QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA ONOR. IMĦALLEF ROBERT G. MANGION ILLUM IL-31 TA' OTTUBRU 2019 Ġur. Korporazzjoni Enemalta u b'nota tal-14 ta' Ottubru 2014 Enemalta plc assumiet l-atti minflok il-Korporazzjoni Enemalta Rat ir-rikors ġuramentat ta' Enemalta plc gia' Korporazzjoni Enemalta ppreżentat fit-22 ta' Marzu, 2013 li jaqra kif ġej: Illi fl-4 ta' Dicembru 2006 saret operazzjoni ta' pumpjar ta' "fuels" mill- istallazzjoni Has-Saptan, li hija proprjeta` tal-Korporazzjoni rikorrenti, ghall-vapur Sacro Cour, li huwa proprjeta` tas-socjeta` intimata, li kien ormeggjat fil-Marine Terminal ta' Ras Hanzir, Kordin, ukoll proprjeta` tal- Korporazzjoni rikorrenti; Illi kif ser jigi ppruvat waqt it-trattazzjoni ta' din il-kawza u kif jirrizulta mill-anness rapport immarkat bhala Dok. A, waqt li kien ghaddej l- ippumpjar tal-fuel, il-hose pipe tal-Korporazzjoni EneMalta, li minnu kien ghaddej l-fuel, garrab danni estensivi minhabba dak li jissejjah "liquid hammering" li kien ikkawzat unikament minhabba nuqqasijiet imputabbli Illi barra minn hekk, in segwitu ghalhsara fil-hose pipe, kien hemm ukoll perkolar ta' "fuel" fil-bahar, b'dan illi l-Korporazzjoni hadet passi mmedjati, a spejjez taghha, sabiex dan jigi kontenut u saret operazzjoni immedjata, ukoll a spejjez tal-Korporazzjoni rikorrenti (invoice relattiva annessa u mmarkata bhala Dok B), sabiex il-fuel jingabar bl-inqas dannu possibbli ghall-ambjent minn socjeta` kompetenti f'dan l-ezercizzju, senjatament is-socjeta` Cassar Ship Repair Limited; Illi ghalhekk il-Korporazzjoni soffriet danni li jammontaw ghal sbatax -il elf sitt mija u hames euro u sbatax -il centezmu (€17,605.17c) rapprezentanti inkwantu ghal elf tmien mija u sittax -il euro u wiehed u disghin centezmu (€1,816.91) (ekwivalenti ghal seba' mija u tmenin Lira Maltija – Lm780) danni lill-hose pipe proprjeta` tal-Korporazzjoni, (€13,102.73) (ekwivalenti ghal hamest elef sitt mija u hamsa u ghoxrin – Lm5,625) reprezentanti spejjez mhallsa lil Cassar Ship Repairs Limited, sabiex jitnaddaf il-bahar miz-zejt u inkwantu ghal elfejn sitt mija hamsa u tmenin Euro u tlieta u hamsin centezmu (€2685.53c) taxxa fuq il-valur mizjud bhala konsegwenza ta' dan l-incident li sehh minhabba nuqqasijiet imputabbli lis-socjeta` konvenuta; Illi s-socjeta` intimata ghalkemm interpellata diversi drabi sabiex tersaq ghall-likwidazzjoni u hlas tad-danni, ukoll permezz ta' diversi ittri ufficjali, baqghet inadempjenti u rribatiet ir-responsabilita` ta' l-akkadut Illi ghalhekk kellha ssir din il-kawza; Illi in vista tas-suespost il-Korporazzjoni EneMalta titlob bir-rispett li din l-Onorabbli Qorti joghgobha, prevja kull dikjarazzjoni ohra talvolta Tiddeciedi u tiddikjara li s-socjeta` Cassar Fuel Limited hija responsabbli ghall-incident li sehh fl-4 ta' Dicembru, 2006 u konsegwentement ghad- danni kkawzati lill-Korporazzjoni EneMalta. Tillikwida d-danni hekk kkawzati lill-Korporazzjoni EneMalta fis-somma ta' sbatax -il elf sitt mija u hames euro u sbatax -il centezmu (€17,605.17c) jew somma verjuri li din l-Onorabbli Qorti joghgobha okkorrendo bin- nomina ta' periti nominandi; Tikkundanna lis-socjeta` Cassar Fuel Limited thallas lill-Korporazzjoni EneMalta s-somma hekk likwidata; Bl-ispejjez kollha inkluz dawk ta' l-ittri ufficjali prezentati mill- Korporazzjoni EneMalta u datati 20 ta' Lulju, 2007, 10 ta' Gunju, 2009 u 8 ta' April, 2011 u bl-imghax legali mid-data tal-hsara sal-effettiv pagament kontra s-socjeta` intimata minn issa ingunta in subizzjoni. Risposta tas-soċjetà Cassar Fuel Limited ppreżentata fid-9 t'April, 2013 fejn jingħad kif ġej: Illi s-socjeta` esponenti tirrespingi bil-qawwa kollha kif del resto dejjem ghamlet sa min dakinhar tal-allegat incident, it-talbiet attrici li huma infondati fil-fatt u fid-dritt u kull dannu risultanti jkun unikament sapportat tal-provi u kwindi certament ma hemmx ebda responsabbilita` ta' danni li ghandhom Illi jsegwi illi l-ammont ta' €17,605.17 jew somma