FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR. JOSEPH R. CAVALLARO LL.D. ILLUM il-Ħamis, 10 ta' Ġunju, 2021. Alfred DEBONO BALZAN ‘WISMAYER PARNIS vs John sive Ġino RICCA u martu Lilliana Ronayne Rat ir-Rikors Maħluf imressaq fis-26 ta' Mejju, 2014, li bih u għar- raġunijiet hemm imsemmija, l-attur talab li din il-Qorti (i) issib li l-attur ġarrab danni bil-ħruġ kontrih fuq talba tal-imħarrkin ta' Mandat ta' Inibizzjoni kawtelatorju, għal liema danni jaħtu l-istess imħarrkin, (ii) tillikwida d-danni mġarrba minnu minħabba f'hekk u (iii) tikkundanna lill-imħarrkin iħallsu d-danni hekk likwidati. Talab ukoll l-ispejjeż; 10 ta' Ġunju, 2021 Rat id-degriet tagħha tat-22 ta' Diċembru, 20141, li bih ordnat in- notifika lill-imħarrkin u tat direttivi lill-attur dwar it-tressiq tal-provi min-naħa tiegħu; Rat it-Tweġiba Maħlufa mressqa fit-8 ta' Jannar, 2015, li biha l- imħarrkin laqgħu għall-azzjoni attriċi billi qalu li hija msejsa fuq talbiet ipotetiċi u spekulattivi; li huma ma jistgħu qatt ikunu responsabbli għal danni talli għamlu użu xieraq minn jedd mogħti lilhom mil-liġi stess; illi l-azzjoni hija nieqsa minn talba fejn l-imħarrkin jinstabu responsabbli għad-danni li l-attur iqis li ġarrab; u li egħmilhom ma huwa bl-ebda mod wieħed vessatorju, malizzjuż jew abbużiv. Fl-aħħarnett, qalu li f'kull każ, l-attur irid jipprova d-danni li jgħid li ġarrab; Rat ix-xhieda u l-provi dokumentali li tressqu quddiemha; Rat id-degriet tagħha tal-5 ta' April, 20162, li bih tat lill-partijiet żmien sabiex iressqu s-sottomissjonijiet tagħhom bil-miktub; Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-attur fil-31 ta' Mejju, Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-imħarrkin fil-25 ta' Awissu, 20164, bi tweġiba għal dik tal-attur; Semgħet it-trattazzjoni ulterjuri tal-avukati tal-partijiet; Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat id-degrieti li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza; Ikkonsidrat: Illi din hija azzjoni għall-kundanna ta' danni wara ħruġ ta' mandat kawtelatorju taħt l-Artikolu 836(9) tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta. L-attur jgħid li, minħabba l-ħruġ kontrih ta' Mandat ta' Inibizzjoni fuq talba tal- imħarrkin, inżamm milli jagħmel kull sura ta' żvilupp fis-sit tiegħu ġewwa tas- Sliema li dwaru kien inħariġlu permess mill-awtoritajiet kompetenti. Minħabba f'hekk, u billi l-permess għal żvilupp jagħlaq wara żmien, huwa ser iġarrab danni. Qiegħed jitlob għaldaqstant dikjarazzjoni tat-telf li ser iġarrab, kif ukoll il- 1 Paġ. 5 tal-proċess 2 Paġ. 221 tal-proċess 3 Paġġ. 222 – 7 tal-proċess 4 Paġġ. 235 sa 251 tal-proċess 10 ta' Ġunju, 2021 likwidazzjoni likwidati; tal-imħarrkin għall-ħlas Illi l-imħarrkin iwarrbu