Ċitazz. FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR. JOSEPH R. BEGOVIE LL.D. ILLUM it-Tlieta, 31 ta' Ottubru, 2017 Albert BONDIN f'isem is-soċjeta' Central Mediterranean Development Corporation Limited (C – 453) vs Alfred u Maria Theresa miżżewġin BARTOLO Il-Qorti: Reġgħet rat l-Att taċ-Ċitazzjoni mressaq fl-10 ta' Novembru, 2005, li bih u għar-raġunijiet hemm imfissra, l-attur nomine talab li din il-Qorti (a) tikkonferma mandat ta' inibizzjoni maħruġ kontra l-imħarrkin biex iżommhom milli jkomplu jibnu boat house li ma taqbilx mal-ispeċifikazzjonijiet miftehmin; (b) issib li l-imħarrkin qegħdin jibnu struttura fuq art tal-istess kumpannija attriċi; u (ċ) tikkundannahom biex iwaqqgħu dik il-parti tal-bini li tellgħu fuq art l-istess kumpannija attriċi. Talab ukoll l-ispejjeż; 31 ta' Ottubru, 2017 Ċitazz. Rat id-degriet tagħha tal-15 ta' Novembru, 2005, li bih ordnat in-notifika lill- imħarrkin u tat direttivi lill-attur nomine dwar it-tressiq tal-provi tiegħu; Rat li l-imħarrkin laqgħu n-notifika tal-atti tal-kawża fid-29 ta' Marzu, 2007; Rat in-Nota tal-Eċċezzjonijiet imressqa fit-13 ta' April, 2007, li biha l-imħarrkin miżżewġin Felice Kind laqgħu għall-azzjoni attriċi billi, b'mod preliminari, qalu li l- azzjoni marret deżerta għall-finijiet tal-artikolu 963(1) u (2) tal-Kapitolu 12 tal- Liġijiet ta' Malta. Fil-mertu, laqgħu billi qalu li l-ewwel talba attriċi ma tista' tintlaqa' qatt għaliex it-talba tal-kumpannija attriċi għall-ħruġ tal-Mandat ta' Inibizzjoni ma kinitx intlaqgħet. Minbarra dan, huma jiċħdu li xi biċċa mill-bini li qegħdin itellgħu sar fuq art tal-kumpannija attriċi, imma biss fuq art li l-istess kumpannija kienet tathom b'subenfitewsi temporanja. Minħabba li kienet l- istess kumpannija attriċi li kienet iggarantitilhom il-pussess paċifiku fuq l- imsemmija art u issa b'din l-azzjoni qiegħda timmolestahom fit-tgawdija bi kwietha tal-istess pussess, l-imħarrkin ressqu azzjoni rikonvenzjonali; Rat il-Kontro-Talba mressqa fit-13 ta' April, 2007, li biha u għar-raġunijiet hemm imfissra, l-imħarrkin rikonvenjenti talbu li din il-Qorti (a) tiddetermina, jekk meħtieġ billi taħtar perit għal dan il-għan, fejn jinsabu l-konfini tal-art mogħtija ta' subenfitewsi temporanja; u (b) tordna li l-istess kumpannija rikonvenuta tieqaf għal dejjem milli tibqa' timmolestahom fit-tgawdija bi kwietha tal-art lilhom konċessa. Talbu wkoll l-ispejjeż; lilhom mill-kumpannija Rat li, għalkemm il-kumpannija attriċi rikonvenuta laqgħet l-atti tal-Kontro- Talba f'April tal-2007, naqset li tressaq Nota tal-Eċċezzjonijiet għal dik l- azzjoni rikonvenzjonali fiż-żmien li trid il-liġi, u għalhekk illum hija kontumaċi dwar dik l-azzjoni; Rat id-degriet tagħha tal-15 ta' Jannar, 20091, li bih qiegħdet il-kawża fuq il- Lista tal-Kawżi ta' Qabel is-Smigħ ('pre-trial') u ħatret lill-Avukat Maria Dolores Caddick bħala Assistent Ġudizzjarju biex tmexxi dak l-istadju tal-kawża; Rat is-sentenza in parte tagħha verbal tas-smigħ tal-5 ta' Mejju, 20092, li biha u għar-raġunijiet hemm imfissra, ċaħdet l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal- imħarrkin Felice Kind dwar id-deżerzjoni tal-kawża; Rat id-degriet tagħha tal-5 ta' Mejju, 2009, li bih ħatret lill-Perit Arkitett David Rafferty biex jirrelata dwar l-aspetti tekniċi marbuta mal-każ, u biex jgħid, b'mod partikolari jekk il-boathouse mibnija mill-imħarrkin inbnietx f'xi parti minnha 1 Paġ. 49 tal-proċess 2 Paġġ. 66 sa 73 tal-proċess 31 ta' Ottubru, 2017 Ċitazz. fuq art li ma kenitx konċessa lilhom b'enfitewsi mill-kumpannija attriċi u biex jgħid ukoll liema huma l-konfini tal-art hekk lilhom konċessa; Rat ir-rapport imressaq mill-Perit Tekniku fil-31 ta' Mejju, 20103, u minnu maħluf kif imiss waqt is-smigħ tat-22 ta' Ġunju, 2010; Rat in-Nota mressqa mill-imħarrkin Felice Kind fit-28 ta' Ġunju, 20104, li