QORTI TAL-MAĠISTRATI (GĦAWDEX) BĦALA QORTI TA' ĠUDIKATURA KRIMINALI Maġistrat Dr. Joseph Swain B.A. (Legal & Int. Rel.), B.A. (Hons), M.A. (European), LL.D. Il-Pulizija (Spettur Josef Longhurst) vs. Manwel Billy Costa Numru: 566/2020 Illum 2 ta' Ġunju 2021 Il-Qorti; Rat l-imputazzjonijiet miġjuba kontra Costa, iben Joseph u Gina nee' Butterfield, imwieled nhar l-20 ta' Settembru 1984, residenti fil-fond 'Sunshine', Triq Anton Mallia, Santa Luċija, Għawdex u detentur tal-karta tal-identita' bin-numru 292967(M), akkużat talli nhar il-21 ta' Ottubru 2020 għall-ħabta ta' 15:30hrs waqt li kien f'mansab tal-Għasafar tal-Għana fl-inħawi ta' bejn Il-Fonda tal- Margun u Wied il-Mielaħ limiti tal-Għasri, Għawdex; Volontarjament kiser il-bon ordni u l-paċi pubblika b'għajjat u ġlied u dan bi ksur tal-Artikolu 338(dd) tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta; Stieden lil Steven Francis Boumaiza I.D. 579418(L) għall-ġlied bil-ġebel u dan bi ksur tal-Artikolu 339(1)(a) tal-Kapitolu 9 tal- Liġijiet ta' Malta; Mingħajr ma darab jew sawwat, hedded lil Steven Francis Boumaiza I.D. 579418(L) bil-ġebel u dan bi ksur tal-Artikolu 339(1)(b) tal-Kapitolu 9 ta-Liġijiet ta' Malta; Ħebb kontra l-persuna ta' Steven Francis Boumaiza I.D. 553031(L) sabiex jinġurjaha, idejjaqha jew jagħmlilha ħsara u dan bi ksur tal-Artikolu 339(1)(d) tal-Kapitolu 9 ta-Liġijiet ta' Malta; Ikkaġuna ġrieħi fuq il-persuna ta' Steven Francis Boumaiza I.D. 553031(L) hekk kif iċċertifika Dr. C. Dwango MD Reg No: tal-Isptar Ġenerali ta' Għawdex u dan bi ksur tal-Artikolu 221(1) tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta; Il-Qorti ġiet ġentilment mitluba li f'każ ta' ħtija, taħseb għas-sigurta' ta' Steven Francis Boumaiza I.D. 553031(L) u tapplika Artikolu 383 tal- Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta. Rat illi, waqt is-seduta tat-3 ta' Marzu 2021 il-Prosekuzzjoni nfurmat lill- Qorti li ma kellhiex aktar provi xi tressaq f'dan il-każ u b'hekk għalqet il- provi tagħha; Rat illi, waqt is-seduta tat-3 ta' Marzu 2021, il-Qorti kkonċediet żmien lill-partijiet sabiex jippreżentaw is-sottomissjonijiet tagħhom bil-miktub dwar dan il-każ fejn għandhom jittrattawh kemm min-naħa ta' difiża u kif ukoll min-naħa ta' parte civile; Rat illi l-parte civile ppreżenta s-sottomissjonijiet tiegħu bil-miktub fid- 29 ta' April 2021; bil-miktub; Rat fid-29 ta' April 2021 id-difiża ppreżentat is-sottomissjonijiet tagħha Rat l-atti kollha ta' dan il-proċediment u d-dokumenti esebiti. Rat li l-kawżi kontra Manwel Billy Costa u Steven Francis Boumaiza huma żewġ kawżi separati inizzjati b'żewġ ċitazzjonijiet separati maħruga mill-Pulizija Eżekuttiva. Bi qbil bejn il-partijiet il-kawżi nstemgħu kontestwalment peress li l-provi fiż-żewġ kawżi huma kważi identiċi. Kien hemm ukoll qbil bejn il-partijiet li l-provi jinstemgħu kemm bil-lingwa Maltija kif ukoll b'dik Ingliża u ż-żewġ sentenzi ta' din il-Qorti jingħataw bil-lingwa Maltija. IL-FATTI1 Dak li wassal għall-proċeduri in kwistjoni kien inċident li seħħ nhar il-21 ta' Ottubru 2020 fejn waqt li Manwel Billy Costa kien qiegħed jonsob ġol-għalqa tiegħu fil-limiti ta' Wied il-Mielaħ, Santa Luċija, Ta' Kerċem, Għawdex, ċertu Steven Francis Boumaiza daħal ġol-għalqa ta' Debattista u hemm seħħ l-inċident. Haston jallega li huwa daħal ġol-għalqa u mar fil-mansab ta' Debattista minħabba li kien qed jiġri wara l-kelb tiegħu, li skont Boumaiza kien ħarablu, allavolja kien biċ-ċinga. Haston jallega li Debattista beda jgħajjat u qabad ġebla, imbagħad rema l-ġebla u ħebb għal Boumaiza bil- ponn, u skont Boumaiza, x'ħin ġara hekk Boumaiza żamm lil Debattista għal xi għaxar minuti mal-art. Debattista ma qabilx li Boumaiza daħal fl-għalqa u fil-mansab tiegħu minħabba l-kelb, u jgħid li Boumaiza daħal ġol-għalqa u l-mansab ta' Costa minħabba li skont Boumaiza, Costa kien qiegħed jonsob bil- bird-caller kontra l-liġi, u allura daħal biex jgħidlu li kien qed jikser il-liġi. Debattista pprova jfehmu li f'dak l-istaġun il-bird-caller kien permess bil- liġi u qallu kemm il-darba biex joħrog mill-għalqa minħabba li dik kienet proprjeta' privata, iżda Haston ma riedx jaf. Debattista jgħid li kien jidher li Boumaiza ġie rrabjat għall-ġlied u x'ħin ra hekk huwa beża' u qabad ġebla biex ibeżżgħu u ramiha fl-art. Eventwalment wara li Boumaiza imbotta lil Debattista bis-saħħa għal darba dabtejn u kien ser iwaqqgħu, Costa ddefenda lilu nniffsu u spiċċaw ġew fl-idejn, b'Haston jispiċċa fuq Debattista fl-art iżommu għal ħin twil minn għonqu u rasu sa x'ħin Costa ħassu