Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA Seduta tat-28 ta' Ottubru, 2019 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Wasteserv Malta Limited; u 3. Charles Coutts: u b'digriet tas-6 ta' Mejju 2016, wara l-mewt ta' Charles Coutts: l-atti ġew trasfużi f'isem Bridgitte Coutts: (K.I. 65516M), Daniela Coutts: (ID 388095M) u Adriana Coutts: (ID 646963M) jgħid kif ġej: Rat ir-Rikors Maħluf ippreżentat fis-6 ta' Frar, 2015 mill-attur Michael George Arab (ID 95857A) (minn issa 'l quddiem "l-attur"), u maħluf minnu stess, li Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM A. DIKJARAZZJONI TAL-FATTI: Illi nhar it-2 ta' Marzu 2013, l-attur kien involut f'inċident fuq il-post tax- xogħol fil-landfill site tal-Magħtab, waqt illi kien qiegħed jaqdi l-obbligi tiegħu fil-kors tal-impjieg tiegħu mas-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited, illi kienet ingħatat sub-appalt mis-soċjetà konvenuta Wasteserv Malta Limited. Fil-ħin tal-inċident, l-attur kien qiegħed jaħdem taħt is-superviżjoni u l-istruzzjonijiet tal-konvenut Charles Coutts:, inkarigat mis-soċjetà konvenuta Wasteserv Malta Limited; Illi l-imsemmi inċident seħħ unikament minħabba nuqqas da parti tal- konvenuti b'mod in solidum bejniethom jew min minnhom illi jipprovdu a safe system of work u/jew a safe work environment skont ma kienu obbligati illi jagħmlu ai termini tal-Liġi; Illi bħala konsegwenza tal-inċident de quo l-attur sofra diżabilità permanenti u dan kif ser jirriżulta tul it-trattazzjoni ta' din il-kawża; Illi minkejja illi ġew debitament interpellati sabiex jagħmlu tajjeb għad-danni kollha hekk sofferti mill-attur, anke permezz tal-ittra legali datata 21 ta' Marzu 2014, il-konvenuti baqgħu inadempjenti; Illi dawn il-fatti hawn dikjarati huma a diretta konoxxenza tal-attur; Illi għalkemm l-attur huwa ta' nazzjonalità Ingliża u jitkellem biss bil-lingwa Ingliża, il-kontenut tar-Rikors Ġuramentat odjern ġie tradott lilu għal-lingwa Ingliża mill-konsulent legali tiegħu Dottor Roberta M. Montague, u għalhekk l- attur huwa f'pożizzjoni illi jikkonferma l-istess bil-ġurament tiegħu. B. RAĠUNI GĦAT-TALBIET F'DAWN IL-PROĊEDURI: Illi l-preżenti proċeduri qegħdin isiru sabiex dina l-Onorabbli Qorti fl-ewwel lok tiddikjara illi l-konvenuti b'mod in solidum bejniethom jew min minnhom kienu unikament responsabbli għall-inċident fuq il-post tax-xogħol illi seħħ nhar it-2 ta' Marzu 2013 fil-landfill site tal-Magħtab għall-ħabta tal-10.30 a.m., peress illi huma, jew min minnhom, naqsu milli jipprovdu a safe system of work / jew a safe work environment skont ma kienu obbligati illi jagħmlu ai termini tal- Liġi, u konsegwentement tillikwida d-danni sofferti mill-attur in vista tad- diżabilità ta' natura permanenti illi huwa sofra bħala riżultat tal-inċident de quo occorrendo bl-opera ta' periti nominandi, u tordna lill-konvenuti b'mod in solidum bejniethom jew min minnhom sabiex iħallsu lill-attur id-danni minnha hekk likwidati; Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Ċ. TALBIET ATTRIĊI: Għaldaqstant, jgħidu l-konvenuti għaliex dina l-Onorabbli Qorti m'għandhiex:- Tiddikjara u tiddeċiedi illi l-konvenuti b'mod in solidum bejniethom jew min minnhom kienu unikament responsabbli għall-inċident fuq il-post tax-xogħol illi seħħ nhar it-2 ta' Marzu 2013 fil-Landfill Site tal-Magħtab għall-ħabta tal- 10.30 a.m. peress illi huma jew min minnhom naqsu milli jipprovdu a safe system of work u/jew a safe work environment skont ma kienu obbligati illi jagħmlu ai termini tal-Liġi; Tillikwida d-danni sofferti mill-attur in vista tad-diżabilità ta' natura permanenti illi huwa sofra bħala riżultat tal-inċident de quo, occorrendo bl- opera ta' periti nominandi; Tordna lill-konvenuti b'mod in solidum bejniethom, jew min minnhom, sabiex iħallsu lill-attur id-danni minnha hekk likwidati. Bl-ispejjeż u bl-interessi legali kontra l-konvenuti b'mod in solidum bejniethom, illi huma (u fil-każ tas-soċjetajiet konvenuti V & C Contractors Limited u Wasteserv Malta Limited, ir-rappreżentanti rispettivi tagħhom) minn issa inġunti għas- subizzjoni. Rat ir-Risposta Maħlufa tas-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited (C 13748) (minn issa 'l quddiem "il-konvenuta V & C Contractors"), li ġiet ippreżentata fit-3 ta' Marzu, 2015, u maħlufa minn Vincent Falzon Schembri (K.I. 340171M), għan-nom u in rappreżentanza tal-istess, li biha eċċepiet: Illi l-ewwel talba tar-rikorrent inkwantu diretta kontra s-soċjetà esponenti hija infondata fil-fatt u fid-dritt u għandha tiġi miċħuda bl-ispejjeż kontra l-istess rikorrent u dan peress illi s-soċjetà intimata mhix responsabbli għall-inċident de quo; Illi t-tieni talba tar-rikorrent għandha għalhekk tiġi riġettata stante li ma hemmx danni x'jiġu likwidati favur l-istess rikorrent. Fi kwalunkwe każ u mingħajr preġudizzju għall-premess, l-entità tad-danni pretiżi mir-rikorrent huwa kontestat u għaldaqstant l-istess għandu jagħmel il-prova tad-danni skont il-liġi; Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Illi t-tielet talba tar-rikorrent għandha wkoll tkun miċħuda u dan għaliex is- soċjetà esponenti m'għandhiex tiġi kostretta tħallas ebda danni lill-istess rikorrent; Salv eċċezzjonijiet oħra premessi mil-liġi. Rat ir-Risposta Maħlufa tas-soċjetà konvenuta Wasteserv Malta Limited (C 30560) (minn issa 'l quddiem "il-konvenuta Wasteserv"), li ġiet ippreżentata fl-10 ta' Marzu, 2015, u maħlufa mill-Avukat Victor Lovegrove (K.I. 562416M), fil- kwalità tiegħu bħala rappreżentant awtorizzat tal-istess soċjetà, li biha Preliminarjament, illi s-soċjetà eċċipjenti ma għandha ebda responsabbilità għall- akkadut u lanqas ma għandha xi relazzjoni mal-attur u kwindi mhijiex leġittimu kontradittur; Subordinatament u mingħajr preġudizzju għall-premess, Wasteserv Malta Limited dejjem ottemperat ruħha mal-liġi u ma naqset mill-ebda obbligu tagħha u kwindi ma tistax tinżamm responsabbli għall-allegati danni; Subordinatament, is-soċjetà esponenti ipprovdiet sorveljanza adegwata fuq il- post tax-xogħol u għalhekk ma naqsitx milli tiżgura a safe system of work u/jew a safe work environment skont l-obbligi u d-dmirijiet tagħha ai termini tal-liġi; Subordinatament u mingħajr preġudizzju għall-premess, illi t-talbiet attriċi huma infondati fil-fatt u fid-dritt u għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż; Salv eċċezzjonijiet ulterjuri. In sostenn ta' dawn l-eċċezzjonijiet, is-soċjetà esponenti tiddikjara: Illi l-attur kien impjegat ta' V&C Contractors Limited meta seħħ l-inċident fil- landfill site tal-Magħtab, xogħol li kien ingħata permezz ta' sub-appalt mill-istess Wasteserv Malta Limited; Illi Wasteserv Malta Limited qatt ma naqset mill-obbligi tagħha sabiex tiżgura a safe system of work u/jew a safe work environment; Illi kwindi, l-istess soċjetà eċċipjenti m'għandha l-ebda responsabbilità għall- inċident li seħħ fit-2 ta' Marzu 2013 u li ta lok għal din il-kawża. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 37 eċċepiet: Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Rat ir-Risposta Maħlufa tal-konvenut Charles Coutts: (K.I. 818321M), (minn issa 'l quddiem "il-konvenut Charles Coutts:"), li ġiet ippreżentata fit-13 ta' Marzu, 2015, u li biha eċċepixxa: Preliminarjament, illi Charles Coutts: kien, fil-ġurnata tal-inċident nhar it-2 ta' Marzu 2013, impjegat ta' Wasteserv Malta Limited u kien qiegħed jaqdi dmirijietu fuq il-post tax-xogħol kif kien mistenni minnu; Subordinatament u mingħajr preġudizzju għall-premess, illi l-intimat qatt ma naqas mill-osservanza tar-regolamenti fuq il-post tax-xogħol sabiex jiżgura a safe system of work u/jew a safe work environment; Subordinatament u mingħajr preġudizzju għall-premess, illi it-talbiet attriċi għandhom jiġu miċħuda fil-konfront tal-intimat minħabba li l-inċident in kwistjoni ma ġarax tort tal-intimat iżda minħabba ċirkostanzi għal kollox indipendenti minnu, kif ser jiġi ppruvat aktar 'il quddiem waqt it-trattazzjoni tal-kawża; Salv kull eċċezzjoni ulterjuri. In sostenn ta' dawn l-eċċezzjonijiet, Charles Coutts: jiddikjara s-segwenti fatti, personalment magħrufa mill-istess Charles Coutts: (ID 818321M): Illi dak inhar tal-inċident, it-2 ta' Marzu 2013, l-esponent kien impjegat tas- soċjetà Wasteserv Malta Limited; Illi hu qatt ma naqas milli jiżgura a safe system of work u/jew a safe work Illi kwindi, l-istess eċċipjenti m'għandu l-ebda responsabbilità għall-inċident li ta lok għall-kawża. Rat l-atti kollha tal-kawża. Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti. Semgħet ix-xhieda prodotti mill-partijiet. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Rat il-verbal tal-udjenza tal-15 ta' April, 2019 fejn il-partijiet ingħataw il- fakultà li jippreżentaw noti ta' sottomissjonijiet u fejn il-kawża tħalliet għas- Rat in-noti ta' sottomissjonijiet ippreżentati mill-attur u mill-eredi tal- konvenut Charles Coutts: li assumew l-atti tal-kawża minfloku. Il-kwistjoni bejn il-partijiet L-attur kien involut f'inċident fuq il-post tax-xogħol li seħħ fis-sit tal-landfill tal- Magħtab, fejn l-attur kien qiegħed jagħmel xogħol ta' skavar ta' materjal mormi hemmhekk. L-attur kien impjegat mas-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited, bħala xufier ta' excavator li l-konvenuta Wasteserv kienet kriet mingħand l-istess V & C Contractors, wara li din tal-aħħar kienet rebħet tender biex tipprovdi s-servizz ta' excavator bix-xufier miegħu. L-attur kien jaħdem bil-makkinarju pprovdut lilu mill-konvenuta V & C Contractors fis-sit tal-landfill operata minn Wasteserv. Waqt il-qadi ta' dmirijietu l-attur kien jieħu struzzjonijiet mingħand il-konvenut Charles Coutts:, uffiċjal tal- L-attur allega li l-metodi ta' xogħol li kien jintalab jadotta minn Charles Coutts: ma kinux konformi mar-regolamenti dwar il-ħarsien tas-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol, u kull meta kien jilmenta dwar dan ma' min iħaddmu, partikolarment mad-diretturi ta' V & C Contractors Limited, dawn kienu jagħtuh parir sabiex josserva l-istruzzjonijiet mogħtija lilu L-inċident inkwistjoni seħħ meta l-attur kien qiegħed jagħmel xogħol ta' skavar b'excavator fuq struzzjonijiet mogħtija lilu minn Charles Coutts:, meta l-materjal li kien stivat f'forma ta' torri, tilef l-istabbilità tiegħu u Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM konsegwenza ta' dan waqa' kantun li kisser il-windscreen tal-kabina tal- excavator, u l-attur safa mweġġa' u baqa' jsofri minn debilità permanenti. L- attur fetaħ dawn il-proċeduri fil-konfront tal-konvenuti minħabba li skont hu l- inċident seħħ minħabba li l-konvenuti jew min minnhom naqsu milli jipprovdu Il-konvenuti min-naħa tagħhom ilkoll ċaħdu li għandhom xi forma ta' responsabbilità x'iġorru għall-akkadut, u qalu wkoll li m'hemm l-ebda danni x'jiġu likwidati favur l-attur. Il-konvenuta Wasteserv qalet ukoll li hija m'għandha l-ebda relazzjoni mal-attur, u f'dan ir-rigward hija ma tistax tiġi meqjusa bħala leġittima kontradittriċi. Eċċepiet ukoll li hija dejjem ottemperat ruħha mal-liġijiet, u pprovdiet sorveljanza adegwata fuq il-post tax-xogħol tal- attur, b'tali mod li hija ma tistax titqies responsabbli għall-inċident li seħħ jew għad-danni sofferti mill-attur. Provi u riżultanzi Flimkien mar-rikors promutur, l-attur ippreżenta prospett tad-danni sofferti minnu1, flimkien ma' kopji ta' rċevuti tal-ispejjeż li huwa inkorra minħabba l- imsemmi inċident2, kif ukoll kopji tad-dikjarazzjonijiet tad-dħul u tat-taxxa tal- attur għas-snin rilevanti.3 L-attur ippreżenta wkoll kopja ta' rapport mħejji minn Mr Thomas Zhurakhovska, Consultant Orthopaedic Surgeon4, li wara li eżamina lill-attur, ikkonstata li l-inċident inkwistjoni seħħ fit-2 ta' Marzu, 2013, 5 tal-proċess. 7 et seq. tal-proċess. 15 tal-proċess. 20 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM meta l-attur intlaqat minn ġebel li ċeda waqt li l-attur kien qiegħed iħaddem tagħmir tal-iskavar ġewwa l-landfill tal-Magħtab.5 L-attur baqa' jilmenta minn nefħa f'idu tax-xellug, u minn uġigħ qawwi f'siequ x-xellugija, filwaqt li beda jesperjenza wkoll diffikultà biex jimxi. Azzopardi, fir-rapport tiegħu kkonstata wkoll li l-attur irritorna lura fuq il-lant tax-xogħol tmien xhur wara l-inċident, u fl-ewwel ftit xhur wara l-inċident, il- movimenti tiegħu kienu ristretti u x-xogħol seta' jagħmlu biss bi tbatija, minħabba li kien jesperjenza nefħa f'idejh u f'saqajh u kien ikun muġugħ. vista ta' dak li ġie stabbilit waqt l-eżami mediku li sar fuq l-attur, l-espert mediku ex parte Mr Thomas Zhurakhovska kkonkluda li dan ser jibqa' jbati minn debilità permanenti ta' ħamsa fil-mija (5%). L-attur Michael George suda fl-affidavit tiegħu qal li huwa kien ilu jaħdem mal-konvenuta V & C Contractors għal perijodu ta' ħames jew sitt snin, fejn kien ġie assenjat biex jaħdem fis-sit tal-landfill tal-Magħtab sabiex jagħmel xogħol ta' skavar. Il-konvenuta Wasteserv kienet tat sub-appalt lill-konvenuta V & C Contractors sabiex tagħmel dan ix-xogħol, wara li din tal-aħħar rebħet tender għal dan ix-xogħol. L-attur qal li waqt li kien ikun qiegħed jaħdem fuq is-sit, kien ikun taħt is-superviżjoni ta' Charles Coutts:, impjegat tal-Wasteserv, li kien jagħtih istruzzjonijiet dwar kif kellhom isir ix-xogħol meħtieġa. L-attur qal li l-konvenut Charles Coutts: ma kienx jikkomunika tajjeb mal-ħaddiema. Skont l-attur, Coutts: kien jagħti għadd ta' struzzjonijiet dwar ix-xogħol li ried isir, iżda qatt ma kien jieħu ħsieb jindirizza l-inkwiet u t-tħassib tal-ħaddiema. 48 tal-proċess. Paġna 8 minn 37 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Qal ukoll li meta l-ħaddiema kienu juru tħassib dwar il-metodi imposti fuqhom minn Coutts: dwar kif kellu jsir ix-xogħol, dan Coutts: kien jinterpreta dak it- tħassib bħala insubordinazzjoni, tant hu hekk li l-attur innifsu ġieli safa sospiż mix-xogħol għal xi sigħat minħabba li wera nuqqas ta' qbil ma' Coutts: dwar l- aktar mod sigur li bih kellu jsir ix-xogħol. L-attur żied jgħid li meta hu kien jindirizza t-tħassib tiegħu lid-diretturi tal-konvenuta V & C Contractors, dawn ukoll ma kienu jagħmlu xejn min-naħa tagħhom biex itejbu l-qagħda u l- metodi tax-xogħol tal-impjegati tagħhom, u qal li dawn kienu interessati biss fil-flus u kif kienu ser jissalvagwardjaw ir-relazzjoni li bnew mal-konvenuta L-attur qal ukoll li kull meta ilmenta minħabba nuqqas ta' qbil ma' xi ordni li jkun ingħata mill-konvenut Charles Coutts:, l-esponenti tal-konvenuta V & C Contractors kienu dejjem jgħidulu biex josserva l-istruzzjonijiet mogħtija lilu minn Charles Coutts:. Qal li għalhekk huwa ma kellu l-ebda għażla ħlief li jobdi l-istruzzjonijiet mogħtija lilu, anki minħabba li kien jibża' li seta' jitlef l- impjieg tiegħu. L-attur qal li fost ix-xogħlijiet li kien jintalab jagħmel fis-sit tal- landfill, kien hemm dak li jgħattan munzelli ta' materjal permezz tal-excavator, u dan ix-xogħol kien isir fil-landfill stess. Qal li dawn il-munzelli xi drabi kienu jkunu għoljin anki mitt pied, u xogħlu kien jinvolvi li jċaqlaq dan il-materjal lejn żona oħra fil-landfill. Żied jispjega li l-konvenut Charles Coutts: dejjem kien jgħidlu biex jibda l-iskavar mill-parti t'isfel jew min-nofs tal-munzell, u huwa kien tal-fehma li dan il-metodu ma kienx wieħed sigur minħabba li mill- windscreen tal-excavator hu ma setax jara l-materjal li jkun stivat fil-parti ta' fuq tal-munzell. Qal li sabiex ikun jista' jara x'hemm fil-parti ta' fuq tal- munzell, ħafna drabi kien ikollu jħares min-naħa ta' fuq tal-windscreen fl-istess ħin li kien ikun qiegħed iniżżel il-materjal bl-excavator. Qal li tħassib ewlieni tiegħu kien minħabba li dan il-materjal ma kienx solidu, u għalhekk kien hemm Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM ir-riskju li hekk kif jipprova jċaqlaq il-materjal mill-parti t'isfel tal-munzell, il- materjal fil-parti ta' fuq tal-munzell seta' jitlef l-istabbilità tiegħu. Il-fatt li hu ma setax jara x'kien hemm fil-parti ta' fuq tal-munzell, kien qiegħed iwassal għal sogru li jekk jaqa' xi materjal, huwa ma jkun jista' jagħmel xejn biex jirreaġixxi fil-ħin sabiex jevita li jintlaqat. L-attur qal li l-inċident tat-2 ta' Marzu, 2013 seħħ wara li l-konvenut Charles Coutts: talbu jneħħi xi materjal minn fuq munzell ta' skart ikkompressat, u talbu jibda mill-parti tan-nofs tal- Qal li dan kien ifisser li hu kellu jpoġġi l-excavator f'livell li kien madwar sebgħin pied aktar 'l isfel mill-parti ta' fuq tal-munzell, b'dak il- materjal kollu fuqu u f'post fejn hu ma setax jarah. Żied jgħid ukoll li dakinhar is-sitwazzjoni kienet aktar perikoluża minħabba li l-materjal ikkompressat tpoġġa f'forma ta' torri wieqaf. Qal li f'ħin minnhom huwa pprova jneħħi xi materjal mill-parti tan-nofs tal-munzell, meta parti mill-materjal ma baqgħetx stabbli, bir-riżultat li waqa' kantun tal-franka fuq l-excavator. L-attur spjega li minkejja li dak il-ħin pprova jirriversja l-gaffa sabiex jevita li jintlaqat mill- kantun, kollox seħħ malajr ħafna, bir-riżultat li dan il-kantun għadda mill- windscreen tal-excavator u ġie fuq riġlu tax-xellug. L-attur qal li hu qatt