il-pretensjonijiet tal-attur billi jgħidu li d- duttrina fil-kamp ċivili titlob li talba għal sejba ta' danni għandha tkun ċerta filwaqt illi t-talbiet attriċi huma nieqsa minn kull kjarezza u bbażati fuq spekulazzjoni ta' dak li l-attur jgħid li jista' jġarrab. Jiċħdu li mxew b'mod fieragħ, abbuziv jew b'ħażen mal-attur, u jisħqu li qatt ma jistgħu jinstabu responsabbli għal danni talli nqdew minn jedd ta' rimedju mogħti lilhom mil-liġi biex iħarsu l-ġid tagħhom. Jgħidu wkoll li l-azzjoni hija nieqsa minn talba speċifika li titlob is-sejbien tal-ħtija tagħhom għad-danni li l-attur jippretendi li ġarrab, u li, f'kull każ, jaqa' fuqu d-dmir li jippruvahom kif imiss; Illi mill-fatti li jirriżultaw mill-atti joħroġ li l-attur huwa sid tal-fond bin-numru tnax (12), Triq Ġorg Borġ Olivier, kantuniera mat-Trejqa tar-Reġina Vittorja, f'tas-Sliema5, filwaqt illi l-imħarrkin huma s-sidien tal-fond li jmiss miegħu bin-numru tlettax (13), fl-istess triq, miksub minnhom fl-20046; Illi fl-14 ta' Novembru, 2011, fuq talba li l-attur kien oriġinarjament ressaq fl-2003, inħareġ favur tiegħu permess għal żvilupp mill-Awtorita` ta' Malta dwar l-Ambjent u Ippjanar li jġib in-numru PA 2399/037, wara sentenza mogħtija mill-Bord tal-Appell dwar l-Ippjanar fit-22 ta' Ġunju, 20118 (li ġġib in- numru PAB46/05), fejn awtorizza t-twaqqigħ tal-bini eżistenti fuq is-sit u l- iżvilupp ta' binja ġdida minnflokha li tikkonsisti f'garaxx fil-pjan ta' taħt l-art, uffiċini fl-ewwel sular, erba' sulari ta' żvilupp residenzjali, u 'penthouse'; Illi l-imħarrkin ma jirriżultax illi kienu uffiċjalment magħrufa mill- Awtorita` msemmija bħala terzi interessati billi daħħlu ittra ta' oġġezzjoni9 għall- iżvilupp propost wara li għalaq iż-żmien li l-liġi kienet tagħtihom biex setgħu jagħmlu dan; Illi fit-13 ta' Marzu, 201210, l-imħarrkin Ronayne bagħtu att ġudizzjarju kontra l-attur, l-Awtorita` ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar u s- Segretarju tal-Bord tal-Appell dwar l-Ippjanar, u pprotestaw kontra l-ħruġ tal- permess li ssemma qabel; Illi fl-24 ta' Mejju, 2012, l-imħarrkin Ronayne fetħu kawża kontra l- attur11, li biha u għar-raġunijiet hemm imsemmija, xlew lill-Bord u lill-Awtorita` 5 Bis-saħħa ta' żewġ kuntratti tat-2.8.1991 u 28.12.1991, f'paġġ. 124 sa 142 tal-proċess 6 Dok "Ċ6" f'paġ. 162 tal-proċess 7 Ara Dok "AF3" f'paġġ. 53 – 7 tal-proċess 8 Ara Dok. "AF1" f'paġġ. 7 sa 20 tal-proċess 9 Ara Dok. "C3" f'paġġ. 157 – 8 tal-proċess 10 Ara Dok. "C" f'paġġ. 167 sa 174 tal-proċess 11 Rik. 10 ta' Ġunju, 2021 b'aġir lil hinn mis-setgħat mogħtija lilhom bil-liġi (ultra vires) bil-ħruġ tal- imsemmi permess. Matul is-smigħ ta' dik il-kawża u b'ħarsien tal-pretensjonijiet dedotti fiha, fit-8 ta' Frar, 2013, l-imħarrkin