Seduta ta' nhar il-Hamis, 26 ta' Novembru 2015 (C-2154) vs Korporazzjoni Maltija ghall- Intrapriza l-Malta (C- Industrial Parks Ltd 28965) ghal kull interess li jista' jkollha 26 ta' Novembru 2015. Rat ir-rikors ta' Golden Bun Manufacturing Company Ltd. datat 5 ta' Mejju 2006 fejn Mark Celestino bil-gurament iddikjara illi jaf is-segwenti fatti personalment: - Fit-8 ta' Lulju tas-sena 1998, il-Korporazzjoni Ghal Zvilupp ta' Malta (Malta Development Corporation - MDC) bieghet lis-socjeta` Fabbrika rikorrenti b'titolu ta' cens temporanju, in virtu` tal-kuntratt fl- atti tan-Nutar Dottor Carmel Cannataci, hawn anness u mmarkat bhala Dok. GB1; Skont l-ittra datata 4 ta' Marzu 1996, iffirmata mill-Inginier Simon Gata ghan-nom lis-socjeta` rikorrenti, (Dok. GB3); Segwe li l-MDC ghandha thallas l-ispejjez l-ohra kollha konessi mal-kostruzzjoni tas-substation tal-elettriku gewwa l-Fabbrika Golden Harvest, f'San L-Imsida; 26 ta' Novembru 2015. ta' ghall-kostruzzjoni Fit-3 ta' Marzu 2005, is-socjeta` rikorrenti dahlet fi ftehim mal-Korporazzjoni substation tal-elettriku gewwa l-Fabbrika Golden Harvest, f'San L-Imsida, liema progett jiswa tnejn u hamsin elf u hames mija u erbghin liri Maltin (Lm52,540), kif jirrizulta mid-dokument hawn anness u mmarkat bhala Dok. GB4; Fit-3 ta Marzu 2005, is-socjeta` rikorrenti hallset depozitu ta` sitta u ghoxrin elf (Lm26,000) lira Maltija (Dok. GB5) lill- Korporazzjoni Enemalta ghall-bini tal-imsemmi substation, liema somma tinkludi l-imsemmija somma ta' tnejn u ghoxrin elf u sitt mitt lira Maltin (Lm22,600); Ix-xoghol tat-thaffir tat-trinek u tqieghid tal-cables tal- elettriku saru minn Polidano Brothers Ltd, u kif jirrizulta minn Dok. GB6 s-socjeta` rikorrenti hallset is-somma ta' Lm3,163.84 ghal dan ix-xoghol, oltre l-imsemmija s-somma ta' Lm26,000; B'hekk, is-socjeta` rikorrenti hallset mhux biss l-ammont maqbul mal-MDC kif ukoll l-ispejjez kollha konnessi mat- thaffir tat-trinnek u tqieghed tal-cables tal-elettriku, izda Lm3,400 oltre dak miftiehem ai termini tal-email tal-Inginier Simon Gata (Dok. GB3); Permezz tal-Art. 25 ta' Kap. 463 tal-Ligiijiet ta' Malta, l- obbligazzjonijiet kollha assunti mill-Korporazzjoni ghal Zvilupp ta' Malta (l-MDC) gew assunti u vestiti mill- Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza; 26 ta' Novembru 2015. Il-kontribuzzjoni tal-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza ghal kostruzzjoni ta' substation tal-elettriku gewwa l- Fabbrika Golden Harvest, f'San Gwann, jammonta ghall- bilanc ta' disgha u ghoxrin elf disa' mija u erbghin liri Maltin (Lm52,540 - Lm22,600); Il-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza giet interpellata sabiex ihallsu s-somma ta' sitta u ghoxrin elf, hames mija u erbghin Liri Maltin (Lm26,540) permezz ta' ittra ufficjali datata 8 ta' Frar 2006 (kopja annessa u mmarkata bhala Dok. GB7), izda in risposta gharrfet lis-socjeta` rikorrenti permezz ta` ittra datata l-15 ta' Frar 2006 (Dok. GB8) li "l- enti governattiva responsabbli ghall-amministrazzjoni tal- oqsma industrijali tal-gvern u ghall-infrastruttura tal- istess estates m'hijiex il-Malta Enterprise imma l-Malta Industrial Parks Limited"; Ghaldaqstant, is-socjeta` rikorrenti interpellat ukoll lil Malta Industrial Parks Ltd. (C-28965) permezz ta' ittra legali datata 15 ta' Marzu 2006 (kopja annessa u mmarkata Dok. GB9), ghall-hlas, izda s-socjeta` rikorrenti qatt ma rceviet twegiba; Is-socjeta` rikorrenti tixtieq tirrileva li l-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza qieghda tigi mharkka minhabba l-fatt illi bis- sahha tal-artikolu 25 ta' Kap.463 tal-Ligijiet ta' Malta, l- entita` responsabbli ghall-kontribuzzjoni ghall-kostruzzjoni tal-imsemmi substation l-Fabbrika 26 ta' Novembru 2015. Golden Harvest f'San Gwann hija l-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza; Min-naha l-ohra billi l-ittra tal-15 ta' Frar 2006 tal-intimata Korporazzjoni tghid inekwivokabbilment illi hija responsabbli l-intimata l-ohra, u cioe` l-Malta Industrial Parks Limited, hu prudenti illi jitharrku z-zewg entitajiet, jigi kkundannat min minnhom huwa responsabbli, izda s-socjeta' rikorrenti m'ghandha tahti l-ebda spejjez ta' ebda wiehed minnhom; fuq esposti, s-socjeta` Ghaldaqstant u ghar-ragunijiet rikorrenti titlob bir-rispett lil dina l-Onorabbli