ma ngħata xi tagħmir protettiv sabiex jipproteġi saqajh, għalkemm fil-ħin meta seħħ l-inċident huwa kien liebes safety shoes. Spjega kif bħala riżultat dirett tad-daqqa tal-kantun fuq saqajh, huwa sofra ksur f'saqajh u tilef ukoll ħafna L-attur qal li huwa nħareġ mill-gaffa mill-kollegi tiegħu, u hekk kif il- konvenut Charles Coutts: induna li kien seħħ l-inċident, dan ma wera l-ebda simpatija fir-rigward tal-attur li dak il-ħin kien muġugħ u kien qiegħed jitlef ħafna demm, iżda minflok dan esprima tħassib għax kien inkiser il-windscreen L-attur żied jgħid li minkejja li suppost li fuq is-sit kien hemm għadd ta' persuni imħarrġa fl-għoti tal-ewwel għajnuna, dak il-ħin ma mar ħadd Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM jassistih jew biex jinfaxxalu saqajh sabiex jieqaf id-demm. L-attur kompla jgħid li wara xi ħin waslet l-ambulanza li ħaditu l-Isptar, fejn ġie operat ftit wara għax kellhom iddaħħlulu xi viti f'saqajh sabiex jissewwa l-ksur li kellu. L-attur kompla jgħid li minkejja li ħareġ mill-Isptar madwar ħdax-il ġurnata wara li seħħ l-inċident, il-perijodu ta' fejqan tiegħu ħa ferm aktar żmien minn hekk, u meta rritorna lura x-xogħol f'Ottubru tal-istess sena, hu kellu jagħmel użu L-attur kompla jgħid li meta rritorna lura fuq il-lant tax-xogħol, l- tal-konvenut Charles fil-konfront tiegħu nbidlet kompletament, tant hu hekk li b'mod regolari dan kien jistaqsih jekk setax jara kull parti tal-materjal li kellu jiġi skavat, u kien ukoll jitolbu jassigura li kien komdu bil-metodu tax-xogħol li kien qiegħed jintalab jaħdem bih. L-attur qal li fi Frar tal-2014, hu kien ġie infurmat li l-konvenuta V & C Contractors kienet tilfet il-kuntratt tal-landfill tal-Magħtab, u konsegwenza ta' dan, huwa tilef l- impjieg tiegħu. Żied jgħid li dak iż-żmien kien ġie offrut impjieg alternattiv li kien jinvolvi perijodi twal ta' ħin bilwieqfa, liema xogħol huwa ma setax jagħmel minħabba l-korriment li kien sofra fuq il-post tax-xogħol u d- diffikultajiet fiżiċi li kien għadu jsofri minnhom konsegwenza tal-imsemmi inċident. Żied jgħid li fil-preżent huwa impjegat bħala operatur ta' gaffa, liema xogħol jagħmlu b'diffikultà għax għadu ristrett ħafna fil-movimenti tiegħu. L- attur qal ukoll li għadu jbati minn nefħa f'saqajh, u wara x-xogħol ikollu jagħmel xi ħin b'saqajh 'il fuq sabiex itaffi n-nefħa u l-uġigħ. L-attur qal li t- tobba kienu infurmawh li m'hemm xejn aktar x'jista' jsir mil-lat mediku sabiex il-limitazzjonijiet li beda jesperjenza f'saħħtu jiġu indirizzati. natura tad-debilità li qiegħed isofri minnha affettwatlu kemm ix-xogħol tiegħu kif ukoll il-ħajja personali tiegħu, tant hu hekk li jħoss li huwa ma baqax l-istess persuna bħalma kien qabel l-inċident. L-attur ikkonkluda x-xhieda tiegħu billi Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM qal li huwa kien sorpriż meta l-konvenuti ċaħdu t-talbiet tiegħu meta ġew interpellati sabiex iħallsu d-danni sofferti minnu, għax li ma kienx għall-prattiċi tax-xogħol li imponew fuqu, l-inċident inkwistjoni ma kienx iseħħ. L-attur ippreżenta kopja tal-case summary maħruġa mill-isptar wara li ngħata l-kura meħtieġa7; kopja tar-rapport dwar il-korriment fuq il-post tax-xogħol u l-applikazzjoni li saret mad-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali sabiex l-attur jingħata benefiċċji soċjali8; kopja tal-ittra mibgħuta lill-konvenuti fil-21 ta' Marzu, 2014, li permezz tagħha l-attur informa lill-konvenuti li huwa kien sofra debilità permanenti kawża ta' inċident li kellu fuq il-post tax-xogħol, u talabhom jersqu għal-likwidazzjoni u l-ħlas tad-danni sofferti minnu9; u kopja tar-risposta tal-konvenuta Wasteserv li rrifjutat li tassumi xi forma ta' responsabbilità għall-inċident inkwistjoni.10 Waqt l-udjenza tat-28 ta' April, 2015, il-Qorti ħatret lil Mr Joseph N. Falzon Schembri bħala espert mediku sabiex wara li jeżamina lill-attur jirrelata dwar il- konsegwenzi tal-inċident inkwistjoni fuq saħħet l-attur u jekk konsegwenza tal-istess inċident l-attur ġarrabx xi debilità permanenti u f'liema grad.11 Waqt l-istess udjenza tat-28 ta' April, 2015, xehed Vincent Shawish Mifsud, direttur tas- soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited, li qal li l-attur kien impjegat mal- kumpannija tiegħu bħala heavy plant operator, u xogħlu kien li jsuq excavator. Ix-xhud qal li dak iż-żmien l-attur kien jaħdem fil-landfill tal-Magħtab, u matul iż-żmien kollu li l-attur kien impjegat tas-soċjetà V & C Contractors Limited, 54 tal-proċess. 57 tal-proċess. 63 tal-proċess. 63A tal-proċess. 63H tal-proċess. 63I tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM tmenin fil-mija tal-ħin qattgħu jaħdem fil-landfill. Ix-xhud spjega li s-soċjetà V & C Contractors Limited kellha kuntratt ma' Wasteserv Malta Limited għall-kiri ta' makkinarju, u l-attur ma kienx jieħu l-istruzzjonijiet dwar ix-xogħol li kellu jwettaq mingħand impjegati tas-soċjetà V & C Contractors, iżda mingħand impjegati tal-Wasteserv. Qal li l-konvenuta V & C Contractors kienet tibgħat excavator bid-driver fuq is-sit skont il-ħtiġijiet tal-klijent, u l-istruzzjonijiet kienu jingħataw min-nies tal-Wasteserv. Ix-xhud spjega li bħala kumpannija huma qatt ma kienu jibagħtu persuni jissorveljaw ix-xogħol, minħabba li l- kuntratt kien għall-kiri tal-makkinarju, li kien jinkera bil-ġurnata. Qal iżda li l- kumpannija V & C Contractors tipprovdi lill-ħaddiema tagħha b'tagħmir protettiv, u anki kienu jsiru korsijiet għall-ħaddiema qabel dawn jibdew jaħdmu fuq xi proġett. Ix-xhud qal li l-attur ma kellu bżonn jilbes xejn għall- protezzjoni tiegħu għajr għal safety shoes, minħabba li dan ma kellux għalfejn jinżel mill-excavator, għalkemm qal ukoll li dan kien ġie pprovdut b'tagħmir ieħor bħal safety glasses, safety helmet, high visibility vest, safety shoes, safety gloves u safety earphones, u spjega li s-safety shoes ipprovdut lill-attur kien jasal sal-għaksa. Ix-xhud qal li kull meta l-attur kien jiltaqa' ma' xi jiddiskutiha man-nies tal-Wasteserv u mhux ma' esponenti tal-kumpannija V & C Contractors Limited. Ix-xhud qal ukoll li minkejja li l-attur m'għadux impjegat tas-soċjetà V & C Contractors, dan xorta waħda qiegħed jaħdem ma' kumpannija oħra fl-istess landfill. jgħid li r-rappreżentanti ta' V & C Contractors ma kellhomx għalfejn imorru l- landfill ħlief biex jagħmlu l-manutenzjoni u jagħtu l-fjuwil lill-inġenji, minħabba li l-kuntratt li kellhom mal-Wasteserv kien għall-kiri ta' makkinarju. iżda li l-impjieg tal-attur kien mal-konvenuta V & C Contractors, u kien hu, bħala direttur tal-kumpannija li magħha kien impjegat l-attur, li mela l-formoli Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM rilevanti meta l-attur weġġa' fuq ix-xogħol. Qal ukoll li l-impjieg tal-attur mas- soċjetà V & C Contractors Limited ġie tterminat fit-28 ta' Frar, 2014, minħabba li l-kumpannija ma kellhiex aktar xogħol b'dak l-excavator, u minkejja li l-attur ġie offrut impjieg alternattiv mal-istess kumpannija konvenuta bħala xufier ta' trakk, dan irrifjutah. Waqt l-istess udjenza xehed David Taylor-East, Kap tat-Taqsimiet Tekniċi fl- Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-post tax-xogħol13, li qal li l-Awtorità ma kinitx ġiet infurmata li kien seħħ dan l-inċident fuq post tax-xogħol. Waqt l-istess udjenza xehed ukoll Joe Farrugia Nicholls, in rappreżentanza tad- Dipartiment tas-Servizzi Soċjali14, li qal li l-attur kien jirċievi ħlas ta' €21.60 kull ġurnata għal sitt ijiem fil-ġimgħa mingħand id-Dipartiment tas-Servizzi Soċjali, għall-perijodu bejn is-7 ta' Marzu, 2013 u s-17 ta' Awwissu, 2013. Waqt l-udjenza tad-9 ta' Ġunju, 2015, xehed Mr Jason Brincat Vassallo, Consultant Orthopaedic Surgeon fl-Isptar Mater Dei15, li qal li l-attur iddaħħal fit-Taqsima tal-Emerġenza tal-Isptar fit-2 ta' Marzu, 2013, wara li kienet waqgħet ġebla fil- kabina ta' excavator li kien qiegħed jopera l-attur, bil-konsegwenza li din ikkawżatlu open fracture tat-tibia u tal-fibula tas-sieq ix-xellugija. l-attur ġie operat dakinhar stess, fejn sarlu intervent fejn iddaħħal xi ħadid fis- Ix-xhud qal ukoll li anki wara li l-attur ġie rilaxxjat mill-isptar, dan kellu jagħmel għadd ta' visti fl-outpatients fejn baqa' jiġi segwit minn tobba mit-tim 64 tal-proċess. 66 tal-proċess. 