Il-Gimgha, 30 ta' Ottubru 2015. Permezz ta' rikors guramentat prezentat fit-28 ta' Frar 2012, l-attrici ppremettiet u talbet:- 1. Illi fit-12 ta' Dicembru 2008, ghall-habta tas-saghtejn ta' wara nofs in-nhar (2:00pm), l-attrici kienet flimkien ma' ohtha Mary sive Mariella Fava Naudi gewwa l-isptar San Luqa fil-vicinanzi ta' Karen Hill; Illi fl-imsemmija data u hin, il-konvenuta kienet qeghdha ssuq vettura tal-marka Opel Corsa bin-numru tar-registrazzjoni ABJ 767; Illi waqt li l-konvenuta kienet qeghdha ssuq l-imsemmija vettura fl-imsemmi sptar, b'imperizja, negligenza u nuqqas ta' tharis tar-regolamenti tat-traffiku hija saqet ghal fuq l-attrici hija u diehla fil-vettura FAZ 101 proprjeta' ta' l-imsemmija ohtha u waqghat ma' l-art. Dan kif jirrizulta minn rapport tal-pulizija hawn anness u markat Dok A; Illi tort dan l-incident, l-attrici sofriet danni emergenti principalment konsistenti fl- ispejjez li nkorriet u ghadha tinkorri ghall-kura taghha u telf ta' lukru minhabba d- dizabilita' permanenti ta' tnax fil-mija (12%) li sofriet u dan kif jirrizulta minn rapport mediku rilaxxjat mill-konsulent Charles ill hawn anness u markat Dok B; Illi l-konvenuta giet interpellata permezz ta' ittra ufficjali datata 8 ta' Gunju 2010 sabiex tersaq ghal-likwidazzjoni u hlas ta' danni madankollu baqghet inadempjenti. Ghaldaqstant, l-attrici titlob għar-ragunijiet premessi, lil din l-Onorabbli Qorti sabiex: 1. Tiddikjara u tiddeciedi illi l-incident li sehh fit-12 ta' Dicembru 2008 gewwa l- Isptar San Luqa, fil-vicinanzi ta' Karen Hill, u li kawza tieghu l-attrici Helena Balani wegghet sehh tort tal-konvenuta minhabba n-negligenza, imprudenza, u/jew nuqqas ta' tharis tar-regolamenti tat-traffiku; Tiddikjara illi l-konvenuta hija responsabbli ghad-danni sofferti mill-attrici; Tillikwida l-istess danni kemm ta' natura damnum emergens kif ukoll ta' natura lucrum cessans sofferti mill-attrici occorrendo b'opera ta' periti nominandi; Tikkundanna lill-konvenuta ghall-hlas tad-danni hekk likwidati. Bl-imghax mid-data tan-notifika ta' l-ittra ufficjali tat-8 ta' Gunju 2010 u bl-ispejjez ta' din il-kawza inkluz l-ittra ufficjali hawn imsemmija kontra l-konvenuta li sa minn issa tibqa' ingunta ghas-subizzjoni. Permezz ta' twegiba guramentata prezentata fit-28 ta' Marzu 2012, il-konvenuta wiegbet:- 1. Illi t-talbiet tar-rikorrenti huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu michuda bl-ispejjez kontra r-rikorrenti u dana stante illi l-incident in kwistjoni ma sehhx b'xi tort ta' l-intimata izda sehh unikament tort tar-rikorrenti stess u/jew ta' Mary sive Mariella Fava Naudi u minhabba traskuragni, negligenza, imperizja u nuqqas ta' osservanza tar-regolamenti tat-traffiku da parti taghhom, hekk kif ser jigi ppruvat ahjar waqt it-trattazzjoni tal-kawza; Illi subordinatament ghall-ewwel eccezzjoni, id-danni reklamati mir-rikorrenti huma kontestati, u r-rikorrenti ghandha tressaq kull prova valida skond il-ligi sabiex tipprova d-danni allegatament sofferti minnha kemm damnum emergens kif ukoll lucrum cessans; Il-qorti semghet il-provi u rat l-atti li jinkludu noti ta' sottomissjonijiet tal-partijiet. Il-kawza titratta incident tat-traffiku li sehh fit-12 ta' Dicembru 2008 fir-ring road tal- Isptar San Luqa. Responsabbilta. Il-verzjoni tal-attrici hi li waqt li kienet qeghda ma' gemb il-vettura ta' ohtha bin-numru FAZ 101 tistenna biex tifthilha l-bieba ta' wara biex tirkeb, ghaddiet il-vettura Opel Corsa bin-numru ABJ 767 misjuqa mill-konvenuta, u laqtitha. Qalet li l-ewwel daqqa li hasset kienet fuq in-naha ta' isfel ta' saqajha. Fir-rapport tal-pulizija jinghad li l-konvenuta qalet lill-pulizija li nvestiga l-kaz li: "Jien kont ghaddejja bil-mod u kif ilhaqt qbizt bicca u hi fethet il-bieb u lqattha b'wara u smajt hoss" (fol. Verzjoni li kkonfermaw l-ufficjali tal-pulizija li nvestigaw il-kaz (fol. 55A u 55C). Meta l-konvenuta xehedet fis-seduta tat-8 ta' Gunju 2015, qalet:-  Kienet ghadha kif lestiet minn gurnata xoghol u kienet qeghda ssuq il- Fiha kien hemm mara bilqeghda fis-seat tax-xufier u kellha l-bieba ftit imbexxqa, bejn wiehed u iehor nofs pied.  Quddiem il-bieba miftuha kien hemm l-attrici.  Waqt li kienet ghaddejja ma' gemb il-vettura pparkjata, semghet hoss. Harset mill-mera u rat lill-attrici f'nofs tat-triq. Meta nizlet il-vettura sabiex tara x'kien gara rat li l-bieba tal-vettura l-ohra, miftuha kollha.  Rat lill-attrici fl-art quddiem il-bonnet tal-vettura pparkjata.  Fil-mudguard ta' wara, fuq ir-rota, kellha daqqa.  L-attrici bdiet tghid li l-konvenuta kienet tajritha bil-vettura.  Ma ratx bieba ta' vettura tinfetah ghal fuq il-vettura taghha. Jirrizulta li fl-incident l-attrici sofriet ksur fl-irkoppa tal-lemin1 u zviluppat Sieqha tpoggiet fil-gibs u zviluppat trombozi. Jirrizulta li fil-proceduri kriminali li ttiehdu kontra l-konvenuta, giet liberata mill-akkuzi2 wara li l-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali ddikjarat li kellha d-dubju dwar min kien effettivament ikkawza l- incident. Fatt li ma jfissirx li din il-qorti m'ghandhiex taghmel l-apprezzament tal-provi u l-konkluzjonijiet taghha, iktar u iktar meta tqies li l-grad tal-prova hu differenti. Wara li l-qorti semghet il-provi u rat l-atti, tosserva:- M'hemmx provi li jindikaw li kienet qeghda timxi fit-triq u waqghet. Irrizulta li l-attrici spiccat fl-art u skond il-konvenuta kienet f'nofs it-triq3. Il-qorti temmen li gara hekk ghaliex l- attrici intlaqtet mill-vettura tal-konvenuta. Irrizulta li l-attrici kienet qeghda tistenna lill-ohtha sabiex tifthilha l- bieba ta' wara sabiex tirkeb fil-vettura. Mariella Fava Naudi ikkonfermat li l- attrici kienet warajha tistenna biex tifthilha l-bieba. Ghalhekk il-verzjoni tal-attrici hi korraborata minn xhud iehor. 'Il fatt li x-xhud hi oht l-attrici 1 Lateral tibial plateau (ara rapport tal-periti medici addizzjonali, fol. 2 Sentenza tas-16 ta' Lulju 2015 fil-kawza Il-Pulizija vs Monica Farrugia Gouder. Fost l-akkuzi kien hemm li "b'nuqqas ta' hsieb, bi traskuragni jew b'nuqqas ta' hila fl-art jew professjoni jew b'nuqqas ta' tharis tar-regolament tat-traffiku, involontarjament ikkagunajt feriti ta' natura gravi fuq il-persuna ta' Helena Balani skond ma ccertifika Dr Dennis Zammit Meli u Dr Frank Camilleri Pagyi". 