Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR. IMĦALLEF LAWRENCE ELGADI Seduta tad-9 ta' Ġunju, 2021 Appell Inferjuri Numru 92/2019 LM Josephine Mula Debono ‘Apap Migneco bin-numru tal-karta tal-identita 573817(M) ("l-appellata") Dan huwa appell magħmul mis-socjetà intimata GlobalCapital Financial Management Ltd [minn issa 'l quddiem "is-soċjetà appellanta"] kemm mid- deċiżjoni preliminari mogħtija fl-20 ta' Novembru, 2018, [minn issa 'l quddiem "id-deċiżjoni preliminari"], kif ukoll mid-deċiżjoni finali mogħtija fil-25 ta' Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM Novembru, 2019, [minn issa 'l quddiem "id-deċiżjoni finali"], fl-ismijiet fuq premessi każ nru 098/18, mill-Arbitru għas-Servizzi Finanzjarji [minn issa 'I quddiem "l-Arbitru"], fejn permezz tad-deċiżjoni preliminari ddeċieda li jiċħad l-ewwel eċċezzjoni tas-soċjetà appellanta fil-konfront tar-rikorrenti Josephine sussegwentement permezz tad-deċiżjoni finali ddeċieda dwar l-ilment tal- imsemmija appellata kif ġej: "Għaldaqstant, ai termini tal-artikolu 26(3)(c)(iv) tal-Kap. 555 tal-Liġijiet ta' Malta, l- Arbitru jordna lil GlobalCapital Financial Management Limited tħallas lill-ilmentaturi s-somma ta' USD15,891.01, jew l-ekwivalenti fl-Euro skont kif jipprovdi l-artikolu 21(3)(ċ) tal-Kap. 555 tal-Liġijiet ta' Malta. Bl-imgħax legali mid-data ta' din id-deċiżjoni sad-data tal-ħlas effettiv. Bl-ispejjeż kontra l-provditur tas-servizz." Il-fatti ta' din il-kawża jirrigwardaw servizzi finanzjarji reżi mis-soċjetà appellanta lill-appellata, konsistenti f'parir dwar investiment f'prodott magħruf bl-isem Lifemark S.A. Secure Income Bond Issue 4 [minn issa 'l quddiem "il- L-appellata istitwiet proċeduri quddiem l-Arbitru permezz tal-preżentata ta' lment fit-18 ta' April, 2018, fejn talbet li tintradd lura lilha mis-soċjetà appellanta s-somma ta' ħmistax-il elf, tmien mija u wieħed u disgħin dollaru Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM Amerikan u ċenteżmu (US$15,891.01), flimkien mal-imgħaxijiet, liema somma kienet tirrappreżenta t-telf fil-kapital u fl-imgħaxijiet li hija kienet sofriet wara li investiet fil-prodott Lifemark. Is-soċjetà appellanta wieġbet għall-ilment billi eċċepiet is-segwenti: (a) l- Arbitru ma kellux jieħu konjizzjoni tal-ilment ai termini tal-para. (b) tas- subartikolu 21(1) tal-Kap. 555 tal-Liġijiet ta' Malta; (b) is-soċjetà appellanta ma kinitx il-leġittimu kontradittur; (ċ) il-preskrizzjoni a tenur tal-paragrafu (f) tal- artikolu 2156 u l-artikolu 2153 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta; (d) dak allegat fl-ilment kien qed jiġi kkontestat bil-qawwa kollha bħala infondat fil-fatt u fid- dritt; (e) is-soċjetà appellanta ma tistax tinżamm responsabbli għal telf li seħħ f'investiment li ma kinitx tiġġestixxi; (f) it-telf waħdu ma kienx iġib ir- responsabbiltà tal-fornitur tas-servizz u mingħajr preġudizzju l-appellata kellha ġġib l-aħjar prova ta' danni; u (ġ) l-appellata ma setgħetx tippretendi illi kieku hija investit flusha f'investiment ieħor il-kapital kien ser jibqa' sħiħ. Id-deċiżjoni preliminari u d-deċiżjoni appellata Dawn li jsegwu huma l-konsiderazzjonijiet li għamel l-Arbitru sabiex wasal għad-deċiżjoni preliminari: "Jikkonsidra L-Arbitru sema' lil Benny Assadi, uffiċjal fl-Uffiċċju tal-Arbitru għas-Servizzi Finanzjarji, sabiex jispjega d-diskrepanza bejn id-data tat-timbru u d-data li tidher fuq l-ilment. Huwa qal li l-ilment bil-lingwa Ingliża daħal fl-Uffiċċju tal-Arbitru fis-17 t'April 2018 u, fil-fatt, sar ukoll il-hlas permezz ta' ċekk li jġib l-istess data u, wara li ra x'kien fih l- ilment, tah it-timbru l-għada. Hu jgħid li għalkemm l-ilment seta' kien fih xi ħaġa Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM nieqsa, għall-Uffiċċju l-ilment kien daħal fit-18 t'April 2018. Jgħid li l-ilment kien inġab fil-lingwa Ingliża u qal lir-ragel tal-ilmentatriċi biex jagħmel traduzzjoni bil-Malti. Jgħid li ta t-timbru tat-18 t'April 2018, '...għaliex huma ġew fis-17 t'April 2018 jagħmlu l-ilment oriġinali u kellhom iġibu biss traduzzjoni'. (fn. Anthony Mula Debono ‘Apap Migneco, ir-raġel tal-ilmentatriċi, xehed (fn. 44) li huma kienu ġew l-Uffiċċju tal-Arbitru għas-Servizzi Finanzjarji fis-17 t'April 2018, tant li ħarġu ċekk li nżamm mill-Uffiċċju tal-Arbitru tal-istess jum. Jgħid li l-ilment kien iffirmat mill-mara tiegħu u ħallewh l-Uffiċċju tal-Arbitru. Jgħid li wara xi ġimgħa, ċemplulu mill-Uffiċċju tal-Arbitru u qalulu li riedu verżjoni bil-Malti. Jgħid li hemm il-firma tat-3 ta' Mejju 2018, għaliex bil-verżjoni ġdida bil-Malti mar biha l-Uffiċċju tal-Arbitru fit-3 ta' Mejju 2018. L-ewwel verżjoni tal-ilment ittimbrawha fit-18 t'April 2018, tant li meta mar bil- verżjoni bil-Malti fit-3 ta' Mejju 2018, ittimbrawlu d-data tat-18 t'April 2018, meta kien għamel l-ilment oriġinali. L-Arbitru jara li l-verżjoni kemm tar-raġel tal-ilmentatriċi kif ukoll dik ta' Benny Assadi hija simili. M'hemmx dubju li l-ilment oriġinali bl-Ingliż ġie ppreżentat fis-17 ta' April 2017, u l-uffiċjali tal-Uffiċċju tal-Arbitru ħadu anke l-ħlas dwar dan l-ilment. Wara talbu li l-ilmentatriċi tagħmel verżjoni bil-Malti u din il-verżjoni ġiet ippreżentata