IMHALLEF JOSEPH ZAMMIT MCKEON Illum it-Tnejn 31 ta` Ottubru 2016 Rat ir-rikors guramentat prezentat fis-16 ta` Marzu 2015 li jaqra Il-Qorti : I. hekk:– ILLI l-intimat Simon Blackman talab lill-attur Raymond Cassar Torreggiani jisilfu flus biex ikun jista` jinvestihom f`negozju li huwa kien qed jaghmel jew kien bi hsiebu jaghmel ma` terza persuna injota. ILLI l-attur Raymond Cassar Torreggiani gabar il-flejjes li huwa kellu flimkien ma` martu l-attrici Margaret Cassar Torreggiani u fit-22 ta` Ottubru 2013 huwa silef ghoxrin elf Euro lil Simon Blackman billi ghaddielu banker's draft ta` €20,000 (ara Dokument A anness), li Simon Blackman sarraf mill-ewwel. ILLI Simon Blackman spjega li dawn il-flejjes riedhom ghal skopijiet ta` kummerc, u ghalhekk kienu ser jithallsu lura b`rata kummercjali ta` imghax ; il-hlas lura kellu jsir b`pagamenti ta` elf Euro (€1,000) kull xahrejn. ILLI f`Dicembru 2013 hallasni lura €1,000, u fil-bidu ta` Marzu 2014 hallasni €1,000. Imbaghad beda jgibli hafna skuzi u jitlobni z-zmien biex inhallsu sa ma qalli li ma` min kien qed jinnegozja harab minn Malta u li ma kellux minn fejn ihallasni. ILLI ktibtlu ittra legali nitolbu l-hlas (ara Dokument B anness) lanqas biss irrispondieni. ILLI l-attur Raymond Cassar Torreggiani jaf b`dawn il-fatti personalment, u peress li l-intimat baqa` ma hallasx minkejja li d-debitu hawn imsemmi huwa cert, likwidu u dovut, u l-intimat m`ghandux eccezzjonijiet validi x`taghti kontra t-talbiet attrici, kellha ssir din il-kawza. Premess li l-atturi silfu lill-intimat €20,000 fit-22 ta` Ottubru 2013, li minnhom l-intimat hallas lura biss €2,000 ; tas-somma mislufa u l-interessi relattivi, izda huwa baqa` inadempjenti ; Ghaldaqstant l-atturi jitolbu lil din l-Onorabbli Qorti joghgobha : Tipprocedi ghas-sentenza skont it-talba attrici bid-dispensa tas- smigh tal-kawza ai termini ta` Artikoli 167 et sequentia tal-Kodici ta` Procedura u Organizzazzjoni Civili ; Tiddikjara li l-intimat huwa debitur versu l-atturi fis-somma ta` Tordna lill-intimat ihallas lill-atturi fis-somma hawn fuq dikjarata dovuta lilhom kif premess. Bl-ispejjez, inkluzi dawk tal-ittra legali tat-2 ta` Novembru 2014, kif ukoll l-ittra ufficjali bil-procedura taht l-Artikolu 166A tal-Kap 12 tal-Ligijiet ta` Malta datata 3 ta` Frar 2015 kontra l-istess intimat, u bl-interessi skont il- ligi mit-22 ta` Ottubru 2013 sal-pagament effettiv kontra l-intimat li minn issa huwa ngunt ghas-subizzjoni. Rat il-lista tax-xhieda, u l-elenku ta` dokumenti li kienu esebiti mar- Rat id-digriet li tat fl-udjenza tat-23 ta` April 2015 fejn, wara li kienet tal-fehma illi l-konvenut kellu eccezzjonijiet prima facie fil-fatt u fid-dritt x`jaghti kontra t-talbiet attrici, tat lill-konvenut zmien sebat ijiem minn dakinhar sabiex jipprezenta risposta guramentata. li taqra hekk :– Rat ir-risposta guramentata li kienet prezentata fis-27 ta` April 2015 u Illi t-talbiet attrici ghandhom jigu michuda, bl-ispejjez kontra l-atturi, u dana peress illi : 1) L-attur Raymond Cassar Torreggiani ma silef ebda somma lill-intimat L-intimat m`ghandu jaghti xejn lir-rikorrenti, anke billi ma tezisti l-ebda relazzjoni guridika bejn il-kontendenti. L-intimat ma hux il-legittimu kontradittur ghat-talbiet tar- Illi tezisti biss relazzjoni bejn ir-rikorrenti u terz dwar is-somma msemmija, li hi kolpita b`causa illecita. Ukoll, jirrizulta li l-atturi nvestew