talbu l-ħruġ ta' Mandat ta' Inibizzjoni (minn issa 'l hemm imsejjaħ "il-Mandat"), liema talba ntlaqgħet permezz ta' degriet tas-6 ta' Marzu, 201312; Illi permezz ta' degriet tal-11 ta' Lulju, 201313, din l-Qorti (diversament presjeduta) fl-atti tal-kawża bin-numru 517/2012 MC ċaħdet talba mressqa mill-imħarrek f'dik il-kawża (l-attur fil-kawża tallum), sabiex l-atturi jagħtu garanzija xierqa biex jagħmlu tajjeb għall-ħlas ta' penali li jistgħu jiġu imposti, danni u imgħaxijiet li hu jista' jsofri bil-ħruġ tal-Mandat; Illi fis-26 ta' Mejju, 2014, infetħet din il-kawża; Illi fis-27 ta' Novembru, 201414, l-istess Qorti fil-kawża bin-numru 517/2012MC, laqgħet l-eċċezzjonijiet tal-imħarrkin, sabet li ma kellhiex il- kompetenza li tisma' il-kawża ladarba l-atturi (l-imħarrkin fil-kawża tallum) ma nqdewx bir-rimedji taħt il-Kapitolu 356 tal-Liġijiet ta' Malta biex jimpunjaw is- sentenza tal-Bord tal-Appell dwar l-Ippjanar, u ħelsithom mill-ħarsien tal- ġudizzju. L-atturi (l-imħarrkin fil-kawża tallum) appellaw minn dik is-sentenza, imma b'sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell fis-27 ta' Marzu, 2020, u għar- raġunijiet imfissra, l-appell tagħhom ma ntlaqax; Illi l-konsiderazzjoni ta' dritt marbutin mal-każ li l-Qorti għandha quddiemha jitolbu li wieħed japprezza r-raġunijiet u ċ-ċirkostanzi maħsuba fil- liġi biex azzjoni bħal din tista' tirnexxi. Huwa ċar li l-ħsieb wara rimedju bħal dan huwa biex l-użu tal-arma fejjieda tal-ħruġ ta' Mandati kawtelatorji ma jinbidilx f'abbuż bi ħsara għall-parti li tkun intimata f'atti ġudizzjarji bħal dawk. Min-natura tiegħu, Mandat kawtelatorju huwa maħsub biex iħares pretensjoni tal- kreditur li, fil-biċċa l-kbira tal-każijiet, tkun minnu dedotta f'kawża u sakemm tinqata' dik il-kawża bil-għan li, f'każ li l-kawża tinqata' favurih, ikun jista' jeżegwixxi t-titolu eżekuttiv fuq il-ġid tad-debitur eżekutat li jkun intlaqat b'Mandat bħal dak. Iservu wkoll biex l-istess debitur ma jilħaq jagħmel xejn bi ħwejġu biex iġib fix-xejn il-possibilita` tal-eżekuzzjoni tal-eventwali titolu min- naħa tal-kreditur tiegħu; Illi fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha llum, il-Mandat inħareġ biex jikkonserva qagħda fil-ġid tal-attur, sakemm tingħata sentenza dwar il- kwestjonijiet imqajmin dwarha mill-imħarrkin f'kawża miftuħa kontrih; "AF2" f'paġġ. 21 sa 35 tal-proċess 13 Ara Dok. "B" f'paġġ. 105 – 8 tal-proċess 14 Ara Dok. "D" f'paġġ. 175 sa 194 tal-proċess 10 ta' Ġunju, 2021 Illi l-Qorti sejra tqis biex tistħarreġ it-talbiet attriċi jaqgħu f'żewġ oqsma. L-ewwel hu dak dwar il-bażi tal-azzjoni fejn qiegħda tintalab kundanna tal-imħarrkin għad-danni li l-attur eżekutat jgħid li ġarrab u sejjer iġarrab minħabba l-ħruġ tal-Mandat. It-tieni