QORTI KOSTITUZZJONALI IMĦALLFIN ONOR IMĦALLEF TONIO MALLIA (Aġent President) ONOR. Seduta ta' nhar it-Tlieta, 6 ta' Diċembru, 2016 Joseph Bonnici Pace Gherxi Mula Debono, Mary Louise Mula Debono, Therese Depasquale, Jean Bonnici PaceKhedhri Gherxi Mula Debono, Marguerite Bonnici PaceKhedhri Gherxi Mula Debono f'isimha proprju u bħala mandatarja ta' ħuha assenti Louis Woods:, Raymond Bonnici PaceKhedhri Gherxi Mula Debono, David Bonnici PaceKhedhri Gherxi Mula Debono, Helen Borg Sciberras Kamel El Din, Angele Cachia Castelletti u Bernard Bonnici Pace Gherxi Mula Debono [appellanti] v. L-Avukat Ġenerali u l-Kummissarju tal-Artijiet [appellati] Ir-rikorrenti appellaw mis-sentenza tas-26 ta' Mejju, 2016 li biha l- ewwel qorti ċaħdet it-talbiet sabiex: Tiddikjara li kien hemm ksur tad-dritt fundamentali tar-rikorrenti skont l-Artikoli 6, 1 tal-Ewwel Protokoll u 13 tal-Konvenzjoni Kostituzzjoni. Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u l-Artikoli 37 u 39 tal- Tagħti rimedju u jekk ikun il-każ tordna li l-appell li ppropona l- Kummissarju tal-Artijiet jiġi appuntat għas-smiegħ, trattat u deċiż fi żmien qasir. Tillikwida d-danni pekunjarji u non pekunjarji spettanti lill- esponenti minħabba din il-leżjoni u tikkundanna lill-intimati jħallus l-ammont hekk likwidat. L-ilment tal-appellanti jirrelata għall-kawża Joseph Bonnici Pace Gherxi Mula Debono et vs Kummissarju tal-Artijiet (Rikors 9/2011) deċiża mill-Bord tal-Arbitraġġ dwar Artijiet u li issa hu pendenti quddiem il- Qorti tal-Appell. Dawk il-proċeduri saru wara li l-appellanti ġew notifikati b'ittra uffiċjali ai termini tal-Artikolu 22 tal-Ordinanza dwar l- Akkwist tal-Artijiet għal Skopijiet Pubbliċi (Kap. 88) fir-rigward ta' artijiet li ġew esproprijati permezz ta' avviżi numru 304, 305, 309 u 310 pubblikati fil-Gazzetta tal-Gvern tad-29 ta' Marzu 2010. F'dik il- kawża l-appellanti talbu lill-Bord sabiex jiffissa l-valur ġust tal-art Sentenza tal-ewwel qorti. leżjoni, L-ewwel qorti qalet li f'dan il-każ kien hemm biss il-possibilta' ta' ".....tenut kont il-waiting time medja ta' tlett snin u nofs ghall-ewwel tal- smigh attwalment riskontrat f'appelli minn sentenzi fil-fehma konsiderata Arbitragg dwar l-Artijiet. Effettivament jekk wiehed kellu jiehu d-data tas-sentenza tal-Bord bhala l-ewwel data (14 ta' Ottubru 2014) sallum, jirrizulta li ghaddew gja sena u seba' xhur minghajr l-appuntament ghall-ewwel smigh. It-tezi tar-rikorrenti tmur ben oltre, u wiehed jifhem li jipprospettaw bhala probabilita' li ser ikollhom jistennew il-perjodu shih ta' mill-inqas tlett snin u nofs. "Izda ragunar mhux ta' din permissibbli fil-parametri tal-artikoli 39(2) tal-Kostituzzjoni u l-artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni billi l-gurisprudenza u d-dottrina jistabbilixxu l- principju li l-proceduri iridu jigu mkejla fl-assjem taghhom. Kien ikun ben altru li kieku l-jedd ghas-smigh xieraq fi zmien ragjonevoli tar- rikorrenti gja gie lez fl-andament tal-proceduri quddiem il-Bord u f'tali sitwazzjoni, il-perjodu ulterjuri ta' stennija ghall-appell johloq aggravju tal-vjolazzjoni gja subita. Izda ma jistax jinghad li l-aggravju jezisti llum u dan unikament minhabba li ghadu ma ghaddiex zmien bizzejjed ghall-appuntament quddiem il-Qorti tal-Appell u huwa koncepibbli li l- kaz ma