QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR. Seduta ta' nhar il-Gimgha 24 ta' Novembru 2017 Maria Schembri Diacono bhala kuratrici ad litem ta' bintha minuri Hannah Trabelsi u dan permezz tad-digriet tat-23 ta' Ottubru 2008 v. Roberto Carlo Trabelsi tieghu nghad hekk: Rat ir-rikors guramentat tal-attrici tat-22 ta' Mejju 2008, li permezz Illi minn relazzjoni intima li kellha ma' l-intimat Roberto Carlo "1. Trabelsi, l-esponenti kellha wild bl-isem ta' Hannah, liema wild gie irrikonoxxut mill-intimat, li llum ghandha hames snin, kif jindika l- anness certifikat tat-twelid immarkat (Dok MC 1). Illi ghal madwar sena u nofs, l-esponenti kienet qieghda tghix "2. flimkien ma' l-intimat u ma' binthom Hannah Trabelsi, u li din ir- relazzjoni ntemmet fis-6 ta' Jannar 2008, b'dan illi l-esponenti ma baqghetx tirrisjedi ma' l-intimat u marret tghix mal-genituri taghha flimkien ma' bintha. Illi din id-decizjoni ittiehdet mill-esponenti in vista ta' l-agir tieghu, "3. ghaliex l-intimat, kellu komportament vjolenti u aggressiv fil-konfront taghha u ta' binthom Hannah u in oltre l-intimat anke jbati minn perjodi ta' dipressjoni. Illi l-esponenti fis-sittax (16) ta' Jannar 2008 talbet lir-Registratur tal-Qorti tal-Familja biex jigi mahtur medjatur sabiex jinghata bidu ghall-process ta' medjazzjoni skond il-ligi u dan ghall-finijiet sabiex tinkiseb l-awtorizzazjoni mehtiega ghall-proceduri legali biex jigu regolati l-kura l-kustodja, il-manteniment u l-access tal-minuri Hannah Trabelsi. Illi l-esponenti Maria Schembri Diacono, fl-atti ta' l-ittra ta' Medjazzjoni numru 55/08, ipprezentat Rikors guramentat (Dok MC 2) sabiex l- access ezercitat mill-intimat Roberto Carlo Trabelsi ikun taht supervizzjoni ghal ragunijiet kif spjegati f'dan l-imsemmi rikors "6. Illi l-Qorti Civili (Sezzjoni tal-Familja), permezz ta' digriet Nru 315/08 NC ordnat li l-access mill-intimat ghal bintu ghandu jsir taht supervizzjoni minn social worker addetta ma' l-Agenzija Appogg u dan ghas-spejjez tal-intimat. (Dok MC 3 u Dok MC 4) il-partijiet "7. iltaqghu ghal-diversi drabi mal-medjattrici, rapprezentat minn diversi avukati, u fl-ahhar seduta ta' 3 ta' April 2008, l-intimat irrifjuta illi jitkomplew dawn is-seduti mal-medjatrici ghaliex hass li ser ikunu inutili, specjalment ghar-rigward l- access. Illi wara nota tal-medjatur Carmen Bellizzi D'Amato fl-atti ta' l-ittra numru 55/08, fejn talbet li l-medjazzjoni tigi maghluqa, il-Qorti Civili (Sezzjoni lill- esponenti Maria Schembri Diacono sabiex tipprocedi b'kawza ad hoc. ghalhekk kostretta tistitwixxi il-kawza odjerna. l-medjazzjoni maghluqa u awtorizzat l-inadempjenza ta' "Tordna illi l-kura u l-kustodja tal-minuri Hannah Trabelsi, tigi "Ghaldaqstant l-esponenti titlob bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti sabiex: 1. affidata esklussivament lil omm il-minuri, l-esponenti Maria Schembri Diacono; "Tordna li l-access minn Roberto Carlo Trabelsi ghal bintu 2. Hannah ghandu jkun u jibqa' jigi ezercitat taht supervizzjoni minn social worker addetta ma' l-Agenzija Appogg a spejjez ta' l-intimat, fi granet miftehma bejn l-Agenzija Appogg u l-genituri tal-minuri, sakemm din tilhaq l-eta' maggorenni. "Tiffissa somma bhala manteniment pagabbli kull 15-il gurnata, 3. ghall bintu minuri sakemm it-tifla, tilhaq l-eta' maggorenni jew tibda tahdem, skond liema minnhom jigi l-ahhar, rivedibbli skond l-indici ta' l-inflazzjoni, u tordna lill-intimat ihallas din is-somma, pagabbli skond il-modalitajiet li jigu ffissati min din l-Onorabbli Qorti, inkluz li tinqata' direttament mill-paga u/jew mis-salarju tieghu. "Tordna illi spejjez assocjati ma' attivitajiet extra kurrikulari u 4. dawk rigwardanti is-sahha tal-minuri ghandhom jinqasmu ugwalment bejn il-partijiet. "Bl-ispejjez kontra l-intimat, millum ingunt ghas-subizzjoni". Rat ir-risposta guramentata tal-konvenut tal-31 ta' Lulju 2008, li permezz "Fl-ewwel lok l-esponent ghandu jigi liberat mill-osservanza tal- gudizzju peress li fil-kawza, il-minuri Hannah Trabelsi ma hix rapprezentata, u kwindi l-gudizzju mhux integru; "Illi bla pregudizzju ghas-suespost, l-esponent jinsisti illi l-kura u 2. kustodja tat-tifla fuq imsemmija ghandu tkun konguntiva, izda fl- eventwalita, li dina l-Qorti jidhrilha li ghandha tkun affidata unikament f'idejn wahda mill-partijiet, ghandu jigi accertat illi dan ma jsirx bi pregudizzju ghad-drittijiet ta' l-awtorita' parentali tal-genituri; "Illi l-esponent assolutament ma jaqbilx illi l-access ghal bintu 3. ghandu jkun taht supervizjoni minn social worker, peress li ma jissussistu ebda ragunijiet ghalfejn ghandu jkun hemm dawn il-mizuri. Fil-fatt tajjeb li jigi rilevat illi sakemm l-esponent kien ghadu jghix taht saqaf wiehed ma' l-imsemmija Maria Schembri Diacono, it-tifla kienet tithalla sieghat twal fil-kustodja tieghu, u sahansitra kien johrogha b'mod regolari, u ghalhekk ma jistax jifhem ghalfejn illum l-imsemmija Maria Schembri Diacono qieghda tinsisti li tillimita tali access. "Illi l-esponent dispost li jissomministra manteniment lil bintu 4. minuri kif dejjem ghamel, pero' jrid jittiehed kont tac-cirkostanzi u l- bzonnijiet tieghu, u s-salarju li ghandu, oltre dejn ta' mitejn Euro fix- xahar mal-Bank of Santa Luċija, Ta' Kerċem, apparti self iehor kif ser jirrizulta fit- trattazzjoni tal-kawza, u di piu' din l-istess Maria Schembri Diacono hija impjegata u jinkombi fuqha wkoll l-obbligu li tissoministra manteniment lill- imsemmija tifla minuri. "Illi in kwantu ghall-attivitajiet extra-kurrikulari, hu jkun dispost li jikkontribwixxi ghalihom purke' ikunu ragonevoli u li ma jzidux mal- pizijiet, tenut kont tal-paga li ghandu l-esponent u tal-htiega ta' tali attivitajiet extrakunikulari. F'kaz li din il-Qorti joghgobha li ghandu jhallas parti minn dawn jsir kontra prezentazzioni ta' ricevuti u li t-tifla ma tintbaghatx ebda attivita' extra- kurrikulari jekk mhux bil-kunsens ta' l-istess esponent. 