QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR. Seduta ta' nhar il-Gimgha 30 ta' Ottubru 2015 Salvina Mifsud Depasquale u, b'digriet tas-7 ta' Marzu 2001, stante l-mewt tal- attriċi, ġew trasfużi l-atti fl-ismijiet ta' Francis Mifsud Depasquale, Andrew Mifsud Depasquale, Alfred Mifsud Depasquale u b'digriet tat-2 ta' Lulju 2002, gew trasfuzi l-atti fisem Claudio Mifsud Depasquale u Josianne Schembri Hillyer stante l-mewt ta' Alfred Mifsud Depasquale, Antonia Mifsud Depasquale f'isimha proprio u bħala mandatarja tal-assenti Jane Sims u Joe u Michael aħwa Mifsud Depasquale; u stante l-mewt ta' Andrew Mifsud Depasquale fil-mori tal-kawża, b'digriet tat-12 ta' Frar 2015 il-ġudizzju f'ismu ġie trasfuż f'isem uliedu Joseph Mifsud Depasquale u Catherine Aquilina Ruggier. v. Emanuela Bowell u b'digriet tad-9 ta' Novembru 1983 intervjenew fil-kawża Annunziata Dghoughi, Censina Chircop Zahra, Nazzarena Borg Brincat, Cristino Bowell, Luigi Bowell, Emanuel Bowell u Tony Bowell u l-istess Cristino Bowell li b'digriet tas-17 ta' Jannar 1996 gie ordnat li l-atti tal-kawza jitkomplew f'ismu minflok il-mejta konvenuta Emanuela Bowell; u stante l-mewt ta' Annunziata Dghoughi fil-mori tal-kawża, b'digriet tat-22 ta' Jannar 2015 il- ġudizzju f'isimha ġie trasfuż f'isem uliedha Ines Scuderi, Anna Dghoughi, u Adreana Tirchett Faenza f'isimha proprio u bħala mandatarja speċjali tal-imsefrin ħutha Oscar u Peter Dghoughi; u stante l-mewt ta' Luiġi Bowell fil-mori tal-kawża, b'digriet tat-22 ta' Jannar 2015 il-ġudizzju f'ismu ġie trasfuż f'isem Cristino Bowell Dan huwa appell ad istanza tal-intervenuti Censina (Vincenza) Chircop Zahra u ta' Cristino Bowell, u l-istess Cristino Bowell li b'digriet tas-17 ta' Jannar 1996 ġie ordnat li l-atti tal-kawża jitkomplew f'ismu minflok il- mejta konvenuta Emanuela Bowell u kif ukoll bħala mandatarju speċjali tal-intervenuti imsefrin Nazzarena Borg Brincat u Tony Bowell, mis-sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fit-8 ta' Marzu 2011 li permezz tiegħu qegħdin jitolbu lil din il-Qorti tħassar dik is-sentenza u tiċħad it- talba attriċi, bl-ispejjeż kontra l-appellati. Għal intendiment aħjar ta' dan l-appell is-sentenza mogħtija mill- ewwel Qorti qegħda tiġi hawnhekk riprodotta fl-intier tagħha: "A. CITAZZJONI: "Rat ic-citazzjoni ta' l-attrici li biha esponiet: "1. Illi l-konvenuta llum qeghda tokkupa l-ambjent ta' parti mill-fond numru 35, Parish Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara, proprjeta` esklussiva ta' l-attrici, u dana b'semplici tolleranza da parte ta' l-istess attrici. Illi l-konvenuta, nonostante diversi talbiet, inkluza talba permezz ta' ittra ufficjali datata 6 ta' Settembru 1976, qeghda tirrifjuta li tizgombra mill-ambjent minnha hekk okkupat u li thallih liberu u vojt a beneficcju ta' l-istess attrici. "L-attrici talbet lill-Qorti: "1. Tiddikjara lill-konvenuta li hija qeghda tokkupa l-ambjent ta' parti mill- fond numru 35, Parish Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara, proprjeta` tal-attrici, b'semplici tolleranza u altrimenti minghajr ebda dritt validu skond il-ligi; Tikkundanna lill-istess konvenuta sabiex fi zmien qasir u perentorju li jigi lilha prefiss minn dina l-Qorti, tizgombra mill-imsemmi ambjent tal- parti mill-fond numru 35, Parish Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara, minnha prezentement okkupat, u tirrikonsenjah bl-accessorji kollha li hemm fih lill-attrici. "Salvi d-drittijiet ta' l-attrici ghad-danni eventwali, likwidabbli dawn id- danni f'gudizzju separat, u salvi azzjonijiet ohra kompetenti lill-istess attrici f'kaz illi fl-ambjent in parola l-konvenuta ikkagunat id-danni. "Bl-ispejjez, inkluzi dawk tal-ittra ufficjali tas-6 ta' Settembru 1976, kontra l-konvenuta, li giet ingunta personalment ghas-subizzjoni. "Rat id-dikjarazzjoni tal-fatti u l-lista tax-xhieda prezentati mill-attrici. "B. ECCEZZJONIJIET: "Rat in-nota ta' eccezzjonijiet tal-konvenuta li biha eccepiet: "Illi d-domandi attrici huma infondati fil-fatt u fid-dritt peress li kull ma qeghda tokkupa fil-fond imsemmi fic-citazzjoni hija qeghda tokkupah b'titolu validu fil-ligi. "Salvi eccezzjonijiet ohra. "Rat id-dikjarazzjoni tal-fatti u l-lista tax-xhieda prezentati mill-konvenuta. "Rat l-atti kollha tal-kawza. "Ikkunsidrat "C. PROVI: "Rat in-nomina ta' Dr. Joseph D. Plumpton bhala perit legali. "Rat in-nomina ta' Dr. Barbara Portelli Attard bhala perit legali. "Rat id-digriet tat-2 ta' Lulju, 1987 li permezz tieghu l-Qorti innominat lil "Rat id-digriet tat-18 ta' Gunju, 1991 li permezz tieghu l-Qorti issostitwiet "Rat id-digriet tat-13 ta' April, 1999 li permezz tieghu Dr. Paula Bowell "Rat id-digriet tat-8 ta' Mejju 2000 li permezz tieghu Dr. Gianfranco Cali gie nominat bhala perit legali flok Dr. Mifsud Pardew. "Rat ir-rapport tal-Perit Legali Dr. Gianfranco Cali li fih issemma: ""Konsiderazzjonijiet ta' l-Esponent dwar ic-Cirkostanzi Fattwali "Illi tajjeb li jigu rilevati numru ta' cirkostanzi li jimpingu fuq il-kredibilita` tal-verzjonijiet rispettivi tal-partijiet: "Illi fl-ewwel lok, hemm diversi cirkostanzi li jnaqqsu mill-kredibilta` tal- verzjoni attrici: "i Illi fl-ewwel lok huwa pacifiku bejn il-partijiet illi n-numru 35, Parish Street u l-ambjenti in kwistjoni kien ilhom jintuzaw bhala zewg residenzi indipendenti bi dhul separat fuq toroq differenti minn qabel ma l-attrici dahlet tghix bil-kera fin-numru 35; "ii Illi dwar il-bitha l-attrici l-ewwel xehdet "F'dak iz-zmien jien ma kontx naghmel uzu mill-biha u kamra li semmejt ghaliex dawn kienet toqghod fihom Vitor Mifsud" biex ftit wara xehdet "Jiena fil-bitha kont nuzaha minn dejjem biex inrabbi t-tigieg fih" "iii Illi l-attrici stess xehdet dwar il-bieb li jissepara d-dar taghha mill-fond in kwisjoni "Il-bieb fih bhal firroll min-naha tal-bitha u stangetta min-naha ta' gewwa"; mentri l-aventi kawza taghha sostna li kienet tinfetah miz- zewg nahat u li ma kienx hemm stanga; "iv Illi l-attrici sostniet illi ma talbitx il-pussess tal-kamra ghaliex kien fiha l-effetti tal-mejta Vittoria Bowell, mentri mbaghad lanqas talbet il-pussess meta tali effetti tbattlu; "v Illi finalment l-attrici damet 20 sena sakemm talbet il-pussess ta' dak li skond hi kienet akkwistat b'kuntratt; "Illi min-naha tal-konvenuta u ta' l-aventi kawza taghha Kristinu Bowell, min-naha l-ohra, kien hemm konsistenza fil-fatti kollha rilevanti, u semmew cirkostanzi materjali hafna: Illi t-tnejn qablu li meta Vittoria Bowell bieghet il-fond 35, Parish apparti minn hekk lanqas hu kredibbli li xebba li ma ghandha ebda proprjeta` ohra tbigh l-unika residenza tahha, anke jekk stess lil huha; It-tnejn qablu li n-numru 1, North Street ma kienx wirt ta' Carmelo Bowell imma ta' Vittoria Bowell; u bi prova ta' dan il-konvenuta semmiet ic-cirkostanza li missierha kien ipprova jixtri l-fond minghand hutu l-werrieta l-ohra ta' Vittoria (apparti li anke l-attrici, skond il- Illi t-tnejn qablu li l-fond in kwistjoni kien minn dejjem numerat 1, konvenuta, kienet talbitulu b'xiri); Kristinu Bowell isemmi wkoll ic- cirkostanza li huwa avvicina lill-werrieta l-ohra ta' Vittoria Bowell, u dan jikkonferma l-buona fede tieghu; "Illi min-naha tal-konvenuti l-unika xhieda li ma qablitx assolutament ma' dan kollu kienet dik ta' Gerald Dghoughi, li sostna li l-art in kwistjoni kienet misset fil-qasma lil Carmelo Bowell u li Carmelo Bowell kien halla lil Vittoria Bowell tibni l-art b'tolleranza; dan mhuwiex sorrett mill-kuntratti jew mill-provi l-ohra. Madankollu Gerald Dghoughi ma kienx involut personalment fil-kuntratti, u fejn jixhed dwar dak li kien involut fih personalment jaghti dettalji kredibbli. Huwa per ezempju jghid illi ta parir lill-konvenuta sabiex taghlaq bil-bricks il-bieb li jifred 35, Parish Street minn ma' 1, North