QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA (Ġurisdizzjoni Kostituzzjonali) ONOR. IMĦALLEF TONI ABELA LL.D. Seduta ta' nhar il-Ħamis, 16 ta' Settembru, 2021 Pierre Vella Smith (ID 617061M) vs L-Avukat tal-Istat, il-Kummissarju tal-Pulizija u d-Direttur tal-Qrati u Tribunali Kriminali Rat ir-rikors ta' Pierre Vella Smith (ir-rikorrent) tal-14 ta' Mejju 2021 li permezz tiegħu ppremetta u talab is-segwenti: "Illi r-rikorrent kien ġie akkużat quddiem l-Onorabbli Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali (1) Talli għan-nom u in rappreżentanza ta' Safe Trading Limited u/jew bħala persuna reġistrata mal-Kummissarju tat-Taxxa fuq il- Valur Miżjud skond l-At ta' l-1998 dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud (Att Nru. XXIII ta' l-1998) u regolamenti magħmula bis-saħħa ta' l-istess Att, fit-28 ta' Frar 2011 f'dawn il-Gżejjer, inqast li tagħti tikkonforma mal-ħtiġijiet jew tipproduċi riċevuta speċifikati fil-partita 10 tat-Tlettax-il Skeda li tinsab ma' l-Att dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud fuq bejgħ ta' provvista ta' servizz, skond il-kumpens lilek imħallas għal dik il-provvista, u dan bi ksur tal- partiti 1 u 2 ta' l-imsemmija Skeda u l-artkoli 51 u 77 (a) u (3) u 81 ta' l-Att Nru. XXIII ta' l-1998; u (2) Talli peress illi kont inqast milli tkun irreġistrat għal fini tat-Taxxa fuq il-Valur Miżjud fiż-żmien illi għamilt il-provvista msemmija hawn fuq u allura milli toħroġ l-irċevuti relattivi u sussegwentemtn mill tagħmel id-dikjrazzjoni relattiv fid-denunzja tat-taxxa u dan bil-ħsieb illi bil-qerq seta' jinħarab milli titħallas it-taxxa fuq il-valur miżjud u dan għad-dannu tal-Gvern ta' Malta, u dan bi ksur tal- artikli 76 (b) u 77(a) tal-Att XXIII ta' l-1998 dwar it-Taxxa fuq il- Valur Miżjud. il-Qorti ġiet ukoll mitluba sabiex timponi multa Inoltre, addizzjonali ta' għaxar darbiet it-taxxa perikolata, jew priġunerija għal żmien ta' mhux inqas minn sitt xhur, jew dawk il-multi u l- priġunerija flimkien, liema taxxa tammonta għal €1,689.56c, u dan skond artikolu 77 tal-imsemmi Att. imputazzjoni u astjeniet milli Illi permezz ta' sentenza datata 10 t'April 2013, il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali sabet lir-rikorrent ħati tal- ewwel tat-tieni imputazzjoni miġjuba kontra tiegħu, u ikkundannatu għal multa ta' €700 u kif ukoll għall-multa addizzjoniali ta' għaxar darbiet it-taxxa perikolata ammontanti għal €16,895.60. tieħu konjizzjoni Illi r-rikorrent ħass ruħu aggravat minn tali sentenza u interpona appell mill-istess permezz ta' rikors tal-appell datat 22 ta' April 2013, permezz ta' liema talab lill-Onorabbli Qorti tal-Appell Kriminali sabiex tħassar, tirrevoka u tikkanċella s-senteza appellata u kwindi tilliberah skont il- Liġi minn kull imputazzjoni, ħtija u piena. Illi dawk il-proċeduri tal-appell, bin-numru 173/2013, ġew deċiżi b'sentenza tat-13 ta' Novembru 2018, permezz ta' liema dik l- Onorabbli Qorti ċaħdet l-appell tar-rikorrent u kkonfermat is-sentenza appellata (vide Dok PD1). Illi lil hinn mill-mertu tal-proċeduri kriminali, jirriżulta illi fil-mori tal- proċeduri, permezz tal-Att Nru XV tal-2016 (vide Dok A, anness ma' Dok PD2), u b'mod partikolari permezz tal-Artikolu 75 tiegħu (vide Dok B, anness ma' Dok PD2), l-imsemmi Artikolu 77 tal-Kap. 406 tal-Liġijiet ta' Malta ġie emendat b'dan illi f'każijiet bħal ma hu dak odjern, meta tkun applikabbli multa addizzjonali, din ma tkunx daqs għaxar darbiet it-taxxa ipperikolata, iżda tkun darbtejn it-taxxa ipperikolata, b'dan illi fl-ebda każ tali multa addizzjonali m'għandha tkun inqas minn elf ewro (vide Dok C, anness ma' Dok PD2). Illi l-fatt li fuqhom kienu inizjati l-proċeduri mertu tal-appell kriminali bin- numru 173/2013 jirrisalu lura għas-sena 2011, u l-emenda hawn fuq imsemmija daħlet fis-seħħ permezz ta' Att tal-2016, filwaqt li dawn il- proċeduri ġew deċiżi issa, fis-sena 2018. Illi għalhekk jirriżulta illi l-piena li kienet applikabbli fis-sena 2011, tramite l-intervent leġiżlattiv tal-2016, tnaqqset b'mod sostanzjali ħafna, u dan peress illi b'applikazzjoni tal-liġi kif kienet fis-sena 2011, il-multa addizzjonali ġiet meqjusa fl-ammont ta' €16,895.60, filwaqt li kieku ġiet applikata l-liġi kif sussegwentement emendata