QORTI ĊIVILI (SEZZJONI FAMILJA) ONOR.IMHALLEF JACQUELINE MIFSUD PARASCANDALO GRIMA LL.D., LL.M. (IMLI) Seduta tal-Erbgha 4 ta' Novembru 2020 f'isimha proprju u bhala kuratrici ghad litem tal-minuri bl- U b'digriet tad-9 ta' Jannar 2019, Deputati sabiex jirraprezentaw 3. lill-assenti JS Direttur tar-Registru Pubbliku Rat ir-rikors guramentat ta' MP datat 5 ta' Dicembru 2018, a fol 1 et seqq., li jaqra hekk: Illi nhar it-3 ta' Settembru 2010 l-esponenti welldet lill-minuri bl-isem KP, certifikat hawn anness u mmarkat Dokument A. Li l-missier naturali huwa definittivament il-konvenut RZ u dan minhabba li l- omm rikorrenti dejjem kellha relazzjoni intimata mieghu fiz-zmien li gie konceputa kif ukoll twieldet il-minuri. Dan tant hu minnu li minkejja li c-certifikat tat-twelid juri xorta ohra, il-minuri dejjem giet informalment rikonoxxuta minn missierha naturali RZ u ilhom f'kuntatt mit-twelid u ghadhom jitkellmu sa llum. Illi madanakollu, mill-att tat-twelid jirrizulta li meta gie irregistrat it-twelid tal- minuri dan gie rregistrat fuq zewg ir-rikorrenti certu JS u dan minhabba li dan kien ghadu jidher mizzewweg mar-rikorrenti; Illi c-certifikat tat-twelid certament ma jirriflettix ir-realta' dan jinghad iktar u iktar fid-dawl tal-fatt li l-konvenut JS kien ilu ghal zmien twil li abbanduna lir- rikorrenti u sahansitra ma kienx jinsab Malta. Dan huwa kollu korraborat mis-sentenza li ppronunzjat is-separazzjoni personali bejn ir-rikorrenti u JS datata 6 ta' Ottubru 2011 (hawn annessa u mmarkata Dokuemnt B) fejn tikkonferma li S kien ilu ghal zmien twil imbieghed minn martu u ghalhekk tezisti l-impossibilita' fizika li l-minuri qatt tistgha tkun il-wild ta' JS; Illi ghalhekk huwa fl-ahjar interess tal-minuri illi tigi ddikkjarata l-paternita' reali taghha; ukoll dan l-istat ta' fatt; Illi ghalhekk huwa mehtieg ukoll illi c-certifikat tat-twelid tal-minuri jirrifletti Illi ghalhekk kellha ssir din il-kawza; Ghaldaqstant prevja kull dikjarazzjoni mehtiega, l-esponenti umilment titlob bir- rispett lil din l-Onorabbli Qorti sabiex joghgboha: Tiddikjara illi l-minuri KP mwielda fit-tlieta (3) ta' Settembru tas-sena 2010 hija l-wild naturali tal-konvenut RZ; Tiddikjara illi l-intimat assenti JS ma huwiex il-missier tal-minuri KP; Tordna lid-Direttur tar-Registru Pubbliku sabiex fl-att tat-twelid tal-minuri KP, jaghmel is-sostituzzjonijiet billi jithassra minnu kull referenza ghall-konvenut JS u l-konnotati riferibbli ghalih; Tordna lid-Direttur tar-Registru sabiex fl-att tat-twelid tal-miunri jaghmel is- sostituzzjonijiet mehtiega sabiex jitnizzlu l-konotazzjonijiet tal-missier biologiku tal-minuri RZ hekk kif ser jigi stabbilit fil-mori tal-kawza; Minghajr pregudizzju ghat-talbiet suesposti u fin-nuqqas li jigi stabbilit min hu l-missier naturali tal-minuri KP, tordna lid-Direttur tar-Registru Pubbliku sabiex fl-att tat-twelid tal-miunri KP jaghmel is-sostituzzjonijiet