Street u li l-konvenuta m'ghamiltx dan billi kienet tiehu l-ilma minghand l-attrici; dan jaqbel anke ma' dak li sostniet l-attrici, li xehdet illi "biex tiehu l-ilma kienet trid tidhol go dari u timla mill-vit li kelli fil-garigor"; "Konkluzjonijiet ta' l-Esponent "Illi l-esponent ghal dawn ir-ragunijiet jikkonkludi: "I Illi jehtieg l-ewwelnett illi l-process jigi dikjarat rikostruwit fuq il- bazi tal-kopji esebiti fil-process, u li dina l-Onorabbli Qorti tordna li jsiru l- korrezzjonijiet necessarji in konnessjoni mad-diversi trasfuzjonijiet ta' l- atti u interventi fil-kawza li saru fil-mori; "ii Illi l-oneru tal-prova jispetta esklussivament lill-atturi, u b'mod illi jikkonvinci moralment lill-gudikant b'titolu validu fil-ligi da parti ta' l-atturi li jeskludi kull titolu min-naha tal-konvenuti; "iii Illi l-kuntratti, fil-fehma ta' l-esponent, huma cari fis-sens illi l- ambjenti mertu tal-kawza gew mibnija minn Vittoria Bowell fuq art li hija akkwistat permezz tad-divizjoni tal-21 ta' Awissu 1931, u li qatt ma nbieghu sussegwentement la minn Vittoria Bowell u lanqas mill-werrieta Illi x-xhieda taz-zewg nahat, l-access u l-pjanta esebita bhala Dok KC lkoll jikkonfermaw illi l-ambjenti in kwistjoni kienu ilhom jintuzaw snin qabel it-trasferiment tat-12 ta' Dicembru 1949 u jikkostitwixxu l-fond bin-numru 1 fi Triq it-Tramuntana (North Street), Fleur-de-Lys, Birkirkara, liema numru ufficjali tal-bieb jissemma anke f'dak l-istess kuntratt bhala r-residenza ta' Vittoria Bowell; dan jimplika li ai termini ta' l-artikolu 28(1)(f)(ii) tal-Kap 55, l-Att dwar il-Professjoni Notarili u Arkivji Nutarili t-trasferiment ta' dawn l-ambjenti minghajr ir-riferenza ghan-numru stradali lanqas biss seta' jkun validu; Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara, u kienet konxja ta' dan il-fatt; Illi l-attrici qatt ma akkwistat ebda dritt fuq il-fond numru 1, North Illi finalment l-attrici bniet il-kaz kollu taghha fuq interpretazzjoni "vi taghha li l-pjanta annessa mad-divizjoni ta' l-1931 baqghet tapplika ghal kull trasferiment sussegwenti, liema interpretazzjoni la hija suffragata mill-kuntratti u lanqas mill-fatti; "47. Illi ghaldaqstant l-esponent jissottometti umilment li t-talbiet attrici ghandhom jigu respinti bl-ispejjez kollha kontra l-aventi kawza ta' l- attrici." "D. KONSIDERAZZJONIJIET: "D1. Eccezzjoni tal-konvenuta li ghandha titolu validu fil-ligi: "In segwitu tar-rapport peritali l-attrici ikkritikat l-istess rapport minhabba li: ""1.4 L-esponenti jissottomettu però li l-konkluzjonijiet raggunti mill-Perit Legali huma guridikament u fattwalment zbaljati in quanto bbazati fuq (a) interpretazzjoni ghal kollox zbaljata tal-principji guridici li jirregolaw l-actio rei vindicatoria u l-oneru tal-prova rikjesta f'tali azzjoni; u (b) interpretazzjoni ghal kollox zbaljata tal-kuntratti msemmija, partikolarment tal-kuntratti datati 12 ta' Dicembru 1949 u 4 ta' April 1955. Min-Nota ta' l-Eccezzjonijiet tal-konvenuta Emanuela Bowell johrog car li l-istess konvenuta laqghet ghat-talbiet attrici bl-eccezzjoni tat-titolu, ossia tad-dritt ta' proprietà fuq l-ambjenti meritu tal-kontestazzjoni. "2.1 Il-konvenuta eccepiet illi "d-domandi attrici huma infondati fil-fatt u fid- dritt peress li kull ma qedha tokkupa fil-fond imsemmi fic-citazzjoni hija qedha tokkupah b'titolu validu fil-ligi" u fid-dikjarazzjoni guramentata taghha spiegat illi tali titolu validu minnha invokat "jikkonsisti fil-fatt illi l-konvenuta hija komproprjetarja u tikri ukoll minghand terzi." "Ikkunsidrat "Illi l-istess attrici a bazi ta' dak li gie eccepit u cioe` li l-konvenuta hija komproprjetarja jwassal ghal dak imsemmi f'Abela vs Padley, deciza mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fis-16 ta' Mejju, 1962, XLVI-ii-619 fejn inghad li min jeccepixxi dritt ta' proprjetà: "huwa jkun qieghed implicitament jirrikonoxxi d-dominju jew titolu ta' l- attur, izda jkun qieghed jghid illi t-titolu tieghu huwa aktar validu u kwindi skond ir-regoli probatorji "reus in excipiendo fit actor", din id-difiza timporta li l-konvenut jghaddi ghall-prova tat-titolu tieghu, u jekk ma jirnexxix fil-meritu, ikollha tipprevali l-massima "melius est non habere titulum quam habere vitiosum"." "Fil-kawza fl-ismijiet Mizzi noe vs Perotti et, deciza mill-Qorti ta' l- Appell fis-27 ta' Marzu 1996, rega' gie ribadit il-principju li f'actio rei vendicatoria meta l-konvenut jinvoka favur tieghu titolu fuq il-haga rivendikata ssir impellenti ghall-Qorti li tezamina t-titolu pretiz mill- konvenut. Dan ghalhekk "Infatti, fuq l-iskorta ta' dawn is-sentenzi, l-attrici tippretendi li spiccat minn fuqha l-prova djabolika li jipprova t-titolu taghha ad eskluzjoni ta' haddiehor. Gie diversi drabi ritenut li hekk kif il-konvenuta rivendikata tissolleva l-eccezzjoni tat-titolu, u dana indipendentement minn min ikun idderiva tali titolu, jigi li implicitament tkun qed tirrikonoxxi t-titolu ta' l- attrici rivendikanti izda tkun qed tghid li ghandha titolu ahjar. Ghalhekk jiskatta l-obbligu fuq il-konvenuta li hi wkoll trid tghaddi ghall-prova tat- titolu jekk ma tirnexxilhiex taghmel din il-prova, tapplika l-massima melius est non habere titulum quam habere vitiosum. Principji ta' l-Actio Rei Vendicatoria: "L-estremi taghha huma li l-attur irid jipprova d-dominju tieghu fuq il-haga minnu rivendikata u li huwa akkwista dak id-dominju legittimament, u li l- konvenut jippossjedi dik l-istess haga. Huwa stabbilit fil-gurisprudenza tal-Qrati taghna li, dwar l-ewwel rekwizit, il-prova trid tkun pjena u konvincenti, u li l-konvenut fl-azzjoni rivendikatoria m'ghandux bzonn jaghmel ebda prova sakemm ma jigix pruvat id-dominju tar-rivendikat fuq il-haga. L-attur f'din il-kawza, ghalhekk, ghandu l-oneru li jipprova li l- proprjeta` meritu tal-kawza hi tieghu, u mhux li dik il-proprjeta` mhix tal- konvenut. "Ikun utili fil- gurisprudenza ta' pajjizna, kif ukoll l-insenjament ta' xi awturi li jissemmew fil-gurisprudenza taghna. Wahda mill-aktar sentenzi rikki tal- qrati ta' pajjizna dwar l-azzjoni rivendikatoria u l-uzukapjoni hija s- sentenza moghtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili presjeduta mill-kompjant Fraser Fenech Taylor fl-ismijiet Aloisia Mifsud Depasquale et vs Francesco Sarlo et fl-14 ta' Mejju 1935 (Vol. Dina s-sentenza ma sar l-ebda appell minnha u saret sentenza finali. li naraw, qabel xejn, il-principji ""Kif qalet dina l-Qorti fil-kawza Abela Camilleri vs Cali, maqtugha fl-1 ta' Dicembru 1877 (Vol. VII - 367), il-konvenut, indipendentement min- natura tal-pusses tieghu, ghandu d-dritt illi jirrikjedi, l-ewwelnett, il- prova tal-proprjeta` mill-parti tar-rivendikant. "Dina l-prova tista' ssir, jew bl-esibizzjoni tat-titolu ta' l-akkwist jew bI- istess preskrizzjoni akkwizittiva jew bi kwalunkwe mezz iehor permess mill-ligi. l-pusses l-pussess mhux tippresupponi fil-konvenut, per konsegwenza "Dak l-awtur ifakkar id-dubju ta' xi awturi fuq dana l-mezz tal- preskrizzjoni, dubju li hu bazat fuq ir-rifless li, una volta li l-uzukapjoni l-azzjoni tippresupponi rivendikatorja ghall-kuntrarju fir- tidher haga rivendikant kontradittorja li r-rivendikant, li ma ghandux il-pusses, jista' jinvoka l- preskrizzjoni bhala prova tad-dominju tieghu. Id-dominju jista' jigi, kif intqal, pruvat, fl-assenza ta' titolu u ta' l-uzukapjoni, anki b'mezzi ohra. Il- gurisprudenza taghna segwiet dawn l-istess principji, u fil-kawza Vella Cardona vs Mifsud Depasquale, maqtugha mill-Qorti ta' l-Appell fit-28 ta' April 1875 (Vol. Il-gurisprudenza Maltija pero` ma jidhirx li segwiet il- gurisprudenza Taljana fuq daqshekk, malgrado l-kwazi identita` tad- disposizzjoni ta' l-artiklu 18 tal-ligi taghna u l-artiklu 439 tal-ligi Taljana, probabbilment ghaliex id-dritt Ruman baqa' dejjem wahda