurisdizzjoni Kostituzzjonali) IMĦALLEF LAWRENCE MAMO Seduta tat-18 ta' Novembru, 2020 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM Maria Carmela Santoni (K.I. numru 146352M), Josette Micallef Worley (K.I. numru 21668M) u Vivienne Schembri Bonnici (K.I. numru 1211221M); Louis Schembri Bonnici (K.I. numru 079935M) u Anton Micallef Worley (K.I. numru 328025M) L-Avukat Ġenerali; ir-Reġistratur tal-Qorti; Bank of Valletta p.l.c.; il- Kummissarju tat-Taxxi; u għal kull interess li jistgħu jkollhom b'digriet tat-30 ta' Ottubru, 2018, l-Avukat Dr Charmaine Sabino u l-Prokuratur Legali Joeline Santoni Ciscaldi ġew maħtura bħala kuraturi deputati sabiex jirrappreżentaw lis-soċjetà Britannia Catering Company Ltd; Joecar Limited; Josette Ltd; Vivienne Ltd; Perit Anthony Attard Pace Monreal; u The General Soft Drinks Company Limited (C 1591) Il-Qorti, Rat ir-rikors kostituzzjonali ppreżentat fl-1 ta' Ottubru, 2018, mir-rikorrenti Maria Carmela Santoni (K.I. numru MONREAL), Josette Micallef Worley (K.I. numru MONREAL), Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 39 u Anton Micallef Worley (K.I. numru MONREAL) [minn issa 'l quddiem "ir-rikorrenti"], li Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM jgħid kif ġej: "Jesponu bir-rispett: 1. Premess illi b'diversi sentenzi mogħtija fis-sena 1998 u anke sussegwentement il-Bank of Valletta plc ġie kanonizzat kreditur tagħhom u ta' Joseph Santoni għall- somma inġenti bl-imgħax; U billi s-sentenzi in kwistjoni huma s-segwenti: a. Bank of Valletta v Britannia Catering Company Limited; Joseph u Maria miżżewġin Santoni; Vivienne Limited u Joecar Limited (Ċit Nru 2552/96) deċiża mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fit-30 t'April 1998 fejn il-Bank ġie kanonizzat kreditur tal-konvenuti f'dik il-kawża fl-ammont komplessiv ta' 1,041,605.10 Euro bl-imgħax mill-1 t'April 1996 sad-data ta' pagament effettiv; b. Bank of Valletta plc v Lewis u Vivienne miżżewġin Schembri Bonnici; Joseph u Maria Carmen Santoni (Ċit Nru 2391/97) deċiża mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fis-16 ta' Ġunju 1998 fejn il-Bank ġie kanonizzat kreditur tal-konvenuti fl- ammont komplessiv ta' 104,183.18 Euro bl-imgħax mill-1 t'Ottubru 1995 sad-data ta' pagament effettiv; c. Bank of Valletta plc v Anton u Josette miżżewġin Schembri Bonnici; Joseph u Maria Carmen Santoni (Ċit Nru 2391/97) deċiża mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fis-16 ta' Ġunju 1998 fejn il-Bank ġie kanonizzat kreditur tal-konvenuti fl-ammont komplessiv ta' 104.182.58 Euro bl-imgħax mill-1 t'Ottubru 1995 sad-data ta' pagament effettiv; U billi apparti d-dejn fuq premess, Joseph u Maria Carmela Santoni ikkostitwew ruħhom debituri tal-Bank intimat f'ammonti oħrajn b'atti pubbliċi ulterjuri; U billi r-rikorrenti Josette u Anton konjuġi Micallef Worley u Vivienne u Louis konjuġi Schembri Bonnici kienu wkoll debituri tal-Bank fosthom minħabba kif ġew infurmati minħabba li kienu garanti ta' Joseph Santoni u tas-soċjetajiet l-oħra fuq imsemmijin intimati. U billi fit-22 ta' Novembru 2005 bl-għan li jitħallas, il-Bank of Valletta kien tar-rikorrenti u fuq diversi propjetà ipproċeda b'subbasta senjatament: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM a. Il-flat internament numerat wieħed (1) formanti parti minn blokk flats bin-numru uffiċjali 37, f'Tigne SeaFront, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar proprjetà ta' Joseph u Maria Carmela Santoni; b. Il-fond numerat 36, Tigne SeaFront, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar proprjetà ta' Joseph u c. Il-flat internament numerat erbgħa (4) formanti parti minn blokk flats bin-numru uffiċjali 37 f'Tigne SeaFront, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar proprjetà ta' Josette Micallef Worley; d. Il-flat internament numerat ħamsa (5) formanti parti minn blokk flats bin-numru uffiċjali 37 f'Tigne SeaFront, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar proprjetà ta' Vivienne Micallef Worley; l-proprjetà kollha inbiegħet għas-somma komplessiva ta' Lm650,000 ekwivalenti għal €1,514,092.71, liema somma ġiet depożitata taħt l-Awtorità tal-Qorti b'Ċedola ta' Depożitu numru 1240/05; U billi wara li ġiet depożitata l-imsemmija somma (fis-sena 2005) is-soċjetà bankarja Bank of Valletta plc intavolat rikors b'liema talbet l-iżbank tas-somma fuq imsemmija liema talba ġiet opposta minn kredituri oħra; U billi għalhekk filwaqt li eventwalment is-somma ta' Lm320,000 ġiet żbankata u attribwita għad-dejn mir-rikorrenti Vivienne u Lewis Schembri Bonnici u Josette Micallef Worley; fir-rigward tal-bqija tal-ammont (Lm330,000) dawn ġew attribwiti lejn id-djun ta' Joseph u Maria Carmela Santoni u ffurmaw il-mertu ta' talba għal konkors tal- kredituri; U billi kien biss f'dan l-istadju u ċioe fit-22 ta' Awwissu 2008, tlett snin wara d- depożitu, li l-istess Bank intavola rikors quddiem il-Prim Awla tal-Qorti Ċivili għall-konkors tal-kredituri ai termini tal-Artikolu 416 tal-Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta liema proċedura iġġib in-numru 851/2008; U billi s-sentenza finali fl-atti ta' dak ir-rikors ingħata mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili nhar l-4 ta' Mejju 2017, b'liema il-konkors ġie deċiż testwalment bil-mod segwenti: Is-soċjetà rikorrenti Bank of Valletta plc fl-ammont ta' Lm70,000 (sebgħin elf Liri Maltin), illum €163,056.14 (mija u tlieta u sittin elf u sitta u ħamsin Euro u erbatax-il ċenteżmu), oltre l-imgħax legali dovut; Is-soċjetà rikorrenti The General Soft Drinks Limited fl-ammont ta' Lm60,000 (sittin elf Liri Maltin), illum €139,762.40 (mija u disa' u tletin Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM self seba' mija u tnejn u sittin Euro u erbgħin ċenteżmu), oltre l-imgħax legali dovut; Is-soċjetà rikorrenti Bank of Valletta plc fl-ammont rimanenti; u dan wara li sabet illi l-Kummissarju tat-Taxxi ma jgawdi ebda privileġġ speċjali fuq is-somma depożitata u li għalhekk isegwi li l-pretensjoni tal-Kummissarju tat-Taxxi li għandu li jippregradwa lil kulħadd mhiex ġustifikata u li l-ammont depożitat permezz taċ-ċedola bin-numru 1240/2005 għandu jiġi żbankat minn dawk il-konkorrenti li huma kredituri ipotekarji qabel kredituri oħra u dan skont l-ordni tal-iskrizzjoni ta' dawk l-ipoteki kif jipprovdi l-artikolu 2092 tal-Kap. Jirriżulta li b'dan il-mod, mill-ammont depożitat permezz tal-imsemmija ċedola ser jitħallsu biss is-soċjetajiet The General Soft Drinks Company Limited u in parti Bank of Valletta plc u għaldaqstant, m'hemmx skop li din il-Qorti tippronunzja ruħha dwar il-kreditu tal-Perit Anthony Attard Pace Monreal u tal- Kummissarju tat-Taxxi. U billi l-proċeduri ġudizzjarji għal konkors ta' kredituri lamentat damet ftit anqas min għaxar snin bil-maġġorparti tad-differimenti moħlija għar-raġunijiet fil-proċeduri, ħatra kuraturi, u proċedurali bħal notifiki leġitimazzjoni tal-atti u mhux għaliex in-natura tal-każ kien b'xi mod kumpless oltre li l-pretensjoni tal-Kummissarju tat-Taxxi kienet bla bażi; tal-partijiet U billi minħabba dan id-dewmien, id-debituri kellhom isofru imgħaxijiet ta' diversi snin b'dan li għalhekk, minkejja li r-rikavat mill-bejgħ tal-appartamenti (użati ukoll bħala residenzi tar-rikorrenti) kollha kellu jissodisfa b'mod sostanzjali d-dejn li kien hemm, ġara li l-ħlas ma kellu l-ebda effett fuq il-bilanċ, għaliex l-ammont miġbur inbelgħa f'imgħaxijiet; U billi jirriżulta li l-esponenti qegħdin jitqiesu bħala garanti għad-djun u għalhekk huma għadhom sallum responsabbli għall-ħlas tal-istess; U billi ma huwiex ġust, u addirittura vjolazzjoni tad-dritt tagħhom li proċeduri ġudizzjarji jiġu deċiżi fi żmien raġonevoli, u wisq anqas li r-rikorrenti iġorru l-piż tad-dewmien tal-proċeduri legali; U billi inoltre fuq kollox ir-rikorrenti Josette Micallef Worley u Vivienne Schembri Bonnici hallett leżi mill-proprjetà tagħhom u fl-istess ħin baqgħu msallbin bi djun bħala garanti, u inoltre l-patrimonju tagħhom ġie wkoll ridott mingħajr kumpens minħabba li minkejja l-bejgħ b'subbasta ta' proprjetà immobbiljari u l-iżbank tal-prezz derivanti mill-bejgħ huma spiċċaw li baqgħu debituri minħabba d- dewmien tal-proċeduri, f'dan ir-rigward għandhu jiġi emfasizzat, l-Bank intimat Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM qatt ma ta rendikont sodisfaċenti tal-pretensjoni attwali tiegħu kontrihom minkejja numru t'interpellanzi fir-rigward. U billi dan id-dewmien irraġonevoli jikkostitwixxi ksur tal-Artikolu 39(2) tal- Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea (Kap 319) li jiddisponi illi d-determinazzjoni tad-drittijiet jew obbligi ċivili għandhom jinqatgħu fi żmien raġjonevoli; U billi inoltre l-fatti fuq esposti u dak li ser jirriżulta tul it-trattazzjoni ta' dina l- kawża għandu jirriżulta li r-rikorrenti sofrew minn leżjoni tad-dritt ta' tgawdija tal-proprjetà; Għaldaqstant in vista tas-suespost ir-rikorrenti jitolbu bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti, salv kwalunkwe provvediment li jidhrilha xieraq u opportun jogħġobha: Tiddikjara illi l-fatti hawn fuq esposti jammontaw għal ksur tal-Artikolu 39 tal- Kostituzzjoni u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem; Tiddikjara illi l-fatti hawn fuq esposti jammontaw għal ksur tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea tad- Drittijiet tal-Bniedem Konsegwentement tagħti rimedju xieraq u opportun, inkluż il-liwkidazzjoni ta' danni ekwivalenti rappreżentanti l-leżjoni tad-dritt tagħhom inkluż għall- imgħaxijiet kollha li soffrew inutilment minħabba d-dewmien f'dawn il- proċeduri." Rat ir-risposta konġunta tal-intimati l-Avukat Ġenerali u tal-Kummissarju tat- Taxxi ppreżentata fil-21 ta' Novembru, 2018, fejn wieġbu kif ġej: "Jgħidu bil-qima: 1. Illi qabel