QORTI TAL-MAĠISTRATI (GĦAWDEX) ĠURISDIZZJONI SUPERJURI SEZZJONI ĠENERALI MAĠISTRAT DOTTOR PAUL COPPINI LL.D. Illum l-Erbgħa, 8 ta' Novembru 2017 Rikors Ġuramentat Numru: 94/2014 PC Peter Casaletto vs Michael u Joanne konjuġi Vella Il-Qorti, Rat ir-Rikors Ġuramenat li permezz tiegħu l-attur, wara li ppremetta: Illi l-esponenti huwa proprjetarju u fil-pussess tal-fond bin-numru ħdax (11), u mogħti l-isem 'Dar iż-Żunżana', fi Triq Gerxija, Ħal Tarxien, Għawdex, liema dar tinkludi diversi aperturi li jħarsu fuq art mhux mibnija li tinsab fil-pussess tal- konvenuti; Illi permezz ta' diversi azzjonijiet li bdew fit-tmintax (18) ta' Ottubru elfejn u erbgħatax (2014), l-intimati qabdeu u għalqu u mblokkaw erba' (4) aperturi minn dawk li jagħtu għal fuq il-proprjeta' tagħhom kif fuq spjegat; Illi dan l-aġir jikkostitwixxi disturb fil-pussess ta' l-esponenti. Talab lill-konvenuti jgħidu għaliex m'għandhiex din il-Qorti: 1. Tiddikjara li intom ikkommettejtu spoll vjolenti u klandestin għad-dannu tar- rikorrenti billi fit-tmintax (18) ta' Ottubru elfejn u erbgħatax (2014) u fil- Paġna 1 minn 7 ġranet ta' wara, għalaqtu u mblokkajtu erba' (4) aperturi li mill-fond fil- pussess tiegħu tagħti fuq proprjeta' li tinsab fil-pussess tagħkom; Tikkundannakom sabiex fi żmien qasir u perentorju illi jiġi prefiss, intom tirreintegraw lill-attur fil-pussess pien ta' ħwejġu, u dan billi taqilgħu l-ostakoli li intom użajtu biex għalaqtu u mblokkajtu l-aperturi msemmija: Fin-nuqqas illi teżegwixxu x-xogħolijiet fiż-żmien konċess lilkom, tawtorizza lir-rikorrenti sabiex jagħmel dawn ix-xogħolijiet huwa a spejjeż tagħkom, okkorrendo taħt id-direzzjoni ta' perit nominand. Bl-ispejejż, inklużi dawk tal-ittra uffiċċjali precedentement ippreżentata mill-attur kontra tagħkom f'Novembru 2014, u bl-inġunżjoni għas-subizzjoni illi għaliha minn issa intom inġunti. Bir-riserva ta' kwalunkwe azzjoni oħra spettanti lir-rikorrenti kontra tagħkom. Rat ir-Risposta Ġuramentata tal-konvenuti li eċċepew: 1. Illi t-talbiet attriċi huma totalment infondati fid-dritt u fil-fatt għaliex ma huwiex minnu li l-esponenti mblokkaw xi aperturi li jħarsu minn fuq l-art tal- attur għal fuq art mhux mibnija tal-esponenti; Illi effettivament, l-esponenti ma għalqu l-ebda aperturi fis-sens ta' twieqi, imma biss xi toqob ossia rewwieħat li huma skoprew li jeżistu fil-ħajt diviżorju bejn id-dar tal-attur u d-dar tagħhom biss riċentement, u x- xogħolijiet relattivi saru qabel it-18 ta' ottubru 2014 peress li l-esponenti wettqu dawk ix-xogħolijiet appena huma skoprew u saru jafu bl-eżistenza ta' dawn ir-rewwieħat jew toqob, u li kienu f'kull każ saru llegalment mill-attur; Illi għaldaqstant fil-każ odjern jonqsu ż-żewġ elementi ta' possedissu u spoliatum fuisse li huma neċessarji għall-eżerċizzju b'suċċess ta' kawża ta' spoll; Illi fi kwalunkwe każ, inkwantu l-attur qieħged jibbaża t-talbiet tiegħu fuq il- premess li saru x-xogħolijiet wara t-18 ta' Ottubru 2014, u peress li wara dik id-data ma saru ebda xogħolijiet simili mill-esponenti, t-talbiet attriċi ma jistgħux jiġu milqugħa; Salvi eċċezzjonijiet ulterjuri fid-dritt u