mill-aqwa fonti Difatti, fil-kawza Attard versus Fenech fuq citata (Vol "Meta l-konvenut jesibixxi pero` anki huwa titolu iehor, tigi ghaldaqstant il-kwistjoni liema minn dawn iz-zewg titoli ghandu jipprevali. zewg titoli gejjin mill-istess bejjiegh, allura kif osserva l-Baudry, ma jistax ikun hemm diffikulta`; il-konflitt jigi regolat bl-anterjorita` tat- traskrizzjoni, jew fin-nuqqas taghha, bl-anterjorita` tat-titolu stess (loco Il-Baudry jikkontempla dan il-kaz u fid-Dritt Ruman, minbarra "Il-prova li t-trasferiment fit-titolu esibit mir-rivendikant, kien proprjetarju, hi necessarja biss meta l-konvenut ikollu pussess anterjuri ghat-titolu. "Id-duttrina fil-maggoranza taghha rriteniet illi l-azzjoni rivendicatoria ma tintilifx bil-kors ta' tletin sena hlief meta f'dan iz-zmien ikun akkwista d- dritt tal-propjeta` haddiehor. F' dina l-opinjoni jaqblu l-Baudry (Della prescrizione pagna 4422), Il-Qrendi (Prop. "F'azzjoni ta' in rei vendicatoria l-gurisprudenza u d-duttrina huma pacifici fis-sens li l-gudikant ghandu jkun rigoruz u li kwalunkwe dubju, anki l-icken, ghandu jmur favur il-possessur konvenut. "Illi xejn ma jfisser li l-konvenut ma jippruvax bl-ebda mod, li b' titolu, la bil-preskrizzjoni, u lanqas b'mod iehor, li hu proprjetarju, ghaliex kif intqal L-istess dejjem irriteniet id-duttrina. Minn dan jigi li, anki jekk il- Qorti ma tkunx affattu sodisfatta mid-dritt tal-konvenut, hi ghandha tilliberah jekk ir-rivendikant ma jaghtix prova tad-dominju tieghu, li tkun ezenti mill-anqas dubju." "Certament fondamentali trankwillament rigwardanti din il-materja jinsabu inkorporati f'din is-sentenza elaborata, li verament taghmel gieh lill-gudikatura Maltija. "Fis-sentenza moghtija fil-kawza Buhagiar vs Borg 17 ta' Novembru 1958, (VoI XLII - I – 569), il-Qorti ta' l-Appell irriteniet illi: l-principji jinghad jista' ""Jekk l-oggett tal-kawza hu bicca art li qieghda fil-pusess tal-konvenut u Ii I-attur jippretendi li hi tieghu u jrid jehodha minn idejn il-konvenut, l-azzjoni esercitata mill-attur hi dik rivendikatorja. F'din l-azzjoni, l-attur irid jipprova d-dominju, ossija l-proprjeta` fih tal- haga li jrid jirrivendika. Mhux bizzejjed li hu talvolta jipprova li dik il- haga mhix tal-konvenut, imma jehtieg li juri pozitivament li hi tieghu nnifsu, ghax 'melior conditio possidendis', u gie dejjem ritenut mill- Qrati taghna, fuq l-istregwa ta' prinicipji annessi universalment mid- duttrina u mill-gurisprudenza, bazati fuq ligijiet bhal taghna, illi dik il- prova li hi ezatta mir-rivendikat hemm bzonn li tkun kompleta u konkluziva, b'mod li kwalunkwe dubju, anki l-icken, ghandu jmur favur iI-possessur konvenut. U anki jekk il-Qorti ma tkunx affattu sodisfatta mid-dritt tal-konvenut, hi ghandha tilliberah jekk ir-rivendikant ma jaghtix prova tad-dominju tieghu li tkun ezenti mill-anqas dubju."" "Skond sentenza ohra Cassar et vs Spiteri noe et 28 ta' April 1948, Vol XXXIII - 1 - 266, din id-darba moghtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili: ""L-azzjoni rivendikatorja ghandha bhala estremi d-dominji jew proprjeta` f'min jezercitaha u l-pussess tal-haga li trid tigi rivendikata ghand dak li kontra tieghu tigi ezercitata din l-azzjoni. Sakemm l-attur ma jippruvax li ghandu l-propjeta` tal-haga li jrid jirrivendika, ghandu jipprevali l-pussess tal-konvenut in forza tal-prinipju 'possideo quia possideo'. L-elementi, jigifieri, li jkun jezisti fatt guridiku kapaci jaghti ezistenza lir-rapport bejn il-persuna u l-haga li fiha tikkonsisti I- proprjeta`, illi l-persuna li tkun qieghda tagixxi tkun is-suggett ta' dak ir- rapport, li I-haga Ii fuqha jkun hemm il-pretensjoni kwantu ghal liema fatti guridici kapaci li jaghtu ezistenza ghar-rapport ikunu necessarji, huwa indifferenti li l-fatt ikun ta' speci jew ohra, basta li jkun tali li minnu jista' jsorgi fatt guridiku li jnissel mieghu l-proprjeta` jew id- dominju skond il-fatt guridiku li jkun. Imma l-prova ta' elementi trid issir inkella l-istess ma jigix pruvat."" "Jinghad ukoll li dawn l-istess principji jinsabu wkoll f'gurisprudenza aktar recenti bhal fil-kawza fl-ismijiet Omrani Pawlu et vs Micallef Rita et deciza App Sup Civ fit-28 ta' April, 2000 [LXXXIV-II-155] fejn jinghad li l- azzjoni ta' din ix-xorta titlob minn min jipproponiha prova djabolika fis- sens li l-attur ghandu jipprova lil hinn minn kull dubju li huwa l-propretarju ta' l-immobbli li qed jirrivendika. Minn naha tal-konvenut dan m'ghandux ghalfejn javvanza l-ebda difiza jew li jipprova xi titolu fuq l-art fil-pusess tieghu sakemm l-attur ma jkunx ipprova li hu kien il-propretarju. Min jittanta azzjoni rei vindicatoria jista' wkoll jibbaza d-dritt tieghu fuq il- preskrizzjoni akkwisittiva. Ukoll fil-kawza deciza minn din il-Qorti kif presjeduta fl-ismijiet Antonio Burns vs Rev Henry Abela Camilleri fis-7 ta' Lulju 2004 inghad: ""Fil-kaz tal-preskrizzjoni akkwisittiva trentennali ma hemmx bzonn il- "giusto titolo" u lanqas il-"buona fede" minhabba l-elementi tat-trapass taz-zmien u dak tal-pussess. Biex il-pussess trentennali jaghti lok ghall-uzukapjoni, hemm bzonn li ma jkunx ekwivoku, u li jkun "animo domini". Gudikant ghandu jkun rigoruz fil-prova li jrid jaghmel l-attur."" "Ukoll fil-kawza fl-ismijiet Louis Megally Cassar vs Frances Megally Cassar pro et noe deciza mill-Appell Civili Superjuri [LXVII-1-99] intqal li jekk l-oggett huwa immobbli li qieghed fil-pussess tal-konvenut u l-attur irid jiehdu minn idejn il-konvenut l-azzjoni ezercitata mill-attur hi dik rivendikatorja. "F'dan l-istadju din il-Qorti ser tikkwota minn sentenza ohra taghha kif presjeduta, moghti9ja fil-5 ta' Lulju 2004, fl-ismijiet Antonio Burns et vs Rev. Henry Abela Camilleri noe et fejn intqal: ""Illi fis-sentenza fuq citata fl-ismijiet L-Imqabba Dr. Carmel Decesare Bologna Sciberras d'Amico Inguanez vs Emanuel Khatib inghad illi: ""Min jitlob ir-rivendikazzjoni jrid jipprova d-dominju ossija l-proprjeta` fih tal-haga li jrid jirrivendika. Mhix sufficjenti l-prova li dik il-haga mhix tal- konvenut, imma jrid juri pozitivament li hi tieghu nnifsu, ghaliex "melior est conditio possidentis", u din il-prova hemm bzonn li tkun kompleta u konklusiva, b'mod li kwalunkwe dubju, anke l-icken, ghandu jmur favur il- possessur konvenut." ("Wisq Rev. Kan. Giuseppe Teffahi noe -vs- Emmanuele Barbara et", Appell Civili, 7 ta' Ottubru 1980); ""Il-jedd tal-proprjeta` u l-azzjoni rivendikatorja tal-proprjeta` huma haga wahda u ghalhekk, ghalkemm min ikun ha taht idejh ghaz-zmien mehtieg l-immobbli ta' haddiehor jakkwista dak l-immobbli bis-sahha ta' uzukapjoni, sid l-immobbli qatt ma jitlef il-jedd ghall-azzjoni rivendikatorja, ikun ghadda zmien kemm ghadda." ("Perit Carmelo Chircop Zahra -vs- Alfred Zerafa", Prim'Awla, Qorti Civili per Vassallo Ciliberti Joseph Alhammo. Gafa’ Craus, 5 ta' Ottubru 1995; "Nancy Despott et -vs- Albert Dimech Debono Winters", Appell, 5 ta' Ottubru 2001); ""Il-gurisprudenza taghna waslet sal-punt li tirritjeni li anke jekk il-Qorti ma tkunx affattu sodisfatta mid-dritt tal-konvenut, hi ghandha tilliberah, jekk ir- revindikant ma jaghtix prova tad-dominju tieghu li tkun ezenti mill-anqas Proprjeta` mertu ta' din il-kawza: "Il-mertu ta' din il-kawza dwar proprjeta`, jirrigwarda l-kamra numru 1, b'entratura minn bieb fi Triq it-Tramuntana, Il-Qrendi, liema kamra fuq wara taghha ghandha bieb li jaghti f'bitha li fiha kien hemm toilet u kcina. A fol 207 Francis Mifsud Depasquale iben l-attrici llum mejta, jikkonferma li din il- karma numru '1' dejjem kellha access ghall-bitha. Dan il-post jigi wara u jmiss mal-partijiet 35 u 36, Parish Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara. Dan jidher car fuq il- pjanta a fol 292. "Jirrizulta li b'kuntatt ta' divizjoni fl-atti tan-Nutar Emanuele D’Anastas tal-21 ta' Awissu, 1931 il-hames ahwa Bowell Maria, Caterina, Giuseppa, Vittoria u Carmelo, in segwitu ghal kawza ta' divizjoni istitwita kontra xulxin qasmu l-assi ereditarji tal-genituri taghhom (Andrea u Annunzjata Bowell) Vittoria Bowell giet assenjata l-fond 35, Via Parrocchiale, Fleur-de-Lys, Birkirkara, u lil Carmelo Bowell (missier il- konvenuta), il-fond adjacenti, is-36. Wara d-divizjoni, Vittoria Bowell bniet go North Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara numru 1 u marret toqghod f'dan il-fond u kriet il-fond 35, Parish Sheet lil Salvina Mifsud Depasquale, l-attrici. L-attrici xehdet li "Dak iz-zmien li krejt jiena ma kontx naghmel uzu mill-bitha u kamra li semmejt ghaliex dawn kienet toqghod fihom Vitor Bowell......