Kopja Informali ta' Sentenza QORTI TA' L-APPELL KRIMINALI Seduta tas-6 ta' Novembru, 2014 Ir-Repubblika ta' Malta Matthew Picarelli Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Din hija sentenza dwar appell minn sentenza tal-Qorti Kriminali mogħtija minn dik il-Qorti fl-24 ta' Frar 2014 dwar eccezzjonijiet preliminari ta' l-akkużat. Matthew Picarelli kien akkużat permezz ta' Att ta' Akkuża ppreżentat mill- Avukat Ġenerali fil-5 ta' Lulju 2013 (nru 19/2013) li: (1) sar kompliċi ta` serq ta' oggetti tal-valur li jeccedi l-elfejn tliet mija u disgħa u għoxrin ewro u sebgħa u tletin ċenteżmu (€2,329.37) liema serq huwa ikkwalifikat bil-vjolenza (armi, theddid, tentattiv t'omiċidju volontarju u sekwestru tal-persuna), mezz (għata tal-wiċċ) u valur; (2) fit-tlettax (13) ta' April tas-sena elfejn u disgħa (2009) kellu fil-pussess jew kontroll tiegħu jew ġarr barra minn fond jew fid-dintorni tiegħu arma tan-nar jew munizzjon mingħajr ma kien debitament liċenzjat mill- Kummissarju tal-Pulizija; (3) fit-tlettax (13) ta' April tas-sena elfejn u disgħa (2009) saq vettura Hyundai Accent LAA741 mingħajr ma kellu liċenza tas- sewqan; (4) iddenunzja lill-Pulizija Eżekuttiva reat li jaf li ma sarx, inkella b`qerq ħoloq traċċi ta' reat b'mod li jistgħu jinbdew proċeduri kriminali sabiex jiżguraw li dak ir-reat kien sar. Permezz tar-rikors ta' appell tiegħu l-akkużat talab li din il-Qorti tikkonferma s-sentenza appellata f'dik il-parti fejn ċaħdet it-tieni eċċezzjoni, ċaħdet it-tieni parti tat-tielet eċċezzjoni u laqgħet l-ewwel parti tat-tielet eċċezzjoni (salv li jsiru l-korrezzjonijiet indikati fir-rikors ta' appell), u tħassarha u tirrevokaha f'dik il-parti fejn ċaħdet l-ewwel eċċezzjoni u minflok tilqagħha skond il-liġi u tgħaddi sabiex tagħti d-direttivi opportuni ai termini ta' l-artikolu 499(6) tal- Kodiċi Kriminali. Permezz ta' nota ta' eċċezzjonijiet ippreżentata fit-30 ta' Lulju 2013 l-akkużat appellant eċċepixxa: Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza il-fatti kif esposti mill-Avukat Ġenerali (1) In-nullita` ta' l-Ewwel Kap ta' l-Att ta' l-Akkuzża, u dan għal żewġ raġunijiet: 1) il-Kap ma Fl-ewwel jikkostitwixxux l-elementi tar-reat li l-istess Avukat Ġenerali qiegħed jakkuża bih lill-esponent f'dan il-Kap; u 2) Fit-tieni lok, u dejjem bid-dovut rispett lejn l- Avukat Ġenerali, l-istess Avukat Ġenerali ikkrea dan l-aggravju — liema aggravju ma jirriżulta bl-ebda mod mill-provi miġbura waqt l-istruttorja — liema aggravju ikkreat jippreġudika lill-esponent tali mod illi fin-nuqqas tiegġu, il-proċeduri odjerni kienu jaqgħu fil-kompetenza tal-Qorti tal-Maġistrati u allura mhux ta' din l-Onorabbli Qorti. Fi ftit kliem dak li qiegħed jingħad hawn huwa li l-Avukat Ġenerali, dejjem bir-rispett dovut, addebita lill-esponent b'aggravju li ma jeżistix, u dana bil-għan speċifiku li l-esponent jgħaddi ġuri minflok ma jiġi ġġudikat mill- Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti ta' Ġudikatura Kniminali; "(2) Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost l-akkużat jeċċepixxi l-inamissibilita` ta' l-istqarrijiet ta' l-istess akkużat Matthew Picarelli (Dok AD3, Dok AD4 u DOK legali, u AD5), u dana stante konsegwentement jitlob l-isfilz ta' l-istess mill-atti, kif ukoll kwalsiasi referenza ta' kwalunkwe xhud ghall-istess stqarrijiet. Di piu`, din l-eċċezzjoni ssib sostenn tagħha tenut kont l-eta` tenera, il-fedina penali nettissima ta' l-akkużat u allura l- inesperjenza tiegħu f'ambjent ta' interrogatorju mill-Pulizija; illi dawn saru mingħajr assistenza "(3) Illi bla preġudizzju għas-suespost qiegħed jiġi eċċepit illi l-istqarrija ta' Jonathan Rice ma tagħmilx prova kontra l-esponenti u tista' tintuża biss għal finijiet ta' kontroll b'dana illi m'għandha bl-ebda mod titqassam lill-ġurati. Inoltre, L-Imqabba li ser jippresjedi l-ġuri għandu, ai termini ta' l-Artikolu 639(3)jaghti "direttiva lill-ġurati biex jiżnu x-xiehda li dak ix-xhud jagħti b'kawtela qabel ma jserrħu fuqha u jaslu biex isibu hati". Din il-Qorti sejra issa tirreferi għall-partijiet rilevanti tas-sentenza appellata li tagħhom l-appellant qiegħed jitlob ir-revoka (l-ewwel eċċezzjoni) jew li ssir korrezzjoni (it-tielet