is-somma mertu tal-kawza ma` terz fi skema bir-riskji inerenti taghha, u ghax l-avventura giethom hazin, u t-terz li mieghu investew flushom harab mill-Gzejjer Scala, issa jridu jaraw fuq min ser iduru. Rat il-lista tax-xhieda ndikati fir-risposta guramentata. Semghet ix-xhieda u rat il-provi l-ohra li tressqu il-kors tal-kawza. Semghet is-sottomissjonijiet tal-ahhar li saru fl-udjenza tas-7 ta` Rat id-digriet li tat fl-istess udjenza fejn halliet il-kawza ghas- Rat l-atti l-ohra tal-kawza. Provi L-attur xehed illi kien Ottobru 2013 meta l-konvenut mar ikellmu sabiex isellfu ammont sostanzjali ta` flus biex ikun jista` jinvestihom f`bicca negozju. Il-konvenut qallu li kien qed jittratta mas-sidien ta` More Supermarkets, u li ghalhekk n-negozju kellu jmur tajjeb zgur. Qallu li kien lest ihallsu lura €1,200 kull xahrejn. L-attur fdah lill-konvenut u accetta li jghaddilu €20,000. Ghalhekk fil-21 ta` Ottubru 2013, ghamel bank draft fl- Bl-ispejjez. Jannar 2016. sentenza. isem tal-konvenut, u l-ghada ltaqghu biex ighaddilu l-flus. Meta ltaqghu ma saret l-ebda kitba bejniethom. Il-konvenut li kien se jhallsu €1,000 kull xahrejn. Fl-ahhar ta` Dicembru 2013, iben il-konvenut mar ihallsu €1,000, u rega` mar f`Marzu 2014 u tah €1,000 ohra. Wara li ghaddew xahrejn, iben il- konvenut mar ghandu, u qallu li ma` min kien qed jinnegozja missieru kien dahal l-isptar, u ghalhekk ma setax ihallas il-pagament. Wara ftit taz-zmien, huwa cempel lill-konvenut biex jitolbu l-hlas izda dan qallu li ma` min kien qed jinnegozja, ma setax jinstab u talbu jaghti ftit cans. Wara ftit zmien rega` cempel lill-konvenut u dan qallu li skont ma kien qed jinghad anke fil- ahbarijiet, ma` min kien qed jinnegozja, kien harab minn Malta. L-attur insista mal-konvenut li huwa mieghu kellu x`jaqsam mhux mat-terza persuna. Il-konvenut wiegbu li l-flus kellu jgibhom minghand dik it-terza persuna. L-attur kompla jixhed illi huwa ma kienx jaf lill-konvenut, ghalkemm uliedhom kienu hbieb. Il-konvenut ried il-flus cash izda huwa accetta li jaghtihomlu b`cheque. Mistoqsi mill-Qorti jekk il-konvenut kienx qallu x`kien se jaghmel bil-flus, l-attur wiegeb illi beda jsemmilu hafna affarijiet, imma ma jafx x`beda jghidlu u lanqas fehem. Mistoqsi mill-Qorti jekk il-konvenut kienx qallu li kien se jaghti l-flus lil tal-More, l-attur ikkonferma li l- konvenut hekk qallu li kien ser jaghmel. Insista pero` illi huwa kien jaf lill- konvenut tant li c-cheque ghamlu f`isem il-konvenut. Kien jaf li tal-More kienu dawk li ghandhom is-supermarkets, imma hu ma jafx jaqra jew jikteb ; jiffirma biss. Ikkonferma li c-cheque issarraf u l-flus hargu mill-kont tieghu. Apparti l-€2000 li rcieva permezz ta` zewg pagamenti ta` €1,000–il wiehed, ma rceviex flus ohra. Fil-kontroezami, l-attur xehed li l-konvenut ma kien weghdu xejn. Kemm qallu li jekk ghandu xi haga tal-flus, ahjar ihaddimhom milli jhallihom l-bank. Ftiehem mal-konvenut illi mal-kapital, kellu jircievi imghax ta` €200 ma` kull €1000 kapital. Iikkonferma li l-konvenut kien qallu li ha imur jinvestihomghand tal-More. Kien il-konvenut li semma l-More. X`ghamel il- konvenut bil-flus, l-attur qal illi ma jafx. L-attur cahad illi l-konvenut tah xi kambjala mhux iffirmata minnu meta ghaddielu c-cheque. Il-konvenut fissirlu kif kienet se tahdem is-sistema tal-More fis-sens li jitfa` tant flus u il-konvenut kienx jiehu tant semmhielu l-More qabel