ħa jmut bla nifs. Dak il-ħin il- partner ta' Boumaiza spiċċat ukoll fuq Debattista żżommlu saqajh. Kien f'dan il-ħin li għadda individwu jismu Marcus Watson u qal lil Boumaiza iqum minn fuq Debattista għaliex Debattista ma kienx qed jieħu Parti min-Naxxar ħa wkoll filmat li ġie preżentat in atti. Sussegwentament, ġew il-pulizija fuq il-post u ħadu r-rapport. jirriżulta mir-rapport tal-pulizija (folio 6 tal-proċess), l-għada tal- inċident, Costa preżenta ċertifikat mediku fl-għassa tal-pulizija u insista li jittieħdu proċeduri kontra Boumaiza. Haston ġie kkuntatjat mill- pulizija u infurmat b'dan iżda meta ġie mitlub għal ċertifikat mediku huwa qal li ma kienx għadu mar għal ebda attenzjoni medika. imbagħad fil-25 ta' Ottubru 2020 li Boumaiza ħa ċertifikat mediku fl-ghassa tal-pulizija. F'dan il-kaz xehdu seba' (7) xhieda: Emanuel Piscopo (a fol. Stante li x-xhieda tinstab traskritta m'hemmx il-bżonn li din tkun riprodotta kollha f'din is-sentenza iżda se ssir referenza għall-punti li huma importanti biex ikun trattat u deċiż dan il-każ. KUNSIDERAZZJONIJIET ĠENERALI Din hija Qorti ta' Ġudikatura Kriminali. Quddiemha persuna jew persuni jiġu mixlija li wettqu reati kriminali. Il-Qorti hija adita bl- imputazzjonijiet li jinġiebu quddiemha u li jkunu magħmula mill- Prosekuzzjoni. Hemm limitu kemm il-Qorti tista' tkun flessibbli fir- rigward tal-interpretazzjoni tal-imputazzjonijiet li jinġiebu quddiemha. Għalkemm verament li l-komparixxi li fuqha hemm l-imputazzjonijiet hija ritenuta bħala un avviso a comparire, l-imputazzjonijiet huma dejjem ta' indoli penali. Ir-regoli tal-proċedura ma jistgħux jiġu interpretati b'mod wiesa' tali li l-parametri tal-azzjoni penali jiġu spustati jew Altrimenti d-difiża ma tkunx tista' tiddefendi ruħha kif jixraq. Quddiem din il-Qorti jekk persuna tinstab ħatja teħel piena. tinstabx ħatja tiġi meħlusa mill-imputazzjonijiet dedotti. Il-valutazzjoni dwar jekk persuna tkunx ħatja jew le tiddependi dejjem fuq il-provi li jinġiebu quddiemha (u quddiem ebda post jew medium ieħor) u l-istess valutazzjoni hija marbuta mal-imputazzjonijiet kriminali li jkunu ġew miktuba u preżentati quddiemha mill-Pulizija Eżekuttiva jew skont kif ikunu ġew miżjuda jew mibdula fl-istadju opportun – u dejjem mhux aktar tard minn meta l-Prosekuzzjoni tkun iddikjarat il-provi tagħha 2 Il-Qorti qegħda tibbaża dan fuq l-ispjega li ta l-kollega l-Maġistrat illum Imħallef Aaron Talbot fil- kawża il-Pulizija vs Joseph Hennah et. deċiża fil-5 ta' Frar 2016 magħluqa. Altrimenti jekk ma jkunx hekk l-akkużatur ikun jista' jbiddel il-parametri tal-azzjoni penali skont meta jidhirlu u skont l-andament ta' dak li jkun qed iseħħ jew li jkun irriżulta matul il-kors tal-proċess penali. Għalkemm hemm element ta' flessibilita' provdut minn ċertu ġurisprudenza fir-rigward tal-proċedimenti quddiem dawn il-Qrati ta' ġurisdizzjoni limitata, din il-flessibilita' trid tkun tali li ma tkunx ta' preġudizzju għall-proċeduri penali u għad-drittijiet tad-difiża. Is-setgħat ta' din il-Qorti u r-rimedji li din il-Qorti tista' tagħti f'kull każ huma limitati u ristretti għal dawk li huma previsti mil-Liġi u fil-Liġi. Din il-Qorti ma għandhiex is-setgħa, ossia carte blanche li tiddeċiedi kif trid u tipprovdi kull rimedju li jidħlilha f'moħħha jew li trid jew li tkun tixtieq tagħti. Il-provvedimenti tagħha huma limitati għal dawk provduti fil-Kodiċi Kriminali. Din il-Qorti ma tistax tieħu post jew tissostitwixxi l-Qorti Ċivili kompetenti jew tagħti rimedji ta' natura ċivili li m'humiex previsti mill- Kodiċi Kriminali bħala li jistgħu jiġu emanati minn Qorti ta' Ġudikatura F'kull każ pero', stante li din hija Qorti ta' Ġudikatura Kriminali hija marbuta bit-termini tal-imputazzjoni skont kif spjegat aktar 'il fuq. Aktar minn hekk, quddiemha, huwa dmir tal-Prosekuzzjoni li tipprova l- każ tagħha skont kif proferit fl-imputazzjoni kontestata sal-grad ta' konvinċiment morali u suffiċjenza probatorja lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni. Mill-banda l-oħra, jekk id-difiża tagħżel li tressaq xi provi jew sottomissjonijiet kif sar f'dan il-każ, huwa biżżejjed għad-difiża li tikkonvinċi lil Qorti bit-teżi tagħha fuq bażi ta' konvinċiment morali li jistrieħ fuq bilanċ ta' probabbilta' u f'każ li dan iseħħ, u l-Qorti ma tħossħiex moralment konvinta li l-Prosekuzzjoni laħqet il-grad ta' prova rikjesta minnha, allura l-Qorti trid tillibera lill-imputat. Dawn huma prinċipji kardinali li jsawru l-proċediment penali Malti. Jogħġbuna jew ma jogħġbuniex, dawn huma wħud mir-regoli