xejn l-esponenti jqisu li r-rikorrenti, għajr għal Maria Carmela Santoni, ma jistgħux jilmentaw bl-allegat dewmien fil-proċeduri tal-konkors ta' kredituri fl- ismijiet Bank of Valletta vs. X (Rik. Nru. 851/2008AF), għaliex dawn lanqas biss ħadu sehem fihom, la bil-miktub u lanqas bil-preżenza tagħhom; Illi hekk ukoll ladarba l-ilment kostituzzjonali/konvenzjonali huwa marbut biss mal-konsegwenzi li ġab miegħu l-allegat dewmien fil-proċeduri tal-konkors ta' kredituri fl-ismijiet Bank of Valletta vs. X (Rik. Nru. 851/2008AF), allura r- rikorrenti ma kellhomx għalfejn joqgħodu jħarrku lill-intimati kollha msemmija fl-okkju. Kien biżżejjed li jħarrku biss lill-Avukat Ġenerali skont l-artikolu 181B Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM l-oħra tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta, b'dana għalhekk għandhom jiġu kollha meħlusin mill-ħarsien tal-ġudizzju, bl-istess rikorrenti jbatu l-ispejjeż; l-imħarrkin Illi, bla ħsara għall-premess, sa fejn ir-rikorrenti qegħdin jilmentaw fuq id- dewmien fil-proċeduri ġudizzjarji, jissokta jingħad li għalkemm il-kawża ċivili jidher li damet disa' snin biex intemmet dan ma jfissirx b'daqshekk li, b'mod awtomatiku, għandu jinstab li kien hemm dewmien inġustifikat. Tabilħaqq hija ġurisprudenza kostanti u stabbilita li l-irraġonevolezza taż-żmien m'għandux jiġi determinat fl-astratt jew min-numru ta' snin li tkun damet għaddejja l-kawża, imma għandu jkun. Għalhekk, il-proċedura ġudizzjarja mertu tal-allegazzjoni trid tkun eżaminata fis-sħiħ tagħha u ma jistax ikun eżaminat biss element jew parti waħda minn din il-proċedura; jitqies fid-dawl taċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ Illi huwa aċċettat ukoll li m'hemm l-ebda limitu ta' żmien li l-Qorti trid bilfors tosserva fil-kors tal-proċedura quddiemha għax inkella l-interessi tal-ġustizzja jiġu ppreġudikati minħabba għaġġla żejda u inkonsulta; Illi, mingħajr preġudizzju għal dak li għadu kemm ingħad, sabiex dina l- Onorabbli Qorti tkun tista' tikkunsidra b'mod serju t-talba tar-rikorrenti jrid jiġi ppruvat li mhux biss il-każ dam pendenti iżda li tali dewmien kien wieħed kapriċċjuż u maħsub biss biex jiżvantaġġah fit-tgawdija tad-drittijiet tiegħu skont il-liġi. Sewwasew fil-każ tal-lum id-dewmien ma kienx wieħed kapriċċjuż jew irraġonevoli iżda kien dovut mhux biss minħabba n-natura teknika li kien jinvolvi l-każ iżda anke minħabba l-fatt li kien hemm ħafna partijiet involuti fil- konkors tal-kredituri; Illi fi żgur imbagħad ma jistax jingħad li r-rikorrenti ħadu xi sehem attiv f'dawn il-proċeduri jew għamlu l-almu tagħhom biex iħaffu l-proċess għaliex mill-atti tal-konkors tal-kredituri jidher li ħadd mir-rikorrenti ma qatt deher quddiem il- Prim'Awla tal-Qorti Ċivili. Dan ġie rimarkat ukoll mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fis-sentenza tagħha. L-assenza tar-rikorrenti tul il-proċess kollu tal-konkors tal- kredituri hija xbieha ċara ta' kemm ir-rikorrenti kienu interessati f'dan il- proċess. Għalhekk jekk ir-rikorrenti batew xi effetti legaIi minħabba d-deċiżjoni finali mogħtija f'dawk il-proċeduri tal-konkors tal-kredituri, dan huwa tort tagħhom għaliex, b'għażla tagħhom stess, iddeċidew li ma jagħtux kashom; Illi lil hinn minn dan kollu, jekk id-dejn ewlieni li r-rikorrenti jridu jħallsu lill- kredituri tagħhom kiber minħabba li baqa' jinġema' l-imgħax fuqu, dan huwa Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM dovut għaliex ir-rikorrenti baqgħu ma ħallsux djunhom u mhux għaliex kien hemm dewmien fil-proċeduri tal-konkors tal-kredituri; Illi, multo magis, ma jirriżultax li l-proċeduri tal-konkors tal-kredituri kienu jolqtu d-dejn kollu li r-rikorrenti kellhom mal-kredituri tagħhom iżda kien jolqot biss parti minnu, fl-ammont ta' €768,693.22 (qabel Lm330,000), li kien ġie depożitat fil-Qorti wara l-bejgħ ta' xi postijiet li kienu ta' Maria Carmela Santoni. Għalhekk ir- rikorrenti ma jistgħux jilmentaw għaliex inġema' l-imgħax fuq ammonti oħra li kellhom jagħtu lill-kredituri tagħhom li ma kinux ġew depożitati fil-Qorti; Illi fis-sewwa r-rikorrenti lanqas m'għandhom raġun jilmentaw mill-fatt li seta' nġema' l-imgħax fuq is-somma ta' €768,693.22 li ġiet iddepożitata fil-Qorti għaliex ir-rikorrenti kellhom kull jedd taħt l-artikolu 422 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta li jitolbu lill-Qorti li kienet qegħda tiddeċiedi l-konkors biex ma tħallix li jinġemgħu l-imgħaxijiet fuq dak l-ammont. Madankollu r-rikorrenti naqsu milli jieħdu l-passi meħtieġa skont il-liġi biex iwaqqfu l-imgħaxijiet milli jibqgħu jinġemgħu u la dan kien hekk, huma jridu jbatu l-konsegwenzi ta' għemilhom; Illi għalhekk mhuwiex sew li r-rikorrenti jippruvaw jinqdew b'dawn il-proċeduri kostituzzjonali bit-tama li forsi jiksbu xi kumpens mill-Istat Malti ħalli b'hekk ikunu jistgħu jaqtgħu parti mid-djun li għandhom ma' terzi. F'dawn iċ- ċirkostanzi għalhekk l-ewwel talba tar-rikorrenti, kif mibnija fuq l-artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea u l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, mhijiex ġustifikata u għandha tiġi miċħuda; Illi, bla ħsara għall-premess, sa fejn it-tieni talba tar-rikorrenti tolqot l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni, din hija għalkollox improponibbli għaliex skont l-artikolu 37(2)(f) u (j) tal-Kostituzzjoni, ebda ħaġa f'dan l-artikolu m'għandha tinftiehem li tolqot l-għemil jew ħdim ta' xi liġi safejn tipprovdi għat-teħid ta' pussess jew akkwist ta' proprjetà, li sseħħ fil-kuntest ta' eżekuzzjoni ta' kuntratt u/jew ordni tal-Qorti. F'kull każ, ebda ksur tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ma jista' jiġi misjub hawnhekk, minħabba li fiċ-ċirkostanzi fattwali ta' dan il-każ il-Gvern ta' Malta ma ħa l-ebda proprjetà b'mod obbligatorju jew imġiegħel mingħand ir- rikorrenti; Illi dwar l-ilment l-ieħor tar-rikorrenti, kif mibni fuq l-ewwel artikolu tal-ewwel protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, l-esponenti jtennu illi l-Istat, fl-ebda waqt tal-proċeduri tal-konkors ta' kredituri, ma ħa xi proprjetà lir-rikorrenti jew b'xi mod fixkilhom fit-tgawdija ta' ġidhom. Barra minn hekk, huma kellhom kull ċans li jiddefendu ruħhom fil-proċeduri tal-konkors ta' kredituri u la dan m'għamluhx imputet sibi; Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM Illi t-tielet talba tar-rikorrenti hija konsegwenzjali għall-ewwel żewġ talbiet. Darba li fil-fehma tal-esponenti l-ewwel żewġ talbiet ma jistgħux jintlaqgħu, għandha taqa' wkoll it-tielet talba; Għaldaqstant din l-Onorabbli Qorti hija umilment mitluba tiċħad it-talbiet kollha tar- rikorrenti u tal-jeddijiet li huma ma batew kostituzzjonali/konvenzjonali tagħhom, bl-ispejjeż jitħallsu mill-istess rikorrenti." Rat ir-risposta tal-intimat il-Perit Anthony Attard Pace Monreal ppreżentata fis-27 ta' Novembru, 2018, fejn wieġeb kif ġej: "Jesponi bir-rispett: Illi l-esponenti ma jista' jiġi qatt ikkundannat kif qiegħdin jitolbu r-rikorrenti peress li l-esponenti fl-ebda mod ma tawwal il-proċedura tal-konkors tal- kredituri (Rikors numru 851/2008AF) li jirreferu għaliha. Illi huwa minnu li l-esponenti talab li jikkonkorri fil-proċedura fuq imsemmija, iżda ta' dan huwa ma jista' jiġi fl-ebda mod ikkastigat. Biss biss l-ebda ammont li kien jifforma parti miċ-ċedola ma ġie akkordat lill-esponenti, u għalhekk l- esponenti finalment ma silet l-ebda benefiċċju mill-istess proċedura. Illi jingħad li r-rikorrenti odjerni kienu debituri tal-esponenti wara li naqsu milli jħallasuh għas-servizzi professjonali li kien irrendilhom, tant li kien kostrett jirreġistra ipoteka speċjali fuq il-proprjetà immobbli li ġiet eventwalment mibjugħa bil-proċedura tas-subbasta sabiex jikkawtela l-pożizzjoni tiegħu. Huwa inkredibbli kif ir-rikorrenti odjerni qiegħdin jitolbu ħlas ta' danni mingħand l- esponenti sempliċement għaliex kellu jaġixxi biex jitħallas proprju minħabba l- inadempjenza tagħhom. Illi mill-atti tar-rikors numru 851/2008 AF jirriżulta li r-rikorrenti odjerni opponew għall-konkors ta' kredituri u anke ttantaw irażżnu l-istess proċess, u dana ta' bilfors wassal għal dewmien." Rat ir-risposta tas-soċjetà intimata Bank of Valletta p.l.c. (minn issa 'l quddiem "is-soċjetà intimata BOV") tat-28 ta' Novembru, 2018, fejn wieġbet hekk: "Tesponi bir-rispett: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM Illi, preliminarjament l-esponenti umilment teċċepixxi illi Din l-Onroabbli Qorti (i) għandha Tiddeklina milli teżerċita l-poteri kostituzzjonali Tagħha stante li r-rikorrenti, mhux talli ma utilizzawx ir-rimedji ordinarji, imma talli, a tempo verrgine u waqt li kienu qed iseħħu l-proċeduri li minnhom jillanjaw f'din il-kawża, huma għamlu minn kollox biex jostakolaw tali proċeduri; a) Jekk il-lanjanza hija dwar id-dewmien fl-ipproċessar taċ-Ċedola ta' Depożitu numru 1240/05 u dawk għall-iżbank tas-somma depożitata in segwitu tal-bejgħ in subbasta, l-esponenti tagħmel riferenza għad-diversi proċeduri istitwiti mill-istess rikorrenti jew min minnhom, u Joseph Santoni, biex jattakkaw il-validità tal-istess Ċedola ta' Depożitu bħal ad eżempju l-kawża Ċitazzjoni numru 1006/05; Ċitazz numru 1018/2005 u Ċitazzjoni numru 1017/2005 u anke ostakoli oħra kif ser jissemma waqt dawn il-proċeduri; u b) Jekk qed jillanjaw mill-proċeduri tal-konkors tal-kredituri, kif anke ammess mill-istess rikorrenti fir-rikors promotur tagħhom, ħafna mid-dewmien kien kawżat minn proċeduri bla bżonn ta' notifika; notifika lill-istess rikorrenti f'din il-kawża u Joseph Santoni li għal kull notifika, stante li ma kien hemm qatt ebda ko-operazzjoni, dejjem tali notifiki jispiċċaw jieħdu xhur twal sakemm jitlesta il-proċess kollu u jitwassal għall-pubblikazzjoni u l-affissjoni. Hija l-umili sottomissjoni tal-esponenti