eċċezzjoni): "L-Ewwel Eċċezzjoni – In-Nullita` tal-Ewwel Kap tal-Att tal-Akkuża Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza "Fil-fehma tal-Qorti l-Ewwel Kap jissodisfa r-rekwiżiti kollha tal-artikolu 589 kif elenkati fl-erba' subinċiżi. Il-fatti jkopru l-kompliċita` f'serqa b'diversi gravanti u kompliċita` f'tentattiv ta' qtil. Kemm l-akkuża kif ukoll il-konsegwenzi jorbtu mal-fatti. U għalhekk ma jistax jingħad li l-fatti ma jikkostitwux l-elementi tar- reati msemmijin jew li b'xi mod m'għandhomx x'jaqsmu mal-artikoli indikati fil-piena (b'mod partikulari l-artikolu 273 tal-Kap 9. "L-akkużat jissottometti li l-Avukat Ġenerali ħoloq dan l-aggravju li ma jirriżultax mill-provi miġbura waqt l-istruttorja. F'dan l-istadju mhux kompitu ta' din il-Qorti li tidħol fil-mertu. Jekk l-Avukat Ġenerali ġabarx provi biżżejjed għal dak li qed jallega huwa fatt li jridu jiddeċiduh il-ġurati wara li jisimgħu l- provi kollha. "L-akkużat jallega wkoll li l-ħolqien ta' dan l-aggravju sar sabiex il-każ tiegħu jinstema' mill-Qorti Kriminali u mhux mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali. Huwa u jelabora aktar dwar dan il-punt (a fol 12), l-akkużat jgħid li : "'A skans ta' ripetizzjoni, mill-atti tal-kumpilazzjoni jirriżulta (almenu sal-grad tal-prima facie) illi l-akkużat kien kompliċi ma' Jonathan Rice biex isir hold- up fuq il-ħanut 'Seven Mobiles.' "Din il-Qorti eżaminat l-artikolu 370(1) tal-Kap 9 li jillimita l-kompetenza tal- Qorti tal-Maġistrati għal piena ta' priġunerija għal żmien mhux aktar minn sitt xhur. Dak li jalludi għalih (bla ma ssir ebda ammissjoni) l-akkużat fil-paragrafu sottolineat diġa` jaqbeż il-kompetenza tal-Qorti tal-Maġistrati skont l-artikolu 370(1) tal-Kap 9. "Barra minn hekk meta jkun applikat l-artikolu 370(3)(a), dan isir jekk l-Avukat Ġenerali jidhirlu li r-reat li jkun allegat li wettqet persuna huwa suġġett għal piena ta' aktar minn sitt xhur iżda mhux aktar minn għaxar snin. L-akkużat jista' joġġezzjona jew ma joġġezzjonax għal tali deċiżjoni imma huwa l-Avukat Ġenerali li jiddeċiedi dwar f'liema Qorti għandu jinstema' l-każ u mhux l- akkużat. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza "L-akkużat jissottometti wkoll li fl-atti m'hemmx prova ta' 'common design' bejn Rice u l-akkużat biex Rice jispara fuq Charles Bartolo Galea. "Dwar din is-sottomissjoni l-Qorti tirreferi għal dak li diġa` qalet aktar 'il fuq – li deċiżjoni dwar jekk hemmx 'common design' jew le ma titteħidx f'dan l-istadju għax huwa kompitu tal-ġurati li jiddeċiedu jekk il-Prosekuzzjoni ġabitx it-tali prova jew le. Din hija deċiżjoni fuq fatt u l-ġurati biss jistgħu jiddeċiedu fatt kienx ipprovat jew le. "L-akkużat jissottometti wkoll li l-akkużat m'għandux jaqsam mal-isparar fuq Charles Bartolo Galea huwa rikonoxxut mill-Avukat Ġenerali stess bil-mod kif iddeskriva l-inċident. L-akkużat jkkwoota dik il-parti tal-fatt li tidher a fol 2 fl- ewwel vers: 'Charles Bartolo Galea ħassu urtat......fid-direzzjoni tiegħu' (vers numru 6). "Iżda n-narrattiva tal-fatti ma jiqfux hawn għaliex l-Avukat Ġenerali jkompli jżid: '.........minkejja li kien milqut b'tir t'arma tan-nar (Charles Bartolo Galea) xorta baqa' jiġri wara Jonathan Rice pero` l-istess Jonathan Rice daħal fil- karozza Hyundai LAA 741 fejn kien qed jistennieh l-akkużat Matthew Picarelli u telqu minn fuq il-post lejn Ħal Farrug, Ħal Luqa.' "L-akkużat jinjora din il-parti tan-narrativa, parti li tagħti kwadru aktar sħiħ ta' x'seħħ u li issa jkun f'idejn il-ġurati x'konklużjonijiet ser jiġbdu dwarha wara s- smigħ tal-provi. "Għalhekk il-Qorti qed tiċħad dik il-parti tal-ewwel eċċezzjoni – mill-akkużat msejħa l-ewwel aggravju. "It-tieni parti tal-eċċezzjoni – dik li l-akkużat isejjaħ bħala t-tieni aggravju – tiffoka fuq li l-Avukat Ġenerali ma seta' qatt jakkuża lil Matthew Picarelli b'serqa aggravata bil-vjolenza (tentattiv ta' omiċidju). Waqt it-trattazzjoni, l-akkużat Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza spjega dan l-aggravju billi rrefera għall-komunikabilita` fis-sens tal-artikolu 45 tal-Kap 9. "Dwar il-komunikabilita` (fil-kompliċita`) din il-Qorti ser tirreferi għal dak li qalet il-Qorti tal-Appell Kriminali (Superjuri) fis-sentenza 'Ir-Repubblika ta' Malta vs Joseph Bartolo Galea tal-20 ta' Jannar 2011. Is-silta li qed tirreferi għaliha din il-Qorti hija din li ġejja: In materja ta' komplicita`, tajjeb hawn li ssir referenza għal dak li jgħid il- Professur Sir Anthony Attweger: Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza "Fid-dawl tal-insenjament ta' din is-sentenza l-Qorti ma tistax taċċetta s- sottomissjoni tal-akkużat li l-Avukat Ġenerali mar 'l hemm minn dak li seta' jniżżel fl-att tal-akkuża jew li qabad u żied mal-piżijiet tal-akkużat billi introduċa akkużi bla ebda bażi. Konsegwentement il-Qorti qed tiċħad dik il- parti tas-sottomissjoni fejn l-akkużat jgħid li l-konsegwenzi fil-piena ser ikunu aktar serji minħabba li l-Avukat Ġenerali sejjes l-Ewwel Kap fuq dak li deherlu li jwasslu għalih il-provi miġbura. "Tassew li min jippresjedi l-ġuri jrid ukoll ifiehem lill-ġurati n-natura tal- komunikabilita` skont il-liġi u l-ġurisprudenza tagħna. Iżda b'daqshekk ma jfissirx li hemm xi nullita` fl-ewwel kap tal-att tal-akkuża. Għal darb'oħra l- Qorti qed tiddeċiedi li dak li hemm fl-Ewwel Akkuża jrid jgħaddi mill-iskrutinju tal-ġurati. Huwa f'idejhom biss li jistabilixxu jekk il-provi jwasslux jew le għall- akkuża kif inhi – bil-komunikabilita` b'kollox - jew għal xi alternattiva oħra li hija kompriża fit-tali akkuża. "Għaldaqstant il-Qorti qed tiċħad din it-tieni parti tal-ewwel eċċezzjoni li l- akkużat isejjaħ it-tieni aggravju u li tikkomprendi wkoll komputazzjonijiet ta' piena u/jew ta' kompetenza tal-Qorti Kriminali u tal-Qorti tal-Maġistrati. "Isegwi li l-Qorti qed tiċħad l-ewwel eċċezzjoni. "It-tielet Eċċezzjoni – L-istqarrija ta' John Rice u d-Direzzjoni lill-ġurati skont l-artikolu 639(3). "Il-Qorti tirreferi għall-artikolu 661 tal-Kap 9 li jipprovdi hekk: Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza "'Konfessjoni ma tagħmilx prova ħlief kontra min jagħmilha, u mhix ta' preġudizzju għal ebda persuna oħra.' "'L-istqarrija' (u mhux ix-xhieda) ta' John Rice għalhekk tista' tintuża bħala forma ta' kontroll għal dak li jgħid ix-xhud. Din m'għandhiex titqassam lill- ġurati. "Din l-eċċezzjoni tirreferi wkoll għal dak li jipprovdi l-artikolu 639(3) li jgħid hekk: "'(3) Meta l-uniku xhud kontra l-akkużat dwar xi reat fi proċess li jinstema' quddiem il-ġurati tkun persuna kompliċi, il-Qorti għandha tagħti direttiva lill- ġurati biex jiżnu x-xhieda li dak ix-xhieda jagħti b'kawtela qabel ma jserrħu fuqha u jaslu biex isibu ħati lill-akkużat.' "Mill-kliem ta' dan l-artikolu l-Imħallef għandu jagħti d-direttiva lill-ġurati dwar kif jiżnu x-xhieda ta' kompliċi sakemm fil-proċess ikun hemm xhud wieħed biss kontra l-akkużat. Jekk fil-proċess ikun hemm aktar minn xhud wieħed, allura s- subinċiż (3) tal-artikolu 639 ma japplikax. "Għalhekk deċiżjoni dwar din it-tieni parti tat-tielet eċċezzjoni tkun tista' tingħata biss wara li jinstema' l-proċess kollu u mhux f'dan l-istadju. "Konsegwentement il-Qorti qed tilqa' l-ewwel parti tat-tielet eċċezzjoni u qegħda f'dan l-istadju tiċħad it-tieni parti tat-tielet eċċezzjoni għaliex deċiżjoni dwar x'direzzjoni għandha tingħata lill-ġurija tista' tittieħed biss wara s-smigħ tax-xhieda kollha li jinstemgħu waqt il-ġuri." Permezz ta' l-ewwel aggravju tiegħu l-appellant qiegħed jitlob li din il-Qorti tilqa' l-ewwel eċċezzjoni tiegħu. Huwa jgħid: Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza "In sintezi, permezz ta' l-ewwel eccezzjoni tieghu, r-rikorrent eccepixxa n-nullita' ta' l-ewwel Kap ta' l-Att ta' l-Akkuza, u dan ghal zewg ragunijiet, u cioe: 1) illi 1-fatti kif esposti f'dan il-kap ma jikkostitwixxux l-elementi tar-reat, u 2) illi, bid-dovut rispett lejn l-Avukat Generali, ir-rikorrent gie addebitat b'aggravju l-elementi ta' liema ma irrizultaw bl-ebda mod mill-provi migbura waqt l-istruttorja. "L-ewwel Onorabbli Qorti cahdet din l-eccezzjoni tar-rikorrent billi, ghal dak li jirrigwardja l-ewwel raguni mressqa mir-rikorrent, il-Qorti rritjeniet li kemm l- akkuza, kif ukoll il-konsegwenzi jorbtu mal-fatti; u ghal dak illi jirrigwardja t-tieni raguni mressqa mir-rikorrent il-Qorti irritjeniet illi m'huwiex kompitu taghha li tidhol fil-mertu ghax dak huwa fatt