Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. ART 6(1) TAL-KONVENZJONI EWROPEA APPLIKABILITA` TAL-ART 6 TAL- KONVENZJONI EWROPEA KAP 452 TAL-LIGIJIET TA' MALTA ARTIKOLI 73(2) U 73 (4) TA' L-ATT DWAR L-LMPJIEGI U R-RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI Seduta ta' nhar il-Hamis, 30 ta' Novembru 2017 Kawza Numru : 1 Rikors Kostituzzjonali Numru : 29/2016/LSO 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. (Kl L-Avukat Generali u b' digriet tal-25 ta' Mejju 2016 giet kjamta in kawza l-Malta Public Transport Service (Operations) Limited Rat ir-rikors tar-rikorrenti Francis Xavier k/a Francisco Cachia Ejjebili (Kl 306366M) datat 15 ta' Marzu 2016 fejn espona: - 1. Illi fit-30 ta' Settembru 2013, l-esponent intavola Kwistjoni tax-Xoghol quddiem it-Tribunal Industrijali fejn huwa allega li kellu l-impjieg tieghu terminat b'mod ingust. Illi nhar il-15 ta' Ottubru 2014 it-Tribunal Industrijali iddecieda l-kaz Numru 3165/FM, fil-Kwistjoni tax-Xoghol bejn Francesco Cachia Ejjebili u Arriva Malta Limited u b'digriet tal-5 ta' Marzu 2014, dan ghandu jigi sostitwit ghal Malta Public Transport Service (Operations) u sab kontra l- esponenti. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Illi t-Tribunal Industrijali fil-Kwistjoni tax-Xoghol hawn fuq imsemmija gie kostitwit permezz ta' gudikant wiehed ossia Chairperson maghzul minn panel mahtur mill- Ministru a tenur ta' I-artikoli 73(2) u 73 (4) ta' l-Att dwar l- lmpjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali, Kap 452 tal-Ligijiet ta' Malta ("l-Att"). Illi f'dan l-isfond I-esponent jaghmel referenza ghall- artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta, li jghid hekk: "Kull qorti jew awtorita` ohra gudikanti mwaqfa b'ligi ghad- decizjoni dwar l-ezistenza jew l-estensjoni ta' drittijiet jew obbligi civili ghandha tkun indipendenti u imparzjali; u meta l-proceduri ghal decizjoni bhal dik huma mibdija minn xi persuna quddiem qorti jew awtorita` ohra gudikanti bhal dik, il-kaz ghandu jigi moghti smigh xieraq gheluq zmien ragonevoli." U wkoll, l-artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea illi jipprovdi hekk:. "Fid-decizjoni tad-drittijiet civili u tal-obbligi tieghu jew ta' xi akkuza kriminali kontra tieghu, kulhadd huwa ntitolat ghal smigh imparzjali u pubbliku fi zmien ragonevoli minn tribunal Is- sentenza ghandha tinghata pubblikament izda I-istampa u l-pubbliku jista' jigi eskluz mill-proceduri kollha jew minn parti minnhom fl-interess tal-morali, tal-ordni pubbliku jew tas-sigurta` nazzjonali l- interessi tal-minuri jew il-protezzjoni tal-hajja privata tal- imparzjali mwaqqaf b'ligi. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. partijiet hekk tehtieg, jew safejn ikun rigorozament mehtieg fil-fehma tal-qorti f'cirkostanzi specjali meta I-pubblicita` indipendenti garantit mill-Kostituzzjoni u tista' tippregudika l-interessi tal-gustizzja." Illi hija l-umli fehma tar-rikorrenti li t-Tribunal Industrijali imwaqqaf bl-Artikolu 73 ta' l-Att ma jissodisfax il-kriterji ta' tribunal l- Konvenzjoni Ewropea u dan ghar-ragunijiet segwenti: i. Illi minkejja li t-Tribunal Industrijali jaghti l-impressjoni li ghandu dawk il-kontrolli u bilanci li jaghmluh indipendenti u imparzjali, l- provvedimenti tal-Att u fl-istess waqt jixtarr sewwa kif fil- prattika jigu attwati dawn l-affarijiet, isib li t-Tribunal Industrijali m'huwiex indipendenti u imparzjali. ii. Illi l-artikolu 73 ta' l-Att ma jipprovdix biex it-Tribunal Industrijali jkun tribunal imparzjali u indipendenti stante li l- membri tieghu ma jgawdux sigurta' bizzejjed fil-mili tal- kariga taghhom ("security of tenure"). Illi fil-kaz tac- Chairpersons tat-Tribunal, "dawn il-persuni jigu mahtura janalizza sewwa fil-fatt ghal perjodu li ma jkunx aktar minn tliet snin mid-data tal- hatra taghhom u jistghu jergghu jigu mahtura mill-gdid ghal perjodi ohra Ii kull wiehed minnhom ma jkunx ta' aktar minn tliet snin" (Artikolu 73 (2)). llli dan ifisser li c-Chairperson tat-Tribunal huwa soggettat ghas-setgha tal-Ministru li jerga' jahtru mill-gdid fi tmiem it-terminu tal-hatra. iii. Illi l-Qorti ta' Strasburgu tghid li perjodu massima ta' tliet snin huwa perjodu qasir (il-minimu rikjest) biex tigi accertata l-indipendenza ta' qorti jew tribunal pero' taccetta 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. li jista' jkun hemm cirkustanzi fejn perjodu qasir ta' tliet snin jista' jkun accettabli jekk kemm-il darba jkunu sodisfatta kriterji ohra ben definiti li jaghtu sigurta' lill-gudikant. Madankollu, tali kriterji mhumiex soddisfatti fil-kaz odjern minhabba l-fatt li c-Chairpersons tat-Tribunal jistghu jigu mnehhija minn fuq il-panel ta' Chairpersons mill-Ministru minghajr htiega li dan jaghti raguni valida jew addirittura htiega li sahansitra jaghti xi tip ta' raguni. Illi dan huwa metodu li aktar jixbah il-kuncett antik "at her Majesty's pleasure", milli mekkanizmu mistenni f'socjeta` u pajjiz demokratiku. iv. Illi I-artikolu 73(6) tal-Att jghid li l-Prim Ministru jista', minn zmien gnal zmien, kif jidhirlu xieraq u wara konsultazzjoni kif provdut fl-artikolu 73(2), jibdel l-ghamla tal-lista msemmija f'dak il-paragrafu, izda persuna li fil-fatt tkun qed isservi ta' Chairperson tat-Tribunal ghandha, minkejja t-tnenhija ta' isimha minn fuq il-lista, tibqa' hekk isservi fil-procedimenti li fihom tkun qed isservi bhala Chairperson sakemm jintemmu dawk il-procedimenti u ghal fini tal-interpretazzjoni ta' kull sentenza moghtija fihom. Illi harsa hafifa lejn xi jsehh fil-prattika, u x'sehh fil-fatt f'pajjizna ftit taz-zmien biss qabel id-decizjoni fil-Kwistjoni tax-Xoghol hawn fuq imsemmija, juri bic-car li dan I-artikolu qieghed biss fuq il-kotba tal-ligi u ma jigix attwat fir-realta`. v. Illi minkejja li l-Prim Ministru ghandu jikkonsulta mal- MCESD, il-ligi ma tipprovdix li l-Prim Ministru ghandu jkun marbut ma' dak li johrog mill-konsultazzjoni. Izjed minn hekk, il-fatt dwar jekk il-Prim Ministru jkunx verament sindikabbii u/jew ikkonsulta mal-MCESD mhuwiex 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. ghandhom enforzabbli quddiem il-Qrati Maltin, li jgib fix-xejn il-ftit sigurta' tat-Tribunal Industrijali li ma jigux imnehhija minn fuq il-panel bla raguni ta' xejn, kif u meta joghgbu l-Ministru. vi. Illi l-Artikolu 73 ghalhekk jippermetti lill-Ministru li- jimplimenta mizuri jew passi pseudo-dixxiplinarji fuq ic- Chairperson tat-Tribunal, liema passi ma huma soggetti ghal ebda revizjoni jew censura peress li jaqghu fid- diskrezzjoni assoluta tal-Ministru. Ghalhekk fil-prattika it- Tribunal Industrijali huwa kostitwit minn persuni li huma subordinati ghar-rieda assoluta u arbitrarja tal-Ministru. vii. Ghalhekk ukoll, fejn l-Att jittratta l-hatra u kompozizzjoni tat-Tribunal qieghed jikser id-drittijiet kostituzzjonali ta' min jehtieglu jirrikorri quddiemu u min gie intimat li jidher quddiemu, inkuz I-esponenti. Illi dan kollu hawn fuq spjegat ghandu jigi moqri fl-isfond u relevanza ulterjuri li persuna li jrid jappella minn decizjoni tat-Tribunal Industrijali jista' jaghmel dan biss fuq punt ta' dritt. Illi dan kollu premess jesponi ksur manifest u lampanti tad-dritt ghal smigh xieraq tal-esponenti kif sancit fl-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni tal- Ewropea Bniedem. Ghaldaqstant, in vista tal-premess, l-esponent umilment jitlob lil din l-Onorabbli Qorti joghgobha: tad-Drittijiet u Libertajiet Fundamentali 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Ewropea tad-Drittijiet Tiddikjara u l-kostituzzjoni u l- 1. kompozizzjoni tat-Tribunal Industrijali taht l-Att dwar I- Impjiegi u Relazzjonijiet Industrijaii, Kap 452 tal-Ligijiet ta' Malta ma jiswiex ghaliex jikser id-dritt ghall-smigh xieraq ta' l-esponenti, senjatament stante li ma jharisx dak li jghidu l- Artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 6(1) tal- Konenzjoni Libertajiet Fundamentali tal-Bniedem, kif sancita taht il-Kap 39 tal- Ligijiet ta' Malta u taht l-obbligi internazzjonali tal-lstat ta' Malta. Tiddikjara li d-decizjoni tat-Tribunal Industrijali fil- Kwistjoni tax-Xoghol bejn Francesco Cachia Ejjebili u Arriva Malta Limited u b'digriet tal-5 ta' Marzu 2014, dan ghandu jigi sostitwit ghal Malta Public Transport Service (Operations) Ltd, moghtija fil-15 ta' Ottubru 2014 hija nulla u bla effett stante li kostituzzjoni u l-kompozizzjoni tat- Tribunal Industrijali taht l-Att dwar l-lmpjiegi u Relazzjonijiet Industrijali, Kap 452 tal-Ligijiet ta' Malta, ma jiswiex ghaliex I-esponenti, jikser senjatament stante li ma jharisx dak li jghidu l-Artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u I-Artikolu 6(1) tal- Konvenzjoni Libertajiet Fundamentali tal-Bniedem, kif sancita taht il-Kap 39 tal- Ligijiet ta' Malta u taht l-obbligi internazzjonali ta' l-lstat ta' Malta. Taghmel dak li jidhrilha xieraq sabiex jitwettqu l- tal-Konvenzjoni imsemmija Artikoli Ewropea u hekk taghti kull rimedju jew direttivi opportuni. tal-Kostituzzjoni u tad-Drittijiet Ewropea ta' 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. l-kompozizzjoni Rat li din ir-rikors gie appuntat ghas-smigh ghas-seduta tad-19 ta' April 2016 fid-9:30am, u ordnat n-notifika tal- istess rikors lill-intimati b' ghoxrin jum zmien ghar-risposta. Rat ir-risposta tal-Avukat Generali datata 11 ta' April 2016 a fol 8 tal-process fejn espona : (I) Illi permezz tar-Rikors odjern ir-rikorrent qed jallega ksur tad-drittijiet fundamentali tieghu a bazi ta' lanjanza li l- kostituzzjoni u taht l-Att dwar l-Impjiegi u Relazzjonijiet Industrijali, Kap 452 ma jiswiex ghaliex allegatament jikser id-dritt ghal smigh xieraq tar-rikorrent, senjatament stante li ma jharisx dak li jghidu l-Artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l- Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea u qed jitlob, fost affarijiet ohra li d-decizjoni tat-Tribunal Industrijali