QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH AZZOPARDI Illum il-Ġimgħa, 9 ta' Novembru 2018 Kawża Nru: 19 Rikors Ġuramentat Nru: 172 / 11 JA Kummissarju tal-Artijiet; Awtorita' tal-Artijiet vs Is-soċjeta' Polidano & Schembri Quarries Co Ltd (C17281), u s- sinjuri Paul Polidano u Saviour Schembri f'isimhom personali u għal kull interess li jista' jkollhom, kif ukoll is-sinjuri Luigi, Alfred u Carmelo aħwa Camilleri għal kull interess li jista' jkollhom Il-Qorti: Rat ir-rikors ġuramentat tal-Kummissarju tal-Artijiet li ġie ppreżentat fil-21 ta' Frar 2011 fejn ġie premess: Illi permezz ta' kuntratt datat 9 ta' Diċembru 1933 fl-atti tan-Nutar tal-Gvern Calcedonio Gatt, il-Gvern ta' Malta ta konċessjoni enfitewtika temporanja Paġna 2 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali għal żmien ta' 150 sena lil Antonio Camilleri ta' porzjon art / raba' magħrufa bħala 'Tal-Ġibjun' kontrada 'Tal-Għolja' limiti tas-Siġġiewi, liem art fiha l- kejl ta' 41 tomna, 5 digħan u 7 kejliet, bl-iskop speċifiku li din l-art tintuża għal-koltivazzjoni agrikola, versu ċens annwu u temporanju ta' Lm 1 fis- sena; Illi l-art in kwistjoni hi reġistrata fir-Reġistru tal-Artijiet bħala proprjeta' tal- Gvern ta' Malta (bit-tenement numru 51322) u hi murija aħjar fuq is-survey sheet 4666, li kopja tagħha qiegħda tiġi hawn annessa; Illi f'Marzu tal-1957, l-imsemmi Antonio Camilleri ġie servut b'ittra uffiċjali fejn ġie nterpellat jersaw għall-kuntratt ta' rexxisjoni tal- konċessjoni enfitewtika in kwistjoni, in vista tal-fatt li l-art li ngħatatlu ma kinitx qiegħda tintuża għal skopijiet agrikoli, iżda minnha kien qiegħed isir tqattigħ ta' blat u bdiet tintuża bħala barriera; Illi r-raba' jew ossia l-art in kwistjoni ġiet mibjugħa lil Luigi, Alfred u Carmelo, aħwa Camilleri, permezz ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar Joseph Spiteri datat 27 ta' Diċembru 1977, bl-istess termini u kundizzjonijiet li kien hemm fil-kuntratt oriġinali; Illi l-Kummissarju tal-Artijiet permezz ta' ittra uffiċjali datata 9 ta' Awissu 1978, għal darb'oħra interpella lill-aħwa Camilleri biex jersqu għall-kuntratt ta' rexxissjoni enfitewtika minħabba li sar użu mill-art bħala barriera minflok għall-koltivazzjoni u b'hekk kienu qegħdin jinkisru l-kundizzjonijiet tal- konċessjoni enfitewtika; Illi għal darb'oħra l-aħwa Camilleri baqgħu inadempjenti; Illi l-art in kwistjoni reġgħet kienet suġġetta għal żewġ trasferimenti oħra, wieħed tal-14 ta' Jannar 1992, fl-atti tan-Nutar Mario Buġeja u l-att l-ieħor tal-5 ta' Jannar 1995 fl-atti tan-Nutar Mario Buġeja fejn l-art in kwistjoni ġiet akkwistata mis-soċjeta Falzon & Schembri Ltd., liema kumpanija llum m'għadhiex teżisti għalkemm jidher li llum l-assi ta' din il-kumpanija ġew akkwistati mis-soċjeta Polidano & Schembri Quarries Ltd. Illi wara li sar l-akkwist tal-art mis-soċjeta' Falzon & Schembri Ltd, kienet S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 3 talba għar-rikonoxximent Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali saret tas-soċjeta' bħala enfitewta mill- Kummissarju tal-Artijiet, iżda permezz ta' ittra bid-data tat-12 ta' Frar 1997, il-Kummissarju tal-Artijiet kien infurmahom li l-Kummissarju tal-Artijiet ma kienx ser jipproċedi bir-rikonoxximent li talbuh stante li l-art ma kinitx qiegħda tintuża għal skopijiet agrikoli u għalhekk il-Kummissarju tal-Artijiet kien ser ifittex li jirrexxindi l-konċessjoni enfitewtika; Illi in vista tal-inadempjenzi totali tal-intimati milli josservaw l-obbligi stipulati fil-kuntratt tal-konċessjoni enfitewtika oriġinali, l-esponent, qua sid l-art in kwestjoni qiegħed jiġi preġudikat u għandu interess jitlob lil din l- Onorabbli Qorti ixxolji l-konċessjoni enfitewtika datata 9 ta' Diċembru 1933 stante li l-art li kinet tajba għall-użu agrikolu u li ngħatat b'dak l-iskop illum tneħħitilha l-ħamrija, sar fiha tqattigħ ta' blat u saritilha ħsara rreparabbli għall-Kumissarju tal-Artijiet; Illi in vista ta' dan kellha ssir din il-kawża. Għaldaqstant ir-rikorrent qiegħed jitlob lil din l-Onorabbli Qorti: 1. Tiddikjara li l-intimati jew min minnhom kisru l-kundizzjonijiet tal- konċessjoni enfitewtika fil-kuntratt tad-9 ta' Diċembru 1933 fl-atti tan-Nutar Calcedonio Gatt; Ixxolji l-konċessjoni enfitewtika tad-9 ta' Diċembru 1933; Tordna l-pubblikazzjoni tal-att relattiv billi tinnomina lin-Nutar Dottor Diana Charles jew lin-Nutar impjegat mad-Direttur tal-Artijiet u tiffissa jum, ħin u lok għall-istess pubblikazzjoni u tinnomina kuratur biex jidher għall-eventwali kontumaċi fuq l-att; Tordna lill-intimati jew min minnhom jiżgombra mill-art in kwistjoni u jrodduha lura lir-rikorrenti; Tillikwida d-danni sofferti mill-Kummissarju tal-Artijiet, okkorrendo bl-opera ta' periti nominandi u tordna lill-intimati jew min minnhom iħallsu d-danni hekk likwidati lill-Kummissarju