Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) IMĦALLEF LAWRENCE MINTOFF Seduta tas-16 ta' Diċembru, 2020 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Il-Perit Alberto Hole Mckeon (K.I. 906966M); Il-Perit Konrad Borg Zammit (K.I. 462837M); Il-Perit David Montilla Castillo (K.I. 734925M); Il-Perit David Sapezhinsky (K.I. 631499M), ilkoll f'isimhom proprju u f'isem is-soċjetà ċivili Architecture Project ("l-appellanti") Id-Direttur fid-Dipartiment tas-Servizzi Korporattivi fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru, u d-Direttur Ġenerali fit-Taqsima tax-Xogħlijiet fil-Ministeru għat- Trasport, Infrastruttura u Proġetti Kapitali1 ("l-appellati") Dan huwa appell magħmul mir-rikorrenti, jiġifieri l-Perit Alberto Hole Mckeon (K.I. 631499M), il-Perit Konrad Borg Zammit (K.I. 631499M), il-Perit David 1 Korrezzjoni awtorizzata b'digriet tal-25.09.2020. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Felice (K.I. 631499M), il-Perit David Sapezhinsky (K.I. 631499M), ilkoll f'isimhom proprju u f'isem is-soċjetà ċivili 'Architecture Project' (minn issa 'l quddiem "l- appellanti"), mid-deċiżjoni mogħtija mit-Tribunal tal-Arbitraġġ fi ħdan iċ-Ċentru dwar l-Arbitraġġ ta' Malta (minn issa 'l quddiem "it-Tribunal"), fl-14 ta' Settembru, 2018 (minn issa 'l quddiem "id-deċiżjoni appellata"), li permezz tagħha t-Tribunal iddeċieda illi, Dan l-appell, kif ukoll l-appell inċidentali, qegħdin jiġu intavolati mid- deċiżjoni mogħtija mit-Tribunal, fi proċeduri arbitrali istitwiti mir-rikorrenti permezz ta' statement of claim fejn ressqu talba għal drittijiet professjonali dovuti lilhom mill-intimati, jew min minnhom, inkonsiderazzjoni għal servizzi reżi mir-rikorrenti favur l-intimati, jew min minnhom, u/jew fuq inkarigu tal- intimati jew min minnhom, u inkonsiderazzjoni ta' servizzi oħra li ġew terminati, skont ir-rati miftiehma bejn il-partijiet permezz ta' kuntratt tas-6 ta' Settembru, Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Ir-rikorrenti talbu wkoll li jiġu determinati r-rati tad-drittijiet professjonali dovuti lilhom mill-intimati, jew min minnhom, inkonsiderazzjoni għal servizzi reżi mill-istess rikorrenti favur l-intimati, jew min minnhom, u/jew fuq inkarigu tal-intimati jew min minnhom, u inkonsiderazzjoni għal servizzi oħra li ġew Ir-rikorrenti talbu lit-Tribunal jikkundanna lill-intimati jħallsu l- ammont imsemmi fin-notice of arbitration li bih inbeda l-arbitraġġ odjern u li jirriżulta mill-fatturi li kienu fil-pussess tal-intimati mid-data tal-istess fatturi, flimkien mal-imgħax kummerċjali mid-dati tal-fatturi relattivi sad-data tal-ħlas effettiv tas-somma kollha, kif ukoll l-ispejjeż legali inklużi dawk tal-ittra uffiċjali tal-5 ta' Frar, 2004, u tal-ittra legali tas-6 ta' Mejju, 2004, kontra l-intimati. L-intimati fir-risposta tagħhom eċċepew li t-talbiet tar-rikorrenti huma infondati fil-fatt u fid-dritt, għaliex huma bbażati fuq interpretazzjoni ħażina tal- ftehim bejn il-partijiet. Permezz tar-risposta tagħhom għall-Avviż għall-Ftehim ippreżentat mir-rikorrenti, l-intimati ppreżentaw ukoll kontrotalba fejn talbu rifużjoni ta' LM2,960.17 li skont huma kienu tħallsu żejda lir-rikorrenti. Il-proċeduri arbitrali ġew ippreżentati mir-rikorrenti, bi pretensjoni speċifika għall-ħlas ta' drittijiet professjonali dovuti lilhom mill-intimati għal servizzi reżi għall-benefiċċju tal-intimati jew fuq inkarigu tagħhom, skont ir-rati miftiehma bejn il-partijiet permezz ta' kuntratt tas-6 ta' Settembru, 1996, b'talba għad-determinazzjoni ta' dawn ir-rati ta' drittijiet professjonali dovuti lir-rikorrenti, b'talba għall-kundanna tal-ħlas tal-istess, flimkien mal-imgħax Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM kummerċjali mid-dati tal-fatturi relattivi sad-data tal-ħlas effettiv tas-somma kollha, bl-ispejjeż legali, inklużi dawk tal-ittra uffiċjali tal-5 ta' Frar, 2004, u tal- ittra legali tas-6 ta' Mejju, 2004, kontra l-intimati. Ir-rikorrenti speċifikaw li s- somma involuta f'dawn il-proċeduri hija ta' LM119,846.17, jew somma oħra verjuri li dan it-Tribunal jogħġbu jakkorda lir-rikorrenti, flimkien mal-imgħax kummerċjali mid-dati tal-fatturi relattivi sad-data tal-ħlas effettiv tas-somma L-intimati eċċepew li t-talba tar-rikorrenti għall-ħlas ta' drittijiet professjonali allegatament dovuti lilhom hija infondata fil-fatt u fid-dritt, u qiegħda titqajjem biss minħabba li r-rikorrenti qegħdin jagħtu interpretazzjoni żbaljata tal-kuntratt maqbul bejn il-partijiet datat 6 ta' Settembru, 1996. L- intimati spjegaw li tul is-snin saru diversi laqgħat bejn il-partijiet bil-għan li jintlaħaq ftehim dwar din il-vertenza, iżda wara li ntlaħaq ftehim dwar uħud mill-kwistjonijiet li tqajmu mir-rikorrenti, ir-rikorrenti reġgħu lura minn dak il- ftehim u talbu ħlas ġdid bl-imgħax. L-intimati qalu li r-rikorrenti qegħdin jippretendu ħlas għal xogħol ta' refurbishment li sar fil-Berġa ta' Kastilja, inkluż xogħol li ma sarx mir-rikorrenti. Żiedu jgħidu li minkejja li parti mix-xogħol ma sarx kif elenkat fil-parti tal-ftehim intitolata "Dettalji tal-Proġett", ir-rikorrenti tqabbdu jagħmlu xogħol ieħor fil-Berġa ta' Kastilja b'valur komparabbli, u huma kienu tħallsu għal dan ix-xogħol. L-intimati spjegaw li wara li huma rċevew il- pretensjonijiet tar-rikorrenti, huma kienu offrew ħlas fl-ammont ta' LM10,010.02 għas-saldu tal-pretensjonijiet kollha tar-rikorrenti, liema ħlas ma ġiex aċċettat mir-rikorrenti. Konsegwenza ta' dan l-intimati jsostnu li l- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM pretensjonijiet tar-rikorrenti huma infondati fil-fatt u fid-dritt, u jitolbu li t- talbiet tar-rikorrenti, inkluż l-imgħaxijiet, jiġu miċħuda bl-ispejjeż kontra tagħhom, stante li r-rikorrenti tħallsu skont it-termini tal-ftehim maqbul bejn il- partijiet u abbażi tal-kuntratt iffirmat bejniethom. L-intimati ressqu kontrotalba għar-rifużjoni tal-ammont ta' LM2,960.17 li tħallsu żejda lir-rikorrenti, skont il-kalkoli tal-intimati. L-intimati spjegaw li r- rikorrenti kienu tħallsu d-drittijiet professjonali dovuti lilhom, inkonsiderazzjoni tas-servizzi mogħtija mir-rikorrenti abbażi tal-kuntratt tas-6 ta' Settembru, Spjegaw li għal xi żmien, il-ħlas lir-rikorrenti kien isir permezz ta' pagamenti mensili, u meta saru l-kontijiet ġie stabbilit li l-intimati ħallsu żejjed lir-rikorrenti l-ammont ta' LM2,960.17, u għalhekk talbu r-rifużjoni lura ta' dan laqgħu għall-kontrotalba tal-intimati billi wieġbu kontrotalba tal-intimati hija infondata fil-fatt u fid-dritt, u għalhekk għandha tiġi miċħuda stante li l-ebda ammont mhuwa dovut mir-rikorrenti lill-intimati. It-Tribunal sema' x-xhieda tal-Perit Stephen Vella Haber, li qal fl-1996, huwa kien ġie inkarigat bħala project manager tal-proġett li kien qiegħed isir fil-Berġa ta' Kastilja. Spjega li dak iż-żmien kien għadu ma sarx il-ftehim bejn il-Gvern u Architecture Project, u l-kuntratt bejn il-Gvern u Architecture Project kien ġie ffirmat f'Settembru tal-1996. Żied jgħid li qabel ġie ffirmat dan il-ftehim, kienu saru żewġ pagamenti mill-Gvern. Spjega li fi Frar 1997, Architecture Project kienu kitbu ittra fejn spjegaw xi kwistjonijiet li nqalgħu wara li ġie ffirmat dan il- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM ftehim, partikolarment ir-rata bażika għall-ħlas li kellha tiġi applikata. d-dipartiment kien qiegħed jissuġġerixxi rata ta' 9.5% fuq il-kejl tax-xogħol għax meta ġie ffirmat il-ftehim, kien hemm sitt tenders li kienu diġà ngħataw u x- xogħol kien beda, bil-kejl isir minn quantity surveyors imqabbda mill-Gvern. xhud qal li d-Diviżjoni tax-Xogħlijiet kienet uriet ix-xewqa li peress li x-xogħol kien diġà beda, il-kejl kellu jibqa' jsir mill-entitajiet tal-Gvern, u li b'hekk ir-rata ta' ħlas lil Architecture Project kellha tonqos bi 2%, skont it-termini tal-ftehim. Kompla jgħid li kien hemm nuqqas ta' qbil dwar il-perċentwal li bih kellha tonqos ir-rata li biha kien ser