Seduta ta' nhar it-Tlieta, 31 ta' Ottubru 2017 31 ta' Ottubru 2017 tieghu kkonferma Rat ir-rikorsguramentat ta' Lawrence Demajo u martu Joan Shamala 29ta' Lulju 2014 fejn Lawrence Demajo bil- is- gurament segwenti:- Illi r-rikorrenti huma proprjetarji tal-ghalqa tal-kejl ta circa 1939.5 m.k (elf disa' mija u disgha u tletin punt hamsa metri kwadri) accessibli minn Sqaq ic-Caghaq li jaghti ghal Wied il-Ghajn fil-limiti ta' Haz-Zabbar u Wied il-Ghajn, maghrufa bhala Tat-Tenedin jew ta' Wied il-Ghajn fil- kontrada tal-Gharghar tas-Salib, bid-drittijiet u pertinenzi taghha kollha, konfinanti mill-punent ma' beni ta Benedetto Treeby Ward, minn nofs in-nhar u l-lvant ma' beni tal-patrijiet Dumenikani tal-Birgu u mit-tramuntana ma' beni ta' Maria Rosa Massaro liema ghalqa huma xtraw permezz ta' biegh b'licitazzjoni fil-5 ta' Mejju 2005 kif jirrizulta mill- hawhekk anness dokument 1. Illi l-intimati ghandhom id-dar residenziali taghhom bl- indirizz ufficjali Nru 5 Sqaq tal-Gharghar Zabbar li parti minnha ukoll taghti ghal fuq l-imsemmi Sqaq ic-Caghaq. Illil-intimati fil-14 ta Lulju 2014 imblukkaw l-access tal-atturi permezz ic-Caghaq ghal ghalqa taghhom billi qieghdu kantuni u qsari fil-wisa tal-istess Sqaq ic-Caghaq u b'hekk qieghdin jostakolaw lir-rikorrenti biex jghaddu bil-vettura taghhom mill-istess Sqaq ic- Caghaq. tal-imsemmi Sqaq 31 ta' Ottubru 2017 taghhom mill-imsemmi Sqaq Illi ghad li wara rapport lil Pulizija l-intimati nehhew ic- cnagen imsemmija, huwa hallew fejn kienu l-qsari u anki b'hekk xorta wahda r-rikorrenti ma jistghux jghaddu bil- ic-Chaghaq ghal vetturi ghalqa taghhom. Illi b'dan l-agir l-intimati ikkommettew spoll ricenti u vjolenti ghad-dannu tar-rikorrenti. Jghidu l-intimati ghaliex ghar-ragunijiet fuq premessi din il- Qorti m'ghandhiex:- 1. ikommettew spoll ricenti u vjolenti fil-konfront tar-rikorrenti. l-ispoll lill-intimati sabiex 2. kommess minnhom fuq imsemmi li sar ghad-danni tar- rikorrenti. Tikkundanna lill-intimati sabiex ipoggu kollox fl-istat prestin tieghu fi zmien qasir u perentorju li jigi lilhom prefiss minn din lir-rikorrenti fin-nuqqas jaghmlu x-xoghlijiet ghal dan l-iskop a spejjez tal-intimati u dan taht id-direzzjoni ta' perit nominat minn din il-Qorti. Bl-ispejjez kontra l-intimati li huma ingunti ghas-subizzjoni. Rat li din il-kawza giet appuntata ghas-smigh ghas-seduta tas-7 ta' Ottubru 2014. tawtorizza il-Qorti u 31 ta' Ottubru 2017 Rat ir-risposta ta' Paul u Catherine Mansour 20 ta' Settembru 2016 (fol 47) fejn bir-rispett Catherine Alsaied ikkonferma bil-gurament taghha:- 1. Illi r-rikorrenti huma propjetarji tal-ghalqa ossija Bur, tal- kejl ta' cirka 1939.5metri kwadri, accessibbli minn Sqaq ic- Caghaq li jaghti ghal Wied il-Ghajn, limiti ta' Haz-Zabbar, kif minnu deskritt fir-rikors guramentat. Illi l-esponenti Catherine Alsaied ghandha d-dar ta' residenza taghha fil-fond numnru 5, fi Sqaq l-Gharghar f' HazIx-Xagħra, li in parti jaghti jew jinfed ma'Sqaq ic-Caghaq, liema proprjeta` gejja minn wirt. Illi l-intimat Paul Alsaied ma jippossjedi l-ebda parti mir- residenza tieghu li hija parafernali ta' martu Catherine Alsaied. Illi r-rikorrenti ghandu dritt ta' passagg bir-rigel minn Sqaq l-Gharghar biex jghaddi ghal bur tieghu fuq deskritt. Illi mhux minnu li fl-erbatax (14) ta' Lulju l-esponenti ghamlu att ta' spoll kontra r-rikorrenti. Huwa r-rikorrenti li qed jippretendi li dritt ta' passagg bir-rigel jibdlu f' wiehed bil-vettura. Illi biex jaghmel dan huwa qed jippretendi li jghaddi minn proprjeta` tal-esponenti u ta' terzi persuni, kif ga pprova jaghmel qabel bil-karozza. 31 ta' Ottubru 2017 Illi l-knaten u l-qsari li l-esponenti ghandhom fil-post, ilhom hemm diversi snin u dawna ma jikkostitwixxu l-ebda spoll stante li jinsabu fll-proprjeta` ta' Catherine Alsaied. Ghaldaqstant l-esponenti jeccepixxu bir-rispett: i. Illi preliminarjament l-intimat Paul Alsaied mhux legittimu kontradittur u ghandu ghalhekk jigi liberat mill-osservanza tal-gudizzju. ii. Illi preliminarjament ukoll in-nullita` tar-rikors guramentat stante li ma giex intavolat fit-terminu preskritt mil-ligi. iii.Illi l-intimati qatt ma kkommettew spoll flagranti 'lghaliex huma dejjem kellhom f' idejhom il-pussess tal-lok minn fejn irid jghaddi r-rikorrenti bil-karozza. iv.Illi r-rikorrenti qatt ma kellu l-pussess tal-parti mill-isqaq li qedjghid li gie spoljat minnha. Bl-ispejjez kontra r-rikorrenti minn issa ngunt in subizzjoni. Rat il-verbal tas-seduta tat-Tlieta, 11 ta' Novembru 2014 (fol 68) fejn il-Qorti ordnat l-allegazzjoni tal-atti processwali pprezentati minn Eunice Demajo Saliba Sammut mal-process Rat in-nota ta' osservazzjonijiet ta' Lawrence Alsaied et datata 20 ta' Frar 2017 a fol 172 tal-process. Rat in-nota responsiva tal-intimati datata 19 ta' April 2017 a fol 182 tal-process. 