6. jikkontribwixxi ghan-nofs, kontra prezentazzjoni ta' ricevuti. "Illi kwantu jirrigwarda spejjez ta' sahha, l-esponent ikun lest li Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Familja moghtija fis-27 ta' Settembru 2016 li permezz taghha ddecidiet hekk: "Ghal dawn il-motivi il-Qorti qed taqta' u tiddeciedi din il-kawza billi prevja li tiddisponi mir-risposta tal-konvenut: "1. Tilqa' l-ewwel talba attrici u tiddikjara li l-kura u l-kustodja tal-minuri Hannah Trabelsi ghandha tigi fdata esklussivament f'idejn l-attrici Maria Schembri Diacono. Tichad it-tieni talba u tiddeciedi li f'dan l-istadju l-konvenut ma ghandux jezercita access favur bintu minuri. Tilqa` t-tielet talba u tillikwida l-manteniment pagabbli mill-missier lill-omm ghall-minuri, fl-ammont ta' mitejn u hamsin ewro (€250) kull erba' gimghat b'effett millum, liema manteniment jinkludi sehem il- konvenut tal-ispejjez medici u edukattivi tal-minuri. Il-manteniment hawn stipulat jizdied kull sena skond l-indici tal-gholi tal-hajja u jibqa' jithallas anke wara li l-minuri taghlaq 18-il sena jekk tibqa` tistudja u sakemm taghlaq it-23 sena. Tichad ir-raba` talba in vista ta' dak deciz ai termini tat-tielet talba. "L-ispejjez ta' din il-kawza ghandhom jigu sopportati mill-konvenut". Minn din is-sentenza qed jappella l-konvenut li qed jitlob riforma taghha billi jinghata kura u kustodja kongunta tal-minuri, illi jinghata access ghaliha u li jigi ridott il-manteniment assenjat mill-ewwel Qorti. Din il- Qorti biex tkun f'pozizzjoni ahjar li tiddeciedi dwar il-futur tal-minuri, L-appellant ressaq tlett aggravji u l-ewwel tnejn jirrigwardjaw id-decizjoni li l-appellata tinghata kura u kustodja esklussiva tal-minuri. Jghid li l- ewwel Qorti ghamlet apprezzament zbaljat tal-fatti u li applikat il-ligi hazin fir-rigward. Kwantu ghall-evalwazzjoni tal-fatti gie ripetut diversi drabi illi appuntu dak li huwa apprezzament tal-fatti, din il-Qorti tal-Appell fil-kawza fl- ismijiet Phyliss Urbas v. Joseph Speranza (10 ta' Jannar 1995) qalet li "il-Qorti tal-Appell tiddisturba biss id-diskrezzjoni ezercitata mill-ewwel Qorti f'kazijiet eccezzjonali meta si tratta ta' valutazzjoni ta' fatti". Imbaghad fil-kawza fl-ismijiet Joseph Sciortino v. George Lewis (15 ta' Novembru 2004) l-istess Qorti qalet li "Huwa principju bazilari segwit minn din il-Qorti ta' revizjoni li fejn si tratta ta' apprezzament u evalwazzjoni ta' provi ta' fatt din il-Qorti qatt ma tiddisturba leggerment apprezzament tal-provi li jkun sar mill-ewwel Qorti sakemm ma jkunx hemm ragunijiet gravi u serji bizzejjed li jissugerixxu mod iehor". Dan l-insenjament huwa segwit f'diversi sentenzi ohra bhal Emanuel Behan v. Dr Graham Parascandolo, Appell, 10 ta' Jannar 1995 u Paul Dolgopoliuk v. Salvu Francis, Appell 5 ta' Ottubru 2001); madankollu "Din il-Qorti pero' f'kaz tapprezza ukoll li id dover taghha xorta huwa li tesamina sewwa l-provi imressqa u barra minn hekk, huwa ukoll importanti li l-istess provi u l-konkluzjonijiet ta' kif graw il-fatti in kwistjoni interpretati skond il-ligijiet gurisprudenza l-aktar ricenti u kostanti fil-materja". Direttur tas Sahha, Qorti tal-Appell, 30 ta' Mejju 2014). Din il-Qorti ma tirravisa ebda nuqqas da parti tal-Qorti tal-Familja fir- rigward tal-apprezzament tal-fatti, anzi huwa car li ghamlet evalwazzjoni dettaljata u profonda tal-provi li tressqu quddiemha matul il-perkors twil Ma hemmx dubbju li l-Qorti