QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR. Seduta ta' nhar it-Tnejn, 16 ta' Dicembru, 2019. Rat ir-rikors guramentat ta' Yordan ‘Apap Migneco tal-21 ta' Dicembru, 2010, li permezz tieghu nghad li: Illi nhar il-Gimgha 6 ta' Marzu 2009 l-attur waqt il-qadi ta' dmirijietu bhala "steel fixer" mas-Socjeta` intimata wegga' gravament f'saqajh il- leminija u f'dahru meta kien jahdem fuq il-post tax-xoghol f'Tigne' Point, Il-Baħrija, Ir-Rabat (Malta). l-incident sehh unikament minhabba negligenza, "2. traskuragni, u nuqqas ta' tharis tar-regolamenti dwar is-sigurta` fuq il- post tax-xoghol da parti tas-Socjeta` intimata. Illi dan Illi l-istanti nterpella lis-Socjeta` intimata biex tersaq ghall- Illi l-attur sofra danni ngenti b'rizultat ta' l-istess incident, komprizi d-danni naxxenti minn dizabilita` fizika permanenti li giet kawzata b'konsegwenza ta' dan l-incident. "4. likwidazzjoni bonarja u hlas ta' danni izda din baqghet inadempjenti. "Ghaldaqstant tghid is-Socjeta` intimata ghaliex ma ghandhiex dina l- Onorabbli Qorti ghar-ragunijiet premessi, prevja kull dikjarazzjoni necessarja u opportuna:- "1. Tiddikjara u tiddeciedi li s-Socjeta` konvenuta hija responsabbli ghall-incident tas-6 ta' Marzu 2009 fuq riferit u dana minhabba negligenza, traskuragni, u nuqqas ta' tharis tar-regolamenti dwar is- sigurta` tax-xoghol da parti taghha. Tillikwida d-danni li sofra l-attur b'rizultat ta' dan l-incident, jekk hemm bzonn permezz ta' periti nominandi. "Bl-ispejjez komprizi dawk ta' l-ittra ufficjali tat-23 ta' Awwissu 2010 u bl-interessi legali kontra s-Socjeta` konvenuta minn issa ngunta ghas- subizzjoni." Rat ir-risposta guramentata ta' Vassallo Builders Limited tal-4 ta' Frar, 2011, li permezz taghha gie eccepit illi: it-trattazzjoni Illi preliminarjament is-socjeta` esponenti mhix "1. legittima kontradittrici tar-rikorrent stante li ma kinitx hi li kienet timpjega lill- istess, u dan kif ser tal-kawza. jirrizulta waqt Ghaldaqstant,is-socjeta` esponenti ma tistax tigi kkundannata sabiex taghmel tajjeb ghall-pretensjonijiet tar-rikorrent. Illi, minghajr pregudizzju ghall-permess u fil-mertu, l-ewwel "2. talba tar-rikorrent in kwantu diretta kontra s-socjeta` esponenti hija infondata fil-fatt u fid-dritt u ghandha tigi michuda bl-ispejjes kontra l- istess rikorrent u dan peress illi l-istess socjeta` intimata mhix responsabbli ghall-incident de quo. Illi t-tieni talba tar-rikorrent ghandha ghalhekk tig rigettata stante li ma hemmx danni x'jigu likwidati favur l-istess rikorrent. Fi kwalunkwe kaz u minghajr pregudizzju ghall-premess, l-entita` tad-dani pretizi mir-rikorrent huwa kontestat u ghaldaqstant l-istess ghandu jaghmel il- prova tad-danni skont il-ligi. Illi t-tielet talba tar-rikorrent ghandha wkoll tkun michuda peress illi s-socjeta` esponenti m'ghandhiex tigi kostretta thallas ebda danni lill-istess rikorrent. Salvi eccezzjonijiet ohra premessi mill-ligi." Rat is-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tat-8 ta' Ottubru, 2014, li permezz taghha l-kawza giet deciza fis-sens illi: "Ghal dawn il-motivi l-qorti tiddeciedi l-kawza billi filwaqt li tichad l- eccezzjonijiet:- Tiddikjara li l-kumpannija konvenuta hi responsabbli ghall- incident, b'dan li r-responsabbilta taghha qieghed jigi stabbilit fi grad ta' sittin fil-mija (60%). Tillikwida d-danni dovuti mis-socjeta konvenuta fis-somma ta' sittax-il elf sitt mija u tnejn u tletin ewro (€16,632). Tikkundanna lill-konvenuta thallas lill-attur is-somma ta' sittax- il elf sitt mija u tnejn u tletin ewro (€16,632), bl-imghax mil-lum. L-attur jaghmel tajjeb ghal 40% tal-ispejjez gudizzjarji filwaqt li l- konvenuta taghmel tajjeb ghal 60%." il-Qorti is-sentenza is-segwenti konsiderazzjonijiet: "Il-kaz jitratta dwar incident li sehh fis-6 ta' Marzu 2009 fil-post tax- xoghol fejn l-attur kien jahdem. 'Il fatti huma:- Fid-9 ta' Frar 2009 l-attur beda jahdem mal-kumpannija konvenuta bhala Steel Fixer. Kellu paga ta' €250.40 fil-gimgha. Fis-6 ta' Marzu 2009 kien qieghed jahdem mal-kollega tieghu Dimitar ili. Waqt li l-attur kien tiela' sellum, zelaq minn tahtu u spicca waqa' u wegga'. Fid-data tal-incident l-attur kellu 35 sena (mid-dokument a fol. 28 jirrizulta li twieled fil-31 ta' Dicembru 1973). "Konsiderazzjonijiet. "L-istess verzjoni ta siehbu Dimitar ili li dakinhar kien qieghed jahdem mieghu (fol. In kontro-ezami l-attur xehed li s-sellum kien gholi xi 2.5 metri (fol. "Reno Ali Melyan, Works Manager tal-kumpannija konvenuta, xehed li meta mar fil-post fejn sehh l-incident ".… rajt sellum ta' puntata, jigifieri ta' metru u nofs meta uza sellum ta' xi 3 metri u nofs jew 4 metri u kien fuq zewg briksiet tad-9. Mistoqsi ghalfejn ikunu ntuzaw bricks bhala bazi fejn tpoggi s-sellum qal: "..… flok marru jgiebu sellum li ghandhom bzonn ta' 4 metri qabdu sellum li kellhom ma' genbhom, ghamluh fuq il-bricks u dak is-sellum mar lura u gie fuq rkuptejh" (fol. In kontro-ezami xehed: ".....jien x'hin gew qaluli bl-incident inzilt isfel u insib li l-haddiem flok uza s- sellum proprja ta' 'l fuq minn 4 metri bhala tul, uza s-sellum tal-metru u nofs u ghamlu fuq 3 filati bricks biex jaghmlu bhala targa biex ilahhaq fuqu u x'hin gie biex jitla' ghal fuq il-livell, il-bricks mar bih u b'hekk is- sellum ceda u waqa' ghal mal-art u hemm hekk wegga' rkuptejh" (fol. "Silvio Hollington, haddiem iehor, xehed li meta mar fil-post fejn sehh l- incident ra s-sellum fuq il-bricks (fol. Fl-ahhar tad-deposizzjoni qal li meta nqaleb is-sellum, wahda mis-saqajn tas-sellum baqghet fuq il-brick (fol. Wara li l-qorti rat l-atti tosserva:- M'hemmx prova li fil-qiegh tas-sellum kien hemm "slip "(a) resistant pads". Is-sellum ma kienx