QORTI ĊIVILI (SEZZJONI TAL-FAMILJA) IMĦALLEF Onor. Abigail May LL.D., Dip. Illum 3 ta' Dicembru 2019 A B f'isimha u f'isem u bhala kuratur ad litem tal-minuri C D skont digriet tal-Qorti tat-18 ta' Mejju, 2016 Rat ir-rikors ġuramentat ipprezentat fit-28 ta' April, 2016 li permezz tieghu l-attrici ppremettiet: Illi l-partijiet kellhom relazzjoni u minn din ir-relazzjoni twieled tifel li jismu C D li llum għandu erbatax (14) -il sena; Illi l-partijiet m'għadhomx flimkien u reċentement l-esponenti bdiet trabbi il-minuri waheda; Illi l-esponenti tixtieq li tingħata l-kura u l-kustodja esklussiva tal- Illi minkejja li kien hemm ftehim informali li jgħaddi manteniment għat-tifel, l-intimat mhu qiegħed jghaddi ebda manteniment għall- minuri; Talbet li l-konvenut igħid ghaliex din il-Onorabbli Qorti m'għandhiex : Tordna li l-kura u l-kustodja għandha tkun fdata lill-esponenti A Tiffissa manteniment adekwat ghall-minuri li ghandu jitħallas direttament lill-esponenti A B; Bl-ispejjez kontra l-intimat li huwa ngunt għas-subizzjoni; Rat il-lista tax-xhieda tal-attrici; Semgħet lix-xhieda li tressqu; Rat id-dokumenti li ġew esebiti, il-provi li ġew prodotti u l-atti ta' dan il- proċediment; Rat illi l-kawża tħalliet għas-sentenza għallum; Ikkunsidrat: KONSIDERAZZJONIJIET Il-Qorti għandha quddiemha azzjoni fejn ir-rikorrenti qegħda titlob li tiġi fdata esklussivament bil-kura u l-kustodja ta' iben il-partijiet C D imwieled fis-17 ta' April 2002.1 Hija titlob ukoll li l-intimat jiġi ordnat iħallas manteniment għall-minuri C. 1 Certifikat tat-twelid tal-minuri jinsab esebit a fol 35 tal-process. Jirriżulta li l-intimat ma ppreżentax risposta fit-terminu stabbilit mil-Liġi, għalhekk, huwa kontumaċi skont il-Liġi, kif jirriżulta mill-verbal datat 4 ta' Ottubru 2016.2 Ir-rikorrenti xehdet fejn qalet li hi kellha relazzjoni ta' 21 sena mal-intimat, illi qatt ma kienu żżewġu iżda minn din ir-relazzjoni twieled C fis-17 ta' April 2002. Spjegat li hi u l-intimat ilhom erba' snin separati, u binhom igħix magħha, l-intimat la jara lit-tifel u lanqas iħallas manteniment. Xehdet li kienu igħixu f'fond B'kara, li kien bil-kera u meta' l-intimat qaleb dan il- fond fuq ismu, hi kellha titlaq, minkejja il-fatt li kienet ħarġet nofs l-ammont ta' LM10,000 li kienu tħallsu bħala rigal biex jinkera dan il-fond. DWAR IL-KURA U L-KUSTODJA TAL-MINURI Illi huwa ritenut fil-ġurisprudenza tagħna li, f'kawżi bħal din, il-Qorti għandha tikkonsidra l-aqwa interess tal-minuri. Fil-kawża Jennifer Weaving-Baluci pro et noe vs John Hole, intqal: "Jingħad illi l-kura tat-tfal komuni tal-miżżewġin, sew fil-liġi antika u sew fil-liġi viġenti, kif ukoll fil-ġurisprudenza estera u f'dik lokali hija regolata mil-prinċipji tal- aqwa utilita` u l-akbar vantaġġ għall-interess tal-istess tfal li ċ-ċirkustanzi tal-każ u l-koeffiċjenti tal-fatti partikolari tal-mument ikunu jissuġġerixxu. Illi in konsegwenza, r-regola sovrana fuq enunċjata għandha tipprevali dwar il-kustodja u l-edukazzjoni tat-tfal komuni tal-miżżewġin, sew meta l- konjuġi jiġu biex jisseparaw ruħhom ġudizzjarjament, sew meta jisseparaw konsenswalment." 