IL-QORTI TAL-APPELL KRIMINALI Onor. Imħallef Dr. Aaron M. Mallia German M.A. (Law), LL.D. (melit) Illum is-27 t'Ottubru 2020 Appell numru 187 tal-2019 Dan huwa appell minn sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) nhar il-25 ta' Ġunju 2020 fil-konfront ta' Christian DALLI GONZI, karta tal-identità bin-numru 41890M li ġie mixli: Talli fit-18 ta' Jannar, 2019 għall-ħabta tal-17:25 u 17:30 bil-vettura GGV 387 ġewwa Triq iz-Zejtun, Il-Fgura : 1. F'post pubbliku jew miftuħ għall-pubbliku, kien fi stat ta' sakra b'mod li ma kienx jista' jieħu ħsieb tiegħu innifsu jew kien jidher biċ-ċar fis-sakra waqt li kellu l-ħsieb tal-imsemmija vettura; Saq vettura bil-mutur jew vettura oħra bi traskuraġni; 3. Saq vettura bil-mutur jew vettura oħra b'mod perikoluż; 4. Saq vettura bil-mutur jew vettura oħra b'nuqqas ta' kont; Saq jew ipprova jsuq jew kellu kontroll tal-imsemmija vettura fi triq jew f'post pubbliku meta ma kienx f'kundizzjoni li jsuq minħabba xorb jew drogi; U kif ukoll talli pprova jsuq jew kellu kontroll tal-vettura fit-triq jew f'post pubbliku wara li kkonsma tant alkohol li l-proporzjon tiegħu fin-nifs, fid-demm jew fl-urina kien iżjed mill-limitu preskritt (96ug/100ml). Meta kien involut f'inċident tat-traffiku, li kien jinvolvi offiża fuq il- persuna oħra jew ġiet kaġunata ħsara lil xi vettura, annimal, jew proprjeta oħra, naqas milli jieqaf u jagħti l-isem u l-indirizz tiegħu, jew informazzjoni tas-sid tal-vettura, d-dettalji tal-assikuratur, kif ukoll il-marka tar-reġistrazzjoni tal-vettura lil uffiċjal tal-Pulizija, Gwardjan Lokali jew lil persuna li jkollha raġuni biżżejjed li titlob li jsir hekk; Il-Prosekuzzjoni titlob li jiġi skwalifikat mill-liċenzja tiegħu tas-sewqan. Permezz tas-sentenza aktar 'il fuq imsemmija, il-Qorti tal- Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali rat li Christian MICALLEF irreġistra ammissjoni, li ġiet imtennija fir- rigward tal-ewwel, it-tieni, il-ħames u s-sitt imputazzjonijiet filwaqt li kkontesta l-kumplament tal-imputazzjonijiet. Dik il- Qorti wara li semgħet il-provi prodotti sabet lill-imputat Christian DALLI GONZI ħati tal-imputazzjonijiet miġjuba kontra tiegħu ħlief għall-imputazzjoni numru 4, ikkundannatu għall-multa t'elf tmien mija u għoxrin ewro (€1820) pagabbli b'rati mensili flimkien mas- sospensjoni tal-liċenza għal żmien sitt (6) xhur dekorribbli mid- data tas-sentenza kif ukoll ordnatlu sabiex immedjatament ai termini tar-regolament 78 tal-L.S. 65.18 jgħaddi l-liċenza tas- sewqan lill-Awtorita ta' Malta għat-Trasport. Illi minn din is-sentenza Christian DALLI GONZI interpona appell li permezz tiegħu talab lil din il-Qorti biex tirriforma s-sentenza appellata billi filwaqt li tikkonfermaha fejn sabitu mhux ħati tar- imputazzjoni u fejn sabitu ħati tal-kumplament tal- imputazzjonijiet, tħassar is-sentenza fejn ordnat is-sospensjoni tal- liċenza tas-sewqan għal