FIL-QORTI TAL-MAGISTRATI (MALTA) Seduta ta' nhar l-Erbgha 28 ta' Novembru, 2018 Avviż Numru: 331/2010 MLF Rat ir-rikors tal-attur fejn dan talab lill-Qorti tikkundanna lis-soċjeta konvenuta tħallas l-ammont ta' tliet elef ħames mija u disgħin Euro u ħamsin ċenteżmu (€3590.50) rappreżentanti l-bilanċ dovut wara xogħol magħmul mill-attur fuq inkarigu tas-soċjeta Bl-imgħax u bl-ispejjeż inklużi dawk tal-ittra bonarja datata 3 ta' April 2009. Rat ir-risposta tas-soċjeta konvenuta fejn din eċċepiet illi t-talba attriċi hija nfondata fil-fatt u fid-dritt u għandha tiġi miċħuda bl-ispejjeż kontra l-attur għar-raġuni ta' exceptio non rite adempleti contractus, fis-sens illi l-istess attur naqas milli jwettaq l- obbligi kuntrattwali tiegħu, peress li dak li kkonsenja u għamel kien jew inkomplet jew tardiv jew altrimenti karatterizzat minn nuqqasijiet u inadempjenzi kontrattwali. Semgħet ix-xhieda, rat id-dokumenti u l-atti kollha ppreżentati; Semgħet it-trattazzjoni finali tal-avukati difensuri tal-partijiet; Il-fatti saljenti li taw lok ghal dawn il-proceduri huma s-segwenti: Maria u George Coulaud, sidien tal-fond 58 Battery Street, Ħal Balzan, qabbdu lis-soċjeta konvenuta biex izzarmalhom zewg gallariji tissostitwihom b'zewg gallariji tal-injam. Is- socjeta` konvenuta is-subappaltat ix-xoghol lill-attur skond ftehim datat 4 2. ta' Ottubru, 2008 1 u dan ix-xoghol kellu jitlesta sal-4 ta' Novembru, 2008. Il-prezz ghax-xoghol kien ta' €5,590.50, eskluza it-Taxxa fuq il-Valur Mizjud. Pero mill-provi jirrizulta li l-partijiet ftiehmu li l-attur jaghmel xogholijiet addizzjoni ghall-prezz ta' €700.00, eskluza t-Taxxa fuq il-Valur Mizjud. Ghalhekk, il-prezz totali tal-appalt kien ta' €6,290.50, eskluza it-Taxxa fuq il-Valur Mizjud.2 Is-socjeta konvenuta hallset lill-attur akkont ta' dan l-ammont elfejn u mitejn Euro (€2,200.00) fit-18 ta' Frar, 2009 3 u mitejn Euro (€200.00) fid-19 ta' Frar, 20094. Is-socjeta konvenuta qed tallega li l-attur wahhal il-galleriji wara l-4 ta' Novembru 2008, u cioe wara t-terminu pattwit, u li inoltre x-xoghol ma sarx skond l- arti u s-sengha. Hija tghid li minkejja li interpellat lill-konvenut biex jaghmel ix- xogholijiet rimedjali huwa baqa' inadempjenti, u konsegwentement dawn ix- xogholijiet rimedjali kellha taghmilhom hi a spejjez taghha. Skond l-iskrittura bejn il-partijiet, il-hlas mill-konvenut kellu jsir fi zmien tletin jum mic-certifikazzjoni tax-xogholijiet, jew 45 jum minn meta jitlestew u accettati mill-Perit tas-sidien5. Din ic-certifikazzjoni baqghet ma saritx. Konsegwentement, l-attur baqa' ma thallasx il-bilanc tal-prezz tal-appalt lilu Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti F'dawn il-proceduri, l-attur qed jitlob li s-soċjeta konvenuta tiġi kkundannata li tħallsu il-bilanc u cioe s-somma ta' Ewro 7119.56c (tliet elef, ħames mija u disgħin Euro u