tal-Artijiet. S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali Paġna 4 Bl-ispejjeż u bl-imgħax legali kontra l-intimati millum. Rat id-dikjarazzjoni maħlufa tal-Kummissarju tal-Artijiet u l-lista tax- xhieda. Rat ir-risposta ġuramentata ta' Saviour Schembri u Paul Polidano li ġiet ippreżentata fit-23 ta' Marzu 2011 fejn ġie eċċepit: 1) Illi t-talbiet rikorrenti huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż u dana stante illi l-esponenti mhumiex il- leġittimi kuntraditturi billi ma hemm ebda relazzjoni ġuridika bejn il- partijiet. Salv eċċezzjonijiet oħra. Rat id-dikjarazzjoni maħlufa tal-konvenuti u l-lista tax-xhieda. Rat ir-risposta ġuramentata tas-soċjeta' Polidano & Schembri Quarries Ltd (C17281) li ġiet ippreżentata fit-23 ta' Marzu 2011 fejn ġie eċċepit: Illi t-talbiet rikorrenti huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż u dana għar-raġunijiet segwenti: 1) Illi fl-ewwel lok is-soċjeta' esponenti ma jisimiex Polidano & Schembri Quarries Co. Ltd. Illi fit-tieni lok, mhux minnu dak illi ġie allegat mir-rikorrenti u ċjoe' illi s-soċjeta' esponenti akkwistat l-art mertu tal-kawża mingħand is- soċjeta' Falzon & Schembri Limited. Illi fit-tielet lok, għandha tiġi identifikata l-art mertu tal-kawża u dana stante illi lum din ġiet amalgamata ma artijiet oħra; Illi fir-raba' lok mhux minnu illi qed jiġi allegat mir-rikorrenti, u ċjoe' illi l-art ingħatat għall-skopijiet agrikoli, tant hu hekk illi fil-kuntratt li ai termini tiegħu l-istess art ġiet konċessa, din tiġi riferuta bħala "waste land"; S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali 5) Paġna 5 Illi fil-ħames lok, u mingħajr preġudizzju għas-suespost azzjoni għar- riżoluzzjoni ta' konċessjoni enfitewtika minħabba indempjenza tal- obbligi kontrattwali mhix konċessa, b'applikazzjoni tal-patt kommissorju taċitu, u għaldaqstant ir-rikorrenti għandu jindika taħt liema artikolu tal-liġi qiegħed jibbaża l-kawża tiegħu; Illi fis-sitt lok, ir-rikorrenti dejjem aċċetta l-ħlas taċ-ċens, minkejja illi kien konxju tal-allegat inadempjenza, u għalhekk it-talbiet attriċi huma improponibbli u inammissibbli; Illi fis-seba' lok mhux minnu illi r-rikorrenti qed jiġu ppreġudikati u dana mhux biss għaliex l-art fil-fatt qatt ma kienet tajba għall-użu agrikolu, iżda anki għaliex l-art in kwistjoni tista' terġa' tiġi ripristinata għall-istat oriġinali tagħha, u mat-terminazzjoni tal- konċessjoni enfitewtika, l-esponenti bi ħsiebha tirritorna l-art lir- rikorrenti fl-stat oriġinali tagħha; Illi fl-aħħarnett u mingħajr preġudizzju għas-suespost it-talbiet rikorrenti huma preskritti, ċjoe' għal dak illi jirrigwarda, it-talbiet għar-rexxissjoni tal-konċessjoni enfitewtika ai termini tal-artikolu 1222 u 2143 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta, u għal dak illi jirrigwarda t-talba tad-danni ai termini tal-artikolu 2153 tal-istess Kap. Salv eċċezzjonijiet oħra. 9) Rat id-dikjarazzjoni maħlufa tas-soċjeta' konvenuta u l-lista tax-xhieda. Rat ir-risposta ġuramentata tal-aħwa Luigi, Alfred u Carmelo Camilleri li ġiet ippreżentata fil-21 ta' Marzu 2011 fejn eċċepew: 1) Illi preliminarjament fil-kontront tal-aħwa Luigi, Alfred u Carmelo Camilleri dawn il-konvenuti għandhom jiġu liberati mill-osservanza stante li ma humiex il-leġittimi kontraditturi f'din il-kawża; Illi, mingħajr preġudizzju għas-suespost u fil-konfront tal-konvenuti aħwa Camilleri, it-talbiet tar-rikorrenti għandhom jiġu miċħuda stante S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali Paġna 6 illi ma huwiex minnu li l-konvenuti kisru l-kundizzjonijiet tal- konċessjoni enfitewtika temporanja kif qed jiġi allegat mill- Kummissarju tal-Artijiet; Illi, mingħajr preġudizzju għas-suespost, kif ser jiġi ppruvat fil-mori tal-kawża l-Kummissarju tal-Artijiet ta l-kunsens tiegħu sabiex din l- art in kwistjoni tibqa' tintuża mill-konvenuti għal dawn is-snin kollha. Salv eċċessjonijiet ulterjuri. Rat id-dikjarazzjoni maħlufa tal-konvenuti aħwa Camilleri u l-lista tax- xhieda. Semgħet ix-xiehda prodotta; Rat id-dokumenti kollha esebiti; Rat li għalkemm f'xi żmien bejn l-2013 u l-2014 il-partijiet kienu f'diskussjonijiet bil-għan li l-vertenza tiġi tranżatta, tali tranżazzjoni ma seħħitx. Il-kawża spiċċat marret sine die u ġiet riappuntata f'Ottubru 2014; Rat il-verbal tal-31 ta' Mejju 2017 fejn ordnat li ssir korrezzjoni fl-okkju stante li l-isem tal-attur "Kummissarju tal-Artijiet" inbidel għal "Awtorita' tal-Artijiet." Semgħet it-trattattazzjoni tad-difensuri; Provi (dokumenti): 09.12.1933 Il-Gvern ta' Malta permezz ta' kuntratt1 ikkonċeda lil Antonio Camilleri b'enfitewsi temporanja għal 150 sena porzjon art (deskritta bħala wasteland) magħrufa bħala "Tal- Ġibjun" kontrada "Tal-Għolja" limiti tas-Siġġiewi, bil-kejl ta' 41 tomna, 5 sigħan u 7 kejliet, għaċ-ċens ta' lira sterlina fis- S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 7 