Ċiv. QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR. IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar l-Erbgħa, 30 ta' Ġunju, 2021. Ta' Kola Limited (C 33068) v. Lawrence Espinosa Rodriguez u martu Maria Assunta Espinosa Rodriguez b'mod solidali bejniethom u b'digriet datat it-30 ta' Mejju, 2014, ġie kjamat in kawża n-Nutar Bartolomeo Unus Din is-sentenza titratta appell prinċipali u żewġ appelli inċidentali minn sentenza mogħtija mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fil-21 ta' Marzu, 2018 dwar talba għal dikjarazzjoni ta' nullita` ta' żewġ kuntratti ta' bejgħ ta' proprjeta` f'Raħal Xlendi, Il-Munxar minħabba allegat vizzju tal-kunsens u impossibilita` li tiġi onorata l-garanzija tal-paċifiku pussess, kif ukoll għal- Ċiv. likwidazzjoni tad-danni. Il-proċeduri bdew b'rikors maħluf ippreżentat fis-17 ta' Ottubru 2013 permezz ta' liema ġie premess u mitlub: Illi permezz ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar Bartolomeo Unus tat-30 "1. ta' Settembru 2010 is-soċjeta` rikorrenti xtrat u akkwistat mingħand l- intimati l-fond uffiċjalment immarkat bin-numru 20 magħruf bl-isem 'Maria Assunta' fi Triq Għajn Dwieli ġewwa San Ġwann inkluża l-arja libera tiegħu bil-pussess battal garantit, liberu u frank, bid-drittijiet u pertinenzi kollha tagħha, bil-ġardina u l-garaxx li jagħmlu parti mal-istess dar u liema dar għandha aċċess ieħor minn Triq il-Vittmi tax-Xogħol. Fil- kuntratt ġie dikjarat illi l-imsemmija dar hija in parte mibnija fuq żewġ garaxxijiet proprjeta` ta' terzi persuni, liema żewġ garaxxijiet jagħtu għal Triq Għajn Dwieli, hekk kif murija fuq il-pjanti annessi mal-kuntratt mmarkati bħala Dok PH, PQ u PR. Illi fuq l-kuntratt l-vendituri ggarantew il-paċifiku pussess u liberu godiment tal-beni mibjugħa u li l-istess proprjeta` hija ħielsa minn kwalunkwe dritt favur terzi u ddikjaraw ukoll illi l-proprjeta` in vendita m' hijiex kolpita u/jew milquta minn xi ordni ta' esproprjazzjoni jwe intenzjoni ta' esproprjazzjoni mill-Gvern jew Awtorità kompetenti. Illi kontestwalment u ċioe ukoll fit-30 ta' Settembru 2010 permezz 3. ta' kuntratt ieħor fl-atti tan-Nutar Dr Bartolomeo Unus, is-soċjeta` esponenti biegħet lill-intimati solidarjament bejniethom arja ta' semi- basement, arja fil-ground-floor level, arja fil-fourth-floor level 'il fuq ad infinitum u dan taħt il-pattijiet u kondizzjonijiet stipulati fl-istess kuntratt. Illi b' riżultat tal-imsemmija żewġ kuntratt fir-realtà l-esponenti akkwistat il-proprjeta` kif fuq indikat bl-ideja illi hija tiżviluppa s-sit in kwistjoni u fuqha jinbnew korp ta' garaxxijiet u appartamenti u penthouse fuqhom u eventwalment l-intimati jkunu l-proprjetarji ta' żewġ garaxxijiet isfel, żewġ maisonettes u penthouse, filwaqt li l- kumplament tal-proprjeta` tibqa' tgħajjat lis-soċjeta` rikorrenti. Illi in segwitu għall-imsemmi kuntratt, is-soċjeta` esponenti, wara li otteniet il-permessi għall-iżvilupp, bdiet l-iżvilupp fis-sit u ddemoliet il- binja ġa eżistenti u fil-kors ta' żvilupp, instabu xi fdalijiet ta' oqbra li kellhom impatt arkejoloġiku u b' hekk il-proġett kellu jieqaf u wara diversi xhur ta' laqgħat u meetings mal-awtoritajiet konċernati, kien ser isir ftehim billi l-Gvern ta' Malta jesproprja parti mill-art in kwistjoni, ċioe l-parti sensittiva fejn instabu l-oqbra u anke estensjoni ikbar mill-istess art u ċioe l-parti tal-ġnien tal-istess proprjeta`, fir-realtà ma kienetx Ċiv. il-proċess, tappartjeni lill-vendituri Vella iżda kienet tappartjeni lill-Gvern ta' Malta (Joint Office) u di fatti, qabel ma sar il-kuntratt in kwistjoni l-istess konjuġi Vella kienu ġa intentaw illi jixtru u jakkwistaw il-ġardina mingħand il-Joint Office, mingħajr suċċess. Illi dan kollu kien ġa magħruf lill-konjuġi Vella qabel ma għamlu l- kuntratt ta' vendita lis-soċjeta` esponenti li b' riżultat tal-premess inkorriet diversi spejjeż kemm fl-iżvilupp u anke kellha telf sostanzjali billi ma setgħetx tużufruwixxi ruħha mill-investiment tagħha. Illi s-soċjeta` esponenti ċertament ma kienetx tagħmel tali negozjati u takkwista l-istess proprjeta` kieku kient taf b' din il-problema u ċioe li l-ġardina ma kienetx proprjeta` tal-konjuġi Vella billi minħabba f'hekk il-proġett ma kienx ikun fattibbli. 8. is-soċjeta` esponenti pprovdiet akkommodazzjoni alternattiva lill-konjuġi Vella għas-spejjeż tagħha u ta' dan iridu jagħmlu tajjeb l-istess konjuġi Vella. Illi għalhekk il-kunsens tal-esponenti fil-kuntratti fuq imsemmija huwa vizzjat bi żball u qerq u inoltre il-kunsens tal-intimati kien qarrieqi u/jew simulat. Illi inoltre, stante li parti mill-proprjeta` in vendita ma kienetx tappartjeni lill-vendituri u stante li din tifforma parti mportanti mill- proprjeta` li mingħjrha l-esponenti ma kinitx takkwista l-proprjeta` de quo, dan jintitola lis-soċjeta` esponenti titlob r-rexxissjoni tal-kuntratt tal-akkwist u konsegwenti vendita minnha lill-istess intimati. Għaldaqstant igħidu l-intimat għaliex din l-Onorabbli Qorti m'għandiex: imsemmija huwa vizzjat kif fuq premess; Tiddikjara li parti mill-proprjeta` in vendita ma kienitx tappartjeni lill-intimati u li għalhekk l-intimati ma jistgħux joneraw l-garanzija tal- paċifiku pussess u titolu. u effetti kollha tal-liġi; soċjeta` rikorrenti; lis-soċjeta` rikorrenti d-danni hekk likwidati." Tiddikjara l-imsemmija kuntratti bħala nulli u bla effett għall-finijiet Tillikwida l-istess danni u tikkundanna lill-intimati sabiex iħallsu Tiddeċiedi u tiddikjara li l-kunsens tal-partijiet fil-kuntratti fuq Tiddikjara lill-intimati responsabbli għad-danni kollha sofferti mis- Ċiv. tagħhom wieġbu:1 Il-konvenuti Lawrence u Maria Assunta konjuġi Vella bil-ġurament Illi t-talbiet attriċi huma preskritti ai termini tal-artikolu 1431 tal- Illi bla preġudizzju għall-premess, it-talbiet attriċi huma preskritti "Illi t-talbiet tas-soċjeta` attriċi kif proposti għandhom jiġu miċħuda bl- ispejjeż kontra tagħha, stante illi huma nfondati fil-fatt u fid-dritt, kif ser jirriżulta waqt il-proċeduri odjerni w għar-raġunijiet segwenti: 1. Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta. 2. ai termini tal-artikolu 1407 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta Malta. Illi bla preġudizzju għall-premess, it-talbiet attriċi kif proposti, 3. huma inammissibbli w insostenibbli, stante illi l-kuntratti relattivi ma humiex nulli u ma għandhomx jiġu dikjarati bħala tali, inkluż minħabba li ma kien hemm l-ebda qerq da parte tal-konvenuti. Illi mhuwiex minnu li qabel ma sar il-kuntratt ta' trasferiment bejn il-partijiet, illi l-konvenuti kienu jafu li parti mill-ġnien mibjugħ lis-soċjeta` attriċi kien jappartjeni lil terzi u li l-eċċipjenti kienu ttentaw jixtruha. Filfatt, l-art li l-eċċepjenti kienu talbu li jixtru hija totalment distinta u ma tiffurmax parti mill-proprjeta` trasferita lis-soċjeta` attriċi. Illi bla preġudizzju għall-premess, mhuwiex minnu illi l-kunsens 5. tal-eċċipjenti kien qarrieqi jew simulat u gġalhekk il-konvenuti ma humiex responsabbli għal ħlas ta' danni fil-konfront tas-soċjeta` attriċi. Illi bla preġudizzju għall-premess, l-ebda danni ma huma pagabbli 6. mill-konvenuti lis-soċjeta` attriċi, kemm għar-raġunijiet premessi, kemm minħabba li l-attriċi setgħet tiskopri tali fatti minnha lmentati, saħansitra qabel ma saru l-kuntratti relattivi u kif ukoll ai termini tal-artikolu 1429 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta u fi kwalunkwe każ, u mingħajr preġudizzju għal dak premess, is-soċjeta` attriċi għandha tipprova id- danni allegatament subiti minnha. eċċipjenti fil-konfront tal-attriċi, inkluż dawk għad-danni.' B' riżerva ta' kontestazzjonijiet ulterjuri u tad-drittijiet spettanti lill- B'digriet tat-30 ta' Mejju, 2014, fuq talba tal-atturi ġie msejjaħ fil- kawża n-Nutar Bartolomeo Unus.2 Għalkemm notifikat bl-atti, baqa' kontumaċi. Ċiv. Permezz ta' sentenza mogħtija fil-21 ta' Marzu, 2018, il-Qorti Ċivili, Prim' Awla ddeċidiet billi: Ċaħdet ir-risposti tal-konvenuti ħlief għal dak li jirreferu għad-danni li talbet il-kumpanija attriċi; Laqgħet it-talbiet tas-soċjeta` attriċi; Iddikjarat li l-kunsens tas-soċjeta` attriċi fil-kuntratti datati t- 30 ta' Settembru 2010 kienu vizjati; Iddikjarat li parti mill-proprjeta` ma kinitx proprjeta` tal- konvenuti konjuġi Vella u b'hekk ma setgħux jonoraw il- garanzija tal-paċifiku pussess u tat-titolu; Iddikjarat li l-imsemmija kuntratti huma nulli u mingħajr effett; Iddikjarat li l-konvenuti konjuġi Vella u l-intimat kjamat in kawża Micallef huma responsabbli in solidum għad-danni sofferti mis-soċjeta` attriċi; Illikwidat d-danni sofferti mis-soċjeta` attriċi fl-ammont ta' erbgħin elf, disa' mija u ħamsa u tmenin euro u wieħed u erbgħin ċenteżmu (€40,985.41); u Ikkundannat lill-konvenuti konjuġi Vella u lill-kjamat in kawża Micallef biex in solidum iħallsu lis-soċjeta` attriċi l-ammont indikat fil-paragrafu preċedenti; Ċiv. Bl-ispejjeż kif dedotti fir-rikors ġuramentat promotur in solidum kontra l-konvenuti konjuġi Vella u Micallef. Is-soċjeta` attriċi appellat minn din is-sentenza limitatament dwar Ilmentat li mhux ser tingħata d-danni materjali kollha li talbet u li l-ewwel Qorti ċaħdet