hu dwar jekk jirriżultawx l-elementi meħtieġa biex bihom l-imħarrkin jista' jingħad li jaħtu għal dawk id-danni jew jekk għandhomx jagħmlu tajjeb għalihom; Illi għar-rigward tal-azzjoni attriċi maħsuba għall-kundanna tal- imħarrkin għad-danni minħabba u b'konsegwenza ta' ħruġ ta' Mandat kawtelatorju, kollox irid jitqiegħed fil-qafas ta' zewġ prinċipji ewlenin: l-ewwel wieħed huwa dak li min jirrikorri għal jedd li għandu ma jitqiesx li hu responsabbli għal ħsara mġarrba minn ħaddieħor minħabba l-uzu xieraq ta' dak il-jedd ("qui suo jure utitur neminem laedere videtur")15. Filwaqt li t-tieni wieħed huwa dak li l-jedd li wieħed ifittex ir-rimedji tiegħu billi jirrikorri għall-awtorita` ġudizzjarja, minflok jieħu l-liġi b'idejh, m'għandux jiġi mxekkel bla bzonn; Illi l-Qrati tagħna dejjem għarfu wkoll li l-jedd li wieħed idur għal rimedji ġudizzjarji magħandux jitbiddel f'abbuz tal-proċedura bil-ħsieb li, biex idejjaq jew b'mod fieragħ, iġib lill-parti avversarja f'qagħda li jkollha ċċedi għar- rikatt, għandha jew m'għandhiex raġun. Kien għalhekk ukoll li fil-qafas ta' kwestjonijiet ta' din l-għamla, il-Qrati tagħna, minn zmien għal zmien, fissru l- limiti u ċ-ċirkostanzi dwar fejn u kif jista' jitqies li jkun seħħ abbuż mill-proċess ġudizzjarju bi ħsara għal ħaddieħor. F'dan id-dawl ta' min jgħid li "non era necessario che chi faceva istanza per la spedizione di un mandato cautelatorio avesse effettivamente il diritto che egli intendeva cautelare, essendo sufficiente che egli in buona fede credesse avere un simile diritto, al che rispondeva la parola 'pretensione'"16; Illi għalhekk, il-fatt waħdu li persuna tkun bdiet proċedura (magħduda magħha l-ħruġ ta' Mandati biex jikkawtelaw dik l-azzjoni) li, wara l- istħarriġ tal-Qorti, ma tiġix milqugħa, ma jfissirx b'daqshekk biss li kull proċedura kienet saret b'abbuż tad-dritt li tirrikorri lejn il-Qorti17; Illi, ġeneralment, l-abbuż mill-proċedura ġudizzjarja jitqies biss f'kazijiet eċċezzjonali li, x'aktarx, jintrabtu mal-qerq tal-persuna li tkun irrikorriet għaliha jew mal-frugħa tal-pretensjoni nfisha18. Fejn ikun hemm element ta' aġir fieragħ fi proċedura ġudizzjarja, dan normalment jixhed l-abbuż tal-proċess ġudizzjarju19. F'dan ir-rigward ingħad li għalkemm ir-raġunijiet li għalihom min ikun talab u kiseb il-ħruġ ta' Mandat kawtelatorju jista' jinsab ħati 1030 tal-Kap. Ċiv. 7.7.1920 fil-kawża fl-ismijiet Miller Winkler pro et noe vs Cassar Farrugia (Kollez. 24.1.1895 fil-kawża fl-ismijiet Nappa Licari vs Metaraku noe (Kollez. Ċiv. 10.1.1955 fil-kawża fl-ismijiet Debarro vs Cascun (Kollez. Ċiv. 16.1.1926 fil-kawża fl-ismijiet Vigna vs Abdilla Castillo (Kollez. 