Qorti Civili, Prim'Awla Luft Anastasi Rikors numru:- 435/2010AE Ryan Barbara[I.D. 42221M], Brandeen Galea Strausak[I.D. 134759M], Handy Barbara[I.D. 581071M], Roberta Kemp[I.D. 60956M] ghan- nom ta' minuri Lani Barbara Kemp[I.D. 237446L] ilkoll ulied u werrieta tal-mejjet Joseph Cini[I.D. 849234M] vs Pavin Ltd [C 52382] L-Erbgha, 18 ta' Novembru 2015. Permezz ta' rikors guramentat prezentat fid-29 ta' April 2010, l-atturi ppremettew u talbu:- 1. Peress illi l-atturi huma l-werrieta ta' Joseph Cini li kien impjegat mas-socjeta' konvenuta; Peress illi bhala employer tad-decujus Joseph Cini, s-socjeta' konvenuta naqset fid- dmir taghha li tizgura li jittiehdu l-mizuri u l-prekawzjonijiet ragonevoli kollha sabiex l- ambjent tax-xoghol li fih huwa kien jahdem jkun ragonevolment favorevoli ghas-sahha u hieles, sa fejn huwa evitabbli, minn dak li jikkaguna tensjoni fisika jew psikologika (Art. 8(1)(b) tal-Kap 367 tal-Ligijiet ta' Malta); Peress illi bhala employer tad-decujus Joseph Cini s-socjeta' konvenuta naqset milli tiehu dawk il-mizuri kollha prattici ragonevoli sabiex tizgura s-sahha tieghu fuq ix-xoghol u naqset milli zzomm sistema ta' xoghol li jkun, b'mod prattiku u ragonevoli, minghajr perikolu u minghajr riskju ghas-sahha tal-istess Joseph Cini (Art 49(1) u (3)(a) tal-Avviz Legali 52 tal-1986); Peress li minhabba n-nuqqas tas-socjeta' konvenuta fl-esercizzju tad-dmirijiet taghha fuq riferiti bhala employer tad-decujus kif ukoll htija tal-imprudenza, imperizja, negligenza u inosservanza tar-regolamenti da parti taghha (Art. 1031 u 1032(1) tal-Kap.16 tal-Ligijiet ta' Malta), l-istess Joseph Barbara waqt il-qadi tad-dmirijiet tieghu fuq ix-xoghol bhala impjegat tas-socjeta' konvenuta huwa tilef hajtu f'incident li sehh nhar it-30 t'Ottubru, 2007, fi Triq 29 ta' Mejju 1952, Birkirkara kif jirrizulta mill-anness certifikat tal-mewt; Peress illi konsegwenza ta' dawn il-fatti, l-atturi garrbu danni li jigu pruvati waqt it- trattazzjoni tal-kawza; Illi s-socjeta' konvenuta, interpellata permezz ta' ittra ufficjali tad-29 ta' Ottubru 2009, biex taghmel tajjeb ghad-danni subiti mill-atturi, baqghet inadempjenti. Ghaldaqstant, l-atturi jitolbu għar-ragunijiet premessi, lil din l-Onorabbli Qorti sabiex: 1. ghar-ragunijiet kollha premessi, tiddikjara lis-socjeta' konvenuta unikament responsabbli ghad-danni kollha naxxenti mill-incident li sehh nhar it-30 t'Ottubru 2007 fi Triq 29 ta' Mejju 1952, Birkirkara fejn Joseph Barbara tilef hajtu waqt il-qadi ta' dmirijiet tieghu fuq ix-xoghol bhala impjegat tas-socjeta' konvenuta; 2. tillikwida d-danni tal-atturi occorrendo bl-opra ta' periti nominandi; 3. tikkundannaha sabiex thallas lill-atturi dak l-ammont li jigi dikjarat bhala dovut lilhom in linea ta' danni. Bl-ispejjes, komprizi dawk tal-ittra ufficjali tad-29 ta' Ottubru 2009, u bl-imghax legali kontra s-socjeta' konvenuta li hija ngunta ghas-subizzjoni. Permezz ta' risposta prezentata fid-29 ta' Settembru 2010, is-socjeta' konvenuta wiegbet:- 1. Preliminarjament, Roberta Kemp trid tipprova illi hija setghet tagixxi ghan-nom ta' bintha minuri u r-rikorrenti kollha jridu jippruvaw li fil-fatt huma ulied id-decujus Joseph Barbara; 2. L-ewwel talba tar-rikorrenti proprio et nomine ghandha tkun michuda stante li l-incident de quo ma garax tort tas-socjeta' intimata izda ghal ragunijiet imputabbli lill-mejjet Joseph Barbara; 3. It-tieni talba tar-rikorrenti proprio et nomine ghandha tkun rigettata wkoll billi ma hemmx danni x'jigu likwidati favur ir-rikorrenti; 4. Isegwi