Appell Inferjuri Numru 1/2021 LM MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR. IMĦALLEF LAWRENCE BURLO! Seduta tal-14 ta' Lulju, 2021 Appell Inferjuri Numru 1/2021 LM Direttur Ġenerali tas-Sigurtà Soċjali ('l-appellant') Dan huwa appell magħmul mill-intimat id-Direttur Ġenerali tas-Sigurtà Soċjali [minn issa 'l quddiem 'id-Direttur Ġenerali appellant'] mid-deċiżjoni mogħtija fit-13 ta' Jannar, 2021, numru 019/21 [minn issa 'l quddiem 'id- deċiżjoni appellata'] mill-Arbitru tas-Sigurtà Soċjali [minn issa 'I quddiem 'l- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 10 Appell Inferjuri Numru 1/2021 LM Arbitru'], li permezz tagħha ddeċieda li jilqa' l-appell tar-rikorrenti Maria magħrufa bħala Angelica Silvio (K.I. nru 161895M) [minn issa 'l quddiem 'l- Il-fatti tal-każ odjern jirrigwardaw id-deċiżjoni tad-Direttur Ġenerali appellant tas-26 ta' Settembru, 2019 [minn issa 'l quddiem 'id-deċiżjoni tad- Direttur Ġenerali appellant'], li l-appellata kienet tħallset żejjed l-ammont ta' €586.00 f'Għajnuna Soċjali mingħand id-Dipartiment, u dan għar-raġuni li hija ma kinitx qiegħda tifforma familja għal rasha. B'hekk huwa infurmaha permezz ta' dik l-istess deċiżjoni li l-ammont imħallas żejjed kien ser jitnaqqas mill- istess Għajnuna Soċjali (SA) jew minn xi benefiċċju ieħor li hija setgħet kienet qegħda tirċievi mingħand id-Dipartiment. L-appellata istitwiet proċeduri ta' appell quddiem l-Arbitru fil-15 ta' Ottubru, 2019, fejn ikkontestat id-deċiżjoni tad-Direttur Ġenerali appellant kemm fir-rigward tal-mod li kienet redatta dik id-deċiżjoni, kif ukoll fil-mertu fejn ikkontendiet li hija kienet qiegħda tgħix għal rasha flimkien ma' bintha ta' 9 snin li kienet tgħajjixha hija stess. Min-naħa tiegħu d-Direttur Ġenerali appellant wieġeb fil-25 ta' Settembru, 2020, fejn spjega li huwa ma kienx sodisfatt li l-appellata kienet qiegħda tifforma familja għal rasha u billi l-appell Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 10 Appell Inferjuri Numru 1/2021 LM tagħha ma kienx qed iqanqal l-ebda punt ta' liġi jew prinċipju ta' importanza, l- istess kellu jiġi miċħud. Id-deċiżjoni appellata konsiderazzjonijiet: L-Arbitru wasal għad-deċiżjoni appellata wara li għamel is-segwenti "Illi d-dipartiment qed iserraħ it-teżi tiegħu fuq rapport preżentat minn Caroline Axiag li mexxiet l-investigazzjoni u preżentat rapport dwar il-każ. L-Arbitru b'dispjaċir jinnota illi l-mod kif ġie eżerċitat l-inkarigu tal-Ispettur f'dan il-każ huwa wieħed diletantesk għall-aħħar. L-Ispetturi marru darba waħda biss f'dan il-post fis-6.55 ta' filgħodu. Illi wieħed kien jistenna illi almenu l-abitazzjoni tkun sorveljata u l-visti jsiru f'iżjed minn okkażjoni waħda. Illi l-appellanti ndikat lill-Ispetturi minn kien is-sieħeb tagħha. Illi wieħed kien jistenna li minn ta' lanqas, Jason Wheeler kellu jiġi mitkellem, jekk mhux ukoll li ssir spezzjoni fir-residenza tiegħu, sabiex jiġi vverifikat jekk hemmx effetti personali li jindikaw li persuna tkun qed tgħix regolarment f'dak il-post. Mill-banda l-oħra l- appellanti u Jason Wheeler taw verżjoni li taqbel bejniethom, anke jekk il-kwistjoni tas- separazzjoni tal-appellanti tidher li sallum għadha mhix sorvolata għall-aħħar. Illi rinfaċċat b'rapport nieqes minn kull forma