fil-mori, allura l-multa kienet tkun dik ta' €3,379.12, ċioè ben €13,516.48 inqas. Illi m'hemm l-ebda dubju illi l-multa tikkwalifikata bħala 'piena', u li l- multa applikabbli fiż-żmien tal-kawża kienet inqas gravi minn dik applikabbli fiż-żmien li sar ir-reat, liema fatt, allura, jirrikjedi l- applikazzjoni tal-Artikolu 27 tal-Kap 9 tal-Liġijiet ta' Malta li jaqra hekk: Illi tnaqqis ta' din ix-xorta ġie applikat minn din l-Onorabbli Qorti diversi drabi, fosthom, fl-appelli fl-ismijiet Il-Pulizija vs Joseph Gamage, Il- Pulizija vs Mario Wekesa u kif ukoll fl-appell fl-ismijiet Il-Pulizija vs Carmel k/a Charles Mc Gahern 3 fejn il-Qorti spjegat illi "jekk tinbidel il- piena ghanda tigi applikata l-piena l-anqas gravi". Illi konsegwentement, jirriżulta li l-piena li kellha tiġi applikata fil-każ in diżamina kienet dik l-aktar favorevoli għall-appellant, ċioè dik li permezz tagħha l-multa addizzjonali kienet kalkolabbli bir-rata ta' darbtejn it-taxxa ipperikolata, u mhux għaxar darbiet. Illi għalhekk, ir-rikorrent umilment jissottemetti illi tali piena kif erogata hija difformi mill-kontenut tas-sentenza in kwistjoni u dan peress illi l- 1 Qorti tal-Appell Kriminali, 25 ta' Awwissu 2008, per STO Prim Imħallef Vincent Sevasta Somewekesa. 2 Qorti tal-Appell Kriminali, 28 ta' Frar 2013, per Onor Imħallef David Vella-Critien. 3 Qorti tal-Appell Kriminali, 30 ta' Diċembru 2004, per STO Prim Imħallef Vincent Sevasta Somewekesa. istess artikoli li għalihom issir riferenza fis-sentenza ma kinux jippermettu – fil-mument li fih ġiet mogħtija s-sentenza definittiva – li tiġi erogata l-piena kif mogħtija bl-istess sentenza, biex b'hekk hemm kunflitt ċar bejn il-liġi u s-sentenza, bi preġudizzju tal-ġustizzja voluta mil-liġi. Illi fid-dawl ta' dan, ir-rikorrent ippreżenta rikors quddiem il-Qorti tal- Appell Kriminali nhar id-19 ta' Novembru 2018, permezz ta' liema talab, inter alia, illi dik l-Onorabbli Qorti tiddikjara u tordna li b'applikazzjoni tal-Artikolu 27 tal-Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta, il-multa addizjonali hija fl-ammont ta' €3,379.12 u mhux ta' €16,895.60 (vide Dok PD2). Illi l-Onorabbli Qorti tal-Appell Kriminali ordnat notifika lill-Avukat Ġenerali (vide Dok PD3), li b'risposta tiegħu tal-21 ta' Novembru 2018, irrisponda illi "stante li skont l-emendi li daħħlu fis-seħħ permezz tal- Att XV ta' l-2016 li emendaw l-Artikolu 77 ta' l-Att dwar it-Taxxa tal- Valur Miżjud illi jikkonfermaw dak allegat fir-rikors odjern u ċioè li l- multa applikata għandha tammonta daqs darbtejn it-taxxa perikolata, l-esponent, f'dan l-istadju, umilment jissuġġerixxi rimedji alternattiv għal tali talba hekk kif dedotta" (vide Dok PD4). Illi sussegwentement, l-Onorabbli Qorti tal-Appell Kriminali, b'digriet tat-22 ta' Novembru 2018, għaddiet sabiex tiddikjara illi "f'dan l-istadju din il-Qorti m'għandhiex il-fakultà tbiddel id-deċiżjoni tagħha res judicata" (vide Dok PD5). Illi fid-dawl ta' dan ir-rikorrent, permezz ta' petizzjoni datata 30 ta' Novembru 2018, talab lill-Eċċellenza Tagħha l-President ta' Malta sabiex teżerċita l-preogattiva tal-maħfra permezz tas-setgħat mogħtija lilha bl-Artikolu 93 tal-Kostituzzjoni ta' Malta fir-rigward tas-sentenza fl- ismijiet Il-Pulizija vs Pierre Vella Smith, mogħtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar it-13 ta' Novembru 2018, b'dan illi taħfer in parte il- kundanna għall-piena għall-multa addizzjonali sabiex din effettivament tkun tirrispekkja l-piena inqas gravi, sabiex minflok ikun obbligat iħallas il-piena addizzjonali ta' €16,895.60 is-Sur Vella Smith ikun obbligat iħallas dik fl-ammont ta' ta' €3,379.12, liema petizzjoni ingħatat in-numru ta' riferenza OPR/1/2018/22 (vide Dok PD6). Illi permezz ta' ittra datata 12 ta' April 2021, ir-rikorrent ġie mgħarraf li l-Eċċellenza Tiegħu ma kienx qed jilqa' l-imsemmija petizzjoni (vide Dok PD7). fil-konfront Illi fil-każ odjern, ġie muri bla ebda dubju illi waqt li l-proċess penali kien għadu ma ġiex konkluż, saru emendi fil-liġi kif previst mill-Art 27 tal-Kap 9 tal-Liġijiet ta' Malta, permezz ta' liema l-piena li setgħet tiġi tnaqqset b'mod erogata konsiderevoli ħafna, u dan kif anke rikonoxxut mill-intimat Avukat Ġenerali fir-risposta tiegħu tal-21 ta' Novembru 2018 (vide