Jien bqajt nghidlu u. U hareg lembuba tal-hadid dak il-hin u faqqali daqqa fuq idi, 35 Fol.141 36 Fol.152 37 Fol.153 38 Fol.154 39 Fol.155 40 Fol.156 hawn hekk. U jiena nfxilt bl-ugiegh f' idi u tlaqt l hemm jiena. Hadt il- gakketta u hrigt. Kif hrigt, insib lil Nicholas f' nofs tat-triq ma' Slater. Il-kwistjoni ta' jekk offiza hix wahda hafifa u ta' importanza zghira, hafifa, gravi jew gravissima hi wahda ta' fatt u ghalhekk rimessa ghall-gudikant tal-fatt (fil-kaz ta' guri, ghalhekk, rimessa f'idejn il-gurati; fil-kaz odjern rimessa f'idejn il-gudikant ta' l-ewwel grad - il-magistrat - u issa f'idejn l-Imhallef sedenti). Ma hix, ghalhekk, kwistjoni li tiddependi necessarjament jew esklussivament fuq 'opinjoni medika'. It-tabib jew tobba jispjegaw x'irriskontraw bhala fatt; u, jekk il-qorti tippermettilhom, jistghu joffru l-opinjoni taghhom dwar, fost affarijiet ohra, kif setghet giet ikkagunata dik l-offiza, jew ma' x'hiex huma kompatibbli s-sintomi li jkunu gew klinikament riskontrati. Ikun jispetta mbaghad ghall-gudikant tal-fatt li, fid-dawl mhux biss ta' dak li jkun xehed it-tabib izda fi-dawl tal-provi kollha, jiddetermina n-natura ta' l-offiza. ..… mhux kull lacerazzjoni fil-wicc tista` titqies bhala tali li twassal ghal fregju. Lanqas ma nistghu nghidu li kull marka fil-wicc hija sfregju..… Illi l-appellanti iressaq lanjanza ohra sussidjarja ghal dik marbuta mal-apprezzament tal-provi meta jilmenta illi ma hemmx prova illi l-griehi sofferti mill-parti leza kienu griehi gravi fit-termini ta'l-artikolu 216(1)(b) billi ma giex ippruvat illi l-lacerazzjoni li soffrew f'wicchom hallielhom marka permanenti. Illi l-Qorti ezaminat mill-gdid ix-xhieda tat-tobba u konsulenti li kienu involuti fil-kura li ircevew iz-zghazagh taljani wara l-agressjoni subita minnhom. Fost id-diversi griehi li sofrew jidher illi kien hemm lacerazzjonijiet fil-wicc li kien jenhtiegilhom il-punti. Issa l-appellanti jikkontendi illi ma hemmx provi fl-atti li jindika illi il-lacerazzjonijiet subiti hallew xi marka permanenti fil-wicc konsistenti fi sfregju biex b'hekk qed ifixkel dak li huwa sfregju fil-wicc mal- mankament fil-wicc u ukoll il-klassifikazzjoni tal-gravita tal-ferita subita. Dan ghaliex "l-ligi ma tirrikjedix li dana l-isfregju jipperdura ghal xi zmien partikolari; sfregju fil-wicc (jew fl- ghonq jew f'wahda mill-idejn) anke ta' ftit granet jibqa' sfregju ghall-finijiet ta' l- imsemmija disposizzjoni. Il-permanenza ta' l-isfregju hi rilevanti biss meta abbinata mal- gravita, taghti lok ghal hekk imsejjha "offiza gravvissima" skond l-artikolu 218 (1) (b) tal- Kodici Kriminali.94" Fuq kollox l-"sfregju, mill-banda l-ohra u a differenza ta' mankament, hija kull hsara li tista' ssir fil-regolarita' tal-wicc, fl-armonija tal-lineamenti tal-wicc, u anke f'dik li hija s-sbuhija tal-wicc. Skond gurisprudenza ormai pacifika, din il-hsara li tammonta ghal sfregju trid tkun vizibbli minn distanza li hi dik "li soltu jkun hemm bejn in-nies meta jitkellmu ma' xulxin95." Inghad ukoll illi "Jekk l-isfregju jkunx semplici jew gravi u permanenti hija kwistjoni ta' gradazzjoni; imma l-isfregju jkun hemm dejjem, jekk ikun hemm dik ic-cikatrici96." L-artikolu 237 jikkontempla s-sitwazzjoni fejn issehh glieda accidentali li fiha xi hadd jinqatel jew issir offiza fuq il-persuna, u l-awtur ma jinsabx..