ghalhekk li anke t-tielet talba ghandha tkun michuda stante li s-socjeta' intimata m'ghandiex tkun ikkundannata thallas danni lir-rikorrenti proprio et nomine; 5. Illi fi kwalsiasi kaz u assolutament minghajr pregudizzju ghas-suespost, ma jistghux ikunu dovuti imghaxijiet kif mitlub mill-atturi hlief mid-data tas-sentenza; Il-qorti semghet it-trattazzjoni li saret fis-seduta tal-1 ta' Lulju 2015 u rat l- atti. Konsiderazzjoni. Il-kawza titratta dwar incident li sehh fuq il-post tax-xoghol fit-30 ta' Ottubru 2007 u li fih miet Joseph Barbara, impjegat tas-socjeta konvenuta. Hu kien jinsab fuq il-bejt tal-blokk bini gholi erba' sulari. Fit-triq kien hemm krejn li bih kienet qeghda tittella' t-torba. Fuq il-bejt kien hemm opramorta. Dakinhar il-krejn kien qieghed joperah Kevin Galea, direttur tas-socjeta konvenuta. Jidher li waqt dan il-process Joseph Barbara kien tela' fuq xi bricks (ara ritratt numru 41 a fol. F'dan ir-rigward David Eldridge xehed1:-  "Dakinhar il-krejn kienet qed ittella' materjal minn isfel ghal fuq, u sussegwentement is-sur Barbara li kien fuq is-sular ta' fuq mal- opramorta, kien qed jiggwida lill-krejn operator fejn ghandu jigi bil- gip u sussegwentement hu kien jilqa' u jimmanuvra l-bajla sabiex hu jkun jista' jaghfas il-lever halli l-materjal johrog borg u mbaghad jippostjawh fejn iridu" (fol. 1 Kap tat-Taqsima Teknici fl-Aw torita ghas-Sahha u s-Sigurta (seduta tas-6 ta' Gunju 2014).  "Pero' wara l-opramorta kien hemm numru ta' bricks illi hu kien telgha fuqhom, cioe' l-mejjet, sabiex ikun jista' jilhaq ghal bajla u jidderigiha biex it-torba jkun jista' jpoggiha fuq il-bejt" (fol. F'dan ir-rigward qal ukoll li "… hu zgur li kien qed jitla' fuqhom2 ghax kien hemm il-footprints max-xahx..." (fol. Waqt dan ix-xoghol Joseph Cini waqa' gholi ta' erba' sulari u miet fil-post. Il-crane operator kien Kevin Galea, direttur tas-socjeta konvenuta3. Ghal dak li jirrigwarda l-principji legali skond ir-Regolamenti dwar Disposizzjonijiet General dwar is-Sahha u s-Sigurta' Fuq il-Post tax- Xoghol (Legislazzjoni Sussidjarja 424.18): i. Il-principal ghandu d-dmir "...........… li jizgura s-sahha u s-sigurta' tal-haddiema f'kull zmien u f'kull aspett li ghandu x'jaqsam max- xoghol" (regolament 4); ii. "(1) Ghandu jkun id-dmir ta' kull haddiem li jiehu hsieb kemm jista' jkun is-sahha u s-sigurta' tieghu stess kif ukoll dawk ta' persuni ohrajn li jistghu jkunu affettwati bl-atti jew nuqqasijiet tieghu skond it-tahrig u l-istruzzjonijiet moghtija minn min ihaddem". Is-socjeta konvenuta ssostni li ma kinitx tahti ghall-incident ghaliex kien Joseph Barbara li minn jeddu tela' fuq il-bricks biex jaqbad il-bajla tal-krejn. Wara li l-qorti rat l-atti, tosserva: i. Mir-ritratti li hemm fl-atti ma jidhirx li l-konvenuta kienet qeghda taghti importanza li tizgura li l-impjegati jahdmu f'ambjent sigur. F'dan ir-rigward issir riferenza ghar-ritratti numru 6 fejn jidher tarag minghajr safety protection rail (fol. 183), ritratti numru 7 u 49 fejn jidhru lift shafts miftuhin (fol. 183 u fol. 194), u ritratt numru 50 fejn tidher apertura (fol. 194) fejn jidher il-periklu car li kien hemm fis-sit ta' kostruzzjoni. Minn dawn ir-ritratti hu evidenti li fis-sit in kwistjoni l-kumpannija konvenuta naqset milli tizgura s-sahha u sigurta tal-haddiema li jahdmu maghha. Il- prova hi cara li l-konvenuta ma kinitx qeghda toffri impjegati taghha a safe environment. Sahansitra jirrizulta li b'sentenza tal- 1 ta' Dicembru 20104 il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali, ddikjarat