3 "Harist mir-rear view mirror biex nara x'gara u rajt lil Mrs Fava Naudi qieghda f'nofs it-triq" (seduta tat-8 ta' Gunju 2015). ma jfissirx li l-verzjoni taghha ghandha titwarrab. Il-qorti kellha l- opportunita' tismaghha tixhed viva voce, u m'hemmx bazi biex tikkonkludi li x-xhud ma qalitx il-verita'. Ghalkemm il-konvenuta xehedet li rat lill-attrici bejn il-bieba tax-xufier u l-mudguard ta' quddiem, dan 'il fatt ma jissemmiex fir-road accident report tal-pulizija (fol. Il-qorti tistenna li kieku l-konvenuta rat lill- attrici f'dik il-posizzjoni, kienet tgharraf lill-ufficjali tal-pulizija li nvestigaw l-incident. Il-konvenuta kkonfermat li rat il-bieba tal-vettura ta' Mariella Fava Naudi, imbexxqa. Fin-nota ta' sottomissjonijiet argumentat li 'l fatt li "… m'hemm ebda hsara fuq il-parti ta' gewwa tal-bieba tal-vettura, kuntrarju ta' dak li allegat mill-attrici, jindika bl-aktar mod car li din il-bieba nfethet meta l-esponenti kienet skorriet jew bdiet tiskorri l-vettura FAZ-101" (enfazi tal-qorti). Il-qorti ma taqbilx ma' din it-tezi. Il-logika tghidlek li gialadarba Mariella Fava Naudi kienet ghadha kif rikbet il-vettura taghha u kellha l-bieba mbexxqa, il-pass li jmiss kien li taghlaq il-bieba u mhux tiftahha iktar milli diga' kienet. Il-qorti ma tifhimx kif fin-nota ta' sottomissjonijiet il-konvenuta targumenta li Mariella Fava Naudi fethet il-bieba ghal fuq il-vettura taghha, meta quddiem il-qorti xehedet li lill-pulizija qatt ma tathom il-verzjoni li hemm fir-road accident report. Verzjoni fejn jinghad ".. u kif ilhaqt qbizt bicca u hi fethet il-bieba......" (enfazi tal-qorti). Il-konvenuta stess qalet li kif ghaddiet ma' gemb il-vettura ta' Mariella Fava Naudi semghet hoss; "Jien hsibt li kien waqa' zokk ta' sigra fuq il- karozza tieghi"4. Hoss li l-qorti tattribwixxi ghal fatt li l-attrici ntlaqtet mill-vettura tal-konvenuta. Fin-nota ta' sottomissjonijiet il-konvenuta argumentat li gialadarba l- attrici kellha ksur f'irkubtejha tal-lemin, ma jistax ikun li kienet fuq il- parti ta' wara tal-vettura ta' ohtha ghaliex kieku wegghet sieqha x- xellugija. Pero' dan l-argument jipprezumi li l-attrici kienet bil-wieqfa wicca parallel mal-vettura ta' ohtha. Fatt li mill-provi ma jirrizultax. Pjuttost jidher li l-attrici kienet b'dahara lejn id-direzzjoni minn fejn kienet gejja l-vettura tal-konvenuta. Il-konvenuta staqsiet: ".… kif setghet l-istess attrici tispicca mal-art quddiem il-fanal tal-lemin tal-vettura FAZ 101 ? Wiehed jistaqsi jekk din allura ghaddietx direttament minn gol-bieba tal-azzar !". konvenuta stess qalet li meta nizlet mill-karozza sabet lill-attrici f'nofs 'Il fatt jibqa' li l-qorti temmen il-verzjoni tal-attrici u daqshekk. 4 Seduta tat-8 ta' Gunju 2015. 5 Ghalkemm l-attrici xehedet li spiccat xi hames piedi 'l quddiem mill-vettura ta' Mariella Fava Naudi (fol. B'daqshekk ma jfissirx li l-verzjoni li tat ghandha tigi skartata. Il-konvenuta ghamlet enfazi dwar fejn kienet il-konvenuta qabel sehh l- incident. Jibqa' 'l fatt li l-attrici spiccat fl-art bi griehi hekk kif il-vettura tal-konvenuta ghaddiet ma' gemb il-vettura ta' Mariella Fava Naudi. Cirkostanza li ghall-qorti tista' tfisser biss li l-attrici ntlaqtet mill-vettura tal-konvenuta. Fil-fehma tal-qorti l-vettura