(Sede Kostituzzjonali) Rikors Kostituzzjonali Nru.: 108/2016 MH Illum, 8 ta' Novembru, 2017 Avukat Generali u Kummissarju tal-Pulizija Rat ir-rikors tar-rikorrent tas-27 ta' Dicembru 2016 permezz ta' liema huwa "Illi r-rikorrenti flimkien ma` zewg persuni ohra gew akkuzati talli f'dawn il- Gzejjer nhar il-wiehed u tletin (31) ta' Jannar tas-sena elfejn u wiehed (2001) u fix-xhur ta' qabel, b'diversi atti maghmulin fi zminijiet differenti, kissru diversi disposizzjonijiet tal-Kodici Kriminali, Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta; il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti Struttorja nhar l-erbatax (14) ta' Marzu tas-sena elfejn u wiehed (2001) u gew akkuzati li f'dawn il-Gzejjer, nhar il-wiehed u tletin (31) ta' Jannar tas-sena elfejn u wiehed (2001) u fix-xhur ta' qabel, b'diversi atti maghmulin disposizzjonijiet tal-ligi; Illi jidher li fid-data msemmija hawn fuq waqt il-prezentata, c-citazzjoni permezz ta' liema nbdew il-proceduri ta' dakinhar kienet inqrat u giet ikkonfermata mill-prosekuzzjoni u wara sar l-ezami tal-imputat; Illi fid-disgha u ghoxrin (29) ta' Marzu tas-sena elfejn u wiehed (2001) il- prosekuzzjoni ghamlet korrezzjoni fic-citazzjoni u ghalkemm l-imputati taw ruhhom b'notifikati, pero' din l-istess citazzjoni ma gietx mahlufa mill- prosekutur kif ukoll ma sarx l-ezami mill-gdid tal-imputati skont ma hu kkontemplat fl-Artikolu 390 tal-Kap 9; Illi jidher ukoll illi d-digriet li kien hemm ragunijiet bizzejjed illi l- it-tletin (30) gurnata ikkontemplati fl-Artikolu 401 tal-Kap 9; Illi dawn il-proceduri damu ghaddejjin ghall-hmistax (15) -il sena shah fejn il-kaz gie assenjata u riassenjat lil hames (5) Magistrati differenti ghal diversi ragunijiet; Illi fil-hamsa u ghoxrin (25) ta' Lulju tas-sena elfejn u sittax (2016) il- Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali tat is- sentenza taghha li ggib l-ismijiet Il-Pulizija vs Glenn Falzon Tabone, Richard Scicluna u George Camilleri Vella, fejn din il-Qorti hekk preseduta iddikjarat l-atti tal- kompilazzjoni nulli u astjeniet milli tiehu konjizzjoni ulterjuri taghhom, ghaliex meta saret il-korrezzjoni tac-citazzjoni waqt l-udjenza tad-disgha u ghoxrin (29) ta' Marzu tas-sena elfejn u wiehed (2001), kif ukoll il-fatt li d-digriet tal-prima facie dam izjed miz-zmien li tistipula l-ligi sabiex jintbaghat quddiem l-Avukat Generali fisser li kien hemm difett fil-mod kif gew kondotti l-proceduri skont il- Illi mis-suespost jirrizulta li t-trapass ta' aktar minn hmistax (15) -il sena sabiex kawza tigi deciza huwa wiehed ingustifikat u irragonevoli; Illi kif ser jirrizulta waqt it-trattazzjoni ta' dawn il-proceduri, ma hemm l-ebda gustifikazzjoni ghaliex din il-kawza kellha ddum hmistax (15) -il sena sabiex tigi mismugha u deciza; Illi d-dewmien f'dan il-kaz kien eccessiv u ingustifikat u qieghed lir- rikorrenti fi stat ta' incertezza, frustrazzjoni, qtigh ta' qalb u ansjeta` sakemm finalment gie liberat mill-akkuzi kollha migjuba kontrih; Illi mill-proceduri msemmija jirrizulta wkoll li l-prosekuzzjoni kienet negligenti fil-qadi ta' xoghla meta pprezentat citazzjoni zbaljata u ghaldaqstant naqset li tilhaq l-efficjenza u l-professjonalita` li tressaq persuni b'arrest; Illi fil-fehma tar-rikorrenti dan l-istat ta' fatt huwa leziv tad-dritt fundamentali tieghu ghal smigh xieraq minn Qorti indipendenti u imparzjali fi zmien ragonevoli u dan kif sancit fl-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l- Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea ghad-Drittijiet tal- Bniedem. Ghaldaqstant, in-vista tal-premess, r-rikorrenti, bir-rispett, jitlob lil dina l- Onorabbli Qorti joghgobha: i) Tiddikjara illi l-proceduri fl-ismijiet Il-Pulizija vs Glenn Falzon Tabone, Richard