3 Deċiża mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fil-25 ta' Gunju 2003, Citazz Numru 2668/1996/2RCP; 4 Deċiża mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fit-8 ta' Dicembru 1858; Illi ingħad ukoll fil-kawza fl-ismijiet John Blackman vs Amelia Blackman et5, u Maria Dolores sive Doris Bugeja vs Anthony Tramboo Galea, illi "apparti l-ħsieb ta' ordni morali u dak ta' ordni legali, li għandhom setgħa fil-materja ta' kura u kustodja tat-tfal in ġenerali, il-prinċipju dominanti 'in subjecta materia', li jiddetermina normalment u ġeneralment il-kwistjonijiet bħal din insorta f'din il-kawża, huwa dak tal-aktar utilita` u dak tal-aqwa vantaġġ u interess tal-istess minuri fl-isfond taċ-ċirkostanzi personali u 'de facto' li jkunu jirriżultaw mill-provi tal-każ li jrid jiġi riżolut......" Għaldaqstant, il-Qorti għandha s-setgħa li jekk ikun fl-aħjar interess tal- minuri, tafda wieħed biss mill-ġenituri bil-kura u l-kustodja tal-minuri u dan ai termini tal-Artikolu 56 tal-Kodiċi Ċivili7. F'dan il-kuntest, ta' min isemmi li l-prinċipju legali tal-manteniment tal-ulied huwa msejjes fuq l-artikolu 7(1) tal-Kodici Civili li jistipula "Il-ġenituri għandhom l-obbligu li jieħdu ħsieb imantnu, jgħallmu u jedukaw lil uliedhom bil-mod stabbilit fl-artikolu 3B ta' dan il-Kodiċi." L-artikolu 3B tal- istess Kodiċi jistipula illi: "Iż-żwieġ jimponi fuq il-miżżewġin l-obbligu li jieħdu ħsieb, imantnu, jgħallmu u jedukaw lil ulied li jiġu miż-żwieġ skont il-ħila, xeħtiet naturali u aspirazzjonijiet ta' l-ulied." Għalhekk, abbażi tal-premess, jirriżulta mid-dispozizzjonijiet tal-liġi, li l- ġenituri għandhom l-istess obbligi versu l-ulied tagħhom, u għalhekk it- tnejn li huma għandhom jikkontribwixxu għat-trobbija tal-istess. L-obbligu taż-żewġ ġenituri lejn l-ulied jibqa' bażikament l-istess: kull wieħed skont il-meżżi tiegħu, ikkalkulati skont id-dispozizzjonijiet tal-artikolu 20 tal- istess Kodiċi, u l-bżonnijiet tal-istess minuri. Illi meta l-Qorti tiġi biex tistabilixxi manteniment, m'hemmx xi formula stabbilita fil-liġi li biha l-Qorti tagħmel il-kalkoli biex imbagħad joħroġ ir- riżultat. Iżda, fl-artikolu 20 tal-istess Kapitlu insibu kif jitqies il- manteniment. Dan l-artikolu jaqra hekk: "(1). Il-manteniment għandu jingħata skont il-bżonn ta' min jitolbu u l- meżżi ta' min għandu jagħtih. Fl-istħarriġ sabiex jinsab jekk min jitlob il-manteniment jistax jaqalgħu xort' ohra, għandu jittieħed qies ukoll tal-ħila tiegħu fl-eżerċizzju ta' xi professjoni, arti jew sengħa. 5 Deċiża mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fit-28 ta' Jannar 1956 6 Deċiża mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fis-27 ta' Novembru 2003 (Cit. 7 Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta. IL-PRINĊIPJI LEGALI GĦALL-KAŻ (3).Meta jitqiesu l-mezzi ta' min hu obbligat għall-manteniment, għandu jingħad biss il-qliegħ tiegħu mix-xogħol tal-professjoni, arti jew sengħa, is-salarju jew il-pensjoni tiegħu mogħtija mill-Gvern jew minn ħaddiehor, u tal-utli tal-beni, sew mobbli kemm immobbli u kull dħul li jinħoloq taħt trust." (4) Ma jitqiesx li għandu meżżi biżżejjed biex jagħti l-manteniment min ma jistax jagħtih ħlief billi jilqa' f'daru l-persuna li titlob dak il-manteniment, jekk din il-persuna ma tkunx axxendent jew dixxendent. (5) Meta jinqiesu l-meżżi ta' min jitlob il-manteniment, għandu jittieħed qies ukoll ta' kemm jiswew il-beni tiegħu mobbli jew immobbli