Rikors Maħluf Numru 333/15 LM MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA Seduta tat-30 ta' Ottubru, 2019 Rikors Maħluf Numru 333/2015 LM Alexander Shawish (K.I. Numru 902378M) u Lionel Shawish (K.I. Numru 360568M) u b'digriet tat-8 ta' Mejju 2018, l-atti ġew trasfużi f'isem Dr Nicola Marie Shawish u Luke Shawish minħabba l-mewt ta' Lionel Shawish vs. Rat ir-Rikors Maħluf ippreżentat fl-14 ta' April 2015 mill-atturi Alexander Shawish (K.I. Numru 360568M) u Lionel Shawish (K.I. Numru 360568M), (minn issa 'l quddiem "l-atturi"), li jgħid kif ġej: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM Dikjarazzjoni tal-Oġġett tal-Kawża: Permezz ta' att pubbliku datat 14 ta' Diċembru 1985 fl-atti tan-Nutar Anthony Petrovic Pepe, Aida (K.I. Numru 401465M), Dottor Alexander (K.I. Numru 401465M), u Lionel (K.I. Numru 401465M) aħwa Shawish, ilkoll ulied Joseph Shawish u Mary née Genovese Faenza, imweldin Ix-Xgħajra, Ix-Xgħajra u Xlendi, Il-Munxar rispettivament, u kollha residenti L-Għarb, xtraw mingħand Joseph Nugent (K.I. Numru 629724M) li deher fuq dak l-att kemm f'ismu proprju kif ukoll fl-isem u fl-interess tal-erba' ħutu Dottor Carmelo, Mary, Maria Concetta u Martha, id-dar numru sebgħa (7), tmienja (8), u disgħa (9), ġia erbgħa (4), ħamsa (5) u sitta (6), Parish Street, Paceville, San Ġiljan, libera u franka, dak iż-żmien mikrija lil terzi, bil-ġus, drittijiet u pertinenzi tagħha kollha, hekk kif aħjar deskritta fl-istess att (Dok. Imbagħad, permezz ta' att pubbliku ieħor datat 6 ta' Awwissu 2014 in atti tan- Nutar Dottor Anthony Abela Cuschieri, l-imsemmija Aida, issa mart John Winters, ittrasferiet lir-rikorrenti Dottor Alexander u Lionel Shawish sehemha (ta' terz indiviż), minn din l-istess proprjetà, hekk kif aħjar deskritt fl-istess att (Dok. AL2), b'dana allura illi llum, ir-rikorrenti huma proprjetarji f'ishma indaqs bejniethom ta' din il- proprjetà, fi Triq il-Parroċċa, L-Għarb; Minkejja dan kollu, fit-3 ta' Frar 2015, l-intimat Leon Vella Zarb (li huwa, flimkien ma' martu, ġar tar-rikorrenti), lir-rikorrenti billi iddeċieda abbużivament jibda jneħħi u jwaqqa' xi ġebel mill-ħajt diviżorju illi min-naħa jagħlaq il-kamra fuq il-bejt formanti parti mill-proprjetà tar-rikorrenti (fi Triq il- Parroċċa, L-Għarb), u min-naħa l-oħra, imiss mal-bejt fil-proprjetà tal-intimati (28, Triq Rue D'Argens, L-Għarb) (Dok. AL3) mingħajr il-kunsens tar-rikorrenti, u dan bit-tama illi jaċċedi u/jew jidħol fil-kamra fuq il-bejt tal-proprjetà tar- rikorrenti fuq u dan minkejja l-fatt illi huwa ma għandu l-ebda jedd jew titolu fuq il-kamra tal-bejt in kwistjoni u/jew l-arja tagħha (u dan kif se jiġi muri aħjar waqt is-smigħ ta' dan ir-rikors ġuramentat). Dan l-aġir illegali kellu jiġi mwaqqaf permezz tal-mandat ta' inibizzjoni numru 176/2015 EG, deċiż fis-27 ta' Marzu 2015 (Dok. Illi r-rikorrenti Lionel Shawish jaf personalment b'dawn il-fatti kollha. Raġuni tat-Talba: Għaldaqstant kellha ssir din il-kawża. Jgħidu għalhekk l-intimati, 'l għaliex din l-Onorabbli Qorti m'għandhiex, prevja kwalunkwe dikjarazzjoni meqjusa neċessarja u opportuna: Paġna 2 minn 30 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 333/15 LM Tiddikjara illi l-intimati ma għandhom l-ebda jedd jew titolu fuq il-kamra ta' fuq il-bejt formanti parti mill-proprjetà tar-rikorrenti (8, Triq il-Parroċċa, Paceville, San Ġiljan), u/jew l-arja ta' fuq l-istess kamra; Tikkonferma definittivament l-effetti tal-mandat ta' inibizzjoni maħruġ fis-27 ta' Marzu 2015 bin-numru 176/2015EG u dan fil-konfront taż-żewġ intimati, taħt il-piena ta' disprezz lejn l-awtorità ta' din il-Qorti; Tawtorizza ulterjorment lir-rikorrenti sabiex jagħmlu kull xogħol neċessarju sabiex jiġi miżmum il-pussess sħiħ tal-proprjetà tagħhom, jekk meħtieġ, bl- għajnuna ta' uffiċjal tal-Qorti u dan a spejjeż tal-istess intimati. Bl-ispejjeż kontra inkluż tal-mandat ta' 176/2015EG, li jinsabu minn issa inġunti għas-subizzjoni. inibizzjoni bin-numru Rat ir-Risposta Maħlufa tal-konvenuti Leon Vella Zarb (K.I. Numru 43400A) u Josephine Vella Zarb (K.I. Numru 585408M) (minn issa 'l quddiem "il- konvenuti"), li ġiet ippreżentata fit-18 ta' Mejju 2015, fejn eċċepew: Illi preliminarjament l-atturi huma tenuti jindikaw b'mod ċar u preċiż in-natura tal-azzjoni minnhom imressqa u ukoll a bażi ta' liema dispożizzjonijiet tal-liġi qed isejsu l-jedd sostantiv tagħhom u r-rimedju minnhom mitlub. Għalhekk il-konvenuti qegħdin minn issa jirriservaw il-pożizzjoni tagħhom li, a spejjeż tal-istess atturi, jagħmlu eċċezzjonijiet ulterjuri f'każ li l-atturi jingħataw permess minn dina l- Onorabbli Qorti illi jiċċaraw l-azzjoni tagħhom; 2. raġunijiet li ser jiġu elenkati hawn taħt; Illi fil-mertu t-talbiet tal-attriċi huma lkoll infondati fil-fatt u fid-dritt u dana għar- Illi jiġi eċċepit illi l-porzjon ta' proprjetà li fuqha hija bbażata din il-kawża kuntrarjament għal dak li qiegħed jintqal fir-rikors ġuramentat hija proprjetà tal- intimati u ġiet akkwistata minnhom permezz ta' kuntratt ta' tpartit fl-atti tan-Nutar Dottor Joseph Giannakellis De Bono Agius datat is-17 ta' Lulju, 1999 li qiegħed jiġi anness u mmarkat bħala 'Dok. LJZ1' u dan hekk kif ser jirriżulta aħjar waqt it-trattazzjoni tal- kawża; Illi għaldaqstant u hekk kif ser jiġi muri fil-kors tal-kawża, il-konvenuti għandhom 4. jeddijiet u titolu fuq il-kamra tal-bejt mertu ta' dawn il-proċeduri; Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost jiġi rilevat illi x-xogħlijiet lamentati mill- atturi fir-rikors ġuramentat tagħhom kienu limitati għall-kamra fuq il-bejt tal-istess konvenuti u li tifforma parti mill-fond 28, Rue d'Argens, Ix-Xgħajra; Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost jiġi rilevat illi t-tieni talba tal-atturi hija proċeduralment irritwali u legalment insostenibbli u ma tistax tintlaqa' u dan peress illi huwa evidenti li bil-preżentata tal-azzjoni tagħhom, l-iskop tal-atturi huwa sempliċiment illi jżommu fis-seħħ il-Mandat ta' Inibizzjoni bin-numru 176/2015EG u mhux dik illi jestendu d-dritt proċedurali li kienu kisbu u li dina l-Onorabbli Qorti tippronunzja ruħha dwar id-dritt sostantiv tagħhom; Illi fi kwalunkwe każ, it-tieni talba ma tistax tintlaqa' fil-konfront tal-konvenuta Josephine Vella Zarb u dan għaliex il-Mandat ta' Inibizzjoni kien unikament fil-konfront tal-konvenut Leon Vella Zarb; Salv eċċezzjonijiet ulterjuri permessi skont il-Liġi. Rat l-atti kollha tal-kawża. Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti. Semgħet ix-xhieda prodotti mill-partijiet. għas-sentenza. Rat in-noti ta' sottomissjonijiet tal-partijiet. Rat il-verbal tal-udjenza tas-26 ta' April, 2019, fejn il-partijiet ingħataw il- fakoltà li jagħmlu noti ta' sottomissjonijiet, u fejn il-kawża tħalliet għal-lum Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM Il-kwistjoni bejn il-partijiet Din il-kawża hija essenzjalment kawża dikjaratorja, li permezz tagħha l-atturi qegħdin jitolbu lill-Qorti tiddikjara li l-konvenuti m'għandhom l-ebda jedd jew titolu fuq kamra ta' fuq il-bejt sovrastanti l-proprjetà tal-konvenuti, liema kamra ilha tintuża regolarment mill-atturi u minn membri tal-familja tagħhom għal bosta snin. Permezz ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar Anthony Petrovic Pepe tal-14 ta' Diċembru, 1985, l-aħwa Aida, Dr Alexander u Lionel Shawish, kienu akkwistaw mill-poter tal-familja Nugent il-fond bin-numri sebgħa (7), tmienja (8) u disgħa (9), ġewwa Parish Street, L-Għarb, liema fond dak iż-żmien kien mikri lill-ġenituri tal-atturi u qabel lin-nanna tagħhom, b'mod li jista' jintqal li tul l-aħħar disgħin sena, il-fond inkwistjoni kien dejjem okkupat minn familjari Permezz ta' kuntratt ieħor tas-6 ta' Awwissu, 2014, fl-atti tan-Nutar Anthony Abela Cuschieri, Aida Winters née Shawish, ittrasferiet is-sehem tagħha minn din il-proprjetà favur ħutha l-atturi, sabiex b'hekk kull wieħed mill-atturi kien sar sid ta' nofs indiviż ta' din il-proprjetà. L-atturi jippremettu li fuq il-bejt tal- proprjetà li tmiss mad-dar akkwistata minnhom, hemm kamra, ossia shed, li l- uniku aċċess għaliha kien mill-proprjetà akkwistata minnhom, u li kienet ilha tintuża minn missierhom u minn antenati oħra tagħhom għal bosta snin. L- ilment tal-atturi huwa li xi snin wara li l-konvenut akkwista l-proprjetà bin- numru 28, Rue d'Argens, L-Għarb, dan beda jwaqqa' l-ħajt ta' din il-kamra bil- ħsieb li jikseb aċċess għaliha, u dan b'mod abbużiv u illegali minħabba li l- konvenut m'għandu l-ebda titolu jew jedd fuq din l-istess kamra. Hekk kif il- konvenut beda jagħmel dan ix-xogħol fuq il-ħajt diviżorju, l-atturi kienu ppreżentaw mandat ta' inibizzjoni sabiex iżommuh milli jkompli bix-xogħol li kien fi ħsiebu jagħmel, liema mandat ta' inibizzjoni ġie milqugħ mill-Qorti. talbiet tagħhom l-atturi talbu lill-Qorti tiddikjara li l-konvenuti m'għandhom l- Paġna 5 minn 30 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 333/15 LM ebda titolu jew jedd fuq il-kamra ta' fuq il-bejt li l-atturi jgħidu li tifforma parti integrali mill-proprjetà tagħhom, minkejja li tinsab mibnija fuq il-footprint tal- bejt tal-konvenut, tikkonferma l-effetti tal-mandat ta' inibizzjoni, kif ukoll tawtorizza lill-atturi jagħmlu kull xogħol neċessarju sabiex jiġi miżmum il- pussess sħiħ tal-proprjetà tagħhom. Min-naħa tagħhom il-konvenuti wieġbu li l-atturi jridu jispeċifikaw x'tip ta' azzjoni qegħdin iressqu, u abbażi ta' liema artikolu tal-liġi qegħdin iressqu l- azzjoni tagħhom u r-rimedju mitlub minnhom, filwaqt li eċċepew li t-talbiet tal-atturi huma infondati kemm fil-fatt kif ukoll fid-dritt. Il-konvenuti eċċepew ukoll li l-proprjetà mertu ta' din il-kawa hija proprjetà tagħhom, u għalhekk huma għandhom jedd u titolu fuq din il-kamra minkejja li m'għandhom l-ebda aċċess għaliha mill-proprjetà tagħhom. Provi u riżultanzi Kontestwalment mar-rikors maħluf l-atturi ppreżentaw kopja tal-kuntratt pubbliku tal-14 ta' Diċembru, 1985, fl-atti tan-Nutar Anthony Petrovic Scicluna Muscat, minn fejn jirriżulta li l-aħwa Dr Cassar, Lionel u Aida Shawish kienu akkwistaw id-dar bin-numri sebgħa (7), tmienja (8) u disgħa (9), ġia erbgħa (4), ħamsa (5) u sitta (6), f'Parish Street, L-Għarb, libera u franka, mikrija lil terzi, bil-ġustijiet, drittijiet u pertinenzi kollha tagħha; kopja tal-att pubbliku tas-6 ta' Awwissu, 2014, fl-atti tan-Nutar Anthony Stankovic, fejn Aida Winters biegħet is- sehem tagħha mill-proprjetà inkwistjoni lil ħutha Dr Cassar u Lionel Shawish; kopja ta' front elevation plan ippreparata mill-Perit George Abela Penza, li turi l- 6 tal-proċess. 10 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM kamra mertu ta' dawn il-proċeduri3; kopja tad-deċiżjoni tal-Qorti tas-27 ta' fir-rigward tal-ħruġ tal-mandat ta' inibizzjoni numru 176/2015EG4; u kopja ta' rapport li sar lill-Pulizija Eżekuttiva fit-3 ta' Frar, 2015.5 Il-konvenuti min-naħa tagħhom ippreżentaw kopja tal-kuntratt tas-17 ta' Lulju, 1999 fl-atti tan-Nutar Dottor Joseph Giannakellis De Bono Gulia, li permezz tiegħu huma akkwistaw b'titolu ta' permuta, il-fond numru tmienja u għoxrin Permezz ta' nota tal-21 ta' Mejju, 2015, l-atturi ppreżentaw l-affidavit ta' Lionel Fero’, li spjega kif hu u ħuh Dr Alexander Shawish huma sidien tal- proprjetà bin-numri 7, 8 u 9, f'Parish Street, L-Għarb, fis-sehem ta' nofs indiviż kull wieħed. Lionel Shawish, li meta ppreżenta l-affidavit tiegħu kellu l-età ta' erbgħa u ħamsin (54) sena, qal li hu jiftakar li l-kamra mertu ta' dawn il- proċeduri kienet ilha tifforma parti integrali mid-dar akkwistata mill-atturi sa minn meta huwa kien għadu żgħir. Spjega li l-proprjetà inkwistjoni ġiet akkwistata minnu u minn ħutu mingħand Joseph Nugent u l-erba' ħutu, u qal ukoll li għal perijodu ta' disgħin sena, diversi membri tal-familja tiegħu kienu inkwilini ta' din id-dar, sakemm eventwalment huwa u ħutu akkwistaw din id- dar permezz ta' kuntratt tal-14 ta' Diċembru, 1985. Ix-xhud qal li huwa għandu tliet kuġini li trabbew min-nanna tagħhom li kienet tgħix f'din id-dar u li lkoll kienu jagħmlu użu minn din il-kamra għal raġunijiet varji. Qal ukoll li missieru kien għaddielu numru ta' ritratti meħuda bejn wieħed u ieħor fis-sena 1935 li juru lil missieru u lil oħtu meta kienu żgħar, quddiem din il-kamra flimkien ma' 15 tal-proċess. 20 tal-proċess. 26 tal-proċess. 38 tal-proċess. 48 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM ommhom, li tiġi n-nanna tal-atturi.8 Kompla jgħid li madwar erbatax-il sena wara li huwa u ħutu kienu xtraw il-proprjetà inkwistjoni, il-proprjetà li tmiss ma' din id-dar inbiegħet lill-konvenuti mill-Mid Med Bank, għalkemm fuq dan il-bejgħ il-bank ma tax garanzija tal-paċifiku pussess mat-trasferiment tad-dar, tant hu hekk li l-kuntratt relattiv jgħid li: L-attur Lionel Shawish żied jgħid li l-konvenut kien bagħat ittra lil missier l-atturi Joseph C. Shawish fit-13 ta' Jannar, 20039, fejn allega li fi snin riċenti l-atturi jew familjari tagħhom kienu bnew kamra għall-ħamiem fuq parti mill-bejt li tifforma parti mill-proprjetà li ġiet akkwistata mill-konvenut, u għalhekk din il- kamra issa tifforma parti mill-proprjetà tiegħu.10 Ix-xhud kompla jgħid li hu kien ta parir lil missieru jwieġeb u jikkontesta dawn l-allegazzjonijiet, u permezz ta' ittra tal-10 ta' Ġunju, 2003, il-konvenut Leon Vella Zarb ġie infurmat mill-avukat ta' missieru li ma kienx minnu li l-kamra li hu allega li nbniet għall-ħamiem kienet inbniet fi snin riċenti, imma din il-kamra kienet ilha mibnija numru ta' snin.11 Sussegwentement għal din l-ittra, il-konvenut bagħat ittra oħra lill-atturi12 fejn qal illi: 53 tal-proċess. 