Sentenza tas-17.11.2020 ECLI:MT:TRF:2020:132064 TRF-00553-2019-7 Qorti tal-Maġistrati (Malta) Bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali IL-PULIZIJA (SPETTUR SARAH MAGRI) VS CELINE PISCOPO (K.I. NRU. 695296M) (SEWQAN MINGĦAJR LIĊENZJA TAS-SEWQAN – KAP. 15(1)(A),(3) – UŻU TA' VETTURA MINGĦAJR KOPERTURA TA' ASSIGURAZZJONI DWAR RISKJI TA' TERZI – KAP. MAĠISTRAT: DR. VICTOR G. AXIAK 17 ta' Novembru 2020 IL-QORTI, wara li kkunsidrat l-akkużi maħruġa kontra Celine Long, detentriċi tal-karta tal- identita` bin-numru LONG ("l-Imputata" jew "id-Difiża"), wara li rat id-dokumenti kollha li ġew esebiti fil-kors tal-kawża, wara li semgħet it-trattazzjoni orali magħmula għan-nom tal-Prosekuzzjoni, mill-Ispettur Sarah Ruggier tad-Difiża, mill-Avukat Dr. Lara Gervais, qed tagħti din is- Il-Pulizija ressqet lill-Imputata fuq l-akkużi illi fit-2/10/2019 għall-ħabta ta`08:10hrs bil-vettura TOYOTA (numru ta' reġistrazzjoni IBF 421) ġewwa TRIQ TAL-LABOUR, IS-SWIEQI: saqet vettura bil-mutur jew vettura oħra, mingħajr liċenzja tas-sewqan (Kap 65 Artiklu 15 (1) (a), (3)) 2. użat vettura bil-mutur fit-toroq meta għall-użu tal-vettura minnha ma kienx hemm fis-seħħ polza ta` assigurazzjoni dwar ir-riskji ta` terzi persuni (Kap 104 Artiklu 3 (1)) Sentenza tas-17.11.2020 ECLI:MT:TRF:2020:Is-Swieqi TRF-43812-2019-7 Il-Prosekuzzjoni talbet illi l-imputata tiġi skwalifikata mill-liċenzji kollha tas-sewqan għall-perjodu ta' żmien li l-Qorti jidhrilha xieraq. Inżammet seduta fis-17 ta' Novembru 2020. Ammissjoni fuq l-ewwel akkuża (sewqan mingħajr liċenzja) L-imputata rreġistrat ammissjoni fuq l-ewwel akkuża u kkonfermata wara li l-Qorti tata' ċ-ċans terġa lura minnha. Il-liġi L-Artikolu 15(1)(a) tal-Ordinanza dwar ir-Regolament tat-Traffiku jipprovdi hekk: (1) Kull min - (a) isuq vettura bil-mutur jew vettura oħra mingħajr liċenzja tas-sewqan … ikun ħati ta' reat u jeħel, meta jinsab hekk ħati, il-piena tal-multa ta' mhux iżjed minn elf u mitejn euro (€1,200) jew tal-priġunerija ta' mhux iżjed minn sena.' Imbagħad l-Artikolu 15(3) jipprovdi illi: '(3) Fil-każ ta' kull reat ieħor taħt is-subartikolu (1) il-qorti b'żieda għall-piena skont dak is-subartikolu, għandha tiskwalifika lill-ħati milli jkollu jew milli jikseb liċenzja tas-sewqan għal żmien ta' mhux anqas minn tmint ijiem' It-tieni akkuża – użu tal-vettura mingħajr polza tal-assikurazzjoni Il-liġi L-Artiklu 3(1) tal-Kap. 104 tal-Ligijiet ta' Malta jiddisponi kif gej: (1) Bla ħsara tad-disposizzjonijiet ta' din l-Ordinanza, ħadd ma jista' juża jew iġiegħel jew iħalli lil persuna oħra tuża vettura bil-mutur fit-toroq kemm-il darba, għall-użu tal-vettura minnu jew minn dik il-persuna l-oħra, skont il-każ, ma tkunx isseħħ polza ta' assigurazzjoni dwar ir-riskji ta' terzi persuni, skont id- disposizzjonijiet ta' din l-Ordinanza.' Kif diġà kellha l-opportunita tgħid f'sentenza oħra passati, fil-fehma tal-Qorti l- elementi neċessarji ghall-vjolazzjoni ta' dan l-artiklu huma s-segwenti: 1. L-imputat/a: Fil-każ ta' "użu" l-imputat jista' jkun kwalunkwe persuna li tista' tinstab kriminalment responsabbli taħt il-liġi. Fil-kaz ta' "ġiegħelt jew ħallejt", l-imputat jrid ikun sid il-vettura, xi ħadd li għandu pussess tagħha jew inkella Sentenza tas-17.11.2020 ECLI:MT:TRF:2020:124295 TRF-00553-2019-7 xi ħadd li lilu ġiet fdata