ta' dettall, l-Arbitru ma jistax ħlief li jistrieħ fuq il-versjoni tal-appellanti. Lil hinn minn dan il-każ, l-Arbitru jerġa' jisħaqq illi fir-rapport tagħhom, l-Ispetturi għandhom ikellmu jew aħjar jintervistaw lil kull persuna li tissemma. In oltre, minkejja diffikultà ta' rizorsi, idealment ir-residenzi għandhom jiġu visitati f'aktar minn okkażjoni waħda u mhux kif seħħ f'dan il-każ. Fiċ-ċirkostanzi, dan l-appell għandu jiġi milqugħ." Id-Direttur Ġenerali appellant ippreżenta r-rikors tal-appell tiegħu fil-25 ta' April, 2021 fejn qed jitlob lil din il-Qorti sabiex tirrevoka u tannulla d- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 10 Appell Inferjuri Numru 1/2021 LM deċiżjoni appellata u konsegwentement tikkonferma d-deċiżjoni tiegħu tas-26 ta' Settembru, 2019. Jissottometti li l-aggravji tiegħu huma dawn: (i) l-Arbitru għamel apprezzament ħażin tal-provi; u (ii) l-Arbitru naqas li japplika sew il-liġi. L-appellata għażlet li ma tweġibx. Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Din il-Qorti ser tgħaddi sabiex tikkunsidra l-aggravji tad-Direttur Ġenerali appellant, u dan filwaqt li tqis ukoll l-osservazzjonijiet tal-Arbitru kif jirriżultaw fid-deċiżjoni appellata. Id-Direttur Ġenerali appellant qabelxejn jirrileva li huwa konsapevoli sew li din il-Qorti bħala qorti tal-appell, m'għandhiex il-kompetenza li tagħmel apprezzament mill-ġdid tal-provi. Iżda filwaqt li jiċċita diversi sentenzi ta' din il- Qorti kif diversament ippreseduta in sostenn tal-argument tiegħu, id-Direttur Ġenerali appellant jissottometti li fid-deċiżjoni tiegħu l-Arbitru kien għalkollox errat u għalhekk din kienet ir-raġuni għaliex huwa kien qed jinterponi l-appell Jgħid li minkejja li kien jirriżulta b'mod sfaċċat mill-atti li l-appellata ma kinitx qiegħda tifforma familja għal rasha fir-residenza tagħha, l-Arbitru (i) naqas jagħmel evalwazzjoni xierqa tal-provi, b'mod partikolari d- dikjarazzjonijiet li għamlu l-appellata u s-sieħeb tagħha Jason Wheeler; (ii) naqas li jagħti valur probatorju lir-rapport tal-ispetturi u l-importanza li kienet tixraqlu; (iii) naqas li jieħu kont tas-sejbien ta' ċertu ħwejjeġ fir-residenza tal-appellata waqt spezzjoni, filwaqt li naqas ukoll li jagħti każ tal-interpretazzjoni li l-Qrati Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 10 Appell Inferjuri Numru 1/2021 LM tagħna taw fir-rigward. Minn hawn id-Direttur Ġenerali appellat jgħaddi sabiex jiċċita s-sentenza ta' din il-Qorti, kif diversament preseduta, fl-ismijiet Diane Bellante vs. Direttur tas-Sigurtà Soċjali tas-6 ta' Ottubru, 2010 rilevanti għall- argumenti tiegħu, filwaqt li jirrileva li l-Qorti hemm għażlet li ma temminx lill- benefiċċjarja meta qalet li s-sieħeb tagħha kien jorqod għandha kultant. Ikompli jgħid li fatt jista' jiġi ppruvat kemm b'mezzi diretti u anki b'mezzi indiretti, u dan filwaqt li jirrileva liema kienu l-provi diretti u dawk indiretti fil- proċeduri odjerni u kif is-sejbien ta' par safety shoes miksi bit-tajn li kien tas- sieħeb tagħha Jason Wheeler, kien jikkostitwixxi prova indiretta tal-fatt li huwa kien jgħix magħha. Jissottometti li dan saħansitra kien juri li l-verżjonijiet tal- appellata u tas-sieħeb tagħha ma kellhomx mis-sewwa. In sostenn tal- argument tiegħu, id-Direttur Ġenerali appellant