… kienet tghix fil-bitha w il-kamra li semmejt sa ma mietet.......". Vitor mietet fit-3 ta' Awissu, 1950 (fol 252). Frans Mifsud Depasquale, iben l-attrici b'referenza dejjem ghall-fond 35 fejn kien jghix ma' ommu fil-kera jghid li ".… fil-gwerra konna nghixu hemm. Inzid ukoll illi ahna konna nikru parti biss mit-35, billi l-parti ta' wara, dik in kwistjoni, kienet tghix L-Għarb." Il-fondi 35 u 36 kienu korp wiehed (u dan jirrizulta wkoll mid-dikjarazzjoni tan-Nutar tal-kuntratt tat-12 ta' Dicembru, 1949 fl-atti tan-Nutar Antonio Borg Hampton - fol 227 sa 233). Bejgh tal-fond 35 Parish Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara: "Jirrizulta li Vittoria bieghet lil huha Carmelo Bowell "il-lok ta' djar li qieghed fil-Mellieha Parish Street numru 35, liberu u frank minn cnus, pizijiet u fedekommessi, bi drittijiet u pertinenzi tieghu kollha." "Ikkunsidrat li l-Perit Legali ikkonstata li fil-kuntratt ta' trasferiment datat 12 ta' Dicembru 1949 bejn Vittoria Bowell u Carmelo Bowell l-ambjenti meritu tal-kontestazzjoni ma jissemmewx. Izda dak il-kuntratt jipprovdi li: ""ghal fini tal-Ligi dwar it-taxxa tas-Successioni u Donazzjoni jiena Nutar niddichiara li l-fond in quistioni mhux soggett ghal dik it-taxxa ghar-raguni li l-istess fond, in seguitu migliorat b'diversi beneficati mill- istess venditrici, kien gie assenjat lill-istess Vittoria Bowell in forza ta' Divisioni fl-atti tan-Nutar Emmanuele D’Anastas tal-wiehed u ghoxrin ta' Awwissu elf disa' mija wiehed u tletin; u l-istess fond huwa provenjenti mis-successjoni ta' Andrea Bowell, missier il-venditrici, li miet fl-ghaxra ta' April elf disa' mija disa' u ghoxrin u din is-successioni giet denunziata lil Collettur tat-Taxxi u dichiarata esenti mit-taxxa b'avvis li igib id-data tmintax ta' Lugliu ta' l-istess sena 1929. L-istess fond in quistioni li originariament kien jifforma parti mil-fond contigwu numru sitta u tletin ta' l- istess triq, Parish Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara, kien gie deskritt mil Perit Antonio Zarb Dimech fir-relazjoni tieghu peritali li tinsab annessa mal-imsemmi att ta' Divsioni pubblicat min Nutar Emmanuele D’Anastas fil-wiehed u ghoxrin ta' Awissu elf disa' mija wiehed u tletin."" "Wiehed bil-fors irid josserva l-kliem "in seguitu migliorat b'diversi beneficati mill-istess venditrici" li jirreferu ghall-bini li Vittoria Bowell ghamlet fil-fond numru 35, Parish Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara. Il-Qorti ma taqbilx mal-Perit legali u thoss li l-ambjenti meritu tal-kontestazzjoni li l-istess Vittoria Bowell kienet bniet fuq l-art assenjata lilha bid-divizjoni tal-31 ta' Awissu 1931 u li saru parti integrali mill-istess imsemmi fond. Ghalhekk dak li mbiegh bil-kuntratt tat-12 ta' Dicembru, 1949 kien il-fond numru 35 f'Parish Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara, kif in segwitu migliorat b'diversi beneficati minn Vittoria Bowell. Dan iwassal li meta Carmelo Bowell akkwista l-fond numru 35, f'Parish Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara, hu akkwista wkoll l-ambjenti meritu tal-kontestazzjoni w in segwitu huwa ttrasferixxa l-istess fond inkluz l- ambjenti lil Salvina Mifsud Depasquale in forza ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar Antonio Borg Hampton datat 4 ta' April 1955. "Ghalhekk fil-fehma tal-Qorti Salvina Mifsud Depasquale akkwistat il-fond numru 35, f'Parish Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara, inkluz fih l-ambjenti meritu tal-kontestazzjoni. Titolu tal-Konvenuta: "Issa l-konvenuta eccepit (fol 93) li ghandha titolu validu fil-ligi. Ukoll fid- Dikjarazzjoni Guramentata taghha l-konvenuta Emanuela Bowell stqarret illi fuq l-ambjenti meritu tal-kontestazzjoni hija ghandha titolu ta' ko- proprietà oltre li tikri l-istess ambjenti minghand terzi. Izda hi ma gabet ebda prova ta' dan l-allegat titolu ta' ko-proprietà fuq dawn l-ambjenti. "Il-konvenuta taghlaq in-nota taghha billi tghid: ""It-titolu, in bazi ghall-imsemmija divizjoni tal-1931 ivesti proprju fil- konvenuti, possesuri atwali u minn dejjem tal-bitha w il-kamra, bhala aventi kawza ta' Vitoria Bowell li minn wara d-divizjoni tal-1931, fejn akkwistat il-fond 35 bil-bitha, baqghet dejjem izzomm il-pussess u l- proprjeta` tal- bitha li maghha bniet u annettiet ukoll ghall-abitazzjoni taghha l-kamra numru 1, North Street Fleur-de-Lys, Birkirkara."" "Izda kif gja issemma fuq la l-konvenuta ghazlet li tasserixxi titolu ta' propjeta', [ li ma irnexxilix tipprova] ma tistax issa taghzel li tmur fuq il- pussess. "Dan iwassal ghall-fatt li l-konvenuti odjerni jiddetjenu l-ambjenti in kwistjoni bla ebda titolu validu fil-ligi u b'hekk huma obbligati jirritornaw l- istess lill-attrici. "E. KONKLUZJONIJIET: "Ghal dawn il-motivi tichad l-eccezzjoni tal-konvenuta. "Tiddikjara lill-konvenuta [ossija fuq min gew trasfuzi l-atti li hija kienet qeghda tokkupa l-ambjent ta' parti mill-fond numru 35, Parish Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara, proprjeta` tal-attrici, b'semplici tolleranza. "Tikkundanna lill-istess konvenuta [ossija fuq min gew trasfuzi l-atti] sabiex fi zmien tliet xhur tizgombra mill-imsemmi ambjent tal-parti mill- fond numru 35, Parish Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara, minnha okkupat, u tirrikonsenjah bl-accessorji kollha li hemm fih lill-attrici. "Salvi d-drittijiet ta' l-attrici ghad-danni eventwali, likwidabbli dawn id- danni f'gudizzju separat, u salvi azzjonijiet ohra kompetenti lill-istess attrici f'kaz illi fl-ambjent in parola l-konvenuta ikkagunat id-danni. "Bl-ispejjez kontra l-kovenuta [ossija fuq min gew trasfuzi l-atti]." Rikors tal-appell tat-28 ta' Marzu 2011 tal-intervenuti Censina (Vincenza) Chircop Zahra u ta' Cristino Bowell, u l-istess Cristino Bowell li b'digriet tas-17 ta' Jannar 1996 ġie ordnat li l-atti tal-kawża jitkomplew f' ismu minflok il-mejta konvenuta Emanuela Bowell u kif ukoll bħala mandatarju speċjali Vella-Critien Borg Brincat u Tony Bowell: L-imsemmija intervenuti ħassew ruħhom aggravati bid-deċiżjoni tal-ewwel Qorti u għalhekk interponew dan l-appell minnha, li flimkien mieghu ġew ippreżentati seba' dokumenti: AAP, BAP, CAP, DAP, EAP, FAP u GAP. L-aggravji tagħhom huma erbgħa kif ser jingħad. L-ewwel aggravju tagħhom jikkonsisti fil-fatt li l-ewwel Qorti stabbiliet it-titolu tal-attriċi in bażi għall-kuntratt ta' bejgħ tal-1949 li permezz tiegħu Vittoria Bowell biegħet lil ħuha Carmelo Bowell (l-ante causa tal-attriċi Salvina Mifsud Depasquale). L-intervenuti isostnu li hemm dubji gravi dan il-kuntratt jistax jitqies bħala prova tal-proprjeta` tal-attriċi fuq l- It-teżi tagħhom hi li meta fl-1949 Vittoria Bowell biegħet lil ħuha Carmelo Bowell il-fond 35, Triq il-Parroċċa, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, kienet qed tiġi eskluża mill-bejgħ il-kamra numru 1 North Street Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, u l-bitħa ta' magħha li, skont huma, baqgħu ambjenti u residenza proprjeta` ta' Huma jilmentaw