Qorti sabiex joghgobha: 1. Tiddikjara lill-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza jew l-Malta responsabbli ghall- kontribuzzjoni ghall-kostruzzjoni ta' substation tal-elettriku gewwa l-Fabbrika Golden Harvest f'San Gwann, u dan skont l-impenn assunt mill-MDC; 2. ghoxrin elf u disa' mija u erbghin liri Maltin (Lm29,940); 3. Tordna lill-Korporazzjoni Maltija ghall-Interpriza jew l- ta' Malta Lm29,940 lis-socjeta` rikorrenti. Bl-ispejjez kontra l-intimati, u bl-imghax skont il-Ligi. Tiddikjara li din il-kontribuzzjoni hija ta' disgha u 26 ta' Novembru 2015. is-socjeta` esponenti m'ghandha Rat li din il-kawza giet appuntata ghas-smigh ghas-seduta tad-19 ta' Ottubru 2006. Rat ir-risposta tas-socjeta` Malta Industrial Parks Limited (C 28965) datata 5 ta' Ottubru 2006 (fol 35) fejn is-socjeta` esponenti eccepiet dan li gej : 1. Illi t-talbiet attrici huma infondati fil-fatt u fid-dritt, kif se jigi ppruvat ahjar fil-mori ta' dina l-kawza, u ghandhom jigu respinti bl-ispejjes; 2. Illi subordinatament u minghajr pregudizzju ghall- l-ebda premess, relazzjoni mas-socjeta` Golden Harvest Manufacturing ftehim mal- Limited, Korporazzjoni Enemalta ghall-bini ta' substation fuq art li giet koncessa in enfitewsi temporanea lis-socjeta` attrici u ghalhekk ma ghandhiex tigi kkundannata sabiex tersaq ghall-hlas ta' l-ebda spejjez li l-istess socjeta` inkorriet; 3. Salvi eccezzjonijiet ulterjuri. Rat ir-risposta tal-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza datata 10 ta' Ottubru 2006 (fol 41) fejn il-Korporazzjoni eccepiet dan li gej :- 1. Illi ghandha tigi liberata mill-osservanza tal-gudizzju stante li mhix legittimu kontradittur peress li hija s-socjeta' Malta Industrial Parks Limited li kienet legalment assumiet l-obbligi u l-jeddijiet kollha resqet ghal jispettaw lill- 26 ta' Novembru 2015. Korporazzjoni ghal Zvilupp ta' Malta ghal kull m'ghandu x'jaqsam mal-amministrazzjoni tal-oqsma industrijali tal- Gvern. Illi subordinatament u bla pregudizzju ghas-suespost it-talbiet attrici huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu respinti bl-ispejjez kontra s-socjeta' attrici. Illi subordinatament u bla pregudizzju ghas-suespost, il-Korporazzjoni esponenti m'ghandha l-ebda relazzjoni guridika mas-socjeta' Golden Harvest Manufacturing Limited, liema socjeta' kienet resqet ghal ftehim mal- Korporazzjoni Enemalta ghall-bini ta' substation fuq art li giet koncessa in enfitewsi temporanja lis-socjeta' attrici u tigi ghalhekk kkundannata thallas ebda spejjez li l-imsemmija socjeta' inkorriet. Salvi eccezzjonjiet ulterjuri. Rat in-nota ta' sottomissjonijiet tal-socjeta` Golden Bun Manufacturing Company Limited datata l-ewwel (1) ta' Gunju 2015 a fol 203 tal-process. tas-socjeta` Malta Rat Industrial Parks Limited datata 2 ta' Lulju 2015 a fol 220 tal-process. Rat il-verbali tas-seduti kollha inkluz dak tas-seduta tat- Tlieta, 14 ta' Lulju 2015 fejn meta ssejhet il-kawza dehru d- il-korporazzjoni esponenti m'ghandhiex ta' osservazzjonijiet 26 ta' Novembru 2015. KONSIDERAZZJONIJIET difensuri tal-partijiet li trattaw il-kawza. It-trattazzjoni tan- noti ulterjuri tal-kaz ta' Dr Frank Agius Risiott u ta' Dr John Ward Coppola giet registrata fuq is-sistema eletronika. Il-kawza giet differita ghas-sentenza ghas-26 ta' Novembru 2015 fid-9:30a.m. Hadet konjizzjoni tal-provi prodotti. Permezz ta' din il-kawza s-socjeta` attrici qed titlob li l- Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza jew Malta Industrial Parks Ltd.- iktar il quddiem imsejha l-M.I.P. Ltd. - tigi dikjarata responsabbli ghall-kontribuzzjoni u kostruzzjoni ta' substation l-fabbrika Golden l-elettriku gewwa Harvest f'San Gwann, u dan wara li dawn l-entitajiet gew imwaqqfa minflok l-entita ezistenti precedentement, il- Korporazzjoni ghall-Izvilupp ta' Malta - il quddiem imsejha l- M.D.C. Is-socjeta' attrici sostniet li dan kien obbligu assunt mill-M.D.C. u ghalhekk intalab li l-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza jew l-M.I.P. Ltd. ghandha thallas l-ammont ta'disgha u ghoxrin elf, disa' mija u erbghin Liri Maltin (Lm29,940). L-intimati M.I.P. Ltd. u l-Korporazzjoni Maltija ghall- Intrapriza, t-tnejn opponew ghat-talba attrici stante li m'hemm l-ebda relazzjoni guridika mas-socjeta' Golden Harvest Manufacturing Ltd. liema socjeta