biha talbu l-ħatra ta' periti addizzjonali; Rat id-degriet tagħha tat-28 ta' Settembru, 2010, li bih laqgħet talba magħmula mill-kumpannija attriċi b'rikors tagħha tal-24 ta' Settembru, 2010, biex titħalla ttella' lill-Perit Tekniku b'xhud tagħha in eskussjoni; Semgħet lill-Perit Tekniku jixhed quddiemha mressaq in eskussjoni mill- partijiet5 u kif ukoll quddiem l-Assistent Ġudizzjarju6; Rat id-degriet tagħha tas-16 ta' Ġunju, 20117, li bih ħatret lill-Avukat Ingrid Fenech Salerno bħala Assistent Ġudizzjarju minflok l-Avukat Maria Dolores Caddick, biex tiġbor il-provi li l-partijiet kien għad fadlilhom iressqu; Rat ix-xhieda mogħtija quddiem l-imsemmija Assistent Ġudizzzjarju; Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-kumpannija attriċi fis-7 ta' Diċembru, 20118; Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-imħarrkin fil-31 ta' Jannar, 20129, bi tweġiba għal dik tal-kumpannija attriċi; Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat id-degrieti tagħha li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza; Ikkunsidrat: Illi din hija azzjoni għal kundanna dwar okkupazzjoni jew teħid ta' art bla ebda jedd, b'azzjoni rikonvenzjonali biex il-Qorti tistabilixxi l-konfini tal-ġid 3 Paġġ. 82 sa 91 tal-proċess 4 Paġ. 104 tal-proċess 5 Paġġ. 112 – 9 tal-proċess 6 Paġ. 144 tal-proċess 7 Paġ. 130 tal-proċess 8 Paġġ, 146 sa 150 tal-proċess 9 Paġġ. 152 – 4 tal-proċess 31 ta' Ottubru, 2017 Ċitazz. rispettiv u biex twaqqaf il-molestja fit-tgawdija tal-istess art. Il-kumpannija attriċi (minn issa 'l hemm imsejħa "Cenmed") tat lill-imħarrkin qatgħa art tagħha fil-limiti tal-Mellieħa b'titolu ta' enfitewsi biex fuqha jibnu boathouse. Hija tgħid li, meta bnew l-imsemmija boathouse, l-imħarrkin ikkapparraw feles art ieħor minn tagħha li ma kienx ingħatalhom b'ċens u għamluh tagħhom billi bdew jagħmlu xogħlijiet fuq dik il-parti ħalli jinkorporawhom mal-boathouse. Cenmed trid li l-Qorti ssib li l-imħarrkin tassew ħadu f'idejhom art tagħha bla jedd u li tordnalhom ineħħu kulma għamlu fuqha; Illi għal din l-azzjoni, l-imħarrkin laqgħu billi l-azzjoni attriċi kienet marret deżerta u li, f'kull każ, l-ewwel talba ma setgħetx tintlaqa' għaliex meta Cenmed ressqet talba għall-ħruġ ta' Mandat ta' Inibizzjoni, il-Qorti kienet ċaħditha. Minbarra dan, huma jiċħdu li xi biċċa mill-bini li tellgħu saret fuq art ta' Cenmed, tathom b'subenfitewsi temporanja. Minħabba li kienet l-istess Cenmed li kienet iggarantitilhom il-pussess paċifiku fuq l-imsemmija art u issa b'din l-azzjoni qiegħda timmolestahom fit-tgawdija bi kwietha tal-istess pussess, l-imħarrkin ressqu azzjoni rikonvenzjonali; li l-istess kumpannija kienet imma biss fuq art Illi fil-Kontro-Talba tagħhom, l-imħarrkin rikonvenjenti talbu li din il-Qorti tiddetermina fejn jinsabu l-konfini tal-art mogħtija lilhom mill-kumpannija rikonvenuta b'titolu ta' subenfitewsi temporanja; u tordna li l-istess Cenmed tieqaf għal dejjem milli tibqa' timmolestahom fit-tgawdija bi kwietha tal-art lilhom konċessa; Illi l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-imħarrkin Felice Kind kienet miċħuda b'sentenza preliminari li ma sabitx li l-azzjoni attriċi ewlenija kienet marret deżerta; Illi Cenmed ma ressqitx eċċezzjonijiet għall-azzjoni rikonvenzjonali tal- imħarrkin; Illi għal dak li jirigwarda l-fatti li joħorġu mill-atti tal-kawża, jirriżulta li bis- saħħa ta' kuntratt pubbliku tat-8 ta' April, 200310, fl-atti tan-Nutar John Tantawi, Cenmed tat lill-imħarrkin b'titolu ta' enfitewsi li tagħlaq qatgħa art tal-kejl ta' sebgħa u ħamsin metru kwadru (57m2) fi Triq ix-Xatt, fil-Xlendi, Il-Munxar, li tagħmel mit-territorju magħruf bħala "Ta' Għajn Żejtuna", f'Santa Maria Estate, u dan taħt il-patti u l-kundizzjonijiet hemm miftehma, fosthom dik li l-konċessjoni kienet qiegħda tingħata bil-korrispettiv ta' sitt elef