– BEJGH-U-XIRI TA' MERKANZIJA MILL-KONVENUTI MINGHAND L-ATTUR – – BILANC TAL-PREZZ TAL-BEJGH MHUX SALDAT – – BHALA REGOLA, ENTI GUDIKANTI MA TAGHMILX XOGHOL IL-PARTIJIET – – ONERU TAL-PROVA U KIF DAN JOXXILLA MINN PARTI GHAL FUQ OHRA – – PRESUNZJONI A FAVUR TA' L-ATTUR SKOND L-ART. 1234 KODICI CIVILI – – ONERU TAL-KONVENUT LI JIPPROVA L-ECCEZZJONI TAL-PAGAMENT – – IL-PAGAMENT IRID JIGI DEBITAMENT U KONKRETAMENT PRUVAT – – VERITÀ REALI U VERITÀ PROCESSWALI – Udjenza ta' nhar il-Hamis, 31 ta' Ottubru, 2019 B'Avviz tat-Talba mressaq fl-1 ta' Frar, 2017, l-attur talab li l-konvenuti jigu kkundannati jhallsuh l-ammont ta' elf, seba' mija, tnejn u sebghin ewro u seba' u sebghin ewro centezmi (€1,772.77c) rapprezentanti ammont dovut wara bejgh u konsenja ta' merkanzija kif ahjar imfisser fl-istess Avviz. L-attur talab inoltre l-ispejjez ta' dawn il-proceduri, dawk gudizzjarji marbuta ma' ittra ufficjali mahruga f'Novembru, 20171 u ohrajn konnessi ma' ittra bonarja2 u kif ukoll l-imghax fuq l-ammont ta' €1,772.77c. Fil-kors tal-proceduri,3 l-attur sostna li, wara li wettaq konteggi mill- gdid, kien qed jirreklama l-ammont ta' elf, sitt mija, seba' u erbghin ewro u sebghin ewro centezmi (€1,647.70c). 1 Li qatt ma giet ezibita fil-kors tal-kawza. 3 vide xhieda ta' l-attur fl-udjenza tad-19 ta' April, 2018 (a fol. B'Risposta mressqa fl-20 ta' Marzu, 2017, il-konvenuti eccepew li t-talba attrici hi infondata kemm fil-fatt u kif ukoll fid-dritt u li huma m'ghandhomx ihallsu lill-attur l-ammont minnu pretiz ta' €1,772.77c izda se mai l-ammont inferjuri u bilancjali ta' €388.34c, li huma kienu lesti jhallsu lill- attur. Fil-kors tal-proceduri,4 il-konvenuta afermat li, wara li wettqet nwovament il-konteggi relattivi, l-ammont bilancjali dovut lill-attur kien ta' €537.83c. It-Tribunal qies il-provi kollha mressqa u ra l-atti processwali; It-Tribunal jikkunsidra; L-istorja fl-isfond ta' din il-kontiza tista' tigi deskritta b'dan il-mod. L-attur, bi professjoni, jimporta indumenti konsistenti f'underwear mill-esteru u jbiegh l-istess lil diversi hwienet lokali madwar Malta u Ghawdex, fost ohrajn, lill-konvenuti li jiggestixxu hanut (bazaar) gewwa Tal-Virtu', Ir-Rabat (Malta). Jghid illi ilu jaghmel hekk fil-konfront tal-konvenuti mis-sena 2008. Ir- relazzjoni bejn it-tnejn kienet tajba u jidher li l-konvenuti kienu jhallsu lill-attur akkont tal-prezz globali li jkun ghad fadal u mhux li jissaldaw kull fattura b'mod individwali. Imbaghad, skond l- attur, il-konvenuti waqfu jhallsuh u skond il-kalkoli ta' l-istess l-ammont rimanenti minnhom dovut huwa ta' €1,647.70c. Il-konvenuti jikkondividu li kien hemm dan in-negozju bejniethom, izda jghidu li l-istess ma kienx imur lura ghas-sena 2008 peress li huma bdew bil-hanut (bazaar) bl-isem "All In One" fi Frar, 2011.5 Jghidu wkoll li kienu jinnegozjaw primarjament ma' missier l-attur u ftit li xejn ma' l-attur. Il-konvenuta kienet tiehu hsieb il-gestjoni tal-hanut (bazaar) u kienet twettaq l-ordnijiet billi tmur ghand missier l-attur gewwa Ħaż-Żabbar fejn kienet tigbor l-ordnijiet u thallas l-invoice relattiva jew parti minnha. Il-konvenuti kellhom kont miftuh ma' missier l-attur (u wara ma' l-attur) u allura l-pagamenti minnhom imwettqa dejjem jinqatghu minnu. Il-pagamenti gieli kienu jkunu fi flus kontanti u gieli b'cheque. Imbaghad, wara Marzu, 2013 il-konvenuti ccessaw bin-negozju tal- hanut (bazaar). Skond il-kalkoli minnhom maghmula, huma ghad fadlilhom bilanc ta' €537.83c li ghandhom jithallsu lill-attur Deskritti l-imsemmija fatti tal-kaz, wiehed issa jdawwar harstu lejn il-mertu