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali Il-Gvern ippreżenta ittra uffiċjali3 fil-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili tal-Maesta' tagħha r-Reġina, li permezz tagħha nforma lil Antonio Camilleri illi kien intitolat jitlob ix-xoljiment tal- kuntratt tal-1933 peress li rriżultalu li huwa mhux biss naqas li jadempixxi dak kollu li obbliga ruħu li jagħmel fuq l-art kif kien ġie speċifikat fil-kuntratt, iżda saħansitra kien qed jagħmel użu mill-art għal skopijiet ta' barriera u mhux għal skop ta' koltivazzjoni u għalhekk kontra l-iskop espress tal- konċessjoni enfitewtika. Fil-fatt interpellah biex fi żmien tmint (8) ijiem min-notifika tal-ittra uffiċjali jiddikjara bil-miktub jekk jaqbilx li l-imsemmi kuntratt ta' ċens temporanju kellux jiġi maħlul u jekk kienx dispost jidher fuq l-opportun kuntratt ta' xoljiment li jiġi ppubblikat min-nutar tal-Gvern. 27.12.1977 Kuntratt ta' bejgħ4, li permezz tiegħu Matteo Camilleri (bin Antonio Camilleri u Marianne Mifsud) ittasferixxa lil uliedu Luigi, Carmelo u Alfred Camilleri l-art in kwistjoni (T41/S5/K7, ekwivalenti għal 47,140mk) għall-prezz ta' Lm10,000. (Fil-kuntratt ġie spjegat li l-art kien wiritha Matteo Camilleri mingħand missieru Antonio, li miet fl-20 ta' Jannar 1959). Il-Gvern ippreżenta ittra uffiċjali5 fil-Qorti tal-Kummerċ li permess tagħha nforma lill-aħwa Camilleri illi fir-rigward tal- art li kienu għadhom kemm akkwistaw mingħand missierhom mhux biss ma kienx ġie adempit dak kollu li l-konċessjonarju oriġinali (nannuhom) obbliga ruħu li jagħmel skont il-kuntratt tal-1933, talli għall-kuntrarju kienet qed tintuża bħala barriera u allura għal skop diversi minn dak li għalih kienet ġiet konċessa fl-1933. Huwa għalhekk interpellahom sabiex fi żmien tmint (8) ijiem jaddivjenu għall-att ta' xoljiment tal- 2 għalkemm ġie stipulat li għall-ewwel għaxar snin kellu jħallas biss "three pence" (3d.) fis-sena "as a recognition fee" 3 fol 13 4 Atti tan-nutar Dr Joseph Spiteri, fol 52 et seq 5 fol 55 S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali Paġna 8 14.01.1992 Kuntratt ta' bejgħ6 li permezz tiegħu Alfred, Luigi u Carmelo aħwa Camilleri ttrasferew l-art in kwistjoni (bil-kejl ta' 47,140mk) lil F&A Quarries Ltd għall-prezz ta' Lm35,000. 05.01.1995 Kuntratt ta' bejgħ7 li permezz tiegħu s-soċjeta' F&A Quarries Ltd ittrasferiet lis-soċjeta' Falzon & Schembri Ltd (inter alia) l-art in kwistjoni (bil-kejl ta' 47,140mk). Il-Kummissarju tal-Artijiet bagħat lis-soċjeta' "Falzon & Schembri Ltd" fejn infurmaha li t-talba tagħha biex tiġi rikonoxxuta bħala enfitewta tar-raba' in kwistjoni (tenement 51322) kienet qegħda tiġi miċħuda, u li inoltre kien qed jieħu passi għar-rexxissjoni tal-kuntratt tal-enfitewsi peress li m'hix qed tintuża għal skop agrikolu, kif stipulat fil- kuntratt. jersqu għall-kuntratt Il-Kummissarju tal-Artijiet ippreżenta ittra uffiċjali9 fil- Prim' Awla tal-Qorti Ċivili li permezz tagħha interpella lill- aħwa Alfred, Luigi u Carmelo aħwa Camilleri sabiex fi żmien ġimgħa tal- konċessjoni enfitewtika tal-1933 minħabba li mhux biss kienu naqsu li josservaw l-obbligazzjonijiet assunti fil-kuntratt tal- 1933 talli għamlu użu mill-art bħala barriera minflok għall- koltivazzjoni, u dan kontra l-iskop espress tal-konċessjoni. Interpellahom ukoll sabiex jersqu għal-likwidazzjoni tad- danni kkaġunati bl-operat tagħhom. Is-soċjeta' Falzon & Schembri Ltd (C17281) biddlet isimha għal Polidano & Schembri Quarries Ltd.10 S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 9 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali Provi (xhieda): Charles Camilleri (Assistent Direttur tal-Kummissarju tal-Artijiet) fix- xiehda tiegħu tal-15 ta' Novembru 201111 spjega li għalkemm fl-1933 l-art in kwistjoni kienet ingħatat b'enfitewsi ta' 150 sena lil Antonio Camilleri għal skopijiet agrikoli, kien irriżulta li kienet qed titqatta' bħala barriera. Huwa rrefera għall-ittri uffiċjali li l-Kummissarju kien bagħat lil Antonio Camilleri (fl-1957) u lill-aħwa Alfred, Luigi u Carmelo Camilleri (fl-1978 u wkoll fl-1997) sabiex jaddivjenu għar-rexxissjoni tal-kuntratt tal-1933. Żied jgħid li minkejja l-kuntratti ta' bejgħ, il-Kummissarju ma rrikonoxxiex lis- soċjeta' Falzon & Schembri Ltd bħala l-enfitewta u għadu jirrikonoxxi lill- aħwa Camilleri. Mistoqsi jekk mill-1997 kienx hemm xi żviluppi, wieġeb li l-pożizzjoni tad-Dipartiment għadha l-istess. Mistoqsi jekk barra l-ittri uffiċjali itteħdux proċeduri oħra wieġeb, "Le, u kull darba jiġu injorati". Charles Camilleri (il-konvenut Carmelo Camilleri) fix-xiehda tiegħu tad- 19 ta' Ottubru 2012 xehed illi Antonio Camilleri, li kien ħa r-raba' b'ċens fl- 1933 kien missier missieru. Imbagħad kien wiritha missieru, u hu u ħutu l- oħra xtrawha mingħand missierhom. Xehed li huma dejjem sabuha barriera: jgħid li kemm missierhom kif ukoll nannuhom