79A tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 14 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Department tal-Isptar Mater Dei16, li ppreżentat kopja tal-file mediku tal- Waqt l-udjenza tat-13 ta' Jannar, 2016, deher Joseph Taylor-East, Senior Executive mal-ETC, li ppreżenta kopja tal-employment history tal-attur.18 Fil-mori tal-kawża ġie nieqes il-konvenut Charles Coutts:, u għalhekk l-eredi tiegħu Bridgitte Coutts:, Daniela Coutts: u Andriana Coutts:, talbu permezz ta' rikors tat-13 ta' April, 2016, li l-Qorti tordna t-trasfużjoni tal-ġudizzju fil- persuni tagħhom minflok il-mejjet Charles Coutts:.19 Il-Qorti laqgħet din it-talba permezz ta' digriet mogħti fis-6 ta' Mejju, 2016. L-espert mediku maħtur mill-Qorti, Mr Joseph N. Falzon Schembri, ippreżenta r-rapport tiegħu permezz ta' nota tat-8 ta' Ġunju 2017.20 Mr Falzon Schembri wara li eżamina lill- attur fid-9 ta' Novembru, 2015, ikkonstata li fid-data meta eżamina lill-attur, dan kien għadu jbati minn uġigħ u minn restrizzjonijiet fil-movimenti tiegħu, u kkonkluda li minkejja l-interventi kirurġiċi li għamel u d-diversi sessjonijiet ta' fiżjoterapija li attenda għalihom, il-kundizzjoni ġenerali tal-attur ftit li xejn tista' titjieb. In vista ta' dan, l-espert mediku ġudizzjarju stabbilixxa li l-attur ser jibqa' jbati minn debilità permanenti ta' ħamsa fil-mija (5%).21 79D tal-proċess. 80 et seq. tal-proċess. 249 et seq. tal-proċess. 254 tal-proċess. 283 tal-proċess. Paġna 15 minn 37 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Il-kontroeżami tal-attur Michael George Arab sar waqt l-udjenza tat-12 ta' Jannar, 201822, fejn dan qal li minkejja li kien ilu impjegat mal-konvenuta V & C Contractors għal madwar ħames jew sitt snin, huwa kien ilu jaħdem fil- landfill tal-Magħtab għal madwar disa' snin. L-attur kompla jispjega li V & C Contractors Limited kriet l-excavator bid-driver lil Wasteserv Malta, li min- naħa tagħha ma kellhiex l-apparat jew il-ħaddiema meħtieġa biex tagħmel dak ix-xogħol bir-riżorsi tagħha. L-attur qal li hu kien jirrapporta għax-xogħol il- Wasteserv, u kien iqatta' l-ġurnata tax-xogħol kollha kemm hi fuq is-sit tal- Wasteserv, filwaqt li l-uniku kuntatt li kellu mal-konvenuta V & C Contractors kien għar-rigward tal-ħlas tas-salarju tiegħu. L-attur spjega li kien Charles Coutts:, uffiċjal tal-Wasteserv, li kien jagħtih l-istruzzjonijiet u jgħidlu x'għandu jagħmel u fejn għandu jmur, minn ħin għal ieħor matul il-ġurnata. L-attur qal ukoll li Charles Coutts: kien is-superjur tiegħu, u hu kien jagħmel dak li kien jitqabbad minnu. L-attur spjega d-diffikultajiet li kien ikollu fix-xogħol tiegħu minħabba l-attitudni ta' Charles Coutts:: L-attur kompla jgħid li hu kien iħoss li kellu jagħmel dak kollu li jitqabbad jagħmel minn Charles Coutts:. Spjega wkoll li qabel beda jaħdem mal- konvenuta V & C Contractors, kien jaħdem ma' Bonnici Brothers Limited, fl- istess sit, u kien jagħmel l-istess xogħol, iżda meta dawn tilfu l-kuntratt li kellhom mal-Wasteserv, huwa kien impjega ruħu ma' V & C Contractors. L- attur qal ukoll li anki fiż-żmien meta hu kien jaħdem ma' Bonnici Brothers, l- 290 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 16 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM ordnijiet kien jeħodhom mingħand l-istess Charles Coutts:. L-attur qal li kien hemm drabi fejn ħass li l-pożizzjoni li jkun intalab iqiegħed il-makkinarju fiha ma kinitx tkun waħda sigura, u kien jiġbed l-attenzjoni ta' Charles Coutts: dwar dan, li min-naħa tiegħu kien iwieġbu li x-xogħol kellu jsir. L-attur qal li hu kien iħossu sfurzat jagħmel ċertu xogħol wara li kien jiġbed l-attenzjoni li l-metodu li jkun ġie mitlub juża mill-istess Coutts: ma kienx ikun wieħed sigur. L-attur qal li l-metodi tax-xogħol kienu jiġu mfassla minn Coutts: mingħajr l-involviment tas-soċjetà V & C Contractors Limited jew ta' xi ħadd mill-esponenti tagħha. L- attur qal ukoll li kien hemm drabi meta hu kien iċempel lid-diretturi tal- konvenuta V & C Contractors u jesprimi magħhom it-tħassib tiegħu kull darba li deherlu li xi biċċa xogħol li ntalab jagħmel ma kinitx qiegħda ssir b'mod li jassigura s-sigurtà tal-ħaddiema. Qal li dan kien jiġri qisu darba fix-xahar. jgħid li hu ftit kien jingħata widen għat-tħassib li kien jesprimi. L-attur kompla jgħid li l-attitudni ta' Charles Coutts: u l-burdati li kien ikollu fuq il-post tax- xogħol kienu jwassluh biex imur ikellem lid-diretturi tal-konvenuta V & C Contractors, iżda dawn min-naħa tagħhom kienu jgħidulu biex jagħmel dak li kien jiġi mqabbad minn Coutts:. L-attur qal li l-konvenut Coutts: kellu l-istess problema ta' attitudni ma' kull min kellu jaħdem miegħu. Spjega li l-biżgħa li kellu li seta' jispiċċa mingħajr impjieg, kienet ġejja mill-fatt li kien jaf li jekk jonqos li jagħmel dak li kien iqabbdu jagħmel Coutts:, l-excavator tiegħu ma kienx jibqa' jintuża u huwa kien ikollu jmur jaħdem xi mkien ieħor. L-attur żied jgħid li għad li kemm-il darba l-metodi li ġie mqabbad jaħdem bihom minn Coutts: ma kinux siguri, hu kien jadotta l-metodi tiegħu sabiex jassigura li jkun qiegħed jaħdem b'mod li jkun sigur kemm għalih kif ukoll għan-nies ta' madwaru. L-attur ikkonkluda x-xhieda tiegħu billi qal li dejjem ikun hemm mod ieħor, aktar sigur, kif jistgħu jsiru l-affarijiet: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 17 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Il-kontroeżami tal-attur tkompla waqt l-udjenza tal-21 ta' Frar, 201823, fejn qal li hu ma kellux bżonn tagħmir protettiv għal saqajh, għajr għas-safety boots, Qal li dawn kollha kienu ġew ipprovduti lilu. Qal ukoll li meta fl-affidavit tiegħu qal li fuq is-sit ma kien hemm ħadd li tah l- ewwel għajnuna, hu kien qiegħed jirreferi għall-uffiċjali tal-Wasteserv li ma kellhomx it-taħriġ meħtieġ biex jagħtu l-ewwel għajnuna lil min seta' jeħtieġha. Waqt l-udjenza tas-26 ta' Marzu, 2018 xehed Vincent Falzon Schembri, direttur tas- soċjetà konvenuta V & C Contractors24, li kkonferma li l-attur kien impjegat mal-kumpannija tiegħu bħala excavator operator. Ix-xhud żied jgħid li qabel l- attur kien impjegat ma' Bonnici Brothers, iżda meta t-tender għax-xogħol fil- landfill intrebaħ minn V & C Contractors Limited, l-attur beda jaħdem magħhom fl-istess xogħol. Ix-xhud spjega li V & C Contractors Limited kellha excavator mikrija lil Wasteserv Malta għal perijodu ta' sentejn, liema kuntratt seta' jiġġedded. Ix-xhud ikkonferma li l-attur kien jirrapporta għax-xogħol fil- landfill tal-Magħtab, u kien iqatta' l-ġurnata tax-xogħol tiegħu hemmhekk. xhud kompla jispjega li l-istruzzjonijiet dwar ix-xogħol li kellu jagħmel l-attur kien jagħtihomlu Charles Coutts:, li kien impjegat ta' Wasteserv Malta Limited. Ix-xhud qal li l-unika relazzjoni li kellu l-attur mas-soċjetà V & C Contractors Limited kienet li jirċievi l-paga darba kull ħmistax. Ix-xhud qal li mhux minnu li kien hemm drabi fejn l-attur kien iċempel lilu jew lil ħuh u jgħidilhom li kien 297A tal-proċess. 299 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 18 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM qiegħed jitqabbad jaħdem b'metodi li skont hu ma kinux siguri, u l-uniċi drabi li dan kien jagħmel kuntatt magħhom kienu meta dan kien ikollu xi ħsara fl- Ix-xhud qal li meta hu għadda l-excavator lill-attur sabiex ikun jista' jaħdem biha, din kienet ġdida fjamanta, iżda wara li l-attur telaq mill-impjieg li kellu ma' V & C Contractors, din kellha tiġi refurbished b'mod estensiv. ukoll li quddiem il-windscreen, l-excavator kellha guard għall-protezzjoni ta' min ikun qiegħed iħaddimha, iżda din il-guard kienet inqalgħet mill-attur. xhud spjega li din il-guard kienet tgħatti l-kabina kollha kemm hi, u dawn il- guards jitpoġġew sabiex joffru protezzjoni f'dawk il-postijiet fejn ikun ser jitwaqqa' bini bl-excavator jew għal xogħol li jsir f'postijiet bħalma hi l-landfill tal-Magħtab. Ix-xhud qal li dakinhar tal-inċident hu kien irċieva telefonata fejn ġie mgħarraf li l-attur kellu inċident, u hu kien mar l-isptar mill-ewwel sabiex jara l-attur kif inhu, u wara baqa' sejjer il-Magħtab, fejn sab li l-kabina tal- excavator kienet mifqugħa, u mal-art kien hemm kwantità ta' demm u xi ħġieġ. Qal ukoll li l-guard li kellha l-excavator baqgħet ma kinitx instabet, u l- excavator kienet tintuża biss mill-attur. Waqt l-udjenza tas-27 ta' April, 2018 xehed Charles Falzon Schembri, direttur tal- konvenuta V & C Contractors25, li esebixxa għadd ta' ritratti sabiex juri l- excavator li kien qiegħed jaħdem biha l-attur kif kienet.26 Qal ukoll li meta nxtrat din l-excavator, ma kellhiex guard quddiem il-windscreen, u l-guard kienet tpoġġiet mill-konvenuta V & C Contractors biex isservi bħala safety kemm għax-xufier u biex tipproteġi l-ħġieġ tal-excavator. Ix-xhud qal li meta l- excavator iddaħħlet il-Magħtab, din kellha l-guard quddiem, iżda wara xi żmien l-attur beda jiddejjaq bil-guard u qabad u qalagħha xi tliet ġimgħat 309 tal-proċess. 