31 ta' Ottubru 2017 tal-partijiet it-trattazzjoni KONSIDERAZZJONIJIET Rat il-verbal tas-seduta tat-Tlieta 23 ta' Mejju 2017 fejn meta ssejhet il-kawza dehru l-partijiet assistiti. Il-Qorti liema semghet trattazzjoni giet registrata fuq is-sistema eletronika. Il- kawza giet differita ghas-sentenza ghall-31 ta' Ottubru 2017 fid-9:30am. Hadet konjizzjoni tal-provi prodotti. Illi din hija kawza ta' spoll li permezz tal-istess ir-rikorrenti qeghdin jallegaw li cnagen u qsari mpoggija mill-intimati, qed tar-rikorrenti ghall-ghalqa taghhom. L-intimati laqghu billi sostnew li mhuwiex minnu li gie kommess att ta' spoll kontra r-rikorrenti, stante li l- knaten u l-qsari ilhom hemm u jinsabu fil-proprjeta` tal- intimata Catherine Alsaied. Gie eccepit ukoll li r-rikorrenti ghandhom dritt ta' passagg bir-rigel biss minn Sqaq l- Gharghar u hi biss pretensjoni tar-rikorrenti li qed jittentaw jbiddlu dan id-dritt f'passagg bil-vettura. Fatti: Jirrizulta li r-rikorrenti akkwistaw l-ghalqa accessibli minn Sqaq ic-Caghaq fil-Limiti ta' Haz-Zabbar u Wied il-Ghajn permezz ta' bejgh b'licitazzjoni datat 5 ta' Mejju 2005( Dok I a fol 7) . L-atti tas-subbasta jiddeskrivu l-art bhala "accessibbli" minn Sqaq ic-Caghaq. Illi l-intimati ghandhom id-dar residenzjali fi Triq l-Gharghar Zabbar,proprjeta' 31 ta' Ottubru 2017 parafernali ta' Catherine Alsaied, li parti minnha taghti ghal fuq Sqaq ic-Caghaq. Illi r-rikorrenti qed isostnu li l-intimati mblukkaw l-access ta' Sqaq ic-Caghaq bi knaten u qsari b'mod li huma jistghu jaccedu biss bir-rigel u mhux aktar bil-vettura. Jirrizulta li sar rapport lill-Pulizija mir-rikorrenti datat 14 ta' Lulju 2014, u sussegwentement ir-rikorrenti pprocedew bil-kaz odjern. Provi: Lawrence Demajo xehed permezz ta' affidavit (fol 57-58) u qal li xtara l-imsemmija ghalqa permezz ta' subbasta fil-5 ta' Mejju 2005. Qal li l-isqaq jafu bhala sqaq pubbliku li jibda minn triq principali li taghti ghal Wied il-Ghajn u jittraversa diversi ghelieqi ta' terzi persuni. Il-bdiewa jidhlu minn dan l-isqaq ghal gol ghelieqi taghhom. Hu esebixxa Dok 2, sentenza datata 18ta' Gunju 1964, dwar pretensjoni ta' access ghall-ghalqa. Semma li l-intimati ghandhom parti mid-dar taghhom taghti ghal fuq Sqaq ic-Caghaq. Spjega li minn Sqaq ic- Caghaq hu jista' jidhol b'vettura ta' qies zghir, izda qal li fl- 14 ta' Lulju 2014, l-intimati mblukkaw dan l-access tieghu billi qeghdu knaten u qsari fl-isqaq. Zied ighid li hu ghamel rapport l-Ghassa, u l-intimati kienu mwissija mill-Pulizija biex inehhu l-knaten, izda hu xorta baqa' bl-access ostakolat peress li ma nehhewx il-qsari. Hu esebixxa r- ritratti Dok 7,8 u 9 datati 9 ta' Lulju 2014 li juru qabel sar l- imblokk. 31 ta' Ottubru 2017 In kontro-ezami (fol 161)1 qal li hu esebixxa s-sentenza biex juri li ghandu dritt jghaddi minn sqaq ic-Caghaq. Sqaq ic-Caghaq kien jinfed ma' Sqaq l-Gharghar b'sitt piedi. Muri r-ritratt a fol 89 qal li hu qatt ma jiftakar dik ix-xatba. Muri fol 38 tal-process, qal li hemm ic-cnagen diga hemm. Mistoqsi kif kien jghaddi mill-isqaq qal li kien jghaddi bil- pass izda l-access juri li l-isqaq dejjem kien wiesgha u li vettura kienet tghaddi. Imbaghad l-intimata dejjem bdiet taghlaq, l-ewwel ghalqet parti minnu hames snin ilu. Zied ighid li minbarra bic-cnagen, hi ghalqet ukoll b'habel quddiem il-garaxx taghha. Joan Demajo mart ir-rikorrent, xehdet permezz ta' affidavit (fol 59)fejn qalet li qalet xtraw l-imsemmija ghalqa permezz ta' subbasta u li dejjem dahlu minn Sqaq ic-Caghaq li hu sqaq pubbliku. Qalet li zewgha nfurmaha li fl-14 ta' Lulju 2014, li l-intimati kienu imblokkawpassagg fi Sqaq ic- Caghaq.Meta marret hi fil-bidu ta' Awissu rat l-isqaq imblukkat bil-qsari u bil-knaten. In kontro-ezami (fol 165)2 qalet li kienu jghaddu minn Sqaq ic-Caghaq ghall-ghalqa. Spjegat li kienu jitilghu bil- l-intimata vettura u qabel kien hemm bicca ghalqitilhom. Qalet li qsari qatt ma kien hemm qabel, imma biss recentement ghalqet bil-qsari u bil-gebel u ghamlet zewg tabelli. Qalet li hi qatt ma tiftakar ix-xatba tal-intimata. Qalet li kienu jitilghu b'vettura zghira idawru fejn l-intimata u jitilqu meta jlestu. Qalet li kien jirnexxielhom idawru, u li l-qsari ma kinux hemm qabel, ghax kieku ma kinux jistghu idawru 1 Seduta tat-18 ta' Ottubru 2016. 2 Seduta tal-10 ta' Novembru 2016. 