Lira Maltija (Lm 6,000). Il- konċessjoni ngħatat għaż-żmien li kien fadal ta' mija u ħamsin (150) sena li bdew għaddejjin mid-9 ta' Novembru tal-1963, u dan biex l-imħarrkin itellgħu 10 Dok "AM1", f'paġġ. 13 – 8 tal-proċess 31 ta' Ottubru, 2017 Ċitazz. boathouse fuq l-art lilhom konċessa skond speċifikazzjonijiet imsemmija fuq pjanta mehmuża mal-istess att nutarili11. Fl-imsemmi kuntratt jingħad li l- qatgħa art kienet tmiss mix-xlokk ma' triq, mill-punent ma' boathouse indikata bl-ittra "N" u mil-lvant ma' boathouse oħra bin-numru mija u ħamsa u għoxrin (125); Illi l-imħarrek jgħid12 li ma kienx sar att ta' konvenju qabel ma kien ippubblikat il-kuntratt tal-konċessjoni enfitewtika. Minbarra dan, qabel ma sar il-kuntratt, kien intalab minn rappreżentant ta' Cenmed biex imur iqis il-kejl tal-qatgħa ta' art li kienet ser tingħata lilu u lil martu. Qal li hu mar ħa l-qies tal-art (billi kejjel it-tul u l-wisgħa) u mit-tagħrif li ta inħadem il-kejl tal-art li jissemma fil- kuntratt; Illi s-sit mogħti lill-imħarrkin jagħmel parti minn ringiela ta' qatgħat ta' art (li kienu maħsuba wkoll li jittellgħu bħala boathouses) li jiġu taħt il-livell tat-Triq imsemmija; Illi bejn il-boathouse mibnija mill-imħarrkin u l-qatgħa art l-oħra fuq ir-riħ tal- lvant (li tissejjaħ bħala plot bin-numru mija u ħamsa u għoxrin (125) u li fuqha hemm mibnija boathouse oħra), kien hemm feles art mhux żviluppat (aktar 'il quddiem imsejħa "l-art"). Cenmed tgħid li l-imħarrkin ikkapparrawha taħt idejhom billi tellgħu ċint tal-ġebel madwarha u ksew parti mill-art bil-konkos13. Minħabba d-diżlivell fit-triq, l-imħarrkin ksew bil-konkos ukoll il-parti ta' quddiem il-boathouse u mill-faċċata tniżżlu żewġ tarġiet lejn l-art. Mill-mod kif saru l-affarijiet, ħareġ li l-imħarrkin għandhom f'idejhom art – bejn dik mibnija bħala boathouse u dik ta' madwar il-binja msemmija – li tkejjel qrib il- mija u disgħa u tletin metru kwadru (139m2). Mill-istess riżultanzi joħroġ li l- binja tal-boathouse innifisha tokkupa wieħed u erbgħin punt sebgħa wieħed metri kwadri (41.71m2)14, filwaqt li l-kisja tal-konkos li saret quddiem l-istess boathouse hija ta' sitta punt sitta disgħa metri kwadri (6.69m2) liema kejl, jekk jintgħadd flimkien, jiġi anqas mill-firxa ta' art li ngħatat lill-imħarrkin bil- kuntratt ta' enfitewsi; Illi f'Awwissu tal-2003, l-imħarrek ressaq talba għall-ħruġ ta' permess għal żvilupp biex jibni l-boathouse, liema talba ntlaqgħet fit-30 ta' Awwissu tal- 200515; Illi mill-iżvilupp li wettqu l-imħarrkin fuq il-qatgħa art konċessa lilhom, ħafna kien jiddependi mill-fatt li l-istess art kienet tiġi taħt ir-riħ ta' ċint ta' lqugħ 11 Dok "AM2", f'paġ. 19 tal-proċess 12 Xhieda tiegħu f'paġġ. 136 – 7 tal-proċess 13 Dokti "FB1" u "FB2", f'paġġ. 24 – 5 tal-proċess 14 Ara §14 tar-Rapport peritali f'paġ. 90 tal-proċess 15 Dok "K1", f'paġġ. 95 sa 100 tal-proċess 31 ta' Ottubru, 2017 Ċitazz. għoli li jirfed it-triq li tgħaddi minn wara r-ringiela tal-binjiet mogħtijin bħala boathouses li l-faċċata tagħhom tinkludi l-faċċata tal-boathouse imtella' mill- imħarrkin16. Hemm ukoll iċ-ċirkostanza li l-pożizzjoni tal-qatgħa art mogħti lill-imħarrkin kif murija fil-pjanta mehmuża mal-kuntratt ta' konċessjoni enfitewtika favur l-imħarrkin ma taqbilx mal-bixra fattwali tal-art madwar l- imsemmi ċint ta' lqugħ17. Jirriżulta wkoll li filwaqt li fil-pjanta mehmuża mal- kuntratt it-triq li tgħaddi minn wara l-art fejn kellha tittella' l-boathouse kienet se tkun tagħlaq fuqha nnifisha ("cul de sac"), fis-sewwa din saret triq li tibqa' nieżla aktar 'l isfel lejn ix-xatt; Illi dan kollu jwassal biex ma jistax isir tqabbil sempliċi billi wieħed iħares lejn l-imsemmija pjanta ma' dak li joħroġ fuq il-post. Lanqas ma jista' jsir tqabbil mal-konfini dikjarati fil-kuntratt tal-istess konċessjoni u dan għaliex il- boathouse