marbut minn fuq u/jew mill-qiegh ma' xi ankra sabiex ma jizloqx. Dan iktar u iktar meqjus li s-sellum kien qieghed fuq scaffolding (ara kontro-ezami tal-attur, fol. Hu d-dmir tal-principal li jhares is-sahha u s-sigurta tal-impjegati tieghu. Ma saritx prova li s-sellum li ntuza kien jiflah u adattat ghall- "(b) piz tal-attur. L-ghodda lill-impjegati tipprovdihom il-konvenuta, u ghandha dmir li tizgura li l-ghodda li tintuza hi indoneja ghal kull wiehed mill-impjegati. mhux kull sellum hu adattat ghall-persuna b'dak il-piz. Hu evidenti li l-konvenuta ma ghamlet l-ebda evalwazzjoni ta' dan. "(c) Li kieku Dimitar ili, il-kollega tal-attur, kellu wahda minn saqajh mal-qiegh tas-sellum1, is-sellum ma kienx jizloq minn taht l-attur. Ghall-qorti dan ifisser li, qabel l-attur tela' fuq is-sellum, ma qalx lil siehbu biex izommlu s-sellum. Fil-fehma tal-qorti l-ghaqal kien jitlob li qabel l-attur rifes fuq is-sellum ighid lill-kollega tieghu ili sabiex izommlu s-sellum u jizgura li jibqa' jzommu sakemm jitla' fuq. L-art kienet imxarrba peress li kienet ix-xita. Ladarba s-sellum ma kienx marbut ma' xi ankra u iktar u iktar meqjus li s-sellum ma kienx fuq l-art izda tavluni mpoggiha fuq scaffolding, l-attur messu kien iktar attent u ha hsieb tieghu nnifsu. Il-qorti ma temminx li ma kienx hemm bizzejjed spazju li jippermetti lil Dimitar ili izomm is- sellum. Skond l-Artikolu 7(1) tal-Att dwar l-Awtorita' ghas-Sahha u s- Sigurta' fuq il-Post tax-Xoghol (Kap.424): "Huwa d-dmir ta' kull haddiem li jissalvagwardja s-sahha u s-sigurta' tieghu nnifsu ......". Il-konvenuta ghamlet hafna enfazi fuq 'il fatt li l-attur ghazel "(d) sellum gholi ta' 1.5 metri u poggieh fuq bricks sabiex ikun jista' jitla' fl-gholi fejn kellu jsir ix-xoghol. Dwar dan inghataw verzjonijiet konfliggenti. Wara li l-qorti rat l-atti m'hijiex f'posizzjoni tikkonkludi li l-verzjoni li taw ix-xhieda tal-konvenuta hi l-verita, u dan meta tqies li:- Reno Vassallo l-ewwel qal li kien hemm zewg bricks u "(i) mbaghad tlieta jew erba' bricks li fuqhom tpogga s-sellum. Minn dan hu evidenti l-istat ta' incertezza fil-verzjoni li ta x-xhud. Silvio Hollington u Paul Merchant, xhieda li ressqet il- "(ii) konvenuta, qalu li raw wahda mis-saqajn tas-sellum fuq il-bricks. sellum kien mindud mal-art. Nghid li s-sellum kien isfel fejn waqa' Dan apparti li l-qorti ma tistax tifhem kif bil-mod kif sehh l-incident, wahda mis-saqajn tas-sellum setghet qatt tibqa' fuq il-bricks li allegatament tpoggew tahtu. "(iii) Kemm jekk kien hemm tnejn jew tlett bricks taht sellum gholi 1.5 metri, ma kienx ser jilhaq l-gholi li riedu jitilghu l-attur u partikolari kemm kien l-gholi mit-tavlun sa fejn ried jaqbad is- sellum, nghid li qiesu zewg metri u nofs bejn wiehed u iehor" (fol. Il-qorti ma tarax kif b'sellum gholi ta' 1.5 metri u zewg bricks tahtu, bil-piz tal-attur qatt seta' jitla' fl-gholi fejn kellu jahdem. 1 Hekk xehed Dimitar ili. Sahansitra Paul Merchant, xhud tal-konvenuta, qal li s-sellum li wza l-attur kellu "xi 4 jew 5 skaluni" (fol. Ma tarax kif l-attur seta' qatt jaghmel uzu minn sellum bhal dan sabiex jitla' dak l-gholi. Il- qorti ma temminx li s-sellum li waqa' minn fuqu l-attur kien gholi 1.5 metri. Lanqas mhi konvinta li tpoggew bricks taht is-sellum. F'kull kaz il-qorti lanqas ma temmen li jekk ikun hemm 4 bricks fuq xulxin l-gholi ser ikun "qrib ta' metru" (Reno Ali Melyan, fol. Ghaldaqstant ir-riferenza ghar-Regolament 15 tar-Regolament dwar is-Sigurta' tal-Bini (L.S. 424.06) m'hijiex flokha2. Il-qorti tosserva wkoll kif Reno Vassallo xehed li l-attur kellu bzonn juza sellum ta' 4 metri (fol. Pero' mid-dokument li hu stess ipprezenta (Dok. 72)3 ma jirrizultax li l-kumpannija konvenuta xtrat slielem ta' dak l-gholi. l-attur qabel beda Meqjus dak li nghad hawn fuq il-qorti hi tal-fehma li z-zewg partijiet huma l- kumpannija konvenuta naqset milli tipprovdi ambjent sigur ta' xoghol, filwaqt jiehu prekawzjonijiet fl-interess tas-sahha u sigurta tieghu. F'dan ir-rigward il-kumpannija konvenuta ser tinzamm responsabbli ghal 60% filwaqt li l-attur ghal 40%. Fin-nota ta' sottomissjonijiet l-attur ta ragunijiet ghalfejn jemmen li l-konvenuta hi responsabbli ghall-incident. F'dan ir-rigward, dwar uhud minnhom, il-qorti tosserva:- jitla' s-sellum naqas milli "(a) Pressjoni ta' xoghol – kienet x'kienet is-sitwazzjoni l-qorti ma temminx li l-pressjoni ta' xoghol kellha x'taqsam mal-incident in ezami. "(b) taghhom – m'hemmx prova ta' dan u l-incident m'ghandu x'jaqsam xejn ma' dan l-argument. "(c) Jahdmu fix-xita – m'hemmx prova li fil-hin li sehh l-incident kienet nizla kwantita ta' xita li ma tippermettiex lill-attur li jitla' sellum. Ovvjament ix-xita tfisser li kellu joqghod iktar attent f'dak li qieghed jaghmel. "(d) L-impjegati kellhom jitilghu f'gholi bla lqugh ta' xejn – l- incident sehh meta l-attur kien ghadu tiela' sellum li fi kliemu zelaq minn tahtu. L-istess jinghad fir-rigward tal-kumment li ghamel l-attur li ".