talbu l-flus, l-attur stqarr illi l-konvenut kien qallu li huwa kien imdahhal fin-negozju tal-More. Ikkonferma li hu ghadda l-flus lill- konvenut ghax kien se jaghtihom lil tal-More. Mistoqsi mill-Qorti lill-konvenut biex jekk Il-konvenut ittella` jixhed mill-attur. Muri mill-Qorti Dok BOV 1 stqarr illi l-firem li kien hemm fuq dak id- dokument mhumiex tieghu. Xehed illi huwa jaf lill-attur. Cahad li kellem lill-attur biex jisilfu xi flus. Cahad ukoll illi l-attur silfu l-flus. Ma kienx hu li talab flus lill-attur, izda kien l-attur illi tah il-flus biex ighaddihom lil haddiehor. Fil-fatt l-attur tah cheque biex il-konvenut jinvesti l-import tac-cheque ma` kumpannija. Ighid illi l-attur mar ghandu ghaliex kien jaf li ma` min kien qed jinvesti kien habib tieghu. Mistoqsi mill-Qorti min kien dan l-habib tieghu, il-konvenut wiegeb illi kien Ryan Borg Grech ta` More Supermarkets. Il-konvenut ghaddielu l- ammont ta` €20,000 permezz ta` cheque biex jghaddih lill-kumpannija. Mistoqsi mill-Qorti x`kien se jiehu l-attur minn dan kollu, il-konvenut wiegeb illi kien se jiehu imghax kull xahrejn, imghax li seta` kien kontra l-ligi. Qal illi Ryan Borg Grech kien qallu li kien se jaghti lura imghax ta` 5% kull xahrejn. Kien l-attur li mar ghandu u talbu pjacir biex iqabbdu ma` Ryan Borg Grech. Ighid illi huwa dahal fin-nofs ghaliex l-attur talbu pjacir. It- tfal taghhom kienu hbieb. Ighid illi ghadda c-cheque tal-attur lill- kumpannija ta` Ryan Borg Grech ossia Cassar & Schembri Limited. Ippreciza li ghadda c-cheque lil Ryan Borg Grech u l-hsieb kien li dan ipoggi dawk il-flus fil-kumpannija. Dak biss kien l- involviment tieghu u xejn aktar. Stqarr illi kien hemm kambjali ukoll bejn Padovani & Borg Grech u l-attur. Fil-fatt Ryan Borg Grech tah kambjala u hu ghaddieha lill-attur. Il-kambjala kellha valur ta` €20,000. Ikkonferma li d-debitur tal-attur kienet Padovani & Borg Grech. Xehed illi l-attur thallas zewg pagamenti mhux tal-kapital izda tal- imghax. Fil-fatt kien ircieva l-flus minghand Padovani & Borg Grech u hu ghaddiehom lill-attur. Mistoqsi ghaliex baqa` jinvolvi ruhu fil-kwistjoni, il- konvenut wiegeb illi huwa kellu konnessjoni ma` Padovani & Borg Grech fis-sens illi xogholu kien ta` interior decorator ; u kien jaghmel xoghol ghal Padovani & Borg Grech fis-supermarkets taghhom. Billi l-attur kien joqghod hdejh kien johodlu l-pagamenti tal-imghax minghandhom. Fil-kontroezami, il-konvenut ikkonferma li l-attur kien jaf kif u fejn kien qed jinvesti. Anke iben l-attur stess kien jaf kienet tahdem is-sistema tant li anke hu kien investa flus fiha. Mistoqsi kif mar, jirrispondi li mar hazin hafna. Mistoqsi jekk hu kienx biss l-intermedjarju, ghaliex ic-cheque kien hareg f`ismu, wiegeb illi hu kien qal lill-attur li l-pagament kellu jkun jew cash jew f`isem il-kumpannija, izda l-attur ghamel c-cheque f`ismu u ghalhekk huwa ghadda dak ic-cheque direttament lil Padovani & Borg Grech. Mistoqsi jekk iffirmax dak ic-cheque biex idur fuq Padovani & Viacava, stqarr illi huwa kemm tahom ic-cheque izda ma ffirma xejn. Insista li huwa qatt ma ffirma c-cheque. Cahad li sarraf ic-cheque u qieghed il-flus fil-kont tieghu tal- bank. Mistoqsi kif kienet tahdem l-iskema, wiegeb illi kien jinghata imghax bir-rata ta` 5% kull sittin gurnata. Maria Carmela sive Mariella Mc Kay mill-Bank of Valletta plc xehdet illi bill payable nru 18063 hareg mill-fergha