imtella' mill-imħarrkin ma tmissx mal-boathouse fuq il-lvant tagħha (jiġifieri dik bin-numru 125) minkejja li l-kuntratt jgħid li dawn imissu ma' xulxin (il-perit tekniku maħtur mill-Qorti jsejħilha "l-anomalija tal-art bejn iż-2 boathouses"18). Dan kollu qiegħed jingħad b'riferenza għall-fatt li l-imħarrkin ingħataw konċessjoni dwar sebgħa u ħamsin metru kwadru (57m2) mill-artijiet ta' Cenmed; Illi fil-31 ta' Ottubru, 2005, Cenmed ressqet talba għall-ħruġ ta' Mandat ta' Inibizzjoni biex twaqqaf lill-imħarrkin milli jkomplu jibnu fuq art li ma kinux ingħataw19. Il-Qorti ma laqgħetx it-talba b'degriet mogħti fid-19 ta' Jannar, 2006; Illi sadattant fl-10 ta' Novembru, 2005, Cenmed kienet fetħet din il-kawża; Illi bħala kunsiderazzjonijiet ta' xejra legali li jintrabtu mal-każ, jidher li l- azzjoni ewlenija timmira biex issib li l-imħarrkin ħadu taħt idejhom aktar art minn dik li kienet ingħatatilhom fil-kuntratt ta' enfitewsi. Filwaqt li l-azzjoni rikonvenzjonali hija dik li tistabilixxi l-konfini bejn l-art hekk konċessa u l-bqija tal-art ta' Cenmed, il-konċedent. Iż-żewġ azzjonijiet jikkumplimentaw lil xulxin, u jidher li wkoll mingħajr l-ewwel talba tal-azzjoni rikonvenzjonali, il- Qorti kien ikollha xorta waħda tiddetermina safejn kienet tasal l-art u jekk l- imħarrkin ħadux tassew minn dak li ma kienx mogħti lilhom; Illi għal dak li jirrigwarda t-talbiet attriċi fl-azzjoni ewlenija mressqa minn Cenmed, jidher li l-argument ewlieni tal-imħarrkin hu li ma ħadu taħt idejhom l- ebda art ta' Cenmed li ma kenitx art mogħtija lilhom bil-kuntratt ta' enfitewsi. Dan jgħiduh għaliex l-istess kuntratt jagħmilha ċara li l-qatgħa art mogħtija 16 Xhieda tal-Perit Tekniku f'paġġ. 113 – 5 tal-proċess 17 Ibid. f'paġ. 118 tal-proċess 18 Ibid. f'paġ. 119 tal-proċess 19 Rik. 31 ta' Ottubru, 2017 Ċitazz. kienet tmiss mil-lvant mal-boathouse bin-numru mija u ħamsa u għoxrin (125). Skond l-imħarrkin, l-art li għandhom f'idejhom, u li fuq biċċa minnha ttellgħet il-boathouse tagħhom, tasal sewwasew sal-imsemmija boathouse 125. Min- naħa l-oħra, Cenmed targumenta li l-każ tagħha jinbena fuq il-fatt li l-kuntratt innifsu jgħid ukoll li l-konċessjoni enfitewtika kienet titkellem dwar qatgħa art tal-kejl speċifiku ta' sebgħa u ħamsin metru kwadru (57m2) mill-artijiet tagħha u kull biċċa art aktar minn hekk li l-imħarrkin għandhom taħt idejhom hija art meħuda mingħandha b'mod illegali; Illi l-perit tekniku maħtur mill-Qorti wasal għall-fehma li l-imħarrkin ħadu taħt idejhom art ta' Cenmed aktar minn dik konċessa lilhom għaliex żamm mal-kejl li jissemma fil-kuntratt tal-istess konċessjoni; Illi għalhekk waħda mill-kunsiderazzjonijiet ewlenin li trid issir f'dan il-każ hija r-rabta bejn kejl ta' art jew tagħrif ta' konfini li jissemmew f'kuntratt u tagħrif ieħor li jkun jidher minn pjanta mehmuża mal-istess kuntratt. Skond Cenmed, imissu jipprevali dak li jissemma fil-kuntratt; skond l-imħarrkin, wieħed ma jistax iwarrab dak li jidher mill-pjanta mehmuża mal-kuntratt biex jitfisser aħjar x'kien miftiehem fil-kuntratt innifsu; Illi dwar din iċ-ċirkostanza, ingħad li s-saħħa probativa ta' pjanta mehmuża ma' kuntratt għandha l-effetti tagħha. F'azzjoni bħal din li l-Qorti għandha quddiemha, is-siwi ta' pjanta mehmuża ma' kuntratt huwa essenzjali. Pjanta hija parti integrali mill-kuntratt u tista' tixħet dawl probativ aqwa minn kunsiderazzjonijiet oħrajn bħalma huma l-kejl komplessiv jew qisien tal-wiċċ tal-ġid immobbli li jkun l-oġġett ta' kuntratt20. Min-naħa l-oħra, fil-każ tal-lum, jekk wieħed kellu joqgħod biss fuq dak li jgħid il-kuntratt (kif Cenmed tisħaq li jmissu jsir), għandu jsib li dan ukoll ma jsolvix il-kwestjoni. Dan jingħad għaliex għalkemm wieħed jista' joqgħod fuq il-kejl miftiehem tal-qatgħa ta' art li fuqha kellha tinbena l-boathouse, din xorta waħda ma taqbilx mat-tliet irjieħ li