Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR. IMĦALLEF LAWRENCE MINTOFF Seduta tal-11 ta' Novembru, 2020 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM Dan huwa appell magħmul mill-intimati Ludwig Pulis (K.I. 410884M) u Claire Pulis (K.I. 743198M), (minn issa 'l quddiem "l-appellanti"), mis- sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) (minn issa 'l quddiem "l- Ewwel Qorti") fis-26 ta' Frar, 2020, (minn issa 'l quddiem "is-sentenza Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM appellata"), li permezz tagħha l-Ewwel Qorti ddeċidiet li tilqa' t-talba tar- rikorrenti Yana Connell (K.I. 580466M), (minn issa 'l quddiem "l-appellata") b'mod limitat, u kkundannat lill-intimati jħallsu lir-rikorrenti s-somma ta' disat elef, erba' mija u sebgħa u tmenin Euro u tnejn u sebgħin ċenteżmu (€9,487.72) bħala rifużjoni ta' pagament effettwat mir-rikorrenti lill-intimati fir-rigward ta' xogħlijiet fil-fond tar-rikorrenti f''Bonnici Flats', Vittorio Cassar Street, L-Imtarfa (minn issa 'l quddiem "il-fond"), bl-imgħax mid-data tal- preżentata tar-rikors tar-rikorrenti, jiġifieri mit-22 ta' Ġunju, 2015, u bl-ispejjeż kontra tagħhom. Ir-rikorrenti kienet istitwiet proċeduri kontra l-intimati fejn talbet lill- Ewwel Qorti tikkundanna lill-intimati jħallsu lir-rikorrenti s-somma ta' €10,633.66, rappreżentanti bilanċ ta' pagament għal xogħlijiet li kellhom isiru mill-intimat fil-proprjetà tar-rikorrenti. Jirriżulta li hekk kif il-partijiet ftiehmu dwar l-appalt, ir-rikorrenti kienet għaddiet lill-intimat bil-quddiem is-somma ta' €17,000, imma x-xogħol pattwit baqa' ma tlestiex, u għalhekk ir-rikorrenti istitwiet dawn il-proċeduri li permezz tagħhom qiegħda titlob li jiġi rifuż lilha l- ammont ta' €10,633.66 li huwa l-bilanċ li jifdal wara li jitnaqqas il-valur tax- xogħol li effettivament ġie esegwit mill-intimat. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM Għat-talbiet tar-rikorrenti l-intimati wieġbu li huma mhumiex debituri tar-rikorrenti, u kien hemm il-ħtieġa li jissejjaħ fil-kawża Keith De Bono Spadaro Ledger, li kien sħab fin-negozju ma' Ludwig Pulis, li wkoll kien inkarigat mir-rikorrenti sabiex jagħmel xi xogħlijiet fil-fond tagħha. L-intimati qalu li għal xi raġuni De Bono Spadaro Ledger abbanduna s-sit tax-xogħol wara li kien diġà tħallas ta' xogħlu, u l- intimat Ludwig Pulis ma jistax jitqies li huwa debitur, għaliex huwa kien anki ħallas għal xogħol li sar minn ħaddiema mqabbdin minnu u minn Lawson sabiex jaħdmu fil-fond tar-rikorrenti. Fl-eċċezzjonijiet mogħtija mill-intimati, intqal ukoll li Claire Pulis m'għandha l-ebda relazzjoni ġuridika mar- rikorrenti, u hija m'għandha l-ebda konnessjoni man-negozju mertu tal-kawża, u għalhekk ma tistax titqies li hija leġittima kontradittriċi f'dawn il-proċeduri. L-Ewwel Qorti semgħet diversi xhieda, fosthom lir-rikorrenti Yana Connell, li qalet li hija ddeċidiet li tuża s-servizzi tal-intimat fuq parir ta' xi ħbieb tagħha. Spjegat li hija kienet xtrat il-fond fi stat ġebel u saqaf, u qabel tat l- appalt lill-intimat, kienet iltaqgħet miegħu fuq il-post, u dan kien ta stima tax- xogħlijiet li kien ser jagħmel. Qalet ukoll li l-intimat kien wegħedha li x-xogħol kellu jkun lest sa Diċembru tal-istess sena. Spjegat li sa Diċembru l-intimat kien għamel xi xogħol ta' kostruzzjoni fil-fond, u anki waqqa' xi ħitan diviżorji u għamel l-installazzjoni tad-dawl u tal-ilma, iżda ma kienx lesta x-xogħol kollu li kellu jagħmel. Kompliet tgħid li hija kellha ssiefer għal perijodu ta' xahar f'Diċembru tal-2013, u dak iż-żmien l-intimat kien talabha xi flus sabiex ikun Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM jista' jixtri l-materjal. Qalet li b'kollox hija kienet għaddiet lill-intimat €17,000, u l-ftehim bejn il-partijiet kien li r-rikorrenti kellha tittrasferixxi l-flus f'kont bankarju indikat lilha mill-intimat. Ir-rikorrenti qalet li meta hija rritornat lura Malta, hija kienet sabet li l-fond kien għadu fl-istat li kien fih qabel siefret. Qalet li hija bdiet issus wara l-intimat sabiex tara meta kien ser ikompli x- xogħol, u kull darba li dan kien imur fl-appartament tagħha, dejjem kien ikun akkumpanjat minn ħaddiema differenti. Ir-rikorrenti qalet li sadanittant bdew jaslu fil-post l-għamara u affarijiet oħra ordnati minnha, u għalhekk hija kellha tara kif tagħmel u ssib ħaddiema oħra biex jaħdmu u jingħalaq il-post. rikorrenti qalet li hija kellha tagħmel dan wara li l-intimat beda jġib ħafna skużi sabiex ma jkomplix bix-xogħol miftiehem wara li ħallsitu l-flus li kienet tatu. rikorrenti qalet li hija ma tafx Keith De Bono Spadaro Ledger x'relazzjoni għandu mal- intimat, imma qalet li hija dejjem mal-intimat kienet tkellmet, u miegħu kienet ftehmet dwar ix-xogħol li kellu jsir u l-prezz tiegħu. Ir-rikorrenti qalet ukoll li kien hemm żmien meta l-intimat kien rikoverat l-isptar, u kien qalilha biex tikkomunika ma' Keith De Bono Spadaro Ledger. Ir-rikorrenti qalet li minkejja l-flus li kienet ħallset bil-quddiem lill-intimat, huwa baqa' ma lestiex ix-xogħol skont il-ftehim li kellhom bejniethom il-partijiet. Meta l-intimat ma baqax iweġibha u ma kompliex bix-xogħlijiet, l-attriċi qabbdet lil Keith De Bono Spadaro Ledger sabiex iwettaq uħud mix-xogħlijiet li kienu għadhom ma sarux u dan anke għaliex kien l- intimat stess li, waqt li kien l-isptar, kien infurmaha biex tqabbad lil De Bono Spadaro Ledger għall-kumplament tax-xogħlijiet. Ir-rikorrenti ikkonfermat illi hija kellha tħallas apparti għax-xogħol ta' kisi u pajp tad-drenaġġ u xi xogħlijiet oħrajn, iżda ma reġgħetx ħallset lil Keith De Bono Spadaro Ledger tax-xogħlijiet li hija kienet diġà Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM ħallset tagħhom lill-intimat, anke għaliex De Bono Spadaro Ledger kien qalilha li ser ikompli x-xogħlijiet li hija kienet appaltat lill-intimat u kien ser jirranga hu mal-intimat. Fil-21 ta' Awwissu, 2014 hija kkonkludiet ftehim bil-miktub ma' Keith De Bono Spadaro Ledger, liema ftehim jafferma illi effettivament Keith De Bono Spadaro Ledger ġie inkarigat mir-rikorrenti biex ilesti wħud mix-xogħlijiet li kellhom isiru mill-intimat, bir- riżerva espressa illi xogħlijiet oħrajn apparti dawk indikati espressament fil- ftehim, mhuwiex responsabbli għalihom Keith De Bono Spadaro Ledger. Rigward il-ftehim li ġie konkluż bejn ir-rikorrenti u Keith De Bono Spadaro Ledger fis-16 ta' Marzu 2015, ir- rikorrenti fissret illi effettivament Keith De Bono Spadaro Ledger lesta x-xogħlijiet li kien aċċetta li jwettaq skont il-ftehim preċedenti konkluż mar-rikorrenti, u illi hija ħallsitu a saldu ta' dawk ix-xogħlijiet li kienet inkarigatu jagħmel separatament mill-appalt li kien ingħata lill-intimat, u dan fis-somma ta' €500 fi flus kontanti. Xehed ukoll quddiem l-Ewwel Qorti kien il-Perit Philip Preca, li spjega li huwa kien ġie inkarigat mir-rikorrenti sabiex jagħmel stima tax-xogħlijiet li Qal li minkejja li fil-ġurnata miftiehma, hu u r- rikorrenti marru fuq il-post u għamlu xi ħin jistennew lill-intimat, dan baqa' ma marx fuq il-post. Qal li huwa kien ħa nota tax-xogħlijiet li kienu saru fil-fond, skont il-pjanta li tatu r-rikorrenti u kien għamel stima tax-xogħol li tlesta mill- intimat skont ir-rati prevalenti fis-suq lokali. Keith De Bono Spadaro Ledger xehed li huwa sar jaf lill-intimat meta beda jagħmel xi xogħol part-time miegħu. Qal li xi żmien wara l-intimat kien ħajru biex jibda jaħdem miegħu, u għalhekk huwa telaq mill-impjieg li kellu u beda jagħmel Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM xogħol ta' turnkey contractor mal-intimat. Qal li huwa kien mar fil-fond tar- rikorrenti flimkien mal-intimat, u kienu tawha stima tax-xogħol li kellu jsir. xhud spjega li huwa ma kienx daħal fil-ftehim li r-rikorrenti għamlet ma' Qal li kien hemm żmien meta l-intimat kellu problemi finanzjarji u x-xhud ma kienx qiegħed jitħallas tax-xogħol li kien qiegħed jagħmel, u l-intimat kien ġieli qallu li l-klijenti ma kinux qegħdin iħallsu tax- xogħol. Spjega li kien għalhekk li huwa ddeċieda li jieqaf mix-xogħol li kien qiegħed jagħmel mal-intimat, għalkemm f'punt minnhom bdiet tikkomunika miegħu r-rikorrenti. Qal li dak iż-żmien huwa kien ftiehem magħha li kien ser jagħmel ix-xogħol li għalih ir-rikorrenti kienet ħallset lil Ludwig Pulis, u żied jgħid li l-intimat lilu baqa' ma ħallsux ta' dan ix-xogħol. Ix-xhud qal li huwa kien ftiehem ukoll mar-rikorrenti li jagħmel xi xogħlijiet oħra fil-fond tagħha indipendentement mill-ftehim li kien sar mal-intimat, u ta' dan ix-xogħol li għamel wara dan il-ftehim, kellu jitħallas hu direttament mingħand ir- L-intimat Ludwig Pulis fix-xhieda tiegħu qal li huwa kien sħab ma' Keith De Bono Spadaro Ledger fuq xogħol ta' dawl u ilma. Qal li huwa kien ġie inkarigat mir- rikorrenti biex jagħmel xi xogħol fl-appartament tagħha, u huwa kien taha stima wara li mar fuq il-post flimkien ma' Lawson. Qal li r-rikorrenti kienet laqqgħetu mad-designer tagħha, u kien hemm żmien meta r-rikorrenti siefret u hu u Balzan Gera kienu jmorru jaħdmu fil-post flimkien ma' bennej u L-intimat ikkonferma li r-rikorrenti kienet għaddietlu pagament fi flus kontanti fl-ammont ta' €7,000, u ħlas ieħor ta' €10,000 Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM permezz ta' trasferiment bankarju. Qal li dak iż-żmien, hu u Lawson kellhom sitt lavranti magħhom, u mill-flus imħallsa mir-rikorrenti huwa kien għamel ħlasijiet sostanzjali lill-bennej, u kien anki ħareġ ħafna flus għal xiri tal- materjal bħar-ramel u torba. Douglas Spiteri Farrugia, il-bennej li ħadem fil-fond tar-rikorrenti qal li hu kien tħallas mill-intimat għax-xogħol li għamel fil-fond. L-intimat f'xhieda ulterjuri li ta quddiem l-Ewwel Qorti, spjega li Keith Camilleri Pagyi kien irrifjuta li jħallas lill-bennej, u sabiex jevita li jinqalgħu problemi mal- bennej, huwa kien offra li jħallas lill-bennej hu. Spjega li apparti xogħol fl- appartament tar-rikorrenti, kien hemm xogħol ieħor x'isir fil-komun tal-binja, u għal dawn ix-xogħlijiet kien ħallas hu. Qal li huwa ħallas għax-xiri ta' xi affarijiet li kellhom jinxtraw waqt li r-rikorrenti kienet imsiefra l-Awstralja, u għall- materjal meħtieġ sabiex seta' jsir ix-xogħol fil-fond. L-intimat qal li wara li r- rikorrenti ġiet lura Malta, il-budgeting għal dan il-proġett kellu jiġi rivedut mill- ġdid. Għad-domandi li sarulu in kontroeżami, l-intimat qal li fiż-żmien meta huwa kien qiegħed jaħdem fil-fond tar-rikorrenti, huwa kien inkarigat minn blokka appartamenti ġewwa Tal-Pieta'. Qal ukoll li dak iż-żmien huwa kellu kont miftuħ ma' wholesaler tal-materjal tal-bini, u għal dan il-materjal kellu jħallas hu waħdu minħabba li Keith De Bono Spadaro Ledger kien irrifjuta li jħallas sehmu. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM Permezz tad-deċiżjoni mogħtija fis-26 ta' Frar, 2020, l-Ewwel Qorti ddeċidiet li l-intimati għandhom iħallsu lir-rikorrenti l-ammont ta' €9,487.72, in linea ta' rifużjoni ta' pagament effettwat fir-rigward ta' xogħlijiet fil-fond tar-rikorrenti, bl-imgħax mid-data tal-preżentata tar-rikors promutur, jiġifieri mit-22 ta' Ġunju, 2015, u bl-ispejjeż kontra l-intimati, u dan wara li għamlet is- segwenti konsiderazzjonijiet: "Ikkunsidrat; Huwa indiskuss illi l-konvenut ġie inkarigat mill-attriċi b'appalt ta' diversi xogħlijiet li kellhom jitwettqu fl-appartament tagħha. Dak li trid tistabbilixxi l-Qorti f'din il- kawża, huwa jekk l-appalt ingħatax lill-intimat waħdu jew lill-konvenut u lil Keith De Bono Spadaro Ledger flimkien bi sħab bejniethom, kemm ħallset flus l-attriċi għal dan l-appalt u lil min tħallsu dawn il-fondi. Dan huwa preordinat ukoll għad-determinazzjoni dwar jekk kellux jiġi kjamat fil-kawża l-imsemmi Keith De Bono Spadaro Ledger. Determinati l- kwistjonijiet fuq imsemmija, il-Qorti trid imbagħad tgħaddi biex tistabbilixxi x'valur għandhom ix-xogħlijiet effettivament esegwiti fuq dan l-appalt fil-fond tal-attriċi, u dan sabiex jiġi deċiż finalment jekk hemmx lok għal rifużjoni a favur tal-attriċi ta' xi flejjes imħallsin fuq l-appalt. Il-konvenut jikkontendi illi huwa kellu negozju bi sħab ma' Keith De Bono Spadaro Ledger u kienu jaħdmu flimkien xogħol ta' dawl u ilma taħt isem K&L Contractors. Isostni li bl- appalt dwar ix-xogħlijiet fl-appartament tal-attriċi, ġie inkarigat kemm hu u kif ukoll l-imsemmi Keith De Bono Spadaro Ledger flimkien, u l-istima tal-prezzijiet tax-xogħol li ġiet mgħoddija lill-attriċi, saret minn K&L Contractors u nħadmet minnhom flimkien. Il- konvenut isostni ulterjorment illi kemm hu hekk, il-pagamenti li għamlet l-attriċi preventivament in konnessjoni mal-appalt, saru lil Keith De Bono Spadaro Ledger u mhux lilu, bil- pagament ta' €10,000 imħallas mill-attriċi fil-kont ta' Keith De Bono Spadaro Ledger u mhux fil- kont tiegħu. Żied jgħid illi għal xi raġuni, l-imsemmi sieħbu abbanduna s-sit tax- xogħol wara li kien tħallas tal-istess xogħlijiet. Abbażi ta' dan kollu, il-konvenut Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM jeċċepixxi li l-imsemmi Keith De Bono Spadaro għandu jiġi kjamat fil-kawża sabiex iwieġeb hu għat-talbiet attriċi. Da parti tagħha, l-attriċi sostniet illi hija ftiehmet biss mal-konvenut fuq l-appalt, kien il-konvenut li kien taha l-istima tax-xogħlijiet u ma kien hemm ħaddieħor involut fit-taħdidiet li wasslu għall-konklużjoni tal-ftehim tal-appalt. B'mod partikolari, hija teskludi illi Keith De Bono Spadaro Ledger kien parti mill-ftehim li hija kkonkludiet mal-konvenut u għaliha, huwa kien biss wieħed mill-ħaddiema li kienu jitqabbdu mill-konvenut biex isiru x-xogħlijiet fil-fond tagħha. L-attriċi ssostni wkoll illi l- pagamenti li hija effettwat fuq l-appalt, tħallsu lill-konvenut waħdu u dan skont kif talabha l-istess konvenut, filwaqt illi l-kuntatt li kien isir waqt u għall-fini tal- eżekuzzjoni tax-xogħlijiet, sakemm l-appalt ġie terminat, dejjem sar mal-konvenut. Il-Qorti wara li rat il-provi, tibda biex tosserva illi ma hemm xejn fl-atti x'juri illi l- attriċi oriġinarjament inkarigat lid-ditta K&L Contractors bl-appalt, jew li tat ix- xogħol lill-konvenut u lil Keith De Bono Spadaro Ledger flimkien. Il-provi kollha juru u jikkonvinċu illi l-attriċi inkarigat lill-konvenut Ludwig Pulis waħdu. Għalkemm huwa minnu illi l-istima tax-xogħlijiet appaltati jidher li nħarġet minn ditta bl-isem K&L Contractors, dan ma jfissirx illi l-attriċi kienet qiegħda tikkummissjona bl-appalt persuni oħrajn li ma jirriżultax li qatt innegozjat magħhom. L-attriċi kienet ċara u konvinċenti fix- xhieda tagħha illi l-ftehim li kellha, sar biss mal-konvenut u li hija qatt ma qabbdet lil Keith De Bono Spadaro Ledger biex jesegwixxi x-xogħlijiet fil-fond tagħha ħlief wara li tterminat l-appalt mogħti lill-konvenut. Il-Qorti hija konvinta bil-veraċità tal-verżjoni tal-attriċi, kif pjenament korroborata mix-xhieda ta' Keith De Bono Spadaro Ledger, u fil-ġabra tal-provi kollha akkwiżiti, tqis illi jirriżulta sodisfaċentement illi l-attriċi tat ix-xogħol biss lill- konvenut. Kif inhuwa risaput in materja:- "Illi hija ħaġa minn ewl id-dinja li normalment bniedem jikkontratta għalih innifsu, sakemm ma jindikax li qiegħed jikkontratta f'isem ħaddieħor, jew jekk dan ma jindikahx espressament, il-kontraent l-ieħor ikun raġonevolment jaf illi jkun qiegħed jikkontratta f'isem ħaddieħor."1 Il-piż tal-prova li min ikkontratta għamel hekk f'isem ħaddieħor tinkombi fuq min jagħmel din l-allegazzjoni u jekk jinġiebu effettivament provi fir-rigward, dawn għandhom jintiżnu fid-dawl tar-regola li fin-nuqqas ta' provi jew anki fid-dubju l- 1 Avukat Dottor Keith Cocchiara noe vs Mark Muscat, deċiża mill-Qorti tal-Kummerċ fit-30 ta' April 1992. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM mandat ma jistax jiġi preżunt, anzi għandu jiġi eskluż.2 Il-Qorti ma hijiex konvinta illi l-attriċi kienet mgħarrfa illi l-istess konvenut kien qed jaġixxi fil-ftehim li kkonkluda magħha, anke f'isem terzi, speċifikament f'isem Keith De Bono Spadaro Ledger. Il-fatt ut sic li l- konvenut għadda lill-attriċi stima ta' prezzijiet maħruġa minn K&L Contractors ma jfissirx li l-attriċi tat ix-xogħol lil Keith De Bono Spadaro Ledger meta ma jirriżultax illi l-attriċi kienet taf x'jirrappreżentaw l-ittri K u L fl-isem in kwistjoni. Wara kollox, l-attriċi kienet kategorika meta fissret li hija ftiehmet mal-konvenut biss, ħallset biss lill- konvenut u l-kuntatt li kien isir waqt l-eżekuzzjoni tal-appalt, kien dejjem isir mal- konvenut. Wara kollox, il-konvenut innifsu enfasizza fit-testimonjanza tiegħu illi, "Jien naf x'għamilt … id-dawl, il-plumbing, id-drenaġġ, extra work għand iz-zija, ix- xogħol tal-bennej, ix-xogħol tal-komun tal-appartamenti tagħha, kollox għamilt." Din il-konklużjoni l-Qorti waslet għaliha anke wara li kkunsidrat illi jekk verament l- attriċi tat ix-xogħol lil Keith De Bono Spadaro Ledger u lill-konvenut flimkien, u kieku l-Qorti kellha temmen il-verżjoni tal-konvenut li l-attriċi ħallset il-flus kollha lil Keith De Bono Spadaro Ledger, ma fiha ebda loġika d-deċiżjoni tal-attriċi li, wara li terminat l-appalt minħabba nuqqas ta' progress fix-xogħlijiet għad li dawn kienu diġà mħallsin, terġa' tinkariga lill-istess appaltatur biex ikompli jwettaq ix-xogħlijiet appaltati. Għall- Qorti, il-fatt illi entrambi l-attriċi u l-imsemmi Keith De Bono Spadaro Ledger jaqblu illi għax- xogħlijiet li dan tal-aħħar effettivament esegwixxa wara t-terminazzjoni tal-appalt mogħti lill-konvenut, l-attriċi ma reġgħetx ħallsitu tax-xogħol li kien diġà appaltat lill-konvenut u mħallas lilu preventivament, iżda ħallsitu biss għal xogħlijiet extra li ma kienx imħallas bil-quddiem lill-konvenut, ikompli jafferma l-konvinzjoni tagħha illi l-attriċi ma kinitx ingaġġat lil Keith De Bono Spadaro Ledger, u lanqas kienet konxja tal-ftehim ta' sħab li kellu mal-konvenut. Mid-dokument ossia ftehim li xehdet dwaru l-attriċi fl-udjenza tal-10 ta' Diċembru 2019, jirriżulta illi Keith De Bono Spadaro Ledger ġie inkarigat limitatament sabiex jesegwixxi x-xogħlijiet elenkati fl-istess ftehim tant illi ġie meħlus minn kull responsabbilità għal dan l-appalt partikolari. Il-Qorti għalhekk tqis li l-fatt li l-attriċi sussegwentement inkarigat speċifikament lil Keith De Bono Spadaro Ledger sabiex waħdu jwettaq ix-xogħol tal-appalt, ikompli juri kif l-istess Keith De Bono Spadaro Ledger ma kienx imqabbad mill-attriċi oriġinarjament bħala appaltant. Il-Qorti kkunsidrat ukoll illi Keith De Bono Spadaro Ledger ċaħad illi huwa rċieva xi pagamenti mingħand il-konvenut in konnessjoni ma' dan l-appalt, tant illi jgħid li għad għandu jitħallas mingħand il-konvenut għal diversi xogħlijiet li wettaq. 