31 ta' Ottubru 2017 Sue Ellen Demajo xehdet permezz ta' affidavit (fol 65) fejn qalet li l-genituri taghha huma proprjetari tal-imsemmija ghalqa, u Sqaq ic-Caghak hu sqaq li jghaddu minnu l- bdiewa. Warali missierha infurmaha li ghall-ahhar ta' Il-Baħrija, Ir-Rabat (Malta) kienu tpoggew knaten u qsari f'dan l-isqaq hi marret fuq is- sit u rat dawn jimblukkaw il-passagg. In kontro-ezami (fol 171) qalet li wara li missierha nfurmahom li l-intimata ostakolat bil-qsari, marru fuq is-sit u kejlu l-access ossija l-isqaq li kien ta' xi tmien piedi. Clinton Demajo xehed permezz ta' affidavit (fol 167) u qal li l-genituri tieghu kienu jidhlu ghall-ghalqa minn Sqaq ic- Caghaqu qatt ma kien hemm gebel jew qsari jimblukkaw sa Lulju 2014. In kontro-ezami qal (fol 171) gieli mar fejn l-ghalqa tal- genituri tieghu, l-access hu minn Sqaq ic-Caghaq, li hu wiesgha xi tmien piedi. Eunice Demajo Saliba Sammut, (fol 69-70)3 in rapprezentanza tad- Direttur tal-Qrati Civili, esebiet il-process tas-Subbasta 380/2001 JRM deciz fil-25 ta' Settembru 2003, li fih il- process u r-relazzjoni tal-Perit Frederick Azzopardi Bencini. Is-Surgent PS 1576 Simon Demajo xehed (fol 74-75)4u esebixxa kopja tar-rapport, u spjega li fl-14 ta' Lulju 2014, ir-rikorrent ghamel li Katerina Demajo kienet imblukkat sqaq, hu kellem lil Katerina Demajo u qaltlu li l- 3 Seduta tal-11 ta' Novembru 2014. 4 Seduta tat-22 ta'Jannar 2015. 31 ta' Ottubru 2017 qsari kienu ilhom hemm xi 22 sena u qabel kien hemm cint li kien waqa pero` dan ic-cint qatt ma sar. Dakinhar qaltu li kienet se tnehhihom, imma xi gimgha wara r-rikorrent kien rega' rraporta ghandu li baqa' kollox kif kien. Oliver Mani in rapprezentanza tal-MEPA xehed (fol 81- 85)5 u qal li r-ritratt (aerial photo) a fol 80 hu ritratt awtentiku, mehud fl-1978, u mmarka fuq l-pjanta bi vlegga n-naha tan-north. Catherine Alsaied xehdet permezz ta' affidavit (fol 87-88) li qalet toqghod f'razzett fi Il-Birgu, u dan ir-razzett taccedi ghalih minn sqaq privat. Qalet li s-sitwazzjoni dejjem hekk kienet, sa ma kienet ghamlet xi tibdil strutturali fil-fond taghha. Dwar ir-rikorrent qalet li dejjem kellu dritt ta' passagg bir-rigel minn Sqaq l-Gharghar. Qalet li c- cnagen u l-qasrija ilhom hemm snin twal, u Lawrence Demajo dejjem kien jieqaf sa quddiemhom u jkompli bir-rigel, u kien certu Is-Swatar, Birkirkara, persuna tal-gaffa li kien qed jahdem biex ir-rikorrent jibqa' diehel bil-vettura tieghu. In kontro-ezami (fol 153-160)6 qalet li mhuwiex minnu li kien hemm bejn sitt u tmien piedi kif qal il-Perit fir-rapport, izda zewg piedi mill-qsari taghha sa ma ddur u titla' 'l fuq. Qalet li meta gie l-Perit Privitera kien hemm il-hajt mhux il- qsari. Qalet li meta qed tirreferi ghall-isqaq taghha, dik il- parti tal-ghatba taghha ghaliex qabel kulhadd minn Sqaq ic-caghaq kien jghaddi. U l-isqaq li qed tirreferi ghalih hu Sqaq ic-Caghaq. Hi insistiet li dan hu sqaq ta' zewg piedi u 5 Seduta tal-10 ta' Marzu 2015. 6 Seduta tat-28 ta' Gunju 2016. 31 ta' Ottubru 2017 nofs fejn mill-qsari l-isfel jitla' biex irid izda mill-qsari 'l fuq bir-rigel. Hi qalet li l-bricks qeghdin mit-targa'il fuq. Hi insistiet li l-qsari saru meta ghamlet it-tibdil fil-fond fl-1991. Lawrence Treeby Ward xehed (fol 95-100)7qal li jaf lill-intimata ghax kugina tal-mara tieghu u qal li fir-rigward tar-ritratt a fol 50, ir-rikorrent kien jghaddi minn hemm mill-passagg tal- Gharghar. Qal li kellu wkoll kwistjoni mar-rikorrent ghaliex kif jidher f'Dok LX2 li qed jesebixxi, ghax ir-rikorrent kien qalghalu t-targa biex jibqa' diehel gewwa bil-vettura ghall- ghalqa tieghu. In kontro-ezami (fol 143-146)8mistoqsi dwar l-art ta' quddiem ix-xatbali taghti ghall-ghalqa tar-rikorrent, kemm hi wiesgha, xi tmien piedi izda huma ma kinux jghaddu bil- vettura fl-antik wara l-1959. Lawrence Mallia Rapinett (101-105)9 xehed u qal li joqghod fi Sqaq l-Gharghar, u qal li hemmhekk hemm passagg bir- rigel li jista' jghaddi minnu hu u anke r-rikorrent, u qal li ilu bir-raba' hemm minn dejjem. Rigward ir-ritratt Dok LX1 esebit minn Lawrence Treeby Ward qal, li minn dak il-passagg jghaddu. Qal li hu kellu kwistjoni mar-rikorrent ghax ried bicca mill-ghalqa tieghu, izda l-kwistjoni tal-passagg hi bejn ir-rikorrent u l-intimata. Xehed li b'riferenza ghar-ritratti esebiti mill-attur li l-passagg huwa bir-rigel hekk kif jitilghu l- isqaq. 7Seduta tat-18 ta'Gunju 2015. 8 Seduta tat-28 ta' April 2016. 9 Seduta tat-18 ta' Gunju 2015. 