… Il-Crivellari98 jghid: Inf 05/02/1998 95 Il-Pulizija vs Paul Gauci Grech – App.Inf. In Il-Pulizija vs Joseph Parretti:101 Illi ghar-rigward tat-tielet aggravju, dan jidher manifestament infondat ghaliex il-koncett kollu tal- "offesa in rissa" inkorporat fl-artikolu 237 tal-Kodici Kriminali jiccentra fuq il-fatt li fil-glieda accidentali, jkunu hadu parti fiha kontra l-offiz aktar minn zewg persuni, w, fl-assenza ta' aggressjoni pjanata jew premeditata mid-diversi persuni li jkunu hadu parti fiha w/jew fl- assenza ta' l-prekoncert bejnithom biex isir l-omicidju jew l-offiza (ghalhekk l-emfasi hija fuq glieda accidentali), meta ma jkunx maghruf min, minn dawk li jkunu hadu parti attiva fil-glieda KONTRA l-MAQTUL JEW L-OFFIZ, attwalment ikun ikkaguna l-offiza jew l-omicidju, allura kull wiehed li jkun ha parti attiva kontra l-offiz jew il-maqtul, ikun responsabbli kriminalment, pero' s' intendi ta' reat li jgib piena inqas gravi minn dik tal-omicidju jew tal-offiza skond il-kaz. Hu ovvju li mill-inqas iridu jkunu hadu parti attiva kontra l-offiz (f' dan il-kaz) mill-inqas zewg persuni, b' mod li ma jkunx jista' jinsab min minnhom kien l-awtur tal-offiza. ...........… kif jghid il- ...il-Qorti tal-ewwel istanza wzat il-kelma "volontarja". Issa, ghalkemm fil-prattika jinghad pjuttost "offisa in rissa" meta l-kaz jaqa that l-artikolu fuq citat (251), eppure, teknikament, ma hijiex zbaljata affattu l-kelma "volontarja". Infatti, l-art.251 jinsab appuntu taht is-sub-titolu ta' l- iskuzi li jinghataw fl-omicidju volontraju u fl-offizi fuq il-persuna volontraji, u dan hu dovut ghall- fatt li, kif gie spjegat funditus fis-sentenza moghtija mill-Imhallef sedenti Pul.vs. Barbara 2 Dic.1939 Kollez.XXX.iv.p.631, dik id-disposizzjoni tikkontjeni per se stessa il calor rixal bhala skuzanti, - ta' liema principju l-imhallef sedenti, fi studji li rega' ghamel snin wara, sab il- konforma tieghu fil-Crivellari, Dt.Crim, Vol.VII p.1002 u 1007. Ghalhekk, galdarba dak l-artikolu hu kompriz, appuntu ghax fih innifsu jikkontjeni li skuzanti tal-passjoni, fis-sub-Titolu ta' l-iskuzi applikabbli ghall-omicidji u offizi fuq il-persuna volontarji, isegwi, logikament, li ma hux skorrett li wiehed jirreferixxi bil-kelma volontraji, ghall-omicidju jew offizi in rissa, anki jekk, fil-prattika, mhux soltu jissejhu hekk, imma jissejhu, aktar komunament, omicidju jew offiza in rissa. ....