ħamsin ċenteżmi). Is-soċjeta konvenuta qajmet bhala eccezzjoni l-exceptio non rite adempleti contractus, fis-sens illi l-istess attur ma jistax ifittex jekk l-obbligazzjonijiet tieghu naxxenti mill- kuntratt ma gewx soddisfatti, sija minhabba konsenja inkompleta jew tardiva, jew altrimenti karatterizzata minn nuqqasijiet u inadempjenzi kontrattwali. Ma hemmx qbil dwar meta tlesta x-xoghol. L-attur jghid li tlesta qabel Novembru, 2008, u wara l-konvenut qallu jizbogh mill-gdid minn gewwa, xoghol li kien jiswa mija u hamsin Euro (€150.00) addizzjonali. Il-konvenut jghid li l-gallariji twahhlu fi Frar 2009, pero` jghid ukoll li x-xoghol beda hmistax-il gurnata wara l-iffirmar tal- Fil-verita` l-attur ma jsemmix data meta beda x-xoghol, izda jghid biss li dam gimghatejn biex lesta z-zewg galleriji, pero ma setghax ipoggihom fil-post, ghax is-socjeta konvenuta kien fadlilha tirranga il-konkos taz-zewg gallariji, u mbaghad inqala' hafna maltemp. Pero huwa kredibbli li fil-fatt il-gallariji twahhlu fi Frar, 2009, ghaliex il-Perit Claude Byers, perit inkarigat mis-sidien, spjega li kien ghamel "snag list" ta' nuqqasijiet u dan fl-14 ta' Marzu, 2009. Jirrizulta li din is-"snag list" saret ftit wara li twahhlu l-gallariji meta dahal l-ilma mill-gallariji. Jirrizulta minn dak li xehed il-Perit Byers u mis-"snag list" minnu ezebita li kien hemm numru zghir ta' difetti fix-xoghol maghmul mill-attur. Rilevanti li l-Perit Byers qal dwar ix-xquq li dehru fl-injam, li minnhom dahal ilma, dawn kienu xquq zghar . Qal ukoll li kieku din il-problema ma gietx indirizzata, Innota wkoll li l-faxx tal-gallarija li soltu tkun bicca shiha, f'dan il- kaz kienet f'zewg bicciet mhux marbutin, u infethet ftit il-gonta bejn is-soll u l-panew. Importanti wkoll dak li xehed il-Perit dwar il-gallariji meta jghid: "salvabbli kienet", u zied: "Kieku ma gietx indirizzata fil-pront kien ikun hemm problema..." Il-konvenut kien mela x-xquq fis-soqfa tal-gallariji, u ghamel xoghol iehor riparattiv f'Mejju/Gunju, 2009. Ix-xoghol iehor rimedjali li l-konvenut jghid li kellu jaghmel kien li jirtokka mill-gnub kollha u jimla bis-silicone. Dwar l-injam li nxtorob kellu F'din il-kawża ma ntalbitx il-ħatra ta' perit tekniku. Din il-Qorti ser tagħmel riferenza għal dak li rraporta6 u dak li xehed il-Perit Borg inkarigat mill-proprjetarja, fir- rigward tan-nuqqasijiet fix-xogħol li wettaq l-attur. Ghalkemm il-Perit huwa imparentat mas-sidien, pero fl-opinjoni ta' din il-Qorti ix-xhieda tieghu kienet wahda oggettiva u kien qed jghid il-verita. Fi kwalunkwe kaz, jekk l-attur kellu xi dubbji dwar l-imparzjalita tieghu, hu seta' dejjem jitlob lill-Qorti tahtar perit tekniku, haga li Il-Perit Byers xehed7 li huwa spezzjona l-gallarijiet ftit wara li dawn kienu lesti. spjega ukoll l-entita tan-nuqqasijiet li dwarhom irraporta huwa: Fir-rigward tal-ħġieġa