fil-fatt. Paġna 2 minn 7 Rat id-digriet tagħha tal-20 ta' Ġunju 2017 fejn ħalliet il-kawza għal-lum għas- sentenza. Rat in-Noti tal-Osservazzjonijiet rispettivi tal-kontendenti. Rat l-atti l-oħra kollha tal-kawża, inklużi l-verbali tax-xhieda prodotti u d- dokumenti esebiti. Ikkunsidrat: Illi din hija kawża ta' spoll. Dwar kawża ta' dan it-tip ġie mfisser illi: "In tema legali jinghad li l-'actio spolii' hija radikata pjuttost fuq l-ezigenzi ta' utilita' socjali milli fuq il-principju assolut tal-gustizzja, u hija eminentement intiza sabiex tkun estiza l-protezzjoni lil kwalunkwe pussess, u jigi mpedut li cittadin privat jiehu l-gustizzja f'idejh; b'mod li l-fini taghha huwa dak illi jigi restawrat l-istat tal-pussess li jkun gie skonvolt jew turbat; L-art. 572 (illum 535) tal-Kodici Civili, li jikkontempla din l-azzjoni, huwa ndubbjament ta' ordni publiku, u huwa inerenti ghall-fatt ta' min b'awtorita' privata jaghmel ghad-dannu ta' terza persuna att li, ghalkemm jista' jkollu dritt ghalieh, ma jkunx jista' jezercitah minghajr l-intervent tal-Qrati (ara Kassazzjoni Torin 1 ta' Awissu 1879 in re Ferando vs.Camilleri Pesci,Volum XIII, P.1, pag. 555 tal-Annali tal-Gurisprudenza). Ma' dan l-artikolu fuq imsemmi tal-ligi citata, ma ghandux jigi minsi l-art. 794 (illum 791) tal-Kodici tal- Organizazzjoni u Procedura Civili, li jahseb u jghid li kontra l-azzjoni ta' spoll ma humiex ammissibbli hlief eċċezzjonijiet dilatorji – dak li huwa konfermat mill-gurisprudenza lokali u estera (ara Vol.XXXI.I.296 Appell 8 ta' Marzu 1943, in re "Francesco Harvey vs Michele Ferando"; Vol.XXI.II.83 P'Awla Civili, 20 ta' April 1916, in re 'Michelina Cachia Enriquez vs Giuseppe Sciberras Borg et.' konfemata fl-Appell fis-26 ta' Marzu 1917; Kassazzjoni L-Isla 27 ta' Ottubru 1899, in re Decarcano vs. Green, Foro Catanese Vol. 1889, pagna 124; u dan biex inghataw xi sentenzi);.....".1 Illi, għalhekk, kif ġie ripetutament imfisser mill-qrati tagħna, jenħtieġu tliet elementi sabiex tirnexxi kawża bħal din: (i) li l-attur kellu l-pussess ta' kwalunkwe xorta jew detenzjoni tal-ħaġa spoljata Paġna 3 minn 7 (ii) li ġie disturbat f'dan il-pussess (spoliatum fuisse); u (iii) li għamel il-kawża fi żmien xahrejn mill-allegat spoll (infra bimestre deduxisse). Il perche' l'azione di reintegrazione, compiuto lo spoglio, compete a qualunque possessore, astrazione fatta dal carattere del suo possesso, sia pur questo anche solo precario, o di origine illegittima, purche' pero' abbia il carattere esteriore dell'esercizio di un preteso diritto."3 Permezz ta' din il-kawża l-attur qed jilmenta mill-fatt mhux kontestat li l- konvenuti għalqu u mblukkawlu erba' aperturi fil-ħajt diviżorju ta' bejn il- proprjetajiet rispettivi u li jagħtu għal fuq il-ġnien tagħhom.4 Sabiex il-Qorti tkun tista' tilqa' t-talbiet attriċi, jrid jiġi stabilit jekk jeżistux dawn it-tliet elementi fil-każ in eżami. Dwar l-ewwel element indikat hawn fuq, li huwa meħtieġ sabiex tirnexxi kawża ta' spoll, ingħad: "Illi l-ewwel rekwizit, kwindi, sabiex l-azzjoni tar-reintegrazzjoni, tista' tigi milqugha bil- favur, huwa li l-instanti jkollu l-pussess