ressqet ghall- ftehim bil-miktub mal-Korporazzjoni Enemalta ghall-bini tas-substation in kwistjoni. Di piu`, l-Korporazzjoni Maltija ta' 26 ta' Novembru 2015. li ghandha tal-gudizzju stante tigi li mhix fil-qosor huma s-segwenti. liberata mill- ghall-Intrapriza eccepiet osservanza il-legittimu kontradittur, imma hija l-M.I.P. Ltd. li assumiet l-obbligi u l- jeddijiet ta' l-M.D.C. fir-rigward ta' l-oqsma industrijali tal- Gvern. Gie eccepit ukoll li t-talba tas-socjeta' attrici hija infondata fil-mertu. Fatti: Is-socjeta' attrici Il-fatti akkwistat fabbrika minghand ta' cens temporanju ghall-hamsa u sittin sena (65) dekorribbli mid- data ta' l-att, u dan permezz ta' kuntratt datat nhar it-8 ta' Lulju 1998 in atti tan-Nutar Dottor Carmel Cannataci (Dok GB1 a fol 6-19). Illi ghal din il-fabbrika, s-socjeta` rikorrenti kellha tibni substation gdida, fejn iffirmat kuntratt mal- Enemalta (DOK GB4 a fol 22-23) fir-rigward ta' dan u li kienu ntbaghtu hallset dokumenti ufficjali mill-Engineer Simon Gata, impjegat dak iz-zmien ta' l-M.D.C., meta l-M.D.C. giet sostwita mill- Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza, u mill-M.I.P. Ltd, gie rifjutat li jigi rifuz nofs l-infieq ghas-substation li kienet necessarja ghall-provvista ta' l-elettriku ghall-fabbrika. Intbaghtet ittra ufficjali lill-Malta Enterprise fit-8 ta' Frar 2006 (DOK GB 6 - a fol 25), madankollu l-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza baghtet ittra fejn infurmat li l-entita' responsabbli kienet l-M.I.P.Ltd.(fol 28). Minkejja 26 ta' Novembru 2015. John Celestino xehed li hu wiehed mid-Diretturi tas- socjeta` Golden Bun Manufacturing Co.Ltd. u semma li kien mar ma' l-Inginier tal-kumpanija u ma' l-Inginier Simon Gata l-Enemalta biex jghidulhom x'kellhom bzonn. Wara li ntbaghtet stima mill-Enemalta, l-imqabba-Is-Swatar, L-Imsida Simon Gata, kien baghat email ghan-nom ta' l-M.D.C. fejn ikkonferma li l-M.D.C. kienet lesta thallas ghall-upgrade kemm-il darba Golden Bun Manufactuing Ltd. thallas is- somma ta' tnejn u ghoxrin elf, u sitt mitt Liri Maltin (Lm22,600). Xehed li zmien wara kienet saret laqgha l- M.D.C. u dawru l-verzjoni taghhom. Spjega li dak iz-zmien huh Joseph kien ukoll ghamel laqgha mal-Ministru Austin Dugo u mar ghal din il-laqgha flimkien ma huh. Qal ukoll li fit-3 ta' Marzu 2005, iffirma agreement mal- Enemalta li ighid li bhala utent qieghed jaqbel li jhallas l- ammont ta' sitta u ghoxrin elf, hames mija u erbghin Liri Maltin (Lm26,540) qabel ma jitkomplew ix-xoghlijiet. Hu spjega li l-fabbrika ma setghetx tkompli miexja fuq elettriku temporanju, u ghalhekk kien iffirma dan l-agreement mal- Enemalta u thallas dan l-ammont. In kontro-ezami (xhieda fol 1521) qal li l-fabbrika kellha transformer fic-centru li kien perikoluz u ghalhekk fasslu sub-station kif ghandha tkun skont ir-regolamenti ta' l- Enemalta b'zewg transformers. 1 Seduta tas-27 ta' Mejju 2013 26 ta' Novembru 2015. Gatt ghax kien il-Ministru responsabbli mill-M.D.C. u mill- Enemalta dak iz-zmien. Joseph Celestino xehed li hu wiehed mid-Diretturi tas- socjeta` Golden Bun Manufacturing Company Ltd. u qal li meta gew biex japplikaw ghas-substation tad-dawl gewwa l-fabbrika f'San Gwann, hu u huh marru l-Koporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza, urewhom l-ittra u l-email ta' l- Ingineer Simon Gata izda ntqal lilhom li dawn l-ittri ma li kienux sussegwentement, hu u huh ghamlu laqgha mal-Ministru ta' dak iz-zmien Austin Dugo, fejn infurmawh bil-problema. li Izda, meta kienu kkuntattjaw importanti li l-Enemalta tithallas fir-rigward tas-substation, irrelevanti minn min. Imbaghad kienu rcevew kuntratt minghand l-Enemalta, fejn l-ewwel kellu jithallas depozitu, u mbaghad sabiex tinghata l-provvista tad-dawl kellu jithallas l-ammont kollu. Qal li dan l-ammont thallas kollu minnhom u hallsu spejjez ohra konnessi mat-thaffir ta' trinek u tqeghid ta' cables tal-elettriku, u ma gew rifuzi xejn hekk kif miftiehem. In kontro-ezami (xhieda fol 150-1522) qal li ma jiftakarx kellux dokumenti ohra apparti l-email ta' l-Ingineer Gata li l-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza kellha tghid taghmel tajjeb. Qal li mar ghand il-Ministru Gatt ghax kellu l-email ta' l-Inginier Gata u ma setax jifhem kif ma bditx tigi rikonoxxuta. 