it-talba għat-telf ta' qligħ. Da parti tagħhom, kemm l-appellati konjuġi Vella kif ukoll l- appellat Nutar Bartolomeo Unus ressqu appelli inċidentali: mid-digriet mogħti mill-ewwel Qorti fit-30 ta' Mejju 2014 li bih kien imsejjaħ fil-kawża. Isostni illi: (i) l-ewwel Qorti ma kellhiex tilqa' it-talba għall-kjamata in kawża tiegħu; (ii) ġie leż id-dritt tiegħu għal smigħ xieraq meta, bi ksur ukoll tal-prinċipju tal-parita` tal-armi, għaliex wara n-notifika tiegħu bir-rikors maħluf il-partijiet l-oħra naqsu jinnotifikawh bl-atti minnhom ippreżentati; (iii) l-azzjoni attriċi hija kontradittorja u legalment insostenibbli, b'dan illi ma setax kellha eżitu pożittiv; (iv) l-attriċi ma setgħetx tressaq azzjoni abbażi tal-ksur tal- garanzija tal-paċifiku pussess fi żmien meta hija għadha ma batiet ebda evizzjoni fil-ħaġa mibjugħa lilha; u li (v) huwa ma kellux jinstab responsabbli għad-danni. Ċiv. Min-naħa l-oħra l-konjuġi Vella jilmentaw illi: (i) it-talbiet attriċi kellhom jiġu miċħuda in kwantu preskritti a tenur tal-Artikolu 1431 tal-Kap. 16; (ii) it-talbiet attriċi kellhom jiġu miċħuda in kwantu preskritti a tenur tal-Artikolu 1407 tal-Kap. 16; (iii) ma kienex hemm qerq da parti tagħhom b'dan illi t-talba tar-rikorrenti fil-konfront tagħhom kellha tiġi miċħuda; u (iv) f' kull każ, id-danni akkordati mill-Qorti tal-ewwel istanza huma eċċessivi. Konsiderazzjonijiet. Peress li l-appelli inċidentali tal-konjuġi Vella u tan-Nutar Bartolomeo Unus jistgħu jinċidu fuq l-appell prinċipali tas-soċjeta` attriċi, il-Qorti sejra tibda bihom. L-Ewwel u t-Tieni Aggravju tal-konjuġi Vella – L-allegata preskrizzjoni a tenur tal-artikolu 1431 u 1407 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta. Il-konsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-ewwel istanza f'dan ir-rigward kienu s-segwenti: Illi l-artiklu 1407 (1) tal-Kap 16 effettivament rikjamat mill-intimati jistipula is-segwenti: "L-azzjoni li tmiss lill-bejjiegh ghaz-zjieda tal-prezz, u dik li tmiss lix-xerrej ghat-tnaqqis tal-prezz jew biex jerga' lura mill- kuntratt, tintilef eghluq sentejn minn dakinhar tal-kuntratt"; Illi in effetti l-azzjoni odjerna hi fil-fatt ibbazata fuq l-allegat vizju tal- kunsens a bazi ta' zball u qerq, (ara foll 3); Ċiv. Illi ghalhekk l-artiklu tal-ligi li fuqhu hi bbazata l-azzjoni odjerna jirrizulta li hu l-artiklu 974 tal-Kap 16 li jistipula s-segwenti: "Jekk il-kunsens ikun gie moghti bi zball, jew mehud bi vjolenza, jew b'eghmil doluz, ma jkunx jiswa"; Illi ghalhekk l-artiklu rikjamat mill-intimati ma jirrizultax li hu rilevanti ghall-azzjoni odjerna stante li l-artiklu rilevanti hu dak indikat fil- paragrafu precedenti; 16. Illi konsegwentement din l-eccezzjoni tal-intimati ghandha tigi respinta; … 17. Illi l-intimati jeccepixxu wkoll li l-azzjoni hawn intrapriza mis-socjeta` rikorrenti hi preskritta ai termini tal-artikli 1429 u 1431 tal-Kap 16, (ara foll 24 u 25); 18. Illi jigi sottolineat li l-artikli citati jirrigwardaw l-azzjoni redibitorja u l- azzjoni estimatorja; 19. Illi tali azzjonijiet huma ghal kollox irrilevanti ghall-azzjoni odjerna li kif gia` fuq stabbilit, (ara paragrafu numru hdax, (12.), aktar qabel) hi azzjoni ibbazata fuq vizju tal-kunsens; 20. Illi konsegwentement, anke dawn l-eccezzjonijiet tal-intimati ghandhom jigu respinti;' Permezz tal-ewwel aggravju tagħhom il-konjuġi Vella jinsistu iżda illi l-azzjoni odjerna hija waħda redibitorja u għalhekk japplika l-Artikolu 1431 tal-Kodiċi Ċivili. Bla perġudizzju għal dan, l-appellanti Vella jikkontendu ukoll illi l-azzjoni attriċi hija preskritta a tenur tal-Artikolu 1407 tal-Kodiċi Ċivili u għalhekk l-ewwel Qorti kellha tiċħad it-talbiet tal-atturi. Min-naħa l-oħra s-soċjeta` attriċi ssostni l-preskrizzjoni applikabbli f'dan il-każ hija dik ta' sentejn mid-data meta nkixef il- qerq/żball a tenur tal-Artikoli 1027, 1222, 1223. Tgħid li l-problema dwar Ċiv. l-estensjoni tal-art ħarġet wara li ġiet pubblikata l-Gazzetta tal-Gvern fi Frar 2013 u sussegwentement interpellat lill-konvenuti b'ittra uffiċjali ppreżentata fl-24 ta' Mejju 20133 u wara ppreżentat il-kawża. Magħdud ma' dan, tirreferi wkoll għall-fatt li l-garanzija tal-paċifiku pussess mogħtija lilha mill-konjuġi Vella fuq il-kuntratt relattiv kif ukoll ex lege hi kawtelata b'ipoteka ġenerali li sservi għal tletin sena. L-actio redibitoria, li għaliha jirreferi l-Artikolu 1431 tal-Kodiċi Ċivili tispetta bil-liġi lil xerrej li jixtri ħwejjeġ mobbli jew immobbli li jkollhom difetti li ma jidhrux, liema difetti jagħmluhom mhux tajba għall-użu li għalih huma maħsuba, jew li jnaqqsu daqshekk il-valur tagħhom illi kieku x- xerrej kien jaf bid-difett ma kienx jixtri dak l-immobbli/mobbli jew kien joffri prezz iżgħar. Min-naħa l-oħra l-artikolu 1407 jipprovdi għall-azzjoni ta' xerrej kontra venditur sabiex jerġa' lura mill-bejgħ ta' immobbli meta tiġi miftehma l-kwantità b'tant flus għal kull tant kejl, u l-kwantita` tinsab li hija aktar minn waħda minn għoxrin tal-kwantita` miftiehma fil-kuntratt (Art. L-azzjoni li pproponew l-atturi m'hijiex l-azzjoni redibitorja u lanqas l-azzjoni għall-ħall tal-bejgħ minħabba kejl inqas. Kawża li fiha l- atturi jippretendu li l-kunsens tagħhom kien vizzjat (Art. 974 u 976 tal- Ċiv. Kodiċi Ċivili), u l-impossibilita` li tiġi onorata l-garanzija tal-paċifiku 1409 tal-Kodiċi Ċivili). Għaldaqstant, tiċħad l-imsemmija aggravji. It-Tielet Aggravju tal-konjuġi Vella – L-Imsida. L-appellanti Vella jilmentaw ukoll minn dik il-parti tas-sentenza appellata fejn sar dan l-apprezzament ta' fatti: Illi fil-mertu jirrizulta li parti sostanzjali mill-fond mixtri mis-socjeta` rikorrenti ma kinitx proprjeta` tal-vendituri izda tal-Gvern, (ara pjanta a foll 122 u 204); 25. Illi mill-istess pjanta indikata fil-paragrafu precedenti jirrizulta li mill- proprjeta` kollha mibjuha mill-intimati lir-rikorrenti, kien biss il-mezzanin li kien il-proprjeta` tal-intimati, mentri l-gardina ma kienitx; 26. Illi l-istess provenjenza tirrizulta b'mod car mid-deposizzjoni tal- Assistent Direttur fis-Servizzi fit-Taqsima tal-Proprjetajiet talGvern, (ara foll 119) u fid-dokumenti minnhu pprezentati in atti, (ara foll 122 sa 129); 27. Illi l-istess hu wkoll assodat mix-xhieda tas-Senior Technical Officer fi hdan id-Dipartiment tal-Proprjeta` tal-Gvern li afferma li: "L-art in dizamina mmarkata a foll 122 li qed naghmel referenza ghaliha hi indikata bhala acquired by Church-State agreement ghaliex kienet giet akwistata mill-entita` hemm indikata … ghall- housing … (ara foll 283); Illi l-istess hu wkoll ikkonfermat mid-deposizzjoni tal-Acting Land Registrar, (ara foll 377), li wkoll ipprezenta c-certifikat rigwardanti t- titolu tal-istess proprjeta` in dizamina, (ara foll 379 sa 385); 29. Illi jirrizulta wkoll li di piu` l-istess Gvern hareg ukoll sejha ghall- offerti datata t-2 t'Ottubru, 2015, biex ibiegh il-proprjeta` in dizamina, (ara foll 332); ... Ċiv. Illi in konsegwenza tal-istess l-izvilupp li s-socjeta` kienet ippjanat li taghmel skont il-full development permission lilha koncess mill- Awtorita` Maltija ghall-Ambjent u l-Ippjanar datat it-30 t'Awwissu, 2010, ma setghax tigi realizzat, (ara foll 43); 31. Illi allura, stante li l-iskopijiet taghha kienu ghalhekk gew irrimedjabbilment frustrati, meta hi tat il-kunsens taghha fil-kuntratti fuq riferiti, (ara foll 5 u 10), is-socjeta` rikorrenti tat kunsens li kien ivvizjat minhabba zball u dan, ghaliex ma kienitx taf li parti mill-art li xtrat gia` kienet proprjeta` tal-Gvern, hadd ma kien infurmha bl-istess, u kien biss accidentalment li hi saret taf b'dan wara li instabu oqbra ta' importanza arkijologika u saru approfondimenti fir-rigward; 32. Illi ghalhekk, fid-dawl tal-artiklu 974 tal-Kap 16 fuq gia` riprodott, (ara paragrafu numru tnax, (13), aktar qabel), la l-kunsens tas-socjeta` rikorrenti fil-kuntratti datati t-30 ta' Settembru, 2010, fuq gia` riferiti, (ara foll 5 u 10), kien hemm moghti bi zball, allura tali kunsens ma jistghax jitqies bhala wiehed validu u kontraenti, u konsegwentement "ma jiswiex"; … 35. Illi jirrizulta assodat li meta s-socjeta` rikorrenti akkwistat il- proprjeta` in dizamina biz-zewg (2) kuntratti tat-30 ta' Settembru, 2010, fuq riferiti, din kellha l-intenzjoni li tizviluppa l-istess proprjeta` bhala sit unitarju wiehed li jaghti minn Triq Ghajn Dwieli sa Triq il-Vittmi tax- Xoghol bil-mod gia` fuq deskritt, (ara paragrafu numru disgha punt tmienja, (10.8.), aktar qabel); 36. Illi l-istess socjeta` rikorrenti issostni bi kjarezza li kieku kienet taf li dan il-progett kif minnha hekk ippjanat ma setghax isir, hi ma kienitx tikkonkludi l-kuntratti fuq riferiti mal-intimati, (ara paragrafu numru 24 a foll 40); 37. Illi s-socjeta` rikorrenti issosstni l-posizzjoni indikata fil-paragrafu precedenti peress li s-sottrazzjoni tal-gardina in dizamina mill-progett kif ippjanat mis-socjeta` rikorrenti ma kienitx tirrendi lill-istess progett aktar vijabbli u redditizzju ghall-istess socjeta` rikorrenti; Illi di piu`, jigi finalment ukoll sottolineat li l-fatt li l-intimati mhumiex proprjetarji tal-porzjon art in dizamina, dan awtomatikament ifisser li dawn mhumiex fi stat