ta' kwalunkwe xorta jew detenzjoni tal-haga li fuqha jkun pretiz li sar l-ispoll. L-espressjoni wzata mill-ligi – 'possession of whatever kind'- dak li jinteressana f'dal kaz -tikkomprendi tant il-pussess civili kemm dak semplicement naturali, u anki dak vizzjuz; imma pero' tesigi dejjem f'dak li jippromwovi din l-azzjoni xi pussess; l-ghaliex, jekk l-attur f'kawza bhal din li fuqha qeghdin nitkellmu ma jkunx ippossjeda l-haga, l-azzjoni hija destinata li ma tirnexxix."5 271 4 Ara ritratt fin-naħa t'isfel tad-dokument immarkat bħala "Appendix B a fol. 37 tal-proċess; l-aperturi in kwisjoni huma dawk immarkati bin-numri 1, 2, 3, u 4 fuq l-istess ritratt; l-istess aperturi jidhru wkoll minn naħa ta' ġewwa tal-fond tal-attur fuq id-dokumenti immarkat bħala "Appendix D a fol. 39 – 42, u dana kif kienu qabel u wara li seħħ l-allegat spoll. Paġna 4 minn 7 Ħalli jiġi stabilit jekk l-attur kellux il-pussess, kif trid il-liġi, ta' dawn l-aperturi, irid qabel xejn jiġi determinat x'kienet in-natura proprja tal-istess aperturi. Dan għaliex il-konvenuti qed jikkontendu li dawn l-aperturi ma kienu xejn għajr rewwieħat, li allura setgħu jimmblukawhom meta jridu. Fl-aċċess miżmum mill-Qorti fuq il-post, ġie verbalizzat is-segwenti mill-kamra fejn kienu jinsabu dawn l-aperturi fil-fond tal-attur: "Qed jitkejlu l-aperturi in kwisjoni u dan mix-xellug hekk kif inħarsu lejhom. Il-ħajt diviżorju fil-wisa' kollu tiegħu huwa ta' ħxuna ta' 93cm. L-aħħar kantun li jagħti għal fuq il-bitħa tal-konvenut għandu wisa' ta' 10cm mill-parti li tagħti għal fuq l-atturi li mbagħad tidjieq. It-tieni waħda hija ta' 20cm u t-tielet waħda ta' 14cm. Ir-raba waħda hija ta' 24 cm u kollha ta' għoli ta' kantun ċioe' ta' 28cm."6 Intqal mill-Qorti tal-Appell illi: "Huwa aktar il-kejl ta' apertura u l-gholi taghha fil-hajt li jiddetermina n-natura taghha peress li l-kejl ta' l-apertura jaghti indikazzjoni fir-rigward ta' l-iskop ta' l'apertura. Kif gie ritenut mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fil-5 ta' Ġunju 1950 fil-kawza fl-ismijet Angelo Manche’ vs Giuseppe Camilleri Darmanin 'l-aperturi fil-hitan divizorji jistghu jkunu jew dawk li komunement jissejhu twieqi ("luci") jew dawk li volgarment jissejhu rewwiehat ("ventiere"). Generalment is-servizz taghhom jiddeterminahom imma ma hux dejjem facli li jinghad liema aperetura tista' tigi kwalifikata bhala tieqa u liema rewwieha. Jekk pero' bniedem jipprocedi razzjonalment, jista' jinghad li jekk l-apertura tkun ta' daqs bizzejjed biex jidhol id-dawl minnha u sabiex iddawal l-ambjent li ghalih taghti, u tkun qeghda f'certa altezza mal-pareti ta' l-istess ambjent, ghandha latitudini li tkun klassifikata tieqa li tissupponi l-prospett, mentri jekk id-dimensjonijiet taghha jkun zghar hafna u f'posizzjonijiet fil-pareti fejn il- prospett huwa difficcli u wisq malagevoli, generalment taqa' taht il-klassifika ta' rewwieha, li certament ma hijiex intiza ghall-prospett." 