31 ta' Ottubru 2017 In kontro-ezami, b'referenza ghal Dok 8 u 9 a fol 37, il- passagg ilu hekk minn zmien in-nannu tieghu, izda mistoqsi huwiex passagg bir-rigel jew bil-vettura, qal, li l- passagg bir-rigel, kif jitilghu l-isqaq iz-zghir u jduru. Carmela Treeby Ward xehdet permezz ta' affidavit (fol 120-121) u qalet li hi kugina tal-intimata u kienet toqghod fi Sqaq l- Gharghar meta trabbiet. Qalet li taf li l-intimata rrangat ir- razzett u flok xatba ghandha parapet, u meta kienet irrangat il-fond, poggiet, cnagen u qsari fl-isqaq li ilhom hemm snin. Qalet li ghadha titla' l-hemm fuq kultant. In kontro-ezami qalet ulterjorment (fol 137-142)10 li minflok ix-xatba tal-intimata hemm tarag zghir. Mistoqsija tafx li meta r-rikorrent akkwista b'subbasta din l-art saret tieghu qalet li ma tafx bhala fatt dan, imma biss semghethom ighidu. Mill-isqaq qalet li tista' tghaddi imma bir-rigel. Hi qalet li qatt ma kienet tghaddi vettura minn hemm. In ri-ezami qalet fir-rigward tar-ritratt ta' fuq a fol 50, u indikat ix-xatba u qalet li hi hekk kienet tafu hemmhekk bix- xatba. Felix Alsaied xehed permezz ta' affidavit (fol 122-123) u qal li hu iben l-intimati u kellhom xatba barra fi Sqaq ic- Caghaq, fejn ommu kienet poggiet qsari biex jindikaw fejn tispicca l-proprjeta` taghha, li ilhom fil-post sa minn meta l- genituri tieghu kienu ghamlu xi tibdiliet strutturali fil-fond taghhom fl-1991. 10 Seduta tat-28 ta' April 2016. 31 ta' Ottubru 2017 In kontro-ezami (fol 150-152)11 ikkonferma li x-xatba li kien hemm fil-fond ta' ommu inbidlet f'tarag u qal ukoll li l- access hu minn dan Sqaq ic-Caghaq. Muri r-ritratti a fol 36 u 37, qal li bil-vettura wasal sa hemmhekk ir-rikorrent, u mbaghad bir-rigel minn Sqaq ic-Caghaq u mhux minn fuq il-proprjeta` tal-genituri tieghu. Hu sostna li bejn Sqaq ic- Caghaq u Triq l-Gharghar hi proprjeta` taghhom u l-qsari ommu poggiethom fejn hemm il-parapett taghha. In ri-ezami qal, li minflok ix-xatba llum hemm parapett, u min-naha l-ohra hajt tal-knaten u r-rikorrent jista' jasalsa fejn hemm il-parapett u l-qsari. Il-Perit Christopher Azzopardi Camilleri xehed (fol 125-132)12 u qal l- intimata hi klijenta tieghu. Ghamel riferenza ghall-pjanta a fol 1 tal-process u qal li kien hemm evidenza li kien hemm cint. Qal li mar sena ilu fuq is-sit in kwistjoni u kien hemm qsari rimwovibbli temporanji. Il-foundation li semma' kien hemm iktar permanentement. Dwar l-aerial photo a fol 80, u l-marka bl-ahmar dak jindika il-binja tal-intimata. Hu mmarka l-main road fuq il-pjanta a fol 76 u r-razzett bl-ittra 'X'. Qal li fejn ghamel cirku, mal-faccata tal-bini tal-intimata jidher li dik tisporgi f'nofs il-passagg li qed nitkellmu fuqha u Ghad-domanda tal-Perit Doublet mas- subbasta, hemm imnizzel li r-rikorrent ghandu access ghall-proprjeta` tieghu, qal li l-aerial photo mhuwiex tal- ahjar kwalita` biex tinterpretah. Qal li l-ewwel darba li mar fir-rapport 11 Seduta tat-28 ta' Gunju 2016. 12 Seduta tal-25 ta' Frar 2016. 31 ta' Ottubru 2017 fuq is-sit xi sitt snin ilu, jiftakarhom il-qsari mqeghdin hemm. Mistoqsi dwar ir-ritratt a fol 36, esebit mir-rikorrent dwar is-sit qabel sar l-ispoll, qal, li l-qsari qeghdin wara l- karozzi. Mistoqsi dwar allura kif jista' jkun hemm il-vettura jekk hemm il-qsari, qal li ma jafx, izda jidher li hemm il- qsari. Muri r-ritratt a fol 89, Dok CC2, u mistoqsi fejn huma l-qsari f'dan ir-ritratt, qal, li minflok qsari hemm cint. Dwar ir-ritratt CC3 qal li hemm il-gebel u l-bricks u mistoqsi humiex recenti, qal li ma jafx. Kunsiderazzjonijiet ta' dritt: Illi l-azzjoni odjerna hija wahda ta' spoll ai termini tal- artikolu 535 tal-kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta. Illi skont l-istess artikolu, u a bazi ta' gurisprudenza kostanti huwa risaput li l-element vitali ta' din l-azzjoni li l-attur jehtieglu jipprova huma s-segwenti. (i) Possedisse (ii) Spoliatum fuisse (iii) Infra bimestre deduxisse Illi dawn il-principji gew ribaditi f' diversi sentenzi fosthom "Margherita Lamb vs Pawlu Visanich" (12-4-1958, Vol.XLII D.11.973); "Caterina armla Khadhraoui vs Joseph Tucci" (23-6-1965 per Onor. Eduardo Bonnici Stellini) u f' "Joseph Tucci pro et noe vs Salvu Labada" (30-4-1991 JSP). li Illi "materja ta' din l-azzjoni, ma taghtix lok ghall-ebda indagini fuq 31 ta' Ottubru 2017 il-fatt tistabbilixxi: ohra tal- pussess/detenzjoni u (b) il-fatt tal-ispoll......