fit-3 ta' Mejju 2018; iżda, peress li l-ilment oriġinali kien ippreżentat fis-17 t'April 2018 u ttimbrat l-għada fit-18 t'April 2018, allura, raw li t-tieni verżjoni li ssostitwiet lill- ewwel waħda imma bil-lingwa Maltija kellha tkun ittimbrata fid-data meta verament kien ittimbrat l-ilment oriġinali. Saret biss sostituzzjoni tal-ilment oriġinali. L-Arbitru huwa konxu li bejn is-17 u t-18 t'April 2018, peress li ġew ippreżentati diversi l-aħħar ġurnata biex ilmenti fl-Uffiċċju għaliex ħafna ippreżentaw l-ilment, l-uffiċjali tal-Uffiċċju tal-Arbitru kellhom pressjoni ta' xogħol aktar minn normal. ilmentaturi ħallew sa Perὸ, l-Arbitru xorta jħoss li l-ilment oriġinali kellu jibqa' fil-proċess minkejja li kien sar bl-Ingliż. Miegħu kellha tiżdied il-verżjoni bil-Malti. Dan qed jingħad sabiex fil-futur ma jkunx hemm dizgwid. L-ilmenti għandhom jiġu ittimbrati fil-mument li jidħlu kif inhi l-prassi li qed tkun segwita. Il-fatt li l-provditur tas-servizz irċieva l-ilment f'Mejju ma jibdel xejn. Ifisser biss li l- Uffiċċju tal-Arbitru bagħat lill-provditur tas-servizz il-verċjoni bil-Malti. Ġaladarba f'dan il-każ jidher li kien hemm biss sostituzzjoni tal-ilment oriġinali, u l- ilment oriġinali daħal fit-terminu li tipprovdi l-liġi, l-Arbitru ser ikompli jieħu konjizzjoni tal-każ" Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 22 L-Arbitru wasal għad-deċiżjoni appellata wara li għamel is-segwenti Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM 6. konsiderazzjonijiet: "Jikkunsidra Eċċezzjonijiet Preliminari L-ewwel eċċezzjoni tirrigwardja l-kompetenza tal-Arbitru a bazi tal-Artikolu 21(1)(b) tal-Kap. 555 tal-Ligijiet ta' Malta fejn il-provditur tas-servizz jgħid li lilment ġie ppreżentat barra ż-żmien li tippermetti l-liġi. L-Arbitru ta deċiżjoni preliminari fl-20 ta' Novembru 2018 dwar dan u sabiex ma joqgħodx jirrepeti ruħhu jagħmel referenza għaliha. (fn. 52 et seq) Għalhekk, il-mertu ta' din l-eċċezzjoni huwa eżawrit. It-tieni eċċezzjoni hija fis-sens il-leġittimu kontradittur għaliex huwa kien biss intermedjarju u m'amministrax il-prodott de quo u ta' dan l-ilmentatriċi kienet konsapevoli. l-provditur tas-servizz m'huwiex Din l-eċċezzjoni mhix ser tiġi milqugħa għaliex l-ilment huwa dwar l-imġiba tal- provditur tas-servizz bħala kumpannija li toffri servizzi fil-qasam tas-servizzi finanzjarji u hija Licence Holder tal-MFSA. Il-qalba tal-ilment hija li l-provditur tas- servizz ma tax parir tajjeb lill-ilmentatriċi u biegħilha prodott li ma kienx addattat għaliha. Barra minn hekk, kien hemm relazzjoni kuntrattwali bejn l-ilmentatriċi u l- provditur tas-servizz kif joħroġ, kemm minn dokumenti bħal File Note, (fn. 68 et seq) u mill-KYC, (fn. 79 et seq) li kollha juru li l-provditur tas-servizz kien qed jistabbilixxi relazzjoni kuntrattwali bejnu u l-ilmentatriċi. John Peters-Borg, impjegat tal-provditur tas-servizz, huwa indikat bħala 'Your Financial Planning Manager or Officer'. (fn. Il-provditur bħala Licence Holder tal- MFSA, kien qed jagħti servizz finanzjarju bħala prinċipal lill-ilmentatrici. Għalhekk, huwa l-leġittimu kontradittur. Eċċezzjonijiet dwar Preskrizzjoni Il-provditur tas-servizz qed jagħti żewġ eċċezzjonijiet dwar preskrizzjoni, ibbażati fuq l-artikoli 2153 u 2156(f) tal-Kodiċi Ċivili. L-ewwel eċċezzjoni tal-preskrizzjoni hija bbażata fuq l-artikolu 2153 tal-Kap. 16 li jgħid li: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM 'L-azzjoni għall-ħlas tal-ħsarat mhux ikkaġunati b'reat taqa' bi preskrizzjoni bl-egħluq ta' sentejn.' Illi l-Qrati tagħna dejjem irritennew illi l-preskrizzjoni ta' sentejn imsemmija fl-artikolu 1917 tal-Ordinanza VII tal-1868 (dak li illum hu l-artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili) hija applikabbli għad-danni extra-kontrattwali li ġejjin mhux minn jiġifieri dawk inadempjenza ta' obbligazzjoni imma 'ex delictu vel quasi'. Meta d-danni huma 'ex contractu' għax ġejjin minn vjolazzjoni ta' obbligazzjoni, l- preskrizzjoni hija dik ta' ħames snin u mhux ta' sentejn. (fn. Barra minn hekk, kif intqal fil-kawża Avv Dr Pio M Ruscio Debattista pro et noe vs Jeno Scotto et theodoulou fis-7 t'Ottubru 2016: 'Il-fatt li f'kawża attur jitlob il-likwidazzjoni ta' danni ma jfissirx awtomatikament li allura japplika l-art. 2153 tal-Kodiċi Ċivili: "il-preskrizzjoni ta' sentejn li tolqot l-azzjoni għal danni li ma jkunux kaġunati b'reat," hija applikabbli biss fil-każ ta' danni indipendenti minn obbligazzjoni kuntrattwali (Cutajar Lofaro vs Colombo, PA, 9/1/1953. F'dan il-każ kien hemm obbligazzjoni kuntrattwali u, għalhekk, il-preskrizzjoni a bażi tal-artikolu 2153 ma tistax treġi. F'dan il-każ inbiegħ prodott finanzjarju u, għalhekk, seħħet transazzjoni kummerċjali bejn il-partijiet. Ġaladarba r-rimedju mitlub mhux indipendenti minn obbligazzjoni kuntrattwali, il-preskrizzjoni a bażi tal-artikolu 2153 ma tistax tirnexxi u qed tiġi miċħuda. L-Arbitru jagħmel referenza wkoll għas-sentenza fl-ismijiet: Roland Borg Giuliano Eid vs GlobalCapital Financial Management Ltd deċiża fl-1 ta' Ġunju 2017; u reċentament f'kawża simili fl-ismijiet Miriam Attard Sacco Ebejer Falzon vs GlobalCapital Financial Manangement Ltd (fn. 7 QA (Inf), 12/11/2019) fejn ġie deċiż li dawn it- transazzjonijiet huma ta' natura kuntrattwali. B'żieda ma' dan, l-Arbitru jagħmel referenza wkoll għas-sentenza reċenti tal-Qorti tal- Appell fl-ismijiet: Conrad Portelli Pisani vs GlobalCapital Financial Management Ltd deċiża fil-21 t'Ottubru 2019, li ssemmi l-istess prinċipji. L-Arbitru jagżmel tiegħu l-argumentazzjoni tal-Qorti f'dawn id-deċiżjonijiet u qed jiċħad din l-eċċezzjoni. It-tieni eċċezzjoni dwar preskrizzjoni hija bbażata fuq l-artikolu 2156(f) tal-Kap. 16, li jgħid li: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM 'azzjonijiet għall-ħlas ta' kull kreditu ieħor li ġej minn operazzjonijiet kummerċjali jew minn ħwejjeġ oħra, meta l-kreditu ma jkunx jaqa', skont din il-liġi jew liġijiet oħra, taħt preskrizzjoni aqsar, jew ma jkunx jirriżulta minn att pubbliku.' Meta tkellmu dwar il-preskrizzjoni, il-Qrati tagħna, anke a bażi għal dak li jipprovdi l- istess Kodiċi Ċivili, stabbilew parametri legali kif il-preskrizzjoni għandha tiġi interpretata u applikata, fosthom illi: Min jallega l-preskrizzjoni jrid jippruvaha: Kif ingħad fis-sentenza mogħtija fl-ismijiet Stencil Pave (Malta) Limited vs Dr Maria Brady k/a Zammit noe, 'Hija regola ewlenija fil-proċeduri li l-prova li l-azzjoni hija preskritta trid issir minn min iqanqal l-eċċezzjoni, u għalkemm il-parti attriċi tista' tressaq provi biex tittanta xxejjen dawk tal-parti mħarrka billi tmieri li għadda ż-żmien jew billi ġġib 'il quddiem provi li juru li l-preskrizzjoni kienet sospiża jew interrotta, il-piż jaqa' prinċipalment fuq min jallega l-preskrizzjoni. Hi l-parti mħarrka li trid tipprova li l-parti attriċi għaddielha ż-żmien utli biex tressaq il-kawża, u dan minn żmien minn meta dik il-kawża setgħet titressaq'. Hu stabbilit fil-ġurisprudenza illi min iqajjem l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni jeħtieġlu jipprova l-perkors taż-żmien statutorju. Sinjifikanti f'dan ir-rigward huwa dak li qalet il-Qorti tal-Appell fis-sentenza tagħha tal-4 ta' Diċembru 1987, fil-kawża 'Urpani vs Gauci Piscopo noe' illi:- 'Min jeċċepixxi l-preskrizzjoni hu obbligat li jagħmel prova sodisfaċenti tad- data meta l-perijodu tal-preskrizzjoni jibda jiddekorri għaliex diversament il-Qorti qatt ma tkun f'posizzjoni li tikkonstata jekk il-perijodu applikabbli tal-preskrizzjoni jkunx iddekorra jew le'. Il-perijodu tal-preskrizzjoni jibda jgħodd minn meta min jipproponi każ, ikun jista' jeżerċita dik l-azzjoni. Dan joħroġ ċar mill-artikolu 2137 tal-Kap. 16 li jipprovdi li: 'Bla ħsara ta' disposizzjonijiet oħra tal-liġi, il-preskrizzjoni ta' azzjoni tibda minn dak in-nhar li din l-azzjoni tista' tiġi eżerċitata; mingħajr ma jittieħed qies tal-istat jew tal-kondizzjoni tal-persuna li lilha din l-azzjoni tmiss.' Huwa prinċipju tad-dritt illi l-preskrizzjoni għandha tingħata interpretazzjoni restrittiva u, għalhekk, jekk ikun jeżisti dubbju dwar l-applikabilità taż-żmien preskrittiv, dak id-dubbju għandu jmur kontra min jeċċepixi l-preskrizzjoni. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM Fid-dawl ta' dan kollu, l-Arbitru jrid jara jekk fil-każ odjern, il-provditur tas-servizz irnexxilux jipprova li l-ilmentatriċi skadielha ż-żmien ta' ħames snin minn mindu setgħet teżerċita l-azzjoni. Huwa l-provditur tas-servizz li jrid jipprova dan. Fin-nota ta' sottomissjonijiet il-provditur tas-servizz jgħid li l-perijodu tal-preskrizzjoni kellu jibda jgħodd mill-21 t'Ottubru 2008, jiġifieri mid-data tal-bejgħ tal-prodott. Din id-data indikata mill-provditur tas-servizz ma tistax tkun id-data minn meta oġġettivament l-ilmentatriċi setgħet tagħmel l-azzjoni għal diversi raġunijiet. Qabel xejn, bejgħ ta' prodott finanzjarju huwa differenti ħafna minn bejgħ ta' prodott ieħor. L-effikaċja u l-idonjetà ta' prodott finanzjarju fil-konfront tal-klijent ħafna drabi tkun tista' tiġi evalwata mill-istess klijent wara t-trapass ta' ċertu żmien u ġudikat mill- andament tal-prodott. Li kieku kull min jixtri prodott finanzjarju jibda mill-ewwel jieħu passi legali kontra min biegħulu jkun hawn diżgwid kbir f'dan is-settur u żgur li l- provditur tas-servizz ikollu raġun jilmenta li l-azzjoni tkun waħda intempestiva jekk mhux vessatorja. Għalhekk, il-mument oġġettiv li fih l-ilmentatriċi setgħet tagħmel l-azzjoni ma jistax ikun il-mument tal-bejgħ tal-prodott. Dan ġie anke kkonfermat mill-Qorti tal-Appell f'sentenza fl-ismijiet Conrad Portelli Pisani vs GlobalCapital Financial Management Ltd deċiża reċentement fil-21 t'Ottubru 2019 mill-Qorti tal-Appell fejn qalet li l-ilmentatur ma jistax jagħmel ilment qabel ma realment isofri t-telf u ma jistax ikun li jsofri t-telf mid-data tal-bejgħ tal-prodott. Dan reġa' ġie kkonfermat mill-istess Qorti tal-Appell fis-sentenza reċenti tagħha fl- ismijiet: Miriam Attard Sacco Ebejer Falzon et vs GlobalCapital Financial Management Ltd deċiża fit-12 ta' Novembru 2019. Għalhekk, il-provditur tas-servizz ma rnexxilux jipprova l-mument minn mindu l- ilmentatriċi setgħet tagħmel l-azzjoni u, għalhekk, ma rnexxilux jipprova l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni a bażi tal-artikolu 2156(f) tal-Kap. 16 kif inhu obbligat li jagħmel. Għal dawn ir-raġunijiet, l-Arbitru qed jiċħad din l-eċċezzjoni. FIL-MERTU L-Arbitru jrid jiddeċiedi l-ilment b'referenza għal dak li, fil-fehma tiegħu, huwa ġust, ekwu u raġonevoli fiċ-ċirkostanzi partikolari u merti sostantivi tal-każ. (fn. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM L-ilmentatriċi qed titlob li tingħata l-flus li tilfet meta l-provditur tas-servizz biegħilha l-prodott Keydata Lifemark SA Secure Income Bond Series 4 (SIB). L-ilment prinċipali tal-ilmentatriċi huwa li dan l-investment qatt ma messu inbiegħ lilha peress li ma kinetx persuna professjonali. Sabiex l-Arbitru jasal għal deċiżjoni li tkun ekwa, gusta u raġonevoli, u jara jekk l- ilment huwiex ġustifikat, irid jara n-natura tal-prodott mibjugħ, jara l-profil tal- ilmentatriċi u kif ġie mibjugħ dan il-prodott. Il-Prodott Dan il-prodott, l-SIB, kien ibbażat fuq negozju fil-pensjonijiet dwar il-ħajja fis-suq Amerikan. Dan il-każ jittratta dwar il-bejgħ tal-prodott Keydata International Secure Income Bond, Issue 4 (SIB) li kif jidher mill-brochure ippreżentat mill-ilmentatriċi, dan il-prodott ippronunzja ruħhu bl-aktar mod enfatiku li jagħti qligħ ta' 7.5% kull sena fl- iSterlina u 7% fis-sena fid-Dollaru u l-Ewro għall-perijodu ta' ħames snin. L-SIB kien investiment tal-kategorija asset-backed securities. Mingħajr ma wieħed joqgħod jidħol fid-dettall tal-istruttura legali (u kumplikata tiegħu), l-SIB kien jinvesti f'bonds (security bonds) li l-assi underlying taghhom kienu poloz tal-assikurazzjoni fuq il-ħajja ta' individwi Amerikani. Dan il-prodott, fost affarijiet oħra, falla għaliex l-analiżi tal-aspettattiva tal- ħajja/mewt tal-life-assured ma kinitx korretta. Aktar ma wieħed idum ħaj, aktar irid idum iħallas premium biex il-polza tibqa' ħajja inkella titlef fil-valur. Dan joħloq problema ta' likwidità biex tkompli ssostni finanzjarjament il-mudell kompost minn diversi poloz ta' assikurazzjoni fuq il-ħajja. Dan kien riskju li ħafna analisti ma tawx kasu. Imma kien, fil-fatt, aspett importanti ħafna. Minħabba l-avvanzi fil-mediċina, ħafna nies jibqgħu jgħixu għal żmien itwal u b'hekk il-premium irid idum jitħallas għal numru ta' snin aktar. Jekk l-analisti u nies professjonali li kellhom esperjenza biex janalizzaw dawn il- prodotti ma waslux għal dan, allura, lanqas wieħed jistenna li retail investor, bħalma hi l-ilmentatriċi ma kienet f'qagħda li tagħmel dan. Apparti l-fatt ukoll li l-isem SECURE INCOME BOND jagħti lill-investitur bla esperjenza x'jifhem li l-investiment huwa wieħed sikur u bla riskji, jew riskji baxxi u limitati. Jekk wieħed iħares lejn il-brochure tipiku tal-SIB, jara li mal-ewwel faċċata, bi prominenza kbira, hemm rati tajba ta' dħul (Annual Income Over 5 Years), ritratt kbir Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM ta' lighthouse (simbolu tas-sigurtà) u b'indikazzjoni ta' x'inhuma l-benefiċċji u l- kwalità tal-prodott: Għalkemm fl-istess brochure jissemma li jista' jkun hemm xi riskju għall-kapital, u jista' jkun hemm xi tnaqqis fl-aħħar jew jekk tiġbed l-investiment qabel, però, l-enfasi qiegħda fuq il-benefiċċji li kien joffri dan il-prodott. Taħt it-titolu, Benefits at a Glance, hemm dan it-test: • Fil-qiegh ta' pagna 9 hemm dan il-kliem: Il-prodott kellu riskji – il-kapital ma kienx garantit, u kif kien ser imur kien pjuttost ibbażat fuq il-performance ta' prodotti oħra simili ta' dak iż-żmien, apparti l-mudelli matematiċi u l-assumptions li jiġu ma' dawn il-mudelli. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM Ir-riskji kif deskritti forsi kienu jagħtu l-impressjoni li ma kinux ivarjaw wisq minn uħud mill-prodotti l-oħra ta' investiment li forsi kienu qed jiġu offruti lil investituri oħra. Il- prodott fl-ebda mument ma kien iwiegħed protezzjoni assoluta għall-kapital. Però, ma jistax jitqies li dak iż-żmien li nbiegħ l-SIB, kien investiment b'riskju baxx. Anzi, kien investiment f'kategorija ta' riskju medju għal riskju għoli. Dan mhux qed jingħad with the benefit of hindsight, imma għaliex in-natura tal- prodott – li jinvesti f'bonds li jinvestu f'poloz tal-assikurazzjoni fuq il-ħajja – u l- istruttura innifisha tal-investiment kienu jagħmlu l-SIB investiment riskjuż li ma kienx addattat għal retail investors kif kienet l-ilmentatriċi. Dawn it-tip ta' investimenti huma Asset-Backed Securities li huma prodotti kumplessi u ta' riskju għoli. Meta l-MFSA, li hija r-regolatur f'dan il-qasam, rat li kienu qed jinbieghu prodotti li huma Asset-Backed Securities bħal dan il-prodott, interveniet billi ħarġet: Warning to prospective investors about Asset-Backed Securities bħalma hu l-Lifemark, fejn qalet: (fn. Huwa minnu li dan l-avviz lill-investituri ħareġ wara li nbiegħ il-prodott de quo lill- ilmentatriċi, imma li qalet l-MFSA kien proprju deskrizzjoni tal-prodotti li kienu qed jinbiegħu (bħall-SIB) u r-riskji li rat l-MFSA kienu diġà jeżistu fil-prodotti li nbiegħu, u Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM li l-provdituri tas-servizz kienu jew konxji tagħhom u xorta biegħu il-prodotti, jew m'għamlux due diligence serju tal-prodott qabel ma biegħuh. Fiż-żewġ xenarji, il-provditur tas-servizz iġorr ir-responsabbiltà tal-prodott li jbiegħ. Kif inbiegħ il-Prodott u jekk kienx addattat (suitable) għall-Ilmentatriċi Il-Verżjoni tal-Ilmentatriċi: Impjegat tal-provditur tas-servizz, ċertu John Peters-Borg, kien ċemplilhom biex jgħidilhom li l-investiment li kellhom fl-Aberdeen High Yield Bond kien mar tajjeb u kien jaqblilhom ibiegħuh għax ic-chance kien li jinżel. Żewġ l-ilmentatriċi xehed li hu kien wasal biex jirtira u ma kinux jissugraw, tant li flushom kienu fil-Government Bonds. John Peters-Borg qalilhom biex jinvestu fl-SIB. Qalilhom li kien aktar safe mill-investiment fl-Aberdeen għax ma kienx jiddependi fuq it-tlugħ u nżul tas-suq u kienu jinvestu f'persentaġġ cash u f'kumpanniji Amerikani 'Grade A or better'. Beda jurihom il-brochure u bil-mod kif kellimhom ikkonvinċihom biex jinvestu fih. Xahrejn wara, Peters-Borg ċemplilhom u qalilhom li kien hemm it-trouble u meta talbuh biex ibiegħilhom il-prodott u jagħtihom flushom lura qalilhom li ma setgħux jinbiegħu. Il-provditur tas-servizz baqa' jiktbilhom u jgħidilhom li kien ser jirrappreżentahom hu u fl-aħħar tahom 14.1% tal-kapital li kienu investew. Meta kien qed isir l-investiment, żewġ l-ilmentatriċi staqsa lil Peters-Borg jekk kienx fih riskju kbir il-prodott u dan qallu li kien qisu qed jixtri insurance mingħand insurance company Class A jew aħjar; li r-riskju kien żgħir ħafna kif kien jgħid il-brochure tagħhom stess. Il-brochure ma fehemulhomx; il-File Note lanqas biss qrahilhom u qalilhom biss biex jiffirmawha u huma iffirmawlu fejn qalilhom hu. (fn. 59 et seq) L-ilmentatrici ikkoroborat dak kollu li xehed zewgha u zzid li Joe Peters-Borg assigurahom li dak li kienu ser jinvestu fih kien ser jghinhom ghall-pensjoni u huma fdawh. (fn. 60) Il-Verżjoni tal-Provditur tas-Servizz Il-provditur tas-servizz ġab biss bħala xhud lil Michael Bezzina Wettinger li ma kienx il-persuna li għamlet il-bejgħ tal-prodott lill-ilmentatriċi imma qal li kien qed jixhed minn dak li kien sab fil-file. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM Michael Bezzina Wettinger xehed li hu kien Compliance Manager, li l-kumpannija li kien jirrappreżenta kienet liċenzjata mill-MFSA bħala intermedjarja, jiġifieri li tirċievi l- ordnijiet tal-klijenti u tesegwihom. Jgħid li l-ilmentatriċi investiet is-somma ta' USD20,113.69 mal-GlobalCapital bħala intermedjarja u mhux bħala prinċipal. Jgħid li l-File Note relattiva kienet xhieda ta' dak li ġara waqt il-bejgħ tal-prodott u ġie ffirmat mill-ilmentatriċi bħala konferma tal-kontenut tiegħu u dan kien fi standard form. Jirriżultalu mill-File Note li kienu ġew suġġeriti lilha diversi prodotti li kienu addattati għaliha u ġie spjegat lilha wkoll il-prodott de quo; l-ilmentatriċi kienet taf li l-investiment seta' jogħla u jinżel u jista' jkun li tirkupra anqas milli investiet kif ukoll il-passat mhux garanzija tal-futur. Isemmi wkoll numru ta' investimenti li l-istess GlobalCapital kienet biegħitilhom u jgħid li, allura, l-ilmentatriċi kellha profil ta' medium risk. Jgħid li s-soċjetà intimata qdiet id-doveri tagħha. Konsiderazzjonijiet Oħra L-Arbitru jinnota li l-provditur tas-servizz ma tellax bħala xhud lil John Peters-Borg li kien l-aħjar xhud biex jgħid verament x'ġara waqt il-bejgħ iżda, għar-raġunijiet tiegħu, għażel li jtella' biss bħala xhud lil Michael Bezzina Wettinger li xehed biss minn dak li sab fil-file u, għalhekk, ma jafx kif seħħ il-bejgħ. Il-provditur tas-servizz jgħid li l-prodott ma kienx ta' riskju kbir għaliex kif jgħid l-istess brochure tal-prodott ma kienx riskjuż. F'dan ir-rigward, l-Arbitru jagħmel referenza għall-analiżi tal-prodott aktar 'il fuq f'din id-deċiżjoni minn fejn ampjament jirriżulta li l-SIB kien prodott ta' riskju medju-għoli u ma kienx prodott kif xtaqet l-ilmentatriċi, jiġifieri prodott li jrendi xi ħaġa għall-pensjoni mingħajr ma tirriskja żżejjed il-kapital. Fil-fatt, jirriżulta li żewġ l-ilmentatriċi kien fuq l-għatba tal-pensjoni u żgur ma riedux ikabbru l-kapital b'riskju li jwassal għat-telf tal-istess kapital. Jirriżulta wkoll li l-istess provditur tas-servizz ikklassifika lill-ilmentatriċi bħala retail client li, skont ir-regolamenti viġenti, waqt li sar il-bejgħ kellha tingħatalha protezzjoni akbar mill-provditur tas-servizz. Michael Bezzina Wettinger jagħmel referenza għall-Confidential Client Fact Find datata 25 ta' Frar 2008, u għall-KYC (Know Your Client Form) datata 9 t'Ottubru 2008, (fn. 64) iżda l-Arbitru jinnota li Client Fact Find ma saritx għall-prodott SIB iżda għall- prodott Aberdeen High Yield Bond (fn. 76) u ġġib id-data '25/02/2009', jiġifieri wara li kien inbiegħ l-SIB lill-ilmentatriċi. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM 79 et seq) jirriżulta li l-ilmentatriċi kienet retail client u s-servizz li ingħatalha kien wieħed ta' parir (advisory); ġie ddikajrat li kienet housewife u rtirata. Fil-mument li nbiegħ l-SIB lill-ilmentatriċi kienet digà daħlet fis-seħħ id-Direttiva MiFID u r-Regoli tal-MFSA (fn. 15 Investment Services Rules-Standard Licence Conditions (SLC)) li kienu jirriflettu l-istess Direttiva. Skont dawn ir-Regoli, (fn. 16 Regola 2.16) ġaladarba l-ilmentatriċi ingħatat 'advisory service' kellu jsir 'suitability assessment'. Għalhekk, il-provditur tas-servizz kellu jistabbilixxi jekk il-prodott: Skont l-ewwel kriterju jidher ċar li l-prodott SIB ma kienx jilħaq l-objettivi tal-klijenta għaliex hija ddikjarat li kienet 'relatively cautious' u riedet tieħu biss 'a small risk'. L- SIB ma kienx prodott bi 'small risk' u għalkemm il-provditur tas-servizz jgħid li 'skont il-brochure' min ħarġu indikah bħala 'low risk', mill-analiżi li għamel l-Arbitru aktar 'il fuq f'din id-deċiżjoni, joħroġ ċar li dan il-prodott kellu riskju ferm aktar minn 'small' jew 'low risk'. Dan anke ġie kkonfermat mill-Qorti tal-Appell f'deċiżjonijiet li tat l-istess Qorti kontra l-istess provditur tas-servizz f'diversi każi, fosthom, fil-kawża fl-ismijiet: Miriam Abdilla et vs GlobalCapital Finacial Management Ltd deċiża fit-12 ta' Novembru 2019, fejn l-istess Qorti qalet li mhux biss li dan il-prodott kellu riskju għoli iżda l-fatt waħdu li fil-brochure kien iddikjarat li kien low risk ma kienx biżżejjed għaliex huwa ovvju li min irid ibiegħ il-prodott jipprova jpinġih f'dawl sabiħ biex ibiegħu. Il-Qorti qalet ukoll li l-provditur tas-servizz kellu jagħmel due diligence indipendenti u jasal għall-konklużjonijiet tiegħu u mhux jistrieħ fuq min kellu interess li jbiegħ il- prodott. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 14 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM Għalhekk, għal dawn ir-raġunijiet, jidher li l-prodott in kwistjoni ma kienx jilħaq l- objettivi tal-investiment tal-ilmentatriċi li kienet mara irtirata u ma kinitx f'età li toqgħod tissogra flusha. Il-provditur tas-servizz kien indifferenti għall-vulnerabilità ta' persuna avvanzata fl-età li ma jkollhiex il-fakultà li jekk titlef flusha terġa' tibda tfaddal mill-ġdid biex tirkuprahom. It-tieni kriterju tas-suitability assessment huwa li l-klijenta riedet tkun tiflaħ it-telf li kien relatat mal-objettivi tal-investiment tagħha. Il-provditur tas-servizz bl-ebda mod ma pprova li l-ilmentatriċi setgħet titlef ammont daqshekk kbir ta' flus. M'hemm l-ebda kontestazzjoni li l-provditur tas-servizz investielha s-somma qawwija ta' 'l fuq minn għoxrin elf dollaru Amerikan fi prodott wieħed. Żgur li fl-età tagħha ma kinetx taffordja li titlef dan l-ammont meta l-objettiv tagħha kien li riedet tieħu biss 'a small risk'. Għalhekk, it-tieni kriterju ukoll ma ntlaħaqx. Dak li qal il-provditur tas-servizz, li l-ilmentatriċi kellha l-esperjenza li tinvesti fl-SIB għaliex il-provditur tas-servizz kien investielha fi prodotti oħra qabel, mhux konvinċenti. Ma jirriżultax li l-ilmentatriċi kienet xi persuna midħla tas-servizzi finanzjarji, u l-fatt li l-provditur tas-servizz stess kien investielha f'xi prodotti oħra b'daqshekk hija ma kellhiex dik l-esperjenza meħtieġa biex tifhem ir-riskji speċifiċi li kellu l-SIB. Kif xehed żewġha u kkonfermat minnha, huma kienu joqgħodu fuq l- expertise tal-provditur tas-servizz u, għalhekk, marru għandu, għax kien f'posizzjoni li jagħtihom parir liema parir huma qagħdu fuqu. Il-prodott SIB kien prodott kumpless u, kif anke aċċennat il-Qorti tal-Appell, (fn. 17 Miriam Abdilla vs GlobalCapital Financial Management Ltd, 12/11/2019) il- brochure kien miktub f'lingwaġġ tekniku li trid tkun midħla tal-mistier biex tifhmu. Għalhekk, l-ilmentatriċi ma setgħetx tieħu deċiżjoni infurmata dwar ir-riskji li kienu abbinati mal-SIB. Għal dawn ir-raġunijiet, il-kriterji stabbiliti għas-suitability assessment ma ġewx sodisfatti u l-prodott SIB ma setax jinbiegħ lill-ilmentatriċi għaliex ma kienx 'suitable' għaliha. B'hekk seħħ bejgħ ħaġin tal-prodott. Barra minn hekk, il-provditur tas-servizz m'aġixxiex b'mod professjonali meta investielha s-somma qawwija ta' għoxrin elf dollaru fi prodott wieħed meta hi ma kinitx xi persuna ta' mezzi kbar jew li riedet tieħu riskju kbir billi tinvesti fi prodott Qrati tal-Ġustizzja Paġna 15 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM wieħed. Dan juri li l-provditur tas-servizz kien aktar iffokat biex ibiegħ il-prodott milli jħares l-interessi ta' retail client li tatu l-fiducja tagħha biex jeħdilha ħsieb flusha li flimkien ma' żewġha kien ilhom is-snin ifaddlu. Dan iwassal lill-Arbitru jikkonkludi li l-provditur tas-servizz ma qediex l-obbligu ewlieni msemmi fid-Direttiva MiFID u fir-regoli li ħarġet l-MFSA 'il fuq indikati li kienu jipprovdu li: Barra minn hekk, il-provditur tas-servizz ma ssodisfax 'l-aspettattivi raġonevoli u leġittimi tal-konsumatur' (fn. 19(3)(c)) meta biegħilha prodott li ma kienx addattat għal ħtiġijiet tagħha u daħħalha f'riskju akbar minn dak li xtaqet u, b'hekk, tilfet il-kapital li investiet fi żmien qasir wara li investithom. Għal dawn ir-raġunjiet, l-Arbitru jiddeċiedi li l-ilment huwa wieħed ġust, ekwu u raġonevoli u qed jilqgħu sakemm huwa kompatibbli ma' din id-deċiżjoni. Ġaladarba seħħ bejgħ ħażin tal-prodott (mis-selling), l-ilmentatriċi għandha kemm jista' jkun titpoġġa fil-posizzjoni tagħha qabel ma nbiegħ lilha l-prodott. Hija investiet is-somma ta' USD20,113.00 u rċeviet rikavat tal-kapital ta' USD2,835.93 u imgħaxijiet ta' USD1,386.06 u, b'hekk, tilfet is-somma ta' USD15,891.01." Is-soċjetà appellanta ppreżentat ir-rikors tal-appell tagħha fit-12 ta' Diċembru, 2019, fejn talbet lil din