QORTI ĊIVILI PRIM' AWLA SEDE KOSTITUZZJONALI ONOR IMĦALLEF DR FRANCESCO DEPASQUALE LL.D. LL.M. (IMLI) Seduta ta' nhar il-Ħamis Iż-Żejtun (19) ta' Novembru 2020 Rikors Numru 55/2016 FDP Fl-ismijiet Vs L-Avukat Ġenerali segwenti: Rat ir-rikors datat 8 ta' Ġunju 2016, li permezz tiegħu r-rikorrent qal u talab is- Illi nhar l-10 ta' Ottubru 2013 ir-rikorrent ippreżenta rikors fl- ismijiet 'Norman Brancaleone vs l-Onor. Prim Ministru u s-Segretarju Permanenti Ewlieni' (Rikors Nru 2/2013) quddiem il-Kummissjoni dwar l-Impjiegi; l-Impjiegi Illi permezz tal-imsemmi rikors ir-rikorrent talab lill-Kummissjoni dwar fl-istess rikors jikkostitwixxi diskriminazzjoni politika u għalhekk jimmerita illi l- Kummissjoni tiddikjara li tali diskriminazzjoni seħħet fil-konfront tal-istess rikorrent filwaqt li tagħti dawk ir-rimedji, inklużi pekunjarji, illi jidhru xierqa wara li l-istess Kummissjoni tinvestiga illi dak premess Illi preżentement Immigrazzjoni fi ħdan id-Dipartiment tal-Pulizija; ir-rikorrent jaħdem bħala Uffiċjal Illi d-Dipartiment tal-Pulizija jaqa' taħt ir-responsabbilita' tal- Ministeru tal-Intern u s-Sigurta' Nazzjonali; Illi fil-mument li r-rikorrent ippreżenta l-imsemmi rikors quddiem il- Kummissjoni dwar l-Impjiegi, din l-istess Kummissjoni kienet kostitwita minn Michael J. Borg Tabone bħala Chairman u minn Grace Ann Piccinino, Dott. Alessia Perez ‘Scardino, Dott. Michael Brancaleone Sammut Mifsud u Dott. Ramona Seeley bħala Membri; Illi l-ħatriet tal-imsemmija Chairman u Membri tal-Kummissjoni saru kollha għall-perjodu ta' tliet snin skont dak li jipprovdi l- Artikolu 120 (5) tal-Kostituzzjoni; Illi wara t-tmiem tal-imsemmi perjodu tal-ħatra ta' tliet snin, minflok Michael J Borg Tabone inħatret bħala Chairman tal-Kummissjoni dwar 1- Impjiegi Dott. Ingrid Perez Corrieri Dela b'seħħ mid-9 ta' Lulju, 2015. Il- membri l-oħra tal-Kummissjoni, ċioe' Dott. Michael Brancaleone Sammut Mifsud, Dott. Ramona Seeley, Grace Ann Piccinino u Dott. Alessia Perez ‘Scardino reġgħu nħatru għal perjodu ta' tliet snin b'seħħ mid-9 ta' Lulju, 2015; Illi l-ħatra ta' Dott. Ingrid Perez Corrieri Dela bħala Chairman tal- Kummissjoni dwar l-Impjiegi saret skont dak li jipprovdi l-Artikolu 120 (2) tal-Kostituzzjoni u ċioe' mill-President li aġixxa skont il- parir tal-Prim Ministru mogħti li wara dan ikkonsulta l-Kap tal- Opposizzjoni; Illi b'seħħ mit-22 ta' Marzu 2016 inħatar Dott. Frank Benjamin Buonanno bħala Chairman tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi għal perjodu ta' tliet snin minflok Dott. Ingrid Perez Corrieri Dela; Illi l-Artikolu 85 (1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta jipprovdi li fl- eżerċizzju tal-funzjonijiet tiegħu, il-President għandu jaġixxi skont il-parir tal-Kabinett jew ta' Ministru li jaġixxi skont l-awtorita' ġenerali tal-Kabinet ħlief fil-każijiet meta huwa meħtieġ bil- Kostituzzjoni jew b'xi liġi oħra li jaġixxi skont il-parir ta' xi persuna jew awtorita' li ma tkunx il-Kabinet; Illi l-proviso għall-Artikolu 85(1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta jipprovdi liema huma dawk il-funzjonijiet li fl-eżekuzzjoni tagħhom il-President għandu jaġixxi skont il-ġudizzju deliberat tiegħu stess; Illi l-ħatra tal-membri tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi mhix waħda minn dawk il-funzjonijiet li fl-eżekuzzjoni tagħhom il-President għandu jaġixxi skont il-ġudizzju deliberat tiegħu stess, iżda hija waħda minn dawk il-funzjonijiet li fiha l-President għandu jaġixxi skont il-parir mogħti lilu, f'dan il-każ il-parir mogħti lilu mill-Onor. Prim Ministru wara li dan ikun ikkonsulta l-Kap tal-Opposizzjoni fil-każ tal-ħatra tac-Chairman tal-Kummissjoni, fil-każ ta' tnejn mill-membri tal-Kummissjoni skont il-parir tal-Prim Ministru u fil- każ ta' tnejn mill-membri l-oħra tal-Kummissjoni skont il-parir tal- Kap tal-Opposizzjoni; Illi għalhekk f'nofs is-smigħ tar-rikors ippreżentat mir-rikorrent quddiem il-Kummissjoni dwar l-Impjiegi u wara li r-rikorrent kien laħaq ressaq il-provi kollha tiegħu, meta skada t-terminu tal-ħatra tac-Chairman u ta' wħud mill-Membri tal-Kummissjoni, l-Onor. Prim Ministru, li huwa wkoll wieħed mill-intimati fil-każ quddiem il- Kummissjoni dwar l-Impjiegi, għadda sabiex jaħtar persuni ġodda li għoġbu u għandu fiduċja fihom hu bħala Chairman u Membri tal- istess Kummissjoni minflok dawk li t-terminu tagħhom kien skada; Illi hija l-umli fehma tar-rikorrent li l-Kummissjoni dwar l-Impjiegi kif imwaqqfa bl-Artikolu 120 tal-Kostituzzjoni ta' Malta ma tissodisfax il-kriterji ta' tribunal indipendenti u imparzjali kif garantit mill-Kostituzzjoni u mill-Konvenzjoni Ewropea tad- Drittijiet u Libertajiet Fundamentali tal-Bniedem kif inkorporata fl- Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea (Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta); il- tal-Kostituzzjoni ma Kummissjoni dwar l-Impjiegi tkun imparzjali u indipendenti stante li ċ-Chairman u l-Membri tagħha ma jgawdux sigurta' biżżejjed fil- mili tal-kariga tagħhom u ċioe' security of tenure; jipprovdix biex Illi skont l-Artikolu 120 (5) (a) tal-Kostituzzjoni ta' Malta, il-kariga ta' membru tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi għandha ssir vakanti "fit-tmiem ta' tliet snin mid-data tal-ħatra tiegħu;" Illi dan ifisser li l-maġġoranza tal-Membri tal-Kummissjoni dwar l- Impjiegi u ċioe' ċ-Chairman u tnejn mill-Membri tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi huma soġġettati għas-setgħa tal-Prim Ministru li jerġa' jaħtarhom mill-ġdid fi tmiem it-terminu tal-ħatra tagħhom jew li ma jaħtarhomx mill-ġdid jekk fit-tliet snin ta' qabel ma jkunux għoġbuh; l-ebda protezzjoni dwar Illi ċ-Chairman u l-Membri tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi ma il-proċediment mibdija jgawdu quddiemhom in kwantu f'każ li dawn itawlu aktar mill-perjodu ta' tliet snin tal-ħatra tagħhom, il-ħatra tagħhom mill-ġdid ssir soġġettata għad-diskrezzjoni ta' wieħed mill-intimati fil-każ li ppreżenta r-rikorrent quddiem il-Kummissjoni dwar l-Impjiegi u ċioe l-Onor. Illi għalhekk huwa ċar li 1-Onor. Prim Ministru jgawdi minn pożizzjoni privileġġata li jaħtar lil min jidhirlu hu fil-maġġoranza tal-membri tal-Kummissjoni u ċioe fil-kariga ta' Chairman u ta' żewġ Membri tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi, u li, wara li proċess idum aktar minn tliet snin, ineħħi mill-Kummissjoni ċ-Chairman u/jew dawk il-Membri li ma jkunux għoġbuh; Illi skont l-Artikolu 120 (8) tal-Kostituzzjoni ta' Malta, il- Kummissjoni dwar l-Impjiegi għandha l-funzjoni "[...] li tiżgura li, dwar l-impjiegi, ebda distinzjoni, esklużjoni jew preferenza li ma tkunx ġustifikabbli f'soċjeta' demokratika ma għandha ssir jew tingħata favur jew kontra xi persuna minħabba l-opinjoni politika tagħha; Illi llum, biex jiddeċiedi jekk persuna ġietx diskriminata minħabba l-opinjoni politika tagħha, huma nkarigati persuni li jistgħu jiġu nominati minħabba l-opinjonijiet politiċi tagħhom u li ma jiġġeddux fil-kariga jekk l-opinjonijiet politiċi tagħhom ma jogħġbux lill- intimat fil-każ li ppreżenta r-rikorrent quddiem il-Kummissjoni dwar l-Impjiegi u ċioe' l-Onor. Illi m'għandu jkun qatt, fi Stat li jsostni s-saltna tad-dritt u l-valur tal-indipendenza tal-ġudikatura, illi l-għażla tal-ġudikant, u l-bidla tal-ġudikant fil-kors tal-proċeduri, tkun il-monopolju ta' min hu intimat f'dik l-istess kawża. Fis-sistema attwali, il-partijiet mhux biss m'għandhomx equality of arms, imma l-intimat Onor. Prim Ministru qiegħed fil-pożizzjoni dominanti u privileġġjata li jimponi l-ġudikant tal-għażla u fiduċja tiegħu, fuq ir-rikorrent. L-intimat Onor. Prim Ministru huwa wkoll fil-pożizzjoni li jbiddel il-ġudikant u li jagħżel ġudikant ġdid ta' fiduċja tiegħu f'nofs il-proċeduri - bit-twissija taċita li jekk ma jogħġobx lill-intimat Onor. Prim Ministru, l-impieg tiegħu ma jiġix imġedded; tal-Qorti