Scicluna u George Camilleri Vella, deciza fil-hamsa u ghoxrin (25) ta' Lulju tas-sena elfejn u sittax (2016) mill-Onorabbli Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali gew lezi d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti ghal smigh xieraq minn Qorti indipendenti u ii) Tiddikjara u tiddeciedi konsegwentement illi sehhu vjolazzjonijiet tal- Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea ghad-Drittijiet tal- Bniedem; iii) Taghti dawk ir-rimedji li jidhrilha effettivi u opportuni fic-cirkostanzi, inkluz izda mhux biss kumpens pekunjarju ghad-danni morali sofferti. Rat ir-risposta tal-intimati tal-20 ta' Jannar 20171 li permezz taghha "Illi fl-ewwel lok u għall-kull buon fini l-esponenti jirrilevaw li l- Onorabbli Imħallef li quddiemha ġew assenjati l-proċeduri odjerni kienet inkarigata bis-smiegħ tal-kumpilazzjoni tal-proċeduri kriminali mertu tar- rikors odjern bejn is-26 ta' Novembru 2001 u t-2 ta' April 2012 meta hija kienet Maġistrat2; Illi bla ħsara għall-premess u in linea preliminari, in kwantu l-lanjanza ta' smiegħ xieraq minn Qorti indipendenti u imparzjali fi żmien raġonevoli bi ksur tal-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Artikolu 39 tal- Kostituzzjoni, l-esponent Kummissarju tal-Puliżija ġie mħarrek inutilment u għalhekk għandu jinħeles mill-osservanza tal-ġudizzju; Bl-ispejjez." 1220 tal-Kumpliazzjoni nru. 185/2001 fl-ismijiet Il-Pulizija vs Glenn Falzon Tabone, Richard Herbert, George Camilleri Vella Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost u fil-mertu, l-allegazzjonijiet u l- pretensjonijiet tar-rikorrent huma kollha nfondati fil-fatt u fid-dritt u dan għas-segwenti raġunijiet li qed jiġu hawn elenkati mingħajr preġudizzju għal xulxin; Illi huwa paċifiku li d-dritt għal smiegħ xieraq irid ikun evalwat fir- tal-proċeduri kollha kif ukoll prinċipalment għandhom jittiehdu in konsiderazzjoni sabiex jiġi determinat jekk is-smigħ ta' proċess eċċediex il-parametri tas-smigħ fi żmien raġjonevoli huwa l-komplessita' tal-każ, l-aġir tal-partijiet fil-kawża u l- aġir ta' l-awtorita' ġudizzjarja; Illi mill-inkartament tal-proċeduri kriminali mertu tal-proċeduri odjerni jirriżulta li ma kien hemm l-ebda dewmien irraġionevoli kif allegat mir- rikorrenti b'dan illi kull allegazzjoni da parti tar-rikorrenti li ġie leż id- dritt tiegħu għal smiegħ xieraq fi żmien raġonevoli a tenur ta' l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u/jew ta' l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropeja hija bir- rispett kollu infondata u insostenibbli; Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, dato ma non concesso kien hemm xi dewmien li jeċċedi l-parametri tas-smigħ fi żmien raġjonevoli, mill-atti il- prosegwiment sħiħ tal-proċeduri kriminali surriferiti u ma jirriżultax li f'xi ħin oġġezzjona jew ilmenta minn xi allegat preġudizzju li kien qed jikkawżalu l-allegat dewmien tal-proċeduri. Bir-rispett dovut, huwa għal kollox inawdit li mputat jibqa għal kollox passiv matul il-proċeduri ġudizzjarji kontrih sabiex wara trapass ta' żmien jilmenta li matul l- imsemmija proċeduri kriminali ġie leż id-dritt tiegħu għal smiegħ xieraq fi żmien raġonevoli u li l-allegat dewmien allegatament ikkawżalu danni, inċertezza frustrazzjoni, ansjetà jew qtigħ ta' qalb; Illi f'kull każ u bla ħsara għall-fatt li l-proċeuri odjerni mhumiex ta' culpa akwiljana jew kawża għad-danni, dato ma non concesso kien hemm xi dewmien li jeċċedi l-parametri tas-smigħ fi żmien raġjonevoli, ir-rikorrent irid iġġib prova tajba tal-allegati konsegwenzi li allegatament ġarrb u li, kif allegat minnu, dawn kienu konsegwenza diretta tal-allegat dewmien fil- proċeduri krimnali surriferiti; Illi dejjem mingħajr preġudizzju għas-suespost, dato ma non concesso