mill-fatt li l-ewwel Qorti tat wisq importanza lill-kliem "Għal fini tal-Liġi dwar it-taxxa tas-Suċċessjoni u Donazzjoni, jiena Nutar niddikjara li l-fond in kwistjoni mhux soġġett għal dik it-taxxa għar-raġuni li l-istess fond in segwitu miljorat b'diversi benefikati mill-istess venditriċi kien ġie assenjat lill-istess Vittoria Bowell in forza ta' diviżjoni". L-appellanti jmorru lura għall-kuntratt ta' diviżjoni tal-1931 li permezz tiegħu Maria, Katerina, Giuseppa, Vittoria u Carmelo, aħwa Bowell, qasmu l-assi ereditarji tal-ġenituri tagħhom. Jgħidu li l-pjanta li tifforma parti mid-diviżjoni turi li l-fond 35, Via Parrocchiale, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, li ġie assenjat lil Vittoria Bowell, jinkludi il-bitħa, (jew art mhux mibnija) li tiġi wara l-fond 36, assenjat lil Carmelo Bowell. Jispjegaw li l-kamra mertu tal-kawża inbniet wara d-diviżjoni u qabel il-kuntratt ta' bejgħ tal- Ikomplu jgħidu li huwa paċifiku bejn il-partijiet li l-fond 35 Parish Street u l-ambjenti in kwistjoni kienu ilhom jintużaw bħala żewġ residenzi indipendenti bi dħul separat minn fuq toroq differenti. Jgħidu wkoll li wara li Vittoria Bowell bniet il-kamra (Nr 1, North Street) fil-bitħa formanti parti mill-fond 35, Triq il-Parroċċa, hija, għall-ħabta tal- 1939/1940, kriet il-fond 35 Parish Street lil Salvina Mifsud Depasquale, nieqes mill- bitħa u l-kamra li żammet bħala residenza għaliha. Jenfasizzaw illi meta kriet il-fond 35 Parish Street, lil Salvina Mifsud Depasquale (l-attriċi) ma kienx hemm aktar aċċess liberu minnu għall-bitħa, fis-sens illi l-bieb li kien hemm oriġinarjament ma setax jinfetaħ min-naħa tal-fond 35 Parish Street. Jargumentaw li meta Vittoria Bowell biegħet il-post 35 Parish Street lil ħuha Carmelo, u dan bl-inkwilina Salvina Mifsud Depasquale fih, hija ma kinitx ser tbiegħlu wkoll ir-residenza tagħha, u toqgħod hemm b'tolleranza u bil- periklu li tista' tiġi żgumbrata. In oltre jgħidu li meta fl-1949 hija biegħet il-post 35 Parish Street lil ħuha, l-ambjenti in kwistjoni kienu ilhom separati minn tali post, u dan sa mill-bidu tal-kirja lil Salvina Mifsud Depasquale. Jaċċennaw partikolarment għall-fatt pubblikazzjoni tal-kuntratt tal-1949 tniżżel fl-istess kuntratt li l-att kien qed jiġi magħmul fil-post 1, North Street, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar "fid-dar tal-abitazzjoni tal-istess venditriċi Vittoria Bowell." Jirraġunaw illi kieku tali post kellu jifforma parti mill-post li kien qed jinbiegħ kien ikun speċifikat fl-istess Jirreferu għall l-Artikolu 28(1)(f)(i) u (ii) tal-L-Att dwar il-Professjoni Notarili u Arkivji Notarili, li jistipula li kull att notarili għandu jkun fih: (i) id-deskrizzjoni preċiża tal-ħaġa li dwarha jsir l-att b'mod li ma tistax tittieħed b'oħra, (ii) fil-każ ta' atti fost il-ħajjin dwar immobbli, dawn għandhom jiġu mfissrin, jekk bini, bit-tismija tal-belt jew raħal u tat-triq fejn qegħdin u tan-numru tagħhom, u, jekk ma jkollhomx numru, bit-tismija ta' tlieta, għall-anqas, mill-irjieħ tagħhom; u jargumentaw li l-fatt li l-post 1, North Street ma ssemmiex bħala oġġett preċiż tal-ħaġa li dwarha sar il-kuntratt huwa prova b'fondament legali, li ma sar l-ebda bejgħ tal-kamra numru 1 bil-bitħa magħha minn Vittoria Jispjegaw ukoll li wara l-mewt ta' Vittoria Bowell wirtuha l-erba ħutha fosthom Carmelo Bowell, u fid-denunzja tas-suċċessjoni li ġiet ippreżentata fil-11 ta' Ottubru 1950, fost l-assi tagħha tniżżlet il-kamra f' Sussegwentement fl-1955 Carmelo Bowell biegħ il-fond 35 Parish Street lill-inkwilina li kienet tabita fih, u cioe` lill-attriċi Salvina Mifsud Depasquale. Jaċċennaw għall-fatt li anke f'dan il-kuntratt ma tissemmiex il-kamra in kwistjoni. Jirrimarkaw ukoll li f'dak iż-żmien li l-post 35 Parish Street inbiegħ lill-attriċi, il-kamra kienet għadha mimlija bl-affarijiet ta' Vittoria Bowell, li imbagħad saru proprjeta` tal-eredi, u għalhekk jargumentaw illi li kieku din il-kamra kienet inkluża fil-bejgħ kienet żgur issir xi riferenza fil-kuntratt għall-fatt li kien għad fiha ħwejjeġ ta' terzi. Dwar l-allegata tolleranza, l-intervenuti jgħidu li jekk kien hemm xi sitwazzjoni ta' tolleranza din kienet tirrigwarda l-użu tal-bitħa ta' bejn il- kamra f'1 North Street u d-dar 35 Parish Street sabiex proprju tiffaċilita lill-attriċi nnifisha żżomm it-tiġieġ. Finalment jirrimarkaw ukoll dwar il-fatt li għaddew 22 sena minn meta l-attriċi xtrat id-dar li tagħha kienet inkwilina sakemm intavolat din il-kawża. Jargumentaw illi għalkemm agixxiet fit-terminu legali, jibqa' l- fatt li dan kien perjodu twil wisq biex hija tista' titqies li meta għamlet il- kawża fl-1977 għamlitha għaliex kienet konvinta li bix-xiri tad-dar fl-1955 hija akkwistat il-kamra in kwistjoni bil-bitħa. It-tieni aggravju jirrigwarda ċ-ċaħda tal-ewwel Qorti tal-eċċezzjoni tal-konvenuta li hija "tokkupa l-fond imsemmi fiċ-ċitazzjoni b'titolu validu fil-liġi...". Huma jsostnu li f'każ li l-ewwel Qorti jidhrilha li l-attriċi effettivment ippruvat it-titolu tagħha għandha imbagħad tanalizza t-titolu pretiż mill-konvenuta; titolu li skont l-istess intervenuti, ġie ppruvat u huwa anteċedenti għal dak tal-attriċi. Jargumentaw li meta Vittoria Bowell fl-1931 ġiet assenjata l-fond 35 Parish Street, bl-art rettangolari retroposta, din l-art baqgħet dejjem fil-pussess eskussiv tagħha bħala proprjetarja u għalhekk fl-għeluq l- għaxar snin tal-pussess, u cioe` fl-1941, hija saret għall-fini u effetti kollha tal-liġi taħt l-Artikolu 2140 tal-Kodiċi Ċivili proprjetarja indiskussa Ikomplu jargumentaw li allura huma, l-intervenuti appellanti, u l-kuratur tal-eredità Kristinu Bowell, għandhom il-bażi tal- pussess tagħhom sorrett minn dan it-titolu stabbilit favur Vittoria Bowell fl-1941 u konsistenti fil-kuntratt tad-diviżjoni tal-1931. Jgħidu li huma ma bbażawx l-eċċezzjoni tagħhom fuq it-titolu mbagħad waqgħu fuq il-pussess, kif donnha fehmet l-ewwel Qorti, iżda l-argument tagħhom, invece, kien li t-titolu allegat minnhom huwa propju l-kuntratt tal-1931 segwit bil-pussess ta' għaxar snin mill-istess Vittoria Bowell bħala l-akkwirenti fid-diviżjoni tal-1931 tal-art ta' wara. Jgħidu li meta fin-nota tas-sottomissjonijiet tagħhom semmew il- pussess "attwali u minn dejjem" tagħhom, dan semmewh bħala n-"ness storiku" ta' kif din il-kamra minn idejn Vittoria Bowell spiċċat f'idejn il- konvenuta neputija Emanuela Bowell u eventwalment f'idejhom u wkoll bħala turija li sa mit-titolu tagħhom stabbilit fl-1941 sa llum, l-ambjenti in kwistjoni qatt ma ġew trasferiti lil terzi. Isostnu li l-eċċezzjoni tagħhom hija ppernjata fuq it-titolu biss, u huwa titolu anteċedenti għal dak vantat mill-attriċi. It-tielet aggravju jirrigwarda l-fatt li l-ewwel Qorti kkundannat lill- konvenuta u lilhom biex jikkonsenjaw l-ambjent in kwistjoni lill-attriċi "bl- aċċessorji kollha li hemm fih". Jgħidu li jekk b'aċċessorji si tratta ta' ħwejjeġ mobbli il-kundanna hija infondata għaliex kwalunkwe ħaġa li seta' kien hemm fl-ambjenti de quo setgħu kienu biss l-ewwel dawk tal- wirt ta' Vittoria Tagliaferro imbagħad tal-konvenuta Emanuela. jgħidu li jekk b'aċċessorji qed issir riferenza għal xi miljoramenti in situ, din ukoll m'għandhiex fondament għaliex kif spjegat taħt l-ewwel u t-tieni aggravji, l-ambjenti jappartjenu in proprjeta` lilhom (l-appellanti) u għalhekk kwalukwe aċċessorji fissi fl-ambjenti huma wkoll tagħhom. Ir-raba' aggravju jirrigwarda r-riserva tal-ewwel Qorti li l-attriċi tkun tista' tfittex għal dannu eventwali f'każ li "...fl-ambjenti in parola il- konvenuta kkaġunat danni". L-appellanti jargumentaw illi kif premess fl- ewwel u t-tieni aggravji, l-ambjenti de quo jappartjenu lilhom u għalhekk l-imsemmija riserva għandha wkoll tiġi revokata. In oltre jgħidu li fil- mertu l-attriċi ma ġabet l-ebda prova li