isir il-ħlas lil Architecture Project, li kienu qegħdin jinsistu li r-rata kellha tonqos b'1% u mhux b'aktar. Ix-xhud qal li l-klawsola 2.4 tal- kuntratt maqbul bejn il-partijiet kienet tistipula li l-ħlas li l-Perit jirċievi mingħand il-Gvern kellu jkun l-uniku ħlas rigward dan il-kuntratt, u l-Perit ma setax jirċievi flus mingħand terzi rigward l-istess kuntratt. Qal li t-2% tal-ħlas tal- kejl li kienu qegħdin jirċievu l-Periti f'dan il-każ kienu qegħdin jinħarġu kollha mill-Gvern, u kien għalhekk li t-Taqsima tax-Xogħlijiet bdiet tinsisti li l-ħlas lil Architecture Project fir-rigward ta' dawn is-sitt tenders biss kellha tonqos bi 2%. Ix-xhud qal li l-aktar punt kontenzjuż bejn il-partijiet kien dwar il-fatt li r-rata ta' ħlas lill-Periti kellha tonqos f'każ li jitqabbad konsulent ieħor biex jaħdem fuq dan il-proġett, u l-kuntratt jispeċifika li f'dan il-każ ir-rata ta' ħlas lir-rikorrenti għandha tonqos b'perċentwal li għandu jiġi miftiehem bejn il-partijiet. din il-klawsola tapplika fejn il-Perit li jkun inkarigat mill-proġett jiġi bżonn konsulent minħabba li jkun hemm il-ħtieġa ta' għajnuna speċjalizzata li mhix fil- linja tal-Perit, bħal pereżempju xogħol ta' restawr, u qal li f'dan il-każ il- konsulent jiġi mħallas mill-Gvern, filwaqt li r-rata tal-Perit, f'dan il-każ Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM bdew jinsistu li anki fil-każ ta' konsulenti oħra li tqabbdu jagħmlu xogħol li ma kellhomx x'jaqsmu miegħu r-rikorrenti, kellha tiġi applikata din il-klawsola. xhud qal li l-Gvern qabel ma' dan, għaliex ir-rikorrenti kellhom jgħaddu diversi sigħat ta' konsultazzjoni ma' dawn il-konsulenti, u qal li kien għalhekk li saret proposta li r-rati jonqsu għal terz. Ix-xhud ġab eżempju b'dak li ġara fil-proġett tal-Kavallier ta' San Ġakbu, fejn il-Perit konsulent kien talab li jitħallas skont in- numru ta' sigħat. Ix-xhud qal li f'Marzu tal-1998 kienet saret laqgħa oħra mar- rikorrenti sabiex jiġu diskussi l-kwistjonijiet li nqalgħu dwar il-ħlas tagħhom, u ftit wara r-rikorrenti għarrfu lill-Gvern li l-pretensjoni tagħhom kienet għall-ħlas tal-kuntratti kollha li kellhom jaħdmu fuqhom huma, ħlief għal dawk is-sitt proġetti li kienu mibdija meta ġie ffirmat il-ftehim, fejn il-qbil tal-partijiet kien li d-drittijiet professjonali tar-rikorrenti kellhom jonqsu bi 2%. Żied jgħid li l- partijiet qablu bejniethom li fejn jitqabbad inġinier elettriku jew mekkaniku, id- drittijiet professjonali tar-rikorrenti kellhom jonqsu għal terz ta' dawk normali, u fl-1998 kien intlaħaq ftehim li peremezz tiegħu r-rikorrenti kellhom jingħataw ħlas ta' LM1,000 kull xahar, u sussegwentement isir aġġustament dwar id- Ix-xhud qal li r-rikorrenti intalbu wkoll jagħmlu xogħol li ma kienx imniżżel fil-kuntratt. Kompla jgħid li f'April tal-2000, ir-rikorrenti talbu li l- pagament li kienu qegħdin jitħallsu ta' kull xahar jiżdied minn LM1,000 għal LM1,600 minħabba żieda fil-volum tax-xogħol. Spjega li f'Marzu tal-2001, ir- rikorrenti infurmaw lill-Gvern li kienu lestew ix-xogħol fuq il-master plan u għal dan ix-xogħol talbu ħlas ta' LM4,000. Żied jgħid li f'April tal-istess sena, it- Taqsima tax-Xogħlijiet infurmat lir-rikorrenti li l-valur globali tax-xogħlijiet kien Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM qabeż il-miljun Lira Maltin (LM1,000,000) u għalhekk ir-rata bażi ta' 9.5% kellha tonqos għal 8.5% skont it-tabella li hemm fil-kuntratt maqbul bejn il-partijiet. Qal li r-risposta tar-rikorrenti għal dan kienet li l-kuntratt kien qiegħed jiġi interpretat ħażin b'detriment għall-kumpannija tagħhom. Ix-xhud qal li bejn il- partijiet inżammet laqgħa fl-istess xahar fejn ir-rikorrenti ssuġġerew reviżjoni tal-kuntratt flimkien ma' għadd ta' emendi, fosthom li jkun hemm rata bażi differenti mill-kuntratt oriġinali, li kellha tiġi applikata għal kull fażi tal-proġett. Kompla jgħid li f'Lulju tal-istess sena saret laqgħa oħra fejn ġie deċiż li l-ħlas għall-master plan kellu jkun ta' LM3,000 u mhux ta' LM4,000, u f'Awwissu r- rikorrenti ħarġu fattura li permezz tagħha talbu l-ħlas tal-bilanċ dovut lilhom fuq il-master plan, jiġifieri l-ammont ta' LM3,000, liema ammont tħallas mill-OPM. Ix-xhud qal ukoll li f'Ottubru tal-2001 id-Diviżjoni tax-Xogħlijiet kienet bagħtet addendum għall-kuntratt lir-rikorrenti, fejn il-Gvern issuġġerixxa li l-ħlas għal dawk il-proġetti li kienu fil-kuntratt u li kienu twettqu jew li kienu qegħdin jitwettqu, kellhom jitħallsu bir-rata bażi ta' 9.5%, filwaqt li xogħlijiet ġodda kellhom jitħallsu bir-rata ta' 8.5% tal-valur tax-xogħol. Qal li r-reazzjoni tar- rikorrenti għal dan kienet li huma kienu qegħdin jaqblu ma' dan, u li ma kinux qegħdin jaqblu biss li l-Gvern jingħata sitt kopji tal-pjanti b'xejn, u offrew li minflok jagħtu żewġ kopji tal-pjanti u kopja ta' pjanta diġitali. Qal li fl-2003, ir- rikorrenti għamlu talba għall-ħlasijiet li kienu qegħdin jikkonsidraw li kienu dovuti lilhom, u elenkaw tnax-il oġġett li kienu qegħdin jippretendu ħlas tagħhom. Spjega li fost dawn kien hemm il-ħlas għall-master plan, fejn ir- rikorrenti marru lura għat-talba oriġinali tagħhom ta' LM4,000, filwaqt li l-Gvern baqa' jsostni li l-ftehim milħuq bejn il-partijiet kien li l-ħlas kellu jkun ta' Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Qal li r-rikorrenti ppretendew ukoll ħlas għal spejjeż li saru qabel ġie ffirmat il-kuntratt, fosthom ħlas għad-drittijiet professjonali tagħhom li kienu jkopru spejjeż għal stampar u ritratti, fejn il-Gvern għal darb'oħra deherlu li ma kellux jilqa' din it-talba tar-rikorrenti għall-ħlas. Qal li kien hemm tliet items imniżżla, jiġifieri ħlas wara l-abbandun tar-restawr tal-faċċata, ħlas wara l- abbandun tal-proġett tal-Oil Exploration Division, li kellha tiġi ospitata fil-livell tal-bejt tal-Berġa ta' Kastilja, u ħlas wara l-abbandun tar-restawr tal-bitħa, li kienu jiffurmaw parti mill-kuntratt miftiehem bejn il-partijiet, però x-xogħol fuqhom baqa' ma beda qatt min-naħa tar-rikorrenti, u għalhekk il-Gvern deherlu li ma kienx il-każ li kellu jkun hemm ħlas ta' termination fee, peress li x- xogħol da parti tar-rikorrenti baqa' qatt ma beda. Qal li r-rikorrenti ppretendew ħlas ukoll għall-abbandun tat-tikħil tal-bitħa prinċipali, li x-xhud qal li ma kienx fil-kuntratt oriġinali, u r-rikorrenti kienu tħallsu tiegħu sal-istadju li kien wasal fih it-tender mogħti, u għalhekk qal li r-rikorrenti ma kellhom jippretendu l-ebda ħlas ieħor għal dan ix-xogħol. Qal li fir-rigward tal-ħlas pretiż għal servizzi addizzjonali, it-talba kienet għal tliet proġetti żgħar li r-rikorrenti ntalbu jagħmlu, fejn ir-rikorrenti ħarġu fattura, u sussegwentement ħarġu fattura riveduta u l-ħlas sar skont il-fattura riveduta. Ix-xhud qal li r-rikorrenti dehrilhom li kellhom jitolbu ħlas skont it-talba oriġinali tagħhom. Ix-xhud spjega li fir- rigward ta' ħlasijiet għal xogħol mekkaniku u elettriku, ir-rikorrenti marru lura għat-talba oriġinali tagħhom li l-ħlas ikun ta' żewġ terzi, imma l-Gvern baqa' jinsisti li f'dan ir-rigward kien hemm ftehim li r-rata kellha tkun ta' terz u għalhekk irrifjuta li jilqa' din it-talba. Ix-xhud qal ukoll li r-rikorrenti ppretendew li jieħdu ħlas b'rata bażi għal kull proġett li ħadmu fuqu, u spjega li skont it- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM tabella fil-kuntratt, aktar ma l-valur ikun żgħir, iktar ir-rata bażi ta' ħlas tkun għolja, mentri l-pagamenti kienu dejjem ikkalkulati b'mod globali. Qal li kien għalhekk li r-rata ta' ħlas ġiet iffissata bil-perċentwal ta' 9.5%. ma kienx tal-fehma li l-kuntratt kellu jiġi interpretat b'dan il-mod, jiġifieri li kellha tiġi kkalkulata rata bażi għal kull proġett. Ix-xhud qal li l-aħħar item kien rigward il-ħlas għall-mudell ta' show case tal-vaults fejn kellhom jiġu esebiti l- vażuni tal-Maiolica li kien sar fl-1996, liema mudell kien sofra xi ħsara u għalhekk kien hemm il-ħtieġa li jissewwa. Qal li r-rikorrenti ppretendew ħlas