l-vettura. Għalkemm l-Artikolu 3(1) ma' jispeċifika xejn f'dan ir-rigward, il-persuna li ġġiegħel jew tħalli lil persuna oħra tuża vettura mingħajr kopertura lil terzi trid tkun neċessarjament jew sid il-vettura jew persuna li għandha pussess tagħha inkella persuna illi mill-provi jirriżulta illi lilha ġiet fdatha, mqar b'mod temporanju, l-vettura in kwistjoni. F'dan il-kaz, mill-provi esebiti irrizulta ampjament illi l-vettura in kwistjoni kienet qed tinstaq mill-imputata. Dan l-ewwel element huwa għaldaqstant sodisfatt. Il-vettura bil-mutur: Haġa minn ewl id-dinja illi trid tintuża "vettura bil-mutur" sabiex dan ir-reat jissussisti. F'dan il-każ, il-vettura bil-mutur li intużat kienet il-vettura Toyota bin-numru ta' reġistrazzjoni IBF421. Dan l-element huwa għalhekk sodisfatt. Il-lok: Il-vettura bil-mutur trid tintuża fit-toroq. Li jfisser dan illi l-vettura trid tkun qed tiġi effettivament misjuqa fit-triq. F'dan il-każ, dan l-element huwa ukoll sodisfatt ġaladarba jirriżulta mill-provi illi l-vettura in kwistjoni kienet qed tinstaq ġewwa Triq tal-Labour, San Ġwann. L-użu tal-vettura (mill-persuna li tuża jew li ġiet permessa jew mġiegħla tuża) ma' jkunx kopert b'polza ta' assigurazzjoni dwar ir-riskji ta' terzi persuni: F'dan il-każ, dan l-element ma' ġiex sodisfatt peress illi joħroġ illi tali polza ta' assigurazzjoni kienet filfatt eżistenti. Dwar dan l-aħħar element, il-Kap. 104 tal-Ligijiet ta' Malta, ossia' l-Ordinanza dwar l-Assigurazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur għar-Riskji ta' Terzi Persuni, ġiet promulgata permezz tal-Ordinanza XXXVI tal-1939 (permezz ta' proklama li ġiet sussegwentement revokata l-Ordinanza baqgħet ma' daħlitx fis-seħħ qabel l-1947) bħala, dak iż-żmien, il-Kap 165 tal-Liġijiet ta' Malta. L-artiklu 3(1) in kwistjoni mill-bidu nett kien jaqra eżattament kif jaqra llum il-ġurnata u m'huwiex il-każ, kif ġieli ġie argumentat quddiem il-Qrati tagħna, illi wara li Malta daħlet fl-Unjoni Ewropeja kellu jinbidel dan l-artiklu tal-liġi biex jiġi ċċarat illi hija l-vettura li għandha tkun koperta u mhux neċessarjament il- persuna li tużaha. Sentenza tas-17.11.2020 ECLI:MT:TRF:2020:San Ġwann TRF-00553-2019-7 Polza tal-assigurazzjoni ta' vettura hija tipikament (għalkemm mhux esklussivament) maħruġa jew "Fully Comprehensive" jew "Third Party, Fire & Theft" jew inkella "Third Party Only". It-tlett tipi ta' polza għandhom lkoll xi ħaġa in komuni: dik li t-terza persuna, tkun min tkun, hija koperta mill- assigurazzjoni u f'każ illi dik it-terza persuna ssofri danni, sew għall-proprjeta' tagħha u/jew għall-persuna tagħha, din tkun tista' tagħmel claim u titlob kumpens għar-risarċiment tad-danni. Bil-liġi (ossia taht l-Art. 4 tal-Kap. 104), kull polza ta' assigurazzjoni ta' vettura trid tkun minimament tkopri t-terzi persuni. Fi kliem ieħor, m'huwiex possibbli illi kumpanija ta' assigurazzjoni toħroġ polza ta' assigurazzjoni ta' vettura mingħajr ma' tkopri t-terz. Naturalment min jaffordja u jiflaħ iħallas ftit iżjed, jista' jkopri r-riskji tiegħu ukoll u/jew ta' min ikun qiegħed isuq. Hawn min jkopri r-riskji tiegħu u/jew tas-sewwieq f'kaz illi jsofri danni li jirriżultaw minn nar jew serq ("Third Party, Fire & Theft") u hawn min jagħżel dik il-polza li tissejjah "Fully Comprehensive" u b'hekk ikopri ħafna mid-danni li