lid-diretturi tal-kumpannija konvenuta hatja li dakinhar tal-incident fatali naqsu milli jharsu 2 Ix-xhud qieghed jirreferi ghall-bricks li jidhru ma' gemb l-opramor ta. 3 Quddiem it-tabib Dr Mario Marinkovic, tabib forensiku li nhatar fl-inkjesta magisterjali, Kevin Galea xehed: "Jien kont qieghed nopera l-crane bin-numru ABP 656 waqt li sehh l-incident fi Triq 29 ta' Mejju 1592 fejn tilef hajtu Joe Cini. Jien tellajt il-bajla u kif dawwartha ghal fuq il-bejt Joe sporga ruhu u forsi xxabbat xi ftit iz-zejjed u l-bajla haditu" (fol. 4 Il-Pulizija vs Paul Galea et. tal-impjegati s-sahha u sigurta necessarji sabiex waqghat mill-gholi jkunu evitati (fol. Ir-regolamenti ta' sigurta' li ghandhom jigu osservati mill- principal huma ntizi wkoll sabiex tajjeb ghal dizattenzjoni tal-impjegat. F'dan il-kaz hu evidenti li l-operatur tal-krejn, Kevin Galea 5, kien qieghed jara b'ghajnejh lil Joseph Cini fil-posizzjoni li ha waqt li kienet qeghda tittella' t-torba fuq il-bejt. Mir-ritratt numru 35 a fol. 190 jirrizulta li l-kabina tal- krejn li fiha kien jinsab Galea, ghandha s-saqaf trasparenti. Ghalhekk zgur li kellu vizwali tal-konvenut. Tant hu hekk li xehed li waqt li kien qieghed jopera l-krejn, Barbara ".… ried ikun vicin l-opramorta biex jaghmilli s-sinjali" (fol. Ghall-qorti dan jista' jfisser biss li Kevin Galea kien qieghed jara lil Barbara fit-tarf tal-bejt jaghmillu s-sinjali hu u jtella' l- bajla fuq il-bejt sabiex jinhatt il-materjal. Jidher ukoll li meta sehh l-incident kienet diga' ttellghet torba fuq il-bejt (ara ritratt numru 41, fol. Ghaldaqstant fuq bazi ta' probabilta' Fenech kien ilu ghal certu hin jara lil Joseph Cini jesponi ruhu ghall-periklu car. Il-principal kellu d-dmir li jieqaf minnufih u jordna lill-konvenut jinzel minn hemm. Hu evidenti li l-principal baqa' passiv, u anzi l-qorti tasal biex tghid li approva minn dak li kien qieghed isehh quddiem ghajnejh. Dan fih innifsu jesponi lis- socjeta konvenuta ghar-responsabbilta'. M'hemmx dubju li dan ma kienx kaz fejn l-impjegat ghamel xi haga mprevedibbli u li l- principal ma kienx qieghed jistenna. Il-qorti temmen ukoll li l-posizzjoni tal-krejn 6 fit-triq wassal sabiex meta l-bajla tittella' ghal fuq il-bejt parti minnha tkun tisporgi fuq l-opramorta [ara ritratti 30 (fol. 190) u 41 (fol. Dan wassal ghal sitwazzjoni li l-bajla kienet qeghda titnizzel proprju max-xifer tal-bejt. Tant dan hu minnu li Kevin Galea xehed: "Qed nigi mistoqsi jekk il-bajla setatx tiddahhal sa nofs il-bejt fejn kien qed isir ix-xoghol biex Joseph Barbara ma kienx ikollu bzonn jersaq lejn ix-xifer. Nghid li fic-cirkostanza t'hemm hekk, le. Ir-raguni, li ghandek il-gibb miftuh kollu u qed tahdem go triq dejqa. Allura inti x'hin tigi biex tmejjel u tigi ghal nofs il-bejt, il-gibb ser jahbatlek mal-opramorta. U xorta kieku kienet tidhol sa nofs il-bejt il- bajla xorta ried ikun vicin l-opramorta biex jaghmilli s-sinjali" (fol. 5 Xehed li hu wiehed mid- direttur tas-socjeta konvenuta; "Nghid jiena l-aktar wiehed attiv bhala direttur jigifieri niehu hsieb kollox jien peress li d-direttur l-iehor hareg il-flus per jien niggestixxi hafna mx-xoghol" (fol. 6 Vicin il-faccata tal-blokk bini. Fattur li espona lil Joseph Barbara ghall-periklu u li fil-fehma tal- qorti kien jobbliga lill-principal li jiehu mizuri sabiex tigi salvagwardjata s-sigurta tal-haddiema li kienu qeghdin jahdmu fuq il-bejt. Hu minnu li kien hemm l-opramorta, pero' fil-punt fejn kienet qeghda titnizzel il-bajla l-opramorta kienet gholja