FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI (Sede Kostituzzjonali) IMĦALLEF ONOR. JOSEPH R. PARRY LL.D. ILLUM, Kappara, San Ġwann, 17 ta' Diċembru, 2020 Kawża Numru 14 (Kost.) Tancred GAUCI BOGOVIC vs L-ONOREVOLI SPEAKER; u l-Avukat Ġenerali, illum imsejjaħ l-Avukat tal-Istat Rat ir-Rikors imressaq minn Tancred Muscat Curmi fis-27 ta' Ottubru, 2016, li bih u għar-raġunijiet hemm imfissra talab li din il-Qorti (1) issib li s- seduti tal-Kumitat Permanenti Dwar il-Kontijiet Pubbliċi (aktar 'il quddiem imsejħa 'l-Kumitat'), fejn sar eżami tar-rapport tal-Awditur Ġenerali intitolat "An analysis of the Effectiveness of the Enemalta Corporation's Fuel Procurement", kisru l-jeddijiet fundamentali tiegħu kif imħarsa mill-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni (Ewropea) għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal- 17 ta' Diċembru, 2020 Libertajiet Fundamentali (aktar 'il quddiem imsejħa 'l-Konvenzjoni'), u l- artikolu 39 tal-Kostituzzjoni tar-Repubblika ta' Malta (aktar 'il quddiem imsejħa 'l-Kostituzzjoni'); (2) tordna li b'konsegwenza ta' dan il-ksur, il- proċeduri kriminali pendenti quddiem il-Qrati għandhom jitħassru u huwa jinħeles minn kull akkuża li jinsab mixli biha quddiem il-Qorti tal-Maġistrati; u/jew (3) tagħti dawk id-direttivi u r-rimedji li jidhrilha li huma xierqa sabiex jingħata twettiq effettiv tad-drittijiet fundamentali tiegħu, b'mod partikolari fir- rigward tal-proċeduri kriminali pendenti fuq imsemmija; Rat id-degriet tagħha tat-28 ta' Ottubru, 20161, li bih qiegħdet ir- Rikors għas-smigħ tat-8 ta' Novembru, 2016, u ordnat in-notifika tal-atti lill- intimati; Rat it-Tweġiba mressqa fl-4 ta' Novembru, 20162, mill-intimat Onorevoli Speaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti li biha laqa' għat-talbiet tar- rikorrent billi, preliminarjament, qal (1) li ġie notifikat irregolarment billi ebda att tal-Qorti ma jista' jiġi notifikat lilu dwar xiħaġa li jkun wettaq fil-mansjoni tiegħu ta' Speaker marbut max-xogħol tal-Kamra tar-Rappreżentanti; (2) li mhux imdaħħal personalment fil-proċedura kriminali meħuda kontra r-rikorrent, u għaldaqstant għandu jinħeles mill-ħarsien tal-ġudizzju; u (3) li, fil-kwalità li fiha tħarrek, m'għandux ir-rappreżentanza tal-Kamra u wisq anqas tal-Kumitat, u għaldaqstant ma kellu ebda sehem f'dak li l-Kumitat iddiskuta jew iddelibera dwar ir-rikorrent, u dan ukoll għandu jwassal biex jinħeles mill-ħarsien tal- ġudizzju. Fil-mertu, laqa' billi qal li (1) ma kien hemm ebda ksur tad-drittijiet tar-rikorrent billi d-diskussjonijiet fil-Kumitat huma distinti mill-proċeduri kriminali; (2) fi kwalunkwe każ, il-Kumitat għandu dritt jirregola l-proċeduri tiegħu, u m'għandux jiġi mxekkel milli jilħaq l-għanijiet tiegħu; u (3) l-għan tal-Kumitat huwa li jiddetermina responsabiltajiet politiċi u dawk il-proċeduri m'għandhomx jippreġudikaw jew ikunu ntiżi biex jiddeterminaw kwistjonijiet ta' ħtija kriminali; Rat it-Tweġiba mressqa fis-7 ta' Novembru, 20163, mill-intimat Avukat Ġenerali li biha, preliminarjament, laqa' billi qal li (1) l-artikolu 39 tal- Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni ma jgħoddux għal dan il-każ billi quddiem il-Kumitat ma qed jiġi determinat ebda obbligu jew dritt ċivili jew akkuża kriminali; u (2) l-azzjoni tressqet qabel waqtha billi l-proċeduri li minnhom qed jilmenta r-rikorrent għadhom ma ngħalqux. Fil-mertu ċaħad it- talbiet billi qal li (1) l-għan aħħari tal-Kumitat huwa li jassigura trasparenza u kontabilità fi prattiċi amministrattivi u għaldaqstant din il-proċedura ma timpinġix fuq proċeduri ġudizzjarji kriminali; u (2) fl-ebda stadju tal-iskrutinju 1 Paġ. 4 tal-proċess 2 Paġġ. 5 sa 6 tal-proċess 3 Paġġ. 10 sa 12 tal-proċess 17 ta' Diċembru, 2020 ma kien hemm xi dell ta' ħtija jew intuża kliem li jitfa' ħtija kriminali fuq ir- rikorrent. Itenni li (3) bl-ebda mod ma tali proċeduri jistgħu jinfluwenzaw l- ġudizzju ta' ġudikant meta jasal li jiddeċiedi kwistjonijiet ta' ħtija kriminali. Itemm jgħid li (4) l-kumpilazzjoni fil-konfront tar-rikorrent qed titmexxa quddiem Qorti munita bil-garanziji kollha li tagħti lir-rikorrent moħħ mistrieħ li jingħata smigħ xieraq, tant li fir-rikors promotur ir-rikorrent ma jgħid imkien kif il-proċeduri quddiem il-Kumitat setgħu b'xi mod influwenzaw lill-Qorti li quddiemha mexjin il-proċeduri kriminali mnedija kontrih; Rat il-verbal tas-smigħ tal-21 ta' Frar, 20174, u l-kjarifika magħmula fir-rigward tal-ewwel eċċezzjoni mressqa mill-iSpeaker intimat; Rat il-provi u d-dokumenti mressqa quddiemha; Rat id-degriet tagħha tal-11 ta' April, 20185, li bih laqgħet it-talba tal-partijiet u awtoriżżathom jittrattaw bil-miktub; Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet tar-rikorrent tal-31 ta' Mejju, Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet tal-intimat Avukat Ġenerali tal-14 ta' Settembru, 20187, bi tweġiba għal dik tar-rikorrent; Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet tal-intimat Speaker tal-31 ta' Jannar, 20198, bi tweġiba għal dik tar-rikorrent; Semgħet it-trattazzjoni ulterjuri tal-avukati tal-partijiet9; Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat id-degrieti tagħha li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza; Ikkunsidrat: Illi din kawża ta' lment ta' ksur ta' jedd fundamentali għal smigħ xieraq. Ir-rikorrent, filwaqt li kien għaddej minn proċeduri ta' kumpilazzjoni quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja dwar akkużi ta' 4 Paġ. 29 tal-proċess 