QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR. IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar l-Erbgħa, 30 ta' Ġunju, 2021. Numru 7 Ċitazzjoni numru 863/01/2 JZM Michael u Angelo Cachia Caruana v. Victoria Spiteri k/a Spiteri Shaw, issir Maria Victoria mart Mark Attard Luck, korrezzjoni awtorizzata b'digriet tal-4 ta' Lulju 2001 u Licari Estates Limited Il-konvenuta Victoria Spiteri k/a Spiteri Shaw fl-1996 xtrat mingħand is-soċjeta` konvenuta Licari Estates id-dar 81, Triq Żabbar, illum Triq San Ġwakkin, Santa Venera kif ukoll kwart indiviż tal-għalqa li tista' tintuża bħala ġnien retroposta għall-istess dar li tidħol għaliha mill-istess dar, bil-kejl superfiċjali ta' 1450mk. L-atturi jsostnu li dan il-kwart indiviż tal- imsemmija għalqa huwa fil-fatt proprjeta` tagħhom u ma setgħetx inxtrat mill-konvenuti jew l-awturi tagħhom. Għalhekk fis-17 ta' Mejju, 2001, l- atturi ntavolaw il-kawża odjerna fejn talbu li jiġi dikjarat li l-kwart indiviż tal-imsemmija għalqa hija proprjeta` tagħhom fi kwoti indaqs bejniethom. Fis-sentenza tagħha tat-22 ta' Marzu, 2016, il-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili laqgħet it-talba tal-atturi kif dedotta, bl-ispejjeż kontra l-konvenuti. Il-konvenuti ħassewhom aggravati b'tali deċiżjoni u għalhekk kull wieħed minnhom interpona appell minnha: Il-konvenuta Maria Victoria Attard Luck fl-appell tagħha tat-8 ta' April, 2016, talbet lil din il-Qorti biex tħassar is-sentenza appellata bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-atturi; Is-soċjeta` konvenuta Licari Estates Ltd fl-appell tagħha tal-11 ta' April, 2016, talbet lil din il-Qorti biex tħassar is-sentenza appellata u miflok tiċħad it-talbiet attriċi, bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-atturi; Għal intendiment aħjar ta' dan l-appell din il-Qorti qed tirriproduċi partijiet rilevanti mis-sentenza appellata. "Il-Qorti : I. Rat ic-citazzjoni prezentata fis-17 ta` Mejju 2001 li taqra hekk :– Peress illi l-atturi huma proprjetarji ta` porzjoni raba` konsistenti wkoll f`xaghri u blat f`Wied il-Ghajn limiti ta` Haz-Zabbar fil-kuntrada taz- Zonqor ossija ta` Wied il-Ghajn imsejhin Ta` Lanti f`Zabbar Road illum Triq San Gwakkin, San Pawl il-Baħar ta` circa erbgha u tletin tomna li giet akkwistata minn missier l-atturi b`kuntratt tas-27 ta` Ottubru 1948 fl-atti tan-Nutar Dottor Victor Zammit Laferla hawn annessa u mmarkata bhala Dokument A. Peress illi l-konvenuta Victoria Spiteri k/a Spiteri Shaw xtrat minghand il-konvenuta Licari Estates Limited id-dar zghira 81, Triq Zabbar, illum Triq San Gwakkin, San Pawl il-Baħar, bl-arja libera taghha kif ukoll kwart indiviz tal-ghalqa li tista` tintuza bhala gnien retroposta ghall-istess dar li tidhol ghaliha mill- istess dar ta` kejl superficjali ta` 1450 metri kwadri u tikkonfina min- nofsinhar mal-istess dar u ma` postijiet ohra diversi fl-istess imsemmija triq, mil-lvant ma` sqaq privat li jaghti access iehor lil din l-istess ghalqa u proprjetajiet ohra liema sqaq jizbokka fi Triq Santa Tereza u mil-lbic ma` beni ta` Louis Borg Galea in parti ma` beni ta` Carmelo Cioffi in parti u ma` beni iehor fi Triq San Gwakkin skont pjanta hawn annessa mmarkata ittra A ma` kuntratt tal-5 ta Settembru 1996 fl-atti tan-Nutar Dottor Charles Hazouri Blackman li kopja tieghu qed jigi hawn anness u mmarkat Doc B. Peress illi l-ante kawza ta` Licari Estates Limited u cioe` il-mejjet Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw kien akkwista fost affarijiet ohra l-fond 81, Triq Zabbar, illum Triq San Gwakkin, San Pawl il-Baħar skont kuntratt tal-21 ta` Lulju 1956 fl-atti tan-Nutar Dottor Victor Zammit Laferla li kopja tieghu qed tigi hawn annessa u mmarkata bhala Doc C. Peress illi l-kwart indiviz tal-ghalqa li tista` tintuza bhala gnien retroposta ghall-istess dar u li tidhol ghaliha mill-istess dar ta` kejl superficjali ta` 1450 metri kwadri u tikkonfina min-nofsinhar mal-istess dar u ma` postijiet ohra diversi fl-istess imsemmija triq, mil-lvant ma` sqaq privat li jaghti access iehor lil din l-istess ghalqa u proprjetatjiet ohra liema sqaq jizbokka fi Triq Santa Tereza u mil-lbic ma` beni ta` Louis Borg Galea in parti ma` beni ta` Carmelo Cioffi in parti u ma` beni iehor fi Triq San Gwakkin skont pjanta hawn annessa mmarkata ittra A ma ` kuntratt tal-5 ta` Settembru 1996 fl-atti tan-Nutar Dottor Charles Hazouri Blackman li kopja tieghu qed jigi hawn anness u mmarkat Doc B qatt ma kienet proprjeta` tal-konvenuti u/jew tal-awturi taghhom u qatt ma setghet tinxtara minnhom u qatt ma giet akkwistata mill-awturi Peress illi l-proprjeta` retroposta ghall-fond 81, Triq Zabbar, illum Triq San Gwakkin, San Pawl il-Baħar u cioe` il-kwart indiviz tal-blat fuq imsemmi huwa proprjeta` tal-atturi fl-intier tieghu u mhuwiex proprjeta` tal- Peress illi l-konvenuti gew interpellati b`ittra ufficjali tat-23 ta` Novembru 2000 biex jikkoregu l-kuntratt tal-komprovendita tal-5 ta` Settembru 1996 fl-atti tan-Nutar Dottor Charles Hazouri Blackman biex b`hekk ikun iddikjarat li l-konvenuti ma ghandhom ebda sehem indiviz mill- ghalqa retroposta ghall-fond 81, Triq Zabbar, illum Triq San Gwakkin, San Pawl il-Baħar pero` baqa` inadempjenti. l-konvenuti prevja kwalsijasi dikjarazzjoni necessarja u Jghidu opportuna u ghall-ragunijiet premessi ghaliex din il-Qorti m` ghandiex : Tiddikjara u tiddeciedi illi l-kwart indiviz tal-ghalqa li tista` tintuza 1. bhala gnien retroposta ghall-istess dar ta` kejl superficjali ta` 1450 metri kwadri u tikkonfina min-nofsinhar mal-istess dar u ma` postijiet ohra diversi fl-istess imsemmija triq, mil-lvant ma` sqaq privat li jaghti access iehor lil din l-istess ghalqa u proprjetajiet ohra liema sqaq jizbokka fi Triq Santa Tereza u mil-lbic ma` beni ta` Louis Borg Galea in parti ma` beni ta` Carmelo Cioffi in parti u ma` beni iehor fi Triq San Gwakkin skont pjanta annessa mmarkata ittra A ma` kuntratt tal-5 ta` Settembru 1996 fl-atti tan-Nutar Dottor Charles Hazouri Blackman li kopja tieghu qed jigi hawn anness u mmarkat Doc B hija proprjeta` tal-atturi fl-intier taghha fi kwoti ndaqs bejniethom. Bl-ispejjez komprizi dawk tal-ittra ufficjali tat-23 ta` Novembru 2000 u bl-ingunzjoni tal-konvenuti ghas-subizzjoni. Rat id-dikjarazzjoni guramentata tal-atturi. Rat il-lista tax-xhieda ndikati mill-atturi, u l-elenku ta` dokumenti li kienu prezentati mac-citazzjoni. Rat in-nota tal-eccezzjonijiet tal-konvenuta Licari Estates Limited li kienet prezentata fis-27 ta` Settembru 2001 u taqra hekk :– Illi fl-ewwel lok is-socjeta` eccipjenti u l-aventi causa taghha ilhom jippossjedu u jaghmlu uzu mill-kwart indiviz tal-ghalqa retroposta ghad- dar bin-numru 81, Triq Zabbar, illum Triq San Gwakkin, San Pawl il-Baħar, uti domini ghal aktar minn tletin sena u ghalhekk huma proprjetarji tal- imsemmija art ai termini tal-Artikolu 2140 u tal-Artikolu 2143 tal-Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta` Malta. Illi fit-tieni lok u bla pregudizzju ghall-ewwel eccezzjoni, is-socjeta` eccipjenti teccepixxi l-karenza ta` interess guridiku tal-atturi. Ghaldaqstant, it-talbiet attrici kif dedotti kontra s-socjeta` eccipjenti fl-att tac-citazzjoni fl-ismijiet premessi, ghandhom jigu michuda, bl-ispejjez kontra l-istess atturi. Rat id-dikjarazzjoni guramentata tal-konvenuta Licari Estates Limited u l-lista tax-xhieda ndikati minnha. Rat illi fl-atti processwali ma tirrizulta mkien nota tal-eccezzjonijiet ipprezentata mill-konvenuta Maria Victoria Attard Luck, minkejja dak li nghad mill-periti gudizzjarji (a fol 106) fir-relazzjoni. Rat illi fl-udjenza tal-10 ta` Jannar 2003, din il-Qorti diversament presjeduta laqghet it-talba tal-partijiet illi din il-kawza tinstema` kontestwalment mal-kawza fl-ismijiet Michael Cachia Caruana et vs John Spiteri k/a Spiteri Shaw et (Citaz. Nru. 864/2001) u li kull prova li tingieb f`wahda ghandha titqies bhala prova fl-ohra. Rat id-digriet li tat din il-Qorti diversament presjedura fl-20 ta` Jannar 2004 fejn innominat lill-Perit Rene` Needham bhala perit tekniku sabiex jirrelata dwar it-talba attrici. Rat illi fl-istess udjenza l-Qorti ordnat illi l-provi li jingabru fil-kawza tal- lum ikunu jghoddu ghall-kawza fl-ismijiet Michael Cachia Caruana et vs John Spiteri k/a Spiteri Shaw et (Citaz. Rat id-digriet li tat din il-Qorti diversament presjeduta fil-25 ta` Jannar 2005 fejn irrevokat l-inkariku tal-Perit Rene` Needham bhala perit tekniku u hatret minfloku lill-Perit Valerio Grech Mallia. Rat l-atti li kienu ritornati mill-Perit Rene` Needham. Rat id-digriet li tat din il-Qorti diversament presjeduta fis-7 ta` Frar 2007 fejn hatret lill-Av. Rat l-ordni tal-Onor. Prim` Imhallef tas-17 ta` Jannar 2013 fejn din il-kawza giet assenjata lil din il-Qorti kif presjeduta. Rat il-verbal tal-udjenza tal-24 ta` Jannar 2013 fejn il-Qorti kienet infurmata illi l-gbir tal-provi mill-partijiet kien tlesta u li kien jonqos kienet il-presentata tar-relazzjoni mill-periti Valerio Grech Mallia u Ian Hazouri Jarju. Rat id-digriet li tat fl-udjenza tat-30 ta` April 2013 fejn irrevokat l-inkariku tal-Av. Ian Hazouri Jarju bhala perit legali u hatret minfloku lill-Av. Rat ir-relazzjoni kongunta li pprezentaw il-periti gudizzjarji, li kienet ikkonfermata bil-gurament minnhom it-tnejn fl-udjenza tat-13 ta` Rat l-atti li kienu prezentati mar-relazzjoni tal-periti gudizzjarji. Rat in-nota li pprezentat