QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH WHITEHEAD Illum il-Ġimgħa, 14 ta' Diċembru 2018 Rik Ġur Nru: 904/11 JA Il-Qorti, Rat ir-rikors ġuramentat tal-attur Carmel sive Charles Borg Baldacchino preżentat fil-15 ta' Settembru 2011fejn ġie premess: Illi l-partijiet kontendenti huma lkoll aħwa, ulied id-defunti Paul Borg Baldacchino, li ġie nieqes fil-21 ta' Frar 2007 u Josephine Borg Baldacchino li ġiet nieqsa fit-13 ta' Ottubru 2001; u Illi mir-riċerki testamentarji rriżulta illi l-ġenituri tal-partijiet, Paul u Josephine konjuġi Borg Baldacchino, għamlu testment unica charta datat 19 ta' Ottubru 2000, in atti Nutar Dr Mario Pecorella, filwaqt illi d-defunt Paul Borg Baldacchino għamel ukoll testment ieħor wara l-mewt ta' martu, liema testment huwa datat 9 ta' Jannar 2003 in atti Nutar Dr John Grech Sciberras; u Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 2 Illi in forza tat-testment unica charta imsemmi, il-ġenituri ddisponew illi jħallu d-dar numru tnejn u disgħin (92), magħrufa bl-isem Sinai, fi Triq Joe Sciberras, Paceville, San Ġiljan b'titolu ta' prelegat lill-konvenuti intimati, stante illi ai termini tal-istess testment, u aktar speċifikament Artikolu erbgħa (4) tal-istess testament, huma ddikjaraw illi "… huma ħallew id- dar fejn joqogħdu lil tlieta biss minn uliedhom, peress illi fl-1989 huma kienu diġa' għaddew il-garage li kellhom fi Triq Pietru Xuereb, Gwardamangia, lil binhom l-ieħor Carmel-Paul magħruf Charles Borg Baldacchino; u għalhekk dan tal-aħħar diġa' bbenifika sostanzjalment minn proprjeta' immobbli li kienet tappartjeni lit-testaturi"; u Illi għalkemm huwa minnu illi l-attur rikorrenti akkwista l-imsemmi fond, ossia garage, mingħand il-ġenitur tiegħu permezz ta' kuntratt datat 2 ta' Jannar 1989, in atti Nutar Dr Mario Louis Pecorella, tali trasferiment kien permezz ta' bejgħ, u l-esponenti ħallas lill-ġenituri tiegħu l-prezz hemm dikjarat, u ċjoe' l-ammont ta' Lm 3,500, ekwivalenti għal € 8,152.81: u Illi l-prezz imħallas mill-attur lid-defunti ġenituri tiegħu kien b'rata kummerċjali, meħud tal-fatturi rilevanti għal din il-proprjeta', inkluż illi tali proprjeta' kienet mikrija lil terzi, u dan kif ser jirriżulta waqt it- trattazzjoni tal-kawża: u Illi għalhekk id-dikjarazzjoni li a bażi tagħha saret l-assenjazzjoni mill- ġenituri tal-partijiet permezz tat-testment tagħhom unica charta tal-assi ereditarji tagħhom, kienet waħda erroneja u mhux sostnuta mill-fatti, u liema dikjarazzjoni żbaljata hija ta' preġudizzju għall-esponenti, in kwantu ġie mċaħħad mis-sehem tiegħu mid-dar ġewwa il-ħamrun-Paceville, San Ġiljan, u dan dejjem in bażi ta' tali dikjarazzjoni żbaljata; u Illi konsegwentement u ġialadarba l-esponenti, flimkien mal-konvenut intimati, ġie nominat mill-ġenituri tiegħu – in forza tas-sitt (6) artikolu tal-istess testament unica charta – bħala eredi universali tagħhom, hu għandu jgawdi sehem indaqs flimkien mall-konvenuti intimati mis- jikkostitwixxi d-dar sehem tal-omm mill-fond S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 3 intimati mill-assi ereditarji kollha matrimonjali tal-ġenituri tal-kontendenti; u Illi oltre dan, l-espomemti fil-kwalita' tiegħu ta' eredi universali tad- defunta ommu, Josephine Borg Baldacchino, għandu wkoll sehem indaqs tal- flimkien mal-konvenuti imsemmija Josephine Borg Baldacchino, inkluż l-oġetti mobbli li kienu jinsabu ġewwa l-fond tal-Ħamrun; u Illi għalkemm il-konvenuti intimati ġew interpellati sabiex jersqu għall- likwidazzjoni tas-sehem spettanti lill-esponenti mill-assi tad-defunta Josephine Borg Baldacchino, inkluż mis-sehem tagħha tad-dar ġewwa l-Ħamrun baqgħu inadempjenti; Għaldaqstant, l-esponenti umilment jitlob lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha: 1. Tiddikjara illi l-prelegat in piena proprjeta' li ġie kostitwit mid- defunti Paul u Josephine konjuġi Borg Baldacchino, a favur tal-konvenuti intimati in forza tat-tielet (3) artikolu kontenut fit-testment tagħhom unica charta datat 19 ta' Ottubru in atti Nutar Dr Marion Pecorella, sar fuq premessa żbaljata kif kontenuta fir-raba' (4) artikolu tal-istess testment, u dan għar-raġunijiet premessi hawn fuq. Illi konsegwnetement, tiddikjara illi tali fond, u ċjoe' l-fond numru 92, Sinai, Triq Joe