l-konvenuta jew huma stess ikkaġunaw xi ħsarat. Risposta tal-appell tal-atturi appellati tad-19 ta' April 2011: L-atturi wieġbu biex jgħidu li s-sentenza hija ġusta u timmerita Preliminarjament jgħidu li d-dokumenti esebiti mill-appellanti mar- rikors tal-appell tagħhom ġew hekk esebiti bi ksur tal-provvediment tal- Artikolu 642 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta u għalhekk għandhom jiġu B'riferenza għall-ewwel aggravju tal-appellanti, l-atturi jsostnu li t- teżi tal-appellanti (li fil-kuntratt tal-1949 meta Vittoria Bowell biegħet lil ħuha kienet qed tbiegħlu biss il-fond 35, Parish Church u mhux ukoll il- kamra 1, North Street u l-bitħa ta' magħha) hija għal kollox żbaljata. Jikkummentaw li t-teżi tal-appellanti minflok ibbażata fuq id-diċitura tal- kuntratt, hija bbażata invece fuq l-indirizz fejn ġie ppubblikat il-kuntratt. Huma jsostnu li l-ewwel Qorti kienet għal kollox korretta u ġustifikata li tasal għall-konklużjoni minnha raġġunta: u cioe` li l-kliem fuq il-kuntratt tal-1949 "...in segwitu miljorat b'diversi benefikati mill- istess venditriċi" jikkostitwixxu prova li meta Vittoria Bowell biegħet il- fond lil ħuha Carmelo, dan kien jikkomprendi l-kamra u l-bitħa. Jgħidu li meta Vittoria Bowell ġiet assenjata d-dar 35, Parish Street bil-parti retroposta mhux mibnija, dan kien fond uniku u mhux fond u porzjoni ta' art distinti minn xulxin, u li meta l-istess Vittoria Bowell għamlet il-miljoramenti fil-fond dawn kienu jikkonsistu biss bil-bini tal-kamra fuq in-naħa ta' wara bħala parti integrali mill-istess fond: 35 Jaċċennaw għall-fatt li kien hemm sistema waħda ta' dawl u ilma u kien jinfed minn naħa sa oħra: mill-bieb ta' barra sal- Għalhekk isostnu li dak li Vittoria Bowell ittrasferiet lil ħuha Carmelo Bowell kien il-fond 35 Parish Street kif miljorat bil-benefikati li għamlet l-istess Vittoria Bowell. B'riferenza għat-tieni aggravju tal-appellanti, l-appellati jgħidu li una volta aċċettat it-titolu tal-attriċi, isegwi per konsegwenza li t-titolu pretiż mill-konvenuta mhux pruvat u dan għar-raġuni li l-konvenuta qed tippretendi l-oriġini tat-titolu tagħha mingħand l-istess Vittoria Bowell. Jgħidu li ma jsegwix bħala argument loġiku li Vittoria Bowell biegħet il- fond 35 Parish Street, kif in segwitu miljorat, lil ħuha Carmelo Bowell, u dan a sua volta biegħ l-istess fond lill-attriċi Salvina Mifsud Depasquale u issa l- appellanti qed jippretendu li bħala aventi kawza ta' Vittoria Bowell għandhom il-bażi tal-pussess tagħhom sorrett mit-titolu stabbilit favur Vittoria Bowell fl-1941 u konsistenti fil-kuntratt tad-diviżjoni tal-1931. B'riferenza għat-tielet aggravju jgħidu li dan ma jimmeritax B'riferenza għar-raba' aggravju jgħidu li dan ukoll ma jimmeritax risposta, anke in kwantu dak li għamlet l-ewwel Qorti kien biss riserva favur l-atturi appellati u mhux kundanna tal-appellanti. Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti: Sitta mis-seba' dokumenti ppreżentati mar-rikors tal-appell (AAP, BAP, CAP, DAP, EAP u FAP) ġew sfilzati b'ordni ta' din il-Qorti tas-27 ta' Frar 2015. Kronolġija tal-fatti rilevanti: Is-segwenti hija kronologija tal-fatti salienti relevanti tal-vertenza 28.04.1931 Rapport tal-perit Antonio Zarb Fletcher (bi pjanta inkluża a fol 292), ippreżentat fl-atti tal-kawża "Caterina Eldridge et vs Carmelo Cachia 305/30 li permezz tiegħu huwa ppropona pjan ta' diviżjoni f'ħames (5) partijiet lil missier il- B'riferenza għall- pjanta annessa, huwa spjega x'alterazzjonijiet kellhom isiru biex dan il- fond jinqasam f'żewġ fondi indipendenti: wieħed deskritt hekk: "la 1 Fol 278-292 2 Il-perit osserva li fejn jinsab dan il-fond, il-livell ta' Via Kasam Barrani huwa madwar sular ogħla mil-livell ta' Via Parrochiale, b'mod li l-fond jikkonsisti f'parti aċċessibbli minn Via Parrochiale u fil-livell stess tat-triq, u f'parti, li hija retroposta għall-oħra, bil-pjan terren skavat fil-blat u bit-"terrazzi" fil-livell ta' Via Kasam Barrani. 21.08.1931 Kuntratt ta' diviżjoni3 fl-atti tan-Nutar Emanuele D’Anastas li permezz tiegħu l-aħwa Bowell: Maria, Caterina, Giuseppa, Vittoria u Carmelo, qasmu l-assi ereditarji tal-ġenituri tagħhom. Vittoria (li tiġi iz- zija tal-konvenuta) ġiet assenjata "il mezzanino con porta su detta Via filwaqt li Carmelo (li jiġi missier il-konvenuta) ġie assenjat il-fond il-konvenuta Emanuela Bowell, "Wara d- diviżjoni, Vittoria Mifsud bniet ġo North Street Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar numru 1. marret toqgħod f'dan il-fond u kriet il-fond 35 Parish Street."4 Bin l-attriċi, Francis Mifsud Depasquale, ikkonferma li fi żmien il-gwerra kienu diġa jgħixu hemm. Huwa spjega li "...aħna konna nikru biss parti mit-35, billi fil-parti ta' wara, dik in kwistjoni, kienet tgħix Vittoria." 3 Fol 256-277, Dok Z1 4 Il-kamra nru 1 kienet tinsab fir-rokna ta' fejn North Street (Triq it-Tramuntana) tiltaqa' ma' Vjal Qasam Barrani.( ara fol 158) 12.12.1949 Kuntratt ta' bejgħ5 fl-atti tan-Nutar Antonio Borg Hampton li permezz tiegħu Vittoria Bowell biegħet lil ħuha Carmelo "lok ta' djar li qiegħed fil- Mellieħa Parish Street, numru ħamsa u tletin (Nru 35) liberu u frank minn ċnus, piżijiet u fedekommessi, bid-drittijiet u pertinenzi tiegħu Fuq iċ-ċertifikat tal-mewt hemm indikat li kienet tirrisjedi fil-post "1, North Street, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar". 14.04.1955 Kuntratt ta' bejgħ7 fl-atti tan-Nutar Antonio Borg Hampton li permezz tiegħu Carmelo Bowell biegħ lill-attriċi Salvina Mifsud Depasquale il-"lok ta' djar li jinsab fil-Mellieħa, Parish Street, Numru 35 (ħamsa u tletin) liberu u frank, bid-drittijiet u l-pertinenzi tiegħu kollha, l-istess fond qed jinbiegħ L-ewwel aggravju: l-allegati dubji dwar it-titolu tal-attriċi li joħloq il- kuntratt tal-1949. Il-kwistjoni kollha tippernja fuq x'kien eżatt dak li Vittoria Bowell biegħet lil ħuha Carmelo (l-awtur tal-attriċi) permezz tal-kuntratt tal- Il-kontendenti jagħtu interpretazzjonijiet differenti fir-rigward ta' fhiex kien jikkonsisti il-fond 35 Parish Street, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, indikat f'tali It-teżi tal-attriċi hi li Vittoria Bowell biegħet lil ħuha Carmelo Bowell (l-awtur tal-attriċi) l-estenzjoni kollha tal-fond 35 Parish Street kif kien ġie assenjat lilha bid-diviżjoni tal-1931, filwaqt li: t-teżi tal-konvenuta hi li Vittoria Bowell biegħet lil ħuha Carmelo Bowell (li jiġi misser l-istess konvenuta) parti biss minn dak il-fond 35 Parish Street li ġie assenjat lilha bid-diviżjoni tal-1931, u cioe` il-parti li l- attriċi Salvina Mifsud Depasquale kienet tikri, u mingħajr dik il-parti ta' wara, li Vittoria Bowell kienet bniet sussegwentement għad-diviżjoni (1, North Street) u fejn kienet talbita l-istess Vittoria Bowell meta sar il-bejgħ. Din il-Qorti tosserva li fil-kuntratt tal-1949 l-oġġett tal-bejgħ huwa deskritt sempliċiment bħala lok ta' djar li qiegħed f'35 Parish Street, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar. Ma tniżżilx speċifikatament jekk dan jinkludix jew jeskludix l- ambjenti in kwistjoni: u cioe` il-kamra u l-bitħa li jinsabu fuq in-naħa ta' wara b'aċċess minn North Street. Aktar lejn l-aħħar tal-kuntratt, pero`, hemm tlett dikjarazzjonijiet li jitfgħu dawl fuq x'kien eżattament l-oġġett tal-kuntratt ta' bejgħ iżda jeħtieġ li jiġu rikonċiljati waħda mal-oħra għar- raġunijiet li ser jingħadu. Waħda mid-dikjarazzjonijiet tirrigwarda (i) t- taxxa tas-suċċessjoni u donazzjoni, l-oħra tirrigwarda (ii) l-provenjenza u l-oħra tirrigwarda (iii) il-post fejn sar il-kuntratt. Il-paragrafu dwar it-taxxa tas-suċċessjoni jgħid hekk: "Għal fini tal-liġi dwar it-taxxa tas-suċċessjoni u donazzjoni jiena nutar niddikjara li l-fond in kwistjoni mhux soġġett għal dik it-taxxa għar-raġuni li l-istess fond, in seguitu