il-konvenuta Maria Victoria Attard Luck fis-16 ta` Ottubru 2014 fejn talbet in-nomina ta` periti addizzjonali. Rat id-domandi li kienu prezentati fit-12 ta` Jannar 2015 ghall-fini tal- eskussjoni tal-periti gudizzjarji. Rat ir-risposti li pprezentat il-perit legali fl-udjenza tal-5 ta` Frar 2015. Semghet ix-xiehda in eskussjoni tal-perit legali fl-istess udjenza. Rat in-nota li pprezenta l-perit tekniku tas-16 ta` Marzu 2015. Rat in-noti ta` osservazzjonijiet tal-partijiet. Semghet is-sottomissjonijiet tal-ahhar bil-fomm li ghamlu d-difensuri fl- udjenza tal-15 ta` Settembru 2015. Rat id-digriet illi tat fl-istess udjenza fejn halliet il-kawza ghas-sentenza. Provi 1) Dokumenti Mac-citazzjoni, l-atturi pprezentaw dokumenti. Fil-kors tal-kawza, kienu prezentati dokumenti ohra :- 2) Xiehda Fir-relazzjoni taghhom, il-periti gudizzjarji gabru dak li xehdu l-partijiet (jew min minnhom) u persuni ohra. Il-Qorti sejra tirreferi ghal dak ir-riassunt :- Illi fis-seduta tad-9 ta` Gunju 2005, l-attur Michael Cachia Caruana ipprezenta l-affidavit tieghu.... Fis-seduta tal-15 ta` Dicembru 2005, gie pprezentat l-affidavit tal-Perit Joseph Tonwuru Ruggier... Fis-seduta tal-11 ta` April 2006, xehed l-attur Anglu Cachia Caruana... Fis-seduta tas-26 ta` Ottobru 2006, xehed il-Perit Edgar De Marco Pughe... Fis-seduta tat-18 ta` Jannar 2007, Victor Spiteri k/a Spiteri Shaw jixhed ... George Fedele, prodott mill-konvenuti, xehed fis-seduta tat-13 ta` Frar 2007... John Begovie, prodott mill-konvenuti xehed fis-seduta tal-15 ta` Marzu 2007... Fis-seduta tal-22 ta` Marzu 2007, gie prodott n-Nutar Dr. Charles Hazouri Blackman mill-konvenuti... David Spiteri k/a Spiteri Shaw, prodott mill-konvenuti xehed fis-seduta tas-17 ta` Mejju 2007... John Spiteri k/a Spiteri Shaw xehed fis-seduta tal-5 ta` Gunju 2007.... Nicholas Stevens., iddikjara illi ... Ir-relazzjoni tal-perit tekniku 3) Fir-relazzjoni, il-perit tekniku jaghmel dawn il-konsiderazzjonijiet :- L-atturi jannettu Dok A mac-citazzjoni taghhom li huwa kuntratt tas-27 ta` Ottubru 1948 fl-atti tan-Nutar Victor Zammit Laferla fejn Leonardo Cachia Caruana u cioe` missier l-atturi Michael u Angelo Cachia Caruana kien akkwista r-razzett u r-raba` imsejhin tal-Latmi ghall-kejl ta` cirka 34 tomna u dan kif jirrizlta minn pagna 957 a fol 8 tal-process u dan minghand l-eredi ta` Antonio Pavanello. Illi ma` l-istess citazzjoni a fol 14 hemm pjanta annessa li turi l-estent li l-atturi qed jallegaw li kien xtara missierhom liema raba kien iwassal hekk kif jirrizulta mill-istess pjanta sa Strada Marsascala u cioe` sal-konfini tat-triq. Il-pjanta in kwistjoni ggib id-data 29.12.14 Jigi rrilevat illi anke l-kuntratt tal-15 ta` Ottubru 1917 fl-atti tanNutar Franscesco Saverio Stella esebit quddiem l-esponent Perit Tekniku MF1 li bih Antonio Pavanello akkwista l-istess art li l-eredi tieghu bieghu lil Leonardo Cachia Caruana jindika konfini fin-nofs-in-nhar ma Triq Wied il-Ghajn. L-istess triq pero din id-darba bl-isem ta` Zabbar Road qed tigi wkoll indikata bhala konfini ta` sehem Michelina Cachia Caruana li l-atturi uliedha akkwistaw minghandha permezz tal-kuntratt data 2 ta` Novembru 1984 fl-atti tan-Nutar John Gauci Cunningham Randisi esebit Dok MF 3 quddiem l- esponent. Jirrizulta madanakollu illi f` Document B anness ma` dan il-kuntratt il- konfini tar-raba` li minnhu nxtara sehem indiviz mill-atturi ma jwassalx 22 sat-Triq Zabbar (gia Triq Marsaskala) pero` sat-tarf tal-btiehi tal- fondijiet li jaghtu ghal l-istess triq salv ghal parti zghir qabel jibda l-bini in kwistjoni. Din l-istess pjanta ggib id-data tas-16.04.84. Il-konfini murija fuq Document B msemmi fil-paragrafu precedneti in segwitu ghal dan ma jaqblux ma` dawk murija fuq il-pjanta redatta millabbli kollega l-AIC Carmelo Pace Sari f` Dok MF 6 esebit mill-atturi u li jikkonsisti minn pjanta u certifikat li l-istess kollega fuq inakrigu ta` l-atturi ghamel sabiex jinterpreta l-parcmina datata 9.11.20 jew il-pjanta tad-29.12.14 a fol 14 fuq site plan ricenti (1988) ta` l-akkwati. Dwar l-istess parcmina in atti hemm esebit ukoll affidavit tal-Perit Joseph Tonwuru Ruggier li jiddikjara li l-art maghrufa bhala "Ta` Lamti" murija fuq l-istess parcmina ghandha kejl superficjali ta` cirka 33.6 tmiem. L-art in kwistjoni tissemma u hija deskritta a fol 58 tal-process formanti parti minn Dok G u cioe` d-divizjoni tat-28 ta` Frar 1915 fl-atti tan-Nutar Francesco Grech Mallia Blackman. Anness ma` din id-divizjoni hemm rapport peritali redatt mill-Perit Manuele Tonwuru u l-art li l-atturi qed jallegaw li hija taghhom qed tigi deskritta a fol 83 et seq. Jirrizulta wkoll minn din id-deskrizzjoni li Strada Marsaskala (Via Zabbar) hija wahda mill-konfini ta` l-art in kwistjoni. A fol 89 tal-process hemm deskrizzjoni ta` l-art in kwistjoni bhala parti mill-kuntratt data 2 ta` Dicembru 1984 atti tan-Nutar John Gauci Cunningham Randisi li bih Michelina Cachia Caruana bieghet n-nofs indiviz taghha lil uliedha Il-pjanta dokument A li taghmel referenza ghaliha l-istess deskrizzjoni esebita in atti. Minn Dok 7B senjament il-pjanta ta` l-20.08.20 jirrizulta li Antonio Pavanello li l-eredi tieghu kienu l-awturi ta` missier l-atturi u cioe` Jsegwi ghaldaqstant illi t-territorju ta` Antonio Pavanello kien finalment iwassal sa Triq Marsaskala. Din l-art kollha illi l-atturi jallegaw illi hija taghhom tinsab elenkata fid- denunzja ta` Leonardo Cachia Caruana missier l-atturi senjament taht subinciz wiehed fil-bidu tal-lista a fol 40 tal-process formanti parti minn Dok E anness mac-citazzjoni attrici. … John Spiteri k/a Spiteri Shaw fit-tielet eccezzjoni tieghu jghid li akkwista l-kwart indiviz ta` l-art mertu tal-kawza permezz tal-kuntratt fl-atti tan-Nutar Charles Hazouri Blackman datat 5 ta` Settembru 1996. Fil-veru fatt dan il-kuntratt jesebuh sahansitra l-atturi stess mac-citazzjoni taghhom hekk kif jirrizulta minn fol 14 sa 17 tal-process u Dok MF 10 quddiem l-esponent Perit Tekniku bil-konfini murija fuq Dok A u cioe` pjanta annessa ma` l- istess kuntratt. F` dan il-kuntratt is-socjeta` konvneuta Licari Estates qieghed tittrasferrixxi lart mertu tal-kawza u zewg fondijiet kontigwi lil konvenuti John Spiteri k/a Spiteri Shaw u ohtu Victoria Spiteri k/a Spiteri Shaw. Il-proprejta` in vendita` tinsab murija fil-pjanta annessa ma` l-istess kuntratt a fol 17 tal- process. Meta wiehed janalizza l-affidavit ta` l-attur Michael Cachia Caruana jinnota kontradizzjoni fis-sens illi filli fit-tien ipagna l-ahhar paragrafu jghid li Leonardo Cachia Caruana akkwista kull ma kellhu Antonio Pavanello li minn MF 7B jirrizulta li t-territorju kien iwassal sa Triq Marsaskala u filli fil- paragrafu tlieta tar-raba` pagna ta` l-affidavit jghid li dak li akkwistaw missieru u ommu kien skond il-parcmina u skond kif interpretat mill- abbli kollega l-AIC Carmelo Pace Sari f` Dok MF 6. Il-pjanta Dok MF 6 turi bic-car li t-territorju ma jwassalx sa Triq Marsaskala illum Triq San Gwakkin. Minn din il-pjanta l-artijiet akkwistati minn Antonio Pavanello a bazi ta` MF 7B ma humiex inkluzi. Anke meta l-istess Michael Cachia Caruana fl-affidavit tieghu jghid fil-paragrafu ta` qabel l-ahhar tat-tielet pagna "...u hija Anglu ghadu jghix u joqghod hemmhekk, fuq l-art kollha inkluz l-art li giet akkwistata minn Antonio Pavanello mill-Gvern ta` Malta" ma jirrizltax minn dak ikkonstatat in situ li l-istess partijiet akkwistati minn Antonio Pavanello huma f` idejn dan Anglu Cachia Caruana. Dwar il-kwistjoni ta` konfini jixhed ukoll il-Perit Edgar De Marco Pughe prodott mill-konvenuti li jindika li l-art li fuqha hemm il-kwistjoni odjerna bl-ahmar fuq Dok ECM 993274. Gie stabbilit anke mill- access in situ illi dawn huma l-konfini ta` l-art fil-litigazzjoni Survey detaljat ta` l-istess art jinsab esebit ukoll dok ECM Edgar 24 De Marco Pughe u minnhu jirrizulta illi l-art in litigazzjoni ghandha kejl ta` cirka 788 metri kwadri. Fid-deposizzjoni tieghu l-AIC Edgar De Marco Pughe jghid illi "Access dirett ma jezistix trid jew tiskala hajt gholi jew tghaddi mill-btiehi tal- konvenuta Victoria Attard Luck" u dan il-fatt gie stabbilit in situ anke In situ gie stabbilit ukoll dak li jghid l-istess AIC De Marco Pughe li l-hajt indikat AB fuq Dok ECM 441889 "huwa hajt ta` erba` filati sejjieh minn naha ta` fuq u hemm dislivell ta` cirka zewg metri u f` bnadi ohra hemm izjed." Dok ECM 764392 esebit minn Edgar De Marco Pughe juri ssitwazzjoni kif kienet tezisti in situ fl-1957. Mill-provi li jressqu latturi u cioe` illi missierhom Leonardo Cachia Caruana fl-1948 kien xtara skond il-parcmina (fejn hemm indikat li xtara sa Triq Marsaskala) allura jsegwi li suppost xtara wkoll xi bini ghaliex is-sitwazzjoni f` ghaxar snin mhux probabli li nbiddlet tali li minn raba` telgha ftit izjed minn kantuniera bini. Fil-fatt Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw kien akkwsita uhud minn dawn il-proprjetajiet fil-kantuniera fil-1956 u dan kif jirrizulta mill-atti senjatament Dok MF 8. Illi anke mill-provenjenzi indikati fil-paragrafi sub inciz 1 u 2 a pagna 3 ta` Dok MF 8 jirrizulta illi fondi kienu jezistu f`dik il-kantuniera sa mill-1871 meta gew liberati in sbbasta u dawk in vendita` fil-kuntratt MF 8 skond listess kuntratt "jinsabu mibnija in parti u in parti rikostruwiti flok fondi ohra." Isegwi ghaldaqstant illi meta Leonardo Cachia Caruana akkwista fl- 1948 is-sitwazzjoni