Ċiv. QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR. IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar il-Ġimgħa 14 ta' Diċembru 2018 Numru 3 Ċitazzjoni numru 1309/03 FS Edward sive Teddie Muscat Cohen u martu Roselle Muscat Cohen ‘Apap Migneco ghal kull interess li jista' jkollha v. Albert Bunting u b'digriet tat-28 ta' Jannar 2005 is-soċjeta` Elmo Insurance Limited intervjeniet fil-kawża in statu et terminis Dan huwa appell ad istanza tas-soċjeta` intervenuta fil-kawża Elmo Insurance Ltd mis-sentenza tal-25 ta' Frar 2013 mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, li permezz tiegħu qed titlob lil din il-Qorti sabiex : tikkonferma s-sentenza appellata in kwantu: Ċiv. ikkonsidrat il-qliegħ tal-attur fl-ammont ta' €6,300 applikat multiplier ta' 6 snin, llikwidat arbitrio boni viri d-damnum emergens fl-ammont ta' €500 tvarja s-sentenza appellata in kwantu ġie applikat perċentwali ta' debilita` permanenti fil-grad ta' 6%, u minflok taddotta perċentwali ta' debilita` permanenti fil-grad ta' 3%, kif riskontrat mill-periti addizzjonali. Bl-ispejjeż ġudizzjarji a karigu tal-atturi appellati. Għal intendiment aħjar ta' dan l-appell is-sentenza mogħtija mill- ewwel Qorti qegħda tiġi hawnhekk riprodotta fl-intier tagħha: "A. CITAZZJONI: "Rat ic-citazzjoni tar-rikorrenti li biha ippremetta: "Illi fl-1 ta' Ottubru 2001 waqt li r-rikorrenti kien ghaddej bil-vettura proprjeta` tieghu numru ta' registrazzjoni CBB 728 f'Regional Road, Bormla, hu kien involut f'incident stradali meta l-konvenut li kien qed isuq it-truck bin-numru ta' registrazzjoni KAO 357 baqa' diehel fuq in-naha ta' wara tal-vettura misjuqa mill-attur, li bid-daqqa baqghet diehla fil- vettura ta' quddiemha numru ta' registrazzjoni GVH 419 misjuqa minn Vincent Brincau, u dan skond ma jirrizulta mir-'road accident report' u l- iskizz li gie anness mac-citazzjoni u mmarkati bhala Dokument A. Ċiv. Tillikwida d-danni kollha sofferti mill-attur minhabba dan l- Tiddikjara lill-konvenut responsabbli ghall-incident stradali li fih Tikkundanna lill-konvenut ihallas lill-atturi d-danni kollha hekk "Illi minbarra l-hsarat li gew kagunati fil-vettura numru ta' registrazzjoni CBB 728, l-attur sofra danni ingenti fuq il-persuna tieghu b'rizultat ta' dan l-incident, kif jirrizulta ahjar mir-rapport mediku anness mac- citazzjoni u mmarkat bhala Dokument B. "Illi dan l-incident stradali sehh unikament minhabba negligenza, traskuragni, imperitia u nuqqas ta' osservanza tar-regolamenti tat- traffiku da parti tal-konvenut, u dana kif jirrizulta ahjar waqt it- trattazzjoni tal-kawza. "Illi l-konvenut gie nterpellat biex jersaq ghal-likwidazzjoni u hlas tad- danni kollha li sofra r-rikorrenti izda baqa' inadempjenti. "L-atturi talbu lill-Qorti: "1. safa korrut l-attur fl-1 ta' Ottubru 2001. "2. incident u dana okkorrendo bl-opra ta' periti nominandi. "Bl-ispejjez komprizi dawk ta' l-ittri ufficcjali tas-7 ta' Dicembru 2001 u tat-13 ta' Novembru 2003, kif ukoll tal-ittra ufficcjali li qed giet pprezentata kontestwalment ma' din ic-citazzjoni, kontra l-konvenut li gie ngunt ghas-subizzjoni. "Rat id-dikjarazzjoni, il-lista ta' xhieda u d-dokumenti (fosthom l- okkorrenza tal-Pulizija u skizz [fol 8], kif ukoll certifikat rilaxxat minn Mr. Charles Riley [fol 9 sa 11] – 12%) prezentati mill-attur. "B. ECCEZZJONIJIET: "Rat in-nota ta' eccezzjonijiet ta' l-intervenuta fil-kawza s-socjeta` Elmo Insurance Limited [C3500] li biha eccepiet: In linea preliminari, l-azzjoni attrici hija intempestiva, irrita u nulla ghaliex l-attur odjern Edward sive Teddie Muscat Cohen diga' ppropona fil-vesti ta' ko-attur azzjoni ta' l-istess natura ghal danni naxxenti mill-istess incident u bl-istess kawzali li kienet intavolata qabel dik odjerna liema kawza qed tinstema' minn din il-Qorti diversament C] kienet intavolata fis-26 ta' Settembru, 2003 u tinsab differita ghall-udjenza tat-28 ta' Frar, 2005. Ghalhekk fejn jirrigwarda l-azzjoni odjerna, din il-Qorti ghandha tillibera l-partijiet l-ohra fil-kawza mill- osservanza tal-gudizzju bl-ispejjes gudizzjarji jkunu a kariku ta' l-atturi. Ċiv. Salvi eccezzjonijiet ohra permessi mil-ligi. Fil-mertu, dwar l-ewwel talba ta' l-atturi, Elmo Insurance "2. Limited tirrimetti ruhha ghall-provi dwar l-incident awtomobilistiku de quo kif jirrizultaw waqt it-trattazzjoni tal-kawza. Fil-rigward tat-tieni talba ta' l-atturi u bla pregudizzju "3. ghall-premess, jinkombi lill-atturi, specjalment lill-attur Edward sive Teddie Muscat Cohen, l-oneru li jipprova skond il-ligi li l-griehi li sofra fil-persuna tieghu [deskritti fid-Dok. B] kienu attwalment u direttament naxxenti mill- incident de quo u mhux attribwibbli jew derivanti minn kundizzjoni mediku li kellu l-imsemmi attur pre-esistenti u antecedenti l-incident de quo. Bla pregudizzju ghall-premess, isegwi li t-tielet talba attrici tkun ammissibbli fil-kaz biss li fil-mertu l-atturi jippruvaw skond il- ligi li l-konvenut kien responsabbli ghall-incident awtomobilistiku de quo. "Rat id-dikjarazzjoni, il-lista ta' xhieda u d-dokumenti prezentati mis- socjeta` Elmo Insurance Limited. "Rat li l-konvenut ghalkemm debitament notifikat skond il-ligi, baqa' kontumaci. "Rat l-atti kollha tal-kawza. "Ikkunsidrat "C. PROVI: "Mix-xhieda ta' l-attur Edward sive Teddie Muscat Cohen jirrizulta li fl-1 ta' Ottubru, 2001 kien qed isuq il-karozza Mercedes CBB728 f'Regional Road, Bormla ghall-habta ta' 8.30 a.m. u minhabba t-traffiku naqqas il- velocita` u waqaf wara l-vettura ta' quddiemu li kienet Mitsubishi u dan fil-karreggjata ta' barra. Kien hemm trakk li gie minn warajh b'elocita` qawwija, dahal fil-vettura tieghu bis-sahha minn wara, hassu jintrefa' mis-seat u habat rasu mas-saqaf. Biex johrog mill-karozza kellhom jigu tas-Civil Protection biex qatghu l-vetura u harguh minnha. kbir f'ghonqu u ttiehed bl-ambulanza fid-Dipartiment ta' l-Emergenza ta' l-Isptar San Luqa. It-trakk li dahal fih kien trakk tal-heavy goods KAO357 misjuq mill-konvenut Albert Bunting. Semma li in segwitu ta' l-incident il-konvenut kien talbu biex jghid li kien hemm id-diesel mal-art u b'hekk gara l-incident izda hu rrifjuta. Il-vettura li kien qieghed isuq hi registrata f'isem is-socjeta` Sun Power Catering Limited u giet meqruda kompletament, izda gie mhallas mill-assikurazzjoni dwar dan. Ċiv. ta' l-incident kellu 65. Hallas Lm250 ghal diversi viziti ghand Mr. Grixti u tobba ohrajn izda m'ghandux ricevuti. Ibati biex jorqod minhabba l- ugigh f'ghonqu. Semma li ghandu bzonn fizjoterapija darbtejn fil- gimgha meta kull sessjoni tqum Lm8 u jonfoq Lm6 fix-xahar bhala painkillers. "In kontro-ezami semma li qabel l-incident lit-trakk rah distanza ta' tliet tulijiet ta' l-awla gej bi speed go fih. "Xehed Vincent Brincau li semma li fl-1 ta' Ottubru, 2001 kien qed isuq il-vettura GVH-419 li kienet vettura tal-Gvern u kien ghaddej minn Regional Road ghadu kif hareg mill-ewwel tunnel sejjer fit-tieni tunnel fid-direzzjoni lejn Xlendi, Il-Munxar. Kienu qed jersqu lejn Psaila Street. Sema' habtiet izda t-tieni wahda kienet fuqu. Id-daqqa taghtielu karozza Mercedes misjuqa minn Teddie Muscat Cohen. Warajh kien hemm truck tal- gebel illi milli jidher kien dahal fih u nfatti jaf li kellu xi daqqa fuq in-naha ta' wara. "Wara d-daqqa kien ra lil Muscat Cohen jokrob fil-karozza. Kienu gew tas-Civil Protection u qatghu s-saqaf tal-vettura biex b'hekk hareg Muscat Cohen. Il- gurnata kienet wahda normali u ma kienx hemm xita. It-triq kienet normali izda kien hemm xi likwidu fiha ghalkemm possibbilment kien fuq il-lane ta' gewwa. Semma li z-zejt kien ikkawza l-kollizjoni u li d-driver tat-trakk kien qallu li ghafas il-brakes, id-diesel gie f'kuntatt mar-roti u l-vettura ma zammitx. Esebixxa rapport u skizz u semma li d-driver tal-Mercedes kien spicca l-isptar, liema Mercedes kellha s-saqaf maqtugh biex johrog id-driver. Semma li t-triq kien fiha telgha. Kien tat-trakk biss li semmielu d-diesel. Il-kwantita` ta' diesel li kien hemm ikkawza zlieq. "Gie prezentat affidavit tal-konvenut Albert Bunting li rrefera ghall- incident. Semma li kien hemm serbut ta' karozzi fiz-zewg lanes, jieqfu u jsuqu wahda wara l-ohra. Kien ghaddej fil-lane ta' barra. kien ghaddej bil-mod u t-trakk kien vojt izda tqil seba' (7) tunnellati. Sostna li hu skiddja fuq ta' quddiemu ghalkemm kien izomm distanza ta' karozza 'l boghod minn ta' quddiemu. It-tliet vetturi involuti fil-habta kienu kollha fil-lane ta' barra. "Meta nizel mit-trakk sab li kien hemm id-diesel imferrex fit-triq. Meta waslet l-ambulanza Teddie Muscat Cohen baqa' jinsisti lima jcaqalquhx minn