anqas verjuri li jista talvolta jirrizulta ma jista qatt jigi likwidat kontra s-socjeta` intimata izda sapportat mill-istess Korporazzjoni. Illi konsegwentement s-socjeta` intimata certament ma tistax tigi Illi minghajr pregudizzju ghall-premess l-azzjoni hija in kwalsiasi kaz Illi ulterjorment is-socjeta` intimata mhijiex il-legittimu kontradittur stante illi l-vapur Sacro Cuor mhuwiex il-proprieta` tas-socjeta` intimata izda Illi anke s-segwenza tar-rapporti konkluzi ex parte jikkontradixxu l-verita` tal-fatt stante illi anke mill-laqghat li saru dejjem gie attribwit il-ksur tal- hose pipe proprjeta` illi mhuwiex minnu illi, allegatament inghalqu xi valves waqt l-operazzjoni tal-loading tal-fuel. tant li jirrizulta ex admissis illi l-ksur tal-hose pipe sehh proprju 13.10 hrs Dan jikkonferma t-tesi tas-socjeta` intimata li hija ma setghetx ghalqet, jew kellha raguni taghlaq il-fuel valves meta l-loading of fuel kien ghad fadallu u t-tankijiet kienu ghadhom mhux mimlija u ma setghet qatt tikkawza pressjoni fuq l-hose. Illi ghalkemm il-hose giet certifkata mis-surveyor Daniel Agius Risiott fit-2 ta' Marzu, 2006, l-incident sehh fl-4 ta' Dicembru, 2006, diversi xhur wara; wara li l-EneMalta uzat l-imsemmija hose proprjeta` taghha litteralment ta' kuljum u b'kontinwita` sabiex tghabbi l-fuel kollu lill-vapur lokali ta' tal-imsemmija hose li mhijiex proprjeta` tas-socjeta` intimata izda tal- Korporazzjoni EneMalta u ghalhekk ghandha u kellha tkun hi responsabbli Salv eccezzjonijiet ulterjuri. Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat il-provi kollha li tressqu fil-kors tal-kawża; Rat is-sentenza mogħtija minn din il-Qorti diversament presjeduta fl-1 ta' Ġunju 2016 li permezz tagħha ġiet deċiża l-ħames eċċezzjoni tas-soċjetà Rat in-nota ta' sottomissjonijiet tas-soċjetà attriċi ppreżentata fis-27 ta' Frar 2019 kif ukoll in-nota ta' sottomissjonijiet tas-soċjetà konvenuta ppreżentata fit-8 t'April 2019; Semgħet it-trattazzjoni finali tal-abbli Avukati tal-partijiet; Rat illi l-kawża tħalliet għal-lum għas-sentenza. Ikkunsidrat; Fl-4 ta' Diċembru 2006 kienet qiegħda ssir operazzjoni ta' pumpjar ta' fuel mill-istazzjoni ta' Ħas-Saptan għal Marine Terminal f'Ras Paceville, San Ġiljan u sussegwentament għal vapur Sacro Cour, proprjetà tas-soċjetà konvenuta. Hemm qbil bejn il-partijiet li l-istazzjoni ta' Marsaxlokk huwa madwar erba' (4) kilometri 'l bogħod mit-Terminal f'Ras Paceville, San Ġiljan, u li tnejn huma proprjetà tas-soċjetà rikorrenti. Il-fuel bejn it-Terminal u l-vapur kien qiegħed jiġi ppumpjat minn ġo manka / hose pipe, proprjetà tal-Enemalta plc. Diversi kienu t-tankijiet abbord il-vapur li riedu jimtlew. Jirriżulta li kull tank huwa mgħammar b'valv separat li kien qiegħed jiġi kkontrollat mill-ekwipaġġ tas-soċjetà konvenuta abbord l-istess vapur waqt l-imsemmija operazzjoni. Ġara li wara tletin (30) minuta ta' din l-operazzjoni l-hose pipe iċċarat. Is-soċjetà rikorrenti tispjega li dan seħħ minħabba liquid hammering u ċioe 'sudden Minħabba dan it-tiċrit fil-pajp ġara li l-fuel li kien għaddej minnu spiċċa jtir ma kullimkien inkluż fil-baħar. Kien għalhekk li s-soċjetà rikorrenti ħadet dawk il-passi neċessarji sabiex timminimizza l-ħsara fuq l-ambjent u dan għamiltu billi ġie kontenut u miġbur il-fuel li pperkola ġol-baħar u dan bl-assistenza tal-kumpanija Cassar Ship Repair Limited. Is-soċjetà rikorrenti tispjega li dawn id-danni ġew ikkawżati minħabba nuqqasijiet imputabbli lis-soċjetà konvenuta u kien għalhekk li s-soċjetà Enemalta intavolat dawn il-proċeduri sabiex tiġbor id-danni li hija sofriet fis-somma totali ta' sbatax-il elf, sitt mija u ħames Ewro u sbatax-il ċenteżmu (€17,605.17). Ikkunsidrat Illi fir-raba' eċċezzjoni tagħha s-soċjetà konvenuta ssolevat li l-azzjoni hija waħda preskritta iżda waqt is-seduta miżmuma fl-14 t'Ottubru 2013 din l- eċċezzjoni ġiet irtirata mill-istess soċjetà u għaldaqstant m'hemmx aktar ħtieġa li din il-Qorti tieħu konjizzjoni ulterjuri tagħha. Ikkunsidrat 