… l-harness bdew jaghtuhom biss wara l-incident ta' l-attur". L-attur ma kienx qieghed jahdem fuq sellum, izda sempliciment jitla' minn sular ghall-iehor. Il-qorti ser tghaddi biex tillikwida d-danni: 2 Paragrafu 3 tan-nota ta' sottomissjonijiet tal-konvenuta. RV7 li jindika ricevuti tas-slielem li kont ordnajt qabel. Dawn is-slielem… kienu mahdumin minn mastrudaxxa professjonali" (fol. "Salarju ta' €250 fil-gimgha; "Multiplier ta' 22 sena. Hawnhekk ninsabu fil-kamp ta' incertezza peress li qeghdin isiru kalkoli fuq il-futur; "Tnaqqis ghal lump sum payment – Fil-21 ta' Dicembru 2010 l-attur ipprezenta l-kawza. It-tnaqqis ghandu jkun ta' 16%; "Rata ta' debilita – il-perit mediku Charles Francalanza esprima l-fehma li l- attur qieghed isofri minn dizabilita' permanenti ta' "15% (hmistax fil- mija) izda ladarba jaghmel l-operazzjoni jekk din tkun success dan jista' jinzel ghal 5% (hamsa fil-mija)". Spjega kif bil-waqa' l-attur sofra griehi f'daharu u rkobtu; "Biex jevita aktar ugiegh f'daharu jrid jevita li jitbaxxa minn daharu w minflok idealment jinzel ghall-irkoptu. Dan huwa difficli biex isehh minhabba d-degenerazzjoni fl-irkoppa u l-instabilita' tal- irkoppa l-leminija kagun tal-ligament krucjat li huwa mcarrat. Il-piz tieghu ma [rikostruwit] b'operazzjoni b'success, l-irkoppa l-leminija terga tirkupra l-istabilita taghha. Dan qatt mhu mija fil-mija" (fol. Hawn ukoll qeghdin fil- kamp tal-incertezza ghaliex mhux maghruf jekk l-operazzjoni hijiex ser tirnexxi. Fir-rapport jinghad ukoll li l-attur qieghed fuq waiting list sabiex issirlu operazzjoni. Il-qorti ser taghmel il-kalkoli fuq rata ta' debilita' ta' 10% gialdarba m'huwiex maghruf x'ser ikun l-ezitu tal-operazzjoni. "L-attur jippretendi wkoll li fil-qliegh tigi nkluza s-somma ta' €9,750 fis- sena ghal sahra. F'dan ir-rigward il-qorti tosserva:- il-ligament Is-sahra m'huwiex garantit u jinhadem skond il-htiega tal- "(a) principal; "(b) Meta sehh l-incident l-attur kien ilu xahar fl-impjieg u ghalhekk il-qorti m'hijiex f'posizzjoni li tipprevedi li kien ser jibqa' jahdem dak l-ammont ta' sahra. "(c) M'hemmx prova li l-attur m'ghadux kapaci li jahdem. Fir-realta' dak li qieghed jigri f'dan il-kaz, kif jigri f'hafna kazijiet ta' din ix-xorta, hu li l-attur qieghed jinghata kumpens ghall-griehi li sofra f'persuntu u li huma ta' natura permanenti. "Ghalhekk mhux ser tigi nkluza cifra ghas-sahra. 4 In-nomina tieghu saret permezz ta' digriet tat-8 ta' Frar 2011 (fol. "Ghaldaqstant id-danni huma:- "€15,0005 x 22 sena = €330,000 x 10% = €33,000 – 16% = €27,720." Rat ir-rikors tal-appell ta' Yordan ‘Apap Migneco li permezz tieghu talab ir-riforma tas-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tat-8 ta' Ottubru, 2014, fil-kawza fl-ismijiet premessi, billi filwaqt li tigi kkonfermata in kwantu ddikjarat lis- il-partijiet responsabbilta` kollha ghas-sinistru unikament lill-istess socjeta` konvenuta u tillikwida l-ammont ta' danni fis-somma ta' €107,374.67 jew dik is-somma verjuri aktar jew anqas, attwalment dovuta fil-kaz in dizamina u b'hekk tilqa' l-aggravji u t-talbiet tal-attur appellant, bl-imghax legali mid-data tas-sentenza tal-ewwel Qorti u bl-ispejjez taz-zewg istanzi Rat ir-risposta tal-appell tas-socjeta` konvenuta Vassallo Builders Group li permezz interpretazzjonijiet jisthoqqilhomx jircievu favur u ghaldaqstant ghandhom jigu respinti, bl- ispejjez kontra l-appellant. 5 Hu minnu li skond il-kuntratt ta' impjieg l-attur kellu paga ta' €13,020 fis-sena. Pero' l-qorti trid tqies ukoll awment li hu probabbli li kien ikun hemm fuq firxa ta' 22 sena multiplier. Is-socjeta` konvenuta tipprevalixxi ruhha mill-Artikolu 240(1) tal-Kodici ta' Organizzazzjoni u Procedura Civili (Kap. 12 tal-Ligijiet ta' Malta) sabiex tinterponi appell incidentali mill-istess sentenza. Hija titlob li din il-Qorti tilqa' l-appell incidentali taghha u konsegwentement tirriforma s-sentenza appellata sabiex minflok illi ssib lill-konvenuta appellanti incidentalment responsabbli fil-grad ta' sittin fil-mija (60%) ghall-incident de quo, issib lill- attur Yordan ‘Apap Migneco unikament responsabbli ghall-istess incident minghajr ebda htija taghha u ghaldaqstant tilqa' l-eccezzjonijiet minnha mressqa, filwaqt li tichad it-talbiet kollha attrici. Bl-ispejjez kollha taz- zewg istanzi a karigu tal-istess attur Yordan ‘Apap Migneco. Rat ir-risposta ta' Yordan ‘Apap Migneco ghall-appell incidentali tas-socjeta` konvenuta Vassallo Builders Group Limited li permezz taghha talab Ii din il-Qorti tichad l-appell incidentali, bl-ispejjez kontra l-istess socjeta` Rat li d-difensuri tal-partijiet ittrattaw l-appell rispettiv taghhom quddiem din il-Qorti waqt is-seduta tat-22 ta' Ottubru, 2019, meta l-kawza baqghet Rat l-atti kollha tal-kawza u d-dokumenti esebiti; Ikkonsidrat: L-attur impjegat bhala steel fixer mas-socjeta` konvenuta, kellu incident fuq il-post tax-xoghol tieghu, meta s-sellum li kien qieghed fuqu zelaq u waqa' gholi ta' madwar erba' metri u nofs, bil-konsegwenza li wegga' u L-attur jilmenta minn diversi nuqqasijiet fl- operat tas-socjeta` konvenuta f'dak li ghandu x'jaqsam is-sahha u s- sigurta` tal-haddiema u jattribwixxi l-htija ghall-akkadut unikament fuq is- Min-naha l-ohra, is-socjeta` konvenuta tichad ir-responsabbilta` ghall- akkadut u konsegwentement tikkontesta t-talba attrici ghall-hlas ta' danni. Tishaq li jispetta lill-attur jipprova l-kaz tieghu skont il-ligi. L-ewwel Qorti rriteniet li z-zewg kontendenti fil-kawza kienu responsabbli ghall-akkadut u filwaqt li allokat 60% tar-responsabbilta` fuq is-socjeta` konvenuta, irriteniet li l-attur ukoll kien parzjalment responsabbli ghall- akkadut fil-grad ta' 40 %. Konsegwentement, saret il-likwidazzjoni ta' danni fl-ammont ta' €16,632 u kkundannat lis-socjeta` konvenuta thallas lill-attur l-ammont hekk likwidat. Minn din is-sentenza appellaw kemm l-attur li intavola appell principali, kif ukoll is-socjeta` konvenuta li ressqet appell incidentali flimkien mar- risposta taghha ghall-appell tal-attur. Fl-appell principali, l-attur iressaq zewg aggravji (A) dak dwar kif giet apporzjonata r-responsabbilta` ghall-akkadut, billi jsostni li l-ewwel Qorti lill-attur htija kontributorja ta' 40% fir- responsabbilta` ghall-incident; u (B) li l-ewwel Qorti kienet zbaljata wkoll fil-likwidazzjoni tal-quantum tad-danni. Da parti taghha, is-socjeta` konvenuta tillimita l-appell taghha ghas- sejbien