Qorti ta' l-Appell (Kompetenza Inferjuri) Imhallef Anthony May Appell Civili numru:- 33/2008 Pauline ahjar maghrufa bhala Polly Borg Vassallo u b'digriet tal-Bord tas-16.04.2012 wara l-mewt taghha, l-atti kienu trasfuzi f'isem Saviour Borg Vassallo (014688M), Joseph Borg Vassallo (010964M), Godwin Borg Vassallo (797502M), Mario Borg Vassallo (057852M), Carmen Leaney (063187M), Mary Selvatico (731425M), Jane SALIBA HILCurran (241921M), Marilyn Borg Vassallo (921963M) u Roseanne Borg Vassallo (662094M) f'isem bintha minuri Ramona Borg Vassallo (568669M) (appellati) vs Raymond Incorvaja (242283M) (appellant) 22 ta' Novembru 2016 Il-Qorti, Rat ir-rikors ta' Pauline Borg Vassallo tas-6 ta' Mejju 2008 prezentat quddiem il-Bord li Jirregola l- Kera permezz ta' liema ppremettiet li hija kienet tikri lill-intimat zewg garaxxijiet li jinfdu, sottoposti ghall-blokk b'appartamenti bl-isem ta' 'St. Anthony Flats', fi Triq il-Kanun, Burmarrad, San Pawl il-Baħar u dana skont il-kondizzjonijiet kollha elenkati fl-iskrittura lokatizzja ta' bejn il-partijiet datata 15 t'Ottubru 1993. L-iskop tal-kirja skont il-ftehim kien biex l-intimat juza dawn il- garaxxijiet bhala mhazen u ghal skopijiet relatati man-negozju tieghu. Hija tghid li l-intimat naqas minn obbligu lokatizzju ewlieni fil-konfront taghha u dana billi biddel id-destinazzjoni ta' l-imsemmi fond mikri lilu tant li hu kien qed juza l-imsemmi fond halli jahzen materjal pirotekniku kontra l-ligi hekk kif gie ammess minnu stess fi proceduri kriminali li ttiehdu fil- konfront tieghu. Fil-fehma taghha dan jikkostitwixxi bazi ghar-ripresa ta' l-imsemmi fond skont il-ligi. Hija talbet lill-Bord sabiex ghar-ragunijiet imsemmija (i) jawtorizzaha tirriprendi l- pussess tal-fond in kwistjoni; (ii) jipprefiggi lill-intimat zmien qasir u perentorju sabiex hu jizgombra mill-istess fond. Rat ir-risposta ta' Raymond Incorvaja tal-24 ta' Lulju 20081 permezz ta' liema eccepixxa illi l- allegazzjonijiet tar-rikorrenti huma nfondati principalment minhabba l-fatt li parti min-negozju tieghu huwa li jbiegh materja piroteknika. Fil-fehma tieghu ghalhekk ir-rikorrenti ma kellha ebda dritt li tirriprendi l-pussess tal-imsemmi fond. Rat is-sentenza tal-Bord tas-16 ta' Novembru 20152: "Ghal dawn ir-ragunijiet, il-Bord qed jilqa' t-talba tar-rikorrenti ghar-ripreza tal-pussess tal-fond ossija fondi mertu tar-rikors, jordna lill-inkwilin jizgombra mill-istess fond ossija fondi fi zmien xahar mil-lum, u jawtorizza lir-rikorrenti jirriprendu lura l-pussess tal-fond ossija fondi mertu tar-rikors fl-iskadenza tal-imsemmi terminu, bl-ispejjez kontra l-intimat." Dan wara li l-Bord ghamel is-segwenti kunsiderazzjonijiet: Ir-rikors promotur huwa bazat fuq kawzali wahda u cioe "il-bdil tal-uzu li ghalih gie mikri l-fond"; Mill-provi jirrizulta ampjament illi l-intimat biddel l-uzu tal-fond mertu tal-kawza. Dan johrog car mix-xhieda tal-Ispettur Jesmond J. Grioli, mis-sentenza tal-Qorti tal- Magistrati Bhala Qorti Istruttorja tal-14 t'Awwissu 2007 fil-konfront tal-intimat fejn huwa kien ammetta l-akkuza kontra tieghu li kienet tirrigwarda z-zamma ghall-bejgh jew hazna ta' materjal pirotekniku; kif ukoll mill-kontro-ezami tal-intimat stess; L-intimat ma ressaq l-ebda prova biex isostni l-eccezzjonijiet tieghu. Pjuttost ix- xhieda tieghu u ta' martu, l-unici xhieda prodotti mill-intimat, jimmilitaw favur ir- rikorrenti u ma jsostnux l-eccezzjonijiet imressqa; L-intimat stess ma hux konvint mid-difiza tieghu tant li fis-sottomissjonijiet tieghu