1 Definizzjoni mogħtija mill-esperti ex-parte tas-soċjetà rikorrenti - paġna 7 tal-proċess. M'huwiex kontestat bejn il-partijiet li hemm proċedura ta' kif għandu jsir il-mili tat-tankijiet. Għandu jingħad qabel xejn li t-tankijiet abbord il- barges huma maqsumin f'numru ta' fillieri separati, b'dan li kull filliera jkollha żewġ tankijiet, wieħed fuq ix-xellug u l-ieħor fuq il-lemin, sabiex waqt li jkun qiegħed jimtela l-vapur ma jkunx hemm piż eċċessiv fuq naħa iżda jinqasam proporzjonalment fuq iż-żewġ naħat. tinbeda filliera oħra.2 L-Inġinier Philip Ozen jispjega li 'Meta tank ikun wasal biex jimtela, l-ewwel jinfetah it-tank li jkun ser jimtela warajh, B'hekk ikun assigurat li l-passagg tal- fuel qatt ma jkun interrott. Dan ix-xoghol isir fuq il-barge u jsir mill-crew taghha li jkun fuq il-vapur u allura jkun jaf eżatt x'qieghed jiġri fit-tankijiet Dak li ma jaqblux fuqu l-partijiet huwa x'kien li kkawża t-tiċrita fil-manka. Filwaqt li s-soċjetà rikorrenti tispjega li kien l-ekwipaġġ li naqas milli jiftaħ il-valv tat-tank li kien imiss qabel għalqa l-valv ta' dak it-tank li kienu qed jimlew, is-soċjetà konvenuta tgħid li kienu l-impjegati tas- soċjetà rikorrenti li għalqu l-valv min-naħa tagħhom. • X'ikkawża t-tiċrita fil-manka? Żewġ impjegati tas-soċjetà rikorrenti, Charles Cassar Torregiani u George Kew, li kienu fuq il-post meta seħħ l-inċident taw rendikont dettaljat ta' x'raw u ta' x'semgħu qabel iċċartet il-manka. Charles Cassar Torregiani fl-affidavit tiegħu qal li 'waqt l-operazzjoni ahna nnutajna u assumejna, mill-hoss tal-fuel, li t-tankijiet li kienu qeghdin jimtlew kienu kważi mimlija u ġbidna l-attenzjoni lin-nies ta' Amaira, 2 Proċedura spjegata minn Charles Cassar Torregiani fl-affidavit tiegħu f'paġna 61 tal-proċess. 3 Paġna 55 tal-proċess. inkluż lil Stephen Amaira, sabiex dan jahseb sabiex jibdew jaqilbu ghat- tankijiet fil-filliera li jmiss. [...] F'hin minnhom il-hoss tal-fuel waqaf. Minn hawn ahna nkunu nistghu nikkonkludu li l-filliera ta' tankijiet li kienet qeghda timtela kienet ġiet maghluqa. Malli waqaf niezel il-fuel gara li hosepipe tal-Enemalta letteralment iccartet min-nofs u beda hiereg il- fuel minnha ghal bahar u ghal fuq il-moll.'4 Dan reġa' ikkonfermah fix-xhieda viva voce tiegħu tas-6 ta' Mejju 2015: Wara xi nofs siegha, x'hin beda' jintela' t-tank, bdiet tinstema' l-hoss tal-pressjoni tiela. Gbidna l-attenzjoni kemm-il darba lill-ekwipagg tal-barge, wegbuna li all right, all right, qed jiehdu hsieb. l-hoss, ergajna gbidna l-attenzjoni u qalilna li t-tank wasal biex jintela'. Ghalqu l-valve, l-hoss waqaf, il-hose stirat bil-pressjoni, ghidnilhom biex jifthu malajr, pumm u sparat il-hose5 Dr. Jimmy Pearce: Sewwa nghid jiena, li l-valve inghalqet? Xhud: Bilfors inghalaq il-valve ghax kieku l-hose ma marritx. Imhallef: Inti pero' tlajt fuq il-vapur halli tara jekk filfatt inghalqitx? Xhud: Il-valve rajnih jinghalaq ahna. Huma kienu qed jaghmlu t-tank, qed jimlew il-vapur.6 Min-naħa tiegħu, George Kew, li qatt ma ġie soġġett għal kontro- eżami, spjega fl-affidavit tiegħu li 'meta konna qegħdin naghtuhom il-fuel, ahna ndunajna mill-hoss tal-fuel li t-tankijiet li kienu qeghdin jimtlew kienu kważi mimlija u ġbidna l-attenzjoni lin-nies ta' Cassar, sabiex dan jahseb jaqilbu ghall-filliera li jmiss. [...] f'hin minnhom il-hoss tal-fuel waqaf u malli gara hekk il-manka ccartet u bdiet xxerred il-fuel'7, 'huwa 4 Paġna 62 tal-proċess. 5 Paġna 138 tal-proċess. 6 Enfasi miżjud. Paġna 145 tal-proċess. 