319 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 19 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM qabel seħħ l-inċident inkwistjoni. Ix-xhud qal li hu kien induna dakinhar tal- inċident li kienet tneħħiet l-guard, għax l-attur ma kien qal lil ħadd b'dak li kien għamel. Ix-xhud qal ukoll li l-attur qatt ma lmenta miegħu dwar il- kundizzjonijiet tax-xogħol fil-Magħtab, u minkejja li dan kien ġie offrut opportunitajiet ta' xogħol f'postijiet oħra, dan dejjem irrifjuta li jmur jaħdem bnadi oħra, u l-uniku post li ried jaħdem fih kien il-Magħtab. Qal ukoll li meta kien jintalab biex jirrapporta għax-xogħol bnadi oħra, l-attur lanqas biss kien Ix-xhud spjega li Charles Coutts: kien foreman li kien jassenja x-xogħol lil kull excavator li jkun qiegħed jaħdem il-Magħtab. Qal li dakinhar tal-inċident hu kien mar fuq il-post, u sab li l-excavator kien imtella' ma' sies għoli ta' madwar erba' sulari, u l-iżball li għamel l-attur kien li minflok ma mbotta l- materjal bogħod minnu, hu beda jiġbdu lejn id-direzzjoni tal-excavator, bir- riżultat li meta waqgħet ġebla minn qalb il-materjal, din ġiet fuqu. Ix-xhud żied jispjega li bħala regola, il-materjal għandu jiġi mbuttat u mhux jinġibed lejn id- direzzjoni tal-excavator. Ix-xhud qal ukoll li meta tkellem ma' Charles Coutts:, dan kien qallu li hu ma tax struzzjonijiet lill-attur biex jitla' bl-excavator minn fejn tela', u dan kien talbu biex jibda jaħdem minn fuq u jimbotta l-materjal lil Ix-xhud allega li l-attur ma mexiex mal-istruzzjonijiet li kien ġie mogħti minn Charles Coutts: u kien l-attur li neħħa l-guard minn mal- Ix-xhud żied jgħid li kieku l-guard tħalliet fil-post, dan l-inċident ma kienx iseħħ, għax il-guard kienet maħsuba proprju sabiex tipproteġi lil min ikun fl-excavator u sabiex tilqa' għall-ħsarat. Charles Falzon Schembri qal li minkejja li l- attur kien ġie infurmat li l-guard tpoġġiet prinċipalment għas-sigurtà tiegħu, hu qabad u qalagħha mingħajr ma informa lil ħadd. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 20 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Waqt l-udjenza tas-17 ta' Settembru, 2018, xehdet Bronia Blanshard, Senior HR Manager il-Wasteserv27, li qalet li Charles Coutts: kien impjegat mal-Gvern, li kien ġie ssekondat ma' Wasteserv Malta Limited b'effett mit-3 ta' Frar, 2003. Ix-xhud esebiet kopja tal-kuntratt ta' impjieg li Charles Coutts: kien iffirma ma' Wasteserv Malta Limited, flimkien ma' dokumenti oħra b'rabta ma' promozzjonijiet li dan kien ħa tul iż-żmien li dam impjegat ma' Wasteserv Permezz ta' nota tat-22 ta' Ottubru 2018, il-konvenuti Bridgette Coutts:, Daniela Coutts: u Andriana Coutts: ppreżentaw kopja tat-tender document fir- rigward tax-xogħol li din is-soċjetà ngħatat minn Wasteserv Malta Limited.29 Il-kontroeżami tax-xhud Vincent Falzon Schembri mill-attur sar waqt l-udjenza tat-28 ta' Jannar, 201930, fejn qal li hu ġieli kien imur fil-landfill tal-Magħtab, minkejja li ma kellux għalfejn imur għax hu min-naħa tiegħu kien jikri l-makkinarju lill- Qal li l-excavator li kien qiegħed jaħdem bih l-attur fil-ħin tal-inċident kien għadu ġdid fjamant, kien ilu jintuża madwar sena u nofs, u kien jiġi sservisjat b'mod regolari. Ix-xhud qal ukoll li l-guard li kien mgħammar bih dan l-excavator, kien ġie installat wara li nxtara l- excavator, bħala miżura ta' protezzjoni addizzjonali, u dan kien ġie ċċertifikat ukoll minn inġinier. Ix-xhud qal li kull tagħmir li jintuża mis-soċjetà V & C Contractors Limited b'rabta ma' xogħol ta' skavar, ikun mgħammar b'dawn il- guards, u hu sar jaf li l-attur kien qala' l-guard dakinhar tal-inċident. jgħid li dan il-guard ma setax ikun li kien ilu ħafna li nqala' għax kieku l- mekkanik li sservisja l-excavator kien jinfurmah li l-guard kien inqala'. 328 tal-proċess. 332 et seq. tal-proċess. 375 et seq. tal-proċess. 435 tal-proċess. Paġna 21 minn 37 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM li l-aħħar li mar fil-landfill, kif kien imur darba kull ħmistax, il-guard kienet għadha f'postha. Żied jgħid li kieku hu ġie infurmat li xi ħadd kien qala' l- guard, ma kienx jippermetti dan. Ix-xhud qal li meta hu mar fil-landfill dakinhar stess li seħħ l-inċident, kien ra l-kabina tal-excavator "mitħuna" u kien ra wkoll li l-guard ma kinitx għadha mwaħħla fejn suppost kienet. żied jgħid li wara kien sar jaf li din il-guard kienet instabet fl-art maġenb l- uffiċċju tal-Wasteserv, fejn jiġu pparkjat il-makkinarju filgħaxija. ukoll li min-naħa tiegħu hu żgur li qatt ma kien awtorizza lill-attur ineħħi l- guard ta' quddiem il-kabina, u bħala kumpannija l-makkinarju jżommuh up to date u bis-service. Il-kontroeżami ta' Charles Falzon Schembri mill-attur sar waqt l-udjenza tal-15 ta' April, 201931, fejn qal li minkejja li huwa kien direttur tas-soċjetà V & C Contractors Limited, huwa kien jaf lill-attur, u ġieli tkellem miegħu meta kien iżur il- lantijiet tax-xogħol, anki sabiex jagħtih id-diesel għall-makkinarju. Qal li hu kien imur fuq is-siti tax-xogħol darba kull ħmistax biex jagħti d-diesel, iż-żejt u jiċċekkja l-livelli tal-ilma tal-makkinarju. Ix-xhud qal li s-service tal-excavator inkwistjoni kien isir darba kull sitt xhur, u meta nxtara l-excavator dan kien mgħammar bil-guard b'kollox. Żied jgħid li hu ma kienx jaf li l-attur kien qala' l- guard, u kieku kien jaf qabel, ma kienx iħallih jaħdem mingħajrha minħabba li seta' jweġġa' u jikkawża ħsara lill-apparat f'każ li taqa' xi ħaġa mill-għoli. xhud qal li biex tinqala' l-guard ma kienx hemm il-bżonn ta' xi għodda speċjali. Ix-xhud qal li wara l-inċident huwa kien ġie infurmat minn Charles Coutts: li l- attur kien ilu ftit ġranet biss li qalagħha. Żied jgħid ukoll li kull darba li kien imur fuq is-sit, il-guard dejjem raha mwaħħla, u l-aħħar darba li mar biex jagħti d-diesel, hu kien raha mwaħħla f'postha. 445 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 22 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Konsiderazzjonijiet legali F'kawża ta' din ix-xorta, l-ewwel talba li għandha tiġi indirizzata mill-Qorti hija dik dwar ir-responsabbilità għall-inċident, u dan f'kuntest fejn il-konvenuti il-kawża huma tlieta, lkoll kemm huma qegħdin jeċċepixxu m'għandhomx jinżammu responsabbli għall-akkadut u għad-danni sofferti mill-attur. Il-Qorti tirrileva li mill-provi jirriżultaw diversi kontradizzjonijiet fix- xhieda mogħtija minn esponenti tas-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited, Vincent u Charles Falzon Schembri, li ma qablux bejniethom dwar punti importanti ta' fatt li ċertament jinċidu fuq il-mertu ta' din il-kawża. Barra minn hekk fix-xhieda ta' Vincent u Charles Falzon Schembri jissemmew dettalji importanti li lanqas biss sar riferiment għalihom fl-eċċezzjonijiet mogħtija mis-soċjetà Tant hu hekk, għad illi fix-xhieda tagħhom id-diretturi tas-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited Vincent u Charles Falzon Schembri jinvokaw il-kontributorjetà tal-attur għall-inċident mertu tal- kawża, bit-tneħħija tal-guard ta' quddiem il-windscreen tal-excavator, bħala waħda mil-linji difensjonali tagħhom, fir-Risposta Maħlufa tas-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited għal xi raġuni ma ngħatat ebda eċċezzjoni f'dan is-sens. Il-Qorti għalhekk sejra l-ewwel tanalizza l-provi miġjuba quddiemha sabiex tiddetermina jekk huwiex il-każ li xi ħadd mill- konvenuti għandu jwieġeb għat-talbiet tal-attur, jew inkella huwiex il-każ li dawn għandhom iwieġbu għall-akkadut b'mod solidali. L-attur kien impjegat mas-soċjetà konvenuta V & C Contractors bħala heavy plant operator, għalkemm ta' kuljum dan kien jirrapporta għax-xogħol fis-sit tal-landfill tal-Magħtab, liema sit huwa operat mill-konvenuta Wasteserv Malta Limited, u fejn l-istruzzjonijiet kienu jingħataw u s-superviżjoni tax- Paġna 23 minn 37 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM xogħol kienet issir mill-ħaddiema tal-Wasteserv. L-attur isemmi uffiċjal partikolari ta' Wasteserv, il-konvenut Charles Coutts:, jagħmel superviżjoni tal-ħaddiema, u il-persuna jagħti istruzzjonijiet lill-attur dwar il-metodu ta' kif kellu jsir ix-xogħol. L-attur fix-xhieda tiegħu qal li hu ma tantx kellu relazzjoni faċli mal-konvenut Charles Coutts:, għax, skont l-attur, dan ma tantx kien jaċċetta l-kritika, u kien jinterpeta istanzi fejn il-ħaddiema kienu juru nuqqas ta' qbil mal-metodi indikati minnu bħala insubordinazzjoni. L-attur qal ukoll