li jonoraw ilgaranzija tant essenzjali fil-kuntratti ta' bejgh ta' proprjeta`, senjatament il-garanzija tal-pacifiku pussess u tat-titolu tal-proprjeta`; Illi f'dan ir-rigward issir referenza ghall-artiklu 976 (1) tal-Kap 16 li jistipula s-segwenti: Ċiv. L-izball dwar il-fatt ma jgibx in-nullita` tal-kuntratt hlief meta jaqa' fuq is-sustanza nfisha tal-haga li tkun l-oggett tal-ftehim"; Illi fid-dawl ta' dak li gie sottolineat fir-rigward aktar qabel jirrizulta assodat li hawn si tratta minn zball li jaqa` fuq is-sustanza vera u proprja tal-haga nnifisha; … 41. Illi l-istess socjeta` rikorrenti issosstni ukoll li meta hi tat il-kunsens taghha fil-kuntratti fuq gia` riferiti, dan il-kunsens kien ivvizzjat minhabba qerq mill-intimati, peress li l-intimati kienu jafu li l-proprjeta` in dizamina li wasslet ghal procedura odjerna ma kienitx kollha proprjeta` taghhom – u effettivament hbew dan il-fatt mis-socjeta` rikorrenti; 42. Illi f'dan ir-rigward issir referenza ghall-artiklu 981 tal-Kap 16 li jistipula s-segwenti: "(1) L-eghmil doluz huwa motiv ta' nullita` tal-ftehim, meta l- inganni maghmulin minn wahda mill-partijiet ikunu tali illi minghajrhom il-parti l-ohra ma kienitx tikkuntratta; "(2) L-eghmil doluz ma jistax ikun prezunt, imma ghandu jigi ppruvat"; Illi waqt li s-socjeta` rikorrenti issosstni li l-intimati kienu jafu li l- proprjeta` in kwistjoni ma kienitx kollha proprjeta` taghhom tant li kienu ppruvaw jixtruha minghand il-Gvern, (ara paragrafu numru 28 a foll 40); 44. Illi min-naha tieghu l-intimat jichad li kien jaf li l-gardina de quo kienet proprjeta` tal-Gvern, (ara foll 246); … 45. Illi pero` ma jistax jinghad l-istess fir-rigward tal-intimata; 46. Illi in effetti l-istess intimata xehdet bil-mod segwenti fir-rigward, (ara foll 360): "Meta tal-Lands gew biex jaghtuna l-linja qalulna li mill-garaxx il-fuq huwa taghhom u mill-garaxx 'l isfel huwa taghna"; … 47. Illi in vista tal-premess, nonostante l-affermazzjoni tal-intimat a foll 246 fuq riferita, l-intimata jirrizulta li kienet konoxxenti fil-fatt li l- proprjeta` in dizamina ma kienitx taghhom izda tal-Gvern; Ċiv. Illi jirrizulta pacifiku wkoll li l-istess intimata hbiet ukoll dan il-fatt mis- socjeta` rikorrenti meta din innegozjat u ikkonkludiet ilkuntratti de quo; … 49. Illi jigi sottolineat ukoll li originarjament l-intimati kienu jikru l- proprjeta` in dizamina minghand il-papa` tal-intimata, certu Khatib Agius Attard, (ara foll 246, 248, u 359); 50. Illi sussegwentement l-istess intimati kienu xtraw l-istess fond mertu ta' din il-procedura minghand l-imsemmi Khatib Agius Attard permezz ta' kuntratt in atti tan-Nutar Dottor George Tanti, datat il-21 ta' Frar, 1990, (ara foll 248); 51. Illi skont s-Senior Technical Officer tad-Dipartiment governattiv fuq gia` riferit kien informa lill-qorti li l-post mertu tal-kawza kien mikri lill- intimati fil-15 t'Ottubru, 1996, liema kera ukoll twaqqfet permezz ta' ittra datata t-12 ta' Mejju, 2005, (ara foll 282); 52. Illi t-talba tal-intimati biex jixtru l-art in dizamina hi datata s-27 ta' Mejju, 1998, (ara wkoll foll 282), liema talba kienet rifjutata fis-16 ta' Lulju, 1998, (ara wkoll foll 282); … 53. Illi tenut tar-rizultanzi suespost jirrizulta pacifiku li l-intimati Vella kienu ghalhekk konxji tal-fatt li parti mill-proprjeta` in kwistjoni ma kienitx proprjeta` taghhom izda tal-Gvern; 54. Illi di piu`, jirrizulta assodat li ma informawx b'dan lis-socjeta` rikorrenti; … 55. Illi konsegwentement din il-qorti jirrizultala li l-intimati Vella agixxew in mala fede mas-socjeta` rikorrenti meta ikkonducuha tiffirma ghall- kompra-vendita` de quo meta ma setghux jaghtu lgaranzija tal-pacifiku pussess fuq gia` referita; Illi ghaldaqstant, l-eccezzjonijiet kollha sollevati mill-intimati fuq il- mertu ghandhom jigu wkoll respinti;" L-appellanti Vella jikkontendu illi kienu ilhom jgħixu fil-fond in kwistjoni minn mindu żżewġu, l-ewwel b'kera mingħand missier il- konvenuta li kien bniha, u sussegwentement xtrawha fil-21 ta' Frar 1990. Ċiv. Jilmentaw li l-ewwel Qorti kienet żbaljata meta kkonkludiet li huma kienu in mala fede għaliex fil-passat kienu ppruvaw jixtru parti minnha mingħand il-Gvern. Jisħqu li mill-provi jirriżulta iżda li ebda parti mill- proprjeta` oġġetti tal-kuntratti bejn il-partijiet ma kienet mikrija lilhom mill- Gvern billi dik il-porzjon mikrija lilhom mill-Gvern, li kienu ppruvaw jixtru fl-1998, hija biċċa art biswit il-garaxx tagħhom li tinsab wara proprjeta` ta' terzi u li skonthom hi distinta mill-proprjeta` oġġett tal-kawża. ta' dan jirreferu għal dak li xehdu kif ukoll għall-pjanta f''Dok VL6' u mill- irċevuta tal-kera annessi mal-affidavit tal-konvenut Lawrence Espinosa Rodriguez. Għalhekk jinsistu li ma kienx hemm qerq min-naħa tagħhom u lanqas ma kienu responsabbli ta' aġir doluż jew mala fede. B'referenza għall- paragrafi 45 sa 48 tas-sentenza appellata, l-appellanti jikkontendu li l- ewwel Qorti ma rrealizzatx illi l-garaxx li għamlet referenza għalih il- konvenuta Espinosa Rodriguez kien attwalment iwassal sat-triq li tinsab fuq wara tal- proprjeta`, ċioe` sa Triq il-Vittmi tax-Xogħol, minn fejn il-garaxx jiżbokka fuq it-triq ta' wara u li l-ġardina relattiva tinsab biswit tali garaxx. Tikkontendi wkoll li s-soċjeta` attriċi kienet taf bir-riskju/possibilita` li wara l-iskavar jinstabu fdalijiet arkeoloġiċi, kemm għaliex avżathom l-intimata kif ukoll minħabba li l-fond jinsab viċin scheduled Grade B archeological Jirreferu għall-fatt li s-soċjeta` attriċi ngaġġat perit u nutar u huma ma jaħtux jekk dawn naqsu milli jagħmlu xogħlhom aktar u aktar meta bejn il-konvenju u l-att finali għaddew kważi sena u nofs. Ċiv. Il-fatti prinċipali huma s-segwenti: Permezz ta' konvenju iffirmat fil-21 ta' April 20094 il- konvenuti Vella obbligaw ruħhom li jittrasferixxu lis-soċjeta` attriċi: "l-fond bin-numru uffiċjali (20), u magħruf bl-isem Maria Assunta, Fi Triq Għajn Dwieli, ġewwa San Ġwann, inkluża l-arja libera tiegħu, bil-pussess battal garantit, liberu u frank, bid-drittijiet u pertinenzi kollha tagħha, u bil-ġiardina u garage li jagħmlu parti mill-istess dar u liema dar għandha aċċess ieħor minn Triq il-Vittmi tax-Xogħol. L-imsemmi dar hija in parti mibnija fuq żewġ garages proprjeta` ta' terzi persuni liema żewġ garages jagħtu għal Għajn Dwieli Road, kif murija fil-pjanta annessa dokument PH."5 Fl-istess jum ġie wkoll iffirmat konvenju bejn l-istess partijiet permezz ta' liema s-soċjeta` attriċi obbligat ruħha tittrasferixxi lill- konvenuti Vella żewġ garages, żewġ flats u penthouse mill-korp ta' bini li kellu jinbena fuq l-art li kellha takkwista mingħand il-konvenuti Vella;6 Fil-25 ta' Mejju 2009, l-attriċi applikat mal-MEPA sabiex tagħmel żvilupp li jikkonsisti fit-twaqqigħ tal-bini eżistenti u minflok jinbnew basement garages, ħanut u djar b'faċċata fuq iż-żewġ toroq. 30 ta' Awwissu 2010 ingħata l-permess ta' żvilupp;7 5 L-imsemmija pjanta allegatament annessa bħala dokument PH ma tinsabx eżebita mal-kopja tal-konvenju in atti. Ċiv. Permezz ta' kuntratt ta' bejgħ li sar fit-30 ta' Settembru 2010 fl-atti tan-Nutar Bartolomeo Markovic, il-konvenuti konjuġi Vella biegħu lis-soċjeta` attriċi: "il-fond uffiċjalment immarkat bin-numru għoxrin (20), u magħruf bl- isem ta' 'Maria Assunta', fi Triq Għajn Dwieli, ġewwa San Ġwann, inkluża l- arja libera tiegħu, bil-pussess battal garantit, liberu u frank, bid-drittijiet u l-pertinenzi kollha tagħha, bil-ġardina u garage li jagħmlu parti mill- istess dar u liema dar għandha aċċess ieħor minn Triq il-Vittmi tax- Xogħol. L-imsemmi dar hija in parti mibnija fuq żewġ (2) garages proprjeta` ta' terzi persuni, liema żewġ (2) garages jagħtu għal Għajn Dwieli Road, hekk kif murija fil-pjanti annessi markati dokumenti 'PH', 'PQ', 'PR'."9 Permezz ta' kuntratt ta' bejgħ ieħor, fl-istess data tat-30 ta' Settembru 2010 u quddiem l-istess nutar, is-soċjeta` attriċi ttrasferiet lill- konvenuti Vella: (i) l-arja f'semi-basement level fejn kellhom jinbnew żewġ garaxxijiet bin-numri 5 u 6; (ii) l-arja fil-ground floor ta' ċirka 203m2 fejn kellhom jinbnew żewġ flats numru 1 u 2; u (iii) l-arja mill-fourth floor level 'l fuq ta' ċirka 161 m2 fejn kellha tinbena penthouse.10 Meta bdiet titneħħa l-ħamrija fejn qabel kien hemm il-ġnien ta' oqbra u x-xogħol ta' skavar kellu jieqaf.11 Eventwalment, wara diskussjonijiet mal-awtoritajiet, il-Gvern beda l- proċess sabiex isir esproprju ta' parti mill-faċċata fuq Triq il-Vittmi tax- Xogħol b'kejl ta' 28m2 fejn instabu l-oqbra. F'dan ir-rigward kien pubblikat 9 L-imsemmija pjanti allegatament annessi bħala dokument PH, PQ u PR ma jinsabux eżebiti mal-kopja tal-kuntratt in atti. Ċiv. avviż fil-gazzetta tal-Gvern tas-27 ta' Frar 2013.12 Madanakollu, meta bdew isiru l-preparamenti għall-pubblikazzjoni tal-kuntratt relattiv, instab li dik l-art kienet diġa` tappartjeni lill-Gvern bis-saħħa tal-ftehim bejn il- Gvern u l-Awtoritajiet Ekkleżjastiċi. land registrar, fil-fatt ippreżenta l-pjanta relattiva għall-proprjeta reġistrata f'isem il-Gvern ta' Malta fil-31 ta' Awwissu 2004 skont il-liġi tal-entitajiet ekkleżjastiċi. Art li fiha kejl ta' elf u seba' mitt metru kwadru14 li Is-soċjeta` attriċi ppreżentat ittra uffiċjali kontra l-konjuġi Vella (24 ta' Mejju 2013)16 u fis-17 ta' Ottubru 2013 ippreżentat il-kawża. ikkonferma li għamel riċerki eżawrjenti fir-rigward,17 xehed illi 'jiena pero ħadd ma tani pjanta tas-sit in kwistjoni.'18 Żied li l-uniku pjanta li ngħata kienet turi l-binja li kellha tinbena.19 Il-Qorti fehmet li saru r-'riċreki eżawrjenti' sabiex jiġi stabbilit wkoll li l-konvenuti Espinosa Rodriguez huma fil-fatt sidien tal-immobbli li ttrasferew lill- attriċi. Hu proprju għalhekk li jsiru r-riċerki li n-nutar irrefera għalihom bħala 'transfers'. In-nutar qal: 153 et seq ("Jien għamilt ir-riċerki neċessarji fuq l-akkwist, kemm dawk li jirrigwardaw lil Lawrence Espinosa Rodriguez l-venditur, flimkien mal-mara tiegħu. Għamilt riċerki eżawrjenti"). Ċiv. "..