kif ukoll ta' kull interess benefiċċju taħt trust." APPLIKAZZJONI TA' DAWN ODJERN Fil-każ, in eżami, jirriżulta li l-intimat E D huwa kontumaċi u għandu jingħad li l-kontumaċja hija fiha innifisha mhijiex ammissjoni iżda għandha tiġi interpretata bħala oppożizzjoni hekk kif ritenut fil-ġurisprudenza. "Hu paċifiku li l-kontumaċja ma hijiex ammissjoni." (Charles Camilleri Stivala vs Salvu Elfezani – deċiża mill-Qorti tal-Appell fis-27 ta' Ġunju 1997, u skont dejjem kif ġie referut minn dawn il-Qrati, l-kontumaċja għandha tiġi interpretata wkoll bħala oppożizzjoni u l-Qorti għalhekk tidħol f'ċerti dettalji li tħoss illi huma meħtieġa biex tistabilixxi l-verita tal-fatti."8 Għalhekk, jibqa' dejjem jinkombi fuq ir-rikorrenti li tipprova t-talbiet tagħha huma ġustifikati fil-fatt u fid-dritt. Dwar il-kura u l-kustodja tal-minuri, jirriżulta fil-każ in eżami illi l-intimat ilu li ssepara minn mar-rikorrenti mis-sena 2014. Fil-fatt, ir-rikorrenti fix- xiehda tagħha datata Jannar 2018 stqarret li hi u l-intimat ilhom li sseparaw ghal erba' snin. Ir-rikorrenti stqarret ukoll li f'dawn l-ahhar snin, l-intimat zgur li ma hax hsieb il-kura u kustodja ta' ibnu, u lanqas rah. Fil- fatt, ir-rikorrenti qed titlob l-arretrati ta' manteniment għall-erba' snin li għaddew u biex ikompli jħallas il-manteniment għal ibnu C. Għalhekk, l- 8 Ruth Gusman vs Noel Gusman deciza mill-Prim' Awla fit-30 ta' Gunju 1995, u Emanuel Pearce et vs Bernadette Mirone noe, Prim' Awla deċiża fil-15 ta' Jannar 2014; Raymond \Veneziane pro et noe vs Christopher Zahra De Domenico, Prim' Awla deċiża fis-26 ta' April 2001; Ronald Macrae et vs Subway Malta Limited, Prim' Awla deċiża fis-6 ta' Marzu 2001. intimat ma jidhirx li aġixxa ta' ġenitur responsabbli. Jirriżulta mill-att tat- twelid, li C twieled fis-17 ta' April 2002, għalhekk illum għandu sbatax(17)- il sena. Jirriżulta ċar mill-provi li l-intimat ma aġixxiex ta' ġenitur responsabbli. Ir-rikorrenti fix-xiehda tagħha qalet li l-intimat kellu u għad għandu problema ta' droga. Għalhekk, jista' jingħad li l-intimat ċertament ma jistax jitqies il-persuna ideali li għandu jiġi fdat bil-kura u kustodja ta' ibnu C. Il-Qorti qegħda tikkonsidra wkoll li l-intimat f'din il-kawża ma deherx biex jikkontesta jew jitlob xi tip ta' aċċess minimu għal ibnu. Inoltre`, jidher li fiż- żmien li l-partijiet ilhom separati, l-intimat ma kienx qed jara u jew jsegwi lil ibnu. Dwar il-manteniment, għalkemm ma nġiebet ebda prova dwar il-meżżi rispettivi tal-partijiet, il-Qorti dejjem irriteniet li l-ġenitur ma jistax jabdika mir-responsabbilta` li jmantnu lill-ulied materjalment, hu kemm hu l-introjtu tagħhom. Illi kull ġenitur għandu l-obbligu li jmantni lil ulied anke jekk il- meżżi tiegħu huma baxxi jew jinsab diżokkupat. Din il-Qorti ma tista' qatt taċċetta li persuna ġġib it-tfal fid-dinja u titlaq ir-responsabbilta` tagħhom fuq il-ġenitur l-ieħor jew inkella fuq l-istat. Għalhekk, għar-raġunijiet spjegati, il-Qorti qegħda tordna lill-intimat iħallas is-somma ta' mitejn (€200) lir-rikorrenti bħala manteniment għal ibnu C, liema somma mensili tkun tinkludi l-manteniment għal ibnu u s-sehem mill- ispejjeż inkorsi għall-edukazzjoni, għas-saħħa u attivitajiet extra- kurrikulari. Dan il-manteniment jista' jitnaqqas direttament