FIL-QORTI TAL-MAGISTRATI TA' MALTA MAGISTRAT DR FRANCESCO DEPASQUALE Seduta ta' nhar it-Hamis erbgha u ghoxrin (24) ta' Novembru 2016 Rikors Numru 395/13 FDP Franco Serra (ID 2796G) vs Roderick James Galea Taylor (ID 30952M) bhala editur tal-gurnal 'Il-Mument' Il-Qorti:- Rat ir-rikors promotur ippresentat fit-23 ta' Dicembru 2013 fejn ir-rikorrent, filwaqt illi ghamel referenza ghall-artikolu ili deher fil-gazzetta 'Il-Mument' il-Hadd, 15 ta' Dicembru 2013, intitolat 'Franco Serra jisfida u jibqa ghaddej bil-prattika privata', talab lill-Qorti tiddikjara illi tali artikolu kien libelluz u malafamanti fi-konfornt tar-rikorrenti u ghalhekk tikkundanna lill-istess intimat ihallas lir-rikorrenti danni a tenur tal-Artikolu 28 tal-Kap 248 tal-Ligijiet ta' Malta. Rat l-artikolu malafamanti meritu tal-kawza odjerna esebit mir-rikorrenti, li giet rappurtata fuq il- faccata tal-Mument, b'ritratt ta' plakka li turi ismijiet ta' varji tobba li jservu gewwa spizerija f'Ghawdex, fuq liema plakka hemm ukoll isem r-rikorrent, flimkien ma' ritratt ta' l-istess spizerija fejn tinstab tali plakka u ritratt tar-rikorrenti. Fuq ir-ritratt hemm it-titolu tal-artikolu, bi tipa kbira, 'Franco Serra jisfida u jibqa ghaddej bil-prattika privata' u taht il-kliem: "Is-Segretarju Parlamentari Franco Teuma jikser il-weghda u jibqa jisfida l-kelma li ta' lill-Prim Ministru Joseph Farrugia Cassar billi jibqa jirreklama l-prattika privata. Ir-ritratt mehud fl-ahhar gimghat ta' Novembru li ghadda, sa tmiem din il-gimgha kien ghadu juri li fi spizerija privata f'Ghawdex franco Serra ghadu jirreklama biex jara l- pazjenti fil-privat bi ksur tal-Kodici tal-Etika." L-artikolu jidher ikompli fis-sebgha pagna ta' l-istess gazzetta fejn jinghad is-segwenti: "il-Mument llum qieghed jippubblika ritratt li juri b'mod sfaccat kif is-Segretarju Parlamntari Franco Serra qieghed jirreklama l-professjoni tieghu ghal servizz fi klinika ta' spizerija privata f'Ghawdex. Ir-ritratt ittiehed fl-ahhar gimgha ta' Novembru li ghadda u sa tmiem din il-gimgha kien ghadu mwahhal mal-vetrina tal-ispizerija. L-avviz jikkonferma kif fost il- professjonisti li jaccettaw appuntamenti f'din l-ispizerija fir-Rabat, Ghawdex hemm is- Segretarju Parlamentari Franco Serra. It-tabella tindika b'mod car li fost dawk li qieghdin jaghtu s-servizz taghhom ghall-kura tal-ghajnejn hemm 'il konsulent tal- oftalmologija Mr Franco Serra. Ghal dawn l-ahhar ftit xhur u gimghat, is-Segretarju Parlamentari Franco Serra kien qieghed jaghti rendikont fil-gazzetta tal-Genersal Workers' Union tal-ghexieren ta' pazjenti li kien qieghed jara fl-Isptar Mater Dei u fl-Isptar Generali ta' Ghawdex bi ksur tal-Kodici tal-Etika tal-Ministri. Madanakollu, hu qatt ma semma li kien qed ikun dispost billi jirreklama s-servizzi professjonali tieghu f'mill-inqas klinika privata wahda, dik fir-Rabat, Ghawdex. Fil-11 ta' Gunju li ghadda (2013), is-Segretarju Parlamentari Franco Serra kien ta' kelma lill-Prim Ministru Joseph Farrugia Cassar li kien ser jkun qieghed jieqaf ghal kollox mill-prattika privata. Dan wara li kien zvelat, inkluz