59 tal-proċess. 60 tal-proċess. 61 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM Lionel Shawish kompla jgħid li din l-ittra kienet inkwetat ħafna lil missieru, għax il-kamra inkwistjoni kienet ilha tifforma parti mill-proprjetà tal-atturi għal aktar minn sebgħin sena. Kien għalhekk li l-avukat tal-familja Shawish wieġeb għal din l-ittra billi informa lill-konvenut li l-familja tal-atturi kienet ilha fil- pussess mhux interrott u paċifiku ta' dan il-fond għal madwar erbgħa u sebgħin (74) sena, u matul il-perijodu kollu li fih il-familja tal-atturi kienet qiegħda tagħmel użu minn dan il-fond, qatt ma kien hemm xi allegazzjoni jew xi tip ta' azzjoni fejn saru l-allegazzjonijiet li qiegħed jagħmel il-konvenut.13 Qal li wara dik l-ittra, għal xi żmien il-familja tal-atturi ma semgħet xejn aktar mingħand il-konvenuti dwar dawn l-allegazzjonijiet. Ix-xhud kompla jgħid li madwar ġimgħa wara li ġiet nieqsa omm l-atturi, il-konvenut waqqaf lil oħthom Aida Winters, waqt li din kienet dieħla fid-dar fejn kienu jgħixu l- ġenituri tal-atturi, u qalilha għal darb'oħra li l-kamra inkwistjoni kienet tifforma parti mill-proprjetà tiegħu u missierhom kien qabel mal-konvenut li din tingħata lura lilu. Lionel Shawish żied jgħid li din l-asserzjoni tal-konvenut ma Qal ukoll li oħtu ma setgħetx temmen li l-konvenut għażel li jkollu din it-tip ta' konverżazzjoni magħha, ftit tal-ġranet biss wara li l-atturi kienu difnu lil ommhom. L-attur qal li fil-21 ta' April, 2013 il-konvenut reġa' kiteb lill-familja tal-atturi14, fejn għal darb'oħra rrepeta l-allegazzjoni li l-kamra 62 tal-proċess. 63 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 333/15 LM inkwistjoni tifforma parti mill-proprjetà tiegħu, u li huwa xtaq iwaqqa' l-ħajt bejn il-proprjetajiet tal-partijiet sabiex il-bejt jirritorna lura għall-istat oriġinali tiegħu. Ix-xhud qal li hu talab lil ħutu jinjoraw l-allegazzjonijiet tal-konvenut, minħabba li hu kien jaf li missieru qatt ma qabel li jikkonċedi l-użu, il-pussess jew xi jedd fuq din il-kamra lill-konvenut, anki minħabba li din il-proprjetà qatt ma kienet proprjetà ta' missier l-atturi, iżda kienet inxtrat mill-atturi f'isimhom proprju, u għalhekk missierhom ma seta' jikkonċedi ebda jeddijiet fuq l-istess proprjetà, għaliex ma kellu l-ebda dritt reali fuqha. Ix-xhud spjega kif fl-10 ta' Settembru, 2013, il-konvenut bagħat ittra oħra lil ħuh Dr Alexander Spiteri Petrovic, fejn qal li kien qiegħed jannetti kopja l-korrispondenza kollha li l-konvenut kellu ma' missier l-atturi, imma din il-korrispondenza ma kinitx annessa mal- Fl-istess ittra il-konvenut qal li kien qiegħed jibgħatilhom kopja ta' ritratt li ttieħed fis-sena 1957 u li jindika li ma kien hemm l-ebda bini fuq il-bejt tal- proprjetà inkwistjoni, imma dan ir-ritratt ukoll ma kienx mehmuż ma' din l- Fl-imsemmija ittra l-konvenut qal ukoll li l-ittri mibgħuta mill-avukat tal- konvenuti baqgħu mhux imwieġba, xi ħaġa li x-xhud qal li mhix minnha. konvenut qal ukoll li missier l-atturi kien qabel li l-kamra inkwistjoni kellha tintradd lura lill-konvenut minħabba li kien tal-fehma li din kienet tifforma parti mill-proprjetà akkwistata mill-konvenuti, u l-konvenut kellu f'moħħu li jwaqqa' l-kamra inkwistjoni kemm jista' jkun malajr. f'Novembru tal-2014 l-atturi kellhom xi ħaddiema qegħdin jagħmlu xogħol fuq il-proprjetà tagħhom, u l-konvenut kien tkellem ma' dawn il-ħaddiema u qalilhom li l-kamra inkwistjoni hija proprjetà tiegħu. Qal li fit-3 ta' Frar, 2015, il-ħaddiema li kienu qegħdin jaħdmu fuq il-proprjetà tagħhom, infurmaw lill- 64 tal-proċess. Paġna 10 minn 30 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 333/15 LM atturi li l-konvenut kien beda jwaqqa' ħajt ta' madwar tmien filati li kien jifforma parti mill-kamra mertu ta' dawn il-proċeduri, u b'din l-azzjoni tal- konvenut, ġiet kompromessa l-istabbilità ta' xi ġebel li kien jifforma parti minn din l-istruttura, b'periklu evidenti. Ix-xhud qal ukoll li meta sar rapport fl- għassa tal-Pulizija tal-Imsida fir-rigward tal-azzjonijiet tal-konvenut, il- konvenut ikkonferma li kien huwa li kien waqqa' l-ħajt inkwistjoni. Lapira kkonkluda billi qal illi fl-20 ta' Frar, 2015, hu u ħuh Dr Alexander Shawish, għamlu mandat ta' inibizzjoni sabiex iwaqqfu lill-konvenut milli jkompli bit- twaqqigħ tal-ħajt li jifred iż-żewġ proprjetajiet, u dan il-mandat ta' inibizzjoni kien ġie milqugħ. Permezz ta' nota tat-13 ta' Lulju 2015, l-atturi ppreżentaw għadd ta' ritratti li juru membri tal-familja tagħhom quddiem il-kamra inkwistjoni fis-snin mgħoddija16, kif ukoll ritratt meħud mill-bejt tal-proprjetà inkwistjoni.17 Fl-udjenza tat-13 ta' Lulju, 2015, xehed Oliver Odoh, rappreżentant tal- uffiċċju legali tal-Awtorità tal-Ippjanar18, li ppreżenta għadd ta' ritratti mill-ajru li jmorru lura għas-sena 1967, sal-preżent.19 Waqt l-udjenza tat-13 ta' Lulju, 2015, xehed Luke Georgakopoulos, iben l-attur Lionel u neputi tal-attur l-ieħor Alexander, u li hu perit, li qal li fid-dar mertu ta' dawn il-proċeduri kienu jgħixu n-nanniet tiegħu. Żied jgħid li huwa minn dejjem jiftakar il-kamra inkwistjoni fuq dan il-bejt, u jiftakar lin-nannu tiegħu jużaha bħala maħżen, jew għat-trobbija tal-għasafar. Ix-xhud ippreżenta ritratt tat- 76 tal-proċess. 81 tal-proċess. 82 tal-proċess. 84 et seq. tal-proċess. 92 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM triq fejn tidher il-kamra inkwistjoni, liema ritratt inġibed minnu minn fuq il- bejt tal-Knisja tal-Imsida21, u spjega li hu kien ħa dan ir-ritratt meta ntalab jagħmel xogħol b'rabta mal-professjoni tiegħu fuq il-bejt tal-Knisja. jispjega li l-kamra inkwistjoni għandha faċċata tal-injam, bil-ġnub tal-ġebel, u kemm fil-ġenb kif ukoll fuq wara tad-dar hemm ħajt diviżorju. Qal li s-saqaf ta' din il-kamra hu magħmul mill-asbestos. Fl-istess udjenza xehdet Rose Niesz, li qalet li hija kienet ħabiba tan-nanna tal-atturi, u hija kienet daħlet f'din id-dar diversi drabi. Ix-xhud qalet li tiftakar li fuq il-bejt ta' din id-dar kien hemm kamra, li fis-snin ħamsin kienet tintuża għall-imbarazz. Waqt l-istess udjenza xehed ukoll Joe Abela Camilleri, li qal li huwa jiġi iben Rose Griffin, u ilu jgħix magħha f'dar fix-xatt tal-Imsida mis-sena 1956. Ix-xhud qal li huwa jaf lill-familja tal-atturi minħabba li ommu kienet ħabiba tan-nanna tagħhom, u kien hemm diversi okkażjonijiet li fihom hu daħal f'din id-dar, tant hu hekk li din id-dar huwa jafha "bl-amment". Spjega li fuq il-bejt hemm bieb u tieqa żgħira, u mal-ġenb tal-bejt fuq ix-xellug hemm kamra li kienet tintuża biex jinżammu l-affarijiet. Waqt l-udjenza tal-5 ta' Novembru, 2015, xehdet Aida Mula, li qalet li fid- dar inkwistjoni kienu jgħixu l-ġenituri tagħha, u hija kienet tgħix magħhom f'din id-dar qabel ma żżewġet. Ix-xhud spjegat li l-kamra inkwistjoni kienet tintuża minn missierha li kellu ħafna passatempi, u kien jużaha biex bena dgħajsa fiha, biex irabbi l-għasafar u anki biex iżomm xi għodda fiha. qabel il-ġenituri tagħha, fid-dar inkwistjoni kienet tgħix in-nanna tagħha, b'titolu ta' kera, u meta sid id-dar kien wera l-ħsieb li ried jbigħha, l-aħwa 21 A fol. 97 tal-proċess. 