… l-ligi maltija ma tirrikonoxxix l-offiza ljevi ta' importanza zghira bhala xi klassi ta' offiza distinta mill-offiza ljevi, .....vuoldiri, non si tratta ta' kategorija distinta ta' offiza, imma biss ta' diversita` tal-effett taghha.....meta fl-art.251 il-ligi semmiet biss l-offiza hafifa, b'daqshekk kienet qeghda tikkomprendi anki l-kaz meta l-effetti taghha jkunu ta' ftit importanza. Dawn kollha huma visibli 'at a talking distance' u b'hekk huma kklassifikati ta' natura gravi minhabba li huma sfregju. L-artikolu 216 (1)(b) jitkellem fuq mankament jew sfregju fil-wicc, fil-ghonq jew f'wahda mill- idejn tal-offiz. It test Inkliz juza l-kelma "hands" u dan hu ta' ghajnuna ghad-dibattitu mqanqal mill-imputat meta jghid li la darba l-ligi titkellem fuq l-idejn dan minnu nniffsu jeskludi id-drigh, ossia li l-id ma tinkludix id-drigh. Meta offiza ggib mankament jew sfregju fill-wicc, l-ghonq jew wahda mill-idejn, dik l-offiza tkun wahda gravi ex artikolu 216(1) (b) tal-Kodici Kriminali anke jekk dak l-isfregju jdum ghal ftit hin. Jekk jipperdura, fejn allura jkun jehtieg ezami vizwali minn distanza mhux ragjonevoli, dak l-isfregju jitqies sfregju gravi fit-termini tal-artikolu 218(1)(b). Tajjeb li in rigward issir referenza ghas-sentenza ta' din il-Qorti tat-28 ta' Marzu 2008, Il- Pulizija vs Desmond Abela, li ccit b'approvazzjoni s-sentenza taghha Il-Pulizija vs Paul Gauci Grech tat-12 ta' Settembru 1996, fejn kien ritenut hekk: B'mankament … fil-wicc, il-ligi qed tirreferi ghal kull deterjorament ta' l-aspett tal-wicc li, anke minghajr ma jipproduci sfigurament "cioe' peggioramento d'aspetto notevole o complessivo, o per l'entitia' della alterazjoni stessa jew ripunjanza, jekk jkunx hemm sfregju Sfregju, mill-banda l-ohra u a differenza ta' mankament, hija kull hsara li tista' ssir fir-regolarita' tal-wicc, fl-armonija tal-lineamenti tal-wicc, u anke f'dik il-hija s-sbuhija tal-wicc. Skond gurisprudenza ormaj pacifika, din il-hsara li tammonta ghal sfregju trid tkun vizibbli minn distanza li hi dik 'li soltu jkun hemm bejn in-nies meta jitkellmu ma' xulxin' (Il-Pulizija vs Emily Farrugia Barbara Krim. 15/2/58, Kollezz. Ghalhekk mhix korretta l-proposizzjoni li temergi mill-bran tas- sentenza appena citata, li jekk ikun hemm cikatrici necessarjament hemm sfregju, izda ma ikun hemm simplici skolorament tal-gilda. Anke skolorament tal-gilda jista' jipproduci kemm sfregju kif ukoll mankament fil-wicc fis-sens spjegat. Kollox jiddependi mill-entita' tal-hsara; mhux importanti x'tissejjah il-hsara fil- gergo mediku jew popolarment; dak li hu importanti hu l-effett li thalli fuq il-wicc. Naturalment dak li intqal dwar il-wicc huwa ugwalment applikabbli ghall-ghonq u ghall-idejn. Ghalhekk sabiex ikun pruvat l-aspett materjali ta' dan ir-reat mhux necessarju li l-offiza tkun tali li "tista" thalli mankament jew sfregju. Dik il-possibilita' tirrafigura biss fl-ezami tar-reat kontemplat fl-artikolu 216(1)(a). Sabiex tkun skontata l-prova tar-reat kontemplat fl-artikolu 216(1)(b) huwa bizzejjed li l-offiza kienet fuq l-idejn, fl-ghonq jew fuq il-wicc u l-kwistjoni ta' permanenza jew possibilita' jew probabilita' ta' permanenza ma jiccentraw xejn. Dan hu hekk ghaliex il-legislatur donnu jaghti protezzjoni specjali ghal dawk l-estremitajiet tal-gisem li solitament huma dejjem mikxufin u ghaliex mankament jew sfregju fihom igibu maghhom