in situ zgur ma kinitx tirrispekka fedelment dak li jidher fuq il-parcmina Dok MF4 u dan ghaliex xi bini ma` Triq Marsaskala zgur kien jezisti. L-abbli kollega l-AIC Caruana Montalto jittenta jaghmel interpretazzjoni ta` Dok MF 4 fuq site plan ECM 681212 u mad-daqqa t` ghajn wiehed jasal biex jaqbel mieghu aktar u aktar meta tittiehed konjizzjoni tal- pjanta bid-data 29.1214 a fol 14 tal-process. Pero` fil-parcmina hemm spazju bejn l-art in vendita u t-triq filwaqt li fil-pjanta a fol 14 dan l- ispazju ma jezistix. Meta Antonio Pavanello akkwista minghand il-Gvern skond ilkuntratt Dok 7B u l-pjanta annessa mieghu jirrizulta li partijiet zghar biss li jmissu mat-triq ma kienux fit-territorju originali tieghu. Dan kollu jkompli jirrinforza t-tezi illi stante dawn id-diskrepanzi kollha huwa difficli biex wiehed jghid b` certezza li dak kollhu li jidher fuq il-gie akkwistat minn Leonardo Cachia Caruana. Dan ghaliex meta zzid dak li gie akkwistat minghand il-gvern a bazi ta` Dok 7B minn Antonio Pavanello allura jsegwi li l-konfini ta` l-art akkwistata minn missier l-atturi kienet hekk kif murija fuq ECM 459867 li tinkludi anke lbinjiet li akkwista Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw bil-kuntratt Dok MF 8. Ghal kull bwon fini jigi rrilevat illi anke in kontro-ezami fis-seduta tas16 ta` Ottubru 2007 quddiem l-esponent Perit Tekniku l-attur Michael Cachia Caruana jaqbel li xi diskrepanzi kien hemm u dan meta jghid : " … Nikkonferma li fuq il-parcmina ma jidhirx il-bini ghax dak iz-mien ma kienx hemm. Il-parcmina hija tan-1917 ..." Minn fol 15 tal-process jirrizulta illi f`dan il-kuntratt bhala provenjenza jissemma illi Licari Estates Ltd kienet akkwistat il-proprjeta` in kwistjoni mill-poter ta` Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw li jigi n-nannu tal-konvenuti Victoria u John Spiteri k/a Spiteri Shaw u dan permezz ta` kuntratt datat 28 ta` Mejju 1977 fl-atti tanNutar Joseph Fava Pace esebit Dok MF 9 quddiem l-esponent Perit tekniku. dan il-kuntratt Licari Estates akkwistat il-fondijiet 81 u 82 Zabbar Road konsistenti f` dar u remissa u l-fond numru 1, Triq Santa Tereza. Huwa proprju dan il-punt li qed jattakkaw l-atturi u cioe` illi Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw qatt ma kien akkwista l-art jew ahjar sehem indiviz mill- ghalqa ta` kejl ta` 1450 metri kwadri trasferita mal-fondijiet 81, Triq Zabbar, M`Scala u l-fond 1, Triq Santa Tereza, M`Scala. Minn Dok C anness mac-citazzjoni attrici tal-process u Dok MF 8 esebit quddiem l-esponent Perit Tekniku jirrizulta li dan Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw permezz ta` kuntratt fl-atti tan-Nutar Victor Zammit Laferla tal-21 ta` Lulju 1956 kien akkwista biss il-fond 81, Zabbar Road (gia` Via Marsaskala) u l-fond 1, Triq Santa Tereza, M` Scala u dan hekk kif jirrizulta a fol 21 tal-process. Fid-deskrizzjoni tal-proprjeta` trasferita lil Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw permezz ta` dan il-kuntratt ma tissemma l-ebda art jew sehem indiviz minn artijiet jew raba. Meta jixhed Victor Spiteri k/a Spiteri Shaw quddiem l-esponent Perit Tekniku fis-seduta tat-18 ta` Jannar 2007 ai fini ta` konfini ta` l-art jikkonferma li gej : "Il-proprjetajiet kienu diversi mezzanini accessibbli minn Triq San Gwakkin. (nota ta` l-esponent Perit Tekniku gia Triq Marsaskala). Dejjem niftakarhom hemmhekk il-mezzanini. Minn 1956 kienu mikrijin u l-papa kien jircievi l-kera u meta xtrajna ahna bdejna nircevuhom ahna. Nghid li kien hemm ukoll bicca art ossia blat li din kienet tmiss malmezzanini hekk murija bl-ittra A fuq Dok ECM Fava Pace. Dik ma kienitx tinhadem bhala raba` imma konna naghtu permess biex jonsbu fiha u nqeghdu xi affarijiet fiha. Muri ECM Fava Pace nghid li l-access kien mill-punt C fuq l-istess Dokument. Nghid li xtrajna wkoll B fuq Dok ECM Fava Pace u d-dhul kien minn bejnhom u cioe` bejn A u B fuq l-istess pjanta. Mil-livell tat-triq trid titla sular biex tigi ghal livell ta` l-ghalqa A, u lghalqa titla sakemm tasal mal-hajt tal-girien taghna. AB huwa sular ghola mill- art proprja. AB ma` ghandhu u ma kellux aperturi ghal fuq l-art taghna. L-atturi qatt ma talbuna biex jidhlu." Fl-affidavit tieghu a fol 115 sa 117 tal-process l-attur Michael Cachia Caruana fil-paragrafi 11 u 12 jaghmel referenza ghal deskrizzjoni tal-Perit Antonio Axisa f` atti ta` subbasta fil-provenjenza ta` Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw fejn qed jigi allegat li hemm deskrizzjoni ta` x` akkwista l-istess Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw. Meta jixhed quddiem l-esponent Perit Tekniku fis-seduta tat-18 ta` Jannar 2007 senjament fil-kontro-ezami tieghu Victor Spiteri k/a Spiteri Shaw direttur tassocjeta` konvenuta Licari Estates Ltd fir-rigward tal-provenjenza ta` l-art mertu tal-litigazzjoni odjerna jghid : "Qed issirli referenza ghal Dok MF 09 … mistoqsi dwar min fejn tirrizulta l-ghalqa nghid li l-ghalqa hija msemmija f` divizjoni millprovenjenza meta kien xtara l-papa. Nipprometti li nesbixxi kopja taddivizjoni li saret fl- 1870 fl-atti tan-nutar. Nghid u nikkoregi ruhi li mhux kuntratt imma rapport peritali tad-divizjoni redatt mill-Perit Antonio Axisa. Nghid li n-numri nbidlu, hemm miktub ukoll il-"ricetto vicino" u hawn hija msemmija l-art ..." Hawn l-esponenti josserva li z-zewg partijiet isemmu dan ir-rapport redatt mill-Perit Antonio Axisa pero` l-istess rapport ma jirrizultax li gie esebit in atti." Il-perit tekniku mbaghad jghaddi biex jevalwa l-kwistjoni ta` l- preskrizzjoni u jaghmel referenza ghal brani mix-xiehda :- Ir-relazzjoni tal-perit legali 4) a) Il-posizzjoni tal-konvenuta Maria Victoria Attard Luck i) Il-perit legali taghmel dawn l-osservazzjonijiet : Illi b`din l-kawza l-atturi qeghdin jippromwvu l-actio reivindicatoria. … F`din it-tip ta` azzjoni, meta l-konvenut jiddefendi ruhu billi jghid li huwa proprjetarju tal-art, wara li l-attur jipprova t-titolu tieghu, wiehed ghandu jikkonsidra wkoll t-titolu tal-konvenut u wara jigi evalwat liema wiehed minn dawn it-titoli huwa l-ahjar. Minn dan kollu, skond l-esponenti, l-atturi rnexxielhom jaghmlu lprova necessarja dwar it-titolu taghhom … ii) Il-konkluzjonijiet tal-perit legali kienu dawn :- … Illi skond l-esponenti meta wiehed jaghmel komparazzjoni tat-titoli tal-partijiet, jirrizulta li dawk tal-atturi huma ahjar minn dawk tal- konvenuti. Dan qed jinghad ukoll meta jittiehdu in konsiderazzjoni l- konsiderazzjonijiet teknici. In partikolari ssir referenza ghal dak li qal l- perit tekniku illi – "Dan ghaliex meta zzid dak li gie akkwistat minghand il-Gvern a bazi 35 ta` Dok 7B minn Antonio Pavanello allura jsegwi li l-konfini ta` l-art akkwistata minn missier l-atturi kienet hekk kif murija fuq ECM ECM li tinkludi anke l-binjiet li akkwista Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw bil-kuntratt Dok MF 8." Minbarra l-fatt li bl-istess mod li kkonsiderat l-esponenti, anke l-perit tekniku nnota s-segwenti u cioe – Huwa propju dan il-punt li qed jattakkaw l-atturi u cioe illi Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw qatt ma kien akkwista l-art jew ahjar sehem indiviz mill-ghalqa ta` kejl ta` 1450 metri kwadri trasferita mal-fondijiet 81, Triq Zabbar, M`Scala u l-fond 1 Triq Santa Tereza, M`Scala. u Fid-deskrizzjoni tal-propjeta trasferita lil Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw permezz ta` dan il-kuntratt ma tissemma l-ebda art jew sehem indiviz minn artijiet jew raba. Illi a bazi ta` dak kollu premess, l-esponenti tikkonkludi li l-ahjar titolu f`dan il-kaz huwa dak tal-attur. b) Il-posizzjoni tal-konvenuta Licari Estates Limited i) Il-perit legali taghmel dawn l-osservazzjonijiet : Illi l-ewwelnett is-socjeta konvenuta eccepiet il-pussess animo domini u t-tieni nett eccepiet l-karenza tal-interess guridiku tal-atturi. L-ewwel eccezzjoni li se tigi kkonsiderata mill-esponenti hija n-nuqqas ta` interess guridiku tal-atturi. Rekwizit necessarju f`kull azzjoni li tigi proposta huwa l-interess li ghandu dak li jipproponiha. Huwa car ghal esponenti li l-atturi ghandhom interess li jipproponu kawza fejn huma qeghdin jallegaw li huma proprjetarji ta` bicca art li allegatament qeghda fil-pussess tal-konvenuti. Dan huwa interess konkret u l-atturi kellhom jirrivolgu ruhhom lejn l-Awtorita tal-Qorti sabiex tigi deciza din l-kwistjoni. Mill-provi prodotti huwa car li dan l- interess jissussisti. Ghalhekk l-esponenti ma ssibx li din l-eccezzjoni ghandha tintlaqa`. Minn naha l-ohra s-socjeta konvenuta kontrarjament ghal konvenuta l- ohra f`din il-kawza, eccepiet biss l-pussess animo domini, illi kif inhuwa risaput huwa dritt ta` proprjeta. Illi ghalhekk s-socjeta konvenuta qeghda tghid li t-titolu taghha huwa aktar validu minn dak tal-atturi, u ghalhekk anke f`dan il-kaz is-socjeta konvenuta trid taghmel il-prova l-pussess ad tat-titolu usucapionem, jigifieri l-preskrizzjoni akkwizzittiva ta` tletin sena. Illi jirrizulta bhala stat ta` fatt li s-socjeta konvenuta bieghet lil konvenuta u lil John Spiteri k/a Spiteri Shaw permezz ta` kuntratt fl-Atti tan-Nutar Charles Hazouri Blackman L-eskussjoni tal-perit legali MF 10 – din l-ghalqa li qed tigi kkontestata mill-atturi. Ghalhekk certament s-socjeta konvenuta m`ghadhiex fil-pussess ta` din il-ghalqa u dan mis-sena 1996 l`quddiem (enfazi tal-esponenti). Ghaldaqstant minhabba l-fatt li jonqas l-element bazilari sabiex tirnexxi l-preskrizzjoni trentennali, ossia l-pussess, din l- eccezzjoni ma tistax tigi milqugha." 