jdumx biex jigi appuntat kif mahsub mir-rikorrent". il-Qorti, Aggravju tal-appellant u tweġiba tal-appellati. L-aggravju hu li wara li saret il-pubblikazzjoni tad-Dikjarazzjoni tal- President ta' Malta skont il-Kapitolu 88, il-Gvern ħa l-pussess tal-art u fuqha bena civic centre, ghassa tal-pulizija u playground filwaqt li sal- l-appellanti għadhom ma tħallsux il-kumpens li ġiet L-appellanti isostnu li huwa nġust li skont il-liġi l-Gvern għandu jedd jieħu l-pussess tal-art fi zmien erbatax-il jum mill- pubblikazzjoni tad-Dikjarazzjoni Presidenzjali, filwaqt li l-appellanti s'issa stennew iktar minn elfejn u mitejn (2,200) ġurnata. Filwaqt li l-Istat irid jistenna biss erbatax-il jum sabiex jieħu l-pussess tal-art minn meta tiġi ppubblikata d-Dikjarazzjoni tal-President ta' Malta, sid irid jistenna dan iż-żmien kollu biex jirċievi kumpens. L-Istat għandu l-obbligu li jindirizza l-problemi fil-qasam tal-amministrazzjoni tal-ġustizzja, b'mod konkret. F'dan il-każ il-leżjoni diġa seħħet billi l-Gvern ħa l-pussess tal-art u fl- istess waqt itenni li l-imgħax fuq l-ammont dovut ma jkunx dovut minn meta l-art issir il-proprjeta assoluta tal-Gvern (artikolu 22(8) tal-Kap. L-appellati wieġbu (fol. L-allegat dewmien sabiex jiġi appuntat l-appell, ma jwassal għal ebda ksur ta' jeddijiet fundamentali. Il-Gvern introduċa diversi miżuri sabiex inaqqas id-dewmien fil- qrati. il-possibilta' tad-drittijiet leżjoni ta' Il-fatti prinċipali ġew elenkati fis-sentenza tal-ewwel qorti (fol. "Ir-rikorrenti huma proprjetarji ta' terz (1/3) indiviz ta' diversi porzjonijiet art sitwati fis-Swieqi, liema artijiet huma elenkati fir-rikors promotur.1 Billi t-talbiet huma primarjament akkampati fuq dewmien fil-proceduri, ser issir harsa lejn il-kronologija tal-kaz:- - tal-Gvern 2 ta' esproprju tal-art in mertu.3 - tal-Ligijiet ta' Malta4 - avviz ta' xiri b'titolu assolut. 29 ta' Marzu 2010 - Pubblikazzjoni ta' erba' Avvizi fil-Gazzetta 13 ta' April 2011 - Ittra ufficjali ai fini tal-artikolu 22 tal-Kap 88 1 "Riferibbilment ghall-porzjoni indikata taht il-paragrafu (a) (Plot 1) hu pacifiku li din giet rilaxxjata favur is-sidien u ghalhekk ma tifformax aktar parti mill-mertu ta' dawn il-proceduri. 2 Avvizi numri 304,305, 309 u 310. MG1,MG2,MG3,MG4,MG5,MG6 u MG7 (billi kien hemm htiega ta' korrezzjoni) a fol 222- 239 tal-process. 22 ta' Ottubru 2014 - Sentenza tal-Bord 13 ta' Gunju 2012 - ir-rikorrenti ghalqu l-provi. 31 ta' Ottubru 2012 - il-Kummissarju ghalaq il-provi. 6 ta' Novembru 2014 - Appell mill-Kummissarju tal-Artijiet ghall- 6 ta' Gunju 2013 - gie pprezentat ir-rapport tekniku tal-Periti Il-kawza giet differita ghas-sentenza ghad-9 ta' Ottubru 2013. - 3 ta' Mejju 2011 - Rikors ipprezentat mir-rikorrenti quddiem il- Bord tal-Arbitragg dwar Artijiet b'kontestazzjoni tal-kumpens offrut mill- Kummissarju. - - - membri tal-Bord. - Kien hemm erba' differimenti sakemm inghatat is-sentenza. - - Qorti tal-Appell5 - taghhom ghar-rikors tal-Appell. - 28 ta' Novembru 2014 - kontestwalment mar-risposta taghhom ir-rikorrenti talbu lil-On.Qorti tal-Appell sabiex l-appell in kwistjoni jinstema' malajr. - ma opponiex. - Appell in kwistjoni jigi appuntat ghas-smigh meta jmissu it-turn tieghu. - odjern". 