kienu jużawha bħala barriera. Spjega li nannuhom kien ikisser b'idejh filwaqt li missiehom kien rama bil- magni. Qal li minkejja li kienu biegħu l-art lil ħaddieħor, iċ-ċens baqgħu iħallsuh huma sallum u l-art għadha tgħajjat lilhom.12 Kontro-eżaminat13 fit-13 ta' Ottubru 2017 qal li ma jafx għal liema skop nannuh kien ħa l-art oriġinarjament, iżda qal li meta ħaduha hu u ħuh l-art kienet diġa barriera u baqgħu jaħdmuha bħala barriera. Mistoqsi jekk qattx irċevew ittri uffiċjali mingħand il-Kummissarju tal-Artijiet qal li sa fejn jaf hu, qatt ma rċevew xejn. Qal li għalkemm illum il-ġurnata m'għandhom x'jaqsmu xejn mal-barriera, għadhom iħallsu ċ-ċens huma, u dan għax jiġi fuq isimhom. Saviour Schembri (direttur tas-soċjeta' konvenuta Polidano & Schembri 11 fol 45 et seq 12 Fil-fatt ġew esebiti kontijiet u riċevuti fir-rigward: għas-snin 2008, 2009, 2011, 2012 (fol 103-107, 117- 118) 13 Fol 168-170 S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 10 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali Quarries Ltd, gia Falzon & Schembri Ltd) fl-affidavit tiegħu14 xehed li minn meta s-soċjeta' konvenuta akkwistat l-art hija dejjem ħallset iċ-ċens kull sena. Spjega li l-aħwa Camilleri jagħtuhom kopja tar-riċevuta relattiva maħruġa lilhom mill-Kummissarju tal-Artijiet, liema pagamenti għandhom qed isiru sa llum. Enfasiżża li din l-art dejjem intużat bħala barriera u s- soċjeta' akkwistatha għal tali skop. Qal ukoll li l-fatt illi l-art kienet ġiet ikkonvertita f'barriera kien anke apparenti fid-deher "tant li anke l-pulizija kienet regolarment joħorġu l-permessi għat-tqattiegħ tal-blat permezz tal- isplussiv." Alfred Camilleri (konvenut) fix-xiehda tiegħu tat-3 ta' Frar 201715 spjega kif ta' kull sena jirċievu kont mil-"Lands" u huma jħallsu ċ-ċens. Xehed li l- aħħar li ħallsu kien f'Novembru 2016 u esebixxa r-riċevuta relattiva.16 Kontro-eżaminat17 fit-13 ta' Ottubru 2017 qal li l-ħlas lid-Dipartiment tal- Artijiet isir minnu u minn ħutu peress li d-Dipartiment ma rrikonoxxiex lis- soċjeta' konvenuta. Mistoqsi jafx għaliex ma ġewx rikonoxxuti, irrisponda fin-negattiv. Louis Camilleri (konvenut) fix-xiehda tiegħu tat-13 ta' Ottubru 201718 qal li huwa twieled fl-1943. Qal li nannuh kien ikisser il-ġebel bil-mazza u jgħabbih fuq il-karettun. Mistoqsi jafx kif l-art spiċċat barriera meta fil- kuntratt tal-1933 imkien ma tissemma l-kelma "barriera" qal li nannuh beda jkisser il-ġebel li kien hemm. Qal li jiftakar li missieru kien irċieva karta mingħand il-Gvern u li hu kellu erbatax-il sena dak iż-żmien (ċjoe' l-ittra tal- 1957). Xehed li għalkemm għadda ħafna snin baqa' jiftakar l-ittra li rċieva missieru, li l-għixien tiegħu kienet il-barriera. (Proprjament l-ittra tal-1957 kienet indirizzata lil nannuh Antonio, li miet fl-1959, iżda jidher li f'dak l- istadju l-art kienet f'idejn missieru u għalhekk kien inkwieta meta waslet l- ittra). Kompla jgħid li rċevew ittri uffiċjali oħra iżda: "L-istess. Bqajna għaddejjin". Qal li meta biegħu l-art in kwistjoni (flimkien ma' artijiet oħra) fl-1992, kienu infurmaw lix-xerrejja li fuq l-art in kwistjoni ma kellhomx 14 Fol 139-140 15 Fol 162-163 16 Din hija riċevuta datata 16.11.2016 u tirreferi għall-perjodu mid-09.12.2014 – 08.12.2015. Id- deskrizzjoni tal-proprjeta` hija "Wasteland il-Ġibjun, Tal-Għolja, Siġġiewi" 17 Fol 176 18 Fol 171-175 S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 11 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali permess ta' barriera: "Aħna begħniha u għidnilu li hemmhekk m'għandniex permess fuq dik il- biċċa art.… Minn fuq dik ma kellniex permess li nqattgħu il-blat. Imma bqajna għaddejjin xorta.… Kellna permess ta' barriera. Għandna. Imma fuq l-art, biċċa art oħra.… Aħna bejgħniha bil-biċċa tal-Gvern u bil-biċċa tagħna privata. U l-permess kien fuq il-biċċa tagħna privata." Jidher li meta ix-xhud qed jitkellem fuq in-nuqqas ta' "permess" ta' barriera fuq l-art in kwistjoni qed jirreferi għal nuqqas ta' permess fis-sens ta' nuqqas ta' permess da parti tal-awtorita' konċernata biex isir it-tqattiegħ u mhux fis- sens ta' nuqqas ta' permess da parti tal-padrun dirett sabiex l-art tintuża għal skop ta' barriera. Dan qed jingħad għaliex anke fir-rigward tal-art privata tagħhom jitkellem fuq "permess". Min-naħa l-oħra Schembri, d-direttur tas- soċjeta' konvenuta xehed li l-pulizija kienet toħroġ il-permessi għat- tqattiegħ tal-blat bl-isplussiv fuq l-art in kwistjoni, għalkemm ma jindikax jekk dan kienx ukoll isir fiż-żmien meta l-art kienet għadha għand l-aħwa Camilleri). Kunsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti: L-eċċezzjoni ta' Saviour Schembri u Paul Polidano li m'humiex il-leġittimi kontraditturi: Il-konvenuti Saviour Schembri u Paul Polidano fl-ewwel (u l-unika eċċezzjoni tagħhom) eċċepew illi m'humiex il-leġittimi kontraditturi. Din l- eċċezzjoni tagħhom hija