… stante li din l-indagini hija wahda limitatissima rigoruza u skarna." F'dan l-istess kaz, intqal ukoll li biex tirnexxi l-azzjoni ta' spoll mhux mehtieg xi animus spoliandi. Illi ghalhekk fil-fatt inghad illi "din l-azzjoni ta' spoll hija koncepita bhala azzjoni rapida u effikaci ghall-iskop li ma thalli lil hadd jiddisturba stat ta' fatt, arbitrarjament u hija ntiza unikament biex igieghel lill-konvenut li jerga' jqieghed il-haga fl-istat li kienet qabel ma ddisturbaha, udaqshekk biss, kif ighid bl-iktar mod car l-artikolu 791(1) Kap 12, li sfortunatament jigi hafna drabi injorat." Illi f'dan il-kuntest il-pussess mehtieg huwa dak materjali u "de facto" tant li gie ritenut ukoll li: "Hu maghruf illi l-pussess mehtieg hu dak materjali u 'de facto'; ikun x'ikun, u mhux mehtieg il-prova li l-attur ghandu dritt ta' proprjeta` jew ta' servitu` fuq il-haga li minnha huwa gie spoljat bi vjolenza jew klandestinament. Anzi, hemm ir- rekwizit tal-pussess anki meta dak li hu spoljat ghandu semplici detenzjoni." ("Kaptan Stefano Treeby Ward vs Busuttil Naudi Charles Xuereb Pavia Bugeja Grixti" – (A.C. 12 ta' Dicembru 1952) ghalkemm tali pussess m'ghandux ikun inekwivoku, anzi ghandu jirrizulta li huwa manifest u dan fih innifsu huwa stat ta' fatt "Gio Maria Agius Cutajar vs GiuseppiMaria Agius Cutajar" – (P.A. 21 ta' Frar 1983) u "Marthese any George Argoub" – (25 ta' Frar 1983), u mhux wiehed ta' mera 31 ta' Ottubru 2017 tolleranza "Joseph Tucci Gatt nomine vs Joseph Mejlak" – A.C. 26 ta' Jannar 1996).Jinsab ukoll ritenut in ghar-rigward (Mejlak vs Demajo Albanese P.A. 20 ta' Ottubru 1882). Illi "Hu pacifiku li l-espressjoni 'pussess ta' kwalsiasi xorta' tikkomprendi tant il-pussess civili kemm dak sempliciment naturali u anke dak vizzjuz (Vol. Pero` hu mehtieg dejjem li l-attur jipprova li ghandu dan il-pussess (Vol. Anke wiehed qasir hafna u biex sahansitra jawtorizzaw l-azzjoni ta' spoll (Vol. Tal- istess portata hija d-decizjoni fl-ismijiet "John Xi vs Emanuel Xi" (P.A. (PS) - 31 ta' Jannar, 2003). Illi fil-fatt, kull pussess huwa ammess, benche` ippruvat huwa protett tant li f'din l-azzjoni l-ligi ma tirrikjedix il-prova tal-legittimita` tal-pussess tal-persuna turbata, u takkorda r- reintegrazzjoni anki kontra l-possessuri ta' mala fede u kontra l-istess proprjetarju tal-haga li taghha jkun hemm pretensjoni li gie kommess l-ispoll. Illi gie ritenut fil-kaz "Delia vs Berry", P.A. – 4 ta' Frar1958, "L-azzjoni ta' spoll isservi biex tipprotegi l-pussess ikun x'ikun..… u gie deciz kemm-il darba li tapplika ukoll ghat- tutela tal-kwazi pussess tad-drittijiet reali u hija inerenti 31 ta' Ottubru 2017 ghall-fatt ta' min b'awtorita` privata ikun ghamel ghad- dannu ta' terza persuna atti li ghalkemm jista' jkollu dritt ghalih ma jistax jezercitah minghajr l-intervent tal-Qorti." (Ara wkoll "Francis Livori Bonici Monpalao et vs Shawn Portelli Cachia et", P.A. deciza fit-2 ta' Dicembru 2004). F'dan l-istess kaz, Livori Bonici Monpalao et vs Portelli Cachia et, inghad ukoll, li biex tirnexxi l-azzjoni ta' spoll lanqas ma hu mehtieg li l- pussessur ikun privat mit-tgawdija tal-haga jew ostakolat b'mod determinant fl-uzu tal-haga; hu bizzejjed li jkun imfixkel fil-mod ta' kif igawdi dik il-haga. (Ara f'dan is-sens "Ripard et vs Fenech noe" deciza mill-Qorti tal-Appell fid- 19 ta' Mejju 2000), Dan l-istess principju gie enuncjat fil-kaz "Mag. Peter Chetcuti Glanville vs Raymond Balston, Appell Kummercjali deciz 12 ta' Dicembru 1988: "....sabiex tirnexxi l-azzjoni possessorja mhux mehtieg li l- attur ikun sofra privazzjoni totali tal-haga imma bizzejjed li jkun hemm diminuzzjoni tal-pussess, tfixkil fid-drittijiet jew hsara lil min isofri l-ispoll." Illi jrid jigi ppruvat ukoll l-ispoll innifsu li jikkonsisti fis- segwenti kif deskritt fis-sentenza "Joseph Portelli Cachia vs Spiridione Long" (P.A. 24 ta' Jannar 1958):- "Spoll vjolenti huwa kwalsiasi att arbitrarju li jsir bil-forza privata kontra l-volonta` tal-ispoljat; u l-att jkun arbitrarju mhux biss meta jikkostitwixxi reat kontra l-ligi, izda anki meta jigi kompjut arbitrarjament u kontra l-volonta` tal- 31 ta' Ottubru 2017 possessur, b'mod li jista' jaghti lok ghall-azzjoni ta' danni kontra min ikun ghamel dak l-att." Sabiex jirrikorri l-element tal-fatt materjali tal-ispoll mhux mehtieg li sabiex dan ikun vjolenti, ikun hemm vis atrox jew vie di fatto imma bizzejjed li jkun hemm nuqqas ta' kunsens espress jew tacitu ta' min isofri l-ispoll. Ghalhekk, l-att spoljattiv irid ikun sar kontra l-kunsens tal-possessur. (Ara "John Camilleri Farrugia vs John Psaila et", P.A. deciza fit- 23 ta' April 2012). Fir-rigward tal-element ta' 'spoliatum fuisse', gie ritenut ukoll li l-element spoljattiv mhux bilfors jissarraf f'ghemil ta' tkissir jew qerda ta' oggett mizmum mill-attur, izda huwa bizzejjed li