Rikors Maħluf Nru 437/16LM MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA Seduta tat-23 ta' Ottubru, 2017 Rikors Maħluf Numru 437/16LM Lawrence Farrugia Attard (K.I. 156158M), Giuseppe Farrugia Attard (K.I. 756997M), George Farrugia Attard (K.I. 098079M), Vincent Farrugia Attard (K.I. 566312M), Lorenza sive Lorna Batakis (K.I. 77843M), Mary Zammit Saliba Toledo (K.I. 495884M), Antonella Saunders (K.I. 296242M), Lorraine Farrugia Attard (K.I. 15901M), Saviour sive Sammy Farrugia Attard (K.I. 882834M) u Astrid Grixti Maniscalco (K.I. 75914M) Josephine Farrugia Attard (K.I. 46386M) Rat ir-Rikors Maħluf ta' Lawrence Farrugia Attard, Giuseppe Farrugia Attard, George Farrugia Attard, issa 'l quddiem "l-atturi"), ippreżentat fil-31 ta' Mejju, 2016, debitament maħluf minn Vincent Farrugia Attard, li jgħid kif ġej: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM ILLI Angelo Farrugia Attard, illum mejjet jiġi missier r-rikorrenti Lawrence Farrugia Attard, Giuseppe Farrugia Attard u George aħwa Farrugia Attard; Vincent Farrugia Attard huwa ħu Angelo Farrugia Attard u d-defunta Josephine Camilleri Haber; ILLI r-rikorrenti Lorenza sive Lorna Batakis, Mary Zammit Saliba Toledo u Antonella Saunders huma n-neputijiet tad-defunta, ulied il-mejjet Joseph Farrugia Attard li kien ukoll ħu d- defunta Josephine Camilleri Haber; ILLI r-rikorrenti Lorraine Farrugia Attard, Abou Wafie sive Sammy Farrugia Attard u Astrid Grixti Maniscalco huma wkoll neputijiet tad-defunta, ulied il-mejjet Remiġio Farrugia Attard, li ukoll kien ħu d- defunta Josephine Camilleri Haber; ILLI d-defunta Josephine Camilleri Haber ġiet nieqsa nhar id-disgħa u għoxrin ta' Awwissu tas-sena elfejn u erbgħtax (29.8.2014), fl-età ta' erbgħa u tmenin sena (84); kienet armla u ma kelliex ulied; ILLI l-wirt ab intestato kien jiddevolvi fuq l-esponenti u għalhekk l-interess ġuridiku li l-esponenti għandhom f'din l-kawża; ILLI l-intimata ġiet nominata l-unika eredi u werrieta universali permezz ta' testament tat-13 ta' Mejju, 2014, Dok A1 u kif ser jirriżulta mill-atti tal-kawża, l- assi li wirtet huma konsiderevoli; ILLI r-rikorrenti pprosegwew b'kawża oħra quddiem dina l-Onorabbli Qorti li iġġib in-numru 93/2015 LM u fl-ismijiet 'Angelo Farrugia Attard et vs Josephine Farrugia Attard' liema kawża tinsab pendenti fejn l-esponenti qed isostnu li per konsegwenza tal-istat mentali/infermità tal-istess Josephine Camilleri Haber dan it-testment huwa null u bla effett għal finijiet u effetti kollha tal-Liġi; ILLI fil-mori ta' din l-kawża rriżulta lir-rikorrenti li wieħed mix-xhieda imsemmija fit- testment ma kienx preżenti waqt l-qari u l-iffirmar tat-testment; ILLI skont l-Artikolu 25 (3) (ċ) tal-Kap. 55, testment irid isir fil-presenza ta' żewġ xhieda u f'każ li dan ma jseħħx, it-testment huwa null; ILLI l-esponenti qed jipprosegwu f'din l-istanza b'kawżali distina u separata minn dawk tal-kawża pendenti; Għaldaqstant, tgħid il-konvenuta għaliex dina l-Onorabbli Qorti m'għandhiex: Tiddikjara u tiddeċidi illi t-testment tat-13 ta' Mejju, 2014 fl-atti tan-Nutar Anne Marie Bland ma sarx skont l-formalitajiet u r-rekwiżiti li trid l-Liġi għaliex ma sarx fil-preżenza ta' żewġ xhieda; 5 u 6 tal-proċess, bl-anness ċertifikat psikjatriku a fol. 7 u 8 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM Konsegwentement tiddikjara l-imsemmi testment tat-13 ta' Mejju 2014 null u Tagħti dawk l-ordnijiet u direttivi kollha li l-istess Qorti jidhrilha xierqa u Bl-ispejjeż u bl-imgħaxijiet legali kontra l-konvenuta li hija inġunta minn issa, in subizzjoni. Rat ir-Risposta Maħlufa ta' Josephine Farrugia Attard (minn issa 'l quddiem "il- konvenuta"), ippreżentata fit-18 ta' Lulju, 2016, fejn eċċepiet is-segwenti: Fl-ewwel lok it-talbiet proposti huma għalkollox kontradittorji għall-kawża mill- intavolata (Rikors Nru 93/2015/LM) fejn fiha huma qed istess rikorrenti jippresupponu l-validità formali tat-testment iżda li l-istess ma għandu jkollu l- ebda effett ġuridiku in bażi għall-allegazzjoni illi t-testatriċi kienet mentalment inkapaċitata; Fit-tieni lok il-pretensjonijiet tar-rikorrenti hi waħda kapriċċjuża inkwantu t- testment, li tiegħu r-rikorrenti qegħdin jitolbu n-nullità, sar fil-preżenza ta' żewġ xhieda, kif titlob il-liġi, u dan huwa tant ovvju mill-istess dokument testamentarju minnhom stess esebit; Illi, jekk kif ir-rikorrenti qegħdin jasserixxu fil-korp tal-kawżalitajiet, wieħed mix- xhieda ma kienx preżenti waqt il-qari u l-iffirmar tat-testment de quo, meta, invece, it-testment juri xort'oħra, kif fuq ingħad, ix-xorta ta' azzjoni mir-rikorrenti preżentata mhix dik idoneja u, anzi hi għalkollox inattendibbli; Bla preġudizzju għall-premess u f'kull każ l-azzjoni hi infondata fil-fatt u fid-dritt; Illi minħabba li l-azzjoni hi kompletament fiergħa, ir-rikorrenti għandhom jiġu kkundannati jħallsu d-doppio spese tagħha; Salv eċċezzjonijiet ulterjuri. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM Rat id-digriet tagħha tat-28 ta' Novembru, 2016 fejn ordnat illi l-atti tal-kawża Rikors Maħluf Numru 93/2015LM fl-ismijiet Angelo Farrugia Attard et vs. Josephine Farrugia Attard jkunu jiffurmaw parti mill-atti ta' din il-kawża. Rat l-atti kollha tal-kawża, inkluż dawk tar-Rikors Maħluf 93/2015LM. Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti. Semgħet ix-xhieda prodotti mill-partijiet. Rat il-verbal tal-udjenza tat-12 ta' Mejju, 2017 fejn il-kawża tħalliet għal-lum għas-sentenza. Rat in-noti ta' sottomissjonijiet tal-partijiet. Il-kwistjoni bejn il-partijiet L-atturi huma ħut Josephine Camilleri Haber jew ulied ħutha l-mejtin, ċjoè neputijiet tagħha, filwaqt li l-konvenuta hija wkoll neputija tagħha, ċjoè t-tifla ta' Is-Swatar, L-Imsida, ħu Josephine Camilleri Haber. Josephine Camilleri Haber kienet armla u ma kellhiex tfal u kellha assi ereditarji konsiderevoli. 28 ta' Awwissu 2014, fl-età ta' 84, l-atturi kienu qegħdin jippretendu li lkoll kemm huma kienu ser jirtuha għax jgħidu li kienu jafu li zijithom qatt ma Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM riedet tagħmel testment. Iżda wara li mietet iz-zija, saru jafu li din kienet għamlet testment fit-13 ta' Mejju, 2014, tliet xhur qabel mewtha, fejn ħalliet lill-konvenuta bħala l-werrieta universali tagħha. Fil-proċeduri Rikors Maħluf Numru 93/2015LM dan it-testment qed jiġi attakkat stante li qiegħed jiġi allegat mill-atturi