jissemmew bħala dawk li magħhom tikkonfina l-istess qatgħa art; Illi minn eżami tal-kopji mressqa mill-partijiet tal-pjanta li kienet mehmuża mal-kuntratt21 ma jidhirx b'mod ċar fejn hu l-plot bl-ittra "O" li kienet il-qatgħa ta' art konċessa lill-imħarrkin fl-istess kuntratt, għalkemm jidher il-plot bl-ittra "N" u għalhekk wieħed jista' jifhem li dan ikun imiss miegħu. Fl-imsemmija kopji lanqas jidher b'xi mod immarkat il-plot li fuqu kellha tinbena l-boathouse numru 125; Illi ċirkostanza li dwarha l-partijiet ma jaqblux hi dik li tirrigwarda l-binja fuq ir-riħ tal-lvant tal-art konċessa lill-imħarrkin (jiġifieri l-boathouse bin-numru Ċiv. 15.3.1995 fil-kawża fl-ismijiet Demanuele Farrugia vs Belhaj et (Kollez. Vol: LXXIX.ii.387) 21 Ara Dokti "AM3" u "B", f'paġġ. 20 u 45 tal-proċess 31 ta' Ottubru, 2017 Ċitazz. Cenmed tgħid li meta sar il-kuntratt, dik il-binja ma kenitx għadha ttellgħet, għalkemm kienet ittellgħet diġa' l-binja fuq ir-riħ tal-punent. Min- naħa tiegħu, l-imħarrek jgħid li meta ġie biex itella' l-boathouse tiegħu, il- binjiet fuq kull naħa tal-art konċessa lilu kienu tlestew22 (jiġifieri, boathouse "N" fuq il-punent u boathouse 125 fuq il-lvant); Illi tajjeb li jingħad li l-liġi titlob li, fejn l-oġġett immobbli ta' kuntratt ma jkunx bini u ma jkollux u la numru u lanqas jagħti fuq triq b'isem, l-att nutarili jrid isemmi l-kejl u minn tal-anqas tliet irjieħ tal-art li tkun23. Il-liġi titlob ukoll li jkun hemm "pjanta dettaljata tal-proprjetà flimkien ma' survey sheet uffiċjali li turi l-qagħda tal-imsemmija proprjetà b'mod li tkun stabbilita l-identità tagħha". Il-liġi ma tgħidx liema minn dawn l-elementi mitluba jġorr saħħa aqwa. Lanqas tgħid liema minnhom tirbaħ f'każ li xi wieħed minnhom ma jkunx jaqbel mal- oħrajn. Jidher li l-liġi tistenna li qabel ma ssir il-pubblikazzjoni tal-att nutarili, wieħed jaċċerta li t-tagħrif mogħti f'dawn l-elementi jkun kompatibbli. Fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha, huwa ċar li l-pjanta mehmuża mal-att ta' konċessjoni enfitewtika mertu tal-każ ma twettaqx għal kollox dak li titlob il- liġi. Minbarra dan, l-istess pjanta ma fiha l-ebda indikazzjoni tal-kejl tal- qatgħat ta' art li kienu konċessi b'enfitewsi; Illi l-Qorti tqis li, fil-qafas taċ-ċirkostanzi kollha (fattwali u legali) li joħorġu mill-atti tal-kawża, is-soluzzjoni waħdanija għall-każ imressaq minn Cenmed u għall-azzjoni rikonvenzjonali tal-imħarrkin hija li toqgħod fuq il-kejl imsemmi fil-kuntratt. Dan tgħidu għal aktar minn raġuni waħda. Fl-ewwel lok, il-ħsieb tal-partijiet fil-kuntratt tal-konċessjoni enfitewtika kien li Cenmed tagħti lill- imħarrkin qatgħa art biex fuqha tittella' boathouse li, skond ma jistipula l-istess kuntratt24, kellha tkun tal-istess qisien u xeħta tal-boathouses fl-istess ringiela magħha. Fit-tieni lok, il-kejl li jissemma fil-kuntratt kien kalkulat fuq qisien li l-imħarrek innifsu jgħid li ta lil Cenmed qabel il-pubblikazzjoni tal-kuntratt. Fit-tielet lok, ladarba hemm nuqqas ta' ċertezza dwar fejn setgħet kienet eżatt il- qatgħa art li fuqha ttellgħet il-boathouse 125 li tiġi fuq il-lvant tal-art konċessa lill-imħarrkin u liema qatgħa art ma ntwerietx fil-pjanta mehmuża mal-kuntratt, wieħed ma jistax joqgħod fuq it-tagħrif mogħti fil-pjanta biex jiddetermina sewwa u kif jixraq il-kwestjoni li qamet bejn il-partijiet. Fir-raba' lok, diġa' ntwera li wieħed ma jistax joqgħod wisq fuq dak muri fil-pjanta, ladarba bejn il- pjanta u l-konfigurazzjoni tal-art u t-toroq fl-inħawi hemm differenzi mhux żgħar, kif irrileva l-perit tekniku maħtur mill-Qorti. Fil-ħames lok, il-pjanta mehmuża mal-att, kif ingħad, ma tirrispettax għal kollox dak li titlob il-liġi u għalhekk il-Qorti ma tħossx li tista' toqgħod fuqha biex tiddetermina tabilħaqq il-medda ta' art konċessa lill-imħarrkin. Fis-sitt lok, li kieku