2 Seduta tas-27 ta' Mejju 2013 26 ta' Novembru 2015. li kkonferma Eric Emsting (xhieda fol 62-63, 103-1043) xehed li hu Principal li Golden Bun Manufacturing Co. Ltd. hallset depozitu ta' sitta u ghoxrin elf Liri Maltin (Lm26, 000) lill-Enemalta ghall- bini ta' substation gewwa l-fabbrika Golden Harvest f' San Gwann. Esebixxa Dok EM1 (fol 64-67) l-agreement datat 3 ta' Marzu 2005 fejn thallas dan l-ammont qabel it-tkomplija tax-xoghol tas-substation. Qal li vverifika hu personalment mas-sezzjoni tal-Finanzi biex jivverifika minn min sar il- hlas. Qal ukoll li l-persuna responsabbli ghax-xoghlijiet kien l-Inginieer Barrile. Spjega li hu kien inkarigat mill-bini tas-substation tal-fabbrika l-gdida ta' Golden Bun Ltd. Semma li kien hemm bzonn ta' tqeghid ta' cables u commissioning ta' switch gear equipment ghas-substation. Qal li l-procedura kienet li l-Enemalta kienet titlob il-hlas lill-izviluppatur tas-substation. Qal ukoll li kien hemm xi cables ta' l-Enemalta li kellhom jigu spostati biex ma jigux taht il-fabbrika u qal li dan ix-xoghol sar minn Polidano Brothers Ltd. Semma li kien inkarigat mix- xoghlijiet u mhux mill-hlas izda qal Ii mill-verifiki jirrizulta li l- kont tax-xoghlijiet kien ta' tnejn u hamsin elf, hames mija u erbghin Liri Maltin (Lm52, 540) u dan gie mhallas. L-Inginieer Simon Gata (xhieda 124-1285) qal li fl-1998 kien jahdem mal-M.D.C. u xogholu kien li jikkordina mal- 3 Seduti tat-2 ta' Ottubru 2007 u tal-4 ta' Gunju 2009 4 Seduta tat-12 ta' Jannar 2009 5 Seduta tat-28 ta' Settembru 2011 26 ta' Novembru 2015. Enemalta biex ikun hemm provvista tal-elettriku fl-Industrial Estates. Xehed li l-procedura mal-M.D.C. kienet li tghin parzjalment fl-istima ta' l-Enemalta. Spjega li meta l- M.D.C. saret M.I.P., l-M.I.P. ddecidiet li ma tapprovax finanzi li qabel kienu approvati mill-M.D.C. Huwa kkonferma Dok GB2 li hija ittra tieghu biex jinghata s- servizz tad-dawl. Dwar Dok GB3 qal li din l-email baghatha lill-Engineer mhux lill-klijent, biex jindika xi transformer ried jaghmel. F'din l-istess email indika li s-sehem li kellu jithallas minn Gloden Bun Ltd. kien ta' tnejn u ghoxrin elf u sitt mitt Liri Maltin (Lm22, 600), u indika wkoll li l-procedura li ghandha tintuza kellha tkun dik adottata f'kazijiet ohra. Il- procedura kienet li l-M.D.C. ma kinitx tikkometti ruhha qabel ma jikkommetti ruhu l-klijent. Hu enfasizza li din l- email ma kinitx approvazzjoni tax-xoghol, ghax bhala approvazzjoni kien jibghat ittra ohra. Dwar Dok GB4, spjega li dan kien agreement bejn l-Enemalta u s-socjeta' attrici. Spjega li l-procedura mal-M.D.C. kienet li ma tinharigx approval sakemm il-klijent jaghti handover tas- substation lill-Enemalta. Din kienet fil-fatt wahda mill- kundizzjonijiet. Ghalhekk, qal li dan il-kaz kien sfortunat, ghax meta sar il-handover mill-Enemalta fl-2005, kien hemm diga l-M.I.P. minflok l-M.D.C. In kontro-ezami (xhieda fol 623A- 146D6) qal li qabel l- 2004, meta f'kaz li l-inkwilin jibni l-fabbrika hu, u ma jsibx il- tas- fabbrika substation tinqasam parti mill-M.D.C. u parti minghandu. Ikkonferma li hu kien baghat korrispondenza ghan-nom ta' fir-rigward ta' 6 Seduta tal-14 ta' Frar 2013 26 ta' Novembru 2015. l-M.D.C. Ftakar li kienet saret laqgha zgur mal-Engineer tieghu Victor Ward Coppola biex jispjegawlu. Xehed li l-M.I.P. giet imwaqqfa fl-2004, u dwar il-prassi ta' l-M.D.C. li taqsam l- ispejjez, qal li din kienet policy bil-miktub, peress li kien hemm paper approvata mill-Bord fi zmien l-M.D.C. izda dwar jekk l-M.I.P. kellhiex policy dwar dan ma kienx infurmat. Xehed Joseph Barrile in rapprezentanza tal-Enemalta p.l.c. (xhieda fol 172-175) fejn qal li fil-fabbrika ma kienx hemm substation qabel ma gie stallat is-substation in mertu. Qal ukoll li l-Qasam Industrijali ta' San Gwann mimli substations izda billi d-domanda tas-socjeta' attrici ghall- elettriku kienet kbira kellu bilfors isir substation fil-post. Il-Qorti ser tghaddi biex taghti d-decizjoni taghha dwar l- eccezzjonijiet sollevati. Eccezzjoni tal-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza li mhix il-Legittimu kontradittur: Illi ghalkemm min-naha taghha, l-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza, dejjem sostniet kemm l- eccezzjonijiet u anke fl-ittra lis-socjeta` attrici (a fol 28) li l- M.I.P. assumiet l-obbligi tal-M.D.C., ma ssustanzjat dan