miksura, huwa xehed 8 illi hija ħaġa zgħira ħafna illi din tinbidel; Fir-rigward tal-kantunieri mtajrin tal-gallarija, il-perit xehed li dawn kellhom jittranġaw; ruħha." Fir-rigward tal-faxx tal-injam, xehed illi din ma kenitx biċċa injama sħiħa iżda l-injama kienet maqsuma fi tnejn, u inftehet ftit fil-ġonta9. Fir-rigward xehed hekk "issa mbilli qisha intefħet mill-ewwel wara ċertu żmien, speċi, xtaqt li dik tirriżolva (iv) Dwar il-cracks fl-injam, huwa xehed per eżempju kien hemm xi tnejn minnhom kienu forsi one millimeter u kien hemm xi tnejn oħra forsi kienu two, jew three millimeters. Imbagħad l-avukat difensur staqsieh "Minute cracks jiġifieri qed ngħidu?" U l-perit wieġeb "Ehe. il-kunċett kien biex ma jidħolx l-ilma imma unfortunately huwa l-każ li anke bi three millimeteres jista jkollok problema li jidħol l-ilma, m'inix ngħid li kien hemm ġonta ta' nofs pulzier jew hekk." (v) Rigward il-ponot tal-gallarija huwa xehed10 tkun protetta. Imma mhux għax strutturalment ħa taffettwa as such." Fid-dawl tal-eċċezzjoni mogħija mis-soċjeta konvenuta tan-nuqqas ta' inadempiment da parti tal-attur, din il-Qorti ser tgħaddi biex teżamina dak li tipprovdi l-ligi fir- rigward, u jekk in-nuqqasijiet fix-xogħol tal-attur kif spjegati mill-Perit fix-xhieda tiegħu jistgħux jitqiesu bħala li huma sostanzjali jew le. L-Artikolu 1125 tal-Kodici Civili jipprovdi: "Kull min jonqos li jesegwixxi obbligazzjoni li huwa jkun kkuntratta, hu obbligat "Jekk l-obbligazzjoni tkun li wieħed għandu jagħti jew jagħmel, u fil-ftehim ikun ġie stabbilit żmien, id-debitur jiġi mqiegħed in mora bl-egħluq biss ta' dak iż-żmien, bla ħsara, għal dawk li huma mgħaxijiet imsemmijin fl-artikolu 1141, tad-dispożizzjonijiet "Bla ħsara ta' kull dispożizzjoni oħra ta' dan il-Kodiċi dwar id-depożiti, id-diliġenza L-Artikolu 1130 (1) jipprovdi: ta' dak l-artikolu." L-Artikolu 1132 (1) jipprovdi: li wieħed għandu juża fl-esekuzzjoni ta' kull obbligazzjoni, sew jekk din ikollha bi ħsieb il-ġid biss ta' waħda mill-partijiet sew jekk tal-parti l-waħda u l-oħra, hija, f'kull każ, dik ta' missier tajjeb tal-familja, kif hemm provdut fl-artikolu 1032." Filwaqt li l-Artikolu 1133 jipprovdi illi: "Id-debitur, ukoll jekk ma jkunx mexa b'mala fidi, jiġi kkundannat għad-danni, jekk ikun hemm lok, sew minħabba li jkun naqas għall-esekuzzjoni tal-obbligazzjoni kemm ukoll minħabba d-dewmien fl-esekuzzjoni tagħha, kemm-il darba hu ma jippruvax illi n-nuqqas tal-esekuzzjoni jew id-dewmien sar minhabba xi ħaġa barranija li tagħha huwa ma kienx htija." Fis-sentenza AX Construction Limited vs Tony Zidan Asturias deciza fl-10 ta' Ottubru 2005, il-Qorti tal-Appell (sede Inferjuri)11 irriteniet hekk: "In tema, hu pacifikament stabbilit f'bosta decizjonijiet Una volta jirnexxielu jaghmel dan, jaqa' mbaghad fuq id- debitur il-piz li jipprova li dak l- inadempiment kien