l-ghemil spoljattiv isir kontra r-rieda tieghu jew minghajr ma jithalla jintebah bih. It-Terminu ta' xahrejn Il-kaz odjern gie istitwit fid-29 ta' Lulju 2014. Biex jissusisti dan l-element, it-terminu jibda jiddekorri minn meta gie spoljat taghna hija konkordi fuq dan il-punt, li t-terminu ma jibdiex jiddekorri mid-die scientiae imma mid-data meta l-attur ikun gie 31 ta' Ottubru 2017 fizikament spoljat mill-pussess tieghu. Ukoll, fil-kaz "Michael Lombardo vs Philip Khedri" P.A. deciza fis-7 ta' Frar 1958, XLII-II-915 intqal: "Iz-zmien tal-azzjoni jibda mill-gurnata tal-ispoll, u mhux mindu l-attur gie jaf bih.....iz-zmien ta' xahrejn huwa terminu ta' dekadenza." F'dan "Michael rilevanti wkoll AngeloFenech nomine vs Alfred Mejlak" P.A. deciza fit-22 ta' Frar 1992 fejn gie ritenut: il-kuntest, il-kaz, "It-terminu ta' xahrejn li fih l-attur irid jiddeduci l-pretensjoni tieghu huwa element essenzjlai ta' din l-azzjoni li jehtieg li jigi konkludentement pruvat mill-attur. (Ara wkoll "Dr.Victor Kamel El Din vs Carmelo sive Charles LonghurstBlenheim", Qorti tal-Appell- 26 ta' mejju 1998; "FCA Co. Ltd. et vs Tan-NikcarConstruction Ltd. et" (1182/2005 FS) P.A. deciza fit-13 ta' Gunju 2013; u "John Micallef Bremec et vs Joseph Axisa et", Qorti tal-Appell - 27/2/2015 Skont is-sentenza deciza mill-Onorabbli Qorti tal-Appell fil- 11 ta' Jannar 2013, "Trevor Arpa Belli vs Veronique Rosales" inghad li trattandosi ta' element kostituttiv tal-azzjoni ta' spoll, dan il-fatt u cioe` li l-azzjoni giet ipprezentata entro l- perjodu ta' xahrejn, ghandu jigi ppruvat mill-attur. Dan ghaliex it-terminu ta' xahrejn huwa element kostituttiv tal- azzjoni ta' spoll jew ta' reintegrazzjoni, li jemani mill-artikolu 31 ta' Ottubru 2017 jekk jitqajjimx tal-ligi stess u l-gudikant ghandu jkun soddisfatt li dan fl- jissussisti eccezzjonijiet jew le. Fil-kaz Alfred P Axisa noe et vs Peter Paul Milyutina (PANC – 13 ta' Frar 1994) il-Qorti rriteniet li rigward l-element tal-infra bimestre deduxisse, l-oneru tal-prova kien jispetta lill-istess attur galadarba ma gietx sollevata eccezzjoni f'dan ir-rigward. Eccezzjonijiet tal-intimati: Illi gie eccepit li l-intimat Paul Alsaied mhuwiex il-legittimu kontradittur stante li r-residenza fejn jirrisjedi li hi proprjeta` parafernali ta' martu. Aparti li ma tressqitx prova dwar dan, l-azzjoni odjerna tista' tigi esperita kontra kull persuna li tkun attwat l-azzjoni abbuziva u mhux necessarjament kontra is-sid pretiz . Ghaldaqstant din l-eccezzjoni ma tregix u ser tigi respinta. Illi gie eccepit in-nullita' tar-rikors billi ma giex intavolat fit- terminu preskritt mil-ligi. Il-Qorti tifhem li hawnhekk l-intimat qed jissolleva eccezzjoni fis-sens li huwa mankanti t-tielet element tal-actio spolii li hu perjodu ta' dekadenza. Illi izda, l-preskrizzjoni tal-azzjoni, anke jekk ippruvata, ma taghmilx dik l-azzjoni nulla fiha nnifisha, imma sservi biex tirrendi dik l-azzjoni perenta in kwantu fuori termine. Ghaldaqstant din l-eccezzjoni, kif dedotta, qed tigi wkoll michuda. 31 ta' Ottubru 2017 Fil-Mertu Illi bhal ma hu solitu f'kazijiet simili, l-kontendenti jaghmlu riferenzi ghall-dritt pretiz ta' proprjeta` li m'ghandhiex rilevanza ghall-indagni skarna li trid taghmel il-Qorti fl- azzjoni bhal ma hi dik quddiemha llum. Dak li hu rilevanti huwa l-pussess, ta' kwalsiasi xorta li jkun, anke sahansitra jekk il-pussessur jagixxi in mala fede , flimkien maz-zewg elementi l-ohra fuq elenkati. Din il-Qorti tagħmel riferiment ukoll għas-sentenza fl- ismijiet Joseph Agius Cutajar vs. Philip Cassar Gatt fejn ingħad illi: "In materja ta' provi, r-regoli l-aktar prevalenti fl-ordinament ġuridiku tagħna jidhru li huma dawn: a) Ibda biex ir-regola tradizzjonali tal-piż tal-provi timponi a kariku tal-partili tallega fatt l-oneru li ġġib il-prova tal- eżistenza tiegħu. Tali oneruhu ugwalment spartit bejn il- kontendenti, sija fuq l-attur li jsostni l-fatti favorevoli li jikkostitwixxu l-bażi tad-dritt azzjonat minnu (actori incumbit probatio), sija fuq il-konvenut għas-sostenn tal-fatt miġjub in minnu biex excipiendo fit actor) – Ara Vol. l-pretiża b) Fil-kors tal-kawża dan il-piż jista' joxxilla minn parti għall- oħra, għax,kif jingħad, 'jista jkun ġie stabbilit fatt li juri prima 31 ta' Ottubru 2017 facie li t-teżi tal-attur hija sostenuta '– Ara Vol. ċ) Il-ġudikant adit mill-meritu tal-każ hu tenut jiddeċiedi 'iuxta allegata et probata', u dan jimporta illi d-deċiżjoni tiegħu tiġi estratta unikament mill-allegazzjoni tal-partijiet. Jiġifieri, minn dawk iċ-ċirkustanzi tal-fatti