Dok PD4). L-Art 27 tal-Kap 9 tal-Liġijiet ta' Malta huwa ċar għall-aħħar f'dak li jrid ifisser, u ma jħalli l-ebda dubju dwar liema kienet il-piena li kellha tkun applikabbli i.e. dik l-anqas gravi. Illi l-imsemmi Art 27 tal-Kap 9 tal-Liġijiet ta' Malta effettivament jirrifletti l-prinċipju nullum crimen, nulla poena sine lege. Jekk persuna għadha ma ingħatax fil-konfront tagħha sentenza definittiva, u l-piena, fil-mori tal-proċeduri tinbidel, għandha tiġi applikata l-piena l-inqas gravi, dik l- aktar miti. Fil-każ in diżamina, il-piena addizzjonali ġiet mibdula fil- mori, biex miflok għaxar darbiet it-taxxa perikolata, din saret darbtejn it-taxxa perikolata, biex b'hekk huwa faċli li wieħed jikkonkludi liema hija l-iktar piena ħarxa bejn it-tnejn, u għalhekk, liema hija dik li skont l-Artikolu 27 kellha tiġi applikata. L-Artikolu 7 tal- Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem (il-Konvenzjoni) jixbaħ ħafna lill-Artikolu 39(8) tal-Kostituzzjoni ta' Malta. 4 Sentenza tal-25 ta'Mejju 1993 (Series A no. 260-A, p. 22, § 52). Illi fl-umli opinjoni tar-rikorrent, l-Artikolu 7 tal-Konvenzjoni, l-Artikolu 39(8) tal-Kostituzzjoni ta' Malta, flimkien mal-Artikolu 27 tal-Kap 9 tal- Liġijiet ta' Malta kollha jindikaw bla ebda dubju illi l-piena li kellha tiġi inflitta fuq ir-rikorrent kienet dik l-iktar miti skont il-liġi qabel ma ingħatat is-sentenza, liema prinċipju ma ġiex rispettat fis-sentenza indikata tat- 13 ta' Novembru 2018 tal-Onorabbli Qorti tal-Appell Kriminali, bin- numru 173/2013, u dan għar-raġunijiet fuq esposti. Illi r-rikorrent ħallas dik il-parti tal-multa li mhux qed jikkontesta (vide Dok PD8). Illi għalhekk ir-rikorrent jissottometti li tali ċirkostanzi ma jistgħux jiġu ġustifikati stante li huma bi ksur tal-prinċipji hawn fuq spjegati, u dan kontra l-ispirtu tal-Artikoli in diżamina. Għaldaqstant ir-rikorrent jitlob bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha 1. Tiddikkjara illi bis-sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali fl-ismijiet Il- Pulizija vs Pierre Vella Smith, tat-13 ta' Novembru 2018, ġew leżi d- drittijiet fundamentali tar-rikorrent kif sanċiti fl-Artikolu 39(8) tal- Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 7 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id- Drittijiet tal-Bniedem; Tħassar dik il-parti tas-sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija vs Pierre Vella Smith, tat-13 ta' Novembru 2018 permezz ta' in kwantu din liema ġiet ikkundannat lir-rikorrent għal multa addizzjoniali ta' għaxar dabiet it- taxxa perikolata ammontanti għal €16,895.60, u timponi minflok, il- piena l-inqas gravi applikabbli skont l-Artikolu 27 tal-Kap 9 tal-Liġijiet ta' Malta. Tagħtih kumpens xieraq għall-vjolazzjonijiet lamentati, u tikkundanna lill-intimati iħallsu l-istess. Bl-ispejjeż kontra l-intimati." Rat ir-risposta tal-Avukat tal-Istat u tal-Kummissarju tal-Pulizija (l-intimati Awtoritajiet) tal-14 ta' Ġunju 2021 li permezz tiegħu wieġbu is-segwenti: "Illi l-esponenti jirrespingu l-allegazzjonijiet maghmula fir-rikors bhala infondati fil-fatt u fid-dritt liema eccezzjonijiet segwenti qeghdin jigu elenkati minghajr pregudizzju ghal-xulxin: 1. Illi in linea preliminari jigi eccepit illi l-Kummissarju tal-Pulizija mhuwiex il-legittimu kontradittur ghat-talbiet tar-rikorrenti ai termini tal-artikolu 181B tal-Kap 12 tal-Ligijiet ta` Malta u ghandu jigu liberat mill- osservanza tal-gudizzju. Illi semmai huwa l-Avukat tal-Istat illi ghandu rapprezentanza gudizzjarja f'proceduri ta' din in-natura u dan ai termini tal-artikolu 181B (2) tal-Kap. 12 tal-Ligijiet ta' Malta. Illi ghalkemm bhala kronoligija tal-fatti m`hemmx kontestazzjoni, huwa importanti li jigu enfasizzati certu aspetti ta` dak li gara f`dan il-kaz partikolari. Ir-rikorrenti gie akkuzat li wettaq reati ai termini tal-Kap 406 tal-Ligijiet ta` Malta senjatament l-artikoli 51, 76 u 77 fost ohrajn. Il- Qorti tal-Magistrati (Malta) (bhala Qorti ta` Gudikatura Kriminali) sabet lir-rikorrent hati b`sentenza datata 10 t`April 2013 u kkundannatu ihallas multa ta` 700 euro u multa addizzjonali fl-ammont ta` 16,895.60 ai termini tal-artikolu 77 tal-Kap 406. Ir-rikorrenti appella mis-sentenza liema appell kien limitatament dwar apprezzament