5) Il-perit legali wiegbet ghal domandi in eskussjoni kemm bil-miktub kif ukoll viva voce. Il-perit legali spjegat illi kontrarjament ghal dak li kien qed jinghad mill- konvenuti, il-genituri ta` l-atturi akkwistaw l-art de qua mill-patrimonju ta` Antonio Pavanello, ghaliex : (i) irrizulta li Antonio Pavanello kien propjetarju ta` l-art u fl-ispecifiku ta` 39,378.39 metri kwadri ; (ii) irrizulta li missier l-atturi ossia Leonardo Cachia Caruana kien akkwista dik l-istess art mill-eredi ta` Antonio Pavanello ; (iii) irrizulta li l-atturi fil-kawza tal-lum kienu l-eredi flimkien ma` ommhom ta` missierhom Leonardo Cachia Caruana ; u (iv) irrizulta illi l-atturi akkwistaw in-nofs li kien ta` ommhom. Il-perit legali kompliet tfisser illi ma setghetx tintlaqa` l-eccezzjoni tal- karenza tal-interess guridiku stante li rrizulta li l-atturi jippossjedu titolu. Il-perit legali tirrikonoxxi li l-perit tekniku kien qed isostni fil-paragrafu 25 tar-rapport peritali illi mill-pjanta esebita mill-atturi, it-territorju ma kienx iwassal sa Triq Marsaskala, illum Triq San Gwakkin, u li minn din il- pjanta, jirrizulta li l-art mertu tal-kawza mhix kompriza fit-territorju li qed jinghad li nxtara minghand Antonio Pavanello. Fl-istess waqt il-perit legali ssostni li hija ghamlet komparazzjoni tal- kuntratti kollha ta` l-atturi u kkonkludiet li t-titolu ta` l-atturi huwa ahjar minn dak tal-konvenuti. Il-perit legali taccetta illi s-socjeta` Licari Estates Limited kulma eccepiet kienet il-preskrizzjoni trentennali u li ghalhekk f` dan il-kaz kien hemm biss pretensjoni ta` proprjeta` u allegazzjoni ta` pussess bir-rekwiziti kollha tieghu. Il-perit legali nsistiet li mill-konsiderazzjonijiet legali kkonkludiet illi l- bicca raba` kkontestata ma tirrizultax fil-kuntratti ta` John Spiteri k/a Spiteri Shaw u ta` B`din l-eccezzjoni, Licari Estates Limited teccepixxi l-karenza ta` interess guridiku tal-atturi. It-tieni eccezzjoni tal-konvenuta Licari Estates Limited Ghal din il-Qorti, huwa evidenti li l-atturi ghandhom l-interess guridiku li jipproponu din il-kawza peress li, kif jirrizulta mill-premessi tac- citazzjoni, kif ukoll mill-provi li tressqu, l-atturi qeghdin jikkontendu li l- art mertu ta` din il-kawza hija propjeta` taghhom fi kwoti ndaqs bejniethom. L-eccezzjoni qeghda ghalhekk tkun respinta. L-azzjoni attrici Saret riferenza ghall-principji li jghoddu ghal azzjoni ta` rivendika. Din il-Qorti tikkontesta kemm l-azzjoni tal-lum taqa` fil-parametri ta` l-azzjoni ta` rivendika. Fil-kaz tal-lum jidher illi l-atturi jghixu fl-ambjenti fejn hemm l-art in kwistjoni u l-pussess jinsab ghand l-atturi. Skont ix-xiehda ta` Michael Cachia Caruana, jidher li l-problema li tat lok ghal din il-kawza kien il-fatt li xi snin ilu nfethet apertura mill-konvenuti jew min minnhom li taghti ghal fuq l- art li tinsab fil-pussess tal-atturi. In vista tal-kontenut ta` dan il-kuntratt – li skont l- atturi mhuwiex korrett - saret din il-kawza sabiex din l-art tigi dikjarata li hija proprjeta` taghhom. Infatti ma saret l-ebda talba sabiex jinghata lura l-pussess lill-atturi jew sabiex il-konvenuti jigu zgumbrati. Min-naha l-ohra, il-konvenuti qeghdin isostnu li ghandhom il-pussess ta` l-art u qeghdin jinvokaw il-preskrizzjoni trentennali. Sabiex tigi stabbilita` t-tip ta` azzjoni ezercitata mill-atturi, referenza ghandha ssir ghat-talbiet tac-citazzjoni. Dan premess ghandu jinghad illi din tal-lum mhijiex azzjoni ta` rivendika ghaliex l-atturi ghandhom il-pussess. Propju ghaliex din il-Qorti mhijiex qeghda tqis din tal-lum bhala azzjoni ta rivendika, allura l-piz tal-prova, ghalkemm jibqa` jinkombi lill-atturi, huwa dak tal-prova fuq bilanc ta` probabilitajiet. 1 Dan jidher li hu żball u għandu jaqra 1996 Il-provi tal-atturi V. Risultanzi 1) L-atturi allegaw li huma proprjetarji ta` cirka 34 tomna art li tikkonsisti kemm f`raba` kif ukoll f`xaghri u blat imsejhin "Ta` Lanti" f` Zabbar Road, illum Triq San Gwakkin, Wied il-Ghajn, limiti ta` Haz-Zabbar. Din il-pretensjoni saret abbazi tal-fatt li huma wirtu nofs indiviz ta` l-art minghand missierhom Leonardo Cachia Caruana skont testment unica charta tat-22 ta` Lulju 1959 fl-atti tan-Nutar Giuseppe Hazouri Jarju (Dok MF2A) u akkwistaw in-nofs indiviz l-iehor minghand ommhom fit-2 ta` Novembru 1984 b`kuntratt fl-atti tan-Nutar John Gauci Cunningham Randisi (Dok MF3). L-atturi pprezentaw denunzja ta` s-successjoni ta` Leonardo Cachia Caruana fejn dawn l-ambjenti huma ndikati (Dok E annessa mac- citazzjoni). L-atturi pprezentaw kuntratt tas-27 ta` Ottubru 1948 fl-atti tan-Nutar Victor Zammit Laferla (Dok A anness mac-citazzjoni u Dok MF 2) fejn missierhom Leonardo Cachia Caruana akkwista minghand l-eredi ta` Antonio Pavanello ir-razzett bir-raba` mieghu li jinsab Wied il-Ghajn fil-limiti ta` Haz-Zabbar fil-kontrada taz-Zonqor ossija ta` Wied il-Ghajn msejha ta` Lanti, f` Zabbar Road. L-atturi pprezentaw ukoll il-kuntratt ta` l-akkwist ta` l-awtur fit-titolu ta` missierhom, ossija ta` Antonio Pavanello. Dan kien akkwista l-art originarjament minghand Caterina Mayo Ellul Martin u Francesco Fedele skont kuntratt tal-15 ta` Ottubru 1917 fl-atti tan-Nutar Francesco Grech Mallia Blackman (Dok MF1). B`dan il-kuntratt kienu akkwistati cirka 34 tomna raba` f` dawn l-ambjenti. L-atturi marru oltre u pprezentaw ukoll bhala Dok MF7A kuntratt ta` divizjoni fl-atti tan-Nutar Francesco Grech Mallia Blackman tat-28 ta` Frar 1915 fejn l-art de qua giet assenjata lil Caterina Mayo Ellul Martin. L-atturi fissru illi Antonio Pavanello permezz ta` kuntratt tad-9 ta` Novembru 1920 fl-atti tan-Nutar tal-Gvern (Dok MF7B) akkwista tlett siti pubblici fi Triq Casal Marsascala ta` kejl ta` 251.93 qasab kwadri, liema art kienet kontigwa ma` dik li kien akkwista bil-kuntratt tal-15 ta` Ottubru 1917. L-atturi pprezentaw ukoll bhala Dok MF5 parcmina li kienet inghatat lil missierhom minghand Antonio Pavanello sabiex ikun jaf l-estensjoni ta` l-art li akkwista. Ipprezentaw ukoll pjanta Dok MF 4 li kienet annessa mal-kuntratt ta` akkwist tat-2 ta` Novembru 1984 fl-atti tan-Nutar John Gauci Cunningham Randisi. is-survey juri b`mod car u inekwivoku illi l-art mertu tal-kawza tifforma parti mill-34 tomna proprjeta` taghhom. Kien ukoll esebit kuntratt tal-24 ta` Gunju 2003 fl-atti tan-Nutar Nicholas Hazouri (Dok MF7) fejn l-atturi bieghu parti zghira mill-art lil Christopher Ruggier ghal Dhalia South Limited u MG Construction Limited . Meta qies dawn il-kuntratti u pjanti, il-perit tekniku spjega illi l-pjanta Dok MF6 ippreparata mill-Perit Carmelo Pace Sari turi illi t-territorju akkwistat minn missier l-atturi ma kienx iwassal sa Triq Marsaskala illum Triq San Gwakkin, u li minn din il-pjanta, l-artijiet akkwistati minn Antonio Pavanello a bazi ta` Dok MF 7B ma humiex inkluzi. Inoltre l-perit tekniku spjega li kuntrarjament ghal dak li xehed Michael Cachia Caruana, meta huwa mar in situ, ma rrizultax li l-istess partijiet li gew akkwistati minn Antonio Pavanello huma f`idejn l-attur Anglu Cachia Caruana. Il-perit tekniku kkonkluda li meta missier l-atturi akkwista fl-1948 is- sitwazzjoni in situ zgur ma kenitx tirrispekka fedelment dak li jidher fuq il-parcmina ghaliex xi bini ma` Triq Marsaskala zgur kien jezisti. Il-perit tekniku spjega li jezistu wkoll diskrepanzi biex wiehed jghid b` certezza li dak kollu li jidher fil-parcmina gie akkwistat minn Leonardo Cachia Caruana ghaliex meta zzid dak li gie akkwistat minghand il-Gvern abbazi ta` Dok MF7B minn Antonio Pavanello, jirrizulta li l-konfini ta` l-art akkwistata minn missier l-atturi kienet tinkludi anke l-binijiet li gew akkwistati minn Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw ai termini tal-kuntratt ezebit bhala Dok MF 8. Din il-Qorti hadet konjizzjoni ta` d-diskrepanzi li gew elenkati mill-perit tekniku. Jidher izda li minkejja dawn id-diskrepanzi skont il-konstatazzjonijiet tal- perit tekniku, l-estensjoni ta` l-art indikata fil-parcmina (liema parcmina kienet giet moghtija lil missier l-atturi izda li ma kinitx annessa mal- kuntratt ta` akkwist ta` bejn il-missier u Pavanello) kienet tinkorpora ferm aktar art inkluza kemm l-ambjenti mertu ta` din il-kawza kif ukoll bini Madanakollu ma rrizultax b`hekk li l-ambjenti mertu ta` din il-kawza ma kinux inkluzi fl-art li giet akkwistata mill-awtur fit-titlu ta` l-atturi. Din il- Qorti taghmel referenza ghal dak li rrilevat il-perit legali fil-pagna 49 tar- relazzjoni fejn irreferiet ghax-xiehda tal-Perit De Marco Pughe, liema xiehda tkompli tikkonferma illi hemm qbil dwar l-identifikazzjoni ta` l-art akkwistata mill-awturi fit-titolu ta` l-atturi, kif ukoll il-kejl u l-estensjoni taghha bejn il-pjanti ezebiti mad-diversi kuntratti ezebiti mill-atturi. Ghalhekk nonostante dak li nghad mill-perit tekniku, il-Qorti tikkondividi l-konkluzjoni li waslet ghaliha l-perit legali fis-sens illi l-atturi ghamlu l- prova tat-titolu taghhom. L-Art 2140 tal-Kap 16 Il-provi tal-kontroparti 2) Dwar it-titolu tal-konvenuti, saret riferenza ghall-kuntratt ta` akkwist fl- atti tan-Nutar Charles Monseigneur tal-5 ta` Settembru 1996 ezebit bhala Dok MF 10, u l-kuntratti ohra li pprecedew l-istess kuntratt ossija l- kuntratt fl-atti tan-Nutar Victor Zammit Laferla tal-21 ta` Lulju 1956 (ezebit bhala Dok