Ewropea Illi għalhekk hija l-prerogattiva tal-intimat fil-każ li ppreżenta r- rikorrent quddiem il-Kummissjoni dwar l-Impjiegi u ċioe' l-Onor. Prim Ministru illi: (1) jinnomina ċ-Chairman u żewġ Membri tal- Kummissjoni, skont ma jogħġob lilu; illi (2) ma jġeddilhomx il- kariga għeluq tliet snin jekk ma jogħġbux lilu. Inoltre, hija wkoll prerogattiva tal-Onor. Prim Ministru illi (3) anke jkeċċihom mill- kariga tagħhom waqt il-perjodu ta' tliet snin ta' kariga jekk jidhirlu, insindakabbilment, illi ma jistgħux jaqdu l-funzjonijiet tagħhom. Il- ġurisprudenza tal-Bniedem tittollera li ġudikant ikun nominat għall-perjodu li jiskadi - basta f'dak il-perjodu jkollu security of tenure sħiħa. Skont l-Artikolu 120 (6) il-Membri tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi mhux biss huma nominati mill-intimat fil-każ li ppreżenta r-rikorrent quddiem il- Kummissjoni dwar l-Impjiegi u ċioe' l-Onor. Prim Ministru għall- perjodu ta' tliet snin biss (rinnovabbli, imma skont il-prerogattiva diskrezzjonali jitkeċċew stess) arbitrarjament mill-kariga tagħhom mill-istess intimat anke waqt it- tliet snin tal-kariga - b'mod li anqas f'dawk it-tliet snin m'għandhom ebda security of tenure. B'dan il-mod in-nomina, permanenza u tiġdid tal-impieg tagħhom hija prerogattiva diskrezzjonali mhux ta' tad-Drittijiet jistgħu awtorita' indipendenti, imma tal-intimat Onor. Prim Ministru f'dawk il-proċeduri; Illi dan kollu premess jesponi ksur manifest u lampanti tad-dritt għal smigħ xieraq tar-rikorrent kif sanċit fl-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u fl-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet u Libertajiet Fundamentali tal-Bniedem kif inkorporata fl-Att dwar il- Konvenzjoni Ewropea (Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta); Għaldaqstant ir-rikorrent, prevja kwalsiasi dikjarazzjoni neċessarja w opportuna u għar-raġunijiet premessi, umilment jitlob lil din l-Onorabbli Qorti: Tiddikjara u tiddeċiedi illi l-kostituzzjoni u kompożizzjoni tal- Kummissjoni dwar l-Impjiegi taħt il-Kostituzzjoni ta' Malta (Artikolu 120) ma jiswewx għaliex jiksru d-dritt għal smigħ xieraq tar-rikorrent, senjatament stante li ma jħarisx dak li jgħidu l- Artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u tal-Artikolu 6(1) tal- Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet u Libertajiet Fundamentali tal- Bniedem, kif sanċita taħt il-Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta u taħt l- obbligi internazzjonali tal-Istat ta' Malta; u Tagħti dawk l-ordnijiet u direttivi kollha li jidhrilha xieraq sabiex jitwettqu l-imsemmija Artikoli tal-Kostituzzjoni u tal-Konvenzjoni Ewropea u hekk tagħti kull rimedju jew direttivi opportuni. Bl-ispejjeż u b'riżerva ta' kull dritt u azzjoni fil-liġi. Rat ir-risposta tal-Avukat tal-Istat ippreżentata fit-3 ta' April 2017 fejn tqajmu s- segwenti difiżi. Illi qabel xejn huwa xieraq biex il-ġudizzju jkun sħiħ li jiġu msejħa fil- kawża l-Onorevoli Prim Ministru u s-Segretarju Permanenti Ewlieni li huma parti mill-proċeduri li hemm għaddejja quddiem il-Kummissjoni dwar l-lmpjiegi. Peress li dawn il-proċeduri kostituzzjonali jistgħu jolqtu l-mixi 'l quddiem tal-proċeduri li hemm quddiem il-Kummissjoni dwar l-Impjiegi, ikun aħjar illi l-partijiet kollha li hemm f'dawk il- proċeduri tal-Kummissjoni jiddaħħlu f'din il-kawża biex ikollhom l- opportunita' li jgħidu tagħhom; Illi ma jidhirx li l-kwistjonijiet kostituzzjonali u konvenzjonali mqanqla mir-rikorrent huma mistħoqqha għaliex is-sitwazzjoni li qed jilmenta minnha seħħet b'għażla tiegħu stess. Kien ir-rikorrent li minn jeddu għażel li jiftaħ proċeduri quddiem il-Kummissjoni dwar l-Impjiegi u meta għamel dan huwa kien jaf bil-mod kif din il-Kummissjoni kienet maħtura skont il-Kostituzzjoni ta' Malta. Għalhekk jekk ir-rikorrent ma riedx joqgħod għall-ġurisdizzjoni tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi għaliex kellu dubju dwar l-indipendenza u l-imparzjalita' tagħha minħabba l-mod ta' kif din tiġi maħtura, allura huwa messu ma fetaħx il-kawża quddiem il-Kummissjoni dwar l-Impjiegi mill-ewwel. Fis- sewwa ġialadarba kien ir-rikorrent innifsu li fetaħ il-kawża quddiem il- Kummissjoni dwar l-Impjiegi huwa ġie li ssottometta ruħu għall- ġurisdizzjoni tal-imsemmija Kummissjoni, b'dana li mhux xieraq għar- rikorrent li issa jipprova jressaq ilmenti kostituzzjonali akkademiċi biex jipprova jwaqqa' kostituzzjonalment il-Kummissjoni li huwa stess għażel biex taqta' u tiddeċiedi l-każ tiegħu; Illi marbut ma' dan, ta' min jgħid li l-Kummissjoni dwar l-Impjiegi m'għandhiex bil-liġi xi ġurisdizzjoni esklussiva biex tiddeċiedi tilwim industrijali bħal dik imqajma mir-rikorrent. Kemm hu hekk, kieku ried ir-rikorrent seta' kkontesta t-trasferiment tiegħu fuq il-post tax-xogħol quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili billi jew jitlob it-tħassir ta' dik id-deċiżjoni jew inkella billi jipproċedi b'azzjoni għad-danni. F'dawn iċ-ċirkostanzi għalhekk mhuwiex il-każ li din l-Onorabbli Qorti għandha għalfejn skont l-artikolu 46 (2) tal-Kostituzzjoni u l-proviso tal-artikolu 4 (2) tal-Kap 319 tal-Liġijiet ta' Malta toqgħod tidħol fuq il-kwistjoni biex tistħarreġ jekk il-kompożizzjoni tal-Kummissjoni dwar Impjiegi huwiex konformi mal-ħtiġijiet tas-smigħ xieraq kif kontemplati fil-Kostituzzjoni ta' Malta u/jew fil-Kap 319 tal-Liġijiet ta' Malta; Illi mingħajr ħsara għall-premess sa fejn ir-rikorrent qiegħed jisħaq li l-artikolu 120 tal-Kostituzzjoni huwa bi ksur tal-Kostituzzjoni, jissokta jingħad li kif tajjeb ingħad fis-sentenza 'Dottor Harry Coshia vs. Onorevoli Prim Ministru et' mhuwiex maħsub li xi parti mill- id- Kostituzzjoni dispożizzjonijiet tal-Kostituzzjoni għandhom jitqiesu li huma kollha ugwali, b'dana li ma jistax ikollok xi disposizzjoni tal-Kostituzzjoni li tkun aqwa minn oħra; l-Kostituzzjoni. tista' Illi barra minn hekk skont l-artikolu 6 tal-Kostituzzjoni ta' Malta hija biss liġi oħra li mhijiex il-Kostituzzjoni li tista' tiġi dikjarata inkonsistenti mal-Kostituzzjoni u konsegwentement mingħajr effett. Għalhekk ir-rikorrent ma jistax jitlob lil din l-Onorabbli Qorti biex tiddikjara tal-Kostituzzjoni hija waħda anti- kostituzzjonali; li d-dispozizzjoni Illi terġa' u tgħid sa fejn f'din il-kawża l-ilment tar-rikorrent qiegħed jinftiehem li qed jattakka l-parir tal-President u r-rakkomandazzjoni tal-Prim Ministru tal-ħatra tal-membri tal-Kummissjoni dwar l- Impjiegi, għandu jingħad li skont l-artikolu 85(2) u l-artikolu 86(3) tal- Kostituzzjoni ta' Malta, tali parir jew rakkomandazzjoni ma jistgħux jiġu eżaminati minn ebda Qorti. Għalhekk l-ilment tar-rikorrent ma jistax jirnexxi mill-perspettiva tal-Kostituzzjoni ta' Malta; Illi l-ilment tar-rikorrent lanqas ma jista' jiġi mistħarreġ mil-lenti tal- Kap 319 tal-Liġijiet ta' Malta. Dan għaliex skont l-artikolu 3(2) tal- Kap 319 tal-Liġijiet ta' Malta huma biss il-liġijiet ordinarji li jistgħu jgħaddu mill-għarbiel tal-kompatibbilita' mad-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali. Skont it-tifsira mogħtija lil-liġi ordinarja taħt l-artikolu 3(2) tal-Kap 319 tal-Liġijiet ta' Malta hemm espliċitament eskluż il-Kostituzzjoni ta' Malta. La hemm din l-esklużjoni, allura l- artikolu 120 tal-Kostituzzjoni ta' Malta ma jistax jiġi investigat jekk imurx kontra l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea. Għalhekk anke mill-aspett tal-Konvenzjoni Ewropea, l-ilment tar-rikorrent ma jistax jiġi indagat; Illi bla ħsara għas-suespost l-ilment tar-rikorrent safejn dan huwa msejjes fuq l-artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea, dan ukoll ma jistax jiġi investigat peress li l- Kummissjoni dwar l-Impjiegi ma tagħtix deċiżjoni dwar l-eżistenza ta' drittijiet jew obbligi ċivili. L-azzjoni quddiem il-Kummissjoni dwar l- Impjiegi mhijiex waħda ta' bixra ċivili iżda hija azzjoni mnissla mil-liġi pubblika u