fuq is-seat minhabba l-ugigh li kellu Ghalhekk gew tal-Protezzjoni Civili u harguh mis-saqaf bis- It-trakk huwa bil-power brakes. "In kontro-ezami Albert Bunting semma li meta ghafas il-brakes it- Dwar il-velocita` li kien ghaddej biha qabel Ċiv. l-incident semma li madwar 10 mili fis-siegha. Sostna li fil-fehma tieghu d-daqqa ma kenitx kbira hafna. "Mr. Mani irrefera ghall-istorja medika u fiha dikjara li l-attur qatt ma kellu problemi bl-ghonq. "Rat ir-rapport ta' Mr. Ivan Mani li fih semma: ""Edward Muscat Cohen sofra 'hyperflexion/extension injury' ta' l-ghonq fl-incident ta' l-1 ta' Ottubru, 2001. Ghadu jbati l-konsekwenzi ta' dan l-incident sa' llum. Huwa wkoll beda jsofri minn tendinite fl-ispalla tal-lemin. Lanqas din ma tjiebet bit-trattament li nghata. Is-simptomi li qed ihoss minn ghonqu qed jikkagunaw kompressjoni fuq nerv li jinzel fid-driegh tal- lemin. Dan kellu konsegwenzi serji fil-hajja ta' kuljum tas-Sur Muscat Cohen. Huwa ma jistax iqatta' hinijiet twal f'puzizzjoni wahda kemm bil-wieqfa jew bil-qieghda. Ghalhekk xogholu bhala prodjuser ta' programm fuq it- televixin. Apparti hekk ghandu wkoll problemi biex jaghmel attivitajiet ta' kuljum. Ghandu problemi biex jorqod u juza sa erbat imhadet. Studji li saru juru li f'kazi bhal dawn wara hmistax-il sena aktar minn erbghin il-mija ta' pazjenti jibqghu jsofru minn simptomi (Borg Costanzi & Lee). Ghalhekk jien ta' l-opinjoni li s-sur Borg ghandu dizabilita` permanenti ta' hmistax fil-mija (15%)."" "Rat li fis-26 ta' Mejju, 2008 Mr. Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas, Mr. Massimo Fenech Montfort u Mr. Ray Peden gew nominati bhala periti medici addizzjonali. "Rat ir-rapport tal-periti medici addizzjonali li fih semmew: Ma hemmx dubju li Borg kellu artrite qawwija f'ghonqu qabel l-incident; dan naslu ghalih mid-dehra radjologika ta' l-irkiekel t'ghonqu. L-ezami kliniku taghna wera ugiegh fuq l-ewwel disa' rkiekel u fuq l-ahhar tlettax- il rukkell. Wera dak li nsejjhulu 'voluntary release' ta' kull grupp ta' muskoli ezaminati. Wera nuqqas ta' hass b'tajjara fid-driegh leminij fid- distribuzzjoni ta' tliet 'dermatones' u fi tnejn tar-rigel leminij. Din il- pluralita` ta' ugiegh fl-irkiekel u fid-dermatones tissuggerixxi kontribut soggettiv. L-ezami kliniku wera ftit li xejn xhieda oggettiva ta' nuqqas ta' funzjoni. Ahna tal-fehma li s-sintomi li Borg jilmenta minnhom huma principalment dovuti ghall-artrite qawwija f'ghonqu. L-iskoss qawwi li garrab seta biss jawmenta l-istess artrite (li kienet diga' tezisti) u s- sintomi relatati maghha. Fil-fehma taghna, Teddy Muscat Cohen garrab dizabilita` permanenti stmata ta' 3% (tlieta fil-mija) bhala rizultat ta' l- incident ta' l-1 ta' Ottubru 2001."" "D. KUNSIDERAZZJONIJIET: "D1. Fatti tal-Kaz: Ċiv. "Il-kaz de quo jirreferi ghal ilment ta' l-attur li qed isofri minn debilita` permanenti bhala konsegwenza ta' incident tat-traffiku li sehh fl-1 ta' Ottubru, 2001 f'Regional Road, Bormla meta l-konvenut Albert Bunting li kien qed isuq trakk KAO357 baqa' diehel fuq il-vettura li kienet qed tinstaq mill-attur tal-marka Mercedes li in segwitu baqghet diehla go terza vettura. Il-kawza tirreferi ghad-danni personali minhabba li l- mertu tal-hsarat fuq il-vettutra kien gie ezaminat u deciz permezz ta' sentenza ohra fil-kawza 987/2003GV. Responsabbilta` ta' l-incident: "Il-Qorti thoss li ghamlet referenza sufficjenti mid-depozizzjonijiet kwotati biex tasal ghall-konkluzjoni tar-responsabbilta` ta' l-incident li manifestament huwa responsabbli ghalih il-konvenut. Taghmel referenza wkoll ghas-sentenzi moghtija minn din il-Qorti diversament presjeduta, Doepfmer Avramovic tat-28 ta' April, 2006 (987/2003GV) u ta' l-istess kawza fl-istadju ta' l-Appell tat-28 ta' Novembru, 2008. F'dik il- kawza riferibbli ghall-istess kollizjoni l-Prim'Awla kienet iddikjarat lill- ghall-incident konvenut awtomobilistiku (ara fol 92) liema responsabbilta` giet konfermata mill- Onor. Qorti ta' l-Appell fol 158. Fis-sentenza tal-Qorti ta' l-Appell tat-28 ta' Novembru, 2008 fl-ismijiet Fenici Insurance Agency Limited et vs Albert Bunting et inghad: responsabbli ""Fil-kaz in ezami jirrizulta li l-konvenut Bunting kien, fi kliemu stess, qed isegwi serbut karozzi fiz-zewg lanes, jieqfu u jsuqu, wahda wara l- ohra, bil-mod. Hu kien ghaddej wara traffiku iehor li kien ghaddej bil- mod u ghalhekk kien jaf li t-traffiku ta' quddiem setgha f'kull mument jerga jieqaf ghalhekk il-fatt li ma waqafx tempestivament ifisser li hu ma kienx qed izomm proper look out u distanza sufficjenti boghod minn ta' quddiemu a paragun ta' l-ispeed li kien ghaddej bih. Kontra dak li xehed Bunting, li hu kien ghaddej bil-mod, Edward Muscat Cohen jghid li meta waqaf hu hares mill-mera u ra t-truck ta' Bunting gej lejh b'sahhtu u qal li dan kien gej ghal go fih u fil-fatt baqa' diehel fih, hass daqqa kbira u sab ruhu mghaffeg bejn is-seat u l-isteering u wara hassu hazin. ""Sewwieq mhux skagjonat mir-responsabilita' ghad-danni ghas- semplici fatt li fit-triq li minnha kien ghaddej kien hemm xi zjut, kemm il- darba jirrizulta li kieku hu zamm a proper look out kien ikun jista' jevita tali zjut (P.A. L. Ishmael noe vs Carmen Muscat Cohen 11 ta' Ottubru 2002). ""Gie ritenut mill-Qrati taghna li f'materja ta' SKID il-principju regolatur ma jistax ikun hlief li skid wahdu la hu prova ta' negligenza u lanqas skriminanti. Hemm bzonn li jigi ndagat jekk kienx hemm xi negligenza antecedenti jew konkomitanti. Jekk ma tirrizultax, allura li skid hija defence, ghax tkun inevitable accident. Ghaldaqstant biex d- difiza ta' skid tirnexxi jehtieg li d-driver jipprova mhux biss li l-iskid kienet dovuta ghall-art tizloq, imma wkoll li l-iskid saret bl-ebda tort tieghu u li Ċiv. huwa jkun ha l-prekawzjonijiet kollha li ghandu jiehu driver prudenti meta l-art tkun tizloq (Pul vs C. Cachia Vol 37 p4 p 920). "Ghalhekk Bunting kellu jipprova "· "mhux biss li l-iskid kienet dovuta ghall-art tizloq, "· "imma wkoll li l-iskid saret bl-ebda tort tieghu "· "u li huwa jkun ha l-prekawzjonijiet kollha li ghandu jiehu driver prudenti meta l-art tkun tizloq. ""Illi mill-provi prodotti jirrizulta li fit-triq minn fejn kienu qed isuqu l- karozzi kien hemm patches ta' diesel li fil-maggjor parti kien fuq il-lane ta' gewwa u kien hemm xi patches zghar fil-lane ta' barra – kien hemm diesel quddiem il-karozza ta' Gerada u diesel taht it-truck tal-konvenut Bunting. ""Jirrizulta pero`, u hu ammess minn Bunting, li f'dak il-hin kien hemm serbut ta' karozzi li kollha kienu ghaddejin mill-istess triq u hadd minnhom ma skiddja hlief it-truck tal-konvenut Bunting. Ghal xi raguni Bunting skiddja, imma dan gara mhux ghax hu ma kellux jinduna bid- diesel kieku kien qed isuq b'mod prudenti, imma ghal xi raguni, jew minhabba speed qawwi (ara xhieda ta' Borg) jew ghax ma kienx qed izomm proper look out u distanza sufficjenti boghod minn ta' quddiemu, Bunting kellu jibbrekja f'daqqa u skiddja. Ghalhekk il-Qorti tikkonkludi li Bunting ma hax il-prekawzjonijiet kollha li ghandu jiehu driver prudenti meta l-art tkun tizloq, u kien hemm negligenza antecedenti li wasslet ghall-iskid."" L-effetti tas-surroga fil-kawza 987/2003: "Izda l-intervenuta fil-kawza issollevat l-aspett tas-surroga u interess guridiku ta' l-attur. Sostniet li fil-kawża fl-ismijiet Feniċi Insurance Agency Limited noe et vs Albert Bunting et [Citazz. Nru. 987/2003 GV], l-atturi kienu Fenici Insurance Agency Limited....u din kif surrogata fid-drittijiet ta' l-assikurat tagħha Edward Muscat Cohen f'ismu proprju...taħt polza tat-tip comprehensive u tal-Liġi. A bazi ta' dan l-intervenuta insistiet li s-surroga kienet ghad-drittijiet kollha ta' Edward Muscat Cohen sofferti mill-assikurat tagħha l-attur Edward Muscat Cohen f'ismu proprju. Irreferiet ghad-decizjonijiet fil-kawzi fl-ismijiet Hugh Zammit Bonello noe vs Joseph Willmott, Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, 5 ta' Ottubru 1993; Edgar Scolaro noe vs John Pavia, Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, 16 ta' Diċembru 1991. L- intervenuta irrefriat ghall-artikolu 1166 (c) tal-Kap 16 u insistiet li hekk kif isir il-ħlas mis-soċjeta` ta' l-assigurazzjoni lill-assigurat tagħha, l- assigurat jitlef id-dritt ta' azzjoni kontra l-persuna li tkun ikkawzat id- dannu. Ċiv. l-attur qieghed "Izda l-Qorti ma tistaq taqbel ma' dan ir-ragunar minhabba li l-attur odjern ta' surroga lis-socjeta` Fenici Insurance Agency Limited ghall- iskop tad-danni kawzati mit-telf tal-vettura. Fil-kaz in ezami ma jirrizultax li hu ta s-surroga ghad-danni personali wkoll. Huwa