Sciberras, Paceville, San Ġiljan, u aktar preċiżament in-nofs sehem indiviż minn tali fond li kien appartenenti lid-defunta Josephine Borg Baldacchino, għandu jiġi nkluż fil-massa ereditarja u jittieħed in konsiderazzjoni għall-finijiet ta' komputazzjoni tas- sehem spettanti lill-attur rikorrenti mill-istess assi ereditarji tad- defunta Josephine Borg Baldacchino. Illi konsegwentement, tillikwida l-assi tad-defunta Josephine Borg Baldacchino, okkorrendo bl-opera ta' periti nominandi, u tassenja a favur l-attur rikorrenti s-sehem spettanti lilu, skond il-Liġi, minn tali assi ereditarji. S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 4 Bl-ispejjeż, inkluż tal-ittra uffiċjali datata 22 ta' Mejju 2007, kontra l- konvenuti intimati nġunti għas-subizzjoni. Rat id-dikjarazzjoni maħlufa tal-attur u l-lista tax-xhieda. Rat ir-risposta ġuramentata tal-konvenuti Anthony Borg Baldacchino, Marlene Attard Pace u Juliette Arab ippreżentata fl-4 ta' Novembru 2011 fejn ġie eċċepit: 1. Illi l-azzjoni attriċi ma tistax tirnexxi stante illi l-prelegat mertu tal- azzjoni odjerna huwa in linea mad-dispost tal-artikoli 683 u 685 tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta u konsegwentement ma jistax jiġi annullat; Illi l-esponenti ma għandhom l-ebda oġġezzjoni illi r-rikorrenti jingħata sehmu mir-rimanenti massa ereditarja wara li jitneħħa l- prelegat; Illi kosegwentement it-talbiet attriċi kwantu rigwardanti għal annullament ta' dispożizzjoni testamentarja huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż. Rat id-dikjarazzjoni maħlufa tal-konvenuti u l-lista tax-xhieda. Semgħet ix-xhieda prodotta; Rat id-dokumenti esebiti; Rat ir-rapport tal-espert kalligrafiku Joseph Abela Wilson nominat minn din il-Qorti sabiex jirrelata dwar jekk il-kitba u firem li jidhru fuq il-librett tal- kera esebit mill-konvenut humiex tad-defunt Paul Borg Baldacchino; u wkoll ir-rapport ulterjuri tiegħu2 li huwa ppreżenta wara li kien intalab jirrelata dwar jekk ir-riċevuti sarux kollha f'kolp wieħed, jew sarux kull waħda fi żmienha. S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 5 Rat in-noti tas-sottomissjonijiet taż-żewġ partijiet; Semgħet it-trattattazzjoni tad-difensuri; Sfond: Il-partijiet f'din il-kawża huma lkoll aħwa, ulied Josephine Borg Baldacchino nee Vella Wright (li mietet fit-13 ta' Ottubru 2001) u Paul Borg Baldacchino (li miet fil-21 ta' Frar 2007). Fid-19 ta' Ottubru 2000, il-konjuġi Josephine u Paul Borg Baldacchino kienu għamlu testment unica charta fl-atti tan-Nutar Dr Mario Pecorella, li permezz tiegħu ħatru bħala eredi universali tagħhom l-erba' wliedhom (ċjoe' l-partijiet kollha f'din il-kawża). In forza tat-Tielet Artikolu pero', ħallew id-dar li fiha kienu joqogħdu bħala prelegat lil uliedhom il- konvenuti biss, ad esklużjoni ta' binhom l-attur. Fir-Raba' Artikolu spjegaw illi r-raġuni għaliex ħallewha lil tlieta minn uliedhom biss kienet għaliex huma kienu "diġa' għaddew" garaxx lil binhom l-attur. "It-Tielet Artikolu: Mingħajr ħsara għad-dispożizzjonijiet tat-Tieni Artikolu ta' dan it- testment, it-testaturi jħallu b'titolu ta' prelegat in piena proprjeta', konsegwibbli fil-ġurnata tal-mewt tas-superstiti fost it-testaturi, id-dar tagħhom fejn joqogħdu bħalissa numru tnejn u disgħin (92) jisimha "Sinai" u fi Triq John Sciberras (fl-imgħoddi Mountbatten Street) il- Paceville, San Ġiljan, libera u franka, bid-drittijiet u l-pertinenzi kollha tagħha, u dina favur it-tliet uliedhom Anthony Borg Baldacchino, Juliette Arab u Marlene Attard Pace, it-tlieta f'sehem indaqs bejniethom, u f'kull każ bid-dritt tar- rappreżentanza favur id-dixxendenti rispettivi tagħhom skont il-liġi. Ir-Raba' Artikolu: Għal kull buon fini t-testaturi jiddikjaraw li huma ħallew id-dar fejn joqogħdu lil tlieta biss minn uliedhom peress li fl-elf, disa' mija, disgħa u tmenin (1989) huma kienu diġa' għaddew il-garage li kellhom fi Triq Pietru Pawl Xuereb, Guardamangia, lil binhom l-ieħor Carmel-Paul magħruf bħala Charles Borg Baldacchino u għalhekk dan tal-aħħar diġa' S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 6 bbenefika sostanzjalment minn proprjeta' immobbli li kienet tappartjeni lit-testaturi." Wara l-mewt tal-omm, il-missier għamel testment ieħor fid-9 ta' Jannar 2003, fl-atti