ammistrattiva, maħsuba unikament biex tiżgura li ma jkunx hemm diskriminazzjoni politika; Illi mingħajr preġudizzju għal dak fuq imsemmi, dwar il-komposizzjoni tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi tajjeb li jiġi rilevat li l-Prim Ministru ma jistax jaqbad u jagħżel bħala Chairman tal-Kummissjoni lil min irid u jogħġbu. Bil-liġi, skont l-artikolu 120(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta jeħtieġ li jkun hemm konsultazzjoni bejn il-Prim Ministru u l-Kap tal- Opposizzjoni dwar min għandu jiġi maħtur bħala Chairman tal- Kummissjoni. Għalhekk taċ-Chairman mhijiex waħda unilaterali tal-Prim Ministru kif donnu jimplika r-rikorrent iżda hija waħda ta' qbil bejn il-Gvern u l-Opposizzjoni; l-għażla Illi meqjus li l-funzjoni tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi huwa maħsub biex jiżgura li ħaddiema ma jiġux diskriminati minħabba l-fehmiet politiċi tagħhom, allura jagħmel ħafna sens li n-nominazzjoni tal- membri tal-Kummissjoni ssir mill-Gvern u l-Opposizzjoni. Wara kollox il-Parlamentari huma n-nies li jirrapreżentaw lill-poplu wara li jinżamm il-proċess demokratiku tal-elezzjoni; Illi għalkemm xi wħud mill-membri tal-Kummissjoni jinħatru mill- Gvern ma jfissirx illi dawk il-membri ha jkunu ppreġudikati favur il- Gvern. Anke Imħallfin u Mugliett jintgħażlu mill-Gvern, imma b'daqshekk ma jfissirx li għax intgħażlu minn Gvern partikolari allura huma ha jabdikaw mill-indipendenza u l-imparzjalita' tagħhom fejn jidħol dak il-Gvern jew li dawn sejrin jiġbdu simpatija ma' min ipproponihom għal ħatra; Illi multo magis f'dan ir-rigward il-komposizzjoni tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi kif regolata bl-artikolu 120(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta hija bilanċjata bejn il-Gvern u l-Opposizzjoni, għaliex kull parti għandha d-dritt li taħtar żewġ membri fuq il-Kummissjoni, filwaqt li r- ras tal-Kummissjoni tintgħażel bi qbil bejn il-partijiet. Għalhekk il-mod ta' kif jinħatru l-membri tal-Kummissjoni ma jistax jitqies li huwa inkonsistenti mal-jedd tas-smigħ xieraq; Illi sa fejn ir-rikorrent qed jilmenta li l-membri tal-Kummissjoni ma jgawdux minn security of tenure sakemm idumu jaqdu fil-Kummissjoni, dan huwa skorrett għaliex skont l-artikolu 120(6) tal-Kostituzzjoni ta' Malta l-membri tal-Kummissjoni ma jistgħux jitneħħew ħlief meta jkun hemm inkapaċita' fiżika jew mentali jew inkella mġieba ħażina. Ta' min iżid jgħid ukoll li t-tneħħija tal-membru ma tistax issir minn kulħadd iżda tista' ssir biss minn min ikun ta' l-parir tiegħu biex jinħatar dak il- membru. Jiġifieri jekk membru jkun ġie maħtur fuq parir tal- Opposizzjoni, allura l-Prim Ministru ma jistax jiddeċiedi li jneħħi dak il-membru sakemm it-talba ma tkunx ġejja mill-Opposizzjoni li tkun ħatrietu. Hekk ukoll safejn jikkonċerna ċ-Chairman, dan ma jistax jitneħħa mill-Prim Ministru waħdu iżda jista' jitneħħa biss wara konsultazzjoni mal-Opposizzjoni; Illi mbilli t-terminu tal-membri tal-Kummissjoni huwa ta' tliet snin, ma jfissirx b'daqshekk li ipso jure din il-Kummissjoni mhijiex sejra twettaq xogħolha sew jew li hi mhix ser tkun ekwidistanti u imparzjali bejn il- partijiet li jidhru quddiemha; Illi hekk ukoll imbilli hemm il-possibilita' li l-membri tal-Kummissjoni jerġgħu jinħatru mill-ġdid ma jfissirx li dawn sejrin jippruvaw jintgħoġbu ma' min ħatarhom bit-tama li dawn jerġgħu jiġu proposti għall-ħatra suċċessiva. Wieħed ma jridx jinsa li l-komposizzjoni tal- Kummissjoni hija magħmula b'tali mod li ħadd mill-Gvern jew mill- Opposizzjoni m'għandu maġġoranza fl-għażla tal-membri u għalhekk daqskemm ipotetikament jista' jkun hemm membri li jistgħu jiġbdu l- ħabel tal-Prim Ministru għax dawn ikunu ġew maħtura minnu, daqstant ieħor jista' ipotetikament ikun hemm membri li jkunu kontra l-fehma ikunu ġew maħtura mill- politika Opposizzjoni. Għalhekk il-mod kif huwa kompost il-Kummissjoni jiżgura li la l-Gvern u lanqas l-Opposizzjoni ma ħa jkollhom vantaġġ fuq xulxin u għalhekk ir-rikorrent m'għandux għalfejn jinfaxxa rasu li huwa mhux ser ikollu smigħ xieraq kif jistħoqqlu li jkollu. tal-Prim Ministru għaliex Illi r-rikorrent lanqas m'għandu għalfejn jinkwieta li ċ-Chairman jista' jiffavorixxi lill-Prim Ministru biex jerġa' jiġi maħtur fil-futur. Dan għaliex biex iċ-Chairman jista' jinħatar mill-ġdid dejjem irid ikun hemm konsultazzjoni bejn il-Prim Ministru u l-Opposizzjoni. Żgur u mhux forsi jekk iċ-Chairman mhuwiex ser iwettaq dmiru tajjeb skont il- liġi, dan mhuwiex ser jiġi propost miż-żewġ naħat tal-kamra tad- deputati. Barra minn hekk, wieħed ma jridx iwarrab minn quddiem għajnejh il-fatt li ċ-Chairman huwa persuna fdata bħala persuna integra u indipendenti kemm mill-Gvern u kemm mill-Opposizzjoni. Għalhekk wieħed diffiċli jistenna li ċ-Chairman sejjer jitradixxi din il- fiduċja li tkun intweriet fuqu, mhux biss għaliex huwa mhuwiex waħdu fil-Kummissjoni imma anke għaliex ix-xogħol tiegħu bħala organu kostituzzjonali huwa suġġett għall-iskrutinju tal-Membri Parlamentari. F'dan l-aspett ir-rikorrent jista' jserraħ rasu li jekk il-Kummissjoni ħa taġixxi b'mod żbilanċjat, hija sejra tal-membri Parlamentari. Għalhekk dan huwa inċentiv reali biex il-Kummissjoni timxi sew; Illi f'kull każ bla ħsara għall-premess, il-każ kostituzzjonali mressaq mir-rikorrent huwa mibni biss fuq it-tħassib u s-suspetti ipotetiċi tiegħu li l-Kummissjoni dwar l-Impjiegi mhijiex ser tiddeċiedi l-każ tiegħu skont il-ħaqq. Tabilħaqq fir-rikors kostituzzjonali mkien ma jissemma' kif realment ir-rikorrent, sejjer jiġi milqut ħażin mill-Kummissjoni, bħalma lanqas ma jissemma' mqar episodju wieħed ta' bias imwettaq mill-Kummissjoni dwar l-Impjiegi. Kif qalu l-Qrati tagħna l-kriterju oġġettiv tal-apparenza ta' indipendenza mhuwiex dak ta' min iħares lejn l-affarijiet b'suspett eċċessiv iżda tal-bniedem raġonevoli u in bona fide li ma għandux interess illi jfixkel Illi dejjem bla preġudizzju għal dak fuq imsemmi, anke jekk jitqies għall-ġieħ tal-argument biss li l-Kummissjoni dwar l-Impjiegi mhuwiex tribunal indipendenti u imparzjali għall-għanijiet tal-jedd ta' smigħ xieraq, xorta waħda dan ma jiġġustifkax l-ilment tar-rikorrent. Dan għaliex mid-deċiżjoni tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi dejjem hemm disponibbli għar-rikorrent l-azzjoni għall-istħarriġ ġudizzjarju quddiem il-qrati ordinarji. Fl-assenza ta' rimedji statutorji, bħalma hu d-dritt ta' appell, il-parti li tħossha mġarrba minn xi deċiżjoni ta' bord kważi-ġudizzjarju, dejjem għandha l-benefiċċju li tattakka dik id- deċiżjoni jekk dak it-tribunal ikun mar ultra vires jew kontra r-regoli ta' ġustizzja naturali jew is-sentenza tkun kontra xi liġi miktuba. Ifisser dan, li jiġri x'jiġri l-Kummissjoni dwar l-Impjiegi jista' ma jkollhiex l- aħħar kelma fuq il-każ tar-rikorrent, għax dan jekk irid dejjem jista' jirrikorri biex iwaqqa' dik is-sentenza jekk huwa jħoss li din ma ngħatatx sewwa jew skont il-ħaqq. Għalhekk ir-rikorrent mhux ha jkun imċaħħad minn xi aċċess għall-Qorti jekk kemm-il darba huwa jħoss li għandu jattakka d-deċiżjoni finali tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi; Għaldaqstant fid-dawl tas-suespost l-esponent umilment jitlob li din l- Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad it-talbiet kollha tar-rikorrent bl-ispejjeż kontra tiegħu; Rat illi fis-27 ta' Ottubru 2016 is-Segretarju Ewlieni fl-Uffiċju tal-Prim Ministru ippreżenta r-risposta tiegħu fejn għamel bħala tiegħu r-risposta ppreżentata mill- Avukat Ġenerali. Rat illi l-Prim Ministru irrisponda bil-miktub permezz ta' risposta datata 31 ta' Ottubru 2016 billi qajjem is-segwenti difiżi: Preliminarjament, il-karenza ta' interess ġuridiku tar-rikorrent fl- ilment imressaq minnu billi kien huwa stess, b'għażla tiegħu, li ssottometta ruħu għall-ġurisdizzjoni tal-Kummissjoni dwar l- Impjiegi mwaqqfa bil-Kostituzzjoni minflok irrikorra quddiem