fondata, għaliex jirriżulta li fil-fatt m'hemm l-ebda relazzjoni ġuridika bejnhom u bejn il-partijiet l-oħra fil-kawża. Għaldaqstant għandhom raġun isostnu li għandhom jiġu liberati mill-osservanza tal- ġudizzju. L-eċċezzjoni ta' Luigi, Alfred u Carmelo aħwa Camilleri li m'humiex il- leġittimi kontraditturi: Il-konvenuti Luigi, Alfred u Carmelo aħwa Camilleri fl-ewwel eċċezzjoni tagħhom ukoll eċċipew li m'humiex il-leġittimi kontraditturi. Fil-każ tagħhom pero', tali eċċezzjoni mhix fondata, stante li ċ-ċens tal-art in S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 12 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali kwistjoni għadu jidher fuqhom, u fil-fatt għadhom iħallsu ċ-ċens lill- Awtorita' attriċi sallum. L-eċċezzjoni tas-soċjeta' konvenuta li l-isem tagħha mhix kif indikat fl- okkju: Is-soċjeta' konvenuta fl-ewwel eċċezzjoni tagħha eċċipiet illi hija ma jisimhiex "Polidano & Schembri Quarries Co Ltd", kif indikat fl-okkju. Jirriżulta mid-dokument a fol 151 illi l-isem tas-soċjeta' konvenuta huwa fil- fatt "Polidano & Schembri Quarries Ltd" (ċjoe' mingħajr il-kelma mqassra "Co"). Madanakollu in-numru ta' reġistrazzjoni tas-soċjeta' ġie ndikat korrettemant (C-17281) u għaldaqstant din il-Qorti mhix ser tagħti piż lil din l-eċċezzjoni. L-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni sollevata mis-soċjeta' konvenuta: Is-soċjeta' konvenuta fit-tmien eċċezzjoni tagħha eċċepiet illi t-talbiet għar- rexxissjoni tal-konċessjoni enfitewtika huma preskritti ai termini tal- Artikolu 1222 u l-Artikolu 2143 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta; filwaqt li t-talba għad-danni hija preskritta ai termini tal-Artikolu 2153 tal-istess Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta. Fl-ewwel lok għandu jingħad illi l-Artikoli 1222, 2143 u 2153 ma jeżistux fil-Kap 12 tal-Liġijet ta' Malta (ċjoe' l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili). Jidher li s-soċjeta' konvenuta riedet invece tirreferi għall- Artikoli 1222, 2143 u 2153 tal-Kap 16 (ċjoe' l-Kodiċi Ċivili). Din il-Qorti ser tikkunsidrahom wieħed wieħed. L-Artikolu 1222 tal-Kap 16 jipprovdi illi: "(1) Meta l-liġi f'xi każ partikolari ma tistabbilixxix żmien aqsar, l-azzjoni għar-rexxissjoni minħabba vjolenza, żball, egħmil doluż, stat ta' interdizzjoni, jew nuqqas ta' età, taqa' bil-preskrizzjoni egħluq sentejn. (2) Dan jgħodd ukoll għar-rexxissjoni ta' obbligazzjonijiet mingħajr kawża, jew magħmulin fuq kawża falza." S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 13 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali Illi huwa evidenti li dan l-artikolu mhux applikabbli għall-azzjoni odjerna stante li din l-azzjoni hija waħda għar-rexxissjoni ta' kuntratt minħabba allegat ksur ta' kuntratt, u mhux minħabba xi waħda miċ-ċirkostanzi elenkati fl-imsemmi artikolu. L-Artikolu 2143 jipprovdi illi: "L-azzjonijiet kollha, reali, personali, jew misti, jaqgħu bil-preskrizzjoni egħluq tletin sena, u ebda oppożizzjoni għall-preskrizzjoni ma tista' ssir minħabba n-nuqqas ta' titolu jew ta' bona fidi. Illi dan l-artikolu ukoll mhux applikabbli. Il-konċessjoni enfitewtika saret fl- 1933 u xi żmien wara jirriżulta li l-art bdiet tintuża bħala barriera. Iżda jirriżulta wkoll li l-Gvern kien interpella lill-enfitewta permezz ta' ittri uffiċjali fl-1957, 1978 u fl-1997, u fl-2011 ġiet intavolata l-kawża odjerna: għaldaqstant qatt ma għadda perjodu ta' tletin sena mhux interrott. L-Artikolu 2153 imbagħad jipprovdi hekk: "L-azzjoni għall-ħlas preskrizzjoni bl-egħluq ta' sentejn." ikkaġunati b'reat ta' ħsarat mhux taqa' bi Illi dan l-artikolu huwa applikabbli fir-rigward ta' kwalsiasi ħsarat li setgħu ġew ikkaġunati mill-1933 sal-20 ta' Frar 2009. Fil-fatt l-Awtorita' attriċi tista' titlob danni biss fil-konfront ta' dawk il-ħsarat li setgħu seħħew mill- 21 ta' Frar 2009 'il quddiem. Jirriżulta pero' li l-Awtorita' attriċi ma ressqet l-ebda prova fir-rigward tad-danni allegati minnha: la qabel l-21 ta' Frar 2009 u lanqas wara. Is-soċjeta' li mingħandha akkwistat l-art is-soċjeta' konvenuta: Illi fit-tieni eċċezzjoni tagħha s-soċjeta' konvenuta eċċepiet illi mhux minnu li hija akkwistat l-art in kwistjoni mingħand is-soċjeta' Falzon & Schembri Ltd kif allegat mill-Kummissarju tal-Artijiet. tar-rikors ġuramentat Jiġi spjegat Kummissarju tal-Artijiet qal hekk (sottolinejar ta' din l-Qorti): li fis-seba' premessa tiegħu, il- S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 14 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali "Illi l-art in kwistjoni reġgħet kienet soġġetta għal żewġ trasferimenti oħra, wieħed tal-14 ta' Jannar 1992, fl-atti tan-Nutar Mario Bugeja, u l-ieħor tal- 5 ta' Jannar 1995 fl-atti tan-Nutar Mario Bugeja, fejn l-art in kwistjoni ġiet akkwistata mis-soċjeta' Falzon & Schembri Ltd, liema kumpanija illum m'għadhiex teżisti għalkemm jidher li