tal-kwistjoni. Ghakemm hu brokkard maghruf li l-matematika mhux opinjoni, f'dan il-kaz il-partijiet donnhom jifhmuha diversament. It-Tribunal, prima facie, jiehu l-impressjoni illi fir-realtà – u dan huwa aktarx dovut ghal kif entrambe l-partijiet kienu jikkonservaw il-karti tan-negozju taghhom – la l-attur ma jaf ezattament x'lahqu hallsu l-konvenuti u lanqas il-konvenuti ma jafux bi precizjoni x'fadal dovut lill-attur. Infatti, fl-Avviz tat-Talba, l-attur kien inizjalment talab il-hlas ta' l-ammont ta' €1,772.77c li 4 vide affidavit tal-konvenuta (a fol. 5 Dwar dan l-attur mhux cert – vide kontro-ezami tieghu fl-udjenza tad-19 ta' April, 2018 (a foll. mbaghad gie minnu ridott ghal €1,647.70c waqt ix-xhieda tieghu, filwaqt li l-ammont ammess bhala dovut fl-eccezzjonijiet tal-konvenuti minn €388.34c gie mbaghad inkrimentat ghal €537.83c fil-kors tal-proceduri. Dan hu konferma tal-fatt li entrambe l-partijiet ma hadux hsieb li jiggestixxu sew il-kontijiet taghhom u jaraw ezattament x'konsenji sehhew, il-valur relattiv taghhom, x'kien qed jithallas, x'kien qed jigi ingassat mill-pagamenti, x'kien ghad fadal pendenti u li jzommu, almenu, sistema kemmxejn uniformi sabiex ma jkunx hemm lok ghal ekwivoci jew dubbji bejniethom (kif manifest fil-kaz odjern). It-Tribunal jiddispjacih jistqarr illi l-modalità ta' kif kienu jigu saldati certu ammonti kien alkwantu dilettantesk u rimess "on a case-by-case basis". Huwa evidenti li ma gietx imhaddna jew adoperata sistema aktar uniformi u idoneja sabiex iz-zewg partijiet – il-kreditur fuq naha u d- debitur fuq l-ohra – ikunu t-tnejn jafu sewwasew fejn jinsabu dwar pagamenti, x'kien gie effettivament saldat, x'kien ghad fadal dovut u liema kienu l-invoices saldati u dawk li kienu ghadhom skoperti. Minhabba nuqqas fil-gestjoni tal-kreditu-dejn interkorrenti bejniethom, u anke minhabba dizorganizzazzjoni dokumentali dovuta ad entrambi – dwar l-istess materja u apparentement fuq l-istess serje ta' invoices – l-attur wasal ghal konteggi li fil-fehma tieghu jintitolawh jircievi €1,772.77c (sussegwentement €1,647.70c), filwaqt li l-konvenuti jemmnu li dak dovut huwa biss €388.34c (imbaghad sar €537.83c). Stabblita d-diskordja aritmetika bejn il-kontendenti – fejn wiehed qed jghid li ghandu jiehu €1,647.70c mentri n-naha l-ohra tghid li ghandha solament thallas €537.83c – it-tnejn dehru quddiem dan it-Tribunal u wara narrazzjoni qasira tal-fatti kif minnhom esperjenzati, poggew numru ta' invoices (u dokumenti ohra simili u relatati) quddiem it-Tribunal, fejn wiehed (l-attur) qed jikkontendi li ghadhom interament dovuti u l-iehor (il-konvenuti) qed jghid li gran parti minnhom huma debitament imhallsa u li fadal bilanc zghir. B'hekk, issa t-Tribunal jinsab di fronti ghal numerevoli invoices u dokumenti ohra analogi (u anke d-duplikati taghhom b'xi tharbix u kliem fuqhom) u huwa mplicitament mistenni illi jwettaq ezercizzju ta' komputazzjoni u konteggi ghan-nom tal-partijiet halli jara jekk l-istess verament iwasslux ghal €1,647.70c jew ghal €537.83c, jew addirittura ghal xi cifra ohra diversa minn dawk appena senjalati, bhal speci li l-Gudikatur tat-Tribunal hu mistenni li jirriversti wkoll rwol ta' accountant ad hoc tal-litigandi. F'dan l-istadju, tinfetah parentezi qasira. Huwa vera li t-Tribunal, bhal kull enti gudikanti ohra, ghandu jezamina l-provi mressqa sabiex, fuq il-preponderanza ta' l-istess, jasal ghal decizjoni. Madanakollu, ghandu jkun ukoll fatt inkontestat u cert li l-istess Tribunal m'ghandu l-ebda dover jew dmir li jwettaq xoghol il- kontendenti fil-procediment. Huwa wisq facli u semplici li parti, attrici jew konvenuta, tghid taghha, tressaq, inter alia, matassa ta' dokumenti li fil-fehma taghha jissorregu t-tezi individwali taghha u tieqaf hemm, bl-aspettattiva li t-Tribunal ser jixtarr kollox, jispigola fid-dettall id- il-kontijiet biex dokumentazzjoni shiha hekk eventwalment jasal ghal somma partikolari halli jemetti gustizzja sostantiva dwar il-kaz. Dak mhux l-irwol ta' enti gudikanti f'kawza u lanqas m'ghandu jkun l-ispirtu li janima parti, attrici jew konvenuta, dinanzi ghal-istess enti gudikanti. 