bażilari li jistrieħ fuqhom il-proċediment penali Malti. Biss din il-Qorti ma tistax tieqaf hawnhekk. Hija marbuta li tiġġudika dan il-każ skont l-akkuża li ġiet magħmula mill-Prosekuzzjoni kontra l-imputat u ma tistax tbiddel hi bis-setgħa tagħha stess il-parametri tal-kawża intrapriża mill- Prosekuzzjoni u tiddeċiedi kif jiftlilha lil hinn mill- imputazzjoni preżentata lilha mill-Prosekuzzjoni. Il-verita' storika3 L-akbar sfida li jkollu kull Ġudikant hi li huwa jkun jixtieq dejjem jasal li jiskopri l-verita' storika. Dan peress li l-evidenza li jkollu quddiemu dejjem neċessarjament iwassluh għall-dik il-verita'. Xhud jista' jkun konsistenti kemm fil-veritajiet li jgħid kif ukoll fil-gideb li jista' jkun qiegħed jgħid. U huwa għalhekk li jeżisti wkoll ir-reat ta' sperġur għaliex il-Qrati mhux dejjem ikunu f'qagħda li jikxfu l-verita' storika mit-testimonjanza tax-xhieda li jixhdu quddiemhom. U f'kull każ, il- 3 Ara spjega dettaljata tal-Imħallef Aaron Talbot fl-Appell Kriminali numru 237/2017 Il-Pulizija vs Massimo Porter deċiż 6 ta' Frar 2020 Qorti ma għandhiex il-fakulta' u s-setgħa li tidħol fil-profondita' tal- moħħ, qalb u kuxjenza tax-xhud li jkun xehed quddiemha b'mod li tkun tista' tistabbilixxi ċ-ċertezza assoluta ta' dak li jkun qed jaħseb u jgħid billi taqralu moħħu u qalbu. Mill-banda l-oħra l-evidenza indiretta, dik li tistrieħ prinċipalment fuq iċ-ċirkostanzi u li tkun bażata fuq l-analiżi taċ-ċirkostanzi partikolari tal- każ, għalkemm mhix giddieba, tista' tkun qarrieqa. Huwa għalhekk li il-Qrati dejjem straħu fuq il-massima li biex ċirkostanzjali ta' sejbien ta' ħtija, din inevitabbilment univoka. Cioe' li tipponta biss u esklussivament lejn direzzjoni waħda biss. U xejn ħliefha. Għax altrimenti, din it-tip t'evidenza tista' tiżvija lill-Ġudikant mir-riċerka tiegħu tal-verita'. Il-Liġi penali ma teħtieġx li biex persuna tiġi misjuba ħatja tkun trid tiġi stabbilita s-suffiċjenza probatorja taċ-ċertezza assoluta, u dan għaliex Qorti rari ħafna tista' tkun konfrontata b'dan il-livell ta' prova. Fil-Liġi Maltija, bħal dawk li jsegwu l-proċedura penali mnissla mis-sistema Anglo-Sassoni, huwa biżżejjed li Qorti ta' Ġustizzja Kriminali tkun konvinta lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni mill-provi mressqa mill-Prosekuzzjoni, u li ma jkunux ġew newtralizzati fuq bażi ta' probabbilta' mid-Difiża, sabiex tkun tista' ssib ħtija. Dawn il-provi pero' jridu qabel xejn ikunu jirrispettaw ir-regoli stabbiliti tal-evidenza fi proċedimenti penali, cioe' l-Law of Evidence. Jekk dawk il-provi jikkonsistu prinċipalment fuq il-verżjoni ta' xhud waħdieni, il-Qorti xorta waħda tista' tasal sa' dak il-grad ta' prova, jekk dak ix-xhud ikun ġie emmnut, in kwantu f'din l-eventwalita', din ix- xhieda ssir biżżejjed biex tagħmel prova sħiħa u kompluta minn kollox, daqs kemm kieku l-fatt ġie ippruvat minn żewġ xhieda jew aktar u tkun tista' ssib ħtija fl-akkużat. Iżda jekk mill-banda l-oħra Qorti tkun teħtieġ prova teknika jew xjentifika u għalhekk tkun teħtieġ ħila jew sengħa speċjali, tkun teħtieġ li tiġi magħmula perizja minn persuni kwalifikati fil-qasam partikolari li tkun tolqot dik il-prova. Fis-sistema penali Malti, mhux ammess li tiġi Il-periti nominati mill-Qorti, jitħarrku bħal xhieda oħra, u huma mistennija li fl-aħħar tal-perizja tagħhom jipproduċu rapport, bil-fomm jew bil-miktub, lill-Qorti ħatrithom. Dawn ix-xhieda esperti jistgħu jixhdu dwar il-fatti u ċirkostanzi mistħarrġa minnhom u li fuqhom ikunu bbażaw ir-rapport tagħhom. Konsegwentement, a differenza ta' xhieda oħra, jistgħu jesprimu opinjoni fuq il-materja teknika li għaliha huma jkunu ġew maħtura. Fil-qadi ta' din il-mansjoni, dawn ix-xhieda jridu jaħilfu r- rapport tagħhom u meta jixhdu huma jagħmlu dan bil-ġurament. Fattur ieħor importanti msemmi fil-Liġi Maltija huwa li meta dawn il- periti, matul ix-xogħol tagħhom ikunu ħadu informazzjoni mingħand persuni oħra fuq ċirkostanzi ta' fatt, dawn il-persuni għandhom jissemmew fir-rapport u jridu jiġi mismugħin fil-Qorti bħal kull xhud ieħor – dment pero' li l-perit ma jkunx semgħa lil dawn ix-xhieda hu stess u bil-ġurament skont dak imsemmi fl-artikoli 650(5) tal-Kodiċi Eċċezzjonalment pero', jekk il-Qorti tħoss il-ħtieġa li dawn ix- xhieda jinstemgħu xorta waħda tista' tordna li jinstemgħu quddiemha. Dan jista' jiġri wkoll fuq talba tal-imputat. Imbagħad, dik il-Qorti wara li tkun għarblet kemm l-evidenza ordinarja kif ukoll dik esperta, kemm dik diretta u kif ukoll dik indiretta, biex tkun tista' ssib ħtija fl-imputat, il-Qorti