jiċċita silta mis-sentenza ta' din il-Qorti, kif diversament preseduta, mogħtija fil-25 ta' Frar, 2015 fl-ismijiet Sephora Pisani Bugeja vs. Direttur tas-Sigurtà Soċjali, filwaqt li jirrileva li l-fatti ta' dawk il-proċeduri huma identiċi għal dawk odjerni. Għall-istess raġuni huwa jiċċita silta ta' sentenza oħra ta' din il-Qorti, għal darb'oħra kif diversament preseduta, fl-ismijiet Doris Martin Debono vs. Direttur tas-Sigurtà Soċjali tal-24 ta' Jirrileva li minn dak li qalu l-ispetturi, l-ammont ta' ħwejjeġ maskili fir-residenza tal-appellata kien pjuttost konsiderevoli u fid-dawl tas-sentenzi ċitati, dan il-fatt kien ixejjen kwalunkwe spjegazzjoni li setgħu taw l-appellata u s-sieħeb tagħha. Id-Direttur Ġenerali appellant ikompli jgħid li għall-kuntrarju ta' dak li qal l-Arbitru, ir-rapport tal-ispetturi kien twil saħansitra għaxar paġni fejn kien ġie spjegat fid-dettall sew dak li kien seħħ waqt l-ispezzjoni tal-11 ta' Anki l-osservazzjoni tiegħu li l-imsemmija spetturi kienu marru darba waħda biss, ma kinitx korretta għaliex huma kienu marru wkoll Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 10 Appell Inferjuri Numru 1/2021 LM darbtejn qabel fejn ħadd ma kien wieġeb. Jissottometti li wara kollox ir- rakkomandazzjoni tal-Arbitru li l-ispetturi kellhom imorru fir-residenzi aktar minn darba kienet, ġiet riċentement imwarrba minn din il-Qorti fis-sentenza tagħha fl-ismijiet Lilian Stevens. vs. Direttur Ġenerali tas-Sigurtà Soċjali deċiża fis-16 ta' Diċembru, 2020. Jirrileva li fil-każ odjern, l-appellata kienet reċidiva għaliex din kienet it-tielet spezzjoni fejn instabu l-ħwejjeġ ta' sess maskili, li l- B'hekk fis-sena 2016, l-Għajnuna Soċjali tagħha kienet twaqqfitilha, iżda l-Arbitru naqas li jieħu kont ta' dan kollu. Direttur Ġenerali appellant jirrileva wkoll li filwaqt li l-Arbitru qal li l-ispetturi kienu naqsu milli jkellmu lil sieħeb l-appellata Jason Wheeler, dan tal-aħħar kien ammetta waqt ix-xhieda tiegħu tal-20 ta' Novembru, 2020 li huwa kien imur joqgħod għand l-appellata fi tmiem il-ġimgħa. Dwar l-isfond legali tad-deċiżjoni tiegħu, id-Direttur Ġenerali appellat jirrileva li skont is-subartikolu (6) tal- artikolu 30 tal-Kap. 318, ir-rekwiżit sabiex persuna tirċievi l-Għajnuna Soċjali kien li din kellha tkun il-kap tal-familja. Jikkontendi wkoll li skont il-para. (b) tas-subartikolu 97(1) tal-istess liġi, dik il-persuna kienet dovuta tinforma lid- Dipartiment jekk jinbidlu ċ-ċirkostanzi, u dan saħansitra kienet iffirmat għalih l- appellata fl-applikazzjoni tagħha. Għalhekk l-appellata kienet tenuta tinforma lid-Dipartiment li hija kienet qiegħda tgħix flimkien ma' Jason Wheeler, u li kienet qiegħda tifforma familja miegħu. Jirrileva li dwar din il-kwistjoni l-Qorti dejjem irriteniet li għandhom jiġu meqjusa għadd ta' prinċipji fundamentali: (a) il- preżunzjoni taħt l-artikolu 2 tal-Kap. 318 ma kinitx waħda assoluta jew jure et de jure; (b) kollox kien jiddependi mill-fattispecie tal-każ partikolari; (ċ) l- evalwazzjoni tal-fattispeċji tal-każ għandha tkun rimessa għal konvinċiment ta' min huwa msejjaħ jieħu deċiżjoni; (d) kull min jista' jkun Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 10 Appell Inferjuri Numru 1/2021 LM affettwat bl-imsemmija deċiżjoni huwa tenut li joffri