tan-Nutar Dr John Grech Sciberras. L-attur jikkontendi li d-dikjarazzjoni li saret fit-Raba' Artikolu tat- testment unica charta kienet erronja u mhux sostnuta mill-fatti għaliex għalkemm huwa minnu l-imsemmi garaxx f'Gwardamangia mingħand il-ġenituri tiegħu (permezz ta' kuntratt datat 2 ta' Jannar 1989 fl-atti tan-Nutar Dr Mario Pecorella) tali trasferiment kien wieħed oneruż, ossia bejgħ, tant li huwa kien ħallas Lm3,500 lill- ġenituri tiegħu. Għaldaqstant huwa jsostni li huwa għandu jieħu sehem daqs hutu l-oħra mis-sehem indiviż li l-omm kellha mill-fond tal- Ħamrun. Kronoloġija ta' dokumenti: Għall-aħjar intendiment tal-vertenza din il-Qorti qegħda telenka b'mod kronoloġiku d-dokumenti rilevanti: 02.04.1970 Skrittura ta' kera li permezz tagħha Paul Borg Baldacchino ttrasferixxa b'titolu ta' lokazzjoni lil Paul Manche’ fond f' St Luke's Road, Guardamangia, għal skop ta' garage hire Kuntratt ta' bejgħ (atti Nutar Mario Pecorella) li permezz tiegħu Paul Borg Baldacchino biegħ lil Anthony Borg Baldacchino għan-nom ta' ħuh Carmel Borg Baldacchino (debitament awtorizzat permezz ta' prokura) il- garaxx fi Triq Pietru Pawl Xuereb, (fl-imgħoddi St Luke's Road) Guardamangia għall-prezz ta' Lm3,500. Ġie dikjarat li Paul Borg Baldacchino kien diġa' rċieva tali somma mingħand Anthony Borg Baldacchino nomine. Ġie dikjarat ukoll li l-garaxx kien "bħalissa msemmi mill-inkwilin bħala 'Budget Rent-a-Car'". S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 7 Terminazzjoni ta' lokazzjoni (atti Nutar Mario Pecorella) li permezz tagħha Anthony Borg Baldacchino f'isem ħuh Carmel Borg Baldacchino (issa sid il-garaxx) u Paul tiġi tal-garaxx) Manche’ terminata l-lokazzjoni tal-garaxx. Bħala kumpens talli Paul Manche’ assuma l-obbligu li jiżgombra mill- garaxx u jikkonsenja ċ-ċwievet lil Anthony Borg Baldacchino f'isem ħuh Carmel Borg Baldacchino, dan tal-aħħar obbliga ruħu li jħallas is-somma ta' Lm3,900. Ġie dikjarat li Lm900 għaddihom dakinhar, u li l-bilanċ ta' Lm3000 kellu jitħallas permezz ta' sitt rati mensili ta' Lm500 Kunsens għal kanċellament ta' ipoteka (atti Nutar Mario Pecorella) Permezz ta' dan l-att Paul Manche’ ddikjara li kien irċieva l-bilanċ ta' Lm3,000 mingħand Carmel Borg Baldacchino u li għalhekk kien qed jagħti l-kunsens tiegħu għall-kanċellament totali tal- ipoteka 4018/1991 Diversi riċevuti tal-kera rigwardanti kera ta' Lm70 mħallsa mill-attur lil missieru kull tliet xhur fir- rigward tal-garaxx fi Guardamangia Testment unica charta (atti Nutar Mario Pecorella) tal- konjuġi Borg Baldacchino, ġenituri tal-kontendenti Ittra mibgħuta mill-attur lill-missier (wara l-mewt tal-omm f'Ottubru 2001) fejn infurmah li kien qabbad avukat biex iwaqqaf il-prokuri kollha li kellu Malta; irringrazzjah ta' żewġ ċrieket li kien bagħtlu man-Nutar Felice; u b'riferenza għall-kopja tat- testment unica charta li annetta mal-ittra, u senjatament għas-Sitt Artikolu fejn huwa ġie indikat bħala wieħed mill-erba' eredi universali, talbu S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali jispjegalu: Paġna 8 "x'ħalliet eżatt ommi, eżempju kontijiet il-bank, flus, dehbijiet, ħwejjeġ etċ u meta ser jinqasam dan il- ġid." Testment tal-missier, Paul Borg Baldacchino (Atti Nutar John Grech Sciberras) – mhux fl-atti Affidavit ta' Paul Borg Baldacchino (quddiem in-Nutar John Grech Sciberras) fejn b'riferenza għall-kuntratt ta' bejgħ tal-1989 li permezz tiegħu huwa kien biegħ il-garaxx lill-attur, iddikjara li: "għalkemm dan il-kuntratt huwa ta' bejgħ, fil-fatt l- intenzjoni kien li jiena l-garage qed intih lit-tifel tiegħi b'donazzjoni. Jiena ma ħadt xejn mis-somma ta' Lm3500 msemmija fil-kuntratt li ħariġhom l- istess Carmel Borg Baldacchino, peress li dawn ingħataw bħala rigal lil ċertu Paul Manche’ li kien inkwilin fil- garage, sabiex joħroġ mill-istess garage. Jidhrili li dan il-pagament kien sar f'rati mensili ta' elf lira Maltin. Ngħid ukoll li parti mill-ftehim mat-tifel tiegħi Carmel Borg Baldacchino kien li dan il-post jinqaleb fuq ismu bil-lest bħala sehem tiegħu mill-wirt li eventwalment it-tfal tiegħi ser ikunu intitolati għalih. Fil-fatt konna ftehemna li tul ħajti kollha, Carmel Borg Baldacchino għandu jħallas lili kera ta' sebgħin liri Maltin kull tliet xhur. Ta' dawn il-pagamenti