ta' responsabbilta` taghha fil-grad ta' 60% ghall-incident in kwistjoni u ssostni li dak li sehh kien unikament attribwibli ghan- nuqqasijiet tal-attur u minghajr ebda htija da parti taghha u ghalhekk qieghda titlob riforma tas-sentenza appellata f'dan is-sens. minghajr pregudizzju ghall-kwestjoni dwar ir-responsabbilta`, hija taqbel interament mal-mod adoperat mill-ewwel Qorti sabiex waslet ghall- eventwali likwidazzjoni ta' danni subiti mill-attur. Ladarba l-appell incidentali jittratta t-tema ta' responsabbilta`, jinhass opportun li f'dan l-istadju jigi l-ewwel trattat l-ilment tas-socjeta` jista' jkollu effett fuq il-grad ta' responsabbilta` allokata lill-kontendenti rispettivi fil-kawza. Kif appena spjegat, is-socjeta` konvenuta appellanti incidentalment qieghda tikkontesta s-sejbien ta' responsabbilta` taghha fil-grad ta' 60% ghall-incident in kwistjoni u ssostni li dak li sehh kien unikament attribwibli ghan-nuqqasijiet tal-attur u minghajr ebda htija da parti taghha u ghalhekk qieghda titlob riforma tas-sentenza appellata Hija tikkontendi li kellhom jintlaqghu l-eccezzjonijiet taghha peress li f'dan il-qasam ma ninsabux fil-kamp ta' strict liability, kwindi huwa mehtieg mhux biss li jirrizulta li min ihaddem kiser l-obbligu impost care, izda trid issir ukoll il-prova tan-ness. Filwaqt li telenka xi principji relattivi ghall-qasam ta' sahha u sigurta` fuq il-post tax-xoghol, fejn ir- responsabbilta` tal-imghallem titlob prudenza u ghaqal ta' missier tajjeb ta' familja (kif mahsub fl-Artikolu 1032 tal-Kodici Civili (Kap. 16 tal-Ligijiet ta' Malta) din ir-responsabbilta` tista' sahansitra tixxejjen jekk kemm-il darba l-impjegat innifsu jkun traskurat jew sahansitra jmur kontra dak li jkun intalab li jaghmel jew li m'ghandux jaghmel. Kwindi jehtieg li jsir stharrig mhux biss tal-apparat li bih ikun qieghed jitwettaq ix-xoghol, izda wkoll il-mod kif ikun qieghed jitwettaq ix-xoghol u l-ambjent li fih il- haddiem involut ikun tqieghed jahdem mill-imghallem tieghu. appellata li kkritikat is-sellum uzat fis-sens li ma kellux slip resistant pads, ma kienx marbut minn fuq u/jew mill-qiegh ma' xi ankra biex ma jizloqx. Hija tishaq li mill-provi ma rrizultax jekk kienx hemm jew le slip resistant pads jew x'differenza kienu ser jaghmlu, ladarba s-sellum kien tal-injam. Tishaq li l-kawza tal-incident ma kienx il-fatt li s-sellum kien monk jew inadegwat, izda l-problema kienet li m'intuzax kif kellu jintuza. peress li l-attur uza sellum li ma kienx ilahhaq sal-gholi fejn kellu jahdem; pogga s-sellum fuq xi bricks fuq it-tavlun ta' fuq l-iscaffolding; u naqas li jghid lil siehbu sabiex izomm is-sellum milli jizzerzaq. Filwaqt li tislet siltiet mix-xhieda in atti sabiex tishaq li t-tul tas-sellum li uza l-attur ma kienx bizzejjed sabiex jasal fejn ried, dan kollu, fil-fehma tas-socjeta` konvenuta appellanti incidentalment, jispjega l-prezenza tal-bricks fuq it-tavluna, taht is-sellum, sabiex jaghmlu tajjeb ghan-nuqqas fit-tul tas-sellum maghzul mill-attur. Filwaqt li tislet siltiet mix-xhieda ta' numru ta' impjegati tas- socjeta` konvenuta li xehdu dwar il-prezenza tal-bricks, tishaq ukoll dwar is-sogru li ttiehed mill-attur meta huwa naqas ukoll milli jghid lil siehbu sabiex izommlu s-sellum. Dan kollu, is-socjeta` konvenuta appellanti incidentalment tikkontendi li kellu jwassal lill-ewwel Qorti sabiex issib lill- attur unikament responsabbli ghall-incident li sehh fis-6 ta' Marzu, 2009. Trattat l-aggravju wahdieni fl-appell incidentali, huwa ritenut xieraq li din il-Qorti taghmel numru ta' osservazzjonijiet. Ghalkemm din il-Qorti taqbel mas-sottomissjoni li f'dan il-kamp m'ghandux jigi adoperat il-kuncett ta' strict liability, kif inghad minn din il-Qorti fis-sentenza taghha tat-3 ta' April, 2009 fil-kawza fl-ismijiet Felix El Werfelly Falzon v. Beechwood Limited: "Ghar-rigward il-principji li jirregolaw il-materja, din il-Qorti tirribadixxi li, fil-waqt illi l-gurisprudenza tal-Qrati taghna timponi obbligi severi fuq min ihaddem biex jassigura "a safe environment" fuq il-post tax-xoghol u li dan jipprovdi l-mezzi kollha necessarji u mehtiega biex tigi salvagwardata l-inkolumita` tal-haddiema tieghu fuq il-lant tax-xoghol, dan ma jwassalx ghall-kuncett ta' 'strict liability' ta' min ihaddem, u l- impjegat li jwegga' fuq ix-xoghol huwa obbligat li jipprova li l-incident sehh b'responsabbilita` ta' min ihaddem. Lanqas ma jista' jinghad li tezisti xi prezunzjoni l-ewwel Qorti, "kwazi jew, kif sejhitilha prezunzjoni", ta' responsabbilita` ta' min ihaddem kull meta jsehh incident li fih iwegga' haddiem. Hu obbligu tal-haddiem li juri u jipprova li ihaddem, partikolarment li jkun injora xi obbligu impost fuqu bil-ligi jew bil- gurisprudenza in subjecta materia." ta' nuqqas ta' min Fil-fatt jinghad ukoll li n-negligenza ma tirrizultax biss meta dak li jkun jkun jonqos milli jiehu l-kawteli opportuni u mehtiega fic-cirkostanzi. Relevanti f'dan il-kuntest huma d-dmirijiet ta' min ihaddem elenkati fl- Artikolu 6(2) tal-Kap. 424 (Att dwar l-Awtorita` ghas-Sahha u s-Sigurta` fuq il-Post tax-Xoghol), li jipprovdi ghall-mizuri li ghandhom jittiehdu minn min ihaddem sabiex jevita dannu fiziku u psikologiku, korriment jew mewt fuq il-post tax-xoghol, li ghandhom jittiehdu fuq il-bazi ta' dawn il-principji generali ta' prevenzjoni: "(a) li jiġi evitat riskju; "(b) l-identifikazzjoni ta' perikli assoċjati max-xogħol; "(c) l-evalwazzjoni ta' dawk ir-riskji li ma jistgħux jiġu evitati; "(d) il-kontroll mill-bidu ta' dawk ir-riskji li ma jistgħux jiġu evitati; "(e) li jittieħdu l-miżuri neċessarji kollha biex jirriduċu r-riskju kemm ikun raġonevolment prattiku, inkluż li jitbiddel dak li huwa