veru li jekk int taghti surroga ma tistax fuq l-istess haga tipprocedi b'azzjoni ghax tkun qed tithallas darbtejn u taghmel qligh doppju. Li kieku fil- kawza odjerna il-hlas ghall-vettura, certament li l-intervenuta kien ikollha ragun minhabba li bis-surroga l- assikurazzjoni takkwista titolu derivattiv id-drittijiet li kellu l-assikurat b'mod li l-assikurazzjoni tissubentra fil-pozizzjoni identika di fronte ghad-danneggjant (ara Untours Insurance Agents Limited vs Salvatore Stephenson, Bugeja Gauci Civili Inferjuri, Imhalef Philip Mifsud Attard, 20 ta' April, 2005). Izda fil-kaz in ezami Fenici Insurance agency Limited giet surrogata ghall-iskopijiet tad-danni fil-vettura. Lucrum cessans: "L-Artikolu 1045(1) tal-Kodici Civili [Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta] jistipula kif ghandhom jitqiesu d-danni: ""Il-hsara li l-persuna responsabbli ghandha twiegeb ghaliha, skond id- disposizzjonijiet ta' qabel, hija t-telf effettiv li l-eghmil taghha jkun gieb direttament lill-parti li tbati l-hsara, l-ispejjez li din il-parti setghet kellha taghmel minhabba l-hsara, it-telf tal-paga jew qligh iehor attwali, u t-telf ta' qligh li tbati 'l quddiem minhabba inkapacita` ghal dejjem, totali jew parzjali, li dak l-eghmil seta' jgib."" "Ghalhekk il-Qorti ghandha l-obbligu li tezamina t-telf ta' qligh futur minhabba l-inkapacita`, it-telf ta' paga jew qligh iehor attwali li jinkorri fih id-danneggjat; u dak it-telf ta' qligh futur, ossia lucrum cessans, li d- danneggjat ikun prekluz li juzufruwixxi minnu minhabba l-event sinistru kawza ta' l-eghmil dirett tad-danneggjant. Multiplier: "Fis-sentenza ta' din il-Qorti kif presjeduta tal-10 ta' Mejju, 2005 fl- ismijiet John u Laura konjugi Spiteri Colombo vs Edward u Lydia konjugi Restall - Citazz. Nru.: 154/02FS inghad: ""Hawnhekk ghandna fattur pjuttost diskrezzjonali. Il-metodu ta' likwidazzjoni tad-danni kien ghal zmien twil ibbazat fuq il-principji enuncjati fil-kawza Bishop vs Grech Balzan deciza mill-Qorti tal-Appell Civili Superjuri fit-22 ta' Dicembru, 1967. F'dik il-kawza intqal li fid- determinazzjoni tal-multiplier wiehed irid jiehu in kunsiderazzjoni c- "chances and changes of life", b'mod li dan il-multiplier ma jwassalx lid- danneggjat li jiehu kumpens daqs li kieku baqa' jahdem sad-data li jirtira, in kunsiderazzjoni l-fatt li l-persuna ddanneggjata setghet, fil-kors normali tal-hajja taghha, ma waslitx qawwija u shiha sa l-eta' tal-pensjoni. tigi mnaqqsa biex b'hekk Ċiv. "Izda l-figura uzata ghall-iskop tal-Multiplier mhux dejjem inghatat l- istess tifsira, u lanqas ma dejjem gew uzati l-istess principji. Dan kien wassal biex il-Qorti tal-Kummerc fil-kawza Gonzi vs Borg Tran deciza fit-18 ta' April, 1963 kienet qalet: ""f'din il-materja ta' lucrum cessans il-Qorti ghandha tipprocedi b'kawtela kbira peress li l-qliegh hu haga ta' possibilta' u mhux ta' certezza u jkun jista' jonqos minn mument ghall-iehor anke ghal kwalunkwe kawza materjali bhal mewt jew mard tad-danneggjat."" "Fil-kawza fl-ismijiet Darren Hristov vs Eric Zammit Bonello deciza mill- Onor. Qorti ta' l-Appell Civili Superjuri fit-3 ta' Dicembru, 2004 intqal: "Din il-Qorti hasbet fit-tul dwar din il-kwistjoni u jidhrilha li l-'multiplier' adottat mill-Qorti ta' l-ewwel grad huwa pjuttost eccessiv. Dan ghaliex fis-sistema generalment applikata f'kawzi ghar-rizarciment ta' danni l- ligi ma tghid xejn, ghal anqas kif inhi fil-prezent, dwar il-perjodu li ghandu jigi applikat ghal fini tal-'multiplier' u anqas u anqas ma tghid xejn dwar il-hajja lavorattiva tad-danneggat. Il-provvedimenti tal-Kodici Civili li jirrregolaw il-mod kif ghandhom jitqiesu d-danni jitkellmu b'mod specifiku dwar telf effettiv, konsistenti fi spejjes inkorsi minhabba l- hsara kagunata u it-telf ta' paga jew qligh iehor attwali. Dwar dawn il- Qorti ma ghandha ebda diskrezzjoni u ghandhom jigu rizarciti in toto. Izda fir-rigward ta' telf ta' qligh li dik il-persuna tbati 'l quddiem minhabba inkapacita` ghal dejjem, totali jew parzjali, is-subartikolu (2) tal-Artikolu 1045 tal-Kap 16 jiddisponi li "Is-somma li ghandha tigi moghtija ghal din l-inkapacita` tigi stabbilita mill-Qorti, wara li tqis ic-cirkostanzi tal-kaz, u, b'mod partikolari, ix-xorta u l-grad ta' inkapacita`, u l-kondizzjoni tal- parti li tbati l-hsara. "Hawn ghalhekk naraw element diskrezzjonali li qed jinghata lill- gudikant. Il-ligi ma tridx li l-kumpens ikun biss rizultat ta' ezercizzju matematiku – ghalkemm tali ezercizzju huwa wiehed siwi u jwassal ghal certa uniformita` fil-likwidazzjoni tad-danni kif effettivament gara wara s-sentenza ta' 'Xuereb Belli vs Grech Balzan' – b'dana kollu l-gudikant ghandu jzomm quddiem ghajnejh aspett aktar wiesa' tal-problema u fl- ammont li finalment jakkorda bhala danni ghal-telf futur – dawk li fil- gergo huma maghrufa bhala 'lucrum cessans' - jipprova jimprimi sens ta' gustizzja billi mhux biss ihares lejn l-interessi tad-danneggat izda billi wkoll jittiehed in konsiderazzjoni dak li jkun kkawza d-dannu." "Il-multiplier adoperat varja u kien ta' 5 snin fil-kaz ta' persuna ta' 53 sena Rizzo vs Sciberras Vella PA 16-Dic-2004, ta' 15 fil-kaz ta' persuna ta' 22 sena Bishop vs Grech Balzan App Civ Sup 22-Dec-1967, 15-il sena fuq persuna ta' 24 Sant Portanier vs Belkhir PA 29-Ott-1970, ta' 18 fuq persuna ta’ 28 sena Briffa Dimech vs Chanwong PA 1-Ott-1982, ta’ 18 fil-kaz ta’ persuna ta’ 42 Prospero vs Sant Portanier PA 15-Sett-1999, ta’ 20 fil-kaz ta’ persuna ta’ 34 sena Sciuech vs Farrugia Attard App Civ Sup 26-Lul-1991, ta’ 20 fil-kaz ta’ persuna ta’ 33 sena Said Hollier vs Abel App Civ Sup 5-Frar- 1980, ta’ 25 fil-kaz ta’ persuna ta’ 30 sena Micallef-Grimaud vs Briffa Dimech App Civ Sup 27-Feb-2004, ta’ 26 fil-kaz ta’ persuna ta’ 35 sena Seisun vs Ċiv. Brincat PA 29-Ott-1998, ta' 30 fil-kaz ta' persuna ta' 17 Vella Al Nasser vs Farrugia Attard App Civ Sup 28-Nov-2003, ta' 30 fil-kaz ta' persuna ta' 26 Portelli Ferriggi vs Biomonte PA 30-Gun-2004, ta' 30 fil-kaz ta' persuna ta' 23 sena Zammit Bonello vs Grech Pisani PA 20-Jan-2005, ta' 35 fil-kaz ta' persuna ta' 18 sena Hristov vs Zammit Bonello App Civ Sup 3-Dic-2004, ta' 36 fil-kaz ta' persuna ta' 20 sena Rizzo vs Sciberras Vella PA 16-Dic-2004. "Dan kollu juri li mhux dejjem ittiehdet l-istess linja ta' Multiplier. Zgur li ripetutament gie enfasizzat li s-sistema ta' multiplier kif koncepita ma tiehux in konsiderazzjoni l-aspettattiva tal-hajja lavorattiva fit-totalita` taghha [ara Sciuech vs Farrugia Attard fuq imsemmija]. "Il-Qorti thoss li hemm bzonn ta' certu uniformita` f'dan l-aspett li naturalment jghin biex wiehed ikun jaf minn qabel kriterji regolari. Huwa veru li kull kaz trid tarah ghalih izda li jkun hemm skeda li l-konsulenti legali u ditti ta' insurance ikunu jistghu jirreferu ghaliha tkun ta' utilita` kbira. Ghalhekk il-Qorti kif presjeduta sejra tuza c-chart hawn taht: Eta' Vittma "Il-perjodu tal-multiplier għandu dejjem jigi kunsidrat li jibda jiddekorri mid-data ta' l-incident. Id-danni necessarjament jigu likwidati wara l- incident. Il-Qorti għandha tfittex li tqieghed lid-danneggjat kemm jista' jkun fl-istat li kien qabel l-incident. "L-attur kellu hamsa u sittin (65) sena meta sehh l-incident. "Fis-sentenza deciza mill-Qorti ta' l-Appell fis-16 ta' Marzu, 2004 fl- ismijiet Joseph Scolaro et v Charles Cassar Bonavia pro et noe et, fejn fil-kaz ta' ragel ta' erbgha u sebghin (74) sena li kien, bhal fil-kaz odjern, involut f'incident stradali u sofra dizabilita` ta' 5%, dik il-Qorti adottat multiplier ta' tmien (8) snin. Fis-sentenza deciza minn din il-Qorti diversament presjeduta fit-12 ta' Lulju, 2002 [Citazz. Nru. 326/98GV fl- ismijiet Saviour u Violet Hristov vs Robert Melillo Fenech], il-Qorti imxiet fuq multiplier ta' 8 ghal mara ta' 65 sena. Ċiv. minn din il-Qorti diversament presjeduta fl-14 ta' Jannar, 2004 fl-ismijiet Amabile Sciberras Vella vs Anthony Belkhir [Citazz. Nru. 1123/91 DS], il- Qorti adottat multiplier ta' 8 ghal ragel ta' 62 sena. "Illi din l-Qorti kif presjeduta fil-kawża fl-ismijiet Emmanuel Muscat Cohen et vs Malta Freeport Terminals et kienet ikkunsidrat illi hemm bzonn ta' certu uniformita` fl-aspett tal-multiplier li huwa meħtieġ sabiex wieħed ikun jaf minn qabel kriterji regolari li għandhom jiġu applikati għal kull każ ipproduċiet skeda dwar il-multiplier li għandu jiġi adoperat. Minkejja li wieħed għandu jħares lejn iċ-ċirkostanzi kollha tal-każ, tali skeda hija indubbjament ta' utilita' kbira għall-iskopijiet prattiċi ta' determinazzjoni tal-multiplier. "Wara li l-Qorti qieset dawn