jiena għandi ktieb tal-kera. L-aħħar pagament sar f'April 2002 u minn dakinhar 'l hawn qatt ma għamel pagament ieħor. Niddikjara wkoll li preżentement ninsab f'Villa Parti min-Naxxar u fid-dar fejn kont ngħix, u ċjoe' 92, Sinai, S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 9 Triq Joe Sciberras, Paceville, San Ġiljan m'hemm xejn ta' valur, peress li l-affarijiet ta' ċertu valur kienu tqassmu l- biċċa l-kbira minn marti waqt li kienet għadha ħajja, u l-kumplament minni wara mewtha lill-erba' wliedna b'mod ugwali bejnietna." Xhieda: L-attur Carmel Borg Baldacchino fix-xhieda tiegħu tat-22 ta' Frar 20123 spjega li hu jgħix l-Ingilterra iżda ġej u sejjer Malta. Qal li fil-mument meta ġiet nieqsa l-omm, l-unika proprjeta' immobbli li kien għad baqagħlhom il-ġenituri tiegħu kienet biss id-dar matrimonjali tal-Ħamrun. Dwar il- garaxx (li oriġinarjament kien mikri minn missieru Paul Borg Baldacchino lil ċertu Paul Manche’, u li kien qed jintuża bħala negozju ta' car hire) l- attur spjega li darba minnhom missieru kien qallu li l-inkwilin Paul Manche’ ried iżarma min-negozju li kellu iżda minħabba li skont l- iskrittura tal-kera seta' jwellih kien talbu elf lira biex jiżgombra minnu. Kompla jispjega li missieru għalhekk staqsih jekk riedx iħallas l-elf lira hu, u jieħu l-garaxx hu. Spjega li hu kien aċċetta u għalhekk kien sar kuntratt bejnu u bejn missieru u huwa kien għadda l-ammont ta' Lm3,500 lil missieru. Ippreċiża li fil-fatt kien ħuh il-konvenut Anthony Borg Baldacchino li kien għadda s-somma ta' Lm3,500 lil missieru f'ismu. Qal li hu kien għamel prokura kemm lil missieru kif ukoll lil ħuh, u qal ukoll li kellu flus f'safe deposit box. Qal li "naħseb kienu ġos-safe deposit box dawn il-flus jekk ma kinux f'idejh". Kompla jgħid li meta mar ikellem lill-inkwilin dan talbu Lm5,000 biex jiżgombra mill-garaxx iżda imbagħad kienu ftehmu fuq Lm3,900. Enfasizza li allura hu ħallas mhux biss l-Lm3,500 lil missieru (biex akkwista l-garaxx) iżda wkoll l- Lm3,900 lill-inkwilin (biex jieħu l-pussess vakanti). Enfasizza wkoll li dawn il-flus għalkemm tħallsu minn ħuh Anthony Borg Baldacchino, kienu ġew mingħandu. Qal li huwa imbagħad biegħ il-garaxx fl-2004 għall-prezz ta' Lm12,000. Muri r-riċevuti tal-kera (fuq imsemmija) fejn jirriżulta li hu kien iħallas lil missieru Lm70 kull tliet xhur mill-1989 sal-2002 fir-rigward tal- S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 10 jekk il-prezz tal-bejgħ indikat fil-kuntratt garaxx, huwa qal li qatt ma rahom b'għajnejh. Qatt ma ħallast… jien qatt ma rajthom b'għajnejja." Sostna li qatt ma ħallas kera lil missieru għall-garaxx. F'xhieda sussegwenti, fl-20 ta' April 20164, qal li missieru u ħuh il- konvenut kellhom prokura ġenerali, u l-unika ħaġa li ma setgħux jagħmlu kien li jisselfu flus fuq ismu. Qal li bħala stat ta' fatt kien tal-garaxx ivverifika (Lm3,500) tħallasx, u rriżultalu li "tħallas għax il-flus naqsu." Ikkonferma li anke fir-rigward tar-rigal ta' Lm3,900 kien ħuh il- konvenut li għadda l-flus lill-inkwilin. Dwar il-ktieb tal-kera reġa sostna li dawn qatt ma rahom b'għajnejh. Jistaqsi: "għalfejn se mmur nikrih mingħand missieri biex inħallih vojt?" Qal ukoll li ħadd ma ħarġu ammonti ta' Lm70 kull tliet xhur mill-kontijiet bankarji tiegħu f'Malta. F'xhieda ulterjuri tat-23 ta' Ġunju 20175 l-attur spjega li ħuh il-konvenut Anthony Borg Baldacchino (bħala amministratur tal-affarijiet tiegħu f'Malta) kien ikollu ammonti kbar ta' flus tiegħu f'idejh, "ġieli kellu tletin u erbgħin elf f'idejh". Reġa' tenna li dawn kienu jinżammu f'safe deposit jew il-bank, fejn kellu kontijiet b'sitt figuri. Qal li lil ħuh il-konvenut u lil missieru kien jafdaħ b'ħajtu u qatt ma kellhom problemi. Dwar il- garaxx qal li barra l-Lm3,500 li ħallas lil missieru, kellu jħallas Lm3,900 lil Manche’ biex dan joħroġlu minn hemm. Huwa nnega li qatt kien iħallas lil missieru Lm70 bħala kera tal-garaxx kull tliet xhur. Enfasizza li l- kuntratt li sar kien tal-bejgħ tal-garaxx u mhux tal-kiri tal-garaxx. Mistoqsi dwar ċekk ta' Lm70 intestat f'isem missieru u esebit fl-atti qalli jaħseb li kien jirrigwarda xi kontijiet u mhux l-aħħar kirja li tidher fil- ktieb tal-kera. Il-konvenut Anthony Borg Baldacchino fix-xhieda tiegħu tat-2 ta' Mejju 20126 xehed