MF8) u l-kuntratt fl-atti tan-Nutar Dottor Joseph Fava Pace datat 28 ta` Mejju 1977 (ezebit bhala Dok MF 9). a) Il-konvenuta Licari Estates Limited tat l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni akkwizittiva skont l-Art 2140 tal-Kap 16. Id-disposizzjoni taqra :- (1) Kull min b`bona fidi u b`titolu tajjeb biex jittrasferixxi l-proprjetà, jipposjedi haga mmobbli ghal zmien ta` ghaxar snin, jakkwista l- proprjetà taghha. (2) Jekk it-titolu jkun gej minn att li, skont il-ligi, ghandu jkun inskritt firRegistru Pubbliku, iz-zmien mehtieg ghall-preskrizzjoni ma jibdiex miexi hlief mill-jum ta` l-iskrizzjoni ta` dak l-att. Ghal din il-preskrizzjoni, hija mehtiega l-bona fidi, flimkien mal-pussess, matul iz-zmien kollu mehtieg ghall-preskrizzjoni. In-nuqqas ta` bona fidi ta` possessur precedenti mhijiex ta` hsara ghas-successur tieghu, ghalkemm iz-zmien tal-pussess b`mala fidi ma jintghaddx maz-zmien mehtieg ghall-preskrizzjoni. Fil-kawza tal-lum, irrizulta ppruvat illi Giuseppe Spiteri k/a Spiteri Shaw akkwista minghand il-familja Sammut Mamo korp ta` bini bin-numru 81,82,83 u 84 Zabbar Road Santa Venera u n-nuda prorpjeta` tad-dar zghira f`Marsascala Triq Santa Tereza numru 2 bis-sahha ta` kuntratt fl-atti tan-Nutar Victor Zammit Laferla tal-21 ta` Lulju 1956 (ezebit bhala Dok MF 8). Permezz ta` kuntratt fl-atti tan-Nutar Dottor Joseph Fava Pace tat-28 ta` Mejju 1977 (ezebit bhala Dok MF9) Giuseppe Spiteri k/a Spiteri Shaw biegh lil Licari Estates Limited il-korp ta` bini f` San Pawl il-Baħar bin-numru 81,82, 83 u 84 u l-mezzanin numru wiehed (1) fi Triq Santa Tereza, San Pawl il-Baħar. Permezz ta` kuntratt tal-5 ta` Settembru 1996 fl-atti tan-Nutar Charles Hazouri Blackman (ezebit bhala Dok MF10), Victoria Spiteri k/a Spiteri Shaw akkwistat dar zghira numru 81, Triq Zabbar, Santa Venera flimkien ma` remmissa kif ukoll kwart indiviz tal-ghalqa li tista` tintuza bhala gnien retroposta ghall- istess 52 dar u b` kejl ta` cirka 1450 metri kwadri, filwaqt li John Spiteri k/a Spiteri Shaw akkwista dar zghira numru wiehed Triq Santa Tereza, Santa Venera, kif ukoll kwart inidiviz tal-istess ghalqa li tista` tintuza bhala gnien mal- istess dar. Minn ezami tad-deskrizzjoni li wiehed isib fil-kuntratti tal-1956 u 1977 (supra) ma hemm l-ebda riferenza jew accenn ghal art, ghalqa jew raba`. Ghalhekk jidher li dawk il-kuntratti ma kinux jinkludu trasferiment ta` art jew xi sehem indiviz mill-art mertu ta` din il-kawza. Kien biss imbaghad fil-kuntratt ta` 1996 li ssemmiet l-ghalqa ossija l-art mertu ta` din il-kawza. Ghaldaqstant, fil-konfront tas-socjeta` konvenuta, din qatt ma setghet teccepixxi l-preskrizzjoni skont l-Art 2140 tal-Kodici Civili favur taghha, billi l-art mertu ta` din il-kawza ma kenitx tifforma parti mill-art oggett ta` dawk il-kuntratti ta` l-1956 u ta` l-1977. Ghalhekk is-socjeta` konvenuta qatt ma setghet akkwistat bil-preskrizzjoni ta` ghaxar snin, il-proprjeta` ta` din l-art peress li dan l-ewwel rekwizit necessarju ghall-applikazzjoni ta` l-Art 2140 tal-Kap 16 ma jissussistix. b) Licari Estates Limited tat l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni akkwizittiva tat- tletin sena skont l-Art 2143 tal-Kap 16. L-Art 2143 tal-Kap 16 Fl-isfond ta` din il-gurisprudenza, il-Qorti sejra tistharreg jekk fil-kaz tal- lum kienx ippruvat l-element ta` pussess animo domini allegatament ezercitat mill-konvenuti. Dwar il-pussess ai termini ta` l-Art 2143 tal-Kap 16, tressaq Victor Spiteri k/a Spiteri Shaw li jiftakar li sa mis-sena 1956, il-mezzanini accessibbli minn Triq San Gwakkin kienu jinkrew minn missieru u li l-bicca art ossia blat li kienet tmiss mal-mezzanini, ma kinetx tinhadem bhala raba` izda kien jaghti permess biex jonsbu fiha u jitqeghdu xi affarijiet fiha. David Spiteri k/a Spiteri Shaw sostna li f` dan ix-xaghri kien jilghab u kif ukoll meta kiber ittellghet karozza. Dan kollu sehh meta il-familja tieghu kienu jmorru f` dawn l- ambjenti fis-sajf. Fl-istess sens xehed John Spiteri k/a Spiteri Shaw b` dan illi zied max- xhieda ta` huh billi sostna li huwa fix-xitwa kien imur jonsob ghall- pitirossi fl-ghalqa in kwistjoni u anke zera` ukoll is-sigar tal-lewz. Bhala xhieda li mhumiex qraba tal-konvenuti, tressaq George Fedele illi sostna li madwar 24 sena qabel kien ikun jilghab fix-xaghri mertu tal- kawza flimkien ma` hu l-konvenut John Spiteri k/a Spiteri Shaw u anke kienu tefghu xi karozza hemmhekk. Fl-istess sens John Begovie li ilu residenti fi Triq San Gwakkin gia Triq Marsaskala sostna li dan kien ilu joqghod hemm 27 sena (aktar tard sostna li ilu joqghod hemm mis-sena 1979)u li fix- xaghri huwa gieli dahal minghajr ma talab l-ebda permess stante li kulhadd jista` jaqbad u jidhol kif kienu qabel. Dan ix-xhud sostna li f` dan ix-xaghri nbniet dura minn ta` Spiteri k/a Spiteri Shaw u rrefera wkoll ghal bicca karozza u chasis li tpoggiet ukoll minn ta` Spiteri k/a Spiteri Shaw. Dan semma wkoll li Spiteri k/a Spiteri Shaw kienu zerghu xi sigar izda imbaghad afferma li kemm id-dura u kemm is-sigra ilhom fuq is-sit in kwistjoni hmistax-il sena jew tmintax-il sena. Tressaq ukoll n-Nutar Charles Hazouri Blackman li spjega li huwa jaf lil familja Spiteri k/a Spiteri Shaw personalment u li ilu jafhom f` dan ix-xaghri sa mis-sena 1966. Minn ezami ta` dawn il-provi, jidher li x-xiehda ta` David Spiteri k/a Spiteri Shaw, John Spiteri k/a Spiteri Shaw, George Fedele u John Begovie ma tantx tghin biex issostni l- pretensjoni tal-konvenuti li kienu ilhom jippossjedu l-ambjenti in kwistjoni ghal aktar minn tletin sena, peress li jirrizulta li l-ahwa Spiteri k/a Spiteri Shaw ma setghux jiftakru z-zmien ta` 30 sena qabel bdiet il-kawza peress li dak iz-zmien kienu ghadhom jew ckejkna jew lanqas twieldu. Fir- rigward tax-xiehda ta` George Fedele u ta` John Begovie, din tixhet dawl li t-thawwil tas-sigar, ittpoggija tal-karozza u l-bini tad-dura saru madwar hmistax jew tmintax-il sena qabel xehdu u ghalhekk hawnhekk ukoll ma jissussisti d-dekors tat-tletin sena. Jekk il-Qorti kellha temmen il-verzjoni ta` Victor Spiteri k/a Spiteri Shaw, korraborata min- Nutar Charles Hazouri Blackman, xorta wahda l-Qorti tara li hemm diffikolta` sabiex jigu sodisfatti r-rekwiziti kollha ghall-applikazzjoni ta` l-Art 2143. Kif fuq precizat, il-pussess irid ikun esklussiv. Izda mill-kontroezami tax- xhud Ruth Thomas Farrugia Grech, li kienet xhud prodotta mill-konvenuti, irrizulta li minkejja li din ikkonfermat dak li nghad mill-familja Spiteri k/a Spiteri Shaw, u anke x-xhieda l-ohra, din ix-xhud spjegat, kuntrarjament ghax-xhieda l- ohra, illi tiftakar lill-atturi telghin u nezlin minn dawk l-ambjenti sa "minn dejjem". Zvelat ukoll illi hija ilha toqghod hemm 55 sena u tiftakar n- naghag u moghoz ta` l-atturi fl-art mertu ta` din il-kawza. Ghalhekk tezisti xiehda independenti ta` persuna li ressqu l-konvenuti stess li kkonfermat li sa minn dejjem kienet tara lill-atturi fl-ambjenti in kwistjoni. Apparti x-xiehda ta` Ruth Thomas Farrugia Grech, il-Qorti hadet konjizzjoni wkoll tas-sentenzi tal-Ewwel Qorti u tal-Qorti tal-Appell (konfermatorja) fil-kawza ta` spoll bin-Nru 2139/1999 fejn kien determinat li l-atturi kellhom pussess sufficjenti biex jissodisfa r-rekwizit ta` pussess tal- haga immobbli necessarjusabiex tirnexxi l-azzjoni ta` spoll. Il-Qorti mhijiex teskludi li l-konvenuti kienu jidhlu fl-ambjenti in kontestazzjoni, izda jekk dan sehh, il-pussess ma kienx wiehed esklussiv. Referenza ssir ukoll ghal sentenza ohra hekk kif ikkonfermata mill-Qorti ta` l-Appell fis-27 ta` Marzu, 2015 Appell Civili Numru. kawza ta` spoll bejn l-atturi u l-familja ta` Licari fost ohrajn (liema kawza saret referenza ghaliha fin-nota ta` sottomissjonijiet ta` l-atturi), fejn ghal darb`ohra, gie kkonfermat li l-atturi kellhom pussess ta` dawn l- In vista ta` dan kollu, il-Qorti ma tistax toqghod fuq il-verzjoni tal- konvenuti u ta` uhud mix-xhieda li gabu fejn kien mistqarr li qatt ma raw lill-atturi fl-ambjenti in disputa, propju ghaliex Ruth Thomas Farrugia Grech rat lill-atturi. Il-Qorti taghti affidament lill-verzjoni tal-atturi fis-sens li huma kienu dejjem fil-pussess u li ma tawx kaz tad-dura u tal-karozza li saret fl- ambjenti de quo peress li ma kinux idejjquhom jew ma hassewhomx ta` pregudizzju ghalihom sakemm imbaghad il-konvenuti marru oltre u fethu apertura fil-hajt ta` l-appogg. Kien dak il-pass li wassal lill-attur li jiehdu azzjoni. Ghalhekk l-eccezzjoni skont l-Art 2143 tal-Kap 16 qeghda tkun michuda. Decide Ghar-ragunijiet kollha premessi, il-Qorti qeghda taqta` u tiddeciedi din il-kawza billi :- tal-konvenuta Licari Riferibbilment ghall-ewwel eccezzjoni Estates Limited, tichad l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni skont l-Art 2140 tal-Kap 16. Riferibbilment ukoll ghall-ewwel eccezzjoni tal-konvenuta Licari Estates Limited, tichad l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni skont l-Art 2143 tal-Kap 16. Tichad it-tieni eccezzjoni tal-konvenuta Licari Estates Limited. Tikkundanna lill-konvenuti sabiex ihallsu l-ispejjez kollha ta` din il-kawza, komprizi dawk tal-ittra ufficjali tat-23 ta` Novembru 2000. RIKORS TAL-APPELL tal-konvenuta Maria Victoria Attard Luck L-aggravji tal-konvenuta Maria Victoria Attard Luck huma s-segwenti: In kwantu l-ewwel Qorti ma qablitx mal-perit legali li l-azzjoni hi waħda ta' rivendika u allura rriteniet li l-piż tal-prova