dedotti għab-bażi tad-domanda jew tal-eċċezzjoni u l-provi offerti mill-partijiet. Jikkonsegwi illi d-dixxiplina tal-piż tal-provi ssir bażi tar- regola legali tal-ġudizzju in kwantu timponi fuq il-ġudikant il-konsiderazzjoni li l-fatt allegat mhuwiex veru għax mhux ippruvat; d) Il-valutazzjoni tal-provi hu fondat fuq il-prinċipju tal- konvinċimentliberu tal-ġudikant. Lilu hu mogħti l-poter diskrezzjonali tal-apprezzament tar-riżultanzi probatorji u allura hu liberu li jibbaża l-konvinċiment tiegħu minn dawk il-provi li hu jidhirlu li huma l-aktar attendibbli u idoneji għall-formazzjoni tal-konvinċiment tiegħu. Naturalment dik id-diskrezzjoni tiegħu hi soġġetta għal dak il-limitulegali impost fuqu mill-artikolu 218 tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili li jrid li fis-sentenza tingħata motivazzjoni raġonata li tikkonsenti l-kontroll tal-ħsieb loġiku segwit fuq appell interpost mis-sentenza. Motivazzjoni din, li jekk jinstab li tirrispondi mal-loġika u r-razzjonalità, kif ukoll koerenti mal-elementi utilizzati allura skont ġurisprudenza konkordi, ma tiġix disturbata minn Qorti ta' reviżjoni – Ara b'eżempju Ramchand Klindo noe vs. Jessie Brady k/a Zammit – App. 30 ta' Ġunju, 1912, Kollez. 31 ta' Ottubru 2017 Illi fil-kawża fl-ismijiet Lawrence u Anthony Mallia Cacciottolo pro et noe vs. Joseph u Charles Abudu: "Kif tajjeb għalhekk ġie ritenut mill-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fis-sentenza in re: Enrico Mejlak vs. Martin Argoub, mogħtija fis-17 ta' Marzu, 2003 (ara wkoll sentenzi b'deċiżjonijiet simili in re: E Visanich vs.Mc Alister, Qorti ta' l-Appell, 25 ta' Frar, 1952; u Paul Abdilla Castillo vs. C. Castaldi, Appell Ċivili, 5 ta' Marzu, 1986). 'Il-ġudikant fil-kamp ċivili, għandu jiddeċiedi fuq il-provi li jkollu quddiemu, meta dawn jinduċu fih dik iċ-ċertezza morali li kull tribunal għandu jfittex, u mhux fuq sempliċi possibilitajiet, imma dik iċ-ċertezza morali hija biżżejjed, bħala li hija bażata fuq il- preponderanza tal-probabiltajiet'."15 Illi applikati dawn il-prinċipji li jitnisslu mill-ġurisprudenza tal-Qrati tagħna għall-fattispeċi tal-kawża odjerna, jispikkaw is-segwenti provi: 1. rrediga relazzjoni fil-proceduri pendenti fil-kawza Paul Demajo et v Larence Demajo et (deciza minn din il-Qorti kif diversament presjeduta fis-26 ta' Settembru 2003. Ir-rapport huwa datat it-22 ta' Marzu 2002 u a fol 37 ta' dak il-process (anness f'dawn l-atti) fil-para 9.6. il-Perit Doublet jirraporta hekk: Riferibbilment ghall-Sqaq ic-Caghaq "Dan l-isqaq huwa ghal telgha iebsa fuq terren diffikoltuz u huwa possibbli li jghaddu minnu bir-rigel jew bil-bhima minghajr karrettun. 15 Ara wkoll Massa vs. Walker, P.A., 30.10.2003. 31 ta' Ottubru 2017 L-akbar fetha possibbli mill-isqaq ghall-ghalqa (li kienet in divizjoni u akkwistata bis-subbasta) skalata mal-projezzjoni tal-faccata tar-razzett hija minn 7 sa 8 piedi wiesgha, u dan minnhabba l-wisgha li jista' jkun hemm bejn hajt tar-razzett u l-hajt tas-sejjiegh tal-ghalqa." (sottolinear ta' din il-Qorti). Dwar dan l-attur xehed li l-isqaq kien tranga u gie ammess anke mill-intimata li kienu jghaddu bil-karrettun. Madanakollu dan ir-rapport gie redatt fis-sena 2002. L- aerial photos esebiti a fol 76 u 80 huma datati rispettivament 1967 u 1967 u ghalkemm jistghu ikunu ta' rilevanza f'kawza petitorja, ma jixthux dawl illuminanti fuq il- kwistjoni ta' pussess ricenti. Lanqas jista' jinghad li l- konkluzjoni r-rikorrenti sussegwentement bdew jghaddu bil-vettura mill-isqaq. Ix-xhieda tal-Perit Boldarini Azzopardi Camilleri li xehed viva voce quddiem din il-Qorti u afferma minghajr tlaqliq li ra l- qsari li kienu fuq il-post xi sitt snin ilu. Dan jikkontrasta palesement mal-verzjoni attrici. Tant kien cert mix-xhieda tieghu li meta gie muri r-ritratti esebiti mir-rikorrent ta' vettura tielgha mill-isqaq, qal li l-qsari jinsabu wara l- vettura. L-attur in kontro-ezami (fol 161(e) a tergo) muri r-ritratti a fol 36, 37 u 38 esebiti mal-affidavit tieghu xehed "Dakinhar ressaqt il-qsari biex ghaddejt u ergajt lura." Issa fl-affidavit tieghu a fol 44 kien qal li dawk ir-ritratti ittiehdu qabel l-imblokk u juru kif kien jghaddi bil-vettura. 