li jridu jiddecieduh l-gurati wara s-smiegh tal- provi waqt il-guri. "Illi bid-dovut rispett, ir-rikorrent ma jaqbilx mal-konkluzjonijiet raggunti mill-ewwel Onorabbli Qorti u dan ghas-segwenti ragunijiet: "Ghal dak li jirrigwardja l-ewwel ilment tar-rikorrent, u cioe` li l-fatti kif esposti f'dan l-ewwel Kap ma jikkostitwixxux l-elementi tar-reat, dan certament ma jfissirx li r-rikorrent qieghed jitlob lill-Qorti Kriminali biex tidhol fil-mertu tal- provi minflok il-gurati, pero` d-dispozizzjonijiet ta' l-artikolu 589(c) tal-Kodici Kriminali, kif kristallizzati permezz ta' l-insenjament car u kostanti tal-qrati nostrani huma illi l-fatt migjub f'Kap ta' Att ta' Akkuza ghandu jikkostitwixxi, fis- sustanza, ir-reat migjub jew deskritt fl-istess Kap. Issa jekk wiehed jara l-fatti kif esposti fl-ewwel Kap, jirrizultalu illi l-kaz de quo jippernja fuq hold-up allegatament imwettaq minn certu Jonathan Rice u r-rikorrent. L- involviment tar-rikorrent huwa limitat, dejjem skond dak li qieghed jallega l- Avukat Generali, ghall-fatt li huwa pprokura arma u assista lil Jonathan Rice f'dan il-hold up billi qaghad jistennieh f'dik li kellha tkun il-getaway car. Dawn il-fatti, dejjem minghajr pregudizzju ghall-veracita` o meno taghhom, jikkonfiguraw lir-rikorrent Matthew Picarelli bhala ko-awtur jew komplici f'hold up. Imkien ma' dawn il-fatti jikkostitwixxu l-elementi ta' tentattiv ta' omicidju volontarju – aggravju imputat lir-rikorrent fil-parti akkuzatorja. Fil-fatt, fil-parti narrattiva/espozittiva 1-Avukat Generali jghid, verbatim, is-segwenti: "waqt li Charles Galea Warrington kien qieghed jigri warajh, Jonathan Rice … dolozament bil- hsieb li joqtol jew li jpoggi l-hajja ta' Charles Bartolo Galea f'periklu car, spara diversi tiri fid-direzzjoni tieghu." Dan il-bran jaghmel sens legali kieku hawnhekk Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza ghandna lil Jonathan Rice akkuzat jew imputat bl-aggravju bit-tentattiv ta' omicidju u mhux ir-rikorrent. F'ebda parti tal-parti narrattiva ma ssir imqar allegazzjoni li r-rikorrent Matthew Picarelli b'xi mod kellu xi hsieb jew intenzjoni li joqtol jew iqieghed il hajja ta' Charles Bartolo Galea f'periklu car. Kwindi, ma jaghmel ebda sens legali u lanqas huwa gust li fil-parti akkuzatorja ta' l-istess Kap, Matthew Picarelli jigi akkuzat bhala komplici ta' serq ikkwalifikat, inter alia, b'tentattiv ta' omicidju volontarju. "Ghal dak li jirrigwardja t-tieni ilment tar-rikorrent, u cioe li r-rikorrent gie addebitat b'aggravju l-elementi ta' liema ma irrizultaw bl-ebda mod mill-provi migbura waqt l-istruttorja r-rikorrent, dejjem bid-dovut rispett, ma jaqbilx mal- konkluzjoni raggunta mill-ewwel Abdilla Castillo Qorti fis-sens illi ghandhom ikunu 1-gurati li jistabbilixxu 'jekk il-provi iwasslux jew le ghall-akkuza kif inhi'. Ghal fini ta' korrettezza, ir-rikorrent jirrikonoxxi li fl-ahhar mill-ahhar huma l-gurati li huma unikament u esklussivament vestiti bil-kompetenza biex jistabbilixxu jekk il-provi iwasslux jew le ghall-akkuza kif inhi, pero`, kif forsi sfugga wkoll lill- ewwel Abdilla Castillo Qorti, l-aggravju tar-rikorrent ma kienx f'dan is-sens. "Kif spjega fin-nota tas-sottomissjonijet tieghu, filwaqt li 1-Avukat Generali jgawdi diskrezzjoni dwar x'akkuzi jressaq f'Att ta' Akkuza, imbaghad ikun f'idejn il-gurati li jiddeciedu jekk tali akkuzi jkunux gew ippruvati sal-grad rikjest mill- ligi jew le, l-istess Avukat Generali ghandu jibni l-Att ta' Akkuza fuq il-provi migbura waqt l-istruttorja. Dan jigifieri li m'ghandux jikkrea akkuzi u/jew aggravji sabiex jaghmel il-kaz aktar oneruz fuq l-akkuzat jew sabiex kaz li jaqa' fil-kompetenza tal-Qorti tal-Magistrati jittella' fil-Qorti Kriminali quddiem il- gurati. Bl-akbar rispett hekk jidher li gara f'dan il-kaz. A skans ta' ripetizzjoni, mill-atti tal-kumpilazzjoni jirrizulta (almenu sal-grad tal-prima facie, imbaghad min ser jiggudika jara jekk jirrizultax sal-grad tac-certezza morali) illi 1- esponent kien komplici ma' Jonathan Rice biex isir hold-up fuq il-hanut Seven Mobiles sitwat fi Triq Salvu Psaila, Ħal Balzan. Il-ftehim kien, u dana dejjem qieghed jinghad ghas-sahha ta' l-argument biss, u strettament