huwa wieħed fuq bilanċ ta' probabilitajiet: F' dan ir-rigward targumenta li hemm qbil li l-azzjoni hi waħda ta' aċċertament ta' proprjeta` u għalhekk l-atturi għandhom l-oneru li jippruvaw it-titolu tal-pretiż dominju tagħhom. Tenfasizza li skont id- dottrina kontinentali prova bħal din trid tkun rigoruża u konklussiva u fuq l-istess livell tal-azzjoni ta' rivendika anke jekk mhix il-probatio diabolica. Issostni li anke jekk għall-grazzja tal-argument l-atturi kellhom il-pussess tal-art, dan ma jeżimihomx mill-piż li jeliminaw l-istat ta' inċertezza nsorta dwar it-titolu proprjetarju permezz ta' prova univoka, ċara u konvinċenti, In kwantu l-ewwel Qorti skartat l-osservazzjonijiet tal-perit tekniku u straħet fuq id-deduzzjoni tal-perit legali rigward il-prova tat-titolu tal- proprjeta` vantata mill-atturi; F' dan ir-rigward targumenta li anke jekk għall-grazzja tal-argument kellu jiġi aċċettat li l-pussess tal-art kien vestit fl-atturi, l-estensjoni tal-art li l- awtur tagħhom jingħad li akkwista skont il-kuntratt ma tinsabx suffragata la mill-hekk imsejħa "parċmina" (li fuqha tant saħqu l-atturi avolja ma kinitx annessa mal-kuntratt tal-akkwist minn missierhom Leonardo Cachia Caruana fl-1948) u lanqas mir-riskontri "in situ" permezz tas-survey; dan apparti d-diskrepanzi sollevati mill-perit tekniku, bħal per eżempju l-fatt li l-pjanta Dok MF6 li turi li t-territorju ma jwassalx sa Triq M'Skala, u skont Dok MF7B l-artijiet akkwistati minn Antonio Pavanello, li minn għandu xtara missier l-atturi, m'humhiex inklużi. Tilmenta li l-ewwel Qorti ma kellhiex tiskarta l-konklużjonijiet tal-perit tekniku leġġerment għaliex b'hekk l-istat ta' inċertezza jibqa' mhux eliminat. In kwantu l-ewwel Qorti rriteniet li ladarba l-pussess kien fl-atturi ma setgħetx tirnexxi d-difiża tal-użukapjo bil-preskrizzjoni triġennarja. F'dan ir-rigward targumenta li hemm dubju kemm tabilħaqq il-pussess Targumenta li mill-korp tal-provi jirriżulta li bejn l-art tal-atturi utilizzat bħala raba u l-art mertu tal-kawża konsistenti minn blat, hemm ħajt għoli ta' sular. F'din l-art tal-aħħar hemm dura, siġra tal-lewż u siġar oħra li skont ix-xiehda ta' George Fedele u John Begovie, għamluhom tal-familja Licari. Iżżid tgħid li hemm ukoll karozza żgangata. Tgħid li għalkemm Ruth Thomas Farrugia Grech, li ilha toqgħod fl-akkwati 'l fuq minn 50 sena, xehdet li fl-imgħoddi ġieli rat lill-atturi jirgħu n-nagħaġ, b'danakollu ma tonqosx milli ssemmi li f'din il-parti tax-xagħri dejjem tiftakar ukoll lil ta' Spiteri k/a Spiteri Shaw. Għalhekk issostni li fl-ambitu tal-materjal tal- provi, globalment kunsidrati, il-konvinċiment tal-ewwel Qorti kellu jkun diversament orjentat għal dak li hu pussess tal-art taħt eżami. RIKORS TAL-APPELL tas-soċjeta` konvenuta Licari Estates Ltd L-aggravju tas-soċjeta` konvenuta Licari Estates Ltd jirrigwarda l- fatt li l-ewwel Qorti għażlet li ma ssegwix il-konklużjoni tal-perit tekniku mqabbad minnha rigwardanti l-estensjoni tal-art de quo, kif ukoll il- kwistjoni tal-pussess o meno tal-atturi fuq l-art. Hija fir-rigward tagħmel diversi punti li jistgħu jiġu sintesiżżati kif ġej: Għalkemm jista' jkun li l-atturi ma kienx jinħtiġilhom jissodisfaw il- applikabbli f'kawżi ta' natura ċivili, ċioe` ċ-ċertezza fuq bilanċ ta' probabbilitajiet dwar l-eżistenza tat-titolu minnhom allegat, u li actore non Abbażi tal-pjanti prodotti mill-atturi stess, il-perit tekniku kkonkluda li l-art in kontestazzjoni ma kinitx tappartjeni lill-atturi. L-ewwel Qorti skartat il-konklużjonijiet tal-perit tekniku u minflok straħet fuq l-interpretazzjoni tagħha stess tal-pjanti u fuq il-konklużjonijiet tal-perit legali meta rriżulta li l-istess perit legali lanqas għarrfet in-natura tal-azzjoni, għaliex ikkonkludiet erronjament li din hija azzjoni ta' Dan l-iżball bażilari jirrendi l-konklużjonijiet l-oħra tagħha għal kollox inattendibbli billi jixhed nuqqas ta' apprezzament serju tal-materja fil-kawża. fl-eskussjoni baqgħet li mill- kunsiderazzjonijiet legali rriżultalha li r-raba in kwistjoni ma tirriżultax fil- kuntratti ta' John Spiteri k/a Spiteri Shaw u Licari Estates, minkejja li s-soċjeta` Licari Estates kienet qed teċċepixxi l-preskrizzjoni ta' tletin sena, li hija ndipendenti minn kwalsiasi titolu naxxenti minn kuntratt. Meta l-atturi rreġistraw ir-raba kollu li kellhom mad-Dipartiment tal- Agrikoltura ħallew barra l-art in kwistjoni. Din il-prova tikkorrobora t-teżi tas-soċjeta` konvenuta li l-atturi ma kinux qed iqisu r-raba de quo bħala tagħhom. Meta l-art ġiet reġistrata f'isem John Spiteri k/a Spiteri Shaw l-uffiċjali tad- Dipartiment żiedu notament li kien jindika li ma kinitx ġiet reġistrata qabel. Dan jirriżulta mill-anness Dok A (ossia ittra datata 03.04.2009 maħruġa mill-Għammieri) li ma baqax fil-proċess meta dan kien intilef. "...għal kull buon fini qed tippreżentah mill-ġdid sabiex il-proċess ikun integru". (Din il-Qorti fid-digriet tagħha tat-18.08.2016 ċaħdet ir-rikors tal-atturi tat- 03.04.2009 għall-isfilz tal-imsemmija ittra. Jiġi osservat li kopja ta' tali ittra fil-fatt tinsab fl-atti – vide fol 281/Vol 2 tal-atti 863/2001). RISPOSTA TAL-APPELL tal-atturi għaż-żewġ appelli - kemm ta' Maria Victoria Attard Luck u kif ukoll ta' Licari Estates Ltd – (20.04.2016): L-atturi wieġbu biex jgħidu li s-sentenza hija ġusta u taw ir- raġunijiet tagħhom għaliex din il-Qorti għandha tikkonfermaha bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi "kontra l-intimata". Jidher li l-problema li tat lok għal din il-kawża kien il-fatt li kienet infetħet apertura li tagħti fuq art in kwistjoni. L-aħwa Cachia Caruana kienu għamlu kawża ta' spoll (Michael u Angelo Cachia Caruana v. Licari Estates tal-Qorti Ċivili fis-26 ta' April, 20012 kienet ikkonkludiet li l-atturi kellhom il-pussess fuq l-art u li l-fetħa fil-ħajt diviżorju bejn il-fond 1, Triq Santa Tereża, Santa Venera kien jammonta għal aġir spoljattiv fil-konfront tagħhom. Kien il-konvenut John Spiteri k/a Spiteri Shaw biss li ġie kkundannat jagħlaq il- fetħa fil-ħajt diviżorju. L-attur Michael Cachia Caruana xehed li kien fil-mori tal-kawża ta' spoll li kienu ġew a konoxxenza tal-kuntratt tal-5 ta' Settembru, 1996, (atti Nutar Charles Hazouri Blackman), li permezz tiegħu is-soċjeta` Licari Estates Ltd: ittrasferiet lil Victoria Spiteri k/a Spiteri Shaw dar bin-numru 81, Triq Zabbar, Santa Venera u remissa adjaċenti kif ukoll kwart (1⁄4) indiviż ta' għalqa li tista', tintuża bħala ġnien retroposta għall-istess dar bil-kejl ta' 1450mk li tista' tidħol għaliha mill-istess dar; u ittrasferiet lil John Spiteri k/a Spiteri Shaw dar bin-numru 1, Triq Santa Tereża, Santa Venera, kif ukoll kwart (1⁄4) indiviż tal-istess għalqa, aċċessibbli ukoll mill-istess dar u tista' tintuża bħala ġnien. Il-proprjeta` trasferita permezz tal-kuntratt tal-1996 ġiet indikata fuq pjanta Dok A annessa mal-istess kuntratt: L-atturi jsostnu li l-kwart (1⁄4) indiviż li akkwistat Victoria Spiteri k/a Spiteri Shaw u l- kwart (1⁄4) indiviż li akkwista John Spiteri k/a Spiteri Shaw skont il-kuntratt tal-1996 huma fil- fatt proprjeta` tagħhom. Għalhekk fis-17 ta' Mejju, 2001, intavolaw iż-żewġ kawżi odjerni- waħda kontra Victoria Licari u Licari Estates Ltd (863/01) u l-oħra kontra John Licari u Licari Estates Ltd (864/01) fejn talbu li jiġi dikjarat li l-kwarti ndiviżi tal-għalqa li jissemmew fil-kuntratt tal-1996 huma fil-fatt proprjeta` tagħhom. Fix-xiehda tiegħu il-Perit Edgar De Marco a prodott mill- konvenuti indika fuq is-site plan Dok ECM2610013 l-art li fuqha hemm il- kwistjoni. Il-Perit Tekniku Valerio Grech Mallia kkonferma li kien ġie stabbilit anke mill-aċċess in situ illi dawn huma fil-fatt il-konfini tal-art fil-litigazzjoni Skont survey dettaljat tal-istess art (Dok ECM261002)4 jirriżulta li l-art in litigazzjoni għandha kejl ta' ċirka 788mk. In-Nutar Charles Hazouri Blackman b'referenza għall-kuntratt tal-1996 li sar fl-atti tiegħu xehed5 illi l-art in kwistjoni kellha nofs indiviż tagħha l- familja Gulia u nofs indiviż Licari Estates, u kien għalhekk li ġie trasferit kwart indiviż kull wieħed lil John u Victoria Spiteri k/a Spiteri Shaw: ippreċiża li Licari Estates 4 Fol 481, Vol 3, atti 863/01 5 22 ta' Marzu 2007, fol 233 et seq, Vol 1, atti 864/01 ittrasferiet in-nofs indiviż tagħha. B'referenza għal Dok ECM261002 qal li n-nofs li mess lill-familja Gulia jibda minn XA pero` diviżjoni qatt ma Qal li kien hemm biss ftehim li ma kienx insinwat. B'referenza għad- Dok ECM261001 qal li mill-"Y" għall-aħmar6 hija, skont hu, il-parti ta' Fil-mori tal-kawża (fl-2007) l-atturi fetħu kawża oħra ta' spoll (Michael u Angelo aħwa Cachia Caruana v. John Spiteri k/a Spiteri Shaw u għal kull interess martu Angiolina Yarovoy kif ukoll John u Rita konjuġi Begovie 414/2007/LFS) fejn ġie premess li: "..il-konvenut u/jew persuni mqabbdin minnu, nehha t-tieqa li kienet tinstab fl-ewwel sular fil-proprjeta` tieghu, bin-numru 1, Triq Santa Tereza, San Pawl il-Baħar, liema tieqa thares ghal gol-bitha proprjeta` ta' John u Rita konjugi Begovie, u fetah bieb minn fuq gewwa minflok tali tieqa, sabiex ikkostruwixxa pont tal-hadid li jaghti ghal fuq ix-xaghri proprjeta` ta' l-atturi..." Hawnhekk ukoll il-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fl-4 ta' Novembru, 20137 irriżultalha li l-pussess tal-atturi fuq l-art huwa manifest u wkoll li John Spiteri k/a Spiteri Shaw kien ikkommetta spoll fil-konfront tagħhom bil-pont tal-ħadid; konsegwentement ordnatlu jneħħi tali spoll. 