għal dan il- mudell mingħajr ma ppreżentaw irċevuti. Ix-xhud qal li minn dawn it-talbiet kollha, id-Diviżjoni tax-Xogħol kienet tal-fehma li kellha tilqa' t-talba għall-ħlas dovut għat-terminazzjoni tal-proġett tal-Maiolica. Qal li minħabba li l-valur tax- xogħol b'kollox qabeż il-miljun Lira Maltin, skont it-termini tal-kuntratt ir-rata bażi kellha tinżel għal 8.5%, imma d-Diviżjoni tax-Xogħlijiet kienet ipproponiet li l-proġetti li kienu jiffurmaw parti mill-kuntratt ikollhom rata bażi għalihom skont il-valur globali tagħhom, jiġifieri 9.5%. Kompla jgħid li skont dak propost fl- addendum, fir-rigward tax-xogħlijiet li kienu jiffurmaw parti mill-kuntratt, kellu jintuża l-valur globali tagħhom biex tiġi stabbilita r-rata ta' drittijiet professjonali, li f'dan il-każ kienet ta' 9.5%, jiġifieri baqgħet li kienet, filwaqt li fir-rigward tal-proġetti li ma kinux jiffurmaw parti mill-kuntratt, kellha tiġi kkalkulata rata bażi individwalment skont il-valur ta' kull proġett, li dejjem kellha tirriżulta f'rata ogħla minn 9.5%. Ix-xhud spjega li d-differenza bejn dak pretiż mir-rikorrenti u l-pożizzjoni li ħa l-Gvern, kienet li filwaqt li r-rikorrenti insistew li r-rata bażi tagħhom tkun maħduma individwalment, il-Gvern baqa' jinsisti li l-ħlas isir skont it-termini tal-kuntratt. Qal li f'Mejju tal-2004, ir- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM rikorrenti kienu infurmaw lill-Gvern li ma kinux qegħdin jaċċettaw il-ħlas li sar għal dawn il-proġetti bħala ħlas finali, u għalhekk irritornaw iċ-ċekkijiet lura, u sussegwentement kienu nbdew il-proċeduri odjerni. F'seduta sussegwenti, l- istess xhud spjega li peress li kien qiegħed isir ħlas fiss fix-xahar lir-rikorrenti, ġie stabbilit ir-rikorrenti fl-ammont ta' Ix-xhud qal li minkejja li bejn il-partijiet saru diversi laqgħat bil- ħsieb li din il-pendenza tiġi riżolta, ir-rikorrenti bdew iħossu li d-diskussjonijiet ma kinux sejrin f'direzzjoni li tirrifletti x-xogħol li sar minnhom, tant hu hekk li kien hemm żmien meta dawn ippretendew li ssir reviżjoni kompluta tal- kuntratt, li x-xhud qal li kienet xi ħaġa li ma setgħetx issir minħabba li r- regolamenti finanzjarji tal-Gvern ma jippermettux dan. Il-Perit Mario Vella Haber xehed li hu daħal fil-proġett wara li kien hemm għadd ta' periti oħra mid-diviżjoni li kienu qegħdin jaħdmu fuq dan il-proġett bħala project managers, fejn Architecture Projects kienu l-Periti konsulenti. li perjodikament huwa kien joħroġ ċertifikat, wara li jara fejn waslu x-xogħlijiet, u kien jaħdem il-perċentwali dovuti lir-rikorrenti skont il-kuntratt. Qal li l-ftehim bejn il-partijiet kien li dawn kienu jitħallsu ammont ta' flus fix-xahar on account u kultant żmien kien isir il-ħlas tad-differenza. Dan ix-xhud qal li meta r- rikorrenti talbu tibdil fil-kuntratt, huma ġew infurmati li dan ma setax isir għaliex il-kuntratt kien approvat mill-Ministeru tal-Finanzi, għalkemm qal li l-Gvern baqa' dispost li jiddiskuti mar-rikorrenti kull darba li nqalgħu kwistjonijiet dwar l-interpretazzjoni tal-kuntratt. Qal li fi stadju minnhom kien ġie stabbilit li l-valur tax-xogħol li twettaq kien qabeż ċertu limitu, u kien hemm il-ħtieġa li jinbidlu r- rati għaliex altrimenti l-partijiet ma kinux ser jibqgħu fit-termini tal-ftehim. Qal Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM li min-naħa tal-Gvern ġiet proposta cut-off point sabiex ix-xogħlijiet kollha li laħqu saru jitħallsu b'rata partikolari, filwaqt li tibda tapplika rata differenti għax-xogħlijiet li kien għad iridu jsiru, bil-ħsieb li kemm jista' jkun ir-rikorrenti ma jiġux penalizzati. Dan ix-xhud spjega li r-rikorrenti ressqu pretensjoni għal xi spejjeż li laħqu inkorrew qabel ġie ffirmat il-kuntratt, u min-naħa tal-Gvern kien hemm qbil li l-ħlas tagħhom kellu jsir ladarba jiġu ppreżentati d-debiti irċevuti. Ix-xhud qal li r-rikorrenti għamlu xogħol fuq il-Maiolica Museum, imma dawn naqsu milli jiffinalizzaw il-proġett kif miftiehem, u kien għalhekk li l-Gvern kien ħass il-ħtieġa li japplika t-termination fees kif kien jistipula l-kuntratt. Żied jgħid li meta l-Gvern talab lir-rikorrenti jħejju rapport fejn jindikaw x'xogħol kien għad irid isir fuq dan il-proġett, dawn ippretendew ħlas għal dan ir-rapport. qal li r-rikorrenti ppretendew ħlas għar-restawr tal-faċċati, liema ħlas ma kienx dovut għaliex li r-restawr tal-faċċati ma sarx minħabba problemi ta' finanzi min- naħa tal-Gvern. Ix-xhud spjega li x-xogħol ta' restawr fuq l-Oil Exploration Division sar minnu u mill-ħaddiema tad-Dipartiment li kien inkarigat minnhom hu dak iż-żmien, u dan il-proġett kien sewa madwar LM24,000. Qal li għalhekk ir-rikorrenti ma setgħux jippretendu ħlas għal xogħlijiet relatati ma' dan il- proġett għaliex huma ma kellhomx x'jaqsmu miegħu. Żied jgħid li pretensjoni oħra tar-rikorrenti kienet fir-rigward tax-xogħol ta' restawr li sar tal-bitħa, u x- xhud qal li anki f'dan il-każ ma kien sar xogħol ta' xejn, u għalhekk il-Gvern m'aċċettax it-talba tar-rikorrenti għal ħlas għat-terminazzjoni tal-proġett. xhud qal li r-rikorrenti qegħdin jippretendu wkoll ħlas ta' termination fees għal xogħol li huma m'għamlux fir-rigward tal-kisi tal-kurituri tal-Berġa, u dan għaliex it-tender għal dan ix-xogħol ma ġiex aġġudikat favur tagħhom minħabba nuqqas Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM ta' qbil dwar kif kellu jsir ix-xogħol. Ix-xhud spjega li minkejja li r-rikorrenti bdew jinsistu li għandu jkun hemm tibdil dwar ir-rati li huma kellhom jitħallsu bihom, il-kuntratt maqbul bejn il-partijiet ma setax jiġi emendat kif suġġerit, għaliex dan kien ġie ffirmat bl-intervent tal-Ministeru tal-Finanzi u kienu meħtieġa diversi approvazzjonijiet qabel ma jkunu jistgħu jsiru dawn l-emendi. Ix-xhud irrefera wkoll għall-pretensjoni tar-rikorrenti fir-rigward tal-installazzjoni ta' CCTV cameras li twaħħlu fil-Berġa, u qal li dawn ippretendew perċentwal fuq il- cameras kollha li twaħħlu, minkejja li l-Gvern kien ser iħallas lill-electrical engineer tagħhom. Qal li l-pretensjoni tar-rikorrenti hija għal perċentwal fuq LM85,000, meta fil-verità dawn il-cameras swew LM30,000. Qal ukoll li huwa ma jistax jifhem għalfejn ir-rikorrenti qegħdin jitolbu ħlas fuq xogħol li mhux direttament marbut max-xogħol li kellhom jagħmlu huma. peress li l-input tar-rikorrenti kien wieħed ħolistiku, u dawn kellhom jidħlu f'diskussjonijiet ma' electrical engineers u ma' mechanical engineers, mal- persuni li installaw il-liftijiet u ma' għadd ta' persuni oħra li ħadmu fil-Berġa, kien hemm ftehim li dawn jitħallsu terz tar-rata bażika (9.5%) fuq ix-xogħlijiet kollha li huma taw il-konsulenza tagħhom dwarhom. Ix-xhud spjega illi, "Il-claim tagħhom f'dan l-Arbtiraġġ hija li jieħdu the full fees fuq il-mechanical u l- electrical. Jiġifieri japplikaw in-9.5% rate fuq per eżempju l-equipment tal-lift illi huma naturalment ovvjament qatt ma daħlu assolutament fiha. U ta' min wieħed isemmi wkoll illi fejn kien hemm elementi elettroniċi fl-equipment għal dak li kienu jitħallsu the full fees, jiġfieri jekk il-faċċati tal-lift kellhom jiddisinjawhom huma, allura naturalment kienu jieħdu the full fees fuqhom, imma fuq il-lift equipment per eżempju l-pompa li fih il-lift xorta konna nħallsu 1/3rd of the 9.5% għax ħassejna li xorta sa ċertu punt kellhom xi tip ta' input għax forsi sakemm għażilna l-location ta' fejn ħa nqiegħdu l-pompa u dawn l-affarijiet ħassejna li dan kien miftiehem dan kien bħala kumpens adegwat. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Semmejt ftit aktar qabel il-basic percentage rate. Kif għidt qabel l-ideja kienet li l- valur tax-xogħol kien jiswa madwar LM700 sa LM800 kemm kien stmat oriġinarjament. Ġiet applikata r-rata ta' 9.5% iżda ovvjament ix-xogħol kiber u nħass f'punt partikolari li ma konniex għadna aktar fit-terminu tal-kuntratt fis-sens ta' rata li trid tiġi applikata u ridna nsibu soluzzjoni għaliha din. Kienet saret laqgħa fejn kien miftiehem finalment illi l-aħjar illi x-xogħlijiet kollha li kienu mibdija sa dik il-ġurnata tibqa' tiġi applikata dik ir-rata ta' 9.5%. jekk jitqabbdu xogħlijiet ġodda jibdew jitħallsu b'rata ta' 8.5% u sibna li din kienet soluzzjoni li setgħet tinħadem, dan flimkien nerġa' ngħid mad-Direttur Ġenerali tax-Xogħlijiet u flimkien ma' Architecture Project u kien hemm qbil dwarha. Naturalment biex ovvjament ma nnaqsux xi ammont ta' flus illi Architecture Project kienu diġà tħallsu." Ir-rikorrent il-Perit David Montilla Castillo fix-xhieda tiegħu spjega li dak li wassal għall-proċeduri ta' arbitraġġ kien il-fatt li kien hemm żewġ klijenti għal dan il- proġett, u li elementi tal-kuntratt bdew jinbidlu wara li kienu bdew ix-xogħlijiet. Qal li kontenzjoni minnhom kienet dwar ir-restawr tal-faċċata u tal-bitħa tal- Berġa, bl-applikazzjoni relattiva mal-Awtorità tal-Ippjanar li kienet saret mir- Qal li wara li saret din l-applikazzjoni, ir-rikorrenti ġew infurmati li dan ix-xogħol kienu ser jieħdu ħsiebu l-ħaddiema tal-Gvern stess. Kompla jgħid li l- pretensjonijiet tar-rikorrenti joriġinaw mill-ftehim li kien intlaħaq mad-Diviżjoni tax-Xogħlijiet, u l-pretensjonijiet tagħhom huma fir-rigward ta' (i) spejjeż għat- terminazzjoni jew abbandun ta' partijiet mill-proġett, li kienu jiffurmaw parti mill-kuntratt oriġinali u li ma tkomplewx fuq struzzjonijiet tal-OPM jew tad- Diviżjoni tax-Xogħlijiet, jew li effettivament ġew terminati; (ii) pretensjonijiet li kienu jiffurmaw parti mill-kuntratt oriġinali u li kienu ġew eżegwiti, fejn kien hemm nuqqas ta' ftehim dwar kif kellha tinħadem ir-rata ta' ħlas; (iv) pretensjoni għal spejjeż marbuta mat-terminazzjoni jew l-abbandun ta' proġetti li ma kinux jiffurmaw parti mill-kuntratt oriġinali; (v) pretensjoni fir-rigward ta' Qrati tal-Ġustizzja Paġna 14 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM spejjeż li saru qabel beda l-ftehim; (vi) pretensjonijiet għal servizzi addizzjonali li kienu ġew mitlubin u ma tħallsux jew li ma tħallsux kollha; (vii) pretensjoni għal tariffi relatati mal-provvista ta' servizzi fuq xogħol ta' mechanical jew electrical engineering; (viii) u pretensjoni fir-rigward tal-mod kif ġiet ikkomputata r-rata ta' ħlas abbażi tal-iskeda inkluża mal-kuntratt. l-pretensjonijiet tagħhom jaffettwaw kull parti tas-servizz, għaliex kien hemm kwistjonijiet dwar il-mod kif ġiet ikkomputata r-rata li biha kellu jsir il-ħlas, ir- rata ta' ħlas għall-mechanical u għall-electrical engineering, u kwistjonijiet oħra simili li jaffettwaw kull parti tal-proġett. F'xhieda separata li l-istess xhud ta f'udjenza ulterjuri, dan spjega li l-fatt li l-Gvern kien iddeċieda li jipposponi l- proġett marbut mal-vaults fejn kellhom jiġu esebiti l-vażuni tal-Maiolica, ħoloq diversi problem għaliex il-Gvern ma kienx ċar dwar jekk il-proġett kienx qiegħed jiġi pospost, jew kellux jitkompla fil-futur, inkella kienx qiegħed jintemm l-programm tax-xogħlijiet kien jinbidel kontinwament, u spjega bħala eżempju li l-uffiċċju tal-Kunsilli Lokali sar, il-vaults tal-Majolica ma sarux, il-pavimentar tal-bitħa mill-ġdid ma sarx, ix-xogħol fis- Segretarjat sar, ix-xogħol fl-Oil Exploration Division ma sarx, minkejja li dan kien parti ewlenija mill-proġett, u r-restawr tal-faċċati interni u esterni baqa' ma sarx minkejja li r-rikorrenti kienu ġew infurmati li dan kien ser issir mill-Works Kompla jgħid li fl-istess ħin kien hemm għadd ta' xogħlijiet ġodda li r- rikorrenti ntalbu jagħmlu. Qal li aktar ma beda jiżdied ix-xogħol u bdew jiżdiedu l-ispejjeż, aktar bdiet tonqos ir-rata li huma kienu ser jitħallsu biha, skont it- termini tal-kuntratt, u dan għaliex il-Gvern ma riedx jaqbeż ċerti parametri ta' ħlasijiet allokati għal dan il-proġett. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 15 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Il-Perit Alberto Hole Mckeon xehed li l-Uffiċċju tal-Prim Ministru kien il-Prinċipal f'dan il-ftehim, għalkemm qal li l-kuntratt ġie ffirmat bejn ir- rikorrenti u l-Works Division. Qal li l-partijiet ddiskutew diversi drabi il- possibilità li l-ftehim jiġi rivedut għaliex ċ-ċirkostanzi nbidlu maż-żmien. spjega li tul it-terminu tal-ftehim kien hemm bidla fil-Gvern li wasslet għal bidla fil-prioritajiet, u spjega li l-prioritajiet tal-proġett bdew jinbidlu għal raġunijiet ta' finanzi. Kompla jgħid li l-proġett kien estiż iktar milli kien maħsub oriġinarjament, u għalhekk ir-rikorrenti ħassew il-ħtieġa li partijiet mill-ftehim jiġu riveduti. Mill-atti proċesswali jirriżulta Ii kien sar aċċess fil-Berġa ta' Kastilja fejn diversi partijiet mill-proġett ġew spjegati fid-dettall. Waqt dan l-aċċess, ir- rikorrenti kellhom l-opportunità li jispjegaw ix-xogħol varju li sar minnhom f'partijiet differenti tal-Berġa, kif ukoll setgħu jispjegaw jekk huma kinux lestew dik il-parti tal-proġett kompletament jew inkella twaqqfux f'xi fażi tal-proġett. Id-deċiżjoni appellata Permezz tal-lodo arbitrali mogħti fl-24 ta' Awwissu, 2018, l-Arbitri laqgħu t-talbiet tar-rikorrenti parzjalment billi stabbilew li l-intimati għandhom iħallsu lir-rikorrenti l-ammont ta' LM76,865.57, ekwivalenti għal €179,042.97, oltre l- VAT skont ir-rati ta' dak iż-żmien. L-Arbitri kkonkludew wkoll li l-imgħaxijiet fuq dan l-ammont għandhom jiġu kkomputati mid-data tad-deċiżjoni arbitrali, u kull parti f'dan il-ftehim għandha tħallas l-ispejjeż tagħha f'dawn il-proċeduri, Qrati tal-Ġustizzja Paġna 16 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM filwaqt li l-ispejjeż tal-arbitraġġ għandhom jitħallsu nofs bin-nofs bejn il- partijiet, u dan wara li għamel is-segwenti konsiderazzjonijiet: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 17 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Qrati tal-Ġustizzja Paġna 18 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Qrati tal-Ġustizzja Paġna 19 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Paġna 20 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Qrati tal-Ġustizzja Paġna 21 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Qrati tal-Ġustizzja Paġna 22 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Qrati tal-Ġustizzja Paġna 23 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Qrati tal-Ġustizzja Paġna 24 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Qrati tal-Ġustizzja Paġna 25 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Qrati tal-Ġustizzja Paġna 26 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Ir-rikorrenti appellanti ppreżentaw l-appell tagħhom minn dan il-lodo arbitrali fit-3 ta' Diċembru, 2018, fejn talbu lil din il-Qorti sabiex, "… filwaqt … (li) tikkonferma dik il-parti tal-award fejn ikkundannat lill-appellati jħallsu s-somma ta' mija u disgħa u sebgħin elf u tnejn u erbgħin euro u sebgħa u disgħin ċenteżmu (€179,042.97), eskluż il-VAT fuq l-istess, tirriforma dawk il-partijiet tal-award fil-paragrafi 2, 3 u 4 tad-decide billi tħassar u tirrevoka l-istess partijiet u minflok tikkundanna lill-appellati jħallsu l-imgħax kummerċjali mid-data ta' kull fattura u jħallsu wkoll l-ispejjeż legali kollha jew fi proporzjoni li jirrifletti d-differenza bejn is-somma mitluba u s-somma akkolta, u bl-ispejjeż kollha ta' dan l-appell." L-appellanti jgħidu li jħossu ruħhom aggravati bid-deċiżjoni tat-Tribunal partikolarment fir-rigward tat-tieni, it-tielet u r-raba' parti tad-decide tal-lodo arbitrali, senjatament għal dak jirrigwarda l-kalkolu tal-imgħax fuq obbligazzjonijiet kummerċjali, b'riferiment ukoll għall-artikolu 1141 tal-Kodiċi Ċivili, u fir-rigward tal-ispartizzjoni tal-ispejjeż legali relattivament għall- arbitraġġ odjern. L-appellanti jgħidu li skont l-artikolu 1141(1) tal-Kodiċi Ċivili, jekk l-obbligazzjoni tkun ta' xorta kummerċjali, l-imgħaxijiet għandhom jibdew jgħoddu minn dakinhar li l-obbligazzjoni kellha tiġi eżegwita. Jgħidu li mingħajr ebda ombra ta' dubju, l-obbligazzjoni kontrattata mill-appellati kienet