wieħed kellu 22 Xhieda tiegħu f'paġ. 137 tal-proċess 23 Art. 28(1)(f)(ii) tal-Kap 55 24 Ara Dok "AM1", f'paġ. 14 tal-proċess 31 ta' Ottubru, 2017 Ċitazz. joqgħod fuq l-argument tal-imħarrkin li l-art konċessa lilhom hija dik il-medda ta' art kollha li taqa' bejn boathouse 125 fuq ir-riħ tal-lvant u l-boathouse N fuq ir-riħ tal-punent, ma kien ikun hemm l-ebda ħtieġa li huma jressqu l-azzjoni rikonvenzjonali tagħhom, li timmira sewwasew biex il-Qorti tistabilixxi l- konfini bejn l-art konċessa lilhom u dik ta' Cenmed; Illi l-Qorti tqis ukoll li l-imħarrkin għażlu li jibnu l-boathouse tmiss mal-konfini stabbiliti bil-boathouse N li tiġi fuq ir-riħ tal-punent tagħha u mhux ma' fejn hemm il-boathouse fuq ir-riħ tal-lvant. Fil-fehma tal-Qorti, din l-għażla (konfermata wkoll fit-talba magħmula mill-perit minnhom imqabbad għall-ħruġ tal-permess tal-iżvilupp) tixhed li l-imħarrkin kienu għarfu ċ-ċertezza tal- konfini tal-art lilhom konċessa minn dik in-naħa u mhux mit-tarf l-ieħor. Minbarra dan, id-daqsijiet tal-boathouse mibnija u l-art miksija bil-konkos li tiġi minnufih quddiemha joqorbu sewwa mal-medda tal-kejl miftehma fil-kuntratt (fil-fatt, jekk tgħoddhom flimkien, jiġu ftit anqas mill-57 metri kwadri msemmijin fil-kuntratt). Dawn iż-żewġ ċirkostanzi fattwali jwasslu lill-Qorti biex tifhem li l-imħarrkin infushom kienu għarfu li għandhom jagħżlu li jimxu mal-kejl miftiehem fil-kuntratt u mhux mal-fatt li l-art kollha bejn il-binjiet fil- lvant u fil-punent tal-istess art kienet art konċessa lilhom. Minbarra dan, ix- xogħlijiet li l-imħarrkin għamlu fuq il-medda tal-art (murija bħala "A" fuq il- pjanta DP1 imfassla mill-perit tekniku mar-Rapport tiegħu) lil hinn mill- boathouse imtella' minnhom, kienu x'aktarx limitati, imma determinanti biżżejjed biex juru li riedu li dik il-medda art jagħmulha tagħhom: kemm hu hekk, fuq parti minnha (dik li tmiss minnufih mal-boathouse) taw kisja konkos li fuqha ħalqu bħal wisgħa ta' parkeġġ, filwaqt li quddiem il-parti l-oħra ħallewha mbattma imma battala, b'ċint m'ogħla żewġ bricks tal-konkrit biex jifridha mit-triq li tgħaddi quddiemha25. L-imħarrkin ma ċaħdux ix-xilja ta' Cenmed li l-imsemmija xogħlijiet saru minnhom u wara li kien sar il-kuntratt; Illi fid-dawl ta' dawn il-kunsiderazzjonijiet, jirriżulta li l-perit tekniku mqabbad mill-Qorti kien qal sewwa meta sab li l-imħarrkin ħadu taħt idejhom art li ma kenitx ingħatatilhom fil-konċessjoni enfitewtika minn Cenmed. F'dan ir- rigward, huwa stabbilit li ħadd ma għandu l-jedd li jieħu taħt idejh b'mod arbitrarju l-ġid ta' ħaddieħor – imqar jekk b'xi ċentimetri – u min jagħmel hekk għandu jkun suġġett għas-sanzjoni elementari tar-restitutio in integrum26. Minħabba f'hekk it-tieni talba attriċi jistħoqqilha tintlaqa'; Illi biex il-Qorti tqis it-tieni talba attriċi, jeħtieġ tiddetermina safejn tasal l-art konċessa lill-imħarrkin. Biex isir dan, jixraq li l-Qorti tqis ukoll l-azzjoni rikonvenzjonali, u tqis it-talbiet tal-imħarrkin fil-kontro-talba tagħhom. Kif ingħad, l-azzjoni rikonvenzjonali mnedija mill-imħarrkin hija l-actio finium 25 Ara Dokti "FB1" u "FB2" u r-ritratti mehmuża mar-Rapport peritali f'paġġ. 24 – 5 u 93 tal-proċess 26 App. Ċiv. 16.9.1994 fil-kawża fl-ismijiet Galea vs Farruġia (Kollez. 31 ta' Ottubru, 2017 Ċitazz. Huma ressqu din l-għamla ta' azzjoni għaliex iridu jkunu jafu safejn tasal l-art konċessa lilhom b'enfitewsi minn Cenmed, u għaliex iridu li b'dan il-mod iwaqqfu lil Cenmed milli tkompli ddejjaqhom fit-tgawdija tal-art hekk lilhom konċessa bħalma qiegħda tagħmel b'uħud mit-talbiet tagħha fl- azzjoni ewlenija; Illi bħalma ngħad diġa', Cenmed ma ressqitx Nota tal-Eċċezzjonijiet kontra l- Kontro-Talba tal-imħarrkin rikonvenjenti. Dan ma jfissirx li Cenmed ammettiet dik l-azzjoni rikonvenzjonali. Il-kontumaċja mhijiex stqarrija tal-pretensjonijiet tal-parti