il-Qorti sabiex: "...tħassar u tirrevoka d-decizjoni preliminari tal-Arbitru Għas-Servizzi Finanzjarji tal- 20 ta' Novembru 2018 fl-ismijiet hawn fuq premessi li permezz tagħha ċaħad l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-appellanta u b'hekk kompla jieħu konjizzjoni tal-każ, u konsegwentement tħassar u tirrevoka ukoll d-deċiżjoni tal-Arbitru Għas-Servizzi Finanzjarji tal-25 ta' Novembru 2019, prevja kull ordni oħra li dina l-Onorabbli Qorti Qrati tal-Ġustizzja Paġna 16 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM jista' jidhrilha xieraq u opportun, u tilqa' l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-esponenti, bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi, kontra l-ilmentatriċi appellata.". Is-soċjetà appellanta tgħid li l-aggravju tagħha huwa li l-Arbitru għamel żball meta ċaħad l-ewwel eċċezzjoni tagħha stante li kien jirriżulta ċar li l-ilment kien tressaq fuori termine skont il-para. (b) tas-subartikolu 21(1) tal-Kap. Ir-Risposta tal-Appell L-appellata min-naħa tagħha qed tilqa' billi tgħid li d-deċiżjoni appellata hija waħda ġusta u għalhekk timmerita konferma għal dawk ir-raġunijiet li hija tispjega fir-risposta tagħha. Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Skont is-soċjetà appellanta, l-Arbitru għamel żball meta ċaħad l-ewwel eċċezzjoni tagħha rigwardanti l-kompetenza tiegħu, u dan għaliex kien jirriżulta biċ-ċar li a tenur tal-para. (b) tas-subartikolu 21(1) tal-Kap. 555, l-ilment tal- appellata kien ġie ppreżentat wara s-sentejn minn meta din il-liġi daħlet fis-seħħ skont il-L.S.132 tal-2016. Tissottometti li filwaqt li l-imsemmi ilment kien ġie ffirmat mill-appellata fit-3 ta' Mejju, 2018, it-timbru tal-Uffiċċju tal-Arbitru għas- Servizz Finanzjarji [minn issa 'l quddiem "l-Uffiċċju"] kien bid-data tat-18 ta' Is-soċjetà appellanta ssostni li din id-data ma kinitx fidila lejn id-data li fiha proprju ġie intavolat l-ilment, u fil-fatt tali lment ġie intavolat fit-3 ta' Mejju, 2018, jekk mhux saħansitra wara, u dan għaliex hija kienet ġiet notifikata fit-8 ta' Mejju, 2018 meta l-ilmenti s-soltu kienu jiġu notifikati biss fi żmien ftit Qrati tal-Ġustizzja Paġna 17 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM ġranet biss mill-preżentata tagħhom. Issostni li l-verżjonijiet tar-raġel tal- appellata u ta' Benny Assadi huma dijametrikament opposti u għalhekk il- kuntrarju ta' dak li stqarr l-Arbitru, u hawn tgħaddi sabiex tispjega d-differenzi bejn iż-żewġ verżjonijiet. Is-soċjetà appellanta tkompli tgħid li kien proprju l- ilment iffirmat mill-appellata fit-3 ta' Mejju, 2018 li ġie notifikat lilha u kien għal dan li hija intavolat l-eċċezzjonijiet tagħha. Dan kien l-uniku lment li jinsab fil- proċess u għalkemm l-Arbitru għamel suppożizzjoni meta qal li "[m]'hemm dubju li l-ilment originali bl-Ingliż ġie ppreżentat fis-17 ta' April, 2017 (li kellu jinqara 2018)", ma rriżultax li kien ġie ppreżentat ilment bl-ilsien Ingliż u tgħid li wara kollox hija ma ġiet notifikata bl-ebda ilment ieħor. Għalhekk tikkontendi li l-Arbitru ma setax wasal għall-konklużjoni li fil-każ odjern kien hemm biss sostituzzjoni tal-ilment oriġinali. Fit-tweġiba tagħha, l-appellata tispjega li meta hi u żewġha saru jafu li kien twaqqaf l-Uffiċċju tal-Arbitru għas-Servizzi Finanzjarji u li hija setgħet tressaq ilment dwar il-flus li kienet tilfet minn fuq l-investiment tagħha, ir-raġel tagħha daħal fil-website tal-Uffiċċju msemmi u niżżel il-formola bl-ilsien Ingliż għaliex kienu jħossuhom aktar komdi li jiktbu b'din il-lingwa. Din imlewha bl- istess lingwa Ingliża permezz tal-kitba, iżda meta fis-16 ta' April, 2018 huma marru bl-ilment fl-Uffiċċju, qalulhom li ma setax jiġi aċċettat għaliex kien miktub bl-idejn u li sabiex jiġi ppreżentat kellu jsir appuntament. Għalhekk huma għamlu appuntament għal għada u kitbuh mill-ġdid fuq formola oħra bil-lingwa L-appellata ffirmatu bid-data ta' dakinhar is-17 ta' April, 2018 u l-formola din id-darba ġiet aċċettata filwaqt ir-raġel tagħha ħallas €25 permezz ta' ċekk. li minħabba l-iskadenza tat-terminu Qrati tal-Ġustizzja Paġna 18 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM inkwistjoni ta' sentejn, l-Uffiċċju kien qed jara ħafna nies u għalhekk l-ilment fil- fatt ġie ttimbrat l-għada, iżda kien biss ftit tal-jiem wara li ġie nnutat li dan kien redatt bil-lingwa Ingliża, meta l-istruzzjonijiet tal-Arbitru kienu sabiex l-ilmenti jsiru bl-ilsien Malti, ħlief fejn ikunu involuti persuni ta' nazzjonalità barranija. Għalhekk fit-18 ta' April, 2018 huma kienu rċevew telefonata mingħand Benny Assadi sabiex iniżżlu l-formola minn fuq il-website bl-ilsien Malti u timtela wkoll bil-Malti. Il-formola ngħatat timbru bl-istess data bħall-formola oriġinali bl- Ingliż, imma peress li l-appellata ma xtaqet tqarraq b'ħadd, ħdejn il-firma tagħha hija niżżlet id-data tat-3 ta' Mejju, 2018. L-appellata hawnhekk tagħmel riferiment għall-osservazzjonijiet li għamel l-Arbitru fid-deċiżjoni appellata, partikolarment għad-dikjarazzjoni tiegħu li l-ilment kien daħal fiż-żmien stipulat u d-data rilevanti kienet dik tal-preżentata tiegħu bil-lingwa Ingliża. Tirrileva li s- soċjetà appellanta ma intavolat l-ebda appell