li kienu diversi l- istanzi fejn kien ilmenta dwar l-attitudni tal-konvenut Coutts: mal-employers tiegħu, li min-naħa tagħhom kienu jgħidulu biex joqgħod mal-istruzzjonijiet mogħtija lilu minn Coutts:. L-attur jgħid li l-esponenti ta' V & C Contractors Limited kienu jagħmlu dan sabiex iħarsu r-relazzjoni li kellhom mal-konvenuta Rucka u sabiex ma jitilfux it-tender mogħti lilhom. Fost il-kwistjonijiet ewlenin li l-attur kien ikollu ma' Charles Coutts:, kien hemm dik dwar minn fejn kellu jsir ix-xogħol ta' skavar. L-attur ma kienx jaqbel mal-metodu indikat minn Coutts: li l-iskavar isir mill-parti t'isfel ta' munzell jew minn nofsu, għax b'dan il- mod huwa ma kienx ikun jista' jara l-parti ta' fuq tal-munzell. L-attur spjega li l-inċident inkwistjoni seħħ meta l-konvenut Coutts: talbu jiskava munzell skart li kien għoli sew u li kien stivat f'forma ta' torri wieqaf, minn għoli li ma kienx jippermetti lill-attur jara x'kien hemm fil-parti ta' fuq nett ta' dan il-munzell skart li kien qiegħed jiġi skavat. L-attur qal li dakinhar li seħħ l-inċident, hu ntalab ipoġġi l-excavator f'pożizzjoni tali li dan il-munzell skart ma baqax stabbli, bir-riżultat li waqa' kantun fuq il-windscreen tal-kabina tal-excavator, kissirha, u baqa' dieħel u ġie fuq saqajn l-attur u kkawżalu ġrieħi serji. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 24 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Peress li ġie nieqes fil-mori tal-kawża, il-Qorti ma kellhiex l-opportunità tisma' x-xhieda ta' Charles Coutts:, li kien preżenti fil-ħin meta seħħ l-inċident, sabiex tisma' x'kellu xi jgħid dwar id-dinamika tal-imsemmi inċident. Qorti għal ħin estensiv semgħet ix-xhieda ta' Vince Falzon Schembri u ta' Charles Falzon Schembri, diretturi tas-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited, li kienet l-employer tal-attur, li fix-xhieda tagħhom qalu li l-excavator li kien qiegħed jaħdem bih l- attur kien mgħammar b'guard protettiva quddiem il-windscreen, liema guard inqalgħet mill-attur xi jiem qabel seħħ l-inċident ad insaputa tagħhom. spjegaw li kieku din il-guard tħalliet f'postha, l-inċident inkwistjoni ma kienx ikollu r-riperkussjonijiet li kellu, għaliex il-kantun kien jiġi fuq il-guard u mhux fuq il-windscreen, u għalhekk la kien iweġġa' l-attur u lanqas ma kienet tiġri l- ħsara fl-excavator. Il-Qorti tirrileva li l-ewwel darba li f'dawn il-proċeduri li semma li l-attur kien neħħa l-guard protettiv ta' quddiem il-windscreen tal-excavator, ma kienx fir- Risposta Attard ippreżentata mis-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited fit-3 ta' Marzu, 2015 jew waqt id-depożizzjoni ta' Vincent Falzon Schembri tat-28 ta' April, 2015, imma tliet snin wara, waqt id-depożizzjoni ta' Vincent Falzon Schembri li ta fis-26 ta' Marzu, 2018, u ċjoè meta l-attur kien għalaq bil-provi tiegħu u kien diġà sar il-kontroeżami tiegħu u qajla seta' jiddefendi ruħu quddiem din l- allegazzjoni li saret minn Vincent Falzon Schembri u Charles Falzon Schembri. Fix-xhieda tiegħu Vincent Falzon Schembri qal li l-excavator inkwistjoni kien mgħammar b'dan il-guard. Ix-xhud Vincent Falzon Schembri qal li dan il-guard kien maħsub biex joffri protezzjoni addizzjonali meta jitwaħħal quddiem il-windscreen, u li kieku din il-guard tħalliet f'postha, la kien jinkiser il-windscreen tal-excavator u lanqas ma kien iweġġa' l-attur. Min-naħa tiegħu ix-xhud Charles Falzon Schembri esebixxa Qrati tal-Ġustizzja Paġna 25 minn 37 Camilleri Bowman Cera Muscat Numru 111/2015 LM sensiela ta' ritratti sabiex juri kif kien l-excavator inkwistjoni mgħammar bil- Iżda Vincent Falzon Schembri u Charles Falzon Schembri ma qablux bejniethom dwar dettall importanti jekk il-guard kienx ġie installat mill-fabbrika, jew inkella jekk dan kienx feature addizzjonali li twaħħal mal-excavator minn V & C Contractors Limited wara li kien ġie mixtri, b'Vincent Falzon Schembri jixhed li l-guard twaħħal minnhom wara li nxtara l-excavator, u b'Charles Falzon Schembri jgħid fil-kontroeżami li sarlu, li l-excavator inxtara bil-guard imwaħħal miegħu u nħareġ hekk mill- Dawn ix-xhieda it-tnejn allegaw li l-guard inkwistjoni tneħħa mill- attur, li kien tefgħu barra l-uffiċini tal-Wasteserv xi jiem qabel seħħ l-inċident inkwistjoni. Barra minn hekk, ix-xhud Vincent Falzon Schembri għall-ewwel qal li l-guard ma kienx instab wara li kien tneħħa mill-attur32, imma sussegwentement qal li l-guard kien instab maġenb l-uffiċċju tal-Wasteserv fejn jiġu pparkjati l-inġenji Il-Qorti tqis illi fuq punt ta' fatt daqstant kruċjali, ma kellux ikun hemm inkonsistenzi sostanzjali fix-xhieda mogħtija mid-diretturi tal-konvenuta V & C In vista tal-insistenza tad-diretturi ta' V & C Contractors Limited li l-guard inkwistjoni kien imwaħħal quddiem il-windscreen tal- excavator sa ftit tal-jiem qabel seħħ l-inċident, u dan il-guard kien inqala' mill- attur proprju ftit jiem qabel seħħ l-inċident, is-soċjetà konvenuta V & C Contractors kellha almenu ġġib prova oġġettiva in sostenn ta' dak li qiegħda tallega li ftit ġranet qabel l-inċident inkwistjoni, l-excavator misjuq mill-attur tabilħaqq kellu installat fuqu guard protettiv mal-windscreen tiegħu u li kien l- attur li qalgħu minn postu b'mod li kkontribwixxa mhux ftit għall-akkadut u għad-danni sofferti minnu stess. Ix-xhud Vincent Falzon Schembri fix-xhieda mogħtija 305 tal-proċess. 439 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 26 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM minnu qal li meta l-excavator tas-soċjetà V & C Contractors Limited ġie mgħammar b'dan il-guard, dan kien ġie ċċertifikati minn inġinier, u għalhekk quddiem stqarrija bħal din, il-Qorti tirritjeni li kellha tinġieb prova dokumentarja mis-supplier jew kopja taċ-ċertifikazzjoni tal-inġinier sabiex jiġi kkonfermat dan il-guard meta twaħħal jekk twaħħal. Prova oġġettiva li setgħet saret imma ma saritx mis-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited, kienet permezz tax-xhieda ta' uffiċjali jew impjegati ta' Wasteserv sabiex jiġi kkonfermat li l-attur tabilħaqq kien nehha l-guard minn quddiem il- windscreen tal-excavator u ħallieha fejn l-uffiċċju ta' Wasteserv fil-landfill tal- Magħtab. li kien kruċjali tinġieb prova bħal din għall- konsiderazzjonijiet li kellha tagħmel il-Qorti fir-rigward tar-responsabbilitajiet li jridu jinġarru mill-konvenuti jew min minnhom, jew jekk huwiex il-każ li l- attur ukoll għandu xi jwieġeb għall-konsegwenzi tal-inċident inkwistjoni. xhud Charles Falzon Schembri, li esebixxa ritratti dwar kif kien jidher l-excavator bil-guard imwaħħal quddiemu, ukoll naqas milli jipprova li sa qabel seħħ l-inċident inkwistjoni, l-excavator li kien qiegħed jaħdem bih l-attur kellu guard ta' dan it-tip imwaħħal quddiem il-windscreen, u minkejja li fix-xhieda tiegħu sostna li r-ritratti esebiti huma tal-istess makkinarju li kien qiegħed jintuża mill-attur fil- ħin tal-inċident, jirriżulta b'mod ċar li r-ritratt inkwistjoni ma ttiħidx fil-landfill tal-Magħtab iżda f'sit tal-kostruzzjoni, u għalhekk il-Qorti fehmet li dan ir- ritratt ittieħed wara li seħħ l-inċident inkwistjoni, f'perjodu ta' żmien meta l- konvenuta V & C Contractors ma kinitx għadha marbuta bil-kuntratt li kellha ma' Wasteserv. Dan qiegħed jingħad in vista tal-fatt li d-diretturi ta' V & C Contractors Limited, Vincent Falzon Schembri u Charles Falzon Schembri, it-tnejn xehdu li l-excavator inkwistjoni meta nxtara mill-ewwel ittieħed fil-landfill tal-Magħtab. Paġna 27 minn 37 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Id-diretturi tal-konvenuta V & C Contractors lanqas qablu bejniethom dwar il- frekwenza li biha kienu jmorru fil-landfill tal-Magħtab, bix-xhud Vincent Falzon Schembri jgħid li kien imur darba kull ħmistax sabiex jiċċekkja l-makkinarju u jagħti l-fuel lill-inġenji, u b'Charles Falzon Schembri jgħid li Vincent Falzon Schembri qajla kien jersaq lejn is-sit, u li kien hu li kien imur fuq il-lant tax-xogħol biex jiċċekkja l-inġenji. Mill-provi jirriżulta ċar li l-uniku interess tad-diretturi ta' V & C Contractors Limited kien fir-rigward biss tal-manutenzjoni tal-inġenji tagħhom, u ma kinux jidħlu fl- operat tal-ħaddiema tagħhom li kienu jaħdmu bl-inġenji pprovduti mill- kumpannija tagħhom. F'dan ir-rigward l-attur xehed li meta lmenta mad- diretturi tal-konvenuta V & C Contractors minħabba fl-attitudni ta' Charles Coutts: meta intalab jagħmel xogħol b'metodi li huwa ħass li kellu joġġezzjona għalihom, it-tweġiba li kien jingħata mill-esponenti ta' V & C Contractors Limited kienet tkun li huwa kellu