l-oħra, imma t-tħollija għall-ġudizzju tal-Qorti li tqis is-siwi ta' dawk il-pretensjonijiet. Madankollu, l-azzjoni rikonvenzjonali mhijiex fiergħa f'dan il-każ, għaliex l-istess talbiet attriċi jippreżumu l-ħtieġa tagħha, ladarba dik l- azzjoni hija meħtieġa fejn il-konfini bejn ġid ta' persuna u ġid ta' persuna oħra mhumiex determinati fid-dieher27. Fejn ma jkunx hemm sinjali li jidhru li jifirdu ġid minn ġid immobbli ieħor, hemm ukoll tiswa l-azzjoni tad- delimitazzjoni tal-konfini28; Illi jibda biex jingħad li din hija l-azzjoni biex ikun stabbilit il-konfini bejn ġid ta' sid minn dak ta' sid ieħor. Kif ingħad bosta drabi, l-azzjoni għall-iffissar tal- konfini hija msejsa fuq il-jedd li kull sid ta' proprjeta' għandu fil-liġi29 li jġiegħel lil ġar tiegħu jagħmel sinjali li jidhru u li jibqgħu biex ħwejjiġhom jingħarfu minn ta' xulxin. Din l-azzjoni tista' titressaq biss fejn żewġ proprjetajiet ta' sidien differenti jkunu jmissu ma' xulxin u fejn hemm dubju dwar fejn tibda l-waħda u tintemm l-oħra30. L-għan tal-actio finium regundorum huwa dak tad-"determinazzjoni oġġettiva tal-fond u l-aċċertament ta' l-estensjoni tad-dritt … u għalhekk ittendi li telimina l-inċertezzi tad- demarkazzjoni bejn żewġ fondi u tagħmel is-sitwazzjoni ta' fatt kompatibbli għal dak tad-dritt"31. Tali inċertezzi ġew imfissra li jistgħu jkunu kemm oġġettivi (fejn ma jkunux jeżistu sinjali apparenti li jidhru) jew kif ukoll suġġettivi (fejn min jiftaħ il-kawża jkun irid iwarrab il-biżgħa ta' kwestjonijiet mas-sid ġar tiegħu jew iwarrab il-possibilita' li titteħidlu biċċa minn ħwejġu). Fil-każ tal-lum, din l-inċertezza hija waħda oġġettiva għaliex dak li wassal lill- imħarrkin rikonvenjenti biex iressqu l-kontro-talba tagħhom kien il-fatt li bejn l- art konċessa lilhom u dik ta' Cenmed ma kienx ġie stabilit b'mod ċar fejn kienet il-linja li taqsam ġid minn ieħor; Illi din l-azzjoni hija waħda rikonjitiva u tibqa' hekk ukoll jekk, wara li jsir l- eżerċizzju meħtieġ, jirriżulta li xi waħda mill-partijiet ikollha titlaq xi parti mill- ġid li jirriżulta li qiegħda tokkupa bla mistħoqq. Fi kliem ieħor, l-għan tal-actio Ċiv. 23.4.1951 fil-kawża fl-ismijiet Fraser vs Tedesco Triccas (Kollez. Ċiv. 5.11.1954 fil-kawża fl-ismijiet Gauċi et vs Matheous Zammit Peregin et (Kollez. 325 tal-Kap 16 30 App. Ċiv. 27.3.1996 fil-kawża fl-ismijiet Debattista Segond noe vs Spiteri Sacco et (Kollez. 31 ta' Ottubru, 2017 Ċitazz. finium regundorum huwa dak li jistabilixxi l-konfini u mhux it-titolu, għalkemm il-prova tat-titolu tgħin biex minnha wieħed jasal biex jagħraf fejn jibda l-ġid ta' parti u fejn jintemm il-ġid tal-parti l-oħra. F'dan is-sens, l-azzjoni tal-iffissar tal-konfini tingħaraf mill-azzjoni ta' rivendika, fejn l-aqwa titolu ta' parti jxejjen titolu iżjed dgħajjef tal-parti l-oħra fil-kawża32; Illi din it-tifsira qasira imma preċiża, għalkemm imfassla fuq dak li jistabilixxi l-Kodiċi Ċivili taljan – li għandu dispożizzjoni speċifika għall-azzjoni tal- iffissar tal-konfini35 – tgħin ħafna biex il-Qorti tista' tasal għad-deċiżjoni tagħha dwar it-talbiet rikonvenzjonali mressqa mill-imħarrkin; Illi mill-kostatazzjonijiet li saru mill-perit tekniku, u wara li jittieħed b'qies il- bdil fattwali li jirriżulta li sar fuq il-post, il-Qorti tasal għall-fehma li l-konfini bejn il-qatgħa art konċessa lill-imħarrkin rikonvenjenti u l-ġid li Cenmed ma ikkonċeditilhomx huma dawk li jirriżultaw meta tinqata' l-linja li tirriżulta mill- kejl ta' sebgħa u ħamsin metru kwadru (57m2) (li tgħodd fiha l-parti miksija bil- konkos fuq quddiem tal-boathouse u l-firxa okkupata mill-istess boathouse) meqjus mil-limiti tal-boathouse bl-ittra "N" fuq il-punent tal-boathouse mertu tal-każ; Illi mill-atti joħroġ li l-art miżmuma mill-imħarrkin bla jedd tikkonsisti f'firxa art miksija bil-konkos (u li tmiss mir-riħ tal-lvant mal-boathouse) u lil hinn minnha medda ta' art imbattma u li hija "magħluqa" mit-triq b'ħajt baxx ta' bricks tal-konkrit u "xatba" konsistenti f'żewġ kanen tal-ħadid weqfin b'katina b'katnazz biex isservi bħala dħul36. Dawn huma kollha f'art li Cenmed ma ikkonċedietx lill-imħarrkin. Għalhekk, għall-finijiet tat-tielet talba attriċi l- 32 P.A. PS 9.3.2005 fil-kawża fl-ismijiet Victor Massaro et vs Raphael Hamer et (konfermata mill-Qorti tal-Appell fit-30.4.2009) 33 Torrente Manuale di Diritto Privato (9a Ediz.), §179, paġ. 950 Codice Civile 36 Ara ritratti f'paġ. 93 tal-proċess 31 ta' Ottubru, 2017 Ċitazz. imħarrkin iridu jneħħu, bi spejjeż għalihom, kulma sar f'din il-medda art lil hinn mil-linja li tirriżulta kif fuq ingħad u jrodduha lura għall-użu ħieles ta' Cenmed fl-istat li kienet meta sar il-kuntratt ta' konċessjoni enfitewtika; Illi għal dak li jirrigwarda t-tieni talba rikonvenzjonali, ladarba ħareġ li l- imħarrkin rikonvenjenti tassew ħadu taħt idejhom art ta' Cenmed li mhijiex konċessa lilhom, il-pretensjonijiet ta' Cenmed ma jistgħux jitqiesu bħala molestji ta' fatt jew ta' dritt tat-tgawdija tal-ġid hekk konċess. Min ifittex il- jeddijiet tiegħu bil-qies ma jistax jitqies li qiegħed jimmolesta lil min ikun ġarrablu dak il-jedd: qui suo jure utitur, neminem laedere videtur; Illi għalhekk, it-tieni talba rikonvenzjonali mhijiex mistħoqqa u mhijiex sejra tintlaqa'; Illi għal dak li jirrigwarda l-ewwel talba attriċi l-Qorti ssib li ma tistax tilqagħha u mhix mistħoqqa. Minbarra li ma tistax tintalab il-konferma għal dejjem ta' Mandat ta' Inibizzjoni, fil-każ tal-lum it-talba ta' Cenmed għall-ħruġ tal-Mandat ma ntlaqgħetx. Għalhekk, ma hemm l-ebda konferma x'issir. Jidher li din it-talba saret qabel ma t-talba għall-ħruġ tal-Mandat kienet ġiet kunsidrata mill-Qorti u għalhekk saret qabel waqtha għaliex il-proċeduri kawtelatorji kienu għadhom ma ngħalqux; Illi minħabba f'hekk, l-ewwel talba mhijiex mistħoqqa; Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi: Tiċħad l-ewwel talba attriċi billi mhux mistħoqqa fil-fatt u fid-dritt billi ma kien hemm l-ebda Mandat maħruġ li tiegħu tista' ssir konferma u billi mhux mogħti li Mandat ta' Inibizzjoni jkun magħmul jgħodd għal dejjem; Tilqa' t-tieni talba attriċi billi mistħoqqa fil-fatt u fid-dritt, u ssib li l- imħarrkin tassew ħadu f'idejhom biċċa minn art tal-kumpannija attriċi li ma kenitx mogħtija lilhom fil-konċessjoni enfitewtika mertu tal-każ; Tilqa' t-tielet talba attriċi u tordna lill-imħarrkin biex, fi żmien erbgħin (40) jum minn meta din is-sentenza tgħaddi f'ġudikat, ineħħu minn fuq l-imsemmija art meħuda minnhom bla ebda jedd kull struttura jew xogħol li seta' sar fuqha u l-art hekk meħuda tintradd lura lill-kumpannija attriċi ħielsa għall-użu sħiħ tagħha; Tipprovdi dwar l-ewwel talba rikonvenzjonali li l-konfini tal-art mogħtija lill-imħarrkin rikonvenjenti mill-kumpannija attriċi rikonvenuta bis-saħħa tal- konċessjoni enfitewtika hija dik il-linja li tirriżulta mill-kejl ta' sebgħa u ħamsin 31 ta' Ottubru, 2017 Ċitazz. metru kwadru (57m2) (li tgħodd fiha l-parti miksija bil-konkos fuq quddiem tal- boathouse u l-firxa okkupata mill-istess boathouse) meqjus mil-limiti tal- boathouse bl-ittra "N" fuq il-punent tal-boathouse mertu tal-każ, kif murija mberfla bil-lewn ċelesti fuq il-pjanta markata Dokument "DP1" u mehmuża mar-rapport tal-Perit Tekniku David Cishahayo f'paġna erbgħa u disgħin (94) tal- proċess; Tiċħad it-tieni talba rikonvenzjonali billi l-pretensjonijiet tal-kumpannija attriċi rikonvenuta huma mistħoqqa u ma jikkostitwux molestja tal-jeddijiet tal- istess imħarrkin rikonvenjenti; u Tordna li l-imħarrkin iħallsu l-ispejjeż tal-kawża. Moqrija Sosa. Joseph R. Vella Grima LL.D., L-Iklin 31 ta' Ottubru, 2017 Marisa Rowe Deputat Reġistratur 31 ta' Ottubru, 2017 31 ta' Ottubru, 2017