6 Għalkemm ma jidhirx il-kulur aħmar, evidentement qed jirreferi għall-parti shaded u delineat fuq dan id-dokument. Il-KUNTRATTI DWAR IT-TITOLU PRETIŻ MILL-ATTURI U IT-TITOLU PRETIŻ MILL-AĦWA JOHN U VICTORIA LICARI FUQ L-ART IN KWISTJONI: Fis-sentenzi appellati saret ampja riferenza għall-kuntratti li abbażi tagħhom l-atturi aħwa Cachia Caruana u l-konvenuti aħwa Victoria Attard Luck nee Spiteri k/a Spiteri Shaw (863/01) u John Spiteri k/a Spiteri Shaw (864/01) qegħdin jivvantaw titolu fuq l-art in kwistjoni. In suċċint il-kuntratti (u l-provvenjenza relattiva) huma dawn: Kuntratt ta' diviżjoni8 fl-atti tan-Nutar Francesco Grech Mallia Blackman fejn Caterina Mayo Ellul Martin ġiet assenjata 3⁄4 indiviżi u Francesco Fedele ġie assenjat 1⁄4 indiviż minn 34 tomna art 15.10.1917 Kuntratt permezz tiegħu Antonio Pavanello akkwista l-34 tomna art f'Marsaskala mingħand Caterina Mayo Ellul Martin (li kellha 3⁄4 indiviżi) u Francesco Fedele Il-proprjeta` ġiet deskritta bħala li tikkonfina min- 8 Kopja ta' dan il-kuntratt tad-diviżjoni tal-1915 jidher li hu bin-nieqes, pero`, mill-provvenjenza ndikata fuq il-kuntratt tal-1917 jirriżulta li f'tali diviżjoni tal-1915 l-aħwa Fedele (Caterina Mayo Ellul Martin u Francesco Fedele ħadu 3⁄4 u 1⁄4 rispettivament mill-art). 09.11.1920 Kuntratt fl-atti tan-Nutar tal-Gvern li permezz tiegħu Antonio Pavanello akkwista tliet siti pubbliċi fi Triq Casal Marsaskala (251.93qk) liema art hija kontigwa ma' dik li akkwista fl-1917. It-tliet biċċiet art ġew deskritti bħala li huma "situate at San Pawl il-Baħar Via Casal Zabbar" u bħala 27.10.1948 Kuntratt fl-atti tan-Nutar Victor Zammit Laferla li permezz tiegħu Leonardo Cachia Caruana (missier l-atturi) akkwista mingħand l-eredi ta' Antonio Pavanello r-razzett u raba f' Wied il-Għajn msejħa ta' Lanti, f' Zabbar Rd. Il-proprjeta` ġiet deskritta bħala li tikkonfina min-nofsinhar mat-triq ("minn nofs in-nhar mal-imsemmija triek Zabbar Road...") li permezz tiegħu l-atturi wirtu n-nofs indiviż ta' missierhom. 02.11.1984 Kuntratt fl-atti tan-Nutar John Gauci Cunningham Randisi li permezz tiegħu l-atturi akkwistaw in-nofs l-ieħor mingħand ommhom. 24.06.2003 (Fil-mori tal-kawża) Kuntratt fl-atti tan-Nutar Nicholas Hazouri li permezz tiegħu l-atturi biegħu parti żgħira mill-art lil Dhalia South Ltd u L-atturi ppreżentaw parċmina li jsostnu li kienet ingħatat lil missierhom meta xtara sabiex ikun jaf l-estensjoni tal-art li akkwista. Għalkemm ma tidhirx data fuq il-parċmina huwa evidenti li din ma saritx fiż-żmien meta akkwista missierhom fl-1948, iżda qabel. Ippreżentaw ukoll pjanta datata 29.12.14, li turi l-art li jallegaw li akkwista Ippreżentaw pjanta datata 20.08.20 li turi l-artijiet li akkwista Pavanello kontigwi għal dik li kien akkwista fl-1917. Ippreżentaw pjanta datata 16.04.84 li kienet annessa mal-kuntratt tal- (b) Aħwa Licari: Kuntratt fl-atti tan-Nutar Victor Zammit Laferla li permezz tiegħu Giuseppe Spiteri k/a Spiteri Shaw (in-nannu ta' John u Victoria aħwa Spiteri k/a Spiteri Shaw) akkwista mingħand il-familja Sammut Mamo il-korp ta' bini 81, 82, 83 u 84 Zabbar Rd, Santa Venera u n-nuda proprjeta` 28.05.1977 Kuntratt fl-atti tan-Nutar Joseph Fava Pace li permezz tiegħu Giuseppe Spiteri k/a Spiteri Shaw biegħ lil Licari Estates Ltd il-korp ta' bini 81, 82, 83 u 84 u l-mezzanin nru 1 fi Triq Santa Tereza, Santa Venera. 05.09.1996 Kuntratt fl-atti tan-Nutar Charles Hazouri Blackman li permezz tiegħu Licari Estates biegħet lil Victoria Spiteri k/a Spiteri Shaw d-dar 81, Triq Zabbar, Santa Venera, remissa adjaċenti u 1⁄4 indiviż ta' għalqa retroposta għad-dar bil-kejl ta' 1450mk; u lil John Spiteri k/a Spiteri Shaw d-dar 1, Triq Santa Tereza, Santa Venera u 1⁄4 indiviż tal-imsemmija għalqa retroposta bil-kejl ta' 1450mk. Bħala provvenjenza ġie dikjarat li: "l-kumpanija Licari Estates xtrat l-immobbli in vendita flimkien ma' proprjeta` oħra mill-poter ta' Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw iben Michele u Bernarda nee Mier b'att tan-Nutar Joseph Fava Pace tat-tmienja u għoxrin ta' Mejju elf disa' mija u sebgħa sebgħin...." Il-perit legali Dr Anna Mifsud Alexiev Schembri qieset li dawn iż-żewġ kawżi odjerni huma kawżi ta' rivendika, u minn komparazzjoni tat-titoli vantati mill-kontendenti aċċennat għall-fatt li fil-proprjeta` trasferita lil Licari Estates Ltd (l-awtriċi fit-titolu tal-aħwa John u Victoria Spiteri k/a Spiteri Shaw) ma tissemma' l-ebda art jew sehem indiviż minn art. L-ewwel Qorti, għalkemm ikkontestat li dawn il-kawżi huma kawżi ta' rivendika, stante li l-pussess tal-art huwa għand l-atturi, kkondividiet il-konklużjoni tal-perit legali fis-sens li l-atturi ppruvaw it-titolu tagħhom fuq l-art in kwistjoni. Minkejja li l-Perit Tekniku Valerio Grech Mallia issottolineja xi diskrepanzi fir- rigward tal-parċmina u l-pjanti, l-ewwel Qorti irriteniet li minkejja tali diskrepanzi, ma jirriżultax li l-ambjenti mertu tal-kawżi odjerni ma kinux inklużi fl-art li ġiet akkwistata mill-awtur fit-titolu tal-atturi. KUNSIDERAZZJONIJIET TA' DIN IL-QORTI: Din il-qorti ser tgħaddi biex tqis iż-żewġ appelli li saru fir-rigward ta' kull kawża, ċioe` l-appell ta' Victoria Attard Luck nee Spiteri k/a Spiteri Shaw u l-appell ta' Licari Estates Ltd fir-rigward tal-kawża 863/01, u l-appell ta' John Spiteri k/a Spiteri Shaw u l- appell ta' Licari Estates fir-rigward tal-kawża 864/01. (Jiġi ppreċiżat li ż- żewġ appelli mis-sentenza rigwardanti l-kawża 863/01 huma l-istess bħal dawk mis-sentenza rigwardanti l-kawża 864/01.) L-azzjonijiet odjerni: rivendikatorji jew le? Din il-Qorti tibda biex tikkonferma li kienet korretta l-ewwel Qorti meta rriteniet li ż-żewġ azzjonijiet odjerni ma jistgħux ikunu azzjonijiet ta' l-rivendika stante li l-pussess tal-art qegħda għand l-atturi. Anke miż- żewġ kawżi ta' spoll suċitati (2139/99/RCP u 414/2007/LFS) irriżulta li l- atturi għandhom il-pussess tal-art. Fil-fatt kif enfasizzat l-ewwel Qorti, fiż- żewġ azzjonijiet odjerni ma saret l-ebda talba biex il-pussess jingħata lura lill-atturi jew biex il-konvenuti jiġu żgumbrati. Għalhekk irriteniet li l-piż tal-prova, għalkemm jibqa' jinkombi lill-atturi, huwa dak tal-prova fuq bilanċ ta' probabilitajiet. Għandu jiġi ppreċiżat li dak li effettivament riedet tgħid l-ewwel Qorti hu li l-prova li għandhom iressqu l-atturi mhix dik l- imsejħa probatio diabolica, fejn wieħed irid jipprova titolu oriġinali, iżda huwa biżżejjed li jiġi pruvat titolu derivattiv: dan qed jingħad għaliex il- probatio diabolica hija wkoll fuq bilanċ ta' probabilitajiet stante li hija materja ċivili u mhux penali. ⚫ Il-prova tat-titolu tal-atturi u d-diskrepanzi li qajjem il-perit tekniku: Huwa minnu li l-perit tekniku ssolleva xi diskrepanzi, u din il-Qorti sejra tagħmel aċċenn għalihom. Fl-ewwel lok din il-Qorti ser tagħmel riferenza għall-parċmina li allegatament kienet ingħatat lil missier l-atturi Leonardo Cachia Caruana sabiex ikun jaf l-estensjoni tal-art li akkwista. Il-Perit Tekniku jaċċenna għall-fatt li l-pjanta datata 29 ta' Diċembru 1914 annessa maċ-ċitazzjoni, turi l-estent li l-atturi jallegaw li Jirrileva li fil-kuntratt tal-1917 fejn Antonio Pavanello akkwista l-art li l-eredi tiegħu mbagħad biegħu lil missier l-atturi, fil-fatt hemm indikati konfini fin-nofsinhar ma' Triq Wied il-Għajn. Jirreferi wkoll għall-pjanta datata 20 ta' Awwissu 1920 li minnha jirriżulta li Antonio Pavanello (li l-eredi tiegħu kienu l-awturi ta' missier l- atturi) kien xtara tliet biċċiet art pubbliċi li ġew annessi mat-territorju kollu. Jgħid li fil-fatt kien b'dawn l-akkwisti li t-territorju ġie finalment iwassal sat- Jgħid ukoll li għalkemm fil-kuntratt tat-2 ta' Novembru, 1984, meta l-atturi xtraw in-nofs indiviż ta' ommhom, jingħad li l-art tikkonfina ma' Triq Żabbar (gia Triq Marsaskala), il-pjanta annessa (datata 16 ta' April, 1984) invece turi li l-art tasal sat-tarf tal-btieħi tal-fondijiet li jagħtu għat- triq, salv għal parti żgħira qabel ma jibda l-bini in kwistjoni. Josserva li l-konfini murija fuq dan id-dokument ma jaqblux ma dawk murija fuq il-pjanta redatta mill-AIC Carmelo Pace Sari f' Dok MF6 esebit mill-atturi (datata 26 ta' Mejju, 1999), fejn interpreta l-parċmina jew il-pjanta tal-1914 fuq is-site plan tal-1988. Jirreferi wkoll għas-site plan Dok ECM261003 esebit minn Edgar De Marco Pughe li turi s-sitwazzjoni kif kienet fl-1957. Jargumenta li mill-provi li ressqu l-atturi, ċioe` li fl-1948 missierhom Leonardo Cachia Caruana kien xtara sa Triq Marsaskala, allura suppost isegwi li l-istess Leonardo Cachia Caruana suppost xtara wkoll xi bini għaliex is-sitwazzjoni f' għaxar snin mhux probabbli li nbiddlet tali li minn raba tela' ftit iżjed minn Jgħid li fil-fatt fl-1956 Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw (in-nannu tal-aħwa Spiteri k/a Spiteri Shaw) kien akkwista wħud mill-proprjetajiet fil-kantuniera. Jirreferi wkoll għall-interpretazzjoni li l-Perit De Marco Pughe intenta jagħmel tal-pjanta tal-1914 fuq is-site plan ECM261004. Jaċċenna għall-fatt pero` li fil-parċmina hemm spazju bejn l-art u t-triq, filwaqt li fil-pjanta tal-1914 dan l-ispazju ma jeżistix. Ikompli jgħid li meta Antonio Pavanello akkwista fl-1920 mingħand il-Gvern partijiet żgħar biss li jmissu mat-triq ma kinux fit-territorju oriġinali. Fid-dawl ta' dawn id-diskrepanzi kollha jgħid li: "...huwa diffiċli biex wieħed jgħid b'ċertezza li dak kollu li jidher fuq il9- ġie akkwistat minn Leonardo Cachia Caruana. Dan għaliex meta żżid dak li ġie akkwistat mingħand il-Gvern a bażi ta' Dok 7B10 minn Antonio Pavanello allura jsegwi li l-konfini ta' l-art akkwistata minn missier l-atturi kienet hekk kif murija fuq ECM26200411 li tinkludi anke l-binjijiet li akkwista Joseph Spiteri k/a Spiteri Shaw...." Din il-Qorti pero`, bħall-ewwel Qorti, tosserva li minkejja dawn id- diskrepanzi kollha, ma jirriżultax li l-estensjoni tal-art mertu ta' din il- kawża ma kinitx inkluża fl-art akkwistata mill-awtur fit-titolu tal-atturi. Fil- fatt tajjeb li jiġi ppreċiżat li, kuntrarjament għal dak tgħid is-soċjeta` konvenuta appellanti, il-Perit Tekniku qatt ma qal li l-art in kontestazzjoni ma tappartjenix lill-atturi. Id-diskrepanzi sollevati mill-Perit Tekniku ċertament li huma ntiżi biex iqanqlu dubji12 iżda effettivament ma jaffettwawx l-estensjoni tal-art mertu ta' din il-kawża (vide l-pjanta Dok ECM261001 li din il-Qorti rriferiet għaliha supra taħt l-intestatura 9 Jidher li hawn kelma nieqsa – aktarx qed jirreferi għall-pjanta tal-1914 10 Ċioe' l-pjanta tal-20 ta' Awwissu 1920 11 Dan jidher li huwa żball u jrid jaqra ECM261004. 