5 Paġ. 157 tal-proċess 6 Paġġ. 181 sa 219 tal-proċess 7 Paġġ. 225 sa 234 tal-proċess 8 Paġġ. 240 – 2 tal-proċess 9 Paġ. 243 tal-proċess 17 ta' Diċembru, 2020 tixħim, frodi u ħasil ta' flus, intalab ukoll sabiex jidher u jixhed quddiem il- Kumitat, li kien qed jistħarreġ dwar rapport imħejji mill-Awditur Ġenerali fir- rigward tax-xiri taż-żejt mill-Enemalta bejn l-2008 u l-2013. Ir-rikorrenti jgħid li dak li kien qiegħed isir waqt is-smigħ quddiem il-Kumitat kien jixxandar fuq mezzi tax-xandir. Meta ssejjaħ, huwa ntalab jixhed (minkejja li għażel li ma jweġibx), sarulu mistoqsijiet minn deputati parlamentari li jixhdu l-fehma tagħhom dwar il-ħtija tiegħu, u ġew diskussi kwestjonijiet lil hinn mill- parametri tal-istħarriġ li kellu jagħmel il-Kumitat. Minħabba f'hekk, iqis li seħħew ħwejjeġ li bihom hemm il-biżgħa li se jdennsu l-proċeduri kriminali li għaddej minnhom. Isejjes dan l-ilment tiegħu kemm fuq id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u kif ukoll fuq dawk taħt l-artikolu 6 tal- Konvenzjoni. Jitlob rikonoxximent ta' dan il-ksur, kif ukoll li l-proċeduri kriminali pendenti quddiem il-Qrati jitħassru u jinħeles minnhom jew li l-Qorti tagħti r-rimedji li jidhrilha li jkunu xierqa biex jissewwa tali ksur; Illi għal din l-azzjoni, laqa' billi, preliminarjament, qal (1) li ġie notifikat irregolarment billi ebda att tal-Qorti ma jista' jiġi notifikat lilu dwar xiħaġa li jkun wettaq fil-mansjoni tiegħu ta' Speaker marbut max-xogħol tal-Kamra tar-Rappreżentanti; (2) li mhux imdaħħal personalment fil-proċedura kriminali meħuda kontra r-rikorrent, u għaldaqstant għandu jinħeles mill-ħarsien tal-ġudizzju; u (3) li, fil-kwalità li fiha tħarrek, m'għandux ir-rappreżentanza tal-Kamra u wisq anqas tal-Kumitat, u għaldaqstant ma kellu ebda sehem f'dak li l-Kumitat iddiskuta jew iddelibera dwar ir-rikorrent, u dan ukoll għandu jwassal biex jinħeles mill-ħarsien tal- ġudizzju. Fil-mertu, laqa' billi qal li (1) ma kien hemm ebda ksur tad-drittijiet tar-rikorrent billi d-diskussjonijiet fil-Kumitat huma distinti mill-proċeduri kriminali; (2) fi kwalunkwe każ, il-Kumitat għandu dritt jirregola l-proċeduri tiegħu, u m'għandux jiġi mxekkel milli jilħaq l-għanijiet tiegħu; u (3) l-għan tal-Kumitat huwa li jiddetermina responsabiltajiet politiċi u dawk il-proċeduri m'għandhomx jippreġudikaw jew ikunu ntiżi biex jiddeterminaw kwistjonijiet ta' ħtija kriminali; Illi, min-naħa tiegħu, l-intimat Avukat Ġenerali laqa' billi preliminarjament, qal li (1) l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal- Konvenzjoni ma jgħoddux għal dan il-każ billi quddiem il-Kumitat ma qed jiġi determinat ebda obbligu jew dritt ċivili jew akkuża kriminali; u (2) l-azzjoni tressqet qabel waqtha billi l-proċeduri li minnhom qed jilmenta r-rikorrent għadhom ma ngħalqux. Fil-mertu ċaħad it-talbiet billi qal li (1) l-għan aħħari tal-Kumitat huwa li jassigura trasparenza u kontabilità fi prattiċi amministrattivi u għaldaqstant din il-proċedura ma timpinġix fuq proċeduri ġudizzjarji kriminali; u (2) fl-ebda stadju tal-iskrutinju ma kien hemm xi dell ta' ħtija jew intuża kliem li jitfa' ħtija kriminali fuq ir-rikorrent. Itenni li (3) bl-ebda mod ma tali proċeduri jistgħu jinfluwenzaw l-ġudizzju ta' ġudikant meta jasal li 17 ta' Diċembru, 2020 jiddeċiedi kwistjonijiet ta' ħtija kriminali. Itemm jgħid li (4) l-kumpilazzjoni fil-konfront tar-rikorrent qed titmexxa quddiem Qorti mogħnija bil-garanziji kollha li tagħti lir-rikorrent moħħ mistrieħ li jingħata smigħ xieraq, tant li fir- rikors promotur ir-rikorrent ma jgħid imkien kif il-proċeduri quddiem il- Kumitat setgħu b'xi mod influwenzaw lill-Qorti li quddiemha mexjin il- proċeduri kriminali mnedija kontrih; Illi għal dak li jirrigwarda l-fatti tal-każ kif joħorġu mill-atti tal- kawża, jirriżulta li fi Frar, 2013, ir-rikorrent tressaq quddiem il-Qorti tal- Maġistrati ta' Malta bħala Qorti Istruttorja mixli b'atti ta' tixħim, frodi u ħasil tal-flus10. Xi wħud mill-akkużi kienu marbuta mal-kariga li r-rikorrent kellu fis- settur pubbliku. F'Lulju 201311, l-Awditur Ġenerali ħareġ rapport bl-isem "An Analysis of the Effectiveness of Enemalta Corporation Fuel Procurement", li jinkludi numru ta' osservazzjonijiet dwar is-sistema ta' xiri taż-żejt kif kienet imħaddna mill-Enemalta bejn l-2008 u l-2013, u rakkomandazzjonijiet dwar it- titjib tagħha. Dan wassal biex ir-rapport ġie diskuss quddiem il-Kumitat; Illi bejn l-2003 u l-2008, ir-rikorrent kien jokkupa l-kariga ta' Chairman tal-Korporazzjoni Enemalta12. Wara li r-rapport tal-Awditur Ġenerali tressaq quddiem il-Kumitat, ir-rikorrent intalab jidher quddiemu u sarulu mistoqsijiet mill-Kumitat dwar ħwejjeġ li joħorġu mill-istess rapport, u dan minkejja li fuq l-istess materja kien hemm proċeduri kriminali għaddejjin fil-konfront tiegħu13. It-teħid tal-proċeduri kriminali kontra r-rikorrent u l- proċeduri mnedija mill-Kumitat ġew rapportati u mxandra fil-mezzi tal-media b'mod estentiv14; Illi jirriżulta wkoll li, waqt l-istess smigħ quddiem il-Kumitat, saru stqarrijiet minn persuni u awtoritajiet pubbliċi fejn urew il-fehma tagħhom dwar ħtija fl-aġir tar-rikorrent u dan minkejja li l-proċeduri kriminali kontrih kienu għadhom għaddejjin15; Illi l-proċeduri quddiem il-Kumitat twaqqfu sine die f'Jannar tal- 2016 u l-każ kontra r-rikorrent quddiem il-Qorti Kriminali għadu miexi16; Illi l-kawża nfetħet fis-27 ta' Ottubru, 2016; 10 Dok "EQA", f'paġġ. 35 – 8 tal-proċess 11 Paġ. 32 tal-proċess 12 L-ewwel premessa