10 ta' Ġunju, 2021 għad-danni ma jintrabtux biss mal-erba' ċirkostanzi msemmija fl-Artikolu 836(8), taħt ir-regoli ġenerali tar-responsabbilta`20 jrid jintwera li tali persuna tkun mexxiet b'imprudenza, traskuraġni jew nuqqas ta' ħsieb ta' missier tajjeb tal-familja21; Illi azzjoni bħal din tista' titressaq minn kull persuna li ġarrab ħsara fi ħwejjiġha minħabba att ġudizzjarju hekk maħruġ. Ir-raġuni ewlenija li fuqha tistrieħ il-Qorti hi li, kif ingħad, il-qofol tal-azzjoni huwa t-tħaddim tal-prinċipju ġenerali tar-responsabbilta` għad-danni. Dak il-prinċipju jrid li kull min iġib ħsara lil kull ħaddieħor b'għemil jew b'nuqqas li għalih iwieġeb, irid jagħmel tajjeb għal dik il-ħsara. Il-liġi ma tagħrafx jekk il-persuna mġarrba kinitx fil-ħsieb jew fil-mira tal-persuna li tkun għamlitilha dik il-ħsara: il-kriterju huwa r-rabta bejn l-għemil u l-ħsara li dak l-għemil ikun ġab fuq il-persuna jew fuq ħwejjiġha; Illi dan iġib ukoll il-konsegwenza li l-persuna li tallega li ġarrbet il- ħsara jew dannu trid tipprova kif imiss il-ħsara jew id-dannu mġarrab. Illi f'dan il-każ, l-attur iressaq prospett tad-danni22 li jgħid li ser iġarrab b'riżultat li l-ħruġ tal-Mandat se jġib minħabba li l-proġett tat-twaqqigħ tal-post tiegħu u t-titligħ ta' binja ġdida fuq is-sit kellhom jitwaqqfu sakemm il-Mandat dam fis-seħħ, liema danni ġew ikkwalifikati f'rapport ex parte mħejji mill-perit arkitett imqabbad mill-attur. Dawn jissarfu f'anqas bini għall-bejgħ jew kiri, u telf ta' parkeġġ, telf ta' kiri minħabba l-kawża, żieda fl-ispejjeż ta' kostruzzjoni minħabba dewmien fil-bidu u tlestija tal-binja, u ħlas ta' aktar imgħaxijiet kemm-il darba l-faċilita` bankarja li ngħatatlu kellha titwaqqaf mill-bank; Illi l-perit jibni l-kejl tiegħu ta' din l-istima ta' danni fuq tliet possibilitajiet: l-ewwel, li l-kawża bin-numru 517/2012MC ma tinqatax mill- Qorti tal-Appell qabel l-iskadenza tal-ħames snin mill-ħruġ tal-permess (jiġifieri sal-14 ta' Novembru, 2016). It-tieni, li l-Pjan Regolatur tat-Tramuntana ta' Malta jinbidel għad-detriment tal-attur. It-tielet, li l-permess bin-numru PA 2399/03 ma jerġax jiġġedded mill-Awtorita` jew, minħabba bdil tal-politika mill-Awtorita` f'dak iż-żmien, li jiġġedded taħt kondizzjonijiet differenti minn dawk viġenti; il-Qorti Illi mill-provi dokumentali mressqa mill-partijiet, jirriżultalha illi dawn il-konsiderazzjonjiet diġà tressqu quddiem il-Qorti (diversament presjeduta), u dik il-Qorti sabet kontrihom għaliex kienu prematuri23. Erba' snin wara, dawk l-istess konsiderazzjonijiet tressqu quddiem din il-Qorti u, minn eżami tagħhom, l-attur ma seħħlux juri fil-livell mitlub minnu mil-liġi, t-telf determinabbli li jgħid li ser iġarrab bil-ħruġ tal-Mandat u l-effett sakemm idum fis-seħħ. Fil-fatt, l-attur ma ressaq ebda prova li turi li, fil-fatt, 