Kopja Informali ta' Sentenza QORTI TA' L-APPELL KRIMINALI Seduta tat-3 ta' Novembru, 2014 Il-Pulizija v. Marco Farrugia Cremona … omissis ... Rat l-imputazzjonijiet miġjuba mill-Pulizija Eżekuttiva kontra Marco Farrugia Cremona, detentur tal-karta tal-identita` bin-numru: 293810M u omissis quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali talli f'dawn il-Gżejjer fit-22 ta' Ġunju 2012 għall-ħabta tal-4.00 p.m. mix-Xatt ta' San Ġorġ, Ix-Xgħajra: (1) ikkomettew serq ta' handbag li jiswa €50, illi fih kien hemm mobile phone tal-marka Nokia li jiswa €100, kamera diġitali ta' l-għamla Nikon li tiswa €120, nuċċali tal-vista tal-marka Versus li jiswa €70, nuċċali tax-xemx tal-marka Polar li jiswa €60 u €42 fi flus kontanti liema serq hu aggravat bil-valur (aktar Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza minn €232.94 iżda mhux aktar minn €2,329.37) għad-dannu ta' Angela Buhagiar; (2) irrendew ruħhom reċidivi b'diversi sentenzi mogħtija mill-Qrati ta' Malta, liema sentenzi saru definittivi u ma jistgħux jiġu mibdula, skont l-artikoli 49, 50 u 289 tal-Kodiċi Kriminali; lil Marco Farrugia Cremona, waħdu: talli kiser sentenza sospiża mogħtija fl-1 ta' Mejju 2012 mill-Qorti tal- Maġistrati liema sentenza għadha fiż-żmien operattiv; 2. Rat is-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali tat-23 ta' Gunju 2012 fejn, fuq ammissjoni, sabet lill-imsemmijin Marco Farrugia Cremona u omissis ħatja ta' l-imputazzjonijiet miġjuba kontra tagħhom u, wara li rat l-artikoli 49, 50, 261(ċ), 267 u 279(a) tal-Kodiċi Kriminali, ikkundannat lil kull wieħed minnhom għal piena ta' sitt xhur priġunerija. Fil- konfront ta' Marco Farrugia Cremona, rat is-sentenza tal-1 ta' Mejju, 2012 fejn ġie ikkundannat għal piena ta' sentejn priġunerija, liema sentenza ġiet sospiża għal perijodu ta' erba' snin u, wara li rat l-artikolu 28B(2)(a) tal-Kodiċi Kriminali, ordnat li tali perijodu ta' erba' snin jerġa' jibda jiddekorri minn dakinhar stess tas-sentenza appellata; 3. Rat ir-rikors ta' appell tal-Avukat Ġenerali, ppreżentat fit-13 ta' Lulju 2012 fejn talab li din il-Qorti tirriforma s-sentenza appellata billi tikkonferma dik il- parti fejn Marco Farrugia Cremona u omissis instabu ħatja ta' l-imputazzjonijiet miġjuba kontrihom inkluz ir-reċidiva fejn ingħataw piena karċerarja effettiva ta' sitt xhur kull wieħed, filwaqt illi tirrevoka l-parti tas-sentenza fejn il-Qorti ttrattat ma' l- appellat Marco Farrugia Cremona rigward il-ksur tas-sentenza sospiża fejn applikat l- artikolu 28(B)(2)(a) u ordnat illi l-perijodu sospiż ta' erba' snin jerġa' jibda jiddekorri mid-data tas-sentenza, u minflok, tipprosegwi billi tordna r- riattivazzjoni tas-sentenza sospiża ta' sentejn maħruġa fil-konfront ta' Marco Farrugia Cremona u dan kollu ai termini u fil-parametri tal-Liġijiet ta' Malta; 4. Rat l-atti kollha tal-kawża; rat il-fedina penali aġġornata ta' l-appellat esebita mill-prosekuzzjoni b'ordni ta' din il-Qorti; semgħet it-trattazzjoni; ikkunsidrat: L-aggravju ta' l-Avukat Ġenerali hu li l-ewwel Qorti għamlet applikazzjoni żbaljata tal-liġi in vista tal-piena applikata