fir-Rikors promotur f'paġ. 1 tal-proċess 13 Ara f'dan is-sens Kost. 13.7.2020 fil-kawża fl-ismijiet Tancred Muscat Curmi vs FARRUGIA SACCOPirottaMarlow. Ara wkoll ix-xhieda tar- rikorrent f'paġ. 179 tal-proċess 14 Paġġ. 46 sa 134 tal-proċess 15 Ara f'dan is-sens Kost. 14.12.2018, fil-kawża fl-ismijiet Tancred Muscat Curmi vs FARRUGIA SACCOPirottaMarlow. Prim Ministru et, u Kost. 13.7.2020 fil-kawża fl- ismijiet Tancred Muscat Curmi vs Marlow. Speaker tal-Kamra tad-Deputati et 16 Ara x-xhieda tar-rikorrent f'paġġ. 179 u 180 tal-proċess 17 ta' Diċembru, 2020 Illi l-konsiderazzjonijiet ta' natura legali marbutin mal-każ tar- rikorrent jitilqu mill-kwestjoni tal-jedd fundamentali li huwa jgħid li ġarrab ksur tiegħu. Jidher li l-ilment tar-rikorrent jorbot prinċipalment mal-mod kif mexa l- Kumitat waqt l-istħarriġ li kien qed jagħmel f'ħaġa li, filwaqt li taqa' fis-setgħat tiegħu, tolqot ukoll akkużi li r-rikorrent hu mixli bihom fi proċeduri kriminali quddiem Qorti ta' kompetenza kriminali u li għadhom ma ntemmux. Jorbot il- każ tiegħu kemm fuq id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u kif ukoll tal-artikolu 6 tal-Konvenzjoni; Illi għal dawn ta' eċċezzjonijiet. Xieraq li jingħad li wħud mill-eċċezzjonijiet ta' natura preliminari tressqu mill-intimati fi proċeduri oħra li nfetħu mir-rikorrent jew oħrajn quddiem l-istess Qorti (diversament presjeduta) marbuta mal-istess ġrajjiet u li dwarhom ingħatat deċiżjoni; l-imħarrkin Illi bl-ewwel eċċezzjoni tiegħu l-imħarrek Avukat tal-Istat iqajjem il-kwestjoni dwar jekk l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6 tal- Konvenzjoni jgħoddux għall-każ ta' proċeduri quddiem il-Kumitat ladarba matulhom ma jkun qiegħed jiġi determinat ebda obbligu jew dritt ċivili jew akkuża kriminali. Fis-sottomissjonijiet tiegħu17, l-imħarrek jisħaq dwar x'inhuma l-funzjonijiet u s-setgħat tal-Kumitat u li dawn huma ta' xejra amministrattiva u investigattiva fil-qafas tas-setgħat li l-Parlament igawdi biex jirregola kif jidhrilu xieraq il-mod kif imexxi l-proċeduri tiegħu18; Illi għal din l-eċċezzjoni r-rikorrent jilqa' billi jgħid li l-qofol tal- ilment tiegħu jintrabat mal-mod kif il-Kumitat mexa meta, taħt il-pretest li kien qiegħed jiddiskuti r-rapport tal-Awditur Ġenerali, dawwar il-mixja tas-seduti tiegħu fi proċess li jfittex il-ħtija tar-rikorrent dwar dawk l-istess xiljiet li kienu sarulu fil-proċedimenti kriminali fil-Qorti tal-Maġistrati u li, b'hekk, tebbgħu l- preżuzjoni tal-innoċenza tiegħu pubblikament. Għalhekk, ir-rikorrent jagħmilha ċara li huwa mhuwiex jgħid li l-Kumitat jiddetermina xi jeddijiet jew obbligi ċivili jew akkużi kriminali, imma li l-istess Kumitat qabeż is-setgħat mogħtijin lilu mill-Ordinijiet Permanenti tal-Kamra tad-Deputati19 u bidel l-eżerċizzju li kien maħsub li jagħmel f'wieħed ta' stħarriġ ta' ħtija u b'hekk kiser il-jedd tiegħu li jitqies bħala persuna innoċenti sakemm ma jkunx hemm dikjarazzjoni mod ieħor minn qorti wara li jintemm il-proċess ġudizzjarju; Illi l-Qorti tibda biex tgħid li l-eċċezzjoni kienet tkun mistħoqqa li kieku l-ilment tar-rikorrent kien immirat lejn il-ħidma tal-Kumitat kif toħroġ mil-liġi li taħtha huwa mwaqqaf. Imma l-azzjoni attriċi mhijiex dik. L-azzjoni 17 Paġġ. 226 – 8 tal-proċess 18 Art. 67 tal-Kostituzzjoni 19 Reg. 120E tal-A.L. 23/1962 kif emendat (L.S. Kost. 17 ta' Diċembru, 2020 attriċi tressqet għaliex ir-rikorrent iqis li l-Kumitat ma mexiex fir-rigward tiegħu kif kellu jimxi skond il-liġijiet li taħthom huwa mwaqqaf u li l-mod kif mexa l- Kumitat kisirlu l-jedd tiegħu dwar il-preżunzjoni tal-innoċenza. Għall- kuntrarju, kif jgħid ir-rikorrent, filwaqt li l-Kumitat kellu jistudja r-rapport tal- Awditur Ġenerali u jirrapporta lill-Kamra tad-Deputati dwaru, qatta' biċċa sewwa mill-bosta seduti li żamm jiffoka fuq l-imġiba tar-rikorrent (u oħrajn) u jiġbor xhieda li tirreferi għal żmien li lanqas kien miġbur fir-rapport tal- Awditur. Għalhekk, għalkemm dak li qal l-imħarrek Avukat tal-Istat dwar x'inhuma s-setgħat u l-funzjonijiet tal-Kumitat huma minnhom, naqas għal kollox li jressaq sottomissjonijiet dwar jekk il-Kumitat mexiex ma' dawk is- setgħat u funzjonijiet u għalhekk naqas li jindirizza l-għajn tal-ilment tar- rikorrent; Illi dan ifisser li l-Kumitat ġibed fuqu l-ħtieġa li din il-Qorti tara jekk, bil-mod li bih mexa f'dan il-każ, kienx qiegħed jikser il-jedd fundamentali li r-rikorrent jilminta li nkisirlu. F'dan ir-rigward, il-Qorti ttenni li l-Kumitat ma jistax aktar jistkenn taħt id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Kostituzzjoni biex jikseb immunità minn stħarriġ ġudizzjarju jekk kemm-il darba joħroġ li, bil- mod kif ikun mexa, jikser xi jedd fundamentali ta' xiħadd20. Minbarra dan, ingħad ukoll li " proċeduri ta' natura investigattiva sabiex jiġu stabbliti l-fatti bħal dawk quddiem il-Kumitat Permanenti ma jinkwadrawx fi proċeduri għad- determinazzjoni ta' dritt jew obbligu ċivili jew ta' imputazzjoni kriminali. Il- Qorti fi L-Imġarr, iżda, irriteniet li d-dritt kontra l-awtoinkriminazzjoni u d- dritt għas-silenzju li jinsiltu mid-dritt għal smigħ xieraq huma xorta waħda invokabbli mill-individwu fi proċeduri bħal dawn fejn kontestwalment mal- proċeduri msemmija jkunu qegħdin jittieħdu kontra tiegħu proċeduri tax-xorta li jaqgħu fil-parametri tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni."21; Illi għal dawn ir-raġunijiet il-Qorti ssib li din l-ewwel eċċezzjoni tal-imħarrek Avukat tal-Istat m'għandhiex tintlaqa'; Illi