waħda ta' xorta kummerċjali ai termini tal-artikolu 5 tal-Kodiċi tal-Kummerċ, kif ukoll għaliex x-xogħol imwettaq mill-appellanti kien xogħol li huma wettqu fil-kors normali tal-attivitajiet kummerċjali tagħhom. L-appellanti saħqu li filwaqt li t- Tribunal laqa' in toto għadd kbir ta' pretensjonijiet li saru mill-appellanti, liema pretensjonijiet jirriżultaw minn numru ta' fatturi, bħala fatt it-Tribunal laqa' ftit inqas minn ħamsa u tmenin fil-mija (85%) tal-ammont pretiż mill-appellanti, u Qrati tal-Ġustizzja Paġna 27 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM għalhekk bħala fatt numru kbir ta' fatturi ġew aċċettati, filwaqt li dawk li ma ġewx aċċettati huma f'ammont żgħir ħafna mill-ammont totali pretiż minnhom. Qalu li huwa għalhekk li fil-fehma tagħhom m'hemm l-ebda raġuni għalfejn din il-Qorti m'għandhiex tikkonsidra li l-imgħax jibda jiddekorri mid-data ta' kull fattura, kif mitlub mill-appellanti. L-appellanti jagħmlu riferiment ukoll għad-dispożizzjonijiet tal-artikolu 223 tal-Kap. 12, fejn huwa stipulat li kull sentenza definittiva għandha tikkundanna lit-tellief għall-ispejjeż, u l-Qorti, f'dan il-każ it-Tribunal, jista' tordna li kull parti tbati l-ispejjeż tagħha meta kull waħda mill-partijiet tkun telliefa f'xi punt tal-kawża, jew meta jindaħlu kwistjonijiet diffiċli tal-liġi, jew għal xi raġuni tajba oħra. L-appellanti jgħidu li l-appellati għandhom jitqiesu bħala l-parti telliefa f'dawn il-proċeduri, u minkejja li t-Tribunal iddeċida li l- imgħax għandu jibda jiddekorri mid-data tal-award, effettivament dan xorta waħda laqa' t-talba tal-appellanti għall-ħlas tal-imgħax, għalkemm b'modalità L-appellanti qalu wkoll li f'dan il-każ ma jistax jintqal li hemm xi punti diffiċli ta' liġi jew xi raġuni tajba għalfejn l-ispejjeż ma jiġux sopportati interament mill-parti li tilfet il-kawża. L-appellanti jgħidu li l-konsiderazzjonijiet fl-aħħar żewġ paragrafi tal-lodo arbitrali jfissru li t-Tribunal ma kienx korrett, jew ma eżerċitax id-diskrezzjoni li kellu b'mod korrett meta ddeċieda li jispartixxi l-ispejjeż legali bil-mod kif ġie deċiż. L-appellanti jgħidu li anki li kieku din il-Qorti kellha tiddeċiedi li hemm raġuni tajba għal tali spartizzjoni għaliex mhux is-somma kollha mitluba mill-appellanti ġiet akkolta, l-ispartizzjoni għandha tirrifletti d-differenza ta' ħmistax fil-mija (15%) bejn il-pretensjoni tagħhom u dak li ġie deċiż mit-Tribunal. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 28 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Ir-risposta tal-appell Fir-risposta tal-appell tagħhom, l-appellati wieġbu li l-appell intavolat mill-appellanti huwa irritu u null għaliex skont il-klawsola 8.3 tal-ftehim iffirmat bejn il-partijiet, il-partijiet qablu li d-deċiżjoni tat-Tribunal kellha tkun finali u torbot lill-partijiet, u għalhekk ma kellu jiġi intavolat l-ebda appell minnha. Subordinatament għal dan, l-appellati qalu li bir-rikors tal-appell tagħhom, l- appellanti qegħdin jistiednu lil din il-Qorti tagħmel apprezzament mill-ġdid tal- provi, liema apprezzament tal-provi diġà sar mit-Tribunal. Mingħajr preġudizzju għal dawn l-eċċezzjonijiet preliminari, l-appellati wieġbu li l-aggravji tal-appellanti għandhom jiġu miċħuda. Qalu li t-talba fir- rigward tal-imgħaxijiet għandha tiġi miċħuda minn din il-Qorti għaliex kwalunkwe imgħaxijiet għandhom jibdew jiddekorru mid-data tal-lodo kif stabbilit mit-Tribunal. Żiedu jgħidu li ammont sostanzjali mill-ammont likwidat mit-Tribunal qatt ma kien dovut lill-appellanti, u għalhekk ma jistax jingħata imgħax fuq ammonti li t-Tribunal alloka lill-appellanti għal xogħol li qatt ma sar. Qalu wkoll li peress li hija diskrezzjoni tat-Tribunal li jiddeċiedi minn meta għandhom jibdew jgħoddu l-imgħaxijiet, u sa fejn dan l-aggravju mhux imsejjes fuq punt ta' liġi, l-appell tal-appellanti għandu jitqies bħala irritu u null. L- appellati qalu wkoll li ħafna mill-ammonti likwidati huma bbażati fuq termination fees u mhux fuq xogħol li kien sar, u għalhekk l-artikoli msemmija mill-appellanti fir-rikors tal-appell tagħhom, m'hemmx lok għalihom f'dawn il- proċeduri. B'riferiment għat-tieni aggravju dwar l-ispartizzjoni tal-ispejjeż, l- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 29 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM appellati qalu li l-artikolu ċċitat mill-appellanti ma japplikax għall-każ odjern u dan minħabba l-klawsola 8.4 tal-ftehim milħuq bejn il-partijiet, li tgħid hekk, L-appellati qalu li permezz tal-ftehim iffirmat fis-6 ta' Settembru, 1996, il- partijiet ħallew f'idejn l-Arbitri u straħu fuq id-diskrezzjoni tagħhom fir-rigward tal-allokazzjoni tal-ispejjeż. L-appellati qalu li l-ftehim bejn il-partijiet għandu s- saħħa ta' liġi u f'dan ir-rigward għandu jiġi applikat il-prinċipju pacta sunt Qalu wkoll li l-prinċipju ewlieni tal-istatut tal-kuntratti huwa li l- vinkolu kontrattwali għandu jiġi rispettat u hija l-volontà tal-kontraenti kif espressa fil-konvenzjoni li kellha tipprevali, u li trid tiġi osservata. L-Appell Inċidentali L-appellati qalu li huma ħassew ruħhom aggravati bid-deċiżjoni tat- Tribunal u xtaqu li jipprevalixxu ruħhom mill-appell prinċipali sabiex jintavolaw appell inċidentali. Spjegaw li huma ħassew ruħhom aggravati bid-deċiżjoni tat- Tribunal għaliex kien hemm nuqqas da parti tal-Arbitri li jikkonsidraw bir-reqqa l-kontenut tal-kuntratt li jirregola l-kwistjoni bejn il-partijiet u li għandu saħħa ta' liġi bejn il-partijiet, kif ukoll għaliex kien hemm nuqqas ta' konsiderazzjoni tal-prinċipju ta' pacta sunt servanda. L-appellati jgħidu li l-lodo arbitrali jiddifetta minn deċiżjoni loġika minħabba l-konsiderazzjoni u l-kalkolu tal-Arbitri Qrati tal-Ġustizzja Paġna 30 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM dwar l-abbandun jew terminazzjoni ta' items marbuta mal-proġett tar-restawr tal-Berġa ta' Kastilja, liema items qatt ma ġew eżegwiti mill-appellati. Jgħidu li fid-deċiżjoni appellata sar kalkolu ħażin tal-bilanċ tad-drittijiet għal servizzi professjonali fuq l-items mill-proġett li qatt ma nbdew, mingħajr konsiderazzjoni għall-kontenut tal-klawsola 10.10 tal-ftehim, li tipprovdi għal termination fees u l-modalità tal-ħlas f'każ ta' terminazzjoni. L-appellati qalu li dan l-artikolu tal-ftehim jelenka lista tal-istadji li l-appellanti kellhom isegwu fl- eżekuzzjoni tal-obbligazzjonijiet li huma intrabtu li jwettqu fir-rigward tal- Proġett, u spjegaw li t-termination fees ma japplikawx meta l-ebda xogħol ma jkun ġie eżegwit. Komplew jgħidu li l-Arbitri ddeċidew b'mod arbitrarju li jagħtu termination fees fuq numru ta' proġetti li qatt ma nbdew, xi ħaġa li m'għandhiex tiġi aċċettata, u f'dan ir-rigward talbu lil din il-Qorti tindirizza dan l-iżball li huma jiddeskrivu bħala "grossolan" da parti tat-Tribunal. Jgħidu li d-deċiżjoni arbitrali kkalkulat bilanċ ta' termination fees għall-item tal-Maiolica vaults museum, għar-restawr tal-faċċata ta' Kastilja, għar-rikostruzzjoni ta' żoni fil-livell tal-bejt u għar-restawr tal-ħitan tal-courtyard, meta pereżempju fir-rigward tal- Maiolica museum l-ebda xogħol ma ġie eżegwit mill-appellanti. spjegaw li l-appellanti tħallsu għal rapport li ntalbu jagħmlu da parti tal-appellati sabiex il-Gvern ikun jista' jiddeċiedi jekk jerġax jattiva dan l-item jew le. L- appellati qalu li f'dan il-każ l-Arbitri llikwidaw termination fees meta ma kien sar l-ebda xogħol da parti tal-appellanti, u meta dawn ma kellhom l-ebda dritt għall- kumpens għaliex is-servizzi ma ġewx ipprestati kif stipulat fil-ftehim. jgħidu li minkejja imniżżel f'kuntratt, dan ma jfissirx awtomatikament hemm dritt għal termination fees. B'riferiment għat- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 31 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM termination fees likwidati għax-xogħol tar-restawr tal-faċċati prinċipali, l- appellati jgħidu li ma nġabet l-ebda prova li l-appellanti ngħataw struzzjonijiet