tal-fatti/provi. Gara li fis-sena 2016 dahlu emendi fl-artikolu 77 permezz tal-Att numru XV tal-2016 fejn jirrizulta li l-multa addizzjonali giet mibdula billi qabel kienet ghaxar darbiet it-taxxa perikolata filwaqt li bl-emenda l-gdid giet darbtejn it-taxxa perikolata. Illi ghalkemm kienu dahlu dawn l-emendi fil-mori tal-appell, ir-rikorrent ma informax lil-Qorti tal-Appell Kriminali li kienu dahlu fis-sehh dawn l- emendi fil-ligi li possibilment setghu jigu applikati b`mod favorevoli ghalih. Ghalhekk f`sitwazzjoni fejn il-Qorti tal-Appell Kriminali kellha quddiemha biss ta` appell b`aggravju wiehed dwar apprezzament ta` provi, hi gustament illimitat ruhha taghti is-sentenza fuq dak l-uniku aggravju fejn jirrizulta li cahdet l-appell b`sentenza datata 13 ta` Novembru 2018. Ilkoll nafu li fil-kamp penali, meta sentenza tinqata` fl-appell dik issir res judicata u ma tistghax tigi modifikata jew varjata wara. Ir-rikorrenti messu qajjem din il-kwistjoni dwar tal-Appell Kriminali ippronunzjat ruhha definittivament dwar l-appell. il-multa addizzjonali qabel mal-Qorti Illi l-esponenti ma jistghux jinnegaw li r-rikorrent ipprova jirrimedja ghal dan billi intavola rikors fit-18 ta` Novembru 2018 fejn talab lill-Qorti tal- Appell Kriminali taghti l-piena l-iktar favorevoli ghalih u lanqas l- esponenti ma jistghu jichdu li l-Avukat Generali ma kienx oppona ghal- dik it-talba. Pero` jibqa l-fatt li f`dak l-istadju l-Qorti tal-Appell Kriminali kellha idejha marbuta galadarba is-sentenza kienet saret res judicata tant li minkejja li l-Avukat Generali ma kienx oggezzjona l-Qorti xorta wahda cahdet it-talba tar-rikorrent. Pero` kif ser jigi spjegat ahjar waqt is-smigh u t-trattazzjoni ta` din il-kawza, jekk tali principju tar-retroattivita` tal-piena l-iktar favorevoli ma jigiex applikat, dan ma jfissirx li b`mod awtomatiku hemm vjolazzjoni tal-artikolu 7 u jew tal-artikolu 39(8) tal-Kostituzzjoni ta` Malta. Il-ligi Maltija relevanti ghal-dan il-kaz u cioe` il-Kodici Kriminali ma tipprovdix espressament li l-Qorti penali tista tapplika ex officio retroattivament il-piena l-iktar favorevoli ghall-imputat ghalhekk fl-umli fehma tal-esponenti l-Qorti tal-Appell Kriminali ma setghetx tvarja il-piena minn jeddha ex officio. Ghalhekk u fid-dawl tas-suespost l-allegazzjonijiet u t-talbiet tar- rikorrent ghandhom jigu michuda bl-ispejjez kontra tieghu. Salvi eccezzjonijiet ulterjuri." Rat ir-risposta tad-Direttur Qrati u Tribunali Kriminali (l-intimat Direttur) tat- 22 ta' Ġunju 2021 li permezz tiegħu wieġeb is-segwenti: Illi in linea preliminari ukoll jigi eccepit Ii l-eccipjenti Direttur Qrati u Tribunali Kriminali assolutament m'huwiex il-legittimu kontradittur ghall-lanjanza attrici u ghalhekk ghandu jigi lliberat mill-osservanza tal- gudizzju bl-ispejjez kontra r-rikorrenti; Illi f'dan il-kaz ir-rikorrenti bl-ebda mod ma hu qeda tattribwixxu l- allegat ksur tad-drittijiet fundamentali taghha ghal xi nuqqas jew agir minn naha tal-esponenti li hu responsabbli biss mill-amministrazzjoni tal-Agenzija dwar is-Servizzi tal-Qrati u ghalhekk anke minn dan il-lat, it-talbiet tar-rikorrenti fil-konfront tal-esponenti huma nfondati fil-fatt u fid-dritt; Illi l-esponenti ma kellu ebda kontroll fuq il-proceduri li qed jigu attakkati u lanqas ma kien involut jew parti fil-kawza in meritu ghalhekk zgur li l-lanjanzi tar-rikorrent mhumiex bl-ebda mod tort tal-esponenti; Illi f'dan il-kuntest l-esponenti jaghmel ukoll referenza ghas-sentenza fl-ismijiet Mark Farrugia Sciuech et vs Kunsill Lokali Fgura deciza mill- Qorti Kostituzzjonali fis-7 ta' Ottubru, 2005 fejn gie ritenut: 'Kwantu ghall-appellat Registratur, Qrati Civili u Tribunali ma jidhirx li jista' jkun hemm l-icken dubbju li dan ma hux il-legittimu kontradittur f'din il-kawza. Ir-Registratur ma jirraprezentax lill-Qrati li l-operat taghhom gie attakkat bir-rikors promotorju – anzi, bil- kontra, huwa jiehu l-ordnijiet minghandhom skond il-ligi – u hu ma hux f'posizzjoni li jaghti rimedju effettiv kieku stess din il-Qorti kellha ssib x'ticcensura fuq il-livell kostituzzjonali fl-operat ta' dawn il-Qrati.' Illi in oltre ssir ukoll referenza ghas-sentenza tal-Prim Awa tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) datata 12 ta' Marzu tas-sena 