fit-tieni eċċezzjoni preliminari tiegħu, l-imħarrek Avukat tal- Istat iqajjem l-intempestività tal-azzjoni tar-rikorrent, u jsejjes l-argument tiegħu fuq il-fatt li l-proċeduri kriminali kontra l-istess rikorrent għadhom miftuħa u mhux magħruf kif u taħt liema ċirkostanza r-rikorrenti ser jiġi żvantaġġat22. Huwa jisħaq li l-ksur tal-jedd fundamentali għal smigħ xieraq jkun determinat meta wieħed iqis il-proċess sħiħ u mhux meta l-persuna ddaħħal f'moħħha li tkun ġarrbet dak il-ksur fl-astratt. Għalhekk jgħid li r- rikorrent fetaħ din il-kawża qabel waqtha; 15.12.2015 fil-kawża fl-ismijiet Francis Salifu et vs Onorevoli Speaker tal-Kamra tad-Deputati et §§ 23 – 7 21 Kost. 26.1.2018 fil-kawża fl-ismijiet Frank Tenimu vs L-Onorevoli Speaker tal-Kamra tad-Deputati et § 39 22 Ara Nota ta' Sottomissjonijiet tal-Avukat Ġenerali f'paġ. 229 tal-proċess 17 ta' Diċembru, 2020 Illi r-rikorrent iwarrab din l-eċċezzjoni billi jgħid li l-argument imressaq mill-Avukat tal-Istat mhuwiex regola assoluta u l-Qrati għarfu li jista' jkun hemm episodji partikolari li, minħabba fihom, il-jedd ta' smigħ xieraq ta' persuna (partikolarment fi proċedimenti ta' sura kriminali) jinkiser minħabba f'dak l-episodju. Minbarra dan, ilment ta' ksur ta' jedd fundamentali jseħħ ukoll fejn l-għemil attakkat ikun ser jikser xi jedd bħal dak23. Fuq kollox, l- eċċezzjoni li huwa ressaq l-azzjoni tiegħu qabel waqtha ma tiswiex għaliex, b'dak li sar fil-Kumitat, huwa diġà ġarrab il-ksur li minnu jilminta; Illi llum ma għad fadal l-ebda dubju li r-regola li l-jedd għal smigħ xieraq trid titqies fil-qafas tal-proċess kollu li jkun, ma twarrabx il-fatt li jista' jseħħ ksur ta' dak il-jedd b'xi ġrajja, fatt jew ċirkostanza partikolari li taf tolqot fil-laħam il-ħaj xi proċediment, imqar jekk ikun għadu ma nbediex24. Fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha, biċċa sewwa mir-raġuni li wasslet lir-rikorrent iressaq din il-kawża ġejja mill-fatt li l-Kumitat bidel eżerċizzju ta' skrutinju ta' rapport tal-Awditur Ġenerali fi proċess li jippunta s-swaba' tal-ħtija kontrih, u wkoll fuq il-fatt li s-seduti miżmuma mill-istess Kumitat kienu mxandra fuq il- meżżi tax-xandir u mogħtijin pubbliċità estensiva. F'dan il-qafas, u bla ma tagħti ġudizzju f'dan il-waqt dwar jekk seħħx tabilħaqq il-ksur tal-jedd li minnu jilminta r-rikorrent, din il-Qorti hija tal-fehma li hemm ċirkostanzi biżżejjed biex tgħid li l-azzjoni li ressaq ir-rikorrent ma tressqitx qabel waqtha. Din il- fehma hija msaħħa mill-fatt li l-imsemmija proċeduri tal-Kumitat kienu għaddejjin fiż-żmien li kien fatt magħruf li r-rikorrent kien tressaq quddiem Qorti ta' kompetenza kriminali mixli b'reati partikolari, u fejn dawk ir-reati ssemmew kemm-il darba fix-xogħol tal-Kumitat b'tismija diretta tar-rikorrent; Illi f'dan ir-rigward tajjeb jingħad li l-ilment tar-rikorrent ġej mill- fatt li fi ħdan l-imsemmi Kumitat saru bosta rimarki li setgħu jxellfu l- preżuzjoni tal-innoċenza tiegħu (jekk mhux saħansitra jaffermaw il-ħtija tiegħu) u għalhekk, l-azzjoni tiegħu trid titqies taħt dan l-aspett. Kemm hu hekk, f'kawża oħra mressqa mir-rikorrent b'rabta ma' dawk il-proċedimenti fil- Kumitat ingħad li ".. wkoll jekk il-proċess penali jitmexxa b'ħarsien skrupluż tal-garanziji proċedurali kollha u wkoll jekk eventwalment l-attur ma jinstabx ħati, appuntu għax il-ksur ma huwiex b'konnessjoni mal-proċess penali"25 il- ħsara mġarrba mir-rikorrent tagħmel l-azzjoni tiegħu waħda attwali u żgur mhux imressqa qabel il-waqt; Illi għal dawn ir-raġunijiet din l-eċċezzjoni preliminari wkoll mhix tajba u mhix se tintlaqa'; 23 Art. 46(1) tal-Kostituzzjoni 24 Kost. 13.2.2017 fil-kawża fl-ismijiet Alfred Sciberras vs L-Avukat Ġenerali et §12 (liema każ ukoll kien jirrigwarda ksur tal-jedd tal- preżunzjoni tal-innoċenza) 25 Kost. 14.12.2018 fil-kawża fl-ismijiet Tancred Muscat Curmi vs l-Onor. 17 ta' Diċembru, 2020 Illi l-Qorti sejra tqis issa l-eċċezzjonijiet preliminari mqajma mill- imħarrek Speaker tal-Kamra tad-Deputati. L-ewwel waħda titkellem dwar in- nuqqas ta' siwi tan-notifika magħmula lilu. Huwa jsejjes din l-eċċezzjoni fuq dak li jgħid l-artikolu 65(5) tal-Kostituzzjoni26, li jgħid li ebda att tal-Qorti ma jista jiġi notifikat lilu fil-mansjoni tiegħu ta' Speaker fl-imkien tal-Kamra jew waqt li l-Kamra tkun f'seduta. Il-Qorti tosserva li l-istess intimat ma ressaq l- ebda sottomissjoni dwar din l-eċċezzjoni tiegħu. Madankollu, lanqas irtiraha formalment u għalhekk il-Qorti trid tqisha; Illi r-rikorrent iwarrab din l-eċċezzjoni u jgħid li l-iSpeaker ma ressaq l-ebda prova li turi ċ-ċirkostanzi tan-notifika u wisq anqas li huwa laqa' n-notifika bl-atti tal-kawża hija u għaddejja xi seduta tal-Kamra tad-Deputati. Minbarra dan, iżid jgħid li l-atti ta' din il-kawża ma jirrigwardawx proċediment ċivili, imma kawża ta' lment ta' ksur ta' jedd fundamentali, u għalhekk il-kliem tal-artikolu 65(5) tal-Kostituzzjoni ma jgħoddx għall-każ tallum; Illi l-Qorti tgħid li din l-eċċezzjoni mhix tajba. Minbarra r- raġunijiet li jsemmi r-rikorrent biex jilqa' għaliha, l-atti tal-kawża juru li n- notifika saret f'idejn l-Iskrivan tal-Kamra27 u l-eċċezzjoni tal-imħarrek Speaker ma tilmenta xejn minn dan il-fatt. Minbarra dan, din il-Qorti (diversament presjeduta) kellha l-opportunità tqis eċċezzjoni bħal din meta qalet li ".. skond l- Art 65(5), id-divjet li l-ebda proċediment maħruġ minn xi qorti fl-eżerċizzju ċivili tagħha m`għandu jiġi notifikat jew esegwit ġewwa r-reċinti tal-Kamra