dovut ghal xi haga barranija li taghha hu ma kienx responsabbli. Jigifieri sta ghad-debitur li jipprova li hu ma kellux htija billi adopera d-diligenza tal-bonus paterfamilias. Jekk dik il-prova ma ssirx, id-debitur jitqies fi htija u jidhol responsabbli ghad-danni. Dwar l-eccezzjoni sollevata, il-Qorti tirreferi ghall-insenjament fis-sentenza fl-ismijiet Carmelo car vs Victor Amato Cohen, deciza fil-11 ta' Ottubru 1966, fejn il- Prim'Awla tal-Qorti Civili rriteniet hekk: "Ir-rekwiziti biex din l-eccezzjoni tirnexxi huma (1) l-inadempjenza ta' l-attur tkun tolqot xi obbligu tieghu li jkun parti ntegrali mill-ftehim, (2) l-inadempjenza trid tkun verament imputabbli lill-attur, u (3) irid ikun hemm proporzjonalita` bejn l-inadempjenza tal-partijiet". (ara fl-istess sens is- sentenza deciza mill-Qorti ta' l-Appell Kummercjali fil-kawza fl-ismijiet Emmanuele Cherif pacifiku fil-gurisprudenza li meta d-difetti ma jkunux sostanzjali l-appaltatur ma jistax jitqies inadempjenti, pero` jibqa' obbligat li jirripara d-difetti jew jaccetta riduzzjoni (Angelo Mejlak vs Pio Frendo et deciza mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili12 fid-9 ta' April 1968; France Bogovic vs Joseph Coulaud deciza mill-Prim'Awla tal- Qorti Civili13). Minn eżami tal-fatti fuq imsemmija, jirriżulta illi x-xogħol li għamel l-attur kien sostanzjalment dak li kien ordnat. In-nuqqasijiet kif deskritti mill-Perit Byers kienu Huwa fil-fatt kien rega mar biex jaghmel xi rimedji, pero` jidher li dan ma Ix-xoghol rimedjali finali jidher li gie kompletat mill-konvenut. dawl ta' dawn il-fatti l-eċċezzjoni tan-nuqqas ta' twettiq tas-sub appalt ma għandhiex tiġi milqugha. La darba d-difetti fix-xogħol tal-attur ma jistgħux jitqiesu bħala li huma sostanzjali, huwa ma jistax jigi ritenut inadempjenti, pero' jibqa' obbligat li jaccetta riduzzjoni fil- prezz in vista tan-nuqqasijiet riskontrati. Sfortunatament f'dawn il-proceduri ma ntalbitx il-ħatra ta' perit tekniku u lanqas ġie ippreżentat rapport tal-perit li jagħti indikazzjoni x'għandha tkun din ir-riduzzjoni. L- ammont li nefqet is-soċjeta konvenuta sabiex tagħmel tagħmel tajjeb għan-nuqqasijiet tax-xogħol tal-attur skond il-prospett minnha pprezentat14 jindika li din in-nefqa tammonta għal elfejn tmien mija u disghin Euro u dsatax-il centezmu (€2890.19). Tenut kont tal-prezz tal-appalt fl-intier tieghu, komparat man-nuqqasijiet elenkati mill-Perit, din il-Qorti m'ghandhix ezitazzjoni li tghid li din is-somma hija certament F'dan il-prospett, is-socjeta konvenuta talbet hlas fuq bazi ta' mija u ghoxrin siegha sabiex taghmel ix-xogholijiet rimedjali bir-rata ta' €14.50 kull siegha, li jgibu s- somma ta' elf seba' mija u erbgha u hamsin Euro u hamsin centezmu (€1,754.50). Meta Joseph Joyce, id-direttur tas-socjeta konvenuta, gie mistoqsi in kontro-ezami x'sar fihom dawn il-mija u