perikoluż bdak li ma jkunx perikoluż jew li jkun inqas perikoluż; "(f) billi tingħata priorità lill-miżuri ta' protezzjoni kollettivi fuq miżuri ta' protezzjoni individwali; "(g) li jiġi adattat ix-xogħol għall-ħaddiem, partikolarment għal dak li għandu x'jaqsam mal-iddisinjar ta' postijiet tax-xogħol, l-għażla ta' tagħmir tax-xogħol u l-għażla ta' metodi ta' produzzjoni u ta' xogħol, u partikolarment sabiex jiġi mnaqqas xogħol monotonu u xogħol li jkollu rata ta' xogħol stabbilita minn qabel, u biex jitnaqqas l-effett tagħhom fuq is-saħħa; "(h) billi wieħed jadatta ruħu għall-progress tekniku fl-interess tas-saħħa u tas-sigurtà fuq il-post tax-xogħol; u "(i) billi tiġi żviluppata policy ta' prevenzjoni globali u loġika li tkopri t- teknoloġija, l-organizzazzjoni ta' xogħol, il-kundizzjonijiet ta' xogħol, ir- relazzjonijiet soċjali u l-influwenza ta' fatturi li għandhom x'jaqsmu mal- ambjent tal-post tax-xogħol." (enfasi ta' din il-Qorti). Applikati dawn il-kriterji rizultanti mill-provvediment tal-ligi ghall-kaz in ezami, jirrizulta li ghalkemm is-socjeta` konvenuta gustament investiet 136 et seq tal-process) rilevanti huwa r-riskju identifikat minnha minn qabel koncernanti s- Minn qari semplici ta' dawn il-mizuri, huwa al kwantu car li s-socjeta` konvenuta naqset milli tosserva whud mill-obbligi imposti fuqha bil-ligi, fosthom li tikkontrolla r-riskji li ma jistghux jigu evitati u li tiehu l-mizuri necessarji biex jitnaqqas ir-riskju f'post li ufficjali tal-istess socjeta` konvenuta identifikaw bhala riskjuz. Kwindi lil hinn mid-dubji dwar jekk l- attur ghamilx uzu minn bricks sabiex jilhaq it-tul mehtieg rizultanti mix- xhieda konfliggenti riskontrata mill-ewwel Qorti, in-nuqqas tas-socjeta` konvenuta li tassigura li s-slielem li kienu jinsabu fuq is-sit kienu marbuta b'tali mod li jigi evitat iz-zlieq u li l-mizuri elenkati minnha stess jigu ezegwiti sabiex jigu evitati l-incidenti, huwa tali li jirradika responsabbilta` fuq l-istess socjeta` konvenuta. Altru li jirrizulta n-ness bejn in-nuqqas tas-socjeta` konvenuta u l-incident li sehh. jipprovdi post tax-xoghol li ma jkunx ta' perikolu u riskju ghas-sahha tal- Kif inghad mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fis-sentenza taghha tal- ta' April, 2007, fil-kawza fl-ismijiet Mayer Attard Sciortino v. TN "Jekk mhux dejjem ikun possibbli li s-sit jigi invistat qabel ma jintbaghtu l-haddiema, min ihaddem ghandu, mal-haddiema tieghu, jibghat supervisor tal-esperjenza biex jara li s-sit fejn ikun se jahdmu l- haddiema ikun safe. Hu presumibbli li f`sit ta` kostruzzjoni jkun hemm debris u imbarazz mixhud 'l hawn u 'l hinn, u hu obbligu ta` min ihaddem biex jaghmel tajjeb ghal dik l-aljenazzjoni tal-attenzjoni, prudenza u ghaqal, li jaqghu fiha l-haddiema u li hafna drabi hi indotta mill-istess natura tal-attivita` industrijali ("Borg Grech vs Curran noe", deciza mill- Onorabbli Qorti tal-Appell fis-7 ta` Dicembru, 1994). Kwindi ladarba s-socjeta` konvenuta naqset mid-dover taghha li tassikura li l-lant tax-xoghol kien wiehed sigur ghall-haddiema taghha, fattur li certament kien determinanti ghall-incident in kwistjoni, din il-Qorti ma tara ebda raguni li tirriforma s-sentenza appellata. Konsegwentement l-appell incidentali ma jixraqlux li jintlaqa' u ser jigi michud. Fuq l-istess tema ta' responsabbilta`, l-attur appellant principalment isostni li r-raguni moghtija mill-ewwel Qorti sabiex gie akkollat 40% tar- responsabbilta`, kienet li naqas li jghid lil siehbu Dimitar ili biex izommlu s-sellum qabel ma beda jitilghu. Jishaq li dan fih innifsu ma setax jitqies bhala fattur determinanti ghar-responsabbilta` tal-incident jew kontributorju ghalih, izda li kien mehtieg li jigi stabbilit li dan l-allegat nuqqas tal-esponent kien element determinanti li pprovoka l-incident u li Jinsisti li kien jispetta lis- risk of injury" u jiccita gurisprudenza in sostenn ta' dan il-principju. jelenka mill-gdid in-nuqqasijiet da parti riskontrati mill-ewwel Qorti, jinsisti li kienu dawn in-nuqqasijiet flimkien mal-pressjoni ta' xoghol u nuqqas li s-socjeta` konvenuta li tipprovdi safety harness lill-impjegati li wassal ghall-akkadut u mhux in-nuqqas ta' terz li jzommlu s-sellum. Fi kwalunkwe kaz, l-attur appellant isostni li l-grad ta' responsabbilta` allokata lilu ta' 40% kien wiehed eccessiv, tenut kont tac-cirkostanzi tal- kaz u jiccita gurisprudenza fis-sens li fejn impjegat m'ghamilx uzu minn safety belt provdut lilu minn min jimpjegah wasal ghal addebitu ta' responsabbilta` ta' 20% lill-impjegat. Jibda billi jinghad li ghal dak li huwa apprezzament ta' fatti, din il-Qorti, bhala Qorti ta' revizjoni, ma tiddisturbax leggerment l-apprezzament tal- provi li tkun ghamlet l-ewwel Qorti, sakemm ma jkunx hemm ragunijiet gravi u serji bizzejjed li jissugerixxu mod iehor. sentenza ta' din il-Qorti tal-15 ta' Novembru, 2004, fil-kawza fl-ismijiet Din il-Qorti tintervjeni biss jekk tirradika fiha l-fehma li l-apprezzament li ghamlet l-ewwel Qorti huwa manifestament zbaljat b'mod li jekk tibqa' tregi l-konkluzjoni bazata fuqu tkun qed issir ingustizzja lejn xi parti. ta' revizjoni, xorta ghandha tezamina l-provi kollha akkwiziti, sabiex tistabbilixxi jekk il-konkluzjoni milhuqa mill-ewwel Qorti kinitx wahda li dik il-Qorti setghet ragjonevolment tasal ghaliha mill-provi fid-dawl tal-ligijiet u l-gurisprudenza l-aktar recenti u kostanti fil-materja. Jigi osservat li wara li rat l-atti kollha tal-kawza bir-reqqa, tqis li l-ewwel Qorti kellha ragun meta sahqet li huwa d-dmir ta' kull haddiem li jissalvagwardja s-sahha u s-sigurta` tieghu nnifsu, kif ukoll dik ta' persuni ohra li jistghu jigu affetwati bix-xoghol li jkun qieghed