2015 fl- ismijiet Dr. Joseph Rota Amarikwa Obi et vs Direttur Generali Qrati et; Salvi, jekk ikun il-kaz, eccezzjonijiet ossia risposti ulterjuri. Ghaldaqstant l-Onorabbli Qorti jitlob bir-rispett joghgobha tichad in toto t-talbiet tar-rikorrenti bl-ispejjez kontra l-istess rikorrenti." illi dina Rat li permezz tal-verbal fis-seduta tat-23 ta' Ġunju 2021 ġew ordnati l- allegazzjoni tal-proċeduri 173/2013 fl-ismijiet Il-Pulizija -vs- Pierre Vella Smith; Rat l-atti u dokumenti kollha tal-Kawża; Rat li l-Kawża tħalliet għal-lum għas-Sentenza. Punti ta' fatti Mingħajr il-ħtieġa li din il-Qorti tidħol f'dettalji żejda, jirrisulta li r- rikorrent għan-nom tas-Soċjeta' Safe Trading Ltd u/jew bħala persuna reġistrata mal-Kummissarju tal-VAT ai fini ta' din it-taxxa fuq il-valur, kiser diversi provvedimenti tal-Att XXlll tal-1998. Permezz ta' Sentenza datat 10 ta' April 2013 tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) Bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali, dik il-Qorti sabet lir-rikorrent ħati ta' imputazzjoni minnhom u kkundannatu għal multa ta' €700 u kif ukoll għal multa addizzjonali ta' għaxar darbiet it-taxxa perikolata ammontanti din il-multa għal €16,895.60. Ir-rikorrent ħassu aggravat minn din is- Sentenza u għalhekk interpona Appell sabiex tilliberah mill-akkużi kollha. L-Appell inkwistjoni ġie deċiż fit-13 ta' Novembru 2018. Fil-mori ta' dan l-Appell u meta dan kien differit diversi drabi għas- Sentenza, inbidlet il-liġi inkwistjoni permezz tal-Att XV tal-2016 li daħal fis- seħħ fit-13 ta' Marzu 2016. L-emenda hija fis-sens li artikolu 77 tal-liġi ġie l-multa addizzjonali tnaqqset drastikament għal Dan ifisser €13,516 anqas minn dik li r-rikorrent ġie ikkundannat iħallas. Sitt ijiem wara li ngħatat is-Sentenza tal-Appell Kriminali, ir-rikorrent għamel rikors fejn ġab dan kollu a' konjizzjoni ta' dik il-Qorti u talabha, fost oħrajn bl-applikazzjoni tal-artikolu 27 tal-Kodiċi Kriminali, sabiex il-multa addizzjonali tiġi ridotta għal €3,379.12. Dik il-Qorti, wara li rat x'kellu xi jgħid l-Avukat Ġenerali għal din it-talba, b'digriet tat-22 ta' Novembru 2018, qieset li ma għandhiex il-fakulta' li tbiddel deċiżjoni tagħha res judicata. Konsegwentement ċaħdet it-talba. Punti ta' Liġi Ir-rikorrent qiegħed jikkontendi li l-Qorti kellha tapplika l-aktar piena favorevoli fid-dawl tal-emenda fuq imsemmija. Fir-rigward ta' dan, anke jiċċita l-artikolu 27 tal-Kodiċi Ċivili li jistipula hekk: "Jekk il-piena stabbilita mil-liġi li tkun isseħħ fiż-żmien tal-kawża u dik li kienet isseħħ fiż-żmien li sar ir-reat ma jkunux xorta waħda, għandha tingħata l-piena l-anqas gravi." Dan il-prinċipju huwa wieħed antik u abbraċjat minn dawk is-sistemi ta' liġi penali li għandhom tradizzjoni demokratika u tax-xorta akkużatorja. Dan tant huwa prinċipju importanti, li ġie ukoll santifikat bħala wieħed mid- drittijiet fundamentali tal-bniedem f'artikoli 39(8) u 7 tal-Kostituzzjoni u Konvenzjoni rispettivament. Dawn l-artikoli jiddisponu hekk: 39(8): Ħadd ma għandu jitqies li jkun ħati ta' reat kriminali minħabba f'xi att jew omissjoni li, fil-ħin meta jkun sar, ma jkunx jikkostitwixxi reat bħal dak, u ebda piena ma għandha tiġi mposta għal xi reat kriminali li tkun aktar severa fi grad jew xorta mill-ogħla piena li setgħet tiġi mposta għal dak ir- reat fiż-żmien meta jkun ġie magħmul (Emfażi tal-Qorti qiegħed isir, fid- dawl tar-raġunament aktar 'l isfel f'din is-Sentenza) Artikolu 7(1): Ħadd ma għandu jitqies li jkun ħati ta' reat kriminali minħabba f'xi att jew ommissjoni li ma kinux jikkostitwixxu reat kriminali skont liġi nazzjonali jew internazzjonali fil-ħin meta jkun sar. Lanqas ma għandha tingħata piena akbar minn dik li kienet applikabbli fiż-żmien meta r-reat kriminali jkun sar (Emfażi ukoll ta' din il-Qorti qiegħed isir, fid-dawl tar- raġunament aktar 'l isfel ta' din is-Sentenza). Huwa fid-dawl ta' dawn l-artikoli li din il-Qorti sejra tagħmel il- konsiderazzjonijiet tagħha. Konsiderazzjonijiet Kif diġa aċċennat, il-prinċipju in dibattitu huwa wieħed antik u li dejjem ġie abbraċjat mill-Qrati tagħna. Di fatti ntqal kemm-il darba, li jekk xi piena kienet aktar baxxa fi żmien meta seħħ ir-reat, allura għandha tingħata dik il-piena u mhux il-piena ogħla jekk