… u t-trasfers li kienu ħarġu kienu jgħidu li Lawrence Espinosa Rodriguez kien xtara l-arja tal-garaxxijiet u l-art kontinwa (recte, kontigwa) liema proprjeta kellha aċċess li tidħol minn Għajn Dwieli u minn Triq il-Vittmi tal- Gwerra". Pero` fil-kuntratt ta' akkwist tal-konvenuti Vella ma jissemmiex li l- immobbli li xtraw il-konvenuti tinkludi art li tikkonfina min-nofsinhar ma' Triq il-Vittmi tal-Gwerra. Il-!orti ma tistax tifhem kif ir-riċerki li n-nutar qal li ra kienu li Lawrence Espinosa Rodriguez kien akkwista wkoll art li kellha aċċess minn Triq Għajn Dwieli u Triq il-Vittmi tal-Gwerra. Riċerki li ma ġewx ippreżentati bħala prova. Fl-istess kuntratt ta' akkwist tal-konvenuti Espinosa Rodriguez lanqas ma jissemma l-garaxx li qalu li kien retropost għad-dar u li jissemma fil-kuntratt ta' akkwist hu mezzanin sovrapost għall-garaxxijiet u xejn iktar. Kieku l-art fuq wara tal-mezzanin kienet kompriża fit-titolu tal-konvenuti Espinosa Rodriguez, kienet tissemma fil-kuntratt. Dan meta tikkunsidra li l- mezzanin kien mibni f'sular ogħla mil-livell ta' Triq Għajn Dwieli u kif ukoll meta tikkunsidra l-kobor tal-art li tiġi fuq wara tal-mezzanin. Fil-kuntratt ta' bejgħ il-partijiet iddikjaraw: "Għall fini … ta' provenjenza, qiegħed jiġi ddikjarat, illi l-venditur akkwista din il-proprjeta` matul iż-żwieġ tiegħu ma' martu Maria Assunta Espinosa Rodriguez b'titolu oneruz mill-poter ta' Dominic Agius Attard, permezz ta' att fl-atti tan-Nutar George Tanti datat wieħed u għoxrin ta' Frar tas- sena elf disa' mija u disgħin (21.02.1990) (Ins: 3,151/1990), minn fejn tirriżulta l-provenjenza ulterjuri."20 Ċiv. Dan huwa kkonfermat miIl-konvenuta Maria Assunta Espinosa Rodriguez li xehdet21 li meta hi u żewġha żżewġu krew il-fond oġġett tal-kawża mingħand missierha li kien is-sid, u kienet tikkonsisti f'dar, garaxx u ġardina. Sussegwentement, madwar għoxrin sena wara, xtrawha mingħandu permezz ta' kuntratt iffirmat fil-21 ta' Frar 1990 fl-atti tan-Nutar Żiedet li kienu krew parti oħra, magħrufa bħala Plot 1, mingħand il-Gvern ta' Malta li tinsab biswit parti mill-ġnien u l-garaxx. il-parti dejjem kellha l-ħitan tagħha u wara għaxar snin il-Gvern ma ġeddidx il-kera u ħadha lura kif kienet. Tisħaq li dik l-art m'għandha xejn x'taqsam ma' dik mertu tal-kawża odjerna. Peter Mc Harg, in rappreżentanza tad-Dipartiment tal-Artijiet xehed " Mistoqsi jekk kienx hemm talba għall-akkwist tal-proprjeta` in deżamina da parti ta' l-intimat, ngħid iva. Din kienet fir-rigward ta' dik il-parti li fl-ittra tal-Perit Joseph Bartolo Lautier hija mmarkata Dok A, liema area ma kienitx tifforma parti mill-art li kienet ġiet trasferita mill-intimat Vella lis-soċjeta` rikorrenti.22 Dan filfatt jidher indikat ukoll fit-tielet (3) paġna tal-istess dokument immarkat Dok PM1 … Mistoqsi jekk sarux xi talbiet fuq l-area immarkata 'B' fid-dokument immarkat Dok PM1, ngħid illi qatt ma saru talbiet biex din tiġi trasferita jew mgħoddija dik l-area partikolari immarkata 'B'. Rigward il-parti mmarkata bl-ittra 'B', nitlob li jkolli l-opportunità li nagħmel il-verifiki tiegħi fuq id-dokumenti tad-Dipartiment qabel ma nkun nista nwieġeb fir-rigward. '23 Ninforma lill-Qorti illi fid-dokument PM2, hemm parti immarkata bil- kannella, bil-kliem property requested by Vella (A), ngħid illi din hija proprjeta` li l-konjuġi Vella l-intimati kienu talbu għaliha u kienet ingħatat lilhom b'kirja mill-Gvern. Peress illi l-art immarkata B kienet għandhom skada b'cens, xtaqu jew jikruha jew jixtruha. Ninforma lill- Ċiv. Jinftiehem illi: Qorti illi biex inkun fair, illi l-art fejn qiegħda mmarkata bl-ittra A, ta' kulur kannella, fid-dokument PM2 kienet oriġinarjament skond kuntratt tan- Nutar Tonio Lanigan , datat 21 ta' Marzu, 1989, kienet ingħatat b'sub ċens lil missier il-mara tal-intimat Espinosa Rodriguez. U dan rigward il-kumplament taċ-ċens li kien jonqsu biex jiskadi u dan għal perjodu li kien għad fadal ta' sentejn. Il-papa' tal-intimata kien jismu Dominic Agius Attard."24 Il-porzjon indikata bl-ittra A fuq Dok PM2 kienet inkriet lill- konjuġi Vella mill-15 ta' Ottubru 1996 sat-12 ta' Mejju 2005. Borg, senior technical officer fid-Dipartiment tal-Proprjeta` tal-Gvern25 din il-parti hi mmarkata bin-numru wieħed (1) fuq il-pjanta tad-Dipartiment tal- Artijiet datata 16 ta' Mejju 199426; u Il-porzjon l-oħra kontigwa magħha indikata bl-ittra B u li minn art li ngħatat lil Dominic Agius Attard fl-24 ta' Novembru 1989 b'enfitewsi temporanja li skadiet fl-14 ta' Awwissu 1991.27 Skont il-pjanta eżebita minn Raymond Rocco (rappreżentant tal- kumpanija attriċi) stess immarkata Dok RZ23 a fol. mill-proprjeta` li l-attriċi xtrat mill-konvenuti Vella. Fil-fatt Raymond Ċiv. Rocco ippreżenta pjanta oħra (Dok. RZ) u fuqha mmarka l-immobbli oġġett tal-kuntratt ta' akkwist. Min-naħa l-oħra, skont dokument PM2 u 122 et seq., jidher li l-porzjon l-oħra ndikata bl-ittra B f'dokument PM2, liema parti l-Qorti fehmet li kienet ġiet konċessa lill- missier il-konvenuta b'titolu ta' ċens temporanju li għalaq fl-14 ta' Awwissu 1991, hija effettivament parti mill-ġnien li l-konvenuti Vella ttrasferew lill-attriċi b'titolu ta' bejgħ fl-2010. Il-Qorti tagħmel ukoll referenza għall-pjanta Dok. fiha l-inizjali u l-ittri 'PH', li jissemmew ukoll fil-kuntratt li bih akkwistat l- attriċi. Il-Qorti qiegħda tifhem li dak id-dokument juri l-art oġġett tal- kuntratt meritu tal-kawża. Dan apparti li hemm ukoll pjanta oħra tal-Perit Joseph Bartolo Lautier markata PJG199 li turi b'mod ċar kif inhi maqsuma l- proprjeta`, inkluż l-art li hemm il-kwistjoni dwarha minħabba li fir-Reġistru tal-Artijiet ġiet reġistrata bħala proprjeta tal-Gvern ta' Malta. Pjanta li ma jirriżultax li hemm xi kontestazzjoni dwarha. Bħala prova tagħhom il-konvenuti Vella għamlu referenza għall-kuntratt tal-21 ta' Frar 1990 (ara fol. 248) li bih xtraw mingħand Dominic Agius Attard:- "il-venditur qiegħed jbiegħ jassenja u jittrasferixxi lix-xerrej li jaċċetta, jixtri u jakkwista l-mezzanin bla numru jismu 'Maria Assunta' f' Għajn Dwieli Road, San Ġwann, sovrappost għal diversi garages li min ġol art ta' wieħed minnhom għaddejja is-sistema tad-drains u dreaġġli sservi lil mezzanin, soġġett għar-rata tiegħu ta' ċens perpetwu ta' ħamsin Ċiv. ċenteżmu (50ċ) fis-sena minn kull ħaġa oħra liberu u frank bid-drittijiet u pertinenzi tiegħu kollha, inkluż l-arja libera tiegħu. Dan il-mezzanin imiss punent mat-triq, tramuntana ma' beni tas- suċċessuri ta' Dominic Andreinski, ċioe' ma' beni ta' Tony Zammit Peregin u nofsinhar ma niċċa proprjeta` tal-Patrijiet Kapuċċini ta' Malta. Għall-fini … Domenico Agius Attard bena dan il-fond u garages sottoposti fuq bicca art fabbrikabbli u arja ta' żewġ garages li akkwista b' titolu ta' permuta mill-poter ta' Micallef Chetcuti fl-atti tiegħi tat-tlieta u għoxrin ta' Settembru elf disa mija tmienja u sittin (23.9.1968)" Dwar il-provenjenza, fl-atti hemm ukoll: Kopja legali ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar George Sciberras Chase tas-27 ta' April 196429, kompriża pjanta annessa, li bih il-Wisq Reverendu Joyce, fis-sekolu Lorenzo ‘Aquilina, Provinċjal tal-Ordni tal-Patrijiet minuri Capuċċini ta' Malta, biegħ lil George Dreyfuss u Emanuele Ryabokon. "porzjoni ta' art fabbrikabbli tal-kejl superfiċjali ta' tnejn u ħamsin qasba quadra" fil-limiti ta' Ir-Rabat (Malta): "b'faċċata fuq Għajn Dwieli Road, confinanti mit-tramuntana ma' Għajn Dwieli Road, min-nofsinhar u lvant ma' beni tal-venditur u mil-punent ma' beni ta' Carmelo Simoncic.' Kopja legali ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar George Tanti tal- 1 ta' Awwissu 196630 li permezz tiegħu George Dreyfuss u Sant’ Angelo b'titolu ta' subċens perpetwu: "porzjon ta' art fabbrikabbli tal-kejl superfiċjali ta' tnejn u ħamsin qasba kwadra" fil-limiti ta' Ir-Rabat (Malta) "b'faċċata fuq Għajn Dwieli Road, tmiss tramuntana mat-triq fuq indikata, nofsinhar u lvant Ċiv. ma' proprjeta` tal-Patrijiet Kapuċċini u punent ma' beni ta' Carmelo Simoncic."; Kopja ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar George Tanti tat-13 ta' Ottubru 1966,31 bil-pjanta annessa, li permezz tiegħu Polly Schiro l-utile dominju perpetwu "ta' biċċa art fabbrikabbli f'Raħal Xlendi, Il-Munxar" tal-kejl ta' 4.5 qasab kwadri b' faċċata "fuq Għajn Dwieli Road, tmiss dina l-art