datata 15 ta' Ottubru 2014 tigi annullata; (II) Illi in linea preliminari, ma jidhirx li r-rikorrent ezawrixxa r-rimedji ordinarji disponibbli ghalih skont il-ligi konsistenti f'appell quddiem il-Qorti kompetenti u ghaldaqstant din l- Onorabbli Qorti ghandu joghgobha tiddeklina milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tal-azzjoni odjerna ai termini tal-Artikolu 46(2) tal-Kostituzzjoni u tal-Artikolu 4(2) tal-Kap 319; (III) Illi in linea preliminari ukoll, sabiex il-process ikun integru jehtieg li l-kumpanija li ssostitwit lil Arriva Malta Limited b'digriet tal-5 ta' Marzu 2014 u cioe` Malta Public Transport Service (Operations), li kienet il-parti l-ohra involuta it-Tribunal Industrijali ghandha tkun kjamata in kawza; fil-Kwistjoni 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. (IV) Illi in linea preliminari wkoll u minghajr pregudizzju, il- kwistjoni ta' xoghol li kien hemm quddiem it-Tribunal Industrijali kienet tikkoncerna kwistjoni ta' xoghol purament privata bejn ir-rikorrent u l-kumpanija Arriva Malta Limited, fejn ir-rikorrent ghazel liberalment li ma jaccettax impjieg u ghalhekk l-azzjoni odjerna ma tqanqal ebda kwistjoni li abbazi taghha jista' jigi invokat l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea stante li tali nuqqas ta' accettazzjoni ta' impjieg da parte tar-rikorrent la tikkostitwixxi d-determinazzjoni ta' drittijiet ta' natura civili u lanqas ma tikkostitwixxi d- determinazzjoni ta' akkuza kriminali; (V) Illi subordinatament u minghajr pregudizzju ghas- suespost, fil-mertu l-esponent jirrespingi l-allegazzjonijiet u l-pretensjonijiet kollha tar-rikorrent bhala infondati fil-fatt u fid-dritt stante li c-cirkostanzi tal-kaz ma jirrapprezentaw l- ebda ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrent ai termini tal-Artikoli 6 tal-Konvenzjoni Ewropea u/jew tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ghar-ragunijiet segwenti li qed jigu elenkati minghajr pregudizzju ghal xulxin: (i) Illi fl-ewwel lok, it-Tribunal Industrijali, kif presedut mill- Prokuratur Legali Franco Riedlinger kien jissodisfa r-rekwiziti kollha ta' Tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'ligi ai termini tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u/jew tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea; (ii) Illi fit-tieni lok, kif irritjeniet il-Qorti Ewropea diversi drabi, il-kwistjoni ta' smigh xieraq trid tigi evalwata fid-dawl tal- li kienu disponibbli ghall- assjem kollu tal-proceduri 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. konsiderazzjoni tal-kwistjoni ta' xoghol. Illi huwa ghalhekk rilevanti f'dan ir-rigward li r-rikorrent ghazel li ma jappellax mill-imsemmija decizjoni tat-Tribunal Industrijali li qed tigi attakkata permezz tal-azzjoni odjerna; liema rimedju kien disponibbli ghalih fuq punt ta' dritt quddiem l-Onorabbli Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri). Illi fil-fatt, l-appell fuq punt ta' dritt jaghti lil dik il-Qorti fakulta` ampja li tikkunsidra l- kwistjoni fl-aspetti kollha rilevanti u ghalhekk huwa car li l- assjem tal-proceduri dwar ilmenti naxxenti mill-impjieg jissodisfaw ir-rekwiziti tas-smigh xieraq; (iii) Illi fit-tielet lok, effettivament minn imkien ma rrizulta mill-provi prodotti quddiem it-Tribunal Industrijali li b'xi mod ir-rikorrent ma nghatax smigh xieraq u/jew li c-Chairperson il-Prokuratur Legali Franco Riedlinger ma kienx indipendenti u imparzjali u/jew il-kwistjoni ta' xoghol in kwistjoni bin-numru ta' Referenza 3165/FM ma tmexxitx jew ma gietx deciza skont il-principji tal-gustizzja. Effettivament, jirrizulta car mid-decizjoni li qed tigi attakkata li c-Chairperson, il- Prokuratur Legali Franco Riedlinger, qua Tribunal Industrijali, wasal ghad-decizjoni t'Ottubru 2014 tieghu b'ragunijiet ragjonevoli u b'mod diligenti wara li gharbel il- provi kollha in atti u wara li ta l-opportunita` lill-partijiet kollha li jaghmlu s-sottomissjonijiet taghhom fir-rigward; liema decizjoni hija del resto res judicata. Fil-fatt, it-Tribunal Industrijali f'dan il-kaz wasal ghall-konkluzzjoni li l-kaz tar- rikorrent kien wiehed ta' nuqqas ta' impjieg da parti tar- rikorrent u certament mhux ta' tkeccija minn mas-socjeta` intimata Arriva Malta Limited, li aktar tard permezz tad- digriet tal-5 ta' Marzu 2014 giet sostitwita ghal Malta Public Transport Service (Operations) Ltd; 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. tal-allegazzjonijiet tigi annullata d-decizjoni (iv) tar- fir-rigward rikorrent li c-Chairperson m'ghandux security of tenure u li t-Tribunal Industrijali mhux indipendenti u imparzjali, l- esponent jsostni li fic-cirkostanzi odjerni lanqas ma jirrizulta xi ksur tad-drittijiet fondamentali tar-rikorrent kif qed jigi allegat, la taht il-Kostituzzjoni u lanqas taht il-Konvenzjoni fil-proceduri quddiem it-Tribunal Industrijali bin-numru ta' Referenza 3165/FM u/jew fil-ligi li tirregola l-istess Tribunal fil-kaz ta' kwistjonijiet dwar l-impjieg. A kuntrarju ta' dak li qed jigi allegat, din l-azzjoni fl-umli fehma tal-esponent hija bid-dovut rispett bazata fuq spekulazzjonijiet gratwiti intizi tal-imsemmi Tribunal sabiex datata 15 ta' Ottubru 2014; liema decizjoni r-rikorrent ma qabilx maghha u wisq inqas intavola appell minnha, ghar- ragunijiet tieghu; (v) Illi fil-hames lok, l-esponent jirrileva li sabiex l-azzjoni odjerna tirnexxi huwa imperattiv li r-rikorrent jipprova l- istatus ta' vittma li jallega li ghandu u dan kif jitolbu l- Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 4 tal-Kap 319. Illi bid-dovut rispett, ma jistax jinghad li l-fatt uniku li t-Tribunal Industrijali presedut mill-Prokuratur Legali Franco Riedlinger sab kontra iwassal ghal konkluzzjoni awtomatika li r-rikorrent ghandu l-istatus ta' vittma; (vi) Illi fis-sitt lok, fil-kaz tac-Chairperson li jippresedi fuq it-Tribunal Industrijali bhal fil-kaz odjern, l-esponent jirribatti li, a kuntrarju ta' dak li qed jigi allegat mir-rikorrent, effettivament jezistu dawk is-salvagwardji mehtiega fil-mod jista' b'xi mod 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. responsabbli ghall-Impjiegi u kif kien appuntat ic-Chairperson u fil-mod ta' kif tmexxiet il- kwistjoni dwar l-impjieg in kwistjoni mit-Tribunal Industrijali li jissodisfaw bis-shih l-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l- Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea; (vii) Illi fis-seba' lok, il-fatt li c-Chairperson inhatar mill- Ministru r-Relazzjonijiet Industrijali u l-fatt li gie assenjat skont roster ma jfissirx awtomatikament li l-istess Chairperson kien se jkollu jew kellu xi ndhil estern dwar il-proceduri jew dwar kif se jiddeciedi li ghalhekk mhux indipendenti mill-Ezekuttiv; (viii) Illi fit-tmien lok, ghandu jinghad li l-Indipendenza tac- Chairperson u tal-membri hija wkoll salvagwardjata mill-fatt li ai termini tal-Artikolu 76 tal-Kap 452 dawn jistghu ukoll jigu rikuzati mill-partijiet kif jipprovdi l-Artikolu 734 tal-Kap 12 tal-Ligijiet ta' Malta; (ix) Illi fid-disa` lok, l-esponent jirribatti li mhemmx dubju li waqt it-terminu tal-hatra tac-Chairperson/u jew tal-membri, l-istess igawdu minn security of tenure ghall-kazijiet li kienu assenjati lilhom sakemm l-istess kwistjonijiet ta' xoghol jew tilwimiet industrijali jigu decizi u dan ukoll ghar-raguni sabiex jigu salvagwardjati l-indipendenza u l-imparzjalita` tal-istess ufficjali; fil- (x) Illi jigu determinati quddiemu proceduri josserva l-provvedimenti tal-Kodici ta' Organizzazzjoni u Procedura Civili precizament sabiex jigi assigurat li l- lok, jinstemghu u fil-fatt 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. imsemmi Tribunal ikun indipendenti u imparzjali u sabiex jigu applikati u salvagwardjati fost affarijiet ohra, il-principju fundamentali ta' equality of arms u d-dritt ta' smigh xieraq tal-partijiet kollha koncernati fil-kwistjoni; (xi) Illi finalment, dato ma non concesso li din l-Onorabbli Qorti jidhrilha li gew lezi xi drittijiet tar-rikorrenti, fic- cirkostanzi odjerni dikjarazzjoni ta' ksur ghandha tkun sufficjenti; u r-rimedju mitlub li tigi annullata d-decizjoni tat- Tribunal li qed tigi attakkata datata 15 t'Ottubru, 2014 fic- cirkostanzi odjerni certament mhix gustifikata; (VI) Salv eccezzjonijiet ulterjuri; jekk ikun il-kaz. l-esponent Ghaldaqstant, ghar-ragunijiet intimat jitlob bir-rispett lil din l-Onorabbli joghgobha tichad it-talbiet kollha tar-rikorrent kif dedotti fir-Rikors Promotur stante tar- tal-esponent, rikorrent fic-cirkostanzji odjerni ma jirrapprezentaw l-ebda ksur tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u/jew l-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea u/jew kontra l-obbligazzjonijiet tal- Istat Malti fuq livell Internazzjonali; bl-ispejjez kontra l- istess rikorrent. Rat id-digriet moghti fil-25 ta' Mejju 2016 a fol 25 tal- process fejn il-Qorti rat il-verbal tad-19 ta' April 2016; rat ir- risposta tar-rikorrenti; u l-Qorti : "Laqghet it-talba u ordnat l-allegazzjonijiet fuq esposti, fil-fehma il-kjamat in kawza tal-Malta Public Transport Service (Operations) u ordnat z-ziediet mehtiega fl-atti b' effett ta' dan id-digriet, kif ukoll in-notifika tar-rikors promotur lill- kjamat in kawza li jkollha ghoxrin jum ghar-risposta". 