illi li kieku verament ir-rikorrenti kellhom interess li jaraw li l-proċeduri ikunu spediti u li ma jinħelix ħin sabiex il-proprjetà li kellhom tissodisfa kemm jista' jkun mill-kreditu dovut lill-esponenti a tempo vergine, kien jispetta lilhom illi joqgħodu lura minn tali ostakoli u jikkoperaw fil-proċeduri. l-esponenti umilment (ii) Illi, subordinatament u mingħajr ebda preġudizzju, tissottometti illi r-riżoluzzjoni ta' din il-kawża hija preponderatament fil-produzzjoni tal-atti ġudizzjarji relattivi u minn issa l-esponenti tixtieq umilment tirriżerva illi tipproduċi dawk l-atti illi ir-rikorrenti fl-istadju tal-provi ġudizzjarji li r-rikorrenti fl- istadju tal-provi tagħhom jonqsu li jipproduċu, sabiex din il-Qorti jkollha stampa sħiħa ta' kif imxew il-proċeduri kollha minn meta l-bank esponent beda bil-kawżi għall- kanonizzazzjoni kontra r-rikorrenti u Joseph Santoni u sussegwentament beda jeżegwixxi t-titoli eżekuttivi illi l-istess bank kellu kontra l-istess rikorrenti; (iii) Illi, subordinatament u mingħajr ebda preġudizzju, minkejja dak kollu li jissemma, il-proċeduri ta' Konkors ta' Kredituri ġew skaturati u neċessitati minħabba illi r- rikorrenti u Joseph Santoni ma ħallsux id-debiti li kellhom mal-bank esponent u ma' diversi kredituri oħra fosthom uħud mill-intimati f'din il-kawża u għalhekk kienet ġiet neċessitata l-proċedura prevista fl-Artikolu 416 tal-Kap. 12 tal-Liġijiet għall-ftuħ ta' Konkors ta' Kredituri. Ir-rikorrenti ma jistgħux jillanjaw minn dewmien meta kienu Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM huma, flimkien ma' Joseph Santoni, illi ma ħallsux diversi kredituri, liema nuqqas ta' ħlas ipprovoka tali konkors stante li min iħares id-drittijiet tiegħu bil-proċeduri legali bil- mezzi li ttih il-liġi ma hux tenut li qed jikkawża xi forma ta' dannu; (iv) Illi, subordinatament u mingħajr ebda preġudizzju, il-lanjanza fir-rigward tat- teħid ta' proprjetà forżusa mingħajr kumpens xieraq hija wkoll kontra l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Artikoklu 1 tal-Ewwel Protokoll ukoll miċħuda stante li hija ġurisprudenza inveterata li kull kreditur għandu dritt jinforza d-drittijiet kirografarji u f'dan il-każ anke privileġġarji u ipotekarji li jkollu sabiex jiġi sodisfatt, safejn possibbli, il-kreditu lilu dovut mill-proprjetà tad-debitur tiegħu. Jiġi hawn senjalat illi fid-data tad-depożitu tal-prezz taċ-ċedola ta' depożitu fuq imsemmija u ċioe fit-28 ta' Diċembru 2005, ir-rikorrenti kienu debituri tas-soċjetà rikorrenti għal mijiet ta' eluf ta' Liri Maltin li bil-ferm jissuperaw is-somma li fuqha ġie miftuħ il-Konkors ta' Kredituri; Għalhekk anke kieku ma sarx l-istess konkors ta' kredituri u l-esponenti rċeviet il-ħlas kollu mertu tal-Konkors ta' Kredituri mingħajr il-bżonn tal-istess konkors, ir-rikorrenti kien jifdallhom somom inġenti xi jħallsu lis-soċjetà esponenti; (v) l- Illi, subordinatament u mingħajr ebda preġudizzju, biex ma tingħatax impressjoni żbaljata li l-Bank mexa b'xi mod mgħaġġel f'dawn il-proċeduri, billi ippressa inutilment lill-istess rikorrenti, għandu jingħad li l-bank ilu jippossjedi titoli eżekuttivi ta' mill-anqas mis-sena 1998 – data li fiha ottjena s-sentenza "Bank of Valletta p.l.c. vs Brittania Catering Company Limited et" (Ċitazz. Numru 2552/96) - ir- rikorrenti kellhom kull opportunità li ġja kienet għal somma ferm konsiderevoli, u kien jispetta lir-rikorrenti u lil Joseph Santoni li jaraw li jippruvaw ibiegħu il-proprjetà fuq is- suq sabiex ikun jista' jħallas lill-bank u talvolta l-kredituri l-oħra li kellhom. Minflok ma sar xejn minn dan u l-istess Joseph Santoni ġab lir-rikorrenti f'pożizzjoni li tottjeni titoli eżekuttivi oħra kontra l-istess familja Santoni u r-rikorrenti u teżegwihom bid- diffikultajiet kollha tal-eżekuzzjoni u b'rikorsi frekwenti għall-affissjoni u revoki ta' proċeduri u kien dan prinċipalment li wassal għall-istat li fih jinsabu ir-rikorrenti llum; ir-rikors talbiet kostituzzjonali (vi) Illi, subordinatament u mingħajr ebda preġudizzju, l-esponenti ma tistax ma teżisti tinnotax kontradizzjoni lampanti għaliex filwaqt li fl-ewwel talba qed jillnjaw li l-proċeduri kontrihom damu b'mod aktar milli mistenni, fit-tieni talba, dak li qegħdin jissottomettu r-rikorrenti huma li huma kellhom proprjetà tajba li setgħet tħallas id- debiti tagħhom a tempo vergine. Hawn jinsorġi bilfors ir-rekwiżit jekk dan kien minnu, għaliex ir-rikorrenti u Joseph Santoni ma qabdux u biegħu il-proprjetà u ħallsu l-krediti tagħhom sabiex jeħilsu mill-pretensjonijiet tal-kredituri u minflok għażlu t-triq li jostakolaw kull proċedura għall-kanonizzazzjoni u/jew eżekuzzjoni ta' xi titolu li jintavolaw il-kredituri inkluż l-istess esponenti; Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM (vii) Illi, subordinatament u mingħajr ebda preġudizzju, u anke sabiex Din il-Qorti jkollha l-istampa ampja tas-sitwazzjoni, jiġi umilment sottomess li għandu jittieħed in konsiderazzjoni mhux biss il-krediti dovuti lill-esponenti, lill-Kummissarju tat-Taxxa intimat, Perit Attard Pace Monreal u lill-General Soft Drinks, imma l-kredituri kollha tal-familja Santoni bħal HSBC Bank Malta p.l.c. u kredituri oħra li, kif ser jirriżulta fit-trattazzjoni tal- kawża għadhom sal-lum mhux imħallsa u dan jingħad illi bl-ebda tiġbid tal- immaġinazzjoni ma seta' wieħed jasal għall-konklużjoni li l-proprjetà immobbiljari f'isem Joseph u Maria Santoni setgħet tissodisfa l-pretensjoniijiet tal-kredituri tagħhom f'xi żmien; (viii) Illi l-esponenti finalment tissottometti wkoll illi għalkemm huma l-proċeduri Kostituzzjonali huma utili u meta jintużaw b'mod korrett huma essenzjali f'kull socjetà demokratika, hemm limitu ghal kollox u anke għal mod kif jiġu utilizzati l-proċeduri kostituzzjonali, u jekk Din l-Onorabbli Qorti tqis illi dawn il-proċeduri ma intużawx b'mod korrett, hija għandha l-poteri illi tindirizza dan in-nuqqas ukoll għaliex finalment l-użu ħazin tal-ħin tal-Qrati huwa wkoll vjolazzjoni minnu nnifsu li għandu jiġi indirizzat. Biss biss għandu jiġi rilevat li l-proċeduri tal-Konkors ta' Kredituri ilhom li ntemmu 'l fuq minn tmintax-il xahar u dan ukoll jindika kemm verament hemm interess. F'dan l-istadju, l-esponenti tkun trid ukoll tirrispondi sussidjarjament għal uħud mill-osservazzjonijiet gratwiti illi saru fir-rikors bħal "l-bank intimat qatt ma ta rendikont sodisfaċenti tal-pretensjoni" meta l-bank, f'kull rikors fejn għamel il- pretensjonijiet tiegħu kellu bilfors iressaq tali rendikonti u jelenka l-pretensjonijiet tiegħu u osservazzjonijiet oħra. Għaldaqstant l-esponenti umilment tissottometti illi it-talbiet tar-Rikorrenti, kif dedotti fir-rikors promotur tagħhom għandhom jiġu miċħuda stante li ma hemm ebda ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti u dan la fir-rigward tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta u tal-Artikolu 1 tal-Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea tad- Drittijiet, u lanqas tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem jew addirittura xi ksur ieħor tal-Kostituzzjoni u Konvenzjoni." Rat ir-risposta maħlufa tal-kuraturi deputati l-Avukat Dr Charmaine Sabino u l- Prokuratur Legali Joeline Santoni Ciscaldi li ġew maħtura biex jirrappreżentaw lis- soċjetà Britannia Catering Company Ltd, ippreżentata fit-28 ta' Novembru, 2018, fejn ġie sottomess: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM "Jesponu bir-rispett: Salv eċċezzjonijiet ulterjuri Bl-ispejjeż." Illi l-esponenti għadhom ma humiex edotti mill-fatti; Illi l-esponenti jirriservaw li jippreżentaw eċċezzjonijiet ulterjuri jekk kemm-il darba l-esponenti jirnexxilhom jiġu edotti mill-fatti. ir-risposta tal-intimat Reġistratur tal-Qrati Ċivili u Tribunali li ġiet ippreżentata fit-3 ta' Diċembru, 2018, u li tgħid kif ġej: "Jesponi bir-rispett:- Illi in linea preliminari jiġi eċċepit illi l-esponenti assolutament m'huwiex il- leġittimu kontradittur għal-lanjanza tar-rikorrent u għalhekk għandu jiġi lliberat mill-osservanza tal-ġudizzju bl-ispejjeż kontra l-istess rikorrent; Illi f'dan il-każ ir-rikorrenti bl-ebda mod m'hu qed jattribwixxu l-allegat ksur tad- dritt fundamentali tiegħu ai termini tal-Artiklu 39 u 37 tal-Kostituzzjoni għal xi għemil jew nuqqas minn naħa tal-esponenti iżda minħabba għemil imwettaq minn terz u/jew tal-Qorti u għalhekk it-talbiet tar-rikorrenti fil-konfront tal- esponenti huma nfondati fil-fatt u fid-dritt; Illi l-esponenti jagħmel riferenza għas-sentenza fl-ismijiet George Parsons vs Registratur tal-Qrati et deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fit-8 ta' Novembru, 2004 fejn intqal: 'Hu ben saput li l-Ġudikatura hija organu indipendenti mill-Eżekuttiv u ma taqa' taħt l-ebda dipartiment governattiv, u hu f'dan is-sens mela li jekk id- dewmien lamentat mir-rikorrent huwa attribwibli għall-operat tal-Qorti, allura ir-Rġistratur tal-Qorti, li hu biss inkarigat mill-amministrazzjoni tal- Qorti u mhux ukoll mill-operat tal-Ġudikant, ma jistax hawn hekk ikun leġittimu kontradittur.' Illi l-esponent ma kellu ebda kontroll fuq il-proċeduri partikolari u lanqas ma kien involut fil-materja u għalhekk żgur li l-lanjanzi tar-rikorrent mhux tort tal- esponenti li lanqas biss kien parti fil-proċeduri. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM Illi f'dan il-kuntest l-esponenti jagħmel riferenza għas-sentenza fl-ismijiet Mark Borg Martin et vs Kunsill Lokali Fgura deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fis-7 ta' Ottubru, 2005 fejn ġie ritenut: 'Kwantu għall-appellat Reġistratur, Qrati Ċivili u Tribunali ma jidhirx li jista' jkun hemm l-iċken dubbju li dan ma hux il-leġittimu kontradittur f'din il- kawża. Ir-Reġistratur ma jirrappreżentax lill-Qrati li l-operat tagħhom ġie attakkat bir-rikors promotorju – anzi, bil-kontra, huwa jieħu l-ordnijiet mingħandhom skont il-liġi – u hu ma hux f'posizzjoni li jagħti rimedju effettiv kieku stess din il-Qorti kellha ssib x'tiċċensura fuq il-livell kostituzzjonali fl- operat ta' dawk il-Qrati. Illi inoltre ssir riferenza għas-sentenza tal-Prim Awla tal-Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali) datata 12 ta' Marzu tas-sena 2015 fl-ismijiet Dr. Joseph Casapinta Tirchett et vs Direttur Generali Qrati et; Salvi, jekk ikun il-każ, eċċezzjonijiet ossia risposti ulterjuri. Għaldaqstant l-esponenti jitlob bir-rispett illi dina l-Onorabli Qorti jogħġobha tiċħad in toto t-talbiet tar-rikorrenti bl-spejjeż kontra l-istess rikorrenti." Rat ir-risposta tas-soċjetà intimata The General Soft Drinks Company Limited (minn issa 'l quddiem "l-intimata GSD"), li ġiet ippreżentata fit-3 ta' Diċembru, 2018, u li tgħid kif ġej: "Tesponi bir-qima: Illi fl-ewwel lok, ir-rikorrenti Louis Schembri Bonnici [TIRCHETT] u Anton Micallef Worley [TIRCHETT] m'għandhom l-ebda locus standi f'dawn il-proċeduri għaliex ma kienux parti tal- konkors tal-kredituri de quo u għaldaqstant, is-soċjetà esponenti għandha tiġi lliberata mill-osservanza tal-ġudizzju fil-konfront tagħhom. Illi fit-tieni lok, dina l-Onorabbli Qorti għandha tiddeklina illi teżerċita s-setgħat tagħha skont il-Kostituzzjoni u l-Kap. 319 u dana ai termini tal-proviso tal-artikolu 46(2) tal-Kostituzzjoni u l-proviso tal-artikolu 4(2) tal-Kap. 319 ġaladarba r-rikorrenti kellhom rimedju ordinarju illi effettivament huma naqsu illi jeżerċitaw waqt il-konkors ta' kredituri de quo. Dana peress illi jirriżulta anke mill-istess sentenza ta' dina l- Onorabbli Qorti fl-atti tal-konkors ta' kredituri de quo rikors numru 851/2008 AF tal-4 ta' Mejju 2017 (p.10), illi r-rikorrenti bl-eċċezzjoni ta' Joseph u Marija Carmela miżżewġin Pace naqsu illi jdaħlu risposta fl-istess proċeduri u ħadd mir-rikorrenti qatt Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM ma ħa sehem fl-istess. Inoltre, ir-rikorrenti qatt ma ttentaw illi jevitaw il-kumulu ta' mgħax billi jinvokaw l-artiklu 422 tal-Kap. 12 jew issolleċitaw lill-Onorabbli Qorti sabiex tlesti inoltre r- rikorrenti naqsu milli jappellaw mis-sentenza suriferita illi issa qed jilmentaw fil- konfront tagħha. Għaldaqstant, issa ma jistgħux jitolbu rimedju straordinarju meta naqsu illi jużaw ir-rimedji ordinarji li kellhom għad-dispożizzjoni tagħhom. l-eżerċizzju meħtieġ għall-gradwazzjoni tal-kredituri. Illi fil-mertu u mingħajr preġudizzju, is-soċjetà esponenti ma għamlet xejn ħlief teżerċita d-drittijiet leġittimi tagħha mogħtija bil-liġi sabiex tirkupra l-flus li kellha tiegħu mingħand Joseph u Marija Carmela miżżewġin Santoni u ma kienet responsabbli għal ebda dewmien fil-kors tal-konkors ta' kredituri de quo kif ser jintwera fil-kors ta' dawn il-proċeduri. Illi kif ippremettew l-istess rikorrenti fil-ħdax-(11) il-paragrafu tar- rikors promotur tagħhom, "(il-)maġġiorparti tad-differimenti moħlija għar-raġunijiet proċedurali bħal notifiki tal-partijiet fil-proċeduri, ħatra kuraturi u leġitimazzjoni tal- att" li huma raġunijiet li bl-ebda mod ma huma mputtabli għas-soċjetà esponenti imma jistgħu anke jkunu mputabbli għall-istess rikorrenti. Għaldaqstant, is-soċjetà esponenti bl-ebda mod ma llediet id-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti u għandha tiġi lliberata mill-osservanza tal-ġudizzju bl-ispejjeż. Salv eċċezzjonijiet ulterjuri." Rat in-nota tas-soċjetajiet intimati Vivienne Ltd, Joecar Limited u Josette Limited ippreżentata fil-21 ta' Diċembru, 2018, li biha taw ruħhom b'notifikati bir-rikors promotur u bl-avviż tas-smigħ tal-kawża. Rat l-atti kollha tal-kawża. Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti. Semgħet ix-xhieda prodotti mill-partijiet. Semgħet it-trattazzjoni tal-avukati difensuri tal-partijiet. Rat il-verbal tal-udjenza tad-19 ta' Ġunju, 2020, fejn il-kawża tħalliet għas- sentenza, li qiegħda tingħata llum. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 14 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM Il-kwistjoni bejn il-partijiet Ir-rikors maħluf odjern jirrigwarda l-allegazzjoni magħmula mir-rikorrenti ta' ksur tad-dritt għal smigħ xieraq fi żmien raġonevoli kif protett mill-artikoli 39 tal- Kostituzzjoni ta' Malta [minn issa 'l quddiem "il-Kostituzzjoni"] u mill-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal- Libertajiet Fundamentali [minn issa 'l quddiem "il-Konvenzjoni"], u anki tad-dritt għat-tgawdija tal-proprjetà sanċit permezz tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u tal- Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni. Jissottomettu li l-ewwel allegat ksur seħħ meta il-proċeduri tal-konkors tal-kredituri [minn issa 'l quddiem "il- proċeduri tal-konkors"] mnedija mill-intimat Bank of Valletta p.l.c. quddiem Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, damu ftit inqas minn għaxar snin sabiex waslu fi tmiemhom, u dan riżultat ta' differimenti moħlija għal raġunijiet ta' proċedura bħalma hija n-notifika tal-partijiet, ħatra ta' kuraturi u leġitimazzjoni tal-atti. rikorrenti jsostnu li l-proċeduri bl-ebda mod ma kienu kumplessi u saħansitra rriżulta li l-pretensjoni tal-intimat Kummissarju tat-Taxxi kienet infondata. Jispjegaw li l-proċeduri tal-konkors segwew il-bejgħ bis-subbasta ta' diversi proprjetajiet immobbiljarji tagħhom. Jgħidu li dawn inbiegħu għas-somma komplessiva ta' Lm650,000, ekwivalenti għal €1,514,092.71, liema somma ġiet depożitata taħt l-Awtorità tal-Qorti permezz taċ-Ċedola ta' Depożitu numru 1240/05, u li minnha eventwalment ġiet żbankata s-somma ta' Lm320,000 stante li din ġiet attribwita għad-dejn tar-rikorrenti Vivienne u Louis Schembri Bonnici u Josette Micallef Worley, filwaqt li l-bqija tas-somma ġiet attribwita għad-djun ta' Joseph Santoni u r- rikorrenti Maria Carmela Santoni, sussegwentement iffurmat il-mertu tat-talba mressqa mis-soċjetà intimata BOV għall-bidu tal-proċeduri tal-konkors. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 15 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM It-tieni allegazzjoni ta' ksur magħmula mir-rikorrenti tirrigwarda d-dritt għat- tgawdija tal-proprjetà tagħhom li ġie mxekkel meta dik il-proprjetà nbiegħet bis- subbasta bi prezz inqas mill-valur tagħha. L-intimati kollha għajr is-soċjetajiet Josette Ltd u Vivienne Ltd, ikkontestaw it- talbiet tar-rikorrenti. L-intimat l-Avukat Ġenerali flimkien mal-Kummissarju tat- Taxxi, jeċċepixxu li r-rikorrenti qatt ma pparteċipaw fil-proċeduri tal-konkors u għalhekk ma setgħux jilmentaw minn dewmien. Jgħidu wkoll li ma kienx hemm bżonn li jitħarrku l-intimati kollha, għaliex skont l-artikolu 181B tal-Kap. biżżejjed li jiġi mħarrek l-Avukat Ġenerali waħdu. Dwar il-mertu, uħud mill- intimati jsostnu li d-dewmien allegatament irraġonevoli tal-proċeduri tal-konkors għandhom jirrispondu għalih ir-rikorrenti stess li b'għemilhom taw lok għalih. Jgħidu li wara kollox ma kien hemm l-ebda dewmien irraġonevoli meta wieħed iqis in-natura teknika tal-proċeduri u n-numru sostanzjali ta' kredituri involuti fil- proċeduri tal-konkors. L-eċċezzjonijiet f'aktar dettall imressqa minn kull wieħed mill-intimati, huma elenkati aktar 'l isfel f'din is-sentenza. Provi u riżultanzi Waqt l-udjenza tat-3 ta' Ġunju, 20191, xehed bil-ġurament Roderick Caminiti in rappreżentanza tas-soċjetà intimata Bank of Valletta p.l.c., kif prodott mir- Ikkonferma li kien sar self lil diversi kumpanniji li ġeneralment kien jirrappreżentahom Joseph Santoni, u dan is-self kien garantit ukoll b'garanti oħrajn. Aktar tard Roderick Caminiti xehed permezz tal-affidavit2 fejn spjega li huwa kien ilu Qrati tal-Ġustizzja Paġna 16 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM jokkupa l-kariga ta' Kap Eżekuttiv tad-Debt Management Department tas-soċjetà intimata BOV sa minn Diċembru 2016 u għalhekk kellu r-responsabbilità prinċipali bil-ġbir tad-djun mingħand id-debituri, b'dana li huwa kien ilu jaħdem fl-istess dipartiment sa minn Ottubru 2012. Għalhekk huwa kien jaf li mal-lista ta' debituri kien hemm il-"Brittania Group" jew il-"Magic Kiosk Group" immexxija min-negozjant Joseph Santoni. Mid-dokumenti huwa seta' jikkostata li r-relazzjoni bankarja ma' dan il-grupp kienet tmur lura sas-snin tmenin meta s-soċjetà intimata BOV kienet avvanzat kreditu permezz ta' diversi overdrafts f'eluf kbar ta' liri lid-diversi kumpanniji li kienu wkoll iggarantixxu d-dejn ta' xulxin. Iżda meta d-dejn ma bediex jitħallas, is-soċjetà intimata BOV kienet kostretta madwar is-sena 1996 li tiftaħ diversi kawżi u hawnhekk id-debituri kienu wkoll ikkostitwew irwieħhom debituri permezz ta' diversi kuntratti ta' kostituzzjoni ta' Iżda minkejja li s-soċjetà intimata BOV kienet rebbieħa fil-proċeduri, id- debituri baqgħu inadempjenti u hija kienet kostretta li tistitwixxi diversi subbasti għall-bejgħ bl-irkant taħt l-Awtorità tal-Qorti ta' numru ta' proprjetajiet immobbli li permezz tagħhom kien ġie garantit id-dejn u hawn semma liema kienu dawn is- Eventwalment il-proprjetajiet ġew liberati favur Scala Developments Ltd u l-prezz ġie depożitat taħt l-awtorità tal-Qorti, b'dana li kien hemm diversi debituri, saħansitra anki r-rikorrenti stess li kienu qegħdin jattakkaw il-validità tas-subbasti, li oġġezzjonaw għall-iżbank. Peress li l-oppożizzjoni kienet ġejja mingħand dawk il-kredituri li kellhom pretensjonijiet kontra l-konjuġi Joseph u Carmen Santoni biss, iżda mhux fir-rigward tar-rikavat ta' proprjetà ta' Vivienne Schembri Bonnici u Josette Micallef Worley, is-soċjetà intimata BOV talbet l-iżbank ta' Lm320,000 ta' Vivienne Schembri Bonnici u Josette Micallef Worley, li wkoll ġiet opposta mill-istess rikorrenti. Imbagħad fis-17 ta' Jannar, 2007, il-Qorti iddekretat l-iżbank