minn din il-gazzetta, li s-Segretarju Parlamentari Franco Serra kien qieghed jara l-pazjenti billi joffri servizzi ta' konsulta' u jmexxi operazzjonijiet fi sptar privat u fi klinici privati bi ksur tal-Kodici tal-Etika li jirregolaw l-imgieba tal-Ministru u tas-Segretarji Parlamentari. Madanakollu, sitt xhur wara, Franco Serra rega nqabad minn din il-gazzetta, mhux biss jikser il-Kodici tal-Etika, izda wkoll jikser il-ftehim li ghandu mal-Prim Ministru billi jirreklama s-servizz professjonali fi spizerija privata f'Ghawdex. Dan minkejja li hu stess kien iddikjara f'Gunju li ghadda li kien se jtemm il-prattika privata sal-bidu ta' Settembru (2013) li ghadda. Madanakollu, ghaddew kwazi tlett xhur u Franco Serra xorta baqa' jirreklama biex jara l-pazjenti fi klinika ta' spizerija privata meta sitt xhur ilu ta' kelma lill-Prim Ministru li kien se jieqaf mill-prattika privata. Fl-ahhar gimghat intbghatu sensiela ta' mistoqsijiet lil Franco Serra minn il- Mument li, minn naha tieghu, baqa' jaghzel li ma jwegibx." L-artikolu imbghad ikompli, f'kaxxa separata, biex juri d-domandi illu saru lill-istess rikorrent, illi kienu s-segwenti: - Fil prattika ta' oftamologista, kemm kont tithallas ta' kull operazzjoni u kull konsulta' li kont taghmel? - Fejn ghadek taqdi n-nies bhala tabib? - U kull meta? - Ma tahsibx li qed tikser il-Kodici tal-Etika? - Jekk le, ghaliex? - Ghaliex ma tlaqtx mill-professjoni medika u ma ddedikajtx il-hin kollu ghall-politika u ghax-xoghol tal-Gvern kif mitlub minnek bhala Segretarju Parlamentari skond il- Kodici tal-Etika? Rat l-eccezzjonijiet ta' l-intimat ippresentati fit 22 ta' Jannar 2014 fejn eccepixxa illi ma kien hemm xejn libelluz u malafamanti fl-artikolu, liema artikolu ma kellux l-iskop illi jtellef jew inaqqas ir- reputazzjoni tar-rikorrenti filwaqt illi insista illi l-artikolu jikkonsisti biss f'fatti verifikabbli u kummenti dwar kwistjonijiet fl-interess pubbliku li, ghalhekk, jikkonsistu f'fair comment u kritika accettabbli f'socjeta demokratika, li hija protetta mill-Kostituzzjoni ta' Malta w il-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Semghet ix-xhieda ta' Joseph Zammit Xuereb, oftamologu u sid l-hanut 'Joseph Brincat Opticians' li jinsab gewwa ħal tarxien-Rabat, Ghawdex u li tieghu gie ppubblikat ritratt mill-intimati, liema xhieda inghatat fil 5 ta' Mejju 2014. Semghet ix-xhieda tar-rikorrent Franco Serra, moghtija fid 9 ta' Gunju 2014 u rat id- dokumentazzjoni minnu esebita. Ra illi fis 17 ta' Novembru 2014 ir-rikorrent iddikjara illi ma kellux aktar provi x'jippresenta. Semghet ix-xhieda ta' Ranier Gruppetta, Managing Pharmacist ta' Mario Dispensary Opticians, li jinsab gewwa r-Rabat, Ghawdex, prodott mill-intimat u moghtija fit 30 ta' April 2015. Semghet ix-xhieda ta' Keith Gauci Cunningham, li jiehu hsieb il-hanut K-Optics li jinsab gewwa r-Rabat, Ghawdex, moghtija fid 19 ta' Ottubru 2015. Ra illi fit 18 ta' April 2016 l-intimat iddikjara illi ma kellux aktar provi x'jippresenta. Ra is-sottomissjonijiet bil-miktub tar-rikorrent ippresentati fl-14 ta' Lulju 2016. Ra is-sottomissjonijiet