fil-mori tal-kawża kien hemm xi emenda sabiex tiżdied il-piena. Mill-banda l-oħra jekk il-piena tonqos, allura għandha tingħata dik li hija aktar baxxa (Ara n-Noti tal-Professur Jekk il-piena tkun abrogata, allura imbagħad jgħodd dak li jipprovdi l-Att Dwar l-Interpretazzjoni (ara Sentenza tal-15 ta' Lulju, 2013 Appell Kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija -vs- Jason Desira Demicoli). Sa fejn il-liġi ġdida taħseb għall-piena akbar, kemm is-Sentenzi u kif ukoll l-awturi huma konkordi bil-mod segwenti: jekk il-piena fil-mument tat- twettiq tar-rejat kien aktar baxxa minn dik li ġiet wara, allura mingħajr dubbju tibqa' tapplika tal-ewwel. Il-problema tqum jekk il-piena l-ġdida tkun aktar baxxa minn dik li kienet tesisti fil-mument li twettaq ir-rejat. Il-kwistjoni kollha hi, jekk artikoli 39(8) u 7(1) tal-Kostituzzjoni u Konvenzjoni rispettivament, għandhomx jiġu applikati fil-każ ta' piena aktar baxxa li tiġi fis-seħħ wara li jkun twettaq ir-rejat, jekk mhux ukoll fil-mori tal-proċeduri kriminali, kif fil-fatt huwa l-każ li għandha quddiemha din il-Qorti. Ftit eżami kompartiv dwar x'jipprovdi strumenti legali oħrajn jista' jitfa' xi ftit tad-dawl fuq din il-problema. artiklu 9 jiddisponi hekk: (Emfażi ta' din il- Hekk ukoll interessanti dak li tgħid The European Union's Charter of Fundamental Rights f'artikolu 49(1) li jiddisponi hekk: (Emfażi tal-Qorti) Is-Sentenzi tal-ECHR jidher li huma konformi ma din il-posizzjoni. Fil-każ ta' Silvio Devenish u oħrajn kontra l-Il-Kalkara, il-prinċipju ta' retroattivita' ta' piena aktar mita ġie aċċettat (ara Sentenza tat-3 ta' Mejju 2005 Kawżi numri C-387/02, C-391/02 and C-403/02). F'din il-kawża l-Qorti kienet aktar minn ċara dwar il-prinċipju meta enunċjat is-segwenti: Fil-Guidelines Manual dwar artikolu 7(1) insibu spjegat hekk: Dan ifisser li minkejja artikolu 7(1) tal-Konvenzjoni jispeċifika biss li "Lanqas ma għandha tingħata piena akbar minn dik li kienet applikabbli fiż- żmien meta r-reat kriminali jkun sar", dan għandu jinftiehem li bħal ma hemmx non-retroattivita' fil-każ ta' piena li hi eħrex, hemm retroattivita' fil- każ ta' piena li hija anqas ħarxa minn dik esistenti fil-mument li twettaq ir- Ovvjament dan japplika ukoll għall-artikolu 39(8) tal-Kostituzzjoni li huwa l-artikolu ekwivalenti għal dak tal-Konvenzjoni. Kieku l-affarijiet kienu ċari daqs kemm jidhru, din il-Qorti ma kienx ikollha għalfejn tindaga x'inhu l-import ta' dan il-prinċipju fid-dawl ta' dak li ngħad sa issa f'din is-Sentenza. Iżda l-kwistjoni tikkomplika ruħha xi ftit b'dak li għidu l-Awturi fir-rigward ta' artikolu 7 imsemmi. Dawn l-Awturi għidu ukoll li "What is Jidher li din l-aħħar ottika ġiet segwita fis-Sentenzi tal-Qrati Maltin. Fost oħrajn dawn għidu li "ma jfissirx illi awtomatikament hemm id-dritt ta' kull min ikollu kaz pendenti istitwit taht id-disposizzjoni tal-ligi precedenti illi Id-dritt vantat mill-appellant, kif spjegat fis- sentenza appellata, u kif jidher ukoll mic-citazzjonijiet minn awturi awtorevoli fuq il-materja, sempliciment ma jezistix. Kien jezisti d-dritt kieku giet applikata fil-konfront tieghu ligi sostantiva retroattivament li kienet taggravalu s-sitwazzjoni. Pero', ma jistax jippretendi li ligi li saret biex tirregola l-istituzzjonijiet ta' kawzi simili ghal tieghu, imma minn data sussegwenti ghal dik li fiha giet istitwita tieghu, u ghal meta huwa kkommetta r-reati addebitati lilu, ghandha tapplika a vantagg tieghu" (ara Sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali tad-9 ta' Ottubru, 2001 fl-ismijiet Dawn il-Qrati jkomplu jispjegaw li 'Hu car infatti illi kemm il- Kostituzzjoni kif ukoll il-Konvenzjoni jezigu li r-reita o meno ta' persuna akkuzata b'delitt ghandha tigi kristalizzata fil-mument fiz-zmien meta r-reat Il-protezzjoni kostituzzjonali testendi biss u gustament biex tassigura li persuna li tikkommetti l-fatt delitwuz ikollha l- konoxxenza illi dak il-fatt li jkollha hsieb li tikkommetti w effettivament tikkommetti jkun jikkostitwixxi reat skond il-ligi f'dak iz-zmien u li ghal tali f'parametri li ma setghux jigu aggravati. Jigifieri l-protezzjoni kostituzzjonali testendi ghal dawk il-principji kardinali ta' dritt minn sekli rikonoxxuti "nullum Jista' jagħti l-każ li dawn is-Sentenzi ħadu l-posizzjoni inflessibbli tal- Att Dwar l-Interpretazzjoni tal-Liġijiet, Kap 249 tal-Liġijiet ta' Malta li jiddisponi hekk: "12.