u biss għall grazzja tal-argument li inkisru d-drittijiet fundamentali tar- rikorrenti kif allegat fir-rikors pomutur, allegazzjoni li l-esponent qiegħed jopponi, ma hemm l-ebda lok għal rimedju jew kumpens pekunarju u/jew non-pekunarju ieħor kif mitlub mir-rikorrent; Salv eċċezzjonijiet ulterjuri. Għaldaqstant, l-esponenti bir-rispett jitolbu lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad it-talbiet kollha tar-rikorrent, bl-ispejjeż kontra tiegħu." Rat l-atti tal-process kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija vs Glenn Falzon Tabone et.3 allegat mal-atti tal-proceduri odjerni4; Rat id-dokumenti kollha pprezentati in atti u d-digrieti relattivi; Rat in-Noti ta' Sottomissjonijiet skambjati bejn il-partijiet. 3 Kumpilazzjoni nru.185/2001 4 Verbal tat-22 ta' Frar 2017 (fol 31) u verbal tad-29 ta' Marzu 2017 (fol 37) 5 Fol 32 et seq Rat li l-kawza thalliet ghal-lum ghas-sentenza. Rat l-atti kollha l-ohra tal-kawza. Ikkunsidrat: Fil-kawza tal-lum ir-rikorrent qed jitlob lil din il-Qorti sabiex tiddikjara li huwa sofra lezjoni tad-drittijiet fundamentali tieghu kif protetti bl-artikolu 39 tal- Kostituzzjoni ta' Malta ("Kostituzzjoni") u bl-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem ("Konvenzjoni") minhabba dewmien irragjonevoli fil-proceduri kriminali fl-ismijiet "Il-Pulizija vs Glenn Falzon Tabone et" decizi fil-25 ta' Lulju 2016. Ghal dawn ir-ragunijiet huwa qed jitlob il- likwidazzjoni u hlas favur tieghu ta' kumpens xieraq ghad-danni minnu sofferti. Minn naha taghhom l-intimati rrespingew il-pretensjonijiet tar-rikorrenti bhala nfondati fil-fatt u fid-dritt. Fil-fehma taghhom id-dritt ghal smiegh xieraq irid jigi evalwat fit-totalita' tieghu u fil-kaz odjern ma kien hemm ebda dewmien irragjonevoli. F'kull kaz, huma jzidu li r-rikorrent kien akwijexxenti mal- andament tal-proceduri u qatt ma lmenta dwar dewmien. Eccezzjoniet preliminari L-intimati ressqu s-segwenti eccezzjoniet preliminari: "...jirrilevaw li l-Onorabbli Imħallef li quddiemha ġew assenjati l-proċeduri odjerni kienet inkarigata bis-smiegħ tal-kumpilazzjoni tal-proċeduri kriminali mertu tar-rikors odjern bejn is-26 ta' Novembru 2001 u t-2 ta' April 2012 meta hija kienet Maġistrat;" Illi tali eccezzjoni fil-fatt kienet giet trattata ab initio mill-Qorti kif hemm preseduta billi dik l-istess Qorti ma l-ewwel dehra ghas-smiegh tar-rikors promotur kienet fil-verbal taghha tas-seduta ta' 24 ta' Jannar, 2017 6 di sua sponte rrelevat illi l-Imhallef sedenti kienet "il-Magistrat illi quddiema fil-Qorti tal-Magistrati. instema' l-kaz ili minnu qed jilmenta r-rikorrenti Frendo meta kienet tippresjedi Ghaldaqstant, il-Qorti tastjeni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tal-kaz ai terminu 734 Kap 12tal-Ligijiet ta' Malta." Illi konsegwentement ir-rikors in ezami gie assenjat ai terminu ta' l-artikolu 11 tal-Kap 12 lil din il-Qorti kif preseduta.7 Illi konsegwentement ghal dan din il-Qorti qeghda tastjeni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri ta' l-ewwel eccezzjoni mressqa. It-tieni eccezzjoni mressqa tghid; "....in kwantu l-lanjanza tar-rikorrent hija l-allegat nuqqas ta' smiegħ xieraq minn Qorti indipendenti u imparzjali fi żmien raġonevoli bi ksur tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Artikolu 39 tal- Kostituzzjoni, l-esponent Kummissarju tal-Puliżija ġie mħarrek inutilment u għalhekk għandu jinħeles mill-osservanza tal-ġudizzju." Il-Qorti ssib li din l-eccezzjoni ma hix gustifikata. Filwaqt li huwa pacifiku li l-prezenza tal-Avukat Generali hija mehtiega in rapprezentanza residwa tal-Istat, il-Kummissarju tal-Pulizija ukoll ghandu jkun parti minn dawn il-proceduri sabiex jirrispondi ghall-lanjanzi tar-rikorrent in kwantu l-prosekuzzjoni tal-kaz in