isir. Dan id-dmir huwa sancit f'provvediment tal-ligi stess (ara Artikolu 7 tal-Att dwar l- Awtorita` ghas-Sahha u s-Sigurta` fuq il-post tax-Xoghol – Kap. 424 tal- Ligijiet ta' Malta). Huwa risaput li l-haddiem jista' jkun mizmum responsabbli ghal incident jekk ma jimxix mal-ordnijiet tal-principal senjatament jekk ghamel xi haga specifikament kontra dawk l-ordnijiet. Il-haddiema ma jistghux jinsew li huma ghandhom l-obbligi wkoll li jaraw li jaghmlu uzu mill-ilbies protettiv, jew apparat provdut lilhom kif suppost u li mhux qed jissottomettu lilhom infushom ghal xi periklu esagerat. Huma ghandhom l-obbligu li ma jihdux riskji zejda u li jinfurmaw lill- imghallem taghhom jekk ihossu li hemm xi periklu sproporzjonat. M'ghandhomx jaghmlu xoghol bil-ghaggla li jista' jwassal ghall-korriment taghhom jew tal-kollegi fuq ix-xoghol. Kif inghad minn din il-Qorti fis-sentenza taghha tat-28 ta' April, 2017, fil- il-Qorti l-osservazzjonijiet eruditi "Il-Prim'Awla tal-Qorti Civili fil-kawza fl-ismijiet Sammut v. Clamus Holding Limited (27 ta' Settembru 2012 – konfermata mill-Qorti tal- Appell fil-principju fl-2016) ezaminat din il-kwistjoni fil-fond u ghamlet taqbel maghhom dawn pjenament; "Illi, kif ingħad aktar qabel, il-prinċipju tal-liġi jrid li kulħadd iwieġeb għall- ħsara li tiġri bi ħtija tiegħu Iżda huwa wkoll miżmum u aċċettat li jrid jintwera li, minbarra s-sejbien tal-ħtija, jeħtieġ li jkun stabilit ukoll li kienet dik il- ħtija li ikkaġunat id-dannu attwalment imġarrab. Fuq kollox, il-liġi trid ukoll li fejn il-parti li tkun ġarrbet il-ħsara tkun hija stess li ikkontribwiet għad-danni b'nuqqas ta' prudenza, ta' diliġenza jew ta' ħsieb jew tkun tat sehem jew okkażjoni għal dik il-ħsara, il-Qorti hija mogħtija d-diskrezzjoni li tqis f'liema grad tkun hekk ikkontribwiet jew tkun tat okkażjoni għall-ħsara li batiet. Dan iġib miegħu wkoll tnaqqis proporzjonali fil-kumpens li jkun mod ieħor dovut lill-persuna li tkun tat hija nnifisha r-raġuni għal dak li ġralha. Mill-mod kif inhi l-liġi llum fis- seħħ f'dan ir-rigward, m'hemm l-ebda regola fissa jew determinanti li tgħid kemm għandu jkun dak il-proporzjon jew frazzjoni oħra u dan għaliex id-diskrezzjoni li hija mħollija f'idejn il-Qorti għandha tinbena fuq iċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ u l-provi riżultanti. Jista' għalhekk ikun li l-kontributorjeta' għall-ħsara tkun tali li tkun għal kollox determinanti bħala kawża u effett u b'hekk tneħħi kull rabta ta' ħtija minn fuq il- persuna li setgħet ikkawżat dik il- ħsara. Dan kollu ma jneħħi xejn mis- siwi tal-prinċipju tad-dritt proċedurali li onus incumbit ei qui dixit, u għalhekk l-allegazzjoni tal-kontributorjeta' tal-persuna mġarrba trid tkun ippruvata kif imiss mill-persuna li tallegaha; "Illi minħabba li kull inċident għandu l-karatteristiċi u ċ- ċirkostanzi partikolari tiegħu, wieħed ma jistax jgħid minn qabel fiex tkun tikkonsisti l-kontributorjeta' min-naħa tal-persuna mġarrba. Madankollu, b'linja ta' prinċipji ġenerali, wieħed jista' jqis li jkun hemm kontributorjeta' fejn l- impjegat jonqos li joqgħod għal struzzjonijiet speċifiċi li jingħata mis- superjuri tiegħu, l-aktar fejn jidħol l-aspett ta' periklu, jew meta l- impjegat jagħmel jew jonqos li jagħmel xi ħaġa li l-ħila tiegħu u s-sengħa fix-xogħol li jkun tqabbad jagħmel imisshom inebbħuh biex jevita, jew meta l-istess impjegat jonqos li jinqeda b'sens komun u jqiegħed lilu nnifsu fil-għajn tal-periklu jew ħsara għalih innifsu jew għal saħħtu. Bosta drabi, din l-imġiba trid tkun saret bir-rieda tal-persuna mġarrba u timxi id f'id mal-massima li volenti non fit iniuria;" Jinsab affermat illi "meta jkun hemm htija kontributorja da parti tad- danneggat, huwa dejjem imholli fid-diskrezzjoni tal-Qorti li tistabbilixxi l-proporzjon li fiha huwa kkontribwixxa ghal, jew ikkaguna l-hsara li garrab sew jekk id-danneggjant jew danneggjanti jkunu kkagunaw id- dannu b'semplici kolpa jew anke b'dolo, minghajr ebda regola prestabbilita mil-ligi stess li tistabbilixxi l-proporzjon ghal nofs jew frazzjoni ohra. Kollox f'kull kaz jiddependi mic-cirkostanzi partikolari tieghu" (Joseph Critien v. Victor Slater, Appell Civili, 20 ta' Jannar XLVIII P I p 59); (David Mallia Cacciottolo v. Anthony Mallia Cacciottolo et, 3 ta' Ottubru 2003, Prim'Awla). "F'sitwazzjoni bhal din jinstab stabbilit illi fejn tirrizulta htija kontributorja huwa dejjem imholli fid-diskrezzjoni tal-Qorti li tistabilixxi hi skond ic- cirkostanzi tal-kaz il-proporzjon tar-responsabilita`. U fejn din ma tistax tigi maqsuma b'certezza ghandha tigi diviza ugwalment." (Ara Kollezz Vol XLVIII p I p 59). (Fenech v. Grech Hardie, Appell Inferjuri, 20 ta' Ottubru 2003)." Applikati dawn il-principji ghall-kaz in ezami, din il-Qorti ssib li r- fil-konfront tal-kontributorjeta` ghandu mis-sewwa, mhux biss ghall-fatt li s-sens komun kien jitlob li l- attur jitlob lil siehbu li jzommlu s-sellum sakemm jitla', izda sahansitra l- fatt li din il-Qorti ghandha dubju kemm it-tul tas-sellum li kien qieghed jaghmel uzu minnu l-attur kien adegwat ghall-gholi li kien jehtieg li jitla'. Huwa pjuttost logiku li wiehed iqis l-gholi tas-sellum ghax-xoghol intrapriz, kif ukoll li ladarba ex admissis kien hemm iz-zlieq minhabba x-xita, li wiehed jiehu l-prekawzjoni bazika li jitlob lil siehbu assistenza sabiex jilqa' Din il-Qorti qieset li mix-xhieda in kontro-ezami tal-attur, waqt is-seduta tas-6 ta' Dicembru, 2011, jirrizulta li x-xoghol li kellu jwettaq l-attur kien shuttering li kellu jsir minn certu gholi, kif ukoll li l-haddiema kellhom a dispozizzjoni taghhom numru ta' slielem differenti ta' qisien differenti. Konsidrat li minhabba l-gholi involut kellu jsir