migliorat b'diversi benefikati mill-istess venditriċi, kien ġie assegnat lill-istess Vittoria Bowell in forza ta' diviżjoni fl-atti tan-Nutar Emanuele D’Anastas tal-wieħed u għoxrin ta' Awwissu elf disa' mija wieħed u tletin..." (sottolinejar tal-Qorti) L-ewwel Qorti fil-fatt tat importanza kbira lil dan il-paragrafu. venditriċi" jirreferu għall-bini li Vittoria Bowell kienet għamlet fil-fond 35 Parish Street u għalhekk meta Carmelo Bowell akkwista l-fond 35 Parish Street mingħand oħtu huwa akkwista wkoll l-ambjenti in kwistjoni u imbagħad fl-1955 huwa ttrasferixxa l-istess fond inkluż l-ambjenti lill- attriċi. Il-paragrafu dwar il-provenjenza jgħid hekk: "L-istess fond in quistioni li oriġinarjament kien jifforma parti mal-fond contigwu numru sitta u tletin fl-istess triq, Parish Street, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, kien ġie deskritt mill-perit Antonio Zarb Fahmy Gaad fir-relazzjoni tiegħu peritali li tinsab annessa mal-imsemmi att ta' diviżjoni ippubblikat min-Nutar Emanuele D’Anastas fil-wieħed u għoxrin ta' Awwissu, elf disa' mija, wieħed u tletin." (sottolinejar tal-Qorti). Issa, kif diġa ġie spjegat fil-parti kronoloġika (supra), il-perit Zarb Fahmy Gaad fil-pjan tal-qasma tiegħu tal-1931 kien iddiskriva l-fond hekk: "la Kif spjegat fin-nota a calce numru 6, jidher li f'dik il-parti Via Qasam Barrani tiltaqa' ma' Triq it-Tramuntana. Għalhekk skont dan il-paragrafu dwar il-provenjenza, il-fond 35 Parish Street Mellieħa li kien qed jinbiegħ permezz tal-kuntratt tal-1949 kien proprju dak il-fond 35 Via Parrochiale, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, li mess lil Vittoria Bowell bid- diviżjoni tal-1931. imbagħad jgħid hekk: Il-paragrafu dwar il-post fejn ġie magħmul il-kuntratt pero` "Dan l-att ġie magħmul u ppubblikat in segwitu għaċ-ċerziorazzjoni skont il-liġi f'Malta, Mellieħa, North Street, numru wieħed, fid-dar tal-abitazzjoni tal-istess venditriċi Vittoria Bowell..." Din id-dikjarazzjoni prima facie tidher li tiġġenera element ta' ambigwità dwar jekk l-ambjenti in kwistjoni kinux ukoll jiffurmaw parti mill-fond 35 Parish Church, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, li kien qed jiġi trasferit bil-kuntratt Dan għaliex 1 North Street Mellieħa, il-post tal-abitazzjoni ta' Vittoria Bowell, jissemma donnu xi indirizz ta' fond indipendenti mill-fond li kien qed jiġi mibjugħ. Fil-fatt huwa proprju fuq dan il-paragrafu li l- konvenuta (u l-intervenuti) jissostanzjaw it-teżi tagħhom li l-ambjenti in kwistjoni ma nbiegħux minn Vittoria Bowell lil ħuha Carmelo fl-1949. Mhux ikkontestat li wara li Vittoria Bowell akkwistat il-fond 35 Via Parrochiale, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, din bniet il-parti ta' wara li tikkonfina ma' North Street u fil-fatt marret toqgħod fiha, bl-indirizz tagħha issa magħruf bħala 1, North Street, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar. Il-kumplament tal-fond 35 Parish Street krietu lill-attriċi. Għalhekk minn meta Vittoria Bowell akkwistat il-fond 35 Parish Street, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, permezz tal-kuntratt tad-diviżjoni tal-1931 sad- data tal-kuntratt ta' bejgħ tal-1949, kien immaterjalizza fond ieħor fuq l- istess estenzjoni tal-art tal-fond oriġinali. Anke jekk dawn iż-żewġ fondi ma kinux separati b'ħajt tal-ġebel, iżda sempliċiment b'bieb, ma jistax wieħed ma jqisx li l-fond 35 Parish Street Mellieħa kif assenjat lil Vittoria Bowell fl-1931 ma kienx aktar fl-istat oriġinali tieghu iżda parti minnu sar fond ieħor: 1, North Street, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar. Jirriżulta pruvat li l-ambjenti in kwistjoni fil-fatt kien ilhom jintużaw bħala residenza ta' Vittoria Bowell għal diversi snin qabel l-1949. Wieħed jista' jispekula li kieku Vittoria Bowell riedet tittrasferixxi lil ħuha Carmelo l-estensjoni kollha tal-fond 35 Parish Street li hija kienet akkwistat bid-diviżjoni tal-1931, (inkluż il-parti li sussegwentement bniet u li fiha kienet tirrisjedi, bl-indirizz partikolari tiegħu 1, North Street, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar) dan kien ikun imniżżel speċifikatament fl-istess kuntratt. irrileva l-perit legali fil-konklużjonijiet tiegħu, (u l-intervenuti fir-rikors tal- appell tagħhom) l-Artikolu 28(1)(f)(i) u (ii) tal-L-Att dwar il-Professjoni Notarili u Arkivji Notarili, jistipula li kull att notarili għandu jkun fih id- deskrizzjoni preċiża tal-ħaġa li dwarha jkun qed isir l-att sabiex ma tistax tittieħed b'oħra, u wkoll li fil-każ ta' atti inter vivos fir-rigward ta' bini, għandu jitniżżel in-numru, it-triq u l-belt jew raħal fejn jinsabu. Dan seta' jagħti lok għal ċertu raġionament li ġialadarba l-ambjenti in kwistjoni issa kellhom indirizz partikolari għalihom, kieku dawn ukoll kienu qegħdin jiġu trasferiti lil Carmelo Bowell, kellu allura fuq il-kuntratt jitniżżel tali indirizz sabiex dak li kien qed jiġi trasferit ikun deskritt bi preċiżjoni. Inoltre, seta' wkoll jiġi konġetturat li kieku dak li kienet qegħda tbiegħ l-attriċi kien jinkludi propju l-post tar-residenza tagħha (anke jekk lil ħuha stess) din kienet tagħmel xi tip ta' klawsola fil-kuntratt biex tassigura li kien se jibqagħlha id-dritt ta' abitazzjoni fih. Il-post "1, North Street, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar" kien fil-fatt l-aħħar post ta' abitazzjoni tagħha meta mietet fit-3 ta' Awwissu 1950, kif jidher miċ-ċertifikat tal-mewt tagħha. Għalkemm f'dan il-kuntest ta' min ukoll wieħed jikkunsidra li Vittoria Bowell mietet propju inqas minn tmien xhur wara li sar il-kuntratt u skont Fil-fatt huwa proprju minħabba konsiderazzjonijiet bħal dawn li dan il-każ spiċċa il-Qorti fl-ewwel lok. Iżda minkejja li l-kuntratt tal-1949 jidher li ma speċifikax li l-fond 35 Parish Street Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar kien jinkludi l- ambjenti in kwistjoni, u minkejja li l-indirizz tal-venditriċi ġie indikat qisu fond li m'għandu x'jaqsam xejn ma dak li qed jinbiegħ bl-istess kuntratt, u minkejja li l-venditriċi ma kinitx qed tirriserva xi dritt ta' abitazzjoni fil- fond fejn kien propju ilha tgħix, din il-Qorti hija tal-fehma li permezz tal- kuntratt tal-1949 Vittoria Bowell kienet effettivament qed tbiegħ l- estenzjoni kollha tal-fond 35 Parish Church, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar li kienet akkwistat meta saret id-diviżjoni tal-1931. Dan qed jingħad mhux biss għaliex fil-paragrafu dwar it-taxxa hemm indikat li l-fond li qed jinbiegħ kien ġie miljorat bil-benefikati (liema benefikati jidhru li kienu propju l-ambjenti in kwistjoni u cioe` dawk li kienu jikkomprendu 1, North Street, San Ġwann). Qed jingħad ukoll għaliex ir-realtà temerġi mill-kuntratt spekulazzoni, hi li fil-paragrafu dwar il-provenjenza jingħad ċar u tond li l-fond li qed jiġi trasferit huwa propju dak li kien ġie deskritt mill-perit Grech Dimech fir-relazzjoni tiegħu annessa wkoll mad-diviżjoni u issa fir-relazzjoni tiegħu il-perit Grech Dimech jiddiskrivi l-fond 35 bħala li huwa aċċessibbli minn Via Parrochiale u wkoll Via Kasam Barrani (fejn qegħdin ngħidu li din tiltaqa' ma' Triq it-Tramuntana). Ifisser għalhekk li skont il-kuntratt tal-1949 Vittoria Bowell kienet qegħda tittrasferixxi l- istess fond 35 Via Parrochiale li hija kienet akkwistat bid-diviżjoni tal- Di piu` jiġi osservat li r-relazzjoni tal-perit kienet tinkludi pjanta, u mill-pjanta joħroġ ukoll ċar daqs il-kristall li l-fond 35 Via Parrochiale kien jibqa' sejjer sat-triq ta' wara. 8 Jiġi osservat li l-kamra li kienet tifforma parti mill-ambjenti in kwistoni twaqqgħet fil-mori tal- kawza (fl-2003) u f'dan ir-rigward ittieħdu proċeduri kriminali kontra Spiro Benedetti (kuntrattur). Il-Qorti tal-Appell Kriminali (Appell Nru 297/05) ikkonfermat