tal-bank ta` l-Ibragg ghall-ammont ta` €20,000 pagabbli lil konvenut fuq talba tal-attur. Firma minnhom hija ta` Adrian Marinkovic li ddepozita c-cheque. Fic-cheque tidher firma ohra ta` prior endorser, izda ma setghetx tiddentifikaha ghaliex ma kienx hemm n-numru tal-karta tal-identita` tal-persuna koncernata. Mistoqsija mill-Qorti jekk suppost l-ewwel firma li tidher kellha tkun tal-konvenut, ix- xhud wiegbet fl-affermattiv. Qalet illi fil-principju ikun hemm bzonn il-firma izda mhumiex obbligati li jaraw jekk tkun saret il-firma. Ix-xhud esebiet specimen signature tal- konvenut (Dok BOV3). Ikkonfermat illi Adrian Marinkovic huwa l-persuna li jhaddem l-kont ta` Globe International Enterprises Limited. Sottomissjonijiet Isostnu li l-attur ghadda l-flus lill-konvenut b`titolu ta` self. Dwar l-imghax, jikkontendu li l-partijiet ma dahlux fid-dettall ta` kif L-atturi Jikkontendu li fil-kaz tal-lum, ma kienx hemm kwistjoni ta` uzura ghaliex iz-zewg pagamenti li lahqu saru kienu qed jinqatghu mill-kapital. Jinsistu li l-konvenut ma jistax jitqies bhala intermedjarju ghaliex li kieku kien hekk, ma kienx jaccetta li c-cheque isir fuq ismu, izda kien isir fuq fl-isem ta` terzi. Il-konvenut Jekk hija t-tajba l-kontenzjoni tal-attur illi r-relazzjoni bejn il-partijiet kienet dik ta` mutuum allura f`dak il-kaz is-self kien kolpit b`imghax ta` 30% fis-sena u allura bla dubju kien self bl-uzura. Il-konvenut jikkontesta li kien hemm self jew mutuum. Jirreferi ghax-xiehda in kontroezami tal-attur fejn jinghad illi l-attur ghadda l-flus lill-konvenut sabiex imorru fl-iskema tal-More Supermarkets. Ma kienx ighaddi l-flus lill-konvenut li kieku ma kienux ser imorru f`dik l- iskema. Ghalkemm mhux kontestat illi c-cheque hareg fl-isem tal-konvenut, dak il-fatt wahdu ma kienx ifisser li kien hemm self, jekk lanqas ma hemm kien hemm ftehim bejn l-partijiet. Infatti l-konvenut ma ffirmax ic-cheque, ghadda c-cheque direttament lil More Supermarkets, u xi hadd minn More Supermarkets dawwar ic-cheque ghal fuqu, sar depozitu fil-kont bankarju ta` kumpannija li maghha l-konvenut ma kellux x`jaqsam xejn. Huwa risaput illi kawzi quddiem il-qrati superjuri jridu jimxu a bazi tal-kawzali li jgib `il quddiem l-attur. Jekk it-talba ssir abbazi a bazi ta' kawzali partikolari, mhux lecitu ghall-parti jew ghall-qorti li tinvestiga `l hinn minn dik il-kawzali. Kif qalet din il-Qorti (PA/PS) fis-sentenza taghha fil-kawza "Azzopardi vs Azzopardi" (31 ta` Jannar 2003) citata fid- decizjoni li tat il-Qorti tal-Appell fl-24 ta` Gunju 2011 fil-kawza "Farrell vs Il-Kummissarju tat-Taxxa fuq il-Valur Mizjud" : "il-Qorti ghandha toqghod fuq il-kawzali u t-talba dedotta u xejn izjed." Mill-mod kif impostaw il-kawzali, kif ukoll mill-mod kif saru t- tieni u t-tielet talbiet, huwa evidenti li l-atturi mexxew bl-azzjoni odjerna fuq il-pretensjoni li bejn il-partijiet kien hemm self jew ahjar mutuum. Fil-Kap 16 mutuum huwa regolat bl-Art 1842 sal-Art 1855A. L-Art 1842 ighid hekk :- Il-mutwu jew self ghall-konsum huwa kuntratt li bih wahda mill- partijiet tikkunsinna lill-ohra xi kwantità ta` hwejjeġ li jintemmu bl-użu, bl- obbligu ta` min jissellef li jrodd lil min jislef daqshekk iehor tal-istess xorta u kwalità Ghall-mertu ta` din il-kawza, il-Qorti tghid illi huwa rilevanti wkoll dak li jghid l-Art 1233 :- (1) Bla hsara tal-kazijiet li fihom, espressament, taghmel mehtieg