il-fatturi, inkluz l-eta` tar-rikorrenti meta sar l-incident – 65 tqis li ghandha tadopera multiplier ta' 6 ghall-kaz in ezami. Din tista' tidher stramba meta l-incident gara fl-1 ta' Ottubru, 2001 u s-sentenza qedgha tinghata llum izda wiehed irid iqis li l-attur dam sentejn biex fetah il-kawza u kien hemm hafna dewmien minhabba dak li inqala dwar l-esperti medici. Izda din dejjem trid tinhadem fuq il- bazi tal-aspettattiva tal-hajja lavorativa tal-vittma fil-mument tal-incident – ara Middlesea Insurance Ltd vs. Casolani Stuart1 u Grech Pisani Emanuel vs Cricchiola Patrick P.A. (Imh N. James) 8 ta' Ottubru, 2004 u Sant Portanier Raymond Pro et Xi vs. Scolaro Christopher P.A. (Imh R Urpani) 26 ta' April, 2001 u Bonnett Sammut Alexandra et vs. Muscat Bason Joseph P.A (Imh R Urpani) 25 ta' Jannar, 2001 fejn intqal: ""in-numru ta' snin adottat bhala multiplier m'ghandux ikun bazat fuq l- aspettativa tal-hajja in generali tad-danneggjat izda fuq l-aspettativa tal- hajja in konsiderazzjoni ic-'chances and changes' tal-hajja"." tal-incident u ghalhekk "Naturalment f'aspett suggettiv ikun hemm aktar varjazzjoni mill-mod kif wiehed ihares lejn dan u b'hekk l-attur issuggerixxa 9 waqt li l- intervenuta 4 bhala multiplikand. Qligh ta' l-attur: "Naturalment is-salarju gross huwa ta' importanza fundamentali sabiex il-Qorti tasal għall-konklużjoni dwar kemm huwa dovut in linea ta' danni. F'kaz ta' self employed dan jiddependi minn fatturi ohra izda l-qorti dejjem taghzel li toqghod fuq l-FS3. "Il-Qorti tosserva wkoll li persuna li hi pensjonanta xorta għandha s- setgha li jahdem, u din is-setgha għandha wkoll valur ekonomiku. Fil- kawża fl-ismijiet Sciberras Vella Amabile vs Belkhir Anthony P.A. (Imh. D. Berry Brincat) 14 ta' Jannar 2004 din il-Qorti stmat tali valur daqslikieku kien bħal paga minima nazzjonali (ara wkoll Francis Said Hollier vs David Psaila Raji P.A. (Imh. R. Urpani) 21 ta' Marzu, 2002). Ċiv. tiġi kkomputata a bażi "Issa l-attur ma esebixxa ebda FS3 jew dokumenti ohra in sostenn ta' dak li jaqla'. Għalhekk l-bażi li fuqha għandu jinħadem is-salarju tal- attur Edward sive Teddie Muscat Cohen huwa dak tal-paga minima nazzjonali dakinhar ta' l-inċident, u cioe` dak ta' €116.19 fil-ġimgħa (skond SL 452.71 National Minimum Wage tandard Order). Għaldaqstant, il-paga annwa bażi għandha €6,041.88. Madanakollu l-qorti obbligata li izzid ma' dan awment minhabba l-gholi tal-hajja, u b'hekk tistabbilixxi l-figura ta' €6300. Dizabilita`: "Hawnhekk il-Qorti trid tqis il-persentagg ta' dizabilita` li ssofri l-vittma bhala konsegwenza ta' l-incident, b'mod li tqis in-nuqqas fl-individual industrial efficiency ta' l-attur. ta' ""Dak li jrid jigi stabbilit ma huwiex il-grad ta' inkapacita` f'sens purament mediku, izda l-effett li l-hsara personali ghandha fuq il-qligh tad- danneggjat. Ir-riduzzjoni effettiva tal-qligh tista' ma tikkorrispondix mal- grad ta' menomazzjoni fizika tad-danneggjat kalkolat mit-tabib."" "Ara f'dan is-sens ukoll is-sentenza fl-ismijiet Joseph Fenech Montfort vs Martin Faridi, deciza fit-30 ta' Marzu 1993 (1098/89JSP) per Doepfmer J. Said Scifo; u Belkhir vs Tonkic et, deciza mill-Prim'Awla, Doepfmer J. R. Ezquer Azzopardi, fl-10 ta' Lulju 2003, Citazz. "Kif inghad mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fid-9 ta' Jannar 1973 fil-kawza Muscat Cohen pro et noe vs Mugliett: ""l-iskop tal-hlas tad-danni huwa dak li terga' tpoggi lil min ikun soffrihom fil-posizzjoni daqs li kieku huwa ma gralu xejn"" "U ghalhekk il-principju applikabbli huwa restitutio in integrum. "Fil-kawza fl-ismijiet Paul Grech Ellul vs Malta Drydocks (Cit. Nru. 747/96PS), deciza fis-27 ta' April 2005 mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili per Gamisi Mifsud Attard, inghad: ""Id-determinazzjoni tar-rizarciment hi certament fis- sistema legali taghna ispirata mir-regola stabbilita fl-Artikolu 1045 tal- Kodici Civili. Fir-rigward tal-lucrum cessans dan jinvolvi t-telf ta' qliegh futur minhabba l-inkapacita`. Il-ligi mbaghad thalli fid-diskrezzjoni tal- Qorti biex, valjati c-cirkustanzi tal-kaz, ix-xorta u grad ta' linkapacita`, u l-kondizzjoni tal-parti danneggjata, tistabbilixxi s-somma rizarcitorja. Innegabilment, pero`, il-metodu ta' din il-valutazzjoni tad-dannu lill- persuna minn dejjem ikkostitwiet il-problema l-aktar spinuza, kif hekk jirrizulta minn semplici raffront tad-diversi decizjonijiet in materja."" "Issa, hu car ukoll li a bazi tal-ligi taghna kwantifikazzjoni tad-danni bil- fors tibqa' f'latudini wiesgha u diskrezzjonali tenut kont tac-cirkostanzi Ċiv. kollha tal-kaz, u ghalkemm jezistu principji dawn certament ma humiex assoluti (ara f'dan is-sens Zammit Satariano vs Bonnett pagna 9; u Joseph Muscat Cohen vs Dr. Arturo Avramovic nomine, Prim'Awla, 9 ta' Gunju 1972; u Sciuech vs Muscat Cohen, Prim'Awla tal-Qorti Civili, 11 ta' Mejju 1983). "Personal injuries huma normalment klassifikati fi tliet kategoriji u cioe` : "a) total wreck cases fejn tirrizulta inkapacita` kompleta ghax-xoghol (eg. severe brain injury), "b) partial wreck cases fejn il-persuna kollha tkun affettwata izda b'differenza mill-kategorija precedenti tibqa' l-kapacita` li tahdem u tgawdi l-hajja (eg. brain injuries resulting in personality change and multiple injuries with grave disfigurement), "c) telf ta' partijiet specifici tal-gisem. "Inoltre kif intqal fis-sentenza Peter Montilla Castillo vs Anthony Fenech Montfort Micallef-Grimaud, Appell Civili, 15 ta' Jannar 2002: ""Ma hemmx ghalfejn jinghad li d-debilita` permanenti ma kienx necessarju li tkun wahda fizika li timmenoma persuna fil-possibiltajiet tieghu ta' xoghol minhabba limitazzjoni fil-funzjoni ta' xi organu. Setghet ukoll tkun debilita` psikika li timmanifesta ruhha f'kundizzjoni li negattivament tinfluwenza l-kapacita` ghax-xoghol ta' l-individwu… "" "Principju iehor ta' importanza kardinali hu dak li hareg minn dak fuq kwotat f'Butler vs Grech Balzan fejn inghad: ""izda l-effett li l-hsara personali ghandha fuq il-qligh tad-danneggjat."" "Huwa logiku li telf ta' subgha ghal persuna normali huwa kaz differenti minn telf tieghu ghal pjanista; bl-istess mod, telf ta' ghajnejn ghal pilota huwa aktar serju ghal skop ta' lucrum cessans minn telf f'kaz ta' persuna normali. "F'dan il-kaz, il-kirurgu Charles Riley, inkarigat mill-attur, stabbilixxa dizabilita` permanenti ta' 12%. L-espert mediku nominat minn din il- Qorti, Ivan Mani, stabbilixxa grad ta' debilita` permanenti ta' 15%. ta' periti medici Is-socjeta` addizzjonali (Mr. Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas, Mr. Massimo Fenech Montfort u Mr. fil-kawza Ċiv. l-provi kollha, li lill-erba' Ray Peden), u dawn irrelataw li l-attur qed isofri minn dizabilita` permanenti ta' 3%. "Fil-kors tal-kawza l-Qorti esprimiet li "tinsab serjament preokkupata ghaliex fir-rapport originali inghata 15% waqt li fl-addizzjonali inghata 3%, u l-Qorti ghandha l-obbligu li taghmel kif fil-fatt sejra taghmel, ezami ghaliex din id-divergenza u mhux sejra tillimita ruhha b'ebda mod biss ghal eskussjoni tal-periti, izda qed taghmilha cara li tirriserva li tipprovdi jkollha quddiemha ulterjorment wara tisma' individwalment jew possibbilment anke (4) esperti kollettivament, kif ukoll li ghalkemm mhux provvdut specifikament fil- Kodici ghal esperti ohra, tirriserva li tiehu l-pariri opportuni jekk ikun il- kaz." "Il-Qorti waslet ghall-konkluzjoni li hemm bzonn ta' regolamentazzjoni ta' din il-kwistjoni. F'Malta ma ssibx esperti kemm trid u spiss il-Qorti tiltaqa' ma' din il-problema fejn il-vittma jkun ikkonsulta espert jew tnejn; wara l-qorti tinnomina espert iehor; meta ssir talba ghall-esperti addizzjonali spiss ma jkunx ghad fadal esperti bizzejjed. Min-naha l- ohra thoss li espert meta jidhol ghal bicca xoghol bhal din, anke jekk ma jkunx ezamina l-kaz partkolari ghandu jsemm jekk fl-ahhar hames snin hu kienx gie imqabbad minn xi parti fuq xoghol iehor. Il-gustizzja trid mhux biss ssir izda anke tidher li qed issir. "Il-Qorti qrat ripetutament dak li kitbu l-espert; irriflettiet fit-tul inkluz il- konsegwenzi ta' alterazzjoni tar-rapport ta' esperti medici addizjonali, konxja ta' kemm talbiet simili sejra tiltaqa' maghhom fil-futur, izda ma tistax semplicement toqghod biss fuq l-ahhar rapport u tinjora qisu xejn z-zewg esperti l-ohra. Ezaminat anke l-obbligu ta' astensjonijiet u talbiet ghar-rekuza izda li dawn necessarjament iridu jsiru fil-bidu tal- kawza jew nomina. Irriflettiet fit-tul li l-esperti mhix qedghin jaslu ghall- konkluzjonijiet fuq konsiderazzjonijiet totalment soggettivi u dipendenti