msemmija waslet ghall- konkluzjoni gusta u fl-ahjar interess tal-minuri li l-kura u kustodja taghha ghandha tkun affidata f'idejn l-appellata esklussivament u li l-istess minuri tibqa' tghix maghha. Kif inghad din il-Qorti kellha opportunità tisma' lill-minuri in camera u jidher li l-istess minuri llum il-gurnata hija tfajla intelligenti u matura u hija fl-istess hin sensittiva ghax-xewqa ta' missierha li jkollu aktar kuntatt maghha, sinjal tajjeb ta' trobbija sana. Ghalhekk se tiehu kont ta' dak li semghet u osservat din il-Qorti f'dan l- Din il-Qorti taqbel ukoll perfettament ma dak li qalet ricentement din il-Qorti (diversament komposta) fil-kawza fl-ismijiet Laganan v. "In tema legali issir referenza ghas-sentenza moghtija fit-3 ta' Ottubru 2008 fl-ismijiet Miriam Phillips. v. Francis Cassola fejn il-Qorti tal-Appell iddikjarat illi fejn il-genituri ma jitkellmux, talba ghall-kustodja kongunta ghandha tigi skartata mill-Qorti. Din il-Qorti filwaqt li tiddikjara li taqbel ma' tali pronunzjament izzid illi l-istess principju japplika fejn iz-zewg genituri m'humiex kapaci jitkellmu b'mod civili ma' xulxin li l-kura u kustodja m'ghandhiex tkun kongunta ghaliex immankabilment tkun sors ta' litigji ulterjuri b'detriment serju ghall-benessere tal-minuri. Fis -sentenza appena citata l-Qorti tal-Appell iddikjarat hekk:- "Din il-Qorti tibda biex taghmilha cara li, fejn jidhlu minuri, m'hemmx dritt ghall-access, izda obbligu tal-genituri li t-tnejn jikkontribwixxu ghall-izvilupp tal-minuri li, ghal dan il-ghan, jehtigilha jkollha kuntatt ma' ommha u anke ma' missierha. Kwindi lil min jigi fdat bil-kura tal-minuri u kif jigi provdut l-access, jiddependi mill-htigijiet tat-tifla u mhux millinteress tal-genituri. "Huma l-genituri li jridu jakkomodaw lit-tfal, u mhux vice versa. - Limportanti hu l-istabbilita` emozzjonali tat-tifla, u li din ikollha kuntatt mal-genituri taghha bl-anqas disturb possibbli. "Fis-sentenza Cedric Boyce Cuthbert v. Nicolette Cuschieri moghtija mill- Qorti tal-Appell fl-4 ta' Marzu 2014, il-Qorti enfasizzat li fejn jidhlu l- minuri huwa ta' applikazzjoni assoluta l-Artikolu 149 tal-Kap. 16 li jaghti l-poter lill-Qorti taghti kwalsiasi ordni fl-interess suprem tal- minuri. "Fl-ahharnett issir referenza ghas-sentenza moghtija mill-Qorti tal- Appell fil-31 ta' Ottubru 2014 fl-ismijiet Mario Mustefa Al Muhamad v. Annalise Farrugia Cann: "… … … meta tigi biex tiddeciedi dwar kura u kustodja ta' minuri, il- Qorti ma ghandhiex tkun iddettata u kondizzjonata mill-merti u dimeriti tal-partijiet 'ut sic' izda biss dwar x'inhu l-ahjar interess tal-minuri. (vide per ezempju lyangan v. Fenech Soler 11 ta' Dicembru 2003 u Aufieri v. Aufieri, 25 ta' Gunju 2003 – Prim' Awla). "Dwar jekk kura u kustodja kongunta f'kazi bhal dawn hijiex l-ahjar soluzzjoni, din il-Qorti taqbel ma' sensiela ta' sentenzi moghtija minn din il-Qorti fl-ahhar snin u cioe' kif qalet din il-Qorti illi: "Il-Qorti qed tiskarta ttalba ghal kustodja kongunta ghaliex bhala sistema m'hijiex prattikabbli meta l-genituri ma jiftehmux bejniethom." Li wiehed jghid li f'din ilkawza l-partijiet mhux