l-att pubbliku, ghandhom isiru b`att pubbliku jew b`kitba privata, taht piena ta` nullità - il-ftehim li jkun fih weghda ta` trasferiment jew ta` akkwist, taht kull titolu li jkun, tal-proprjetà ta` beni immobbli jew ta` jedd iehor fuq dawk il-beni ; silfu l-ammont ta` €20,000 lill-konvenut ghall-uzu tieghu. Dan premess, il-Qorti tirrileva illi l-atturi qeghdin jikkontendu li huwa Il-konvenut jikkontesta li gara hekk. Isostni l-konvenut illi l-attur tassew tah €20,000 pero` mhux b`self izda sabiex dawn jigu investiti fi skema li kienet imnieda mis-socjetajiet Cassar & Jikkontendi l-konvenut illi l-attur tah dawk l-€20,000 ghal dan l- Isostni l-konvenut illi l-attur kien jaf li dik l-iskema kienet sejra thallas dhul ta` 5% fuq il-kapital kull xaghrejn. Il-Qorti tirrileva li ghalkemm ghall-bidu l-attur stqarr li ma kien jafx xejn dwar din l-iskema, in segwitu – kemm waqt l-ezami izda wkoll fil- kontroezami – fisser li kien jaf bl-iskema ta` More u li kien ghadda dawk il- flus ghal dak l-iskop. Abbazi tad-dokumenti esebiti, jirrizulta bank draft datat 21 ta` Ottobru 2013, li bih l-attur ghadda l-ammont ta` €20,000 lill-konvenut (Dok A). Imbaghad minn BOV 2, irrizulta li fis-26 ta` Ottobru 2013, dawk l-istess €20,000 marru fil-kont tal-kumpannija Globe International Ent Ltd. Fl-apprezzament dovut tal-provi, din il-Qorti rriskontrat konflitt evidenti fil-provi dwar in-natura tar-relazzjoni guridika bejn il-partijiet waqt illi kienet qeghda taghmel analizi tax-xiehda tal- attur u tal-konvenut. Fis-sentenza taghha tal-24 ta` Marzu 2004 fil-kawza `Etim et vs "Huwa pacifiku f`materja ta` konflitt ta` versjonijiet illi l-Qorti kellha Consiglio et` il-Qorti ta` l-Appell Inferjuri qalet hekk dwar konflitt ta` provi fil- kamp civili – tkun gwidata minn zewg principji fl-evalwazzjoni tal-provi quddiemha : Li taghraf tislet minn dawn il-provi korroborazzjoni li tista` tikkonforta xi wahda miz-zewg verzjonijiet bhala li tkun aktar kredibbli u attendibbli minn ohra ; u Fin-nuqqas, li tigi applikata l-massima "actore non probante Fi kliem iehor il-Qorti ghandha tezamina jekk xi wahda miz-zewg verzjonijiet, fid-dawl tas-soliti kriterji tal-kredibilita` u specjalment dawk tal- konsistenza u verosimiljanza, ghandhiex teskludi lill-ohra, anke fuq il-bilanc tal-probabilitajiet u tal-preponderanza tal-provi, ghax dawn, f`kawzi civili, huma generalment sufficjenti ghall-konvinciment tal-gudikant (Kollez. Vol L pII p440)." (ara wkoll : "Longhurst vs Mallia Vella" – PA/TM – 30 ta` Ottubru 2003 ; "Kmandant tal-Forzi Armati ta` Malta vs Difesa" – PA/PS – 28 ta` Mejju 2003 ; "Willmott vs Willmott" – PA/CC – 24 ta` Novembru 1966) Fis-sentenza ta` din il-Qorti (PA/PS) tat-28 ta` April 2003 fil-kawza "Ciantar vs Curmi noe" kien precizat hekk – "Huwa ben maghruf f`materja konsimili illi mhux kwalunkwe konflitt, kontradizzjonijiet jew inezattezzi fil-provi ghandhom ihallu lill-Qorti f`dak l-istat ta` perplessita` li minhabba fihom ma tkunx tista` tiddeciedi b`kuxjenza kwieta jew jkollha b`konsegwenza taqa` fuq ir-regola ta` in dubio pro reo ; Fil-kamp civili ghal dak li hu apprezzament tal-provi, il-kriterju ma huwiex dak jekk il-gudikant assolutament jemminx l-ispjegazzjonijiet forniti lilu imma jekk dawn l-istess spjegazzjonijiet humiex, fic- cirkostanzi zvarjati tal-hajja, verosimili. Dan fuq il-bilanc tal- probabilitajiet, sostrat baziku ta` azzjoni civili, in