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Rat ir-risposta tal-kjamata in kawza s-Socjeta' Malta Public Transport Services (Operations) Limited datata 28 ta' Gunju 2016 a fol 28 tal-process fejn esponiet : Illi permezz tar-rikors datat 15 ta' Marzu 2016 ir- 1 rikorrent Cachia Ejjebili qieghed jallega illi abbazi tal-kostituzzjoni u l-kompozizzjoni tat-Tribunal Industrijali ai termini tal-Kap 452, huwa sofra ksur tad-drittijiet fundamentali tieghu waqt is-smigh tal-kaz tieghu quddiem it-Tribunal Industrijali fl- ismijiet Francesco Cachia Ejjebili v Arriva Malta Limited (Kaz nru 3165/FM) u inter alia talab lil dina l-Onorabbli Qorti sabiex (i) tiddikjara illi l-kostituzzjoni u I-kompozizzjoni tat- Tribunal Industrijali ma jiswiex ghaliex jikser id-dritt ghall- smigh xieraq, (ii) illi d-decizjoni in kwistjoni tal-Onorabbli Tribunal Industrijali hija nulla u bla effett u (iii) sabiex tiehu mizuri opportuni fid-dawl ta' dan l-allegat ksur. Illi permezz ta' digriet datat 25 ta' Mejju 2016, dina l- Onorabbli Qorti laqghet t-talba tal-intimat Avukat Generali, u ordnat iz-ziedet mehtiega fl-Atti u cioe' Ii tigi kjamata in tal- kawza s-socjeta` esponenti bhala s-successur kumpanija Arriva Malta Limited, il-parti l-ohra fil-Kwistjoni tax-Xoghol quddiem it-Tribunal Industrijali, liema kwistjoni hija l-mertu tal-procedura odjerna. Illi ghall kull buon fini, anke jekk f'dan l-istadju l-mertu 3. tal-Kwistjoni tax-Xoghol originali mhux per se relevanti, is- socjeta` esponenti thoss illi huwa opportun illi tinghata sintezi qasira illi wasslet ghall-proceduri odjerni u cioe' d-decizjoni tat- tad-decizjoni 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Tribunal Industrijali fl-ismijiet Francesco Cachia Ejjebili v Arriva Malta Limited u b'digriet tal-5 ta' Marzu 2014 sostitwit ghall-Malta Public Transport Services (Operations) Limited datata15 ta' Ottubru 2014. Illi fil-Kwistjoni tax-Xoghol surreferita, r-rikorrent Cachia Ejjebili kien originarjament u sa minn Frar tal-2011, Interchange Operator, impjegat bhala izda minhabba ta' restructuring huwa kien appuntat bhala ragunijet Revenue Protection Inspector, bl-istess salarju u zieda fil- commission. Illi ftit xhur wara huwa kien akkuzat illi fis-7 ta' Mejju tal-2013 huwa kien naqas milli jaqdi dmirijiet ta' Revenue Inspector, u kien instab li qaghad f' post fuq bus bi ksur tar-regolamenti tas-sahha u s-sigurta vigenti. Illi in sintezi, ir-rikorrent kien ghadda minn process dixxiplinarju intern u nstab hati ta' gross misconduct, izda flok tkecca minn xoghlu, is-socjeta` intimata kienet offrietlu post alternattiv bhala xuffier, u wara li rrizulta li ma kellux licenzja addattata, kien offrut ir-rwol ta' Reversing Marshall bhala demotion. Illi wara li saritlu dina l-offerta r-rikorrent irrifjuta li jaccetta dan r-rwol u naqas milli jattendi izjed il- post tax-xoghol, u ghalhekk gie meqjus li abbanduna I-post tax-xoghol tieghu. Illi fid-decizjoni tieghu t-Tribunal Industrijali sab illi "r- rikorrent naqas ghall-ragunijiet tieghu li jaccetta l-kastig inqas ta' demotion u prattikament abbanduna l-post tax- xoghol offrut lilu li fil-fatt qatt m'accetta" u ghalhekk iddecieda illi "dan kien kaz ta' nuqqas ta' accettazzjoni ta' 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. certament mhux tat-tkeccija tieghu minn mas-Socjeta' intimata" Illi in risposta ghat-talbiet tal-attur, is-socjeta` intimata teccepixxi s-segwenti: 1) Illi preliminarjament, ir-rikorrent ma ezawriex r-rimedji ordinarji kollha disponibbli ghalih qabel ma istitwixxa dawn l-proceduri u ghaldaqstant dina l- Onorabbli Qorti m'qhandhiex tiehu konjizzjoni ultejruri ai termini tal-Artiklu 4(2) tal-Kap 319 u tal-Artiklu 46(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta. i. Illi f'dan il-kuntest isir riferiment ghall-Artikolu 4(2) tal-Kap 319 u Artikolu 46(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta li jipprovdi illi: "Il-Qorti tista', jekk tqis li jkun desiderabbli li hekk taghmel, tirrifjuta li tezercita` s-setghat taghha skont dan is-subartikolu f'kull kaz meta tkun sodisfatta li mezzi xierqa ta' rimedju ghall-ksur allegat huma jew kienu disponibbli favur dik iI-persuna skont xi ligi ohra" ii. Illi s-socjeta` esponenti tirrileva, illi wara d-decizjoni tat- Tribunal Industrijali u ai termini tal-Artiklu 82(3) tal-Kap 452, minhabba li l-kaz kien wiehed dwar l-allegat nuqqas ta' tkeccija gusta u sufficjenti, ir-rikorrent kellu kull dritt illi jappella mid-decizjoni tat-Tribunal fuq punt ta' ligi (inkluz jekk huwa hass li ma nghatax smigh xieraq jew ahjar jekk id-Decizjoni tat-Tribunal kien affettwat minhabba nuqqas ta' 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. smigh xieraq) b'rikors lill-Qorti tal-Appell pprezentat mhux aktar tard minn tnax-il gurnata mid-data tal-istess decizjoni. iii. Illi nonostante dan ir-rimedju provist mil-ligi ordinarja u cioe' mill-Kap 452, ir-rikorrent ghazel li ma juzax dan ir- rimedju li kien a disposizione tieghu u minflok fetah il- proceduri odjerni quddiem dina l-Onorabbli Qorti. iv. Illi dwar dan il-Qrati nostrana gja kellhom l-opportunita' jikkummentaw b'mod ezawrenti u cioe' li meta jissemma' li jkun hemm rimedju iehor xieraq, irid jintwera li dan ikun rimedju accessibbli, xieraq, effettiv u adegwat biex jindirizza l-ksur jew theddid ta' ksur lamentat. Biex jitqies bhala effettiv, ma hemmx ghalfejn li r-rimedju jrid jintwera bhala wiehed li ser jaghti lir-rikorrent success garantit, bizzejjed li jintwera li jkun wiehed li jista' jigi segwit b'mod prattiku, effettiv u effikaci. Kif suespost, f'dan il-kaz ir- rikorrent kellu kull opportunita' illi jappella d-decizjoni quddiem il-Qorti tal-Appell, forum ghal kollox indipendenti mit-Tribunal Industrijali u li kellha s-setgha tikkunsidra u tiddeciedi dwar in-nuqqas o meno ta' smigh xieraq mit- Tribunal Industrijali. v. Ghaldaqstant, b'kull rispett is-socjeta' esponenti umilment tikkontendi li din I-Onorabbli Qorti, ghandha tirrifjuta li tezercita` s-setghat taghha f'dan ir-rigward in kwantu ma jirrizultax li r-rikorrent ezawrixxa r-rimedji ordinarji li kienu disponibbli favur tieghu - ossia d-dritt t'appell kif provist fil-Kap 452 - qabel ma ntavola l- proceduri odjerni. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. IIIi minqhajr prequdizzju ghas-suespost, l- 2) allegazzjoniet tar-rikorrent huma infondati fil-fatt u fid- dritt u fl-intier taqhhom, u dan stante illi l-istess allegazzjonijet tar-rikorrent ma jindikaw l-ebda tip ta' ksur materjali tad-drittijiet tieqhu, u qhaldaqstant huma bla bazi u infondati. i. Illi fl-ewwel lok, s-socjeta` intimata tirrileva illi it-Tribunal Industrijali hekk kif kompost waqt is-smigh tal-Kaz nru 3165/FM, kien kompost in piena konformita` mal-Kap 452 u kien jissodisfa l-kriterji ta' indipendenza u imparzjali kif dettati fil-Kap 319 u I-Kostituzzjoni ta' Malta; ii. Illi fit-tieni lok, kif diga` intqal aktar 'il fuq, r-rikorrent kellu kull dritt li jintavola appell fuq punt ta' dritt quddiem il- Qort tal-Appell (Sede Inferjuri) izda huwa naqas milli jaghmel dan, ghal-ragunijiet maghrufa lilu biss, meta dan ir- rimedju kien disponibbli ordinarjament; iii. In oltre, jekk ir-rikorrent hass li ma kienx qieghed jinghata smigh xieraq mic-Chairperson seta' wkoll jirrikorri ghall-procedura li twassal lic-Chairperson jigi rikuzat, dan kif jiddisponi l-Artikolu 734 tal-Ligijiet ta' Malta; iv. Illi fit-tielet lok, minn qari tad-decizjoni tat-Tribunal Industrijali in kwistjoni, ma jirrizulta bl-ebda mod illi kien hemm hjiel ta' nuqqas ta imparzjalita', indipendenza jew korrettezza minn-naha tac-Chairperson tat-Tribunal, li tul is-seduti li nzammu sakemm giet deciza l-kawza, jidher li ghamel xoghlu b'mod diligenti u korrett u li ta lir-rikorrent kull cans u dritt illi jaghmel il-kaz tieghu in piena konformita' 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. mal-principji tal-gustizzja naturali, senjatament audi alteram partem u l-equality of arms. v. Illi subordinarjament ghall-punt precedenti, jigi rrilevat ukoll jigu mmexxija u stradati in konformita' mar-regoli elenkati fil- Kap 12 tal-Ligijiet ta' Malta u dan biex tigi zgurata l- ottemperanza mal-istess principji tal-gustizzja naturali. vi. Illi fil-hames lok, skont il-principju legali "onus probandi incumbit ei qui dicit non el qui negat" l-oneru tal-prova jaqa' fuq r-rikorrent biex jipprova li tassew kien vittma ta' xi tip ta' ksur jew pregudizzju fid-Drittijiet Fundamentali tieghu li jmur oltre s-semplici fatt illi t-Tribunal iddecieda l-kaz kontrih. vii. Illi fis-sitt lok il-fatt illi c-Chairperson kien mahtur mill- Ministru kompetenti, u li kien assenjat il-kaz fuq bazi ta' roster u li allegatament ma jgawdix 'security of tenure' ma jigi jfissirx meqjus u prezunt li mexa b'mod illi mhux imparzjali. Jekk xejn u kif din il-Qorti sostniet kemm-il darba, fi proceduri dwar lezjoni tad-dritt ghas-smigh xieraq, ghandhom jigu meqjusa c-cirkostanzi u fatturi kollha madwar il-proceduri, biex tistabbilixxi jekk kienx hemm tassew lezjoni ta' dan id- dritt. viii. Illi wara kollox l-allegat ksur tad-drittijiet tar-rikorrent kif deskritt minnu huwa biss ipotetetiku u bl-ebda mod ssostanzjat tant illi l-argumenti kollha tieghu huma msejsa biss fuq spekulazzjoni ta' x'jista' jkun gara minghajr ebda illi awtomatikament 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. ta' jikkonfermaw referenza ghal xi forma b'konkretezza l-ksur allegat minnu. ix. Illi in oltre fil-kawza odjerna zgur li ma kienx hemm lok ghal xi parir estern li seta' ha c-Chairperson u kwindi sakemm ir-rikorrent igib xi prova ohra li turi li c-Chairperson ha xi parir li ma kellux jiehu f'din il-kawza allura huwa ma jistax jistrieh fuq ipotesi li c-Chairperson seta' b'xi mod ha parir bi ksur ghad-drittijiet tieghu. x. Illi ulterjorment, bir-rispett kollu, jekk kien hemm ksur ta' smigh xieraq ir-rikorrent seta' bi zgur jinduna bih b'mod istanza immedjat waqt quddiem it-Tribunal Industrijali u sahansitra waqt iz-zmien opportun li fih seta' jappella fuq punt ta' ligi. Ma tezisti l- ebda raguni li tiggustifika l-fatt li r-rikorrent qieghed iressaq dan I-ilment issa, circa tmintax-il xahar wara li nghata d- Decizjoni tat-Tribunal Industrijali. Kwindi mhux biss it-talba tar-rikorrent huwa infondat fil-fatt u fid-dritt izda huwa wkoll intempestiv. 