perjodu ta' sitt xhur u dan wara li tenna li l-Qorti tal-Maġistrati ma kellhiex tissospendilu l-liċenzja tas- sewqan għal sitt xhur u dan minħabba l-fatt li l-liċenza tas-sewqan kienet meħtieġa minnu u minn familtu minħabba li għandu wliedu morda b'kundizzjoni rari u serja u kienu jeħtieġu transport kontinwu; apparti li huwa kien jeħtieġ din il-liċenza minħabba r- raġunijiet tan-negozju tiegħu in kwantu huwa l-bread winner tal- familja tiegħu. Illi din il-Qorti rat l-atti kollha proċesswali, kif ukoll semgħet it- trattazzjoni tal-partijiet. Ikkunsidrat : - Illi dan l-appell huwa limitat għall-piena u b'mod partikolari fejn il- Qorti imponiet is-sospensjoni tal-liċenzja tas-sewqan tiegħu. L- appellant instab ħati ta' reati taħt il-Kapitolu 65 tal-Liġijiet ta' Malta fosthom is-sewqan taħt l-influwenza tax-xorb u l-konsum eċċessiv ta' alkoħol filwaqt li kien qiegħed isuq vettura taħt l-artikoli 15A u 15B li għal dak li jirrigwarda l-piena, hija regolata taħt l-artikolu 15H tal-istess Ordinanza. L-artikolu 15H(1) jgħid hekk : (1) Kull persuna li tikser xi dispożizzjonijiet tal-artikoli 15A u 15B tkun ħatja ta' reat u meta tinsab ħatja ta' reat bħal dak jew ta' reat taħt l-artikolu 15E(4) teħel – (a) fil-każ tal-ewwel kundanna, multa ta' mhux anqas minn elf u tmien mitt euro (€1,800) jew priġunerija għal mhux iżjed minn sitt xhur jew għal dik il-multa u priġunerija flimkien; (b) fil-każ tat-tieni kundanna jew ta' kull kundanna oħra warajha multa ta' mhux anqas minn tlett elef euro (€3,000) jew priġunerija għal mhux iżjed minn sena jew għal dik il-multa u priġunerija flimkien. (2) B'żieda mal-pieni taħt is-subartikolu (1), il-qorti għandha tiskwalifika lill-ħati milli jkollu jew jottjeni xi liċenza tas-sewqan fil-każ tal-ewwel kundanna għal żmien ta'mhux anqas minn sitt xhur, u fil-każ tat-tieni kundanna jew ta' kull kundanna oħra warajha għal żmien ta' mhux anqas minn sena:.... Jiġifieri l-piena tal-multa imposta taqa' fil-parametri tal-piena u żgur li mhix eċċessiva, in kwantu hija prattikament il-minimum li l- Qorti setgħet Is-sospensjoni tal-liċenza tas-sewqan imposta mill-Qorti tal-Maġistrati mhix diskrezzjonarja fuq il-Qorti iżda ordnata tassattivament mill-Liġi. Dan jirriżulta wkoll ċar minn diversi każijiet ta' din il-Qorti kemm kif presjeduta kemm presjeduta minn Imħalfin oħra.1 Jiġifieri s-sospensjoni tal-liċenza tas-sewqan, skont il-Liġi trid tingħata bil-fors bis-saħħa tal-artikolu 15H(2) tal-Kapitolu 65 tal-Liġijiet ta' Malta. Dan l-artikolu jgħid li l-Qorti għandha, fil-każ tal-ewwel kundanna, tiskwalifika lill-ħati milli jkollu jew jottjeni xi liċenza tas-sewqan għal żmien ta' mhux anqas minn sitt xhur meta jiġi misjub ħati tar- reati msemmija fl-artikoli 15A u 15B tal-Kapitolu 65 tal-Liġijiet ta' Malta, bħal ma ġara f'dan il-każ. 1 Ara Il-Pulizija vs Silvio Borg k/a Borg Bonaci, Qorti tal-Appell Kriminali, deċiża nhar il-15 