7 Paġna 65 tal-proċess. car hafna li qabel ma ghalqu l-filliera li jmiss u ghalhekk ingemghet pressjoni kbira fuq il-hose pipe li ċċarat'8. Minn ottika teknika, is-soċjetà rikorrenti resqet diversi Inġiniera sabiex jispjegaw x'ġara. L-Inġinier Philip Ozen, impjegat mas-soċjetà rikorrenti 'il fuq minn 25 sena, spjega:- 'Kjarament li gara f'dan il-kaz huwa li meta kien wasal biex jimtela t-tieni tank u kien ghad fadal ammont ta' fuel x'jimtela, minflok ma saret il- procedura fis-sekwenza li suppost ghandha ssir, cioe jinfetah it-tank li jmiss imbaghad jinghalaq dak li jkun imtela, it-tank li kien wasal biex jimtela nghalaq, sabiex ma jfurx, qabel ma nfetah it-tank li kien behsiebhom jimlew warajh minhabba li jidher li kien hemm xi hsara fil- B'hekk il-passagg ghall-fuel bil- konsegwenza li f'qasir żmien il-pressjoni fil-linji telghet b'rata mghaggla hafna u faqghet il-hose pipe u l-fjuwil beda jtir f'kull direzzjoni. hekk l-operaturi ta' l-Enemalta ghalqu minnufih il-valve li hemm fil-linja fuq il-moll u b'hekk evitaw aktar tixrid ta' fuel.'9 L-Inġinier Ozen ma kienx waħdu ta din il-fehma. L-Inġinier Paul Cassar Torregiani xhed "Li kien gara kien, dan kienu qed jaghtu id-diesel lill-vapur, mill-art lill-vapur, u l-vapur hemmhekk jikkontrolla kemm jidhlu fit- tankijiet billi jiftah il-valve jew jaghlaq il-valvi. Dak jikkontrolla l-flow rate ta' kemm timlih, timla l-vapur malajr jew bil-mod. Issa jekk, hemmhekk il-kontrol huwa totali fuq il-vapur. Ghax inti ghandek il-pompa l-art qed taghti, qed tghaddi minn pipeline u minn valvi wkoll li tikkontrolla, izda l-kontroll finali ta' kemm jidhol fuq il-vapur huwa mill- vapur, huwa l-valvi tal-vapur. Ara li kieku kien bil-kontra, tikkontrollah mill-art, imma la inti qed timla' mill-art ghall-vapur, il-kontroll tal-valvi li bih tikkontrolla kemm jitla' prodott abbord, huwa totalment responsabbilta' tal-vapur.'10 8 Paġna 66 tal-proċess. 9 Paġna 55 tal-proċess. 10 Enfasi miżjud. Paġna 165 tal-proċess. Mill-banda l-oħra s-soċjetà konvenuta, apparti li tgħid li l-'manka kienet misjura' u din il-Qorti ser tiġi għaliha aktar 'l quddiem, hija tiddefendi l- pożizzjoni tagħha billi tagħti x'tifhem li kienu l-impjegati tas-soċjetà rikorrenti li kkawżaw t-tiċrita fil-manka meta għalqu l-valv min-naħa tagħhom. Din il-Qorti tosserva li għalkemm is-soċjetà konvenuta nnegat mill-ewwel fir-risposta ġuramentata tagħha li l-ekwipaġġ tagħha ma kienx għalaq il- valv minn fuq il-vapur, imkien ma' semmiet fir-risposta tagħha li kienu l- impjegati tal-Enemalta li għalqu l-valv, din id-difiża bdiet tintuża waqt xi kontro-eżamijiet li kien qiegħed jagħmel il-legali tas-soċjetà konvenuta. L-operazzjoni mertu tal-kawża kienet qiegħda tiġi regolata mill-ekwipaġġ fis-sens illi kien l-ekwipaġġ li kellhom jagħtu indikazzjoni lill-impjegati tal-Enemalta li ser iwaqqfu l-konsenja u allura jagħtu l-istand-by xi ħin qabel ikun ser iwaqqfu l-konsenja (dik li hija magħrufa bħala barge stop). Meta tingħata din l-indikazzjoni l-ħaddiema tal-Enemalta jippreparaw sabiex iwaqqfu l-fluss tal-fuel billi jibdew jagħlqu l-valvi bil-mod min- naħa tagħhom u jinfurmaw lill-kollegi tagħhom ġewwa Ħas Saptan li qegħdin fuq stand-by. Ġara li l-ekwipaġġ ma kienx ta din l-ordni ta' stand-by u għalhekk l- impjegati tal-Enemalta ma kinux f'pożizzjoni li jagħlqu l-fluss ġaladarba ma kinux ordnati jagħmlu hekk mill-ekwipaġġ.11 In oltre, din il-Qorti hija kemxejn perplessa kif id-difiża tas-soċjetà konvenuta fl-argumenti finali tagħha kompliet tinsisti li l-valv kien ġie magħluq mis-soċjetà rikorrenti meta Stephen Amaira stess, iben wieħed mid-Diretturi tal-kumpanija konvenuta kif ukoll ħaddiem fl-istess kumpanija fl-affidavit tiegħu qal li 11 Ing Philip Ozen fl-affidavit tiegħu f'paġna 55 – 56 tal-proċess josserva li: 'l-manka infaqat bhala riżultat ta' pressjoni ghola u dan setgha jiġi kkawżat biss minn gheluq tal-valves fuq il-vapur u mhux min-naha tal-Korporazzjoni li qatt ma nghatat xi sinjal li kellha twaqqaf l-operazzjoni'. 