mehtiega illi fejn fl-att hemm referenza ghall-konnotati tal-konvenut JS dawn jigu sostitwiti bil- Bl-ispejjez kontra l-intimat li huma minn issa ngunti in subizzjoni. Rat li l-atti tar-rikors u d-dokumenti esebiti ġew debitament notifikati skond il-liġi; Rat ir-risposta guramentata tad-Direttur tar-Registru Pubbliku datata 28 ta' Jannar 2019, a fol 16 et seqq., li taqra hekk: Illi bla hsara ghal premess, l-esponenti jeccepixxi illi l-attrici ma ddikjaratx abbazi ta' liema artikolu qed issejjes din l-azzjoni. jifhem illi tali azzjoni qed issir ai termini tal-Artikolu 77B tal-Kodici Civili. Ghaldaqstant, l-esponent jirrileva li, ghall-inqas mill-atti li gew notifikati lill- esponenti, jidher li hemm nieqsa ukoll l-awtorizzazzjoni mehtiega ai termini tal- Artikolu 77C tal-Kodici Civli u dan sabiex l-attrici tkun tista' tipprocedi b'din l- azzjoni stante li t-terminu stabbilit fil-ligi ta' sitt (6) xhur, f'liema perjodu l-attrici ddikjarat jekk l-attrici gietx awtorizzata minn din l-Onorabbli Qorti sabiex tipprocedi bil-kawza istanti – u fin-nuqqas ta' dan, f'gieh l-ekonomija tal-gudizzju, l-attrici ghandha tirregola l-pozizzjoni taghha immedjatament; Illi bla pregudizzju ghas-suespost u fil-meritu, l-esponenti jiddikjara li m'huwiex edott mill-fatti hekk kif gew iddikjarati fir-rikors guramentat; Illi fil-meritu l-esponenti jeccepixxi illi sabiex tirnexxi din l-azzjoni r-rikorrenti trid primarjament tipprova li fiz-zmien bejn it-tliet mitt gurnata u l-mija u tmenin gurnata qabel it-tewlid tal-minuri, hija kellha relazzjoni extra-maritali ma' RZ u barra minn hekk tipprova xi fatt iehor li jista' wkoll ikunu testijiet u provi genetici li jeskludu lil JS, bhala l-missier naturali tal-imsemmi minuri, u dan ai termini tal- Artikolu 77B tal-Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta; Illi bla hsara ghas-suespost f'kaz li jintlaqaw it-talbiet tar-rikorrenti, l-esponenti jistieden lil partijiet ikkoncernati sabiex tigi pprezentata minnhom d-dettalji personali ta' RS, permezz ta' nota li tispecifika senjatament: (1) in-numru tal-karta tal-identita', (2) ismu u kunjomu, (3) l-eta' tieghu meta twieldet il-minuri, (4) il- post tat-twelid tieghu, (5) il-post ta' residenza tieghu meta twieldet il-minuri, (6) isem u kunjom ta' missieru u (7) jekk l-imsemmi missier patern kienx ghadu haj Tali informazzjoni hija mehtiega biex tigi eventwalment inserita fl-Att tat-Twelid tal-minuri; Illi bla pregudizzju ghal premess, f'kaz li jintlaqaw it-talbiet tar-rikorrenti, l- esponenti tirrileva illi l-partijiet kontendenti ghandhom jiddeciedu b'mod definittiv liema kunjom ghandha tassumi l-minuri a tenur tal-Artikolu 92 tal-Kapitolu 16 tal- Ligijiet ta' Malta; Illi ghaldaqstant fir-rigward tat-talbiet kif dedotti, l-esponenti jirrimetti ruhu ghall- ghaqli u s-savju gudizzju ta' din l-Onorabbli Qorti u dan skont kif jidrilha xieraq u Maghdud ma' dan, l-esponenti