tkun trid tkun żgura moralment, sure bl-Ingliż u fis-sistema Legali Ingliż,4 li l-każ seħħ skont kif tkun qed tipprospetta l-Prosekuzzjoni in bażi għall-provi ammissibbli li jitressqu Il-grad ta' suffiċjenza probatorja lil hinn minn kull dubju dettat mir- raġuni huwa l-ogħla livell ta' prova li l-Liġi teħtieġ fis-sistema Ġuridiku Malti sabiex Qorti ta' ġustizzja kriminali tkun tista' ssib persuna akkużata ħatja ta' reat. Huwa livell li ma' jeħtieġx iċ-ċertezza assoluta, iżda li huwa ogħla mill-bilanċ tal-probabbiltajiet. Fil-każ Ingliż Majid,5 Lord Moses stqarr hekk : u Paul Seguna jgħidu s-segwenti: Sabiex tara jekk dan il-livell ta' suffiċjenza probatorja ntlaħaqx din il- Qorti trid, inter alia, tara jekk u safejn persuna tkun qed tixhed is- sewwa bil-prinċipji provduti lilha fl-artikolu 6377 tal-Kodiċi Kriminali. Jekk il-Qorti tqis li, applikati dawn il-prinċipji, xhud ikun qiegħed jixhed is-sewwa, allura tkun tista' toqgħod fuq dak li jkun qed jgħid jew fuq parti minn dak li jkun qed jgħid skont il-każ. Jispetta dejjem lil min ikun irid jiġġudika l-fatti jiddeċiedi jekk, applikati dawn il-prinċipji, jemminx xhud f'dak kollu li jkun qed jgħid jew safejn jemmen minn dak li jkun qed jgħid, u dan japplika wkoll meta x-xhud ikun xhud waħdieni tal- Huwa biss meta jkun hemm id-dubju veru, bażat fuq ir-raġuni, fuq is- sens komun u fuq il-buon sens, u fuq stħarriġ dettaljat u b'attenzjoni, b'diliġenza u b'mod imparzjali tal-provi u l-argumenti kollha li jkunu ġew imressqin mill-Prosekuzzjoni u mid-Difiża li jwassal sabiex dak il- 7 Artikolu 637 tal-Kapitolu 9 jipprovdi gwida ċara lill-Ġudikant kif għandu japprezza xhieda ta' xhud: id-deċiżjoni titħalla fid-diskrezzjoni ta' min għandu jiġġudika l-fatti, billi jittieħed qies tal-imġieba, kondotta u karattru tax-xhud, tal-fatt jekk ix-xhieda għandhiex mis-sewwa jew hix konsistenti, u ta' fattizzi oħra tax- xhieda tiegħu, u jekk ix-xhieda hix imsaħħa minn xhieda oħra, u taċ-ċirkostanzi kollha tal-każ. livell ta' prova lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni jkun jista' jingħad li ma ntlaħaqx u li allura, bħala konsegwenza, l-akkużat ikun irid jiġi dikjarat mhux ħati tal-akkużi miġjuba kontrih. Biss, kif intqal aktar 'il fuq, hija l-Liġi stess li, qabel xejn, tafda dan l- eżerċizzju f'idejn il-Qorti tal-Maġistrati, u dan peress li l-Qorti tal- Maġistrati tkun fl-aħjar qagħda tqis il-provi kollha għax tkun għexet personalment il-proċess quddiemha. Hija setgħet tara u tisma' lix- xhieda jixhdu quddiemha. Dan l-eżerċizzju ta' analiżi tax-xhieda huwa mħolli prinċipalment f'idejn il-Qorti tal-Maġistrati li tkun rat u semgħet dawn ix-xhieda quddiemha u għalhekk l-eżerċizzju tal-analiżi u apprezzament tal-provi mill-Qorti tal-Maġistrati stess huwa eżerċizzju importanti ħafna u għandu jinghata l-piż li jixraqlu. Kemm dan l-eżerċizzju tal-Qorti tal-Maġistrati huwa meħtieġ, joħroġ ukoll mill-ġurisprudenza Maltija, bħal fil-kawża Il-Pulizija vs Lorenzo Gabaretta deċiża mill-Qorti Kriminali bħala Qorti tal-Appell deċiża nhar it-30 ta' Marzu 1963 mill-Imħallef William Morris Naudi fejn intqal is- segwenti : - Lanqas hu impressjonata bil-mod serju u sod li bih xehdet din Consiglia kif hemm rikordat fis-sentenza stess. Ma hemmx bżonn jinghad li l- komportament tax-xhud (demeanour) hu fattur importanti ta' kredibilita (ara Powell, On Evidence, p. 505), u kien, ghalhekk, li inghad mill-Qrati Ingliżi segwiti anki mill-Qrati taghna, illi Ikkunsidrat: Kif diga' ddikjarat aktar 'il fuq kuntrarjament għall-kamp ċivili fejn min iressaq pretensjoni jkun irid jipprova tali pretensjoni fuq bilanċ ta' probabbiltajiet, il-livell ta' prova fil-kamp kriminali huwa wieħed pjuttost oneruż fuq il-Prosekuzzjoni. Il-Prosekuzzjoni għandha l-obbligu li hija tressaq l-ahjar prova biex tikkonvinċi lill-Qorti li l-imputazzjonijiet addebitati lill-imputat jew imputati huma veri. Dan għaliex kif jgħid il- Manzini fil-ktieb tiegħu Diritto Penale (Vol. l-opportunita' tiddikjara din il-Qorti kif preseduta fi pronunċjamenti preċedenti, sabiex jiġi ddikjarat ħati, imputazzjoni dedotta għandha tiġi pruvata oltre kull dubju raġjonevoli, cioe' oltre kull dubju dettat mir-raġuni. Fis-sentenza fl-ismijiet Il- Pulizija vs. Philip Sammut Vasquez et deċiża mill-Qorti tal-Appell Kriminali fis-7 ta' Settembru 1994 il-Qorti tagħmilha ċar li mhux kull l-iċken dubju huwa biżżejjed sabiex l-imputat jiġi ddikjarat liberat, hemm bżonn li "dubju jkun dak dettat mir-raguni". F'sentenza oħra mogħtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar il-5 ta' Diċembru 1997 fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Peter Caddick, dik il-Qorti fakkret li l-grad ta' prova li trid tilħaq il- Prosekuzzjoni hu dak il-grad li ma jħalli ebda dubju dettat mir-raġuni u mhux xi grad ta' prova li ma jħalli ebda ombra ta' dubju. ma jistgħux jitqiesu bħala dubji dettati mir-raġuni. Fi kliem ieħor, dak li l-Ġudikant irid jasal għalih hu, li wara li jqis iċ-ċirkostanzi u l-provi kollha, u b'applikazzjoni tal-bon sens tiegħu, ikun moralment konvint minn dak il-fatt li trid tipprova l-Prosekuzzjoni. Fil-fatt dik il-Qorti ċċitat l-ispjegazzjoni mogħtija minn Lord Aquilina Camoin fil-kaz Ambrogio vs. Minister Il-fatt li jista' jkun hemm kunflitt fil-provi m'għandux a priori jeskludi sejbien ta' ħtija għall-akkużi li jkunu ġew dedotti. Kif ingħad fil-kawża fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Graham Charles Sacco Farag, deċiża fid-19 ta' Mejju F'tali sitwazzjoni l-Qorti tkun obbligata timxi mal-linji gwida stabbiliti mill-Qorti tal-Appell Kriminali fid-9 ta' Settembru 2002 fil-kawża fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Martin Mark Speranza jew il-Ġudikant ikun tal-fehma li l-każ tal-Prosekuzzjoni ma jkunx ġie sodisfaċentement ippruvat, u allura l-Qorti ghandha tillibera, jew jekk ikun moralment konvint li l-verzjoni korretta hija waħda u mhux l-oħra, jimxi fuq dik il-verżjoni li jaċċetta u jekk dik il-verżjoni tkun timpronta l-ħtija tal-imputat jew akkużat, allura jiddikjara tali ħtija u jgħaddi għall-piena jew għal xi provvediment ieħor. L-istess linja ta' ħsieb ġiet espressa mill-Qorti tal-Appell Kriminali fis- sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Jonathan Welsh mogħtija fit-2 ta' "Huwa minnu illi jista' jkollok sitwazzjoni fejn numru ta' xhieda qeghdin jaghtu verzjoni differenti minn ohrajn illi xehdu qabel. B'daqshekk ma jfissirx illi ghax hemm xhieda differenti bil-fors hemm konflitt li ghandha twassal ghal liberatorja. Fil-kawza Angileri vs. Joseph Hughes deciza mill-Qorti ta' l-Appell Kriminali fid-9 ta' Lulju il-Qorti qalet '… mhux kull konflitt fil-provi ghandu awtomatikament iwassal ghal liberazzjoni tal-persuna akkuzata. l-Qorti f'kaz ta' konflitt ta' provi, trid tevalwa il-provi skond il-kriterji annuncjati fl-Artikolu 637 tal-Kap. 9 u tasal ghal konkluzzjoni dwar lil min trid temmen u f'hiex trid temmen jew ma temminx' (ara wkoll Repubblika ta' Malta vs. Dennis Childress 19 t'Ottubru 8 Ara wkoll Il-Pulizija vs. Patrick Zammit Marmara’ et (deċiża fis-17 ta' Settembru 2012), Il-Pulizija vs. Michele sive Michael Farrugia Cardona (deċiża fis-17 ta' Settembru 2012), Il-Pulizija vs. Mohammed Turner Zarb ‘Schembri (deċiża fl-24 ta' Jannar 2013), Il-Pulizija vs. Mario Coleiro Tonna (deċiża fis-6 ta' Frar 2013) u Il-Pulizija vs. Hubert Cassar Bonanno (deċiża fil-11 ta' Lulju 2013); Il-Pulizija vs Raymond Dalli (deċiża fit-13 ta' Jannar 2016). Magħmulin dawn l-espożizzjonijiet ġenerali li huma ta' rilevanza għal kull każ, iżda b'mod partikolari għall-każ odjern, il-Qorti sejra issa tgħaddi biex tevalwa r-reati li bihom qiegħed jiġi akkużat l-imputat, is- sottomissjonijiet ta' difiża li qajjem l-imputat u jekk tali akkużi irriżultawx ippruvati. Id-difiża ta' legittima difesa9 Il-Qorti se tara jekk f'dan il-każ tapplikax id-difiża ta' legittima difesa kif ikkontemplata fl-Artikolu 224 tal-Kap 9. Illi kif huwa ben saput, il- ġustifikazzjoni għal-legittima difesa tirrizulta meta persuna tilqa' b'forza l-vjolenza jew aggressivita' ta' persuna oħra diretta lejha jew lejn terzi, kontra liema persuna hekk aggressiva l-aġir tad-difensur imputat huwa dirett. Fil-fatt l-Artikolu 223 tal-Liġijiet ta' Malta, jgħid: 'Ma hemmx reat meta omiċidju jew offiża fuq il-persuna huma ordnati jew permessi mill-liġi jew mill-awtorita' leġittima, jew meħtieġa mill-bzonn attwali tad-difiża leġittima ta' wieħed innifsu jew ta' ħaddieħor.' jiġi rilevat jitwieled u huwa konsegwenza naturali mid-dritt fundamentali ta' kull bniedem li jipproteġi lilu nnifsu minn xi aggressjoni jew dannu anke bl-użu ta' Iżda l-liġi timponi ċerti kundizzjonijiet biex din l-eċċezzjoni tiġi milqugħa, cioe' it-theddid ta' xi aggressjoni jew dannu jew perikolu jrid ikun inġust, gravi u inevitabbli. Id-difiża trid tkun saret biex jiġu evitati konsegwenzi li jekk jaffettwaw ruħhom jikkaġunaw ħsara irreparabbli 9 Il-Qorti se tibbaża l-analiżi tagħha dwar dak deċiż mill-Imħallef Edwina Lester meta kienet qegħda tiddeċiedi l-Appell Kriminali Appell Nru: 175/2015 fil-każ fl-ismijiet il-Pulizija vs David D’Ancona