t'Ottubru 2019; Il- Pulizija vs Kevin Charles Peden, Qorti tal-Appell Kriminali, deċiża nhar il-5 ta' Settembru 2019; Il-Pulizija vs Ahmad Azzopardi Spiteri Cutajar Lofaro, Qorti tal-Appell Kriminali, deċiża nhar it-28 ta' Mejju 2019. Il-Qorti tal-Maġistrati ma kellhiex għażla – ladarba waslet li ssib il- ħtija fl-imputat, hija kienet kostretta li timponi wkoll is-sospensjoni. Inoltre jirriżulta wkoll illi l-imposizzjoni tat-terminu ta' sitt xhur sospenzjoni tal-liċenza tas-sewqan kienet fil-parametri legali, billi l- minimum ma jistax ikun inqas minn sitt xhur. F'dan il-każ il- Maġistrat applika din is-sospensjoni fil-minimum tagħha – ċjoe dik ta' sitt xhur. Il-Maġistrat ma setgħax imur taħt din is-solja ta' sitt Din il-Qorti semgħet ukoll ir-rapport ta' qabel is-sentenza tal- Uffiċjal tal-Probation preparat minn Marilyn Galea St. John. rakkomandazzjoni tagħha hija li f'dan il-każ il-liċenzja tas-sewqan kienet parti integrali mill-ħajja tal-appellant sabiex jaqdi l-bżonnijiet tiegħu u tal-familja tiegħu nonche għan-negozju tiegħu. tal-liċenza kienet ser twassal għal telfien tal-istabbilita ta' ħajtu u tispiċċa tbagħti miegħu il-familja kollha. B'hekk issuġġeriet li l- Qorti tirrevedi dik il-parti tas-sentenza li tordna s-sospensjoni tal- liċenza minħabba jidhru ċ-ċirkostanzi straordinarji neċessarji. L-artikolu 21 tal-Kodiċi Kriminali jirreferi għal piena li tkun tista' tingħata taħt il-minimum preskritt mill-Liġi, aktar milli għal konsegwenzi li jitnisslu mill-piena jew minn sejbien ta' ħtija. problema f'dan il-każ, il-ġurisprudenza prevalenti tgħid li r-raġuni miġjuba mill-appellant, minkejja li serja, mhix ritenuta bħala raġuni speċjali u straordinarja li għandha titniżżel fis-sentenza u li tippermetti li l-Qorti tagħti piena iżgħar minn dik li tkun stabbilita mill-Liġi. Fis-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Raymond Mallia German, mogħtija minn din il-Qorti nhar l-10 ta' Jannar 2008 presjeduta mill-Imħallef Joseph Debono Stanmore Meachen, irriżulta li l-Qorti tal-Maġistrati kienet applikat l-artikolu 21 tal-Kodiċi Kriminali f'ċirkostanzi fejn irriżultalha li kien hemm mard serju ħafna ta' wieħed mit-tfal tal- Iżda l-Imħallef Galea Meachen kien ċar ħafna fi kliemu u stqarr li l-artikolu 21 tal-Kodiċi Kriminali ma jistax jiġi applikat f'dak il-kuntest. Fil-fatt qal hekk : Illi mill-ezami tas-sentenza appellata johrog li l-motivazzjoni ghala l- Ewwel Qorti ddecidiet li tapplika piena taht il-minimu preskritt mill-Ligi kienet bazata fuq il- "fatt principali li t-tifel ta' l-imputat ibati minn marda severa daqs kemm hi rari, u cioe': 'fragile X syndrome', marda li ghaliha ma hemmx fejqan. Illi din il-marda tirrikjedi kura kostanti, stante li dan it-tifel, Juan Matthias, ibati minn accessjonijiet spissi u qawwija u jehtieg ukoll il- kura li trid tinkiseb minn barra dawn il-Gzejjer......." u tkompli tghid : "Illi din