'Kienu tal-Enemalta li waqqfu l-pressa tal-fuel billi ghalqu l-valve tal-moll kif intebhu li l-fuel spara fuq il-barge u fuq il-moll u fil-bahar'12. Ix-xheda ta' Stephen Amaira tikkorrobora x-xhieda tas-soċjeta' attriċi illi l- valv fuq il-moll kien għadu miftuħ meta l-manka ġarbet il-ħsarat. In oltre, bħal ma' diġà ġie spjegat aktar 'l fuq, il-barge għandha l-valves li L-Inġinier imqabbad f'isem is-soċjetà konvenuta, Daniel Agius Risiott fir-rapport tiegħu ikkonferma li 'the tanker Lanqas huwa loġiku li l-manka ċċartet għax ingħalaq il-valv minn fuq il- Il-pressa dejjem ser tinbena mill-għeluq tal-valv lura u mhux 'il quddiem, fis-sens illi jekk għall-argument il-valv ingħalaq minn fuq il- moll u l-valv tal-barge kien għadu miftuħ, il-pressa mhux ser tinbena bejn il-moll u l-barge għaliex il-fuel li kien hemm fil-manka kien ser jiġi mixħut fit-tank u b'hekk l-ebda ħsara fuq il-manka ma setgħa jsir. Min-naħa l- oħra, dejjem bl-istess argument li l-valv kien magħluq minn fuq il-moll, il- pressa ser tinbena bejn Ras Ħanżir (u ċioe mill-moll) u Ħas-Saptan (minn fejn toħroġ il-provvista tal-fuel) u l-ħsara ssir hemmek. Dan ġie spjegat mill-Inġiniera li xehdu quddiem il-Qorti li estratt tax-xhieda tagħhom ser tiġi hawn riprodotta għall-finijiet ta' elaborazzjoni tal-aspett tekniku tal- 12 Enfasi miżjud. Paġna 227 tal-proċess. 13 Paġna 249F tal-proċess. L-Inġinier Philip Ozen fix-xhieda tiegħu tas-16 ta' Frar 2015 spjega: Li irrid inkompli nispjega huwa li l-pressjoni ser tinbena qabel il-valve li jkun inghalaq. Wara il-valve ma jigri xejn. Anzi il-pressjoni ser taqa`. Ghaliex issa mhux ser jibqa gej dak il-fuel li gej. [...] Jekk jinghalaq il-valve ta' l-art, il-pressjoni ser tinbena minn valve qablu, anzi mat-tarf mieghu, u il-manka ser tigi relieved bil-pressjoni tal-flow li kienet ghaddejja. Qorti : Jekk inghalaq minn naha tal-barge. Jigifieri il-pressjoni li ser tinbena fuq il- manka ser tinbena, l-ewwel tibda minn dan it-tarf imbaghad il-pressjoni tiġi transmitted lura. Ghaliex inti taghmel bhal mewggha. Hekk tibda sejra timxi l'hemm u l'hawn. Imma l-ewwel li ser tibbildja hija fejn inghalaq il- Dr Micallef Formosa : U f'dan il-kaz minn fejn spara il-hose pipe jekk joghgbok? Xhud : Il-hose pipe spara mit-tarf fejn kien mqabbad mal-barge. Dan ġie riaffermat mill-Inġinier Paul Cassar Torregiani fix-xhieda tiegħu tas-6 ta' Dr. Jimmy Pearce: Allura engineer, f'dan il-kaz ta' responsabbilta' tal- vapur, jekk jigri xi haga fuq il-vapur, ic-cirkostanza rappurtata firrapport taghkom hija normali dik li tissejjah 'liquid hammering'? Il-liquid hammering hu jekk intitaghlaq il-flow, dan qisek qed taqbad lil xi hadd u taghlaqlu ghonqu. Meta tifga l-flow, mela inti ghandek ċertu ammont ta' prodott diehel, il-pompa ghaddejja, ghadha ghaddejja, u inti ghalaqtha. Inti tohloq pressjoni b'sahhita hafna fuq il-pipe, fuq il-hose u l- it-tarf li spara. Mejju 2015: 14 Paġna 126D tal-proċess. Il-pipe tal-lastiku li jkun flessibbli biex inti tghaqqad l-art Dr. Jimmy Pearce: U dan il-flow jigifieri, minn fejn ikun inghalaq? Xhud: Heq, minn xi valve minn fuq il-vapur illi qed tikkontrolla. Jekk inti ghalaqtu mill-art, inti ghalaqtu qabel il-hose, mela l-hose ma tistax taghmillu over-pressure fih ghax inti qieghed tifgaw qabel ma jidhol fil- Jekk inti taghlqu wara l-hose, mela ghandek il-pompa ghadha taghti Charles Cassar Torregiani, wieħed mill-operaturi li kien preżenti fuq il-moll meta seħħ l-inċident xhed fl-affidavit tiegħu 'li kieku konna waqqafna l-fuel min-naha taghna ma kien jiġri ebda hsara lill-hose pipe billi kull ma kien jiġri kien li tonqos il-pressa fuq il-manka u din żgur li ma ticcarratx u dan kif jiġri kull darba li nwaqqfu nipprovdu l-fuel meta taghlaq operazzjoni. Minn kif ġraw l-affarijiet huwa car hafna li qabel ma ghalqu l-filliera li kienet qeghda timtela ma kienux fethu l-filliera li jmiss b'dan li kif ghidt ingemghet pressjoni kbira fuq il-hose pipe li ma felahx ghal din il- pressjoni u ċċarat b'sahha kbira.'16 Waqt ix-xhieda tiegħu tas-6 ta' Mejju 2015 reġa' kkonferma dak li qal fl-affidavit u ċioe: Xhud: Kieku ghalaqna l-valve ahna, l-hose titbattal ghax il-vapur jigbidha by … u titla' l-pressjoni fin-naha taghna, fil-pipeline, mhux hose did-darba. Hija steel pipeline u jara l-pressjoni tiela'. Dr. Jimmy Pearce: Dan gara, l-pressjoni fl-isteel pipeline? Jigifieri, inti li kont hemmhekk u rajt u smajt, x'tikkonkludi? Xhud: Il-vapur ma lahaqx fetah it-tank li kien imissu jiftah.17 15 Paġna 165 tal-proċess. 