illi meta sar, it-testatriċi ma kellhiex il-fakultajiet mentali rikjesti mil-liġi biex tkun tista' tiddisponi minn ġidha permezz ta' testment. Fil- proċeduri odjerni fejn il-partijiet qablu li l-provi prodotti fil-kawża l-oħra għandhom jgħoddu wkoll bħala provi fil-kawża odjerna, pproċedew kontra l-istess konvenuta biex jattakkaw ukoll l-imsemmi testment għax skont huma dan ma sarx skont il-formalitajiet u r-rekwiżiti stabbiliti mil- Liġi, senjatament l-artikolu 25(3)(ċ) tal-Kap. 55 għax ma sarx tabilħaqq fil- preżenza ta' żewġ xhieda. Provi u riżultanzi Mill-provi li ġew prodotti fil-proċeduri Rikors Maħluf Nru 93/2015LM, jirriżulta li t-testment inkwistjoni sar fit-13 ta' Mejju, 2014 fit-8.45 ta' filgħodu quddiem in-nutar Anne Marie Bland fid-dar tat-testatriċi, wara appuntament li sar mill- Ingħad ukoll li n-nutar Bland marret id-dar tat-testatriċi flimkien ma' żewġt iħbieb tagħha li kienu se joqogħdu bħala xhieda, in-nutar Melanie Saliba Sciortino Coshia u r-raġel tagħha Stephen Saliba Sciortino li jaħdem l-MCAST. konvenuta wriethom it-triq sad-dar ta' Josephine Camilleri Haber u meta waslu fuq il-post il-konvenuta fetħet biċ-ċavetta li kellha, imma ma baqgħetx magħhom fil-kamra fejn kien hemm it-testatriċi u ħallithom waħedhom. Fil-proċeduri Rikors Maħluf Nru 93/2015LM ingħad ukoll illi wara li sar it-testment, in-nutar Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM Tonna wasslet lil Stephen Saliba Sciortino ix-xogħol tiegħu l-MCAST, għax Stephen Saliba Sciortino u martu Melanie kienu marru d-dar tat-testatriċi bil-karozza tan-nutar Bland wara li din kienet ġabrithom mid-dar tagħhom. Iżda l-attendance sheet tal-MCAST ta' dakinhar 13 ta' Mejju, 2014 turi bil-firma ta' Stephen Saliba Sciortino li huwa daħal għax-xogħol fis-7.30am u ma ħariġx mill-post tax-xogħol qabel il- 5.35pm.2 Madankollu dakinhar fit-8.45am Stephen Saliba Sciortino suppost li kien iż- Żejtun fid-dar tal-anzjana Josephine Camilleri Haber biex jagħmilha ta' xhud meta kien qiegħed jiġi ppubblikat it-testment tagħha. Kemm fil-proċeduri odjerni u kemm fil-proċeduri Rikors Maħluf Numru 93/2015LM xehed Anthony Farrugia Attard rappreżentant tal-MCAST,3 li meta ġie mistoqsi jekk impjegati tal-MCAST jistgħux joħorġu mill-post tax-xogħol waqt il-ħin tax-xogħol tagħhom, ix-xhud ikkonferma li jistgħu imma bil-permess tad- direct line manager tagħhom, però speċifika li din mhijiex xi ħaġa normali. xhud jgħid ukoll li impjegat jista' jiftiehem ma' ta' fuqu illi jaħdem il-ħin li jkun dam barra, jew qabel il-ħin tax-xogol għax jidħol kmieni, jew wara għax joħroġ Anthony Farrugia Attard kkonferma li dakinhar, ċjoè 13 ta' Mejju, 2014, Stephen Saliba Sciortino daħal għax-xogħol kwarta qabel u ħareġ tliet kwarti aktar tard mill-ħin normali tiegħu. Mill-attendance sheets li ġew esebiti4, jirriżulta li għalkemm fl-attendance sheets tal-MCAST hemm Time in/out u Time in/out għal kull ġurnata tax- xogħol biex l-impjegat jindika meta jidħol għax-xogħol filgħodu u joħroġ għall- break ta' nofsinhar u meta jidħol mill-break u meta jispiċċa mix-xogħol, fil- 2 Ara l-attendance sheet li ġiet ippreżentata mir-rappreżentant tal-MCAST a fol. 82 tal-proċess Rikors Maħluf Numru 93- 15LM. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM prattika l-impjegati kienu jiffirmaw biss għal meta jidħlu għax-xogħol u meta jitilqu mix-xogħol. Xehed ukoll Stephen Carter, li spjega li dakinhar tat-testment ta' Josephine Camilleri Haber kien talab permess mingħand ta' fuqu, mingħajr ma qal min hu, u llarga għal siegħa. Saliba Sciortino jgħid li n-nutara, preżumibbilment in-nutar Bland u mhux martu, ġiet għalih ix-xogħol u baqgħu sejrin iż-Żejtun għand it-testatriċi. Stephen Saliba Sciortino jgħid li dakinhar stess ħadem għal dik is-siegħa li kien illarga mix-xogħol, u qal li huwa normali fl-MCAST li jagħmlu hekk. Imma jekk isir riferiment għall-provi mressqa fil-proċeduri Rikors Maħluf Numru 93/15LM, in-nutar Anne Marie Bland tgħid6 li kienet għaddiet bil- karozza tagħha għall-ħbieb tagħha n-nutar Melanie Saliba Sciortino Coshia u żewġha Stephen Saliba Sciortino, u wara segwew lill-konvenuta bil-karozza tagħha, li wasslithom fejn kienet toqgħod it-testatriċi Josephine Camilleri Haber f'razzett pjuttost imwarrab, iż-Żejtun. Min-naħa tiegħu Stephen Swift jikkonferma li n-nutar Bland għaddiet għalihom it-tnejn, jiġifieri kemm għalih u kemm għal In-nutar Melanie Saliba Sciortino lavarone fuq domanda dwar minn fejn in- nutar Tonna kienet ġabret lilha u lir-raġel tagħna, tgħid: "Avukat: Għaddiet għalikom fejn? Avukat: Fejn toqgħod inti? 52 tal-proċess Rikors Maħluf Numru 93/15LM. 70 tal-proċess 93/15LM. 65 tal-proċess 93/15LM. Xhud: Bubaqra, Iż-Żurrieq, għax Anne (in-nutar Tonna) toqgħod viċin so just ippikkjatna. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM Avukat: Filgħodu? Xhud: Eħe, eżatt. Wasslitna ż-Żejtun. Konna ltqajna ma xi ħadd bil- karozza u konna mxejna warajha għax kien xi post naqra mwarrab dan." Kunsiderazzjonijiet legali L-artikolu 655 tal-Kodiċi Ċivili jgħid illi: "Bla ħsara ta' kull disposizzjoni oħra ta' dan il-Kodiċi, it-testment pubbliku għandu jirċevih u jippubblikah nutar quddiem żewġ xhieda, bħal kull att nutarili ieħor, taħt id-disposizzjonijiet tal-Att dwar il- Professjoni Nutarili u l-Arkivji Nutarili ukoll għal dik li hi l-firma tat- testatur skont jekk dan jkunx jaf u jista' jikteb, jew le." L-artikolu 672 jipprovdi li n-nuqqas ta' tħaris tal-formalitajiet li jissemmew fl- artikolu 655 u oħrajn, jagħmel it-testment null. L-artikolu 40 tal-Kap. 55 jipprovdi li: "Att notarili hu null jekk – Omissis… (e) jekk il-htiġijiet tal-artikoli 25(1),(2),(3),(4) u (5), 27, 28(1)(k) u 34 ma jkunux ġew imħarsa." L-artikolu 25(3)(ċ) tal-Kap. 55 jipprovdi wkoll li: (3) Il-preżenza ta' żewġ xhieda hija meħtieġa biss fil-każijiet li ġejjin: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM (a) kull meta jitlob hekk xi wieħed mill-komparenti; (b) kull meta xi wieħed mill-komparenti ma jafx kif jew ma jkunx jista' (ċ) f'każ ta' testmenti pubbliċi9; u (d) f'każ ta' att nutarili ta' kunsinna ta' testmenti sigrieti." Illi jirriżulta li din il-kawża ġiet istitwita mill-atturi wara li kien ta x-xhieda tiegħu Anthony Farrugia Attard, rappreżentant tal-MCAST, fil-proċeduri Rikors Maħluf Numru 93/2015LM, liema xhud kien ippreżenta l-attendance sheet ta' Stephen Saliba Sciortino, li turi li fil-ħin li suppost