tad-Deputati jgħodd biss jekk in-notifika jew l-eżekuzzjoni ssir waqt li l-Kamra tad-Deputati tkun f`seduta jew permezz tal-iSpeaker, l-iskrivan jew xi uffiċjal tal-Kamra. Fil-każ tal-lum, l-intimati ma ġabu l-ebda prova li n-notifika tar- rikors promotur saret waqt li l-Kamra tad-Deputati tkun f`seduta jew permezz tal-iSpeaker, l-iskrivan jew xi ufficjal tal-Kamra. In-nullità tan-notifika tar- rikors promotur eċċepita bl-ewwel eċċezzjoni mhijiex ippruvata u għalhekk l- eċċezzjoni qegħda tkun respinta."28 Għal dawn l-istess raġunijiet, din il-Qorti qiegħda tiċħadha wkoll; Illi fit-tieni eċċezzjoni preliminari tiegħu, l-imħarrek Speaker jgħid li huwa jmissu jinħeles mill-ħarsien tal-ġudizzju minħabba li huwa bl- ebda mod ma ndaħal fil-proċeduri kriminali li għaddej minnhom ir-rikorrent. Hawn ukoll, l-istess imħarrek naqas li jressaq sottomissjonijiet dwar din l- eċċezzjoni tiegħu; Illi r-rikorrent jilqa' għal din l-eċċezzjoni billi jgħid li l-kwestjoni tal-azzjoni tiegħu mhijiex jekk l-iSpeaker huwiex imdaħħal jew le b'xi mod fil- 26 Ara l-verbal tas-smigħ 21.2.2017 f'paġ. 29 tal-proċess 27 Ara r-riferta f'paġ. 8 tal-proċess 28 P.A. Kost JZM 15.1.2015 fil-kawża fl-ismijiet Francis Salifu et vs Marlow. Speaker tal-Kamra tad-Deputati et li minnha ma sarx appell dwar din l-eċċezzjoni 17 ta' Diċembru, 2020 proċeduri kriminali li jinsabu għaddejjin fil-konfront tar-rikorrent, imma jekk bis-sehem tiegħu fis-seduti tal-Kumitat u b'deċiżjonijiet li seta' ħa b'rabta mal- istess, huwa jaħtix għall-ksur tal-jedd fundamentali li minnu jilminta r-rikorrent; Illi l-Qorti tqis li l-leġittimità passiva tal-intimat tiddependi min- natura tat-talbiet u l-premessi li jagħmel ir-rikorrenti fl-att promotur tal-kawża mressqa minnu. Fil-premessi jissemma s-smigħ li sar quddiem il-Kumitat u l- mod kif tmexxa, ix-xhieda li ttellgħu, u l-kummenti li ntqalu minn uħud mill- membri tal-Kumitat. It-talbiet, min-naħa l-oħra, jorbtu mal-eżami li sar mill- Kumitat tar-rapport tal-Awditur Ġenerali. Għaldaqstant, f'din il-kawża, ir- rikorrent, la fil-premessi lanqas fit-talbiet, ma jagħmel referenza għal xi aġir partikolari jew speċifiku mwettaq mill-iSpeaker. Min-naħa l-oħra, instab li t- treġija tal-Kumitat hija f'idejn iċ-Chairman tal-istess Kumitat29, iżda ċ- Chairman ma huwiex parti mħarrka f'din il-kawża. Safejn ir-rikorrent jgħid li l-intimat Speaker kellu xi sehem fil-ħidma tal-Kumitat minħabba xi deċiżjoni li ħa fil-konfront tiegħu, jidher li din iċ-ċirkostanza kienet il-mertu ta' azzjoni oħra (li llum tikkostitwixxi ġudikat) li r-rikorrent mexxa dwar din il-ħaġa u li għalhekk hija differenti mill-mertu tal-kawża tallum; Illi għal dawn ir-raġunijiet il-Qorti ssib li din it-tieni eċċezzjoni hija mistħoqqa u għandha tintlaqa'; Illi bit-tielet eċċezzjoni preliminari tiegħu l-intimat Speaker jgħid li huwa m'għandux ir-rappreżentanza tal-Kumitat u lanqas ma għandu l-ebda kontroll fuq dak li l-istess Kumitat jagħżel li jiddiskuti dwaru u għalhekk ukoll imissu jinħeles mill-ħarsien tal-ġudizzju. Għal darb'oħra, l-imsemmi intimat ma ressaqx sottomissjonijiet dwar din l-eċċezzjoni tiegħu, imma lanqas irtiraha; Illi r-rikorrent jgħid li huwa ma ħarrikx lill-iSpeaker bħala l- persuna li tirrappreżenta lill-Kamra tad-Deputati, imma ħarrku fil-kwalità personali tiegħu bħala President tal-Kamra tad-Deputati. Huwa jiġġustifika l- għażla tiegħu li jħarrek lill-iSpeaker fuq is-saħħa tas-sehem li jingħad li ħa matul iż-żmien li l-Kumitat kien għaddej bis-smigħ tal-każ. Huwa jgħid li, b'dan biss, il-Qorti għandha tiċħad l-eċċezzjoni; Illi din l-eċċezzjoni timxi id f'id mal-eċċezzjoni ta' qabilha. Teknikament, ladarba l-Qorti sabet li kien mistħoqq li tilqa' t-tieni eċċezzjoni tal-iSpeaker, ma kienx meħtieġ li tqis ukoll din l-eċċezzjoni. Hawnhekk ukoll, il-Qorti ttenni l-fehmiet u l-kunsiderazzjonijiet li hija għamlet hi u tqis dik l- eċċezzjoni. Il-leġittimità passiva tal-iSpeaker trid titqies fil-każ konkret tal- allegazzjonijiet magħmula mir-rikorrent. Mill-provi kollha mressqa matul is- 29 Kost 26.1.2018 fil-kawża fl-ismjiet Frank Tenimu vs L-Marlow. Speaker tal-Kamra tad-Deputati et, §§ 28 – 9 17 ta' Diċembru, 2020 smigħ tal-kawża, ir-rikorrent ma wera bl-ebda mod kif l-imsemmi intimat wassal għall-ksur li minnu jilminta, jew għal xi mġiba jew għemil li ma jikkostitwux diġà l-mertu ta' xi kawża oħra fejn ir-rikorrent kien espressament ilmenta mill-imġiba tal-iSpeaker u fejn talab (u ngħata) rimedju għall-ksur tal- jedd fundamentali tiegħu. Imqar jekk wieħed jifli l-atti ta' din il-kawża, u l- Anness li r-rikorrent hemeż man-Nota ta' Sottomissjonijiet tiegħu30 u l-istess sottomissjonijiet, din il-Qorti ma ssibx li r-rikorrent wera li l-intimat Speaker kien jaħti għall-ksur tal-preżunzjoni tal-innoċenza tiegħu b'dak li ngħad mill- membri tal-Kumitat jew minn xhieda li tressqu quddiemu; Illi għalhekk ukoll, it-tielet eċċezzjoni preliminari hija tajba u jistħoqqilha tintlaqa' billi l-intimat Speaker jinħeles mill-ħarsien tal-ġudizzju; Illi l-Qorti se tgħaddi biex tqis il-mertu tal-azzjoni attriċi u s-siwi tal-eċċezzjonijiet fil-mertu tal-Avukat tal-Istat. Ir-rikorrent isejjes din l-azzjoni tiegħu fuq il-ksur tal-jedd li persuna tibqa' titqies innoċenti fir-rigward ta' kull xilja li ssirilha sakemm tinstab ħatja minn qorti. F'dan il-qafas l-ilmenti tar- rikorrent jinbnew fuq erba' ċirkostanzi: fl-ewwel lok r-rapport estensiv u d- disponibbiltà b'mod miftuħ lill-pubbliku tax-xhieda mogħtija quddiem il- Kumitat; fit-tieni