98 tal-proċess. 102 tal-proċess. 107 tal-proċess. Paġna 12 minn 30 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 333/15 LM kienu ddeċidew li jixtruha huma, filwaqt li ħallew lill-ġenituri tagħhom jgħixu f'din id-dar. Ix-xhud ikkonfermat li ftit ġranet wara li mietu l-ġenituri tagħha, li mietu t-tnejn f'temp ta' tliet xhur, kien avviċinaha l-konvenut u qalilha li l- kamra inkwistjoni kienet ġiet imwiegħda lilu minn missierha. Waqt l-istess udjenza xehed Gerald Cali, li qal li hu jipparteċipa b'mod attiv fl-organizzazzjoni tal-festa tal-Imsida, u li huwa jiftakar lil missier l-atturi jaħdem dgħajsa fil-kamra fuq il-bejt tad-dar fejn kien jgħix. Waqt l-udjenza tal-4 ta' Frar, 2016 xehed Dr Alexander Danilovic, li qal li huwa sid ta' nofs indiviż tad-dar bin-numru 7, 8 u 9, Parish Street, L-Għarb, u ilu familjari mad-dar għal diversi snin minħabba li f'din id-dar kienu jgħixu kemm in-nanna tiegħu kif ukoll il-ġenituri tiegħu. Żied jgħid li huwa jiftakar li din il- kamra kienet tintuża bħala maħżen minn missieru, u sa fejn jiftakar hu, din il- kamra minn dejjem kienet hemm. Fl-istess udjenza xehdet ukoll Dr Nicola Kitcher, li qalet li hija bint l-attur Lionel Shawish, u neputija tal-attur l-ieħor, Dr Alexander Shawish. għar-ritratti esebiti f'din il-kawża, ix-xhud ikkonfermat li l-persuni li jidhru quddiem il-kamra tal-bejt huma n-nannu tagħha flimkien ma' oħtu. Waqt l-udjenza tal-4 ta' Mejju, 2016, xehed il-konvenut Leon Buckland, li qal li meta kien akkwista l-proprjetà numru 28, Rue d'Argens, L-Għarb, din kienet fi stat ħażin u kienet ilha ma tkun okkupata għadd ta' snin, u għalhekk huwa kellu jagħmel diversi tibdiliet fiha, bidel il-kmamar tal-banju, bidel saqaf, u bena kċina u kamra tal-ħasil fuq il-bejt. Ix-xhud qal li l-kamra mertu ta' dawn 25 A fol. 110 tal-proċess. 113 tal-proċess. 115 tal-proċess. 123 tal-proċess. Paġna 13 minn 30 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 333/15 LM il-proċeduri kienet hemm meta huwa akkwista l-proprjetà tiegħu, iżda meta mar jara l-proprjetà, kien ġie infurmat li l-kamra inkwistjoni kienet inbniet fuq parti mill-bejt tiegħu. Ix-xhud qal ukoll li huwa qatt ma daħal fil-kamra inkwistjoni u qatt ma ngħata aċċess għaliha. Waqt l-udjenza tal-15 ta' Ġunju, 2016 xehed il-Perit George Scaletta, li qal li huwa kien ġie inkarigat mill-atturi sabiex iħejji pjanta u condition report tal- proprjetà mertu ta' dawn il-proċeduri, u ddeskriva l-proprjetà bħala townhouse tradizzjonali, bi kmamar laterali fuq kull naħa tal-bieb prinċipali tagħha, b'taraġ li jibqa' tiela' sa fuq il-bejt, u b'kamra fuq il-bejt. Ix-xhud żied jgħid li l-kamra ta' fuq il-bejt hija kamra antika ħafna, li mhix qiegħda fuq il- footprint tad-dar bin-numri 7, 8 u 9, Parish Street, iżda li għandha l-aċċess fiżiku għaliha minn fuq il-bejt ta' din id-dar. Żied jispjega li l-kamra inkwistjoni mhix mibnija fuq l-arja tal-bejt sovrastanti, u għalhekk qiegħda mibnija fuq il- footprint ta' dar oħra, għalkemm l-aċċess għaliha huwa biss mill-bejt tad-dar proprjetà tal-atturi. Ix-xhud żied jispjega li l-aċċess għal din il-kamra huwa minn numru ta' twieqi u bieb tal-injam fil-proprjetà tal-atturi. filwaqt li l-faċċata tal-kamra hi tal-ġebla tal-franka, in-naħa l-oħra li tagħti għall-opramorta hi tal-ġebla antika. Ix-xhud qal li mill-kalkoli tiegħu, il-kamra inkwistjoni għandha madwar sittin sena. Waqt l-udjenza tal-15 ta' Ġunju, 2016, xehed l-attur Lionel Mousu’, li qal li meta hu u ħutu xtraw il-proprjetà bin-numri 7, 8 u 9, Parish Street, L-Għarb, huma xtrawha tale quale, u hu minn dejjem jiftakar li din il-kamra kienet mibnija fuq il-bejt inkwistjoni. Qal li mhux minnu li din il-kamra inbniet minn missieru għat-trobbija tal-ħamiem, kif allega l-konvenut. 127 tal-proċess. 131 tal-proċess. Paġna 14 minn 30 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 333/15 LM inkwistjoni inxtrat minnu u minn ħutu permezz ta' kuntratt tal-14 ta' Novembru, 1985, iżda l-ġenituri tiegħu u n-nanniet tiegħu kienu ilhom jgħixu f'din id-dar u kienu ilhom marbuta magħha b'xi mod sa mis-sena 1929. ukoll li kemm il-ġenituri tiegħu kif ukoll qraba oħra tal-familja li kienu jgħixu f'dik id-dar, kienu jagħmlu użu liberu minn din il-kamra, u qatt ħadd ma kien avviċinahom u qalilhom li dik mhix tagħhom, jew li kienet tifforma parti mill- proprjetà ta' terzi. Żied jgħid li madwar tliet snin u nofs wara li l-konvenut akkwista d-dar bin-numru 28, Rue d'Argens, Ħal Tarxien dan kien avviċina lil missieru, u beda jagħmel diversi allegazzjonijiet, fosthom li missier l-attur kien bena dik il-kamra madwar għaxar snin jew għoxrin sena qabel. missieru ma seta' jwiegħed xejn lill-konvenut għax id-dar inkwistjoni ma kinitx tiegħu. Ix-xhud qal li fit-2 ta' Frar, 2015, il-konvenut deherlu li kellu jieħu l-liġi b'idejh, daħal fil-proprjetà tal-atturi, u beda jżarma l-kamra inkwistjoni b'mod li għamel ħafna ħsara anki minħabba li partijiet minn dan il-ħajt jistgħu jaqgħu fil-bitħa ta' terzi.31 Żied jgħid li dan kollu sar mingħajr ma l-konvenut kellu l- permess tas-sidien tal-proprjetà biex jagħmel dan. Ix-xhud qal ukoll li l- konvenut ammetta miegħu li kien hu li beda jżarma l-ħajt inkwistjoni. jgħid li fiż-żmien meta il-konvenut kien jikkorrispondi ma' missieru, dan kien għaddielu pjanta li skont il-konvenut kienet evidenza li l-kamra inkwistjoni kienet tifforma parti mill-proprjetà tal-konvenut. Iżda l-attur Lionel Shawish żied jgħid li din il-pjanta ma kinitx saret minn xi perit jew surveyor, imma kienet tindika biss fejn kellhom isiru l-points tad-dawl fid-dar tal-konvenut.32 Ix-xhud qal li fix-xogħol professjonali tiegħu, huwa jamministra l-proprjetà, u xi drabi jkollu jagħmel xogħol minn pjanti li jgħaddulu l-klijenti, fosthom pjanti 31 Dokument li juri t-timeline ta' kif ġraw l-affarijiet a fol. 136 tal-proċess. 