19 ta' Dicembru 2014 - Risposta tal-Kummissarju tal-Artijiet fejn 28 ta' Novembru 2014 - ir-rikorrenti pprezentaw ir-risposta 13 ta' Mejju 2015 - gie pprezentat r-rikors kostituzzjonali 23 ta' Jannar 2015 - Digriet tal-Qorti tal-Appell li ddecidiet li l- Jirriżulta li sal-lum l-appell għadu ma ġiex appuntat għas-smigħ. 4 Ordinanza dwar l-Akkwist tal-Artijiet ghal Skopijiet Pubblici". 5 Il-Kummissarju tal-Artijiet appella għaliex qiegħed isostni li l-art kellha tiġi stmata bħala art li fuqha kellha ssir triq biswit public open space, skond kif dikjarat fin-North Harbour Local Plan u mhux ta' art li fuqha sar Civic Centre u Recreation Area. F'dan ir-rigward l-Kummissarju tal- Artijiet ibbaża l-argument tiegħu fuq dak li jiddisponi l-Artikolu 27 tal-Kap. Konsiderazzjoni. Fis-sentenza l-ewwel qorti qalet li: l-proceduri quddiem jinsabu "Illi maghluqa, dawk quddiem il-Qorti tal-Appell għadhom ma gewx appuntati ghas-smigh ghalkemm il-proceduri bil-miktub huma konkluzi. Illi ghalhekk il-Qorti qegħda tifhem l-ilment tar-rikorrenti f'din il-kawża huwa msejjes fuq id-dewmien fl-għoti tal-ewwel appuntament tas- smigh fl-appell mis-sentenza mogħtija f'dik il-kawża mill-Bord tal- Arbitraġġ u mhux dwar xi aspett fil-meritu tal-istess". il-Bord Din il-qorti ma taqbilx ma' dik il-posizzjoni li ħadet l-ewwel qorti. L-ilment tar-rikorrenti, kif spjegat fir-rikors promotur, mhuwiex limitat għal dewmien fl-għoti tal-ewwel appuntament tas-smigh fl-appell, iżda dewmien tul il-proċess kollu. Dan jirriżulta b'mod ċar mill-premessi tar-rikors promotur, fejn l-appellanti ppremettew: Illi għalhekk huwa evidenti illi r-rimedju tal-Qorti tal-Appell se jdum u jekk jistennew it-turn tagħhom għandhom madwar erba' snin jistennew u għalhekk m'huwiex rimedju xieraq u effettiv, anki meta wieħed jikkunsidra li l-kawżi jdumu madwar tliet snin jew fuqhom biex jiġu appuntati għas-smiegħ. Illi apparti dan il-proċess ta' esproprju beda fl-2011 u ftit wara l- Gvern ħa pussess tal-proprjeta' u sal-lum il-proċess għall-ħlas tal- kumpens lill-esponenti għadu ma ġiex kompletat. L-Artikolu 6 1 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal- Bniedem jistipula li 'kulħadd huwa ntitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġonevoli.' Illi l-esponenti jissottomettu illi d-drittijiet tagħhom taħt dan l-Artikolu tal-Konvenzjoni msemmija ġew u jkomplu jiġu leżi minħabba t-tul tal-proċedimenti, liema tul ma jiddependix minnhom.... Illi f'dan is-sens l-esponenti jissottomettu li l-każ tagħhom mhuwiex wieħed kumplikat; illi huma m'għamlu xejn ta detriment fl-andament tal- proċess ġudizzjarju; illi l-oġġett in kwistjoni, kif ġia sottomess, huwa ta' importanza kbira għall-esponenti għar-raġunijiet spjegati aktar 'il fuq; l- uniku fatt li jippreġudika d-drittijiet tal-esponenti taħt il-Konvenzjoni u anki taħt il-Kostituzzjoni ta' Malta huwa t-tul tal-proċeduri kemm quddiem il-Bord u issa iktar u iktar quddiem l-Onorabbli Qorti tal- Appell b'riżultat tal-appell istitwiti mill-Kummissarju tal-Artijiet". Kif qalet din il-qorti fis-sentenza Joseph El Gazzar et vs Avukat Generali tat-28 ta' Frar, 2014: "Hu ormai ben assodat, kemm fil-gurisprudenza tal-Qrati nostrana kif ukoll f'dik tal-Qorti Ewropeja li, biex jigi accertat jekk it-tul ta' zmien li hadu l-proceduri kienx ragjonevoli jew le ghall-finijiet tal-Kostituzzjoni u tal-Konvenzjoni ghandhom jigu