ezami tmexxiet mill-istess Pulizija u allura fil- kawza sejjer jigi skrutinjat ukoll il-komportament tal-prosekuzzjoni fl-andament tal-proceduri. L-eccezzjoni hija ghalhekk michuda. Sintetikament mill-inkartament tal-proceduri kriminali msemmija jirrizulta li fl- 14 ta' Marzu 2001 ir-rikorrent odjern, flimkien ma' persuni ohra tressqu quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti Istruttorja akkuzati b'diversi reati fosthom ta' frodi u falsifikazzjoni ta' diversi Euro Cheques, Travellers Cheques, Visa Card Vouchers u dokumenti ohra u li xjentement ghamlu uzu minnhom; kif ukoll li b'mezzi kontra l-ligi jew billi ghamlu uzu ta' ismijiet jew kwalifiki foloz ghamlu qliegh pekunarju ghad-dannu ta' diversi ta' diversi kumpaniji u anke li laqghu ghandhom hwejjeg misruqa8. Permezz ta' Ordni datata l-1 ta' Lulju 2010, l-Avukat Generali baghat il-kaz tar-rikorrent odjern sabiex jigi deciz bi procedura sommarja9, ghall-liema ordni r-rikorrent ma kellu ebda oggezzjoni10. Il-kaz gie l-ewwel darba differit ghas- sentenza fis-6 ta' Novembru 201411 u minn wara dik id-data il-kaz ghadda ghand gudikant iehor li astjeniet12 u sussegwentement il-kaz gie deciz fil-25 ta' Lulju 2016 mill-Magistrat li lilha gie mbaghad assenjat. Il-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali iddikjarat l- atti tiehu konjizzjoni ulterjuri taghhom13. tal-kumpilazzjoni nulli u astjeniet milli Fl-affidavit tieghu fl-atti tal-proceduri odjerni14, ir-rikorrent jaghti l-verzjoni tieghu tal-fatti li wassluh biex gie nvestigat u mressaq il-Qorti bl-akkuzi kriminali msemmija. Huwa kompla li ghal xi granet inzamm il-habs. Minkejja li wara huwa nghata l-liberta' provizorja, spicca bla xoghol u kellu japplika ghal beneficcji socjali. Minhabba n-numru twal ta' snin li l-kaz dam ghaddej il-Qorti huwa sofra kemm fl-istat ta' sahhtu kif ukoll moralment u anke finanzjarjament u kellu jiffacja problemi ohra familjari. Ghal dawn ir-ragunijiet huwa jsostni li ghandu jigi kkumpensat. Ikkunsidrat: Il-pern tal-kwistjoni kostituzzjonali huwa l-perjodu li damu ghaddejjin dawn il- proceduri kriminali kontra r-rikorrent, u jekk tali dewmien jammontax ghal ksur tad-drittijiet fundamentali tieghu a tenur tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u tal- artikolu 6 tal-Konvenzjoni. L-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni jipprovdi hekk - "39. (1) Kull meta xi ħadd ikun akkużat b'reat kriminali huwa għandu, kemm-il darba l-akkuża ma tiġix irtirata, jiġi mogħti smigħ xieraq għeluq żmien raġonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali mwaqqfa b'liġi." L-artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni jipprovdi hekk – Il-principji gurisprudenzjali in materja stabbiliti fil-gurisprudenza, kemm nostrali kif ukoll tal-Qorti Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem ("QEDB"), huma ben stabbiliti. Fost l-ewlenin il-Qorti tissottolinea li: Dawn iz-zewg artikoli citati jestabilixxu li bhala parti mill-principju ta' smiegh xieraq, decizjonijiet dwar kwistjonijiet ta' natura civili u anke dawk ta' natura kriminali ghandhom jinqatghu fi zmien ragjonevoli. Dan sabiex il- partijiet fil-proceduri quddiem il-Qrati jigu protetti minn dewmien procedurali eccessiv li jista' jkun ta' pregudizzju ghalihom kif ukoll sabiex il-kredibilita' u l-effettivita' tal-amministrazzjoni tal-gustizzja ma tigix mittiefsa. L-evalwazzjoni dwar ir-ragjonevolezza o meno tal-perjodu li fih damu ghaddejjin il-proceduri quddiem il-Qrati m'ghandux jigi stabbilit in vacuum jew a bazi biss tan-numru ta' snin li tkun damet ghaddejja l-kawza, imma ghandu jitqies ukoll fid-dawl tac-cirkostanzi partikolari tal-kaz in ezami. il-kawza biex Ghandhom ukoll Fil-kaz Joseph Manuel Johnson et vs Avukat Generali17 din il-Qorti diversament preseduta kompliet hekk – "....f'kawza bhal din m'ghandux biss semplicement jigi konsidrat it-tul effettiv in kemm damet konsiderazzjoni fatturi ohra. Inoltre l-fattur taz-zmien m'ghandux jigi determinat fl-astratt imma fid-dawl tac-cirkostanzi partikolari tal-kaz [ara Applik Nru 1103/6 kontra l-Belgju] [Ara wkoll, Q.Kos. Joseph Zurgani v. Avukat Generali – 28 Settembru 2012; ara wkoll Q.Kos. George Scicluna Grech v. Registratur tal-Qorti – 8 Novembru 2004; Q.Kos. John Schembri v. Avukat Generali - 8 Novembru 2003]." 