3) Illi minghair pregudizzju ghas-suespost, u dato ma non concesso, fil-kaz illi din I-Onorabbli Qorti jidhrilha li kien hemm ksur tad-drittijiet fundamentali tar- rikorrent, ikun opportun li tinqhata biss dikjarazzjoni f'dan is-sens, izda ma ghandhiex tigi annullata d- decizjoni tat-Tribunal in kwistioni u cioe' dik fl-ismijiet Francesco Sambugaro v Arriva Malta Limited (Kaz nru 3165/FM). 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. i. Illi dan kollu jinghad fl-isfond tal-fatt, illi minghajr ebda ekwivoku, il-proceduri odjerni huma mod astut min-naha tar-rikorrent li jirkeb il-mewga ta' incertezza prezenti fl- ambitu industrijali. ii. Illi konvenjentement, ir-rikorrent li llum qieghed jallega lezjoni ghad-drittijiet fundamentali tieghu, stenna x-xhur wara dina l-allegata lezjoni sabiex ressaq dina I-lanjanza kostituzzjonali. iii. Illi l-esponenti tissottometti rispettosament li ghandu jigi tenut in kont ukoll illi kemm-il darba din l-Onorabbli Qorti thoss illi ghandha tilqa' t-talbiet tar-rikorrenti u tiddikjara illi s-sentenza tat-Tribunal Industrijali in kwistjoni hija nulla fuq din il-bazi, l-istess Qorti tkun qieghda bir-rispett dovut, tohloq precedent perikoluz li jista' jwassal ghall-iskrutinju tal-mijiet ta' decizjonijiet moghtija mit-Tribunal Industrijali tul is-snin, li f'daqqa wahda jistghu kollha jigu meqjusa kollha bhala anti-kostituzzjonali fuq suppozizzjonijiet ipotetici u mhux prova ta' nuqqas ta' smigh xieraq u jergghu jigu miftuha mill-gdid ghall-iskrutinju gudizzjarju tal-Qrati - dan ghad-detriment kemm ta' min ihaddem, kif ukoll tal- haddiema li kienu partijiet f'xi kwistjoni quddiem it-Tribunal Industrijali. 4) Salv eccezjonijiet ulterjuri jekk ikun il-kaz. Ghaldaqstant u ghar-ragunijiet suesposti, l-esponenti Malta Public Transport Services (Operations) Limited titlob l-Onorabbli Qorti sabiex tichad it-talbiet tar- rikorrent kif dedotti fir-rikors promotur, stante illi dawn 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. fil-kwistjonijiet huma infondati fil-fatt u fid-dritt, bl-ispejjez kontra r- rikorrent. Rat il-verbal tas-seduta tat-Tlieta, 4 ta' Ottubru 2016 (fol 36) fejn meta ssejjah ir-rikors dehru Dr Roma CHALKLINCampbell ghall-Avukat Generali u Dr Paul Micallef Trevisan ghas- socjeta' kjamata in kawza. Deher Dr Christian Mersey ghar- rikorrent prezenti fl-Awla, li prezenta affidavit tal-istess rikorrent u ghadda kopja tal-istess lid-difensuri tal-kontro- parti. Dr GRIFFIN'Caruana Simiana talbet l-allegazzjoni tal-atti dwar il- kaz quddiem it-Tribunal Industrijali. Il-Qorti laqghet it-talba u ordnat li tigi esebita kopja legali ta' xoghol 3165/FM bejn tal-proceduri "Francesco Cachia Ejjebili u Arriva Malta Ltd illum Malta Public Transport Service (Operations Limited)" mis-Segretarja tat- Tribunal Industriali, li hi ordnata tesebixxi din il-kopja sa ghoxrin gurnata minn dan il-verbal tramite r-Registratur. Il- Qorti halliet l-kawza ghall-prezentata tal-affidavits tas- socjeta' intimata li kellhom jigu prezentati fi zmien ghoxrin (20) gurnata minn dan il-verbal. Ir-rikors gie differit ghall-1 ta' Novembru 2016 fid-9:30a.m Rat in-nota ta' osservazzjonijiet ta' Francis Xavier k/a Francisco Cachia Ejjebili datata 20 ta' April 2017 a fol 64 tal- process. Rat in-nota ta' sottomissjonijiet finali tas-socjeta` Malta Public Transport Operations Services Limited datata 30 ta' Mejju 2017 a fol 84 tal-process. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Rat in-nota responsiva tal-Avukat Generali datata 20 ta' Gunju 2017 a fol 95 tal-process. Rat il-verbal tas-seduta tal-Hamis, 22 ta' Gunju 2017 fejn meta ssejjah ir-rikors dehru Dr Roma CHALKLINCampbell u Dr Il-Qorti Paul Brockwell ghall-intimati. Prezenti r-rikorrenti. accettat n-nota tal-Avukat Generali ppezentata fir-Registru. jzidu man-noti Id-difensuri prezenti ma kellhomx xi taghhom, u qablu li l-kawza tista' tibqa' ghas-sentenza. Il- kawza giet posposta. Meta rega' ssejjah ir-rikors regghu dehru r-rikorrent assistit minn Dr Chris Mersey u d-difensuri tal-intimati. Il-Qorti semghet it-trattazzjoni tad-difensuri tal- partijiet: Dr Chris Mersey, Dr Roma GRIFFINMartinezCampbell u Dr Paul Brockwell, liema trattazzjoni giet registrata fuq is-sistema eletronika. Ir-rikors gie differit ghas-sentenza ghat-30 ta' Novembru 2017 fid-9:30a.m. Hadet konjizzjoni tal-provi prodotti. Illi permezz tal-proceduri odjerni, r-rikorrent qed jilmenta li sofra lezjoni fid-dritt tieghu ghas-smigh xieraq senjatament peress tat-Tribunal Industrijali, kostitwita taht id-disposizzjonijiet ta' l-Att dwar l- Impjiegi u Relazzjonijiet Industrijali (Kap 452 tal-Ligijiet ta' Malta) - 'il quddiem imsejjah "l-Att", ghas-smigh tal- Kwistjoni tax-Xoghol tieghu hija lesiva tal-artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta, aktar 'il quddiem imsejjah "Il- Kostituzzjoni" u tal-Konvenzjoni tal-Artikolu 6(1) Ewropea ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem - KONSIDERAZZJONIJIET l-kostituzzjoni u l-komposizzjoni 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Kap. 319 tal-Ligijiet ta' Malta, 'l quddiem imsejjah "Il- Konvenzjoni"; u dan ghaliex fil-fehma tieghu t-Tribunal Industrijali imwaqqaf bl-Artikolu 73 ta' l-Att ma jissodisfax il-kriterji ta' tribunal indipendenti garantit mill-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni Ewropea ghar-ragunijiet esposti fir-rikors promotur. Konsegwentement qed jitlob li tigi dikjarata nulla u bla effett id-decizjoni tat-Tribunal Industrijali fil-Kwistjoni tax-Xoghol bejn Francesco Cachia Ejjebili u Arriva Malta Limited (b'digriet tal-5 ta' Marzu 2014 sostitwit ghal Malta Public Transport Service (Operations) Ltd) moghtija fil-15 ta' Ottubru 2014 oltre kull rimedju opportun iehor li din il-Qorti jidhrilha li ghandha taghti. Illi l-intimat l-Avukat Generali wiegeb ghal din il-lanjanza in linea preliminari billi stieden lil din il-Qorti sabiex tiddeklina milli tezercita l-gurisdizzjoni taghha bl-applikazzjoni tal- artikolu 46(2) tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 4(2) tal-Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta rispettivament; talab il-kjamata fil- kawza tal-Malta Public Transport Service (Operations) ghall-fini tal-integrita' ta' dan il-gudizzju; li l-kwistjoni ta' xoghol li kien hemm quddiem it-Tribunal Industrijali kienet tikkoncerna kwistjoni ta' xoghol purament privata bejn ir- rikorrent u l-kumpanija Arriva Malta Limited stante li tali nuqqas ta' accettazzjoni ta' impjieg da parte tar-rikorrent la tikkostitwixxi d-determinazzjoni ta' drittijiet ta' natura civili u lanqas ma ta' akkuza tikkostitwixxi d-determinazzjoni kriminali u ghalhekk l-azzjoni odjerna ma tqanqal ebda kwistjoni li abbazi taghha jista' jigi invokat l-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea; subordinatament u fil-mertu li c- 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. cirkostanzi tal-kaz ma jirrapprezentaw l-ebda ksur tad- drittijiet fundamentali tar-rikorrent ai termini tal-Artikoli 6 tal- Konvenzjoni Ewropea u/jew tal-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ghar-ragunijiet dedotti fir-Risposta. Illi b'Digriet taghha moghti fil-25 ta' Mejju 2016 din il-Qorti laqghet it-talba ghall-kjamata fil-kawza tal-Malta Public Transport Service (Operations) u kwindi t-tieni eccezzjoni preliminari tal-intimat giet sorvolata. Illi jirrizulta mill-atti li l-isem tal-kjamata fil-kawza hija Malta Public Transport Service (Operations) Limited, u ghalhekk din il-Qorti qeghda presenzjalment tordna l-korrezzjoni tal- okkju u kull fejn hu mehtieg fl-atti sabiex l-isem tal-kjamata fil-kawza tkun Malta Public Transport Service (Operations) Limited. s-socjeta' Malta Public Transport Services Illi (Operations) Limited irribattiet billi in linea preliminari, invokat l-artikolu 46(2) tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 4(2) tal-Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta; fil-mertu billi eccepiet li t- Tribunal Industrijali kif kompost kien jissoddisfa l-kriterji ta' indipendenza u imparzjalita' rikjesti mill-Kostituzzjoni u mill- Konvenzjoni ghar-ragunijiet dedotti fir-risposta. FATTI FIL-QOSOR Il-fatti li johorgu mill-atti huma s-segwenti. Illi r-rikorrent kien akkuzat illi fis-7 ta' Mejju tal-2013 huwa kien naqas milli jaqdi dmirijiet ta' Revenue Inspector. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Huwa kien ghadda minn process dixxiplinarju intern minhabba li nstab li qaghad f' post fuq ix-xarabank bi ksur tar-regolamenti tas-sahha u s-sigurta vigenti u nstab hati ta' gross misconduct. Flok tkecca minn xoghlu, is-socjeta` intimata kienet offrietlu post alternattiv bhala xuffier, u wara li rrizulta li ma kellux licenzja addattata, kien offrut ir-rwol ta' Reversing Marshall bhala demotion. Illi wara li saritlu dina l-offerta r-rikorrent irrifjuta li jaccetta l-post alternattiv lilu offrut . Illi fit-30 ta' Settembru 2013, intavola Kwistjoni tax-Xoghol quddiem it-Tribunal Industrijali fejn huwa allega li kellu l- impjieg tieghu terminat b'mod ingust. Il-kaz fil-Kwistjoni tax-Xoghol bejn Francesco Cachia Ejjebili u Arriva Malta Limited gie deciz mit-Tribunal Industrijali fil-15 ta' Ottubru 2014 (Kaz. Numru 3165/FM) fejn it-Tribunal sab kontra r- rikorrent. It-Tribunal Industrijali f'dan il-kaz gie kostitwit permezz ta' Chairperson wiehed maghzul minn panel mahtur mill- Ministru a tenur ta' I-artikoli 73(2) u 73 (4) ta' l-Att dwar l- lmpjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali, Kap 452 tal- Ligijiet ta' Malta ("l-Att"). Id-Decizjoni tat-Tribunal Industrijali fil-Kwistjoni tax- Xoghol Numru 3165/FM. ta' Ikkonsidrat Settembru 2013 fejn ir-rikorrent allega li l-impieg tieghu gie terminat wara li naqas li jimla applikazzjoni mibghuta lilu li 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. kienet taghtih post alternattiv minn dak li kellu, u dan kien jammonta ghal demotion. instema' mit-Tribunal Industrijali kif komposta mic-Chairman Franco Riedlinger. Inzammu tnax-il seduta u instemghu diversi xhieda. Fil- konsiderazzjonijiet, it-tribunal sab li r-rikorrent