scaffolding u li l-attur ghamel uzu mis-sellum li kien hemm fuq l-imsemmi scaffolding, ghalkemm l-attur jghid li s-sellum in kwistjoni kien madwar 2.5 metri, jikkoncedi "Maybe it RV 7 jirrizulta li slielem tas-shutters kienu fabbrikati f'zewg qisien, dawk ta' 2 metri u dawk ta' 3.4 metri. (Sakemm ma kienx qieghed isir uzu minn sellum tal-bennejja li jvarjaw aktar fil-qisien - ara Dok. Issa fi kliem ix-xhud Dimitar ili, ix- xoghol li kellhom jaghmlu kien: Huwa altru evidenti li sellum ta' zewg metri jew zewg metri u nofs ma' seta' qatt ilahhaq sew mal-gholi ta' tliet metri. Kwindi din il-Qorti tqis li lanqas kien qieghed isir uzu minn sellum adegwat ghax-xoghol mehtieg u kien jispetta lill-attur jitlob li jinghata sellum ta' qies adegwat, li jirrizulta li kien disponibbli ghall-haddiema, sabiex jevita riskju bla bzonn. Konsidrat dan kollu, din il-Qorti tinsab konvinta li l-agir tal-attur kien negligenti li certament ikkontribwixxa ghall-incident li garrab u ma tqisx xieraq li tbiddel dak deciz mill-ewwel Qorti. Inoltre, kif inghad qabel fis- sentenza ta' din il-Qorti ta' Fenech v. Jacksons Company Limited, lanqas ma tara li hemm xi raguni li jwassalha biex tvarja dak deciz mill- ewwel Qorti dwar il-grad ta' responsabbilta` allokata fuq iz-zewg kontendenti fil-kawza. Jonqos li jigi trattat it-tieni aggravju tal-attur appellant principalment, dak li jittrattta l-likwidazzjoni tad-danni. Filwaqt li l-attur jaqbel mas-sentenza li f'dan il-kaz ma kienx hemm talba ghal damnun emergens, jikkontesta l- quantum ta' danni likwidati bhala lucrum cessans. Dan peress li ma jaqbilx mal-multiplier adoperat mill-ewwel Qorti ta' 22, la mat-tnaqqis ta' 16% u lanqas mar-rata ta' debilita ta' 10%, u la mal-average tal-paga li hadmet l-ewwel Qorti u l-fatt li naqset li tiehu konsiderazzjoni tas-sahra. Fir-rigward tal-multiplier hu assodat fil-gurisprudenza taghna li l-principji stabbiliti fil-kawza ewlenija Michael Madatli v. Peter Christopher Rapa deciza minn din il-Qorti fit-22 ta' Dicembru 1967 (Kollez Vol: L1.i.488), li tat origini ghalhekk imsejha multiplier system gew aggustati ghaz- zminijiet aktar ricenti. Monreal et deciza minn din il-Qorti fis-16 ta' Novembru ,1983, u Emanuel Bencini v. Carmel Abdilla deciza fit-13 ta' Mejju, 2003, ikkonfermata minn din il-Qorti fit-28 ta' April, 2006). Wahda minn dawn l- izviluppi hija fil-massimu tal-multiplier, fejn ghal numru kbir ta' snin ma tqiesx li seta' jaqbez l-ghoxrin (20). Huwa ritenut ukoll li l-Qorti ghandha tfittex qabel kull haga ohra, li tirreintegra kemm jista' jkun lil dak li jkun garrab hsara, u li terga' tqieghed lil tali persuna fl-istat li kienet qabel l- Gie stabbilit ukoll li l-multiplier ghandu jibda jitqies minn dakinhar li sehh l-incident li fih il-vittma tkun garrbet il-griehi, (ara sentenza Mifsud Scicluna v. Monreal citata qabel) u mhux minn dakinhar li l- Qorti tasal ghal-likwidazzjoni tas-somma li ghandha tithallas bhala danni. Kif kellha okkazjoni din il-Qorti tikkumenta fir-rigward tal-multiplier f'diversi okkazjonijiet ohra, ghalkemm ghandu jittiehed qies danneggjat fil-mument li sehh l-incident, normalment f'kazijiet bhal dawn m'ghandux isir semplici tnaqqis bejn l-eta` tal-irtirar, u l-eta` tal-persuna fil-mument tal-incident, izda l-multiplier irid jinkorpora go fih dak l-element Il-kuncett ta' temperament fil-komputazzjoni tad-danni a bazi tal-principju li hadd ma jaf il-futur u, ghalkemm persuna tista' tghix sa eta` avvanzata, il-hajja Isegwi li l-working life expectancy m'ghandux ikun ikkonsidrat kollu ghal fissazzjoni tal-multiplier. sentenza ta' din il-Qorti, fil-kawza Francis Gatt Meli v. Jimmy Reale, deciza fis-27 ta Novembru, 2009.) F'dan is-sens ukoll, fis-sentenza ta' 28 ta' Novembru 2003, fejn inghad hekk: Inghatat ukoll is-segwenti definizzjoni fir-rigward tal-multiplier: Fis-sentenza recenti ta' din il-Qorti Charles Mupimhidza v. P.S. 201 Sandro Cachia Ejjebili et, deciza fl-24 ta' Gunju, 2016, inghad ukoll illi: "F'dan il-kaz ukoll ikun xieraq, illi konsidrat l-eta` tal-attur fil-mument tal- incident, ghandu jittiehed kont tal-incertezza ta' chances and changes of life u ghalkemm huwa kellu aspettativa ta' hajja lavorattiva ta' 30 sena, wiehed ghandu jqies l-incertezza li toffri l-hajja fir-rigward. Il- multiplier mhux massima ta' mizura ta' kalkolu awtomatiku u rigidu imma ghandu jippermetti temperament anke jekk marginali, fil-kaz fejn l-aspettativa hija fit-tul u l-incertezza ferm akbar. Il-multiplier ghandu jigi applikat sabiex ikun stabbilit bilanc bejn id-dritt tal-parti leza u l-obbligu tal-obbligat. Mhux il-kaz li wiehed jadoperah bhal li kieku hemm xi certezza dwar ghexieren ta' snin futuri, ghax dan huwa kamp fejn ghandha tregi l-moderazzjoni." Applikati dawn il-principji ghall-kaz in ezami, din il-Qorti ghalkemm hija ben konxja tal-fatt li l-hajja lavorattiva qieghda dejjem tizdied, izda, min- li minn dejjem gie kkonsidrat bhala parti integrali mill-komputazzjoni tal- hsara, tara li multiplier ta' 22 adoperat mill-ewwel Qorti ghall-kaz in ezami, fejn l-attur appellant kellu 35 sena meta sehh l-incident, huwa wiehed gust u ekwu. Fir-rigward tat-tnaqqis ta' 16% bhala lump sum payment, skont kriterju li gie mistharreg mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fil-kawza fl-ismijiet Joseph Begovie v. All Services Ltd. deciza fit-2 ta' Gunju, 2005: "f'kazijiet kongruwi, soltu li jsir tnaqqis iehor ta' 20% ghall-fatt li jkun ser ikun hemmhlas f'daqqa ("lump sum payment") lill-beneficcjarji. Jekk id- decisjoni, pero`, tkun se tinghata wara tul ta' certu zmien, hi l-prattika li l-percentagg ta' tnaqqis jonqos, u hi konswetudini tal-Qrati, li jekk kawza iddum aktar minn