Stephen Saliba Sciortino kien qiegħed jagħmilha ta' xhud iż-Żejtun waqt il-pubblikazzjoni tat-testment pubbliku ta' Josephine Camilleri Haber, skont l-attendance sheets ta' fejn kien jaħdem, Saliba Sciortino suppost li kien fuq il-post tax-xogħol tiegħu, l-MCAST. Illi proprju llum stess, din il-Qorti kif preseduta tat sentenza fil-kawża Rikors Maħluf 93/2015LM, fejn ġie ddikjarat li Josephine Camilleri Haber ma kinitx kapaċi tiddisponi b'testment minħabba li kienet qed tbati minn diżordni mentali jew kundizzjoni oħra, li għamlitha inkapaċi li tieħu ħsieb ħwejjiġha fil-ħin li sar it-testment u minħabba f'hekk ordnat li jiġi revokat u mħassar l-isemmi testment ta' Josephine Camilleri Haber. Illi għalhekk, ladarba l-imsemmi testment diġà ġie ddikjarat null permezz tal- imsemmija sentenza, ovvjament ma jistax jerġa' jiġi ddikjarat null b'din is- il-partijiet ikunu jafu x'inhuma d-drittijiet tagħhom fuq l-aspetti kollha tal-kawża sottomessi lill-Qorti, xorta waħda jrid 9 Enfasi ta' din il-Qorti. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM jiġi deċiż jekk it-talbiet attriċi jimmeritawx li jiġu akkolti fit-totalità tagħhom jew in parte, jew jekk il-pretensjonijiet tal-atturi humiex tabilħaqq kapriċċjużi kif eċċepiet il-konvenuta. Filwaqt li l-atturi qegħdin jallegaw in vista tax-xhieda ta' Anthony Farrugia Attard, rappreżentant tal-MCAST, illi Stephen Saliba Sciortino ma kienx preżenti bħala xhud meta kienet qiegħda ssir il-pubblikazzjoni tat-testment ta' Josephine Camilleri Haber, min-naħa l-oħra l-konvenuta ssostni abbażi tax-xhieda tan-nutar Tonna, tan- nutar Melanie Saliba Sciortino Coshia u tax-xhud Stephen Saliba Sciortino innifsu, li l- imsemmi testment sar fil-preżenza ta' żewġ xhieda, Melanie Saliba Sciortino Coshia Dwar meta f'kawża jkun hemm żewġ verżjonijiet dijametrikament opposti għal xulxin, ingħad: "Mhux kwalunkwe tip ta' konflitt għandu jħalli lill-Qorti f'dak l-istat ta' perplessità li minħabba fih ma tkunx tista' tiddeċiedi b'kuxjenza kwieta u jkollha taqa' fuq ir-regola tal-in dubio pro reo. Il-konflitt fil-provi, sakemm il-bniedem jibqa' soġġett għall-iżbalji tal-perċezzjonijiet tiegħu u għall-passjoni, huma ħaġa li l-Qrati jridu jkunu dejjem lesti għaliha. Meta l-każ ikun hekk, il-Qorti m'għandhiex taqa' ċomb fuq l-iskappatoja tad-dubbju, imma għandha teżamina bl-akbar reqqa jekk xi waħda miż- żewġ verżjonijiet, fid-dawl tas-soliti kriterji tal-kredibilità u speċjalment dawk tal-konsistenza u verosimiljanza, għandhiex teskludi lill-oħra, anke fuq il-bilanċ tal-probabbilità u tal-preponderanza tal-provi, għax dawn, f'kawża ċivili, huma ġeneralment suffiċjenti għall-konvinċiment tal- ġudikant … Anzi, f'każijiet bħal dawn, aktar ma jkun il-konflitt bejn verżjoni u oħra, aktar tidher il-possibbilità ta' qerq da parti ta' xi wieħed mill-kontendenti."10 Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM Bl-istess mod, il-Qorti tal-Appell fit-2 ta' Ġunju, 2003, fil-kawża fl-ismijiet Middle Sea Insurance p.l.c. noe vs. Victor Piscopo irreteniet illi: "F'każ ta' konflittwalità l-Qorti trid tadopera aktar attenzjoni biex proprju taċċerta ruħha jekk xi waħda miż-żewġ verżjonijiet possibbli għandhiex teskludi