il- konsegwenzi naturali u ovvji fuq l-offiz. Fis-sistema legali tagha, l-offiza fuq il-persuna tista' tkun wahda hafifa u ta' importanza zghira, hafifa, gravi jew gravissima. Issa, kif tajjeb imfisser fis-sentenza ta' din il-Qorti fl-ismijiet Il-Pulizija vs Fortunato Johansen tal-5 ta' Frar 1998, fost diversi ohrajn, il-ligi ma tirrikjedix li l- isfregju jipperdura ghal zi zmien partikolari. Sfregju fil-wicc, fil-ghonq jew f'wahda mill-idejn anke jekk ta' ftit zmien jibqa' sfregju ghall-finijiet ta' l-imsemmija disposizzjoni. Il-permamenza ta' l-isfregju hi relevanti biss meta, abbinata mal-gravita', taghti lok ghal-hekk imsejha "offiza gravissima" skond l-artikolu 218(1)(b) tal-Kodici Kriminali. Ghal-esposizzjoni aktar profonda tal- kwistjoni in tema, tajjeb li ssir referenza ukoll ghas-sentenza ta' din il-Qorti deciza fil-15 ta' Frar 2011 fl-ismijiet Il-Pulizija vs Jonathan Minton fejn oltre s-sentenza citata saret refeneza ghal-diversi sentenzi ohra foshom dik Il-Pulizija vs Antonio sive Anthony Ovbiagele tat-2 ta' Settembru 1999 kien ritenut hekk: ('disfigurement’) fil-wicc (jew fl-ghonq jew fl-id) kontemplat fl-artikolu 216(1)(b) tal-Kodici Kriminali jista’ jkun anke ta’ natura temporanea, bhal per ezempju, sakemm il-ferita tfiq. Huwa biss fil-kaz tal-hekk imsemmija ‘offiza gravissima’ fl-artikolu 218(1)(b) li l-ligi tirrikjedi l-permanenza (oltre l-gravita’) ta’ l-isfregju. Mir-ritratti esibiti din il-Qorti tara li l- ewwel Qorti setghet legalment u ragjonevolment..." Fi kliem iehor, offiza gravi tista’ ssehh fuq kull parti tal-gisem, pero’ fejn si tratta tal-wicc, l- ghonq jew l-idejn hija dejjem gravi jekk iggib sfregju anka ghal ftit hin kif fuq spjegat. Issa jekk l-offiza ssir fuq parti ohra tal-gisem il- kwistjoni dwar jekk tkunx wahda hafifa, gravi jew gravissima tiddependi minn jekk tirrientrax f’dak ravvizat fil-kumplament tal-artikoli 216, 218 u fin-nuqqas 221(1). li tirrimarka f'okkazzjonijeit ohra, il-Qorti kellha l-opportunita' Hija l-fehma ta' din il-Qorti illi la darba l-offiza mhix fuq il-wicc, l-ghonq jew l-idejn tal- kwerelant, u la darba ma gabet ebda wahda mill-konsegwenzi msemmija fl-artikoli 216 jew 218 fuq xi parti ohra tal-gisem, l-offiza hija wahda hafifa. Ghalhekk filwaqt li ma tistghax tinsab htija ta' offiza gravi qed tinsab htija ta' reat anqas gravi u cioe' ta' offiza hafifa fit-termini tal-artikolu 221(1) tal-Kodici Kriminali bl-aggravanti msemmi fis-subartikolu (2). [sottolinejar tal- Qorti] L-elementi ta' dan ir-reat gew ezaminati funditus f'diversi sentenzi u gie ritenut li, bhala regola, ikun hemm din il-kontravenzjoni meta jkun hemm ghemil volontarju li minnu nnifsu jew minhabba c-cirkostanzi li fihom dak l-ghamil isehh inissel imqar minimu ta' nkwiet jew thassib f'mohh persuna (li ma tkunx l-akkuzat jew l-imputat) dwar l-inkolumita' ta' persuna jew dwar l- inkolumita' ta' proprjeta', kemm b'rizultat dirett ta' dak l-ghamil jew minhabba l-possibilita' ta' reazzjoni ghal dak l-ghemil. L-iskambju ta' kliem, anke jekk ingurjuz jew minaccjuz fih innifsu