16 Enfasi miżjud. Paġna 62 tal-proċess. Din ġiet ikkonfermata wkoll minn George Kew fl-affidavit tiegħu paġna 65 tal-proċess. 17 Enfasi miżjud. Paġna 139 tal-proċess. • Preżenza tal-ħaddiema tal-Enemalta fuq il-moll Fl-affidavit tiegħu Stephen Amaira prodott mis-soċjeta' konvenuta xhed li n-'nies tal-Enemalta ma kien hemm hadd la hdejn il-valve u l-anqas hdejn il-valve li jkun fuq il-moll'18. Permezz ta' dan ix-xhud is-soċjeta' konvenuta qed issostni li l-ħaddiema tal-Enemalta ma kinux preżenti fuq il-moll waqt l-operazzjoni u kien għalhekk li huma ma setgħux jaraw jekk l-ekwipaġġ fetħux il-valv li kien imiss minn fuq il-vapur. Mis-survey report tal-Inġinier Daniel Agius Risiott, espert ex parte tas-soċjetà Dan ġie ikkonfermat ukoll minn Charles Cassar Torregiani fix-xhieda tiegħu fejn li huwa kien preżenti fuq il-moll u kommunikazzjoni verbali bejnu u bejn in-nies fuq il-barge, liema barge tkun tmiss mal-moll u hija baxxa, ix-xhud juża l-kliem 'eye level'20 Tant kien fuq il-moll u mhux fil-kamra kif qiegħda tallega s-soċjetà konvenuta li fuq mistoqsija tal-legali tal-imsemmija soċjetà jekk huwa daħalx biex iċempel, ix-xhud qal li kien hemm kollega tiegħu viċin il-kamra li ġera huwa biex iċempel Ir-Rabat (Malta).21 • Il-kundizzjoni tal-manka Mir-risposta ġuramentata tagħha s-soċjetà konvenuta tagħti x'tifhem li l- użu ta' kuljum tal-manka iġġib magħha kedd bl-użu (wear and tear). nota ta' sottomissjonijiet tagħha tgħid li l-manka 'kienet misjura' u li 18 Paġna 227 tal-proċess. 19 Enfasi miżjud. Paġna 249E tal-proċess. 20 Paġna 140 tal-proċess. 21 Paġna 143 tal-proċess: Dr. Matthew Valletta: Issa meta nqala' l-incident, inti dhalt, x'ghamilt? Xhud: Mhux jien grejt. Kien hemm iehor fil-vicin li gera biex icempel. 'kellha kważi 20 sena'. Huwa ben saput li min jallega jrid jipprova u għalhekk kien jeħtieġ li s-soċjetà konvenuta ġġib prova konkreta li l- manka kienet misjura bl-użu u li kienet ilha tintuża għal 20 sena. Kuntrarjament għal dak li qiegħda tgħid is-soċjetà konvenuta, mill-provi prodotti jirriżulta li l-Inġinier Daniel Agius Risiott, fis-16 ta' Jannar 2006 ħareġ ċertifikat, li huwa validu għal sena, li juri li l-manka ġiet minnu eżaminata u jgħid li l-kundizzjoni tagħha hija waħda sodisfaċenti. Ma' dan jgħid ukoll Waqt ix-xhieda tiegħu tal-10 ta' Marzu 2014 l-Inġinier Grima spjega li huwa jiċċekkja jekk hemm 'physical damages' u jekk għalkemm ikun għadda mill-pressure test imma viżwalment jidher li jista 'jisparaw aktar Il-Qorti tosserva li meta kien imqabbad mis-soċjetà konvenuta sabiex iħejji rapport tal-inċident l-Inġinier Agius Risiott iddikjara li 'its condition was rather Huwa għalhekk biss f'dan l-istadju li ħarġet din il- kontradizzjoni bejn dak li kien qal ix-xhud ħdax-il xahar qabel. Kuntrarju għal dak li qiegħda tisħaq issa s-soċjetà konvenuta, tirriżulta dikjarazzjoni ffirmata mill-kaptan tal-vapur stess u ċioe x-Ship-shore Safety Check List li minnha jirriżulta li kien qabel li 'cargo and bunker Ix-xhieda konfliġġenti mressqa mis-soċjeta' konvenuta f'dan ir-rigward jirrendi l-allegazzjoni tal-'wear and tear' bħala mhux sodisfaċentment ippruvat. Għall-kuntrarju,iċ-ċertifikazzjoni li kien għamel l-istess Inġnier Daniel Agius Risiott fuq il-hose pipe ftit xhur qabel turi li fuq bażi ta' probabilita' l-manka kienet f'kondizzjoni tajba fil-ħin tal- 22 Paġna 11 tal-proċess. 23 Paġna 11 tal-proċess. 24 Paġna 89 tal-proċess. 