kien hati ta' nuqqas serju meta naqas li jiccekkja l-biljetti tal-passiggieri u b'mod iktar serju, bi ksur tar-regolamenti tas-sahha u sigurta, qaghad f'post projbit li joqghod fih. Gie kkonstatat li l-verzjoni tar-rikorrent ma kienet xejn kredibbli u li t-temm tal-impieg tieghu kien ir-rizultat ta' procedura dixxiplinarja li ma tirrizultax li saret b'mod hazin u lanqas gie allegat li l- process kien b'xi mod vizzjat. It-Tribunal ikkonsidra li l-komportament tar-rikorrent kien jiggustifika t-tkeccija filwaqt li s-socjeta' intimata dehrilha li minnflok din is-sanzjoni, kellha toffrilu post alternattiv li kien jikkonsisti f'demotion. Madanakollu r-rikorrent ma accettax it-Tribunal, kien il-post alternattiv u dan, jammonta ghall-abbandun tal-post. nuqqas ta' accettazzjoni ta' impieg (u mhux ta' constructive unfair dismissal) da parti tar-Rikorrent u certament mhux ta' tkeccija tieghu minn mas-Socjeta' intimata Arriva Malta Limited, aktar tard sostitwita b'Malta Public Transport Services (Operations) Ltd." Xhieda Ir-rikorrent xehed permezz ta' affidavit (fol.23) fejn qal li kien impjegat bhala Revenue Protection Inspector b'salarju 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. jaghmel (fis-sena) u xogholu kien ta' €10,000 spezzjonijiet fuq ix-xarabank. Fis-7 ta' Mejju 2013 hu u siehbu, spettur iehor, telghu fuq bus minnhom u siehbu kellu argument ma' ragel ta' nazzjonalita Afrikana. Indahlet mara ohra ta' nazzjonalita' barranija ghaliex talbuha l- identity card taghha, li kienet il-policy tal-kumpanija. Qal li tant kiber l-argument li kellhom jigu l-pulizija. Dan l-incident gie mxandar fuq il-media kollha fejn hu u siehbu gew akkuzati b'komportament razzist. Hu ghadda mill-Bord tad-Dixxiplina tal-kumpanija li kien tal- fehma li naqas minn dmirijietu izda gie offrut post ta' xuffier minnflok ma tkecca. Madanakollu rrizulta li ma kellux il- licenzja tas-sewqan u ghaldaqstant gie offrut impieg bhala Marshall, li kien ifisser tnaqqis drastiku fil-paga. Fis-7 ta' Awwissu 2013 gie infurmat li peress li ma accettax ix- xoghol alternattiv li offrewh, l-kumpanija kienet ser twaqqfu mix-xoghol u l-impieg tieghu gie terminat b'effett mit-30 ta' Mejju 2013. Qal li l- avukat li kellu dak iz-zmien tatu parir biex ma jappellax ghaliex l-appell seta' ikun biss fuq punt ta' ligi, u kien ser jahli l-flus billi l-kaz tieghu ma kienx jimmerita appell. Qal li baqa' jahseb fuq il-kaz u kkonkluda li l-avukat li kellu ma hadmitlux tajjeb. Qal li kien ghadu ma sabx impieg full time. In kontroezami xehed u qal li gab il-provi kollha li ried igib quddiem it-Tribunal Industrijali dwar il-kaz tieghu u kellu l- assistenza ta' avukat li kellha tmexxih hi. Kien ikun prezenti waqt is-smigh. Ma hasibx li kien hemm xi prova jew 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. argument li t-Tribunal ma hallihx igib. Qal li lanqas ghamel talba biex jinbidel ic-Chairperson. Dwar l-appell, qal li ddiskuta appell mal-Avukata tieghu izda qaltlu "tigih gholja". L-avukata tieghu iddecidiet li m'ghandux jappella u qaghad fuqha. Imbaghad Avukat iehor tah parir li setghu jappellaw ghaliex ic-Chairman ma kellux awtorita' li jaqtalu s-sentenza, u fetah din il-kawza. Mistoqsi mill-Qorti spjega li hu fetah din il-kawza. "Ghaliex jiena ma naqbilx li c-Chairman fuq bicca linja safra ta' fejn ix-xuffier fejn dik kemm qbiztha jiena dik il-linja safra, biex tifhimni, jien kont qieghed hawn, ma kont qieghed hawn; u c-Chairman ma qara xejn minn dan. Lanqas 3 warnings ma kelli!" Qal li kien mar ghand avukat iehor biex jiehu parir iehor dwar l-appell u dan ukoll qallu li kien hemm spiza. Mistoqsi jekk hallasx spejjez ghall-kawza odjerna qal "Mela ma Hallast ghax jiena gabuni bil-guh." Qal li kien qed jistenna li c-Chairman jaqra kollox. Kellu jinduna li kienu qed jitkellmu fuq "bicca linja safra" u lanqas kellu 3 warnings. Ma kienx jaf li seta' jappella fuq punt ta' ligi ghalkemm semmih fl-affidavit ghaliex hu ma jifhimx fil- ligi. Xehed in ri-ezami1 u kkonferma li wara d-decizjoni tat- Tribunal mar ghand avukat iehor ghall-parir. Mar ghand il- General Workers' Union li qalulu b'sentenza li t-Tribunal 1 Seduta tal-14 ta' Frar 2017. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Industrijali mhuwiex konformi mal-ligi u imbaghad mar ghand l-Avukat iehor u sussegwentement ghand l-Avukat tieghu attwali. Qal li ma appellax ghaliex l-Avukata qaltlu Meta imbaghad ikkonsulta mal-Avukat attwali u kellmu dwar is-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali, ddecieda li jiftah din il-kawza u hallas flus ghaliha. Franco Riedlinger xehed2 li kien ilu Chairperson tat-Tribunal Industrijali tmintax-il sena mill-1998 u kien ghadu f'dik il- kariga. Qal li hu kwalifikat bhala prokuratur legali. Qal li qatt ma kellu indhil mill-awtoritajiet. Qal li meta inbidel il-Gvern qalulhom biex joffru r-rizenja taghhom kif isir dejjem meta ikun hemm kambjament ta' ministru, mhux biss tal-Gvern. Huwa qatt ma offra r-rizenja tieghu. Qal li l-komunikazzjoni li rcieva biex jirrizenja ma affettwatu xejn tant li lanqas iffirmaha. Mistoqsi jekk qattx ghamel xoghol ghall-Arriva jew ghal Transport Malta, wiegeb li iva billi mis-sajf ta' qabel, f'xi Lulju 2016, qalulu biex jiccerja xi Bord tad-Dixxiplina bi ftehim bejn l-Union u l-kumpanija. Qal li jekk jigi kaz quddiemu li ghandu x'jaqsam ma' Transport Malta , mhux ser jaccetta dak il-kaz. Xehed l-Avukat Karl Sammut Mifsud b'affidavit (fol 57) li kien l- avukat tas-socjeta' Arriva Malta Limited fil-proceduri quddiem tar-rikorrent. Industrijali Ikkonferma li waqt il-proceduri la r-rikorrent u lanqas l- Avukat tieghu ma ressqu xi ilment dwar xi nuqqas ta' smigh 2 Seduta tas-6 ta' Dicembru 2016. fil-kaz 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. fil-prezenza xieraq jew irrikuzaw lic-Chairperson. Qal li l-kaz instema' mill-bidu sal-ahhar u gie deciz mill-istess Chairperson, cioe` il-PL Franco Riedlinger. It-Tribunal kien ukoll qara d- decizjoni tar-rikorrent assistit mill-Avukat tieghu. L-eccezzjonijiet Preliminari Kostituzzjoni u l-Artikolu 4(2) tal-Kap 319 Illi b'din l-eccezzjoni l-intimat u l-kjamat fil-kawza qed jistiednu lil din il-Qorti biex tiddeklina milli tezercita l- gurisdizzjoni kostituzzjonali taghha a tenur tal-proviso tal- Artikolu 4(2) tal-Kap 319 u tal-proviso tal-Artikolu 46(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta. Illi din l-eccezzjoni tesprimi s-salvagwardja procedurali li qabel ma wiehed jintavola kawza kostituzzjonali ghandu jezawrixxi kull rimedju civili possibbli u huwa intiz biex jirregolarizza r-rimedju kostituzzjonali ghal dawk il-kawzi verament meritevoli ta' din il-procedura specjali. l-azzjonijiet Illi izda d-diskrezzjoni li l-Qorti tagħżel li tieħu fis-sens jekk twettaqx jew le s-setgħat tagħha kostituzzjonali biex tisma' kawża għandha tiġi eżerċitata b'mod li fejn jidher li hemm jew sejjer ikun hemm ksur serju ta' drittijiet fondamentali, l- Qorti xxaqleb lejn it-twettiq ta' dawk is-setgħat; 3 Illi kif inghad ghadd ta` drabi, l-ezistenza ta` rimedju iehor jedd lill-parti 3 Kost. 14.5.2004 fil-kawża fl-ismijiet David Laus vs Awtorita' Dwar it-Trasport Pubbliku tressaq azzjoni 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. fondamentali taht il-Kostituzzjoni jew taht il-Konvenzjoni ghandha tirrizulta lill-Qorti bhala stat ta` fatt attwali u oggettiv. Il-qorti tal-Qorti Kostituzzjonali moghtija fis-7 ta' Marzu, 1994 fil-kawza fl- ismijiet Dr. Mario Falzon Caruana v. Joseph Cooper nomine, fejn mir-rassenja tas-sentenzi hemm citati nisslet is-segwenti linji gurisprudenzjali in materja: ghas-sentenza "(a) Meta huwa car li hemm mezzi ordinarji disponibbli ghar-rikorrent biex li qed jillamenta, bhala principju generali dawn ghandhom jigu adoperati, u r-rikors ghall-organi gudizzjarji ta' natura kostituzzjonali ghandu jsir wara li l-ordinarji jigu ezawriti jew meta ma humiex disponibbli. (b) Din il-Qorti Kostituzzjonali sakemm ma jirrizultawx ragunijiet serji u gravi ta' illegalita` jew ta' gustizzja jew ta' ta' zball manifest, ma diskrezzjonalita` ta' l-ewwel Qorti konferit mill-Artikolu 46 (2) tal-Kostituzzjoni. (c) Kull kaz ghandu l-fattispecie partikolari tieghu. (d) Meta r-rikorrent ma jkunx ghamel uzu minn rimedju li setgha kellu, dan ma jfissirx li l-Qorti ghandha tikkonsidra li m'ghandhiex tezercita l-gurisdizzjoni taghha jekk, dak il- possibbli rimedju ma kienx pero` se jirrimedja hlief in parti l- lanjanzi tar-rikorrent. l-ezercizzju 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. fuqha dik jkunx ezawrixxa r-rimedji (e) Meta ordinarji, jekk pero' dan in-nuqqas ikun ikkontribwixxa ghalih l-operat ta' haddiehor, allura ma jkunx desiderabbli li l-Qorti tieqaf u ma tipprocedix bit-trattazzjoni tal-kaz. (f) Meta l-ewwel Qorti tezercita d-diskrezzjoni taghha u tieqaf mit-trattazzjoni minghajr ma tezamina l-materja tigi necessarja ezercitata, il-Qorti tat-tieni grad ghandha twarrab dik id- diskrezzjoni." Illi kif gie ribadit fis-sentenza tat-30 ta' Ġunju 2005, fl- ismijiet Tretyak v. Direttur taċ-Ċittadinanza u Expatriate Affairs4 konfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fis-16 ta' Jannar 2006:- "Illi meta jissemma li jkun hemm rimedju ieħor xieraq, irid id-diskrezzjoni ghandha jindirizza jintwera li dan ikun rimedju aċċessibbli, xieraq, effettiv u adegwat biex ta' ksur l-ksur lamentat5. M'hemmx għalfejn li, biex jitqies bħala effettiv, ir-rimedju jintwera bħala wieħed li ser jagħti lir-rikorrent suċċess garantit, biżżejjed li jintwera li jkun wieħed li jista' jiġi segwit b'mod prattiku, effettiv u effikaċi6. L-eżistenza li tassew ikun (jew kien) hemm rimedju alternattiv xieraq trid tal-prova biex tintwera mill-intimat jikkonvinċi lil din il-Qorti biex tagħżel li ma teżerċitax is- setgħat tagħha biex tisma' l-kawża." 4 Rik. 5.4.1991 fil-kawża fl-ismijiet Falzon Caruana vs Kummissarju tal-Pulizija et (Kollez. 