minn kwalsiasi paga, introjtu jew benefiċċju soċjali li jipperċepixxi l-intimat u jibqa' jithallas sakemm C jagħlaq it-tmintax (18)-il sena. Iżda, fl-eventwalita` li iben il- partijiet jibqa' jistudja fuq bażi full-time wara li jilħaq l-eta` maġġorenni, il- manteniment għandu jibqa' jitħallas sakemm it-tifel jagħlaq l-eta` ta' tlieta u ghoxrin(23) sena jew sakemm itemm l-istudji tiegħu, skont liema eventwalita` tavvera ruħha l-ewwel. Kwalunkwe benefiċċju soċjali, in konnessjoni mal-minuri, perċepibbli mir-rikorrenti. Illi r-rikorrenti qed tippretendi wkoll il-ħlas tal-arretrati tal-manteniment minn meta sseparaw il-partijiet, u l-intimat waqaf iħallas il-manteniment għal ibnu. Mix-xiehda tar-rikorrenti datata Jannar 2018, hija stqarret li l- partijiet kienu ilhom erba' snin separati, b'hekk ser jiġi ffissat il- manteniment għall-minuri li kellu jitħallas mill-intimat għal dak il-perjodu. Il-Qorti qed tistabilixxi manteniment minn Jannar 2014 sal-preżenti, bir- 'children's allowance' għandu inkluż rata ta' mitejn Ewro fix-xahar (€200), inkluż l-ispejjeż tas-saħħa u edukazzjoni tat-tifel, fis-somma komplessiva ta' erbatax-il elf u erba' mitt Ewro (€14,400).9 DECIDE Għalhekk, għal dawn il-motivi, il-Qorti qegħda taqta' u tiddeċiedi din il- kawża billi tilqa' t-talbiet tar-rikorrenti u konsegwentement: 1. Tilqa' l-ewwel talba u tiddikjara li l-kura u kustodja tal-minuri C D qed tiġi fdata unikament u esklussivament lir-rikorrenti A B, b'dan li kwalsiasi deċiżjoni rigwardanti saħħa, edukazzjoni, reliġjon, trobbija, safar tal- minuri, inkluż ħruġ u/jew tiġdid tal-passaport tal-minuri u b'mod ġenerali kull deċiżjoni oħra rigwardanti l-minuri għandha tittieħed mir-rikorrenti weħedha mingħajr il-bżonn tal-awtorizzazzjoni u/jew il-kunsens tal- intimat. Tilqa' t-tieni talba u tordna lill-intimat iħallas lir-rikorrenti s-somma ta' mitejn Ewro (200) fix-xahar, rappreżentanti manteniment għall-minuri C D li jinkludi l-ispejjeż ta' saħħa, tal-edukazzjoni u tal-attivitajiet extra- kurrikulari tal-minuri. Dan il-manteniment jiżdied kull sentejn skont l-indiċi tal-għoli tal-ħajja u jista' jitnaqqas direttament minn kwalsiasi paga, introjtu jew benefiċċju soċjali, li jista' jipperċepixxi l-intimat. Dan il-manteniment jibqa' jitħallas sakemm il-minuri jagħlaq l-eta` maġġorenni ta' tmintax (18)- il sena jew jibda jaħdem fuq bażi full-time, skont liema eventwalita` tavvera ruħha l-ewwel. F'każ li iben il-partijiet jibqa' jistudja, fuq bażi full-time, wara li jilħaq l-eta` maġġorenni, il-manteniment għandu jibqa' jitħallas sakemm it-tifel jagħlaq l-eta` ta' tlieta u ghoxrin (23) sena jew sakemm itemm l-istudji tiegħu, skont liema eventwalita` tavvera ruħha l-ewwel. Kwalunkwe benefiċċju soċjali in konnessjoni mal-minuri, inkluż 'children' s allowance' għandu jkun perċepibbli mir-rikorrenti. Tordna wkoll lill-intimat iħallas lir-rikorrenti s-somma komplessiva ta' erbatax-il elf u erba' mitt Ewro(€14,400) rappreżentanti manteniment għall-minuri għall-perjodu minn Jannar 2014 sal-preżenti, inkluż l-ispejjeż tas-saħħa u tal-edukazzjoni tat-tifel, bl-imgħax legali dekorribbli mill- preżenti sad-data tal-pagament effettiv. Bl-ispejjeż kontra l-intimat. 9 €200 x 12 xahar ghal sitt snin (minn Jannar 2014 sal-prezent), naqqas xhar ta' Dicembru 2019.