562 tal-Kodici ta' Organizzazzjoni u Procedura Civili) u li kawza tigi deciza "secundum acta et probata non secundum privatam scientiam". Dawn kollha implicitament jindikaw, u partikolarment jindividwaw, fuq min specifikatament jaqa' l-oneru u d-dover li l-kaz jigi ben pruvat u fuq min jirrikadi l-obbligu li jitressqu provi tajbin u sufficjenti.6 Rwol l-enti gudikanti hija li tindividwa n-norma gurika applikabbli ghall-fatti pruvati u dan in suffragju tal-massima "iura novit curia".7 Ghar-raggungiment tad-decizjoni, l-enti gudikanti ghandha tkun idonejament gwidata u debitament mghejjuna mill-partijiet, l'ghaliex huma l-istess partijiet il-protagonisti ewlenin tal- vicenda processwali, filwaqt li l-gudikant fl-ahhar jarbitra abbazi tal-materjal lilu provdut.8 Jekk 6 Kif kellu okkazzjoni jghid dan it-Tribunal in re Ivan Azoitel v. Personal Exchange International Ltd (European Small Claims Tribunal Procedure, 21 ta' Marzu, 2018), "Maltese Law embraces a predominantly adversarial, rather than an inquisitorial, procedural system. Ghal approfondiment dwar il-massima ta' "iura novit curia" wiehed hu mistieden jara d-decizjoni in re Robert Vella Coleiro noe v. Christian Parsons (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, 28 ta' Novembru, 2017; konfermata fl-appell fit-18 ta' Gunju, 2018). tali materjal hu mressaq b'mod konfuz jew xott, il-gudikant mhux mistenni johloq sustanza fejn m'hemmx u lanqas li jikkreja l-ordni qalb id-dizordni lilu offert. Fil-fatt mhux l-ewwel darba li l-qrati taghna esprimew ruhhom f'dan is-sens, ossia li ma kinux disposti jwettqu dak li kien primarjament doveruz ghall-parti interessata. Fil-kawza in re Carmen Schembri Latman v. Av. Anton Abdel Nabi (Prim'Awla, 12 ta' Dicembru, 2013), fejn kienet giet sollevata l-materja ta' preskrizzjoni, il-qorti kienet sostniet tghid illi, "M'huwiex il-kompitu tal-Qorti illi sabiex issib iz-zmien meta bdiet ghaddejja l-preskrizzjoni toqghod tfittex hi l-prova jew f'dak li jkun inghad bil-gurament jew f'dak li jirrizulta minn dokumenti. Dak huwa kompitu tal-partijiet. Ix- xoghol tal-Qorti huwa li tqis u taghrbel il-provi li jitressqu dwar it-talbiet u l-eccezzjonijiet. Fil-kaz tal-lum, almenu fejn jirrigwarda l-preskrizzjoni, dan baqa' ma sarx. Li jfisser li fil-kaz tal-lum ma tirrizultax, b'mod sodisfacjenti u sal-grad rikjest mil-ligi, id-data meta bdiet ghaddejja l- preskrizzjoni." Fil-kawza in re Geraldine Verzin v. Mario Muscat Azzopardi et (Appell Inferjuri, 30 ta' Lulju, 2019) insibu l-istess filosofija ta' hsieb. Fil-proceduri quddiem il-qorti tat-tieni gerad l-appellanti kienet ilmentat mill-quantum ta' xi somom li ma gewx lilha akkordati fi proceduri t'arbitragg. Dwar tali aspett l-imsemmija qorti irriteniet hekk: "L-attriċi għandha jedd tappella fuq punt ta' fatt, pero' kellha tirreferi għal dawk il-provi li fil-fehma tagħha kellhom iwasslu lit-tribunal jiddeċiedi li l-ispejjeż kienu fis-somma ta' €4,296.34. Ħaġa li m'għamlitx. L-attriċi ma tistax tippretendi li din il-qorti toqgħod tagħmel xogħolha." B'dan kollu premess, it-Tribunal