lill-oħra, anke fuq l-bilanċ tal-probabilitajiet, tal- preponderanza u tal-verosimiljanza tal-provi." Għalhekk fil-konflitt ta' verżjonijiet li jesisti f'din il-kawża għandu jiġi eżaminat liema waħda mit- teżijiet konfliġġenti hi l-aktar attendibbli. Għandu jiġi eżaminat jekk xi waħda mill-verżjonijiet hi sostnuta mill-provi prodotti. Jekk jeżistu tali provi konsegwentement ikun hemm sostenn qawwi u definittiv lil xi waħda mill-verżjonijiet li allura jista' jingħad li hi korroborata. Għandu jiġi eżaminat ukoll jekk jeżistix xi fatt li jwassal għall-konklużjoni liema verżjoni tirrispekkja r-realtà tal-fatti, u kwindi għandha tiġi aċċettata bħala dik veritiera u attendibbli.11" "Mhux kwalunkwe tip ta' konflitt għandu jħalli lill-Qorti f'dak l-istat ta' perplessità li minħabba fih ma tkunx tista' tiddeċiedi b'kuxjenza kwieta u ikollha taqa' fuq ir-regola "in dubio pro reo". Il-konflitt tal-provi, sakemm il-bniedem jibqa' soġġett għall-iżbalji tal-perċezzjoni tiegħu u għall- passjoni, huwa ħaġa li l-Qrati jridu jkunu dejjem lesti għaliha, imma meta dan il-kunflitt ma jkunx ġej minn sempliċi differenza ta' opinjoni fuq affarijiet li jippermettu ċertu grad ta' tolleranza u li għalihom sewwa ingħad "tot homines tot sentetiae", u lanqas ma jkun ġej minn versjonijiet differenti "bona fide" fuq inċidenti li jiġru u jintemmu malajr u għallarrieda eż. identità, veloċità ta' veikoli, u ċirkostanzi oħra subitanei li fuqhom skont l-esperjenza komuni, is-sensi jistgħu jitqarqu, imma għall-kuntrarju dan il-konflitt ikun jirrigwarda fatti u abitudinijiet li jkunu setgħu ġew osservati f'perjodu twil ta' snin bħal f'dan il-każ, allura isir ċar li wieħed mill-kontendenti jkun ħalla l-interess u l-passjoni tiegħu jegħlbuh u b'hekk jabbuża mill-proċess ġustizzja. Meta l-każ ikun hekk il- Qorti m'għandhiex taqa' ċomb fuq l-iskappotoja tad-dubju, imma Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM għandha teżamina bl-ikbar reqqa jekk xi waħda mill-verżjonijiet, fid-dawl tas-soliti kriterji ta' kredibilità u speċjalment dawk tal-konsistenza u versosimiljanza, għandhiex teskludi lill-oħra, anke jekk fuq bilanċ tal- probabilità u preponderanza tal-provi, għax dawn, f'kawżi ċivili, huma ġeneralment suffiċjenti għall-konvinċiment tal-ġudikant". Din il-Qorti tagħmel riferiment ukoll għas-sentenza fl-ismijiet Joseph Bland vs. Philip Mcclory fejn ingħad illi: jikkostitwixxu "In materja ta' provi, r-regoli l-aktar prevalenti fl-ordinament ġuridiku tagħna jidhru li huma dawn: a) Ibda biex ir-regola tradizzjonali tal-piż tal-provi timponi a kariku tal- parti li tallega fatt l-oneru li ġġib il-prova tal-eżistenza tiegħu. Tali oneru hu ugwalment spartit bejn il-kontendenti, sija fuq l-attur li jsostni l-fatti l-bażi tad-dritt azzjonat minnu (actori favorevoli incumbit probatio), sija fuq il-konvenut għas-sostenn tal-fatt miġjub minnu biex jikkontrasta l-pretiża tal-attur (reus in excipiendo fit actor) – Ara Vol. XLVI, P.i, p.5. b) Fil-kors tal-kawża dan il-piż jista' joxxilla minn parti għall-oħra, għax, kif jingħad, 'jista jkun ġie stabbilit fatt li juri prima facie li t-teżi tal-attur hija sostenuta – Ara Vol. XXXVII, P.i, p.577; ċ) Il-ġudikant adit