jissottometti izda li fi kwalunkwe kaz l- azzjoni tar-rikorrenti mhijiex atribwibbli ghal xi ghemil jew nuqqas ta' agir ta' l- esponenti u kwindi huwa m'ghandux jigi assoggettat ghall-ispejjez tal-kawza Salv eccezzjonijiet ulterjuri. Bl-ispejjez kontra r-rikorrenti li qieghda minn issa tigi ingunta in subizzjoni. Rat ir-risposta guramentata ta' Dr Noel Bonnici Pace u PL Quentin Erasmus fil-kwalita' taghhom ta' Kuraturi Deputati sabiex jirrapprezentaw l-assenti JS, datata 12 ta' Frar 2019, a fol 36, li taqra hekk: Illi f'dan l-istadju l-esponenti mhux edotti mill-fatti u ghalhekk jirriservaw li jipprezentaw risposta ulterjuri meta u jekk jirnxxielhom jottjenu informazzjoni dwar l-assenti u f'dan ir-rigward minn issa jitolbu lir-rikorrenti jipprovidlhom kull informazzjoni li jista' ghandha dwar l-istess assenti. Salvi, jekk ikun il-kaz, eccezzjonijiet ulterjuri. Rat ir-rikors ta' MP datata 26 ta' Marzu 2019, a fol 40, li permezz tieghu tablet ghall- awtorizzazzjoni biex tipprocedi b'din il-kawza ai termini tal- Artikolu 77C, Kap. 16 tal- Ligijiet ta' Malta; Rat id-digriet taghha tas-27 ta' Novembru 2019 (fol. 56) tal-permezz ta' liema awtorizzat lill- attrici sabiex tipprocedi b'dawn il-proceduri ai termini tal-artikolu 77C tal-Kodici Civili; Rat l-atti u d-dokumenti kollha esebiti; Ezaminat it-testimonjanza guramentata permezz tal-affidavit; Rat in-nota ta' RZ tad-29 ta' Ottubru 2019 (fol. 49) permezz ta' liema ammetta t-talbiet attrici u kkonferma li huwa l-missier bijologiku tal-minuri KP; Ikkonsidrat: Dr. Marisa Sargent xehdet permezz ta' affidavit a fol 58 illi mit-testijiet genetici li ghamlet fuq kampjuni orali li gabret mill-attrici, RZ u l-minuri rrizulta illi Z huwa l-missier bijologiku tal- MP xehdet permezz ta' affidavit a fol 66 illi hija kienet izzewget lill JS fit-2 ta' April 2003 u huwa kien abbandunaha ftit wara, u ma fadlilha l-ebda kuntatt mieghu. Spjegat illi waqt li S kien barra minn Malta hija bdiet tiffrekwenta lill-konvenut Z u kienet harget tqila minn din ir- relazzjoni. Kompliet illi hija kienet bdiet proceduri ta' separazzjoni personali minn ma' S (Rikors 300/10 AF) li gew decizi fit-6 ta' Ottubru 2011. Xehdet illi l-minuri kienet twieldet fit-3 ta' Settembru 2010, waqt illi l-proceduri ta' separazzjoni personali msemmija kienu ghadhom pendenti u ghalhekk il-konvenut Z ma setghax jirrikonoxxi lill-minuri ghalkemm xtaq illi jaghmel hekk. Ziedet illi minkejja dan, il-minuri ilu jkollha access ma' Z sa minn twelidha u taf lil ulied Z u tirrikonoxxihom bhala hutha. In kontro-ezami xehdet illi hija ilha ma tara lill-konvenut S ghal cirka hdax -il sena u m'ghandha l-ebda mod kif taghmel kuntatt mieghu. RZ xehed permezz ta' affidavit a fol 67 illi huwa kien f'relazzjoni mal-attrici u minn din ir- relazzjoni twieldet il-minuri KP. Spjega illi huwa qatt ma ltaqa' mar-ragel tal-attrici ghaliex meta ltaqa' mal-attrici hija kienet