il- Prim'Awla tal-Qorti Ċivili f'xi waħda mill-ġurisdizzjonijiet tagħha għal rimedju fuq il-lanjanzi tiegħu. Ir-rikorrent kien ben konsapevoli tal-kompożizzjoni u l-funzjonijiet tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi sa minn qabel għażel li jmur quddiemha, u jekk kellu oġġezzjoni għall-mod kif din tinħatar, seta' għażel li ma jirrikorrix għal rimedju quddiemha. Preliminarjament ukoll, in kwantu l-Kummissjoni dwar l-Impjiegi hija mwaqqfa u regolata bil-Kostituzzjoni, u r-rikorrent qed jibbaża ruħu fuq id-disposizzjonijiet tal-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea, din il-Qorti ma għandhiex ġurisdizzjoni tiddetermina t-talbiet tiegħu. L-artikolu 3(2) tal-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea jipprovdi li "Fejn ikun hemm xi liġi ordinarja li tkun inkonsistenti mad-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali, l-imsemmija Drittijiet u Libertajiet Fundamentali għandhom jipprevalu, u dik il-liġi ordinarja għandha. Fl- artikolu 2 tal-istess Att insibu li l-"liġi ordinarja tfisser kull dokument li għandu s-saħħa ta' liġi u kull regola ta' liġi mhux miktuba, minbarra l-Kostituzzjoni ta' Malta". Għalhekk l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea innifsu jeskludi l-applikabilta' ta' dan l-Att għall-Kostituzzjoni. Fil-mertu, din il-Qorti għandha tirrifjuta li teżerċita s-setgħa tagħha skont il-proviso tal-Artikolu 46(1) tal-Kositituzzjoni ta' Malta u tal- Artikolu 4(2) tal-Att dwar il-Konvenzioni Ewropea (Kap. 319 tal- Liġijiet ta' Malta) billi r-rikorrent kellu rimedji oħra ordinarji disponibbli li, għar-raġunijiet tiegħu għoġbu ma jutiliżżax. Kif tgħallem il-Qorti Kostituzzjonali "Huwa żball li tadotta r- rimedji kostituzzjonali biex tissana n-nuqqas li tuża rimedji oħra li setgħu jagħtuk soluzzjoni legali. Il-persuna aggravata kellha l- ewwel tipproteġi l-interessi tagħha u tagħmel użu mir-rimedji li għandha taħt il-liġi ordinarja F'kull każ, in kwantu l-ilment tar-rikorrent huwa bażat fuq allegata vjolazzjoni tal-artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea, l-istess ilment ma jistax jirnexxi, u d- disposizzjonijiet ċitati mhumiex applikabbli, billi l-Kummissjoni dwar l-Impjiegi ma tiddeċidix dwar drittijiet jew obbligi ċivili - il- mansjoni tagħha hija li tiżgura li fl-impjiegi ma ssirx xi distinzjoni, esklużjoni jew preferenza li ma tkunx ġustifikabbli f'soċjeta' demokratika, favur jew kontra xi persuna minħabba l-opinjoni politika. (artikolu 120(8) tal-Kostituzzjoni). F'kull każ, jekk ir-rikorrent kellu diffikulta' b'xi waħda jew aktar mill-persuna jew persuni partikolari li jikkomponu l-Kummissjoni, u l-ilment tiegħu kien bażat fuq raġunijiet validi skont il-liġi, allura seta' użufruwixxa mir-rimedju tar-rikuża. Mingħajr preġudizzju, il-ħatriet tal-membri tal-Kummissjoni jsiru President tar-Repubblika. Il-Kostituzzjoni stess tipprovdi li dawn jaħtarhom tnejn skont il-parir tal-Prim' Ministru u tnejn skont il- parir tal-Kap tal-Opposizzjoni, filwaqt li ċ-Chairman jinħatar fuq parir tal-Prim' Ministru wara li dan ikun ikkonsulta l-Kap tal- Opposizzjoni. L-istess membri jistgħu jitneħħew mill-kariga mill- President bl-istess pariri minħabba inkapaċita' li jaqdi l-funzjonijiet tal-kariga jew għal imġieba ħażina. Din il-Qorti hija prekluża mill-istess Kostituzzjoni li teżamina jew tinvestiga l-aġir tal-President jekk ikunx irċieva jew aġixxa skont dak il-parir. (artikolu 85(2) tal- Kostituzzjoni). F'kull każ, l-ilment tar-rikorrent imressaq f'dan l-istadju tardiv tal- proċediment quddiem il-Kummissjoni dwar l-Impjiegi, wara li huwa ressaq il-provi tiegħu, u tahom pubbliċita', u meta kien imiss lill- esponenti jagħmlulu l-kontro-eżami u jressqu l-provi tagħhom biex jikkuntrarjaw l-allegazzjonijiet tiegħu, huwa frivolu u vessatorju, u intiż biss biex itawwal il-proċediment għall-vantaġġ tiegħu. Salvi eċċezzjonijiet oħra. Rat illi l-ewwel eċċezzjoni tal-Avukat Ġeneral ġiet sorvolata billi ġew imsejħa fil- kawża l-Onorevoli Prim Ministru u s-Segretarju Permanenti Ewlieni. Rat ix-xhieda ta' Norman Brancaleone mogħtija fis-26 ta' Jannar 2017 (fol 42). Rat ix-xhieda ta' Gemma Sammut Jurcik mogħtija fis-16 ta' Frar 2017 (fol 53). Rat ix-xhieda ta' Mario Djelassi mogħtija fis-16 ta' Frar 2017 (fol 67). Rat li ngħatat sentenza preliminari datata 22 ta' Frar 2018, mill-Qorti diversament ippresjeduta, dwar l-eċċezzjonijiet preliminari ossija dwar l-ewwel eċċezzjoni tal- Prim Ministru u dwar it-tieni u t-tielet eċċezzjoni tal-Avukat Ġenerali. Rat li permezz ta' din is-sentenza preliminari, ġew miċħuda l-imsemmija eċċezzjonijiet preliminari. Rat ix-xhieda ta' Norman Brancaleone mogħtija fis-17 ta' April 2018 (fol 107). Rat ix-xhieda ta' Norman Brancaleone in kontro-eżami mogħtija fl-10 ta' Ottubru 2018. Rat ix-xhieda ta' tal-istess Norman Brancaleone in kontro-eżami mogħtija fis-27 ta' Rat in-nota ta' sottomissjonijiet ta' Norman Brancaleone, ippreżentata fl-10 ta' Ġunju Rat in-nota ta' sottomissjonijiet tal-Avukat Ġenerali u tas-Segretarju Permanenti Ewlieni ippreżentata fit-2 ta' Lulju 2020. Rat in-nota ta' sottomissjonijiet tal-Prim Ministru ippreżentata fit-22 ta' Settembru Fatti tal-każ Jirriżulta mill-provi prodotti li r-rikorrent ippreżenta proċeduri quddiem il- Kummissjoni Dwar l-Impjiegi (Att Numru 2/2013) fl-10 ta' Ottubru 2013. Il-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi hija stabbilita abbażi tal-Kostituzzjoni appuntata taħt l-artikolu 120 tal-Kostituzzjoni u, a tenur tal-istess Artikolu 120, hemm ipprovdut dwar kif jinħatru ċ-Chairman u l-membri tal-Kummissjoni. Jirriżulta li fiż-żmien tal-preżentata tal-proċeduri tar-rikorrent iċ-Chairman tal- Kummissjoni għall-Impjiegi kien Michael J. Borg Tabone filwaqt illi l-membri l-oħra tal- Kummissjoni dwar l-Impjiegi kienu Grace Ann Piccinino, Dott. Alessia Perez Turkdogan, Dott. Michael Lapira u Dott. Ramona Seeley. Sussegwentement wara t-tmiem tal-imsemmi perjodu ta' ħatra ta' tlett snin, b'seħħ mill-2015, ġiet maħtura Dottor Ingrid Perez Corrieri Dela filwaqt li l-membri tal-Kummissjoni baqgħu l-istess membri hawn fuq imsemmija. Mix-xhieda tar-rikorrent irriżulta wkoll, li minn assistent prinċipal mad- Dipartiment tal-Pulizija, ir-rikorrenti kien ġie deployed mal-PBS għal perjodu ta' ħames snin mal-kumpannija ta' produzzjoni 'Where's Everybody' li kienet tipprovdi programmi fuq ix-xandir pubbliku u, wara li skadew tlett snin biex iġedduhom, kien ingħata parir japplika mal-OPM, sabiex jerġgħu iġeddulu. Iżda wara li skada t-tieni terminu ma reġgħux ġeddulu u ġie deployed lura fl-Ajruport Internazzjonali ta' Malta. Jirriżulta, mix-xhieda tar-rikorrent, li fil-preżent huwa jaħdem fl-ajruport ta' Malta bħala Assistant Principal. Fl-2012 kien ġie assenjat xogħol mal-Public Broadcasting Services Limited fejn kien jikkonduċi programm ta' ġrajjiet kurrenti, li sussegwentement ġie rtirat wara l-elezzjoni tal-2013, fejn l-ittra li rċieva ma kienx hemm raġuni għaliex ġiet irtirata l-assenjazzjoni tiegħu. (fol 42). Jirriżulta li meta f'Settembru 2012 kien kellmu Anton Begovie, Chief Executive Officer tal-PBS, biex jerġa' jirritorna l-PBS, fejn reġa' daħal jaħdem bħala ġurnalist fin-newsroom u kien jikkonduċi wkoll programm. Wara disa' xhur, il-programm kien twaqqaf u d-deployment tiegħu twaqqaf ħesrem wara li rċieva ittra f'Mejju 2013 li nfurmatu li kien hemm bżonn essenzjali tiegħu ġewwa l-Ajruport Internazzjonali ta' Malta. (fol 138). Jirriżulta wkoll mill-provi, rigward il-ħatra tal-Kummissjoni għall-Impjiegi, li jrid ikun hemm konsultazzjoni bejn il-Prim Ministru u l-Kap tal-Opposizzjoni biex sussegwentement il-Prim Ministru jagħti l-parir tiegħu lill-President għall-ħatra ta' Chairman tal-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi. Jirriżulta li b'referenza għall-ħatra ta' Dr. Ingrid Perez Corrieri Dela, il-proċess sar fl-2015, u fl-2016 sar il-proċess ta' Dr. Frank