li l-ktieb (librett) tal-kera kien ġie f'idejh propju għaliex kien S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 11 għaddihulu missieru. Qal li missieru kien beda jħoss li l-attur "ġej bl- inkwiet" u allura beda jaħseb għal ħafna affarijiet biex jevita l-inkwiet bejn l-aħwa. Xehed li l-attur ħuh Carmel Borg Baldacchino: "Beda jmur jgħid lil missieri li l-garaxx xtrah meta fil-fatt mhux veru xtrah, u beda jipprova jdaħħallu f'rasu li għax ħallas rigal tal-garaxx ried jgħid li dak il-flus xtrah meta missieri qallu 'Lili qatt ma tajtni flus' u fil-fatt veru qatt ma taħ għax jien kont niddijlja kollox… Imbagħad meta beda jħossu qed jgħajja beda jtini ċertu dokumenti, imur għand in- Nutar, għamel skrittura, biddel it-testment, qed tifhem, biex l-affarijiet kemm jista' jkun ma jħallix u jekk jinqala' l-inkwiet ikun hemm x'nuru" Dwar il-kuntratt tal-1989, fejn huwa deher f'isem ħuh l-attur u xtara l- garaxx mingħand missierhom f'isem ħuh l-attur, huwa spjega fid-dettall ir-retroxena. Qal li l-attur kien qallu li xtaq iħallas ir-rigal li kien qed jippretendi l-inkwilin sabiex jieħu l-garaxx hu. Spjega li hu kien qisu l- "middleman" ta' bejn ħuh l-attur (li jgħix l-Ingilterra) u l-missier, u allura kien avviċina lil missierhom u qallu bix-xewqa tal-attur li jieħu l- garaxx hu. Qal li l-missieru kien qallu "joħroġ ir-rigal, jibqa' (recte: jibda) jtini Lm70 kull tliet xhur sakemm immut u imbagħad il-garaxx jieħdu hu." Ikkonferma li fil-fatt hekk sar. Qal li s-somma ta' Lm3,900 bħala rigal kien ħallasha hu mill-flus ta' ħuh l-attur. Qal li l-kera ta' Lm70 kien iħallashom lill-missier hu wkoll, u dan mill-flus li l-attur kien iħallilu. Qal li r-riċevuti tal-kera kien jiktibhom il-missier. Ippreċiża li l- attur dejjem kien iħallilu flus f'idejh sabiex ikun jista' jamministralu l- affarijiet tiegħu f'Malta. Fix-xhieda tiegħu tal-14 ta' Novembru 20147 reġa' kkonferma li kien hu li kien imur iħallas il-kera lil missieru għan-nom ta' ħuh l-attur. Qal li l- ktieb kien iżommu missieru iżda wara li kien mar joqgħod Villa Messina kien għaddielu ħafna affarijiet, fosthom il-ktieb tal-kera. Dwar il- kuntratt tat-trasferiment tal-garaxx tal-1989 (u li fuqu deher hu għan- nom ta' ħuh l-attur) qal li kien jaf li l-kuntratt kien wieħed ta' bejgħ u mhux ta' donazzjoni. Spjega li hu u l-attur kienu "close ħafna" u darba S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 12 minnhom l-attur kien avviċinah fir-rigward tal-garaxx u qallu: "… isma' jekk jiġi nieqes missieri qalli jaqbżu fuqi ħuti u ma jkunx nista' nieħdu jien dan. Għidtlu jien jekk kuntent missieri kuntent jiena, jiena happy u għamilna kuntratt kif ried hu, għax dan il-garaxx tahulu, happy hu, happy jien, happy kulħadd kien, qed tifhem." Fl-10 ta Ġunju 2016 il-konvenut Anthony Borg Baldacchino ippreżenta affidavit8. Dwar il-prezz tal-garaxx ta' Lm3,500 indikat fil-kuntratt tal-1989 fejn ġie dikjarat li l-missier kien diġa' rċieva tali ammont mingħandu (Anthony Borg Baldacchino) f'isem l-attur, huwa enfasizza li tali somma flus effettivament qatt ma għaddiet. "Essenzjalment il-ħsieb kien li Carmel kien ser jieħu r-responsabbilta' li jħallas l-ammont li Manche’ kien qed jippretendi. IL-flus għaddew minn idejja għan-nom ta' ħija Carmel lil Paul Manche’. Hija kien jaf b'dan kollu li kien qed isir. Il-flus li jien kont tajt lil Manche’ kienu ingħataw lili mingħand hija. Jien qatt ma ħriġt flus minn tiegħi sabiex inħallas lil Manche’ u kull pagament li jien għamilt lil Manche’ għan-nom ta' ħija sar bi flus ta' ħija u bl-approvazzjoni ta' ħija." Kompla jgħid li peress li ħuh l-attur kien joqgħod barra kien jeħodlu ħsieb ħafna affarijiet tiegħu, fosthom li jħallaslu l-kera ta' Lm70 fir- rigward tal-garaxx lil missieru. Xehed li wara l-mewt tal-omm f'Ottubru 2001, l-attur kien akkwista kopja tat-testment unica charta u minn hemm kien beda l-inkwiet. Qal li l-attur kien irid li jiġi inkluż fl-qsim tad-dar tal-Ħamrun iżda missierhom "kien dejjem jirrispondih li Carmel kien gia ħa sehmu permezz tal-garaxx." Qal li l-attur kien jagħmillu pressjoni biex ibiddel it-testment u missieru rrifjuta, u allura l-attur kien qallu li ma kienx iktar ibnu. Qal li missieru kien ċempillu biex jgħidlu b'kollox. Kompla jgħid li l-attur imbagħad ma kompliex