mit- tramuntana ma' proprjeta` tal-istess Dominic Agius Attard u Paul Sant’ Angelo, punent u nofsinhar ma' proprjeta` tal-Patrijiet Kapuċċini; kif ukoll l-arja ta' żewġ garages bla numru u bla isem fi stat ta' kostruzzjoni kontigwu għal xulxin u nofs diviż tal-arja ta' garage ieħor bla numru u bla isem fi stat ta' kostruzzjoni, konfinanti ukoll maż-żewġ garages l-oħra fuq imsemmija, "lkoll b'faċċata fuq Għajn Dwieli Road, Il-Birgu". L-arja ta' dawn il-garages ilkoll flimkien huwa ta' 24.1 qasab kwadri u jmissu mit-tramuntana ma' proprjeta` ta' l-istess Dominic Agius Attard u Paul Sant’ Angelo u min-nofsinhar u punent ma' proprjeta` tal-Patrijiet Kapuċċini; Kopja legali tal-kuntratt fl-atti tan-Nutar George Tanti tat- 23 ta' Settembru 1968.32 Dan hu l-kuntratt li jissemma fil- Ċiv. parti tal-provenjenza fil-kuntratt ta' akkwist tal-konvenuti ittrasferiet lil Dominic Agius Attard l-utile dominju perpetwu ta': 'biċċa art fabbrikabbli f'Raħal Xlendi, Il-Munxar tal-kejl ta' 4.5 qasab kwadri b' faċċata fuq Għajn Dwieli Road, tmiss dina l-art mit-tramuntana ma' proprjeta` ta' l-istess Dominic Agius Attard, punent u nofsinhar ma' proprjeta` l-utile dominju perpetwu tal-arja ta' żewġ garages bla numru u bla isem kontigwi għal xulxin, u nofs indiviż tal-arja ta' garage ieħor bla numru u bla isem li tmiss ma' beni tal-istess Dominic Agius Attard, punent mat-triq u nofsinhar ma' proprjeta` tal-Patrijiet Kapuċċini. tal-Patrijiet Kapuċċini", kif ukoll Kif diġa` issemma, pjanta tal-art oġġett tal-kawża hi 'Dok PJG2' a 219 magħmula mill-Perit Joseph Bartolo Lautier. Xehed li oriġinarjament kien mar għandu l-konvenut Vella għaliex kien qed jitħajjar jiżviluppa ma' ħaddieħor d-dar 'li huwa kellu … fi Triq Għajn Dwieli li kellha fuq u isfel, mentri maġenb id-dar kellu kontinwazzjoni tal-istess dar li kienet soprastanti garaxxijiet eżistenti. Fuq wara tad-dar kien hemm ġnien li jibqa' sejjer sat-triq ta' wara u ma' dan l-affidavit qed neżebixxi pjanta li qed nimmarka t-tlett biċċiet bħala A, B u C u nindika bl-ittra A fejn hemm id-dar fejn għandhom fuq u isfel, bl-ittra B l-parti tad-dar li hija sovrastanti l-garaxxijiet u bl-ittra C il-ġnien fuq wara li għandha faċċata fuq Triq il- Vittmi tax-Xogħol.' Kompla li l-proġett ma sarx sakemm eventwalment il- konvenut Vella mar għandu flimkien ma' Raymond Rocco, direttur tal- kumpanija attriċi u saret applikazzjoni għall-iżvilupp tal-istess proprjeta`. Irrakkonta kif waqt l-iskavar tal-ġnien instabu fdalijiet ta' xi oqbra u eventwalment il-Gvern kien se jesproprja dik il-parti, iżda wara Raymond Rocco infurmah li dik l-art kienet diġa` proprjeta` tal-Gvern u għaddielu Ċiv. pjanta li kienet mehmuża ma' kuntratt fl-atti tan-Nutar George Sciberras Chase tas-27 ta' April 1964 li tinsab a fol. Meta għamel superimposition tal-istess pjanta fuq is-sit in kwistjoni kien 'jidher ċar li l- ġnien, ossija parti sostanzjali tal-ġnien ma kienx proprjeta` inkluża fil- kuntratt tal-1964.' Dan hu evidenti mill-istess pjanta PJG2, fejn il-parti l- kbira tal-art oġġett tal-kuntratti li qegħdin jiġu mpunjati b'din il-kawża, taqa' barra mit-titolu tal-konvenuti Espinosa Rodriguez u l-awtur tagħhom. Effettivament, permezz tal-kuntratt tal-21 ta' Frar 1990 l-awtur fit- titolu tal-konvenuti Espinosa Rodriguez ittrasferilhom biss 'l-mezzanin bla numru jismu 'Maria Assunta' f'Għajn Dwieli Road, San Ġwann, sovrappost għal diversi Dak il-kuntratt hi l-unika prova ta' titolu tal-konvenuti Espinosa Rodriguez. Qorti ma tifhimx kif bl-att tat-30 ta' Settembru 2010 il-konvenuti Espinosa Rodriguez setgħu jbiegħu lill-attriċi 'l-fond bin-numru uffiċjali (20), u magħruf bl-isem Maria Assunta, Xlendi, Il-Munxar, ġewwa San Ġwann, inkluża l-arja libera tiegħu, bil-pussess battal garantit, liberu u frank, bid-drittijiet u pertinenzi kollha tagħha, u bil-ġiardina u garage li jagħmlu parti mill-istess dar u liema dar għandha aċċess ieħor minn Triq il-Vittmi tax-Xogħol'. ta' akkwist tagħhom ma jsemmix li l-art retrostanti l-fond kienet qiegħda tiġi trasferita wkoll flimkien mal-garaxx. Hu fatt li l-fond tal-konvenuti (numru 20) kellu daħla minn mat-triq, u din lanqas ma tissemma fil- kuntratt ta' akkwist tal-21 ta' Frar 1990. Daħla li evidenti nbniet fuq l-art ta' 4.5 qasab kwadri li Dominic Agius akkwista bil-kuntratt tat-23 ta' Ċiv. Settembru 1968 pubblikat min-Nutar Dr George Tanti fejn tissemma dik il-porzjon art. F'dak il-kuntratt jingħad li Agius akkwista porzjon art fabrikabbli tal-kejl ta' 4.5 qasab kwadri. X'aktar ukoll li f'dak il-punt għamel fetħa għal fuq l-art in kwistjoni u li m'hijiex parti mit-titolu tal- konvenuti jew tal-awtur tagħhom. Fil-fatt il-konvenuti Vella stess qalu li meta kienu jikru l-fond mingħand missier il-konvenuta, inkluż mal-fond kien hemm l-art li dwarha hemm il-kwistjoni dwarha f'din il-kawża. Il-fatt li l-konvenuti Vella kienu jokkupaw l-art li tinsab fuq wara tad-dar ma jfissirx li kienu s-sidien tal-art. għandhom xi titolu fuq l-istess art. Lanqas m'huma jikkontestaw li l-art in kwistjoni (il-parti delinejata bl-aħdar fil-pjanta PJG2 a fol. 219) hi tal- L-ewwel Qorti ddeċidiet li Vella huma in mala fede għaliex l- immobbli meritu tal-kawża kien mikri għand il-konvenuti Vella fil- 15 ta' Ottubru 1996 li twaqqfet b'ittra datata 12 ta' Mejju 2005. F'dan ir-rigward għamlet referenza għad-deposizzjoni ta' Karl Bartoli li qal li b'ittra tas-27 ta' Mejju 1998 il-konvenuti talbu lill-Gvern sabiex jixtru l-art li kienu jikru. Ċiv. Mill-provi rriżulta li l-art mikrija lill-konjuġi Vella ma kinitx dik li ttrasferew lill-attriċi. Fil-fatt Karl Sammut Jurcik stess xehed, "Qed niġi muri 122 tal-proċess u ninforma l-Qorti li a fol. 122 tal-proċess hemm pjanta li fiha hemm indikat il-proprjeta` illi l-intimat kienu qed jitolbu immarkata bil-kulur kannella bil-kliem 'property L-art in diżamina immarkata a fol. 122 li qed nagħmel referenza għaliha hija ndikata bħala 'acquired by church Pero` l-art markata bil-kulur kannella kienet taqa' barra l-konfini tal-art li hi meritu ta' din il-kawża, u dan hu evidenti wkoll minn pjanta li Raymond Rocco, direttur tal- attriċi, ippreżenta (Dok. Bażat fuq dak li ngħad fil-paragrafu preċedenti, hu evidenti li l- ewwel Qorti għamlet żball ta' fatt meta kkonkludiet li l-art li kienet parti mill-oġġett tal-kuntratt ta' akkwist tat-30 ta' Settembru 2010, kienet mikrija għand il-konvenuti Espinosa Rodriguez. Il-provi juru li Espinosa Rodriguez kienu jikru art oħra li m'għandhiex x'taqsam mal-'ġardina' li tissemma fil-kuntratt tat-30 ta' Għalhekk Raymond Rocco ma kienx korrett meta qal li l-konvenuti Vella kienu jafu dwar il-problema tat-titolu għaliex, "21........ huma stess kienu talbu lill-Arċidjoċesi ta' Malta sabiex jixtru l-parti tal- proprjeta` li għandha faċċata fuq triq l-Vittmi tax-Xogħol". Ċiv. Wara li rat il-provi l-Qorti m'hijiex konvinta li l-attriċi akkwistat il- proprjeta' b'riżultat ta' għemil doluż tal-konvenuti Vella. Għall-finijiet ta' vizzju tal-kunsens minħabba għemil doluż l-attur għandu jagħti prova tar- raġġiri li l-parti l-oħra tkun għamlet fuqi, u li minħabba fihom tkun induċietu sabiex jagħmel żball. Hu fatt li mill-kuntratt ta' akkwist tagħhom tal-21 ta' Frar 1990, il-konvenuti Vella kellhom ikunu jafu li l-art fil-parti ta' wara tad- dar ma kinitx inkluża fit-titolu tagħhom u għalhekk ma kinux is-sidien. irrispettivament mill-fatt li l-konvenuta Maria Assunta Espinosa Rodriguez ma kinitx firmatarja fuq il-kuntratt u l-Qorti ma tistax temmen li ma ratx il-kuntratt li ffirma żewġha. Pero` m'hemmx prova li Vella eżerċitaw xi raġġiri fuq Raymond Rocco li setgħu kienu determinanti sabiex isir in-negozju. veru li Vella ippreżentaw lilhom infushom bħala sidien tal-bini u l-art Pero` min-naħa l-oħra bejn il-konvenju u l-kuntratt ta' akkwist għaddew xejn inqas minn sittax-il xahar, ovvjament sabiex l-attriċi tkun tista' tagħmel ukoll l-aċċertamenti meħtieġa dwar it-titolu tal-konvenuti Verifiki li suppost saru min-Nutar Micallef li hu stess xehed li għamel ir-riċerki fuq il-konvenuti Vella dwar il-fond oġġett tal-kawża li qal li kellu aċċess kemm minn Triq Għajn Dwieli u Triq il-Vittmi tal-Gwerra. Riċerki li ddeskrivihom bħala 'eżawrjenti'. Riċerki li skont in-nutar kienu jinkludu l-kuntratt ta' akkwist ta' Dominic Agius Attard, l-awtur tal-konvenuti Dan ma kienx każ fejn per eżempju l-vendituri ppreżentaw lix- xerrej dokumenti foloz sabiex jikkonvinċuh li huma sidien tal-fond, f'liema każ kien ikun hemm raġġiri. Ċiv. L-ewwel Qorti rriproduċiet parti mid-deposizzjoni li tat il-konvenuta 360), fis-sens li "Meta tal-Lands ġew biex jagħtuna l-linja qalulna li mill-garaxx li fuq huwa tagħhom u mill-garaxx l-isfel huwa tagħna". Qorti ma tifhimx kif minn dawn il-ftit kliem l-ewwel Qorti kkonkludiet li l- konvenuta kienet taf li l-art in kwistjoni kienet proprjeta` tal-Gvern. M'huwiex spjegat kif l-ewwel Qorti waslet għall-konklużjoni bħal dik. Dan apparti li mill-provi irriżulta wkoll kif: Skont ma xehed il-Perit Grech, Espinosa Rodriguez kienu oriġinarjment tħajru li jiżviluppaw il-proprjeta` flimkien ma' persuna oħra. In-negozju kien jinkludi ftehim li bih Vella kellhom jitħallsu permezz ta' appartamenti li