fuq id-diskrezzjoni tal-espert mediku, li ma jistghux jigu kontrollati. amputazzjoni ta' parti mill-gisem, telf ta' ghajn jew mankament simili li wiehed jista' facilment jirriskontrahom. Ghalhekk hu ferm aktar importanti li l-ezercizzju ta' tali diskrezzjoni ma tkunx imtappna b'xi dubji, ghaliex fil-verita` provi tangibbli li tali diskrezzjoni ma tkunx qed tigi ezercitata sew hu kwazi impossibbli li jingiebu – ghalkemm li jkollok divergenza massicca fir-rata ta' dizabilita` hi indikatur li jippreokkupak. Il-Qorti ghamlet kunsiderazzjonijiet bazati anke fuq principji ta' Statistika u Matematika. "Meta ikkunsidrat u irriflettiet fuq il-fatturi kollha thoss li ghandha tapplika bhal grad ta' dizabilità fizika permanenti globali fil-grad ta' sitta fil-mija (6%). fuq kriterji oggettivi Ċiv. "L-ammont dovut ikun irid jitnaqqas minhabba l-lump sum payment b'ammont ekwivalenti ghal 20% meta jkunu ghadda zmien qasir mill- event damnuz u s-sentenza finali [Berry Brincat vs Schembri Mc Intyre PA 16 ta' Lulju, 2001]. Fil-kawza Micallef-Grimaud vs Briffa Dimech PA 5 ta' Ottubru, 1993 il-Qorti hasset li minn dan ghandu jonqos xi 2% ghal kull sena ta' dewmien. Gie wkoll propost li m'ghandux awtomatikament jitnaqqas skond kemm iddum il-kawza: ""jekk id-danneggant ma jkollux htija fid-dewmien tal-kawza, m'ghandux ikun hemm tnaqqis fil-lump sum deduction" – Agius vs Cassar Bonavia 29 ta' Ottubru, 2003."" "Fil-kawza Mizzi vs Sciberras Vella PA 16-Dic-2004 is-somma giet ridotta bi 18% ghax kienu ghaddew tliet snin, waqt li fil-kawzi Spiteri vs Zammit Bonello Tabona App Civ Sup 16-Mar-1999 u Micallef-Grimaud A vs Briffa Dimech O App Civ Sup 27-Frar-2004, minhabba li ghaddew 8 snin tnaqqas b'10%. "Izda ghall-kaz in ezami l-incident gara fl-1 ta' Ottubru 2001 u s- sentenza qed tinghata hdax il-sena u nofs wara minhabba li giet intavolata wara sentejn mill-incident u minhabba l-problemi li qamu dwar l-esperti medici. Fil-fehma tal-Qorti jrid ikun hemm tnaqqis ta' 9%. Likwidazzjoni ta' l-ammont ta' lucrum cessans: "Ghalhekk il-Qorti trid issa tillikwida l-ammont dovut. Il-qligh medju annwali ta' l-attur [€6300] inkluz l-gholi tal-hajja. Irid jitqies multiplier ta' 6. Dan igib l-ammont ta' €37800; Il-Qorti trid tqis il-grad ta' disabilita` li f'dan il-kaz hu ta' 6% u ghalhekk jammonta ghal €2268; Wara jrid jitnaqqas 9% tal-lump sum payment u dan iwassal ghal bilanc ta' €2063.88; Damnum emergens: "l-attur jinsisti li kawza ta' l-incident bhala damnum emergens sofra madwar Lm250 ghal diversi viziti ghand Mr. Charles Riley u tobba ohrajn, kif ukoll Lm8 ghal kull sessjoni fizjoterapija u jsemmi darbtejn fil-gimgha fizjoterapija. Isemmi wkoll painkillers ammontanti ghal Lm6 fix-xahar, izda stranament l-attur ma jipproduci ebda ricevuta bhala prova ta' dawn, u ghalhekk minghajr dawn ir-ricevuti l-Qorti tista' tasal biex arbitrio boni viri takkorda s-somma ta' €500. Ċiv. "Ghalhekk meta tghodd l-ammont dovut bhala Lucrum Cessans ma' dak dovut bhala Damnum Emergens, dan iwassal ghall-ammont ta' €2563.88. "Dan kollu jista' jigi facilitat permezz ta' uzu ta' "Excel" billi tintuza l- formola hawn taht: "E. KONKLUZJONIJIET: "Dwar l-eccezzjoni ta' l-intervenuta li l-azzjoni attrici hija intempestiva, irrita u nulla ghaliex l-attur odjern Edward sive Teddie Muscat Cohen diga' ppropona fil-vesti ta' ko-attur azzjoni ta' l-istess natura ghal danni naxxenti mill-istess incident u bl-istess kawzali li kienet intavolata qabel dik odjerna liema kawza qed tinstema' minn din il-Qorti diversament presjeduta. C] kienet intavolata fis-26 ta' Settembru, 2003 il-Qorti fuq gja cahdet din l-eccezzjoni ghax il-kawza l-ohra tirreferi ghall-ispejjes tal- vettura waqt li fil-kawza de quo it-talbiet jirreferu ghal-lucrum cessans u damnum emergens. Ara wkoll D3 hawn fuq. "Tichad l-eccezzjoni ibbazata fuq ir-responsabbilta` ta' l-incident minhabba dak li intaqal f'D2 hawn fuq. "Tirreferi ghall-D4 sa D9 hawn fuq u tichad l-eccezzjonijiet l-ohra. "Tiddikjara lill-konvenut responsabbli ghall-incident stradali li fih safa korrut l-attur fl-1 ta' Ottubru 2001. "Tillikwida d-danni kollha sofferti mill-attur minhabba dan l-incident fl- ammont ta' €2563.88 . "Tikkundanna lill-konvenut ihallas lill-atturi d-danni kollha hekk likwidati. "Spejjez kontra l-konvenut". Rikors tal-appell tas-soċjeta` intervenuta fil-kawża Elmo Insurance Ċiv. Is-soċjeta` intervenuta ħassitha (parzjalment) aggravata bis- sentenza tal-ewwel Qorti u għalhekk interponiet dan l-appell minnha. L-aggravju tagħha jirrigwarda il-kwantum perċentwali tad-debilita` permanenti li addottat l-ewwel Qorti, u cioe` dak ta' 6%. Hija taċċenna għall-fatt illi l-ewwel Qorti fis-sentenza tagħha spjegat li fil-kors tal-kawża2 kienet esprimiet li "tinsab serjament preokkupata" li l-perit mediku kkonstata diżabilita` permanenti ta' 15% filwaqt li l-periti mediċi addizzjonali kkonstataw invece diżabilita` permanenti ta' 3%. Is-soċjeta` appellanti ssostni li kienet din id- diskrepanza li wasslet lill-ewwel Qorti biex għolliet il-grad ta' diżabilita` permanenti li rriskontraw il-periti mediċi addizzjonali minn 3% għal 6%. Targumenta invece li tali diskrepanza bejn ir-rapporti tal-perit mediku u l- periti mediċi hija spjegabbli abbażi ta' diversi fatturi, bażikament : Illi meta l-periti mediċi addizzjonali eżaminaw lill-attur (fl-2008) laħaq kien hemm proċess naturali ta' ameljorament minn meta kien eżaminah il-perit mediku (fl-2006); Ċiv. Illi għalkemm il-perit mediku kkonstata li d-debilita` kellha konsegwenzi serji fuq il-ħajja tal-attur, dan ma jirriżultax mill-provi, u adirittura l-attur innifsu xehed fis-sens li d-debilita` ma fixklitux fix-xogħol tiegħu jew fil-ħajja tiegħu ta' kuljum; Illi l-konklużjonijiet tal-perit mediku kienu bażati fuq evidenza soġġettiva (cioe` dak li ngħad lilu mill-attur stess) u mhux fuq evidenza oġġettiva (cioe` r-riżultanzi tat-testijiet, li ma wrew l-ebda evidenza ta' korriment iżda biss ta' artrite); Illi l-periti mediċi addizzjonali qiesu l-fatt li l-attur ibati mill-artrite u għamlu investigazzjoni akkurata u dettaljata dwar il-ġrieħi li ġarrab l-attur bħala riżultat dirett tal-inċident; Illi l-perit mediku invece naqas li jikkonsidra l-artrite fir-rata ta' Taċċenna wkoll għall-fatt li l-atturi fil-15 ta' Settembru 2008 intavolaw rikors fejn talbu r-rikuża u s-sostituzzjoni tal-perit Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas minħabba dubju dwar l-imparzjalita` tiegħu (stante konsulenzi privati li jingħata mis-soċjeta` intervenuta), liema rikors ġie miċħud mill-ewwel Qorti fit-23 ta' Marzu 2009 meta rriteniet li "raġunijiet Ċiv. validi għar-rikuża ma hemmx". Taċċenna wkoll għall-verbal tas-seduta tad-19 ta' Ottubru 2011 meta wara li d-difensur tas-soċjeta` intervenuta vverbalizzat li kemm l-espert Mr Massimo Fenech Montfort u kif ukoll l-espert Mr Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas ġieli ġew inkarigati mis-soċjeta` intervenuta biex jirrelatawlha u li hija tħallashom għal kull inkarigu, l-ewwel Qorti ddikjarat illi: "Il-Qorti ma tħossx li għandha tiddubita l-kelma ta' Mr Massimo Fenech Montfort u Mr Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas". Is-soċjeta` intervenuta għalhekk tgħid li tħossha perplessa b'dik il-parti tas-sentenza fejn l-ewwel Qorti kkummentat illi: "Il-Qorti tħoss li espert meta jidħol għal biċċa xogħol bħal din, anke jekk ma jkunx eżamina l-każ partikolari għandu jsemmi jekk fl-aħħar ħames snin hu kienx ġie imqabbad minn xi parti fuq xogħol ieħor. Il-ġustizzja trid mhux biss issir iżda anke tidher li qed issir." Is-soċjeta` intervenuta tissottometti illi jekk l-ewwel Qorti ma kellha l-ebda dubju fil-periti mediċi addizzjonali minnha stess nominati, kif iddikjarat li ma kellhiex, ma kien hemm l-ebda fattur wieħed li jista' jiġġustifika l-allontament tagħha mill-konklużjonijiet tagħhom. Risposta tal-appell tal-atturi appellati (10.03.2014) L-atturi wieġbu biex jgħidu li s-sentenza għandha tiġi kkonfermata fl-intier tagħha. Ċiv. jissollevaw konsegwenti nullita` tal-appell. Jaċċennaw għall-fatt li l-konvenut Albert Bunting ma appellax mis-sentenza u għalhekk l-istess sentenza ġiet tagħmel stat fil-konfront tiegħu. Jargumentaw illi s-sentenza ġiet notifikata lis-soċjeta` intervenuta (s-soċjeta` assiguratriċi tal-konvenut) skont l-Artikolu 10(1) tal-Kap 104 tal-Liġijiet ta' Malta u għalhekk tikkostitwixxi titolu eżekuttiv fil-konfront tagħha. Għaldaqstant isostnu li s-soċjeta` intervenuta ma setgħetx tintavola appell minn titolu eżekuttiv li huma diġa` għandhom fil-konfront tagħha. Iżidu jgħidu li ma jeżistux l- elementi