deċiż fis-26 ta' Mejju, 2016 lid-difensur jiġifieri ħsara jew offiżi fil-ħajja, ġisem u/jew partijiet tal- ġisem tad-difensur. Vuoldieri li dak li għamel l-imputat, għamlu, peress li f'dak il-mument u cioe' fl-istat mentali li kien ma setgħax jevita l- periklu li setgħa rriżulta bl-aġir tal-agressur salv b'dak li għamel l- Għalhekk, kif jgħid il-Professur Alford, il-periklu għandu jkun attwali, istantanju u assolut u b'hekk mhux perikolu premeditat. Professur Alford jgħid: Illi wieħed irid ipoġġi lilu nnifsu fil-pożizzjoni li jkun fiha l-imputat kemm mentalment kif ukoll fiżikament, fil-mument meta l-istess imputat aġixxa għar-reazzjoni li kien infaċċjat biha, u cioe' l-ħsieb tiegħu li kien ser jiġi aggredit. Huwa importanti li l-periklu jkun attwali mhux imminenti kif jgħid u jispjega Antolisei: Illi fis-sentenza Il-Pulizija vs Toni Welsh - Vol XXIX pv iv pg. deċiża fis-16 ta' Ottubru, 1937, il-Qorti qalet sabiex jissussisti l-legittima difesa hemm bżonn li wieħed ikun aġixxa biex jirrespinġi xi ħsara li kienet sejra ssir fuq il-persuna tiegħu minn periklu imminenti ta' aggressjoni; liema aggrassjoni trid tkun inġusta, gravi u inevitabbli. Din tkun ukoll il-linja meħuda fil-ġurisprudenza Grima Pulo kif konfermata Illi f'dan ir-rigward, il-ligi Skoċċiza hija simili ħafna, fil-fatt kif ġie deċiż Għalhekk sabiex jissussisti d-difiża ta' legittima difesa jrid ikun hemm dawn it-tlett elementi li l-aggressjoni tkun inġusta, gravi u inevitabbli. Rigward l-ewwel element u cioe' li l-aggressjoni trid tkun inġusta, m'huwiex neċessarju li jkun hemm vjolenza għaliex il-Kodiċi jitratta biss fuq 'offiża'. Rigward il-gravita' o meno tal-azzjoni, Borg Bonaci fil-ktieb tiegħu Trattato articolo 52 (li jikkorrispondi mal-artikoli 223 fil-każ tagħna) non e affatto Illi l-Professur Mamo jgħid: Illi dwar il-kwistjoni tal-inevitabbilta' fis-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali fil-ħmistax ta' Frar, 1958 fl-ismijiet il-Pulizija vs Emily Miggiani, il-Qorti tenniet li fost l-elementi li huma meħtieġa biex tiġi il-fattur inevitabbilta', u mingħajr il-konkors ta' dan il-fattur ma jistax jingħata 32 – Roma – 25/01/1898) ġie deċiż li: 'Per averci la legittima difesa non Illi sabiex il-periklu jfisser 'situazione inevitabile', il-periklu jrid ikun 'sudden' u cioe' li l-imputat ma kienx jaf bil-periklu għaliex f'każ li l- periklu kien antiċipat b'ċertezza, ma kienx ikun hemm legittima difesa iżda provokazzjoni. Irid ikun attwali u cioe' li l-aggressjoni tkun diretta Fil-fatt ġie deċiż fis-sentenza il-Pulizija 'Id-dispozizzjoni tal-ligi li tiskuza lill min jikkaguna offiza lill-persuna ohra in difesa tal-propjeta' tal-feritur tirrikjedi li l-azzjoni, biex tkun skuzabbli ghandha tizvolgi ruhha dak il-mument stess li tkun qieghda tigi nvaza l-propjeta' u in difesa attwali taghha'; Id-difiża tal-provokazzjoni Din il-Qorti se tara wkoll jekk japplikax l-iskriminanti tal-provokazzjoni a tenur tal-artikolu 227(c) tal-Kapitolu 9. Fost ir-rekwiżiti sabiex tapplika dina l-iskużanti hemm illi l-provokazzjoni trid tkun tali "illi f'nies ta' temperament ordinarju komunement iġġib l-effett li ma jkunux kapaċi li jqisu l-konsegwenzi tad-delitt." Skont il-Professur Mamo il-provokazzjoni tkun suffiċjenti jekk tkun tali li bniedem ta' temperament ordinarju jitlef il-kontroll tiegħu. Il-kriterju għalhekk huwa wieħed oġġettiv; il-bniedem ta' temperament ordinarju. Illi f'sentenza mogħtija mill-Qorti fl-ismijiet Il-Pulizija vs Paul Grech Sant 10ġie deċiż: "Meta tigi biex tqies l-iskuza tal-provokazzjoni ghandha tithares ir-regola migjuba fl-artikolu 235, li jfisser li l-provokazzjoni ma tiswiex jekk ma tkunx saret fil-waqt ta' l-azzjoni li taghha tingieb 10 Deċiż mill-Qorti tal-Appelli Kriminali nhar l-10 ta' Settembru 2004 bħala skuża. Pero' dejjem irid ikun hemm provokazzjoni inġusta il-ġurista Francesco Mizzi in konnessjoni mal-attenwanti ġenerali tal-provokazzjoni jghid hekk: Illi għalhekk hemm żewġ elementi li jsawru dana l-iskużanti u cioe' fl- ewwel lok, il-provokazzjoni trid tkun waħda inġusta u trid tkun oġġettivament riskontrabbli u fit-tieni lok trid tkun saret filwaqt tal- azzjoni li tagħha tinġieb bħala skuża. L-ewwel imputazzjoni Kif ġie spjegat fl-Appell Kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija v. Paul Luck deċiż fit-23 ta' Ġunju 199412: "Skond gurisprudenza kostanti tal-Qrati taghna, dan ir- reat javvera ruhhu meta jkun hemm dak li fil-common law ekwiparazzjoni ta' dana r-reat mal-kuncett Ingliz ta' 'a li proprju f'kawza deciza minnu fl-10 ta' Gunju, 