sentejn, il-percentagg jonqos b'zewg punti ghall-kull sena ohra li l-kawza iddum biex tigi decisa." Dan it-tnaqqis ghandu jibda jigi kkalkolat minn meta tigi intavolta l-kawza u mhux minn meta sehh l-incident kif jikkontendi l-attur appellant. f'dan is-sens is-sentenza ta' din il-Qorti tas-27 ta' Frar, 2004, fil-kawza fl- ismijiet Annunziata sive Nancy Van Vuuren Cassar v. Odette Monreal). Applikati dawn il-principji ghall-kaz in ezami, meqjus il-fatt li l-kawza giet intavolata fis-sena 2010, ghalkemm din il-Qorti taqbel mal-persentagg adoperat mill-ewwel Qorti meta nghatat is-sentenza in prim'istanza, konsidrat il-fatt li ser tinghata sentenza finali f'dan il-kaz wara disa' snin, tqis opportun li dan il-persentagg ta' tnaqqis jigi rivedut ghal 6%. Dwar ir-rata ta' debilità, jigi osservat li kif inghad minn Morris L.J. f'Scott F'dan il-kaz il-perit mediku appuntat mill-ewwel Qorti ta zewg xenarji, dak fejn jinghad li l-attur qieghed isofri minn dizabilita` permanenti ta' 15%, izda ladarba jaghmel l-operazzjoni jekk din tkun success dan il- persentagg jista' jinzel ghal 5%. Kwindi konsidrat il-possibilita` li jkun hemm ammeljorament fil-kondizzjoni tal-attur, izda tenut kont li sal-lum il- gurnata ghada ma saritx l-operazzjoni, din il-Qorti ma tara xejn hazin fid- decizjoni tal-ewwel Qorti li tadotta medja ghall-fini ta' dan l-ezercizzju. Wara kollox it-tabib inkarigat mill-istess attur kien wasal ghal din ir-rata ta' 10%. Fil-fehma ta' din il-Qorti, huwa pjuttost inkongruwu l-argument da parti tal-attur appellant li ressaq ir-rapport ex parte tal-espert inkarigat minnu stess Frederick Kinmont Spiteri Delia, li wasal ghall-konkluzjoni li d- debilita` permanenti tal-attur hija wahda ta' 10%, li issa qieghda tigi attakkata mill-istess attur. Fi kwalunkwe kaz, din il-Qorti ma tara li hemm ebda raguni sabiex tvarja d-diskrezzjoni ezercitata mill-ewwel Qorti f'dan ir-rigward. Fir-rigward tal-ilmenti tal-attur appellant fil-konfront tal-paga adoperata u s-sahra eskluza mill-ewwel Qorti ghall-fini tal-komputazzjoni ta' danni, tajjeb li jigi osservat li dawn il-Qrati dejjem agixxew b'kawtela meta gew biex jikkonsidraw hlasijiet zejda fuq il-paga u s-sahra. Din il-Qorti ma ssib xejn x'ticcensura fir-rigward taz-zieda adottata mill-ewwel Qorti fil-kaz tal- paga, izda fil-kaz tas-sahra ghalkemm huwa minnu li s-sahra mhux garantit, jinhadem skont il-htiega tal-principal u li l-attur kien ilu biss ftit xhur fl-impjieg tieghu mas-socjeta` konvenuta, din il-Qorti tqis relevanti wkoll is-sentenza taghha tal-25 ta' Frar, 2005, fil-kawza fl-ismijiet "Dan il-punt kien suggett li gie investit f'decizjoni recensjuri moghtija minn din il-Qorti fil-kawza fl-ismijiet: "Robert Monreal –vs– Malta Shipbuilding Company Limited et" (Citaz. Nru 1766/98), deciza fil-24 ta' Settembru 2004, u billi din il-Qorti ghadha thaddan l-istess konvinzjoni kif hemm espressa, jidhrilha li l-ammont mehud bhala bazi mill-ewwel Qorti taht dan l-aspett ghandu jigi varjat minn kif deciz mill-ewwel Qorti. Fi kliem iehor, tenut kont tal-possibilita` reali ta' fluttwazzjonijiet fil- kondizzjonijiet tax-xoghol darba li qeghda hawn issir projezzjoni mifruxa fuq perijodu twil ta' 25 sena, l-introjtu medju ta' l-attur ghandu jinhadem fuq is-salarju percepibbli minnu bl-addizzjoni ta' hamsin fil-mija (50%) tal-hlasijiet tas-sahra li wiehed jistenna li kien ser jircievi. Fost diversi konsiderazzjonijiet fis-sentenza surreferita, din il-Qorti rriteniet ukoll hekk: "Fil-fatt hija jidhrilha li biex issir gustizzja l-ammont f''overtime' u f''allowances' kellu jinghata, jew ahjar jigi kkalkulat, fuq bazi ta' hamsin fil-mija (50%) fuq l-ammont totali. Dan ghaliex min-naha 'l wahda m'huwiex gust, kif zbaljatament argumentat is-socjeta` appellanti, li ladarba tali hlas mhux parti integrali mal-paga allura ma kien dovut qatt u f'ebda ammont; u min-naha l-ohra, lanqas ma huwa gust li jitqies li dawn il-hlasijiet ta' 'overtime' u 'allowances' huma dovuti bid-dritt u bla interruzzjoni minghajr il-possibilita` ta' fluttwazzjoni jew varjazzjonijiet minn sena ghal ohra...." Applikati dawn il-principji ghall-kaz sostanzjali fil-qasam tal-bini, din il-Qorti ma tarax bhala inverosimili l- possibilta` li l-attur kien ser jibqa' jitqabbad jahdem is-sahra fuq bazi Ghalkemm mill-kuntratt esebit in atti jirrizulta li l-attur kien ilu xahar impjegat mas-socjeta` konvenuta, effettivament mid-dokumenti esebiti mill-attur, jirrizulta li l-attur kienu ilu mpjegat madwar tliet xhur mas- socjeta` konvenuta u li f'dawn it-tliet xhur kien ghamel qliegh mill-overtime ta' €530.54, li jsarraf f'€176.85 fix-xahar, ekwivalenti ghal €2,122.16 fis- Kwindi ghall-fini tal-komputazzjoni tad-danni ghandu jizdied nofs dan l-ammont, jigifieri €1061.08, mal-paga adoperata mill-ewwel Qorti (€15,000) sabiex b'hekk il-figura li ghandha tintuza ghall-fini tal- komputazzjoni ghandha tkun ta' €16,061.08. Ghalhekk il-lucrum cessans dovut lill-attur ghandu jigi rivedut kif gej: Ghaldaqstant, ghar-ragunijiet premessi, tiddisponi mill-appell principali tal-attur Yordan ‘Apap Migneco billi tilqghu in parte sabiex tirriforma s-sentenza appellata fis-sens li d-danni likwidati bhala lucrum cessans ghandhom ikunu fl-ammont ta' dsatax-il elf, disa' mija u tmienja u ghoxrin ewro u jiddekorri mid-data tal-ewwel sentenza. Tiddisponi mill-appell incidentali tas-socjeta` konvenuta billi tichad l-istess. Bl-ispejjez tal-prim'istanza jibqghu kif deciz mill-ewwel Qorti, l-ispejjez tal- appell principali jinqasmu nofs bin-nofs (1/2) bejn il-kontendenti fil-kawza, filwaqt li l-ispejjez tal-appell incidentali jibqghu a karigu tas-socjeta` Joseph Mupimhidza Prim Cuschieri Valentine Deputat Registratur rm