bl- ebda mod, u ma ngabet l-ebda prova nonostante l-fatt li l- ligi fl-artikolu 39 tal-Att Dwar l-Intrapriza ta' Malta (Kap 463) tghid proprjament il-kuntrarju li l-Koporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza hija l-entita` responsabbli. ta' 26 ta' Novembru 2015. Dan l-artiklu hu redatt f'termini wiesgha u jiddisponi li "kull l-entijiet ligi, regola, regolament, ordni, sentenza, digriet, deċizjoni, award (lodi), att, bond, avvanz, kuntratt, ftehim, istrument, dokument, mandat u arranġament dwar xogħol, li kienu jeżistu minnufih qabel id-data effettiva, li jolqtu jew li għandhom x'jaqsmu mal-Korporazzjoni għal Żvilupp ta' Malta ........., jew li fihom kienet parti xi enti minnhom, għandu jkollhom kull saħħa u effett kontra jew favur il- Korporazzjoni, u għandhom jiġ u eżegwiti għalkollox u imsemmija, effettivament bħallikieku, minflok kienet imsemmija l-Korporazzjoni fihom jew din kienet tagħmel parti magħhom." Ghalhekk, tichad l-ewwel eccezzjoni tal-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza. Eccezzjoni: Nuqqas tar-Relazzjoni Guridika Din l-eccezzjoni giet sollevata miz-zewg konvennuti. Fil-kaz tal-M.I.P. Limited l-Qorti hi tal-fehma li hija l- l- Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza obbligazzjonijiet assuni mill-MDC u mhux l-M.I.P.Limited. Jigi ribadit li meta s-socjeta attrici talbet, permezz ta' ittra ufficjali Dok GB 6 (a fol 25), l-istess Korporazzjoni Maltija ghall-intrapriza irrispondiet li l-M.I.P. Ltd. hija l-entita` responsabbli ta' sottomissjonijiet ta' l-MIP Ltd. inghad li l-Koprorazzjoni Maltija ghall-Intrapriza fil-fatt issucediet lill-MDC a tenur ta' 26 ta' Novembru 2015. l-Artikolu 39 tal-Kap 463. Il-Qorti trid tesprimi ruhha fis- sens li tiddeplora l-mod kif dawn iz-zewg entitajiet qed jippruvaw jirravalsaw dan l-obbligu minn wiehed ghall-iehor a skapitu tac-cittadin meta l-basi tar-responsabbilita' tohrog mill-ligijiet li jiggvernawhom. Fir-rigward tas-socjeta' M.I.P.Ltd. permezz tal-Avviz Legali 361 tal-2004 ghadda f'idejha l-amministrazzjoni ta' diversi artijiet fosthom is-sit li kien gie koncess in enfitewsi lis- socjeta' attrici fil-Qasam Industrijali ta' San Gwann. Is- socjeta' tghid li "ghalhekk isegwi li s-socjeta' esponenti ta' Malta fir-rigward assumiet l-obbligi u l-jeddijiet kollha li kienu jispettaw lill- tal- Korporazzjoni ghal Zvilupp koncessjoni enfitewtika tant li c-cens dovut issa jithallas lill- esponenti." Izda l-obbligazzjoni ghall-bini ta' substation ma kienx parti mill-kuntratt enfitewtiku u gie assunt esklussivament mill- MDC li taghha, is-socjeta` M.I.P. Ltd. mhix is-successur. F'tali cirkostanza l-Qorti ma tistax issib mqar rabta indiretta bejn is-socjeta' attrici u s-socjeta' M.I.P.Limited u ser tghaddi biex tilqa' t-tieni eccezzjoni ta' din is-socjeta' konvenuta. Izda l-Qorti ma tistax tilqa' l-istess eccezzjoni sollevata mill- Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza billi hija tal-fehma li din il-Korporazzjoni konvenuta assumiet l-obbligazzjonijiet tal-MDC b'mod l-aktar ampju u wiesgha . 26 ta' Novembru 2015. Ikkonsidrat li b'relazzjoni guridika wiehed necessarjament jifhem l-ezistenza ta' rapport bejn zewg partijiet in virtu ta' liema l-wiehed, kreditur, ghandu dritt jippretendi minghand l-iehor, id-debitur, li dan jissodisfa l-obbligazzjoni tieghu. "Obbligazzjoni din li tista' tkun wahda kemm 'di dare' jew 'di fare' jew 'di non fare'. Tali rapport obbligatorju jista' jkun wiehed f'sens strett u jista' jkun ikollu wkoll dimensjoni aktar wiesgha." (Ara "Korporazzjoni ghas-Servizzi tal- Ilma noe. Vs Emanuel Spiteri Caruana" – Qorti tal-Appell- 10 ta' Jannar 2007). Fil-gurisprudenza nostrali, sar accenn ghad-definizzjoni ta' "B'relazzjoni guridika wiehed relazzjoni guridika: necessarjament jifhem dak l-att jew pluralita` ta' atti konnessi li jimmiraw ghall-produzzjoni ta' effett guridiku fl- ambitu ta' drittijiet bejn zewg soggetti jew aktar."