minghajr pregudizju ghall-mertu, li l-akkuzat isuq lil Jonathan Rice fuq il-post, Jonathan Rice jinzel b'arma tan-nar illi kellu jipprokuralu l-esponent u jwettaq il-hold-up – u cioe` li jipponta l-pistola lejn il-proprjetarju u jitolbu l- flus, u mbaghad Rice jirritorna fil-vettura u l-esponent isuq minn fuq il-post. Minn imkien mill-atti ta' l-istruttorja ma jirrizulta li l-esponent u Jonathan Rice kellhom xi ftehim, xi hsieb komuni, xi common design li jittentaw joqtlu lil Charles Bartolo Galea. Kien Jonathan Rice biss li fi stadju partikolari ifforma l- hsieb li joqtol lil Charles Bartolo Galea jew li iqeghdlu hajtu f'periklu car, u sparalu Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza F'dan ix-xenarju, dejjem bl-akbar rispett, huwa zbaljat l-Avukat Generali li jaddebita lill-esponent b'komplicita` f'serqa aggravata b'tentattiv ta' omicidju volontarju. "Illi dan in-nuqqas da parti ta' l-Avukat Generali huwa wiehed preokkupanti ghaliex kieku l-istess Avukat Generali ma 'ikkreax' dan l-aggravju, kieku l-kaz fil- konfront ta' l-esponent kien jaqa' fil-kompetenza tal-Qorti tal-Magistrati bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali u mhux ta' din 1-Onorabbli Qorti. Ghal dak li jirrigwarda dan l-Ewwel Kap ta' l-Att ta' l-Akkuza, mill-atti tal-kumpilazzjoni l- Avukat Generali seta' legittimament u ragjonevolment jakkuza lill-esponent b'komplicita` f'serqa aggravata bil-valur (li jeccedi l-2,329.37 Ewro), bil-mezz (ghatta tal-wicc), u bil-vjolenza (armi u theddid). inspjegabbli, "F'dan il-kuntest il-piena applikabli kienet tkun dik ravvizata fl-Artikolu 277(b) tal-Kap. IX tal-Ligijiet ta' Malta, u cioe` sa massimu ta' sitt (6) snin prigunerija. Evidentement piena li taqa' fil-gurisdizzjoni tal-Qorti tal-Magistrati u mhux ta' din 1-Onorabbli Qorti. Ghal raguni l-Avukat Generali addebita lill-esponent bl-aggravju tal-vjolenza (tentattiv ta' omicidju) ai termini ta' l-Artikolu 273 tal-Kap. IX tal-Ligijiet ta' Malta, minkejja li dan l-aggravju, evidentement, ma jirrizultax fil-konfront ta' l-esponent Matthew Picarelli, biex b'hekk il-piena massima applikabbli giet dik ta' ghoxrin (20) sena minflok sitt (6) snin. B'dan il-mod, minflok ma inhargu l-artikoli u baghat lill-esponent biex ikun iggudikat mill-Onorabbli Qorti tal-Magistrati bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali, kif b'kull rispett, kien dmiru li jaghmel fic-cirkostanzi tal-kaz odjern, hareg din l-Att ta' Akkuza bi pregudizzju serju u ingust ghall-esponent, li allura jkollu jaffaccja guri u piena massima ta' ghoxrin (20) sena prigunerija, minflok is-sitt (6) snin li legittimament u ragjonevolment ghandu jkun espost ghalihom quddiem 1-Qorti tal-Magistrati. "Kif tista' tapprezza din 1-Onorabbli Qorti, din il-parti ta' l-ewwel aggravju tar- rikorrent tmur ferm lilhinn minn sempliciment apprezzament ta' provi – li r- rikorrent jaqbel perfettament li tali apprezzament ghandu jsir mill-gurati. L- l-Avukat ilment tar-rikorrent huwa fir-rigward tad-diskrezzjoni Generali li allura, bir-ragunament ta' l-ewwel Onorabbli Qorti fis-sentenza appellata, jista' johrog Att ta' Akkuza jew Kap f'Att ta' Akkuza fejn jakkuza persuna b'reati jew aggravji ghal reati li ma jirrizultaw minn imkien, bil- konsegwenza, bhal f'dan il-kaz li tali diskrezzjoni insindakabbli ta' l-Avukat Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Generali tirreka pregudizzju serju lill-akkuzat. F'dan il-kaz id-diskrezzjoni ta' l- Avukat Generali li permezz taghha ghazel li jaddebita lir-rikorrent bit-tentattiv ta' omicidju m'hijiex sempliciment limitata ghal semplici kwistjoni ta' fatt biex tigi ggudikata mill-gurati, izda ghal kwistjoni li sahansitra timpingi fuq id-dritt ta' fair trial kif sancita fil-Kostituzzjoni u fil-Konvenzjoni Ewropea. Dan ghar- raguni fuq imsemmija illi kieku 1-Avukat Generali mexa fuq ir-rizultanzi ta' l- istruttorja u akkuza lill-esponent b'komplicita` f'serqa aggravata bil-valur (li jeccedi 1-2,329.37 Ewro), bil-mezz (ghatta tal-wicc), u bil-vjolenza (armi u theddid), il-piena massima li setgha jehel ir-rikorrent f'kaz ta' htija, kienet tkun dik ta' massimu ta' sitt (6) snin prigunerija – piena li kienet iggib maghha l-hrug ta' 