ta' dik is-somma Qrati tal-Ġustizzja Paġna 17 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM favur is-soċjetà intimata BOV li ġiet attribwita għad-djun ta' Vivienne Schembri Bonnici u Is-somma rimanenti Lm330,000 kienet is-suġġett ta' proċeduri ta' konkors ta' kredituri fejn hija kienet irċeviet is-sehem spettanti lilha f'April, 2018. Fil-fehma tiegħu kienu proprju r-rikorrenti li taw lok għad-dewmien fil-proċeduri permezz tal-oppożizzjoni kontinwa tagħhom permezz ta' diversi rikorsi, u anki għaliex kull att kellu jiġi notifikat lilhom bil-proċedura tal-affissjoni u pubblikazzjoni. Żied jgħid li minkejja li l-istess rikorrenti kienu wkoll ġew ikkundannati mill-Qorti sabiex jiżgombraw mill-proprjetà tas-soċjetà intimata BOV, huma baqgħu jokkupaw il-proprjetà u dan minkejja li huma kienu anki għadhom debituri lejha. Ir-rikorrenti Vivienne Schembri Bonnici xehdet permezz tal-affidavit.3 Ikkonfermat li hija toqgħod fl-appartament numru 6, Fawwara Buildings, Triq Ġuże Fava, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, u li kienet bint Joseph Santoni li kien miet fil-21 ta' Marzu, 2013, u ta' Maria Carmen kelly li meta missierha kien għadu ħaj, hija flimkien ma' żewġha Louis Schembri Bonnici kienu jaħdmu miegħu fil-kiosk bl-isem "Magic Qalet li jidhrilha li l-kiosk kien immexxi minn kumpannija ta' missierha bl- Tgħid li biż-żmien indunaw li huma kienu qed jagħmlu tajjeb għad-dejn ta' missierha u tal-kumpanniji tiegħu jew dawk fejn kien Saret taf li hija kienet azzjonista fil-kumpannija Joecar Limited u anki Vivienne Limited li kienet proprjetarja tal-fond fejn kienet tirrisjedi ma' żewġha. Spjegat li missierha kien jagħmel użu mill-prokuri li kienu tawh, iżda dejjem serħilhom rashom li kollox kien sew. Eventwalment is-soċjetà intimata Bank of Valletta p.l.c. kienet biegħet ir-residenza tagħha permezz ta' subbasta sabiex b'hekk jitħallas id-dejn tal-kumpannija u b'hekk kienu għaddejjin proċeduri għall- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 18 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM iżgumbrament tagħha u ta' żewġha. Għalkemm huma kienu inkarigaw lill-avukati tagħhom sabiex jiksbu mingħand is-soċjetà intimata BOV informazzjoni dwar id- dejn, din baqgħet ma tathomx sodisfazzjon. Qalet ukoll li l-proprjetà li nxtrat mis- soċjetà intimata BOV kienet tiswa aktar fis-suq u din ma setgħetx tikseb prezz aħjar minħabba l-ipoteki li kien hemm gravanti din il-proprjetà. Ix-xhud spjegat li huma kienu kostretti jintavolaw il-proċeduri odjerni għaliex id-dewmien fil- proċeduri ma kienx tort tagħhom, iżda xorta waħda baqgħu għaddejjin l- imgħaxijiet fuq l-ammont dovut. Joseph Carbone fil-kapaċità tiegħu ta' Manager fl-Uffiċċju tal-Kummissarju tat- Taxxi, Sezzjoni tal-VAT, xehed permezz tal-affidavit4 fejn iddikjara liema kienu l- ammonti dovuta bħala VAT u CET mingħand is-soċjetà intimata Britannia Spjega li fil-proċeduri għall-Konkors ta' Kredituri ta' Joseph Santoni et, l-istess Joseph Santoni u Maria Carmela Santoni kienu damu żmien konsiderevoli sabiex jiġu notifikati u qatt ma pparteċipaw fil-proċess ġudizzjarju. mbagħad miet Joseph Santoni u s-soċjetà intimata BOV talbet sabiex l-atti jiġu trasfużi fl-isem ta' Vivienne Schembri Bonnici u Josette Micallef Worley, l-eredi preżunti, dawn intavolaw rikors fejn infurmaw lill-Qorti li huma kienu rrinunzjaw għall-eredità. Waqt l-udjenza tas-16 ta' Diċembru, 20195, xehed minn jeddu l-intimat Emanuel Abela Bugeja fil-kwalità tiegħu ta' Reġistratur tal-Qorti. Irrileva li ma kienx jidher mill- proċess tal-proċeduri tal-Konkors ta' Kredituri li kien hemm xi dewmien ħtija tar- Reġistratur. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 19 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM Waqt l-udjenza tal-10 ta' Jannar, 2020, xehdet in kontroeżami l-intimata Vivienne Schembri Bonnici, prodotta mis-soċjetà intimata GSD. Spjegat li meta kien għadu ħaj missierha kien jieħu ħsieb l-affarijiet hu u għalhekk hija ma kienet taf xejn dwar id-dejn dovut lis-soċjetà intimata GSD. Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Ir-rikorrenti qegħdin jitolbu lil din il-Qorti sabiex tiddikjara li ġew miksura fil- konfront tagħhom id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 39 u tal-artikolu 37 tal- Kostituzzjoni, kif ukoll tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, u b'hekk tagħti rimedju xieraq u opportun, inkluż il-likwidazzjoni ta' danni rappreżentanti l-leżjoni sofferta u wkoll fir-rigward tal-imgħaxijiet kollha li huma sofrew inutilment riżultat tad-dewmien fil-proċeduri ġudizzjarji għall-konkors ta' Jissottomettu li tali proċeduri damu ftit inqas minn għaxar snin fejn il- parti l-kbira tad-differimenti ngħataw għal raġunijiet proċedurali bħal notifika tal- partijiet, ħatra ta' kuraturi u leġitimazzjoni tal-atti, u mhux għaliex il-proċeduri nnifishom kienu kumplessi, apparti li l-pretensjoni tal-Kummissarju tat-Taxxi nstabet li kienet bla bażi. Dan id-dewmien fil-proċeduri wassal sabiex ġew attribwiti lilhom imgħaxijiet ta' diversi snin sabiex b'hekk ir-rikavat mill-bejgħ tal- proprjetajiet li kellu jissodisfa sostanzjalment id-dejn, mar kollu lejn l-imgħaxijiet Jgħidu li huma bħala garanti tad-dejn kienu għadhom sal-lum responsabbli għall-ħlas tiegħu, filwaqt li r-rikorrenti Josette Micallef Worley u Vivienne Schembri Bonnici spiċċaw leżi mill-proprjetà tagħhom mingħajr kumpens. Min-naħa tagħha s-soċjetà intimata BOV qatt ma tat rendikont sodisfaċenti tal- pretensjonijiet tagħha fil-konfront tagħhom minkejja debitament interpellata. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 20 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM L-intimati l-Avukat Ġenerali u l-Kummissarju tat-Taxxi jilqgħu billi jissottomettu s- segwenti: (a) ir-rikorrenti għajr Maria Carmela Santoni, ma jistgħux jilmentaw dwar l-allegat dewmien fil-proċeduri tal-konkors għaliex huma qatt ma ħadu sehem, kemm bil-miktub u lanqas bil-preżenza tagħhom; (b) l-intimati l-oħra għandhom jiġu meħlusin mill-ħarsien tal-ġudizzju stante li skont l-artikolu 181B tal-Kap. kien biżżejjed li jiġi mħarrek l-intimat l-Avukat Ġenerali; (ċ) il-fatt waħdu li l- proċeduri damu disa' snin sabiex intemmu ma kienx neċċessarjament iwassal għal dewmien inġustifikat; (d) ma hemm l-ebda limitu ta' żmien li għandu jiġi osservat mill-Qorti fil-proċedura quddiemha; (e) għandu jiġi ppruvat li d- dewmien kien wieħed kapriċċjuż u maħsub biex jagħti żvantaġġ fit-tgawdija tad- drittijiet; (f) ir-rikorrenti ma ħadux sehem attiv fil-proċeduri inkwistjoni u għalhekk jekk batew xi effetti legali mid-deċiżjoni finali, dan kien tort tagħhom; (ġ) jekk id-dejn kiber minħabba li nġemgħu l-imgħaxijiet, dan kien għaliex ir- rikorrenti ma ħallsux id-dejn dovut; (g) ir-rikorrenti ma jistgħux jilmentaw mill- imgħaxijiet li nġemgħu fuq ammonti oħra stante li l-proċeduri tal-konkors ma iżda parti minnu fl-ammont ta' €768,693.22 (Lm330,000.00); (ħ) ir-rikorrenti naqsu milli jeżerċitaw id-dritt tagħhom taħt l- artikolu 422 tal-Kap. 12 sabiex ma jitħallewx li jinġemgħu l-imgħaxijiet; (h) għar- raġunijiet imfissra ma kienx sew li r-rikorrenti jinqdew bil-proċeduri odjerni sabiex jiksbu kumpens mill-Istat Malti; (i) għal dak li kien jirrigwarda l-allegat ksur tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni, il-paragrafi (f) u (j) tas-subartikolu (2) ta' dak l- artikolu kienu applikabbli u f'kwalunkwe każ l-Gvern ta' Malta ma kien ħa l-ebda proprjetà b'mod obbligatorju jew imġiegħel sabiex b'hekk lanqas l-Artikolu 1 tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni ma kien applikabbli; (j) konsegwentement anki it-tielet u l-aħħar talba tar-rikorrenti ma setgħetx tintlaqa'. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 21 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM L-intimat il-Perit Anthony Attard Pace Monreal wieġeb preliminarjament li huwa bl-ebda mod ma kien tawwal il-proċeduri tal-konkors u ma setax jiġi kkastigat tali talab li jikkonkorri f'dawk il-proċeduri, meħud ukoll inkonsiderazzjoni li huwa kien kreditur tagħhom u kien aġixxa sabiex jitħallas minħabba l-inadempjenza tagħhom. Wara kollox huwa ma kien silet l-ebda beneffiċċju minn dawk il- proċeduri. Żied jgħid li r-rikorrenti kienu opponew għall-proċeduri ta' konkors u għalhekk dan kien wassal għal dewmien. Is-soċjetà intimata BOV eċċepiet li: (a) din il-Qorti għandha tiddeklina milli teżerċita l-poteri kostituzzjonali tagħha għaliex ir-rikorrenti naqsu milli jagħmlu użu mir-rimedji ordinarji tagħhom u saħansitra kienu għamlu ħafna ostakoli għall-proċeduri tal-konkors u saħansitra wkoll għall-ipproċessar tac-ċedola ta' depożitu nru 1240/05 u dawk għall-iżbank; (b) il-proċeduri tal-konkors ġew intavolati għaliex ir-rikorrenti u Joseph Santoni ma kinux ħallsu lid-diversi kredituri tagħhom; (ċ) għal dak li kien jirrigwarda l-allegat ksur tal-artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, skont il- ġurisprudenza kull kreditur għandu dritt jenforza d-drittijiet kirografarji u f'dan il- każ anke privileġġarji u ipotekarji; (d) Joseph Santoni kien ġab lis-soċjetà intimata BOV f'pożizzjoni fejn kellha tottjeni titoli eżekuttivi oħra kontra l-istess familja Santoni; (e) minflok li qabdu u biegħu l-proprjetajiet sabiex iħallsu d-dejn, ir- rikorrenti u Joseph Santoni kienu qabdu t-triq li jostakolaw kull proċedura għall- kanonizzazzjoni u jew eżekuzzjoni ta' xi titolu li jintavolaw il-kredituri; (f) għandhom jiġu kkunsidrati d-debiti l-oħra tar-rikorrenti, tant hu hekk li l- proprjetajiet f'isem il-konjuġi Santoni ma setgħux jissodisfaw l-pretensjonijiet tal- kredituri l-oħra; u (ġ) jekk il-Qorti ssib li l-proċeduri odjerni ma ntużawx b'mod korrett, hija għandha l-poteri li tindirizza dan in-nuqqas. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 22 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM Il-Kuraturi Deputati wieġbu billi qalu li huma mhumiex edotti mill-fatti u għalhekk huma rriżervaw id-dritt li jippreżentaw eċċezzjonijiet hekk kif jiġu edotti mill-fatti. Ir-Reġistratur Qrati Ċivili u Tribunali fir-risposta tiegħu eċċepixxa li huwa mhux il- leġittimu kontradittur u għamel riferiment għall-ġurisprudenza in sostenn tal- eċċezzjoni tiegħu. Is-soċjetà intimata GSD wieġbet illi: (a) ir-rikorrenti Louis Schembri Bonnici u Anton Micallef Worley ma kellhom l-ebda locus standi fil-proċeduri odjerni; (b) ir-rikorrenti naqsu milli jagħmlu użu mir-rimedji ordinarji tagħhom u għalhekk ma setgħux jirrikorru għal rimedju straordinarju; (ċ) hija ma kienet responsabbli għal ebda dewmien fil- proċeduri tal-konkors. talbiet rikorrenti. Is-soċjetajiet intimati Josette Ltd u Vivienne Ltd għażlu li ma jikkontestawx it- Eżawriment ta' rimedji ordinarji Is-soċjetà intimata BOV eċċepiet li r-rikorrenti naqsu milli jeżawrixxu r-rimedji ordinarji tagħhom, u għalhekk din il-Qorti għandha tiddeklina milli teżerċita l- poteri kostituzzjonali tagħha. L-istess issottomettiet is-soċjetà intimata GSD, fejn irrilevat li fil-proċeduri tal-konkors ir-rikorrenti bl-eċċezzjoni ta' Joseph u Maria Carmela konjuġi Santoni, kienu naqsu milli jippreżentaw risposta u ħadd mir- rikorrenti ma ħa sehem fl-imsemmija proċeduri. Tgħid ukoll li r-rikorrenti naqsu milli jinvokaw l-artikolu 422 tal-Kap. 12 sabiex jevitaw l-imgħax jew li jissolleċitaw lill-Qorti sabiex tagħlaq il-proċeduri. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 23 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM Il-Qorti tikkunsidra li l-ilment tar-rikorrenti huwa wieħed ta' ksur tad-drittijiet fundamentali tagħhom u skont is-subartikolu 46(2) tal-Kostituzzjoni u s- subartikolu 4(2) tal-Kap. 319 dan għandu jiġi ttrattat u deċiż minn din il-Qorti. Għalhekk ma tistax tilqa' l-eċċezzjoni tal-intimati. Il-Qorti tifhem li l-imsemmja intimati hawnhekk qegħdin jissuġġerixxu li r-rikorrenti kellhom rimedju ordinarju għad-dispożizzjoni tagħhom waqt l-istess proċeduri tal-konkors u jinsistu li minkejja dan, huma kienu naqsu mhux biss milli jipparteċipaw fil-proċeduri tal- konkors, iżda saħansitra huma kienu ppreżentaw diversi ostakoli. Il-Qorti tqis li d- dritt ta' parteċipazzjoni tar-rikorrenti fil-proċeduri tal-konkors ma tistax fiha innifisha tiġi kkunsidrata bħala rimedju ordinarju a dispożizzjoni tagħhom, iżda ċertament huwa wieħed mill-fatturi ta' rilevanza fil-kuntest tal-eżami li din il- Qorti għandha twettaq sabiex tistabbilixxi jekk seħħx ksur tad-dritt fundamentali tagħhom għal smigħ xieraq fi żmien raġonevoli. L-intimati l-Avukat Ġenerali u l-Kummissarju tat-Taxxi jissottomettu li skont id- dispożizzjonijiet tal-artikolu 181B tal-Kap. 12, kien biżżejjed li r-rikorrenti jħarrku lill-intimat l-Avukat Ġenerali biss u ma kienx hemm bżonn li jiġu mħarrka l- intimati kollha tal-proċeduri tal-konkors. Għalhekk jgħidu li l-imħarrkin l-oħra fil- proċeduri odjerni għandhom jiġu liberati mill-osservanza tal-ġudizzju. L-intimat Reġistratur wkoll jissottometti li huwa mhuwiex il-leġittimu kontradittur, u dan filwaqt li jiċċita dak li qalet il-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenzi tagħha fl-ismijiet Qrati tal-Ġustizzja Paġna 24 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM George Parsons vs. Reġistratur tal-Qrati6 u Mark Borg Martin et vs. Kunsill Lokali Fgura7 rispettivament, u anki għamel riferiment għas-sentenza ta' din il-Qorti, kif diversament preseduta, fl-ismijiet Dr Joseph Casapinta Tirchett et vs. Direttur Ġenerali Qrati et.8 Fil-kuntest ta' dak li rritenew il-qrati f'dawn is-sentenzi li l- intimat Reġistratur huwa biss inkarigat mill-amministrazzjoni tal-Qrati u għalhekk ma jistax jagħti rimedju effettiv fl-eventwalità li jinsab ksur, jissottometti li l- lanjanzi tar-rikorrenti mhumiex tort tiegħu, fejn saħansitra lanqas kien parti f'dawk il-proċeduri. Jispjega li r-rikorrenti bl-ebda mod mhuma qed jattribwixxu l- allegat ksur għal xi għemil jew nuqqas da parti tiegħu, iżda l-ilment tar-rikorrenti huwa dirett lejn terz u/jew il-Qorti. Is-subartikolu 181B(2) tal-Kap. 12 jgħid hekk: "L-Avukat tal-Istat jirrappreżenta lill-Gvern f'dawk l-atti u l-azzjonijiet ġudizzjarji li minħabba n-natura tat-talba ma jkunux jistgħu jiġu diretti kontra xi wieħed jew aktar mill-kapijiet tad-dipartimenti l-oħra tal-Gvern" Il-Qorti tikkondividi l-ħsibijiet tal-intimati Avukat Ġenerali u Kummissarju tat- Taxxi, b'dana li wara l-emendi li ġew fis-seħħ permezz tal-Att XXV tal-2019, huwa s-suċċessur tal-intimat l-Avukat Ġenerali, jiġifieri l-Avukat tal-Istat, li huwa l- leġittimu kontradittur f'dawn il-proċeduri. M'hemmx dubju li kif jixhdu t-talbiet tagħhom kif espressi fir-rikors promotur, l-ilment tar-rikorrenti huwa dwar ksur tad-drittijiet fundamentali tagħhom, senjatament kif sanċiti mill-artikoli 37 u 39 tal-Kostituzzjoni u mill-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, li għalih 6 Deċiża 08.11.04. 7 Deċiża 07.10.05. 8 Deċiża 12.03.15. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 25 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM għandu jirrispondi l-Istat u mhux l-individwu privat minħabba l-obbligu tal-Istat li jiggarantixxi u li jħares dawk id-drittijiett fundamentali. Għaldaqstant din il-Qorti tqis l-intimati kollha għajr l-Avukat Ġenerali għandhom jiġu liberati mill-osservanza tal-ġudizzju u għal din ir-raġuni l-Qorti ser tastjeni milli tieħu konjizzjoni ulterjuri tar-risposti tagħhom u ser tgħaddi sabiex tikkonsidra l-eċċezzjonijiet l-oħra tal-intimat l-Avukat Ġenerali. Fit-tweġiba tiegħu l-Avukat Ġenerali jissottometti li r-rikorrenti kollha għajr Maria Carmela Santoni, ma jistgħux iressqu l-ilment tal-allegat dewmien fil-proċeduri tal- konkors, għaliex huma ma kinux parti minn dawk il-proċeduri. Mill-atti tal-proċeduri tal-konkors, senjatament ir-rikors promotur ippreżentat mill-Bank intimat, jirriżulta li dawk il-proċeduri kienu jirrigwardaw is-somma ta' Lm330,000.00, bilanċ ta' somma akbar li kienet ġiet depożitata taħt l-Awtorità tal-Qorti Ċivili permezz ta' Ċedola ta' Depożitu 1240/05 wara l-bejgħ bis-subbasta ta' diversi proprjetajiet appartenenti ta' Lm330,000.00 kienet ġiet attribwita għad-djun ta' Joseph Santoni u ta' martu hawn Jirriżulta li fil-mori ta' dawk il-proċeduri fil-21 ta' Marzu, 2013, miet Joseph Santoni, u wara li r-rikorrenti Vivienne Schembri Bonnici u Josette Micallef Worley ppreżentaw kopja tan-nota ppreżentata fil-Qorti Ċivili (Sezzjoni Ġurisdizzjoni Volontarja), fejn huma flimkien ma' ommhom Maria Carmen Santoni irrinunzjaw formalment għall-wirt tiegħu, b'dana li żammew "...ferm id-dritt tagħhom għall-porzjoni riservata skont il-liġi u salv ukoll li, jekk ikun il-każ, Qrati tal-Ġustizzja Paġna 26 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM jirrievdu l-pożizzjoni tagħhom meta jitlesta l-inventarju tal-attiv u l-passiv tad- decujus", il-Qorti Ċivili, Prim'Awla, fil-4 ta' Diċembru, 2013, laqgħet ir-rikors tas- soċjetà talab għan-nomina ta' Kuraturi Deputati sabiex jirrappreżentaw lill-eredità ġjaċenti tal-intimat Joseph Santoni. Illi kif sewwa osservat dik il-Qorti, "id-debituri Joseph u Maria Carmela konjuġi Santoni ppreżentaw risposta għar-rikors promotur. Madanakollu, id-debituri u/jew l- abbli difensur legali tagħhom qatt ma dehru quddiem din il-Qorti u ma ressqu l- ebda prova sabiex jissotanzjaw il-kontenut tar-risposta tagħhom". Iżda dan ma jfissirx li huma ma kellhom l-ebda interess fl-eżitu ta' dawk il-proċeduri, għaliex din il-Qorti ma tistax ma tikkunsidrax li s-sentenza tal-Qorti Ċivili, Prim'Awla, fejn iddikjarat min kienu l-kredituri tal-konjuġi Santoni u ddeċidiet fuq il- gradwazzjoni tagħhom għall-fini tal-ħlas tad-dejn dovut lilhom, ma kinitx ta' interess għalihom u li ma kinux ser jintlaqtu mill-effetti tagħha. Il-Qorti tqis li l- proċeduri tal-konkors kienu ta' interess għar-rikorrenti kollha minkejja li l-istess rikorrenti għajr Maria Carmela Santoni, kif sewwa josserva l-intimat l-Avukat Ġenerali, naqsu milli jipparteċipaw kemm bil-preżenza tagħhom jew tal-avukati difensuri tagħhom, kif ukoll permezz ta' sottomissjonijiet. Saħansitra tosserva li fl-imsemmija proċeduri ġie stabbilit li l-intimat il-Kummissarju tat-Taxxi ma jgawdi minn ebda privileġġ speċjali kif pretiż minnu fuq l-assi tar-rikorrenti Maria Carmela Santoni u ta' żewġha Joseph Santoni. Għal dak li jirrigwarda l-interess ta' żwieg ir-rikorrenti Vivienne Schembri Bonnici u Josette Micallef Worley, li huma wkoll rikorrenti fil- proċeduri odjerni, jingħad li dawn għandhom kull interess jipparteċipaw f'dawn il-proċeduri in vista tal-interess li għandhom il-konjuġi tagħhom u dak li jiddisponi l-artikolu 1328 tal-Kap. 16, b'dana li fin-nuqqas ta' prova kontrarja qed jiġi preżunt li teżisti l-komunjoni tal-akkwisti bejn il-miżżewwġin. Għal dawn ir- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 27 minn 39 raġunijiet il-Qorti ma tistax taċċetta l-ewwel eċċezzjoni tal-intimat l-Avukat Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM Ġenerali. It-tul tal-proċeduri tal-konkors L-ewwel ilment tar-rikorrenti huwa li l-allegat dewmien irraġonevoli tal-proċeduri tal-konkors huwa leżiv tad-drittijiet tagħhom kif protetti mill-artikolu 39 tal- Kostituzzjoni u mill-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni. L-intimat l- Avukat Ġenerali jissottometti li l-fatt waħdu li l-proċeduri tal-konkors damu disa' snin sabiex jingħalqu, ma jfissirx li għandu jinstab li kien hemm dewmien inġustifikat, u dan għaliex il-proċedura ġudizzjarja inkwistjoni għandha tiġi eżaminata fis-sħiħ tagħha. Ikompli jgħid li m'hemm l-ebda limitu ta' żmien li l- Qorti għandha fl-għeluq tal-proċeduri, altrimenti