(Ara, "Burmarrad Commercials Ltd. vs Desmond Ivanova et" deciza fit-28 ta' Frar 2007, u "Salvu Fenech nomine vs Karl Ward Coppola et" Appell Inferjuri deciz fit-3 ta' Ottubru 2007). Il-fatt li hadd mill-konvenuti ma assuma l-obbligu li jhallas is-somma pretiza mis-socjeta` attrici, ma li m'hemmx relazzjoni guridika. Fil-kaz tal-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza, din ir-relazzjoni guridika tohrog mill- obbligazzjonijiet skont il-ligi, u cjoe` skont l-Artikolu 39 tal- Kap 463. jfissirx 26 ta' Novembru 2015. Ghaldaqstant ser tichad it-tielet eccezzjoni sollevata mill- Korporazzjoni konvenuta. Konsiderazzjonijiet fil-Mertu Dritt Il-Qorti ser tenunzja xi principji legali applikabbli li f'materja kontrattwali ligi ghall-partijiet kontraenti (Art. 992(1) Kodici Civili; ara "Carmelo Suban noe vs Fr. S. Ciscaldi et noe" (A.K. deciza fis-16 ta' Lulju 1973); Il-principju kardinali li jirregola l-istatut tal-kuntratti jibqa' dejjem dak li l-vinkolu kontrattwali ghandu jigi rispettat u li hi l-volonta` tal-kontraenti kif espressa fil-konvenzjoni li kellha tipprevali u trid tigi osservata. Deciza fil-5 ta' Ottubru 1998). l- L-applikazzjoni konsegwenzi iebsa li jistghu jinsiltu minnha fil-prattika, gejja mir-rispett li jrid jinghata lill-principju li ftehim validu bejn il- partijiet ghandu s-sahha ta' ligi bejniethom (pacta sunt servanda), u l-ebda Qorti m'ghandha tindahal fi ftehim bhal dan diment li dak il-ftehim ma jkunx milqut b'xi difett li jgibu l- ma tigi applikazzjoni id-dispozizzjoni, minkejja jiswiex. tar-regola minsuga ta' din 26 ta' Novembru 2015. nterpretata wkoll fid-dawl ta' principju iehor ewlieni tad-dritt jigifieri li l-kuntratti jigu esegwiti in bona fede. L-Artikolu 993 tal-Kap 16 jiddisponi: "Il-kuntratti ghandhom jigu esegwiti bil-bona jobbligaw mhux biss ghal dak li jinghad fihom, izda wkoll ghall-konsegwenzi kollha li ggib maghha l-obbligazzjoni skont ix-xorta taghha, bl-ekwita`, bl-uzu jew bil-ligi". Fil-kawza, Mark Herries Papps Compagno et Vs Joseph Tufigno et – Qorti Appell moghti fis-sena 2011, il-Qorti kkwotat is- sentenza tal-Qorti ta' l-Appell fejn qalet li: ".....il-principju jibqa' il-mezz u tal-partijiet, kuntrattwali bil-korollarju tieghu li l-eccezzjonijiet ghal dik il- liberta` m'ghandhomx jigu estizi li hemm mil-limiti tal-ligi li tistabilixxi l-eccezzjoni.....Il-Kodici Civili li jaghti lill-kuntratti maghmulin skont il-ligi is-sahha tal-ligi stess, li hija l-aqwa tal- ligi, cjoe` indipendenza personali taghhom fil-kamp kontrattwali, u li ma jistghux jigu mhassra hlief bil-kunsens ta' xulxin jew ghal ragunijiet mgharufin fil-ligi." Dan hu konformi mal-principju li ladarba bejn il-partijiet hemm ftehim li jirregola r-relazzjonijiet ta' bejniethom, hu prezunt li qabel ma ffirmaw dak il-ftehim qiesu c-cirkustanzi tal-kaz u l-interessi taghhom u allura darba ffirmaw il- kuntratt, huwa dak il-kuntratt li jissanzjona r-relazzjonijiet iehor, ta' bejn il-kontendenti, u mhux xi principju 26 ta' Novembru 2015. ta' interpretazzjoni anchorche` bazat fuq l-ekwita`. Il-principju tar-rispett ghall- volonta` tal-partijiet huwa wiehed fondamentali u dak li ftehmu fuqu l-partijiet ghandu "forza ta' ligi" ghalihom (l- Artikolu 992 tal-Kodici Civili), u l-Qorti m'ghandhiex tuza d-diskrezzjoni taghha biex tissostitwixxi ghal dak li ftehmu l-partijiet il-volonta` taghha. ir-regola Fil-materja fundamentali hija dettata mill-Artikolu 1002 tal-Kodici Civili, li jghid li meta l-kliem tal-kuntratt mehud fis-sens li ghandu skont l-uzu fiz-zmien tal-kuntratt hu car m'hemmx lok ghal (Ara sentenza rapportata f'Vol.XXXIV.i.p27, u "Stanislao Mizzi Casha et vs Chevalier Antonio Mizzi Casha" deciza fil-15 ta' Dicembru 1995 Kollezz LXXXIX.ii.704 u, "Improve Design Ltd. vs Ray's Car Hire Ltd. et " P.A. deciza fis- 6 ta; Dicembru 2012). F'dan l-istess kaz, kompla jinghad: interpretazzjoni ta' kuntratt "Hu biss meta s-sens tal-kliem ma jaqbilx ma' dak li kellhom fi hsiebhom il-partijiet kollha kif ikun jidher mill- pattijiet mehudin kollha flimkien, li ghandha tghodd l- intenzjoni tal-partijiet. (Artikolu 1003 tal-Kap 16). L-interpretazzjoni ghandha tittiehed mill-att innifsu u mhux minn provi estraneji, specjalment 26 ta' Novembru 2015. l-interpretazzjoni hija relattiva ghall-kwistjoni Huwa meta s-sens litterali tal-kelma ma jaqbilx ma' l- intenzjoni tal-partijiet kontraenti kif tidher car mill-pattijiet mehudin flimkien, li ghandha tipprevali l-intenzjoni. Dwar dan, din il-Qorti diversament preseduta spjegat illi "din ir- regola ghandha tigi sewwa apprezzata u applikata. Irid jirrizulta bla dubju li s-sens tal-klawsolali tkun jista' biss jigi nterpretat b'mod univoku ghax hu car. Irid jirrizulta wkoll