25 Paġna 15 tal-proċess. inċident. Fi kwalunkwe każ is-socjeta' konvenuta naqset milli ġġib provi sabiex issostni l-allegazzjoni tagħha li l-manka kienet misjura biż-żmien u l-użu. L-argument l-ieħor tas-soċjetà konvenuta huwa li l-manka għandha kważi M'huwiex ikkontestat mis-soċjetà rikorrenti li l-hose pipe ġie manifuterat fl-1987, però huwa l-espert tekniku mqabbad mis-soċjetà konvenuta stess li waqt il-kontro-eżami mil-legali tas-soċjetà konvenuta tal-10 ta' Marzu 2014 li stqarr li għalkemm il-manifattura tal-pipe kienet fl-1987 'mhux bilfors ikun ilu jintuża minn nineteen eighty seven (1987) [...] jista' jkun li kien storjat x'imkien u erba (4) snin wara, hames (5) snin wara jew dakinhar stess beda jintuza'26. Anka hawn għalhekk lanqas ġie speċifikament determinat kemm kien ilu in użu il-hose pipe in kwistjoni u l-fatt waħdu li l-manka ġiet manifettura kważi 20 sena qabel seħħ l- inċident ma jwassalx waħdu għall-konklużżjoni li l-inċident seħħ minħabba difett fil-hose pipe in kwistjoni. • Mezz ta' kommunikazzjoni Il-Qorti tosserva li fin-nota ta' sottomissjonijiet finali tagħha, is-soċjetà konvenuta tallega li 'ma hemm ebda kommunikazzjoni bejn l-impjant ta' Has-Saptan u l-imtarfaXatt f'Ras Hanzir fejn il-vapuri jidhlu mal-moll sabiex Mill-provi prodotti fosthom mix-xhieda ta' Anthony Spiteri Cesare u r-ritratti minnu prodotti juru li a contrario ta' dak allegat mis- soċjeta' konvenuta, jirriżulta li hemm kommunikazzjoni diretta permezz Dan l-istess xhud jispjega li peress li huma jaħdmu taħt l-art, għalxejn jippruvaw jikkommunikaw bir-radju għaliex huwa impossibbli li dan jaqbad. Is-soċjetà konvenuta b'mod ripetittiv tgħid li l-mezz ta' kommunikazzjoni bejn Ras Paceville, San Ġiljan u Marsaxlokk huwa wieħed fi 'stat 26 Paġna 90 tal-proċess. 27 Paġna 290 tal-proċess. primittiv'28 u 'topera b'mezzi antiki'29. Għalkemm is-soċjetà konvenuta tagħmel dawn l-allegazzjonijiet, ma ġabet l-ebda prova li din hija sistema antika u li kkontribwit għall-akkadut. Fi kwalunkwe każ, kif ġia supra osservat, dawn il-kontestazzjonijiet min- naħa tas-soċjetà konvenuta huma irrelevanti għall-każ odjern u dan għaliex il-ħsara li saret ma kinitx bejn Ras Ħanżir u Marsaxlokk iżda fuq il-moll Ikkunsidrat Mill-provi okulari miġjuba mis-soċjetà rikorrenti kif ukoll mill-esperti tekniċi li tresqu, din il-Qorti hija konvinta u sodisfatta li s-soċjetà rikorrenti irnexxila tipprova fil-grad rikjest mil-liġi u ċioe fuq bilanċ ta' probabbilità, li l-ħsara ġiet ikkawżata billi ingħalaq il-valv min-naħa tal-ekwipaġġ li s- soċjetà konvenuta hija minnhom responsabbli u naqsu milli jiftħu l-valv li kien imiss qabel ma għalqu l-valv li minnu kienu qed jimlew. Dan jingħad ukoll fid-dawl li s-soċjetà konvenuta resqet lil Stephen Amaira biss bħala xhud okulari, li kien fuq il-moll ħdejn l-operaturi tal-Enemalta, u naqset milli tipproduċi lill-ekwipaġġ li kienu qegħdin jimmaniġġjaw proprju l- mili tat-tankijiet fuq il-vapur, li kienu jkunu l-aħjar xhieda li s-soċjetà konvenuta setgħet iġġib. Il-Qorti għalhekk qed tiddeċiedi illi għall-akkadut hija responsabbli s- soċjeta' konvenuta. 28 Paġna 293 tal-proċess 29 Ibid. attriċi. Hekk determinat li l-ħtija għall-akkadut mertu ta' din il-kawża hija tas- soċjetà konvenuta, jonqos li jiġi kkunsidrat id-danni reklamati mis-soċjeta' L-Artikolu 1031 tal-Kodiċi Ċivili jipprovdi li 'kull wieħed iwieġeb għall- ħsara li tiġri bi ħtija tiegħu.' Ma' dan l-artikolu jeħtieġ li ssir referenza wkoll għall-Artikolu 1032 (1) tal-Kapitolu 16 li jaqra li 'Jitqies fi ħtija kull min bl-għemil tiegħu ma jużax il-prudenza, id-diliġenza, u l-ħsieb ta' missier tajjeb tal-famiija.'. Għalhekk kull persuna li għaliex trid, jew għaliex naqset mill-prudenza jew diliġenza, tagħmel jew tonqos li tagħmel xi ħaġa li biha tikser dmir impost fuqha mil-liġi, hija obbligata tħallas għall-ħsara li sseħħ minħabba f'hekk, ukoll jekk dan ikun sar mingħajr il- ħsieb li tagħmel ħsara lil ħaddieħor (Artikolu 1033 tal-Kapitolu 16). In tema legali ssir referenza għas-sentenza tal-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili tat-12 ta` Dicembru, 2002 fil-kawża fl-ismijiet Emmanuel Gafa’ Craus et vs 1031 tal-Kap 16 jinghad li "kull wiehed iwiegeb ghall-hsara li tigri bi htija ("Paul Hammett vs Direttur tad-Dipartiment tax-Xoghlijiet Illi ai termini tal-artikolu 1032 tal-Kap 16 "jitqies fi htija kull min bl-eghmil tieghu ma juzax il-prudenza, id-diligenza, u l-hsieb ta` missier tajjeb ta` familja". Illi fis-sentenza inghad illi "minn dawn l-artikoli kollha ma hemm l-ebda dubju li kull min minhabba n-nuqqas