l-attriċi kellha tibni fl-istess sit. Għall-Qorti dawk iċ-ċirkostanzi jsaħħu l-fehma tagħha li l- konvenuti ma kinux qegħdin jipprovaw jagħmlu gwadann illeċitu fil- konfront tal-attriċi. Wara kollox kieku sar il-proġett kif kien ippjanat, kienu ser jibqgħu fil-problemi għaliex kienu ser ikunu sidien ta' appartamenti fl- iżvilupp li kellu jsir fuq l-art in kwistjoni. Madankollu jekk kif igħidu l-konvenuti Vella ma kinux jafu li l-art in kwistjoni ma kinitx inkluża fit-titolu tagħhom, m'hemmx dubju li dak kien b'negliġenza għaliex mill-kuntratt ta' akkwist tagħhom hu ċar x'akkwistaw Ċiv. mingħand Dominic Agius Attard. Madankollu min-naħa l-oħra hu evidenti li l-attriċi ma kinitx taf li l- art fuq wara tad-dar tal-konjuġi Vella, ma kinitx proprjeta` tagħhom. Mingħajr dik il-porzjon art, il-proġett ma kienx fattibbli. L-attriċi ma kellhiex tort għal dak li ġara. Il-kunsens tagħha kien vizzjat minħabba żball ta' fatt fuq is-sustanza nfisha tal-ħaġa (Art. 976(1) tal-Kodiċi Ċivili), ġialadarba l-maġġior parti tal-oġġett tal-kuntratt pubblikat fit-30 ta' Settembru 2010 ma kinitx proprjeta` tal-vendituri Vella. Għaldaqstant, tiċħad it-tielet aggravju tal-konvenuti konjuġi Vella għal dak li jikkonċerna l-vizzju tal-kunsens tal-attriċi minħabba żball. Ovvjament ġialadarba l-kunsens tal-attriċi kien vizzjat u l-kuntratti pubblikati fit-30 ta' Settembru 2010 ġew annullati, ma kienx każ li l-ewwel Qorti tilqa' wkoll it-tieni talba. Talba li biha l-attriċi riedet li l-Qorti tiddikjara li Vella 'ma jistgħux jonoraw il-garanzija tal-paċifiku pussess', li ovvjament ma baqgħetx teżisti peress li l-kuntratt ta' bejgħ ġie rexxiss minħabba vizzju tal-kunsens. Ċiv. inċidentali. Qabel ma jiġu kkunsidrati l-aggravji tal-partijiet dwar id-danni, il- Qorti ser tikkunsidra l-aggravji tan-nutar Bartolomeo Unus fl-appell L-Appell Inċidentali tan-Nutar Bartolomeo Unus. Permezz tal-appell inċidentali, in-Nutar Bartolomeo Unus jilmenta fl-ewwel lok mid-digriet mogħti mill-ewwel Qorti li bih kien kjamat fil-kawża. Jikkontendi li t-talbiet kienu ppernjati fuq il-bażi ta' rapport ġuridiku ta' kuntratt direttament bejn l-attriċi u l-konvenuti Espinosa Rodriguez u li l- azzjoni attriċi qatt ma kienet meqjusa bħala azzjoni ta' negliġenza professjonali fil-konfront tiegħu, imma kienet azzjoni kuntrattwali bejn iż- żewġ kontraenti fil-kuntratt tat-30 ta' Settembru 2010. li dato ma non concesso li kellu jiġi kjamat in kawża, huwa kellu jinħeles mill-ħarsien tal-ġudizzju. Isostni ukoll illi l-partijiet naqsu jinnotifikawh bl- atti minnhom ippreżentati l-azzjoni attriċi hija kontradittorja u legalment insostenibbli (tielet aggravju); u li l-attriċi ma batiet ebda evizjoni fil-ħaġa mibjugħa lilha u għalhekk ma setgħetx l-azzjoni abbażi tal-paċifiku pussess (raba' Finalment, permezz tal-ħames aggravju tiegħu n-Nutar Micallef jilmenta illi l-kuntratti mertu tal-kawża odjerna ġew ippubblikati fit- 30 ta' Settembru 2010 u għalhekk qabel id-dħul fis-seħħ tal-emendi ntrodotti fl-Att dwar il-Professjoni Nutarili u Arkivji Nutarili (Kap. 55 tal- Ċiv. Liġijiet ta' Malta) b'dan illi fiż-żmien rilevanti ma kienx hemm ħtieġa jagħmel riċerka uffiċjali fir-Reġistru tal-Artijiet permezz tal-'Form E' fejn l- art trasferita tkun tinsab barra area ta' reġistrazzjoni mandatorja. Jikkontendi li sabiex tiġi radikata r-responsabbilita` ċivili ma kienx biżżejjed kwalsiasi nuqqas min-naħa tiegħu iżda huwa meħtieġ li dak in- nuqqas jikkostitwixxi negliġenza grossolana. Jikkontendi li r-riċerki fir- Reġistru Pubbliku ma kinux tali li kellhom jindikaw xi difett fit-titolu tal- konvenuti tant illi l-ewwel Qorti ma akkollatlu l-ebda ħtija minħabba xi nuqqas fir-riċerki provenjenti mir-Reġistru Pubbliku. Għalhekk, ma kien hemm l-ebda negliġenza da parti tiegħu u wisq anqas ma kien hemm dik in-negliġenza grossolana jew dik l-inkurja gravi li hija meħtieġa biex tniżżel responsabbilita` da parti tiegħu. Waqt il-proċeduri quddiem l-ewwel Qorti, in-nutar Micallef baqa' kontumaċi. Il-kontumacja hija dejjem kunsidrata bhala kontestazzjoni u xorta hemm jedd ta' appell.34 Madankollu l-kjamat fil-kawża li jkun baqa' kontumaċi quddiem l-ewwel Qorti, ma jistax jinqeda bl-appell sabiex jagħti eċċezzjonijiet li ma tax fl-ewwel stadju tal-kawża. Fl-ewwel lok ser jiġu ikkunsidrati t-tieni, it-tielet, ir-raba' u l-ħames aggravju tiegħu. 34 Anthony Bartolo Lautier et v. Joseph Santucci et, deċiża minn din il-Qorti fis-17 ta' Frar 2004. Ċiv. Permezz tat-tieni aggravju jilmenta li wara s-sejħa fil-kawża tiegħu ma ġiex notifikat bil-provi u sottomissjonijiet tal-partijiet. Jilmenta ukoll li l-Qorti ma tatux l-opportunita` jippreżenta nota ta' sottomissjonijiet a tenur tal-Artikolu 158(10) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. Jitlob għalhekk it-tħassir tas-sentenza appellata u ċ-ċaħda pretensjonijiet attriċi fil-konfront tiegħu. In-Nutar Unus ġie notifikat bir-rikors maħluf u d-dokumenti relattivi fl-4 ta' Lulju 2014.35 Ken jaf li hu parti fil-kawża u għal raġunijiet li jaf hu għażel li ma jippreżentax tweġiba ġuramentata. wkoll kull opportunita` li jattendi għas-seduti u jsegwi x'qiegħed jiġri. Minflok għażel li jibqa' passiv. Verament li ma ġiex notifikat bin-noti li permezz tagħhom tressqu provi u s-sottomissjonijiet tal-partijiet. Pero` deher biss għas-seduti tas- 27 ta' Novembru 2014 u tal-4 ta' Frar 2015, meta xehed għaliex imħarrek bħala xhud. Kienet l-għażla libera tiegħu li ma jsegwix il-proċeduri, u ma jistax jilmenta min-nuqqas tiegħu stess. Il-fatt li n-nutar għażel li jibqa' passiv, ma jwassalx għal nuqqas ta' smigħ xieraq.36 Inoltre, ma kien hemm xejn x'iżommu milli jippreżenta nota ta' sottomissjonijiet. kollox fis-seduta tal-21 ta' Ġunju 2017 il-Qorti awtorizzat 'lill-intimati' 36 Rea Ceramics Ltd v. Kunsill Malti għall-Isport et, deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fit-18 ta' Lulju 2014. Ċiv. sabiex jippreżentaw nota ta' sottomissjonijiet. Kelma li tinkludi l-imsejjaħ fil-kawża. Dan apparti li dakinhar l-ewwel Qorti ddifferiet il-kawża għas- seduta tal-15 ta' Novembru 2017 sabiex issir trattazzjoni verbali. li n-Nutar Micallef reġa' m'attendiex għaliha. Evidenti li peress li n-nutar ma kienx diliġenti u naqas milli jsegwi l-progress tal-kawża, ma kienx jaf x'qiegħed jiġri. Min ma jurix interess fil-kors tal-ġbir tal-provi u ma jagħmel xejn sabiex jieħu ħsieb l-interessi tiegħu matul is-smigħ tal-kawża, wara ma jistax joqgħod jilmenta u jipponta subgħajh lejn ħaddieħor. każ klassiku ta' imputet sibi. Permezz tat-tielet aggravju lmenta li l-azzjoni hi kontradittorja, legalment insostenibbli u għalhekk ma setax ikollha eżitu pożittiv. Fir-realta` din mhi xejn għajr eċċezzjoni li suppost l-appellant ta fi tweġiba ġuramentata. Il-konvenut għażel li quddiem l-ewwel Qorti ma jressaqx difiża. F'kull każ ġialadarba l-ewwel Qorti laqgħet l-ewwel talba, kull ma kellu jsir hu li ma tqisx iktar it-tieni talba ġialadarba l-kuntratt ta' bejgħ ġie rexxiss u għalhekk ma kienx hemm iktar garanzija ta' paċifiku pussess x'tiġi onorata. Għaldaqstant, tiċħad l-aggravju. Ċiv. Permezz tar-raba' aggravju lmenta illi l-attriċi ma setgħetx tressaq azzjoni abbażi tal-ksur tal-garanzija tal-paċifiku pussess fi żmien meta ma batiet l-ebda evizzjoni fil-ħaġa mibjugħa lilha. Il-Qorti diġa` ikkonkludiet li l-kunsens tal-attriċi kien vizzjat b'riżultat ta' żball ta' fatt. Dan apparti li kull ma ddeċidiet l-ewwel Qorti dwar il-garanzija tal-paċifiku pussess, hu sempliċement li l-bejjiegħa ma setgħux jagħtu dik il-garanzija. Ovvjament ġialadarba l-ġiardina ma kinitx inkluża fit-titolu tal-bejjiegħa, l-istess ma setgħux jagħtu garanzija ta' paċifiku pussess fuq beni li ma kinux proprjeta` tagħhom. Permezz tal-ħames aggravju jsostni li ma kienx hemm negliġenza da parti tiegħu li setgħet tnissel fih responsabbilita` għad-danni u jġib skuża bill-fatt li fiż-żmien in kwistjoni ma kienx meħtieġ illi jagħmel riċerki fir-Reġistru tal-Artijiet dwar art li ma kinitx f'area ta' reġistrazzjoni. Madankollu riċerka fir-Reġistru Pubbliku kellha turi li f'dan il-każ kien hemm xi ħaġa ħażina, peress li fil-kuntratt ta' akkwist tal-konvenuti Vella jingħad li akkwistaw biss mezzanin fuq garaxxijiet. ebda proprjeta` oħra. Minn dak li xehed in-Nutar Micallef hu evidenti li l- inkarigu li ngħata kien jinkludi li jagħmel verifiki dwar it-titolu tal-konvenuti Fil-kuntratt ta' akkwist tal-konvenuti Vella ma jissemmiex li akkwistaw ukoll ġiardina u garaxx. Hemm differenza netta bejn Ċiv. 