diga giet abbandunata minn zewgha. Xehed illi huwa dejjem gharaf lil minuri K bhala bintu izda ma setghax jirrikonixxiha legalment peress illi l-awtoritajiet kienu avzawh illi biex jirrikonoxxi lill-minuri kellu jipprocedi b'kawza ghaliex l-attrici kienet ghadha mizzewga ma' S. Zied illi huwa iqis lil minuri bhala bintu u dan sa minn mindu twieldet. Ikkonsidrat; Illi din hija kawza maghmula ai termini tal-Artikolu 77B tal-Kodici Civili, ai termini ta' liema: "It-talba ġudizzjarja għad-dikjarazzjoni li persuna huwa ġenitur kif imsemmija fl-artikolu ta' qabel dan, tista' wkoll tiġi eżerċitata mill-ġenitur li wiled permezz ta' rikors ġuramentat quddiem il-qorti kompetenti kontra l- konjuġi l-ieħor, il-ġenitur naturali u l-wild imwieled fiż-żwieġ jekk kemm-il darba tali ġenitur li wiled jipprova li fiż-żmien bejn it-tliet mitt ġurnata u l- mija u tmenin ġurnata qabel it-twelid tal-wild tali ġenitur wettaq adulterju ma' dik il-persuna li dak il-ġenitur ikunqiegħed jitlob li jiġi ddikjarat bħala l-ġenitur naturali tal-wild u barra minn hekk jipprova xi fatt ieħor li jista' wkoll ikunu testijiet u proviġenetiċi u xjentifiċi li x'aktarx jindikaw lil dik il-persuna bħala l-ġeniturnaturali tal-wild." Il-Qorti rat illi l-Artikolu 81 jipprovdi illi: "(1) Ħadd ma jista' jitlob stat kuntrarju għal dak li jagħtuh l-att tat-twelid bħala iben imnissel jew imwieled matul iż-żwieġ u l-pussess ta' stat li jaqbel ma' dak l-att. (2) Hekk ukoll, ħadd ma jista' jattakka l-istat ta' iben imnissel jew imwieled matul iż-żwieġ ta' tifel li jkollu l-pussess ta' stat li jaqbel mal-att tat-twelid tiegħu." Il-Qorti taghmel ukoll referenza ghall-Artikolu 80 tal-Kodici Civili, skont liema: "(1) Il-pussess tal-istat ta' iben leġittimu jiġi stabbilit minn ġabra ta' fatti li, meħudin flimkien, jiswew biex juru r-rabta ta' filjazzjoni u ta' demm bejn it-tifel u l-familja li hu jgħid li hi l-familja tiegħu. (2) L-ewlenin fost dawn il-fatti huma: (a) illi t-tifel ikun ġieb dejjem il-kunjom tal-missier li tiegħu hu jgħid li huwa l-iben; (b) illi l-missier ikun ittrattah bħala ibnu, u, f'dik il-kwalità, ħaseb għall-manteniment u edukazzjoni tiegħu, u sabiex jikkollokah; (ċ) illi t-tifel ikun ġie dejjem magħruf bħala tali man-nies; (d) illi huwa jkun ġie magħruf bħala tali mill-familja." Fir-rigward tal-Artikolu 81 hawn fuq citat, fis-sentenza fl-ismijiet Pierre Schembri Diacono vs Direttur tar-Registru Pubbliku et noe, deciza mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fl-10 ta' Mejju 1996 intqal illi: "Iktar ma jghaddi z-zmien aktar qed taqbad l-gheruq il-fehma li r-realtajiet biologici socjali ghadhom jipprevalu fuq il-prezunzjoni legali li pater est Fil-kaz Netherlands, il-Qorti Ewropea hadet in konsiderazzjoni li n-nozzjoni ta' familja ma kinitx ristretta biss ghar-relazzjonijiet ibbazati fuq iz-zwieg izda tapplika wkoll ghal de facto family ties ohra fejn il-partijiet ikunu