1031 u 1032(1) tal-Kap .16 21 P.A. TM 18.9.2002 fil-kawża fl-ismijiet John Mifsud Depasquale vs Port Cottonera Ltd 22 Ara Dok. "AF3" f'paġġ. 36-81 tal-proċess 23 Ara sentenza tal-11 ta' Lulju, 2013 fil-kawża numru 517/2012 MC f'paġ. 108 tal-proċess 10 ta' Ġunju, 2021 ressaq talba mal-Awtorita` għat-tiġdid tal-permess minnu miksub jew li talba bħal dik kienet miċħuda. Lanqas ma ressaq prova li tul iż-żmien li kienet qiegħda tinstema' l-kawża, il-Pjan Regolatur tat-Tramuntana ta' Malta nbidel bi ħsara għalih; Illi dwar it-tieni stħarriġ li trid tagħmel il-Qorti, u jiġifieri jekk jistax jingħad li l-imħarrkin għandhom iwieġbu għad-danni minħabba l-ħruġ tal- Mandat, l-attur jgħid li l-Mandat inħareġ b'mala fidi, filwaqt illi din il-Qorti (diversament presjeduta) laqgħet it-talba għal ħruġ tal-Mandat għaliex prima facie rriżultalha li r-rikorrenti (l-imħarrkin f'din il-kawża) kellhom jedd x'jikkawtelaw. L-attur isemmi wkoll li filwaqt li l-imħarrkin baqgħu jisħqu fuq il-Mandat, fl-istess ħin poġġew il-post tagħhom għall-bejgħ; Illi l-Qorti ssib li dawn il-fatti ma jurux li l-imħarrkin talbu l-ħruġ tal-Mandat b'mala fidi, b'mod fieragħ jew biex idejjaq. Lanqas ma juru li dan għamluh b'ħażen jew qerq. Il-mala fidi, meta tiġi allegata, trid tintwera minn min jallegaha. Il-fatt biss li l-imħarrkin, wara l-ħruġ tal-Mandat, poġġew il-ġid tagħhom għall-bejgħ ma jistax jixħet l-ebda dell fuq ir-raġuni li wasslithom biex jitolbu l-ħruġ tal-Mandat li sar żmien twil qabel; Illi, minbarra dan, ladarba l-kwestjoni ddur mal-aspetti tad-danni u l-għamla ta' responsabbilta` li ġġib magħha, jrid jingħad ukoll li huwa daqstant ieħor prinċipju aċċettat li d-danneġġat huwa mistenni li jagħmel kulma jista' biex inaqqas id-dannu li jgħid li jkun ġarrab. B'mod partikolari, ta' min josserva li fil- proċeduri mnedija minnu quddiem il-Qorti li quddiemha kienet miexja l-kawża miftuħa kontrih, huwa ma talabx it-tħassir tal-Mandat: talab biss l-għoti ta' garanzija għall-eventwali ħlas ta' penali u ta' danni. U dik il-Qorti ċaħditlu t- talba sewwasew għaliex ma nqediex bir-rimedji tat-tħassir tal-Mandat jew tal- kundanna tal-penali; Illi għalhekk, il-Qorti ma ssibx li ngħataw raġunijiet tajbin biżżejjed biex tista' tilqa' l-ewwel talba attriċi u għaliex ma jirriżultawx l-elementi meħtieġa biex isostnuha. Hekk ukoll, m'hijiex sejra tilqa' t-tieni u t-tielet talbiet attriċi billi jinstiltu minn u jiddependu fuq l-ewwel talba; Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qegħda taqta' u tiddeċiedi l-kawża Tiċħad t-talbiet attriċi billi ma jirriżultawx mistħoqqa fil-fatt u fid- dritt, bl-ispejjez kontra l-attur. 10 ta' Ġunju, 2021 Onor. Joseph R. Bartolo Parnis LL.D., Imħallef 10 ta' Ġunju, 2021 10 ta' Ġunju, 2021