'mezzanin … sovrappost għal diversi garages'37 u fond 'bil-ġiardina u garage '.38 Ċirkostanza li kellha twassal lin-nutar sabiex jagħti parir li jsiru l-aċċertamenti li kien hemm bżonn biex ikun aċċertat li l-ġardina kienet inkluża fit-titolu tal-atturi. Dan iktar u iktar meta tikkunsidra li fil-parti tal- provenjenza tal-kuntratt ta' akkwist tal-konvenuti Vella jingħad li l-bejjiegħ kien bena l-fond u garaxxijiet sottoposti fuq art fabbrikabbli u arja ta' żewġ garaxxijiet li akkwista b'titolu ta' permuta b'kuntratt tat-23 ta' Settembru Minn dak il-kuntratt jirriżulta li l-akkwist kien biss ta' porzjon art b'kejl ta' 4.5 qasab kwadri u arja fuq garaxxijiet. Il-kejl ta' 4.5 qasab kwadri hu ferm 'il bogħod mill-ġardina li tidher fil-pjanta mehmuża mal-istess att ta' akkwist tal-kumpanija attriċi. Meta xehed in-nutar qal li mar-riċerki sab biss skizz. Igħid li huwa ngħata biss pjanta ta' kif tiela' il-binja iżda 'ħadd ma tani pjanta tas-sit in kwistjoni.'39 Dan m'huwiex minnu kif jirriżulta mill-pjanta 'PM' mehmuża mal-att li ppubblika l-istess nutar, għalkemm il-Qorti tistqarr li dak id- dokument ma fihx daqstant tagħrif ċar. Għalkemm in-nutar argumenta li mhux kompitu tiegħu li jiċċekkja l-footprint,40 pero` fil-kuntratt li bih akkwistaw il-konvenuti Vella kien jingħad ċar u tond li mingħand Dominic Agius Attard akkwistaw mezzanin bla numru "sovrappost għal diversi garages", mentri fil-konvenju u kuntratt li saru bejn il-partijiet kienet tissemma Ċiv. ġiardina u garaxx. Id-deskrizzjoni fil-kuntratt tal-21 ta' Frar 1990 kellha twassal lin-nutar sabiex mill-ewwel jiddubita mit-titolu fuq dik li fil-kuntratt li ppubblika ġiet deskritta bħala 'ġardina' u garaxx. F'ċirkostanzi fejn id-deskrizzjoni tal-proprjeta` fil-konvenju ma kinitx taqbel mal-kuntratt ta' akkwist tal-bejjiegħ, in-nutar kellu jirreaġixxi. Wara kollox bejn il-konvenju u l-kuntratt finali għaddew sena u nofs u għalhekk altru milli kien hemm biżżejjed żmien sabiex l-affarijiet isiru bil- Għalkemm in-nutar xehed u kkonferma li mir-riċerki li għamel l-art kienet inkluża fit-titolu tal-konvenuti Vella (fol. spjegazzjoni kif wasal għal dik il-konklużjoni. Il-provi ċertament juru mod ieħor. Għal dak li jirrigwarda l-ewwel aggravju tan-nutar Micallef isostni li qatt ma kellu jingħata d-digriet li bih l-ewwel Qorti laqgħet it-talba tal- kumpanija attriċi sabiex jissejjaħ fil-kawża. Isostni li m'huwiex il-leġittimu kontradittur tal-attriċi, għaliex il-kawża li pproponiet l-attriċi m'hijiex dik ta' negliġenza professjonali, iżda azzjoni dwar kuntratt li sar bejn l-attriċi u l- Il-ġurisprudenza tikkonferma illi: "L-interess li jillegittima l-kjamata in kawza ghandu jkun fl-ezitu tal- gudizzju, intiz dan l-interess mhux necessarjament fis-sens li l-kjamat in kawza jkun kundannat jew liberat, imma anki fis-sens li hu jkun jista' jsostni r-ragunijiet ta' l-attur jew tal-konvenut, jew tieghu stess differenti mit-tnejn, jew ghall-wiehed jew l-iehor, u jipprovoka decizjoni, fil-limiti Ċiv. ta' l-azzjoni, li tistabilixxi certi fatti u drittijiet favorevoli jew kuntrarji ghalih, bla ma jigi liberat jew kundannat."41 Bla dubju għalhekk kienet ġustifikata d-deċiżjoni tal-ewwel Qorti li issejjaħ fil-kawża lin-nutar Unus. In-nutar isostni li l-kawżali tal-vizju tal-kunsens u tal-garanzija tal- paċifiku pussess huma diretti kontra l-konvenuti konjuġi Vella qua vendituri u mhux kontrih. Kif osserva n-nutar f'sentenza ta' din il-Qorti intqal: Il-kawża hija dwar il-garanzija tal-pussess paċifiku li torbot lill- bejjigħ favur ix-xerrej: tista' ssir biss kontra l-bejjigħ u huwa biss il- bejjigħ li jista' jiġi kundannat iħallas taħt il-garanzija; l-imsejjaħ fil- kawża, li ma huwiex bejjigħ, ma jistax jiġi kundannat f'kawża bħal dik tallum. Is-sejħa fil-kawża saret biss biex tħares l-interess ta' min ikun tellief fil-kawża tallum, biex, jekk issir kawża ta' regress minn dan kontra l-imsejjaħ fil-kawża, dan ma jkunx jista' jgħid illi t-tellief ma iddefendiex ruħu sew fil-kawża għax, bis-sejħa fil-kawża, ikun ingħata l-opportunità li jiddefendi hu wkoll."42 Ħal Safi, l-kawża m'hijiex ser tiġi deċiża fuq il-kawżali dwar il- garanzija tal-paċifiku pussess iżda fuq il-vizju tal-kunsens tax-xerrej minħabba żball ta' fatt. Kunsens vizzjat minħabba li n-nutar naqas milli jinduna li l-art ma kinitx inkluża fit-titolu tal-awturi tal-konvenuti Vella. qorti m'għandhiex dubju li kien hemm negliġenza tan-nutar meta naqas milli jinduna bid-diskrepanza bejn id-deskrizzjoni tal-oġġett fil-kuntratt li bih akkwistaw il-konvenuti Vella u l-kuntratt tal-akkwist tal-awtur tal- 41 Agius Attard Vincent pro et noe v. Sammut Jurcik Mario et, deċiża mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fit-28 ta' Marzu 2003. 42 LEC Limited v. Tabbingtons Limited, deċiża minn din il-Qorti diversament presjeduta fid-19 ta' April 2012. Ċiv. Diskrepanza li kellha tikkonvinċi lin-nutar li l-affarijiet ma kinux Il-Qorti ser tgħaddi biex tikkunsidra l-aggravji relatati mad-danni li L-Appell Prinċipali u r-Raba' Aggravju tal-konvenuti Vella – Id-Danni likwidati mill-ewwel Qorti. tagħha s-soċjeta` attriċi kkundannatx lill-konvenuti jhallsu d-danni kollha li tippretendi, u li l-ewwel Qorti ċaħdet it-talba għat-telf ta' qligħ. Il-konsiderazzjonijiet tal-ewwel Qorti kienu s-segwenti: "D. Danni: 70. Illi f'dan ir-rigward taghmel referenza ghall-analisi tad-danni kif riprodotta mis-socjeta` rikorrenti fid-dokument taghha immarkat Dok. RZ, (ara foll 288), li permezz tieghu stabbiliet li d-danni komplessivi minnha sofferti jammontaw ghal disgha u sittin elf disa' mija u erba' u tmien euro u tlieta u tletin centezmu, (€69,984.33), li din il-qorti qed tibbaza ruhha fuqhu; 71. Illi kif tirritjeni l-istess socjeta` rikorrenti fin-nota ta' sottomissjonijiet taghha, (ara foll 399), mis-somma indikata fl-analisi tad-danni indikata fil-paragrafu precedenti, ghandu jitnaqqas l-ammont ta' hames mija u hamsa u ghoxrin euro u -tlieta u sittin centezmu, (€525.63), spejjez tal- qorti; 72.0. Illi mill-imsemmija somma komplessiva ta' danni sofferti mis- socjeta` rikorrenti ghandhom jitnaqqsu wkoll is-segwenti ammonti stante li ma jirrizultax li dawn thallsu minnha; Ċiv. Hamest elef tmin mija u tlieta u ghoxrin euro, (€5,823.00), re Homes Direct, (ara foll 301); 72.2. Elfejn sitt mija u erbgha u hamsin euro, (€2,654.00), re il- kuntrattur Carmelo Grima Belhadj, (ara foll 303); 72.3. Seba' mija sitta u hamsin euro u sitta u hamsin centezmu, (€756.56), re Il-Qala, (ara foll 304); 72.4. Elfejn tliet mija u tletin euro, (€2,330.00), re l-perit Joe Bartolo Lautier, (ara foll 306); 72.5. Mitejn erbgha u tmenin euro u tmienja u disghin centezmu, re Matsurv Limited, (ara foll 310); 72.6. Elfejn u hamsa u tmenin euro u hamsa u sebghin centezmu, (€2,085.75), re Archeological Services, (ara foll 312); 72.7. Erbgha mija u hamsa u ghoxrin euro, (€425.00), re Edward Cassar k/a Cassar White, (ara foll 313); 72.8. Elfejn u hames mitt euro, (€2,500.00), re HSBC Bank Malta p.l.c., (ara foll 65); 72.9. Hamsin euro, (€50.00), re Dipartiment Proprjeta` talGvern, (ara foll 322); 72.10. Hdax-il elf u sitt mitt euro, (€11,600.00), re skritturi privati rispettivament datati l-1 ta' Dicembru, 2010, u t-30 t'April, 2013, (ara foll 94 u 97); 73. Illi in vista tal-premess jirrizulta li l-ammont ta' dannu soffert mis- socjeta` rikorrenti effettivament jammonta ghal erbghin elf, disa' mija u hamsa u tmenin euro u wiehed u erbghin centezmu, (€40,985.41); Ikkunsidrat: E. Telf ta' Qliegh: Illi s-socjeta` rikorrenti issosstni li l-prezz li hi hallset ghall-fond mertu ta' din il-procedura kien ta' mitejn u erbghin elf euro, (€240,000.00), (ara foll 6 u 288); Illi pero` jigi sottolineat li minn ezami tal-atti pprezentati fil-kawza dan il-pagament ma jirrizultax li sar lill-intimati; Illi in effetti l-istess rapprezentant tas-socjeta` rikorrenti stess jafferma fix-xhieda tieghu tas-26 t'April, 2016, li: Ċiv. Fil-kuntratt hadd mill-partijiet involuti m'ghadda flus lil xulxin", (ara foll 273); 77. Illi anke l-istess intimat Lawrence Espinosa Rodriguez jafferma s-segwenti fid- dikjarazzjoni guramentata tieghu datata l-20 ta' Jannar, 2016, meta jsosstni li: Nixtieq nispjega wkoll illi jien u marti ghadna sallum ma rcevejna l-ebda flus minghand Ta' Kola Limited firrigward tal-prezz tal-bejgh tal- proprjeta` li dwara saret din il-kawza, (ara foll 246)"; 78. Illi in vista tal-premesss allura jinghad li m'ghandu jigi likwidat xejn fir-rigward ta' telf ta' qliegh kif reklamat mis-socjeta` rikorrenti; Ikkunsidrat: 79.0. Illi konsegwentement din il-qorti hi sodisfatta li s-socjeta` rikorrenti ipprovat il-kaz taghha skont il-ligi bl-eccezzjoni firrigward tad-danni minnha reklamati kif fuq spjegat". Dwar id-danni materjali s-soċjeta` attriċi ssostni li Raymond Rocco, id-direttur tagħha kkonferma li sar il-ħlas tal-partiti RZ6, RZ7, RZ8, RZ9, RZ12, RZ13, RZ14, RZ18, RZ19 u RZ21. għalkemm huwa minnu li l-irċevuti m'humiex intestati fuq is-soċjeta` attriċi, dawn huma ntestati fuq sister companies tal-istess Raymond Rocco u 'fir-realtà l-ħlas finalment sar mis-soċjeta` rikorrenti.' huwa nkontestat li saru x-xogħlijiet ta' demolizzjoni skavar bl-ispejjeż anċillari ta' assigurazzjoni, tal-perit u servizzi arkeoloġiċi. Dwar it-telf ta' qligħ tgħid illi għalkemm ma daħlitx fl-infiq totali sabiex jiġi kompletat il- proġett, dan ma jfissirx li hija m'għandhiex tiġi kkumpensata għat-telf li sofriet minħabba l-aġir tal-intimati Vella u tan-negliġenza grossolana prattikata min-nutar li rrediġa l-att opportun. Ċiv. Min-naħa tagħhom il-konvenuti Vella isostnu li huma ma kinux jafu dwar il-pretensjoni tal-Gvern fir-rigward ta' parti mill-proprjeta meritu tal-kawża u għalhekk, a tenur tal-Artikolu 1429(2) tal-Kodiċi Ċivili tal- Liġijiet ta' Malta, id-danni pretiżi mill-attriċi mhux reklamabbli mingħandhom. Bla