bil-miktub ta' l-intimat ippresentati fis 17 ta' Ottubru 2016. Ra illi fis 27 ta' Ottubru 2016 il-kawza giet differita ghas-sentenza ghallum. Ikkunsidrat Jirrizulta illi fil-15 ta' Dicembru 2013, ir-rikorrent, illi huwa Oftalmologu bi professjoni, kien Segretarju Parlamentari ghad-Drittijiet ta' Persuni b'Dizabbilta' u ghall-Anzjani fil-Gvern tal- gurnata illi kien gie elett f'Marzu tas-sena 2013. Jirrizulta illi, sussegwentement ghall-kariga l-gdida illi kellu r-rikorrent fi hdan il-Gvern tal-gurnata, abbazi tal-Kodici tal-Etika tal-Ministri u Segretarji Parlamentari, ir-rikorrent kellu jieqaf milli jaghti s-servizzi tieghu fil-professjoni tieghu bhala Oftalmologu, sabiex ikun jista jiddedika l-hin tieghu ghax-xoghol tal-Gvern. Jirrizulta, madanakollu, illi fit-3 ta' April 2013, fuq talba ta' l-istess rikorrent, il-Prim Ministru Dr Joseph Farrugia Cassar kien fehem li l-ispecjalizazzjoni tar-rikorrent ma kienetx wahda daqstant abbundanti fil-pajjiz kif ukoll illi, f’kaz li r-rikorrent jieqaf jaghti s-servizzi professjonisti tieghu, dana seta kellu impat negattiv fuq in-nies li jkollhom bzonn kura, u ghalhekk kien awtorizza lir-rikorrent, minghajr precedenti ghal kazijiet ohra, sabiex ikompli jipprattika l-ispecjalizazzjoni tieghu, b’dan illi dan ma jfixkilx l-hidma tar-rikorrent bhala Segretarju Parlamentari. Jirrizulta, skond ix-xhieda ta' l-istess rikorrent, illi l-hsieb tieghu kien illi, fuq periodu ta' sitt xhur, jaghmel 'handover' tal-klijenti privati illi huwa kellu filwaqt illi eventwalment izomm biss ix- xoghol illi huwa kien jaghmel gewwa l-Isptar t'Ghawdex u l-Isptar ta' Mater Dei. Jirrizulta, madanakollu, illi l-fatt illi huwa kien ghadu qed jaghmel xoghol tal-professjoni tieghu, kemm privatament kif ukoll fl-Isptarijiet tal-gvern kien wassal ghal varji artikoli jinkitbu dwar tali fatt u, sussegwentement, fis-6 ta' Gunju 2013, wara diskussjoni illi huwa kellu mal-Prim Ministru in vista tal-pressjoni illi kienet qieghda ssir mill-mezzi tax-xandir, huwa gharraf lill-istess Prim Ministru illi kien ser jieqaf joffri s-servizzi tieghu fil-privat minnufih. Jirrizulta illi, eventwalment, xhur wara illi gie ippubblikat l-artikolu meritu tal-kawza odierna, ir- rikorrent irrizenja l-kariga tieghu bhala Segretarju Parlamentari, f'Marzu 2014, u beda jaqdi s- servizzi tieghu bhala Oftalmologu fuq bazi 'full time' gewwa l-Isptar Ghawdex kif ukoll jippreseta servizzi privat f'Malta, filwaqt illi zamm il-kariga tieghu ta' Membru Parlamentari. Ikkunsidrat Jirrizulta, mill-artikolu meritu tal-kawza odjerna, il deher fil-gurnal Il-Mument, illi tieghu l-intimat kien l-editur registrat, illi l-bazi tal-artikolu kollu li wassal ghall-konkluzjonijet milhuqa mill- gazzetta kien il-fatt illi, fi spizerija gewwa Ghawdex illi fiha jinghataw servizzi ta' oftamologija, kien hemm isem ir-rikorrent indikat bhala wiehed mit-tobba illi jippresta servizzi fl-istess spizerija. Jirrizulta illi dina l-ispizerija kienet attwalment l-ispizerija bl-isem 'Joseph Brincat Opticians' illi tinsab gewwa Main Street, Marsaxlokk, Ghawdex, illi hija mmexxija