16 Pagna 279 Edit.2nd 17 Rik Nru 88/13 deciz 15 ta' Mejju 2015 Fil-kors tas-snin kemm il-QEDB u l-Qrati taghna stabbilew diversi kriterji li taghhom ghandha tittiehed konsiderazzjoni sabiex jigi determinat jekk kienx hemm dewmien irragjonevoli jew le. Kif issottolineat din il-Qorti diversament preseduta fil-kaz David Brincat Dowdall vs Avukat Generali18 "B'mod generali, biex jigi determinat jekk is-smiegh f'xi proceduri quddiem il- Qorti sarx fi zmien ragjonevoli kif miktub mill-artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni u mill-artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropeja, wiehed irid iqis ic-cirkostanzi kollha partikolari f'dawk il-proceduri, u b'mod partikolari: 1. in-natura u/jew komplessità tal-kaz in kwistjoni, 2. il-kondotta tal-partijiet fil-kawza, u 3. il-mod kif dawk il-proceduri gew trattati u kondotti mill-awtorità gudizzjarja stess". Fil-kaz Francis Abdilla Muscat vs Avukat Generali19 kompla jinghad hekk - "S'intendi, dawn il-kriterji jridu jigi applikati ghall-kaz konkret u mhux fl- astratt, b'mod ghalhekk li ghandu jigi ezaminat sew il-process li jkun qed jigi allegat li jaghti lok ghall-ksur lamentat. Ma hemmx, ghalhekk, xi periodu pre- determinat, applikabbli ghal kull kaz, li jekk jinqabez ikun hemm ksur minhabba dewmien mhux ragonevoli". Inghad imbaghad fil-kaz John A. Vella Coleiro pro et nomine vs. Avukat Ġenerali20 "Ghalhekk skont dawn il-principji l-ebda fattur partikolari ma huwa wahdu konklussiv, imma l-Qorti trid tezamina l-fatturi kollha separatament biex tivvatula l-effett kumulattiv fuq il-proceduri fl-intier taghhom sabiex tara jekk dawn gewx maghluqa fi zmien ragjonevoli. Il-Qorti tista' ssib li fattur partikolari kien leziv mentri fatturi ohrajn ma kienux". Stabbiliti dawn il-principji gurisprudenzjali l-Qorti sejra tezamina l-atti processwali tal-proceduri kriminali fl-ismijiet"Il-Pulizija vs Glenn Falzon Tabone et", liema proceduri fattwalment damu ghaddejjin hmistax il-sena peress li nbdew fl-14 ta' Marzu 2001 u gew konkluzi fil-25 ta' Lulju 2016. Il-Qorti tinnota fl-ewwel lok li ghalkemm huwa minnu li l-procedura in ezami kellha tkun wahda sommarja, b'daqshekk ma jfissirx li din kienet xi wahda di facile spedizione kif donnu jipprova jaghti l-impressjoni r-rikorrent. Ir-rikorrent, kollettivament maz-zewg ko-imputati l-ohra, kien mixli b'xejn inqas minn disa' 18 Rik Nru 5/08 deciz fit-3 ta' Lulju 2008 19 App Nru 737/00 deciz fis-27 ta' Gunju 2003 20 Rik Nru 63/10 deciz fil-11 ta' Novembru 2011 reati li n-natura taghhom stess kienet ukoll ta' certa portata. Individwalment imbaghad, wiehed mill-imputati l-ohra kellu numru ta' akkuzi ohra. Dan minnu nnifsu jirrendi l-kaz wiehed ta' certu kumplessita' anke ghal dawk li huma provi. Infatti l-process huwa maghmul minn xejn inqas minn 6 volumi ta' atti, li fihom instemghu 'il fuq minn 60 xhud (anke jekk uhud minnhom xehdu aktar minn darba). Kellhom ukoll jitqabbdu xi esperti mill-Qorti sabiex ikunu jistghu jassistuha fl-indagini taghha u bhala parti mill-provi gew prezentati wkoll numru konsiderevoli ta' dokumenti. L-kaz ma kienx wiehed daqshekk semplici. Ferm il-premess pero' l-Qorti xorta wahda tqis li d-dewmien tal-kaz in ezami ghal hmistax