spjegazzjoni plawsibbli għas-sodisfazzjoni tad-Direttur Ġenerali jew tal-Arbitru. Fil-każ odjern, peress li l-appellata ma setgħetx tiġi meqjusa bħala l-kap tal-familja tagħha, u dan peress li s-sieħeb tagħha kellu impjieg, id-Direttur Ġenerali appellat jgħid li huwa kien mexa b'mod ekwu skont il-liġi, u talab li ssir rifużjoni tal-ammont li tħallas. Id-Direttur Ġenerali appellat jissottometti li l-Arbitru għall-kuntrarju ma mexiex skont il-liġi, imma hekk kif ħass li kien korrett b'mod li għamel apprezzament ħażin tal-liġi u anki tal-provi miġjuba quddiemu. Jagħlaq billi jirrileva anki li l-Arbitru naqas milli japplika l-prinċipji ta' ekwità u ġustizzja skont l-obbligu li kellu ai termini tas-subartikolu 108(9) tal-Kap. Il-Qorti tgħid li l-Arbitru ddeċieda ħażin u tagħraf li s-sottomissjonijiet tad-Direttur Ġenerali appellant kif magħmula fir-rikors tal-appell tiegħu, huma kollha rilevanti u jxejnu il-konsiderazzjonijiet kif magħmula mill-imsemmi Tibda billi tikkonsidra r-rapport investigattiv kunfidenzjali tal-ispetturi, li kopja tiegħu ġiet esebita mill-ispettur Caroline Axiag waqt is-seduta tat-2 ta' Ottubru, 2020 quddiem l-Arbitru. Għall-kuntrarju ta' dak li osserva l- ir-rapport l-mawra tal-ispetturi u sussegwentement dawn ħejjew, ma saru bl-ebda mod "dilettantesk" għaliex l- osservazzjonijiet dettaljati u l-argumenti mirquma huma xhieda qawwija tal- Tosserva li l-każ infetaħ wara li d-Dipartiment irċieva rapport anonimu permezz ta' telefonata fejn dan ġie mgħarraf li l-appellata kienet qiegħda tgħix mas-sieħeb tagħha fl-indirizz "Ever United", Triq il-Qanpiena, Tal-Virtu', Ir-Rabat (Malta), u f'każ ta' spezzjoni dan kien joħroġ mill-garaxx li kien bieb ma' bieb mar-residenza tagħha. Minn hemm jidher li l-ispettorat għamel tfittxija fuq il-Common Data Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 10 Appell Inferjuri Numru 1/2021 LM Base (CDB) sabiex stabbilixxa li l-appellata kienet l-unika persuna reġistrata fuq dak l-indirizz, u anki tfittxija fis-Sistema Amministrattiva Benefiċċji Soċjali (SABS), minn fejn irriżulta li l-appellata kienet intitolata għall-benefiċċju għaliex kienet tikkostitwixxi household flimkien ma' bintha Mariaemma Silvio ta' 10 B'hekk ukoll ġie kkonfermat min kien il-missier, li skont il-Jobsplus ma kellux impjieg miftuħ, iżda lanqas irriżulta li kien benefiċċjarju tad-Dipartiment. Jirriżulta li kuntrarjament għal dak li qal l-Arbitru, l-ispetturi wettqu tliet żjarat fejn it-tielet zjara kienet proprju dik tal-11 ta' Settembru, 2019 fis-6.55 ta' filgħodu. Dakinhar l-ispetturi aċċedew fid-dar tal-appellata wara li huma kienu ħabbtu fuq il-bieb ta' barra, u dan wara li stennew ftit minuti hekk kif huma kienu ċemplu fuq numru li sabu minn fuq is-sistema SABS u l-appellata qaltilhom li ser tiftħilhom. Fl-ewwel darbtejn li l-ispetturi kienu aċċedew, jirriżulta mill-istess rapport li ħadd ma kien wieġeb. Waqt it-tielet żjara, l- ispetturi qalu lill-appellata li huma riedu jwettqu spezzjoni u din mill-ewwel infurmathom li "meta t-tifla tkun għand missierha, jorqod hawn il-partner tiegħi. Jien kont staqsejthom il-Labour Office jekk jistax jorqod hawn u qaluli basta ma joqgħodx miegħek b'mod regolari". B'hekk mill-ewwel l-ispetturi kellhom prova permezz ta' dikjarazzjoni tal-appellata