iħallas il-kera: fil-fatt xehed li l-aħħar pagament kien għamlu fl-1 ta' April 2002 permezz ta' ċekk bil-posta 8 Affidavit tal-konvenut Anthony Borg Baldacchino, ippreżentat 10.06.2016, fol 171 et seq S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 13 (reġistrata)9 u sakemm miet missieru ma ħallasx iktar kera. (Huwa spjega li l-aħħar ftit pagamenti ma kienx baqa' jagħmilhom hu f'isem l- attur, iżda kien jagħmilhom l-attur stess meta jkun Malta jew jibagħthom mal-partner li kellu dak iż-żmien Antoinette Calaio’.) Mistoqsi jispjega kif ġew f'idejh iċ-ċekk u l-envelope relattiv, spjega li huwa kien isarraf iċ-ċekkijiet ta' missieru u missieru kien qallu biex isarraflu dan iċ-ċekk partikolari. Qal li l-missier, li dak iż-żmien kellu fuq it-tmenin sena, kien diżappuntat ħafna meta ma baqax iħallsu kera għaliex bil-kera kien ikollu xi ħaġa xi jżid mal-pensjoni. Qal li minħabba tali ċirkostanzi l- missier biddel it-testment fid-9 ta' Jannar 2003 għand in-Nutar John Grech Sciberras, u iddiżeredita lill-attur. Fix-xhieda tiegħu tat-8 ta Novembru 201710 ikkonferma li l-attur kien iħallas lill-missieru Lm70 kull tliet xhur skont ftehim verbali li kellhom. Dwar il-prezz tal-garaxx, indikat fil-kuntratt ta' bejgħ relattiv fis-somma ta' Lm3500, huwa reġa' sostna li huwa qatt ma għadda tali somma flus lil missieru (f'isem ħuh). Mistoqsi għaliex allura t-trasferiment tniżżel bħala bejgħ, huwa reġa' kkonferma li r-raġuni kienet għaliex l-attur kien qed jibża' li ħutu (ċjoe' l-konvenuti bniet) jaqbżu fuqu wara l-mewt tal- missier. "Hu qalli, qalli mhux aħjar nagħmluh li xtrajtu l-garaxx ħalli ħuti ma jkunux jistgħu jaqbżu fuqi?" Fix-xhieda tiegħu tal-1 ta' Diċembru 201711 qal li peress li kien jieħu ħsieb l-affarijiet ta' ħuh l-attur, huwa kien iħallilu flus kontanti f'idejh. qal li wara li ħuh l-attur neħħielu l-prokura huwa ma baqax jagħmel ħlasijiet f'ismu. Fix-xhieda tiegħu tal-21 ta' Frar 201812 qal li sakemm kellu l-prokura ta' ħuh, kull tliet xhur kien imur iħallas il-kera tal-garaxx lil missieru. Qal li l-aħħar pagamenti ta' kera imbagħad ma kienx baqa' jagħmilhom hu f'isem ħuh l-attur lil missieru, iżda kien beda jagħmilhom ħuh l-attur stess jew il-partner tiegħu. Qal li kien ikun jaf għaliex meta kien imur 9 Kopja taċ-ċekk, fol 188; u l-envelope oriġinali li fih intbagħat iċ-ċekk a fol 194 (kif konfermat bil-ġurament tal-konvenut Anthony Borg Baldacchino fit-8 ta' Frar 2017) fol 195 et seq 10 Xhieda ta' Anthony Borg Baldacchino, 08.11.2017, fol 258 et seq 11 Xhieda ta' Anthony Borg Baldacchino, 01.12.2017, fol 292 et seq 12 Xhieda ta' Anthony Borg Baldacchino, 21.02.2018, fol 313 et seq S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 14 għad missieru kien jgħidlu li kien ħallsu l-attur. "Missier kien jgħidli li ħallsu għax kont immur għandu jien, kien jgħidli, ġabli l-kera. Ġabuli l- kera." Jikkonferma li l-aħħar pagament ta' kera li għamel l-attur kien għamlu permezz ta' ċekk. Muri d-dokument Dok CA313, li huwa statement tal-HSBC datat 3 ta' Settembru 2000, fejn jidher indikat il- kera ta' locker fuq ismu (A. Borg Baldacchino), qal li jista' jkun li ħuh l-attur kien għamillu kaxxa fuq ismu. Qal li kienu jingwalawha ħafna dak iż-żmien. Alison Aguru Cassar Busuttil Dougal rappreżentanta tal-Bank HSBC fix-xhieda tagħha tas-7 ta' April 201714 qalet li ċ-ċekk ġie tal-1 ta' April 2002 ġie ġirat favur United Acceptance Finance Ltd (kif jidher mill-firma ta' Paul Borg Baldacchino fuq in-naħa ta' wara taċ-ċekk, fol 204). In-nutar Mario Pecorella fix-xhieda tiegħu tal-4 ta' Novembru 201515 xehed illi huwa preċiż ħafna fid-diskors li jikteb fuq l-atti. Enfasizza li huwa ma jniżżilx affarijiet minn jeddu iżda affarijiet li jkunu jirriflettu diskors li jkun intqal lilu mill-partijiet preżenti quddiemu. Dwar il- kuntratt tal-1989 li permezz tiegħu il-missier "biegħ" il-garaxx lill-attur, mistoqsi jekk quddiemu kienx sar xi diskors dwar ħlas ta' kirja lill- venditur wieġeb li ma setax jgħid. Dwar it-testment unica charta, u senjatament ir-Raba' Artikolu fejn jingħad li l-ġenituri "diġa' għaddew il-garaxx" lill-attur, qal li d-diskors tat-testaturi huwa "vag". Fuq suġġeriment li r-Raba' Artikolu jinftiehem li d-dar kienet qed titħalla lil tlieta mill-ulied biss, ad esklużjoni tal-attur