32 Kopja tal-pjanta a fol. 137 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 15 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM elettriċi. Qal ukoll li l-kamra inkwistjoni ma tidher imkien fil-pjanti li tah il- Waqt l-udjenza tas-7 ta' Novembru, 2016 xehed il-konvenut Leon Grumley, li qal li huwa kien akkwistata l-proprjetà tiegħu permezz ta' kuntratt ta' permuta li sar mal-Mid-Med Bank fis-sena 1999. Il-konvenut qal li huwa kien jaf li l-bank kien akkwista din il-proprjetà minn xiri b'irkant taħt l-awtorità tal- Qorti, u dak iż-żmien l-avukati tal-bank kienu infurmaw lilu u lill-mara tiegħu li l-arja fuq il-proprjetà tiegħu kienet tiegħu fl-intier tagħha, u l-kamra li kien hemm mibnija fuq il-bejt kienet tiegħu ukoll, u seta' jieħu l-passi meħtieġa biex jieħu l-pussess tagħha lura. Il-konvenut kompla jgħid li fl-ewwel ftit snin wara li akkwista l-proprjetà tiegħu, huwa kien għaddej b'ħafna xogħol ta' rinnovazzjoni u għalhekk ma kellux ħin jaħdem fuq din l-informazzjoni, iżda wara xi snin kien iddeċieda li javviċina lil dawk li ħaseb li kienu s-sidien tal- proprjetà. Żied jgħid li huwa kien tkellem ma' Joseph Shawish, li jiġi missier l- atturi, li kien qallu li l-kamra inkwistjoni kienet tappartjeni lilu, il-konvenut, u dak iż-żmien kienu ftiehmu bejniethom li l-konvenut kellu jżarma din il-kamra. Ix-xhud qal li huwa ma kienx jaf li s-sidien attwali tal-proprjetà kienu wlied Joseph Shawish, u dawn qatt ma kellmuh jew avviċinawh b'xi mod, u żied jgħid li kien biss meta huwa beda jwaqqa' l-kamra inkwistjoni li dawn ħadu azzjoni kontra tiegħu. Il-konvenut żied jgħid li l-avukati tal-Mid-Med Bank ma tawh l- ebda dettalji dwar il-kamra inkwistjoni, u l-unika ħaġa li qalulu kienet li din kienet mibnija fuq l-arja tal-proprjetà tiegħu, u l-arja tal-proprjetà tiegħu hija tiegħu kollha kemm hi. Qal ukoll li dak iż-żmien kienu qalulu li jekk xtaq jieħu pussess tal-kamra inkwistjoni, huwa kellu jitkellem mal-persuni li kienu qegħdin jagħmlu użu minnha. Kompla jispjega li l-Mid-Med Bank kien ilu fil- 33 A fol. 142 tal-proċess. Paġna 16 minn 30 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 333/15 LM pussess ta' din il-proprjetà għal madwar ħames snin qabel din ġiet ittrasferita lilu u lil martu, u s-sid ta' qabel ukoll kien ilu fil-pussess tal-proprjetà għal madwar ħames snin, f'liema perijodu dan kien jikri din id-dar lill-Kunsill Lokali Ix-xhud kompla jgħid li l-bank qatt m'għamel xejn fir-rigward ta' din il-kamra, u bl-istess mod lanqas is-sid ta' qabel m'għamel xejn. Kompla jgħid li meta hu u missier l-atturi ftiehmu li hu, il-konvenut, kellu jżarma l-kamra, kienu qablu li dan kellu jsir meta l-konvenut isib ċans li jagħmel dan, minħabba li dak iż-żmien huwa kellu żewġ impjiegi u kien impenjat ħafna. Il-konvenut qal li l-ewwel darba li huwa tkellem ma' Joseph Shawish dwar il-kamra inkwistjoni Il-konvenut ppreżenta kopja tal-ittra mibgħuta minnu lis-Sinjuri Shawish, ġenituri tal-atturi, fit-13 ta' Jannar, 200334, fejn fir-rigward tal-kamra inkwistjoni huwa spjega illi: Waqt l-udjenza tal-10 ta' Jannar, 2017, sar il-kontroeżami tal-attur Lionel Zarrouk, li qal li huwa flimkien ma' ħutu kien xtara l-proprjetà mertu ta' dawn il-proċeduri fl-1985 mingħand il-familja Nugent, u dak iż-żmien f'dan il-fond kienet tgħix in-nanna tiegħu, li kienet ilha tgħix f'dik id-dar mit-tletinijiet, flimkien mal-ġenituri tiegħu. Ix-xhud spjega li kemm in-nanna tiegħu kif ukoll il-ġenituri tiegħu kienu jokkupaw din id-dar b'titolu ta' kera, u meta s-Sur Nugent kien staqsa lil missieru jekk kienx interessat jixtri l-proprjetà fejn kien joqgħod, ix-xhud u ħutu kienu xtraw il-proprjetà bejniethom. li l-kuntratt ta' kera inkwistjoni kien ilu għaddej mill-għoxrinijiet. 150 tal-proċess. 154 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 17 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM speċifika li minkejja li hu u ħutu akkwistaw il-fond inkwistjoni permezz ta' kuntratt tal-14 ta' Diċembru, 1985, qabel dik id-data kien hemm kuntratt ta' kera, bl-inkwilini rikonoxxuti jkunu l-ġenituri tiegħu u qabilhom in-nanna tiegħu. Waqt l-udjenza tas-7 ta' Novembru, 2016, il-Qorti ħatret lill-Perit Ruben Serra bħala perit tekniku ġudizzjarju sabiex wara li jaċċedi fuq is-sit, jirrelata dwar il-fondatezza tat-talbiet attriċi wara li jieħu konjizzjoni tal- eċċezzjonijiet u jagħmel l-osservazzjonijiet kollha li għandhom x'jaqsmu mal- każ . L-espert tekniku ġudizzjarju ppreżenta r-relazzjoni tiegħu fir-Reġistru tal- Qorti fis-17 ta' Frar, 201736, flimkien ma' skizz u ritratti li juru l-ħitan tal-ġnub tal-kamra inkwistjoni kif inhuma. Permezz ta' nota tas-16 ta' Mejju, 2017, l-atturi ppreżentaw sensiela ta' domandi għall-eskussjoni tal-perit tekniku.37 L-eskussjoni tal-Perit Ruben Serra saret waqt l-udjenza tal-25 ta' Ottubru, 201738, fejn spjega aktar fid- dettall dak li seta' jikkonstata meta aċċeda fuq is-sit. L-espert tekniku ġudizzjarju qal li lilu rriżultalu li l-ewwel inbena l-ħajt tal-faċċata tal-kamra inkwistjoni, u sussegwentement inbena l-ħajt adjaċenti li jmiss mal-proprjetà ta' terzi u mhux tal-partijiet. Qal ukoll li l-ħitan mhumiex ingaljati, li jfisser li l- kamra mertu ta' dawn il-proċeduri ma nbnietx fl-istess żmien li fih inbniet id- Il-Perit Serra għamel riferiment għar-ritratt esebit a fol. 167 tal- proċess, u qal li f'xi żmien żdiedu tliet filati mal-ħajt tal-faċċata tal-kamra in kwistjoni. Il-Perit Serra qal li meta aċċeda fuq il-lok mertu tal-kawża huwa seta' jikkonstata li l-ħajt tal-faċċata kien l-ewwel wieħed li nbena. 162 tal-proċess. 171 tal-proċess. 185 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 18 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM minn dak li seta' jara ma setax jiddetermina b'ċertezza jekk is-saqaf tal-kamra inkwistjoni huwiex tal-asbestos jew le, iżda skont riċerka li għamel, l-asbestos fibres ma setgħux ikomplu jiġu impurtati f'Malta wara s-sena 1994. minkejja li ma setax jgħid bi preċiżjoni f'liema sena l-użu tal-asbestos twaqqaf fil-kostruzzjoni, madanakollu l-fatt li l-materja prima twaqqfet milli titħalla tkompli tiġi impurtata, ifisser li kien twaqqaf ukoll l-użu tagħha fil-kostruzzjoni. B'riferiment għad-dokumenti li ġew ippreżentati mir-rappreżentant tal- Awtorità tal-Ippjanar, Ħal Safi qal li l-uniċi aerial photos li seta' jidentifika mingħajr problemi kienu r-ritratti mill-ajru tas-snin 1988 u 1994, fejn din il-kamra hija murija b'mod ċar. Qal li ma jistax jgħid b'ċertezza mir- ritratt mill-ajru tal-1967, li din il-kamra kienet diġà fuq il-post. li meta aċċeda fuq is-sit, seta' jikkonstata li m'hemm l-ebda aċċess għall-kamra inkwistjoni mill-proprjetà tal-konvenuti, filwaqt li hemm aċċess liberu għaliha mill-proprjetà tal-atturi. Il-Perit Tekniku qal li f'xi żmien il-bejt li jifred il- proprjetajiet tal-partijiet kien wieħed, minħabba li l-fili tal-knatan li hemm ma jaqblux mal-faċċata. Madanakollu qal li ma setax jgħid b'ċertezza jekk kienx il- każ li kien hemm bejt wieħed, jew inkella jekk iż-żewġ fondi tal-partijiet kinux proprjetà waħda f'xi żmien. hija mibnija fuq il-parti tal-bejt li tiġi direttament fuq waħda mill-kmamar tas- sodda tal-proprjetà tal-konvenuti, u l-unika ħaġa li huwa seta' jikkonstata b'ċertezza kienet li xi darba l-bejt ma kienx maqsum biż-żewġ ħitan indikati fl- iskizz imħejji minnu, iżda kien bejt wieħed. Qal li ż-żewġ ħitan telgħu separatament, u l-ebda wieħed minnhom ma hu ingaljat. Waqt l-udjenza tal- 25 ta' Ottubru 2017, l-espert tekniku ġudizzjarju ppreżenta wkoll nota bir- risposti tiegħu bil-miktub għad-domandi li sarulu in eskussjoni.39 190 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 19 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM Il-konvenut Leon Vella Zarb xehed fl-udjenza tad-29 ta' Novembru, 2017, fejn esebixxa sett ta' tmien ritratti40, li hu qal li ttieħdu minnu, u li juru l-istruttura inkwistjoni wara li hu seta' jikseb aċċess għaliha wara li waqqa' parti mill- ħajt.41 Ix-xhud kompla jgħid li filwaqt li d-dar tiegħu inbniet fil-bidu tas-seklu għoxrin, id-dar tal-atturi inbniet fil-bidu tal-għoxrinijiet. Żied jgħid li mir-ritratti esebiti minnu jirriżulta li l-ħitan tal-kamra mhumiex ingaljati, u li l-ġebel li bihom inbniet il-kamra tpoġġew mal-ħajt li jifforma parti mill-proprjetà tal- Għad-domandi li sarulu in kontroeżami, ix-xhud qal li hu akkwista l- proprjetà tiegħu fis-sena 1999, u li hu kien ġie infurmat mill-awtoritajiet tal- bank li l-parti tal-bejt li kien okkupat mill-kamra mertu ta' dawn il-proċeduri kien proprjetà tiegħu. Waqt l-udjenza tad-29 ta' Novembru, 2017, saret l-eskussjoni tal-espert tekniku Perit Ruben Serra mill-konvenuti42, li b'riferiment għar-ritratti esebiti mill-konvenut qal li lilu jirriżultalu li parti mill-ħajt tal-kamra inkwistjoni inbena wara l-kumplament tal-bini. B'riferiment għar-ritratt li juri l-faċċata tal- ħajt eżistenti, ix-xhud qal li jista' jkun li l-kantun inqata' aktar fil-baxx sabiex l- ilma ma jkunx jista' jidħol, inkella jista' jkun li dak il-kantun qiegħed jindika fejn kien hemm id-diviżjoni tal-ħajt bejn iż-żewġ proprjetajiet. L-espert tekniku ġudizzjarju qal li minkejja li hu aċċeda fuq is-sit, u minkejja li kkonstata x'hemm mibni u kif jinsabu l-proprjetajiet inkwisjtoni, huwa ma setax jgħid b'ċertezza l-arja ta' min hi, u qal li tista' tkun ta' xi ħadd mill-partijiet jew anki ta' ħaddieħor li mhux parti minn dawn il-proċeduri. 193 tal-proċess. 201 et seq. tal-proċess. 210 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 20 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM Waqt li kienu għaddejjin dawn il-proċeduri, ġie nieqes l-attur Lionel Shawish, u għalhekk kellha ssir il-leġittimazzjoni tal-atti billi saret it-trasfużjoni tal- ġudizzju fil-persuna tal-eredi tiegħu.43 Fl-udjenza tal-5 ta' Ottubru 2018 xehed il-konvenut Leon Gladwish, li ppreżenta għadd ta' dokumenti dwar il-proprjetà numru 28, Rue d'Argens, Floriana, proprjetà tal-konvenuti. Fost id-dokumenti ppreżentati mill-konvenut, hemm il-kuntratt tas-17 ta' Lulju, 1999, li permezz tiegħu l-konvenuti akkwistaw il-proprjetà bin-numru 28, Rue d'Argens, L-Għarb, mill-Mid-Med Bank.45 Mill-provenjenza jirriżulta li l-Mid-Med Bank kien akkwista din il- proprjetà minn bejgħ bl-irkant li kien sar taħt l-awtorità tal-Qorti, u in vista ta' dan, il-bank ma kien tax garanzija tal-paċifiku pussess lill-kompraturi tal- proprjetà.46 Il-konvenut ippreżenta wkoll kopja tar-relazzjoni tal-Perit Albert Spiteri Jones Cassola, li kienet saret wara li l-Qorti kienet ordnat il-bejgħ b'subbasta ta' diversi proprjetajiet appartenenti lil Paolo Mifsud Vassallo għan-nom u rappreżentanza ta' P. Buffa and Company Limited47, fosthom tal-proprjetà deskritta bħala: "Id-dar bl-arja tagħha numru tmienja u għoxrin (28), Rue d'Argens, Il-Fgura, bid- drittijiet u pertinenzi kollha tagħha." Aktar tard fir-relazzjoni tiegħu, il-Perit Borg Cassola jiddeskrivi d-dar li llum hija proprjetà tal-konvenut bħala: 219 et seq. tal-proċess. 232 tal-proċess. 236 tal-proċess. 241 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 21 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM "dar fuq tliet sulari, rispettivament fil-pjan terran, fl-ewwel sular u fit-tieni sular. … Minn din il-kamra hemm bieb li jagħti għal kamra tal-banju li minnha tidħol għal kamra żgħira in parti soprastanti t-tromba u in parti soprastanti l-loġġa. Minn din il-kamra hemm bieb li jagħti għal bejt żgħir li jasal sa Triq il-Parroċċa. M'hemmx taraġ għall-bejt ta' fuq it-tromba u kmamar ta' quddiem." Permezz ta' nota tat-2 ta' Novembru 2018, il-konvenuti ippreżentaw kopja tad-dokumenti relattivi għall-bejgħ bl-irkant numru 66/95.48 Waqt seduta li nżammet quddiem l-assistent ġudizzjarju Dr Daniela Borg Inguanez Mifsud, il-Perit Albert Spiteri Jones Cassola xehed li hu kien mar fl-indirizz 28, Rue d'Argens, L-Għarb qabel ħejja r-rapport tiegħu għall-Qorti b'rabta mal- proċedura tal-bejgħ bl-irkant li kienet saret. Ix-xhud qal li wara li tela' t-taraġ li jagħti għall-bejt ta' din il-proprjetà, huwa kien innota li l-bejt jasal sa Triq il- Parroċċa, u ma nnota xejn aktar. Ix-xhud qal li d-dar inkwistjoni hija mibnija fuq tliet sulari, u li dawn huma ogħla minn kwalunkwe strutturi oħra li hemm fl-inħawi. Ix-xhud qal li fil-fehma tiegħu, il-kamra mertu ta' dawn il-proċeduri għandha saqaf u ħitan temporanji, u li din tmiss mal-ħajt diviżorju. Konsiderazzjonijiet legali Il-Qorti qieset il-provi miġjuba mill-partijiet fid-dawl tat-talbiet tal-atturi u l- eċċezzjonijiet miġjuba mill-konvenuti. Permezz tal-azzjoni tagħhom, l-atturi qegħdin jitolbu lill-Qorti tiddikjara li l-konvenuti m'għandhom ebda jedd jew titolu fuq il-kamra, deskritta wkoll bħala shed, li l-atturi jallegaw li tifforma parti integrali mill-proprjetà tagħhom, dik bin-numri sebgħa (7), tmienja (8) u disgħa (9), Parish Street, L-Għarb, partikolarment in vista tal-fatt li l-atturi 48 A fol. 263 et seq. tal-proċess. 350 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 22 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM għandhom aċċess liberu għal din il-kamra mill-proprjetà tagħhom. Jirriżulta li l-kamra inkwistjoni tinsab mibnija fuq il-bejt sovrastanti l-proprjetà tal- konvenuti, minkejja li l-konvenuti qatt ma kellhom aċċess għal din il-kamra mill-proprjetà akkwistata minnhom. L-aħwa Aida, Lionel u Dr Alexander Shawish, akkwistaw il-proprjetà bin-numri 7, 8 u 9, Parish Street, L-Għarb, mingħand il-familja Nugent permezz ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar Anthony Petrovic Pepe tal-14 ta' Diċembru, 1985, u l-kuntratt tal-akkwist jispeċifika li din id-dar ġiet akkwistata minnhom bil-ġustijiet, drittijiet u pertinenzi kollha tagħha. Jirriżulta wkoll li minkejja li l-akkwist ta' din il-proprjetà mill-atturi sar fis-sena 1985, il-proprjetà inkwistjoni kienet ilha mikrija lill-ġenituri, nanniet u membri oħra tal-familja tagħhom sa mill-bidu tas-seklu għoxrin. L-attur Lionel Shawish fix-xhieda tiegħu qal li l-antenati tal- atturi kienu ilhom igawdu titolu ta' kera fuq din il-proprjetà sa mis-sena 1929. Permezz ta' kuntratt ieħor iffirmat fis-6 ta' Awwissu, 2014, Aida Winters née Shawish, ittrasferiet sehemha minn