9.3.1996 fil-kawża fl-ismijiet Clifton Sammut Micallef v Kummissarju tal-Pulizija (mhix pubblikata) jaqa' fuqu l-piż 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Illi hija l-parti li qed tallega li ma gewx ezawriti r-rimedji ordinarji li jistghu jkunu disponibbli ghaliha li ghandha l- oneru li tissodisfa lill-qorti li r-rimedju indirizzat kien wiehed effettiv kemm fit-teorija kif ukoll fil-prattika. Illi l-intimati jissottomettu li f'dan il-kaz ir-rikorrent kellu disponibbli ghalih ir-rimedju ta' appell fuq punt ta' dritt lill- Qorti ta' l-Appell, u tar-rikuza tal-Chairperson tat-Tribunal Industrijali. Dwar l-ewwel rimedju hareg manifestament car mix-xhieda viva voce li ghalkemm kien iddiskuta r-rimedju ta' appell mid-decizjoni tat-tribunal, l- avukata tieghu tatu parir li ma kellux kaz u li kien ser jigi ghali. Ghalhekk ghazel li ma jsegwix dik it-triq. Dwar ir-rikuza, ma jirrizultax mill-provi li qatt qamet il-htiega waqt tat- Tribunal kostitwit fil-kaz tieghu. Illi huwa lampanti mix-xhieda tar-rikorrent li il-kaz odjern gie xprunat mid-decizjoni tal-Qorti Kostituzzjonali li sabet li l- komposizzjoni tat-Tribunal Industrijali ma kienetx konformi mal-Kostituzzjoni u mal-Konvenzjoni7 ghar-ragunijiet hemm dedotti. Difatti rrizulta mix-xhieda tar-rikorrent in kontro- ezami u in ri-ezami li kkonsulta ma' zewg avukati wara d- decizjoni tat-Tribunal u fiz-zewg okkazzjonijiet tawh parir sabiex ma jappellax u li appell kien ser jigi jiswilu spiza mhux hazin. il-procedimenti 7 Qed issir referenza ghaz-zewg sentenzi fl-ismijiet General Workers' Union v L-Avukat Generali (19/08) u General Workers' Union v L-Avukat Generali (20/08 - Kaz ta'Josephine Gohil Fenech Vella v Tony Grima Butler) decizi t-tnejn mill-Qorti Kostituzzjonali fit-12 ta' Frar 2016. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Union u gharrfuh bis-sentenza kostituzzjonali li fittex parir mit-tielet avukat u intavola l-proceduri odjerni. Illi ghalkemm imfissra fil-kuntest id-dritt ghas-smigh xieraq, il-lanjanza odjerna ma tirrigwardax xi ksur tad-dritt tal-audi alteram partem jew nuqqasijiet ohra procedurali li seta' jirriskontra waqt is-smiegh quddiem it-Tribunal, kwezit iehor, essenzjali u fondamentali ghat-twettiq effikaci tad- drittijiet fondamentali tal-bniedem, u cioe l-indipendenza u l-imparzjalita' tat-tribunal. Huwa pacifiku li r-rikorrent kien assistit minn avukat tul il- proceduri, li kien hemm ben 12-il seduta ghas-smigh, li ressaq il-provi kollha liberament u li ma kienx hemm ravvizat xi mankanza jew irregolarita' fis-smigh innifsu tal- kaz. Kieku kien hekk, allura kien ikollhom ragun l-Avukat Generali u s-socjeta' kjamata fil-kawza, li jistriehu fuq ir- rimedji ordinarji ta' appell u/jew rikuza billi tali mankanzi setghu jigu indirizzati f'dik is-sede. Izda l-kaz odjern jittratta ben altru ghaliex jindirizza l- indipendenza u imparzjalita' strutturali tat-Tribunal fil-qafas tal-hatra u tat-tnehhija tal-gudikant tat-Tribunal - tas- security of tenure - u tal-komposizzjoni tal-istess, kif ukoll, ta' Chairperson, f'tali kwadru,l-kwistjoni soggettiva jew oggettiva, fil-kaz partikolari. Dawn il- lanjanzi, in kwantu jolqtu l-aspett strutturali tat-Tribunal, jesorbitaw mill-kompetenza ordinarja tal-Qorti tal-Appell (Sede Inf.). Ghaldaqstant din l-eccezzjoni qed tigi michuda. ta' parzjalita' 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. INTEGRITA` TAL-GUDIZZJU - Para. III tar-Risposta tal- Avukat Generali Din l-eccezzjoni giet sorvolata bil-kjamata fil-kawza ta' Malta Transport Services (Operations Limited), u ghalhekk din il-Qorti ser tastjeni milli tiehu aktar konjizzjoni taghha. L-Inapplikabilita' tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni - Para IV tar-Risposta tal-Avukat Generali. L-Avukat Generali jissottometti fir-Risposta tieghu li l-kaz quddiem it-Tribunal kien jikkonsisti f'Kwistjoni tax-Xoghol purament privata bejn ir-rikorrent u l-kumpannija Arriva Malta Limited. F'dak il-kaz ir-rikorrent ghazel li ma jaccettax l-impjieg alternattiv u kwindi l-intimat jissottometti li dan l- agir tar-rikorrent ma jwassalx ghal xi decizjoni li setghet tiddetermina drittijiet u obbligazzjonijiet ta' natura civili jew kriminali, essenzjali biex tiskatta l-protezzjoni tal-artikolu 6 tal-Konvenzjoni. L-Artikolu 6 § 1 tal-Konvenzjoni jiddisponi hekk: "Fid-deċiżjoni tad-drittijiet ċivili u tal-obbligi tiegħu jew ta' xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa ntitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġonevoli minn tribunal ...." (Sottolinjar tal-Qorti). Illi jigi senjalat li ghal xi raguni, l-Avukat Generali ma ssollevax din l-eccezzjoni fir-rigward tal-applikabilita' tal- artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni. Ghaldaqstant din il-Qorti imparzjali mwaqqaf b'liġi. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. hija prekluza milli testendi l-argumentazzjoni taghha ghal dan l-artikolu tal-Kostituzzjoni. Illi huwa assodat fil-gurisprudenza tal-Qorti Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem fi L-Għasri (QEDB) li l-kuncett ta' civil rights and obligations ghandu tifsira awtonoma. Bhala principju generali l-Qorti Ewropea kellha l-okkazzjoni li tidhol fid-definizzjoni ta' "drittijiet u obbligazzjonijiet civili" sabiex tiddetermina l-ammissibilita' ta' kwistjoni taht l- artiklu 6(1) : "Although the Court has stated in some cases that the Huwa principju enuncjat li dak li hu rilevanti mhuwiex il- karattru tal-ligi li minnha jitnissel id-dritt, imma l-karattru sostantiv tad-dritt fih innifsu.10 Hekk fil-kaz Ringeisen v Austria11 l-QEDB enuncjat il- principju li: 8 Vide e.g. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Hekk fil-kaz Konig v Germany 12 il-QEDB riaffermat dan il- principju: Inoltre, kif gie spjegat mill-istess Qorti fil-Kaz Georgadis v Greece: 16 ta' Lulju 1971 12 Dec. fit-28 ta' Gunju 1978 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Illi l-principji applikabbli skont il-gurisprudenza tal-QEBD gew migbura mill-istess Qorti fil-kaz Benthem v Netherlands13 u cioe`: 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. li dawn id-drittijiet u obbligazzjonijiet huma ta' natura l-ezistenza ta' kontestazzjoni (dispute, contestation); Il-kontestazzjoni ghandha tirrigwarda drittijiet jew fil-ligi li huma rikonoxxuti bhala Illi fid-dawl ta' dan kollu, jirrizulta li l-applikabilita' tal-artikolu 6 § 1 f'kwistjonijiet civili jiddependi mis-segwenti elementi: 1) 2) obbligazzjonijiet domestika. Mhuwiex sufficjenti li d-dritt jezisti fl-astratt; 3) civili fit-tifsira Konvenzjonali taghhom; 4) obbligazzjonijiet . Illi l-intimat qed jikkontesta l-applikabilita' tal-artikolu 6(1) fuq zewg binarji: 1. Li l-Kwistjoni hija essenzjalment bejn zewg persuni privati (ir-rikorrent u l-Arriva); 2. In natura tal-Kwistjoni li, skont l-intimat, ma kenitx twassal ghad-determinazzjoni ta' xi dritt jew obbligazzjoni civili . Illi ghar-rigward tal-karatteristika "privata" tal-kontestazzjoni bejn il-partijiet fil-Kwistjoni quddiem it-Tribunal, ma hemm l- ebda dubbju li tali Kwistjoni tax-Xoghol tirrigwarda drittijiet l-kontestazzjoni d-drittijiet 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. l-ebda kontestazzjoni skont Ghalhekk din il- parti tal-eccezzjoni tal-intimat ma tregix. Illi izda, l-Avukat Generali eccepixxa li billi r-rikorrent kien ghazel liberament li ma jaccettax l-impieg tieghu, ma inholoq tal- Konvenzjoni Ewropea "stante li tali nuqqas ta' accettazzjoni ta' tikkostitwixxi d- determinazzjoni ta' drittijiet ta' natura civili u lanqas ma tikkostitwixxi d-determinazzjoni ta' akkuza kriminali."14 Il-Qorti tifhem hawnhekk li ma hemmx kuntrast li d-dritt ta' persuna kontra t-terminazzjoni ingusta tal-impieg tieghu huwa "dritt civili". Izda li qed jigi kkontestat fic-cirkostanzi partikolari tal-kaz odjern huwa proprju n-natura tat-tilwima bejn il-partijiet, u cioe', jekk din tista' tigi klassifikata bhala kontestazzjoni (jew "deċiżjoni" fit-test Malti - jew"dispute") fit-termini tal- artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni. 14 Vide Risposta Guramentata tal-Avukat Generali 15 Dec. fid-19 ta' Ottubru 200 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. ta' sottomissjonijiet 21 November 2001)." tieghu ghamel Ir-rikorrent referenza għall-kawża fl-ismijiet General Workers' Union v. Avukat Ġenerali16 deċiża mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali) nhar it-18 ta' Ġunju tas-sena 2015 u konfermata mill-Qorti Kostituzzjonali17 nhar it-12 ta' Frar 2016 li jikkonċerna każ identiku għal dak odjern u fejn il- Qorti qalet illi: "Huwa magħruf fil-ġurisprudenza illi sabiex japplika l-Art. 6 tal-Konvenzjoni, jeħtieġ li jeżisti "dispute" dwar drittijiet jew obbligazzjonijiet (ara Bugeja vs Netherlands) dritt li jkollu s-sisien fil-liġi domestika u li jkun ta' natura "ċivili". Il-Qorti tinnota illi l-Qorti Ewropea ma tistabbilix fil-kuntest kriterji definiti ta' "ċivili". It-test adoperat sabiex tiġi stabbilita l- applikabbilità o meno tal-Art. 6 huwa jekk id-deċiżjoni aħħarija hijiex deċiżiva għad-dritt jew obbligu tal-persuna (ara H vs France 24 ta' Ottubru 1989). Il-Qorti Ewropea 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. irriteniet inoltre (Gaspar AzzopardiAndrewsBaza vs Spain 12 ta' Settembru jekk id-deċiżjoni 1993) illi ukoll fi proċeduri ta' natura kostituzzjonali jew ta' tkun japplika dritt pubbliku, l-Art. Għalhekk, fid-dawl ta' dawn il-konsiderazzjonijiet, it-tieni eċċezzjoni tal-Avukat Ġenerali ukoll qegħda tiġi miċħuda." Illi fil-kaz Reid v United Kingdom, il-QEBD filwaqt li riaffermat japplika ghall- kontestazzjonijiet dwar drittijiet u obbligazzjonijiet civili li huma rikonoxxuti almenu on arguable grounds fil-ligi domestika, rriteniet hekk: il-principju Illi fil-kaz in ezami, r-rikorrent intavola Kwistjoni tax-Xoghol sabiex Fil-kaz ingusta. Urpani v Germany18 il-Qorti Ewropea ammettiet minghajr kontestazzjoni li kaz li kien jirrigwarda proceduri ghat-tkeccija ingusta bejn persuni privati kien jikkostitwixxi tal-Konvenzjoni.19 dritt civili Madanakollu, fil-kaz odjern, it-Tribunal, wara li qies il-fatti kollha tal-kaz, ikkonkluda li l-kwistjoni ma kenitx wahda ta' tkeccija, imma ta' rinunzja ghax-xoghol da parti tar- 18 QEDB - 6 ta' Mejju 1981 19 "46. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. It-Tribunal wasal ghal din il-konkluzjoni wara li qies li t-talba quddiemha ma kenitx wahda ta' constructive Illi, izda, din il-Qorti hija tal-fehma li b'danakollu, ghandha thares lejn il-kaz fil-mument li gie istitwit quddiem it- Tribunal, fejn allura r-rikorrent kien qed ifittex kumpens ghat-tkeccija ingusta u mhux ghall-eventwali konkluzjoni tac-Chairperson li hija kwistjoni ta' mertu. Inkwadrat f'dawn li kellu arguable it-termini, r-rikorrent ghandu grounds biex iressaq it-talbiet tieghu quddiem it-Tribunal u d-decizjoni eventwali kienet determinanti tad-disputa. Ghaldaqstant din l-eccezzjoni mressqa fir-rigward tal- applikabilita' tal-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni qed tigi respinta. FIL-MERTU Illi permezz tal-azzjoni odjerna ir-rikorrent qed jitlob lil din il- Qorti sabiex, tiddikjara u tiddeciedi s-segwenti: l-komposizzjoni l-kostituzzjoni u (i) Li tat-Tribunal Industrijali taht l-Att 452 tal-Ligijiet ta' Malta, ma jiswiex ghaliex jikser id-dritt ghal smigh xieraq tieghu, senjatament stante li ma jharisx dak li jghidu l-Artikolu 39(2) tal- Kostituzzjoni u l-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea u taht l-obbligi internazzjonali tal-Istat ta' Malta." 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Illi l-artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni gja gie citat testwalment ante filwaqt li l-artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni jipprovdi hekk: - "Kull qorti jew awtorita' ohra gudikanti mwaqqfa b'ligi ghad- decizjoni dwar l-ezistenza jew l-estensjoni ta' drittijiet jew obbligi civili ghandha tkun indipendenti u mparzjali; u meta l-proceduri ghal decizjoni bhal dik huma mibdija minn xi persuna quddiem qorti jew awtorita' ohra gudikanti bhal dik, il-kaz ghandu jigi moghti smigh xieraq gheluq zmien ragonevoli". Illi l-konsiderazzjonijiet segwenti huma applikabbli filkuntest taz-zewg dispozizzjonijiet citati mir-rikorrent. Jigi senjalat immedjatament li peress li r-rikorrent irregistra t-tilwima tax-xoghol tieghu quddiem it-Tribunal Industrijali fit-30 ta' Settembru 2013 huma applikabbli ghalih id- dispozizzjonijiet tal-ligi kif vigenti f'dik l-epoka, u cioe` qabel ma dahal fis-sehh l-Att Nru XXXIII tal-2016. it-Tribunal Fil-proceduri Industrijali fil-Kwistjoni tax-Xoghol imsemmija gie kostitwit permezz ta' gudikant wiehed20 ossia Chairperson maghzul minn panel mahtur mill-Ministru a tenur ta' I-artikoli 73(2) ta' l-Att dwar l-lmpjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali, Kap 452 tal-Ligijiet ta' Malta ("l-Att"). 20 Peress li l-kaz kien jikkoncerna allegazzjoni ta' tkeccija ingusta. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. L-Artikolu 73 (2) tal-Kap.452 kif vigenti fl-epoka kien jipprovdi hekk dwar il-metodu tal-hatra ta' Chairperson - (2) Il-Prim Ministru għandu jaħtar panel ta' mhux aktar minn ħmistax-il persuna biex jagħmluha ta' Chairpersons tat-Tribunal Industrijali, wara konsultazzjoni mal-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali, hekk iżda li – (a) Għall-inqas tlieta mill-membri hekk maħtura jkunu avukati b'esperjenza ta' għall-inqas seba' snin; (b) Dawn il-persuni jigu mahtura ghal perjodu li ma jkunx aktar minn tliet snin mid-data tal-hatra taghhom u jistghu jergghu jigu mahtura mill-gdid ghal perjodi ohra li kull wiehed minnhom ma jkunx ta' aktar minn tliet snin; (c) Dawn il-persuni jservu bhala Chairpersons jew wara xulxin jew skond it-tqassim tad-dmirijiet u suggetti ghal dawk id-dispozizzjonijiet dwar rikuża u ċirkostanzi oħra, kif jista' jiġi preskritt mill-Ministru." L-artikolu 73(6) tal-Kap. 452, kif vigenti fl-epoka in ezami kien jghid hekk dwar il-mod ta' kif jitnehha Chairperson: "(6) Il-Prim Ministru jista', minn żmien għal żmien, kif jidhirlu xieraq u wara konsultazzjoni kif provdut fis- subartikolu (2), jibdel l-għamla tal-lista msemmija f'dak il- paragrafu, iżda persuna li fil-fatt tkun qed isservi ta' Chairperson tat-Tribunal għandha, minkejja t-tneħħija ta' 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. għall-fini il-proċedimenti tal-kriterji u obbligi tkun qed dawk isimha minn fuq il-lista, tibqa' hekk isservi fil-proċedimenti li isservi bħala Chairperson sakemm fihom tal- u jintemmu interpretazzjoni ta' kull sentenza mogħtija fihom." Għalhekk il-ħatra taċ-Chairperson fih innifsu, u jekk dan jintemmx qabel it-terminu, jew jiġġeddidx, jiddependi mill- Prim Ministru. Iċ-Chairperson huwa protett biss sakemm jintemmu l-proċedimenti li fihom ikun qed iservi. Anke jekk hu rikjest li għall-ħatra u għat-tneħħija tac-Chairpersons il- Prim Ministru għandu jikkonsulta ruħu mal-Kunsill Malta għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali, finalment hija deċiżjoni li tiegħu biss. Dan b'differenza sussegwentement gew introdotti bl-emendi tal-Att XXXIII tal-2016. Illi r-rikorrent isostni li t-Tribunal mhuwiex indipendenti u imparzjali ghas-segwenti ragunijiet: inkluz i. jgawdux sigurta' bizzejjed ("security of tenure"); ii. jitqies bhala perjodu qasir wisq. Ic-Chairpersons tat-Tribunal jistghu jigu mnehhija iii. ta' Chairpersons mill-Prim Ministru minn fuq minghajr htiega li dan jaghti raguni valida jew adirittura htiega li sahansitra jaghti xi tip ta' raguni. Huma mahtura ghall-perjodu ta' tliet snin li tista' tieghu ma taghhom l-membri, il-panel 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Illi ghalkemm I-artikolu 73(6) tal-Att jghid li l-Prim Ministru jista', minn zmien ghal zmien, kif jidhirlu xieraq u wara konsultazzjoni kif provdut fl-artikolu 73(2), jibdel l- ghamla tal-lista msemmija f'dak il-paragrafu dan ma jsehhx fir-realta'. v. Illi minkejja li l-Prim Ministru ghandu jikkonsulta mal- MCESD, il-ligi ma tipprovdix li l-Prim Ministru ghandu jkun marbut ma' dak li johrog mill-konsultazzjoni. Inoltre l-fatt dwar jekk il-Prim Ministru jkunx verament ikkonsulta mal- MCESD mhuwiex sindikabbli u/jew enforzabbli quddiem il- Qrati Maltin. vi. Illi l-Artikolu 73 ghalhekk jippermetti lill-Ministru li- jimplimenta mizuri jew passi pseudo-dixxiplinarji fuq ic- Chairperson tat-Tribunal, liema passi ma huma soggetti ghal ebda revizjoni jew censura peress li jaqghu fid- diskrezzjoni assoluta tal-Ministru. vii. Il-parti fil-Kwistjoni tax-Xoghol tista' tappella biss fuq punt ta' dritt. Illi l-intimat issottometta hekk fis-succint: - minn imkien ma jirrizulta li r-rikorrent ma nghatax smigh xieraq fil-kaz tieghu; - li r-rikorrent ma ippruvax l-istatus tieghu ta' vittma ghall- fini ta' dawn il-proceduri; 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. - ir-rikorrent ma ppruvax li t-Tribunal kif kompost ma tahx il- garanziji xierqa ta' indipendenza u imparzjalita'; - jezistu salvagwardji li jissoddisfaw bis-shih l-artikoli invokati mir-rikorrent ghal dak li huwa l-hatra u t-tmexxija tat-Tribunal. Il-Kjamat fil-kawza, da parti tieghu, issottometta fis-succint: - Il-perjodu tal-hatra (tliet snin) huwa perjodu minimu accettabbli biex tigi accertata l-indipendenza tat-Tribunal; - Il-PL Franco Riedlinger , li kien ic-Chairperson li ppresjeda fil- kaz tar-rikorrent, ghall-kuntrarju, kien f'din il-hatra ghall-18- il sena ininterottament; - Ma jirrizultax li kien hemm indhil fit-twettiq tad-dmirijiet tac-Chairperson fil-kaz odjern; - Jezistu l-garanziji effettivi sabiex jigi sgurat is-smigh xieraq fil-kaz tar-rikorrent; - Il-kwistjoni ta' security of tenure kienet biss wahda mid- diversi kriterji applikati mill-Qorti Kostituzzjonali fiz-zewg kazi istitwiti mill-GWU kontra l-Avukat Generali, u fejn f'wiehed minnhom (19/2008) il-Gvern kien wiehed mill- partijiet quddiem it-Tribunal; Stare Decisis Illi l-Qorti tibda biex tissenjala li huwa minnu li fis-sistema guridika taghna ma jezistix dak li fis-sistema ta' common 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. law hu maghruf bhala the law of binding precedent, jew il- kuncett parallel tieghu ta' stare decisis izda s-sitwazzjoni mhix kategorika kif iridu l-intimati. Kif gie ribadit mill-Qorti tal-Appell fil-kaz Calleja Montbello v Spiteri Paris (XXX-I-446) dan ma jfissirx li fi qrati ta' Prim' Istanza tezisti anarkija assoluta f'dik li hi interpretazzjoni u applikazzjoni tal-ligi fis-sens li kull Qorti tista' hekk sic et simpliciter, tapplika l-ligi kif jidhrilha meta diga jkun hemm pronunzjament awtorevoli ta' Qorti ta' Gurisdizzjoni Superjuri. fil-kaz fl-ismijiet Hekk Imh. Depasquale v Avukat Generali deciza fl-1 ta' Gunju 2001, il-Qorti Kostituzzjonali rribadiet : "Fl-interpretazzjoni tal-ligijiet ta' pajjizna kif fuq imfisser din il-Qorti hija mghejjuna b'decizjonijiet precedenti taghha, ghax minkejja illi fis-sistema taghna ma jezistix il-kuncett ta' li pronunzjamenti 'binding precedent' huwa ovvju precedenti ta' din il-Qorti fejn il-materja partikolari tkun giet approfondita, ma ghandhomx jigu rovexxati leggerment u minghajr raguni tant serja li jwasslu lil din il-Qorti ghal konkluzzjoni li tali interpretazzjoni hija wahda jew ingusta mal-mghodija taz-zminijiet jew wahda li nterpretat ligi partikolari b'mod inkorrett. " "Dawn ir-regoli ta' interpretazzjoni japplikaw ukoll ghal din il-Qorti minkejja illi hija (bhal Prim'Awla tal-Qorti Civili - Sede Kostituzzjonali, li ghandha gurisdizzjoni originali) f'dawn il-materji u cioe' ta' allegat ksur tad-Drittijiet tal- Bniedem tal-Kostituzzjoni l-Artikoli 33 sa 45 awtorizzata li "taghmel dawk l-ordnijiet, tohrog dawk l-atti u 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. taghti dawk id-direttivi li