minħabba li t-testaturi kienu diġa tawh il-garaxx, in-Nutar irrisponda: "Le, le. Almenu d-diskors li dejjem intqal quddiemi minn Paul u Josephine Borg Baldacchino ma kinitx li tawhielu b'donazzjoni. Illi dana l-patrimonju tiegħu mill-immobbli tagħhom ibbenefika għaliex dana xi ħaġa li dak iż-żmien kienet ta' valur ristretta. Dina dejjem il-forma mentis tiegħi. Minħabba li kien hemm l-inkwilinat dak iż-żmien, u naħseb jiena l-impressjoni tiegħi li sat-2000 dana ma baqax bl-inkwilin, dan il-valur tiegħu akkrexxa. Issa jiena b'mod tekniku S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 15 ngħid akkrexxa favur l-owner. Dawna kienu jgħidu, hey, minn xi ħaġa, minn żerriegħa li tajtu, dana bbenefika. Jiena r-Raba' Artikolu, dak kien is-sens li jiena ħadt. Jiġifieri jiena tajtu żerriegħa, tajtu. Biegħtlu żerriegħa, jiġifieri, imma qatt ma qalu li ma rċevewx flus." In-Nutar John Grech Sciberras, fix-xhieda tiegħu tal-1 ta' Diċembru 201716 ikkonferma li d-dikjarazzjoni li għamel Paul Borg Baldacchino fid-9 ta' Jannar 2003 saret quddiemu u ġiet iffirmata quddiemu. Rapporti tal-perit kalligrafiku Joseph Mifsud Bonnici: L-ewwel rapport: Wara li l-espert kalligrafiku nominat mill-Qorti eżamina l-firem ta' missier il-kontendenti (Paul Borg Baldacchino) li jidhru fuq l-identity cards u l-passaporti mgħoddija lilu u qabbilhom mal-firem li jidhru fuq il-ktieb tal-kera, huwa kkonkluda li: "m'għandi assolutament ebda dubju li huma kollha ġenwini u mitkuba minn id waħda – f'dan il-każ, dik ta' Paul Borg Baldacchino." Rapport ulterjuri: Wara li l-espert kalligrafiku intalab jerġa' jeżamina r- riċevuti tal-kera biex jara jekk kienx hemm il-possibbilta' li dawn inkitbu f'kolp wieħed, jew sarux kull waħda fi żmienha, huwa kkonkluda li: "Ir-riċevuti ngħid li saru fi żmienhom waħda waħda fil jew viċin il-jum tal-għeluq tad-data tal-kera, meta ibnu Carmel imur iħallsu." Kunsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti: Il-kwistjoni odjerna bażikament tippernja fuq ir-Raba' Artikolu tat- testment unica charta tal-ġenituri tal-kontendenti, fejn l-istess ġenituri tal-kontendenti jispjegaw għaliex fit-Tielet Artikolu ħallew id-dar matrimonjali tagħhom lil tlieta minn uliedhom biss (il-konvenuti f'din il-kawża) u mhux ukoll lil binhom Carmel Borg Baldacchino (l-attur f'din il- kawża): S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 16 "peress li fl-1989 huma kienu diġa għaddew il-garage li kellhom fi Triq Pietru Xuereb, Guardamangia lil binhom l-ieħor Carmel-Paul magħruf tal-aħħar diġa' bbenefika Charles Borg Baldacchino, u għalhekk dan sostanzjalment minn proprjeta' immobbli li kienet tappartjeni lit- testaturi." Illi l-attur Carmel Borg Baldacchino jargumenta illi ġie eskluż mill-prelegat tad- dar fuq "premessa żbaljata", għaliex il-garaxx li jissemma' fit-Raba' Artikolu ma ġiex mgħoddi lilu grawtitament iżda kien xtrah mingħand missieru fl-1989 għall-prezz kummerċjali ta' Lm3,500, u in oltre kellu jħallas lill-inkwilin Lm3,900 sabiex jiżgombra minnu. Il-konvenuti pero' jsostnu li l-prelegat huwa invece in linea mad-dispost tal-Artikoli 66223 u 85108 tal-Kodiċi Ċivili u konsegwentement ma jistax jiġi annullat. Il-konvenut Anthony Borg Baldacchino (li għal żmien twil kien jamministra l- affarijiet tal-attur f'Malta) xehed li m'hu veru xejn li l-attur kien ħallas Lm3,500 lil missieru għall-garaxx. Il-verżjoni tiegħu hi li l-attur u missieru kienu ftehmu li l-garaxx jieħdu hu, iħallas ir-rigal mitlub mill- inkwilin sabiex dan jiżgombra minnu, u jibda jagħti lil missieru Lm70 kera tiegħu kull tliet xhur tul ħajtu. Jispjega li l-kuntratt ta' "bejgħ" tal- 1989 li permezz tiegħu l-attur "xtara" l-garaxx mingħand missieru ma kien bejgħ xejn għaliex kuntarjament għal dak li ġie dikjarat fl-istess kuntratt, ma kien għadda l-ebda flus lil missieru; u li r-raġuni għalfejn kien ġie dikjarat hekk kien sabiex ħutu l-bniet ma jaqbżux fuqu 'il quddiem. Kull dispożizzjoni ta' testment, sew jekk tkun saret taħt lisem ta' istituzzjoni ta' werriet, sew taħt l- isem ta' legat, kemm ukoll taħt kull isem ieħor, għandha effett, basta li tkun imfissra b'mod li l- volontà tat-testatur tista' tiġi magħrufa, u ma tkunx kuntrarja għad-dispożizzjonijiet ta' dan il- Kodiċi. (1) Kull dispożizzjoni ta' testment