is-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali li kienet sabet lil Spiro Benedetti ħati ta' ragion fattasi fit-23 ta' Lulju 2003 fil-konfront ta' Cristino Bowell, Francesco Mifsud Depasquale, Antonia Mifsud Depasquale u oħrajn billi fixkilhom fil-pussess ta' ħwejjiġhom. Din il-Qorti hija konvinta għalhekk li meta Vittoria Bowell fl-1949 biegħet lil ħuha Carmelo Bowell il-fond 35 Parish Street, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, kienet qed tbiegħlu l-estenzjoni kollha tal-fond 35 Parish Street Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar li kienet akkwistat bid-diviżjoni tal-1931, u cioe` inkluż l-ambjenti in kwistjoni li jikkonfinaw ma' 1 North Street (triq it-Tramuntana), Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar (fejn din it-triq tiltaqa' ma' Triq Qasam tal-Barrani). Għalkemm il-kuntratt jispeċifikax l-post residenza tal-venditriċi fejn kien qed jiġi ffirmat il-kuntratt huwa proprju parti mill-immobbli li kienu qegħdin jiġu trasferiti, dan ma jfissirx li kien qed jiġi eskluż u anzi, ladarba mill-istess kuntratt jirriżulta li l-fond 35 Parish Street huwa l-istess fond 35 Via Parrochiale kif deskritt mil-perit tekniku fl-1931, jirriżulta li kien inkluż. Kull spekulazzjoni trid tbaxxi rasha għall-massima contra scriptum non est argumentum. U ladarba qed jiġi rikonoxxut li Vittoria Bowell effettivament ittrasferiet lil ħuha (l-awtur tal-attriċi) il-fond 35 Parish Street li oriġinarjament kienet akkwistat bid-diviżjoni tal-1931 (inkluż l-ambjenti in kwistjoni), isegwi li dak li l-attriċi Hamilton Fenech effettivament akkwistat mingħand Carmelo Bowell fl-1955 kien ukoll jinkludi l-ambjenti mertu tal- Għal dawn ir-raġunijiet din il-Qorti hija tal-fehma li l-ewwel aggravju tal-intervenuti huwa infondat. Tqum issa l-kwistjoni dwar it-titolu tal-konvenuta Emanuela Bowell attard luck li hija kienet qed tokkupa l-ambjenti in kwistjoni "b'titolu validu fil-liġi". Fid-dikjarazzjoni tal-fatti spjegat illi "oltre li hija komproprjetarja tal-istess, hija tikrih mingħand terzi persuni". L-ewwel Qorti osservat li l-istess konvenuta ma ġabet l-ebda prova ta' dan l-allegat titolu ta' ko-proprjeta`. Osservat ukoll li minkejja li fin-nota tas-sottomissjonijiet jingħad: "It-titolu, in bażi għall-imsemmija diviżjoni tal-1931 ivesti proprju fil-konvenuti, possessuri attwali u minn dejjem tal-bitħa u l-kamra, bħala l-aventi kawża ta' Vittoria Bowell li minn wara d-diviżjoni tal-1931, fejn akkwistat il-fond 35 bil-bitħa, baqgħet dejjem iżżomm il-pussess u l-proprjeta` tal-bitħa li magħha bniet u annettiet ukoll għall-abitazzjoni tagħha il-kamra nru 1, North Street Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar." ġialadarba il-konvenuta għażlet li tasserixxi (bla suċċess) titolu ta' proprjeta` ma setgħetx imbagħad tmur fil-pussess. Fit-tieni aggravju tagħhom l-appellanti jilmentaw illi l-ewwel Qorti qieset il-paragrafu li hija ċċitat min-nota tas-sottomissjonijiet tagħhom bħallikieku huma kienu qed jibbażaw l-eċċezzjoni tagħhom fuq it-titolu u mbagħad waqgħu fuq il-pussess, in kontra-pożizzjoni ma' prinċipji stabbiliti fil-ġurisprudenza. Isostnu li l-interpretazzjoni tal-ewwel Qorti ta' dan il-paragrafu ma kinitx waħda korretta. Huma jispjegaw li t-titolu tagħhom huwa proprju il-kuntratt tal- 1931 (li permezz tiegħu Vittoria Bowell akkwistat il-fond 35 Via Parrochiale, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar) segwit bil-pussess ta' għaxar snin mill-istess Vittoria Bowell bħala l-akkwirenti fid-diviżjoni tal-art ta' wara. Jgħidu li l- art rettangolari u orizzontali a fol 292 akkwistata bid-diviżjoni tal-1931 b'dak kollu li inbena fiha, u cioe` il-kamra numru 1, North Street, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, fl-għeluq tal-għaxar snin pussess da parti ta' Vittoria Bowell, u cioe` fl-1941, saret proprjeta` indiskussa ta' Vittoria Bowell u għalhekk it- titolu favur tagħha ġie stabbilit fl-1941. Jgħidu li l-pussess "attwali u minn dejjem" li jsemmu fin-nota tas- sottomissjonijiet tagħhom mhux imsemmi bħala xi bażi separata u distinta u in alternanza għat-titolu f'każ li ma jkunx ippruvat iżda jissemma biss bħala ness storiku ta' kif il-kamra minn idejn Vittoria Bowell spiċċat il-konvenuta neputija Emanuela Bowell u eventwalment f'idejhom u wkoll bħala turija li sa mit-titolu tagħhom stabbilit fl-1941 sa llum, l-ambjenti qatt ma ġew trasferiti lil terzi. Din il-Qorti tħossha wisq perplessa bir-raġjonament tal-appellanti in sostenn ta' dan l-aggravju. Ma tistax tifhem kif l-appellanti qed jgħidu li t-titolu allegat mill-konvenuta (li fuqha hija ppernjata l-eċċezzjoni tal- istess konvenuta) ġie ppruvat u li huwa anteċedenti għal dak vantat mill- attriċi. Ladarba ġie stabbilit li fl-1949 Vittoria Bowell biegħet il-fond 35 Parish Street Mellieħa (bl-ambjenti in kwistjoni) lil ħuha Carmelo Bowell, u dan biegħu lill-attriċi, mela allura isegwi li t-titolu pretiż mill-konvenuta (li qed tippretendi l-oriġini tat-titolu tagħha mingħand l-istess Vittoria Buhagiar Porsella-Flores) ma ġiex pruvat. Kwalunkwe titolu li kienet akkwistat Vittoria Bowell fuq l-ambjenti in kwistjoni ittasferietu fl-1949. Għalhekk dan it-tieni aggravju jirriżulta wkoll infondat. It-tielet aggravju: ir-rikonsenja tal-ambjenti in kwistjoni lill-attriċi bl- aċċessorji kollha li hemm fih. L-appellanti jargumentaw illi l-kundanna tal-ewwel Qorti biex l- ambjent in kwistjoni jiġi rikonsenjat bl-aċċessorji li hemm fih mhux fondat: kemm jekk bil-kelma "aċċessorji" għandu jinftiehem ħwejjeġ mobiljari, u kemm jekk xi miljoramenti. Jgħidu li l-attriċi ma kellha l-ebda effetti personali fl-ambjent in kwistjoni għaliex għajr għat-tiġieġ li kienet iżżomm fil-bitħa għal żmien qasir, ma kinitx tokkupa dik il-parti. Jgħidu 9 Fix-xiehda tagħha tal-5 ta' Marzu 1982, il-konvenuta Emanuela Bowell xehdet hekk: "Meta mietet iz-zija Vittoria Bowell, il-post number 1, North Street, li kien baqa' proprjeta` tagħha għax ma kienx inbiegħ lil missieri, ingħalaq." (Sottolinejar tal-Qorti.) wkoll li ladarba qed jgħidu li l-ambjent in kwistjoni huwa tagħhom kwalunkwe aċċessorji fissi fl-ambjent in kwistoni huma tagħhom ukoll. Fil-fehma ta' din il-Qorti dan l-aggravju huwa bla sustanza. L- aċċessorji ma jirreferux għall-ħwejjeġ mobiljarji li seta' kellhom l- appellanti fl-ambjent in kwistjoni iżda għall-istrutturi fissi li jiffurmaw parti mill-ambjenti. Ovvjament kwalunkwe "aċċessorji" huma ta' min jiġi deċiż li għandu l-proprjeta` tal-istess ambjenti, f'dan il-każ l-atturi appellati. Għalhekk dan l-aggravju huwa wkoll infondat. Ir-raba' aggravju: ir-riserva dwar id-danni L-ewwel Qorti fl-aħħar tas-sentenza tagħha, għamlet din ir- riserva: "Salv id-drittijiet tal-attriċi għad-danni eventwali, likwidabbli dawn id-danni f'ġudizzju separat, u salv azzjonijiet oħra kompetenti lill-istess attriċi f'każ illi fl-ambjent in parola l-konvenuta kkaġunat danni." L-appellanti ħassew ruħhom aggravati b'din ir-riserva u jsostnu li għandha tiġi revokata: fl-ewwel lok għaliex jibqgħu isostnu li l-ambjent in kwistjoni huwa tagħhom (li rriżulta ma hux il-każ), u fit-tieni lok għaliex jargumentaw li ma nġabet l-ebda prova li l-konvenuta Emanuela Bowell jew huma l-appellanti ikkaġunaw xi ħsarat fil-fond. Pero` kif jargumentaw l-appellati fir-risposta tagħhom din ir-riserva hija biss riserva favurhom u mhux kundanna lill-appellanti. Fil-fatt ma kienx il-kompitu tal-ewwel Qorti (jew ta' din il-Qorti) li tidħol f'kwistjonijiet dwar ħsarat u fil-fatt ma daħlitx. Għalhekk ma tarax kif l-appellanti ħassew ruħhom aggravati b'sempliċi riserva. Dan l-aggravju għalhekk huwa ieħor bla sustanza u totalment Għall-motivi premessi din il-Qorti tiċħad L-ispejjeż taż-żewġ istanzi għandhom jitħallsu mill-istess appellanti. Giannino Agius Gatt Beck Garnisi Noel Hogg Garnisi