2 Troplong 'Mandato', ċitata fil-Kollez. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM Għalkemm huwa ppruvat illi l-konvenut kellu arranġament mal-imsemmi Keith De Bono Spadaro Ledger sabiex jaħdmu xi proġetti ta' dawl u ilma flimkien bi sħab bejniethom, inkluż l-appalt mogħti mill-attriċi, u jaqsmu l-qligħ ugwalment bejniethom, għall- Qorti l-ftehim li l-konvenut seta' kellu l-konvenut ma' terzi, ma għandu ebda rilevanza għad-determinazzjoni dwar min kienu effettivament il-partijiet kontraenti fl-appalt mertu ta' din il-kawża. F'din il-konvenzjoni l-attriċi la kienet parteċipi u lanqas kienet konxja tagħha kif wara kollox ġie affermat ukoll minn Keith De Bono Spadaro Ledger. Il-Qorti temmen il-verżjoni tal-attriċi u ta' Keith De Bono Spadaro Ledger illi l-involviment li dan tal-aħħar kellu b'rabta ma' dan l-appalt in kwistjoni, kien permezz ta' ftehim indipendenti mal-konvenut. Tqis ukoll illi effettivament, il-kwistjoni interni ta' bejn il- konvenuti u s-sieħeb tiegħu fin-negozju huma irrilevanti kif ukoll inter alios acta għall-attriċi ġialadarba ġie ppruvat illi l-ftehim sar unikament mal-konvenut u x- xogħol ġie kkummissjonat biss lill-konvenut. Fl-istess waqt, il-Qorti ma taqbilx ma' dak li ġie sottomess min-naħa attriċi waqt it- trattazzjoni, ċioe li kien hemm responsabbilità solidali bejn il-konvenut u s-sieħeb tiegħu fin-negozju u illi konsegwentement, l-attriċi setgħet tindirizza l-pretensjoni tagħha fil-konfront ta' wieħed biss mis-soċji in linea tal-prinċipji tal-obbligazzjonijiet in solidum. Wara kollox il-liġi hija ċara illi s-solidarjetà għandha tkun miftiehma espressament jekk mhux dikjarata mil-liġi3 u f'dan il-każ ma hemm ebda prova kwalsiasi, li la ġiet imwaqqfa sħubija b'mod formali skont id-dispożizzjonijiet tat- Titolu X tat-Taqsima II tat-Tieni Ktieb tal-Kodiċi Ċivili, u lanqas illi ġie miftiehem espressament fl-appalt in solidum. Il-Qorti ħadet qies ukoll tal-fatt illi d-ditta K&L Contractors jirriżulta li hija jew korp ta' persuni munit biss b'personalità distinta minn dik tas-soċji tagħha. l-obbligazzjoni tal-appaltaturi hija obbligazzjoni isem tan-negozju u mhux entità ġuridika F'kull każ, anke jekk għal mument, wieħed kellu jaċċetta illi kien hemm kuntratt ta' soċjetà bejn il-konvenut u Keith De Bono Spadaro Ledger, fis-sens imfisser fl-Artikoli 1644 et sequitur tal-Kodiċi Ċivili, l-Artikolu 1676 huwa inekwivoku meta jipprovdi illi s-soċji mhumiex obbligati in solidum għad-djun tas-soċjetà u li wieħed mis-soċji ma jistax jobbliga lill-oħrajn, jekk dawn ma jkunux tawh is-setgħa għaldaqshekk. Fil-każ odjern, ma ntwera bl-ebda mod illi kien hemm in forza xi ftehim ta' soċjetà, u wisq inqas illi Keith De Bono Spadaro Ledger ta lill-konvenut espressament is-setgħa li jobbliga lilu jew vice versa. Għall-kuntrarju, kif diġà stabbilit, wara tgħarbil bir-reqqa tal-provi, jirriżulta illi l-ftehim dwar l-appalt tassew sar biss bejn l-attriċi u l-konvenut u ma' 3 Artikolu 1089 tal-Kodiċi Ċivili. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM ħadd iktar, u ċertament mhux ma' xi sieħeb f'soċjetà fejn is-soċji huma obbligati in solidum. Il-konklużjoni illi l-konvenut kien inkarigat waħdu mill-attriċi biex jesegwixxi dan l- appalt, hija msaħħa ulterjorment mill-fatt illi fi kwalsiasi każ, il-Qorti mill-ġabra tal- provi kollha fl-atti, hija konvinta illi l-pagamenti li saru mill-attriċi in konnessjoni ma' dan l-appalt, tħallsu lill-konvenut u mhux lil Keith De Bono Spadaro Ledger. Huwa ppruvat u effettivament m'hemmx kontestazzjoni illi l-attriċi ħallset is-somma komplessiva ta' €17,000 għall-appalt permezz ta' żewġ pagamenti: wieħed fil-25 ta' Ottubru 2013 fis-somma ta' €10,000, liema ħlas sar permezz ta' drawdown minn kont tal-attriċi tal-bank HSBC direttament għal ġo kont bankarju ieħor indikat lilha għall-fini ta' ħlas lill-konvenut; u pagament ieħor fis-somma ta' €7,000 liema somma l-attriċi xehdet li ħarġet mill-kont bankarju tagħha fl-1 ta' Novembru 2013 u ġiet mgħoddija lill-konvenut personalment f'kontanti. Kwantu għat-tieni pagament fis-somma ta' €7,000, għalkemm il-konvenut jikkontendi illi dan il-pagament ma sarx lilu iżda sar lil Keith De Bono Spadaro Ledger, din il- verżjoni hija miċħuda mill-istess Keith De Bono Spadaro Ledger kif ukoll mill-attriċi, u fuq kollox hija kontradetta mill-fatt illi fuq id-dokument bankarju relattiv hemm miktub illi dan il-flus tħallas f'kontanti lil Ludwig Pulis, b'indikazzjoni tan-numru tal-karta tal- identità tal-istess konvenut. L-attriċi kienet kategorika meta xehdet illi hija kienet preżenti meta l-konvenut irtira dan il-flus f'kontanti li kienu nġibdu mill-kont bankarju tagħha, u saħqet illi hija ħallset lill-konvenut għaliex kien hu li kien talabha l-flus biex jixtri xi materjal. Kwantu għat-trasferiment tas-somma ta' €10,000, l-attriċi xehdet li l-konvenut kien infurmaha illi l-kont bankarju minnu indikat kien loan account tiegħu. L-attriċi qalet illi hija ma tafx effettivament lil min kien intestat il-kont bankarju indikat lilha mill- konvenut iżda fi kwalsiasi każ, mid-dokumenti bankarju relattiv jirriżulta illi dan il- ħlas sar f'isem il-konvenut, u abbażi ta' riċevuta fiskali maħruġa mill-istess konvenut favur l-attriċi fuq in-numru tal-VAT 12595227, li huwa l-istess numru tal-VAT indikat ukoll għall-finijiet ta' din it-transazzjoni bankarja. Għalkemm hemm qbil bejn il-konvenut u Keith De Bono Spadaro Ledger illi effettivament il-kont bankarju indikat għall-fini ta' dan it-trasferiment kien xi kont bankarju ta' Keith De Bono Spadaro Ledger u mhux tal-konvenut, il-Qorti hija sodisfatta illi l-flus trasferiti ġewwa dan il-kont mhux biss kienu intiżi bħala pagament lill-konvenut, iżda dawn il-flus eventwalment ġew mgħoddija in toto lill-istess konvenut minn Keith De Bono Spadaro Ledger. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM Din il-konklużjoni l-Qorti waslet għaliha mhux biss abbażi ta' dak li xehdet l-attriċi u mid-dokumenti esebiti b'rabta ma' din it-transazzjoni bankarja, iżda wkoll wara li qieset ix-xhieda tal-istess Keith De Bono Spadaro Ledger, u l-inkonsistenzi fit-testimonjanza tal- konvenut fir-rigward. Keith De Bono Spadaro Ledger spjega, fost oħrajn, illi filwaqt li huwa ma kienx jaf għaliex l-attriċi kienet ħallset il-flus fil-kont bankarju tiegħu, huwa aċċetta l-ispjegazzjoni tal-konvenut dwar l-kontijiet bankarji tiegħu kienu sekwestrati, u effettivament irtira l-flus mill-kont tiegħu u għaddihom lill-konvenut bl-intiża li dawn iservu sabiex jibdew jinħadmu x-xogħlijiet fil-fond tal-attriċi. Il-Qorti qieset ukoll il-fatt illi skont Keith De Bono Spadaro Ledger il-konvenut baqa' qatt ma ddepożita dan il-pagament fil-kont bankarju tiegħu u huwa fil-fatt qatt ma tħallas xejn mingħand il-konvenut għax-xogħol li eventwalment wettaq fil-fond tal-attriċi. il-fatt Il-konvenut jilqa' għall-allegazzjoni ta' Keith De Bono Spadaro Ledger illi l-pagament li sar mill- attriċi fis-somma ta' €10,000, ġie depożitat fil-kont bankarju tiegħu minħabba li l- kontijiet tiegħu kienu sekwestrati, billi pproduċa fl-atti kopji tal-mandati ta' sekwestru li effettivament kienu nħarġu fil-konfront tiegħu. Huwa minnu illi jirriżulta li dawn il-mandati lkoll inħarġu sussegwentement għall-pagament in kwistjoni li sar fl-1 ta' Novembru 2013, iżda fil-fehma tal-Qorti l-konvenut ma ressaqx l-aħjar prova, anke meta rinfaċċjat bil-fatt li huwa ħareġ lill-attriċi riċevuta fiskali fis-somma ta' €10,000, biex jirribatti l-verżjoni tal-attriċi u tal-imsemmi xhud illi l-flus ġew perċepiti minnu. L-aħjar prova biex jirribatti din l-allegazzjoni effettivament kienet tkun ix- xhieda tar-Reġistratur tal-Qorti biex jafferma l-ħruġ tal-mandati kollha li kien hemm in vigore fil-konfront tal-konvenut, anzicche l-kopja ta' dawk il-mandati li l-konvenut seta' deherlu li kienu tajbin biex jagħtu sostenn lill-verżjoni tiegħu illi ma kienx hemm, fiż-żmien tal-pagament, ebda mandat ta' sekwestru fuq il-kontijiet tiegħu. Iżda b'żieda ma' dan, il-Qorti ma tistax ma tosservax illi in effetti, il-ħruġ tal-Mandat ta' Sekwestru bin-numru 2586/13 a fol. 132 tal-atti, intalab ftit ġranet biss wara l- pagament li sar mill-attriċi, u dan in kawtela ta' ammont ta' flus pretiż in linea ta' kontro-talba li saret fil-konfront tal-konvenut fi proċeduri diġà pendenti – ħaġa li fil- fehma tal-Qorti turi li l-konvenut seta' kien jaf b'dik il-pretensjoni. Għalhekk, tqis li ftit li xejn tista' sservi din il-prova li ressaq il-konvenut fir-rigward. F'kull każ, kif appena ngħad, il-verżjoni tal-konvenut fir-rigward tal-flus li ħallset l- attriċi, hija inkonsistenti u f'kull każ, ftit konvinċenti. Fir-rigward tal-pagament li sar mill-attriċi fil-25 ta' Ottubru 2013, il-Qorti tosserva illi għalkemm il-konvenut jgħid illi kien mar mal-attriċi ġewwa l-bank HSBC fil-Mellieħa fejn iltaqa' mal-bank manager u rranġaw illi kellu jsir il-pagament ta' €10,000 mill-kont tal-attriċi, jgħid Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM ukoll illi dan il-pagament kellu jidħol fil-kont ta' Keith De Bono Spadaro Ledger għaliex kien sieħbu li kien