biss cirka 3 filati u nofs (ara ritratti 41 u 43 a fol. Fil-fehma tal-qorti dan ma kienx sufficjenti sabiex joffri protezzjoni lill-haddiema li kienu qeghdin jahdmu vicin ix-xifer tal-bejt, iktar u iktar meta tqies it-toqol tal-bajla bil-materjal li kien hemm fiha. Il-qorti hi tal-fehma li rrispettivament mill-fatt li Joseph Barbara jidher li tela' fuq bricks, l-gholi tal-opramorta fejn kienet qeghda titnizzel il-bajla ma kienx joffri sigurta' adegwata lill-haddiema li kienu qeghdin jahdmu vicin it-tarf tal-bejt. Min-naha l-ohra hu evidenti li Joseph Barbara ma hax hsieb is- sigurta' personali tieghu u espona lilu nnifsu ghall-iktar periklu meta mill-provi jidher li tela' fuq numru ta' bricks waqt li kienet qeghda tittella' t-torba. Dan meta l-vittma kien qieghed jahdem fit-tarf tal-bejt. Irrispettivament jinghatax tahrig jew le, haddiem ghandu dejjem jiehu prekawzjonjiet bazici sabiex ma jiehux riskji bla bzonn. M'hemmx dubju li Barbara kien jaf li bil- posizzjoni li ghamel zied il-periklu. Hu fatt li meta tela' fuq il- bricks, l-istabbilta ma baqatx l-istess bhallikieku baqa' bilwieqfa fuq l-art. Fic-cirkostanzi il-qorti issib li hemm htija kontributorja tal-vittma li qeghda tiffissa f'rata ta' 25%. Fid-data tal-mewt Joseph Barbara kellu 52 sena. Mill-provi ma rrizultax x'kien is-salarju tieghu. Kevin Galea xehed li Barbara kien jahdem bhala part-time labourer tlett ijiem fil-gimgha. Il-qorti ser taghmel il- kalkoli fuq il-paga minima nazzjonali ghall-persuni ta' iktar minn 18 il- sena. Kieku baqa' haj il-vittma wasal biex jaghlaq l-eta' pensjonabbli. Il-qorti ser taddotta multiplier ta' tmien (8) snin meta tqies li f'dan l- ezercizzju qieghed jigi previst x'seta' gara mid-data tal-incident ' quddiem. Ghalhekk id-danni qeghdin jigu likwidati fis-somma ta' erba' u ghoxrin elf erba' mija u erba' u tletin ewro:- €64,833.527 - 25%8 - 33%9 - 25%10 = €24,43411. 7 Dhul ghal seba' snin mis-sena 2008-2015, bazat fuq il-paga minima skond National Minimum Wage National Standard Order (Legislazzjoni Sussidjarja 452.71). 9 Tnaqqis biex tqies il- grad ta' dipendenza. Jirrizulta li l-atturi huma wlied il-vittma u jidher li fid-data tal-mewt kellu tifla minuri (ara deposizzjoni tal-attur Brian Barbara fis-seduta tad-19 ta' Mejju, 2001 fol. 10 Tnaqqis minhabba htija kontributorja. Fir-rigward tal-ewwel eccezzjoni l-qorti tosserva:- (a) Kenely m'hemmx kontestazzjoni li Roberta Kemp hi omm Lani Barbara Kemp, ghandha dritt li tagixxi bhala l-persuna li skond il-ligi ghandha s-setgha ta' genitur. (b) L-atturi huma wlied il-vittma12. Ghal dawn il-motivi l-qorti tiddeciedi l-kawza billi:- Tichad l-ewwel eccezzjoni. Fir-rigward tat-tieni eccezzjoni li s-socjeta konvenuta hi responsabbli ghall-incident fatali li sehh fit-30 ta' Ottubru 2007 li fih miet Joseph Bugeja Blanshard, b'dan li tiddikjara wkoll li kien hemm htija kontributorja min-naha tal-vittma kif stabbilit hawn fuq. Tichad it-tielet u raba' eccezzjonijiet u:- Tillikwida d-danni fis-somma ta' erba' u ghoxrin elf erba' mija u erba' u tletin ewro (€24,434); Tikkundanna lis-socjeta kovenuta thallas lill-atturi s- somma ta' erba' u ghoxrin elf erba' mija u erba' u tletin ewro (€24,434), bl-imghax mil-lum. Spejjez jinqasmu in kwantu ghal 25% a karigu tal-atturi u 75% a karigu tal-kumpannija konvenuta. 11 M'hemmx lok ta' tnaqqis ghal lump sum payment gialadarba l-perjodu ta' tmien snin stabbilit bhala multiplier, diga' ghadda. Jirrizulta w koll li Joseph Cini miet intestat (fol. 63 u 64) u ghalhekk skond il-ligi jirtuh uliedu.