minn Joseph Zammit Xuereb illi huwa wkoll oftalmologu. Jirrizulta, skond ix-xhieda ta' l-istess Joseph Zammit Xuereb, illi r-rikorrent, illi kien ilu jara pazjenti gewwa Ghawdex sa mis-sena 1998, beda jippresta s-servizzi tiegu wkoll gewwa l-ispizerija ta' Joseph Zammit Xuereb mis-sena 2004. Jirrizulta illi, bhalma jsir f'kull spizerija f'Malta u Ghawdex fejn varji professjonisti jipprovdu s- servizzi taghhom lill-pubbliku, l-ispizerija 'Joseph Dispensing Opticians' kellha tabella fejn turi l- varji professjonisti illi jpoggu u jaghtu s-servizzi taghhom lill-pubbliku, u fosthom kien hemm isem ir-rikorrent. Jirrizulta, skond ix-xhieda ta' Joseph Zammit Xuereb, sid l-ispizerija 'Joseph Brincat Opticians', illi r- rikorrent kien baqa' jippresta s-servizzi tieghu sa madwar gimghatejn qabel l-elezzjoni generali ta' Marzu 2013, wara liema data huwa qatt ma reggha ppresta servizzi hemm. Jirrizulta, dejjem skond ix-xhieda ta' Joseph Zammit Xuereb, illi t-tabella tal-lista tat-tobba kienet parti mid- dizinn recenti illi l-istess Zammit Xuereb kien ghamel lill hanut, ghal liema tabella huwa kien resposabblli unikament, bhalma kien resposabbli ghall-ispizerija kollha. Ghalhekk, wara illi r-rikorrent ma baqax' joffri s-servizzi tieghu fl-ispizerija tieghu, Grech ma hax hsieb illi jnehhi isem ir-rikorrent minn tali tabella, stante illi ma ridtx ikerrah it-tabella. Madanakollu, wara illi harget l-istorja meritu tal-kawza odjerna, huwa pproceda sabiex inehhi isem ir-rikorrenti. Jirrizulta, finalment, illi Joseph Zammit Xuereb ikkonferma illi r-rikorrent ma baqax jippresta s-servizzi tieghu fl-ispizerija tieghu u, kull meta kienu jcemplu nies biex jaghmlu appuntament mar-rikorrent, huwa kien jgharrafhom illi ma kienx qed jaghmel aktar appuntament hemm. Ikkunsidrat Jirrizulta illi d-difiza mqajjma mill-intimat fil-kawza odjerna hija dik illi ma kien hemm xejn libelluz fl-artikolu meritu tal-kawza odjerna peress illi l-artikolu kien kritika accettabbli f'socjeta demokratika fuq fatti sostanzjalment veri u fuq materja ta' interess pubbliku. Il-Qorti, qabel xejn, tossserva illi r-rikorrent, bhala politiku ghandu jkun suggett ghall-livell ta' kritika ferm oghla minn dik ta' persuna privata. Kif intqal fis-sentenza Ligens vs Austria, mhaddna mill-Qorti Maltin ukoll:- Il-Qorti tosserva wkoll illi huwa fatt accettat illum il-gurnata illi d-"difiza" tal-"fair comment" dejjem kienet intiza sabiex tibbilancja dritt li hu daqstant importanti, ossija dak li individwu jipprotegi r-reputazzjoni tajba tieghu. Di fatti, kif inghad minn Lord Justice Arpa Belli fil- kawza Sumame v. Daily Telegraph: Fil-kawza Dr Louis Clinch vs Etienne De Gabriele John u Felix Galea Taylor deciza fit 30 ta' April 2015, intqal illi: dwar l-as ett tad-difi a tal-kumment ust ilu mien jingħad mill-Qrati tagħna li biex id- difi a tal-kumment ust tkun tgħodd jeħtie li min jistrieħ fuqha jseħħlu juri li (a) l- kumment kien imsejjes fuq fatt li jkun issemma fil-pubblikazzjoni li minnha jitressaq l- ilment; (b) il-fatt imsemmi jrid ikun sostanzjalment minnu il-kumment irid jintwera li jkun