qed jghixu Huwa fid-dover ta' l-istat li jagixxi b'mod li din ir-relazzjoni tkompli tizviluppa fl-interess ta' l-istess minuri. Ghalhekk l-artikolu 81 tal-Kodici Civili m'ghandux johloq ostakolu ghall- akkoljiment tat-talbiet ta' l-attur." Il-Qorti rat illi l-minuri KP twieldet fit-3 ta' Settembru 2010, u giet irregistrata bhala bint JS, li dak iz-zmien kien ghadu legalment mizzewweg mal-attrici, ghalkemm kien hemm pendenti proceduri ta' separazzjoni personali istitwiti mill-attrici, li gew decizi kwazi sena wara t-twelid tal-minuri, u cioe fis-6 ta' Ottubru 2011. Illi jirrizulta u mhux kontestat illi fiz-zmien tal- koncepiment l-attrici u S ma kinux joqghodu flimkien ghaliex S kien abbanduna lill-attrici ftit wara z-zwieg taghhom kif gie kkonfermat fis-sentenza ta' separazzjoni personali msemmija. Jirrizulta wkoll illi waqt li dawn il-proceduri ta' separazzjoni personali kienu pendent, l-attrici bdiet relazzjoni mal-konvenut RZ, u kemm hi kif ukoll RZ minn dejjem gharfu illi l-minuri kienet bint Z. Filfatt jirrizulta illi Z xtaq illi jigi rrikonoxxut bhala l-missier bijologiku tal-minuri izda ma setghax jigi hekk irregistrat peress illi l-minuri twieldet waqt li l-attrici kienet ghadha legalment mizzewga lil S u ghalhekk it-tarbija giet awtomatikament irregistrata bhala bint S. Minkejja dan, jirrizulta illi l-minuri dejjem kienet taf lil Z bhala missierha u anke ghandha relazzjoni mal-ulied l-ohra ta' Z li tirrikonoxxi bhala hutha. Il-Qorti rat ukoll illi mit-testijiet genetici, li f'kawzi bhal dawn huma l-prova regina, jirrizulta car illi RZ huwa l-missier biologiku tal-minuri. Illi ghalhekk il-parentela tal-minuri giet stabbilita minghajr ombra ta' dubbju u minn dan isegwi illi t-talbiet attrici huma fondati fil-fatt u fid-dritt, u qed jigu milqugha. Fir-rigward tal-kunjom tal-minuri, il-Qorti rat illi t-tieni proviso tal-Artikolu 73 tal-Kodici Civili "Iżda wkoll, meta kawża sabiex jiġi miċħud wild issir minn xi wieħed mill- konjuġi wara li jkunu għaddew il-perjodi stipulati fil-paragrafi (a), (b) jew (ċ) skont l-ewwel proviso ta' dan l-artikolu, kull sentenza li biha l-wild jiġi miċħud ma jkollhiex l-effett illi tbiddel il-kunjom tat-tifel jew ta' xi persuna oħra li tkun ħadet kunjomha mingħand it-tifel sakemm il-qorti, fuq talba ta' xi waħda mill-partijiet magħmula jew fir-rikors ġuramentat li bih tkun inbdiet il-kawża jewb'rikors separat magħmul matul il-kawża, ma tipprovdix xort'oħra." Rat ukoll illi t-tieni proviso tal-Artikolu 77 jipprovdi illi: "Iżda wkoll, meta l-filjazzjoni ta' persuna tkun ġiet dikjarata mill-qorti, kull min b'konsegwenza ta' dik id-dikjarazzjoni jkun ser jassumi kunjom li ma jkunx il-kunjom użat minnu qabel dik id-dikjarazzjoni, jew ir- rappreżentant leġittimu tiegħu, jista' jitlob lill-qorti kompetenti b'rikors kontra d-Direttur tar-Reġistru Pubbliku li jitħalla juża dak il-kunjom l- ieħor, u jekk il-qorti tkun sodisfatta