1-Artikoli u li l-kaz jigi deciz mill-Qorti tal-Magistrati bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali. Minflok, bid-decizjoni insindakabbli ta' l-Avukat Generali, jmur lilhinn mir-rizutanzi ta' l-istruttorja u arbitrarjament jaddebita lir-rikorrent bl-aggravju tat-tentattiv ta' omicidju, l-istess Avukat Generali qieghed jissoggetta lir-rikorrent ghall-iskarigg ta' guri u ghall-piena massima ta' ghoxrin (20) sena prigunerija minflok dik ta' sitt snin li ragonevolment kellha tispetta lir- rikorrent f'kaz ta' sejbien ta' htija. Ghalkemm fl-ahhar mill-ahhar ser ikunu l- gurati li jiddeterminaw jekk l-aggravju tat-tentattiv ta' omicidju jissussistix jew le, u naturalment, il-gurati jistghu liberament ma jsibux htija ghal dak li jirrigwardja dan l-aggravju, r-rikorrent huwa ta' l-umili fehma li l-fatt biss li 1- Avukat Generali qieghed jaddebitalu dan l-aggravju, meta dan oggettivament ma jirrizultax, qieghed jimpingilu fuq id-drittijiet tieghu kif sanciti mill- Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni Ewropea." Mela fl-ewwel parti ta' l-ewwel aggravju tiegħu dwar l-ewwel eċċezzjoni, l- appellant isostni illi l-fatti kif esposti fl-Ewwel Kap ma jikkostitwixxux l-elementi tar-reat. Huwa evidenti li din l-eċċezzjoni hi msejsa fuq dak li jipprovdi l-paragrafu (b) tal-proviso tas-subartikolu (5) tal-Artikolu 449 tal-Kap. 9, u cioe` li l-Att ta' Akkuża jkun null "meta l-fatt miġjub fl-Att ta' l-Akkuża ma jkunx jikkostitwixxi, fis-sustanza, ir-reat miġjub jew deskritt f'dak l-att." Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Issa, biex tirnexxi eċċezzjoni bħal din jeħtieġ li jirriżulta li l-fatti kif deskritti fl- Att ta' Akkuża jew fil-Kap ta' l-Att ta' Akkuża li jkun qed jiġi impunjat ma jkunux jikkostitwixxu fis-sustanza r-reat li bih ikun qed jiġi addebitat l-akkużat f'dak l-Att jew f'dak il-Kap (ara Appelli Kriminali Ir-Republika ta' Malta v. Aibrahim Bell Cini Pullicino, 15 ta' Frar 1996; Ir-Repubblika ta' Malta v. Lawrence Pulo et, 22 ta' Mejju 2003; Ir-Repubblika ta' Malta v. Dominic Farrugia Galea, 22 ta'April 2004). F'dawk is-sentenzi ġiet ċitata ġurisprudenza kopjuża ħafna fejn intqal ukoll li fl-eżami biex tara jekk il-fatti kif esposti humiex marbuta mal-parti akkużatorja, il-Qorti trid toqgħod fuq il-fatti kif miġjuba fl- Att ta' Akkuża u mhux fuq il-fatti kif jistgħu jirriżultaw mill-atti tal-istruttorja jew kif eventwalment jistgħu jirriżultaw fil-kors tal-ġuri. Fis-sentenza fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta v. Frederick Joseph Attard Demanuele mogħtija minn din il-Qorti diversament komposta fit-28 ta' Diċembru 2009 intqal dwar l-imsemmi paragrafu (b) tal-proviso tas-subartikolu (5) ta' l-artikolu 449: "Jibda biex jingħad li l-paragrafu (b) aktar 'l fuq imsemmi jitkellem dwar li l-fatt ma jkunx jikkostitwixxi "fis-sustanza" ir-reat li jkun ġie addebitat lill-akkużat, u għalhekk jekk dak il-fatt "fis-sustanza" – u mhux neċessarjament bl-użu ta' kliem preċiżi jew sagramentali – jammonta għar-reat dedott, ma jkun hemm ebda nullita` tal-Att ta' Akkuża (jew ta' xi kap partikolari tiegħu skond il-każ). L- iskop kemm ta' din id-disposizzjoni kif ukoll tal-paragrafu (a) tal-istess proviso tas-subartikolu (5) tal-Artikolu 449 hu li minn banda l-akkużat ikun jaf sew biex qed jiġi akkużat u għalhekk għal x'hiex irid jiddefendi ruħu, u, fit-tieni lok, li persuna, wara l-verdett tal-ġurati – verdett li, fir-realta`, huwa dikjarazzjoni li ċerti fatti avveraw ruħhom – ma tiġix ikkundannata għal fatt li ma jammontax għal reat." Bil-kelma "reat" fl-imsemmi artikolu 449(5)(b), wieħed għandu neċessarjament jifhem ir-reat bl-aggravji kollha li jkunu qed jiġu dedotti skond il-liġi. F'dan il-każ, għalhekk, wieħed irid jara jekk, fil-parti espożittiva ta' l- Ewwel Kap, hemmx fis-sustanza l-elementi tas-serq bil-kwalifika li jilmenta Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza dwarha l-appellant, cioe` dik tal-vjolenza bl-addebitu ta' tentattiv ta' omiċidju volontarju. Il-parti narrattiva ta' dan il-Kap. tgħid testwalment: li kellu f`idejh u mill-ewwel spara tir "Illi fit-tlettax (13) t`April tas-sena elfejn u disgha (2009) l-akkuzat Matthew Picarelli flimkien