kwantu huma dawn, flimkien mal-proponderanza tal-provi, generalment bastanti ghall- konvinciment. Ghax kif inhu pacifikament akkolt, ic-certezza morali hi ndotta mill-preponderanza tal-probabilitajiet. Dan ghad-differenza ta` dak li japplika fil-kamp kriminali fejn il-htija trid tirrizulta minghajr ma thalli dubju ragjonevoli. Fis-sentenza li tat fis-26 ta` Settembru 2013 fil-kawza "Chef Choice Limited vs Raymond Galea Curmi et" din il-Qorti (PA/JRM) qalet hekk :- … Illi l-Qorti tqis li, ghalkemm il-grad ta' prova fil-procediment civili m'huwiex wiehed tassattiv daqs dak mistenni fil-procediment kriminali, b'daqshekk ma jfissirx li l-provi mressqa jridu jkunu anqas b'sahhithom. prova mistennija fil-qasam tal-procediment civili ma tistax tkun semplici supposizzjoni, suspett jew kongettura, imma prova li tikkonvinci lil min irid jaghmel gudizzju. Izda f'kazijiet mibnija fuq id-delitt jew il-kwazi-delitt, l- aktar meta jkun hemm imdahhal xi eghmil tal-qerq tal-parti mharrka huwa ammess li "f'kawza civili d-dolo jista' jigi stabbilit anke permezz ta' presunzjonijiet u ndizji, purke' s'intendi jkunu serji, precizi u konkordanti, b'tali mod li ma jhallu l-ebda dubju f'min hu msejjah biex jiggudika" (ara - P.A. PS - Emanuel Giardina vs David Van Der Groen et - konfermata mill-Qorti tal- Appell fid-19.6.2006). Illi minbarra dan, il-parti attrici ghandha l-obbligu li tipprova kif imiss il-premessi ghat-talbiet taghha b'mod li, jekk tonqos li taghmel dan, iwassal ghall-helsien tal-parti mharrka (ara - App. Il-fatt li l-parti mharrka tkun ressqet verzjoni li ma taqbilx ma' dik imressqa mill-parti attrici ma jfissirx li l-parti attrici tkun naqset minn dan l-obbligu, ghaliex jekk kemm-il darba l-provi cirkostanzjali, materjali jew fattwali jaghtu piz lil dik il-verzjoni tal-parti attrici, l-Qorti tista' taghzel li toqghod fuqha u twarrab il-verzjoni tal-parti mharrka. Min-naha l-ohra, il-fatt li l-parti mharrka ma tressaqx provi tajba jew ma tressaq provi xejn kontra l-pretensjonijiet tal-parti attrici, ma jehlisx lil din milli tipprova kif imiss l-allegazzjonijiet u l-pretensjonijiet taghha (ara - App. Illi huwa ghalhekk li l-ligi torbot lill-parti f'kawza li tipprova dak li tallega (ara l-Art. 562 tal-Kap 12) u li taghmel dan billi tressaq l-ahjar prova (Art. 559 tal-Kap 12). … Izda dak li jghodd f'kawza m'huwiex l-ghadd tax-xhieda mressqa ghaliex "il-fatt li xhieda jkunu gew prodotti minn parti partikolari f'kawza … certament ma jfissirx li l-Qorti hija marbuta li temmen b'ghajnejha maghluqa, jew li temmen aktar, dak kollu li dawn ix-xhieda jghidu 'favur' il- parti. Fuq kollox, ix-xhud ma jigix prodott biex jixhed 'favur' parti jew 'kontra' ohra, imma jigi prodott biex jghid il-verita`, il-verita` kollha, u xejn anqas minn dik il-verita` kollha" (ara - App. Illi l-Qorti tqis li, izda, bhal ma jigri f'kazijiet bhal dawn, il-verzjonijiet tal-partijiet u ta' dawk li setghu nvoluti maghhom ikunu tabilfors mizghuda b'doza qawwija ta' apprezzament suggettiv ta' dak li jkun gara. Il-Qorti tifhem li kull parti jkollha t-tendenza li tpingi lilha nnifisha bhala l-vittma u l-parti l-ohra bhala l-hatja, u dan jghodd ukoll ghall-verzjonijiet li jaghtu dawk il- persuni l-ohrajn li jkunu b'xi mod involuti fl-episodju. Huwa d-dmir tal-Qorti li tgharbel minn fost dawn il-verzjonijiet kollha u minn provi indipendenti li jistghu jirrizultaw il-fatti