ta` attenzjoni tieghu, b`negligenza u b`nuqqas ta` prudenza fil-grad rikjest mill-ligi jikkawza bl-atti jew bin-nuqqasijiet tieghu jikkawza hsara lill-haddiehor, ghandu jirrispondi ghal tali hsara hekk ikkawzata, u dan jaghti lok kemm ghall-azzjoni kriminali u kemm ghall-azzjoni civili". Is-soċjeta' attriċi qed titlob li s-soċjeta' konvenuta tiġi kkundannata tħallasha s-somma ta' sbatax-il elf sitt mija u ħames ewro u sbatax-il ċenteżmu (€17,605.17). soċjeta' attriċi u Tony Amaira mis-soċjetà Cassar Ship Repair Ltd xhedu u ppreżentaw diversi dokumenti dwar l-ammont li qed titlob is-soċjeta' Ma jirriżultax li dawn ix-xhieda sarilhom kontro-eżami. Il-kontestazzjoni fis-somma saret fin-nota ta' sottomissjonijiet finali tas- soċjeta' konvenuta Din il-kontestazzjoni qiegħda tiġi bbażata fuq l- ammont ta' elfejn, mija u tlieta u erbgħin ewro u erbgħa u disgħin ċenteżmu (€2,143.94) mitlub mis-soċjetà Enemalta f'kawża simili kontra soċjeta' ohra fil-kawża fl-ismijiet Korporazzjoni Enemalta vs. Falzon Service Station Limited et (Ċit Nru 202/2009) deċiża mit-Tribunal għal Talbiet Żgħar fil-11 ta' Jannar 2011 u kkonfermata mill-Qorti tal-Appell (sede Inferjuri) fit-28 ta' Ġunju 2011. Dik it-talba kienet ġiet milqugħa mill-Qorti u ordnat lill-konvenuti f'dik il-kawża jħallsu l-ammont hekk Jiġi osservat illi li l-ammont indikat fl-imsemmija sentenza huwa identiku għall-ammont li hemm f'dokument GS130 ppreżentat minn Godfrey Calleja De Bono u għalhekk xejn mhu minnu li qed jintalab ammont aktar minn dak li intalab fil-kawża surreferita. Id-differenza li hemm bejniethom, huwa li fil-każ in eżami jirriżulta li kien jeħtieġ l-assistenza ta' kumpanija terza sabiex tkun tista' tiġbor il-fuel mill-baħar, filwaqt li fis-sentenza kwotata jirriżulta li dik l-assistenza ma kinitx meħtieġa. prova kuntrarja ma ġiet prodotta mis-soċjeta konvenuta. Imgħax Legali u Danni da Liquidarsi. 30 Paġna 103 tal-proċess. Is-soċjeta' attriċi qed tirreklama wkoll l-imgħax legali mid-data tal-ħsara Fil-fehma tal-Qorti it-talba għall-ħlas tal-imgħax "mid-data tal-ħsara" ma hiex fondata. In tema legali ssir referenza għas-sentenza tal-Qorti tal-Appell Vincente Fava Naudi et vs. Gollcher. Prof. AIC John Mihajlovic noe tal-24 ta' Ottubru, 1941 fejn ġie deċiż illi: " .............meta s-somma ma tkunx likwidata l-imghax jibda jiddekorri mill-gurnata tal-likwidazzjoni". tas-26 ta' April, 1950 il-Qorti Civili Prim'Awla sahqet illi: "L-imghaxijiet ma humiex dovuti mill-gurnata tat-talba meta d-debitu jkun incert u illikwidu, izda mill-jum tal-likwidazzjoni u ta' l-approvazzjoni taghha". Spjegat illi dan il-principju huwa konsegwenza naturali tal-fatt li qabel dik il-likwidazzjoni u approvazzjoni d-debitur ma jistax jinghad li jkun B'applikazzjoni ta' din il-ġurisprudenza l-Qorti tqis illi l-imgħax fuq l- ammont likwidat b'sentenza għandu jibda' jiddekorri mid-data tas- sentenza; anke għaliex fl-ittra uffiċjali tagħha tat-8 ta' April 201131 il- korporazzjoni attriċi ma talbitx il-ħlas ta' somma likwida izda talbet lis- soċjeta' konvenuta "tersaq ghall-likwidazzjoni u hlas tad-danni kollha mgarrba mill-Korporazzjoni." Għal dawn il-motivi l-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi din il-kawża billi tiċħad l-eċċezzjonijiet tas-soċjeta' konvenuta, 31 Paġna 26 tal-proċess Tilqa' l-ewwel talba tas-soċjetà attriċi u ssib lis-soċjeta' konvenuta Cassar Fuel Limited responsabbli għall-inċident li seħħ fl-4 ta' Diċembru Tilqa' t-tieni talba u tillikwida d-danni sofferti mis-soċjetà attriċi fis-somma ta' sbatax-il elf sitt mija u ħames ewro u sbatax-il ċenteżmu Tilqa' t-tielet talba u tordna lis-soċjetà konvenuta tħallas lis-soċjetà attriċi s-somma hekk likwidata ta' sbatax-il elf sitt mija u ħames ewro u sbatax-il ċenteżmu (€17,605.17). Bl-imgħax legali millum sad-data tal-effettiv pagament u bl-ispejjeż kontra s-soċjetà konvenuta inkluż dawk tal-ittri uffiċjali tal-10 ta' Lulju 2007, tal-10 ta' Gunju 2009 u tat-8 ta' April 2011. Imħallef Deputat Reġistratur