u minghajr ma jkun hemm xejn aktar x'jindika li dak l-argument jista' jizviluppa fih, jew iwassal ghal, xi haga ohra u aktar serja (bhal glied bl-idejn jew hsara fil-propjeta') ma jammontax ghall-breach of the peace fis- sens tal-artikolu 338(dd) tal-Kodici Kriminali. Illi madanakollu din il-Qorti tqies illi l-appellanti qatt ma seta jigi misjub hati ta' l-akkuza tar- recidiva fit-termini ta'l-artikolu 50 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta billi fis-sentenza li issir referenza ghaliha bhala prova tal-addebitu ta' recidiva u cioe' dik tat-22 ta' Jannar 2010, kienet giet imposta piena pekunjarja konsistenti f'multa, liema multa mill-fedina penali esebieta in atti jidher illi thallset fil-05 ta' Lulju 2012, u kwindi ma jistax jinghad illi s-sentenza kienet giet "skontata" fit-termini tal-ligi. Kwindi ghalkemm tirrizulta ir-recidiva taht l-artikolu 49, izda l- artikolu 50 ma huwiex applikabbli ghal kaz. Kwantu ghal-multa nflitta permezz tas-sentenza tas-27 ta' April 2011, peress illi jirrizulta illi fis- 27 ta' Awissu 2012, din kienet ghadha ma thallsitx (ara verbal tas-seduta tal-11 ta' Settembru 2012 u Dok. 24 – 26), allura l-piena kienet ghadha ma gietx "skontata", u l-Artikolu 50 mhuwiex applikabbli. Kwindi hu applikabbli biss l-Artikolu 49 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta fir-rigward biss tas-sentenza msemmija tas-27 ta' April 2011. Dil-Qorti tagħmel ir-riflessjonijiet segwenti dwar l-istess. Il-ġustifikazzjoni tal-piena fl-eżerċizzju tad-Dritt Penali modern hija pernjata fuq tliet prinċipji kardinali u tiffoka fuq tliet effetti prinċipali, jiġifieri l-effett : (a) Retributtiv; M. Tomasuolo Dandrea; Deciza 5 ta' Settembru, 2019; Appell Nru.430/2018 tas-soċjeta milli (c) Riedukattiv jew rijabilitattiv tal-piena L-aspett retributtiv tal-piena huwa, skont il-ġurista Francesco Mallia German, dak li jservi biex jirristabbilixxi is-sitwazzjoni morali soċjali għal kif kienet qabel ma seħħet il-ħsara lis-soċjeta bil- kommissjoni tar-reat. U s-soċjeta teżiġi li l-ħati jagħmel tajjeb għall-azzjoni vjolattiva tad-dritt penali kommessa minnu u li tkun kisret il-paċi u trankwillita' tagħha. L-aspett preventiv tal-piena huwa dak li jrid jassigura li l-piena tkun strument li bih, grazzi għal biża li s-sanzjoni li tkun tista' tingħata toħloq f'moħħ is-soċjeta, b'mod li dak li jkun jerġa jaħsibha darbtejn qabel ma jikkommetti reat. Fi kliem ieħor, minħabba l-biża li teħel il-piena, persuna tiġi mġegħela tixtarr sew il-konsegwenzi t'egħmilha qabel ma twettaq l-att kriminuż. L-aspett preventiv għalhekk huwa dupliċi: wieħed ta' natura ġenerali u l-ieħor ta' natura speċjali. L-effett preventiv ġenerali huwa dak li bis-saħħa tal-liġi penali li tistabbilixxi l-piena, is- soċjeta tiġi kemm jista' jkun imrażna milli tikkommetti reati minħabba l-biża li tinkorri fil-piena jekk tinstab ħatja. Aktar ma dik il-piena tiġi applikata fil-prattika, aktar dak l-effett preventiv ġenerali jkun laħaq il-mira tiegħu. L-aspett preventiv speċjali huwa dak li japplika għall-ħati