ma harabx mill-obbligi tieghu u xtarr l-atti struttorji tal-kaz bl- ahjar hila li ghandu, hekk kif ser jigi diskuss infra. It-Tribunal jaghlaq il-parentezi u jirrimarka inoltre hekk. It-Tribunal ezamina u rega' qara ghal numerevoli drabi, u bl-ahjar reqqa li jippossjedi, l-att processwali relattivi u l-provi kollha dokumentarji, wiehed wiehed, u ma jezitax ighid, u minghajr ebda sens ta' misthija jammetti, li dan l-kaz habbtu mhux ftit u gieghlu jahseb fit-tul. Ghalkemm il-kaz idur fuq komputazzjoni ta' cifri u konteggi ta' ammonti allegatament imhallsa skond verzjoni u mhux saldati skond ohra, it-Tribunal hassu fid-dover li jaddentra ruhu f'tali materja u jaghmel hiltu sabiex jirricerka l-verità fejn tirrisjedi u dan peress li hu mghallem illi, "Ir-ricerka tal- verità ghandha tkun l-aqwa konsiderazzjoni" (ara Grazia Gauci Borda et vs. Salvatore Riedlinger, Prim'Awla, 12 ta' Marzu, 1964 per Imh. Dan kien hekk ukoll biex jigi dejjem zgurat li l-ebda assunt lecitu ma jigi leggerment michud u anke biex l-ebda pretest irregolari ma jigi mprudentement akkolt minhabba xi nuqqas t'approfondiment li kull kaz bi dritt jixraqlu jew inkella ghax fid-definizzjoni ta' certa vertenza tkun mehtiega s-soluzzjoni ta' xi aspett novell, qatt qabel intrattenut, jew ghax il-kompitu jaf jittraduci ruhu f'xoghol ardwu jew fatikuz, 24–25) prodott mill-attur li jaghti c-cifra komplessiva ta' €1,647.70c lilu dovuta u ra wkoll l-invoices relattivi minnu prodotti bhala "Dok: 46–55) u kif ukoll ir-ricevuti (sofor u hodor) li hu ressaq li jattestaw pagamenti akkont da parti tal-konvenuti (a foll. L-imsemmi statement juri li allegatament il-pendenza bejn il-partijiet kienet fl-ammont ta' €1,877.19c (vide data tas-27 ta' Jannar, 2012). Skond l-istess statement, sehhew numru ta' pagmenti akkont mill-konvenuti li jekk jitnaqqsu mic-cifra appena imsemmija dawn jaghtu l-ammont ta' €1,647.70c (dak li qed jigi reklamat f'din il-kawza). Issa, filwaqt li fl-istatement hemm indikat 19-il pagament maghmul akkont fl-ammont komplessiv ta' €229.49c (li jwasslu ghall-imsemmi bilanc ta' €1,647.70c), jirrizultaw 18-il ricevuta (sofor u hodor) fl-ammont komplessiv ta' €213.30c. Id-diskrepenza hawnhekk hi ta' €16.19c. Fi kliem iehor, fuq l-istatement l-attur jindika li kien thallas akkont l-ammont ta' €229.49c (apparti l-credit note ta' €26.55c) filwaqt li tramite l-ircevuti (sofor u hodor) jindika li thallas is-somma anqas ta' €213.30c. Id-differenza f'dan ir-rigward hi biss ta' €16.19c. Gew ukoll ezaminati l-provi dokumentarji prezentati mill-konvenuti, partikolarment ir-rendikont maghmul di propio pugno mill-istess konvenuti (a foll. Minn tali rendikont johrog manifest li hemm indikati serje ta' invoices li fil-verità ma jiccentraw xejn fil-kwistjoni bejn il- partijiet. Il-konvenuti indikaw numru kbir ta' invoices minnhom saldati, izda l-istess invoices m'humiex in kontestazzjoni u l-istess mhux annoverati fl-istatement prodott mill-attur. Ghalhekk, tali invoices huma immaterjali ghall-prezenti kwistjoni. Inoltre, il-konvenuti ezibew numru ta' ricevuti ta' hlas (a foll. 72–89) li kollha kemm huma jirreferu ghal pagamenti akkont versu l- invoce nru. 16275 illi m'hijiex wahda minn dawk elenkati fl-istatement ta' l-attur. Ghal darb'ohra, dawn huma irrilevanti ghal dan il-kaz. 19905 u nru. 16540 (riflessi fl-istatement tal-attur), u li jammontaw komplessivament ghal €728.22c, gew kollha minnhom imhallsa fi flus kontanti,9 filwaqt li l-invoice nru. 16277, 18431, 16384 u 16327 jidher li gew parzjalment imhallsa, ossia mill-invoice nru. 16277 thallas €265.81c minn €415.30c li jhalli bilanc dovut ta' €149.49c;10 mill-invoice nru. 18431 thallas €70.00c minn €73.87c li jhalli bilanc dovut ta' €3.87c;11 mill-invoice nru. 16384 ma thallas xejn u li allura jhalli l- ammont originali ta' €119.04c;12 u mill-invoice nru. 16327 thallas €340.33c minn €559.00c li jhalli bilanc dovut ta' €218.67c.13 Sommati flimkien dawn jaghtu l-ammont allegatament saldat ta' €491.07c. Allura, skond il-konvenuti, mill-elenku ta' invoices fl-istatement ta' l-attur, huma hallsu l-ammont ta' €1,219.29c (i.e., €728.22c + €491.07c) li meta jigi sotratt mill-ammont ta' €1,877.19c (li kien id-dejn originali li minnu bdew isehhu l-pagamenti akkont) jwassal ghall- ammont ta' €657.90c (li hi cifra differenti minn €537.83c li huma jghidu li hi dovuta lill-attur). 9 Skond l-istatement ta' l-attur xejn minn dawn l-invoices ma gie saldat. 10 Skond l-istatement ta' l-attur mill-invoice nru. 16277 thallas €189.49c minn €415.30c li jhalli bilanc dovut ta' €225.81c. 11 Skond l-istatement ta' l-attur mill-invoice nru. 12 Skond l-istatement ta' l-attur mill-invoice nru. 13 Skond l-istatement ta' l-attur mill-invoice nru. Mela allura, fuq naha (parti attrici) wiehed jara li skond l-istatement ta' l-attur, mill-pendenza originali fl-ammont ta' €1,877.19c, sehhew pagamenti akkont mill-konvenuti fl-ammont ta' €229.49c li jwassluna ghas-somma pretiza ta' €1,647.70c, filwaqt li fuq in-naha l-ohra (parti konvenuta) mill-konteggi ezibiti mill-konvenuti jidhru li huma allegatament hallsu akkont is- somma ta' €1,219.29c li twassalna ghall-ammont bilancjali ta' €657.90c dovuta lill-attur. Maghmul tali ezercizzju u inkwadrat kollox fl-isfond tal-kaz, it-Tribunal jemmen li l-pendolu tal- preponderanza tal-provi izjed ixaqleb lejn il-posizzjoni attrici milli lejn dik konvenuta.14 Bil-provi forniti lil dan it-Tribunal, l-attur holoq presunzjoni favurih li hemm kreditu-dejn ezistenti bejnu u l-konvenuti (hekk kif stabbilit fis-sentenza riportata f'Kollez. Tali presunzjoni – li prima facie hemm relazzjoni ta' kreditur-debitur bejn il-litigandi – komplew isahhuha l-konvenuti stess permezz tal-linja difensjonali taghhom fejn implicitament qed jirrikonoxxu d-dejn pretiz mill-attur izda qed jikkwalifikawh u jiddeskrivuh bhala wiehed f'ammont izghar peress li gran parti minnu gie mhallas. Minn dan jinzel illi sta ghalihom li jipprovaw li l- ammont reklamat mill-parti attrici gie in gran parti konkretament saldat u li llum-il gurnata li d- debitu kontrihom hu f'ammont ferm anqas. B'tali posizzjoni difensjonali l-konvenuti waddbu l-oneru probatorju fuqhom stante illi hija gurisprudenza rikonoxxjuta li min jeccepixxi jew jallega l-pagament ghandu d-dmir li jipprovah. Dan ma hu xejn hlief estensjoni tal-principju rakkjuz fl-Art. 562 tal-Kodici ta' Organizazzjoni u Procedura Civili li jistabbilixxi li, "Bla hsara ta' kull disposizzjoni ohra tal-ligi, l-obbligu tal-prova ta' fatt imiss dejjem lil min jallegah." Din id-disposizzjoni ma tiddiskriminax bejn il-figura ta' l- attur li jippromwovi azzjoni u bejn dik tal-konvenut li jirrezisti ghall-istess tramite d-difiza tieghu. Din hi disposizzjoni redatta b'mod ampju u generiku, li ghandha tigi interpretata li kull minn jallega fatt ghandu l-obbligu guridiku li jissostanzjah bil-produzzjoni ta' provi konkreti. Fil-kaz odjern, huma l-konvenuti li riedu jissodisfaw dan l-oneru sabiex jiskarikaw l-istess minn fuqhom u, ergo, "jirbhu" l-eccezzjoni minnhom imqanqla u dan ghax f'certi kazijiet il-konvenut bl- eccezzjoni tieghu isir attur in forza tal-principju "reus excipiendo fit actor" u ghalhekk ikun obbligu