ma` siehbu Jonathan Rice ftehmu li jaghmlu hold-up f`hanut bl-isem ta` Seven Mobiles li jinsab Triq Salvu Psaila, Ħal Balzan. Fil-fatt l-akkuzat Matthew Picarelli iddecieda xjentment li jghin u jassisti lil Jonathan Rice f`dan il-hold-up tant li fit-13 t`April 2009 Matthew Picarelli ikkonsenja lil Jonathan Rice arma tan- nar (revolver) sabiex din l-arma tigi eventwalment uzata fl-imsemmi hold-up. Dakinhar stess ghall-habta` tas-sitta u nofs ta` filghaxija (18.30pm) Matthew Picarelli u Jonathan Rice marru flimkien Ħal Balzan b`vettura Hyundai LAA741 misjuqa minn Matthew Picarelli bl-intenzjoni li jaghmlu din is-serqa. X`hin waslu hemm, Jonathan Rice dahal gol-hanut Seven Mobiles b`wiccu mghammad u armat bl-arma tan-nar (revolver) li kien tah Matthew Picarelli u sab quddiem wiccu lis-sid tal-hanut certu Charles Bartolo Galea, heddu li se jwegghu, ipponta l-arma tan- lejn Charles Bartolo Galea pero` nar fortunatament ma` laqtux. Jonathan Rice zamm u ssekwestra lil Charles Bartolo Galea kontra l-volonta` tieghu u gieghlu jidhol f`karma ohra fl-istess hanut sabiex ikun jista jwettaq is-serqa minghajr ebda xkiel. Waqt li Charles Bartolo Galea kien f`din il-kamra, Jonathan Rice seraq ammont ta` oggetti minn dan il-hanut fosthom tliet mobile phones u laptop u harab jigri l-barra. Il-valur komplessiv ta` dawn l-oggetti huwa ta` madwar elfejn erbgha mija hamsa u hamsin ewro (2,455). Charles Bartolo Galea hassu urtat b`dak li kien qieghed jigri quddiem ghajnejh u iddecieda li jigri wara dan il-malvivent sabiex jipprova jaqbdu u jisfratta din is- serqa. Waqt li Charles Bartolo Galea kien qieghed jigri warajh, Jonathan Rice armat bir-revolver li tah l-akkuzat Matthew Picarelli, dolozament bil-hsieb li joqtol jew li jqieghed il-hajja ta` Charles Bartolo Galea f`periklu car, spara diversi tiri fid-direzzjoni tieghu izda b`xorti tajba tir wiehed biss laqat lil Charles Bartolo Galea fid-driegh tax- xellug. Charles Bartolo Galea, minkejja li kien milqut b`tir t`arma tan-nar, xorta wahda baqa' jigri wara Jonathan Rice pero` l-istess Jonathan Rice dahal fil-karozza Hyundai LAA741 fejn kien qed jistennih l-akkuzat Matthew Picarelli u telqu minn fuq il-post lejn Ħal Farrug, Ħal Luqa. Minhabba din l-isparatura Charles Bartolo Galea kellu jiddahhal l-isptar sabiex jigi medikat pero` fortunatament il-griehi li garrab ma kkawzawx il-mewt." Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Minn qari akkurat ta' din il-parti narrativa ta' l-Ewwel Kap, din il-Qorti ma ssibx illi l-Avukat Ġenerali ma setax jaddebita ukoll mal-kwalifika ta' "vjolenza", it-tentattiv ta' omiċidju volontarju. Qed issir referenza b'mod partikolari għall- partijiet sottolineati. Dan fil-fatt qed jingħad in vista tal-ġurisprudenza tagħna dwar il-komunikabilita`. L-ewwel Qorti rreferiet għas-sentenza mogħtija minn il-Qorti diversament komposta fl-20 ta' Jannar 2011 fl-ismijiet Ir- din Repubblika ta' Malta v. Joseph Bartolo Galea, fejn l-imsemmi Joseph Bartolo Galea kien qiegħed jistenna fil-getaway car u kien jaf li wieħed mill-ħallelin kien armat. Din il-Qorti tirreferi wkoll għas-sentenza mogħtija minn din il-Qorti kif komposta fid-19 ta' Mejju 2011 fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta v. George Vella Grech fejn l-imsemmi George Vella Grech kien ukoll jaf li wieħed mill-ħallelin kien armat. Naturalment x'fatti jirriżultaw issa sta għall-ġuri. L-appellant, fit-tieni parti ta' l-ewwel aggravju tiegħu dwar l-eċċezzjoni, isostni illi, huwa ġie addebitat b'aggravju l-elementi ta' liema ma irriżultaw bl- ebda mod mill-provi miġbura waqt l-istruttorja. Din il-Qorti hawn tirreferi għas-sentenza tagħha fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta v. Giovanna Vella Grech et mogħtija minn din il-Qorti diversament komposta fit-13 ta' Ġunju 2013 fejn ittrattat aggravju simili. Hija qalet hekk: L-ewwel aggravju jirrigwarda l-eċċezzjoni B. Hija tilmenta li minkejja li ma teżisti l-ebda prova kumpilata (u l-persuni kollha ndikati bħala xhieda fil-każ odjern kollha ddeponew fl-Istruttorja) li b'xi mod issaħħaħ it-teżi tal- prosekuzzjoni in sostenn tat-Tieni Kap. u tar-Raba' Kap. miġjuba kontra tagħha, il-Qorti Kriminali saħqet li tali deċiżjoni