il-sena mhuwhiex wiehed gustifikat fic-cirkustanzi. Fil-fehma taghha kien hemm numru ta' fatturi li kumulattivament ikkontribwew ghal dewmien zejjed tal-proceduri u cioe': i. It-trapass twil ta' zmien mehud mill-prosekuzzjoni biex tikkonkludi l-provi taghha. Huwa minnu li, kif inghad, kien hemm numru sostanzjali ta' xhieda li tressqu, imma meta wiehed iqis li l-kaz beda jinstema' fl-14 ta' Marzu 2001 u l- prosekuzzjoni ghalqet il-provi taghha aktar minn disa' snin wara, u cioe' fit-3 ta' Novembru 201021 ma jistax hlief iwassal lill-Qorti ghall-konkluzjoni li dan kien zmien twil izzejjed u certament mhux ragjonevoli sabiex jigu konkluzi dawn il-provi; Ma' dan il-Qorti zzid li kien hemm circa erbatax il-seduta li fihom ma seta' jsir xejn ghax l-imputati jew min minnhom ma kinux gew debitament notifikati biex jidhru ghas-seduta, jew inkella ghax il-prosekuzzjoni ma kellhiex f'idejha r-riferti tal-imputat jew imputati li ma jkunux dehru ghal dik is-seduta partikolari. Inoltre, anke jekk mhux numru kbir, kien hemm ukoll numru ta' differimenti li saru fuq talba tal-prosekuzzjoni jew minhabba xoghol urgenti jew indispozizzjoni tal-prosekutur; iii.Sinifikanti wkoll huwa n-numru sostanzjali ta' rinviji li saru f'dawn il- proceduri – aktar minn sittin wiehed - u dan primarjament sabiex ikomplu jinstemghu il-provi. Dwar dawn ir-rinviji il-Qorti tal-Magistrati stess kienet ikkummentat: i. Waqt is-seduta tas-27 ta' Settembru 200422, l-Qorti vverbalizzat li – "Minhabba li l-kawza ilha ghaddejja, l-Qorti titlob lill-Avukat Generali jirrinvija l-atti mill-aktar fis possibbli." Ftit tax-xhur wara, fl-20 t'April 200523 l-Qorti vverbalizzat hekk – "Il-qorti tinnota li din hija kawza li wirtietha minghand l-Imhallef Dr Noel Fenech Montfort, hija kawza antika u ma jistax ikun illi minn rinviju ghal iehor ma jsir xejn. Tordna lill-ufficjal prosekutur jesawrixxi l-provi kollha." Tlett snin wara, fis-26 ta' Settembru 200824 il-Qorti regghet irrimarkat li – "Il-Qorti in vista tat-tul ta' zmien li hadet din il-kawza li din il-Qorti wirtet minghand Qorti ohra, tirrakkomanda lill-Avukat Generali jakkorcja t-termini ta' dan ir-rinviju...." L-Avukat Generali talab aktar minn estensjoni wahda ta' zmien sabiex jiddeciedi jekk ghandux igib il-quddiem l-Att tal-Akkuza; v. Id-difiza fil-kaz in ezami setghet tibda bil-provi taghha mid-9 ta' Dicembru 2010. Ir-rikorrent dam tlett snin biex jiddikjara l-provi tieghu maghluqa u cioe' fit-12 ta' Novembru 201325. F'dan il-perjodu kollu huwa ma ressaq ebda provi u dan nonostante li waqt is-seduta tal-5 t'April 2011 huwa kien iddikjara li ried iressaq xhud wiehed in kontro-ezami bhala prova26, liema dikjarazzjonni kien rega' kkonfermaha waqt is-seduta tas-6 ta' Frar 201227. Kien hemm ukoll numru ta' seduti allokati ghall-provi tad-difiza u li fihom ma sar xejn jew ghax saru minnhom rikorsi ghal differiment, inkluz mir- rikorrent odjern28; l-imputati ma kinux f'qaghda li jinfurmaw lill-Qorti jekk kellhomx xhieda mharrkin ghas-seduta29; seduta li fiha nghatat primarjament informazzjoni u ma sar xejn aktar30; seduta allokata ghax-xhieda tad-difiza izda l-uniku xhud intiz ghal dik is-seduta ma setax jidher31; indispozizzjoni ta' whud mill-imputati32 u nuqqas ta' wiehed mill-imputati minghajr gustifikazzjoni33; ta' dehra Kien hemm circa tlettax il-darba li l-Qorti ddifferiet il-kaz b'ordni taghha stess jew minhabba mard jew xoghol iehor urgenti. Matul il-perjodu ta' hmistax il-sena, il-kaz gie assenjat lil hames gudikanti differenti ghal ragunijiet ta' ri-assenjazzjoni ta' doveri. Dan inevitabilment ifisser aktar hin mehtieg biex kull gudikant gdid li gie f'idejh il- kaz jezamina l-process voluminuz mill-bidu, flimkien mal-volum iehor ta' xoghol gdid li huwa jkun wiret bis-sahha