bażiċi tal-interess ġuridiku fis-soċjeta` appellanti, stante li l- appell ma joffrilha l-ebda utilita`, ikun x'ikun l-eżitu tiegħu. jaċċennaw għall-fatt tnejn mit-tlett esperti addizzjonali (Mr Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas u Mr Massimo Borg Martin) jaħdmu għas-soċjeta` intervenuta. Għalkemm jikkummentaw li "dan l- episodju poġġa tebgħa kerha f'din il-kawża", din il-kawża ħolqot "preċedent" biex dak li seħħ f'din il-kawża ma jerġax jirrepeti ruħu u jekk esperti maħtura mill-qorti jkunu qed jieħdu inkarigi minn xi parti fil-kawża dan għandhom jiddikjarawh mill-bidunett. Fit-tielet lok jaċċennaw għall-fatt li l-perit mediku ex parte Charles Riley u l-perit mediku Ivan Mani taw rati ta' diżabilita` viċini għal xulxin (12% u 15% rispettivament). Huma jikkontestaw l-argument tas-soċjeta` Ċiv. intervenuta illi l-rata tad-diżabilita` li taw l-esperti addizzjonali (3%) kienet minħabba meljorament fil-kundizzjoni tal-attur. Jagħmlu wkoll referenza għax-xiehda ta' Mr Ray Peden, li fi kliemhom huwa l-uniku espert mediku "li jissodisfa s-subjective test tal-imparzjalita`" (għaliex kuntrarjament għal Mr Zammit Bonello Tedesco Triccas u Mr Fenech Montfort ma jaħdimx għas-soċjeta` intervenuta) u jaċċennaw (inter alia) għal dik il-parti tax-xiehda tiegħu fejn qal li fil- maġġor parti jaqbel ma dak li kkonkluda l-espert mediku Mr Mani, u li għalkemm rapport ta' periti addizzjonali jinkiteb mill-leader jew chairman tal-grupp "Neskludi li jiena kont leader." Għal dawn ir-raġunijiet kollha jsostnu li l-appell tas-soċjeta` intervenuta għandu jiġi miċħud bl-ispejjeż kontra tagħha. KONSIDERAZZJONIJIET: Il-validita`/proponibilita` o meno tal-appell tas-soċjeta` Din il-Qorti ser tibda' biex tikkonsidra l-kwistjoni tan-nullita`/ improponibilita` tal-appell tas-soċjeta` intervenuta li ġiet sollevata mill- Kif fuq spjegat, l-atturi jargumentaw illi : ladarba l-konvenut ma appellax mis-sentenza u s-sentenza ġiet Ċiv. notifikata lis-soċjeta` intervenuta (is-soċjeta` assiguratriċi tal-konvenut) ai termini tal-Art 10(1) tal-Kap 104 (Ordinanza dwar l-Assigurazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur għar-Riskji ta' Terzi Persuni) mela allura huma diġa` għandhom titolu eżekuttiv fil-konfront tagħha; ma jeżistux l-elementi bażiċi tal-interess ġuridiku fis-soċjeta` Ta' rilevanza sostanzjali għal din il-kwistjoni hija s-sentenza mogħtija minn din il-Qorti tal-Appell Superjuri fit-8 ta' April 1960 fil-kawża fl-ismijiet "Joseph Carabez v. Paul Attweger". Il-każ kien jirrigwarda inċident awtomobilistiku bejn żewġ muturi misjuqa mill-kontendenti. L- attur intavola l-kawża kontra l-konvenut għad-danni li huwa sofra bħala riżultat tal-inċident, li skont hu kien jaħti unikament għalih il-konvenut. L- ewwel Qorti laqgħet it-talba tiegħu. Il-konvenut intavola appell għalkemm imbagħad ma kompliehx. Is-soċjeta` assiguratriċi ta' Paul Attweger ipprevalixxiet ruħha mill-appell tal-konvenut u appellat bħala terz interessat (stante li ai termini tal-Kap 165, illum Kap 104, kellha tħallas Hija sostniet li l-attur kien ukoll ikkontribwixxa għall-inċident u konsegwentement talbet li s-somma likwidata in linea ta' danni tiġi Il-qorti rriteniet u insenjat is-segwenti (enfasi ta' din il-Qorti): "L-appellant Muscat Bason nomine3 ġieb 'il quddiem dan l-appell bħala 3 Michael Attard Ltd, rappreżentanta f'Malta ta' "Car & General Insurance Co. Ltd" Ċiv. terz interessat, in bażi għall-Artikolu 2344 tal-Liġijiet Proċedurali (Kap 15 Ed. Ix-xiehda ta' Jaggers Marmara, fol 78, tassoda dan l-interess, inkwantokke` jirriżulta minnha li l-konvenut Attweger kien assikurat mal-kumpanija appellanti b' Act Policy, u r-riskju assikurat huwa dak ta' indennizz pagabbli legalment "in respect to death or bodily injury to any person". Din il-kumpanija kif inhu ammess fil-petizzjoni tal-appell, ġiet debitament informata bl- azzjoni tal-attur b'ittra uffiċċjali tal-ewwel ta' April 1957 għall-finijiet tal-Art 10(2) (a) Kap 165 Ediz. Dan il-fatt ikompli jassoda l- interess tal-kumpanija li tinterponi appell taħt l-Aritkolu 234 fuq imsemmi; għaliex bħala effett ta' dik l-intima, s-sentenza ssir operattiva fil-konfront tagħha fit-termini tal-Art. 10 fuq ċitat; u għalhekk il-kumpannija, in vista tar-responsabbilta` tagħha, għandha l-interess, li jekk jidhrilha, timpunja s- sentenza; "Ikkunsidrat; "Proċeduralment hemm żewġ riljevi li jixraq li jsiru. L-ewwel, illi ma hix eżatta d-dikjarazzjoni tal-kumpannija appellanti Ii hi qegħda tipprevalixxi ruħha min-nota tal-appell li kien għamel il-konvenut fit-22 ta' Diċembru 1959, għaliex proprjament dak id-dritt li wieħed jipprevalixxi ruħu minn skrittura ta' litigant ieħor hu riservat għall- parti 'avversa', mentri l-kumpanija appellanti għandha l-istess interess tal-konvenut Monreal li għamel in-nota (Kollez. Del resto il-kumpannija għamlet in-nota tal-appell tagħha fi żmien utli, u għalhekk m'hemmx bżonn li hi tipprevalixxi ruħha minn dik tal-konvenut Monreal. It-tieni, malament il-konvenut Attweger, fir-risposta tiegħu fol 76 jgħid li hu jirrimetti ruħu għall-eċċezzjonijiet sottomessi quddiem il-Qorti tal- ewwel istanza ("ipsis verbis"). Hu infatti għad li ppreżenta n-nota tal-appell fol 68, imbagħad ma kompliex l-appell; u għalhekk għandu jitqies akkwijexxenti għas-sentenza appellata (App. 2.XII.'57; ara wkoll Kollez. V, 46); u per konsegwenza ma jistax jiġi mismugħ jeleva l-kontestazzjoni kontenuta fin-nota tal-eċċezzjonijiet fol. Din l-Qorti taqbel mal-pożizzjoni addottata fis-sentenza suċitata: u cioe` li s-soċjeta` assiguratriċi li ai termini tal-Kap 104 hija obbligata tħallas is-somma flus lit-"terza persuna" li favurha tkun ingħatat is- sentenza, għandha interess (ġuridiku) tappella kontra l-imsemmija 4 Illum Art 236 tal-Kap 12 Ċiv. L-interess tagħha huwa wieħed dirett, leġittimu u attwali għaliex wara kollox hija dik il-persuna li ser ikollha tħallas lill-attur kwalisiasi somma li tiġi likwidata f'każ li jirriżulta li għall-inċident awtomobilistiku huwa responsabbli l-konvenut li huwa assigurat magħha. Irrispettivament minn jekk tali soċjeta` assiguratriċi kinitx ukoll interveniet fil-kawża, hija għandha dritt tappella mis-sentenza bħala terz interessat. In oltre, tali dritt ta' appell jeżisti indipendentement minn jekk appella jew ma appellax il-konvenut. Veru li n-notifika tas-sentenza da parti tal-atturi lis-soċjeta` assiguratriċi skont l-Artikolu 10(1) tal-Kap 104 tikkostitwixxi titolu esekuttiv kontra l-istess soċjeta` assiguratriċi, iżda l-Artikolu 10(2) jipprovdi li l-ebda somma m'għandha titħallas mill-assiguratur b'effett ta' sentenza "sakemm l-esekuzzjoni tagħha tibqa' sospiża sakemm jinqata' Dan qed jingħad għaliex skont il-verbal tat-3 ta' April 2017 (fol 331) "Is-soċjeta` appellanti ħallset dak dovut lill-appellati Borg skont is- Huwa utili li ssir ukoll riferenza għas-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell Inferjuri fit-28 ta' April 2004 fil-kawża fl-ismijiet "Fogg riferenza għas-sentenza Aquilina v. Monreal appena ċitata minn din il- Qorti u tissottolineja d-differenzi taċ-ċirkostanzi bejn każ u ieħor.) noe et v. Tabone, is-soċjeta` assiguratriċi tal-vettura misjuqa mill- konvenut kienet talbet li tintervjeni fil-kawża permezz ta' rikors, liema Ċiv. rikors baqa' ma ġiex dekretat. Il-konvenut ammetta t-talba (cioe` li kien unikament responsabbli għall-inċident awtomobilistiku) u l-ewwel Qorti laqgħet it-talba attriċi u ddikjarat lill-konvenut bħala unikament responsabbli għal-inċident u għad-danni konsegwenzjali. Is-soċjeta` assiguratriċi appellat mis-sentenza: l-aggravju tagħha konsistenti fil-fatt li l-ewwel Qorti ppronunzjat is-sentenza mingħajr ma ddeċidiet fuq ir-rikors sabiex tiġi ammessa in statu et terminis. Hija sostniet, dejjem fuq l-istess tema, li qua assiguratriċi tal-vettura misjuqa mill-konvenut u in vista li ġiet debitament notifikata skont il-Kap 104 hija kellha interess fil-kawża, billi setgħet tiġi esegwita direttament fil-konfront tagħha. Il-Qorti tal-Appell Inferjuri pero` osservat li s-soċjeta` assiguratriċi ma kinitx qed tikkontesta r-responsabbilta` għall-inċident (u lanqas ma jirriżulta li kienet qed tikkontesta l-kwantum tad-danni). argument tas-soċjeta` assiguratriċi kien jirrigwarda l-fatt li l-polza tal- assigurazzjoni kellha restrizzjoni relattiva għall-eta` ta' min ikun qed isuq il-vettura. Il-Qorti pero` rriteniet li s-soċjeta` assiguratriċi xorta waħda kienet obbligata tindennizza lit-terz danneġġjat għall-ħsarat (ai termini tal- Artikolu 12(1) tal-Kap 104) u li se mai kellha dritt ta' rivalsa kontra l- Għalhekk irriteniet