1890, fl- qal hekk: A skans ta' hafna repetizzjoni, din il-Qorti taghmel referenza ghall-gurisprudenza migbura fl-artikolu intitolat fil-Vol. B'zieda ma' dak li hemm f'dak l-artikolu wiehed jirrikjedi ukoll certu element, imqar f'ammont zghir hafna, ta' allarm. Naturalment huwa kwazi impossibbli li wiehed jiddeciedi kaz ghar-reat ta' ksur volontarju tal-bon ordni u l-kwiet tal- U aktar 'il quddiem l-istess awtur jghid: Fl-Appell Kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija v. Joseph Micallef Moreno deċiż fl-24 ta' Mejju 1996, din il-Qorti diversament preseduta żiedet tgħid hekk: "Il-Qorti hawnhekk tixtieq tippreciza a skans ta' ekwivoci huwa aktar wiesa' minn kif gie interpretat mill-qrati b'referenza ghal-ligi Skocciza in materja: Qrati taghna jidher li fil-massima segwew, gie spjegat mill-Professur A.T.H. Mckeown fil-ktieb tieghu 'Offences hekk: Minn dana kollu din il-Qorti tara li, bhala regola, ikun hemm il-kontravvenzjoni kontemplata fil-paragrafu (dd) ta' l-art. 338 tal-Kap. li minnu nnifsu jew minhabba c-cirkostanzi li fihom dak l- ghemil isehh inissel imqar minimu ta' inkwiet jew thassib f'mohh persuna (li ma tkunx l-akkuzat jew imputat) dwar l-inkolumita` fizika ta' persuna jew dwar l-inkolumita` ta' proprjeta`, kemm b'rizultat dirett ta' dak l-ghemil jew minhabba l-possibilita` ta' reazzjoni ghal dak l-ghemil. Naturalment dawn ic-cirkostanzi jridu jkunu tali li Il-Qorti ma tħossx li f'dan il-każ kif żviluppa tista' ssib ħtija dwar din l- imputazzjoni. It-tieni u tielet imputazzjoni Ġlied bil-ġebel u theddid bil-ġebel Il-Qorti hi konvinta li l-kelb ma kellu x'jaqsam xejn mal-inċident u ġie wżat biss minn Haston u l-mara tiegħu bħala skuża wara l-inċident. 13 Ara wkoll Appelli Kriminali: Il-Pulizija v. Alfred Turkdogan, 5 ta' Mejju 1995; Il-Pulizija v. Pio Saliba Hales, 17 ta' Ottubru 1997; Il-Pulizija v. Andrea Saliba Hales et, 30 ta' Ġunju 1998 tal-kelb qegħda tintuża wisq bħala difiża meta jinqalgħu inċidenti bħal dawn fejn persuni jidhlu fi proprjeta' mhux tagħhom. F'każijiet bħal dawn dejjem jingħad li kien "walking the dog" meta suppost il-kelb ikun taħt il-kontroll ta' sidu kif jipprovdi l-Att dwar il-Klieb, dejjem marbut b'ċinga u mhux jitħalla jiġri fit-toroq jew f'postijiet oħra. Il-Qorti tfakkar li l-pubbliku m'għandux jieħu l-liġi f'idejh għax jaħseb li hemm xi ksur ta' liġi iżda għandu l-mezzi kif jirraporta l-illegalita' u jittieħdu passi. F'dan il-każ fejn il-Qorti żammet quddiem għajnejha dak li jipprovdu artikolu 637 u 638 tal-Kodiċi Kriminali b'mod speċjali l-komportament tax-xhieda meta kienu fuq il-pedana tax-xhieda, il-provi juru li kien Haston li mar ġol-mansab ta' Debattista biex jikkustinja miegħu fuq il- bird-callers u x'ħin ġie rinfaċċat bit-tweġiba ta' Debattista li l-bird-caller kien legali dakinhar, Haston ma aċċettax tali tweġiba u baqa' jinsisti u aggredixxa lil Debattista. Haston ma riedx jitlaq minn fuq il-post avolja Debattista qallu iktar minn darba biex jitlaq mill-għalqa tiegħu. Fix-xhieda tiegħu Debattista14 jgħid: "Heqq, kont qieghed hemmhekk bi kwieti, ghall-affari tieghu, nonsob bhalma s-soltu naghmel, hekk, u nisma "Ojj!Ojj! is not private!" u kocc minn dan." "Qed nghidlu private, ghidtlu s-sena nistghu nuzaw bird caller, baqa' jinsisti, b'ghajnejh miftuhin berah, hekk, kien jidher irrabjat, kien "Kien jidher li gie rrabjat, ghall-glied. Sewwa?............… Hekk irrabjat hekk, b'idejh maghqudin bil-ponn. Verità qed nghid, il-verità....… u dan baqa' jinsisti qalli, "I am not going to go out!" u jdur hemm gol- ghalqa u jien bzajt...." darbtjen, imbuttani hekk bis-salt, u jien ma ridx inwegghu; jien taf Jitlaq il-barra minn go hwejgi. Imma hu imbuttani bis- fejn id-dura, forsi minn hawn u l-Magistrat boghod, spiccajna kwazi Spiccajt fl-art, qabadni minn ghonqi, qabadni hekk, dawwarli idi hekk, ara ghajjat lil mara tieghu, giet izzommni minn saqajja, u jien dak il-hin kont qed inhossni ha nifga nett, ma kienx baqali aktar minn tlett minuti zgur!" X'hin gew il-pulizija, dik li ma rajtx helwa, ghax gidbu, gejjin jghidu li minhabba l-kelb. U minhabba l-kelb ma kinitx l-affari, minhabba l-bird Il-Qorti taqbel mal-linja difensiva li ġab l-imputat li: "Kull ma ghamel Debattista kien li imbezza kif kien, wahdu gol-ghalqa, b'ragel barrani quddiemu, li ma jafux u li qabad u dahal b'mod vjolenti fil-propjetà tieghu u beda jikkustinja mieghu, u li ma telaqx minn fuq il-post nonostante li gie mitlub kemm-il darba biex jitlaq, huwa qabad gebla biex ibezzgha lil dan Haston li dak il-hin Debattista rah