talab dan il-ħlas u li ried li l-flus jidħlu fil-kont tiegħu. Madanakollu, sussegwentement il-konvenut ikkontradixxa ruħu meta xehed illi dan il-pagament ġie ddepożitat fil-kont bankarju ta' Keith De Bono Spadaro Ledger fuq struzzjonijiet kemm tiegħu kif ukoll tal-imsemmi Keith De Bono Spadaro Ledger. Kwantu imbagħad għall-pagament l-ieħor, liema pagament l-attriċi sostniet b'mod kategoriku li sar personalment lill-konvenut ġewwa l-bank, il-konvenut, filwaqt li inizjalment jgħid li dan il-pagament sar fil-preżenza ta' Keith De Bono Spadaro Ledger, sussegwentement qal illi l-pagament sar lill-imsemmi Keith De Bono Spadaro Ledger u hu rċieva mingħandu biss nofs is-somma ta' €7,000. In kontro-eżami, imbagħad, huwa xehed illi ma jafx x'sar minnu dan il-pagament ta' €7,000 u huwa Keith De Bono Spadaro Ledger li għandu jwieġeb x'sar minnu. Din il-verżjoni mhux biss tikkozza max-xhieda tal- attriċi, iżda hija fiha nnifisha inkonsistenti u mhux kredibbli. Miżmum ferm dak kollu fuq premess u kkunsidrat, il-Qorti hija moralment konvinta mill-ġabra tal-provi kollha fuq ikkunsidrati, illi l-attriċi rnexxielha tipprova fuq preponderanza tal-provi u fuq bażi ta' bilanċ ta' probabbilitajiet, illi ż-żewġ pagamenti effettwati minnha in konnessjoni mal-appalt, saru fuq struzzjonijiet tal- konvenut u ġew perċepiti mill-konvenut waħdu, u dan irrispettivament mill-fatt li l- kont bankarju li fih ġew trasferiti l-flus tat-tieni pagament seta' kien intestat lil Keith De Bono Spadaro Ledger. Il-Qorti, anke fid-dawl tal-fatt illi l-konvenut ikkontradixxa ruħu fix- xhieda tiegħu, u meħud qies tal-fatt illi l-verżjonijiet tal-attriċi u Keith De Bono Spadaro Ledger huma konsistenti u konsonanti ma' xulxin, hija konvinta illi l-verżjoni tal-istess attriċi u ta' Keith De Bono Spadaro Ledger hija veritiera u li l-pagamenti magħmula mill-attriċi saru u ġew perċepiti in toto, mill-konvenut. Il-korollarju ta' dan huwa, neċessarjament, illi t-tieni eċċezzjoni li biha l-konvenut eċċepixxa li hija meħtieġa s-sejħa fil-kawża ta' Keith De Bono Spadaro Ledger minħabba li kien soċju miegħu u tħallas tax-xogħlijiet eżegwiti fil-fond tal-attriċi, hija infondata u sejra għalhekk tiġi miċħuda. Ikkunsidrat; Stabbilit għalhekk illi l-attriċi inkarigat lill-konvenut waħdu għall-eżekuzzjoni tal- appalt, u stabbilit ukoll illi l-konvenut irċieva mingħand l-attriċi ħlas komplessiv fis- somma ta' €17,000, jifdal sabiex jiġi stabbilit il-valur tax-xogħol imwettaq mill- konvenut sakemm ġie terminat l-appalt. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 14 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM Il-materja tat-terminazzjoni ta' kuntratt ta' appalt, fin-nuqqas ta' xi ftehim espress milħuq bejn il-partijiet, hija regolata mid-dispożizzjonijiet ġenerali tal-Artikolu 1640 tal-Kap. 16, li jipprovdu illi min jagħti x-xogħol jista' jħoll, meta jrid, il-kuntratt, għalkemm ix-xogħol ikun diġà beda. Jibda biex jingħad illi din id-dispożizzjoni tal-liġi tikkostitwixxi deroga mill-prinċipju ġenerali tal-liġi tal-kuntratti illi f'kuntratt bilaterali jew sinallagmatiku, l-ebda waħda mill-partijiet ma tista' unilateralment li tħoll rabta kuntrattwali magħmula ma' parti oħra. Fil-kuntratt tiddeċiedi partikolari tal-appalt, il-liġi trid li min jagħti x-xogħol, ċioe l-appaltant, jista' jagħżel li jħoll il-kuntratt meta jrid, tant illi l-liġi tippermetti espressament li l-ħall jista' jsir anke jekk ix-xogħol ikun inbeda diġà. B'żieda ma' dan, il-liġi tipprovdi wkoll illi l- appalt jinħall immedjatament malli min ikun ta x-xogħol jinforma lill-appaltatur, b'kull mezz li jkun, bid-deċiżjoni tiegħu li jħoll il-kuntratt, u dan bla ħtieġa ta' ebda awtorità jew konferma mill-qorti. Din l-għażla jkollha effett minnufih malli jingħata avviż lill-appaltatur, ikun kif ikun anke verbalment.4 In propositu intqal hekk:- "Illi l-qofol ta' tali jedd huwa l-aspett unilaterali tiegħu u jidher li tali jedd huwa mibni fuq dak li jiddisponi l-artikolu 1671 tal-Kodiċi Ċivili Khattabi. Illi madanakollu, f'każ bħal dan, hija rilevanti ferm ir-raġuni għaliex il-kommittent jagħmel għażla bħal din, u dan għaliex jekk ikollu raġuni tajba biex itemm l-appalt, il-kommittent ikun obbligat biss li jħallas lill-appaltatur somma rappreżentanti l- ispejjeż tal-appaltatur u l-valur tax-xogħol wara li jittieħed qies tal-utilità tagħhom lill-kommittent, kif ukoll id-danni li jkun sofra l-istess kommittent6, iżda jekk, d'altronde, il-kommittent ma jkollux raġuni tajba għat-terminazzjoni tal-appalt, huwa jkun irid iħallas lill-appaltatur somma li ma teċċedix l-ispejjeż kollha li jkun 5 Cassazione 14.6.1972 no. 1870, ċitata f'Cutajar Construction Limited vs Dalli Gonzi, Appell Ċivili, deċiża 29 ta' Marzu 2019. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 15 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM nefaq u l-valur tax-xogħol mogħti, flimkien ma' somma oħra skont kif prospettat fis- subartikolu (2) tal-Artikolu 1640 tal-Kodiċi Ċivili. Għaldaqstant, għar-riżoluzzjoni tal-vertenza l-Qorti trid tistħarreġ u tiddetermina jekk l-attriċi fiċ-ċirkostanzi kellhiex raġuni valida sabiex tittermina l-appalt, u dan għaliex fin-nuqqas, hija tkun obbligata li tħallas lill-appaltatur l-ispejjeż kollha u l- valur tax-xogħol kollu li jkun laħaq għamel kif ukoll somma oħra kif diġà ngħad. Illi in tema ġie ritenut hekk:- Illi dwar il-kwestjoni tar-raġuni għaliex l-appalt intemm, jingħad li huwa meqjus li dak li jikkostitwixxi raġuni tajba biex appalt jitwaqqaf mill-kommittent qabel il- waqt jista' jinġabar taħt il-kappa tan-nuqqas ta' twettiq tal-kuntratt. Għalhekk, meta l-liġi ssemmi "raġuni valida" wieħed irid jifhem din il-frażi fid-dawl tal-imġiba tal- appaltatur waqt l-eżekuzzjoni tal-appalt. Trid tkun raġuni li tolqot direttament it- twettiq tar-rabta kuntrattwali tal-appaltatur mal-appaltant fis-sens tal-prestazzjoni (jew nuqqas tagħha) tiegħu taħt il-kuntratt tal-appalt. "Raġuni tajba", għall-finijiet tal-artikolu 1640 tal-Kodiċi Ċivili ma tistax tinftiehem bħala "tajba għall-appaltant għax hekk jaqbillu." Li kieku dawk il-kelmiet kellhom jitfissru b'dak il-mod, ikunu jġibu fix-xejn id-dispożizzjonijiet oħrajn tal-istess artikolu dwar il-kumpens dovut lill- appaltatur; Illi bi qbil ma' dak li għadu kemm issemma, joħroġ li tali nuqqas jista' jseħħ jew bl-għoti ta' xogħol ħażin u mhux skont is-sengħa; jew bl-għoti ta' xogħol li, għalkemm fih innifsu jkun sar tajjeb, ma jkunx dak li ġie mitlub jew miftiehem; jew bin-nuqqas ta' twettiq f'waqtu jew mogħti b'dewmien esaġerat jew lil hinn miż- żmien miftiehem; jew inkella fejn, bix-xogħol mibdi, jkun jidher li qiegħda ssir ħsara lill-ġid tal-istess kommittent."7 Mhuwiex kontestat illi ftit xhur wara li sar il-ftehim tal-appalt, dan ġie terminat mill- attriċi. Skont l-attriċi, għalkemm l-appalt beda f'Settembru 2013 u x-xogħlijiet kollha kellhom jitlestew sa Diċembru tal-istess sena, baqa' ma sarx iktar progress fix- xogħol u illi bejn Jannar u Mejju tas-sena 2014 kien sar biss passata tal-ġibs fil-ħitan tal-fond tagħha. Sadanittant, il-mobbli li l-attriċi kienet diġà ordnat, fosthom il- kċina, kienu waslu biex jiġu konsenjati u għalhekk il-post kien jeħtieġ li jingħalaq. Din il-verżjoni effettivament, ma ġietx miċħuda mill-konvenut illi fix-xhieda tiegħu ma nnegax illi l-appalt ġie terminat u lanqas innega illi l-ftehim kien li x-xogħlijiet Qrati tal-Ġustizzja Paġna 16 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM jitlestew sa Diċembru 2013. Żied jistqarr illi huwa kellu diversi lantijiet tax-xogħol għaddejjin f'daqqa u kellu jfittex kompromess dwar kif kien ser ikompli bix-xogħlijiet fil-fond tal-attriċi. Qal ukoll illi d-designer inkarigata mill-attriċi bidlet il-programm tax-xogħlijiet u kellu jsir budgeting mill-ġdid. Madanakollu, din l-allegazzjoni tal- aħħar ma ġietx effettivament ippruvata. Skont l-attriċi, hija kellha tittermina l-appalt wara li rat illi, oltre d-dewmien fl- eżekuzzjoni tal-appalt, il-konvenut ma kienx qed jagħmel kuntatt magħha u baqa' ma weġibx it-telefonati tagħha minkejja d-diversi tentattivi biex tikkomunika miegħu biex ikompli jlesti x-xogħol. Sussegwentement, bi ftehim mal-konvenut, ġie inkarigat perit sabiex jispezzjona u jivvaluta x-xogħlijiet li huwa kien laħaq wettaq fuq l-appalt. Jidher ukoll illi l-konvenut għamel xi żmien rikoverat l-Isptar, iżda huwa ma ċaħadx illi effettivament ix-xogħol ma kienx qed isir, tant illi xehed illi f'xi stadju kienu ftiehmu dwar "… terminu li jiena mmur inkompli." Ikkunsidrat; Miżmum ferm dak kollu premess u wara li fliet bir-reqqa l-atti u x-xhieda, il-Qorti tqis illi l-attriċi kienet ġustifikata li tittermina l-appalt meta x-xogħlijiet appaltati li kellhom jitlestew f'Diċembru 2013, ftit li xejn sar progress fihom u ġabu dewmien ferm lil hinn miż-żmien pattwit. Jirriżulta mill-ġabra tal-provi illi wara li l-appalt ġie terminat, ġie inkarigat il-Perit Philip Preca – fuq suġġeriment tal-konvenut li ġie milqugħ mill-attriċi – sabiex jispezzjona x-xogħol li kien laħaq sar mill-konvenut fil- fond. Mhux kontestat illi din l-ispezzjoni saret qabel l-attriċi inkarigat lil Keith De Bono Spadaro Ledger sabiex iwettaq xi xogħlijiet ulterjuri fil-fond. F'kull każ, mill-atti jirriżulta illi filwaqt