ezaminati c-cirkostanzi kollha partikolari tal-kaz b'mod partikolari l-komplessita` tal-kaz li kien qed jigi deciz, kif gab ruhu r-rikorrenti fil-kors tal-proceduri li huwa qed jilmenta minnhom, kif imxew il-Qrati fil-kors tal-istess process u x'kellu x'jitlef ir-rikorrenti bhala konsegwenza tal-istess proceduri, oltre, ovvjament, kemm effettivament dam biex jigi deciz b'mod finali l-kaz. L-eżercizzju li kellu jsir fil-kawża 9/2011 fl-ismijiet Joseph Mangion Gherxi Mula Debono vs il-Kummissarju tal-Artijiet quddiem il-Bord tal- Arbitraġġ dwar l-Artijiet, kien li jigi determinat il-valur ġust tal-art esproprijata sabiex b'hekk is-sidien jitħallsu kumpens tal-espropriju. ġialadarba s-sidien m'aċċettawx il-kumpens li offra l-Gvern. Wara li l- qorti qrat l-atti ta' dawk il-proċeduri, taqbel mal-ewwel qorti li l-każ ma jippreżentax xi kumplessita' fattwali jew legali. 'Il fatt li sal-lum il-proċeduri għadhom pendenti ma jipprekludix li jsir ilment ta' vjolazzjoni ta' drittijiet fundamentali, b'mod partikolari dak ta' smigh xieraq. Mill-provi li tressqu, jirriżulta li:- Il-proċeduri quddiem il-Bord tal-Arbitraġġ dwar Artijiet damu kważi wieħed u erbgħin (41) xahar biex jiġu magħluqa bis- sentenza li ngħatat fit-22 ta' Ottubru, 2014. Jirriżulta li fis- seduta tal-24 ta' Ġunju 2011, il-Bord iddiferixxa l-kawża ghal 24 ta' Novembru 2011 u ta l-fakulta lir-rikorrenti sabiex jippreżentaw xhieda b'affidavit. Fil-mori ta' dak id-differiment l- appellanti ma ppreżentawx affidavits, għalkemm jirriżulta li kien sar aċċess mill-membri tekniċi nominati mill-Bord (fol. Imbagħad fis-seduta tal-24 ta' Novembru 2011 ma nstemgħux xhieda u l-kawża tħalliet għas-seduta tal-1 ta' Frar 2012, li fiha nstemgħu xhieda li ħarrku l-appellanti. tal-21 ta' Marzu 2012 ma sarx progress fil-ġbir tal-provi billi l- appellanti ma ressqux provi, u l-kawża tħalliet għas-seduta tat-23 ta' Mejju 2012 li fiha reġgħu ma nstemgħux provi. Għal dakinhar l-appellanti ħarrku uffiċjal tal-MEPA sabiex jixhed, pero mill-atti jirriżulta li ma kienx irċieva t-taħrika ta' xhud. Nuqqas li l-appellanti huma responsabbli għalih. Kien fis- seduta tat-13 ta' Ġunju 2012 li nstema' l-aħħar xhud tal- Pero' l-fatt li l-appellanti setgħu ressqu l-provi f'iqsar żmien ma kien ser ikollu l-ebda effett fid-dewmien tal- kawża quddiem il-Bord, u dan għaliex fis-seduta tal-24 ta' Ġunju 2011 il-Bord ħatar żewg periti biex jassistuh u fis- seduta tal-21 ta' Novembru 2012 ippreżentaw ir-rapport. Għalhekk meta l-periti tekniċi ppreżentaw ir-rapport, il-provi tal-appellanti kienu diġa magħluqa. Jirriżulta wkoll li fis-seduta tal-10 ta' April, 2013 il-kawża kienet differita għas-sentenza ghas-seduta tad-9 ta' Ottubru, 2013 u kien biss fit-22 ta' Ottubru, 2014 li l-Bord ta s-sentenza. Kif sewwa ntqal fis- sentenza Azzopardi vs Malta (35610/12) tas-6 ta' Novembru mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, 2014:"...… the Mid-data li l-Kummissarju tal-Artijiet appella mis-sentenza tal- Bord (6 ta' Novembru, 2014) sakemm ingħatat is-sentenza mill-Prim'Awla fis-26 ta' Mejju 2016, għaddew ftit iktar minn sena u nofs. Illum għaddew iktar minn sentejn, u jirriżulta li s'issa l-appell għadu mhuwiex appuntat għas-smiegħ. Magħmula dawn il-konsiderazzjonijiet, il-qorti tikkonkludi li d-dewmien tal-proċeduri quddiem il-Bord mhuwiex attribwibbli Dewmien il rriżulta minħabba: It-tul tad-differimenti minn seduta għall-oħra; Iż-żmien li ħadu l-membri tekniċi ippreżentaw ir-rapport; Iż-żmien li għadda bejn meta ngħalqu l-provi u l-kawża ġiet differita għas-sentenza u meta effettivament ingħatat is- Fir-rigward tal-proċeduri fl-istadju ta' appell, hu evidenti li d-dewmien hu minħabba l-volum mhux żgħir ta' appelli li ġew preżentati qabel dak tal- appellanti u li għad iridu jiġu appuntati għas-smigħ. F'dan il-każ l-esproprijazzjoni saret b'xiri assolut. 22(8) tal-Ordinanza dwar l-Akkwist ta' Artijiet għal Skopijiet Pubbliċi (Kap. 88), mal-pubblikazzjoni tad-Dikjarazzjoni Presidenzjali l-art issir proprjeta assoluta tal-Gvern mingħajr ħtieġa ta' formalita' oħra ssir proprjeta tal-Gvern. L-Artikolu 12(3) jikkontempla l-ħlas ta' mgħax bir- rata ta' 5% fis-sena, kalkolat skont il-formula li hemm Skeda 26. F'dan il- każ ma jidhirx li skont Skeda 2 tal-Kap. 88 l-appellanti ser ikunu ntitolati li jirċievu mgħax b'dik ir-rata fir-rigward tas-somma li għad iridu jirċievu bħala kumpens għall-esproprijazzjoni, ġialadarba hu evidenti li skont il- formula l-imgħax b'dik ir-rata jitħallas sad-data tal-akkwist assolut tal- proprjeta'. Fil-każ in eżami l-akkwist favur il-Gvern diġa seħħ. Għalhekk il-qorti tifhem u tapprezza l-urġenza li l-appellanti għandhom sabiex tingħata sentenza finali fl-iqsar żmien possibbli. Dan apparti wkoll li jidher li l-art ilha s-snin li ġiet żviluppata u s-sit qiegħed jintuża mill- awtoritajiet. Madankollu, il-qorti tosserva li fir-rigward tal-kumpens li offra l-Gvern, l-Artikolu 22(5) tal-Kap. 88 jipprovdi li s-sidien jistgħu jiżbankaw dik is-somma li suppost ġiet depożitati mill-Gvern skont l-Artikolu 22(3). L-iżbank ma jippreġudika lis-sid fil-jedd tiegħu li jipproċedi skont il-liġi 6 Fis-sentenza tal-Bord ingħad li flimkien mal-kumpens għandu jitħallas l-imgħax skond l- Artikolu 12(3) tal-Kap. biex, ".… jiġi stabbilit kull kumpens ieħor li jista' jiġi mħallas lilha skont din l-Ordinanza" (Artikolu 22(5) tal-Kap. Mela fir-rigward tal- kumpens li offra u ddepożita l-Gvern skont l-Artikolu 22(3), is-sid m'hemmx għalfejn jistenna l-konklużjoni tal-proċeduri li jkun ippropona quddiem il-Bord qabel jiżbanka d-depożitu. Hu biss fir-rigward tad- differenza bejn il-kumpens li jkun offra l-Gvern u kwalsiasi somma ogħla li tiġi likwidata fil-proċeduri ġudizzjarji, li s-sidien jista' jkollhom raġun F'dan il-każ is-somma li llikwida l-Bord hi ogħla mill-kumpens Pero' din il-materja għadha sub judice u għalhekk s'issa m'huwiex possibbli li jiġu likwidati danni li potenzjalment jistgħu jsofru l- appellanti minħabba d-dewmien fil-proċeduri. Dan peress li m'huwiex magħruf x'ser ikun l-eżitu tal-appell li ppropona l-Kummissarju tal-Artijiet mis-sentenza tal-Bord. F'dan ir-rigward żgur li t-talba għal ħlas ta' danni pekunjarji hi prematura u għalhekk barra minn lokha. Billi l-ewwel qorti fehmet li l-ilment tal-appellanti kien relatat mad- dewmien tal-proceduri fl-istadju tal-appell, ikkonkludiet li l-każ li kellha quddiemha kien wieħed ta', ".