jista' jsofri hu jew is-sewwieq kemm fil- persuna tiegħu u kemm fil-vettura tiegħu. Kwalunkwe polza ta' assigurazzjoni tas-sewqan tiġi maħruġa lill-policyholder, f'dan il-każ lil ċertu Rita Pleven (ara fol 17 tal-proċess), u tispeċifika ukoll dawk il-persuni li jkunu awtorizzati li jsuqu l-vettura. F'dan il-każ il-polza in kwistjoni tispeċifika illi awtorizzati jsuqu l-vettura huma: il-policyholder Rita Pleven u kwalunkwe persuna illi għandha 25 sena jew iżjed illi ssuq il-vettura fuq l-ordni jew bil-permess tal-policyholder. F'dan il-każ il-persuna li kienet qed issuq il- vettura, Celine Long, apparti li kellha inqas minn 25 sena, kienet qed issuq mingħajr liċenzja tas-sewqan. F'każ bħal dan, li kieku seħħ xi inċident bil- vettura in kwistjoni waqt li l-imputata kienet qegħda issuq, allura il- policyholder jew l-imputata kien ikollhom problema biex jitolbu lill-kumpanija tal-assigurazzjoni sabiex tħallashom tad-danni li jkunu sofrew (huma jew xi benefiċċjarju ieħor tal-polza) għaliex din aktarx tkun intitolata tirrifjutaha abbażi ta' esklużjoni mill-polza stess. Fi kwalunkwe każ pero dik tkun kwistjoni ta' natura ċivili u m'hijiex ta' rilevanza għall-kamp kriminali. Li huwa rilevanti, anzi kruċjali għall-fini tal-Art. 3(1) tal-Kap. 104 tal-Ligijiet ta' Malta, u kwindi għal din il-kawza, huwa illi għall-użu ta' dik il-vettura tkun teżisti polza ta' assigurazzjoni li tkun in vigore. Jekk tali polza tkun teżisti, allura t-terz dejjem ikun protett (ħlief f'ċertu każijiet speċifiċi elenkati fil-liġi u li ma' japplikawx għal dan il-każ) għaliex jiġri x'jiġri, tkun qed tinstaq minn min tkun qed tinstaq, il-kumpanija tal-assigurazzjoni tkun obbligata tagħmel tajjeb għad-danni li t- terz jsofri b’kawża tal-użu tal-vettura. Għalhekk li kieku f’dan il-każ seħħ xi Sentenza tas-17.11.2020 ECLI:MT:TRF:2020:124295 TRF-00553-2019-7 inċident bil-vettura in kwistjoni waqt li l-imputata kienet qegħda issuq u kkawżat danni lil terz, il-kumpanija tal-assigurazzjoni xorta waħda kienet tkun obbligata tikkumpensa lil dan it-terz għad-danni subiti. Dan ir-risarċiment mhux neċessarjament li jseħħ awtomatikament imma eventwalment isir. Filfatt it-terza persuna tista' anke tiftaħ kawża ċivili fil-Qorti jew fiċ-Ċentru Malti tal- Arbitraġġ, skond il-valur tal-każ, kontra l-persuna assigurata bil-polza u f'kaz ta' sentenza favur it-terz, l-assiguratur huwa obbligat taħt l-Art. 10(1) tal-Kap. 104 illi jħallas lill-istess terz anke jekk l-assiguratur ikun intitolat jannulla jew iħassar il-polza. Naturalment imbagħad l-istess assiguratur ikollu d-dritt li jitlob risarċiment tad-danni mingħand l-assigurat – materja li hija ukoll ta' natura ċivili. Dan kollu jfisser illi fir-rigward tal-kopertura tat-terz ma' tagħmilx differenza jekk min kien qiegħed juża l-vettura u kkawża d-danni kellux liċenzja tas- sewqan jew le, għandux inqas minn 25 sena jew le, jew jekk huwiex b'xi mod eskluż mill-kopertura tal-polza jew le. It-terz dejjem protett jekk fis-seħħ ikun hemm polza ta' assigurazzjoni tal-vettura. It-terz ma' jkunx protett biss jekk fid-data tal-inċident ma' jkunx hemm fis- seħħ polza ta' assigurazzjoni għal dik il-vettura u huwa dan il-każ illi ried jipprevjeni milli jiġri l-leġislatur permezz tal-Art. 3(1) tal-Kap. 104 tal- Liġijiet ta' Malta. F'każijiet bħala dawn, it-terz xorta jista' jkollu