joqgħod mal-istruzzjonijiet mogħtija lilu minn Wasteserv. Jirriżulta wkoll li minkejja li l-attur kien ingħata tagħmir protettiv mill-employer tiegħu, dan it-tagħmir ma kienx adegwat biżżejjed biex jipproteġih minn inċidenti ta' din ix-xorta. Il-Qorti tirritjeni li l-uniku mod kif l- inċident mertu tal-kawża seta' jiġi evitat, kien proprju bit-twaħħil ta' guard ta' protezzjoni quddiem il-windscreen tal-excavator, xi ħaġa li fil-fehma tal-Qorti s-soċjetà konvenuta pprovdiet għaliha wara li seħħ l-inċident inkwistjoni, u mhux qabel. Tqis għalhekk li s-soċjetà V & C Contractors Limited naqset milli tipprovdi t-tagħmir kollu meħtieġ għall-protezzjoni tal-ħaddiema tagħha. Jirriżulta ukoll li l-konvenuta V & C Contractors naqset milli tagħmel assessment tar-riskji involuti f'post tax-xogħol bħal dak inkwistjoni. L-obbligi tas-soċjetà konvenuta V & C Contractors wara li din rebħet it-tender inkwistjoni, bħala prinċipal tal-attur ċertament kienu jestendu lil hinn milli tipprovdi lill-ħaddiem bil-makkinarju li jaħdem bih u li tħallsu l-paga għax- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 28 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM xogħol tiegħu, imma kellha ukoll tiżgura li l-ħaddiem jaħdem f'a safe place of work u kif ukoll li tiġi adoperata a safe system of work, ikun min ikun fuq il- lant tax-xogħol li jagħti l-istruzzjonijiet dwar il-metodi tax-xogħol minn ġurnata għal ġurnata. Għajr għal dak li dak li xehdu b'mod inkonsistenti għall- aħħar id-diretturi tas-soċjetà konvenuta V & C Contractors, il-Qorti tqis li ma tressqet l-ebda prova oġġettiva li tikkorrabora dak li ntqal mill-aħwa Borg li l- guards inkwistjoni kienu tqiegħdu quddiem il-windscreen tal-excavator qabel l-inċident. Il-Qorti tqis li huwa aktar probabbli u verosimili li dawn il-guards bdew jitwaħħlu mal-excavators tas-soċjetà V & C Contractors Limited wara li seħħ l-inċident inkwistjoni, imma lanqas dwar dan ma nġabet prova. għal dawn ir-raġunijiet li l-Qorti tqis li s-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited għandha tinżamm responsabbli għall-inċident fejn wieħed mill- ħaddiema tagħha safa mweġġa' b'mod li baqa' Id-deċiżjoni fl-ismijiet Frederick Attard Williams et vs. Direttur Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili et 34 , proprju indirizzat dawn l-obbligi partikolari ta' min iħaddem, meta qalet: "Kull min iħaddem għandu jagħmel dan l-eżerċizzju billi jottempera ruħu mad- dmirijiet ġenerali li jadotta prekawzjonijiet xierqa bħala bonus paterfamilias, u għalhekk, f'kull żmien u f'kull aspett li għandu x'jaqsam max-xogħol, għandu jagħmel dawk l-arranġamenti xierqa għall-ippjanar effettiv, organizzazzjoni, kontroll, monitoraġġ u reviżjoni kritika tal-miżuri preventivi u protettivi. Dan jinkludi li jiġi kkonsidrat kemm in-natura tal-attivitajiet tax-xogħol billi tingħata l- informazzjoni u t-taħriġ meħtieġa skont il-liġi; li jara li jiġi pprovdut post sigur fejn isir it-taħriġ; li tingħata l-għodda adegwata u l-ilbies kollu protettiv meħtieġ; kif ukoll li tali għodda hekk adattata tiġi użata u lbies attwalment użat, b'dan li anki kieku jingħata l-ilbies u apparat protettiv kollu (li mhux il-każ odjern), xorta waħda l-prinċipal għandu jara li l-apparat jiġi effettivament użat." Qrati tal-Ġustizzja Paġna 29 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Il-Qorti tirrileva li minkejja li jirriżulta li s-soċjetà konvenuta V & C Contractors Limited ipprovdiet lill-ħaddiema tagħha bl-ilbies protettiv kif ukoll ħeġġithom jattendu għal korsijiet ta' taħriġ dwar kif għandhom iħarsu s-saħħa u s-sigurtà tagħhom fuq il-lantijiet tax-xogħol fejn ikunu qegħdin jaħdmu, madanakollu f'dan il-każ jirriżulta li ma saritx analiżi tar-riskji kollha involuti, u ma ngħatax it-tagħmir protettiv kollu li l-ħaddiema kellhom jingħataw skont ir-riskji fix- xogħol tagħhom. Fid-deċiżjoni fl-ismijiet Fenech et vs. Chairman tal-Malta Drydocks et35, dwar l-obbligi da parti ta' min iħaddem intqal: joħroġ mill-isfera tal-kunċett ta' neminem "Dwar in-natura tad-dmir impost fuq min iħaddem, il-Qrati tagħna ripetutament jinsistu fuq id-dmir ta' min iħaddem li jipprovdi 'a safe place of work' iżda rari kienu jidħlu fil-kwistjoni jekk in-nuqqas ta' min iħaddem li hekk jipprovdi jkunx aġir bi ksur ta' obbligu kuntrattali jew aġir delittwali. Li hu żgur hu li l-Qrati tagħna dejjem jitkellmu fuq 'doveri' u 'obbligazzjonijiet' ta' min iħaddem, bħallikieku fuq dan hemm rabta kuntrattwali mal-ħaddiem li jipproteġieh. Fil-kawża Sultana vs Spiteri deċiża mill-allura Qorti tal-Kummerċ fiit-28 ta' Mejju, 1979, ġie osservat li min iħaddem għandu d-dover li jara li l-post tax-xogħol ikun dejjem fi stat raġonevoli ta' sigurezza għal min ikun qed jaħdem, obbligu speċifiku u determinat li donnu involut fir- responsabbilità taħt delitt u kważi-delitt. Il-Qrati tagħna espandew fuq dan l- obbligu ta' min iħaddem, u jinsistu fuq id-dover tiegħu li jipprovdi attrezzi u makkinarju sikur, post tax-xogħol nadif u ħieles minn perikolu, stħarriġ u superviżjoni tal-ħaddiema, manutenzjoni regolari fuq kull biċċa magna, u diversi obbligi relatati marbuta man-natura tax-xogħol (ara per eżempju il-kawża L-Iklin vs Spiteri Enden noe, deċiża mill-Prim Awla tal-Qorti Ċivili fis-27 ta' Ġunju 2007). Minn dan jidher li malli jiġi ffirmat kuntratt ta' impjieg bejn min iħaddem u l-ħaddiem, jitwieled f'tal-ewwel obbligu li jieħu ħsieb l-inkolumità tal-ħaddiem, b'mod li dan l- obbligu jista' jitqies bħala parti mit-termini tal-istess kuntratt." Qrati tal-Ġustizzja Paġna 30 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Min-naħa tagħha l-konvenuta Wasteserv Malta Limited ukoll sostniet li hija m'għandhiex tinżamm responsabbli għall-inċident inkwistjoni, għax skont hi pprovdiet sorveljanza adegwata f'dan il-post tax-xogħol, u ma naqsitx milli tiżgura li jkun hemm sistema ta' xogħol sigura jew ambjent tax-xogħol sigur skont il-liġi. Wasteserv Malta Limited kienet il-kumpannija li ħarġet sejħa għall-offerti għall-kiri ta' makkinarju bix-xufier miegħu, liema makkinarju kien maħsub biex bih isir xogħol ta' skavar. Din is-sejħa għall-offerti ntrebħet mill- konvenuta V & C Contractors Limited, li għall-perijodu tal-kuntratt kienet timpjega lill-attur sabiex jopera l-excavator inkwistjoni fil-landfill tal-Magħtab. Ċertament li l-konvenuta Wasteserv, li taħt id-direzzjoni ta' uffiċjali tagħha kienu jsiru ħafna mix-xogħlijiet meħtieġa fis-sit, ma tistax teżonera lilha nnifisha mir-responsabbilità għal dak li seħħ, għax mill-provi jirriżulta li din l- entità ma ħaditx il-miżuri kollha meħtieġa biex tħares is-saħħa u s-sigurtà tal- ħaddiema li jkunu qegħdin jaħdmu fis-siti tagħha. Il-Qorti ssibha ferm diffiċli tifhem kif quddiem l-ilmenti ta' ħaddiem li jħoss li l-metodi ta' xogħol li qiegħed jintalab iħaddem mhumiex siguri, entità bħall-konvenuta Wasteserv tibqa' siekta u tibqa' tippermetti li l-ħaddiem li jiġbed l-attenzjoni għal dawn in-nuqqasijiet, jiġi penalizzat jew jintalab jieqaf mix-xogħol tiegħu għal xi ħin. F'dan ir-rigward tqis illi kuntrarjament għal dak li ġie eċċepit mill-konvenuta Wasteserv fir-Risposta Maħlufa tagħha, is-sorveljanza li kienet issir f'dan il- post tax-xogħol partikolari kienet waħda fqira, għax minflok tiggwida lill- ħaddiema dwar kif l-aħjar kellhom jaħdmu sabiex jassiguraw li x-xogħol isir bl- inqas periklu possibbli, il-metodu ta' kif attwalment kien isir ix-xogħol fuq is- sit, kien jikkomprometti s-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema u kien wieħed perikoluż. F'dan ir-rigward il-Qorti kkonsidrat ukoll ix-xhieda tal-attur fejn qal li l-metodu ppreferut minn Charles Coutts: dwar kif kellu jsir ix-xogħol ta' Qrati tal-Ġustizzja Paġna 31 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM skavar fuq is-sit kien billi l-excavator jibda jħott minn nofs il-munzell tal-iskart jew mill-parti t'isfel tiegħu, jew billi l-excavator jiġi ppożizzjonat b'mod li min ikun qed isuqu ma jkunx jista' jara x'hemm fil-parti ta' fuq tal-munzell u ma jkunx jista' jevita l-periklu f'każ li taqa' xi ħaġa mill-għoli fuq l-excavator, kif fil- fatt ġara meta seħħ l-inċident inkwistjoni. Kien biss wara li seħħ l-inċident inkwistjoni, li l-esponenti tas-soċjetà V & C Contractors meta xehdu f'din il- kawża, bdew isostnu li l-attur ma kienx qiegħed jaħdem tajjeb meta minflok beda jaħdem biex ibiegħed l-iskart li kien qiegħed iħott minn fejn kien qiegħed hu, beda jiġbdu lejh. Imma fid-dawl ta' dak li xehdu l-esponenti tal- konvenuta V & C Contractors dwar kemm Charles Coutts: kien rett f'xogħlu, u kemm dan kien ikun pront iwaqqaf milli jkompli jaħdem ħaddiem li jkun naqas milli josserva l-metodi ta' xogħol indikati lilu mill-istess Charles Coutts:, il-Qorti tqis illi huwa inverosimili dak li ntqal mid-diretturi tal-konvenuta V & C Contractors, li l-attur kien jaħdem kif fettillu u li dan kien jazzarda jinjora l- istruzzjonijiet mogħtija lilu minn Charles Coutts:. Il-Qorti tqis li l-inċident inkwistjoni seħħ għax l-attur tħalla jaħdem f'post tax-xogħol li ma kienx sigur u fejn ma kinitx qed tiġi adoperata sistema sigura ta' xogħol. Għal dawn in- nuqqasijiet il-Qorti tirritjeni li għandhom jinżammu responsabbli t-tliet Jifdal għalhekk li din il-Qorti tgħaddi għal-likwidazzjoni tad-danni sofferti mill- attur, li jinkludu danni materjali kif ukoll telf ta' qligħ futur li huwa jista' jkollu minħabba d-debilità permanenti sofferta minnu. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 32 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM L-attur ippreżenta għadd ta' irċevuti bħala prova ta' spejjeż li kellu jagħmel b'konsegwenza tal-inċident mertu tal-kawża, li jammontaw għal tmin mija u disgħa u ħamsin Euro u erbgħa u sebgħin ċenteżmu (€859.74).36 F'sentenza fl-ismijiet Emmeline Farrugia Sacco vs. Antione Attard Bugeja, intqal: "Għalhekk il-Qorti għandha l-obbligu li teżamina t-telf ta' qligħ futur minħabba l-inkapaċità, it-telf ta' paga jew qligħ ieħor attwali li jinkorri fih id-danneġġjat; u dak it-telf ta' qligħ futur, ossia lucrum cessans, li d-danneġġjat ikun prekluż li jużufruwixxi minnu minħabba l-event sinistru kawża tal-għemil dirett tad- danneġġjant." legali tagħna il-kwantifikazzjoni tad-danni hija dejjem fid- diskrezzjoni tal-ġudikant, u għalkemm hi regolata minn ċerti prinċipji, dawn mhumiex assoluti. F'deċiżjoni fl-ismijiet Paul Preca vs. Malta Caligari, ġie ritenut illi: "Id-determinazzjoni tal-kwantum tar-riżarċiment hi ċertament fis-sistema legali tagħna spirata mir-regola stabbilita fl-artikolu 1045 tal-Kodiċi Ċivili. Fir-rigward tal-lucrum cessans dan jinvolvi telf ta' qliegħ futur minħabba l-inkapaċità. Il-liġi imbagħad tħalli fid-diskrezzjoni tal-Qorti biex, valjati ċ-ċirkostanzi tal-każ, ix- xorta u grad ta' inkapaċità, u l-kondizzjoni tal-parti danneġġjata tistabbilixxi s- somma riżarċitorja. Innegabilment, però, il-metodu ta' din il-valutazzjoni tad- 9 - spiżeriji varji; €13.69 + €2.31 a fol. 12 - spiżeriji varji; kif ukoll spejjeż legal a fol. 13 u 14, ammontanti għal €47.20 u €94.40 rispettivament. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 33 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM dannu lill-persuna minn dejjem ikkostitwiet il-problema l-aktar spinuża, kif hekk jirriżulta minn sempliċi raffront tad-diversi deċiżjonijiet in materja." Il-Qorti tirrileva li fis-sena ta' qabel seħħ l-inċident, l-attur kellu dħul gross ta' €14,966 li minnhom iridu jitnaqqsu t-taxxa (€1,107) u l-kontribuzzjonijiet tas- Sigurtà Soċjali (€940.75), sabiex b'hekk jirriżulta li d-dħul nett tal-attur kien ta' Is-salarju tal-attur irid jiġi aġġustat u jogħla abbażi tal-għoli tal-ħajja għall- perijodu kollu tal-multiplier39, sabiex b'hekk il-Qorti qiegħda tikkomputa s- salarju medju li l-attur kien jirċievi li kieku baqa' jaħdem fis-somma ta' Huwa dan id-dħul bażiku li l-Qorti ser tieħu għall-finijiet tal-komputazzjoni li trid tagħmel. Il-multiplier huwa fattur pjuttost diskrezzjonali, għalkemm bħala regola huwa ġeneralment aċċettat li għal persuna fl-età ta' erbgħa u ħamsin (54) sena, li hija l-età li kellu l-attur fis-sena meta seħħ l-inċident, il-multiplier li għandu jiġi adottat huwa ta' 10, tenut kont li persuna fl-età tal-attur hu mistenni jaħdem ikollu ħamsa u sittin (65) sena sabiex jilħaq pensjonabbli. F'sentenza fl-ismijiet John u Laura konjugi De Marco vs. Edward u Lydia konjugi Restall40, il-Qorti qalet: "Hawnhekk għandna fattur pjuttost diskrezzjonali. Il-metodu ta' likwidazzjoni tad-danni kien għal żmien twil ibbażat fuq il-prinċipji enunċjati fil-kawża D'Emanuele vs Heard farrugia sciuech mill-Qorti tal-Appell Ċivili Superjuri fit-22 ta' Settembru, 1967. F'dik il-kawża intqal li fid-determinazzjoni tal-multiplier wieħed irid jieħu in kunsiderazzjoni ċ-'chances and changes of life', b'mod li dan il-multiplier ma 39 F'sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell fid-19 ta' Mejju 2000 fl-ismijiet Joseph L-Iklin vs Charles Formosa Ventura pro et noe, il- Qorti stabbiliet illi, "Meta d-danni jirrappreżentaw kumpens għal telf futur il-Qorti trid tieħu in konsiderazzjoni l-effett li l- inflazzjoni jkollha fuq l-introjtu perċepit fid-data tal-inċident proġettat fuq firxa ta' snin magħżula bħala l-multiplier." 40 P.A., 10.05.2005. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 34 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM jwassalx lid-danneġġjat li jieħu kumpens daqs li kieku baqa' jaħdem sad-data li jirtira, iżda l-figura tiġi mnaqqsa biex b'hekk ikun ittieħed kunsiderazzjoni l-fatt li l-persuna danneġġjata setgħet, fil-kors normali tal-ħajja tagħha, ma waslitx qawwija u sħiħa sal-età tal-pensjoni. … Hawn għalhekk naraw element diskrezzjonali li qed jingħata lill-ġudikant. Il-liġi ma tridx li l-kumpens ikun biss riżultat ta' eżerċizzju matematiku – għalkemm tali eżerċizzju jkun wieħed siewi u jwassal għal ċerta uniformità fil-likwidazzjoni tad-danni kif effettivament ġara wara s-sentenza ta' D'Emanuele vs Vassallo Fabri, b'danakollu l-ġudikant għandu jżomm quddiem għajnejh aspett aktar wiesa' tal- problema u fl-ammont li finalment jakkorda bħala danni għat-telf futur – dawk li fil-gergo huma magħrufa bħala 'lucrum cessans' jipprova jimprimi sens ta' ġustizzja billi mhux biss iħares lejn l-interessi tad-danneġġjat iżda billi wkoll jittieħed in konsiderazzjoni dak li kkawża d-dannu." Fil-każ odjern ġie stabbilit mill-espert mediku maħtur mill-Qorti Mr Joseph N. Falzon Schembri li l-attur qiegħed isofri minn debilità permanenti fil-grad ta' 5%, u dwar din ir-rata ta' debilità permanenti hemm qbil anki mal-espert mediku ex parte L-evoluzzjoni ġuriprudenzjali f'kawżi ta' din ix-xorta wassal għal żvilupp ieħor importanti, dak li jsir tnaqqis ta' 20% minħabba li l-ħlas tal-kumpens qiegħed Spiss kien jiġri li f'kawżi li kienu jdumu s-snin biex jinqatgħu, il-Qorti kienet tnaqqas 2% minn dan l-20% għal kull sena li kawża ddum biex tinqata' f'każijiet fejn ikunu għaddew aktar minn tliet snin bejn id-data meta tiġi ppreżentata ċ-ċitazzjoni u s-sentenza. f'dan il-każ il-Qorti ma tarax li hemm lok għal tali tnaqqis. Il-kawża ġiet ippreżentata fis-sena 2015, u minkejja li l-proċeduri ilhom għaddejjin aktar minn erba' snin issa, dan id-dewmien ma jistax jiġi attribwit għal xi nuqqas ta' xi parti jew oħra, u l-Qorti kkonsidrat li wieħed mill-fatturi li kkontribwew għal Qrati tal-Ġustizzja Paġna 35 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM dan id-dewmien, kien il-fatt li wieħed mill-partijiet ġie nieqes fil-mori tal- kawża u għalhekk kellha ssir il-leġittimazzjoni tal-atti. Is-salarju medju ta' €13.632.65 x multiplier ta' 10 x 5% diżabilità permanenti sofferta mill-attur, iwasslu għal ċifra ta' €6,816.32 li meta tiġi ridotta b'20% (lump sum payment), twassal għaċ-ċifra ta' ħamest elef, erba' mija u tlieta u ħamsin Euro u sitt ċenteżmi (€5,453.06). Huwa dan il-lucrum cessans li l-Qorti qiegħda tistabbilixxi li jrid jitħallas mill-konvenuti in solidum bejniethom lill- attur, sabiex b'hekk it-total f'danni li għandhom jitħallsu mill-konvenuti lill- attur huwa ta' sitt elef, tliet mija u tnax-il Euro u tmenin ċenteżmu Għaldaqstant għar-raġunijiet hawn fuq mogħtija, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi din il-kawża kif ġej: Tiċħad l-eċċezzjonijiet tal-konvenuti fil-kawża; Tiddikjara u tiddeċiedi l-konvenuti b'mod bejniethom kienu unikament responsabbli għall-inċident fuq il- post tax-xogħol illi seħħ fit-2 ta' Marzu, 2013 fil-landfill site tal- Magħtab għall-ħabta tal-10.30 a.m. peress illi huma naqsu milli skont ma kienu obbligati illi jagħmlu ai termini tal-Liġi; Qrati tal-Ġustizzja Paġna 36 minn 37 Rikors Maħluf Numru 111/2015 LM Tillikwida d-danni sofferti mill-attur in vista tad-diżabilità ta' natura permanenti illi huwa sofra bħala riżultat tal-inċident mertu tal-kawża fl-ammont ta' sitt elef, tliet mija u tnax-il Euro u tmenin ċenteżmu (€6,312.80); Tikkundanna lill-konvenuti b'mod in solidum bejniethom iħallsu lill-attur id-danni minnha hekk likwidati. Bl-ispejjeż u bl-imgħaxijiet legali mid-data tas-sentenza sad-data tal-ħlas Qrati tal-Ġustizzja Paġna 37 minn 37