sabiex jibdew xogħol fuq dan l-item, u fir-rigward tar-restawr tal-faċċata ta' Kastilja ma ġew esebiti l-ebda sketches jew stimi. L-appellati jgħidu ukoll li fir- rigward tal-Oil Exploration Division fejn l-Arbitri llikwidaw balance of fees għal abandonment/termination, l-appellati jagħmlu riferiment għax-xhieda tal-Perit Mario Vella Haber, li qal li qatt ma sar xejn fir-rigward tar-restawr tal-faċċati ta' barra tal-Berġa u fuq l-Oil Exploration Division. Jirriżulta li kienet saret biss sottomissjoni lill-MEPA dwar il-pjanijiet tal-OPM għall-użu tad-diversi żoni tal- Berġa ta' Kastilja, u mhux dwar kif kellu jsir it-tqassim intern tal-Berġa. L- appellati qalu li l-istess jista' jingħad għat-termination fees li ngħataw għar- restawr tal-ħitan tal-bitħa tal-Berġa, fejn jirriżulta li l-appellanti tħallsu għall- involviment tagħhom b'rabta mat-tender, iżda x-xogħol ma kienx sar min-naħa tal-appellanti minħabba nuqqas ta' qbil dwar il-mod kif kellu jiġi eżegwit ix- xogħol. L-appellati jgħidu li l-erba' items imsemmija minnhom f'dan l-appell inċidentali huma items li x-xogħol fuqhom qatt ma beda, minkejja li kienu parti mill-kuntratt maqbul bejn il-partijiet. Qalu li l-kuntratt ma jagħti l-ebda dritt awtomatiku għal termination fees irrispettivament minn jekk ix-xogħol ġiex eżegwit jew le. L-appellati sostnew li l-proġett kien wieħed unitarju, jiġifieri r- restawr tal-Berġa ta' Kastilja, u dan il-proġett kien magħmul minn elementi varji, fejn il-prinċipal kellu d-dritt jissostitwixxi partijiet tal-proġett ma' oħrajn. L- appellati eċċepew li d-deċiżjoni tal-Arbitri ma ttrattatx il-proġett fl-intier tiegħu, iżda kkonsidrat il-komponenti varji tiegħu bħala proġetti fihom innifishom u Qrati tal-Ġustizzja Paġna 32 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM kien fuq dan il-kriterju li ngħataw it-termination fees anki fir-rigward ta' items li dwarhom ma sar l-ebda xogħol mill-appellanti. L-appellati talbu lil din il-Qorti ssib li l-appellanti mhumiex intitolati għal termination fees għal żewġ items inklużi fil-kuntratt, kif ukoll tikkonferma dik il-parti tal-lodo li ddeċidiet li l- imgħaxijiet għandhom jiddekorru mid-data tad-deċiżjoni, u li kull parti għandha tħallas l-ispejjeż tagħha, u tħassarha u tirrevokaha f'dik il-parti li stabbiliet li l- appellanti għandhom jitħallsu termination fees għal items li qatt ma ġew eżegwiti minnhom. Ir-risposta għall-appell inċidentali L-appellanti wieġbu li l-parti tal-award li minnha l-appellati qegħdin jappellaw b'mod inċidentali, hija ġusta u timmerita konferma għal diversi raġunijiet. Qalu li f'każ li kif qegħdin jippretendu l-appellati, l-appell prinċipali hu infondat, dan ifisser li l-appell inċidentali wkoll għandu jitqies li huwa irritu u Qalu wkoll li l-appell inċidentali mhux qiegħed isir fuq punt ta' liġi li jista' jitnissel mid-deċiżjoni finali, u kienu l-intimati stess li għamlu riferiment għall- prinċipju ta' pacta sunt servanda, bħala l-vinkolu kontrattwali bejn kontraenti fi ftehim, u li qalu li dan il-vinkolu għandu s-saħħa ta' liġi. Żiedu jgħidu li l-intimati ma setgħux jargumentaw li huma qegħdin jitkellmu fuq interpretazzjoni jew applikazzjoni ta' punt ta' dritt għaliex il-vinkolu kontrattwali huwa dak li ftiehmu l-kontraenti fil-ftehim u mhux id-dispożizzjonijiet tal-liġi. L-appellanti jgħidu li l- appell inċidentali huwa bbażat fuq punti ta' fatt stante li l-intimati mhumiex jaqblu mal-apprezzament ta' fatti li għamel it-Tribunal in prim'istanza. L- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 33 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM appellanti jgħidu li filwaqt li l-appellati qegħdin isostnu li l-appellanti m'għamlu xogħol ta' xejn fir-rigward tal-erba' items li fuqhom qegħdin isejsu l-appell inċidentali tagħhom, mill-provi kellu jirriżulta li huma fil-fatt għamlu xogħol estensiv fuq dawn il-partijiet tal-proġett. L-appellanti jgħidu li fil-fatt l-Arbitri qablu mal-pożizzjoni tagħhom. L-appellanti sostnew li b'dak li qegħdin jgħidu l- appellati fir-rikors tal-appell inċidentali tagħhom, qegħdin jistiednu lil din il- Qorti tagħmel evalwazzjoni mill-ġdid tal-fatti billi tevalwa l-provi mill-ġdid, u għalhekk minn dan il-lat, l-appell inċidentali huwa insostenibbli. għamlu riferiment ukoll għall-klawsola 10.10 tal-kuntratt li kien maqbul bejn il- partijiet, fejn qalu li din il-klawsola ma tistabbilixxi l-ebda minimu ta' xogħol jew servizz li kellhom jagħmlu l-appellanti biex ikunu intitolati għall-ħlas skont il- kuntratt, jew li dawn kellhom jagħmlu xogħol jew jipprestaw xi servizz sabiex ikunu intitolati għall-ħlas. Żiedu jgħidu li mhux minnu li huma m'għamlu xejn f'dawk il-partijiet li għalihom ġie likwidat ħlas għal terminazzjoni skont il- L-appellanti jikkonkludu billi jgħidu li l-ġudizzju tal-Arbitri jirrifletti prinċipji u prattiki magħrufa sew, u għalhekk huwa ġudizzju ekwu għal kollox. Mill-atti jirriżulta li l-intimati, permezz ta' ċedola ta' depożitu ppreżentata fil-25 ta' Jannar, 2019, iddepożitaw l-ammont ta' €110,383.44 permezz ta' Transfer Schedule of Payment, liema ammont jirrappreżenta l-ammont li l- intimati mhumiex jikkontestaw fl-appell pendenti quddiem din il-Qorti. Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Din il-Qorti sejra tgħaddi sabiex fl-ewwel lok tikkonsidra l-aggravji sollevati mill-intimati fl-appell inċidentali tagħhom, u wara tgħaddi biex Qrati tal-Ġustizzja Paġna 34 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM tikkonsidra l-aggravji sollevati mill-appellanti fl-appell prinċipali, u dan flimkien mas-sottomissjonijiet tal-partijiet, fid-dawl tal-konsiderazzjonijiet magħmula mit-Tribunal fid-deċiżjoni appellata. Minkejja l-eċċezzjonijiet preliminari sollevati mill-appellati fir-risposta tagħhom għall-appell, il-Qorti tqis li l-appellanti kellhom dritt jappellaw minn dawk il-partijiet tad-deċiżjoni appellata li huma ħassew ruħhom aggravati bihom, għaliex l-aggravji sollevati mill-appellanti ma jolqtux il-mertu tal- kwistjoni li kellu jiddeċiedi dwarha t-Tribunal, imma huma bbażati fuq punti ta' Il-Qorti tirrileva li meta l-partijiet fi kwistjoni ta' din ix-xorta jissottomettu ruħhom għal proċeduri arbitrali, huma jagħmlu dan b'għarfien li l-kwistjoni ser tiġi deċiża abbażi tal-ekwità aktar milli fuq l-applikazzjoni stretta tal-liġi. appell prinċipali tal-appellanti mhuwiex ibbażat fuq il-mertu tal-kwistjoni, li tħalla interament f'idejn it-Tribunal sabiex jiddeċiedi dwaru, iżda fuq il-mod kif it-Tribunal ddeċida il-kap tal-ispejjeż u l-mod kif għandu jiġi kkalkulat l-imgħax fuq l-ammont dovut, li huma punti ta' dritt u ta' proċedura. L-Appell Inċidentali L-appellati jgħidu li jħossu ruħhom aggravati għaliex it-Tribunal llikwida l- ammont ta' flus li għandu jitħallas lill-appellanti bħala termination fee anke fir- rigward ta' items li ma sar l-ebda xogħol dwarhom mill-appellanti, liema items ġew identifikati bħala l-Maiolica vaults museum, ir-restawr tal-faċċata tal-Berġa ta' Kastilja, ir-rikostruzzjoni ta' ċerti żoni fil-livell tal-bejt fejn hemm l-uffiċċju tal- Oil Exploration Division, u x-xogħol ta' restawr tal-ħitan tal-bitħa. L-appellati Qrati tal-Ġustizzja Paġna 35 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM jgħidu li l-appellanti m'għamlu l-ebda xogħol fuq dawn il-partijiet tal-Berġa, u għalhekk l-ebda termination fee m'għandha titħallas lilhom skont it-termini tal- klawsola 10.10 tal-ftehim bejn il-partijiet, li tistipula l-modalità tal-ħlas għax- xogħol tal-Perit f'każ li jkun hemm terminazzjoni tal-kuntratt li ma tkunx attribwita għal xi nuqqas da parti tal-Perit tal-proġett. Il-klawsola relattiva tgħid L-appellati jsostnu li l-appellanti ma kienu laħqu għamlu l-ebda xogħol fuq dawn il-fażijiet tal-proġett, u għalhekk l-ebda ħlas mhuwa dovut lilhom. tqis li din il-klawsola tal-ftehim tipprovdi għal ħlas ta' parti mir-rata maqbula f'każ li t-terminazzjoni sseħħ saħansitra qabel jiġu sottomessi