li l-pożizzjoni tal-Qorti tal-Appell Superjuri fil-kawża Carabez v. Attweger (fejn qalet li s-soċjeta` assiguratriċi tal-konvenut kellha interess biex tappella) ma kinitx applikabbli għall-każ. Enfasizzat li apparti l-fatt li r-restrizzjoni fil-polza ta' Ċiv. "l-eta` ta' min ikun qed isuq il-vettura" ma kinitx statutorjament prevista taħt l-Artikolu 12(1) fiż-żmien tal-każ Carabez v. Brigar, is-soċjeta` assiguratriċi fil-każ Aquililina v. Attweger kienet qed tikkontesta r- responsabbilta` għall-inċident, mhux bħal fil-każ li kellha quddiemha (Fogg noe et v. Tabone), fejn kif ingħad, il-kwistjoni kienet tirrigwarda r- restrizzjoni fuq il-polza. Skont l-Artikolu 12(1) ir-restrizzjonijiet fil-polza elenkati fl-istess Artikolu 12(1) m'għandhom l-ebda effett fir-rigward tar- responsabbiltajiet li għandhom ikunu koperti mill-polza taħt l-Artikolu 4(1) b'dan li kull somma mħallsa mill-assiguratur biex tiġi sodisfatta r- responsabbilta` ta' persuna koperta bil-polza, tista' minnu tittieħed lura mingħand dik il-persuna. Il-Qorti tal-Appell Inferjuri fil-fatt issottolineat li l-interess li kellha s-soċjeta` assiguratriċi kien biss wieħed ex post facto għall-ħlas tar-riżarċiment fil-konfront tal-konvenut (abbażi tar-restrizzjoni fuq il-polza) u għalhekk ma kellhiex l-interess ġuridiku neċessarju biex tintervjeni fil-kawża jew tappella mis-sentenza. "… is-socjeta` assikuratrici hija obbligata li tindennizza lit-terz danneggjat ghall-hsarat sofferti u dan nonostante kwalunkwe restrizzjoni fil-polza tal-assikurazzjoni relattiva "ghall-eta` ta' min ikun qed isuq il-vettura" subparagrafu (f) ta' l-Artikolu 12(1). Ir- rimedju akkordat mil-ligi lis-socjeta` assikuratrici hu biss wiehed ta' rivalsa kontra l-persuna assigurata. "Din is-sitwazzjoni ma kienetx statutorjament prevvista taht il-Kap 165 kif kien qabel ma nbidel u sar il-Kap 104 attwali u allura s-sentenza fuq accennata tat-8 ta' April 1960 in re "Aquilina –vs- Monreal" trid tinqara fil-parametri tal-ligi kif kienet dakinhar. Dippju f'dak il-kaz ir-raguni avvanzata kienet ghal kollox distinta minn dik tal-kaz prezenti billi hemm is-socjeta` assikuratrici riedet tikkontesta r-responsabilita` ghall- kollizjoni, dak li mhux qed jintalab fl-appell odjern mis-socjeta` 5 Ir-restrizzjoni ta' "L-eta' ta' min ikun qed isuq il-vettura" iddaħħlet fl-Artikolu 12(1) permezz tal-Att XLI (1986) Ċiv. "Rigwardata allura l-kwestjoni mill-ottika tal-istat attwali tal-ligi fil- Kap 104 hu car illi s-socjeta` appellanti m'ghandhiex dak l-interess l-appell taghha. Dan ghaliex hi attwali sabiex tiggustifika m'ghandhiex interess dirett fil-kreditu li s-socjetajiet appellati ghandhom fil-konfront tal-konvenut. Imbaghad lanqas ma tezisti jew theddida ta' l-ebda vjolazzjoni attwali fl-istat prezenti vjolazzjoni attwali tad-dritt kompetenti mis-socjeta` appellanti. Dritt li hu konservat u mhares lilha mil-ligi entro parametri ben definiti. "Tajjeb li nigi notat f'dan il-kuntest illi l-interess merament ipotetiku ma huwiex accettabbli in kwantu ma humiex ammissibbli rikonjizzjoni ta' drittijiet jew kundanni preventivi 'ad futurum'. Tghodd fir-rigward l- osservazzjoni denotata fis-sentenza fl-ismijiet "Conte. "Jonqos allura fl-opinjoni konsiderata ta' din il-Qorti l-interess reali u attwali fis-socjeta` appellanti biex tipproponi l-appell minnha ntavolat. Minn dak dezunt mill-Kap 104 huwa ovvju illi l-Qorti ma tistax tittrattjeni talba li tippermetti lis-socjeta` appellanti biex, kif jinghad minnha, l- kundanna mposta fuq il-konvenut fis-sentenza appellata ma tkunx tista' tigi rizarcita direttament minnha. Anke jekk talvolta s-socjeta` appellanti ghandha raguni serja u valida biex il-polza ma tirrispondiex fil-kuntest minnha prospettat din l-istess raguni, kif fuq manifest skond it-test tal-ligi, ma tistax tarresta d-dritt tat-terz danneggjat. "Huwa mbaghad ukoll evidenti hafna illi fuq il-bazi tal-istess kontenzjoni sostenuta minnha, u l-Qorti tenfasizza dan l-aspett partikolari f'dan il- kaz, l-istess socjeta` appellanti ma setghetx lanqas tissodisfa lill-Qorti li kellha "interess" tintervjeni fil-gudizzju a norma tal-Artikolu 960 tal-Kap 12 billi din ma setghetx, fuq dik il-bazi, tiddemostra interess sostanzjali u reali, imma biss interess derivattiv fl-ezitu. Interess li l-ligi specjali (Kap 104) tirrizervalha biss 'ex post facto' l-hlas tar-rizarciment u fil- konfront tal-persuna assigurata. (enfasi ta' din il-Qorti)". Jiġi enfasizzat li fil-każ odjern is-soċjeta` appellanti Elmo Insurance Ltd qed tappella fuq il-kwantum tal-grad tad-diżabilita` tal-attur, fattur li jaffettwa s-somma li l-konvenut jiġi kkundannat iħallas, u li effettivament hija esegwibbli kontriha, u allura jirriżulta li għandha interess dirett, leġittimu u attwali, biex tintavola l-appell. (L-interess tas-soċjeta` Ċiv. assigurattriċi fil-każ Fogg noe et v. Tabone, invece, ma kienx hekk dirett, leġittimu u attwali, iżda kien jirrigwarda l-ħlas tar-risarċiment mingħand il- konvenut abbażi tar-restrizzjoni fil-polza.) Stabbilit għalhekk li l-appell odjern tas-soċjeta` assiguratriċi Elmo Insurance Ltd mhux improponibbli jew null, din il-Qorti ser tgħaddi biex tikkonsidra l-aggravju tagħha rigwardanti r-rata ta' diżabilita` ta' 6% addottata mill-ewwel Qorti. B: Ir-rata ta' diżabilita` ta' 6%: eċċessiva jew le? L-attur ġie eżaminat minn ħames esperti mediċi: Il-perit ex parte Mr Charles Riley li kkonkluda li d-diżabilita` fiżika tal-attur hija ta' 12%; Il-perit nominat mill-qorti Mr Ivan Mani, Ii kkonkluda li d- diżabilita` fiżika tal-attur hija ta' 15%; u It-tliet periti addizzjonali nominati mill-qorti, Mr Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas, Mr Massimo Fenech Montfort u Mr Ray Peden li kkonkludew li d-diżabilita` fiżika tal-attur hija ta' 3%. Ċiv. L-ewwel Qorti fis-sentenza tagħha qalet li qrat ripetutament dak li kitbu l-esperti u li rriflettiet fit-tul fuq il-konsegwenzi ta' alterazzjoni tar- rapport ta' esperti mediċi addizzjonali, iżda stqarret li ma setgħetx sempliċiment toqgħod fuq l-aħħar rapport u "tinjora qisu xejn" liż-żewġ esperti l-oħra. Ikkonsidrat ukoll li l-obbligu tal-astenzjonijiet u t-talbet tar- rikuża għandhom isiru fil-bidu tal-kawża jew nomina. Qieset li l-esperti "mhux qegħdin jaslu għall-konklużjonijiet tagħhom tant fuq kriterji oġġettivi, iżda fuq konsiderazzjonijiet totalment soġġettivi u dipendenti fuq id-diskrezzjoni tal-esperti mediku, li ma jistgħux jiġu kkontrollati." Wara li għamlet konsiderazzjonijiet bażati anke fuq prinċipji ta' statistika u matematika, ħasset li kellha tapplika bħala grad ta' diżabilita` fiżika permanenti globali dak ta' 6%. In vista tal-aggravju tas-soċjeta` appellanti, din il-Qorti fliet bir- reqqa t-tliet rapporti mediċi: Ir-rapport tal-perit ex parte Mr Charles Saint-Aude (12%) (Data tal-eżami: 08.10.2001, 01.11.2001, 08.01.2002, 04.02.2002) Ċiv. Huwa osserva li mit-testijiet radjoloġiċi li saru fuq is-"cervical spine" ma rriżultax li kellu ksur, u rriżulta li kellu "spondylosis" u "spondylo-arthrosis" Qal li fl-opinjoni tiegħu bħala riżultat dirett tal-inċident l-attur sofra minn "flextion injury to his neck" bil-konsegwenza ta "a nerve root irritation to Ċiv. Ir-rapport tal-perit tal-qorti Mr Ivan Hampton (15%) (Data tal-eżami 28.11.2006) Mr Mani rraporta li l-attur kien qed jilmenta minn "uġigħ fl-għonq, uġigħ li mill-għonq jinżel għad-driegħ tal-lemin, tnemnim fis-swaba tax- xellug, problemi biex jorqod minħabba l-uġigħ, jieħu pilloli kontra l-uġigħ Mill-eżami li għamillu kkonstata li l-attur ħass uġigħ meta misslu r-rukkelli C4-Th1, Th12-L5, u l-għerq tal-biceps tal-lemin. Osserva li l-movimenti fl-għonq u d-dirgħajn huma ristretti u jikkaġunaw uġigħ. Huwa qies li t-testijiet radjoloġiċi li sarulu fl-2001 (fiż-żmien tal-inċident) ma jurux ksur/korriment, iżda juru evidenza ta' artrite fil-jogi ta' wara r- rukkelli ta' C4-C6. kkonkluda li bħala riżultat tal-inċident "hyperflexion/extension injury tal-għonq" u li sa meta invistah kien għadu Ċiv. jbati l-konsegwenzi. Ikkonkluda li beda jsofri wkoll minn tendinite fl-ispalla tal-lemin li ma tjibitx minkejja t-trattament. Żied jgħid li "Is-sintomi li qed iħoss minn għonqu qed jikkaġunaw kompressjoni fuq nerv li jinżel fid- driegħ tal-lemin. Dan kellu konsegwenzi serji fil-ħajja ta' kuljum tas-sur Huwa ma jistax iqatta' ħinijiet twal f'pożizzjoni waħda kemm bil- wieqfa jew bil-qegħda. Għalhekk xogħlu bħala prodjuser ta' programm fuq it-television. (sic) Apparti hekk għandu wkoll problemi biex jagħmel attivitajiet ta' kuljum. Għandu problemi biex jorqod u juża sa erba' mħadded. Studji