huwa jmur pass oltre u jissottometti li r-rikorrenti qed jallegaw illi l-intimat "kien jahdem dawn l-istoppini gewwa l-mahzen ossia hanut" u dan meta r-rikors promotur huwa bbazat biss fuq il-hazna ta' materjal pirotekniku u mhux fuq illi l-intimat kien qed jahdem materjal pirotekniku. L-intimat appella minn din id-decizjoni. L-appellati wiegbu3. Waqt is-seduta tal-21 ta' Ottubru 2016 dehru d-difensuri tal-partijiet u l-appellant u saret trattazzjoni4. Il-Qorti qrat l-atti. Konsiderazzjoni tal-aggravji. L-appellant ilmenta kemm dwar l-apprezzament tal-fatti kif ukoll bl-applikazzjoni tal-ligi li ghamel il-Bord. L-aggravji ser jigu trattati flimkien. Ghal dak li jolqot l-apprezzament tal-provi, hu principju kkonfermat fil-gurisprudenza li din il- Qorti ma tiddisturbax id-diskrezzjoni tal-Bord fl-apprezzament tal-provi jekk mhux ghal ragunijiet serji sabiex tikkoregi zball manifest li jekk ma jigix tempestivament korrett ikun sejjer jikkawza ingustizzja cara lil xi parti. "Jigi osservat ukoll li, jekk mill-provi akkwiziti l-ewwel Qorti setghet ragjonevolment tasal ghad- decizjoni li waslet ghaliha, din il-Qorti ma tiddisturbax id-diskrezzjoni tal-ewwel Qorti f'dan ir- rigward, multo magis bhal fil-kaz prezenti fejn l-ewwel Qorti semghet hi stess uhud mix- xhieda, fosthom l-attrici, jixhdu viva voce u ghalhekk kellha l-beneficju tal-iskrutinju dirett ta' dawn ix-xhieda." L-artikolu 9 tal-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri ta' Bini (Kap 69) jipprovdi li l-Bord tal- Kera jaghti l-permess lis-sid jiehu lura l-pussess tal-fond mikri fost ohrajn - "(a) jekk il-kerrej, fil-kors tal-kiri ta' qabel, ma jkunx ħallas puntwalment il-kera li kellu jagħti, jew ikun għamel ħsara ħafna fil-fond, jew xort'oħra ma jkunx esegwixxi l- kondizzjonijiet tal-kiri, jew ikun uża l-fond xort'oħra milli għall-iskop li l-fond ikun ġie lilu mogħti b'kiri, jew ikun issulloka l-fond jew ittrasferixxa l-kiri mingħajr il-kunsens espress ta' sid il-kera." "l-oneru tal-prova qiegħed fuq sid il-kera; "min jallega tibdil ta' destinazzjoni tal-fond minnu mikri ghandu jipprova sew id-destinazzjoni originarja kemm it-tibdil taghha ghax il-provi li jsostnu l-azzjoni jmissu lill-attur u l-konvenut ma ghandux jipprova l-fatt negattiv" Imbaghad fil-kaz Marketing & Consultancy Limited vs Joe Hampton deciz fil-5 ta' April, 20067 kien intqal hekk- "Il-prova tal-bdil ta' destinazzjoni....necessarjament timponi (1) il-kontestazzjoni certa illi l-fond inkera ghal certa determinata destinazzjoni; (2) illi l-inkwilin, fil-kors tal-kirja, biddel dik id- destinazzjoni billi beda juza l-fond ghal skop divers minn dak li ghalih kien miftiehem li kellu jintuza, dana fil-parti principali tieghu8; u (3) hi jekk dan sehh, dan ma kienx gara bl- 5 Cit Nru 423/04. akkwiexxenza u l-kunsens espress jew tacitu tas-sidien". ("Barbaro Sant et vs Grioli", Appell mill- Bord, 10 ta' Jannar, 2000)." Ma tirrizulta ebda kwistjoni bejn il-partijiet dwar id-destinazzjoni originarja tal-kirja. Bis-sahha tal-iskrittura privata bejn il-partijiet tal-15 t'Ottubru 19939, l-intimat kera minghand ir-rikorrenti zewg garaxxijiet li l-ghan tal-uzu taghhom huwa ben definit fi Klawsola 2 li tipprovdi hekk: "L-imsemmija garages ghandhom jintuzaw bhala stores jew ghal skop konness man-negozju ta' Raymond Incorvaja;" Dawn il-garaxxijiet bdew jintuzaw mill-intimat, illum appellant, bhala hanut, skop li huwa meqjus kopert bit-termini tal-kirja in kwantu konness "man-negozju" tal-intimat kif provdut fil- ftehim. Negozju li