il-Qorti temmen illi taghbija finanzjarja fuq l-imputat minhabba l- htigijiet medici u kontinwi tat-tifel, kienet il- kawza li ghelbet lill-imputat f' tentazzjoni ghal '"proverbial quick buck' biex ghamel dak li ghamel.' "Illi b' konsegwenza ta' dan l-agir iddisprat ta' l-imputat, huwa mhux biss tilef l-impieg tieghu, imma ghad irid ihallas efuf kbar lil terzi persuni ghal xorb illegali li akkwista. Di piu', jidher illi l-mara ta' l-impiutat dahlet f' depressjoni konsegwenza mhux biss tas-sahha dghajfa tat-tifel, imma wkoll bl-inkwiet tar-ragel taghha. Li kieku din il-Qorti tinfliggi l-multa stabbilita ordinarjament ghar- reati dedoitti kontra l-imputat, tkun qeghdha in effett , tiddistruggi l-familja intiera ta' l-imputat. B' dana kollu, fil-fehma ta' din il-Qorti, r-ragunijiet imsemmija mill-Ewwel Qorti biex jiggustifikaw l-applikazzjoni tal-art. 21, anki fir-rigward tar-reati taht din l-ahhar ligi ma humiex tali li jistghu jigu klassifikati li huma specjali w straordinarji. Kieku l-Qrati kellhom jargumentaw b' dan I-mod, kull min ikun afflitt b' xi marda serja jew ikollu xi membru tal-familja tieghu hekk marid, ikollu 'carte blanche' biex jikser id-dispozizzjonijiet kollha tal-ligijiet kriminali w fiskali bil-garanzija li ma jkunx ser ikollu jiffaccja r-riguri tal-ligi jekk mhux addirttura li ser igawdi impunita' assoluta. Din il-Qorti qatt ma tista' taccetta li r-ragunijiet moghtija mill- Ewwel Qorti setghu jiggustifikaw l- applikazzjoni tal-artikolu 21. Din il-Qorti, umanament tħoss għas-sitwazzjoni diffiċli tal-familja tal-appellant; u tammira l-fatt li l-appellant għaraf l-iżball li għamel, sogħob bih u rrealizza li mhux soltu għalih li jagħmel żbalji simili. fis-sentenza tagħha tal-Maġistrati kienet diġa rrikonoxxiet id-diffikultajiet tal-appellant kif ukoll l-irġulija tiegħu meta hija ġiet biex teroga l-piena f'dan il-każ. Tant hu hekk li dik il- Qorti imponiet piena li prattikament kienet il-minimum li setgħet Bħall-Qorti tal-Maġistrati qabilha, din il-Qorti hija marbuta li tapplika l-Liġi kif inhi u mhux kif tixtieqha li tkun. Jekk il-Liġi ma ttihiex għażla li tissospendi l-liċenza, la l-Qorti tal-Maġistrati u l- anqas din il-Qorti ma jistgħu jagħżlu li ma jimponux is-sospensjoni tal-liċenza fil-każ ta' sejbien ta' ħtija għal reat kommessi u ammessi f'dan il-każ. L-appellant ġab dawn il-konsegwenzi b'idu meta ħa d-deċiżjoni żbaljata li jsuq wara li kien xorob ħafna alcohol. jistax iwaħħal f'ħaddieħor għal dawn in-nuqqasijiet tiegħu; jew jistenna li Qrati li ma jimxux mal-ordni tassattiva tal-Liġi rigward is-sospensjoni tal-liċenza tas-sewqan f'każ ta' sewqan taħt l- influwenza tax-xorb u l-konsum eċċessiv ta' alkoħol. Kif kien jgħid ukoll il-Prim'Imħallef Emeritu Vincent Xuereb Ungaro fis- sentenzi tiegħu f'każijiet bħal dawn : imputet sibi. Deċide Għal dawn il-motivi din il-Qorti, tiddeċiedi billi tiċħad l-appell u Imħallef