7 Bid-dimensjonijet hawn fuq deskritti u bil-posizzjoni tagħhom, kważi taħt is- saqaf, kif kellha l-opertunita' tikkonstata din il-Qorti stess waqt l-aċċess imsemmi, tant li biex jitkejlu kellu jintuża sellum, żgur li dawn l-aperturi qatt ma kienu intiżi għall-prospett, imma sempliċement għall-venitilazzjoni u xi ftit ta’ Għalhekk m’għandu jkun hemm hemm dubbju li l-istess aperturi kienu 6 Ara verbal tal-aċċess tas-6 ta' Diċembru 2016, a fol. Paġna 5 minn 7 rewwieħat u mhux twieqi. L'ezistenza delle aperture non puo' altrimenti qualificarsi che come l'ezercizio d'un atto di semplice tolleranza e di sofferenza precaria...Non possono per quanto lunga sia stata la durata della ezistenza delle medesime, mai costituire una servitu',ed il diritto che potrebbe ventilare la convenuta a mantenere le aperuere quando non le competesse iure proprietatis, non potrebbe altrimenti competerle che iure servitutis." 9 Hekk ukoll ingħad illi: " … huwa ormai pacifiku fil-gurisprudenza Maltija illi l-ezistenza ta' tieqa miftuha fil-fond proprju ghal fuq l-art jew spazju mhux mibni ta' haddiehor mhix servitu' imma sofferenza prekarja sakemm l-art jew spazju tibqa' mhux mibnija u sid dina l-art jew spazju jista' jibni u jimmura t-tieqa ammenoche' sid il-fond li fih hi miftuha t-tieqa ma jippruvax mhux is- semplici sevitu' luminium, imma jew is-servitu' ne luminibus officiator jew is-servitu' l-ohra altius non tollendi. (ara D’Alfonso Fero’ vs Mifsud Degiorgio, 28 ta' Dicembru 1860; D’Alfonso Barbara vs Cachia Enriquez, 28 ta' Novembru 1890: Prim' Awla Jones vs Dolgopoliuk, 29 ta' Ġunju 1938; Annetto Xuereb Stankovic et vs Paolina Gambina et, deciza minn din il-Qorti fid-19 ta' Gunju 1953); Konsiderazzjonijiet dawn illi jirriflettu dak li l-ligi espressament tipprojibixxi fl-artikolu 425 tal-Kodici Civili meta tipprovdi illi ebda wiehed mill-girien ma jista' minghajr il-kunsens ta' l- iehor jaghmel twieqi jew aperturi ohra fil-hajt divizorju."10 Stabilit li l-aperturi in kwistjoni huma rewwieħat li qegħdin hemm b'sempliċi tolleranza tal-ġar, dawn qatt ma jistgħu iwasslu għall-pussess li trid il-liġi f'kawża ta' spoll. Il-Qrati tagħna esprimew ruħhom diversi drabi dwar dan. 8 Ara deposizzjoni tiegħu fin-naħa t'isfel ta' fol. Ċiv.; 29.10.1999. Paġna 6 minn 7 "Illi rigward dan l-element tal-possedisse, il-gurisprudenza interpretattiva tinsenja li biex jigi sodisfatt dan l-ingredjent, l-attur ghandu jipprova b'mod konklussiv li kellu il possesso di fatto, li kien ikun bizzejjed biex iservi ta' fondament ghall-akkwist tal-pussess mehtieg bhala bazi ta' din l-azzjoni. Attijiet ta' semplici tolleranza ma jistghux jiswew ta' fondament ghall-akkwist ta' pussess, lanqas jekk ezercitati ghal zmien immemorabbli."11 F'dawn iċ-ċirkostanzi fejn jirriżulta li l-element tal-pussess rikjest mil-liġi mhux ippruvat, ikun inutili li jiġu ndagati l-elementi l-oħra meħtieġa mil-liġi għas- suċċess ta' kawża bħal din. Konsegwentement tiddeċidi l-kawża billi, filwaqt li tilqa' t-tielet eċċezzjoni tal-konvenuti, fis-sens li jonqos fil-każ odjern l-element tal-possedisse, tiċħad it-talbiet attriċi, bl-ispejjeż kontra l-attur. (ft) Paul Faridi (ft) Silvio Spiteri Zarb D/Reġistratur Vera Lia Smith Għar-Reġistratur 08.11.2017 – Sup94.2014 – Casaletto Peter vs Fiott Michael et 1965 Paġna 7 minn 7