jikkonsisti f'bejgh ta' oggetti ta' parties u festi li jinkludu gugarelli, party items u stationery kif ukoll materja piroteknika10. Il-provi juru li r-rikorrenti u l-aventi causa kienu jafu dwar x'inhi n-natura tan-negozju li l-appellant kien qieghed imexxi mill-fond mikri, inkluz il-hazna u bejgh ta' materjal pirotekniku. Tant hu hekk li l-hanut kien jismu "Mamo Pyrotechnics Toys and Novelties" u l-hlasijiet tal-kera lill-aventi causa tar-rikorrenti kienu jsiru b'cekkijiet intestati f'dan l-istess isem11. Di piu' wiehed minn ulied Pauline Borg Vassallo ukoll ghamel xi zmien jahdem mal-appellant12. Ma giex lanqas kontestat li dan kien ukoll hadem xi loghob tan-nar ghan-negozju tal-appellant13. L-izvolta jidher li sehhet b'rizultat ta' episodju li jaf il-bidu tieghu fis-7 t'Awissu 2007 meta l- Pulizija ghamlet tfittxija fil-fond mikri lill-appellant u fih instab nar illegali. Fl-istess tfittxija instab materjal pirotekniku iehor li ma kienx illegali, kif ukoll gugarelli godda ghall-bejgh14. Jirrizulta wkoll li gimgha wara, fl-14 t'Awissu, l-appellant tressaq quddiem il-Qorti tal-Magistrati bhala Qorti Istruttorja akkuzat li fil-hanut in kwistjoni "zamm ghall-bejgh jew hazen porvli ta' l- isparar jew esplosivi minghajr licenzja tal-Kummissarju tal-Pulizija". Huwa ammetta l-akkuzi kontrih u gie mmultat Lm50 (€116.47). Il-Qorti ordnat ukoll id-distruzzjoni tal-materjal splussiv in kwistjoni15. Minhabba dan l-izvilupp, jidher li l-aventi causa tar-rikorrenti ddecidiet li tiehu passi legali permezz tal-proceduri odjerni sabiex tottjeni r-ripreza tal-fond ghax kif xehed Alfred Grech Sciberras, 10 Xhieda tal-intimat u martu a fol 60 u 70 rispettivament. 11 Cekkijiet a fol 62 et seq. 12 Fol 61 u 68. qarib tal-istess Pauline Borg Vassallo, l-intimat appellant "kien qed juza l-fondijiet biex jaghmel attivitajiet li jmorru kontra l-ligi u cioe' jahdem u jbiegh in-nar gewwa dawn il-garaxxijiet16. Il-kompitu tal-Bord ghalhekk kien legali u jistabbilixxi gurisprudenzjali applikabbli, bil-hazna ta' materjal pirotekniku kontra l-ligi, l-appellant biddilx id-destinazzjoni tal garaxxiijiet mikrija bi ksur tal-ftehim tal-15 t'Ottubru 1993 b'dana li r- rikorrenti appellati kien ikun jimmeritahom ir-ripresa tal-fond kif minnhom mitlub. fid-dawl tal-principji jekk, Kif inghad fil-gurisprudenza citata, f'kawza ta' din ix-xorta, mhuwiex bizzejjed li jintwera li l- inkwilin, fil-kors tal-kirja, ghamel xi tibdiliet fl-uzu tal-fond, imma li tali tibdil irid ikun biddel l- uzu tal-fond fil-parti principali tieghu ghal wiehed divers minn dak originarjament pattwit. Fil-kaz Brother James Belhadj vs Joseph Leone Ganado et deciza fit-28 ta' Dicembru 200117 il-Qorti qalet hekk- "Lanqas hemm ghalfejn jinghad illi in materja ta' l-apprezzament tal-provi dwar jekk kienx effettivament sar tibdil fid-destinazzjoni tal-fond, il-gudikant kellu jizen ic-cirkostanzi biex jistabilixxi effettivament x'kien l-uzu primarju li kien qieghed isir fil-fond. Dana fis-sens illi fil-waqt li uzu divers ta' natura sekondarja jew marginali ma kienx iwassal ghal vjolazzjoni tal-kondizzjonijiet tal-kirja li tiggustifika l- izgumbrament sakemm il-fond jibqa' utilizzat principalment ghall-iskop originali li ghalih gie mikri, differenti tkun is-sitwazzjoni......fejn l-iskop originali li ghalih ikun epressament inkera il-garage, jigi ghal kollox abbandunat jew taparsi mizmum bhala paraventu ghal uzu divers li attwalment ikun qed isir mill-fond lokat18." Huwa evidenti ghalhekk illi mhux kull bidla fil-fond