Buonanno (fol 68). id-drittijiet Kostituzzjonali Fix-xhieda tiegħu, ir-rikorrent ikkonferma li huwa pproċeda quddiem il- Kummissjoni għall-Impjiegi sabiex jiġu salvagwardjati. Ir-rikorrent ikkonferma wkoll fix-xhieda tiegħu li ma għamel ebda oġġezzjoni għall-ħatra taż-żewġ Chairman, u ċioe` ta' Dr. Perez Corrieri Dela u ta' Dr. Frank Buonanno. (fol 145). Ikkunsidrat tiegħu Jirriżulta, mill-provi prodotti, illi r-rikorrent qiegħed, permezz tal-azzjoni preżenti, jressaq ilment ta' indole kostituzzjonali li abbażi tiegħu qiegħed jikkontendi li l- Kostituzzjoni u kompożizzjoni tal-Kummissjoni dwar L-Impjiegi Taħt il- Kostituzzjoni ta' Malta (Artikolu 120) ma jiswewx għaliex jiksru d-dritt ta' smiegħ xieraq tar-rikorrent stante li ma jħarisx dak li jgħidu l-Artikolu 39(2) tal- Kostituzzjoni ta' Malta u tal-Artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet u Libertajiet Fundamentali tal-Bniedem, kif sanċita' taħt il-Kap 319 tal-Liġijiet ta' Malta. Jirriżulta, mill-banda l-oħra, illi l-intimati jqajjmu, lkoll b'mod individwali id-difiżi tagħhom. Id-difiżi tal-Avukat tal-Istat fil-mertu huma s-segwenti: L-Artikolu 120 tal-Kostituzzjoni mhuwiex maħsub li jkun kontra l-istess Kostituzzjoni. Għalhekk, dan l-artikolu ma jistax jigi attakkat b'każ Kostituzzjonali. L-artikolu 6 tal-Kostituzzjoni hija biss liġi oħra li mhijiex il-Kostituzzjoni għalhekk ma jistax jiġi dikjarat li dispożizzjoni tal-Kostituzzjoni hija anti- kostituzzjonali. Dwar il-ħatra tal-membri tal-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi, skont l- Artikolu 85(2) u l-artikolu 86(3) tal-Kostituzzjoni ta' Malta tali parir ma jistgħux jiġu eżaminati minn ebda Qorti. L-applikazzjoni tal-artikolu 3(2) tal-Kap 319, hemm espliċitament eskluż il-Kostituzzjoni ta' Malta kwindi l-Artikolu 120 ma jistax jiġi investigat imurx kontra l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea. Illi l-artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea ma jistgħux jiġu investigati peress li l-Kummissjoni ma tagħtix deċiżjoni dwar l-eżistenza ta' drittijiet jew obbligi ċivili. Ħatra u Tnneħħija tal-Membri tal-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi il-ħatra taċ-Chairman tal-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi ssir b'konsultazzjoni mal- Kap tal-Opposizzjoni u regolata bl-Artikolu 120(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta. Bl-istess mod jitneħħew mhux mill-Prim Ministru waħdu iżda wara konsultazzjoni mal-Kap tal-Opposizzjoni. Difiżi Preliminari tal-Prim Ministru A. Nuqqas ta' Ġurisdizzjoni It-tieni eċċezzjoni mqajjma mill-Prim Ministru tgħid li l-Kummissjoni dwar l- impjiegi hija mwaqqfa u regolata bil-Kostituzzjoni, u r-rikorrent qed jibbaża ruħu fuq id-dispożizzjonijiet tal-Att Dwar il-Konvenzjoni Ewropea, għalhekk din il- Qorti m'għandhiex ġurisdizzjoni tiddetermina t-talbiet tiegħu. Tramite din l- eċċezzjoni, qed jiġi sostnut, li fejn issir referenza fir-rikors promotur għall- applikazzjoni tal-Artikolu 3(2) tal-Kap 319, l-Att Dwar il-Konvenzjoni Ewropea, din il-Qorti m'għandhiex ġurisdizzjoni. Il-Qorti hawnhekk tosserva illi l-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi hija mwaqqfa u regolata bil-Kostituzzjoni. L-Att Dwar il-Konvenzjoni Ewropea jeskludi l- applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet tal-Att dwar il-Kostituzzjoni. Infatti, l-artikolu 3 tal-Kap 319 jikkonferma dak li diġà jirriżulta mill-Kostituzzjoni. L-Artikolu 3 (2) tal-Konvenzjoni Ewropea jipprovdi: "fejn ikun hemm xi liġi tal-Bniedem u Libertajiet ordinarja Fundamentali, l-imsemmija Drittijiet u Libertajiet Fundamentali għandhom jipprevalu u dik il-liġi ordinarja għandha sa fejn tkun inkonsistenti, tkun bla effett." L-Artikolu 2 tal-istess Att jgħid li: "liġi ordinarja tfisser kull dokument li għandu s-saħħa ta' liġi u kull regola ta' liġi mhux miktuba, minbarra l-Kostituzzjoni ta' Malta. Minn dawn fis- sottomissjonijiet tal-Prim Ministru li l-Att Dwar il-Konvenzjoni Ewropea jeskludi l-applikabilita` tal-istess Att fejn tidħol il-Kostituzzjoni ta' Malta." joħroġ, kif sewwa sottolineat inkonsistenti mad-Drittijiet id-dispożizzjonijiet Għalhekk, ladarba l-Kostituzzjoni hija eskluża fil-Kap 319, l-ilment tar- rikorrent mill-aspett tal-Artikolu 3 (2) tal-Kap 319 ma jistax jiġi mistħarreġ. Għaldaqstant, il-Qorti tqis illi jkun opportun li tilqa' limitatament din l-eċċezzjoni billi l-ilment tar-rikorrent b'referenza speċifika għall-Artikolu 3(2) tal-Kovenzjoni Ewropea ma tisax tiġi mistħarrġa. Konsegwentement, din il-Qorti m'għandhiex ġurisdizzjoni fuq l-aspett tal-Artikolu 3(2) tal-Kap 319. Iżda, din il-Qorti ser Meritu tal-każ tgħaddi biex tkompli teżamina t-talba tar-rikorrenti mill-aspetti rimanenti, fejn jistħoqq stħarriġ fil-mertu. Il-Qorti ser issa tgħaddi biex tikkunsidra l-eċċezzjonijet fuq il-mertu tal-każ. Fir-risposta tal-Prim Ministru, ġie eċċepit li din il-Qorti għandha tirrifjuta li teżerċita s-setgħa tagħha skont il-proviso tal-artikolu 46(1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u tal-Artikolu 4(2) tal-Att Dwar il-Konvenzjoni Ewropea (Kap 319 tal- Liġijiet ta' Malta billi r-rikorrent kellu rimedji oħra ordinarji disponibbli li huwa ma utiliżżax. Il-proviso għall-artikolu 46(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta jipprovdi: "Iżda l-Qorti tista' jekk tqis li jkun desiderabbli li hekk tagħmel, tirrifjuta li teżerċita s-setgħat tagħha skont dan is-sub-artikolu f'kull każ meta tkun sodisfatta li mezzi xierqa ta' rimedju għal ksur allegat huma jew kienu disponibbli favur dik il-persuna skont xi liġi oħra." L-akkoljiment o meno ta' din l-eċċezzjoni huwa fid-diskrezzjoni ta' din il-Qorti, liema diskrezzjoni għandha tiġi wzata bi prudenza biex il-Prim' Awla Sede Kostituzzjonali ma tkunx inondata b'kawżi li jistgħu jiġu determinati bi proċedura oħra. Jingħad ukoll, li l-eżistenza ta' rimedju ieħor għall-allegat ksur ta' jedd fundamentali taħt il-Kostituzzjoni jew taħt il-Konvenzjoni għandha tirriżulta bħala stat ta' fatt attwali. F'każ li ma jirriżultax u ma jiġix ippruvat li kien hemm rimedju ieħor xieraq, il-Qorti trid tieħu konjizzjoni tal-ilment u f'każ li kien hemm rimedju ieħor, il-Qorti xorta jibqagħlha s-setgħa li tipproċedi u tiddeċiedi l-każ. Il-Qorti hawnhekk tagħmel referenza għall-każ George Atkin et vs l-Awtorita' ta' Malta Dwar l-Ambjent u l-Ippjanar (45/2009) deċiża fl-1 ta' Frar 2011 fejn ingħad: "Illi meta bħal f'dan il-każ, quddiem din il-Qorti titqajjem l-eċċezzjoni li r-rikorrent ikun naqas li jinqeda minn rimedju ordinarju qabel ma jkun għadda biex iressaq kawża "kostituzzjali", il-kriterji li jridu jitqiesu biex Qorti tal-kompetenza "kostituzzjali" tagħżel li ma twettaqx is-setgħat tagħha li tisma' l-każ huma dawk li f'bosta sentenzi ssemmew u tfissru b'mod eżawrjenti." Din il-Qorti ma jidhrilhiex li għandha toqgħod terġa' tfissirhom, u tillimita ruġha biex tirreferi għas-sentenza tagħha tat-30 ta' Ġunju 2005 fil-kawża Tretyak vs Direttur taċ-Ċittadinanza u Expatriate Affairs (22/05) deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fis-16 ta' Jannar 2006. Jinkombi fuq l-intimat li qed jissolleva din l-eċċezzjoni li jipprova li kien hemm rimedju ieħor xieraq effettiv u adegwat. Biżżejjed jintwera li jkun hemm rimedju ieħor li jista' jiġi segwit b'mod effettiv u effikaċi. Minkejja dan l-eżistenza ta' rimedju ieħor ma torbotx idejn il-Qorti milli tkompli tisma' l-każ kostituzzjonali mressaq quddiemha. Fil-każ in ezami, l-ewwel ilment prinċipali tar-rikorrent huwa li ma ngħatax smiegħ xieraq mill-Kummissjoni għall-Impjiegi. Il-Prim Ministru, fis-sottomissjonijiet tiegħu sostna li r-rikorrent diġa' eżawrixxa l-provi tiegħu quddiem il-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi qabel iddeċieda li jagħlaq il-kwistjoni u pproċeda b'dan il-każ. Ir- rikorrent fis-sottomsissjonijiet tiegħu rrefera għall-każ Grace Pardew vs AG, deċiża