innifsu, li jkun esperjenza fuqu personali l-effetti tal-piena, b'mod li darb'oħra jerġa jaħsibha sew qabel ma jagħżel li jikser il-Liġi. Jekk is-soċjeta titlef din il-biża mill-piena minħabba li l-Liġi penali tibda' titnaqqar fil-kwalita jew kwantita tal-piena jew inkella minħabba li l-pieni ma jiġux applikati bir-rigorosita dovuta għall-fattispecie tal-każ, allura ma jkun hemm xejn li jġiegħel lill- membri jew jekk b'konsegwenza żgħira, isir konvenjenti għall-membri fi ħdan soċjeta li jiddelinkwu. Dan iwassal għal proliferazzjoni ta' delinkwenza b'konsegwenzi nefasti għall-interessi tal-kollettivita'. Is- soċjeta allura teħtieġ li l-piena jkollha aspett preventiv li jkun effettiv u effikaċi meħtieġ għall- eżistenza paċifika tagħha stess. Altrimenti, il-kollass. Finalment hemm l-aspett riedukattiv u rijabilitattiv tal-piena, li tikkonċentra mhux daqstant fuq l-aspett tal-ħtija speċifika tal-ħati u li għaliha tkun immirata l-azzjoni repressiva tal-piena, daqskemm fuq l-aspett ta' trattament terapewtiku individwali, immirat lejn ir-rijabilitazzjoni tal- ħati. Dan l-aspett rijabilitattiv huwa kruċjali għas-soċjeta in kwantu jgħin lill-ħati jgħaddi minn proċess ta' riforma tiegħu innifsu biex jgħinu jinqata' mir-raġunijiet u l-kundizzjonijiet li jkunu wasluh biex jiddelinkwi, billi jagħraf iqum fuq saqajh, jibni ħajtu mill-ġdid u ma jibqax aktar ta' theddida għas-soċjeta bħal meta kien fil-mument meta jkun iddelinkwa. F'dan il-kuntest il-piena għandu jkollha effetti riedukattivi u korrezzjonali fuq il-ħati. Biex dan l- għan jintlaħaq, il-ħati għandu jsib dawk l-istrutturi maħsuba mill-Istat biex ikun jista' jwettaq dan il-perkors rijabilittativ u jiġi mgħejjun itejjeb l-imġieba tiegħu b'mod li għalhekk ikun jista' jerġa jiġi reintegrat fis-soċjeta, billi jiġi riedukat, imħeġġeġ jiżviluppa t-talenti u l-abbiltajiet tiegħu, inkoraġġit jaħdem biex ikollu biex jerġa jibni ħajtu u jgħix diċenti, ma jkollux għalfejn jiddelinkwi u jkollu wkoll minn fejn jagħmel tajjeb għad-danni li jkun ikkawża b'egħmilu. l-Carnelutti jtenni li l-piena hija distinta mill-kastig, għalkemm għandha effikaċja repressiva. jiddelinkwu mingħajr konsegwenza jiddeżistu għax Il-ġurisprudenza tgħallem li bħala regola, każijiet t'offiżi fuq il-persuna għandhom ikunu puniti b'piena karċerarji effettivi,130 u tqis ukoll li anke f'dan il-każ, il-piena idoneja kellha, u għandha tkun dik ta' priġunerija effettiva ...… Fis-sentenza ta' din il-Qorti kif komposta, iżda diversament presjeduta, fl-ismijiet Il-Pulizija vs Ludvic Tomasuolo Dandrea tad-9 ta' Frar 2011, fuq dan il-punt legali, dik il-Qorti iċċitat mill-Blackstone is- silta segwenti b'riferenza għaċ-ċirkostanzi fejn u meta l-Qrati Ingliżi jkunu propensi jikkonsidraw favorevolment appelli minn pieni li jkunu jidhru maħkuma minn disparita: - 130 Ara Il-Pulizija vs Mariano Farrugia Drakard deċiża minn din il-Qorti diversament presjeduta nhar it-8 ta' Frar 2002, kif ukoll Il-Pulizija vs Youssef Decesare deċiża minn din il-Qorti diversament presjeduta nhar l-4 ta' Ġunju 2010.