din il-proprjetà liż-żewġ ħutha Lionel u Dr Alexander Shawish, sabiex b'hekk l-atturi saru sidien ta' nofs indiviż kull wieħed ta' din il-proprjetà. Min-naħa l-oħra l-konvenuti akkwistaw il-proprjetà bin- numru 28, Rue d'Argens, L-Għarb, permezz ta' kuntratt ta' permuta mal-Mid- Med Bank li sar fis-17 ta' Lulju, 1999. Mill-provi jirriżulta wkoll li l-kamra mertu ta' dawn il-proċeduri kienet ilha tintuża mill-ġenituri, nanniet u antenati oħra tal-atturi għas-snin kollha li dawn kienu ilhom igawdu l-inkwilinat tad-dar bin-numri 7, 8 u 9, Parish Street, Floriana, u baqgħu jagħmlu użu minn din il-kamra anki wara li d-dar ġiet akkwistata mill-atturi, mingħajr ebda interruzzjoni jew mingħajr ma kien hemm xi ħadd li ġibdilhom l-attenzjoni li huma m'għandhom l-ebda jedd Paġna 23 minn 30 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 333/15 LM jagħmlu użu minn din il-kamra. Il-Qorti semgħet diversi qraba, ġirien u ħbieb tal-familja tal-atturi jixhdu li l-kamra inkwistjoni kienet ilha mibnija bosta snin, u kif diversi persuni jiftakru lil missier l-atturi jagħmel użu liberu minn din il- kamra, li kienet tintuża bħala maħżen, biex bena dgħajsa, bħala post għat- trobbija tal-għasafar u biex missier l-atturi jqatta' l-ħin liberu tiegħu fiha. Jirriżulta wkoll li ftit tas-snin wara li l-konvenut akkwista l-proprjetà bin-numru 28, Rue d'Argens, L-Għarb, huwa kien avviċina lil missier l-atturi, għax ħaseb li dan kien is-sid tal-proprjetà bin-numri 7, 8 u 9, Parish Street, u qallu li l-kamra fuq il-bejt li tiġi sovrastanti l-proprjetà tal-konvenuti, hija proprjetà tal- konvenuti u huwa kien beħsiebu jagħmel dak kollu possibbli sabiex jirriprendi l-pussess tagħha. il-partijiet kien hemm diversi skambji ta' korrispondenza anki permezz tal-konsulenti legali tagħhom, sakemm jum fost l-oħrajn, wara li ġew neqsin il-ġenituri tal-atturi, il-konvenut avviċina lil oħt l- atturi u qalilha li huwa kellu pretensjonijiet fir-rigward tal-kamra inkwistjoni, u li xtaq jirriprendi l-pussess tagħha. Kien fil-bidu ta' Frar tas-sena 2015, li l- konvenut beda jwaqqa' xi ġebel mill-ħajt diviżorju li kien jagħlaq din il-kamra fuq il-bejt tiegħu, bil-ħsieb li l-bejt sovrastanti l-proprjetà tiegħu, jirriverti lura għall-istat oriġinali tiegħu. L-atturi kkawtelaw il-pożizzjoni tagħhom billi għamlu mandat ta' inibizzjoni sabiex iwaqqfu lill-konvenut Leon Vella Zarb milli jkompli bix-xogħol ta' twaqqigħ tal-ħajt, liema mandat kien ntlaqa' mill-Qorti. Il-konvenut waqt id-depożizzjoni tiegħu stqarr li l-kamra inkwistjoni kienet mibnija meta huwa akkwista l-proprjetà tiegħu fis-sena 1999, u qal ukoll li minkejja li din il-kamra tinsab mibnija fuq parti mill-bejt li jifforma parti mill- proprjetà tal-konvenuti, huwa qatt ma kellu aċċess għal din il-kamra. Minkejja dan, il-konvenut saħaq li meta akkwista l-proprjetà tiegħu mill-Mid-Med Bank, huwa kien ġie infurmat li l-arja sovrastanti l-proprjetà tiegħu kienet tiegħu fl- Paġna 24 minn 30 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 333/15 LM intier tagħha, u jekk xtaq li jieħu pussess ta' din il-kamra, kellu jkellem lil min kien qiegħed jagħmel użu minnha. Il-Qorti qieset ix-xhieda mogħtija mill-Perit George Abela Penza li tqabbad mill- atturi sabiex jagħmel rapport, li kkonstata li l-kamra inkwistjoni kienet ilha mibnija aktar minn sittin sena, u kkonferma li filwaqt li l-atturi għandhom aċċess liberu għaliha mill-proprjetà tagħhom, din il-kamra tinsab sitwata fuq il- footprint tal-proprjetà tal-konvenuti. L-espert tekniku ġudizzjarju il-Perit Ruben Serra, ukoll ikkonferma li l-atturi għandhom aċċess għal din il-kamra mid-dar tagħhom, u l-konvenuti m'għandhom ebda aċċess għaliha, minkejja li l-kamra inkwistjoni tinsab mibnija fuq l-arja tal-proprjetà tal-konvenuti. L- espert tekniku ġudizzjarju kkonferma wkoll li l-kamra ma nbnietx fl-istess żmien meta kienet inbniet id-dar tal-konvenuti, imma wara, u li xi darba l-bejt sovrastanti l-proprjetajiet 7, 8 u 9 Parish Street, L-Għarb u 28, Rue d'Argens, Floriana, kien bejt wieħed. L-espert tekniku qal li hu ma setax jgħid b'ċertezza jekk hux il-każ li l-proprjetajiet kellhom bejt wieħed, inkella hux il-każ li ż-żewġ proprjetajiet kienu jiffurmaw proprjetà waħda, iżda seta' jistabbilixxi b'ċertezza li f'xi żmien il-proprjetajiet tal-partijiet kellhom bejt komuni. L- espert tekniku ġudizzjarju xehed ukoll li hu ma jistax jikkonferma l-arja ta' fuq il-proprjetajiet rispettivi lil min tappartjeni, u jekk din hix ta' xi ħadd mill- partijiet, jew inkella tappartjenix lil terzi. Il-Qorti m'għandha l-ebda dubju, in vista ta' dak li jirriżulta mill-provi, li l- kamra inkwistjoni ilha tintuża mill-atturi u minn familjari tagħhom għal bosta snin, kif indikaw id-diversi xhieda li taw id-depożizzjoni tagħhom f'din il-kawża. Mill-provi jirriżulta wkoll inkwistjoni hija mibnija fuq l-arja sovrastanti l-bejt tal-konvenuti, u dan minkejja li l-konvenuti u terzi li setgħu Paġna 25 minn 30 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 333/15 LM kienu fil-pussess tad-dar bin-numru 28, Rue d'Argens, L-Għarb, ma kellhomx aċċess liberu għal din il-kamra. Il-konvenuti akkwistaw il-proprjetà tagħhom bl-arja tagħha, u għalhekk m'hemmx dubju li l-kamra inkwistjoni hi mibnija fuq parti mill-bejt li huwa parti integrali mill-akkwist tal-konvenuti. Mill-provi ma jirriżultax b'liema jedd jew titolu l-antenati tal-atturi kienu jagħmlu użu mill- kamra inkwistjoni, u jekk hux il-każ li kienu jagħmlu użu minnha b'mera tolleranza jew b'xi forma ta' titolu prekarju ieħor. L-azzjoni promossa mill- atturi hija waħda fejn qegħdin jitolbu lill-Qorti tiddikjara li l-konvenuti m'għandhom ebda jedd jew titolu fuq il-kamra inkwistjoni, mingħajr iżda ma talbu lill-Qorti tgħaddi ġudizzju dwar jekk l-atturi għandhomx xi titolu jew xi jedd reali fuq il-kamra inkwistjoni. L-atturi jistrieħu fuq il-fatt li l-kamra inkwistjoni ilha fil-pussess tal-familja tagħhom għal bosta snin, u jakkampaw ma' dan il-fatt biex jirnexxu fl-azzjoni tagħhom. F'dan ir-rigward il-Qorti tagħmel riferiment għad-deċiżjoni fl-ismijiet Ines Samhaoui Bartolo Burlo’ et vs. Josephine Eldridge, fejn intqal illi: "Il-bażi tal-azzjoni attriċi hija l-Artikolu 323 tal-Kap. 16. … Il-Qorti tibda billi tikkwota dak illi jgħid l-Artikolu 323 tal-Kap. 16: "Kull min għandu l-proprjetà tal-art, għandu wkoll dik tal-area ta' fuqha, u ta' dak kollu li jinsab fuq jew taħt wiċċ l-art; hu jista' jagħmel fuq l-art tiegħu kull bini jew taħwil, kif ukoll taħt l-art, kull biċċa xogħol jew taħfir, u jieħu minnhom kull prodott li jistgħu jagħtu, iżda, bla ħsara għad-dispożizzjonijiet dwar is-Servitujiet Predjali taħt it-Titolu IV tat-Taqsima I tat-Tieni Ktieb ta' dan il-Kodiċi u kull dispożizzjoni oħra ta' liġi dwar fortifikazzjonijiet jew opri oħra ta' difiża." Dan