essenzjali li jistghu jghinuha tasal biex issib x'kien li tassew gara u kif imxew l-affarijiet ; Illi l-Qorti tifhem li, fil-kamp civili, il-piz probatorju m'huwiex dak ta' provi lil hinn mid-dubju ragonevoli (ara App. PS - 7.5.2010 - Emanuel Sciberras Herrera fejn ikun hemm verzjonijiet li Bensayah k/a Larratt et vs Anthony Aguru Cassar). dijametrikament ma jaqblux, u li t-tnejn jistghu jkunu plawsibbli, il-principju ghandu jkun li tkun favorita t-tezi tal-parti li kontra taghha tkun saret l- allegazzjoni (ara - P.A. NC - 28.4.2004 - Frank Farrugia Lauri Gauci et vs William Gaerty et). Ladarba min kellu l-obbligu li jipprova dak li jallega ma jsehhlux iwettaq dan, il-parti l-ohra m'ghandhiex tbati tali nuqqas u dan bi qbil mal-principju li actore non probante reus absolvitur (ara P.A. LFS - 18.5.2009 - Col. Min-naha l-ohra, mhux kull konflitt ta' prova jew kontradizzjoni ghandha twassal lil Qorti biex ma tasalx ghal decizjoni jew li jkollha ddur fuq il- principju li ghadu kemm issemma. Dan ghaliex, fil-qasam tal-azzjoni civili, l- kriterju li jwassal ghall-konvinciment tal-gudikant ghandu jkun li l-verzjoni tinstab li tkun wahda li l-Qorti tista' toqghod fuqha u li tkun tirrizulta bis- sahha ta' xi wahda mill-ghodda procedurali li l-ligi tippermetti fil-process probatorju (ara - App. Fit-twettiq ta' ezercizzju bhal dak, il-Qorti hija marbuta biss li taghti motivazzjoni kongruwa li tixhed ir-ragunijiet u l-kriterju tal-hsieb li hija tkun haddmet biex tasal ghall-fehmiet taghha ta' gudizzju fuq il-kwestjoni mressqa quddiemha (ara - App. Fis-sentenza li tat il-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fit-12 ta` April Ibda biex ir-regola tradizzjonali tal-piz tal-provi timponi a kariku tal-parti li tallega fatt l-oneru li ggib il-prova ta' l-ezistenza tieghu. Tali oneru hu ugwalment spartit bejn il-kontendenti, sija fuq l-attur li jsostni l-fatti favorevoli li jikkostitwixxu l-bazi tad-dritt azzjonat minnu (actori incumbit probatio), sija fuq il-konvenut ghas-sostenn tal-fatt migjub minnu biex jikkontrasta l-pretiza tal-attur (reus in excipiendo fit actor) – Ara Vol. (ii) Fil-kors tal-kawza dan il-piz jista` joxxilla minn parti ghall- ohra, ghax, kif jinghad, 'jista jkun gie stabbilit fatt li juri prima facie li t-tezi ta' l-attur hija sostenuta' – Ara Vol. (iii) Il-gudikant adit mill-meritu tal-kaz hu tenut jiddeciedi iuxta allegata et probata, u dan jimporta li d-decizjoni tieghu tigi estratta unikament mill-allegazzjoni tal-partijiet. Jigifieri, minn dawk ic-cirkustanzi tal-fatti dedotti ghab-bazi tad-domanda jew ta' l-eccezzjoni u l-provi offerti mill-partijiet. Jikkonsegwi illi d-dixxiplina tal-piz tal-provi ssir bazi tar- regola legali tal-gudizzju 'n kwantu timponi fuq il-gudikant l-konsiderazzjoni li l-fatt allegat mhuwiex veru ghax mhux ippruvat ; tal-provi hu Il-valutazzjoni tal- konvinciment liberu tal-gudikant. Lilu hu moghti l-poter diskrezzjonali tal- apprezzament tar-rizultanzi probatorji w allura hu liberu li jibbaza l- konvinciment tieghu minn dawk il-provi li hu jidhirlu li huma l-aktar attendibbli w idoneji ghall-formazzjoni tal-konvinciment tieghu. il-principju fuq Dan premess, din il-Qorti tghid illi fatt wiehed huwa cert u cioe` illi t- trasferiment ta` €20,000 mill-attur lill-konvenut sar brevi manu : da parti tal- attur jikkontendi li dak kien self ; da parti tal-konvenut jikkontendi li kien investiment