li saru juru li f'każi bħal dawn wara ħmistax-il sena aktar minn erbgħin fil-mija (40%) ta' pazjenti jibqgħu isofru minn sintomi Huwa in vista ta' dan kollu qal li kien tal-opinjoni li l-attur għandu diżabilita` permanenti ta' 15%. Ir-rapport tal-periti addizzjonali8 (3%) (Data tal-eżami: 03.09.2008) Il-periti rraportaw li l-attur kien ilmenta li bħala riżultat tal-inċident baqa' jħoss "1. Uġigħ f'ġenb jew ieħor t'għonqu, li jħossu biss meta jgħajja per eżempju meta jsuq sagħtejn jew tlieta, jew wara ġurnata ta' xogħol. Bil- lejl dan l-uġigħ spiss iqajmu. Qalilna li dan l-uġigħ ma jmur imkien minn għonqu, cioe` ma jirradjax għal bnadi oħra ta' ġismu u lanqas ma jħoss xi Ċiv. jew jagħtas." tnemnim meta juġgħu għonqu. Uġigħ tul dahru kollu meta jgħajja. l-uġigħ jiżdied mal-mixi u meta jintlewa iżda mhux effettwat meta jisgħol Mill-eżami li għamlulu kkonstataw li l-moviment f'għonqu kien ristrett bin- nofs, u dan f'kull direzzjoni għaliex fil-limitu ta' kull moviment ġie preċipitat uġigħ fil-muskolu trapezius tan-naħa l-oħra. Żiedu jgħidu pero` li "aħna nnutajna ukoll li waqt ħin ieħor tal-eżami meta kien aljenat u kien qiegħed isir l-eżami ta' parti oħra, Muscat Cohen ħarrek għonqu bla restrizzjoni jew limitazzjoni." Osservaw li l-attur ħass uġigħ (tenderness) meta missew fuq kull rukkell minn T2 sa C1, inkluż l-iskutella ta' rasu, fuq il-muskoli supraskaplari u trapezius taż-żewġ naħat. Osservaw ukoll li l-attur ħass uġigħ meta għolla d-dirgħajn 'il barra (abduction) jew 'il quddiem (flexion). Osservaw ukoll li ħass uġigħ (tenderness) meta missew l-irkiekel bejn T8 u S3 (ix-xewka ta' dahru), meta missew il-muskoli fuq iż-żewġ naħat tax- xewka fuq l-istess medda u s-sacroiliac triangle tal-lemin. Huma qiesu t-testijiet radjoloġiċi li sarulu fl-2001 u kkonstataw li ma kien hemm l-ebda ksur pero osservaw li kellu artrite qawwija tul l-irkiekel tal- għonq u wkoll "degenerative disc disease" fil-livelli C3/4, 4/5, 5/6, u 6/7. Ċiv. Huma aċċennaw għall-fatt li l-attur kellu artrite qawwija f'għonqu qabel l- inċident. Għalkemm ikkonstataw li kellu uġigħ fuq l-ewwel disa' rkiekel u fuq l-aħħar tlettax-il rukkell, u wera nuqqas ta' ħass b'tajjara fid-driegħ tal- lemin fid-distribuzzjoni ta' tliet "dermatones" u fi tnejn tar-riġel tal-lemin, ikkummentaw illi "din il-pluralita` ta' uġigħ fl-irkiekel u fid-dermatones tissuġġerixxi kontribut soġġettiv." Qalu li l-eżami kliniku ftit li xejn wera xhieda oġġettiva ta' nuqqas ta' funzjoni. Qalu li kienu tal-fehma li s- sintomi li jilmenta minnhom l-attur "huma prinċipalment dovuti għall-artrite qawwija f'għonqu" u li "l-iskoss qawwi li ġarrab seta' biss jawmenta l- istess artrite (li kienet diġa teżisti) u sintomi relatati magħha." Huma għalhekk ikkonkludew li r-rata ta' diżabilita` li l-attur sofra bħala riżultat tal-inċident huwa ta' 3%. Qabel xejn, din il-Qorti jidhrilha li hu opportun tikkummenta dwar il-kwistjoni li nqalgħet fil-mori tal-kawża fir-rigward tal-fatt li tnejn mill-periti addizzjonali (Mr Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas u Mr Massimo Fenech Montfort) ġieli ħadmu fuq inkarigu tas-soċjeta` appellanti. F'dan ir-rigward l-ewwel Qorti fis-seduta tad-19 ta' Ottubru 2011 diġa` ddikjarat li ma kellhiex għalfejn tagħhom. Għalhekk għalkemm fis-sentenza kkummentat li l-ġustizzja trid mhux biss issir iżda wkoll tidher li qed issir, u li hija tal-fehma li meta espert li jkun nominat mill-qorti għandu jiddikjara Ċiv. jekk fl-aħħar ħames snin kienx tqabbad minn xi parti fuq xogħol ieħor, dan m'għandux jitqies bħala xi dubju fuq l-integrita` tar-rapport tal-periti. Din il-Qorti eżaminat bir-reqqa x-xiehda tal-attur innifsu. tiegħu (datat 28 ta' Jannar 2005) huwa qal li baqa' ma rkuprax mill- korriment li sofra u baqa' jbati minn uġigħ qawwi u kroniku li kultant ikun insapportabbli. Xehed li mill-inċident baqa' qatt ma raqad sew minħabba l-uġigħ u li jieħu l-painkillers kuljum. Qal li meta jmur għall-fiżjoterapija jħossu aħjar. Kontro-eżaminat (fil-15 ta' Mejju 2006) qal li jeskludi li qabel l-inċident kellu problemi f'dahru u li kellu bżonn xi kura tat-tobba. Kuntrarjament, għalhekk, għal dak li ssostni s-soċjeta` appellanti, mhux minnu li l-attur xehed fis-sens li d-debilita` li sofra ma fixklitux fix- xogħol tiegħu jew fil-ħajja ta' kuljum. Huwa invece qal li baqa' jbati minn uġigħ kroniku li jimmaniġġja bil-painkillers u bil-fiżjoterapija, u li qatt ma reġa' raqad tajjeb mill-inċident 'il quddiem. Din il-Qorti pero` qieset ukoll li, kif tajjeb ikkummentat l-ewwel Qorti, il-konklużjonijiet tal-esperti huma (neċessarjament, minħabba n-natura tad-diżabilita` lamentata mill-attur) msejsa fuq konsiderazzjonijiet soġġettivi u mhux oġġettivi, cioe` huma bbażati fuq dak li qalilhom li kien qed iħoss l-attur. Fil-fatt, xi ftit jew wisq, huwa mistenni li l-persuna li tkun għamlet azzjoni bħal ma hija din odjerna tesaġera s-sintomi li tkun qed Ċiv. tħoss. Kif anke kellha l-opportunita` din il-Qorti tikkummenta fis-sentenza tas-26 ta' April 2013 fil-kawża fl-ismijiet "Francis Fenech Montfort et v. Midolo "...dejjem se jkun hemm xi ftit tal-element tad-dubju fir-rigward tal- veraċita` ta' dak li jkun qed jgħid il-pazjent. Xi ftit jew wisq hemm it- tendenza li l-affarijiet jiġu esaġerati da parti tal-pazjent li jaf ben tajjeb li iktar ma r-rata tad-diżabilita` tkun kbira iktar għandu ċans li jagħmel gwadann finanzjarju." Jidher li l-attur odjern ukoll ittanta jkabbar xi ftit is-sitwazzjoni. Fil- fatt Mr Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas, wieħed mill-periti addizzjonali, fix- xiehda tiegħu tad-9 ta' Marzu 2012 aċċenna għall-fatt li meta kienu qegħdin jeżaminawlu għonqu, u allura l-attur kien qed jikkonċentra fuq għonqu, ħallihom idawwruh biss sa 30° (fejn in-normal huwa 65°) filwaqt li meta kienu qed jeżaminawlu parti oħra (u cioe` kien aljenat) it-tlieta li huma (inkluż Mr Ray Muscat Cohen) innutaw li kien ċaqlaq għonqu iżjed minn qabel, "...ovvjament jiena ninnota illi għonqok issa qed tħarrku ħafna iktar milli ħallejtni...." Dan il-fatt, kif fuq spjegat, tniżżel fir-rapport tagħhom fejn ġie indikat li "ħarrek għonqu bla restrizzjoni jew limitazzjoni". jispjega illi r-rapport ikun ġie bbażat fuq diskussjonijiet li jkunu għamlu t- tliet periti wara li l-pazjent ikun telaq mill-kamra "u għalhekk, ovvjament, li dan il-punt kien ġie diskuss". Dwar dan il-punt, Mr Ray Muscat Cohen, fix-xiehda tiegħu tad-19 ta' Novembru 2010 quddiem l-Assistent Ġudizzjarju xehed li "ma jiftakarx" jekk huwa personalment rax lill-attur "iħarrek għonqu bla restrizzjoni" kif Ċiv. ġie ndikat fir-rapport tal-periti perizjuri. Pero` qal li "kieku ħarrek għonqu sa 50% ngħid li probabbli ma konniex nużaw il-kliem 'bla restrizzjoni'". Dr Frederick Zammit Bonello Tedesco Triccas, mistoqsi kif jista' jispjega d- diskrepanza fil-figuri bejn ir-rapport tal-periti addizzjonali u dak taż-żewġ periti l-oħra qal li hemm diversi raġunijiet, iżda qal li ħafna drabi d- differenza tkun dovuta għat-trapass taż-żmien u cioe` l-pazjent ikun mar Madanakollu din il-Qorti tosserva li fit-tliet rapporti ġew indikati bejn wieħed u ieħor l-istess sintomi u uġigħ, u għalhekk jidher li d-differenza kienet iktar kwistjoni ta' opinjoni u ta' interpretazzjoni. naħa waħda l-espert ex parte u l-espert tal-qorti (minkejja li kkonstataw li l-attur diġa` kellu artrite sostanzjali) it-tnejn ikkonkludew li l-inċident ikaġuna flexion injury fl-għonq u tendinite, filwaqt li l-esperti addizzjonali nsistew li l-uġigħ lamentat mill-attur huwa prinċipalment dovut għall-artrite, u li l-inċident seta' biss awmenta l-artrite u s-sintomi tagħha. Meqjusa dawn il-konsiderazzjonijiet kollha, din il-Qorti ma tħossx li għandha tiddipartixxi mill-konklużjoni tal-ewwel Qorti u jidhrilha li l- applikazzjoni tal-persentaġġ ta' 6% huwa wieħed ġust u ekwu u dan anke jekk wieħed jieħu in kont it-tendenza ta' pazjent f'każijiet bħal dawn li jesaġera xi ftit l-uġigħ, kif fuq spjegat. Ma jirriżultax li qabel l-inċident l- attur kien qed isofri minn xi uġigħ f'għonqu bħala riżultat tal-artrite, u allura Ċiv. anke jekk, kif qed jgħidu l-periti addizzjonali, l-inċident "seta' biss" awmenta l-artrite u s-sintomi tagħha (u mhux ikkaġuna "injury" per se kif isostnu l-ewwel żewġ esperti) xorta jibqa' l-fatt li l-attur beda jsofri l- uġigħ bħala konsegwenza tal-inċident. Għal dawn il-motivi, tiċħad l-appell tas-soċjeta` appellanti u L-ispejjeż ta' dan l-appell għandhom jitħallsu mill-istess soċjeta` Giannino Micallef-Grimaud Macelli Noel James Podesta Imħallef Deċide Joseph Sciberras Vella Prim Imħallef Deputat Reġistratur rm