(1) Meta xi Att mgħoddi wara l-bidu fis-seħħ ta' dan l-Atti ħassar xi liġi oħra, kemm-il darba ma jidhirx ħsieb kuntrarju, t-tħassir m'għandux – jerġa' jġib fis-seħħ xi ħaġa li ma tkunx fis-seħħ jew li ma tkunx teżisti fiż-żmien li fih iseħħ it-tħassir; jolqot it-tħaddim ta' xi liġi qabel ma kienet hekk imħassra jew xi ħaġa magħmula jew li tħalliet issir taħt xi liġi hekk imħassra; (ċ) jolqot xi dritt, privileġġ jew responsabbiltà miksuba jew meħuda taħt xi leġislazzjoni hekk imħassra jew li ġejja minn xi leġislazzjoni bħal dik; jolqot xi penali, konfiska jew piena li wieħed seta' jeħel dwar xi reat li jkun sar kontra xi liġi hekk imħassra, jew xi responsabbiltà għal xi penali, konfiska jew piena bħal dawk; jolqot kull stħarriġ, proċedimenti legali, jew rimedju dwar xi dritt, privileġġ, obbligazzjoni, responsabbiltà, penali, konfiska, jew piena kif intqal qabel,u kull stħarriġ, proċedimenti legali, jew rimedju bħal dawk jistgħu jinbdew, jitkomplew, jew jiġu nforzati, u kull penali, konfiska jew piena bħal dawk jistgħu jiġu mposti, bħallikieku l-Att li jħassar ma jkunx għadda" (Emfażi ta' din il- Dan ifisser li bħala regola ġenerali, permezz ta' dan l-Att, il-leġislatur poġġa fuq il-pjan normattiv posittiv il-prinċipju ukoll daqstant antik ta' lex Pero', kif josserva il-Professur Anthony Abela Fiteni Giardina jfissirx li din ir-regola ġenerali ma għandhiex eċċezzjonijiet anke jekk dak li kiteb kien fi żmien qabel il-Kap 249 promulgat fl-1975. Huwa l-prinċipju li jrid jitqies biex tkun mifhuma l-problematika li għandha quddiemha din il-Qorti. Għalhekk din il-Qorti hija rinfaċċjata b'żewġ posizzjonijiet dijametrikament opposti għal xulxin. Dik ritenuta mill-Qrati Maltin u ċertu awturi barranin, u dik kif spjegata mill-ECHR kif fuq ingħad. Din il-Qorti taqbel mal-posizzjoni kif enunċjata mill-ECHR. Fl-ewwel lok jidher li l-posizzjoni tal-Qrati Maltin ittieħdet snin ilu u Anke l-posizzjoni tal-awtur Boyle tmur lura għall-1995. dak in-nhar sal-lum, il-posizzjoni quddiem l-ECHR evolviet bil-mod kif spjegat aktar 'l fuq fis-sens li r-retroattivita' ta' pieni aktar favorevoli illum huwa kunċett prattikat u aċċettat fil-parti l-kbira tal-pajjiżi komunitarji. Din il-Qorti temmen li l-posizzjoni taħt artikolu 27 tal-Kodiċi Kriminali hija riflessjoni tas-sitwazzjoni legali kif għandha tkun u cioe' li "Jekk il-piena stabbilita mil-liġi li tkun isseħħ fiż-żmien tal-kawża u dik li kienet isseħħ fiż- żmien li sar ir-reat ma jkunux xorta waħda, għandha tingħata l-piena l- anqas gravi". Jiġi osservat li l-esistenza ta' dan l-artikolu hija anteċedenti għall-artikoli tal-Kostituzzjoni u tal-Konvenzjoni. Il-ħsieb wara dan l-artikolu huwa inklinat li jħares il-liberta' u l-integrita umana tal-individwu. kemm dan huwa minnu li l-artikolu 27 tal-Kodiċi Kriminali baqa' mhux mittiefes u mimsus sa minn meta l-Kodiċi Kriminali kien ġie promulgat bil- Proklama numru 1 tal-10 ta' Marzu 1854 li promulga l-Ordni tal-Maesta' Tagħha r-Reġina fil-Kunsill tat-30 ta' Jannar 1854. Dak iż-żmien l-artikolu Aktar minn hekk, huwa ukoll prinċipju assodat, li jekk rejat li kien jesisti fil-mument meta kien kommess, ma jibqax rejat qabel ma jinbdew proċeduri jew waqt l-istess proċeduri, in ommaġġ tal-prinċipju nullum crime sine lege, hija l-liġi li tannullah li għandha tapplika bil-konsegwenza li l- persuna tiġi meħlusa. Għalhekk il-konsegwenza loġika hi, tesisti retroattivita' fil-każ ta' rejat li jiġi annullat b'liġi sussegwenti, mela kemm aktar meta l-piena issir anqas ħarxa! Huwa għalhekk ukoll interessanti ta' dak li għandu xi għid il-Professur Anthony Abela Fiteni dwar il-materja. It-tagħlim tiegħu jistħoqqlu li jkun ċitat in (Emfażi tal-Qorti)(First Year, 1965, edizzjoni riveduta fl-1986, f'paġna 30, l-Operation of Iġifieri l-Professur Anthony Abela Fiteni jolqot il-musmar fuq rasu meta josserva, li l-piena l-aktar mita għandha tapplika, anke jekk il-każ ikun għadu taħt appell. Dan huwa preċiżament il-każ li għandha quddiemha din Fid-dawl ta' dawn l-osservazzjonijiet ikun xieraq, li tiġi rintraċċjata t- trajetorja ta' kif seħħew l-avvenimenti fil-perkors tas-smiegħ tal-Appell. il-Qorti. L-appell tar-rikorrent quddiem il-Qorti tal-Appell Kriminali kien introdott fit-23 ta' April 2013. Fl-24 ta' Frar 2015 l-Appell kien trattat u tħalla għas-Sentenza. Wara numru ta' differimenti, stante li l-Qorti kellha bżonn aktar ħin għas-Sentenza, din ingħatat fit-13 ta' Novembru 2018. L-Att XV tat-2016 daħal fis-seħħ ben sena u nofs qabel ma ingħatat is-Sentenza. Fid-19 ta' Novembru 2018, ir-rikorrent intavola rikors fejn talab li tkun B'digriet, il-Qorti ċaħdet it-talba għaliex ma kellhiex il- fakulta' li tbiddel Sentenza meta tkun saret ġudikat. Din il-Qorti tibqa' immeraviljata kif għal sena u nofs qabel ma ingħatat is-Sentenza r-rikorrent ġibed l-attenzjoni tal-ftit tal-jiem wara s-Sentenza. Sa fejn jirrigwarda lir-rikorrent, ma jistax jinvoka l-injoranza tal-liġi għaliex Iżda sa fejn jirrigwarda l-Qorti din il-massima ma hiex applikabbli. Il-Qorti hija meqjusa li taf il-liġijiet u għandha tassiġura li dawn ikunu imħarsa, b'mod partikulari fil-każ ta' pieni penali li għandhom valur imprezzabbli għall-individwu li jkun taħt akkuża. Il-Qorti tħoss li l-piena mita introdotta fil-mori tad-differiment kellha Fil-fatt il-Qorti tal-Appell Kriminali għandha l-fakolta' li tibdel il-piena anke jekk strettament ma jkun hemmx appell f'dak ir-rigward. Tenut kont li din il-Qorti taqbel li l-introduzzjoni fil- liġi ta' piena anqas severa għandha effett retroattiv, il-finzjoni legali li jġib miegħu dan il-prinċipju hu, li dik il-piena għandha titqies daqs li kieku kienet il-piena applikabbli fil-mument li twettaq ir-rejat. Għalhekk meta ġiet applikata l-piena l-aktar ħarxa, dan sar kontra dak li jrid artikolu 428(7) tal- Kodiċi Ċivili li jidisponi li "Jekk l-appell isir biss mill-persuna misjuba ħatja, il-piena ma tistax tiżdied". Għalhekk il-Qorti hija tal-fehma soda, fid-dawl ta' dak li intqal aktar 'l fuq, illi għandu raġun jilmenta, li bil-mod li seħħew l-affarijiet fil-perkors tal- Appell, ġew miksura d-drittijiet fundamentali tiegħu kif imħarsa minn artikolu 39(8) u 7(1) rispettivament tal-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni. Sa fejn jirrigwarda lill-intimati Kummissarju tal-Pulizija u Direttur tal- Qrati u Tribunali Kriminali, huwa minnu li dawn ma humiex il-leġittimi Il-Qorti qed tasal għal din il-konklużjoni fir-rigward ta' dawn iż-żewġ intimati fid-dawl ta' dak li jipprovdi l-artikolu 181(B) tal-Kap 12 tal- liġijiet ta' Malta u abbażi ukoll ta' pronunzjamenti ta' dawn il-Qrati f'dan ir- rigward (Ara Sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali fl-ismijiet Mark Farrugia Sciuech et -vs- Kunsill Lokali Fgura tas-7 ta' Ottubru 2005). Għaldaqstant għar-raġunijiet fuq spjegati din il-Qorti qegħdha taqta' u tiddeċiedi r-rikors bil-mod segwenti: Tilqa' l-ewwel eċċezzjoni kemm tal-intimat Kummissarju tal-Pulizija u kif ukoll tad-Direttur tal-Qrati u Tribunali Kriminali u għalhekk tilliberahom mill- osservanza tal-ġudizzju. Tilqa' l-ewwel talba billi tiddikjara illi bis-Sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija vs Pierre Vella Smith, tat-13 ta' Novembru 2018, ġew leżi d-drittijiet fundamentali tar-rikorrent kif sanċiti fl-Artikolu 39(8) tal- Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 7 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id- Drittijiet tal-Bniedem; Tilqa' t-tieni talba billi tħassar dik il-parti tas-Sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija vs Pierre Vella Smith, tat-13 ta' Novembru 2018, limitatament għall-piena inflitta peress li ġew leżi d-drittijiet fundamentali tar-rikorrent kif sanċiti fl-Artikolu 39(8) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 7 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem. Dan ifisser li l- multa addizzjonali għalhekk għandha tkun ta' tlett elef tlett mija disgħa u sebgħin ewro u tnax-il ċenteżmu (€3,379.12); Tilqa' it-tielet talba u tillikwida kumpens fl-ammont ta' għaxart elef ewro (€10,000) u tikkundanna lill-intimat Avukat tal-Istat iħallas dan l-ammont, bl-imgħaxijiet legali mill-presenti Sentenza sal-pagament effettiv. Spejjes tal-proċeduri kollha a' karigu tal-Avukat tal-Istat. Il-Qorti tordna li kopja ta' din is-Sentenza tiġi notifikata lill-Ispeaker tal- Kamra kif trid il-liġi. Imħallef Toni Mallia Bland Deputat Reġistratur