l-pjanti għall- approvazzjoni mill-Awtorità tal-Ippjanar, u anki għall-ħlas ta' parti mir-rata f'każ li t-terminazzjoni ssir wara dan l-istadju. Mill-provi jirriżulta li x-xogħol ta' restawr fuq il-Berġa ta' Kastilja kien jikkonsisti f'disa' fażijiet jew proġetti, li ħamsa minnhom, il-Mużew tal-Maiolica, ir-restawr tal-faċċati tal-Berġa, ix- xogħol fl-Oil Exploration Division, ir-restawr tal-bitħa u l-kisi tal-ħitan tal-kurituri Qrati tal-Ġustizzja Paġna 36 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM li jagħtu għal fuq il-bitħa, ġew abbandunati. Kienu diversi l-esponenti tal- appellati li fid-depożizzjoni tagħhom quddiem it-Tribunal xehdu li kien hemm qbil taċitu li l-appellanti kellhom jingħataw kumpens għax-xogħol imsemmi fil- kuntratt, anki fir-rigward ta' dawk il-proġetti li ġew itterminati. Dan ġie kkonfermat fost l-oħrajn minn Anthony Chircop Psaila, fix-xhieda tiegħu tal-11 ta' Diċembru, 2012. Madanakollu jirriżulta wkoll li l-appellati ħassew li fejn ix- xogħol li sar mill-appellanti kien wieħed minimu, l-ebda termination fee jew xi forma ta' ħlas ieħor ma kellha titħallas lill-appellanti. Il-Qorti tqis li l-klawsola titħallas anki jekk it-terminazzjoni sseħħ qabel is-sottomissjoni tal-applikazzjoni għall-permess, li jfisser li din ir-rata ta' ħlas hija dovuta anki fejn l-ebda xogħol ma jkun għadu nbeda mill-appellanti. Il-Qorti eżaminat id-dokumentazzjoni kollha li tressqet quddiem it-Tribunal, sabiex setgħet tifhem aħjar dan l-aggravju sollevat mill-appellati, u kemm huwa minnu li l-appellanti kienu għadhom m'għamlu l-ebda xogħol fuq l-ebda parti tal-items imsemmija mill-appellati. Mill-provi jirriżulta li l-appellanti kienu ngħataw struzzjonijiet biex jipproċedu b'applikazzjoni ġdida mal-MEPA u sabiex jaġġornaw l-applikazzjonijiet pendenti fir-rigward tal-Maiolica Museum, u għal dan il-għan l-appellanti kienu ħejjew drawings ġodda u ħadmu fuq il-proġett rivedut, dejjem fuq l-istruzzjonijiet mogħtija lilhom mill-appellati. L-appellati jgħidu wkoll li l-ebda termination fees m'għandhom jitħallsu lill-appellanti fir-rigward tax-xogħol li kellu jsir fuq ir-restawr tal-faċċata tal- Berġa, għaliex dawn ma kinux intalbu jagħmlu dan ix-xogħol, li kien ser isir mill- ħaddiema tal-Gvern jew tal-Works Division stess. Imma l-Qorti tqis li ladarba x- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 37 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM xogħol ta' restawr fuq il-faċċata kien wieħed mix-xogħlijiet li kien imsemmi fil- ftehim li kellhom bejniethom il-partijiet, u kien xogħol li oriġinarjament kien maħsub li jsir mir-rikorrenti, din il-fażi tal-proġett ukoll hija koperta bil-klawsola 10.10 tal-ftehim. Parti oħra tal-proġett li fir-rigward ta' liema l-ħlas tal-abandonment jew termination fees qegħdin jiġu kkontestati mill-appellati, huwa x-xogħol li kellu jsir fl-Oil Exploration Division, jew aħjar ix-xogħol li kellu jsir fil-livell tal-bejt tal- Berġa, liema xogħol kien ukoll imsemmi fil-kuntratt oriġinali li kien sar bejn il- partijiet. F'parti 3 tal-Ftehim taħt Details of the Project, wieħed isib id- deskrizzjoni ta' dan ix-xogħol bħala "to reconstruct the areas at roof level in Jirriżulta mill-provi li l-bidliet fl-amministrazzjoni, ir-reviżjonijiet tal- budget allokat għal dan il-proġett u l-bidliet fil-prioritajiet tal-Gvern, wasslu biex minn disa' fażi tal-proġett li oriġinarjament kien hemm qbil dwarhom bejn il- partijiet, fil-fatt saru ħamsa biss. Imma kien hemm xogħol ieħor li sar mill- li kien meħtieġ għaliex dan kellu jkun proġett wieħed ta' refurbishment tal-Berġa, fejn l-appellanti ntalbu jagħtu pariri għaliex dan ix- xogħol kien jinkwadra ruħu fil-master plan oriġinali sottomess għall- approvazzjoni. Hekk pereżempju jirriżulta li d-disinji u l-pjanti li tħejjew mill- appellanti kienu maħsuba biex jakkomodaw il-pjanijiet tal-Gvern għad-diversi uffiċini li hemm fil-Berġa ta' Kastilja, inkluż għas-sezzjoni tal-Oil Exploration Division li kienet tinsab fil-livell tal-bejt, u għall-installazzjoni ta' faċilitajiet bħal- lift u tagħmir tal-arja kundizzjonata, li kollha kellhom isiru b'mod li ma jikkawżaw l-ebda danni għall-istruttura tal-bini. Huwa ċar għalhekk li minkejja li Qrati tal-Ġustizzja Paġna 38 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM l-appellati qegħdin jinsistu li l-appellanti m'għamlu l-ebda xogħol fir-rigward ta' wħud mill-fażijiet tal-proġett li ġew abbandunati, fil-verità l-pjanti sottomessi u l-master plan imfassal kien wieħed li jaħseb għad-diversi aspetti tal-proġett kif elenkati mill-Gvern, inkluż tal-uffiċċji fil-Berġa u partijiet oħra li l-appellati issa qegħdin jissottomettu li ma sar l-ebda xogħol fuqhom. Imma mill-provi jirriżulta li anki fejn ma ġie eżegwit l-ebda xogħol fuq xi fażi tal-proġett, l-appellanti kienu involuti biex jagħtu konsulenza jew jinkorporaw fid-disinji u fil-pjanti sottomessi minnhom għall-approvazzjoni, id-diversi fażijiet tal-proġett li kienu maħsuba li jsiru oriġinarjament, u għalhekk ma jistax jintqal illi għax dik il-parti tal-proġett ma saritx, l-ebda ħlas mhuwa dovut lill-appellanti. Il-Qorti tirrileva li fi kwalunkwe każ li dan mhux l-ispirtu li fih trid tiġi interperetata l-klawsola 10.10 tal-ftehim, li jirriżulta li kien abbozzat b'għarfien sħiħ li l-appellanti kienu mistennija li jagħtu konsulenza teknika u jaħdmu fuq il-proġett b'mod ħolistiku skont il-pjan kif kien imfassal oriġinarjament. Ma kien jagħmel l-ebda sens li l- appellanti jitqabbdu jaħdmu fuq partijiet biss tal-Berġa, u pereżempju ma jintalbux jinkorporaw ċerti servizzi li llum huma indispensabbli f'post tax-xogħol, bħal-lifts, is-sistema tal-elettriku u t-tagħmir tal-arja kundizzjonata. kollu xogħol li jirriżulta li l-appellanti għamlu matul l-eżekuzzjoni tal-proġett, u l-Qorti tqis li l-Arbitri, li tnejn minnhom huma esperti tekniċi b'diversi snin ta' esperjenza fil-qasam tal-arkitettura, għamlu valutazzjoni korretta tax-xogħol li sar u tar-rata li biha kellu jitħallas. L-istess jista' jingħad għax-xogħol ta' restawr tal-faċċata u tal-bitħa tal- Berġa. Jirriżulta li kien hemm diversi stadji ta' xogħol li saru taħt is-superviżjoni tal-appellanti, bħal xogħol ta' tneħħija ta' cables u wires minn mal-faċċata u mill- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 39 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM bitħa tal-Berġa u r-rilokazzjoni tagħhom, it-teħid ta' kampjuni taż-żebgħa minn diversi partijiet tal-ħitan u l-ittestjar tagħhom, xogħol ta' riċerka dwar il-materjal idoneju li kellu jintuża, sottomissjonijiet li saru lill-MEPA kif ukoll applikazzjoni li saret għat-tħawwil ta' ċertu ammont ta' siġar fil-bitħa tal-Berġa. Anki jekk ix- xogħol ta' restawr ma kienx sar mill-appellati, jirriżulta li kien hemm xogħol li sar mill-appellati li għalih kien mistħoqq ħlas, kif wara kollox ġie deċiż mill-Arbitri li setgħu jagħmlu valutazzjoni aktar teknika tax-xogħol li sar. Mill-provi jirriżulta li anki fir-rigward tax-xogħol ta' kisi tal-ħitan tal-bitħa tal-Berġa, l-appellanti taw diversi pariri dwar it-tip ta' materjal li kellu jintuża u dwar kif setgħet tiġi evitata ħsara lill-bini, għalkemm finalment id-deċiżjoni li dan ix-xogħol ma jsirx kienet tal-appellati u mhux tal-appellanti. L-appellati, anki qabel inbdew dawn il-proċeduri, ħadu l-pożizzjoni li t- termination fee lill-appellanti kienet dovuta biss fejn dawn kienu laħqu għamlu ammont sostanzjali ta' xogħol b'rabta mal-proġett. Imma dan mhux dak li jintqal fil-klawsola 10.10 tal-ftehim. Tqis li meta l-appellati jsostnu li l-ebda ħlas mhuwa dovut fir-rigward tal-imsemmija erba' items tal-proġett, huma qegħdin iwarrbu għalkollox il-fatt li l-appellanti għamlu xogħol ta' konsulenza u xogħol preparatorju li kien jinvolvi kull aspett ta' dan il-proġett, u biex sar dan ix-xogħol kienet meħtieġa l-industrija teknika u professjonali tagħhom. Il-proċeduri arbitrali saru għaliex il-partijiet qablu bejniethom li din hija