llum l-assi ta' din il-kumpanija ġew akkwistati mis-soċjeta' Polidano & Schembri Quarries Ltd." Il-parti sottolinejata minn din il-Qorti fil-fatt mhix għal kollox preċiża, għaliex kif fuq spjegat minn din il-qorti, is-soċjeta' konvenuta sempliċiment biddlet isimha minn "Falzon & Schembri Ltd" għal "Polidano & Schembri Quarries Ltd": ma kienx il-każ li "Polidano & Schembri Quarries Ltd" akkwistat l-assi ta' "Falzon & Schembri Ltd." Madanakollu tali impreċiżjoni m'għandha l-ebda sinifikanza fir-rigward tal-vertenza odjerna u għalhekk din l-eċċezzjoni hija pjuttost superfluwa. Identifikazzjoni tal-art: Illi fit-tielet eċċezzjoni tagħha s-soċjeta' konvenuta eċċepiet illi għandha tiġi identifikata l-art mertu tal-kawża stante li llum ġiet amalgamata ma' artijiet oħra. F' dan ir-rigward issir riferenza għall-pjanta Dok X1 a fol 32 fejn l-art in kwistjoni (tenement nru 51322) hija ndikata bl-isfar u delineata bl-aħmar; kif ukoll għas-survey sheet nru 4666 Dok X5, li fuqha tidher delineata bl- isfar l-art in kwistjoni. Dawn id-dokumenti ġew ippreżentati minn Charles Camilleri (Assistent Direttur tal-Kummissarju tal-Artijiet) dakinhar tax- xhieda tiegħu fil-15 ta' Novembru 2011. Għaldaqstant ma jidhirx li hemm xi dubju dwar l-estenzjoni tal-art in kwistjoni. L-iskop tal-konċessjoni enfitewtika: Illi fir-raba' eċċezzjoni tagħha s-soċjeta' konvenuta eċċipiet illi mhux minnu li l-art in kwistjoni ingħatat għal skop agrikolu, tant illi fil-kuntratt ir- riferenza għaliha hija bħala "wasteland". It-tieni eċċezzjoni tal-konvenuti aħwa Camilleri huwa fuq l-istess binarju, stante li eċċepew li mhux minnu li huma kisru l-kundizzjonijiet tal-konċessjoni enfitewtika. Din il-Qorti għalhekk ser tikkunsidrahom flimkien. Illi huwa minnu li l-art in kwistjoni hija deskritta bħala "wasteland" fil- kuntratt tal-1933. Dan pero' la jfisser li ma ngħatatx għal skop agrikolu, u S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 15 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali lanqas ifisser li ngħatat biex tintuża għall-użu ta' barriera. Jiġi spjegat li l- konċessjoni enfitewtika ingħatat mill-Gvern u ġiet aċċettata minn Antonio Camilleri "on the conditions contained in a document marked 'A' hereto annexed for preservation and registration". Il-kundizzjonijiet elenkati f'dan id-Dokument 'A', li huwa anness mal-kuntratt tal-1933 u jifforma parti minnu, huma s-segwenti (enfasi ta' din il-Qorti): "1. S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali Paġna 16 19 In-numru 8 tniżżel darbtejn: fil-fatt hemm 11-il kundizzjoni mhux 10. S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali Paġna 17 Din il-kundizzjoni turi biċ-ċar kemm il-konċessjoni ngħatat għal skopijiet agrikoli u kemm qatt ma kienet ikkontemplata l-possibbilta' li l-art tintuża bħala barriera. Tant hu hekk, illi l-kundizzjoni numru 3 saħansitra tagħmilha ċara li kwalsiasi "excavation in search of water" ma setgħetx issir mingħajr il-kunsens bil- miktub tal-Gvern. Il-kundizzjoni numru 4, inoltre tesigi li nofs l- "improvements" li jissemmew fil-kundizzjoni numru 2 kellhom isiru fi żmien ħames snin, filwaqt li n-nofs l-ieħor kellhom isiru fil-ħames snin sussegwenti. Ċertament, għalhekk, li l-konċessjoni teskludi għal kollox li l- art tintuża bħala barriera għat-tqattigħ tal-blat. Il-patt kommissorju taċitu u l-konċessjonijiet enfitewtiċi: Illi fil-ħames eċċezzjoni tagħha, s-soċjeta' konvenuta eċċepiet illi r- riżoluzzjoni ta' konċessjoni enfitewtika minħabba inadempjenza tal-obbligi kontrattwali mhix konċessa bl-applikazzjoni tal-"patt kommissorju taċitu", u għalhekk il-Kummissarju għandu jindika taħt liema artikolu tal-liġi qed jibbaża l-azzjoni tiegħu. S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 18 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali Illi din il-Qorti tagħmel riferenza għas-segwenti artikoli tal-Kodiċi Ċivili: "1067. Jekk il-kundizzjoni riżoluttiva hija espressa fil-kuntratt, dan il- kuntratt, meta l-kundizzjoni sseħħ, jinħall ipso jure, u l-Qorti ma tista' tagħti ebda żmien lill-konvenut. Il-kundizzjoni riżoluttiva tingħadd dejjem bħala li ġiet magħmula fil-kuntratti bilaterali, fil-każ li waħda mill-partijiet tonqos għall- obbligazzjoni tagħha: Iżda, f'dak il-każ, il-kuntratt ma jinħallx ipso jure, u l-Qorti tista', skont iċ-ċirkostanzi, tagħti żmien xieraq lill-konvenut, bla ħsara ta' kull dispożizzjoni oħra tal-liġi dwar il-kuntratt tal-bejgħ. (1) Meta l-kondizzjoni riżoluttiva, sew dik magħmula espressament kemm dik li titqies bħala magħmula, tkun għall-każ li fih waħda mill-partijiet tonqos għall-obbligazzjoni tagħha, il-parti li lejha l- obbligazzjoni ma tkunx ġiet esegwita, tista' tagħżel, jekk il- kondizzjoni sseħħ, jew li titlob il-ħall tal-kuntratt, jew li ġġiegħel lill-parti l-oħra tesegwixxi l-obbligazzjoni, meta dan ikun possibbli. (2) Fil-każ il-wieħed u l-ieħor, il-konvenut