31 ta' Ottubru 2017 jixhed "ghax il-qsari kienu diga qeghdin biex tipponta biex ta' Gunju 1964 Illi ma jirrizultax li hemm kontestazzjoni li r-rikorrent ghandu dritt ta' passagg bir-rigel minn Sqaq ic-Caghaq. Difatti, ir- rapport tal-Perit Doublet anness mal-atti tas-subbasta fuq imsemmi jikkonferma dan. Hawnhekk, ta' min isemmi wkoll ir-relazzjoni tal-Perit Privitera, li rrelata b'referenza fl-ismijiet ghas-sentenza datata 18 Giuseppe Pechar vs Annetto Treeby Ward Camilleri et, esebita bhala Dok 3 u mill-pjanta annessa Dok 4, li l- access tar-rikorrent huwa minn Sqaq ic-Caghaq. Illi r-rikorrent u x-xhieda tieghu sahqu fuq il-wisa' tal- passagg li tiehu wisa' ta' karrozza zghira. Izda l-punt in kontestazzjoni mhuwiex jekk jistghux jghaddu vetturi mill- isqaq, u lanqas jekk hemmx dritt li jghaddu vetturi, imma jekk ir-rikorrent kienx jghaddi bil-vettura oltre l-konfini tal- qsari u ktajjen biex idawwar u jerga' lura, prova necessarja sabiex jiskatta l-pussess ghall-fini ta' dawn il-proceduri. Jekk hemmx id-dritt ta' passagg bir-rigel jew bil-vettura trid tigi approfondita f'kawza petitorja. (ara ad ez. Applikazzjoni ghall-kaz de quo: Illi dwar dan ix-xhieda huma konfliggenti sa l-ahhar kif gja ribadit. 31 ta' Ottubru 2017 ir-rigward Illi f'kawza ta' spoll jinkombi fuq l-attur li jipprova t-tlett t-talba elementi stabbiliti mil-legislatur sabiex tieghu. F'dan tal-Perit Christopher Azzopardi Camilleri li xehed li kien jaf li l-qsari kienu impoggija meta zar il-post sitt snin qabel. Ix-xhieda tal-Perit hija wahda kredibbli li din il-Qorti setghet tikkonstata hi stess billi xehed viva voce. Huwa minnu li r-rapport tal-Perit Doublet ma jsemmi xejn dwar qsari, izda li trid tistabbilixxi din il-Qorti huwa l-istat ta' fatt li kien fis-sehh fiz-zmien qarib din il-kawza. Illi tosserva li jirrizultaw diskrepanzi anke fix-xhieda tal- intimata fejn kontrarjament ghal dak minnha allegat, il passagg huwa wiesgha bizzejjed biex tghaddi vettura (vide rapport tal-Perit Doublet). Mir-ritratt esebit a fol 94 minn Lawrence Treeby Ward, jidher il-wisgha limitat tal-isqaq izda li ma jidhirx li hu ta' zewg piedi u nofs. Illi izda, l-iktar punt fatali ghat-tezi attrici f'din il-kawza temani mix-xhieda tar-rikorrent stess in kontro-ezami fejn ammetta li r-ritratti a fol 36, 37 u 38 esebiti mal-affidavit tieghu effettivament ittiehdu meta l-qsari kienu gja in situ. ta' Dan fabbrikazzjoni ta' prova li r-rikorrent kien jghaddi bil-vettura oltre l-linja tal-qsari qabel l-allegat att spoljattiv. (vide ante a fol 161(f) fejn in kontro ezami ammetta "ghax il-qsari kienu diga qeghdin biex tipponta biex taqbad." Dan jikkorrobora x-xhieda tal-Perit Azzopardi Camilleri li, mistoqsi dwar ir- ritratt a fol 36, esebit mir-rikorrent dwar is-sit qabel sar l- ispoll, qal, li l-qsari qeghdin wara l-karozza. Ghalhekk dawn ir-ritratti u l-prova li ried jaghmel bihom ir-rikorrenti fir-ritratti huwa 31 ta' Ottubru 2017 fuq ta' dawn mhumiex attendibbli . Kwindi r-rikorrent ma jistax iservi b'dawn ir-ritratti bhala prova tad-data tal-allegat spoll billi ex admissis, il-qsari kienu diga' qeghdin fil-post , mentri d-data fuq ir-ritratti ma tistax tintuza bhala punt ta' riferenza ghall- fini li r-rikorrent il-proceduri. Huwa minnu ipprezenta rapport lill-Pulizija izda din il-Qorti ma tistax torbot tal- tar-rikorrenti il-kredibilita' fabbrikazzjoni sfaccjata fix-xhieda tieghu. Inoltre wara li fliet il-process, ma ssib li m'hemm l-ebda prova jew xhiedha disinteressata li tista' tikkorrobora d-data tal-allegat spoll. Huwa minnu li fil-kaz odjern, gie formalment eccepit li l- azzjoni ma saritx entro t-terminu imsemmi. Skont il- "Norman Abdilla Castillo vs pronunzjament Filomena Scuereb k/a Xuereb" (A.C. – 18 ta' Gunju 1993) inghad li "meta tinghata l-eccezzjoni li l-azzjoni ta' spoll fis-sentenza fil-fehma konsiderata privileggjat ma saritx fiz-zmien preskritt mil-Ligi, il-prova ta' dan tinkombi fuq l-eccipjenti ghaliex skont l-Artikolu 562 tal-Kap 12, l-obbligu tal-prova tal-fatt imiss dejjem lil min jallegah." Izda l-intimata irnexxielha ggib prova kredibbli u korroboranti fix-xhieda tal-Perit Azzopardi Camilleri meta xehed li kien ra pjanti rimwovibbli sitt snin qabel meta acceda fuq is-sit in kwistjoni. Din il-Qorti taghti ma ssib affidament lil dan ix-xhud. ta' din il-Qorti, 31 ta' Ottubru 2017 Fid-dawl ta' dan kollu premess din il-Qorti ssib li r-rikorrent ma rnexxilux jipprova li ddeduca t-talba tieghu fi zmien xahrejn mill-allegat att spoljattiv, liema element huwa essenzjali ghas-success ta' din l-azzjoni. Illi ghalhekk ghal dawn il-motivi, din il-Qorti, taqta' u tiddeciedi, billi tichad l-ewwel u t-tieni eccezzjonijiet tal- intimati, tilqa' r-rimanenti eccezzjonijiet u tichad it-talbiet tar-rikorrenti ghar-ragunijiet dedotti fis-sentenza. L-ispejjez jithallsumir-rikorrenti. 31 ta' Ottubru 2017 Josette Bedingfield Deputat Registratur 31 ta' Ottubru 2017 31 ta' Ottubru 2017