mikri taghti lok ghal "bidla fid-destinazzjoni" bil-konsegwenzi kollha li tali bidla tattira f'ghajnejn il-ligi. Fir-rikors promotur ir-raguni li taw sidien il-kera sabiex jiggustifikaw it-talba ghar-ripreza tal- pussess tal-fond, hi: "Illi l-intimat naqas mill-obbligu lokatizju ewlieni fil-konfront tar-rikorrenti u dana billi biddel id- destinazzjoni tal-imsemmi fond mikri lilu tant li hu kien qed juza l-imsemmi fond halli jahzen materjal pirotekniku kontra l-ligi......" Ezaminati l-fatti tal-kaz odjern fid-dawl tal-gurisprudenza citata l-Qorti ssib illi dan mhuwiex kaz fejn il-qorti ghandha tordna l-izgumbrament tal-inkwilin, ghaliex l-uzu ewlieni tal-fond mikri baqa ma nbidilx u dan minkejja li l-appellant instablu fil-fond xi materjal pirotekniku illegali. Mhuwiex il-kaz li, kif qeghdin jargumentaw l-appellati19, il-Bord kellu jikkunsidra l-fattur 18 Tipa grassa u sottolinear b'enfasi tal-Qorti. 19 Risposta tal-appell fol 14 u 15. tal-illegalita' b'mod izolat mid-destinazzjoni ewlenija tal-kirja minghajr ma jigi evalwat mill- istess Bord jekk dik l-illegalita', meta mehuda fil-kuntest shih tad-destinazzjoni principali tal- kirja kinitx ixxejjen ghal kollox l-ghan tal-kirja nnifisha. Il-Qorti tasal ghal dan il-konvinciment partikolarment wara li osservat l-ezitu tat-tfittxija li ghamlu l-Pulizija fil-garaxxijiet in kwistjoni. Mix-xhieda tal-ispettur Jesmond J.Vella Warrington jirrizulta illi kien biss parti mill-materjal pirotekniku li nstab li kien kontra l-ligi u li dwarhom ittiehdu proceduri kriminali kontra l-appellant. L-ammont kien ta' cirka mitejn u tnax stoppini, hand flares (gassijiet - 10 kbar u 307 zghar) u xi sufarelli. Il-bqija tal-materjal pirotekniku li nstab kien legali u seta' jinbiegh. L-ispettur xehed hekk – "Avv: Raymond Incorvaja ivverifikajt fil-kors tal-investigazzjoni jekk kienx illincenzjat biex izomm materjal pirotekniku? Xhud: Certi materjal pirotekniku seta' jzomm, imma dak li mhuwhiex perikoluz biex jinbiegh minn gol-hanut, voldieri per ezempju kien hemm dawn li qishom sparkles jigu qishom kollha stilel dawk jistghu jinbieghu, hafna affarijiet setghu jinbieghu pero' dawk ma setghux – il- gassijiet, l-istoppini u s-sufarelli, dawk ma setghux21 ; Isegwi allura li l-maggor parti tal-materjal pirotekniku li nstab seta' jinbiegh. Il-bqija tal-oggetti li nstabu kienu kollha leciti u kompatibbli mal-linja ta' negozju li kien qieghed jopera l- appellant: "Avv: Fil-fond in kwistjoni apparti dan il-materjal pirotekniku nnotajt hwejjeg ohra inti? Xhud: Fil-post? Xhud: Toys, kien hemm hafna toys u hemm affarijiet ohra li huma wkoll piroteknici. Xhud: Godda, godda ghall-bejgh u kien hemm oggetti ohra tan-nar pero' huma permissibbli li jinbieghu22." Gialadarba l-kwantita' ta' materjal legali u gugarelli godda ghall-bejgh misjuba fil-fond mikri kienu hafna iktar, il-Qorti ma tarax li dan jista' jekwivali ghal bidla fid-destinazzjoni tal-fond fit- termini tal-ligi. Fattur assenti mill-konsiderazzjonijiet tal-Bord. Il-fond inkera ghan-negozju tal- appellant u hekk baqa' jintuza. Fic-cirkostanzi l-ilment ta' sidien il-kera m'ghandux iservi ta' bazi sabiex l-appellant jitlef id-dritt tieghu li jkompli bil-kirja li kif instab, fil-maggor parti taghha baqghet dejjem dik ta' bejgh u negozju ta' gugarelli, party items u materjal pirotekniku li l-bejgh tieghu huwa permissibbli mil-ligi. Ghal dawn il-motivi tilqa' l-appell u tirrevoka s-sentenza tas-16 ta' Novembru 2015 u tichad it-talba ta' sidien il-kera bl-ispejjez kollha kontra taghhom.