tieghu li jipprova dak li jkun eccepixxa (ara ghar-rigward in re John Baptist Vella Spiteri noe v. Joseph Grima Butler noe, Qorti tal-Magistrati [Ghawdex], 23 ta' Mejju, 2008). B'riferiment ghad- duttrina Ingliza, fid-decizjoni in re Angelo Howes v. John Ozen (Qorti tal-Kummerc, 30 ta' Mejju, 1951; konfermata fl appell fid-19 ta' Novembru, 1951) inghad appropozitu li, "Dan hu in armonia mal-principju generali accettat minn zmien antik mit-trattisti Inglizi f'materja probtorja, u Izda ta' min jirrileva illi l-presunzjonijiet jistghu jkunu ta' zewg tipi, ossia (i) presunzjonijiet legali (hekk kif insibu fl-Artikolu 1234 tal-Kodici Civili15) jew (ii) presunzjonijiet semplici, jew inkella imsejha wkoll "præsumptiones hominis" (l-Kodici Civili Malti jidher li hu sieket dwar dawn16). Il-presunsjoni li qed implicitament tigi invokata mill-attur in sostenn tat-tezi tieghu tirrijentra fit- tieni xenarju u cioè tal-presunzjoni semplici, ossia "hominis". Il-provi forniti lil dan it-Tribunal – ossija l-istatement, l-invoices u l-ircevuti ta' hlas – kollha jmorru sabiex joholqu presunzjoni li prima facie jezisti kreditu a favur tal-parti attrici kontra l-konvenuti.17 Kreditur li jagixxi, invokanti titolu jew prova simili abbazi ta' l-assunt rizarcitorju tieghu, huwa, f'certu sens, dispensat bis-sahha ta' l-istess materjal probatorju milli jipprova r-rapport fondamentali u li juri li hemm prima facie kreditu favurih; mentri d-debitur, ma jistax jippretendi li jista' solament jikkontendi li hallas id-dejn (jew gran parti minnu) minghajr ma jadduci provi tajbin bizzejjed biex juri li effettivament hekk hu u sabiex jinnewtralizzaw il-presunzjoni a favur tal- kreditur tieghu. 15 Bhala ezempju ta' tali presunzjoni, huwa l-ikkagunar ta' danni ut sic jekk il-vicin ihaffer entro d-distanza legali ex Art. 16 Kontrappost mal-Kodici Civili nostran, dak Taljan jiddisponi espressament ghalihom taht l-Art. 17 Fl-assjem taghhom dawn il-provi dokumentarji gew accettati mill-parti konvenuta hekk kif mistqarr minn Samantha Sankoh fil-kontro-ezami taghha fl-udjenza ta' l-4 ta' Marzu, 2019, senjatament a fol. 150 (fejn sostniet li hadmet il-konteggi taghha abbazi, inter alia, tad-dokumenti ezibiti mill-attur). Ghalhekk, il-principji relattivi ghall- indole ta' fattura (invoice) esposti fis-sentenza li qed tinghata llum stess minn dan it-Tribunal in re Mario Caligari v. Jonathan Khadhraoui (ref. nru. 356/2016) m'humiex applikabbli ghall-fattezzi tal-prezenti kaz. Ghalhekk, f'kawzi ta' dan il-generu, il-parti attrici jehtiegilha biss tipprova, b'mod adegwat u sal- grad rikjest, il-kreditu taghha kontra l-parti konvenuta u ghaldaqstant l-onus probandi minnha inizjalment rikjest jigi skarikat fuq il-parti avversarja. Il-konvenut li jeccepixxi l-pagament in toto jew in partem tal-kreditu minnu reklamat irid imbaghad iforni provi sufficjenti, konvincenti u bizzejjed tajbin biex jarresta, totalment jew parzjalment, tali pretiza attrici. Hawnhekk, il- konvenut debitur jrid jaghmel il-prova tal-pagament tilhaq il-grad tal-prova lil hinn mid-dubbju ragjonevoli (hekk kif ser jintwera aktar 'l isfel). Hi gurisprudenza kopjuza, u ormai assodata, li tenuncja illi l-prova tal-pagament tinsab a karigu ta' min jallegaha. Ghalhekk, il-konvenuti kellhom juru, dejjem ghas-sodisfazzjon tat-Tribunal, illi l-pagamenti li huma jallegaw li kienu wettqu lill-attur kienu verament u effettivament ghamluhom. Dan kellhom jaghmluh bi kwalsiasi mezz, "basta li l-gudikant, bil-provi forniti fil-gudizzju, jakkwista c-certezza morali li l-hlas ikun effettivament sar" hekk kif sostnut fid-decizjoni