lok, il-mistoqsijiet li saru lix-xhieda u l-kummenti fost membri tal-Kumitat li wrew fehmiet ta' ħtija fir-rikorrent għall-akkużi kriminali li jinsab mixli bihom fil-proċeduri kriminali li għaddejjin fil-Qorti tal- Maġistrati; fit-tielet lok, il-fatt li r-rikorrent intalab jixhed minkejja li seta' jinkrimina tal- investigazzjoni li kellu jagħmel. Għandu jingħad li ħafna mill-ilmenti li r- rikorrent ressaq f'din il-kawża jixbhu lmenti mressqa u mistħarrġa mill-Qrati fi proċeduri oħra li tressqu kemm mir-rikorrent innifsu u kif ukoll minn persuni oħra li għaddew mill-istess ġrajja u b'rabta mal-istess proċedimenti quddiem il- Kumitat; il-Kumitat qabeż il-parametri ruħu; u Illi fil-parti rilevanti tiegħu għal dan il-każ, l-artikolu 39(5) tal- Kostituzzjoni jipprovdi li "Kull min jiġi akkużat b'reat kriminali għandu jiġi meqjus li jkun innoċenti sakemm jiġi pruvat jew ikun wieġeb li huwa ħati: Iżda ebda ħaġa li hemm fi jew magħmula skond l-awtorità ta' xi liġi ma titqies li tkun inkonsistenti ma' jew bi ksur ta' dan is-subartikolu safejn dik il-liġi timponi fuq xi persuna akkużata kif intqal qabel il-piż tal-prova ta' fatti partikolari". Min-naħa l-oħra, l-artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni jgħid li "Kull min ikun akkużat b'reat kriminali għandu jiġi meqjus li jkun innoċenti sakemm ma jiġix pruvat ħati skond il-liġi"; 30 Paġġ. 198 sa 219 tal-proċess 17 ta' Diċembru, 2020 Illi f'dan ir-rigward huwa mgħallem li l-preżunzjoni tal-innoċenza hija element kostituttiv tal-jedd għal smigħ xieraq fi proċeduri kriminali, iżda "the presumption of innocence is binding not only on the court before which a person charged is brought but on other State organs. Illi fid-dawl taċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ li l-Qorti għandha quddiemha, siewi li wieħed iżomm quddiem għajnejh li "Negative pre-trial publicity may compromise the presumption of innocence. Il-Qorti ssib li dawn il-kunsiderazzjonijiet dottrinali jgħoddu sewwa 17 ta' Diċembru, 2020 għall-każ li għandha quddiemha, u huma l-frott ta' deċiżjonijiet mogħtija mill- Q.E.D.B. f'każijiet li jqarrbu għal dan tallum33; Illi dwar l-ewwel ċirkostanza fl-ilment tar-rikorrent, mill-fatti li joħorġu mill-atti tal-kawża jirriżulta li, waqt smigħ quddiem il-Kumitat, ittieħdet id-deċiżjoni li l-proċeduri jixxandru 'live' fuq il-meżżi awdjo-viżivi34. Rapporti miktuba fuq l-investigazzjoni min-naħa tal-Kumitat permezz tal-mezzi ta' medja ma naqsux u kienu jixxandru b'mod regolari u konsistenti fuq medda ta' żmien sewwa35. F'każ bħal dan li wkoll kien imdaħħal fih ir-rikorrent ingħad Jekk dan iwassalx għal ksur ta' smigħ xieraq kien il-mertu ta' kawża oħra miftuħa mir-rikorrenti fejn ingħad li "l-fatt illi kien hemm proċess politiku li kien qiegħed jiġi mxandar lil pubbliku ma jistax minnu nnifsu jwassal għal konklużjoni illi ġew vjolati l-jeddijiet fundamentali tal-appellat rikorrent. Wara kollox, il-pubbliku għandu dritt fundamentali illi jirċievi informazzjoni, speċjalment rigward materja ta' interess pubbliku bħal ma hu r-Rapport tal- Awditur li dwaru kienu qed isiru l-proċeduri quddiem il-Kumitat dwar il- Kontijiet Pubbliċi.… Għalhekk l-ewwel Qorti kellha raġun meta sabet illi l-fatt waħdu li l-proċeduri quddiem il-Kumitat imsemmi kienu qed jiġu trasmessi 'live' ma kienx awtomatikament preġudizzjevoli għad-drittijiet fundamentali tal- appellat rikorrent, u li sabiex jiġi ddeterminat jekk huwa sofriex leżjoni tad-dritt tiegħu għall-presunzjoni tal-innoċenza kellhom jiġu eżaminati ċ-ċirkostanzi speċifiċi ta' dawn il-proċeduri. Din il-Qorti tqis illi kkonsidrat l-interess pubbliku sostanzjali li kien hemm fil-proċeduri tal-Kumitat imsemmi u d-dritt tal-pubbliku li jirċievi informazzjoni, ma jistax jiġi aċċettat li x-xandir ta' dawn il-proċeduri huwa fih innifsu leżiv tad-drittijiet tal-appellat rikorrenti"36; Illi dwar it-tieni ċirkostanza fl-ilment tar-rikorrent, huwa jixli lill- Kumitat b'nuqqas ta' imparzjalità u jgħid li kien aktar interessat biex isib ħtija fih milli biex jinvestiga r-rapport tal-Awditur Ġenerali. Għal dan il-għan, jgħid li ttellgħu numru ta' xhieda u sarulhom mistoqsijiet lil hinn mill-qafas li jirreferi għalih l-imsemmi rapport. Jgħid ukoll li, fost membri tal-Kumitat, kien hemm uħud li minn kliemhom, kienu diġà sabuħ ħati tal-akkużi li nġiebu kontrih minkejja li quddiem il-Qorti tal-pMaġistrati kien ċaħad li kien imdaħħal fil- ġrajjiet li dwarhom kien mixli. B'sostenn ta' dan, ir-rikorrent ressaq sensiela ta' siltiet meħuda mix-xogħol tal-Kumitat (li l-verżjoni sħiħa tiegħu ressaq kopja sħiħa tagħha f'compact disc bir-reġistrazzjonijiet u t-traskrizzjonijiet tax-xhieda mogħtija37) u li fihom jiċċita siltiet mill-mistoqsijiet li saru lix-xhieda mill- membri tal-Kumitat; 33 Ara, b'eżempju, Q.E.D.B. 25.3.1983 fil-kawża fl-ismijiet Mazzacano D'Amato vs Joyce (Applik. Nru. 8660/79) § 27; Q.E.D.B. 10.10.2000 fil- kawża fl-ismijiet Daktaras vs Litwanja (Applik. Nru. 42095/89) § 41; Q.E.D.B. 19.9.2006 fil-kawża fl-ismijiet Scerri vs Schiavone Cassar (Applik. Nru. 23037/04) § 48; u Q.E.D.B. 2.10.2012 fil-kawża fl-ismijiet Virabjan vs Van Dommelen (Applik. Nru. 40094/05) § 185 34 Laqgħa numru 4 tal-Kumitat tat-13 ta' Awwissu, 2013 35 Paġġ. 46 sa 134 tal-proċess 36 Kost. 13.7.2020 fil-kawża fl-ismijiet Tancred Muscat Curmi vs Marlow. Speaker tal-Kamra tad-Deputati et § 38 37 Dok f'paġ. 34 tal-proċess 17 ta' Diċembru, 2020 Illi l-Qorti qieset b'reqqa dawn il-provi u l-kuntest li fih ingħadu l- fatt li