stess li terza persuna tas- sess maskili kienet qiegħda tabita fl-istess dar. Iżda meta huma daħlu fil-kamra tas-sodda fejn l-appellata ddikjarat li kienet torqod, u talbuha sabiex jaraw x'kien hemm fl-għamara, sabu li fin-naħa tax-xellug tal-gwardarobba kien hemm biss ħwejjeġ ta' persuna adulta tas-sess maskili, u li kienu jkopru l- istaġuni kollha tas-sena. Għalhekk huma waslu għall-konklużjoni xierqa li dik il- persuna kienet qiegħda tgħix hemmhekk b'mod permanenti u regolari. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 10 Appell Inferjuri Numru 1/2021 LM setgħu jgħiduh ukoll għaliex ma kienx possibbli għalihom li jaslu biex jikkwantifikaw il-ħwejjeġ li nstabu fil-gwardarobba, osservazjoni ferm ġusta fiċ- ċirkostanzi. Imbagħad fil-kxaxen tal-gradenza l-ispetturi sabu kexxun mimli sew b'ħwejjeġ ta' taħt tax-xeħta maskili, osservazzjoni oħra tassew rilevanti sabiex jiġi stabbilit jekk persuna tgħix regolari jew le f'dar ta' residenza. naħa tagħha l-appellata kkonfermat magħhom li dawn kienu tas-sieħeb tagħha Jason Wheeler, li kien jaħdem fil-kostruzzjoni. Aktar tard meta l-appellata tat lill- ispetturi aċċess għal kamra li kienet tintuża bħala boxroom, instab li kien hemm ammont konsiderevoli ta' żraben u kaxxi taż-żraben u hemm l-appellata qabdet safety shoes kollu tajn u qaltilhom "Ħa, jekk tridu armuh, dan ħallieh Il-Qorti tgħid li fid-dawl ta' dak li ġie kkostatat mill-ispetturi, ma kinux ikunu korretti u ġusti li kieku waslu għal konklużjoni mod ieħor. Tgħid li l-provi kollha juru li x-xhieda tal-appellata u tas-sieħeb tagħha Jason Wheeler, kif mogħtija fis-seduta tal-20 ta' Novembru, 2020 miżmuma mill-Arbitru, ma kinux qegħdin daqstant jirriflettu ċ-ċirkostanzi vera tagħhom u għalhekk l- appellata ma setgħetx tkompli tibbenefika mill-Għajnuna Soċjali li jipprovdu għalih id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 30 tal-Kap. 318 b'applikazzjoni tad- definizzjoni ta' "familja" u ta' "kap ta' familja", kif mogħtija mill-artikolu 2 tal- Jidher li dawn l-istess ċirkostanzi ma baqgħux aktar mistura dan l- aħħar, sabiex b'hekk ġie kkonfermat dak li kkostataw l-ispettur. Dan il-Qorti tgħidu għaliex l-istess Jason Wheeler xehed ukoll li huwa kien ilu jaf lill-appellata għal dawk l-aħħar disa' snin. Kompla jgħid li llum l-appellata ma kinitx għadha toqgħod fl-istess fond, iżda huma kienu qegħdin jgħixu flimkien, u dan minn Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 10 Appell Inferjuri Numru 1/2021 LM Mejju 2020, u spjega li r-raġel tagħha llum il-ġurnata kien jaf bir-relazzjoni ta' Għalhekk iddikjara li ma kienx hemm aktar skop li jaħbu r- relazzjoni ta' bejniethom. Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti ssib l-aggravju tad-Direttur Ġenerali appellant ġustifikat u tilqgħu. Għar-raġunijiet premessi, il-Qorti tiddeċiedi dwar l-appell tad-Direttur Ġenerali appellant billi tilqgħu, filwaqt li tħassar id-deċiżjoni appellata u tikkonferma d-deċiżjoni tad-Direttur Ġenerali appellant tas-26 ta' Settembru, L-ispejjeż marbuta mal-proċeduri quddiem l-Arbitru, kif ukoll dawk ta' din l- istanza, għandhom jitħallsu mill-appellata. Onor. Dr Lawrence Spiteri Colombo LL.D. Vidal Rosemarie Spearing Deputat Reġistratur Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 10