tar-riassenjazzjoni tad-doveri. F'dan il-kuntest il-Qorti tikkondividi ma' dak li ntqal fil-kaz Iris Borg Maggi vs Avukat Generali34 b'referenza ghal aktar gurisprudenza: "Fil-11 ta' Awissu 2003, il-Qorti Kostituzzjonali fil-kawza John Schembri vs Avukat Generali affermat inoltre illi: jinstab twil u damet li kawza damet pendenti ghal zmien "Meta irragonevolment biex inqatghet, ikun gudizzju simplicistiku wisq li tintefa l-htija ghad-dewmien fuq l-imhallef partikolari li jkun sema' l-istess kawza li damet. Ikun gudizzju x'aktarx immensament ingust li takkuza jew li tinsinwa li dak l- imhallef partikolari ikun tghazzen, tnikker jew generalment ma kienx diligenti f'xogholu. Dan ghaliex, fil-verità, l-abilità ta' dak l-imhallef li jiddisponi mill- kawzi fi zmien ragonevoli ma' tiddependix biss fuq il-kwalitajiet intrinsici u personali tieghu, izda, fil-parti l-kbira tiddependi fuq l-effikacja o meno tal- ambjent li jahdem fih. Fost il-fatturi li jikkondizzjonaw dan l-ambjent, insibu n- numru kbir ta' kawzi "qodma" (backlog) li "jitghabba" bih appena jilhaq imhallef, in-numru sinjifikanti ta' kawzi godda li jigu assenjati lilu regolarment, u dawk li jista' "jiret" meta jirtira xi gudikant, il-kwalità u l-kumplessità ta' l- istess kawzi, jekk l-imhallef jinghatax persuni debitament kwalifikati biex jassistuh, jekk jinghatax r-rizorsi necessarji biex jaghmel ir-ricerka tieghu, biex izomm ruhu aggornat fl-istudji tieghu, u biex isib il-hin necessarju ghad- deliberazzjoni tas-sentenzi. Id-dritt fundamentali tal-indivdwu li jkollu l-kawza tieghu mismugha u finalizzata eghluq iz-zmien ragonevoli, jimponi tassattivament fuq l-istat, li jrid josserva s-Saltna tad-Dritt, l-obbligu li jkollu fis-sehh sistema efficjenti t'amministrazzjoni tal-gustizzja. Il-gudikatura tifforma t-tielet kolonna li fuqha hu mibni l-istat. Fis-sistema taghna, huma z-zewg kolonni l-ohra tal-istat, cioe' l-ezekuttiv u l-legislattiv, li ghandhom obbligu li jipprovdu r-rizorsi, l-istrutturi u l-ghodod l-ohra kollha necessarji biex il-Qrati jkunu f'pozizzjoni li jwettqu l- gustizzja fi zmien ragonevoli". Ukoll fil-kaz ta' Guincho vs Portugal sahqet li stat ghandu l-obbligu li jforni bizejjed rizorsi ghad-disposizzjoni tas-sistema gudizzjarju sabiex ma jkunx hemm dewmien irragonevoli fil-proceduri (10 ta' Lulju 1984)." tad-difiza fl-osservazzjonijiet suesposti, Certament li l-fatturi suesposti wasslu biex kumuluttivament il-process twal inutilment. Eskluzi d-dewmien inutli tar-rikorrent biex jaghlaq id-difiza tieghu u l-ohra fuq nuqqasijiet imsemmija jaghtu lok ghall-gustifikazzjoni tal-lanjanza tar-rikorrent li huwa sofra ksur tad-dritt tieghu ghal smiegh xieraq gheluq zmien ragjonevoli. Inevitabilment, is-snin twal li huwa kien kostrett jibqa' fi stat ta' ncertezza hallew il-konsegwenzi taghhom fuqu u fuq familtu, u dan kif anke xehed huwa stess. il-fatturi Ta' dan kollu r-rikorrent sofra pregudizzju li ghalih ghandu jinghata rimedju xieraq. Ir-rimedju moghti se jkopri biss id-danni morali u mhux id-danni materjali il-ghaliex mhuwhiex kompitu ta' din il-Qorti fil-vesti kostituzzjonali taghha li takkorda danni reali. Kif qalet il-Qorti Kostituzzjonali, fis-sentenza Gasan Enterprises Limited vs Awtorità ta' Malta Dwar l-Ambjent u l-Ippjanar35 - "Meta jiġi riskontrat dewmien skond l-Artikolu 6, ir-rimedju għandu jkun, bħala regola, kumpens konsistenti f'danni morali li jkunu jirrispekkjaw id- dewmien inġustifikat, u dan indipendentement min-natura tal-kawża .