jekk tikkonferma d-decizjoni tal-ewwel Qorti f'dan l-aspett tkun qed taghti lok ghal hafna disgwid li ma jfisser xejn ghajr hsara lill-minuri, specjalment jekk kif jista' jigri fil-hajja ta' kull bniedem ikun hemm bzonn ta' decizjonijiet mghaggla u urgenti f'dan ir-rigward. Certament ghalhekk tali sitwazzjoni ma hija prattikabbli xejn fil-kaz in ezami". Kwantu ghat-tieni aggravju, l-ewwel Qorti kkonsidrat qabel xejn l-artikoli tal-Kodici Civili rilevanti biex tasal ghad-decizjoni taghha u cioè: "Artikolu 3B subinciz (2) tal-Kapitolu. "L-obbligu li l-genituri ghandhom li jipprovdu l-manteniment skont is- subartikolu (1) jinkludi ukoll l-obbligu illi skont il-mezzi taghhom, u fejn ma jkunx ragionevolment possibbli li l-ulied, jew min minnhom, imantnu lilhom infushom kif xieraq, ikomplu jipprovdu manteniment adegwat lill-ulied: (a) li jkunu student li qedghin jippartecipaw f'edukazzjoni, tahrig jew taghlim full time u huma taht l-eta' ta'tlieta u ghoxrin sena; jew (b) li jkollhom dizabilita',kif imfissra fl-Att dwar Opportunitajiet Indaqs ghal Persuni b'Dizabilita', kemm jekk hija fizika jew mentali." "Il-genituri ghandhom l-obbligu li jiehdu hsieb, imantnu, ighallmu u jedukaw lil uliedhom bil-mod stabbilit fl-artikolu 3B." "Il-manteniment ghandu jinghata skond il-bzonn ta' min jitolbu u l- mezzi ta' min ghandu jaghtih". "B'dak kollu li jinsab f'kull disposizzjoni oħra ta' dan il-Kodiċi, il-qorti tista', jekk tiġi murija raġuni tajba, tagħti dawk l-ordnijiet dwar il- persuna jew il-proprjetà ta' persuna li tkun taħt l-età kif jidhrilha xieraq fl-aħjar interessi tat-tifel". Huwa evidenti li l-Artikolu 149 appena citat u kif gia ssemma aktar qabel, jaghti gustament diskrezzjoni wiesgha lill-Qorti biex tiddeciedi dwar il-futur tal-minuri ladarba l-partijiet ma jkunux waslu ghal ftehim fir- Kwindi l-Qorti ma tarax kif saret xi applikazzjoni hazina tal-ligi. Fis-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili fl-ismijiet John Schembri Diacono v. Amelia Schembri Diacono (28 ta' Jannar 1956) l-istess Qorti qalet: "apparti l-hsieb ta' ordni morali u dak ta' ordni legali, li ghandhom setgha fil-materja ta' ta' kura u kustodja tat tfal in generali, il-principju dominant il- kwistjonijiet bhal din insorta f din il-kawza huwa dak tal-aktar utitlita' u dak tal-aqwa vantagg u interess tasl-istess minuri fl-isfond tac cirkustanzi personali u de facto li jkunu irrizultaw mill-provi tal kaz li jrid jigi rizolut". Dan il-hsieb li huwa fuq kollox rifless fl-Artikolu 149 tal-Kodici Civili li jghid li l-Qorti ghandha dejjem tiddeciedi fl-ahjar interess tal-minuri. (Appell Civili, Marion Marquet v. Emanuel Marquet, 5 ta' Dicembru 2014). Anke fil-kawza fl-ismijiet Jennifer Aufieri v. John Aufieri (25 ta' Gunju 2003) l-istess Qorti qalet li: "il-kura tat tfal komuni tal-mizzewgin sew fil ligi antika u anke dik vigenti kif ukoll ta' gurisprudenza estera u f dik lokali hija regolata mill- principju ta' l aqwa utilita' u l-akbar vantagg ghall interess tat l-istess tfal li c cirkostanzi tal-kaz u l-koefficjenti tal-fatti partikolari tal-mument ikunu jissugerixxu". F'dan il-kaz