li dan is-sens car tal-kliem ma jkunx jaqbel ma' dak li kellhom f'mohhhom il-partijiet kollha u mhux ma' dak biss li xi wahda mill-partijiet kellha f'rasha u dan irid jidher mill- pattijiet kollha tal-kuntratt mehudin flimkien. Applikazzjoni ghall-provi u fattispecie tal-kaz: Hu pacifikament akkolt fil-gurisprudenza taghna li "il- gudikant, fil-kamp civili, ghandu jipprocedi fuq il-provi li jkollu quddiemu, meta dawn jinducu fih dik ic-certezza morali li kull tribunal ghandu jfittex, u mhux fuq semplici possibiltajiet; imma dik ic-certezza morali hija bizzejjed, bhala li hija bazata fuq il-preponderanza tal-probabilitajiet." Eustrachio (Ara Muscat Triolo", Appell Kummerc, 25 ta' Frar 1952; "Paul Ciangura vs Carmelo Larsson", Appell Civili, 5 ta' Marzu 1986). 26 ta' Novembru 2015. Huwa utli li jsiru certi kostatazzjonijiet rigward il-fatti rilevanti f'dan il-kaz. Illi permezz tal-kuntratt ta' enfitewsi datat 8 ta' Lulju 1998, il-Korporazzjoni ghall-Izvilupp ta' Malta, l-MDC ikkoncediet lis-socjeta` attrici b'titlu ta' cens temporanju ghal perjodu ta' 65 sena fabbrika f'San Gwann (fol 6-19).Izda, l-kwistjoni principali fil-kaz odjern, hija dwar l-ispejjez ghall-bini tista' tissuplixxi l-elettriku ghal din il-fabbrika. Huwa sinifikanti li m'hemmx xejn imnizzel fil-kuntratt ta' enfitewsi fir-rigward ta' substation u l-elettriku. Izda ntbaghtet ittra datat 4 ta' Marzu 1996 li giet iffirmata mill-Inginieer Simon Gata ghall-M.D.C. liema ittra tghid hekk: Din l-ittra giet ukoll segwita minn email mibghuta mill-istess Ingineer li ssemmi l-ammont ta' Lm22, 600 li kellha tithallas minn Golden Bun Ltd. parti mill-ispiza totali ghas-substation. (a fol 21). L-Inginieer Gata fix-xhieda tieghu spjega f'liema kuntest intbaghtet din il-korrispondenza. Huwa spjega b'mod car, il-procedura dak iz-zmien ma' l-MDC li wara li jikkommetti ruhu l-klijent,l-MDC tohrog parti mill-ispejjez ghall-provvista tad-dawl fil-fabbrika. In kontro-ezami xehed li din il- procedura kienet "prassi, u imma dak iz-zmien kienet policy bil-miktub, jigifieri kien hemm paper approvata mill-Bord, fi zmien l-MDC." (a fol 146C). 26 ta' Novembru 2015. ta' sottomissjonijiet F'dan il-kuntest ma hemmx dubbju li l-Inginier Gata kien qed jirraprezenta lill-M.D.C. meta baghat l-ittra tal-4 ta' Marzu 1996 (DOK GB2) kif johrog car mix-xhieda tieghu fejn ikkonferma li kien baghat il-korrispodnenza ghan-nom tal-MDC. Meta kiteb l-email a fol 20 kien qed jfisser obbligu assunt mill-MDC li sussegwentement gie kwantifikat fl- ammont ta' Lm22,600. Il-fatt li l-istess Is-Swatar, L-Imsida fisser li dan kellu jigi approvat ma jbiddel xejn ghaliex skont ix-xhud, l- approvazzjoni kienet tohrog gjaladarba jkun hemm il- "commitment" mill-klijent. Fil-kaz odjern ma kien hemm l- ebda dubbju li s-socjeta' attrici kienet lesta li taccetta ghaliex infatti spiccat biex hallset l-ispiza fl-intier taghha. Madankollu, tal-Malta Industrial Parks Ltd. u fit-trattazzjoni saret referenza ghall-kuntratt ta' enfitewsi (fol 6-19) fi klawsola 6 tal- kuntratt hemm r- responsabbilta` ghall-izvilupp kollha tas-socjeta` attrici. Illi saret din l-enfasi da parti tal- konvenuti ghaliex din hija klawsola specifikament elenkata fil-kuntratt. il-kaz ghalkemm temani minn dan il-kuntratt enfitewtiku, mhix direttament konnessa mal-izvilupp izda hija preordinata ghall-izvilupp u ghall-obbligu da parti tas-sid li tigi reza jikkoncedi sit ghall-bini funzjonanti mill-enfitewta. Fil-fatt hemm stipulat fid- dokument a fol 20 li ighid li l-MDC kienet responsabbli biss ghall-provvista li tasal sas-sit in kwistjoni, u mhux ghall- provvista ta' l-elettriku interna tal-fabbrika. imnizzel bl-aktar mod car in kwistjoni l-materja ta' 26 ta' Novembru 2015. Dan hu sorrett f'aktar dettall mix-xhieda tal-Inginier Gata fejn spjega li "It-tenant kellu jibni l-fabbrika.. l-policy kienet li ta' dawn il-kostatazzjonijiet, meta jkun hekk, hu jibni substation, il-bini 100% f'idejh. Dan kien qabel 2004. U tal-Enemalta imbaghad tinqasam, kien hemm policy, u tinqasam skont is-supply, parti mill MDC u parti minnghandu. " il-Qorti hija Fid-dawl soddisfatta li l-MDC kienet dahhlet f'obbligu favur is- socjeta' attrici kif imfisser fl-ittra tal-4 ta' Marzu 1996 (fol.20) li tassumi l-ispiza ghall-provvista tal-elettriku sal- fabbrika izda mhux ghall-istallazzjoni interna tal-istess u li i l-istess socjeta' attrici ghandha l-jedd ghar-rimbors tas- somma pretiza.