… possibilta' ta' leżjoni tenut kont il-waiting time medja ta' tlett snin u nofs ghall-ewwel smigħ attwalment riskontrat f'appelli minn sentenzi tal-Bord tal-Arbtiraġġ dwar l-Artijiet". rajna, il-pretensjoni tal-appellanti hi bażata fuq dewmien fil-proċess kollu, li jinkludu wkoll l-istadju meta l-proċeduri kienu quddiem il-Bord tal-Arbitraġġ dwar l-Artijiet. Il-fehma ta' din il-qorti hi li perjodu ta' iktar minn hames (5) snin u s'issa għadu ma giex determinat il-kumpens li l-appellanti għandhom jedd għalih, jikkostitwixxi ksur tal-prinċipju 'reasonable time', garantit bl- Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni u l-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni. Filwaqt li hu minnu li fil-qasam tal-ġustizzja ġew introdotti diversi miżuri sabiex jonqos id-dewmien u tiżdied l-effiċjenza, hu evidenti li għad hemm ħafna xi jsir meta tqies il-volum ta' appelli pendenti fil-Qorti Hu per eżempju ovvju li biż-żieda ta' ġudikanti li jippresjedu qrati ta' l-ewwel istanza, żdied l-ammont ta' sentenzi. Min-naħa l-oħra fil- Qorti tal-Appell s'issa għad hemm biss żewġ sezzjonijiet li quddiemhom jiġu trattati u deċiżi l-maġġoranza tal-appelli, u hu evidenti li bin-numru ta' appelli li hemm pendenti u ż-żmien li jrid igħaddi sakemm appell jiġi appuntat għas-smigh u tingħata s-sentenza finali (ara deposizzjoni tar- Registratur), hemm il-ħtieġa li jinsab rimedju. Hu d-dmir tal-Istat li jorganizza s-sistema legali b'tali mod li l-Qrati jitpoġġew f'posizzjoni fejn jistgħu jiggarantixxu d-dritt ta' kull ħadd li jottjeni deċiżjoni finali fi żmien raġonevoli (ara per eżempju Scordino v. Italy (no. 1), para. li l-qrati jkollhom workload eċċessiva, lanqas ma teżonera lill-Istat mir- Għal dak li hu rimedju, il-qorti mhijiex tal-fehma li għandha tordna lill-Qorti tal-Appell li tappunta l-appell għas-smigħ. Hu veru li fis- Pero' jekk il-Qorti kellha tagħti ordni simili tkun qegħda taghti preferenza lill-każ tal-appellanti, meta mix-xhieda tar-Reġistratur hu evidenti li hemm ħafna appelli oħra preżentati qabel l-appell numru 9/2011, u li għadhom jistennew biex jiġu appuntati għas-smigħ. L-appellanti ppreżentaw rikors quddiem il-Qorti tal-Appell fejn talbu sabiex l-appell jiġi appuntat għas-smigh, li pero' ma ntlaqax. Il-qorti ma tqiesx li jkun ġust li l-appellanti jingħataw preferenza fuq ħaddieħor li ilu jistenna ferm iktar minnhom sabiex l-appell li fih huma parti, jiġi appuntat. Fiċ-ċirkostanzi r-rimedju li ser tagħti l-qorti hu kumpens monetarju għal-leżjoni. Għal dawn il-motivi:- Tilqa' l-appell u tħassar is-sentenza tal-Prim'Awla, Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali) tas-26 ta' Mejju, 2016. Tiddikjara li fil-kawza Joseph spiteri hili Gherxi Mula Debono et vs Kummissarju tal-Artijiet (Rikors numru: 9/2011) ġie u għadu qiegħed jigi leż id-dritt fundamentali tal-appellanti li jkollhom smigħ xieraq f'terminu raġonevoli (Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni u l-Artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni). Tiċħad dik il-parti tat-tieni talba fejn l-appellanti talbu li din il- qorti tiffissa żmien qasir u perentorju li fih għandu jiġi appuntat għas-smigħ l-appell. Tikkundanna lill-appellat Avukat Ġenerali sabiex iħallas lill- appellanti s-somma ta' tlett elef ewro (€3,000) bħala danni mhux pekunjarji. Għal dak li jirrigwarda d-danni pekunjarji, tiddikjara li t- Spejjeż taż-żewġ istanzi a karigu tal-appellati. Joseph Lupi Spagnol Anthony Brock Spagnol Tonio Le Prevost Aġent President Deputat Reġistratur df