huwa evidenti li l-gheruq tal-problema huwa li mhux tant id- diffikultà tar-relazzjoni bejn il-minuri u l-appellant izda l-kwistjonijiet illi inqalghu bejn il-partijiet li wasslu ghal xi incidenti pjuttost serji Dan ma setax ma jhallix effett fuq il-minuri – dak iz-zmien tifla zghira hafna ta' anqas minn hames snin. Kien ghalhekk illi sakemm giet deciza l-kawza mill-ewwel Qorti, il-minuri hassitha ahjar illi ma jkollhiex ghalfejn tmur ghall-access mal-appellant. Tajjeb f'dan ir- rigward li l-Qorti tirreferi (kif ghamlet l-ewwel Qorti) ghall-konkluzjonijiet Naturalment kif intqal fil-kuntest ta' kawza ghar-ritorn ta' minuri a bazi (P.W v. A.L deciza mill-Court Madankollu l-Qorti filwaqt li ma tibbjasmina bl-ebda mod lill-ewwel Qorti ghad-decizjoni illi twaqqaf l-access, wara li semghet il-minuri illi issa hija tfajla matura ta' hmistax il-sena, jidrilha li issa hija f'pozizzjoni li tkun aktar komda tmur ghall-access li però ma jkunx dettat minn hinijiet fissi u mhux fi struttura ta' supervizjoni li l-istess minuri evidentement iddejjaqha. Il-Qorti tifhem ukoll li certi konkluzjoniet li waslet ghalihom l-ewwel Qorti kienu bbazati fuq cirkostanzi ta' meta l- minuri kienet ghadha zghira hafna u issa s-sitwazzjoni intellettwali Ghalhekk se thalli f'idejha biex tirranga hija stess ma' missierha biex ikolha saghtejn fil-gimgha mieghu bi ftehim bejnha u Ghandha tikkomunika mieghu telefonikament jew permezz ta' skype ghal darbtejn ohra fil-gimgha – aktar minn hekk jekk tixtieq hi. Lill-appellant però twissih ukoll biex ma jivvessax lill-minuri b'mistoqsijiet jew kliem fuq ommha – wara kollox ir- tieghu xi tkun qed taghmel. relazzjoni bejn il-partijiet ormai ilha li ntemmet u zgur ma hijiex affari L-ahhar aggravju jirrigwardja l-manteniment akkordat li huwa ta' mitejn u Il-Qorti wara li rat l-atti jidrilha ma ghandhiex tiddisturba l-apprezzament li ghamlet l-ewwel Qorti u jidrilha ukoll li l-ammont mhuwiex eccessiv ghal gurnata tal-lum. L- appellant barra li ghandu salarju ta' elf euro (€1000) fix-xahar, definittivament wiehed modest, ghandu wkoll dhul minn wirt (li dwaru saret prova fl-atti tal-kawza) li jfisser li l-ammont akkordat mill-ewwel Qorti li fuq kollox huwa limitat ghal numru limitat ta' snin ma ghandux ikun ta' piz zejjed f'dan ir-rigward. Ghalhekk il-Qorti filwaqt li tvarja s-sentenza appellata billi tordna li l- appellant ikollu access ghall-minuri, li dan isir billi l-minuri tirranga hija stess ma' missierha biex ikollha saghtejn fil-gimgha mieghu bi ftehim bejnha u l-istess appellant anke kwantu ghal mod kif jiltaqghu. Il-minuri tkun libera li tikkomunika mieghu telefonikament jew permezz ta' skype ghal darbtejn ohra fil-gimgha – aktar minn hekk jekk tixtieq hi. tikkonferma s-sentenza appellata, b'dan li l-appellata ghandha tinforma lill-appellant kull darba li l-istess minuri tkun ser issiefer izda l-appellata jkollha l-jedd esklussiv tiffirma ghal kull applikazzjoni ghal hrug jew rinnovament ta' passaport tal-minuri. L-ispejjez tal-ewwel istanza kif gia deciz mill-ewwel Qorti, dawk tal- appell ikunu bla taxxa bejn il-partijiet. Deputat Registratur mb