jista' jiġi kkundannat għall- ħlas tad-danni. Illi għalhekk (bħala regola ġenerali) il-kuntratti jistgħu jiġu xolti meta waħda mill-kontraenti tonqos mill-obbligazzjoni tagħha. F'każ li l-kuntratt ikollu kundizzjoni riżoluttiva espressa, ix-xoljiment ta' tali kuntratt iseħħ awtomatikament mal-verifika tal-kundizzjoni (Dan huwa magħruf bħala l- patt kommissorju espress). F'każ li ma jkunx hemm tali kundizzjoni riżoluttiva espressa, fl- obbligazzjoni tiegħu ma ġġibx ix-xoljiment awtomatiku tal-kuntratt, iżda l- parti l-oħra tkun tista' tirrikorri l-Qorti u titlob li l-kuntratt jiġi dikjarat xolt. (Dan huwa magħruf bħala l-patt kommissorju taċitu). Illi meta si tratta ta' kuntratt ta' konċessjoni enfitewtika pero', il-patt ta' wieħed mill-kontraenti l-inadempjenza S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 19 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali kommissorju taċitu huwa applikabbli biss f'żewġ sitwazzjonijiet speċifiċi: u ċjoe' meta ma jitħallasx iċ-ċens għal tliet snin, u meta ċ-ċenswalist ikun ħalla l-fond jitgħarraq ħafna. F'dan ir-rigward din il-Qorti tagħmel riferenza għas-segwenti artikoli tal-Kodiċi Ċivili: "1517. Il-padrun dirett ikun jista' jitlob li jħoll l-enfitewsi u li jintradd lilu l-fond bil-miljoramenti jekk iċ-ċenswalist ikollu jagħti bħala ċens somma daqs kemm iġibu ċ-ċnus ta' tliet snin. (1) Il-padrun dirett jista' wkoll jitlob li jħoll l-enfitewsi u li jintradd lilu l-fond bil-miljoramenti, kif ukoll it-tiswija tal-ħsarat, jekk il- fond ikun tgħarraq ħafna, u ċ-ċenswalist ma jippruvax li dan ġara mingħajr ħtija tiegħu jew tan-nies imsemmijin fl-artikolu 15l6. (2) Dan jgħodd ukoll jekk it-tagħriq ikun ġara fil-miljoramenti mibnija fil-fond. (1) Fil-każijiet imsemmija fl-aħħar żewġ artikoli qabel dan, il-padrun dirett jista' fl-istess waqt jitlob il-ħall tal-enfitewsi u l-ħlas taċ- ċnus magħluqa. (2) Iżda l-Qorti tista', f'kull wieħed minn dawn il-każijiet, tagħti lill- konvenut żmien moderat, skont iċ-ċirkostanzi, għall-ħlas taċ-ċnus magħluqa, jew għat-tiswijiet meħtieġa, u dak iż-żmien jista', għal raġuni tajba, jiġi mtawwal għal żmien moderat ieħor. (3) Id-dispożizzjonijiet tas-subartikoli ta' qabel dan għandhom japplikaw ukoll f'kull każ li fih il-ħall tal-kuntratt ikun ġie miftiehem espressament għal kwalunkwe raġuni, u għandhom hekk japplikaw ukoll jekk il-ftehim jeskludi l-għoti ta' xi żmien. (4) Ebda ħaġa f'dan l-artikolu ma għandha tiftiehem li teħtieġ il-ħlas ta' xi ċens jew xi somma oħra li ma jkunux dovuti, sew għaliex it- talba għalihom tkun waqgħet bi preskrizzjoni sew għal xi raġuni oħra." Illi kif wieħed jista' jara, dawn l-artikoli ma jikkontemplawx is-sitwazzjoni S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 20 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali fejn il-proprjeta' tkun qed tintuża għal skop divers minn dak li għalih tkun saret il-konċessjoni enfitewtika. Din il-Qorti pero' xorta hija tal-fehma li l- azzjoni odjerna tinkwadra taħt l-Artikolu 1518(1) u dan stante li l- Kummissarju tal-Artijiet fil-premessi tiegħu jilmenta li bl-użu tal-art bħala barriera "saritilha ħsara irreparabbli" u saħansitra talab li jiġu likwidati d- danni. Illi din il-Qorti rriċerkat l-imsemmija Artikoli 1269, 1270 u 1271 tal- Ordinance Nru VII tal-1898, u għall-aħjar intendiment tal-klawsola ċitata, qegħda tirriproduċihom hawn taħt: "1269. S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali Paġna 21 Illi kif wieħed jista' jara dawn l-artikoli huma llum l-Artikoli 1517, 1518 u 1519 rispettivament, kif diġa' ċitati minn din il-Qorti supra. Illi jiġi enfasizzat li l-Gvern, permezz tal-klawsola suċitata tal-kuntratt tal- 1933, irriserva espressament id-dritt li jitlob ix-xoljiment tal-ftehim, u dan bil-kunsens espress tal-konċessjonarju, mhux biss: Illi kemm-il darba l-konċessjonarju jkun moruż fil-ħlas taċ-ċens (Artikolu 1269 tal-Ordinanza VII tal-1868) jew fil-ħlas tar-recognition fee; u Illi kemm-il darba l-konċessjonarju jħalli l-proprjeta' titgħarraq (Artikolu 1270 tal-Ordinanza VII tal-1868), iżda wkoll kemm-il darba l-konċessjonarju ma josservax l-obbligi naxxenti mill-ftehim. Illi din it-tielet sitwazzjoni kontemplata fil-ftehim bħala raġuni għax- S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 22 tagħha s-soċjeta' konvenuta eċċepiet Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali xoljiment tal-kuntratt, hija waħda ferm wiesgħa, u mhux biss tkopri iżda saħansitra tmur oltre dawk is-sitwazzjonijiet kontemplati mill-Ordinanza VII tal-1868 għax-xoljiment tal-kuntratt. Illi m'hemmx dubju li l-obbligu assunt mill-konċessjonarju li l-art konċessa lilu tiġi koltivata f'art tajba għall-ħrit, u għat-tħawwil tas-siġar, mhux talli ma ġietx osservata, talli, aktar minn hekk, l-art ġiet skavata u l-blat tagħha ġie mkisser, u allura ċertament li skatta d-dritt li l-Gvern jitlob