minnha fil-konfront tal-appellat Marco Farrugia Cremona senjatament u partikolarment fid-dawl tal-applikazzjoni tal- artikolu 28B(2)(a) tal-Kodiċi Kriminali. L-Avukat Ġenerali jispjega l-aggravju tiegħu hekk: Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza "Illi preliminarjament qed jiġi sottomess għal kull buon fini li l-appell jikkonċerna biss is-sentenża mogħtija fir-rigward ta' Marco Farrugia Cremona senjatament il-mod kif l-ewwel Qorti ttrattat mal-ħati meta rriżulta li kien kiser sentenza sospiża permezz tar-reat ammess minnu f'dik l-istess proċedura. Is-sentenża u l- piena mogħtija fil-konfront ta' Marco Farrugia Cremona u omissis għall-kummissjoni tar- reat tas-serq per se mhijiex qed tiġi kkontestata mill-Avukat Ġenerali u dan peress li bl-applikazzjoni tar-reċidiva taħt l-artikolu 289, il-piena ta' sitt xhur huwa l-minimum assolut li l-Qorti setgħet tapplika fiċ-ċirkostanzi tal-każ. B'hekk din il-piena, qiegħda fil-parametri tal-liġi fir-rigward taż-żewġ imputati allavolja fil-minimum assolut. "Illi fl-ewwel lok u skond il-liġi jekk persuna tingħata sentenża sospiża u reat ieħor jiġi kommess mill-ħati fiż-żmien il-perijodu operattiv kif impost mill-Qorti li tkun, is-sentenża sospiża tiġi attivata u b'hekk il-ħati jeħel kemm il-piena għar- reat il-ġdid kommess minnu kif ukoll il-piena sospiża mill-Qorti li tkun ordnat l- applikazzjoni tagħha.1 "Illi madankollu u permezz tal-artikolu 28B(2), hemm eċċezzjoni għal din ir- regola, liema eċċezzjoni pero` tapplika f'ċirkostanzi partikolari u liema applikazzjoni wkoll trid tiġi sostanzjata mill-Qorti li tkun qed tapplikaha. Din id- disposizzjoni tinqara kif ġej: "28B. (1) Meta persuna tinstab ħatja ta' reat li għalih hemm piena ta' priġunerija, li jkun sar matul il-perijodu operattiv ta' sentenza sospiża, u jew tkun hekk instabet ħatja minn jew quddiem qorti kompetenti skont l- artikolu 28C li tittratta magħha għar-rigward tas-sentenza sospiża, jew sussegwentement tidher jew tinġieb quddiem dik il-qorti, f'dak il-każ, ħlief jekk is-sentenza tkun diġà bdiet isseħħ, dik il-qorti għandha tordna li s- sentenza sospiża għandha tibda isseħħ.2 "(2) Jekk ir-reat l-ieħor li jsir matul il-perijodu operattiv ikun wieħed ta' natura involontarja jew jekk, fil-każ ta' xi xorta oħra ta' reat,3 il-qorti jkun jidhrilha, minħabba fiċ-ċirkostanzi kollha magħdudin il-fatti ta' dak ir-reat ieħor, li ma tkunx ħaġa ġusta li tagħmel ordni bis-saħħa tas-subartikolu (1), hija tista' tittratta mal-ħati b'xi wieħed minn dawn il-metodi li ġejjin – (a) tista' tastjeni milli tagħmel ordni bis-saħħa tas-subartikolu (1) u l- perijodu operattiv għandu f'dak il-każ jibqa' fis-seħħ; jew 1 Article 28A(1) ~ Bla ħsara għas-subartikoli (2) sa (7) u l-artikoli 28B sa 28I, qorti li tagħti sentenza ta' priġunerija għal żmien ta' mhux iżjed minn sentejn għal reat tista' tordna li s-sentenza ma għandhiex tibda sseħħ ħlief jekk, matul dak il- perijodu li jiġi speċifikat fl-ordni, li ma jkunx ta' inqas minn sena jew ta' iżjed minn erba' snin mid-data tal-ordni, il-ħati jikkommetti reat ieħor li għalih hemm piena ta' priġunerija u wara dan qorti kompetenti tordna bis-saħħa tal-artikolu 28B li s-sentenza oriġinali għandha tibda sseħħ; u f'dan l-artikolu u kull fejn tinstab fl-artikoli 28B sa 28G u fl-artikolu 28I "il- perijodu operattiv", dwar sentenza sospiża, tfisser dak il-perijodu hekk speċifikat. Ara wkoll l-artikolu 28B(1) debitament ikkwotat f'dan l-appell. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza (b) tista' b'ordni tibdel l-ordni oriġinali magħmul bis-saħħa tal-artikolu 28A(1) billi minflok il-perijodu operattiv hemm speċifikat tagħmel perijodu li jkun jiskadi mhux iktar tard minn erba' snin mid-data tal-bdil: Iżda jekk il-qorti ma tagħmilx ordni bis-saħħa tas-subartikolu (1) hija għandha tiddikjara ir-raġunijiet tagħha għaliex ma tkunx għamlet dan.4 "Illi minn analiżi akkurat ta din id-disposizzjoni, apparti l-konferma li fl- eventwalita` ta' ksur ta' sentenża sospiża għandha bħala regola tiġi applikata ir- riattivazzjoni tagħha, l-eċċezzjoni għal din ir-regola mijiex waħda awtomatika u allavolja diskrezzjonarja għall-Qorti, iridu japplikaw ċertu kriterji għaliha u dawn għandhom jiġu riflessi b'mod ċar u ampju fis-sentenza mogħtija. "Illi skond id-disposizzjoni hemm żewġ xenarji meta' l-Qorti tista tapplika l- artikolu 28(B)(2) u ċioe (i) jekk ir-reat kommess ikun ta' natura involontarja jew (ii) f'kazjiet oħrajn fejn wara li l-Qorti tqis il-każ u ċ-ċirkostanzi kollha ikun jidrilha li ma jkunx ġust li tali riattivazzjoni sseħħ. Inoltre u f'dan ir-rigward din id-disposizzjoni hija ferm ċara, jekk il-Qorti tagħzel li bid-diskrezzjoni Tagħha tapplika xi waħda minn dawn il-kriterji, hi għandha tagħti u tiddikjara r- raġunijiet għaliex tkun għazlet li tagħmel hekk. "Illi jekk allura nduru lejn il-każ odjern u naraw is-sentenża mogħtija mill-Qorti, jidher ċar li m'hemm l-ebda kontestazzjoni dwar il-fatt li hawnhekk qegħdin nittrattaw reat ta' natura volontarja u mhux involontarja. Kwindi l-ewwel kriterju indubjament ma setax japplika fir-rigward ta' Marco Farrugia Cremona. Fir-rigward tat- tieni kriterju, jidher illi l-ewwel Qorti sempliċiment applikat din l-eċċezzjoni iżda f'ebda mod ma ssostanzjat jew tat ir-raġunijiet għalfejn għażlet li ma tirriattivax is-sentenza sospiża li kienet tinkombi fuq l-appellat Farrugia Cremona u kif kienet tenuta li tagħmel skond il-liġi konsiderando li Farrugia Cremona ammetta għal dan il-ksur li ġie kwindi ampjament ippruvat. Fil-fatt id-deċide tas-sentenza tal-ewwel Qorti sempliċiment iddikjarat is-segwenti: "'Għaldaqstant, issib lill-imputati ħatja tal-akkużi miġjuba kontra tagħhom. Rat l-artikoli 49, 50, 261(ċ), 267 u 279(a) tal-Kodiċi Kriminali u tikkundanna lil kull wieħed mill-imputati għal piena ta' sitt xhur priġunerija. Fil-konfront ta' Marco Farrugia Cremona, rat is-sentenza tal-1 ta' Mejju, 2012 fejn ġie ikkundannat għal piena ta' sentejn priġunerija, liema sentenza ġiet sospiża għal perijodu ta' erba snin. l-artikolu 28B(2)(a) tal-Kodiċi Kriminali u tordna li tali perijodu ta' erba' snin jerġa jibda jidekorri mil-lum stess.' "Illi jiġi puntwalizzat illi lanqas biss ma saret xi ġustifikazzjoni għall- applikazzjoni