s-smigħ kien jixxandar 'live' bla ma jkun hemm editjar. Fid-dawl tal- kunsiderazzjonijiet ta' dritt li ssemmew aktar qabel, mhux l-anqas minħabba n- natura pubblika tal-persuni li għaddew il-kummenti tagħhom dwar il-fehma tagħhom ta' ħtija tar-rikorrent u l-ambjent pubbliku u uffiċjali li fih ingħaddew dawk ir-rimarki, din il-Qorti tagħmel tagħha l-kunsiderazzjonijiet li saru mill- Qorti Kostituzzjonali fl-imsemmija kawża meta qalet li "m'hemmx dubbju illi ġaladarba kien hemm proċeduri penali pendenti kontra l-appellat, l-awtoritajiet konċernati, inkluż il-membri tal-Kumitat imsemmi, kienu marbutin bl-obbligu illi jirrispettaw id-dritt tal-presunzjoni tal-innoċenza tal-appellat. Fil-fehma tal- Qorti, id-diskors impunjat ma kienx jimporta merament l-għoti oġġettiv ta' informazzjoni, iżda kien jirrapreżenta "value judgement" fuq il-ħtija tal- appellat. L-Onorevoli Dottor Bonnici kien jaf illi l-proċeduri tal-kumitat kienu qed jiġu trasmessi live, u kien jaf ukoll illi l-appellat kien qed jiġi mixli fi proċeduri kriminali fuq l-istess mertu, u għalhekk kellu l-obbligu li jiżen kliemu sew sabiex ma jxellifx il-presunzjoni tal-innoċenza tal-appellat. Dan ma sarx, u għalhekk din il-Qorti taqbel mal-ewwel Qorti illi kien hemm leżjoni tad-dritt tal-kliem tal-appellat impunjat"38. Fid-dawl ta' dikjarazzjoni bħal din minn qorti ogħla minn din u fil-qafas tal-istess proċedimenti quddiem il-Kumitat b'riferenza għall-istess persuna, din il-Qorti ssib li l-ilment tar-rikorrent huwa mistħoqq u jirriżulta l- ksur tal-jedd tiegħu dwar il-preżunzjoni tal-innoċenza; għall-presunzjoni b'konsegwenza tal-innoċenza Illi bit-tielet ċirkostanza fl-ilment, ir-rikorrent jilmenta mill-fatt li ntalab jixhed mill-Kumitat minkejja li kontrih kien hemm proċeduri pendenti quddiem il-Qorti. Il-mertu ta' dan l-ilment ukoll kien mistħarreġ fi proċeduri mnedija mill-istess rikorrent u fejn ingħad li "L-ewwel Qorti kienet korretta meta sabet illi għandha ssir distinzjoni bejn xhud normali u xhud li jkun ukoll jinsab akkużat fi proċeduri kriminali dwar l-istess mertu u li jkunu għadhom sub-judice. Xhud normali għandu dritt li ma jirrispondix biss domandi li jistgħu jinkriminawh, u huwa minnu li dan id-dritt jinsab salvagwardjat fil-linji- gwida in kwistjoni. Pero`, xhud li jkun ukoll akkużat fi proċeduri kriminali dwar l-istess mertu u li jkunu għadhom sub-judice għandu d-dritt għas-silenzju u ma jistax jiġi mġiegħel jirrispondi ebda domanda, saħansitra lanqas domanda li tista' tiskolpah. Dan jinsab assodat fil-gurisprudenza kemm tal-qrati Maltin u kif ukoll tal-Qorti Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, kif jidher mir- rassenja ta' ġurisprudenza li għamlet referenza għaliha l-ewwel Qorti. B'referenza għall-argument tal-appellanti rigward l-interess pubbliku illi deposizzjonijiet quddiem il-Kumitati tal-Kamra ma jkunux imxekkla bid-dritt għas-silenzju, il-Qorti tagħraf illi għalkemm huwa minnu illi l-interess pubbliku 13.7.2020 fil-kawża fl-ismijiet Tancred Muscat Curmi vs Marlow. Speaker tal-Kamra tad-Deputati et § 33 17 ta' Diċembru, 2020 F'dan il-każ ma ġiex kontestat illi s-seduti tal-Kumitat imsemmi kienu qed jiġu mxandra 'live' b'mod awdjo-viżiv lil pubbliku generali. Ghalhekk, kwalwunke xhieda illi l- appellant seta' ġie kostrett jagħti kienet tkun immedjatament magħrufa mill- pubbliku waqt illi huwa kien jinsab għaddej minn proċeduri kriminali kontra tiegħu fuq l-istess mertu, b'mod illi ma kien hemm l-ebda garanzija illi din ix- xhieda ma kinitx ser tintuża fil-proċeduri kriminali kontra l-appellat. Id-dritt għas-silenzju huwa intiż mhux biss sabiex l-akkużat ma jinkriminax ruħu direttament, iżda wkoll sabiex ma jkunx hemm il-possibilità li dak li jkun qal jintuża mqar għall-finijiet ta' kontroll ta' kredibilità tieghu. Għalhekk għal din il-Qorti huwa ċar illi l-fatt illi l-appellat ma ngħatax dritt għas-silenzju, iżda biss dritt li ma jirrispondix domandi li setgħu jkunu inkriminanti, meta meħud in konsiderazzjoni flimkien mal-fatt illi l-proċeduri quddiem il-Kumitat kienu qed jiġu mxandra 'live' b'mod awdjo-viżiv waqt li l-appellat kien għaddej minn proċeduri penali fuq l-istess mertu, kien leżiv tad-dritt tiegħu għal smiegħ xieraq"39. Hawnhekk ukoll, din is-silta twassal għall-fehma li r-rikorrent ġarrab tabilħaqq ksur tal-jedd tiegħu għal smigħ xieraq; Illi taħt ir-raba' ċirkostanza fl-ilment tar-rikorrent, huwa jgħid li l- Kumitat ħareġ 'il barra minn dak li kien mitlub li jistħarreġ. Bħala fatti, ir- rikorrent jorbot dan l-ilment mal-ilmenti ta' qablu u, meħud flimkien miegħu, jikkonkludi li s-smigħ quddiem il-Kumitat ħa xejra ta' proċeduri legali bil- konsegwenzi ħżiena li ħalla fuqu. L-intimati40, min-naħa l-oħra, jilqgħu billi jgħidu li, bħala organu investigattiv, il-Kumitat kellu l-għan li jfittex li jasal għas-sewwa u kulma għamel għamlu b'dik il-fehma. Jiċħad li l-aġir tal-Kumitat ġab ħsara lir-rikorrent; Illi filwaqt li l-liġi41 tagħti setgħat wisgħin lill-Kumitat fil-qadi tal- funzjonijiet tiegħu, mill-minuti tas-smigħ42, jidher li bejn il-membri ta' l-istess Kumitat, kien hemm nuqqas ta' qbil fuq dak li kellu fil-fatt jiġi mistħarreġ. Dan wassal biex id-diskussjoni twessgħet, iżda mhux neċessarjament għaliex kien hemm viżjoni ċara fejn il-Kumitat kellu jasal. Il-Qorti tqis ukoll li l-fatt innifsu li saru 'l fuq minn tmenin seduta, juri l-firxa wiesgħa li ħadet id-diskussjoni bla ma waslet għal xi tmiem. Kemm hu hekk, ix-xogħol tal-Kumitat twaqqaf hekk kif Madanakollu, irid jingħad ukoll li dan fih innifsu ma jwassalx għal ksur ta' 39 Ibid. §§ 21 – 2 40 Nota ta' Sottomissjonijiet tal-Avukat Ġenerali f'paġ. 230 tal-proċess 41 Ara reg. 120E tal-A.L. 23/62 (L.S. Kost. 02) 42 Laqgħa numru 3 tal-1.7.2013, paġ. 34 tal-proċess il-Leġislatura ngħalqet fl-2017 bis-sejħa ta' Elezzjonijiet Ġenerali. 