ħsara għal dan jitolbu li jitnaqqas l-ammont likwidat mill-ewwel Qorti in kwantu allegatament eċċessiv. Jgħidu li filwaqt li fl- affidavit ta' Raymond Rocco il-pretensjoni attriċi kienet tammonta għal €49,083.75, oltre talba ta' €11,172 bħala loss of rent, din it-talba ġiet minfuħa fin-nota ta' sottomissjonijiet tal-attriċi għal €58,384.33 oltre Isostnu li l-uniku ħlasijiet li jirriżultaw sostnuti minn irċevuti jammontaw għal €17,019.87 b'dan illi l-attriċi mhix legalment ġustifikata titlob ammont iktar minn hekk. Igħidu wkoll li l-attriċi kellha l- timminimizza d-danni u għalhekk ir-rifużjoni kontribuzzjoni mħallsa lil MEPA u r-rilaxx tal-garanzija bankarja favur l- Dwar l-allegat telf ta' qligħ jikkontendu li huma ma tħallsu xejn fuq il-kuntratt u li l-iżball kien tal-attriċi u n-Nutar Unus. Żiedu wkoll li s-somma pretiża hija 'teoretika'. Fl-affidavit tiegħu Raymond Rocco qal li: Ipprovda akkomodazzjoni alternattiva lill-konvenuti b'loss of rent ta' €11,172; Ċiv. Bħala spejjeż nefaq €49,083.75 rappreżentanti spejjeż tal- kuntratti relattivi, spejjeż tal-perit, spejjeż tal-MEPA, garanziji tal-MEPA u spejjeż għat-twaqqigħ tal-binja; Kieku tkompla l-proġett kien ikollu estimated profit ta' 288 hemm rendikont li fih l-attriċi nkludiet ħlasijiet fis-somma ta' €69,984,33 u estimated profit ta' €190,000. Il-Qorti tinnota li l-ispejjeż li tippretendi l-attriċi tinkludi taxxa mħallsa fuq iż-żewġ kuntratti pubblikati fit-30 ta' Settembru 2010. L- Artikolu 62(1)(b) tal-Att dwar it-Taxxa Fuq Dokumenti u Trasferimenti (Kap. 364) jipprovdi għal rifużjoni tat-taxxa fuq trasferiment li jkun ġie dikjarat null minn qorti kompetenti. Ladarba l-attriċi tista' titlob lura s- somma ta' €12,000 mingħand il-Kummissarju tat-Taxxi, m'għandhiex il- jedd titlob l-istess somma mingħand il-konvenuti Vella. Bl-istess raġunament tista' issir talba għal rifużjoni tal-capital gains tax imħallsa fuq il-kuntratt li permezz tiegħu l-attriċi ttrasferiet lura l-arja fejn kellhom jinbnew garages, appartamenti u penthouse. Il-liġi fiskali m'hijiex daqshekk ċara f'dan ir-rigward, iżda talba għal rifużjoni tista' ssir. Is-somma relattiva ta' €3,500 għandha titħallas mill-konvenuti Ċiv. mill-Kummissarju tat-Taxxi. Vella in linea ta' danni biss f'każ ta' rifjut bil-miktub għal rifużjoni maħruġ Dan japplika wkoll għas-somom ta' €4,658.75, €6,918.24 u €267.88 mħallsa lill-MEPA (fol. 61, 62 u 314 sa 318) u l-garanzija ta' 63 u 319) maħruġa lill-MEPA. Dawn l-ammonti jew parti minnhom għandhom jitħallsu mill-konvenuti Vella in linea ta' danni biss f'każ ta' rifjut bil-miktub għal rifużjoni fis-sħiħ jew in parte tal-istess/rilaxx tal-garanzija mill-imsemmija Awtorita`. L-irċevuta għal brokerage fee fis-somma ta' €2,330 (fol. 362) u l- irċevuta għal spejjeż notarili fis-somma ta' €1,675 (fol. Dawn l- ispejjeż għandhom għalhekk jagħmlu tajjeb għalihom il-konvenuti Vella. Lanqas ma huwa kontestat illi l-attriċi pprovdiet akkomodazzjoni alternattiva lill-konvenuti Vella sa April 2013 u għalhekk għandhom iħallsu €11,600 bħala kera li ntilfet mill-akkomodazzjoni alternattiva li l-konvenuti tpoġġew fiha. Kera li f'kull każ il-Qorti ma tqisx bħala eżaġerata meta tikkunsidra wkoll il-perjodu li għalih il-konvenuti Espinosa Rodriguez ngħataw l- akkomodazzjoni alternattiva. Dovuti wkoll €8,320 għal monitoring u 353) kif ukoll €4,457 mħallsa lil Carmelo Grima Belhadj 354) għat-twaqqigħ. M'hemmx dubju li dak ix-xogħol sar u l-attriċi kellha tħallas l-ispejjeż. Ċiv. Is-segwenti spejjeż ma jistgħux jiġu akkordati:- M'hemmx prova li l-ispejjeż għal demolizzjoni u skavar a 301 u 303 effettivament tħallsu. Il-Qorti qiegħda minflok tistabbilixxi s-somma ta' €4,457 skont Dok RZ25; Ma ġiex ippruvat li l-kont a fol. 304 hija relattiva għas-sit in kwistjoni u ħadd ma xehed dwar min kiteb il-kliem 'insurance Għajn Dwieli' fuqha. Dan apparti li jingħad li l-policy holder hu Carmelo Grima Belhadj u l-kont inħareġ lil 'James Rocco obo J. Zammit Ltd'. Inoltre, iċ-ċekk datat 21 ta' Marzu 2011 għas-somma li tissemma fil-kont, inħareġ minn Agency Ltd li ħarġet l-invoice data 21 ta' Frar 2011. L-ispejjeż tal-perit tħallsu wkoll minn RA Finance Ltd (fol. Ma ġiex eżebit iċ-ċekk relattiv u lanqas irċevuta fiskali. Minkejja dak allegat fl-appell tal-attriċi, fl-atti m'hemmx prova dwar in- ness bejn RA Finance Ltd u l-kumpanija attriċi; M'hemmx prova dwar il-pagament tal-fattura għal Ċiv. Iċ-ċekk li tħallas lil Edward Cassar k/a Cassar White inħareġ ukoll minn RA 313) apparti l-fatt li m'hemmx indikazzjoni preċiża dwar x'jirrapreżenta dan il-pagament; L-irċevuta ta' €50 a fol. 322 ma tirriżultax relatata mal- ispejjeż għax-xogħlijiet li laħqu saru fis-sit qabel ġie skopert id-difett u filfatt hija datata 31 ta' Awwissu 2015, ċioe` fil-mori ta' din il-kawża; u Skont l-attriċi stess, l-ispejjeż tal-Qorti fis-somma ta' €25.63 + €500 ma jistgħux jintalbu bħala danni għaliex ser jiġu eventwalment inkorporati fit-taxxa li għad irid joħroġ ir-Reġistratur (fol. Għal dak li jirrigwarda lucrum cessans, l-attriċi tippretendi li għandha tiġi kumpensata għal qligħ li tilfet minħabba li m'għamlitx il- proġett li kien ser iwassal sabiex tibni appartament u garaxxijiet li kellha l-intenzjoni li tbigħ fis-suq. Madankollu bir-rexxissjoni minħabba l-vizzju tal-kunsens tal-attriċi, il-partijiet tpoġġew fil-posizzjoni li kienu qabel il- pubblikazzjoni tal-kuntratt. L-attriċi ma tistax tippretendi telf ta' qligħ ġialadarba l-kuntratt ta' akkwist inħall u l-partijiet tpoġġew fil-posizzjoni li kienu qabel il-pubblikazzjoni tal-att. L-art retrostanti l-fond ma kinitx proprjeta` tal-konvenuti Vella, u għalhekk qatt ma setgħet tiġi żviluppata. Ċiv. Ir-rexxissjoni tal-kuntratt wasslet ukoll sabiex il-garanzija tal-paċifiku pussess ma tistax tiġi nforzata. Għalhekk, il-Qorti qed tiddisponi mill-appell prinċipali u l-aħħar aggravju tal-konvenuti Vella billi tillikwida d-danni dovuti mill-konvenuti Vella lis-soċjeta` attriċi fis-somma ta' tmienja u għoxrin elf u tlett mija u tnejn u tmenin Ewro (€28,382), b'dan illi t-taxxa mħallsa mill-attriċi fuq il- kuntratti tat-30 ta' Settembru 2010 u l-ħlasijiet li saru lill-Awtorita' tal- Ippjanar u garanzija li ngħatat lill-istess Awtorita` tal-Ippjanar isiru dovuti wkoll mill-konvenuti Vella lis-soċjeta` attriċi in linea ta' danni fil-każ biss illi l-Kummissarju tat-Taxxi u l-Awtorita` tal-Ippjanar jirrifjutaw bil-miktub li jirrifondu jew jirrilaxxjaw l-ammonti ta' flus hawn fuq imsemmija. L- appellati kollha għandhom jingħataw l-opportunita` li jipparteċipaw fil- proċess li jsir dwar it-talba għar-rifużjoni tal-flus mingħand l-imsemmija istituzzjonijiet. Għaldaqstant filwaqt li tagħmel referenza għal konsiderazzjonijiet li għamlet, il-Qorti tiddeċiedi l-appell prinċipali tal-attriċi, l-appell inċidentali tal-konvenuti Vella u l-appell inċidentali tal-kjamat in kawża billi tvarja s- sentenza tal-21 ta' Marzu 2018 b'dan il-mod: Ċiv. Tħassar dik il-parti tas-sentenza appellata li ddikjarat li l-kunsens tal-attriċi kien vizzjat minħabba qerq, u minflok tiċħad l-ewwel talba in kwantu tirreferi għal dik il-kawżali; Tħassar dik il-parti tas-sentenza appellata li laqgħet it-tieni talba u minflok ma tqisx iktar dik it-talba ġialadarba ġiet milqugħa l-ewwel Tvarja s-sentenza appellata għal dak li jirrigwarda d-danni likwidati, u minflok tillikwida d-danni sofferti mis-soċjeta` attriċi fis-somma ta' tmienja u għoxrin elf tliet mija u tnejn u tmenin Ewro (€28,382), u tikkundanna lill-konvenuti u l-imsejjaħ fil-kawża jħallsu in solidum dik is-somma lill-kumpanija attriċi minflok is-somma likwidata mill- Tordna wkoll li t-taxxa mħallsa mill-attriċi fuq il- kuntratti tat-30 ta' Settembru 2010 fis-somma ta' tnax-il elf ewro (€12,000) u tliet elef u ħames mitt Ewro (€3,500) rispettivament u l-ħlasijiet effettwati lill-Awtorita` tal-Ippjanar erbat elef, sitt mija, tmienja u ħamsin ewro, u ħamsa u sebgħin ċenteżmu (€4,658.75) sitt elef, disa' mija u tmintax-il ewro u erbgħa u għoxrin ċenteżmu (€6,918.24) u mitejn u sebgħa u sittin ewro u tmienja u tmenin ċenteżmu (€267.88) u garanzija favur l-istess awtorita` elfejn u ħames mitt ewro (€2,500), jiżdiedu mas-somma dovuta mill- konvenuti Vella in linea ta' danni fl-eventwalita` biss li l- Kummissarju tat-Taxxi u l-Awtorita` tal-Ippjanar jirrifjutaw bil- miktub talba tal-attriċi għar-rifużjoni tal-istess. B'dan li l-attriċi Ċiv. qiegħda tingħata terminu perentorju ta' erbgħin (40) ġurnata mil- lum sabiex tagħmel it-talba bil-miktub għar-rifużjoni lill-awtoritajiet fuq imsemmija, kopja ta' liema għandha tingħata lill-konvenuti Vella u l-imsejjaħ fil-kawża li għandhom jitħallew jipparteċipaw fil- proċess li għad irid isir għar-rifużjoni tal-flus. Għall-kumplament tikkonferma s-sentenza tal-ewwel Qorti; Spejjeż ġudizzjarji tal-appell li sar mill-attriċi huma a karigu tagħha. Spejjeż tal-appell inċidentali tal-konvenuti Vella jinqasmu in kwantu għal żewġ terzi (2/3) a karigu tagħhom u terz (1/3) a karigu tal- attriċi. Spejjeż tal-appell inċidentali tal-imsejjaħ fil-kawża huma a Mark Schiro Tranter Coutts Giannino Vella Spiteri Bishop Coutts Anthony Thompson Coutts karigu tiegħu. Deputat Reġistratur gr