mill-attur fl-attivita` kummercjali ta` terzi, bil-konvenut iservi biss ta` intermedjarju. L-uniku prova tac-caqlieq tal-flus hija kostitwita mic-cheque li hareg l- attur fl-isem tal-konvenut. Dwar ic-caqlieq tal-€20,000 hemm qbil. Ghal din l-Qorti huwa centrali l-fatt li l-attur jaqbad €20,000 u jallega li sar l-attur – minghajr ebda jislifhom lill-konvenut – kif kondizzjonijiet, u minghajr ma ssir kitba. Il-konvenut jichad li ssellef flus minghand l-attur. Tajjeb jinghad illi fil-kontroezami l-attur xehed hekk :- Qorti : Meta lilek semmielek il-More, dak kien wara li talbek il-flus jew qabel ? Qorti : Jigifieri kif semmijulek il-More qabel ma talbek l-20,000 ? Xhud : Qalli ghax jien mdahhal ma` dan l-business tal-More u mhux More, qalli jekk ghandek xi somma, ghedtlu kemm hi s-somma, qalli ma tridx taghmel inqas minn 20,000. Qorti : Imma ghalxiex riedhom dawn ? Xhud : Mhux biex ikomplihom, nahseb jien, ma` tal-More ? imma jien bhalma qed nghidilkom, ma gablix karti x`niffirma biex jiena nkun naf jekk inix imdahhal mal-More, issa x`ghamel bil-flus hu bhal ma qal l- avukat tieghi, seta mar xtara karozza bihom, jiena ma nafx x`ghamel bihom il-flus, ma nafx. Qorti : Inti ghaddejthomlu ghax kien ser jaghtihom lil tal-More? Qorti : Jigifieri ghax kien ser jaghtihom lill-More inti tajthomlu l-flus? Xhud : Hekk kienet suppost, suppost hekk kienet, imma lili qatt ma gabli karti x`niffirma, qatt, ghax jien bsart li jgibli xi karta u niffirma. Dan kollu premess, il-Qorti taghmel riferenza ghas-sentenza li tat il- Hemm inghad illi l-portata tal-vinkolu kontrattwali jigi determinat meta tkun kontratta l-obbligazzjoni. Din il-Qorti tghid illi f`dak il-mument, min jikkontratta ghandu l- obbligu li jiddikjara b`mod car u univoku illi dik il-kontrattazzjoni ma tkux qed issir f`ismu izda fl-isem ta` persuna ohra - fizika jew morali - li trid tkun ben identifikata. Min jikkontratta ghandu l-obbligu li jassigura li dan l-fatt ikun gie sewwa a konoxxenza tal-parti l-ohra, ghaliex altrimenti jkun qed jassumi personalment r-responsabbilita` ghan-negozju minnu kontrattat u l-obbligi naxxenti minn dak in-negozju. Il-Qorti tghid illi s-sentenza tal-Qorti tal-Appell tas-6 ta` Ottubru 1999 fil-kawza "Formosa et noe vs Felice" taghti direzzjoni preciza. Hemm inghad illi kien jispetta lill-gudikant li jizen c-cirkostanzi ta` kull kaz biex jasal ghal konvinciment jekk kellux jew le jkun apparenti lill- kontraenti illi xi parti kienet qed tidher in rappresentanza ta` haddiehor. Certi kazijiet huma ovvji ; ohrajn mhux daqshekk. Il-Qorti m`ghandhiex dubju li n-negozju li sar bejn l-partijiet kien intiz unikament sabiex l-attur ighaddi flus lill-konvenut sabiex dawn tal-More Supermarkets. Il-Qorti tqis bhala inverosimili dak li nghad mill-attur illi hu ghadda €20,000 lill-konvenut mhux ghax kien jafu izda ghaliex kienu jafu lil xulxin uliedhom. Ghal din il-Qorti huwa evidenti ghall-ahhar li l-attur ma silef xejn lill-konvenut. L-attur ha riskju bi flusu u ta` martu. Fin-nofs kien hemm "imghax" tajjeb, bla dubju ferm aktar milli jaghtu l- banek. Ghaliex falla dak l-investiment – li certament ma kienx self - m`ghandux iwiegeb il-konvenut. Ghar-ragunijiet kollha premessi, il-Qorti qeghda taqta` u tiddeciedi din il-kawza, billi filwaqt li qeghda tilqa` l-eccezzjonijiet kollha tal-konvenut, qeghda tichad it-talbiet tal-atturi, bl-ispejjez kollha kontra l-atturi.