ibbażata fuq raġuni li waħidha tkun ġiegħlet lit-testatur jagħmilha, u li tkun falza, m'għandha ebda effett. (2) Jekk it-testatur isemmi raġuni, iżda ma jkunx jidher mit-testment li dik ir-raġuni kienet hija waħidha li ġegħlitu, id-disposizzjoni tat-testment, ukoll jekk dik ir-raġuni tinsab falza, għandha effett, kemm-il darba ma jiġix ippruvat illi t-testatur kien imġiegħel biss mir-raġuni. S.T.O. Prim Imħallef Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 17 In-Nutar Mario Felice, li irredieġa t-testment unica charta tal-2000 għamilha ċara li d-diskors tal-ġenituri fir-rigward tar-Raba' Artikolu kien "vag". Qal li ma speċifikawx jekk kinux "għaddew" il-garaxx lill- attur b'mod gratwitu jew b'mod oneruż. Madanakollu qal li kif jaraha hu, anke jekk l-attur kien għadda xi flus għall-akkwist tal-garaxx, il- ġenituri kienu qed jirrikonoxxu li l-benefiċċju li ħa mill-akkwist kien wieħed sostanzjali. Din il-Qorti wara li fliet bir-reqqa l-provi kollha, jirriżultalha li dawn jimmilitaw ferm favur it-teżi tal-konvenuti u kontra t-teżi tal-attur Carmel Borg Baldacchino. Is-segwenti fatturi jissostanzjaw il-verżjoni tal- konvenuti: - L-affidavit tal-missier stess, fejn jgħid li l-attur qatt ma taħ xi flus tal- garaxx, iżda ftehmu li kellu jħallsu Lm70 kull tliet xhur; Ir-riċevuti mill-1989 sal-2002, li l-perit kalligrafu ikkonferma li huma ġenwini in kwantu mhux biss saru mill-missier, iżda saru kull waħda fi żmienha u mhux f'kolp wieħed; Iċ-ċekk ta' Lm70 datat 1 ta' April 2002 li l-attur bagħat lil missieru; - - L-ittra tat-30 ta' Lulju 2002 li l-attur bagħat li missieru (wara l-mewt tal-omm) b'kopja tat-testment unica charta annessa, fejn talbu biex jinfurmah fiex kienu jikkonsistu l-beni immobbli tal-omm (li tagħhom kellu sehem ta' 1⁄4 flimkien ma' ħutu, bħala eredi universali). Ta' importanza partikolari huwa l-fatt li ma jikkummenta xejn dwar il-fatt li ġie eskluż mill-prelegat tad-dar minħabba li kien ġie mgħoddi lilu l-garaxx. Iqum pero' l-argument illi anke kieku wieħed kellu joqgħod fuq il- verżjoni tal-konvenuti, u ċjoe' li biex l-attur akkwista l-garaxx mingħand missieru ma għaddhielu l-ebda somma flus in linea ta' prezz, iżda kien minflok jgħaddilu Lm70 kull tliet xhur tul ħajtu, jiġi li l-garaxx f'kwalunkwe każ xorta ma kienx qed S.T.O. Prim Cauchi Jones Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 904/11 JA Sentenza Finali Paġna 18 Fil-fatt din il-qorti tosserva li sad-data li fih sar it- testment unica charta jiġi li diġa kien ħallas 48-il pagament ta' Lm70 il- wieħed (u ċjoe' Lm3,360) in linea ta' kera. Madanakollu huwa evidenti li l-ġenituri tiegħu kienu qiesu li minkejja l-flus tal-kera li kien qed joħroġ l-attur in konnessjoni mal-akkwist tal-ġaraxx, xorta ġie li huwa "ibbenefika sostanzjalment". (Ovvjament dan għaliex tul is-snin il-valur tas-Lm70 kull tliet xhur dejjem ikun qed jonqos, filwaqt li l-valur tal- garaxx dejjem ikun qed jiżdied, speċjalment wara li ġie ivvakat mill- inkwilin, anke jekk l-istess attur kellu jħallas rigal għal dan l-iskop.) Jidher li kien għalhekk allura li l-konjuġi Borg Baldacchino qiesu li kien diġa ħa s-sehem tiegħu mill-proprjeta' immobbli li kellhom, u li allura ma kellux ukoll ikollu sehem mid-dar matrimonjali, li kienet l-unika proprjeta' immobbli li kien għad fadlilhom. Għaldaqstant din il-Qorti ma jirriżultalhiex li l-esklużjoni tal-attur mill- prelegat tad-dar matrimonjali saret fuq "premessa żbaljata". Isegwi allura li l-ewwel u t-tielet talbiet huma nfondati. Fir-rigward tat-tielet talba, u ċjoe' biex jiġu likwidati l-assi ereditarji ta' Josephine Borg Baldacchino, u biex jiġi assenjat is-sehem spettanti lilu, ma tressqet l-ebda prova dwar il-beni mobbli li setgħet ħalliet l-istess Josephine Borg Baldacchino, anzi il- missier fl-affidavit tiegħu qal li fid-dar matrimonjali ma kien hemm xejn ta' valur peress li l-affarijiet ta' valur kienu tqassmu l-biċċa kbira minn martu, u l-kumplament minnu wara mewtha, lill-erba' uliedhom b'mod ugwali. DEĊIŻJONI Għal dawn il-motivi din il-Qorti tilqa' l-eċċezzjonijiet tal-konvenuti u tiċħad it-talbiet tal-attur. L-ispejjeż għandhom jitħallsu mill-istess attur. Joseph Cassar Ruggier S.T.O. Prim Imħallef S.T.O. Prim Cauchi Jones Joseph Cassar Ruggier 14 ta' Diċembru 2018