riportata f'Kollez. Addizzjonalment, in re John Dalli Gonzi v. Rita Armeni Cauchi (Qorti ta' l-Appell Kummercjali, 28 ta' Lulju, 1982; mhux pubblikata) inghad illi, "dwar l-eccezzjoni tal-pagament, qalet sewwa l-Ewwel Qorti li din il-prova tispetta lill-konvenut li qed ighid li hallas. Hu principju mhux kontrastat in materja in fatti illi "la prova del pagamento è a peso del convenuto che lo allega", kif kienet iddecidiet il-Qorti tal-kummerc fis-sentenza taghha tat-28 ta' Mejju, 1885, fil- kawza Briffa Wilson Michele Simler noe vs Giuseppe Riedlinger. taghna gie konstantement ritenut li l-piz tal-prova tal-pagament hu fuq il-konvenut li jallegah, u li jekk ikun hemm xi dubju, dak id-dubju ghandu jigi rizolut favur lattur." Intqal ukoll in re Giuseppe Borg Costanzi v. Salvatore Grech Cachia (Prim'Awla, 23 ta' Frar, 1965), illi, "Min jallega l-pagament ghandu jippruvah ghas-sodisfazzjon tal-Qorti, u fid-dubju, fin-nuqqas ta' ricevuta, ghandha tipprevali l-prezunzjoni li d-dejn ma thallasx (kollez vol. XXXII.I.535) jekk ma jigix pruvat, kif del resto ma sarx, b'mezzi ohra li l-attur huwa sodisfatt." Il-prova rikjesta mill-konvenuti f'dan l-ambitu ghandha tkun wahda konkreta (oggettiva) u kompleta (shiha). Il-prova tal-pagament allegat mill-konvenuti tista' ssehh b'kull mezz in kwantu illi l-produzzjoni ta' ricevuta m'hijiex indispensabbli u, allura, jistghu jingiebu provi ohrajn alternattivi, purkè tajbin u konvincenti hekk kif ritenut, fost diversi, in re Avv. John Tedesco noe v. Joseph Privitelli noe (Appell Kummercjali, 26 ta' Jannar 1976; mhux pubblikata). Kif affermat in re Carmelo Vella Spiteri v. Emanuele Vella Lethridge et (Appell Suerjuri, 27 ta' Frar, 2003), "Huwa generalment rikonoxxut li l-prova ta' pagament ta' debitu tista' tinghata mhux biss b'ircevuti li, b'certa finalità jattestaw l-estinsjoni tal-obbligazzjoni, izda din il-prova tista' tingieb ukoll b'mezzi ohra. Fl-assenza ta' ricevuti, però, il-prova trid tkun tali li ma thalli ebda dubbju f'mohh il-gudikant." Superjuri, 28 ta' Novembru, 2008) u, aktar ricenti ghal zminijietna, in re Estate Catering Il-provi in sostenn ta’ l-allegazzjoni tal-pagament li jestingwi l-kreditu tal-parti kreditrici ghandhom jilhqu gradi gholjin ferm, tant illi fid-decizjoni in re Von Brockdorff Insurance Agency Ltd v. Visa Travel Ltd (Appell Superjuri, 16 ta’ Frar, 2007) inghad hekk: "In linea ta’ massima jinsab akkolt, ghall-iskop ta’ l-attendibilità u verosimiljanza tal-versjonijiet reciproci tal-kontendenti, illi l-kreditur Fil-gurisprudenza jenhtieglu jipprova b'mod adegwat il-kreditu tieghu mentri d-debitur minn naha tieghu jrid jaghmel il-prova tal-pagament lil hinn mid-dubbju ragonevoli. Dan qed jigi sottolinejat in kwantu hu generalment accettat illi f'kaz ta' dubbju dan kellu jkun rizolt favur l-attur kreditur li ma kellux dan l-istess oneru (Kollez. Fid-dawl tas-senjalazzjonijiet supra, it-Tribunal jirrimarka li l-konvenuti ma fornewx provi tajbin bizzejjed biex juru li effettivament huma kienu issaldaw l-ammonti li huma jghidu li hallsu. Fil- verità, dan it-Tribunal ma jhossux konvint li l-konvenuti lahqu il-grad tal-prova mehtiega in sostenn tad-difiza u provi taghhom (viz. pagamenti), anke jekk tigi adoperata n-norma kontemplata fl-Art. 9(2)(b) tal-Kapitolu 380 tal-Ligijiet ta' Malta.18 Anzi, il-kaz tal-konvenuti ihalli lakuni u dubji li ma jistghux, fis-sewwa, jigu injorati. Hafna mill-pagamenti li jghidu li wettqu saru fi klus kontanti u ghalihom ma gietx ezibita ricevuta jew xi prova ohra tajba li tattesta l-hlas relattiv. Diversi mill-pagamenti li jghidu