dwar il-mertu, iżda l-appell tagħha jikkonċerna biss l-eċċezzjoni preliminari tal-preskrizzjoni ai termini tal-para (b) tas-subartikolu 21(1) tal-Kap. 555, iżda tissottometti li dan għandu jinqara flimkien mas-subartikolu 22(1) tal-istess Kap. 555, u anki flimkien mal-artikoli 2131, 2132 u 2117A tal-Kap. L-appellata tissottometti li s-soċjetà appellanta kkonkludiet li kien hemm konfoffa sħiħa bejnha u l-Uffiċċju u li ma kien veru xejn li l-ilment kien ġie oriġinarjament ippreżentat fis-17 ta' April, 2018 bil- lingwa Ingliża. Iżda l-appellata tissottometti li ma kien hemm l-ebda raġuni għaliex l-uffiċċjal inkarigat kellu jieħu ġurament falz dwar dak kollu li kien ġara, u wara kollox l-Arbitru kien konxju tal-fatt li l-formoli bl-Ingliż kienu qed jiġu sostitwiti b'formoli bil-Malti u li t-timbri kienu qed isiru ġurnata tard. tgħid li l-proċedura segwita mill-Uffiċċju kienet waħda għalkollox diffettuża u tispjega li fl-ewwel lok id-dispożizzjonijiet tal-Kap. 189 japplikaw fir-rigward tal- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 19 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM qrati u mhux fir-rigward ukoll tat-tribunal amministrattivi. Għal dak li jirrigwarda t-timbru tat-18 ta' April, 2018, dan kien ħażin għaliex l-ilment kellu jiġi ttimbrat fis-17 ta' April, 2018, li kienet id-data tal-preżentata u mhux fid-data tat-18 ta' L-Arbitru stess irrimarka li kien jaf b'din l- użanza u kien ta struzzjonijiet sabiex it-timbri jsiru dakinhar stess. Fit-tielet lok l-ilment oriġinali kellu jibqa' fil-proċess, u dan kif ukoll osserva l-Arbitru. Tagħlaq billi tgħid li l-Arbitru kien f'pożizzjoni ferm aħjar minn din il-qorti sabiex japprezza l-fatti u dan meta x-xhieda kien qegħdin jaqblu. Għalhekk id-deċiżjoni preliminari kienet waħda tajba, speċjalment fid-dawl tad-dispożizzjonijiet tas- subartikolu 22(8) tal-Kap. L-Arbitru wara li kkonsidra kemm ix-xhieda ta' Benny Assadi, li huwa impjegat mal-Uffiċċju bħala Customer Relations Officer, kif ukoll dik tar-raġel tal- appellata Anthony Agius ‘Apap Migneco, iddikjara li l-verżjonijiet mogħtija kienu simili. Qal li bla dubju l-ilment oriġinali bl-Ingliż kien ġie ppreżentat fis-17 ta' April, 2018 u dakinhar l-Uffiċċju rċevew il-ħlas relattiv għall-preżentata tiegħu. Osserva li l-appellata mbagħad intalbet sabiex tippreżenta l-ilment tagħha bil- Malti, u hija hekk għamlet fit-3 ta' Mejju, 2018, imma peress li l-ilment oriġinali kien ġie ttimbrat bid-data tat-18 ta' April, 2018, il-verżjoni li ppreżentat bil-Malti ukoll ġiet ittimbrata b'din id-data. L-Arbitru ddikjara li huwa kien jaf li bejn is-17 ta' April, 2018 u t-18 ta' April, 2018, kien hemm pressjoni ta' xogħol aktar min- normal fl-Uffiċċju għaliex ħafna ilmentaturi kienu ħallew sal-aħħar ġurnata sabiex jippreżentaw l-ilmenti tagħhom. L-Arbitru sostna li l-ilment oriġinali bil- lingwa Ingliża kellu jibqa' fil-proċess flimkien mal-verżjoni bil-Malti, u l-ilmenti kellhom jiġu ttimbrati fil-mument li jidħlu. Peress li l-Arbitru qies li fil-każ odjern Qrati tal-Ġustizzja Paġna 20 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM kien hemm biss sostituzzjoni tal-ilment oriġinali li kien daħal fit-terminu preskritt mil-liġi, huwa ddeċida li jkompli jieħu konjizzjoni tal-każ. Is-soċjetà appellanta qiegħda tikkontesta d-data tat-timbru tal-Uffiċċju fuq l-ilment bħala dik li fih ġie ppreżentat, u tikkontendi li fil-fatt l-ilment ġie ppreżentat fit-3 ta' Mejju, 2018, li hija d-data li fiha l-appellata ffirmat tali lment. B'hekk dan kien ġie ppreżentat wara l-perjodu ta' sentejn kif kien jipprovdi għalih il-para. (b) tas-subartikolu 21(1) tal-Kap. 555 u l-Arbitru ma setax jieħu konjizzjoni tiegħu. Imma l-Qorti tgħid li d-deċiżjoni preliminari hija waħda tajba. Ġaladarba s-soċjetà appellanta kienet qiegħda tikkontesta d-data li fiha l-ilment ġie ppreżentat, kien jispetta lilha li tressaq prova sabiex tikkonvinċi l-Arbitru li l- allegazzjoni tagħha hija waħda fondata, imma l-Qorti wara li kkonsidrat il-provi kollha, tirrileva li s-soċjetà appellanta naqset mill-oneru tagħha tal-prova. Qorti tagħraf li l-verżjoni tal-fatti kif ġraw u li qiegħda tagħti l-appellata fir- risposta tal-appell tagħha, tinstab ikkoraborata permezz tax-xhieda ta' żewġha1, u anki permezz tal-kopja taċ-ċekk tal-ħlas tal-preżentata2, fejn tali ħlas jirriżulta li sar fis-17 ta' April, 2018, jiġifieri ġurnata qabel id-data tal-preżentata. ta' dan kollu, ma tarax li għandu jkun hemm dubju dwar id-data tal-preżentata Għaldaqstant il-Qorti ssib li l-aggravju tas-soċjetà appellanti mhux ġustifikat u tiċħdu. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 21 minn 22 Appell Inferjuri Numru: 92/2019 LM Decide Għar-raġunijiet premessi, il-Qorti tiċħad l-appell tas-soċjetà appellanta, filwaqt li tikkonferma fl-intier tagħha d-deċiżjoni preliminari u anki d-deċiżjoni finali u tiċħad l-eċċezzjoni preliminari magħmula mill-imsemmija soċjetà L-ispejjeż marbuta mal-proċeduri arbitrali għandhom jibqgħu kif deċiżi fid- deċiżjoni finali, u dawk ta' din l-istanza għandhom jitħallsu wkoll mis-soċjetà Onor. Dr Lawrence Simoncic LL.D. Imħallef Rosemarie Sammut Attems Deputat Reġistratur Qrati tal-Ġustizzja Paġna 22 minn 22