ustifikabbli jew mistħoqq d il-kumment irid ikun tali li jikkwalifika bħala kritika u mhux ebliħ, tgħajjir jew insolenza; u (e) irid jagħti l-fehma onesta tal- kummentatur u li l-pubblikazzjoni ta' dik il-fehma ma saritx b'ħa en jew bil-ħsieb re i li jwe a' lil dak li jkun. Dwar il-kuncett ta' 'value judgment', il-Qorti Ewropeja ghad-Drittijiet tal-Bniedem, fil-kawza Iż-Żurrieq vs Austria (2003) EHRR 567,para 43, tghid is-segwenti: Ghaldaqstant, jirrizulta car mill-provi fuq imressqa, illi hemm sabiex id-difiza ta' 'fair comment' u 'value judgment' tirnexxi, irid jigi ppruvat illi dak allegat huwa bbazat fuq fatti sostanzjalment veri. Ikkunsidrat Jirrizulta, mill-provi prodotti, illi l-artikolist tal-artikolu meritu tal-kawza odjerna, b'titolu b'tipi kbar, allega, fil-konfront tar-rikorrent, illi huwa kien qieghed "jisfida u jibqa ghaddej bil-prattika privata" tieghu, liema allegazzjoni saret diversi drabi fl-artikolu, fejn allega illi mhux biss kien qieghed "jikser il-Kodici tal-Etika, izda wkoll jikser il-ftehim li ghandu mal-Prim Ministru billi jirreklama s-servizz professjonali fi spizerija privata f'Ghawdex". Jirrizulta illi l-bazi ta' tali allegazzjoni kienet il-fatt illi, fi spizerija, illi l-artikolist ma semmiex izda illi fil-mori tal-kawza irrizulta li jisimha 'Joseph Dispensing Opticians' kien hemm tabella ta' varji tobba illi jattendu f'din l-ispizerija, u fosthom kien hemm ukoll isem ir-rikorrenti. Jirrizulta illi l-artikolist wasal ghal konkluzjoni illi, la darba kien hemm isem ir-rikorrent fuq tabella gewwa Spizerija, huwa ghalhekk kien qieghed jippresta s-servizzi tieghu gewwa tali spizerija u kien qieghed "jirreklama l-professjoni tieghu ghal servizzi fi klinika ta' spizerija privata". Jirrizulta, madanakollu, illi l-artikolist, hekk kif kien qieghed jirredigi l-artikolu meritu tal-kaz odjern, allegatament baghat domandi lir-rikorrenti, liema domandi izda qatt ma gew ippresentati quddiem dina l-Qorti, ghal liema domandi l-intimat jallega illi r-rikorrent qatt ma rrisponda. Jirrizulta, madanakollu, illi l-artikolist ma ghamel ebda tentattiv sabiex jivverifika l-konkluzjonijiet tieghu qabel ma ippubblikahom billi jivverifika ma' sid l-Ispizerija dwar jekk ir-rikorrent kienx qieghed jippresta servizzi professjonali tieghu gewwa din l-Ispizerija kif ukoll dwar ghaliex isem ir- rikorrent kien ghadu qieghed jidher fuq it-tabella ta' l-ispizerija. Jirrizulta, di fatti, illi l-artikolist ma ghamel ebda tentattiv gurnalistiku sabiex jivverifika l-istorja tieghu u jissustanzjaha b'fatti certi u verifikabbli, izda ghadda biex jippubblika l-istorja odjerna u jaghmel asserzjonijet u allegazzjonijet fil-konfront tar-rikorrenti minghajr ebda tip ta' verifika. Il-Qorti ma tistax ma tosservax illi huwa fatt ben risaput illi l-varji professjonisti illi jrendu s- servizzi taghhom lill-pajjiz, minn zmien ghal zmien, bhala Membri tal-Parlament, ikunu gia qieghin jipprestaw is-servizzi professjonali taghhom, b'mod privat qabel ma' inghataw kariga pubblika, bhalma hija dik ta' Segretarju Parlamentari, lic-cittadin, u, bhala regola generali, isem