mill-Prim' Awla Qorti Ċivili Sede Kostituzzjonali fit-13 ta' Novembru 2017, fejn ingħad li dan ir-rimedju għandu jiġi interpretat ristrettivament mill-Qorti. Minn naħa l-oħra, fis-sottomissjonijiet tal-Prim Ministru saret referenza għall-każ Dr. Mario Brancaleone vs Joseph Staples noe deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fis-7 ta' Marzu 1994, fejn il-Qorti Kostituzzjonali ssospendiet il-proċeduri u bagħtet lir- rikorrent quddiem il-Kummissjoni għall-Impjiegi. Il-Qorti tirrileva illi f'dan l-aħħar każ hawn fuq ikkowotat il-Qorti kienet issospendiet il-każ sabiex isir l-ilment quddiem il-Kummissjoni għall-Impjiegi. Fil- każ odjern, ir-rikorrent kien ġia ressaq l-ilment tiegħu quddiem il-Kummissjoni għall-Impjiegi. Għalhekk, in vista tal-prinċipji enunċjati fil-ġursiprudenza aktar 'il fuq suċċitata, din il-Qorti tqis illi r-rikorrent utilizza r-rimedji ordinarji tiegħu qabel ma nieda l-proċeduri odjerni, u għalhekk il-Qorti tista' tipproċedi bid-deċizjoni għal dan il-każ. Għalhekk, din it-tielet eċċezzjoni tal-Prim Ministru qed tiġi miċħuda. Il-Qorti ser issa tgħaddi biex tikkunsidra l-ilment tar-rikorrent, fl-ottika tad-difiżi mqajjma mill-intimati. Ir-rikorrent qed jikkontendi li l-Kostituzzjoni u kompożizzjoni tal-Kummissjoni dwar L-Impjiegi Taħt il-Kostituzzjoni ta' Malta (Artikolu 120) ma jiswewx għaliex jiksru d-dritt ta' smiegħ xieraq tar-rikorrent stante li ma jħarisx dak li jgħidu l- Artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u tal-Artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet u Libertajiet Fundamentali tal-bniedem, kif sanċita taħt il- Kap 319 tal-Liħijiet ta' Malta. Tramite r-raba', il-ħames u s-sitt eċċezzjonijiet, l-Avukat Ġenerali ssottometta li l- Artikolu 120 ma jistax jiġi attakkat b'każ Kostituzzjonali. Kif sottomess fis- sottomissjonijiet, ġie rilevat, li l-Artikolu 6 tal-Kostituzzjoni ta' Malta jitkellem dwar is-supremazija tal-Kostituzzjoni, konsegwentement, id-disposizzjonijiet tal- Kostituzzjoni huma kollha ugwali. Saret referenza għall-ġurisprudenza fejn ingħad li mhuwiex maħsub li parti mill-Kostituzzjoni titqies kontra l-Kostituzzjoni. Dan huwa l-argument tad-difiża tal-Avukat tal-Istat. Fl-istess termini hija r-risposta tal- Prim Ministru, fejn intqal, li huwa prinċipju loġiku li d-dispożizzjonijiet differenti fis- tal-Kostituzzjoni ma sottomissjonijiet tal-Prim Ministru, li d-dispożizzjonijiet tal-Kostituzzjoni ma jistgħux jiġu nterpretati li huma f'kunflitt ma' xulxin, bl-eċċezzjoni tal-artikolu 66 tal-Kostituzzjoni, fejn il-Leġislatur ried li ebda tibdil tad-dispożizzjonijiet tal- Kostituzzjoni ma jkunx validu jekk skont l-istess artikolu, ikun jeħtieġ il-vot ta' żewġ terzi tal-Parlament. Minn naħa l-oħra, r-rikorrent fis-sottomissjonijiet tiegħu rrefera għall-każ Paul Bugeja Blanshard vs l-Onorevoli Prim Ministru et, deċiża fit-22 ta' jitqisux kontra xulxin. jiġi spjegat Dalipi 1995 fejn f'dak il-każ, artikolu tal-Kostituzzjoni ġie dikjarat anti- Kostituzzjonali, billi ġie deċiż joħloq diskriminazzjoni kontra l-irġiel. l-artikolu 44(4)(c) kien qed Il-Qorti tosserva li, fl-ewwel lok, tajjeb jingħad x'inhuwa l-ilment tar-rikorrent. Illi l-ilment prinċipali li jirriżulta mill-atti u r-riżultanzi fattwali huwa l-mod ta' kif jinħatar iċ-Chairman tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi. Infatti, huwa lmenta li ċ- Chairman jinħatar fuq parir tal-Prim Ministru, li huwa qed jipproċedi kontrih. Għal dan il-mottiv, huwa qed jattakka l-Artikolu 120 tal-Kostituzzjoni stante li mhijiex tagħtih smiegħ xieraq. F'dan il-kuntest, huwa imperattiv li tiġi osservata li l-Artikolu 6 tal-Kostituzzjoni titkellem dwar is-supremazija tal-Kostituzzjoni. Dan minnu nnifsu jimplika li l- Kostituzzjoni ta' Malta hija liġi, li m'għandu jkun fiha l-ebda inkonsistenza jew dispożizzjonijiet kontra xulxin. Illi anke fil-ġurisprudenza, dan il-prinċipju ġie kkonfermat, kif sewwa sottomess fil-ġurisprudenza ċitata fis-sottomissjonijiet tal- Avukat tal-Istat, b'mod speċifiku l-każ Dottor Harry Coshia vs Onorevoli Prim Ministru et deċiża fid-9 ta' Ottubru 2001 fejn ingħad: "Mhuwiex maħsub li xi parti mill-Kostituzzjoni tista' titqies kontra l-Kostituzzjoni," Jiġi osservat, li nonostante dan l-ilment tar-rikorrent, huwa ma oġġezzjonax għal ħadd miċ-Chairman tal-Bord. Huwa qed isostni li minħabba l-mod kif issir il-ħatra, kemm jista' jkun hemm kunflitt meta jiġu biex jiddeċiedu l-każ tiegħu. L-ilment tar-rikorrent mhuwiex dwar telfien ta' impjieg, huwa għadu jirriteni l-impjieg tiegħu mad-Dipartiment tal-Pulizija u fil-preżent huwa Assistant Principal fl- Ajruport. Iżda, l-ilment tiegħu huwa dwar il-fatt li twaqqaf ħesrem id-deployment tiegħu mal-PBS Limited f'Mejju 2013 wara li kien reġa' ġie deployed hemmhekk fis-sena 2012, wara li kien għamel ħames snin deployed mall-istess PBS Limited preċedentement. L-Artikolu 120 (1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta jipprovdi: "Għandu jkun hemm Kummissjoni dwar L-Impjiegi għal Malta li tkun magħmula minn chairman u minn erba' membri oħra." Is-subartikolu 2 tal-Artikolu 120 jistipula: "Il-membri tal-Kummissjoni Dwar l- Impjiegi jkunu maħtura mill-President li, fil-ħatra taċ-chairman għandu jaġixxi skont il-parir tal-Prim Ministru mogħti wara li dan ikun ikkonsulta l-Kap tal- Opposizzjoni, fil-ħatra ta' tnejn mill-erba' membri oħra, għandu jaġixxi skont il- parir tal-Prim Ministru, u fil-ħatra taż-żewġ membri l-oħra għandu jaġixxi skont il-parir tal-Kap tal-Opposizzjoni." L-Artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni jiddisponi li "Kull qorti jew awtorita` oħra ħudikanti mwaqqfa b'liħi għad-deċiżjoni dwar l-eżistenza jew l-estensjoni ta' drittijiet jew obbligi ċivili għandha tkun indipendenti u imparzjali, u meta l- proċeduri għal deċiżjoni bħal dik huma mibdija minn xi persuna quddiem qorti jew awtorita` oħra ġudikanti bħal dik, il-każ għandu jiġi mogħti smiegħ xieraq għeluq żmien raġonevoli." Kif tajjeb sottomess fis-sottomissjonijiet tal-Avukat Ġenerali, b'differenza għall- kaz ċitat mir-rikorrent ossija 'Paul Bugeja Blanshard vs L-O.P.M. et,' fil-każ odjern, l-Artikolu 120, li qed jiġi attakkat permezz ta' dan ir-rikors, daħal fis-seħħ wara u mhux qabel l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni. Tajjeb, jiġi osservat, li m'hemm mkien indikat fil-Kostituzzjoni li l-artikolu 39 jiswa aktar mill-artikolu 120. Inoltre`, l- artikolu 120 tal-Kostituzzjoni huwa mħares mill-istess Kostituzzjoni, peress li l- artikolu 120 ma jistax jinbidel jekk mhux b'vot ta' żewġ terzi tal-Membri tal- Parlament. F'dan il-kuntest, huwa relevanti wkoll l-artikolu 120(8) tal-Kostituzzjoni fejn jingħad li l-mansjoni tal-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi hi li tiżgura li fl-Impjiegi ma ssirx distinzjoni, esklużjoni jew preferenza li ma tkunx ġustifikabbli f'soċjeta' demokratika. Għaldaqstant, fil-każ in eżami, ma jirriżultax li nġiebu l-ebda provi li jitfgħu dawl fuq dak allegat li l-artikolu 120 ma jiswiex jew li mhuwiex joffri smiegħ xieraq, jew li jmur kontra l-artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni. Għalhekk, din il-Qorti qed tilqa' r-raba' u l-ħames eċċezzjoni tal-Avukat tal- Istat u tal-Imsejjaħ fil-kawża s-Segretarju Permanenti Ewlieni. B'referenza għas-sitt eċċezzjoni tal-Avukat tal-Istat fejn ingħad li skont l-artikolu 85(2) u l-artikolu 86(3) tal-Kostituzzjoni ta' Malta, tali parir jew rakkomandazzjoni ma tistax tiġi eżaminata minn ebda Qorti, l-Qorti tagħmel referenza għall-Artikolu 85(2) tal-Kostituzzjoni li jipprovdi: "Meta skont din il-Kostituzzjoni l-President huwa meħtieġ li jagixxi skont il-parir ta' xi persuna jew awtorita`, il-kwistjoni jekk ikunx f'xi kaz ircieva, jew ikunx agixxa skont dak il-parir ma għandhiex tigi ezaminata minn ebda Qorti." L-artikolu 86(3) jiddisponi: "Meta skont din il-Kostituzzjoni l-Prim Ministru huwa meħtieġ li jaqdi xi