illi l-Perit spezzjona l-fond għall-fini li jikkostata u jivvaluta x-xogħlijiet esegwiti mill-konvenut, fl-20 ta' Lulju 2014, l-attriċi inkarigat lit-terzi kuntratturi permezz ta' ftehim li ġie konkluż fil-21 ta' Awwissu 2014. Il-konvenut ma jikkontestax illi l-Perit Preca ġie inkarigat konġuntivament minnu u mill-attriċi, u lanqas jidher illi ressaq xi oġġezzjoni għall-fatt illi l-istimi mressqa minn dan il-Perit saret fl-assenza tiegħu. Il-Perit in kwistjoni ivvaluta x-xogħlijiet li saru mill-konvenut fil-fond tal-attriċi permezz ta' stima fis-somma ta' €6,366.34 (mhux inkluż it-taxxa fuq il-valur miżjud). Effettivament jirriżulta inkontestat illi din l- istima saret abbażi ta' spezzjoni li saret fil-fond tal-attriċi li għaliha l-konvenut, għalkemm kien debitament mgħarraf, naqas milli jattendi. Jirriżulta illi in linea ta' kontestazzjoni, il-konvenut jiffoka sistematikament jekk mhux unikament, fuq l-ispejjeż li huwa jgħid li ħallas għal dan l-appalt, fosthom il- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 17 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM ħlasijiet lill-ħaddiema li kien qabbad biex jaħdmu fuq is-sit, u x-xiri tal-materjal. Madanakollu, hija l-fehma tal-Qorti illi l-konvenut ma ressaqx provi biżżejjed sabiex juri b'mod konvinċenti illi x'kienu l-ispejjeż minnu mħallsin u kif dawn l-ispejjeż u x- xogħlijiet eżegwiti fil-fond tal-attriċi għandhom jissuperaw fil-valur l-istima li għamel il-Perit imqabbad konġuntivament miż-żewġ kontendenti. Għalkemm il-bennej li għamel ix-xogħol ta' kostruzzjoni u alterazzjonijiet fil-fond, xehed illi l-konvenut ħallsu s-somma ta' €2,300, għal xogħlu, għall-bqija jirriżulta illi l-konvenut naqas b'mod manifest milli jressaq provi sodisfaċenti u jikkwantifika b'mod koerenti l-valur tax-xogħlijiet esegwiti u l-ħlasijiet li għamel fosthom għall-materjal li huwa xtara għal dan l-appalt. Kwantu għax-xiri tal-materjal mingħand is-supplier R&G Hardware Stores, jiġi osservat illi għalkemm il-konvenut indika fost id-diversi invoices esebiti mill- imsemmi supplier dawk l-invoices li kienu jappartjenu lill-appalt tal-attriċi, il-Qorti ma tistax tonqos milli tosserva illi l-invoices kollha indikati mill-konvenut mhux talli ma jagħmlu ebda referenza għall-attriċi, talli huma lkoll datati preċedentement anke għall-istima tal-prezzijiet li saret mill-konvenut in konnessjoni ma' dan l-appalt. Dan apparti l-fatt illi l-attriċi xehdet b'mod inkontestat illi x-xogħlijiet kellhom jibdew, u effettivament bdew, f'Settembru 2013. Il-Qorti tqis illi ġialadarba l-attriċi ppruvat illi hija ħallset b'kollox is-somma ta' €17,000 lill-konvenut għax-xogħlijiet appaltati u illi dawn ix-xogħlijiet ġew ivvalutati minn perit fis-somma ta' €6,336.34, kien jispetta imbagħad lill-konvenut sabiex jipprova x'kienu dawk ix-xogħlijiet li ġew effettivament esegwiti minnu fil-fond u l- valur tagħhom. Għalkemm il-konvenut jallega li l-valur tax-xogħol li laħaq esegwixxa huwa stess fil-fond tal-attriċi huwa ta' ċirka €10,000 u jgħid illi huwa għamel diversi pagamenti jirriżultax lill-ħaddiema tiegħu u għax-xiri tal-materjal, dan ma sodisfaċentement mill-provi. B'żieda mal-premess, il-Qorti tosserva illi għalkemm il- Perit Philip Preca, f'Dok. PF1 minnu esebit, indika li skont il-konvenut il-valur tax- xogħlijiet magħmula minnu kellu jkun fis-somma ta' €8,565.34, madanakollu l- konvenut fix-xhieda tiegħu ma għamel ebda referenza kwalsiasi għal din l-istima. Naqas ukoll milli jfisser id-diskrepanza bejn is-somma ta' €8,565.34 indikata mill- Perit Farrugia bħala l-istima li ngħatat lilu mill-konvenut, u s-somma ta' cirka €10,000 imsemmija fix-xhieda tiegħu jew kif il-valutazzjoni li għamel il-Perit mhijiex tajba. Mhuwiex ċar lanqas għall-Qorti fhiex tikkonsisti d-diskrepanza fis-somma ta' €2,199 bejn l-istima tal-Perit Farrugia fis-somma ta' €6,366.34, u l-istima tal-istess konvenut fis-somma ta' €8,565.34. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 18 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM Billi mill-kunsiderazzjonijiet fuq magħmula, huwa evidenti li l-konvenut naqas milli jikkontesta b'mod serju l-pretensjonijiet tal-attriċi u l-istima mħejjija mill-Perit Philip Preca, il-Qorti tqis li l-istima tal-Perit maħtur bi qbil bejn il-partijiet, fis-somma ta' €6,366.34, eskluż taxxa fuq il-valur miżjud, bħala prova tajba tal-valur tax-xogħlijiet li laħqu ġew imwettqa mill-konvenut fil-fond tal-attriċi sakemm l-appalt mogħti lilu ġie terminat u qabel ġew inkarigati terzi persuni biex ikomplu x-xogħlijiet appaltati. Ma' din is-somma għandha tiżdied it-taxxa fuq il-valur miżjud bir-rata ta' 18%, ġaladarba mir-riċevuta fiskali maħruġa mill-konvenut jirriżulta illi din it-taxxa kienet inkluża fil-pagamenti li għamlet l-attriċi u f'kull każ hija dovuta skont il-liġi. Ikkunsidrat; In konklużjoni, il-Qorti trid tittratta l-eċċezzjoni illi l-konvenuta Claire Pulis ma kellha l-ebda relazzjoni ġuridika mar-rikorrenti u ma kellha l-ebda konnessjoni man- negozju mertu tal-kawża. B'din l-eċċezzjoni, il-Qorti fehmet illi l-konvenuta qiegħda tissolleva n-nuqqas ta' leġittimazzjoni passiva billi tgħid li ma hijiex il-leġittimu kontradittriċi tal-azzjoni attriċi minħabba nuqqas ta' relazzjoni ġuridika bejnha u bejn l-attriċi. Il-Qorti tqis illi hawnhekk huwa rilevanti t-tagħlim tas-sentenza fl-ismijiet Frankie Jimenez et vs Jason Livingston et deċiża fil-5 ta' Ottubru 2001 mill-Qorti tal-Appell fejn ġie ritenut illi:- "Biex jiġi stabbilit jekk parti in kawża kinitx jew le leġittimu kontradittriċi tal-parti l-oħra, l-Qorti trid bilfors tivverifika prima facie jekk il-persuna ċitata fil-ġudizzju, kinitx materjalment parti fin-negozju li, skont l-attur, ħoloq ir-relazzjoni ġuridika li minnha twieldet l-azzjoni fit-termini proposti. Jekk dan in-ness jiġi stabbilit, il-persuna ċitata setgħet titqies li kienet persuna idoneja biex tirrispondi għat-talbiet attriċi, in kwantu dawn ikunu jaddebitawlha obbligazzjoni li kienet mitluba tissodisfa dan in kwantu l-premessi għaliha, jekk provati, setgħu jwasslu għall-kundanna mitluba f'każ li jinstab li l-istess konvenut ma jkollux eċċezzjonijiet validi fil-liġi x'jopponi għaliha." Imbagħad, fil-każ Focal Maritime Services Company Limited vs Top Hat Company Limited deċiża fid-9 ta' April 2008 mill-Qorti tal-Appell, intqal illi:- "In linea ta' prinċipju ġenerali huwa, bla dubju, indiskuss illi d-deduzzjoni ta' konvenut f'ġudizzju trid, neċessarjament, titwieled minn rapport ġuridiku, sija jekk dan jemani minn kuntratt, leżjoni ta' dritt minn intervent delittwuż jew Qrati tal-Ġustizzja Paġna 19 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM awiljan, ope successionis jew minn sitwazzjonijiet strutturalment komuni (ad eżempju, f'kondominju, jfisser, b'konsegwenza, illi kawża ma tkunx tista' tikkonsegwi l-iskop tagħha jekk mhux fil-konfront ta' dak li miegħu l-attur, għal xi waħda mill-konnessjonijiet aċċennati, għandu relazzjoni ġuridika." il-kreazzjoni ta' ċerti servitujiet). l-konvenuta kienet Applikat dan l-insenjament għall-fatti tal-każ odjern, il-Qorti tagħmel is-segwenti osservazzjonijiet. Huwa minnu involuta illi ma jidhirx direttament fin-negozju konkluż bejn l-attriċi u żewġha l-konvenut Ludwig Pulis, u lanqas jirriżulta illi hija parteċipi b'mod ġenerali fin-negozju eżerċitat mill-istess konvenut konsistenti f'xogħlijiet ta' dawl u ilma. Madanakollu, billi l-konvenuti huma miżżewġin, u dan mhux kontestat minnhom, il-Qorti ma tistax twarrab il-fatt illi fil- liġi tagħna8 hemm preżunzjoni tal-eżistenza tal-komunjoni tal-akkwisti bejn żewġ persuni miżżewġin Malta. Tqis ukoll illi kien jispetta lill-konvenuti, jekk hekk kien jidhrilhom, li jippruvaw li huma b'xi mod kienu warrbu jew eskludew tali reġim bil- konsegwenza li mart il-konvenut ma tkunx responsabbli bħala komparteċipi fil- komunjoni tal-akkwisti. Iżda dan qatt ma sar. Għall-Qorti, dan ifisser illi bejn il-konvenuti teżisti l-komunjoni tal-akkwisti, u konsegwentement isibu riskontru r-regoli kontenuti fis-Subtitolu III tat-Titolu V tat- Tieni Taqsima tat-Tieni Ktieb tal-Kodiċi Ċivili, fosthom għalhekk l-Artikolu 1320 li jipprovdi illi fil-komunjoni tal-akkwisti jidħlu, inter alia, dak kollu li ż-żewġ partijiet miżżewġa jakkwistaw bix-xogħol jew bil-ħidma tagħhom.9 B'żieda ma' dan, skont l- Artikolu 1324 tal-Kap. 16, att normali ta' ġestjoni ta' kummerċ, negozju jew professjoni li jkunu qed jiġu eżerċitati minn parti waħda biss mill-miżżewġin, ikunu vestiti biss f'dik il-parti li fil-fatt tkun qed teżerċita dak il-kummerċ, negozju jew professjoni. li ngħata Għaldaqstant, ġialdarba jirriżulta illi t-talba attriċi f'din l-azzjoni hija msejsa fuq appalt lill-konvenut fil-kors normali tal-kummerċ eżerċitat minnu, b'applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet legali li jirregolaw ir-reġim tal-komunjoni tal- akkwisti għandu jikkonsegwi neċessarjament illi dak li seta' ġie akkwistat mill- konvenut minn dan in-negozju, anke jekk aġixxa waħdu, jifforma parti mill-akkwisti tal-komunjoni ta' beni eżistenti bejn iż-żewġ konvenuti miżżewġin. 8 Artikolu 1316 tal-Kodiċi Ċivili. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 20 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM Applikat it-tagħlim ċitat iktar qabel għall-eċċezzjoni in diżamina, il-Qorti tqis illi d- dħul minn u l-obbligazzjonijiet tan-negozju eżerċitat mill-konvenut Ludwig Pulis, jorbtu lill-komunjoni tal-akkwisti eżistenti bejn l-istess konvenut u l-konjugi tiegħu anke jekk dan in-negozju jiġi ġestit mill-konvenut waħdu mingħajr il-parteċipazzjoni ta' martu. Tqis ukoll illi l-korollarju ta' dan huwa illi bħala l-konjugi tal-konvenut u bħala komparteċipi fil-komunjoni tal-akkwisti li fiha bla dubju jirrientraw l-akkwisti tan-negozju eżerċitat minn żewġha l-konvenut Ludwig Pulis, teżisti relazzjoni ġuridika evidenti bejn l-attriċi Yana Connell u il-konvenuta Claire Pulis u għaldaqstant, il-konvenuta għandha titqies li ġiet ċitata in ġudizzju korrettement. Għalhekk, billi l-konvenuta Claire Pulis għandha, abbażi tal-premess, titqies bħala leġittimu kontradittur għat-talba attriċi, il-Qorti ma tistax tqis li hija tajba l- eċċezzjoni tal-konvenuti li hija ġiet ċitata in ġudizzju ħażin, u konsegwentement qiegħda tirrespinġi din l-eċċezzjoni. Decide Għal dawn il-motivi, il-Qorti taqta' u tiddeċiedi illi filwaqt illi tiċħad l-eċċezzjonijiet kollha tal-konvenuti billi huma inkompatibbli ma' dak hawn deċiż, tilqa' limitatament it-talba tal-attriċi Yana Connell u tikkundanna lill-konvenuti jħallsu lill- istess attriċi s-somma ta' disat elef, erba' mija u sebgħa u tmenin euro u tnejn u sebgħin ċenteżmu (€9,487.72) in linea ta' rifużjoni ta' pagament effettwat fir- rigward ta' xogħlijiet fil-fond tal-istess attriċi f'Bonnici Flats, Vittorio Cassar Street, L-Imtarfa, bl-imgħax mid-data tal-preżentata tar-Rikors promutur, ċioe mit-22 ta' Ġunju 2015, u bl-ispejjeż kontra l-konvenuti." talbu lil din il-Qorti, Permezz tar-rikors tal-appell intavolat fl-4 ta' Mejju, 2020, l-appellanti "… jogħġobha tilqa' l-aggravji tal-appellanti u tħassar u tirrevoka s-sentenza appellata fl-ismijiet premessi deċiża fis-26 ta' Frar, 2020 billi tilqa' l-eċċezzjonijiet kollha tal-appellanti u tiċħad it-talbiet attriċi kollha fl-intier tagħhom. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 21 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM Bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-appellata." L-appellanti qalu li ħassew ruħhom aggravati bis-sentenza appellata għaliex l-Ewwel Qorti għamlet applikazzjoni ħażina tal-liġi meta ma laqgħetx it- talba tagħhom għall-kjamata fil-kawża ta' Keith De Bono Spadaro Ledger. jgħidu li din it-talba tagħhom tressqet fi stadju bikri tal-kawża, u għalhekk l- Ewwel Qorti kellha tagħti deċiżjoni dwar din it-talba tagħhom fl-istadju preliminari tal-proċeduri. L-appellanti qalu li huma fl-ebda waqt ma ddikjaraw li kienu qegħdin jirtiraw it-talba tagħhom għall-kjamata fil-kawża ta' Balzan L-appellanti qalu li wara li l-kawża quddiem l-Ewwel Qorti ġiet riassenjata lil Maġistrat ieħor, din argumentat li ma kienx hemm il-ħtieġa tal- kjamata fil-kawża ta' Lawson sabiex proċeduralment jiġi evitat li l-provi jerġgħu jinfetħu mill-ġdid. L-appellanti qalu li dan m'għandux mis-sewwa u r- raġunament tal-Ewwel Qorti f'ċerti aspetti jirraviża l-illoġiku u huwa ġuridikament u fattwalment żbaljat. L-appellanti jgħidu li l-Ewwel Qorti ddikjarat li m'hemmx il-ħtieġa tas-sejħa fil-kawża ta' Lawson għaliex emmnet il-verżjoni tal-attriċi u dak li xehed Lawson nnifsu, li l-attriċi tat l- L-appellanti qalu li d-dokument esebit waqt il- kontroeżami tal-appellata li beda jsir fit-18 ta' Novembru, 2015, altru milli jitkellem dwar appalt ġdid. Qalu wkoll li minn dan id-dokument għandu jirriżulta li l-appellanta kienet taf li tat l-appalt lil Keith De Bono Spadaro Ledger ukoll, tant hu hekk li fuq dan id-dokument hija ffirmat sabiex Lawson jlesti l-parti tax- xogħol li kien għad fadal x'isir. Fuq dan id-dokument l-appellata ddikjarat li lil Lawson ma kienet ħallsitu xejn, u ddikjarat ukoll li lil Lawson ma kinitx Qrati tal-Ġustizzja Paġna 22 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM ser iżżommu responsabbli għad-danni wara li jlesti x-xogħol. jgħidu li l-appellata għamlet din id-dikjarazzjoni għaliex għaliha Lawson kien responsabbli daqs il-intimat għat-tlestija tax-xogħol. L-appellanti jgħidu wkoll li mill-provi jirriżulta li fis-16 ta' Marzu, 2015, l-appellata ffirmat skrittura oħra ma' Balzan Gera fejn mhux talli ma ħallsitux għal dak li l-Ewwel Qorti ddikjarat li kien appalt ġdid, imma saħansitra ħallasha hu €500 bħala kumpens. L-appellanti staqsew min kien ser jaċċetta l-ħlas ta' €10,000 fil-kont bankarju tiegħu, kif jirriżulta li għamel Keith De Bono Spadaro Ledger, jekk ma jkunx komparteċipi fl- L-appellanti jgħidu wkoll li x-xhieda ta' Lawson m'għandhiex mis- sewwa, partikolarment meta dan għamel riferiment għal għadd ta' mandati ta' sekwestru, li l-appellanti jgħidu li lanqas biss kienu fis-seħħ fiż-żmien meta sar L-appellanti jgħidu li hija wkoll rilevanti x-xhieda ta' Lawson fejn qal li Yana Connell kienet kellmitu sabiex imorru jaraw ix- xogħol li kien meħtieġ li jsir fil-fond tagħha, u fil-fatt Lawson kien mar mal- intimat fuq il-post, u raw x'xogħol kien meħtieġ li jsir, peress li huma kienu diġà miftehmin li x-xogħol kienu ser jagħmluh flimkien. L-appellanti jgħidu li anke l-istima li ngħatat lill-appellata, kienet tindika min kienu l-persuni li ser jidħlu għall-appalt, u spjegaw li K & L Contractors speċifikament tirreferi għal L-appellanti jgħidu li dawn il-fatti ġew injorati mill-Ewwel Qorti, u għalhekk din il-Qorti għandha tiddeċiedi li Keith De Bono Spadaro Ledger kellu jkun kjamat fil-kawża, partikolarment meta din hija kawża għar-rimbors tal-flus u jirriżulta li €10,000 minnhom kienu ġew iddepożitati fil-kont ta' Lawson. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 23 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM Fit-tieni aggravju tagħhom, l-appellanti jgħidu li l-Ewwel Qorti għamlet applikazzjoni ħażina tal-liġi meta laqgħet it-talba tar-rikorrenti għalkemm biss L-appellanti qalu li l-Ewwel Qorti kellha timxi mat-talba tal-rikorrenti u mhux ma' dak li forsi riedet tfisser ir-rikorrenti. Qalu li l-appellata għażlet li titlob somma speċifika li tirrappreżenta bilanċ ta' pagament effettwat fir- rigward tax-xogħlijiet. Qalu li mill-provi rriżulta li l-appellata għamlet żewġ pagamenti, wieħed ta' €7,000 fi flus kontanti u l-ieħor ta' €10,000 fil-kont bankarju ta' Keith Balzan Gera. L-appellanti jgħidu li jekk wieħed kellu jaċċetta li l-ewwel €7,000 tħallsu lil Ludwig Pulis, skont ir-rapport peritali tal-Perit Philip Preca għandu jirriżulta li l-intimat Ludwig Pulis għamel b'kemm jiswa €6,366.34 f'xogħlijiet, li meta wieħed iżid il-VAT magħhom bir-rata ta' iwassal għal total ta' €7,512.28, u għalhekk mis-€7,000 mħallsa oriġinarjament mill-appellata, mhuwa dovut l-ebda rimbors. Fir-rigward tal- pagament ta' €10,000, l-appellanti jgħidu li mill-provi għandu jirriżulta li dan il- pagament ma tħallasx lilhom imma lil Keith De Bono Spadaro Ledger. Qalu li minn dan għandu jsegwi li la l-flus ġew irċevuti minn Lawson, kwalsiasi rimbors għandu jitħallas minnu. l-Ewwel Qorti il-prinċipju L-appellant qal li min-naħa tiegħu huwa xehed il-verità meta qal li kien irċieva nofs il-flus imħallsa mill-appellata, u għalhekk in pessima ipotesi għandu jirriżulta li l-appellanti huwa responsabbli biss għal dak li huwa effettivament irċieva. L-appellanti qalu li kieku kellu jiġi aċċettat illi Camilleri Pagyi għamel xi xogħol għall-appellata, u l-appellata ma ħallsitux għal dan ix- xogħol, il-valur ta' dan ix-xogħol irid jonqos minn dak pretiż mill-appellata. L- appellanti jagħmlu riferiment għall-parti tax-xhieda fejn intqal li Keith De Bono Spadaro Geraldi Gauci tal-Ġustizzja Paġna 24 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM Gera ħallas is-somma ta' €500 lill-appellata, u qalu li dan l-ammont għandu jitnaqqas ukoll mis-somma reklamata minnha. Żiedu jgħidu li bl-istess mod għandha titnaqqas is-somma ta' €1,800 rappreżentanti l-VAT fuq l-€10,000 li tħallsu mill-appellata, u li issa din qiegħda titlob ir-rimbors tagħhom. L- appellanti jgħidu wkoll li l-appellata naqset milli tippreżenta d-dokumenti li abbażi tagħhom il-Perit Preca ħejja r-rapport tiegħu, u għalhekk l-appellata naqset milli tipprova li l-istima li hija ngħatat mill-appellant u minn Keith De Bono Spadaro Ledger kienet dik ippreżentata mill-appellant waqt is-seduta tat-12 ta' L-appellanti komplew jgħidu li kuntrarjament għal dak li ġie konkluż mill-Ewwel Qorti, huma rnexxielhom iġibu prova sal-grad rikjest mil- liġi ta' dak li ġie imħallas minnhom. L-appellanti jgħidu wkoll li l-konklużjoni tal- Ewwel Qorti li l-fatturi maħruġa minn R&G ma jistgħux jintrabtu max-xogħol li sar lill-appellata, hija non sequitur għaliex l-ebda supplier ma joħroġ fatturi skont il-klijent aħħari, imma l-fatturi jinħarġu fuq il-persuna li jkun jaf. jgħidu li biex wieħed jasal għal dak imħallas mill-appellant, trid titqabbel id- data tal-fattura mal-materjal li nxtara u max-xogħol li sar. B'riferiment għall- irċevuta ta' €10,000 maħruġa mill-appellant lill-appellata fil-5 ta' Settembru, 2013, l-appellanti jgħidu li l-irċevuta bilfors li kellha tinħareġ f'isem l-appellant għaliex Keith De Bono Spadaro Ledger ma kellux numru tal-VAT tiegħu, u għalhekk kien qiegħed jintuża