forma ta' protezzjoni billi japplika lill-Fond għal Protezzjoni u Kumpens taħt l-Art. 9D(1) tal-Kap. 104 tal-Ligijiet ta' Malta pero dan mhuwiex desiderabbli u hija sitwazzjoni bħal din illi l-leġislatur ried jipprevjeni milli tiġri permezz tal-Art. Fil-każ odjern pero l-polza tal-assigurazzjoni tkopri l-perjodu ta' bejn l-1 ta' Ottubru 2019 u t-30 ta' Settembru 2020 u għaldaqstant tkopri anke dak kollu li seta' ġara lit-terz fit-2 ta' Ottubru 2019. Matul is-snin inqalgħet ċertu ambigwita' fil-Qrati nostrani fis-sens illi bdiet tqum il-mistoqsija dwar il-presunzjoni taħt l-Artikolu 3(1A) tal-Kap. 104 tal- Liġijiet ta' Malta. Din tipprovdi kif ġej: '3(1A) Ikun preżunt li ma kienx hemm polza tal-assigurazzjoni fis-seħħ skont is-subartikolu (1), kemm-il darba min jiġi akkużat b'reat taħt is-subartikolu (1) ma jġibx prova kuntrarja billi juri ċertifikat tal-assigurazzjoni maħruġ taħt l- Sentenza tas-17.11.2020 ECLI:MT:TRF:2020:Pleven TRF-Pleven-2019-7 L-ambigwita' qamet prinċipalment dwar fuq min jinkombi l-oneru tal-prova dwar il-Qorti l-assikurazzjoni. Fis-sentenza riċenti mogħtija minn din diversement presjeduta vs Nathaniel Mustefa Al Muhamad fl-ismijiet Farrugia Cassar (QTM:KRM:Magistrat Doreen Atzori – 11 ta' Marzu 2019), il-Qorti daħlet f'ċertu dettal dwar is-sentenzi kunfliġġenti fuq dan il-punt u finalment pero stqarret li dan il-kunflitt ġie riżolt permezz ta' sentenzi riċenti fosthom is-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali fl-ismijiet Farrugia Cassar vs Andre Iskander (QTA:KRM:400:2010, deċiża 4 ta' Frar 2011) fejn kien ingħad is-segwenti:- "Ghar-rigward tal-imputazzjoni dwar sewqan mill-imputat meta ma kienx kopert b'polza ta' l-assikurazzjoni kontra r-riskji ta' terzi persuni, il-prova li l-imputat kien hekk kopert b'tali polza kienet tispetta lill-imputat ghat-tenur tal-artikolu 3(1A) tal-Kap 104. Din il-Qorti ma taqbilx mad-distinzjonijiet li saru minn din il- Qorti diversament preseduta fis-sentenzi taghha Il-Pulizija vs. Angelo ayers, Il- Pulizija vs Stefan Iskander, u l-Pulizija vs Charles Martin Debono u ohrajn dwar meta tiskatta l-prezunzjoni prevista fis-subartikolu 3(1A) tal-Kap 104. Is-subartikolu 3(1A) tal- Kap 104 hu car u inekwivoku fil-portata tieghu: il-prezunzjoni in kwistjoni tiskatta kull meta "...min jigi akkuzat b'reat taht is-subartikolu (1) ma jgibx prova kuntrarja billi juri certifikat ta' l-assigurazzjoni mahrug taht l-artikolu 4(4)" tal- Kap. 104. Din id-dispozizzjoni ma thalli lok ghal ebda interpretazzjoni". L-ambigwita' li qamet fuq min jinkombi l-oneru tal-prova ġabet magħha ukoll kontroversja bla bżonn (bla bżonn għaliex hija totalment irrilevanti u m'għandiex x'taqsam mal-kwistjoni tal-oneru tal-prova), fis-sens illi għal xi raġuni jew oħra beda jiġi argumentat, xi drabi mid-difiża u xi kultant anke aċċettat mill-Qrati tagħna, illi jekk l-imputat ikun eskluż mill-kopertura (per eżempju għaliex m'għandux liċenzja tas-sewqan jew għaliex għandu inqas minn 25 sena u ma' jkunx "sewwieq awtorizzat" speċifikat fil-polza) allura huwa jkun ħati tal-akkuża miġjuba kontrih taħt l-Art. 3(1) tal-Kap. 104 tal-Liġijiet ta' Malta. Bir-rispett, argument bħal dan huwa bla bażi legali u din il-Qorti assolutament ma' tistax taqbel miegħu. Filfatt f'dan ir-rigward din il-Qorti tagħmel tagħha l- kliem li ntqal mill-Qorti