funzjoni skont ir-rakkomandazzjoni ta' jew wara konsultazzjoni ma' xi persuna jew awtorita`, il-kwistjoni jekk huwa jkunx f'xi każ irċieva jew ikunx aġixxa skont dik ir-rakkomandazzjoni jew jekk ikunx ikkonsulta ma' dik il-persuna jew awtorita` ma għandhiex tiġi eżaminata minn ebda Qorti." Dwar dan il-punt, jista' jitqies b'mod analogu dak deċiż fil-ġurisprudenza dwar l- Artikolu 115 tal-Kostituzzjoni li jipprovdi protezzjoni lill-Kummissjoni Dwar is- Servizz Pubbliku minn ċerta proċeduri ġudizzjarji. Hawnhekk qed issir analoġija ma' entita` oħra. Il-PSC mhux ħieles minn skrutinju tal-Qrati ordinarji. Il-Qrati tagħna osservaw li l-PSC mhijiex insindakabbli b'mod assolut … Il-Qrati tagħna osservaw li, jew li l-istess PSC aġixxiet bi ksur ta' drittijiet fundamentali." (Attard vs St. Angelo noe et deċiża mill-Prim' Awla Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali) fis-6 ta' Novembru 1996, Galea vs Chairman tal-Kummissjoni Dwar is-Servizz Pubbliku deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fl-20 ta' Jannar 1985). Fil-każ in ezami, l-allegat ilment tar-rikorrent jirrigwarda r-rakkomandazzjoni tal- Prim Ministru għaċ-Chairman tal-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi. Illi din il-Qorti tista' tissindika dak kollu li jista' jkun bi ksur tad-drittijiet fundamentali. Iżda, tali rakkomondazzjoni ta' Chairman tal-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi m'għandhiex tiġi eżaminata minn din il-Qorti a tenur tal-Artikolu 85(2) u 86(3) tal-Kostituzzjoni, tali rakkomandazzjoni m'għandhiex tkun sindakabbli, aktar u aktar jekk ma jiġix ippruvat u ssostanzjat bil-provi li kien hemm ksur fundamentali tad-drittijiet tal- bniedem. M'huwiex biżżejjed li wieħed jattakka artikolu tal-Kostituzzjoni jekk ma jippruvax u ma jissostanzjax l-allegazzjonijiet tiegħu bil-provi. Għaldaqstant, il-Qorti tqis li għandha tilqa' s-sitt eċċezzjoni tal-Avukat tal- Istat u l-imsejjaħ fil-kawża s-Segretarju Permanenti Ewlieni. Tilqa' wkoll is- sitt eċċezzjoni tal-Prim Ministru f'dan is-sens. Fis-seba' eċċezzjoni tal-Avukat tal-Istat u tal-imsejjaħ fil-kawża s-Segretarju Permanenti Ewlieni, ġie sostnut li l-Artikolu 120 tal-Kostituzzjoni ma jistax jiġi attakkat bil-Kap 319. L-artikolu 3(2) tal-Kap 319 isemmi li l-liġijiet ordinarji jgħaddu mill-għarbiel Dwar id-Dirittijiet tal-Bniedem. Isegwi li l-ilment tar- rikorrent mhuwiex biex tiġi mistħarrġa liġi ordinarja, iżda qed jitlob stħarriġ fuq il- Kostituzzjoni. Għalhekk, din il-Qorti ser tilqa' din is-seba' eċċezzjoni. Permezz tat-tmien eċċezzjoni tal-Avukat tal-Istat, ġie sostnut li l-ilment tar- rikorrent ma jistax jiġi mistħarreġ mill-ottika tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l- artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea stante li l-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi ma tiddeterminax drittijiet u obbligi ċivili. Fl-istess sens hija r-raba'eċċezzjoni tal-Prim Ministru. Ġie sottomess fis-sottomissjonijiet tal-intimati, li jrid ikun hemm dritt ċivili li hu protett bil-liġi, stante li l-Konvenzjoni Ewropea ma tħarisx lill-individwu fil-jedd ta' smiegħ xieraq dwar kull jedd jew obbligu li jista' jqanqal taħt il-liġi ta' pajjiżu. L-Artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni jinsab ċitat aktar 'il fuq. L-Artikolu 6(1) tal- Konvenzjoni Ewropea jiddisponi: "Fid-deċiżjoni tad-drittijiet Ċivili u tal-obbligi tiegħu jew ta' xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa intitolat għal smiegħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali imwaqqaf b'liġi." Fil-każ odjern, l-ilment tar-rikorrent jitratta l-pretensjoni tiegħu li filwaqt li jibqa' fl-impjieg ta' Assistant Principal mad-Dipartiment tal-Pulizija jibqa' jiġi misluf lill- kumpanija PBS Limited. F'dan il-każ m'hawnx telfien ta' impjieg. Ir-rikorrent qed isostni li huwa ma baqax jiġi deployed mal-PBS u twaqqaf ħesrem, għal raġunijiet politiċi. Dan seħħ meta rċieva l-ittra f'Mejju 2013 li kienet infurmatu li x-xogħol tiegħu kien rikjest b'effett immedjat fl-Uffiċju tal-Immigrazzjoni fl-Ajruport ta' Malta għal raġunijiet politiċi. Ġie sottomess fin-noti ta' sottomissjonijiet tal- intimati, li f'dak li qed jilmenta minnu r-rikorrent m'hemmx dritt ċivili mhedded. Hawnhekk, huwa ferm relevanti dak enunċjat fil-każ Konig vs Germany deċiż fit- 28 ta' Ġunju 1978 fejn il-Qorti Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem iddeċidiet li s- L-Artikolu 120 (8) jipprovdi li "Tkun il-funzjoni tal-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi li tiżgura li dwar l-impjiegi ebda distinzjoni, esklużjoni, jew preferenza li ma tkunx ġustifikabbli f'soċjeta' demokratika ma' għanda ssir jew tingħata favur jew kontra persuna minħabba l-opinjoni politika tagħha." Minn dan is sub-inċiż tal-liġi jidher evidentement li l-Kummissjoni ma' tiddeċidix dwar drittijiet jew obbligi ċivili. Fil-każ odjern, wara snin deployed mal-PBS Limited, ir-rikorrent fit-2012, reġa' ġie deployed fil-kumpanija PBS Limited, u l-jedd pretiż mir-rikorrent huwa bbażat fuq it-twaqqif tad-deployment tiegħu mal-PBS Ltd, allegatament għal raġunijiet politiċi. Kien għalhekk li huwa ressaq l-ilment tiegħu quddiem il-Kummissjoni dwar l-Impjiegi. Il-Qorti ma tqisx li d-deċiżjoni tal-kummissjoni in segwitu għall- ilment tar-rikorrent jitratta jedd u dritt ċivili. Konsegwentement, in linea ma' dak deċiż fil-ġurisprudenza tal-Qorti ta' Is-Swatar, L-Imsida, jekk il-jedd m'huwiex dritt ċivili, m'huwiex imħares taħt il-Konvenzjoni Ewropea. Din il-Qorti ħadet konjizzjoni tal- każijiet referuti fis-sottomissjonijiet tar-rikorrent dwar drittijiet u obbligi ċivili, fejn huwa ċċita l-każ Wilson National Union of Journalists and others vs UK deċiża fit-2 ta' Lulju 2002 u Stanmore Saladino vs Spain, iżda jiġi osservat li dawn il-każijiet m'humiex analogi u m'hemmx l-istess relevanza neċessarja għad-dritt ċivili, kwindi dawn il-kawżi ċitati mill-intimat m'humiex ta' relevanza diretta għall-pern tal-każ odjern, fejn dak li għandu jiġi mistħarreġ huwa jekk il-Kummissjoni tiddeċidix dwar dritt ċivili, fejn diġa' ġie enunċjat aktar 'il fuq li l-Kummissjoni meta ffaċċata bl-ilment tar-rikorrent mhijiex qed tiddeċiedi dwar dritt ċivili. Fl-ilment tiegħu ir-rikorrent jikkontenti wkoll li mod tal-ħatra taċ-Chairman tal- Kummissjoni dwar l-Impjiegi ma wasslitux għal smiegħ xieraq quddiem l-istess Kummissjoni. Fis-sottomissjonijiet tiegħu, isemmi li l-Artikolu 85(1) tal- Kostituzzjoni telenka każijiet speċifiċi fejn il-President ta' Malta m'huwiex obbligat joqgħod mar-rakkomandazzjoni tal-Prim Ministru. Iżda, ir-rikorrent ikompli jissottometti li l-President huwa obbligat jaġixxi skont il-parir tal-Prim Ministru ai termini tal-artikolu 120(2) u l-artikolu 85(1) tal-Kostituzzjoni. Din il- Qorti tqis li dan il-fatt minnu nnifsu ma jwassalx għal ksur ta' dritt ta' smiegħ xieraq. Din il-Qorti, in vista ta' dak allegat trid tistħarreġ u tqis sewwa dak li jirriżulta dwar il-komposizzjoni tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi kif sanċita fil-Kostituzzjoni ta' Malta permezz tal-Artikolu 120. Is-sub Artikolu 3 tal-Artikolu 120 jipprovdi li l- persuni maħtura fil-Kummissjoni dwar l-Impjiegi jaġixxu indipendentement mill- poteri l-oħra ta' l-Istat. Kif tajjeb sottomess fis-sottomissjonijiet tal-Avukat tal- Istat il-membri tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi jitħallsu mill-fond konsolidat. Jirriżulta wkoll mill-Artikolu 107 (4) li jipprovdi li l-Kummissjoni għandha d-dritt tirregola l-proċedura tagħha. Dawn l-aspetti kollha jirriflettu l-indipendenza tal- Kummissjoni dwar l-Impjiegi. (Ara wkoll Pavlovic vs Switzerland deċiż 29 ta' April 1988, Ward Coppola Blaut and Dawson Gonzi vs Belgium deċiż fit-23 ta' Ġunju 1981) . L-artikolu 120 (2) tal-Kostituzzjoni jiddisponi dwar il-mod tal-ħatra tal-membri kollha tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi. Ir-rikorrent, la