n-numru tal-VAT ta' Ludwig Pulis. L-appellanti qalu wkoll li l- irċevuta fiskali mhijiex prova tal-persuna li favur tagħha sar il-pagament, u l- unika prova ta' min irċieva l-pagament hija għand min effettivament marru l- L-appellanti qalu wkoll li mhijiex korretta l-pożizzjoni tal-Ewwel Qorti li l- kwistjonijiet interni ta' bejn l-appellant u s-sieħeb tiegħu fin-negozju huma Qrati tal-Ġustizzja Paġna 25 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM Spjegaw li t-talba tal- appellata hija għar-rimbors ta' flus imħallsa minnha, u l-fatt li l-appellant u Lawson kienu jaħdmu bi sħab huwa rilevanti, għaliex it-tnejn li huma għandhom iwieġbu għat-talbiet tal-appellata, u mhux l-appellant waħdu. L- appellanti staqsew ukoll x'interess kellu Lawson jixhed bil-mod kif xehed, partikolarment meta mill-atti jirriżulta li l-appellant kiseb titolu eżekuttiv ta' €19,000 fil-konfront ta' Lawson. jgħid l-Ewwel Qorti għamlet applikazzjoni ħażina tal-liġi meta ċaħdet it-tielet eċċezzjoni tal-appellanti intimati Pulis, għaliex mill-provi jirriżulta li Claire Pulis qatt ma kienet iltaqgħet mal-appellata, u wisq anqas ikkontrattat magħha. L-appellanti qalu li l-mertu tal-kawża jaqa' fl-ambitu ta' atti ta' amministrazzjoni straordinarja li ma jinkombux fuq il-komunjoni tal-akkwisti, jekk ma jkunux saru bil-kunsens tal-parti l-oħra fiż-żwieġ. Ir-risposta tal-appell Fir-risposta tal-appell tagħha l-appellata qalet li s-sentenza appellata hija waħda ġusta u ekwa u jistħoqqilha li tiġi kkonfermata fl-intier tagħha, u din il- Qorti għandha tiċħad l-aggravji sollevati mill-appellanti. L-appellata spjegat li fil-bidu tal-iter ġudizzjarju tar-rikors promotur ippreżentat minnha, ir-rikors kien beda jinstema' minn Maġistrat li eventwalment ġiet elevata għal Imħallef, u għal xi raġuni r-rikors għall-kjamata fil-kawża ta' Keith De Bono Spadaro Ledger baqa' qatt Qrati tal-Ġustizzja Paġna 26 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM ma ġie deċiż. L-appellata qalet li t-talba tal-appellant għall-kjamata fil-kawża ta' Lawson hija biss skuża min-naħa tal-appellant sabiex jeħles mir- responsabbilità li huwa jaf li għandu. L-appellata qalet li sabiex waslet għall- konklużjonijiet tagħha, l-Ewwel Qorti straħet fuq min mix-xhieda kien konsistenti, u mill-provi rriżulta bl-aktar mod ċar li l-appellata inkarigat biss lill- intimat biex jeżegwixxi l-appalt. Żiedet tgħid li l-unika prova li ġab l-appellant li l-appalt ingħata lilu u lil Lawson flimkien, kienet il-letterhead li fuqha inkitbet l-istima li kienet ingħatat lill-appellata, li fuqha kellha l-intestatura K & L-appellata tgħid li l-appellant qiegħed jippretendi li sempliċi letterhead ta' trade name għandha titqies bħala prova suffiċjenti li l-appellata kkontrattat ukoll ma' Lawson għall-appalt. L-appellata kompliet tgħid li minn imkien ma jirriżulta li l-appellant indika li kien qiegħed jikkontratta għal ħaddieħor, u mhux biss għalih innifsu, u Lawson stess xehed li huwa qatt ma kkontratta mal-appellata, u li qatt ma rċieva xi flus migħand l-appellant rigward ix-xogħlijiet inkwistjoni. L-appellata kompliet tgħid li tant dak li qiegħed jallega l-appellant m'għandux mis-sewwa, li meta x-xogħol ġie abbandunat, l-appellata kellha tidħol f'kuntratt ieħor ta' appalt ma' Camilleri Pagyi, xi ħaġa li hija ma kinitx ser tagħmel li kieku rriżulta li dan kien l- appaltatur li ħalla x-xogħol nofs leħja. B'riferiment għal dak li ġie sottomess mill-appellant li l-flus tad-depożitu ġew trasferiti fil-kont bankarju ta' Lawson, l-appellata qalet li hija ttrasferiet il-flus fil-kont indikat mill-appellant, u tinsab sorpriża kif l-appellant issa qiegħed jippretendi li wara li huwa kien taha d-dettalji tal-kont fejn Qrati tal-Ġustizzja Paġna 27 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM għandhom jiġu ttrasferiti l-flus, issa qiegħed juża l-fatt li dan il-kont mhux tiegħu biex jgħid li l-appalt ma sarx miegħu biss. L-appellata għamlet riferiment għall-fatt li l-irċevuta fiskali nħarġet mill-appellant, bin-numru tal- VAT tiegħu biss. B'riferiment għal dak li ntqal mill-appellanti, li fiż-żmien meta sar it-trasferiment tal-flus inkwistjoni mhuwiex minnu li l-kontijiet bankarji tal- appellant kienu milquta minn sekwestru, l-appellata qalet li aktarx li l- appellant indika l-kont ta' Lawson sabiex isir it-trasferiment tal-flus fih minħabba l-biżgħa li kellu li l-kontijiet bankarji tiegħu setgħu jiġu milquta b'xi L-appellata qalet li mill-provi ma jirriżultax li l-appellant qatt ċaħad li x-xogħol appaltat ġie abbandunat, u l-appellant lanqas ma kkontesta l-istima li saret mil-Perit Philip Preca, li kien ġie inkarigat miż-żewġ partijiet flimkien. B'riferiment għat-tielet aggravju tal-appellant, l-appellata qalet li filwaqt li mill-provi jirriżulta li huwa minnu li Claire Pulis ma kinitx involuta direttament fit-transazzjoni konkluża minnha u l-appellant Ludwig Pulis, il- fatt li l-appellanti huma miżżewġin jagħti lok għall-preżunzjoni li bejniethom hemm viġenti r-reġim tal-komunjoni tal-akkwisti. Żiedet tgħid li allura kien jispetta lill-appellanti li jippruvaw li huma b'xi mod kienu warrbu jew eskludew tali reġim sabiex l-appellanti Claire Pulis tiġi eżonerata mir-responsabbilità bħala komparteċipi fil-komunjoni tal-akkwisti. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 28 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Din il-Qorti sejra tgħaddi sabiex tikkonsidra l-aggravji tal-appellanti fid- dawl tar-risposta tal-appellata u tal-konsiderazzjonijiet magħmula mill-Ewwel Qorti fid-deċiżjoni appellata. L-ewwel aggravju: L-Ewwel Qorti għamlet applikazzjoni ħażina tal-liġi meta ma it-talba tal-appellanti għall- kjamata fil-kawża ta' Keith De Bono Spadaro Ledger laqgħetx L-appellanti jgħidu li minkejja li l-kwistjoni dwar il-kjamata fil-kawża ta' Keith De Bono Spadaro Ledger kellha tiġi stradata u determinata fil-bidu tal-iter proċedurali quddiem l-Ewwel Qorti, din it-talba tagħhom, li kienet saret fl-ewwel eċċezzjoni tagħhom għar-rikors promotur, ġiet injorata, u deċiżjoni dwarha ngħatat biss fl-istadju tal-għoti tas-sentenza finali. L-appellanti jgħidu li l- Maġistrat l-proċeduri ġiet elevata għal Imħallef, u sussegwentement il-proċeduri tkomplew minn Maġistrat differenti, ppronunzjat ruħha dwar it-talba tagħhom fl-istadju tad-deċiżjoni finali, meta allura l-proċeduri kienu waslu fi stadju inoltrat u ma kienx prattiku li ssir il- kjamata fil-kawża ta' persuna li sussegwentement ikollha l-jedd tressaq l- eċċezzjonijiet u l-provi tagħha. L-appellanti jgħidu li huma fl-ebda waqt ma ddikjaraw li kienu qegħdin jirtiraw it-talba tagħhom għall-kjamata fil-kawża ta' De Bono Spadaro Ledger, u għalhekk l-Ewwel Qorti kellha tippronunzja ruħha dwar din it- talba tagħhom qabel l-għoti tas-sentenza finali fil-mertu. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 29 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM L-appellanti jagħmlu riferiment għall-fatt li l-Ewwel Qorti ddeċidiet li l- appalt kien ingħata lil Ludwig Pulis biss, u għal dokument esebit in atti a fol. 46 tal-proċeduri quddiem l-Ewwel Qorti, li juri li l-appellata kienet laħqet ftehim ma' Keith De Bono Spadaro Ledger sabiex dan ilesti l-parti tax-xogħol li kien għad fadal xi jsir fil-fond tal-appellata wara li ġie mwaqqaf l-appalt tal-appellanti. Huma jsostnu li r-raġuni għalfejn l-appellata ffirmat dan id-dokument fejn iddikjarat li mhuwa dovut l-ebda ħlas lil Keith De Bono Spadaro Ledger, u li dan mhux ser ikun qiegħed jinżamm responsabbli għad-danni, kienet għaliex l-appellata kienet taf li De Bono Spadaro Ledger kien responsabbli daqs l-appellant għat-tlestija tax- xogħlijiet kompriżi fl-appalt oriġinali mogħti minnha. L-appellanti qalu li l- Ewwel Qorti injorat għalkollox il-provi li juru li l-appalt ingħata lil Keith De Bono Spadaro Ledger u lil Ludwig Pulis flimkien, bħall-fatt li l-istima tax-xogħol inkitbet fuq letterhead bl-intestatura K & L Contractors, u l-fatt li ġie dikjarat minn Keith De Bono Spadaro Ledger nnifsu li huwa kien mar jara l-fond inkwistjoni flimkien mal- appellant qabel inħarġet l-istima tax-xogħlijiet. Min-naħa tagħha l-appellata sostniet li l-fatt li l-istima tax-xogħol kienet saret fuq letterhead intestata bit-tradename K & L Contractors, mhijiex prova suffiċjenti li l-appalt kien ingħata lill-appellant u lil Keith De Bono Spadaro Ledger flimkien. Żiedet tgħid li l-appellant ma ġab l-ebda prova li huwa kien qiegħed jikkontratta għal ħaddieħor u mhux għalih innifsu biss. Spjegat li meta l- appellant abbanduna x-xogħol, fatt dan li ma ġie miċħud minnu fl-ebda stadju tal-proċeduri lanqas waqt l-appell, hija kienet innegozjat kuntratt ta' appalt ġdid ma' Keith De Bono Spadaro Ledger, xi ħaġa li żgur li ma kinitx ser tagħmel li kieku Qrati tal-Ġustizzja Paġna 30 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM De Bono Spadaro Ledger b'xi mod kien involut fl-abbandun tax-xogħol kif ikkontrattat oriġinarjament. L-appellata spjegat li hija kienet ittrasferiet il-flus li talabha tħallsu l-appellant fil-kont bankarju indikat minnu, u għal dan il-pagament inħarġitilha irċevuta bin-numru tal-VAT tal-appellant. L-appellata qalet l- appellant kien indikala n-numru tal-kont bankarju ta' Keith De Bono Spadaro Ledger