jistgħu jiġu ppreġudikati l-interessi tal-ġustizzja. Jissottometti li għandu jiġi muri li d- dewmien kien wieħed kapriċċjuż u magħmul b'mod biex jiġu żvantaġġjati ir- rikorrenti fit-tgawdija tad-drittijiet tagħhom skont il-liġi. Fil-każ odjern dan ma kienx jirriżulta għaliex il-proċeduri kienu ta' natura teknika fejn kien hemm ħafna partijiet involuti. L-intimat l-Avukat Ġenerali jgħid ukoll li min-naħa tagħhom ir- rikorrenti ma ħadu l-ebda sehem attiv fil-proċeduri jew ħadu azzjoni sabiex l- proċeduri jitħaffew. Ir-rikorrenti saħansitra qatt ma dehru fl-imsemmija proċeduri tant li anki l-Qorti Ċivili, Prim'Awla għamlet din l-osservazzjoni fis- sentenza tagħha. Dan kien xhieda tan-nuqqas ta' interess tagħhom u jekk batew xi effett legali, il-ħtija kienet proprju tagħhom. Dwar il-mertu ta' dawk il- proċeduri, l-intimat l-Avukat Ġenerali jissottometti li kien ħtija tal-fatt li r- rikorrenti ma ħallsux id-dejn li l-imgħaxijiet baqgħu telgħin, u dan filwaqt li huma Qrati tal-Ġustizzja Paġna 28 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM ma setgħux jilmentaw dwar imgħaxijiet fuq dejn ieħor. Barra minn hekk ir- rikorrenti kienu naqsu milli jieħdu passi a tenur tal-artikolu 422 tal-Kap. ma jinġemgħux l-imgħaxijiet. B'hekk ir-rikorrenti ma kellhomx jitħallew jinqdew minn proċeduri kostituzzjonali bit-tama li jiksbu kumpens mill-Istat sabiex iħallsu parti mid-dejn tagħhom. Il-Qorti tikkondividi l-ħsieb tal-intimat l-Avukat Ġenerali li wieħed għandu jieħu inkonsiderazzjoni l-fatturi kollha li ddeterminaw il-proċeduri tal-konkors sabiex jiġi stabbilit jekk l-ilment tar-rikorrenti dwar it-tul irraġonevoli tagħhom huwiex wieħed ġustifikat. Kif dejjem ġie ritenut mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal- Bniedem9, hemm tliet fatturi prinċipali li għandhom jiġu eżaminati fid-dawl tal- ilment tar-rikorrent: (a) il-kumplessità tal-proċeduri; (b) l-aġir tar-rikorrent innifsu; (ċ) l-azzjoni li jkunu ħadu l-awtoritajiet kompetenti. huwa segwit mill-Qrati tagħna u fis-sentenza tagħha fl-ismijiet Raymond Farrugia Randon et vs. l-Avukat Ġenerali et10, il-Qorti Kostituzzjonali filwaqt li għamlet l-eżami tal- ilment tar-rikorrenti fid-dawl ta' dan l-insenjament, għamlet is-segwenti osservazzjonijiet rilevanti għall-każ odjern: Dan jittratta s-sejba tal-ewwel Qorti ta' nuqqas ta' smigħ xieraq minħabba dewmien ta' almenu seba' snin sabiex tingħata s-sentenza fil-proċeduri 2219/00. In tema legali ssir referenza għas-sentenza ta' din il-Qorti fl-ismijiet Anton EI Khabuli v. Avukat Ġenerali, 1 ta' Frar 2016, fejn ingħad in materja illi: "… dwar jekk jeżistiex tassew ksur tal-jedd tar-rikorrenti għal smigħ xieraq fi żmien raġonevoli taħt l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni, tenut kont, fost affarijiet oħra, ta' tliet binarji ormai ben assodati fil-ġurisprudenza Rik. 5/14 16 patria u dik Ewropea, ossia il-komplessità tal-każ, l-aġir taż-żewg partijiet u 'what was at stake Qrati tal-Ġustizzja Paġna 29 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM Jinsab ukoll assodat il-fatt li ma teżisti ebda lista komprensiva li tista' twassal lill-Qorti sabiex tiddikjara leżjoni tad-dritt ta' smigħ xieraq abbażi ta' dewmien fil- proċeduri. Għalhekk, għalkemm il-Qorti għandha tikkunsidra l-fatturi fuq indikati għandu jitqies kont taċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ in kwistjoni 4 Grand Chamber, Is-Siggiewi NV vs European Commission, 26/11/2013, C-50/12P para 96-97) "23.Dwar it-tifsira tal-kunċett ta' 'żmien raġonevoli', l-Qrati tagħna wkoll esprimew innifsu għandu element qawwi ta' ruħhom u sostnew jekk fiċ-ċirkostanzi il-ġudikant diskrezzjonalità partikolari tal-każ, iż-żmien perkors sakemm il-persuna allegata tkun ġiet ġudikata, kienx ta' tul tali li jeċċedi dak li hu jew għandu jkun normalment aċċettabbli f'socjetà demokratika. (fn. Emanuela De Giorgio vs L-avukat Generali, 21/2/1996 [Vol.80]) Dan jfisser illi kull każ għandu jiġi eżaminat fid-dawl taċ- ċirkostanzi speċjali tiegħu.' (fn. illi t-terminu fih jħalli f'idejn Issir ukoll referenza ghas-sentenza ta' din il-Qorti datata 22 ta' Frar 2013, fl-ismijiet Emanuel Hammoud et v. Avukat Generali et, fejn dwar dewmien ta' seba' snin sabiex tingħata s-sentenza ingħad: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 30 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM "[28] Tosserva wkoll li ma jirriżultax li kien hemm raġuni valida li setgħet tiġġustifika b'xi mod dan id-dewmien ta' seba' snin għall-għoti tas-sentenza, liema dewmien ma jistax jitqies bħala wieħed raġonevoli, anke kkunsidrat il-komplessità tal-punt legali involut, u għalhekk dan jikkostitwixxi leżjoni tad-dritt kontemplat fl-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni fil-konfront tar-rikorrenti li, għalkemm ma jidhirx mill-atti li ppreżentaw rikors f'dan ir-rigward, iżda żgur li l-inċertezza li sofrew għal dan it-tul taż-żmien sabiex tiġi determinata l-vertenza kienet raġuni ta' anzjetà u frustrazzjoni [sottolinear ta' din il-Qorti] da parti tagħhom, u ta' dan, għandhom jiġu kkumpensati. (fn. 7 F'dan il-każ il- Qorti akkordat kumpens ta'€700)" Issir referenza wkoll għas-sentenza tal-Qorti Ewropea Richard Mustefa Al Muhamad v. United Kingdom deċiża fid-9 ta' Frar 2010 (fn. B'hekk il-Qorti Kostituzzjonali kienet hemmhekk għaddiet sabiex iddikjarat li l- ewwel Qorti kienet korretta meta sabet li kien hemm ksur tad-dritt għal smigħ xieraq fi żmien raġonevoli peress li kien irriżulta nuqqas ta' attività meta l- proċeduri kienu damu differiti seba' snin sħaħ għas-sentenza. Fil-każ odjern il-Qorti tiddikjara li hawnhekk ukoll tirriżulta leżjoni ta' dan id-dritt kif sanċit permezz tas-subartikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni u tas-subartikolu 6(1) tal-Konvenzjoni. Tosserva li kuntrarjament għal dak li ġie sottomess mill-intimat l- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 31 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM Avukat Ġenerali, il-konkors ta' kredituri kif jipprovdu għalih id-dispożizzjonijiet 16 mhux minnu nnifsu proċedura daqstant kumplikata. Hekk ukoll irriżulta fil-każ odjern fejn saħansitra l-kredituri kienu biss erbgħa u l-provi tagħhom għalkemm voluminużi fejn jirrigwarda s-soċjetà intimata BOV, inkluż il-kontroeżamijiet li saru, ma kieux ta' natura kumplikata li talbet il-ħin twil tal-Qorti. Lanqas ma jista' jingħad li kien hemm xi problema straordinarja bin-notifiki li kienet kawża ta' dewmien. Dan joħroġ ferm ċar mis- segwenti sinteżi li għamlet il-Qorti tal-andament tal-proċeduri tal-konkors: - 22.08.08: preżentata tar-rikors promotur mis-soċjetà intimata BOV; - 15.12.08: seduta - l-ewwel dehra; kawża differita għan-notifika; - 23.01.09: notifika fil-Gazzetta tal-Gvern a fol. 116 et seq.; - 29.01.09: notifika fil-gazzetti lokali a fol. 121 u 127; - 05.03.09: notifikati debituri bl-ewwel dehra konkors kredituri 51A u 51B; - 24.03.09: risposta ġuramentata tad-debituri Joseph u Maria Carmela Santoni; - 25.03.09: seduta - differita għan-notifiki stante li dawn ma sarux regolarment; - 19.05.09: seduta - differita sabiex issir il-pubblikazzjoni; - 29.09.09: seduta - differita sabiex issir il-pubblikazzjoni li ma saritx ai termini tas- subartikolu 416(2) tal-Kap. 12 minkejja ordnata u saret ordni sabiex ir-Reġistratur jieħu passi immedjati; - 30.11.09: saret il-pubblikazzjoni fil-Gazzetta tal-Gvern mir-Reġistratur a fol. 152 u wkoll fil-gazzetti a fol. 155; - 11.01.10: seduta differita provi BOV; - 03.05.10: BOV ippreżenta affidavit; - 04.05.10: seduta - differita kontinwazzjoni provi BOV; - 08.11.10: seduta - differita minhabba li jonqsu diversi notifiki; - 14.02.11: seduta - differita għall-provi; - 19.04.11: seduta - BOV ippreżenta nota b'dokument u inghata terminu għall- preżentata ta' affidavits mill-Kummissarju tat-Taxxi u mis-soċjetà The General Soft Drinks Company Limited, filwaqt li ġiet differita għall-kontinwazzjoni; - 27.06.11: il-Kummissarju tat-Taxxa fuq il-Valur Miżjud u d-Direttur tad-Dwana tat- Taxxa u tas-Sisa ppreżentaw affidavit; Qrati tal-Ġustizzja Paġna 32 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM - 18.10.11: seduta - provi dikjarati magħluqa għajr kontro-eżamijiet, u kull prova dokumentarja għandha tiġi esebita sad-9 ta' Diċembru, 2011; differita għall-kontro- eżamijiet kollha; - 17.01.12: seduta - xehdet Mary Anne ‘Ashby mid-Dipartiment tal-VAT; differita kontinwazzjoni tal-provi; - 07.05.12: seduta - xehed Aldo Mair mill-GSD u Mary Anne ‘Ashby għal VAT, filwaqt li GSD ippreżentat nota b'dokumenti; differita għall-kontinwazzjoni; - 04.10.12: seduta - xehdet Mary Anne ‘Ashby, differita għall-provi; - 11.01.13: seduta - l-avukat difensur ta' GSD jirrileva li għad jonqos notifiki tal- konjugi Pace; differita għan-notifika inkluż wara l-ħinijiet legali u fin-negattiv bil- proċedura tal-pubblikazzjoni u affissjoni; - 18.03.13: seduta - awtorizzazzjoni għan-notifika bil-proċedura tal-affissjoni u tal- pubblikazzjoni; differita għan-notifika; - 10.06.13: seduta - jeħtieġ trasfużjoni tal-atti; differita; - 05.11.13: seduta - jeħtieġ leġitimazzjoni tal-atti, differita għal dan l-iskop; - 06.01.14: saret notifika tal-kuraturi; - 11.02.14: seduta - differita għall-istess skop; - 17.06.14: seduta - mhux notifikati l-kuraturi mahtura; differita għan-notifika; - 28.10.14: seduta - kuraturi mhux notifikati; differita għal dan l-iskop; - 14.01.15: notifika kuraturi; - 28.01.15: seduta - jonqsu xi notifiki; differita; - 12.02.15: tħallset notifika tar-rikorrenti Maria Carmela Santoni, iżda l-indirizz mhux komplut u għalhekk riferta hija negattiva u saret notifika permezz tal-pubblikazzjoni fil-Gazzetta tal-Gvern fit-28.04.15, u f'gazzetta fis-27.05.15; - 30.04.15: seduta - jonqsu xi notifiki; differita; - 23.06.15: seduta - differita provi kollha; - 03.11.15: seduta - differita sabiex il-parti jirregolaw ruħhom dwar il-provi li fadlilhom; - 19.01.16: seduta - differita għall-preżentati ta' noti ta' sottomissjonijiet; - 17.03.16: seduta - intalbet estensjoni tat-terminu nota; - 08.06.16: seduta - differita għall-preżentata ta' noti responsivi; - 11.10.16: seduta - l-aħħar nota responsiva kellha tiġi ppreżentata dakinhar stess u differita; - 24.11.16: tinnota li noti kollha ġew ippreżentati; - 07.03.17: seduta - differita sentenza; - 04.05.17: deċiża. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 33 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM Min-naħa l-oħra l-Qorti tosserva li saru diversi seduti fejn ma sar xejn u l-partijiet donnhom tħallew imexxu huma stess il-proċeduri tal-konkors, minflok li dawn ġew regolati mill-Qorti stess u għalhekk intilfet l-opportunità li l-proċeduri jersqu lejn it-tmiem tagħhom fl-inqas żmien possibbli. Min-naħa tagħhom il-partijiet ma tantx ħabirku sabiex jingħalqu l-proċeduri, u b'hekk jiżbankaw is-sehem tagħhom jekk jirriżulta mill-flus depożitati taħt l-Awtorità tal-Qorti u jitnaqqas kull dannu possibbli lid-debituri. Il-Qorti hawnhekk ma tistax ma tosservax li s-soċjetà intimata BOV, li tant għamlet enfażi fuq l-allegati ostakoli li ppreżentaw ir- rikorrenti f'dawk il-proċeduri, ostakoli li però ma rriżultawx lil din il-Qorti, tnikkret ferm fil-preżentata tal-provi u tas-sottomissjonijiet tagħha. L-intimat l-Avukat Ġenerali jissottometti li min-naħa tagħhom ir-rikorrenti ma ħadux l-opportunità li joffri l-artikolu 422 tal-Kap. 12 sabiex ma jħallux l- imgħaxijiet jinġemgħu, iżda l-Qorti tqis li din is-sottomissjoni mhix waħda Dan jingħad għaliex ma jirriżultax li kien hemm xi pretensjoni ta' xi kreditur li ma kinitx qiegħda tiġi kkontestata b'mod li l-Qorti setgħet tirrilaxxja l- Saħansitra il-Kummissarju tat-Taxxi fin-nota responsiva tiegħu ddikjara li d-dejn dovut lid-Direttur tat-Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa u dak dovut lid-Direttur Ġenerali (Taxxa fuq il-Valur Miżjud) kien wieħed privileġġjat u kellu jitħallas qabel kull kreditu ieħor. Dan filwaqt li s-soċjetà intimata BOV kif jirriżulta mir-rikors tal-ftuħ tal-proċeduri tal-konkors, talbet li l-kreditu tagħha jiġi pregradwat u li hija tiġi awtorizzata tiżbanka s-somma sħiħa. L-intimat l-Avukat Ġenerali jgħid ukoll li ma jirriżultax li r-rikorrenti ħadu sehem attiv fil-proċeduri tal-konkors jew li għamlu l-almu tagħhom sabiex iħaffu dawk il- proċeduri. Hawnhekk il-Qorti tgħid li l-intimat l-Avukat Ġenerali għandu raġun, Qrati tal-Ġustizzja Paġna 34 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM iżda biss fil-konfront tar-rikorrenti Maria Carmela Santoni, stante li kif diġà kellha l- opportunità li tosserva l-Qorti, ir-rikorrenti l-oħra ma kinux parti f'dawk il- proċeduri. Huwa minnu li l-preżenza tar-rikorrenti jew tal-avukat difensur tagħhom, flimkien ma' parteċipazzjoni attiva, setgħet ikkontribwiet lejn l-għeluq bikri ta' dawk il-proċeduri. Iżda r-rikorrenti ma jistgħux jitgħabbew bir- responsabbilità tad-dewmien minħabba l-passività tagħhom, meta jirriżulta li saħansitra l-Qorti stess kienet baqgħet passiva għall-aħħar u l-kredituri abbużaw minn dik il-passività u għal dan għandu jirrispondi l-Istat. L-intimat l-Avukat Ġenerali jissottometti wkoll li l-imgħaxijiet komplew jikbru għaliex ir-rikorrenti naqsu milli jħallsu d-dejn, iżda din il-Qorti tqis li dan l-argument ma jistax jirnexxi fil-każ odjern meta l-ammont li kellu jissodisfa l-kreditu jew parti minnu kien miżmum taħt l-Awtorità tal-Qorti Ċivili. Il-Qorti tosserva wkoll li sakemm ġew deċiżi b'mod finali dawk il-proċeduri u b'hekk kien hemm ċertezza dwar liema krediti kienu ser jiġu sodisfatti, l-imgħaxijiet baqgħu jiddekorru fuq kull kreditu, anki dak li ma kienx ser jiġi sodisfatt. Għalhekk ir-rikorrenti għandhom raġun jilmentaw mill-fatt li huma sfaw vittmi ta' imgħaxijiet fuq krediti mhux sodisfatti mis-somma msemmija depożitata taħt l-Awtorità tal-Qorti Ċivili. Din il-Qorti, kif diversament preseduta, fis-sentenza tagħha fl-ismijiet Mario ‘Ashby vs. Avukat Ġenerali et11, kellha l-opportunità li tfisser sew id-doveri tal-Istat fil-konfront ta' kull ċittadin, anki fejn dak iċ-ċittadin ma jkunx proprju parti minn proċeduri ġudizzjarji: "Illi d-dritt fundamentali tal-individwu li jkollu l-kawża tiegħu mismugħa b'mod xieraq u fi żmien raġonevoli timponi fuq l-Istat li jħares id-Dritt li jassigura l-eżistenza u ż-żamma fis-seħħ ta' sistema effiċjenti ta' amministrazzjoni ta' ġustizzja. Dan jitnissel billi l-Istat 11 62/13JRM, deċiża 24.11.16. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 35 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM jipprovdi strutturi, riżorsi u għodod li bihom il-Qrati jkunu jistgħu jwettqu xogħolhom kif imiss. B'żieda ma dan, ingħad ukoll li l-investigazzjoni ta' dewmien fis-smigħ ta' kawża m'għandhiex issir sempliċistikament fit-termini dojoq tal-kawża partikolari, imma f'termini ferm usa' li jħaddnu ċ-ċirkostanzi kollha li fihom dik il-Qorti tkun qegħda taħdem fiż-żmien relattiv (fn. 23.1.1995 fil-kawża fl-ismijiet Manduca vs Prim Ministru (Kollez. Vol: LXXIX.i.1 f'paġ. 23) "Illi b'danakollu, jekk minħabba l-inadekwatezza tal-istrutturi li tfasslu biex titħaddem il-makna tal-amministrazzjoni tal-ġustizzja jbati bla ħtija ċ-ċittadin, l-Istat irid jagħmel tajjeb għal tali tbatija (fn. 29.10.1992 fil-kawża fl-ismijiet Stephen Carbone noe vs Il-Prim Imħallef Dr. Carmelo ‘Ashby et (mhix pubblikata). 26 Ara QEDB 28.7.1999 fil-kawża fl-ismijiet A.P. vs Italja (Applik. 27 Ara QEDB 19.12.2002 fil-kawża fl-ismijiet Culjak vs Kroazja (Applik. Tgawdija tal-proprjetà Ir-rikorrenti qegħdin jinsistu li huma wkoll soffrew minn leżjoni tad-dritt ta' tgawdija tal-propjetà. L-intimat l-Avukat Ġenerali jissottometti li t-talba tar- rikorrenti kif msejsa fuq l-allegata leżjoni hija improponibbli in vista ta' dak li jipprovdu l-paragrafi (f) u (j) tas-subartikolu 37(2) tal-Kostituzzjoni. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 36 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM Din il-Qorti tikkunsidra li r-rikorrenti ma ressqu l-ebda prova in sostenn tal- allegata leżjoni li l-Qorti qiegħda tifhem allegatament seħħet meta l-proprjetajiet tagħhom ġew mibjugħa bil-proċedura tas-subbasta għal prezz ferm inqas mill- valur tagħhom. Għaldaqstant tastjeni milli tieħu konjizzjoni ulterjuri tat-tieni talba tagħhom. Kumpens Ir-rikorrenti qegħdin jitolbu li jingħataw rimedju xieraq fejn għandhom jiġu likwidati d-danni rappreżentanti l-leżjoni li huma sofrew u anki l-imgħaxijiet li huma dovuti jħallsu inutilment riżultat tad-dewmien fil-proċeduri tal-konkors. L- intimat l-Avukat Ġenerali jopponi għal din it-talba fid-dawl tal-fatt li l-ewwel żewġ talbiet tar-rikorrenti ma setgħux jintlaqgħu. Il-Qorti tosserva li r-rikorrenti ma ressqu l-ebda provi fir-rigward tal-imgħaxijiet fuq il-flus dovuta minnhom u li huma sofrew matul iż-żmien li ħadu l-proċeduri tal-konkors. Għalhekk mill-ewwel tgħid li hija ser tastjeni milli tikkunsidra jekk hijiex ġustifikata kemm legalment, kif ukoll fil-mertu, it-talba tagħhom sabiex tillikwida dawk l-imgħaxijiet li huma dovuti jħallsu għall-perijodu tad-dewmien irraġonevoli. Madankollu il-Qorti ser tgħaddi sabiex tillikwida biss il-kumpens dovut lilhom għal-leżjoni sofferta. Fis-sentenza tagħha fl-ismijiet Victor Moldi et vs. Avukat Ġenerali12, il-Qorti Kostituzzjonali aċċettat il-mod kif din il-Qorti, kif diversament ippreseduta, sejset il-kalkolu tagħha fuq l-insenjament tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, 12 53/16JPG, deċiż 26.1.18. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 37 minn 39 Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM jiġifieri li jingħata kumpens ta' bejn €1,000 u €1,500 għal kull sena li jdumu l- proċeduri sabiex jaslu fi tmiemhom. B'dana li ġew applikati l-istess tliet kriterji prinċipali enunċjati mill-Qorti Ewropeja tad-Drittijiet tal-Bniedem sabiex isir aġġustament tal-kumpens dovut biex jirrifletti ċ-ċirkostanzi tal-każ. Fil-każ odjern jirriżulta li r-rikors promotur fil-proċeduri tal-konkors ġie intavolat fit-22 ta' Awwissu, 2008, u s-sentenza finali tal-Qorti Ċivili, Prim'Awla ngħatat fl-4 ta' Mejju, 2017. B'hekk il-proċeduri damu ftit inqas minn disa' snin sabiex jingħalqu. Applikati l-prinċipji suriferiti fejn qed jiġi meħud inkonsiderazzjoni (a) l- għajxien tal-ħajja hawn Malta meta maqbul ma' dak ta' pajjiżi oħra fl-Ewropa; (b) il-passività tar-rikorrenti waqt il-proċeduri tal-konkors; (ċ) ma kien hemm l-ebda appell u għalhekk il-proċeduri tal-konkors instemgħu minn qorti waħda biss; tagħti kumpens ta' €1,000 għal kull sena tad-dewmien sabiex b'hekk il-kumpens sħiħ dovut lir-rikorrenti huwa fis-somma ta' €9,000. Decide Għar-raġunijiet premessi l-Qorti tiddeċiedi billi tilqa' l-ewwel talba tar- rikorrenti u tiddikjara li huma sofrew ksur tad-dritt fundamentali tagħhom għal smigħ xieraq fi żmien raġonevoli kif protett mill-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u mill-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni, filwaqt li tiċħad it-tieni talba tagħhom u tillikwida l-kumpens dovut lir-rikorrenti kollha flimkien fis-somma ta' €9,000.00 (disat elef Euro) u tikkundanna lill-intimat Avukat Ġenerali jħallas lir-rikorrenti il-kumpens kif likwidat. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 38 minn 39 Ir-rikorrenti għandhom iħallsu wieħed minn sitta (1/6) tal-ispejjeż, filwaqt li l- intimat l-Avukat Ġenerali għandu jħallas ħamsa minn sitta (5/6) tal-ispejjeż. Rikors Kostituzzjonali Numru 99/2018 LM Onor. Dr Lawrence Yarovoy LL.D. Imħallef Rosemarie Darmanin Deputat Reġistratur Qrati tal-Ġustizzja Paġna 39 minn 39