li b'dak l-użu ma jkunux ser jiġu preġudikati terzi u, fejn ir-rikors ikun sar għan-nom ta' minuri, li dak l- użu jkun fl-aħjar interess tal-minuri, hija għandha tilqa' dik it-talba u tordna lid-Direttur iniżżel annotazzjoni tad-deċiżjoni mogħtija minnha fuq l-att tat-twelid rilevanti ta' min tkun ġiet hekk dikjarata l-filjazzjoni tiegħu." Relevant wkoll huwa r-raba' proviso tal-Artikolu 92 (1) tal-Kodici Civili illi jipprovdi li: "Iżda wkoll, jekk ir-rikonoxximent jintalab li jsir permezzta' talba ġudizzjarja quddiem il-Qorti kompetenti wara d-dħul fis-seħħ ta' dan il- proviso, it-talba opportuna sabiex wara kunjom il-missier jiġi miżjud kunjom l-omm għandha ssir lill-Qorti f'kull ħin qabel il-pronunzjament Fin-nuqqas ta' dik it-talba t-tifel jieħu kunjom il-missier." Il-Qorti rat illi l-attrici ma ghamlet l-ebda talba jew sottomissjoni fir-rigward tal-kunjom tal- Illi ikkonsidrat illi l-minuri dejjem kienet taf u kienet maghrufa bhala bint il-konvenut Z, il-Qorti tqis illi ma jirrizultax illi l-minuri tista' tigi pregudikata bil-bidla fil-konjom taghha, u tqis inoltre li jkun fl-ahjar interess tal-minuri li kunjomha jkun jirrifletti r-realta bijologika u socjali illi wara kollox dejjem ghexet fiha. Illi ghaldaqstant il-Qorti tqis illi l-kunjom tal-minuri ghandu Ghal dawn il-motivi, il-Qorti taqta' u tiddeciedi, filwaqt li tastjeni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tal-ewwel eccezzjoni tad-Direttur tar-Registru Pubbliku stante li l-meritu taghha (1) Tiddikjara li l-konvenut JS ma hux il-missier naturali ta' KP; (2) Tiddikjara li l-minuri KP, hija effettivament il-wild naturali tal-konvenut (3) Tordna lill-intimat Direttur tar-Registru Pubbliku sabiex jaghmel il- korrezzjonijiet u l-annotazzjonijiet kollha necessarji fic-Certifikat tat- Twelid ta' KP liema att ghandu n-numru X sabiex jirrifletti din il-verita' dwar il-paternita' tal-minuri fosthom: (a) jbiddel l-kunjom "SP" fil-kolonna "Isem jew ismijiet li bih/bihom it- tarbija ghandha tigi msejha" bil-kunjom "ZP"; (b) jhassar il-kliem "JS" fil-kolonna "Isem u Kunjom" b'referenza ghall- Missier it-Tarbija, u minflok inizzel "RZ"; ihassar il-kliem "the said" fil-kolonna "Isem u Kunjom" b'referenza ghall-Omm it-Tarbija; ihassar n-numru tal-Karta tal-Identita Maltija indikata fil-kolonna "Id-Dokument ta' l-Identita" relattiv ghall-missier tal-minuri u minflok inizzel n-numru tal-Karta tal-Identita Maltija "Y" ihassar n-numru indikat fil-kolonna "Eta'" b'referenza ghall-missier tal-minuri u minflok inizzel in-numru "W"; ihassar l-post indikat fil-kolonna "Fejn Joqghodu", in kwantu jirrigwarda ir-residenza ta' "Missier it-tarbija" u minflok inizzel l-post "FM"; ihassar il-kliem indikati u minflok inizzel il-kliem "AZ (haj)" fil-kolonna "Isem u Kunjom il-Missier u jekk hux haj jew mejjet" b'referenza ghall-missier patern. L-ispejjez kollha ta' dawn il-proceduri jithallsu mill-attrici.