sabiex isir it-trasferiment tal-flus fih, aktarx għaliex l-appellant kien jaf li kien ser jintlaqat minn għadd ta' sekwestri. Tqis li l-istitut tal-kjamat fil-kawża huwa maħsub biex ipoġġi lill-kjamat fil-pożizzjoni ta' konvenut, bil-jedd li jressaq l-eċċezzjonijiet u li jagħmel is- sottomissjonijiet neċessarji bħala parti fil-kawża. Hawnhekk isir riferiment għal dak stabbilit f'deċiżjoni fl-ismijiet Alex Livingston vs. Anna Ferrante et10, fejn dwar l-istitut tal-kjamat fil-kawża inkiteb illi: "Filwaqt li fl-artikolu 962 tal-Kapitolu 12 dwar il-kjamat in kawża jingħad li din għandha tiġi notifikata bir-rikors u titqies bħala kull intimat ieħor u li bħala tali għandha jedd tippreżenta kull skrittura, li tagħti kull eċċezzjoni, u li tinqeda b'kull benefiċċju ieħor li l-liġi tagħti lill-intimat u li tiġi meħlusa jew ikkundannata daqs li kieku mill-ewwel il-kawża kienet proposta kontra tagħha, dan il-kliem ma jinstabx fl- artikolu 960 li jitkellem dwar l-intervenut fil-kawża." Fid-deċiżjoni fl-ismijiet Joseph Pace Sciortino pro et nomine vs. Carmen Schembri Jones, il- Qorti stabbiliet is-segwenti prinċipji: "L-istitut (tal-kjamat fil-kawża) jaqdi diversi funzjonijiet proċedurali, prinċipalment: (a) dak li jintegra l-ġudizzju fejn ikun hemm diversi intimati li jkollhom jiġu mħarrka Qrati tal-Ġustizzja Paġna 31 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM u li xi wħud minnhom jitħallew barra; (b) dak li jissalvagwardja d-drittijiet ta' min ikun indirettament interessat fl-ewwel azzjoni ġudizzjarja u li aktarx iġġib warajha azzjoni oħra bħala konsegwenza tagħha ...". Fid-deċiżjoni fl-ismijiet Carmelo Riyahi vs. Brian Simler noe12, inkiteb illi: F'deċiżjoni fl-ismijiet Av. Dott. Alfred Connell vs. l-Avukat Ġenerali u l- Kummissarju tal-Pulizija13, il-Qorti spjegat illi: "Fid-dawl ta' dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali l-Qorti tibda billi tissottolinea li l- interess rikjest mil-liġi biex persuna tiġi kjamata f'kawża għandu jkun bħall-interess ġuridiku li jkollha parti fil-kawża, madankollu dan l-interess jista' jkun ukoll mibni fuq il-fatt li anke jekk ma jiġix direttament kundannat jew liberat, il-kjamat ikun jista' jressaq ir-raġunijiet tiegħu favur jew kontra t-teżi ta' min qed javvanza l-kawża jew tal-intimat, jew addirittura tiegħu nnifsu diversament minn dawk tal-partijiet." Quddiem dawn il-pronunzjamenti tal-Qrati tagħna, tqis illi l-kwistjoni dwar il-kjamata fil-kawża ta' Keith De Bono Spadaro Ledger fil-proċeduri bejn il-partijiet odjerni, hija kwistjoni li kellha tiġi determinata sa mill-bidu tas-smigħ tal- proċeduri quddiem l-Ewwel Qorti, u l-appellanti naqsu meta ma ġibdux l- attenzjoni tal-Ewwel Qorti għall-fatt li ma ngħata l-ebda digriet jew deċiżjoni in parte dwar l-ewwel eċċezzjoni tagħhom. Jirriżulta wkoll li l-appellanti qatt ma rrinunzjaw għal din l-ewwel eċċezzjoni tagħhom. Din il-Qorti tirrileva li l-Ewwel Qorti kellha quddiemha żewġ xenarji possibbli, jiġifieri jew li t-talba għall- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 32 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM kjamata fil-kawża ta' Keith De Bono Spadaro Ledger tiġi milqugħa, f'liema eventwalità dan kien ikollu jedd jipparteċipa fil-proċeduri quddiem l-Ewwel Qorti bħala konvenut, u jressaq il-provi u l-eċċezzjonijiet u jagħmel is-sottomissjonijiet tiegħu, jew inkella din it-talba tiġi miċħuda. Imma li huwa żgur li kwistjoni importanti bħal din, li saħansitra tista' tinċidi fuq l-integrità tal-ġudizzju fil- kawża, ma kellhiex tiġi deċiża flimkien il-mertu, imma kellha tiġi determinata in L-ewwel aggravju tal-appellanti huwa bbażat fuq il-fatt li l-Ewwel Qorti ddeċidiet li Keith De Bono Spadaro Ledger ma kellux ikun kjamat fil-kawża. jgħidu li din il-konklużjoni tal-Ewwel Qorti kienet żbaljata, għaliex mill-provi kellu jirriżulta li l-appellata l-ewwel ma kienet kellmet rigward ix-xogħlijiet kien lil Keith De Bono Spadaro Ledger, u De Bono Spadaro Ledger kien mar fil-fond tal-appellata flimkien mal- appellant qabel ma taw stima lill-appellata. L-appellant jgħid li l-ftehim mal- appellata kien li hu u De Bono Spadaro Ledger kellhom jaħdmu l-appalt flimkien, u meta ntlaħaq ftehim mal-appellata dwar il-pagament li kellu jsir minnha qabel jitkompla x-xogħol, kien ġie indikat lilha n-numru tal-kont bankarju ta' Keith De Bono Spadaro Ledger, minkejja li l-irċevuta fiskali nħarġet mill-appellant. sostna li meta l-appellata ddeċidiet li xxolji l-appalt oriġinali, din iffirmat ftehim ġdid ta' appalt ma' Keith De Bono Spadaro Ledger, dwar il-continuation of works, u fl-istess ftehim il-partijiet qablu li De Bono Spadaro Ledger ma kellu l-ebda responsabbilità għad- danni riżultanti mill-appalt oriġinali. L-appellant jgħid ukoll li l-istima tal-prezz tax-xogħol ingħatat lill-appellata fuq letterhead intestata K & L Contractors, u Qrati tal-Ġustizzja Paġna 33 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM din kienet prova biżżejjed li l-appalt ingħata lil Keith De Bono Spadaro Ledger u lil Ludwig Muscat Frendo illi mill-provi jirriżulta li meta l-appellant mar sabiex jagħti l-istima tax-xogħol lill-appellata, dan kien mar flimkien ma' Keith De Bono Spadaro Ledger. li huma fasslu bejniethom pjan dwar kif kellu jsir ix-xogħol, kif ukoll għarrfu lill- appellata bir-rata li biha kellu jsir il-ħlas għax-xogħol. Huwa minnu li l- tinjora l-fatt li Keith De Bono Spadaro Ledger aċċetta fil-kont bankarju tiegħu t-trasferiment tas-somma ta' €10,000 mill-kont tal-appellata. Kien x'kien l-arranġament bejn De Bono Spadaro Ledger u l-appellant, dan huwa fatt li għandu piż probatorju qawwi għall- Qorti, partikolarment meta wieħed jikkonsidra li bl-aċċettazzjoni ta' dawn il- flus fil-kont bankarju tiegħu, Lawson espona lilu nnifsu għall-ħlas tal-VAT jew tat-taxxa f'każ li f'xi data futura ssir indaġni fuq id-dħul jew il-qligħ tiegħu f'xi żmien partikolari. Barra minn hekk, il-Qorti ssibha diffiċli ferm temmen li l- appellant kien ser jagħti n-numru tal-kont bankarju ta' wieħed mill-impjegati tiegħu sabiex jiġu depożitati fih ammont sostanzjali ta' flus, li kieku mhux għax l-appalt kien ser jinħadem mill-appellant u minn Keith De Bono Spadaro Ledger flimkien. Il-Qorti lanqas ma tista' tinjora l-ftehim li l-appellata ffirmat ma' Keith De Bono Spadaro Ledger fil-21 ta' Awwissu, 2014, fejn jirriżulta li l-partijiet ftiehmu dwar it- tlestija tax-xogħol tal-elettriku u tal-plumbing, ix-xogħol tat-travi, it-tneħħija tal-konkrit, u xogħol ieħor f'diversi kmamar f'dan il-fond, u fejn ġie ddikjarat li Lawson ma kellux jinżamm responsabbli għad-danni wara li jlesti x-xogħol Qrati tal-Ġustizzja Paġna 34 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM tiegħu. Jirriżulta wkoll li wara li tlestew ix-xogħlijiet minn Lawson, dan iffirma dokument ieħor mal-appellata14, minn fejn jirriżulta li Lawson ħallas l-ammont ta' €500 lill-appellata bħala kumpens talli hu kompla x-xogħol fil-proprjetà tagħha. Il-Qorti fehmet li l-ħlas lura ta' €500 minn Lawson kienu forma ta' indennizz lill-appellata għall-fatt li l-appalt oriġinali twaqqaf minnha u sussegwentement ix-xogħol tkompla minn Lawson waħdu. Qorti tirrileva li kieku l-ftehim li kellhom bejniethom Lawson u l-appellant ma kienx wieħed ta' sħubija, Lawson ma kienx ikollu għalfejn jindennizza lill-appellata għal flus li allegatament tħallsu lill-appellant. Huwa probabbli li kif jirrileva l-appellant fit-tieni aggravju tiegħu, dawn il-€500 kienu parti mill- €10,000 mħallsa mill-appellata oriġinarjament, u ġew ritornati lura lilha minn Lawson wara li dan lesta x-xogħol kollu li kellu jagħmel fil-fond tal- Il-Qorti tinsab konvinta li l-appalt oriġinali kien ingħata mill-appellata lil Keith De Bono Spadaro Ledger u lill-appellant flimkien, u għalhekk Lawson kellu jkun kjamat fil-kawża sabiex jingħata l-opportunità jwieġeb għat-talbiet tal- appellata, mhux bħala xhud, imma bħala parti konvenuta fil-kawża. Għal dan il-għan, il-Qorti sejra tibgħat l-atti lura quddiem l-Ewwel Qorti, sabiex jiġi kjamat fil-kawża Keith De Bono Spadaro Ledger, u l-proċeduri jkunu jistgħu jiġu determinati wara li jiġu evalwati r-risposta tiegħu u l-provi li jressaq fil-kawża. 178 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 35 minn 36 Appell Inferjuri Numru 188/2015/1 LM In vista ta' dan, il-Qorti mhijiex ser tippronunzja ruħha dwar it-tieni u t-tielet aggravji sollevati mill-appellanti, ladarba l-kwistjoni fil-mertu għad trid tiġi deċiża u determinata mill-Ewwel Qorti, wara li jiġi kjamat fil-kawża Keith Bartolo Galea Leonardi Bonet-raġunijiet premessi, din il-Qorti qiegħda tiddeċiedi billi tilqa' l-ewwel aggravju tal-appellanti u tħassar u tirrevoka s-sentenza appellata, billi tilqa' l-ewwel eċċezzjoni tal-appellanti u tiddikjara li Keith De Bono Spadaro Ledger kellu jkun kjamat fil-kawża fil-proċeduri quddiem l-Ewwel Qorti, u konsegwentement tordna li l-atti jintbagħtu lura quddiem l-Ewwel Qorti sabiex il-mertu jiġi deċiż mill-ġdid wara li ssir il-kjamata fil-kawża ta' Keith De Bono Spadaro Ledger. L-ispejjeż tal-proċeduri quddiem l-Ewwel Qorti u ta' dan l-appell huma a karigu tal-appellata. Onor. Dr Lawrence Zampa LL.D. Imħallef Rosemarie Pulis Deputat Reġistratur Qrati tal-Ġustizzja Paġna 36 minn 36