tal-konvenuta ghaddiet vicin wisq l-attrici. Jidher li l-konvenuta kienet aljenata u ma rrejalizzatx li kienet laqtghet persuna. Tant hu hekk li hasbet li waqa' zokk ta' sigra fuq il-vettura taghha. Il-qorti tikkonkludi li l-konvenuta hi wahedha responsabbli ghall-incident meritu tal- kawza. Likwidazzjoni ta' danni. Fir-rigward tad-danni, il-qorti tosserva:- L-attrici twieldet fl-1 ta' Gunju 1955 (fol. Ghalhekk fid-data tal- incident kellha 53 sena. Il-kalkoli ser isiru fuq multiplier ta' tmien (8) snin. Skond ir-rapport tal-periti medici addizzjonali qeghda ssofri debilita permanenti ta' 8% (fol. Ghalkemm l-attrici qalet li l-persentagg hu baxx meta tqies ".… il-gravita' tal-griehi illi hija sofriet fl-incident, l-ugiegh u l-limitazzjonijiet li ghadha ssofri minnhom sal-lum il-gurnata.....", dan ma jwassal lill-qorti biex tiskarta l-parir tal-periti medici addizzjonali. L-attrici kompliet targumenta li l-periti gudizzjarji semmew li l-hsara fil-gog li ghandha l-attrici twassal ghal artrite6 u ghalhekk jista' jkollha bzonn ta' operazzjoni sabiex tibdel l-irkoppa. Il-qorti m'hijiex ser tiddeciedi fuq dak li jista' jigri fil-futur iktar u iktar meta m'hemmx provi li jwassaluha biex tikkonkudi li probabilment l-irkoppa tal-attrici ser ikollha tinbidel. Fic- cirkostanzi l-qorti ma taqbilx mal-attrici li l-kalkoli ghandhom isiru fuq debilita ta' 12%. Il-gurisprudenza hi fis-sens li 'l fatt li l-mara ta' dar m'ghandhiex qliegh mix-xoghol li taghmel fid-dar, ma jfissirx li m'ghandhiex jedd ghall-kumpens fejn jirrizulta li qeghda tbati minn debilita permanenti wara incident tat-traffiku. 6 Il-perit medici qalu li: "Din il-hsara tal-gog bla dubju twassal ghal artrite ta' dan il-gog bil-moghdija taz-zmien" (fol. Id-danni ser jigu kkalkolati fuq il-paga minima li tapplika ghall- maggorenni. F'dan ir-rigward gialadarba l-qorti ser taghmel il-kalkoli fuq medda ta' 8 snin b'effett mis-sena 2008, il-kalkoli ghandhom isiru fuq il- paga minima nazzjonali ghal kull sena mill-2008 sal-2015. Ghal dak li jirrigwarda tnaqqis ghal lump sum payment, ma japplikax ghall-kaz in ezami gialadarba l-kalkoli ser isiru fuq multiplier ta' tmien (8) snin, li effettivament diga' ghaddew. Hemm ukoll is-somma ta' €1,193.93 spejjez medici8 li ghamlet l- attrici9. Ghaldaqstant id-danni qeghdin jigu likwidati fis-somma ta' sitt elef tlett mija u tmenin ewro u tmienja u sebghin centezmu (€6,380.78). Ghal dawn il-motivi tiddeciedi l-kawza billi tichad l-eccezzjonijiet tal- konvenuta u:- Tiddikjara li l-konvenuta hi unikament responsabbli ghall-incident tat-traffiku li sehh fit-12 ta' Dicembru 2008. Tillikwida d-danni fis-somma ta' sitt elef tlett mija u tmenin ewro u 24-37) 9 L-attrici xehedet li fost l-ispejjez kellha taghmel crown peress li fl-incident ikissritilha sinna; "Fi Frar tas-sena 2009 jiena mort ghand id-dentist u dakinhar huwa ghamilli cover fuq id-darsa. Il-kont ghal din il-procedura gie hames mija u sittin ewro (€560)....." (fol. 24 u affidavit ta' zewgha, John Balani]. Tikkundanna lill-konvenuta thallas lill-attrici s-somma ta' sitt elef tlett mija u tmenin ewro u tmienja u sebghin centezmu (€6,380.78). Spejjez a karigu tal-konvenuta.