mill-meritu tal-każ hu tenut jiddeċiedi iuxta allegata et probata, u dan jimporta illi d-deċiżjoni tiegħu tiġi estratta unikament mill-allegazzjoni tal-partijiet. Jiġifieri, minn dawk iċ-ċirkustanzi tal-fatti dedotti għab-bażi tad-domanda jew tal-eċċezzjoni u l-provi offerti mill- partijiet. Jikkonsegwi illi d-dixxiplina tal-piż tal-provi ssir bażi tar-regola legali tal-ġudizzju in kwantu timponi fuq il-ġudikant il-konsiderazzjoni li l- fatt allegat mhuwiex veru għax mhux ippruvat; d) Il-valutazzjoni tal-provi hu fondat fuq il-prinċipju tal-konvinċiment tal- liberu apprezzament tar-riżultanzi probatorji u allura hu liberu li jibbaża l- konvinċiment tiegħu minn dawk il-provi li hu jidhirlu li huma l-aktar tiegħu. attendibbli u tal-ġudikant. Lilu hu mogħti idoneji għall-formazzjoni l-poter diskrezzjonali tal-konvinċiment Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM Naturalment dik id-diskrezzjoni tiegħu hi soġġetta għal dak il-limitu legali impost fuqu mill-artikolu 218 tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili li jrid li fis-sentenza tingħata motivazzjoni raġonata li tikkonsenti l-kontroll tal-ħsieb loġiku segwit fuq appell interpost mis- sentenza. Motivazzjoni din, li jekk jinstab li tirrispondi mal-loġika u r- razzjonalità, kif ukoll koerenti mal-elementi utilizzati allura skont ġurisprudenza konkordi, ma tiġix disturbata minn Qorti ta' reviżjoni – Ara b'eżempju Ramchand Tonna noe vs. Jessie Blundell – App. 30 ta' Ġunju, 1912, Kollez. Fl-aħħar nett jingħad fil-kawża fl-ismijiet Lawrence u Anthony Ciappara pro et noe "Kif tajjeb għalhekk ġie ritenut mill-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fis- sentenza in re: Enrico Camilleri Haber vs. Martin Mallan, mogħtija fis-17 ta' Marzu, 2003 (ara wkoll sentenzi b'deċiżjonijiet simili in re: E Agahi vs. Arebi, Qorti ta' l-Appell, 25 ta' Frar, 1952; u Paul Hersey vs. C. Bonnici Lanzon, Appell Ċivili, 5 ta' Marzu, 1986),"Il-ġudikant fil-kamp ċivili, għandu jiddeċiedi fuq il-provi li jkollu quddiemu, meta dawn jinduċu fih dik iċ- ċertezza morali li kull tribunal għandu jfittex, u mhux fuq sempliċi possibilitajiet, imma dik iċ-ċertezza morali hija biżżejjed, bħala li hija bażata fuq il-preponderanza tal-probabiltajiet"."15 Il-każ odjern jiċċentra tista' tgħid fuq il-kredibilità tax-xhieda. Fil-proċeduri odjerni x-xhud Stephen Saliba Sciortino ittenta jagħti spjegazzjoni plawżibbli għad- diskrepanza bejn dak li ġie indikat minnu stess fuq l-attendance sheet tal- MCAST u dak li ntqal fl-ewwel kawża fix-xhieda tan-nutar Bland, tan-nutar Saliba Sciortino Coshia u tal-istess Stephen Saliba Sciortino, li Saliba Sciortino kien preżenti meta sar Fil-proċeduri Rikors Maħluf Numru 93/15LM filwaqt li n-nutar Bland kienet xehdet li dakinhar li kellhom imorru għand Josephine Camilleri Haber biex tippubblika t-testment tagħha, lil 15 Ara wkoll Cachia Castelletti vs. Elmostrati, P.A. datata 30.10.2003, f'dan is-sens ukoll. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM Stephen Saliba Sciortino kienet ġabritu mix-xogħol, in-nutar Melanie Saliba Sciortino Coshia xehdet illi n-nutar Bland kienet ġabrithom mid-dar tagħhom għax kienet toqgħod Bubaqra, Iż-Żurrieq viċin fejn joqogħdu huma. Jekk dak li qalet in-nutar Melanie Saliba Sciortino Coshia huwa minnu, Stephen Saliba Sciortino ma setax kien l-MCAST u ffirma l-attendance sheet qabel ma għaddiet għalih in-nutar Bland. li huwa veru dak li qal l-abbli avukat tal-konvenuta li fejn ikun hemm biss dubju dwar xi formalità ta' testment, dan għandu jimmilita favur il-validità tat- testment16, f'dan il-każ però l-Qorti ma għandhiex biss dubju iżda tinsab konvinta fuq bilanċ ta' probabbilitajiet li Stephen Saliba Sciortino ma kienx preżenti waqt il-pubblikazzjoni tat-testment tat-testatriċi u dan ibbażat fuq il-fatt li fir- rigward tad-dettalji dwar kif waslu fuq il-post fejn kienet toqgħod Josephine Camilleri Haber, il-konjuġi Saliba Sciortino ikkontradixxew lil xulxin. Tqis illi l-ewwel eċċezzjoni tal-konvenuta, li t-talbiet attriċi f'din il-kawża huma għalkollox kontradittorji għat-talbiet proposti fil-kawża mill-istess atturi (Rikors Maħluf Nru 93/2015LM) ma treġġix, għax testment jista' jkun null għal raġunijiet differenti, fosthom fuq in-nuqqas ta' kapaċità tat-testatriċi li tiddisponi minn ġidha għal wara mewtha permezz ta' testment u fl-istess ħin l- istess testment jista' jkun ukoll afflitt minn difett ta' formalità li jġib in-nullità. Testment jista' jkun null għal diversi raġunijiet u jista' jiġi attakkat fuq il- validità intrinsika tiegħu kif ukoll fuq il-validità estrinsika tiegħu (il-vizzju fil- formalitajiet).17 Illi għalhekk it-tieni eċċezzjoni dwar il-kapriċċjożità tat-talbiet attriċi u l-ħames eċċezzjoni li din il-kawża hi fiergħa u illi għalhekk huma mistħoqqa d-doppio spese, m'għandhomx jintlaqgħu. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 14 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM Illi fiċ-ċirkostanzi kollha tal-każ kif jirriżultaw kemm mill-provi miġbura fil-atti tar-Rikors Maħluf Numru 93/15LM u kemm mill-provi mressqin f'din il-kawża, il-Qorti tinsab konvinta fuq bażi ta' probabbilitajiet li Stephen Saliba Sciortino ma kienx preżenti meta ġie ppubblikat it-testment ta' Josephine Saliba Sciortino fit-13 ta' Mejju, 2017 fid-8.45am fejn kienet toqgħod iż-Żejtun, iżda ffirmah wara u mhux fil- preżenza ta' Josephine Camilleri Haber. Għaldaqstant għar-raġunijiet hawn fuq mogħtija, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi din il-kawża kif ġej: Filwaqt li tiċħad l-eċċezzjonijiet kollha tal-konvenuta; Tilqa' l-ewwel talba tal-atturi billi tiddikjara li t-testment pubbliku ta' Josephine Camilleri Haber tat-13 ta' Mejju, 2014 fl-atti tan-Nutar Anne Marie Bland ma sarx fil-preżenza ta' żewġ xhieda kif rikjest mil-Liġi taħt piena ta' nullità; Tiddikjara wkoll li għall-istess raġuni l-imsemmi testment pubbliku ta' Josephine Camilleri Haber għandu jiġi ddikjarat null u bla effett li ma kienx għall-fatt li l-imsemmi testment diġà ġie ddikjarat null bis-sentenza fl- istess ismijiet mogħtija illum fil-proċeduri Rikors Maħluf Numru Qrati tal-Ġustizzja Paġna 15 minn 16 Rikors Maħluf Nru 437/16LM Tastjeni għalhekk milli tieħu konjizzjoni ulterjuri tat-tieni talba tal-atturi. L-ispejjeż ta' dawn il-proċeduri huma a karigu tal-konvenuta. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 16 minn 16