fil-premessi u lanqas fix- xhieda tiegħu ma' lmenta dwar il-kwalitajiet tal-membri fis-sens li ma ssemmiex li kienu nieqsa mill-kwalitajiet essenzjali għal ġudizzju u għal imparzjalita' u indipendenza tagħhom iżda, l-ilment tiegħu hu bbażat fuq il-mod ta' kif issir il- ħatra taċ-Chairman tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi. Infatti ir-rikorrent ilmenta mill-fatt li huwa proprju l-Prim Ministru li jirrakkomanda min se jkun iċ-Chairman tal-Kummissjoni. Jiġi osservat li fl-Artikolu 120 (2) jgħid b'mod ċar li ċ-Chairman jiġi rrakkomandat mill-Prim Ministru b'konsultazzjoni mal-Kap tal-Opposizzjoni. Inoltre żewġ membri tal-Kummissjoni huma rrakomandati mil-Prim Ministru u żewġ membri il-ħatra ssir mill-President. Sussegwentement mill-Kap tal-Opposizzjoni. Għalhekk, dan juri li fil-Kostituzzjoni hemm il-bilanċ neċessarju sabiex jingħata smiegħ xieraq b'mod imparzjali u indipendenti. Ma hemm l-ebda prova mressqa fl-atti li kien hemm imparzjalita' jew nuqqas ta' indipendenza fil-Kummissjoni dwar l-Impjiegi. Illi dak ċitat fis-sottomissjonijiet tar-rikorrent, b'referenza għal każistika, dwar l-imparzjalita' u l-indipendenza ta' tribunal ma japplikax fil-każ odjern għax ma ġiex korroborrat bil-provi da parti tar-rikorrent li kien hemm imparzjalita' fil-każ in eżami. Huwa minnu li r-rakkomandazzjoni taċ-Chairman issir mill-Prim Ministru, iżda hemm provdut fid-disposizzjonijiet tal-Kostituzzjoni li dan għandu jsir b'konsultazzjoni mal-Kap tal-Opposizzjoni. Fix-xhieda tiegħu ir-rikorrent ikkonferma wkoll li waqt il-proċeduri huwa ma oġġezjonax għall-ħatra ta' Dr Ingrid Perez Corrieri Dela u lanqas għall-ħatra ta' Dr Fank Buonanno. Jiġi osservat ukoll, li Dr. Ingrid Perez Corrieri Dela kienet ġiet maħtura fid-9 ta' Lulju 2015. In segwitu, kienet hi li għażlet li tirriżenja minn Chairman. Kien proprju għalhekk, li minflokha ġie maħtur Dr. Frank Buonanno fit-22 ta' Marzu 2016. Għaldaqstant, ma jirriżultax li kien hemm l-ebda indħil jew l-ebda ħatra li ma saritx skont dak stipulat fil-Kostituzzjoni. L-unika raġuni li saret ħatra oħra flok Dr. Ingrid Perez Corrieri Dela hija għaliex hija rriżenjat. Lanqas ma jirriżulta li waqt il-proċeduri quddiem il- Kummissjoni Dwar l-Impjiegi r-rikorrent, talab għar-rimedju ta' rikuża ta' wieħed jew waħda miċ-chairman tal-Kummissjoni, kif del resto ġie eċċepit tramite l-ħames eċċezzjoni tal-Prim Ministru. Ladarba ma jirriżultax li r-rikorrent użufruwixxa minn dan ir-rimedju, din il-Qorti ser tilqa' l-ħames eċċezzjoni tal-Prim Ministru. Minbarra hekk, jirriżulta wkoll b'mod ċar mill-istess Arikolu 120 tal-Kostituzzjoni li ċ-chairman ikun maħtur għal terminu ta' 3 snin biss. L-Artikolu 120 (6) jipprovdi wkoll li l-membri tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi jistgħu jitneħħew permezz ta' mġieba ħażina jew minħabba mard mentali. Ir-rikorrent fis-sottomissjonijiet tiegħu, jissottometti li l-membri tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi jistgħu jinteħħew arbitrarjament mill-kariga anke waqt it-tlett snin, għalhekk, qed jikkontendi li m'hemmx security of tenure. Iżda, fil-fehma tal-Qorti, dan l-argument ma jistax ireġġi. Minn eżami akkurat tal-artikolu 120 tal-Kostituzzjoni, anke l-artikolu 120(6) jipprovdi li l-membri jistgħu jitneħħew biss għal raġunijiet kif hawn fuq deskritti, ossija imġieba ħażina jew mard mentali. L-istess artikolu 120(6) jipprovdi għat- tneħħija issir b'rakkommandazzjoni tal-Prim Ministru biss iżda b'konsultazzjoni mal-Kap tal- Opposizzjoni. Inoltre`, dwar l-ilmenti tar-rikorrent, li l-membri jinħatru biss għal tlett snin, dan huwa terminu raġonevoli, li ma jfissirx li mhux ser ikun imparzjali. Infatti, fil-każ tal-Qorti Ewropea diġa' suċċitatat Stramek vs Austria deċiża fit-22 ta' Ottubru 1984, ingħad li t-terminu ta' tlett snin fi tribunal huwa terminu suffiċjenti sabiex jiggarantixxi imparzjalita` u indipendenza. Il-Qorti tqis li dawn id-disposizzjonijiet tal-artikolu 120 qegħdin hemm biex jintlaħaq bilanċ xieraq bejn id-drittijiet fundamentali sanċiti fil-Kostituzzjoni ta' Malta u sabiex tassigura li l- komposizzjoni tal-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi tkun indipendenti u imparzjali. tal-kummissjoni, b'mod t-tneħħija ma tal-membri Konsegwentement, huwa evidenti li d-disposizzjonijiet kollha tal-Artikolu 120 qegħdin jippreservaw l-indipendenza u l-imparzjalita` tal-Kummissjoni dwar l- Impjiegi. Għalhekk l-ilment tar-rikorrent dwar il-ħatra taċ-Chairman dwar il- Kummissjoni dwar l-Impjiegi ma' tistax tintlaqa'. Di piu, l-ewwel talba tar- rikorrent b'konnessjoni mal-Artikolu 120 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u mal- komposizzjoni tal-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi qed tiġi miċħuda. Rigward l-aħħar eċċezzjoni tal-Avukat tal-Istat, it-tmintax il-eċċezzjoni, li deċiżjoni tal-Kummissjoni Dwar l-Impjiegi tista' tiġi mistħarrġa minn Qorti, din il- Qorti tissottolinea li kull deċiżjoni minn tribunal, bord jew Kummissjoni tista' tiġi mistħarrġa minn Qorti. Dan il-fatt jiżgura li meta wieħed iħossu aggravat b'deċiżjoni, huwa jista' dejjem jattakka din id-deċiżjoni, għal diversi fatturi, konsegwentement, ma jfissirx li l-Kummissjoni dwar l-Impjiegi għandha neċessarjament l-aħħar kelma b'referenza għal dan il-każ. F'dan il-kuntest, huwa relevanti dak li ingħad mill-Qrati tagħna u mill-Qorti Ewropea, fejn ingħad, li biex wieħed jiddeċiedi jekk kienx hemm nuqqas ta' smiegħ xieraq f'Qorti jew Tribunal, wieħed irid jara u jeżamina l-proċedura ġudizzjarja kollha kemm hi fit-totalita` tagħha. (Ara f'dan is-sens, Dr. Lawrence Orland vs Onorevoli Prim Ministru et deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fit-18 ta' Awissu 1998; Van Mechelen & others vs The Netherlands deċiża fit-23 ta' April 1997. Dan juri evidentement li deċiżjoni ta' kummissjoni, bord jew tribunal tkun dejjem sindakabbli minn Qorti. Hawnhekk, ta' min isemmi, li r-rikorrent għażel li jibda jilmenta mhux dwar id-deċiżjoni tal-kummissjoni, iżda dwar il-mod tal-ħatra taċ- Chairman u l-membri tal-Kummissjoni, b'mod li huwa m'huwiex jattakka l-ebda deċiżjoni iżda l-mod tal-ħatra kif sanċit fil-Kostituzzjoni. Din il-Qorti, xorta stħarrġet it-talbiet tar-rikorrent kif dedotti. Madankollu, kull deċiżjoni ta' Bord, Kummissjoni, u/jew Tribunal hija sindakabbli. Għalhekk, tilqa' t-tmintax-il eċċezzjoni tal-Avukat tal-Istat. Fl-aħħarnett, wara li ġew enunċjati l-prinċipji legali fil-mertu, din il-Qorti ser titratta s-seba' eċċezzjoni tal-intimat Prim Ministru, fejn ġie eċċepit li l-ilment tar- rikorrent huwa frivolu u vessatorju. Wara li l-Qorti kkunsidrat it-talbiet u l- eċċezzjonijiet sollevati, jingħad li ma jistax jiġi kkunsidrat li l-ilment tar-rikorrent huwa frivolu u vessatorju. Ir-rikorrent ma rnexxilux jipprova u jissostanzja bil- provi dak illi qed jimenta minnu matul l-andament tal-każ. Madankollu, dan ma jfissirx li l-ilment tar-rikorrent huwa frivolu u vessatorju. Għaldaqstant, tiċħad is-seba' eċċezzjoni tal-Prim Ministru. Konklużjoni Il-Qorti; Wara illi rat l-atti kollha proċesswali kollha ppreżentati quddiemha, Wara illi rat is-sottomissjonijiet tal-abbli difensuri tar rikorrent, tal-Avukat tal-Istat u tal- imsejjaħ fil-kawża, Segretarju Permanenti Ewlieni fl-Uffiċju tal-Prim Ministru; Tgħaddi biex taqta' u tiddeċiedi l-vertenza billi, Tiċħad it-tielet u s-seba' eċċezzjonijiet tal-Prim Ministru. Tilqa' r-raba' l-ħames u s-sitt eċċezzjonijiet tal-Prim Ministru. Tilqa' r-raba', l-ħames, is-sitt, u s-seba' eċċezzjonijiet, kif ukoll it-tmien eċċezzjoni tal- intimat Avukat tal-Istat. Tilqa' wkoll ir-rimanenti eċċezzjonijiet tal-Avukat tal-Istat. Tiċħad l-Ewwel Talba tar-rikorrent għar-raġunijiet hawn fuq spjegati. Tiċħad it-Tieni Talba tar-Rikorrent. L-ispejjeż jitħallsu mir-rikorrent. Francesco Spiteri Cesare LL.D. LL.M. (IMLI) Imħallef Rita Platania Deputat Reġistratur