ghoxrin siegha, huwa wiegeb b'mod vag hafna.15 Mill- 15 Fol 171-172 tal-process. ircevuti ezebiti mal-prospett jirrizulta li s-socjeta konvenuta marret erba' (4) darbiet taghmel xoghol rimedjali, u kull darba talbet is-servizzi ta' warden ghal tminn (8) Konsegwentement ikun ragonevoli li wiehed jikkunsidra li x-xoghol rimedjali kien jirrikjedi tnejn u tletin siegha (8 sieghat x 4) xoghol. Ghalhekk il-hlas dovut lis-socjeta konvenuta ghal dawn it-tnejn u tletin (32) siegha xoghol, bir-rata ta' €14.50 is-siegha, hija ta' erba' mija u erba' u sittin Euro (€464.00). L-ispejjez l-ohra pretizi mis-socjeta konvenuta jidhru gustifikati u lanqas gew kontestati mill-attur, hlief ghal-labar ta' kontra l-hamiem. Ghalkemm it-twahhil ta' dawn il-labar ma kienx stipulat fl-iskrittura bejn il-kontendenti, l-attur ma kkontestax li bhala fatt kien accetta li jwahhal dawn il-labar, li sussegwentement spiccaw inqalaw wara l-ewwel maltempata li kien hemm. Kif inghad aktar il-fuq, il-prezz tal-appalt kien dak ta' €6290.50, inkluza t-Taxxa fuq għajnsielemValur Mizjud. Is-socjeta konvenuta hallset akkont tal-prezz is-somma ta' €2,400. Ghalhekk il-bilanc fuq il-prezz indikat fil-ftehim, meta wiehed izid it-Taxxa fuq il- Valur Mizjud, ghandu jkun ta' €4590.79. attur talab bilanc ta' €3590.50. Ghalhekk il-Qorti se tibbaza ruhha fuq l-ammont pretiz mill-attur fir-rikors promotur. Din il-Qorti ikkalkulat li s-socjeta konvenuta ghamlet sieghat ta' xoghol rimedjali li jammontaw ghas-somma €464, li maghha wiehed irid izid it-Taxxa fuq il-Valur Mizjud, u ghalhekk l-ammont dovut lis-socjeta konvenuta huwa ta' €547.52. Rigward l-ispejjez inkorsi mis-socjeta konvenuta biex ghamlet ix-xogholijiet rimedjali dawn jammontaw ghal €1142.68, u dan skond il-prospett u l-ircevuti ezebiti minnha stess.16 Fuq dan l-ammont m'ghandhix mizjuda it-Taxxa fuq il-Valur Mizjud, kif ghamlet is-socjeta konvenuta fil-prospett minnha ezebit, stante li l-affarijiet fiha inkluzi jew diga jinkludu din it-taxxa jew m'humiex soggetti ghal din it-taxxa. Konsegwentement, l-ammont kollu dovut lis-socjeta konvenuta ghax-xogholijiet rimedjali li ghamlet huwa ta' €1690.20 (€547.52 + €1142.86). Dan l-ammont ta' €1690.20 ghandu jigi mnaqqas mill-ammont pretiz mill-attur fir-rikors promotur tieghu, u ghalhekk l-ammont dovut mill-attur huwa ta' €1900.30. Tilqa' in parte l-eccezzjoni tas-socjeta konvenuta, fis-sens biss li ghar- ragunijiet fuq premessi ghandu jkun hemm riduzzjoni fil-prezz tal-appalt; Tilqa' limitatament it-talba attrici, u tikkundanna lis-socjeta konvenuta thallas lill-attur is-somma ta' elf u disa' mitt Euro u tletin centezmu (€1,900.30), bl-imghax L-ispejjez in konnessjoni ma' dawn i-proceduri, inkluzi dawk tal-ittra bonarja tat-3 ta' April 2009, ghandhom jinqasmu bin-nofs bejn il-partijiet. Konklużjoni Ghal dawn ir-ragunijiet, il-Qorti: skond il-ligi.