(vide fol.21). It-talba attrici: Is-socjeta' attrici qieghda titlob il-hlas ta' disgha u ghoxrin elf, disa' mija u erbghin Lira Maltin (Lm29,940) ghall- kontribuzzjoni li kienet dovuta mill-MDC ghall-bini tas- substation tal-elettriku. Irrizulta li s-socjeta` Golden Bun Ltd. hallset depozitu ta' sitta u ghoxrin elf Lira Maltin (Lm26,000)7, parti mis-somma totali ta' tnejn u hamsin elf, hames mija u erbghin Liri Maltin (Lm52,540), skont id- dokumenti esebiti (fol 179 et seq) u s-socjeta' attrici ffirmat kuntratt mal-Korporazzjoni Enemalta proprju ghall-bini tas- substation in kwistjoni.8 26 ta' Novembru 2015. ta' enfitewsi Diga gie accennat li l-pagament in kwistjoni ghall-bini tas- substation mhuwiex regolat fil-ftehim tal-enfitewsi nnifsu, dokument mibghut mill-MDC jinstilet minn izda konsegwenza ghall-kuntratt in relazzjoni mal-fabbrika f'San Gwann. Ghaldaqstant, hawnhekk japplika l-principju legali tal-bona fide enuncjat fl-artikolu 993 tal-Kap 16, li jghid il-kuntratti...jobbligaw mhux biss ghal dak li jinghad fihom, izda wkoll ghall- kosegwenzi kollha li ggib maghha l-obbligazzjoni. Ta' rilevanza ukoll huwa l-Artikolu 998 tal-Kap 16 li johloq prezunzjoni li min jintrabat b'obbligazzjoni jkun qieghed jorbot lilu nnifsu u lis-successuri tieghu, liema artikolu jiddisponi: "Ghandu jitqies li wiehed wieghed jew ftiehem ghalih innifsu, ghall-werrieta tieghu, u ghal dawk li minnu gejjin il- l-kuntrarju mhux stabbilit jeddijiet espressament mil-ligi, jew mill-partijiet fil-ftehim, jew ma jkunx jidher mix-xorta tal-ftehim." Fil-kaz in ezami, rrizulta li s-socjeta' attrici baqghet ma thallsitx ta' parti mill-ispiza tas-substation ghax dan gie rifjutat kemm mill-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza kemm mill-M.I.P. Ltd. ghar-raguni li l-policies inbidlu meta dawn ta' sottomissjonijiet tas-socjeta' attrici, gie sottolineat li l-ftehim fede, bejn specjalment meta ma jirrizultax li kien hemm ftehim iehor il-partijiet ghandu fis-sehh.9 l-entitajiet 9 Ara ukoll xhieda tal-Inginier Gata. 26 ta' Novembru 2015. ta' prova bejn il-partijiet, u ma ngabet l-ebda prova li turi meta u kif inbidlu l-policies tal-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza. l-Korporazzjoni Maltija ghall- Fl-assenza tal-MDC adottaw policies Intrapriza bhala successuri godda fir-rigward ta' din il-procedura, ma jistax jigi dikjarat li l-entita` tal-entita' l-gdida hija ezonerata mill-obbligi precedenti. Dan hu kuntrarju kemm ghad-disposizzjoni tal- Kodici Civili fuq citat kif ukoll ghad-disposizzjonijiet tal- artikolu 39 tal-Kap.463. Certament, l-oneru tal-prova fir- rigward ta' dan kien jinkombi fuq il-konvenuti. Ghalhekk, il-prova necessarja ma ntlahqitx. Illi ghalhekk il-Qorti ser tilqa' t-talbiet attrici fil-konfront tal- Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza bhala s-successur fl- obbligazzjonijiet tal-MDC. Illi ghalhekk ghal dawn il-motivi, din il-Qorti, taqta' u tiddeciedi, billi filwaqt li tiltqa' t-tieni eccezzjoni tal-intimata Malta Industrial Parks Limited u tillilberaha mill-osservanza tal-gudizzju, tichad l-eccezzjonijiet tal-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza u tilqa' t-talbiet attrici u tiddisponi minnhom skont dan li gej:- 1. Tilqa' l-ewwel talba u tiddikjara lill-Korporazzjoni Maltija ghall-Intrapriza responsabbli ghall-kontribuzzjoni l- ghall-kostruzzjoni Fabbrika Golden Harvest f'San Gwann. ta' substation 26 ta' Novembru 2015. Tilqa' t-tieni talba u tillikwida din il-kontribuzzjoni fl- ammont ta' disgha u sittin elf, seba' mija u wiehed u erbghin ewro u tlieta u erbghin centezmu (€69,741.43) (gja disgha u ghoxrin elf, disa' mija u erbghin lira Maltin (Lm29,940); 3. Tilqa' it-tielet talba u tikkundanna lill-Korporazzjoni Maltija ghall-Interpriza sabiex thallas l-ammont ta' disgha u sittin elf, seba' mija u wiehed u erbghin ewro u tlieta u erbghin centezmu (€69,741.43) (gja disgha u ghoxrin elf u disa' mija u erbghin lira Maltin (Lm29,940) lir-rikorrenti u dan flimkien mal-imghaxijiet legali mid-data ta' din is- sentenza. L-ispejjez Intrapriza. 26 ta' Novembru 2015 Josette Platania Deputat Registratur 26 ta' Novembru 2015 jithallsu mill-Korporazzjoni Maltija ghall- 26 ta' Novembru 2015.