bhala u effettivament kien minacca ghas-sigurtà u l-inkoluminità tieghu. Infatti Debattista jaghmilha cara li "qbadt gebla ghax bzajt" u li eventwalment "il-gebla qbadt u armejtha fl-art". Wiehed ma jridx jinsa' wkoll f'dan l-istajdu li skond kif hareg mill- li ghandu anke esperjenza fil-boxing apparti f'setturi sportivi ohra. Kwindi huwa ragjonevoli li jekk Costa ra lil Haston f'din il- posizzjoni bil-ponn u skond hu lest ghal glied, dan beza' u rreagixxa wara li gie imbuttat darbtejn biex jaqa' fl-art. Dwar il-gebla, ghal kompletezza, huwa minnu li Boumaiza jghid bil- the floor"15 mandakollu din il-verzjoni ma tista' qatt twassal ghall-htija fil-konfront ta' Costa. Dan qed jinghad fl-ewwel lok ghaliex huwa inverosimili kif jekk verament individwu kellu gebla f'idejh u ried jitfaghha fid-direzzjoni tal-persuna jargumentaw bejniethom), dan l-allegat aggressur jimmisja lil persuna 15 Folio 96 tal-proċess. li ghandu quddiemu meta jitfa' l-gebla fid-direzzjoni tieghu. minflok iktar verosimili li fic-cirkostanzi, Haston ma ntlaqat bl-ebda gebla propju ghaliex Debattista qatt ma tefa l-gebla fid-direzzjoni ta' Haston u minflok ramiha lejn l-art. In oltre, din l-allegazzjoni ta' Haston li "he threw it at me" hija imgiddba mill-partner tieghu stess, li filwaqt li ghal bidu tallega li "He yes."17, eventwalment però l-versjoni taghha tkompli tinbidel sa xhin fl- ahhar tispicca tgiddeb lir-ragel taghha stess li allega li l-gebla allegatament intefghet fid-direzzjoni tieghu, u minflok tikkoncedi li: Il-provi tal-prosekuzzjoni in konnessjoni mat-tieni u imputazzjoni ma jistgħux iwasslu għall-ħtija għaliex il-Qorti hi konvinta li l-imputat qabad il-ġebla mhux biex jikkommetti xi kontravenzjoni, iżda biss biex jiddefendi lilu nnifsu għaliex kien imbeżżgħa u ried li Haston jitlaq minn ġol-proprjeta' tiegħu u jieqaf mill-attitudni ta' arroganza li kellu. Ir-raba' imputazzjoni Art 339(1)(d) tal-Kap 9 16 Folio 46 tal-proċess. 17 Folio 46 tal-proċess. 18 Foli 47 tal-proċess. L-artikolu 339(1)(d) tal-Kodiċi Kriminali jipprovdi li huwa ħati ta' kontravenzjoni kull min "iħebb kontra persuna sabiex jinġurja, idejjaq jew jagħmel ħsara lil din il-persuna jew lil ħaddieħor, kemm-il darba l-fatt ma jkunx jaqa' taħt xi disposizzjoni oħra ta' dan il-Kodiċi". Appell Kriminali Il-Pulizija v. Joseph Coleiro Tonna deċiż fid-9 ta' Mejju 1997 intqal: "Din il-kontravvenzjoni kontra l-persuna ssehh meta persuna thebb kontra persuna ohra sabiex tingurja, iddejjaq jew taghmel hsara lil dik il-persuna l-ohra jew lil haddiehor, kemm- il darba l-fatt ma jkunx jaqa' taht xi disposizzjoni ohra tal- hemmx ghalfejn li effettivament ikun hemm kuntatt fiziku; bizzejjed li jkun hemm il-potenzjalita` ta' tali kuntatt permezz tal-manifestazzjoni ta' forza fizika indirizzata lejn dik il- Forsi t-test Ingliz ta' din il-kontravvenzjoni Jekk ikun hemm kuntatt fiziku multo magis wiehed jista' jghid li wiehed hebb ghal persuna ohra, sakemm il-fatt ma jammontax ghal xi reat iehor jew reat aktar gravi" F'dan il-każ irriżulta li l-imputat kien qiegħed jiddefendi lilu nnifsu u l- proprjeta' li kienet fil-pussess tiegħu meta l-parte civile daħal f'tali proprjeta' u għalhekk il-Qorti mhix se ssib ħtija wara li rat dak spjegat aktar 'il fuq dwar il-legittima difesa. Il-Ħames imputazzjoni Ġriehi ħfief Il-Qorti se tqis l-imputazzjoni dedotta kontra l-imputat dwar allegati ġrieħi ħfief fuq il-persuna ta' Steven Francis Boumaiza. ċertifikat mediku esebit li jitkellem dwar ġrieħi allegati fuq Steven Boumaiza datat 23 ta' Ottubru 202019, madankollu tali ċertifikat mediku ma ġiex konfermat bil-ġurament mit-tabib li ħareg tali ċertifikat. In linea mal-artikolu 646(7) tal-Kodiċi Kriminali l-Prosekuzzjoni naqset illi ġġib il-prova tal-ġrieħi u dan awtomatikament iwassal biex l-imputat jiġi liberat mill-ħames imputazzjoni kontra tiegħu li titratta l-ġrieħi ħfief fuq Boumaiza. Għal dawn il-motivi lill-imputat ħati imputazzjonijiet miġjuba kontrih u tilliberah minnhom. Il-Qorti tagħmilha ċara mal-Prosekuzzjoni biex ma ċċedi għall-ebda pressjoni li tista' ssirilha la mill-Ambjentalisti u lanqas mill-Kaċċaturi f'ħidmiethom, liema ħidma għandha dejjem tkun biex tkun imħarsa s- soċjeta' Maltija u fejn ikun hemm l-abbuż jittieħdu passi. 19 Folio 5 tal-proċess fl-ismijiet Il-Pulizija vs Manwel Billy Costa Passi għandhom jittieħdu mhux għax ikun hemm xi pressjoni minn xi id moħbija iżda għaliex hekk hu ġust f'pajjiż li jitmexxa skont is-saltna tad- dritt u mhux bil-preġudizzju. Mary Jane Gat Deputat Reġistratur Dr. Joseph Swain Giordano