l-Artikolu hu bbażat fuq prinċipju derivat mid-Dritt Ruman fejn kien jingħad: "solum cujust est eius usque ad caelum ed usque ad infernum." Qrati tal-Ġustizzja Paġna 26 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM Illi din id-dispożizzjoni kienet immudellata fuq il-Kodiċi Taljan Art. 440 u 447 u l- Kodiċi Franċiż Art. Fil-Fadda Comm. Ara wkoll id-deċiżjonijiet ta' din il-Qorti fl-ismijiet Spiteri Jones v. Bouslama burlo’ fl-14 ta' Diċembru, 1935 (XXIX-II-854) u dik tal-Qorti tal-Appell Ċivili Superjuri fl-ismijiet Mifsud Aquilina Haber v. Spiteri Jones deċiża 23 ta' Novembru, 1962 (XLVI-I-403). Din għalhekk tikkostitwixxi preżunzjoni legali li l-arja ta' fuq il-fond u taħt wiċċ l-art huma ta' min għandu l-proprjetà ta' taħt jew ta' fuq. Min jikkontesta tali presunzjoni irid jipprova l-kuntrarju. Tali presunzjoni hija juris tantum u mhux juris et de jure u għandha ċċedi quddiem prova kuntrarja. … Ukoll, fil-kawża deċiża fit-3 ta' Frar, 1983 minn din il-Qorti (Imħ. Hugh Sciberras Vella, Ċitazz. Numru 412/77) fl-ismijiet Joseph Murgo vs. Julian Spiteri Jones ingħad: "L-Artikolu 360, Kodiċi Ċivili, jiddisponi li min għandu l-proprjetà tal-art għandu wkoll dik tal-area ta' fuqha u ta' dak kollu li jinsab fuq jew taħt wiċċ l-art; iżda dan l-artikolu, li jistabbilixxi l-assolutezza tad-dritt tal-proprjetà, ikompli jgħid inter alia "bla ħsara għad-dispożizzjonijiet dwar is-Servitujiet Predjali taħt it-Titlu IV tat- Taqsima I tat-Tieni Ktieb." Fost dawn id-dispożizzjonijiet hemm appuntu l-Artikolu 476 fuq ċitat li għalhekk għandu jiġi kkunsidrat bħala wieħed mil-limitazzjonijiet għall-assolutezza tad-dritt tal-proprjetà stabbilita bl-Artikolu 360 fuq ċitat. … Fil-kawża fl-ismijiet Supermarkets (1960) Limited v. Le Cram Developments Co. Ltd. deċiża mill-Onor. Qorti tal-Appell Ċivili Superjuri fit-22 ta' Ottubru 2002 il- Qorti qalet: "Illi f'dan ir-rigward l-Artikolu 323 fil-Kodiċi Ċivili (Kap. 16) jistabbilixxi l-prinċipju legali li kull min għandu l-proprjetà tal-art, għandu wkoll dik tal-arja ta' fuqha u ta' dak kollu li jmiss fuq jew taħt wiċċ l-art. Din id-dispożizzjoni tal-liġi tistabbilixxi Qrati tal-Ġustizzja Paġna 27 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM preżunzjoni legali favur is-soċjetà appellata li l-arja in kwistjoni li tinsab fuq il-fond tagħha, tappartjeni lilha. Din il-preżunzjoni mhijiex waħda juris et de jure iżda waħda juris tantum u għalhekk jinkombi fuq is-soċjetà appellanti l-oneru li ġġib prova sodisfaċenti li jxejnu l-istess preżunzjoni stabbilita mil-liġi stess … Ġie ritenut li kwalunkwe prova kuntrarja għal-libertà tal-proprjetà għandha tkun konkludenti u mhux konġetturali u ekwivoka (ara Kollezz. F'każ simili għall-preżenti, fejn il-proprjetà tal-arja ta' beni tal-attur ma kinitx tirriżulta espressament akkwistata mill-konvenut, il-Prim Awla tal-Qorti Ċivili assenatament irriteniet li d-"dritt tal-proprjetà, speċjalment meta huwa kuntrarju għall-preżunzjoni legali, ma jistax jiġi stabbilit b'induzzjoni konġetturali, imma bi provi konkludenti." Fil-kawża fl-ismijiet Francis Guazzo et v. Stanislaw Griffin et deċiża mill-Onor. Qorti tal-Appell Ċivili Superjuri fl-24 ta' Settembru 2004, il-Qorti qalet: "Issa f'materja ta' immobbli, huwa prinċipju stabbilit li, kull min għandu l-proprjetà tal-art, għandu wkoll dik tal-arja ta' fuqha, u ta' dak kollu li jinsab fuq jew taħt wiċċ l-art (ara Art. Isegwi li meta persuna tittrasferixxi proprjetà immobiljari t-terz in bona fede jkun qed jakkwista mhux biss is-superfiċi ta' dik l- art jew il-benefikati li jinsabu fuqha iżda wkoll kull ħaġa li tinsab taħt dik l-art jew kull benefikat eżistenti fuqha sakemm fil-kuntratt ta' kompra-vendita ma tiġix indikata l-estensjoni tal-proprjetà li qed tiġi trasferita. Dan jiġri, per eżempju, fil- każ ta' trasferimenti ta' appartament fejn jiġi dikjarat li l-appartament in vendita huwa sottopost u sovrapost għal proprjetà ta' terzi. Daqstant, jekk l-arja tkun eskluża mill-istess trasferiment, dan għandu jiġi dikjarat fil-kuntratt, altrimenti l- akkwirent tal-aħħar appartament ikun qed jakkwista wkoll l-arja eżistenti fuq dak il-blokk .… La darba ma jkunx hemm esklużjoni espressa fil-kuntratt tal-akkwist l-Artikolu 323 tal-Kap. 16 joħloq presunzjoni favur l-akkwirent li l-venditur, bħala sid l-art, huwa wkoll is-sid ta' dak kollu li jinsab fuqha u taħtha u li konsegwentement it- trasferiment jikkomprendi mhux biss il-proprjetà deskritta fil-kuntratt iżda wkoll il-presunzjoni ħolqot kull ma jinsab taħt dik konswetudini fis-sens li f'kuntratti ta' trasferiment ta' proprjetà immobiljari qatt ma jingħad li tali trasferiment jinkludi dak kollu li jinsab taħt wiċċ l-art, proprju għax dan huwa preżunt ...". l-istess proprjetà. Il-Qorti tirrileva li t-talba tal-atturi f'din il-kawża mhix sabiex il-Qorti tippronunzja ruħha fuq xi dritt jew titolu li jista' jkollhom l-atturi fuq il-kamra Qrati tal-Ġustizzja Paġna 28 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM inkwistjoni abbażi ta' xi kuntratt jew prova ta' titolu ieħor li tista' tirriżulta mill-atti, iżda qegħdin jitolbu lill-Qorti tiddikjara li l-konvenuti m'għandhom ebda jedd għall-kamra inkwistjoni, xi ħaġa din li tmur kontra l-preżunzjoni legali maħluqa bis-saħħa tal-artikolu 323 tal-Kapitolu 16 tal-Liġijiet ta' Malta. L-ebda kuntratt prodott mill-atturi ma jsemmi l-kamra inkwistjoni b'mod espress jew li l-antekawża tal-atturi akkwistaw xi jedd fuq l-istess kamra. Minkejja l-prova li l-antekawża tal-atturi kienu jagħmlu użu mill-imsemmija kamra, lanqas ma jirriżulta li b'daqshekk l-atturi jew l-antekawża tagħhom akkwistaw xi jedd kweżit jew xi forma ta' titolu ieħor fuq din il-proprjetà. talbiet li qegħdin iressqu l-atturi fil-kawża, il-Qorti qiegħda tintalab tmur kontra l-preżunzjoni legali li s-sid tal-art għandu wkoll is-sjieda tal-arja u ta' dak kollu li jinsab fuq jew taħt il-wiċċ tal-art. Il-konvenuti akkwistaw il- proprjetà tagħhom bl-arja magħha, u għalhekk l-akkwist tal-konvenuti ma fih ebda esklużjoni espressa ta' xi parti mill-arja sovrastanti l-proprjetà tiegħu. vista ta' dawn il-konsiderazzjonijiet, il-Qorti mhijiex konvinta li l-konvenuti m'għandhom ebda jedd għall-kamra jew għall-ispazju tal-bejt tagħhom li din tokkupa, jew għall-arja ta' fuqha, kif qegħdin jippretendu l-atturi. Għaldaqstant għar-raġunijiet hawn fuq mogħtija, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi din il-kawża kif ġej: Tilqa' l-eċċezzjonijiet tal-konvenuti; Tiċħad it-talbiet kollha tal-atturi. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 29 minn 30 Rikors Maħluf Numru 333/15 LM Bl-ispejjeż ta' din il-kawża a karigu tal-atturi. Onor. Dr Lawrence Falzon Sollars LL.D. Sanfilippo Rosemarie Mula Cortis Deputat Reġistratur Qrati tal-Ġustizzja Paġna 30 minn 30