li wettqu huma kollegati ma' invoices li mhux in kontestazzjoni19 u li l-attur ma qieghedx jitlob il-hlas taghhom.20 Ghalkemm gew ezebiti xi cheque images mill-konvenuti,21 dawn wehidhom ma jistghux jigu sewwa sew kollegati ma' l- invoices elenkati fl-istatement ta' l-attur. Tali cheque images juru li l-kovenuti kienu wettqu xi hlasijiet veru l-attur, izda ma jurux li tali hlasijiet marru biex jissaldaw l-invoices invokati mill-attur f'din il-kawza. Ghal dawn ir-ragunijiet, dan it-Tribunal hu tal-fehma li l-konvenuti ma lahqux il-prova tal- pagament, li kienet tmiss lilhom u, bhala korollarju, l-attur irnexxielu jipprova li huwa kreditur tal- konvenuti fl-ammont ta' €1,647.70c. Dan it-Tribunal jerga' jiehu l-okkazzjoni, kif ghamel f'decizjonijiet precedenti,22 illi jirrimarka li m'ghandux ikun skontat il-hsieb ta' xi kontendent li «Ghandi ragun, u min ser jismani u jiggudikani ghandu tabilfors jintebah!» Tali ragunament, wahdu, ma jaghtix lok, u lanqas ma jwassal, ghas-sitwazzjoni li l-gudikant ser jirrikonoxxi tali posizzjoni b'mod awtomatiku. Dan hu proprju l'ghaliex il-verità processwali – aktar iva milli le – ta' spiss hi ferm differenti minn dik reali u, allura, hi necessarja certa kollaborazzjoni da parti tal-parti (attur jew konvenut) mal- patrocinatur taghha u ta' dan ta' l-ahhar ma' l-enti gudikanti sabiex iz-zewg veritajiet jikkombacjaw, jigu sinkronizzati u jikkoezistu f'armonija reciproka fl-atti processwali tal-kaz. Dan isehh permezz tal-filtru ta' l-evidenza (i.e., il-provi) li titressaq f'kawza. Tramite tali gharbiel procedurali, il-verità reali, li fi stadju inizjali jkunu jafu solament il-litiganti, tigi mbaghad imressqa f'forma guridika u konkreta lill-enti gudikanti ghall-iskrutinju taghha. B'tali mod, dik il-verità – li 9(2)(b) Kap. 380 jghid li it-Tribunal "għandu jitgħarraf b'kull mod li jista' jidhirlu xieraq u ma jkunx marbut bil-prattika dwar l-aħjar prova jew dwar xiehda fuq kliem ħaddieħor jekk ikun sodisfatt lix-xiehda li jkollu quddiemu tkun biżżejjed veritiera li biha jista' jasal biex jaqtal-każ li jkun qed jittratta." 19 vide a foll. 22 Ara s-sentenza moghtija minn dan it-Tribunal, kif presjedut, in re Impel Communications Co. Ltd v. Gerard Degiorgio et, moghtija fil-15 ta' Ottubru, 2018 (mhux appellata) u dik in re Charles Cristiano Mifsud v. Jean Cristiano Mifsud moghtija fid-9 ta' Jannar, 2019 (mhux appellata). qabel tkun biss fl-isfera personali ta' parti jew ta' ohra mill-litiganti – tinbidel f'verità processwali, ossia f'fattur konkret u f'fatt guridikament valevoli li jivvinkola lill-gudikant li jqis, jizen, jixtarr u jiggudika dwaru. GHALDAQSTANT, it-Tribunal qed jaqta' u jiddeciedi dan il-kaz billi, ghar-ragunijiet espressi f'din id-decizjoni, filwaqt li jichad l-eccezzjonijiet tal-konvenuti, qed jilqa' t-talba attrici u jikkundanna lill-konvenuti ihallsuh l-ammont ta' elf, sitt mija, seba' u erbghin ewro u sebghin ewro centezmi (€1,647.70c). L-interessi bir-rata ta' 8% fuq l-ammont ta' €1,647.70c jibdew jiddekorru mid-19 ta' April, 201823. L-ispejjez gudizzjarji marbuta ma' din il-kawza, izda mhux dawk ta' l-ittra ufficjali u l-ohra bonarja li jissemmew fl-Avviz tat-Talba,24 ghandhom jigu sopportati interament mill-konvenuti. ft. 23 Li hija d-data ta' meta l-attur xehed u sostna bil-gurament tieghu illi l-ammont li kien qed jippretendi kien ta' €1,647.70c u mhux dak imnizzel fl-Avviz tat-Talba. 24 Peress li qatt ma gew formalment ezibiti fl-atti ta' dan il-procediment u lanqas ma hemm referenza dettaljata ghalihom (partikolarment ghan-numru ta' referenza ta' l-ittra ufficjali).