… u bla preġudizzju għad-danni materjali ossia reali id-dewmien seta' effettivament ikkawża." Ghalkemm kull kaz ghandu l-fattispecje tieghu u allura l-kumpens akkordat fil- kaz tal-lum ghandu jirrifletti c-cirkustanzi partikolari tieghu, il-Qorti tinnota li fost is-sentenzi li nghataw dawn l-ahhar snin fir-rigward ta' dewmien meqjus mhux ragjonevoli hemm:  Dr Tancred Cakmak. vs Avukat Generali deciza fit-2 ta' Lulju 201336 fejn il-Qorti llikwidat kumpens morali fis-somma ta' €2,500 fir-rigward ta' proceduri li damu madwar 24 sena;  Joseph Manuel Johnson u Joseph Giles De Brincat vs Avukat Generali deciza fil- 15 ta' Mejju 201537 fejn il-Qorti llikwidat kumpens morali fis-somma ta' €2,500 kull wiehed fir-rigward ta' proceduri li kienu ghadhom pendenti wara 10 snin u f'dan il-perjodu ftit li xejn kien sar minn naha tal- prosekuzzjoni fit-tmexxija tal-kaz;  Joseph Gaspar Azzopardi et vs Avukat Generali deciza fit-28 ta' Frar 201438 fejn il- Qorti llikwidat kumpens morali fis-somma ta' €3,000 ghal kawza li damet ghaddejja erbghin sena wara li hadet in konsiderazzjoni l-fatt li r- rikorrenti kienu passivi ghal snin shah dwar dan id-dilungar tal-proceduri minghajr ma hadu azzjoni biex jissalvagwardjaw id-drittijiet taghhom. Il- Qorti qalet hekk - "Din il-Qorti tirrileva li ghalkemm il-kawzi damu ghexieren ta' zmien, circa erbghin (40) sena, ir-rikorrenti pprezentaw il-proceduri odjerni f'Marzu 2010. Dan id-dewmien da parti taghhom biex jirreklamaw ir-rimedji kostituzzjonali, 35 App Nru 29/01 deciz 3 ta' Frar 2009 36 Rik 10/08 37 Rik 88/13 38 Rik 25/10 apparti milli jkompli juri l-passivita` da parti tar-rikorrenti, jimmilita kontra taghhom fil-komputazzjoni tal-kumpens; il-Konvenzjoni ma tiffavorixxix lil min jorqod fuq id-drittijiet tieghu. F'dan il-kaz, ir-rikorrenti hadu naghsa twila hafna fejn jidhlu d-drittijiet konvenzjonali taghhom ghax hallew aktar minn erbghin (40) sena sabiex fl-ahhar jiehdu passi konkreti sabiex iressqu l-ilment kostituzzjonali taghhom." Fid-dawl tas-suespost, fil-likwidazzjoni tal-kumpens il-Qorti ma tistax tinjora l- fatt li r-rikorrent ukoll ikkontribwixxa ghal dan id-dewmien meta huwa hela tlett snin shah biex fihom iddikjara biss li se jtella xhud wiehed u aghar minn hekk imbaghad spicca biex lanqas biss tellghu u finalment iddikjara li huwa ser jaghlaq il-provi. Inoltre fil-kors kollu ta' hmistax il-sena li fihom damu ghaddejjin il-proceduri r- rikorrent wera inerzja shiha fir-rigward tas-salvagwardja tad-drittijiet tieghu tant li qatt ma lmenta dwar id-dewmien fil-proceduri u kien biss wara li dawn intemmew li huwa ddecieda li jiehu azzjoni. Dan il-fatt ukoll ghandu jigi rifless fil-quantum akkordat. F'dan is-sens ghalhekk u safejn kompatibbli ma' dak li appena ntqal, is-sitt eccezzjoni tal-intimati hija gustifikata. Fic-cirkustanzi u wara li qieset l-aspetti l-ohra kollha tal-kaz, il-Qorti sejra takkorda lir-rikorrent is-somma ta' elfejn Ewro (€2,000) li ghandhom jitqiesu bhala just satisfaction ghall-lanjanza tieghu. Ghal dawn il-motivi l-Qorti: 1. Tastjeni kif premess milli tiehu konjizzjoni ulterjuri ta' l-ewwel eccezjoni mressqa. Tichad l-eccezzjonijiet l-ohra tal-intimati hlief ghas-sitt eccezzjoni safejn hija kompatibbli ma' dak deciz; 3. Tilqa' l-ewwel u tieni talba tar-rikorrent u tiddikjara illi fil-proceduri fl-ismijiet "Il-Pulizija vs Glenn Falzon Tabone, Richard Scicluna u George Camilleri Vella"39, deciza fil-25 ta' Lulju 2016 mill-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali gew lezi d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti ghal smigh xieraq minn Qorti indipendenti u imparzjali fi zmien ragonevoli kif protetti bl-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l- Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem; 39 Kumpilazzjoni nru. Tillikwida l-ammont ta' elfejn Ewro (€2,000) bhala danni morali ghall- lezjoni sofferta u tikkundanna lill-intimati jhallsu tali somma lir-rikorrent solidalment bejniethom. L-ispejjez tal-kawza ghandhom ikunu a karigu tal-intimati solidalment bejniethom.