ir-rikorrent ikun jidher jew mal-faccata tal-ufficju illi fih ikun qieghed jippresta s-servizz, jekk mhux fl-isem tad-ditta innifisha illi fiha huwa jkun qieghed jippresta s-servizz – dana japplika, kemm ghat-tobba u avukati kif ukoll professjonisti ohra bhalma huma accountants u periti. Il-Qorti ma tistax ma tosservax ukoll illi huwa fatt ben risaput wkoll illi, meta professjonist jiehu dan il-pass illi jaghzel li joffri s-servizzi tieghu lic-cittadin u jigi elett Membru tal-Parlament u, sussegwentement, jinghata kariga pubblika fit-tmexxija tal-Gvern tal-gurnata, l-ahhar haga illi ghandu f'mohhu hija t-tabella illi tidher fuq barra tal-ufficju tieghu u jew fuq barra ta' l-ispizerija li fih huwa kien jaghti s-servizzi tieghu u t-tnehhija taghhom. Il-Qorti, finalment, ma tistax ma tosservax illi, fil-kaz in ezami, hareg car mill-provi, illi r-rikorrent ma kien bl-ebda mod responsabli ghat-tabella illi abbazi taghha l-artikolist bena storja kontra r- rikorrent, izda tali tabella kienet saret minn persuna illi jgestixxi l-Ispizerija, illi ma kellu x'jaqsam xejn mar-rikorrent ghajr illi jipprovdilu post fejn ir-rikorrent kien jipprovdi s-servizzi tieghu qabel ma sar Segretarju Parlamentari. Ghalhekk, kieku l-artikolist tal-artikolu meritu tal-kawza odjerna ghamel l-istharrig kollu necessarju u vverifika direttament ma' sid l-ispizerija, huwa kien ikun ben a korrent illi, a differenza ta' dak illi huwa allega fl-artikolu tieghu, r-rikorrent ma kien bl-ebda mod responsabbli ghat-tabella li abbazi taghha l-artikolist bena l-istorja kollha, u illi r-rikorrent ma kienx qieghed jippresta s-servizzi tieghu gewwa tali spizerija. Jirrizulta, ghalhekk, illi ghalkemm l-intimat jishaq illi l-allegazzjonijiet tieghu kienu attwalment verifikabbli, tali verifiki ma ngabux, u ghalhekk d-difiza ta' "fair comment" minnu mressqa ma tissusistix stante illi dak minnu allegat ma jistax jitqiex bhala li huwa bbazat fuq fatti "sostanzjalment veri", kif tali difiza tenhtieg. Kif gie osservat mill-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fis-sentenza 'Sylvana Vassallo Fabri vs Alexander Gruppetta', deciza fis-27 ta' Jannar, 2016. Id-dritt tal-liberta tal-espressjoni m'huwiex licenzja biex thammeg ir-reputazzjoni ta' haddiehor u mbaghad tipprova tistahba wara dan id- dritt. Konkluzjoni Wara illi rat il-provi kollha prodotti u Wara illi rat is-sottomissjonijiet bil-miktub ta' l-abbli difensuri tal-partijiet Tghaddi biex taqta u tiddeciedi l-kaz billi Tichad l-eccezzjonijiet kollha ta' l-intimat, Tiddikjara l-artikolu ippubblikat fil-gazzetta 'Il-Mument', il-Hadd, 15 ta' Dicembru 2013, intitolat 'Franco Serra jisfida u jibqa ghaddej bil-prattika privata' bhala libelluz u malafamanti fil-konfront tar-rikorrenti u ghalhekk Tikkundanna lill-intimat, bhala editur tal-gazzetta Il-Mument fil 15 ta' Dicemrbu 2013, ihallas lir- rikorrent is-somma ta' Hamest elef Euro (€5,000) in linea ta' danni a tenur ta' l-Artikolu 28 tal-Kap 248. Spejjez tal-proceduri odjerni u imghax mid-data tas-sentenza sad-data tal-pagament effettiv kollu a kariku ta' l-intimat.