għandha tittieħed mill-ġurati stante li dan huwa punt ta' fatt. L-appellanti ssaqsi jekk dan huwiex ġust. Issaqsi x'inhu l-iskop tal-Qorti Kriminali matul leċċezzjonijiet. Permezz ta' dan l-aggravju, u allura l-eċċezzjoni B, l-appellanti qed tippretendi illi l-Qorti Kriminali kellha tagħmel, u issa li din il-Qorti għandha tagħmel, apprezzament tal-provi biex tiddetermina jekk jirriżultawx it-Tieni u r-Raba' Kapi ta' l-Att ta' Akkuża. Din la hi l-funzjoni ta' din il-Qorti u lanqas il- Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza funzjoni tal-Qorti Kriminali fl-istadju ta' l-eċċezzjonijiet. Kwistjonijiet ta' apprezzament ta' provi jridu jiġu ndirizzati mill-ġurati. L-artikolu 436(2) tal- Kodiċi Kriminali jipprovdi: 'Imiss lill-ġuri li jiddeċidi fuq dak kollu li għandu x'jaqsam dwar jekk l-akkużat hux ħati jew le, u fuq il-kwistjonijiet kollaterali msemmijin taħt it-Titolu VII tat-Taqsima II tat-Tieni Ktieb ta' dan il-Kodiċi; u jmiss lill-qorti li tiddeċidi fuq l-applikazzjoni tal-liġi għall-fatt kif jiġi iddikjarat mill-ġuri, kemm ukoll fuq kull punt ieħor ta' liġi jew tal-fatt dwar il- proċediment.' Għalhekk l-ewwel aggravju qiegħed jiġi miċħud." Din il-Qorti tirriafferma dak li ntqal f'dik il-kawża li japplika mutatis mutandis fil-każ preżenti. Għal dawn ir-raġunijiet l-ewwel aggravju huwa miċħud. It-tieni aggravju jirrigwarda t-tielet eċċezzjoni ta' l-appellant. Huwa jgħid: "Illi fin-nota ta' l-eccezzjonijet preliminari r-rikorrent ghamel zewg talbiet in konnessjoni ma' din l-eccezzjoni, u cioe' (a) li l-istqarrija ta' Jonathan Rice ma taghmilx prova kontra r-rikorrent u tista' tintuza biss ghal finijiet ta' kontroll minghajr ma titqassam lill-gurati; u (b) u li 1-imhallef li ser jippresjedi 1-guri ghandu, ai termini ta' l-Artikolu 639(3) jaghti "direttiva lill-gurati biex jiznu x- xhieda li dak ix-xhud jaghti b'kawtela qabel ma jserrhu fuqha u jaslu biex isibu hati". "Illi dwar t-tieni talba, l-ewwel Onorabbli Qorti cahdet din it-talba billi rritjeniet li decizjoni dwarha tkun tista' tinghata biss wara li jinstemgha l-process kollu u mhux f'dan l-istadju. Fic-cirkostanzi, ir-rikorrent jaqbel ma' l-interpretazzjoni li tat l-ewwel Onorabbli Qorti ta' l-Artiklu 639(3) u ghalhekk mhux qieghed jinterponi appell minn din id-decizjoni ta' l-ewwel Onorabbli Qorti koncernanti t-tieni parti tat-tielet eccezzjoni. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza "Illi dwar l-ewwel talba, pero', filwaqt li l-ewwel Onorabbli Qorti donnha laqghet din l-ewwel parti tat-tielet eccezzjoni u rritjeniet illi "1-istqarrija (u mhux xhieda) ta' John Rice ghalhekk tista' tintuza bhala forma ta' kontroll ghal dak li jghid ix-xhud. Din m'ghandhiex titqassam lill-gurati", jidher illi bi zvista jew lapsus calami, l-ewwel Onorabbli Qorti rreferiet ghall-istqarrija ta' John Rice meta fil-fatt l-eccezzjoni tar-rikorrent kienet tikkoncerna l- istqarrija ta' Jonathan Rice. Ghalkemm evidentement dan huwa lapsus calami da parti ta' 1-ewwel Onorabbli Qorti u r-rikorrent indubjament li mhux qieghed jinterponi appell fil-mertu minn din il-parti tat-tielet eccezzjoni li effettivament intlaqghet mill-ewwel Onorabbli Qorti, ghal fini ta' precizjoni u a skans ta' kull ekwivoku, ir-rikorrent jitlob lil dina 1-Onorabbli Qorti sabiex taghmel il-korrezzjonijiet opportuni b'dana illi kull referenza ghal John Rice tigi sostitwita b'Jonathan Rice." Jidher li dan l-aggravju ngħata ex abundanti cautela. Din il-Qorti sejra pero` tordna d-debita korrezzjoni. Għal dawn il-motivi tiddeċiedi billi tirriforma s-sentenza appellata fis-sens illi fejn fis-sentenza appellata, fil-konsiderazzjonijiet dwar it-tielet eċċezzjoni l- ewwel Qorti tgħid: "L-istqarrija (u mhux ix-xhieda) ta' John Rice ghalhekk tista' tintuza bhala forma ta' kontroll ghal dak li jghid ix-xhud. Din m'ghandhiex titqassam lill-gurati", ir-referenza għal "John Rice" għandha tiftiehem bħala referenza għal "Jonathan Rice". Tiċħad l-appell fil-bqija u konsegwentement tikkonferma s-sentenza appellata fil-bqija. Tordna li l-atti jigu minnufih rimessi lill-Qorti Kriminali ghall-kontinwazzjoni tal-każ skond il-liġi. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza Qrati tal-Gustizzja