tal-Appell Kriminali fl-ismijiet Farrugia Cassar vs Emanuel Kalabic (App. Nru. 329:2010:MM, 26 ta' Marzu, 2015): "… Id-diċitura tal-Artikolu 3(1) tal-Kap 104 hija ċara u ma tħalli lok għall-ebda tip ta' interpretazzjoni. Jissussistu l-elementi tar-reat previst fl-imsemmi artikolu meta ma tkunx isseħħ polza ta' assigurazzjoni dwar riskji ta' terzi persuni, skond id-disposizzjonijiet ta' din l-Ordinanza. Is-sempliċi fatt li tkun tissussisti kopertura assigurattiva jeskludi għal kollox ir-reat kontemplat fl-imsemmi Sentenza tas-17.11.2020 ECLI:MT:TRF:2020:Kalabic TRF-Kalabic-2019-7 artikolu (sottolinear u emfasi miżjuda minn din il-Qorti). Eventwali ksur tal- kondizzjonijiet tal-polza jista` jwassal għal konsegwenzi ta' natura civili bejn l- assikuratur u l-assigurat, senjatament l-eventwali dritt ta' regress ċivili li l- assiguratur jista` jkollu fil-konfront tal-assikurat. Iżda tali kwistjonijiet ta' natura ċivili huma res inter alios acta bejn l-assikuratur u l-assigurat u huma għal kollox estranei għal dak li jirrigwarda r-reat kontemplat fl-artikolu 3(1) tal-Kap 104 billi dan ir-reat jissussisti biss meta ma tkunx fis-seħħ polza ta' assigurazzjoni" Lanqas ma' taqbel din il-Qorti ma' posizzjoni li ġieli ttieħdet mill-Qrati tagħna fil-passat fis-sens illi sabiex ixejjen il-presunzjoni li wettaq reat taħt l-Artikolu 3(1), l-imputat jeħtieġlu jippreżenta xi dikjarazzjoni mill-kumpanija tal- assigurazzjoni tiegħu illi l-polza tkopri ukoll terzi persuni. Din hija xi haġa preżunta u semmai għandha tkun il-prosekuzzjoni illi f'każ illi l-imputat jipproduċi bħala prova tiegħu polza tal-assigurazzjoni li tkopri l-użu tal-vettura, iġġib prova illi minkejja l-eżistenza ta' dik il-polza, jeżistu ċirkustanzi (fosthom dawk kontemplati taħt l-Art. 10(2) jew (3) tal-Kap. 104) li minħabba fihom terzi persuni jistgħu ma' jkunux koperti. Fil-każ in kwistjoni kif diġà inghad, mill-provi (a fol 17) joħroġ illi fir-rigward tal-użu tal-vettura kien hemm eżistenti fil-ġurnata tal-inċident, polza ta' assigurazzjoni dwar ir-riskji ta' terzi persuni. Għalhekk din l-akkuża ma' tistax tirriżulta. Kunsiderazzjoni dwar il-piena applikabbli Il-piena applikabbli f'każ ta' sewqan bla liċenzja tas-sewqan hija dik tal-multa ta' mhux iżjed minn elf u mitejn euro (€1,200) jew tal-priġunerija ta' mhux iżjed minn sena. Imbagħad b'żieda mal-piena, il-leġislatur jagħmilha tassattiva fuq il-Qorti illi tiskwalifika lill-ħati milli jkollu jew milli jikseb liċenzja tas-sewqan għal żmien ta' mhux anqas minn tmient ijiem. Il-Qorti fil-piena li ser tagħti ser tieħu in konsiderazzjoni inter alia l-fatt illi l- imputata hija a first time offender u għalhekk ser tkun piena viċin sew tal-minimu. Deċiżjoni Għal dawn ir-raġunijiet wara li rat l-artikoli relevanti tal-liġi ssib l-imputata ħatja fuq ammissjoni tagħha stess tal-ewwel akkuża (sewqan bla liċenzja tas- Sentenza tas-17.11.2020 ECLI:MT:TRF:2020:Kalabic TRF-00553-2019-7 sewqan taħt Kap 65 Artiklu 15 (1)(a)) iżda tilliberaha mit-tieni akkuża peress illi din ma' tirriżultax u għalhekk: Tikkundannaha tħallas multa kumplessiva ta' mitt euro (€100) 2. Tiskwalifikaha milli żżomm jew tikseb il-liċenzja tas-sewqan għal żmien tmint (8) ijiem u tordnalha sabiex immedjatament tgħaddi l- istess liċenzja lill-Awtorità għat-Trasport f'Malta. Maġistrat Reġistratur