kwistjoni li tista' tiġi riżolta fi spirtu ta' ekwità, wara li d-diskussjonijiet bejn il-partijiet li nżammu fuq medda ta' snin, kienu fallew. Il-Qorti tqis li tul is-snin meta kienu għaddejjin dawn id-diskussjonijiet, il-Gvern għamel offerta ta' ħlas ta' ftit aktar minn LM10,000 għas-saldu tal-pretensjonijiet kollha tar-rikorrenti, liema offerta ma Qrati tal-Ġustizzja Paġna 40 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM ġietx aċċettata mill-appellanti. Wara tant snin ta' proċeduri u ta' volumi ta' provi li tressqu, l-appellati qegħdin jaċċettaw li l-ammont li dwaru m'hemm l-ebda kontestazzjoni bejn il-partijiet, huwa ta' ftit aktar minn €100,000, u dan l- ammont ġie ddepożitat taħt l-awtorità tal-Qorti. L-appellati telqu mill-premessa li kienet dovuta lilhom somma ta' flus li huma kkontendew li tħallsu żejda lill- appellanti, u f'dan ir-rigward ressqu kontrotalba quddiem it-Tribunal, u waslu għal sitwazzjoni fejn qegħdin jaqblu li l-appellanti għandhom jitħallsu ammont ta' aktar minn €100,000 għax-xogħol li wettqu. Il-Qorti tqis li ma tkunx qiegħda ssir ġustizzja mal-partijiet li kieku kellha twarrab kull konsiderazzjoni rigward ix- xogħol preparatorju li sar min-naħa tal-appellanti sabiex dan il-Proġett illum huwa lest u qiegħed jitgawda, kif ukoll ma tkunx qiegħda ssir interpretazzjoni korretta tal-ftehim bejn il-partijiet l-klawsola 10.10 tingħata interpretazzjoni differenti minn dik mogħtija mit-Tribunal u li qiegħda tiġi kkonfermata wkoll minn din il-Qorti. Huwa għalhekk li l-Qorti tqis li l-aggravji tal-appellati mhumiex mistħoqqa u qegħdin jiġu miċħuda u d-deċiżjoni tal- Arbitri f'dan ir-rigward qiegħda tiġi konfermata. L-Appell Prinċipali L-appellanti fl-appell tagħhom talbu lil din il-Qorti tikkonferma l-parti tal- award arbitrali li kkundannat lill-appellati jħallsu lill-appellanti s-somma ta' €179,042.97, biż-żieda tal-VAT fuq dan l-ammont, filwaqt li tirriforma dawk il- partijiet tad-deċiżjoni li jirregolaw il-kalkolu tal-imgħax u l-ħlas tal-ispejjeż, billi l-imgħax kummerċjali jiġi kkomputat mid-data ta' kull fattura, filwaqt li l-ispejjeż Qrati tal-Ġustizzja Paġna 41 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM legali jiġu spartiti fi proporzjon li jirrifletti d-differenza bejn is-somma mitluba u s-somma akkolta, bl-ispejjeż kollha ta' dan l-appell. L-Ewwel Aggravju: il-komputazzjoni tal-imgħaxijiet L-appellanti jgħidu li d-deċiżjoni apellata hija żbaljata għaliex fir-rigward ta' obbligazzjonijiet kummerċjali, l-imgħax għandu jiġi kkomputat b'effett mid- data minn meta l-obbligazzjoni kellha tiġi eżegwita, u mhux mid-data tad- deċiżjoni appellata. L-appellati jgħidu li f'dan il-każ, peress li l-likwidazzjoni li saret mit-Tribunal hija fil-parti l-kbira tagħha rigward termination fees u mhux għal xogħol attwalment eżegwit, ma kien hemm l-ebda fatturi u l-ebda obbligazzjoni ta' ħlas li kellha tiġi eżegwita minnhom, u għalhekk l-imgħax m'għandux jiġi kkomputat bil-mod kif suġġerit mill-appellanti. L-artikolu 1141 (1) tal-Kodiċi Ċivili jistipula illi: "Jekk l-obbligazzjoni tkun ta' xorta kummerċjali jew jekk il-liġi tkun tiddisponi li l- imgħaxijiet għandhom jibdew jgħaddu ipso jure, l-imgħaxijiet għandhom jgħaddu minn dak inhar li l-obbligazzjoni kellha tiġi eżegwita." M'hemmx dubju li f'dan il-każ l-obbligazzjoni tal-partijiet f'din il-kwistjoni hija waħda ta' natura kummerċjali, u saret bħala parti mill-attività kummerċjali ewlenija tal-appellanti. Il-Professur Joseph A. Lovegrove, fin-noti tiegħu dwar il-liġi kummerċjali (paġna 30) jiddeskrivi, persuna li tippresta servizzi kummerċjali b'dan il-mod: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 42 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM Mill-provi jirriżulta wkoll li l-obbligu ta' ħlas da parti tal-intimati kien magħruf miż-żewġ partijiet fil-kawża, tant hu hekk li sabiex ma jkunx hemm dewmien biex jiġi sodisfatt dan l-obbligu, il-partijiet ftiehmu dwar ħlas mill- intimati ta' LM1,000 fix-xahar fuq medda ta' snin, li sussegwentement żdiedu għal LM1,600. Imma kif jirriżulta mill-atti, dan il-ħlas fix-xahar xorta waħda ma kienx biżżejjed biex ikopri l-obbligi kollha li l-appellati kellhom fil-konfront tal- Din il-Qorti hija tal-fehma li l-pożizzjoni tal-appellati f'dawn il- proċeduri tul is-snin li ilhom għaddejjin il-pendenzi bejn il-partijiet, u fil-fatt jirriżulta li għaddew aktar minn ħmistax-il sena minn meta nbdew il-proċeduri arbitrali mill-appellanti u ferm aktar snin minn meta din l-obbligazzjoni daħlet fis-seħħ, tmur kontra l-ispirtu tal-ftehim bejn il-partijiet, liema ftehim kien jispeċifika b'mod ċar li għandha titħallas t-termination fee. provvediment għal dan il-ħlas ma sar mill-appellati, li baqgħu jinsistu li setgħu jinterpretaw it-termini tal-ftehim bejn il-partijiet bil-mod kif riedu huma. dan ma jnaqqas xejn mill-fatt li kif skatta d-dritt tal-appellanti għall-ħlas tat- termination fees, fil-mument li ġie stabbilit li wħud mill-fażijiet tal-proġett ma kinux ser isiru mill-appellati, skatta l-jedd tal-appellanti għal dan il-ħlas skont il- ftehim, u fuq dan l-ammont beda jiddekorri wkoll l-imgħax kummerċjali. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 43 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM ir-rigward il-Qorti tqis li d-data minn meta għandu jitħallas l-imgħax kummerċjali, hija d-data tal-fatturi esebiti mill-appellanti mal-istatement of claim tagħhom, għaliex dik hija l-aqwa prova ta' minn meta skattat il- pretensjoni tar-rikorrenti. It-Tieni Aggravju: l-ispartizzjoni tal-ispejjeż L-appellanti jgħidu li l-ispejjeż tal-arbitraġġ ma kellhomx jinqasmu bin- nofs bejn il-partijiet, iżda kellhom jinqasmu b'mod li jirrifletti d-deċiżjoni tal- Arbitri wara li dawn iddeċidew li jillikwidaw il-pretensjoni tal-appellanti fil- proporzjon ta' 85% tal-ammont kollu pretiż minnhom. Fil-fatt jirriżulta li filwaqt li l-pretensjoni tal-appellanti kienet għal ħlas fl-ammont ta' LM119,846.17, u mill-fatturi esebiti jirriżulta li dan l-ammont kien jinkludi l-VAT, l-Arbitri llikwidaw l-ammont li għandu jitħallas lill-appellanti mill-appellati fis-somma ta' LM76,865.57 (€187,328.12), biż-żieda tal-VAT fuq dan l-ammont. Jirriżulta għalhekk li l-Arbitri llikwidaw ammont li l-appellati għandhom iħallsu lill- appellanti li huwa 64% ta' dak li ppretendew l-appellanti fl-istatement of claim tagħhom, iżda biż-żieda tal-VAT bir-rati kurrenti fuq dan l-ammont, iwassal għal ħlas ekwivalenti għal 83% tal-pretensjoni oriġinali tal-appellanti. jgħidu wkoll li fil-fehma tagħhom id-deċiżjoni tal-Arbitri tagħti raġun lilhom u għalhekk in linea mad-dispożizzjoni tal-liġi li tgħid li d-deċiżjoni għandha tikkundanna lit-tellief għall-ispejjeż, l-ispartizzjoni tal-ispejjeż kellha tinqasam b'mod li tirrifletti l-fatt li parti kbira tal-pretensjonijiet tal-appellanti ġew milqugħa. Il-Qorti taqbel mal-pożizzjoni tal-appellanti li l-ispejjeż tal-arbitraġġ Qrati tal-Ġustizzja Paġna 44 minn 45 Appell Inferjuri Numru 165/2018 LM għandhom jiġu spartiti fil-proporzjon ta' 83% mill-appellati u 17% mill- appellanti, sabiex b'hekk l-ispartizzjoni tal-ispejjeż tkun tirrifletti l-lodo arbitrali. Għar-raġunijiet premessi, din il-Qorti qiegħda tiddeċiedi din il-vertenza billi: Tiċħad l-appell inċidentali mressaq mill-appellati; Tilqa' l-ewwel aggravju tal-appellanti fis-sens li qiegħda tiddikjara li l- imgħax li għandu jitħallas mill-appellati lill-appellanti fuq l-ammont likwidat mit-Tribunal, għandu jiġi kkomputat mid-data tal-fatturi annessi mal- Tilqa' t-tieni aggravju tal-appellanti limitatament sa fejn qiegħda tiddeċiedi li l-ispejjeż tal-arbitraġġ għandhom jinqasmu fil-proporzjon ta' 17% li jitħallsu mill-appellanti u 83% li għandhom jitħallsu mill-appellati; L-ispejjeż ta' dan l-appell u tal-appell inċidentali, għandhom jitħallsu Onor. Dr Lawrence Phiri Micallef LL.D. Woodhead Rosemarie D’amato Deputat Reġistratur Qrati tal-Ġustizzja Paġna 45 minn 45