17 ta' Diċembru, 2020 jeddijiet tar-rikorrent. Ir-rikorrent ma ressaqx prova ta' preġudizzju li ġarrab lil hemm minn dak li ġie mistħarreġ taħt it-tliet ilmenti l-oħra. Tqis ukoll li l- Kumitat kellu l-jedd iħaddem u jsegwi l-proċedura tiegħu. Għal dawn ir- raġunijiet, il-Qorti ma tarax kif dan l-ilment jolqot il-jedd tar-rikorrent għal smigħ xieraq; Illi fid-dawl ta' dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Qorti tasal għall- fehma li r-rikorrent seħħlu juri li, fil-qofol, il-ħidma tal-Kumitat ġabitlu ksur tal- jedd fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq u għalhekk l-ewwel talba tiegħu hija mistħoqqa u sejra tintlaqa', filwaqt li sejra twarrab l-eċċezzjonijiet fil-mertu dwarha; Illi jifdal li l-Qorti tqis ir-rimedji mitluba mir-rikorrent li huma l-mertu taż-żewġ talbiet l-oħrajn tiegħu. Huwa jqis li, ladarba ġarrab ksur tal- jeddijiet fundamentali li dwarhom ressaq din il-kawża, il-konsegwenza trid tkun li l-proċeduri kriminali pendenti quddiem il-Qrati ta' kompetenza kriminali jitwaqqfu, jitħassru u għaldaqstant jinħeles minn kull xilja. Jitlob ukoll li l- Qorti tagħti direzzjoni u r-rimedji xierqa sabiex il-jeddijiet tiegħu jiġu mħarsa; Illi minħabba tal-Istat żamm l-imħarrek Avukat is- sottomissjonijiet tiegħu marbuta sfiq maċ-ċaħda li r-rikorrent ma ġarrab l-ebda ksur tal-jeddijiet fundamentali tiegħu, naqas li jindirizza l-kwestjoni tar-rimedji mitluba mir-rikorrent. Kien biss l-imħarrek l-ieħor – l-Onorevoli Speaker – li ressaq argumenti f'dan ir-rigward43. Għalkemm inħeles mill-ħarsien tal- ġudizzju, il-Qorti tqis li għandha ssemmi x'jgħid dwar dawn it-talbiet tar- rikorrent. Huwa jgħid li l-kors tal-ġustizzja mniedi kontra r-rikorrent irid jieħu l-kors tiegħu u l-fatt waħdu li r-rikorrent sata' ngħata "publiċità avversa" ma kienx iġib minnufih it-tħassir ta' dawk il-proċedimenti. Minbarra dan, iżid jgħid li din il-Qorti ma għandha l-ebda ordni oħra x'tagħti, ladaraba l-proċeduri quddiem il-Kumitat twaqqfu u ma reġgħux issejħu wara l-bidu tal-Leġislatura l- ġdida. Jgħid għalhekk li t-tielet talba wkoll saret għalxejn; Illi minkejja li l-Qorti sabet li seħħ ksur tal-jedd fundamentali tar- rikorrent f'xi wħud miċ-ċirkostanzi li minnhom jilminta, fil-fehma meqjusa tagħha, ma ssibx li huwa mistħoqq ir-rimedju minnu mitlub tat-tħassir u t- twaqqif tal-proċeduri pendenti quddiem il-Qorti tal-Maġistrati u l-ħelsien tiegħu minn dawk il-proċedimenti. Dan jingħad għaliex mill-ksur ta' jedd li din il- Qorti sabet fil-każ tallum ma jġibx il-konsegwenza tat-tħassir tal-proċess li qed jinstema' quddiem dik il-Qorti kompetenti. Min-naħa l-oħra, is-sejbien tal-ksur tal-jedd tar-rikorrent għal smigħ xieraq f'dan il-każ imorru lil hinn minn rimedju ta' sempliċi dikjarazzjoni ta' ksur ta' jedd fundamentali. Fid-dawl tal- kunsiderazzjonijiet li saru aktar qabel, il-Qorti ssib li jixraq li l-fehmiet 43 Nota ta' Sottomissjonijiet tiegħu f'paġġ. 240 – 1 tal-proċess 17 ta' Diċembru, 2020 magħmulin minnha f'din is-sentenza jitqiegħdu għall-attenzjoni tal-Qorti illi quddiemha mexjin il-proċeduri kontra r-rikorrent, ħalli meta jew jekk eventwalment tiġi msejħa sabiex tiddetermina x-xiljiet imressqa kontrih tkun tista' tirregola ruħha b'mod xieraq. B'hekk ir-rikorrent ikollu s-serħan tal-moħħ li l-istess Qorti li ser tiġġudikah, tkun midħla mal-fatti msemmija f'din il-kawża u tal-ksur minnu mġarrab b'dak li sar quddiem il-Kumitat; Illi għalhekk, filwaqt li l-Qorti m'hijiex se tilqa' t-tieni talba attriċi kif magħmula, se tipprovdi dwar it-tielet talba b'dak il-mod; Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l- kawża billi: Tiċħad l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-intimat Speaker billi mhix mistħoqqa fil-fatt u fid-dritt; Tilqa' it-tieni u t-tielet eċċezzjonijiet preliminari tal-intimat Speaker u teħilsu mill-ħarsien tal-ġudizzju bi spejjeż għar-rikorrent; Tiċħad l-ewwel u t-tieni eċċezzjonijiet preliminari tal-intimat Avukat tal-Istat, billi mhumiex mistħoqqa fil-fatt u lanqas fid-dritt; Tilqa' l-ewwel talba tar-rikorrent u ssib li huwa ġarrab ksur tal- jedd tiegħu għal smigħ xieraq kif imħares fl-artikolu 6(2) tal-Konvenzjoni u fl- artikolu 39(5) tal-Kostituzzjoni, dwar il-preżunzjoni tal-innoċenza, minħabba l- mod kif mexa l-Kumitat Permanenti tal-Kamra dwar il-Kontijiet Pubbliċi fil- konfront tiegħu; Tiċħad it-tieni talba tar-rikorrent, u ssib li l-ksur tal-jeddijiet fuq imsemmija ma jwassalx għat-tħassir tal-proċess li qed jinstema' kontrih fil- Qrati ta' kompetenza Kriminali; Tilqa' it-tielet talba tar-rikorrent billi tordna li, hekk kif tgħaddi f'ġudikat, ir-Reġistratur jgħaddi kopja ta' din is-sentenza lil dik il-Qorti li quddiemha miexja l-proċeduri kriminali kontra r-rikorrent għall-għarfien tagħha; Tiċħad l-eċċezzjonijiet fil-mertu tal-Avukat tal-Istat għaliex mhux mistħoqqa fil-fatt u lanqas fid-dritt; u Tordna li l-intimat Avukat tal-Istat iħallas l-ispejjeż tal-kawża, ħlief għal dawk tal-intimat Speaker li jitħallsu mir-rikorrent. 17 ta' Diċembru, 2020 Moqrija Onor. Joseph R. Gauci Calleja LL.D., Imħallef 17 ta' Diċembru, 2020 Marisa Sciberras Grungo Deputat Reġistratur 17 ta' Diċembru, 2020 17 ta' Diċembru, 2020