tqis xieraq sabiex twettaq, jew tizgura t-twettiq ta' kull wahda mid-dispozizjonijiet ta' l- li ghall- imsemmija Artikoli 33 sa 45 protezzjoni taghhom tkun intitolata dik il-persuna" (Artikolu 46 (2) tal-Kostituzzjoni)." Il-Qorti taqbel ma' dan l-insenjament u taghmlu taghha. Illi fil-kaz odjern, hija gwidata mis-sentenza moghtija fil-kaz fl-ismijiet GWU v Avukat Generali (20/2008) billi taqbel li l- kaz numru 19/2008 fl-istess ismijiet kien jirrigwarda disputa fejn il-Gvern kien parti mill-proceduri, u ghalhekk kien jikkoncerna fatti ben differenti mill-kaz tallum. Victim Status Illi ghal dak li jirrigwarda l-istat ta' vittima, huwa risaput ukoll li l-element tal-interess guridiku fil-kuntest ta' kawzi ghat-tfittxija tal- bniedem huwa marbut mal-kuncett ta' vittma. ta' drittijiet u libertajiet 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. fuq Huwa pacifiku wkoll li biex lanjant ikun jista' jadixxi l-qorti jrid ikun jezisti ness bejn l-allegat ilment u l-ksur tad-dritt fundamentali allegat fis-sens li ghandu jkun hemm effett dirett tad-dritt allegat l-istess persuna (Ressegatti vs Switzerland23). Illi l-Qorti ghalhekk ma taqbilx mat-tezi promossa mid-difiza li r-rikorrent m'ghandux locus standi f'dawn il-proceduri billi jista' jisubixxi lezjoni f'kaz li jirrisulta li l-kaz tieghu gie tal- mismugh minn Tribunal bi ksur Konvenzjoni u 39(2) tal-Kostituzzjoni. L-ilmenti dwar il-Hatra u Tnehhija tac-Chairpersons tat- Tribunal, dwar is-Security of Tenure, u l-perjodu tal- Hatra - Tribunal Indipendenti u Imparzjali L-awturi Van Mifsud Akila u Van Farrugia Vella fil-ktieb "Theory 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Illi l-Qorti Ewropea fil-kaz fl-ismijiet Bonet and ‘Tabone Pumpach v The United Kingdom25 fissret: 25 Dec fit-28 ta' Gunju 1984 (Application no. 7819/77; 7878/77) 26 QEDB dec.fit 23 ta' Gunju 1981. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Dwar id-dritt ta' persuna li jkollha l-kaz taghha mismugh minn tribunal indipendenti u mparzjali, l-awturi Cassar Sanderson, the European O'Cortis & Hallett Convention on Human Rights jghidu hekk27- 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Dwar dawn l-elementi l-awturi Cassar Sanderson, Astarita & Hallett ikomplu 28: "As 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Kif fuq premess, il-Qorti Kostituzzjonali gja ippronunzjat ruhha fiz-zewg kawzi istitwiti mill-General Workers' Union kontra l-Avukat Generali. Dawn iz-zewg kawzi ttrattaw l-kaz numru 19/2008 kien kwistjoni differenti, billi jirrigwarda tilwima fejn il-Gvern ta' Malta kien parti, filwaqt li l-kaz 20/2008 kien jirrigwarda Kwistjoni tax-Xoghol ghat- tkeccija ingusta bejn zewg persuni essenzjalment privati. Illi fil-kaz numru 19/2008, il-Qorti Kostituzzjonali kienet irribadiet : ta' jagħti lok għal nuqqas "Meqjusa dawn il-fatturi kollha, l-Qorti tirrileva li l-fatt li ġudikant ikun maħtur mill-Gvern fih innifsu ma jfissirx li meta jkun qed jikkunsidra kwistjonijiet li jinvolvu l-Gvern dan se imparzjalita` u indipendenza. Il-fatt waħdu li t-Tribunal Industrijali huwa magħmul minn persuni maħtura mill-Gvern ma jfissirx li awtomatikament ser jinkiser id-dritt għal smigħ xieraq meta individwu ikun involut f'każ kontra l-Gvern, pero` dan dejjem sakemm jeżistu dawk il-garanziji li jassiguraw tali imparzjalita` u indipendenza tat-Tribunal. " Illi, izda, fil-kaz li kien jikkoncerna l-Kwistjoni tax-Xoghol ta' Josephine Gohil Fenech Vella (20/2008) l-Qorti Kostituzzjonali gibdet distinzjoni bejn kaz fejn il-Gvern huwa parti, u kaz fejn il-kwistjoni tirrigwarda persuni privati, meta ezaminat l- aspett ta' garanziji ta' smigh xieraq: 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. "Il-union targumenta li allura l-Artikolu 73 jippermetti lill- Ministru (jew Prim Ministru skont il-każ), li jimplimenta passi "pseudo-dixxiplinarji" fuq iċ-Chairperson u l-membri tat-Tribunal; u Ii dawn il-passi ma huma soġġetti għal l- ebda reviżjoni jew ċensura. Għandha raġun targumenta hekk fir-rigward ta' kawżi fejn il-Gvern huwa parti, iżda fil- proċeduri quddiem it-Tribunal Industrijali Josephine Gohil Fenech Vella v. Tony Grima Butler et (2691JB) Ii huma proċeduri kontra l-amministrazzjoni tal-GWU u l-GWU innifisha, din il- Qorti ma tarax kif l-imsemmija nuqqas ta "security of tenure" per se tista' taffettwa d-dritt għal smigħ xieraq tal- partijiet involuti." (Enfasi ta' din il-Qorti). Il-Qorti Kostituzzjonali ikkonkludiet li: "Fil-każ tallum l-ilment huwa fuq il-prassi in ġenerali, u li x'aktarx ġiet segwita anke fil-każ tallum, li jittieħdu pariri minn wara l-kwinti u li l-partijiet ma jkunx jafu bihom. Irriżulta mix-xiehda li dan fil-fatt isir. Anke jekk fir-rigward tal-każ odjern ma nġabitx prova Ii fil-fatt ingħata parir, ma hemmx iċ-ċertezza li dan ma sarx f'dan il-każ ukoll u għalhekk ma hemmx dak is-serħan il-moħħ meħtieġ għal garanzija ta' imparzjalità u indipendenza. Din il-Qorti ta' għalhekk hija trasparenza fir-rigward ta' din il-prassi addottata mit- Tribunal Industrijali l-imparzjalita` tal-istess Tribunal tista' tiġi kompromessa, bir-riżultat li jkun qed jinkiser id-dritt għal smigħ xieraq kif protett taħt l-Artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 6.1 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet u Libertajiet Fundamentali tal-Bniedem." li minħabba n-nuqqas 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Ghalhekk fil-fehma ta' din il-Qorti, l-Qorti Kostituzzjonali eventwalment sabet lezjoni mhux fuq in-nuqqas ravvisat tas-security of ta' trasparenza fir-rigward tal-prassi addottata mit-Tribunal Industrijali li tfittex pariri minn terzi fejn l-imparzjalita' tal- istess Tribunal tista' tigi kompromessa - ilment ghal kollox estraneu ghall-kaz odjern. imma minhabba n-nuqqas F'sentenza antecedenti tal-Qorti Kostituzzjonali tas-27 ta' April 1993, fil-kaz Raymond Barry v On. Prim Ministru et. kien gie precizat li s-security of tenure huwa biss fattur li jrid jigi kkonsiderat fil-kazijiet kongruwi, per ezempju, meta wahda mill-partijiet tkun l-istess awtorita' li ghandha s- setgha li tinnomina jew tnehhi lill-gudikant. F'dak il-kaz, il- Qorti qieset li tali fattur deciziv kien nieqes. Il-Qorti ghamlet referenza ghas-sentenza tal-QEDB fil-kaz ta' Sramek v Awstrija29 u qieset li "Provi konkreti, jew almenu serjament induttivi, iridu jsiru fuq dawn l-elementi biex jigi stabbilit jekk t-tribunal huwiex indipendenti jew le, kif jidher li l-istess Qorti Ewropea stabbiliet fil-kaz ta' Etti u ohrajn v Awstrija tat-23 ta' April 1987 fejn anke skrivani tas-servizz civili gew accettati bhala 'indipendenti'.." Illi applikati dawn il-principji ghall-kaz odjern, ghal dak li jirrigwarda l-modalita' ta' hatra (mill-ezekuttiv) u l-perjodu ta' hatra (tliet snin) ta' Chairpersons tat-Tribunal, kif gja premess, dawn huma fatturi li fihom nfushom mhumiex determinanti imma indikattivi ghall-fini tal-ezami odjerna 29 Dec.fit-22 ta' Ottubru 1984. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. flimkien ma nuqqas ta' garanziji kontra pressjoni esterna. (guarantees against external pressure30). Illi r-rikorrent, mistoqsi minn din il-Qorti ghaliex fetah il- kawza odjerna ir-rikorrent wiegeb : "Kif nifhimha jiena, ghax jiena ma naqbilx li c-Chairman fuq bicca linja safra ta' fejn ix-xuffier fejn dik kemm qbiztha ftit jiena dik il-linja s-sagra, biex tifhimni, jien kont qieghed hawn, ma kontx qieghed hawn; u c-Chairman ma qara xejn minn dan. Lanqas 3 warnings ma kelli! Lanqas 3 warnings ma kelli!."31 Illi jigi precizat li din il-Qorti ghamlet ezami akkurata tal- proceduri inkorsi quddiem it-Tribunal Industrijali u ma sabet xejn li jista' iwassal ghal xi preokkupazzjoni li r-rikorrent ma inghatax smigh xieraq l- konsiderazzjoni li l-kwistjoni kienet bejn persuni privati, u ghalhekk taqbel li ghandu jigi applikat ir-ragunament tal- Qorti Kostituzzjonali fil-kaz 20/2008, jirrizulta li r-rikorrent kien assistit minn avukat f'dawk il-proceduri u ressaq il- provi kollha minghajr xkiel, kif, del resto, ammetta l-istess rikorrent fix-xhieda tieghu viva voce. Fil-proceduri gew assigurati l-garanziji ghas-smigh xieraq li huma parti integrali mill-applikazzjoni tal-artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni (access ghall-Qorti, equality of arms, u l-audi alteram fil-Kwistjoni 31 Seduta tas-26 ta' Jannar 2017 a fol 4 tal-process. 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. Illi fattwalment, jirrizulta mix-xhieda tal-Prokuratur Legali Franco Riedlinger, persuna li jgawdi minn kwalifiki legali, kif anke jissottomettu l-intimati, li kien ilu jokkupa l-kariga ta' Chairperson ininterottament ghall-18-il sena u li meta rcieva talba biex joffri r-rizenja tieghu ma effettwatu xejn u li qatt ma offra r-rizenja tieghu. Qal wkoll li qatt ma kellu indhil mill-awtoritajiet. 32 Dan kollu juri li t-Tribunal kif hekk presjedut, fil-Kwistjoni tax-Xoghol bejn ir-rikorrent u l-employer tieghu, mhux biss offra l-garanziji mehtiega kontra kull pressjoni esterna, imma li ma kien hemm xejn li seta' ta lok ghal xi apparenza ta' parzjalita'. Illi in visto ta' dak kollu premess, din il-Qorti ma ssibx li kien hemm lezjoni tad-drittijiet fondamentali kif pretiz mir- rikorrent. Ghaldaqstant ser tghaddi biex tichad it-talbiet billi mhumiex gustifikati minn apprezzament shih tal-fatti fil-kuntest tad- dritt applikabbli. Illi ghalhekk ghal dawn il-motivi, din il-Qorti, taqta' u tiddeciedi, billi fil-waqt li tilqa' l-eccezzjonijiet fil-mertu tal- l- Avukat Generali u eccezzjonijiet preliminari kif spjegat fis-sentenza, tichad it- talbiet tar-rikorrent billi mhumiex gustifikabbli fil-fatt u fid- dritt. 32 Seduta tas-6 ta' Dicembru 2016 fil-Kawza, u 30 ta' Novembru 2017. Rikors Kostituzzjonali Nru: 29/2016/LSO. L-ispejjez jithallsu mir-rikorrent. 30 ta' Novembru 2017 Josette Abela De Leonardo Deputat Registratur 30 ta' Novembru 2017 30 ta' Novembru 2017.