ix-xoljiment tal-ftehim, abbażi tal-istess ftehim. Il-"kunsens" tal-Kummissarju (Awtorita') tal-Artijiet: Illi fis-sitt eċċezzjoni l- Kummissarju tal-Artijiet "dejjem aċċetta l-ħlas taċ-ċens minkejja illi kien konxju tal-allegat inadempjenza"; it-tielet eċċezzjoni tal-konvenuti aħwa Camilleri huwa fuq l-istess binarju, in kwantu jsostnu li l-Kummissarju tal- Artijiet "ta l-kunsens tiegħu sabiex din l-art in kwistjoni tibqa' tintuża mill- konvenuti għal dawn is-snin kollha." Illi huwa evidenti illi s-soċjeta' konvenuta u l-konvenuti aħwa Camilleri qegħdin jeċċepixxu l-kunsens taċitu da parti tal-Kummissarju tal-Artijiet abbażi tal-fatt li nonostante li kien konsapevoli tal-fatt Ii l-art kienet qegħda tintuża bħala barriera u mhux għal skopijiet agrikoli, il-kera baqgħet tiġi aċċettata). Illi fil-kawża fl-ismijiet "John Debono vs Giuseppa Ciantar" deċiża mill- Qorti tal-Appell Superjuri fit-22 ta' Mejju 1967, ġie ritenut illi: "… biex ikun hemm il-kunsens taċitu hemm bżonn essenzjalment ta' żewġ rekwiżiti, ċjoe' li dak li jikkonsenti jkun pjenament konsapevoli tal-vera portata u l-effetti tal-att li jingħad li huwa qiegħed taċitament jikkonsenti jew jaċċetta, u di piu' illi l-komportament tiegħu jkun tali li jkun inkonċiljabbli mal-volonta' tiegħu li jżomm fermi d-drittijiet tiegħu, b'mod li l-kondotta tiegħu ma tkunx tista' tiġi spjegata b'mod ieħor ħlief li huwa jkun aċċetta l-operat li għalih ikun qed jiġi allegat li akkonsenta. Din l- aċċettazzjoni hija ta' stretta interpretazzjoni ..." S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 23 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali Illi issa fil-każ odjern jirriżulta li l-Gvern / Kummissarju tal-Artijiet ilu jaf li l-art kienet qed tintuża bħala barriera sa mis-snin ħamsin, kif evidenzjat mill- ittri uffiċjali li intbagħtu fl-1957, fl-1978 u fl-1997. Illi għalhekk m'hemmx dubju li l-Gvern / Kummissarju tal-Artijiet kien konsapevoli li l-art kienet qed tintuża bħala barriera u allura wieħed jista' jargumenta li l-aċċettazzjoni tal-kera hija komportament li juri li kien hemm il-kunsens taċitu. Min-naħa l-oħra pero' l-imsemmija ittri uffiċjali huma fihom infushom manifestazzjoni tal-oġġezzjoni tal-Gvern / Kummissarju tal- Artijiet li l-art tintuża bħala barriera, u għalhekk tali ittri neċessarjament jeskludu l-aċċettazjoni taċita. (Inoltre l-konvenut Louis Camilleri ma ċaħadx li kienu irċevew l-ittri). Illi wieħed irid ukoll japprezza li d-Dipartiment tal-Artijiet huwa dipartiment kbir li jħaddem numru kbir ta' nies u li fih diversi taqsimiet, u l-fatt li t- taqsima nkarigata mill-ġbir taċ-ċnus tkun talbet u rċeviet pagament ma jfissirx li b'daqshekk il-Kummissarju tal-Artijiet in kwantu tali jkun ikkonsenta għall-użu tal-art bħala barriera; tant hu hekk li t-taqsima nkarigata mill-ġbir tal-flus saħansitra baqgħet tibgħat il-kontijiet u taċċetta l- pagamenti anke fil- mori tal-kawża. Illi kkunsidrat dan kollu, u kkunsidrat ukoll li in tema tar-ratifika taċita huwa insenjat li l-interpretazzjoni għandha tkun waħda stretta u lil hinn minn kull dubju, din il-Qorti ser tqis li tali kunsens taċitu ma jirriżultax. DEĊIZJONI Għal dawn il-motivi l-Qorti tiddeċiedi din il-kawża billi: (1) tilqa' l-ewwel talba u tiddikjara li l-konvenuti aħwa Camilleri (ċjoe' l-persuni rikonoxxuti bħala ċ-ċenswalisti tal-art in kwistjoni) kisru l-kundizzjonijiet tal-konċessjoni enfitewtika fil-kuntratt tad- 9 ta' Diċembru 1933 fl-atti tan-Nutar Calcedonio Gatt (u dan għaliex huma stess użaw l-art bħala barriera, jew ippermettew lil terzi jużaw l-art bħala barriera); (2) tilqa' t-tieni talba u xxolji l-konċessjoni enfitewtika tad-9 ta' Diċembru 1933; S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018 Paġna 24 Rikors Ġuramentat Nru: 172/11 JA Sentenza Finali (3) tilqa' t-tielet talba u tordna l-pubblikazzjoni tal-att relattiv billi tinnomina lin-Nutar impjegat mal-Awtorita' tal-Artijiet, tiffissa d- data tal-10 ta' Diċembru 2018 għal dan l-iskop u tinnomina l- Avukat Dottor Abigail Critien kuratrici biex tidher għall-eventwali kontumaċi fuq l-att; u (4) tordna lis-soċjeta' konvenuta (ċjoe' l-persuna li preżentement qegħda fil-pussess tal-art u qegħda tużaha bħala barriera) tiżgombra mill-art in kwistjoni sal-10 ta' Diċembru 2018 u troddha lura lill-Awtorita' tal-Artijiet; (5) tiċħad il-ħames talba għal-likwidazzjoni tad-danni u l-ħlas tal- istess danni, stante li tali azzjoni hija preskritta (u di piu', kif spjegat, ma tressqu l-ebda provi fir-rigward). tħallashom l-Awtorita' attriċi stante L-ispejjeż għandhom jitħallsu bin-nofs bejn il-konvenuti l-aħwa Camilleri u s-soċjeta' konvenuta Polidano & Schembri Quarries Ltd (C17281), b'dan pero' li l-ispejjeż tal-konvenuti Polidano u Schembri personalment għandha li ħarrkithom inutilment. Joseph Azzopardi S.T.O. Prim Imħallef S.T.O. Prim Imhallef Joseph Azzopardi 9 ta' Novembru 2018