12 Hekk per eżempju bħal meta jgħid li fuq il-parċmina jidher spazju bejn l-art u t-triq filwaqt li fuq il-pjanta tal-1914 ma jidhrix spazju, u fejn jgħid li kien fl-1920 meta Antonio Pavanello xtara t-tliet siti pubbliċi li fil-fatt l-art tiegħu ġiet tikkonfina mat-triq, u mhux qabel. Iżda fil-fatt dawk l- ispazji kienu prattikament jiffurmaw parti mit-triq, għalhekk mhux xi misteru kif l-art li nxtrat preċedentement ġiet deskritta bħala li tikkonfina mat-triq. Apparti li ma hemm l-ebda allegazzjoni da parti tal-konvenuti li l-art li akkwista Cuschieri fl-1917 u missier l-atturi fl-1948 tinsab band'oħra, mill-imsemmija kuntratti l-art akkwistata ġiet deskritta bħala li tikkonfina min-nofsinhar mat-triq u għalhekk altru li tikkomprendi l-art in kwistjoni. Din il-Qorti hija sodisfatta, li mill-kuntratti u pjanti kollha ppreżentati l-atturi ppruvaw it-titolu derivattiv tagħhom, u non trattandosi din il-kawża ta' waħda ta' rivendika ma kienx neċessarju li jressqu prova ta' titolu oriġinali. ⚫ Il-pussess tal-atturi (b'riferenza għall-kwistjoni tal-preskrizzjoni akkwiżittiva ta' 30 sena da parti tal-konvenuti): Barra li ġie kkontestat il-pussess tal-atturi għall-finijiet tal-kwistjoni dwar jekk l-azzjonijiet odjerni humiex ta' rivendika jew le, (fejn din il-Qorti diġa kkonfermat il-pożizzjoni tal-ewwel Qorti li l-pussess fil-fatt jirriżulta), reġgħet tqajmet il-kwistjoni tal-pussess tal-atturi vis-à-vis il-kwistjoni tal- preskrizzjoni akkwiżittiva trentennali da parti tal-konvenuti (dan għaliex l- ewwel Qorti għalkemm ma eskludietx li l-konvenuti kienu jidħlu fl-ambjenti in kwistjoni rriteniet li jekk dan seħħ, il-pussess ma kienx wieħed esklussiv – proprju minħabba li rriżultalha li kien hemm il-pussess tal-atturi, fejn għamlet anke ampja referenza għax-xiehda ta' Ruth Thomas Farrugia Grech fir- F'dan ir-rigward il-konvenuti appellanti aħwa Licari fl-appelli rispettivi tagħhom jargumentaw li bejn l-art tal-atturi utilizzat bħala raba' u l-art in kwistjoni konsistenti f' blat, hemm ħajt għoli ta' sular, u fiha jinsabu dura, siġra tal-lewż u sigar oħra li skont ix-xiehda ta' George Fedele u John Begovie għamluhom il-familja Licari. Ifakkru li Ruth Thomas Farrugia Grech stess semmiet li f'xi parti tax-xagħri tiftakar ukoll lil ta' Is-soċjeta` konvenuta appellanti Licari Estates Ltd da parti tagħha taċċenna għall-fatt li meta l-atturi rreġistraw ir-raba' kollu li kellhom mad- Dipartiment tal-Agrikoltura ħallew barra l-art in kwistjoni u ssostni li dan il-fatt juri kemm l-atturi ma kinux qed iqisu l-art in kwistjoni bħala tagħhom. Iżżid tgħid li meta l-art ġiet reġistrata f'isem John Spiteri k/a Spiteri Shaw l-uffiċjali tad- Dipartiment żiedu notament li kien jindika li ma kinitx ġiet reġistrata qabel tagħmel riferenza għall-ittra datata 03.04.2009 maħruġa mill- Għammieri. Iżda l-argumenti kollha fis-sens li l-konvenuti kienu għamlu xi pussess fuq l-art huma rrilevanti stante li l-ewwel Qorti stess ma eskludietx li l-konvenuti setgħu kienu jidħlu fl-ambjenti. Il-punt tagħha kien li kwalsiasi pussess li kellhom ma kienx esklussiv ladarba rriżultalha li l- atturi wkoll għandhom il-pussess. Ma hemmx prova li l-konvenuti għalqu l-aċċess għall-art mertu tal-kawża. Li l-atturi fil-fatt għandhom il-pussess jirriżulta mhux biss mill-mod kif saret il-kawża, fejn l-atturi ma talbux li l-konvenuti jiġu ordnati jirritornawlhom l-art, iżda wkoll ġie kkonfermat darbtejn fiż-żewġ kawżi ta' In oltre għalkemm Ruth Thomas Farrugia Grech fl-affidavit tagħha qalet li tiftakar lil familja Licari fl-art, kontro-eżaminata qalet li minn dejjem tiftakar lil atturi neżlin mir-rampa (fl-affidavit kienet qalet li r-rampa kienet l-uniku aċċess għall-art), u tiftakar lin-nagħaġ tagħhom fl-art. Fl-affidavit tagħha qalet: "...Kemm ili noqgħod hawn dejjem lill-istes nies niftakar f' din l-art. Dawn huma l-familja Licari. Infatti niftakar ċar daqs il-kristall lil missier il-konvenuti u ħutu u cioe` z-zijiet tal-konvenuti li kienu jiġu f' din l-art meta kienu jkunu fid-dar li kellhom fl-istess triq. Niftakar anke lill- konvenuti speċjalment lil John Spiteri k/a Spiteri Shaw li kien għadu żgħir u kien jiġi ma' missieru. Meta dan kiber niftakru jiżra xi siġar għax kont selliftu l- imgħażqa u wkoll bena mansab li kien jużah kull sena. Huwa kien ħabib ta' uliedi. Dawn kien jilagħbu flimkien f' din il-biċċa art bla ma ħadd itellifhom. Licari u xi uħud minn sħabu kienu wkoll daħħlu karozza f' din l-art. Għaddewha bi tbatija mir-rampa li semmejt qabel. Niftakarha sew għax kienu tellgħuha fuq idejhom u kienet għamlet ħoss kbir. Din il- karozza jew aħjar karkassa tagħha għadha hemm sa llum. Qatt ma niftakar jew naf li xi ħadd ieħor juża jew jidħol f' din l-art. Lill- atturi jien qatt ma rajthom f' din l-art. Kieku kont narahom għax l-uniku aċċess li kellha din l-art kienet mir-rampa li kienet adjaċenti għad-dar tiegħi. Kont ninduna għax jien dejjem id-dar kont inkun." Kontro-eżaminata imbagħad qalet hekk: "It-tfal tiegħi u cioe` l-kbira ħa tagħlaq 54, l-oħra 51 u l-ieħor 50. John Spiteri k/a Spiteri Shaw kien jiġi jilgħab hawn meta kiber....ngħid li mir-ritratt il qed jiġi muri lili kont nara lill-atturi neżlin mir-rampa biswit il- poġġaman tat-taraġ li qed nimmarka bl-ittra XX fuq Dok MAM091001. Lil Anglu u l-Mikiel niftakarhom neżlin minn hemm minn dejjem. L-art mertu tal-kawża qatt ma kienet tinħadem u niftakar lil John Spiteri k/a Spiteri Shaw jonsob fiha. Ngħid li ma naf lil ħadd Carmelo Stevens. li kien jonsob f' din l-art. Laqnas xi ħadd bil-laqam tan-"nemsija" ma naf. Ilni noqgħod hawn 55 sena. Niftakar in-nagħaġ u l-mogħoż ta' Ghenam u Angelo Cachia Caruana fl-art mertu tal-kawża." Il-fatt li hemm diżlivell bejn dik il-parti tal-art tal-atturi fejn hemm ir- raba' u dik in kwistjoni ma jammontax għal prova ta' nuqqas ta' pussess da parti tal-atturi, kif lanqas ma jammonta għal prova ta' nuqqas ta' pussess da parti tal-atturi il-fatt li meta l-atturi rreġistraw l-art mal- Għammieri ma nkludewx l-art in kwistjoni. Fir-risposta tal-appell tagħhom l-atturi appellati jispjegaw li l-art in kwistjoni ma kinitx ġiet reġistrata mad- Dipartiment tal-Agrikoltura unikament għaliex hija blat u ma tinħadimx, u fil-fatt kienet tintuża biex huma u missierhom qabilhom jirgħu 37. n-nagħaġ u kien għalhekk li missierhom ma ħassx il-ħtieġa li jirreġistraha. Ikkunsidrat dan kollu din il-Qorti hija sodisfatta li l-pussess da parti tal-atturi jirriżulta. Jiġi mfakkar li l-kwistjoni dwar jekk l-atturi għandhomx il-pussess jew le tal-art in kwistjoni huwa sempliċiment biex jiġi stabbilit jekk il-konvenuti kellhomx il-pussess esklussiv tal-art in kwistjoni, ċioe` għall-finijiet tal-allegazzjoni tal-konvenuti li għandhom titolu fuq l-art permezz tal-preskrizzjoni akwiżittiva13. L-atturi diġa ppruvaw li għandhom 13 Jiġi ppreċiżat li: titolu derivattiv fuq l-art u ġialadarba din mhux azzjoni ta' rivendika ma kienx jinkombi fuqhom biex jippruvaw pussess għall-finijiet ta' titolu oriġinali. Huma l-konvenuti li kien jinkombi fuqhom il-piż tal-prova tal- pussess esklussiv animo domini, prova li ma rnexxilhomx jagħmlu. Għal dawn il-motivi din il-Qorti tiċħad l-appell ta' Maria Victoria Attard Luck u l-appell ta' Licari Estates Ltd u tikkonferma s-sentenza in toto. Kull wieħed mill-appellanti għandu jħallas l-ispejjeż tal-appell Giannino De Marco Debono Grech Blundell Anthony Coshia Blundell DEĊIDE tiegħu. Mark Chetcuti Prim Imħallef Deputat Reġistratur da fil-kawża 863/01/JZM l-ewwel Qorti rat li ma kienet tirriżulta minn imkien in-nota tal- eċċezzjonijiet da parti tal-konvenuta Maria Victoria Attard Luck (nee Spiteri k/a Spiteri Shaw) u għalhekk għall-finijiet ta' tali kawża l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni akkwiżittiva jiġi li ġiet sollevata biss mis-soċjeta` konvenuta; u fil-kawża 864/01/JZM l-ewwel Qorti rat li ma kienet tirriżulta minn imkien in-nota tal- eċċezzjonijiet ta' Licari Estates Ltd, u għalhekk għall-finijiet ta' tali kawża l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni akkwiżittiva jiġi li ġiet sollevata biss mill-konvenut John Spiteri k/a Spiteri Shaw.