prattikament tikkonsisti f'nofs paġna u lanqas ma wieħed jista' jasal għal xi konkluzjoni dwar ir-raġuni għalfejn l-ewwel Qorti għażlet li tapplika din id- disposizzjoni anki jekk wieħed kellu jipprova jispezzetta l-kontenut tas-sentenza. Mill-banda l-oħra pero` rriżulta ċar li l-appellat Farrugia Cremona kiser sentenza sospiża fi żmien inqas minn xahrejn mill-imposizzjoni tagħha (1.5.2012) u skond din is- sentenza li ġiet esebita l-Qorti f'dawn il-proċeduri, hu kien instab ħati ta' reati id-disposizzjoni fir-rimanenti parti ta' din 4 Emfażi tal-appellant. Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza simili fost oħrajn. Wisq inqas allura ma kien ikun hemm l-ebda inġustizzja fir- riattivazzjoni tas-sentenza sospiża mill-ewwel Qorti, u jekk kien hemm, din baqgħet mistura. "Illi kwindi fid-dawl tal-fatt li ma nġabu l-ebda raġunijiet mill-ewwel Qorti li ġġustifikaw l-applikazzjoni tal-artikolu 28B(2)(a) (li b'kull rispett u in ogni caso ġiet applikata erronjament ukoll) ifisser li raġunijiet għall-applikażżjoni ta' din l- eċċezzjoni ma kienx hemm u b'hekk l-unika ħaġa li setgħet tagħmel il-Qorti huwa li tordna r-riattivazzjoni tas-sentenza ta' sentejn priġunerija li kienet ġiet sospiża fil-konfront ta' Marco Farrugia Cremona." Kif jirriżulta mill-artikolu 28B(2) tal-Kodiċi Kriminali, il-Qorti għandha l- fakolta` li tastjeni milli ġġib fis-seħħ sentenza sospiza (paragrafu (a)) jew li tibdel l-ordni oriġinali (paragrafu (b)) meta r-reat li jiġi kommess matul il- perijodu operattiv ikun wieħed ta' natura involontarja jew, f'każ ta' reat ta' xort'oħra, il-Qorti ma jkunx jidhrilha li jkun ġust li s-sentenza sospiża tinġieb fis-seħħ. Fl-aħħar każ il-Qorti għandha tiddikjara r-raġunijiet għaliex ma tkunx ġabet fis-seħħ is-sentenza sospiża. Hawn, din il-Qorti tosserva illi l-ewwel Qorti ordnat illi l-perijodu tas-sentenza sospiża jerga' jibda jiddekorri mid-data tas- sentenza appellata u ċċitat il-paragrafu (a) tas-subartikolu (2) ta' l-artikolu 28B. Effettivament huwa l-paragrafu (b) li jagħti l-fakolta` lill-Qorti li tibdel il- perijodu operattiv tas-sentenza sospiża u mhux il-paragrafu (a). Minn eżami tas-sentenza appellata huwa minnu illi l-ewwel Qorti ma qalitx speċifikatament illi kienet se tibdel l-ordni oriġinali "għas-segwenti raġunijiet". Iżda l-istess sentenza tikkontjeni mill-anqas żewġ raġunijiet: il-fatt illi l-oġġetti misruqa ġew ritornati (effettivament mill-atti jirriżulta illi l-imputati nqabdu mill-Pulizija meta kienu għadhom fl-inħawi mnejn sar is-serq in kwistjoni), u l- ammissjoni bikrija. Peress illi l-kwistjoni prinċipali f'dan il-każ hi jekk jeżistux raġunijiet suffiċjenti biex l-appellat jista' jibbenefika minn dak li jipprovdi l-artikolu jsir pre-sentencing 28B(2) investigation report sabiex tevalwa anke ċ-ċirkostanzi personali u soċjali ta' l- appellat. Irriżulta li l-appellat għandu problema ta' abbuż ta' droga li qatt ma rnexxielu jindirizza bis-serjeta` minħabba nuqqas ta' motivazzjoni u anke għax saħansitra l-istess problema. Iżda fl-aħħar membri appuntament li l-appellat kellu ma' l-uffiċjal tal-probation li kkompila r-rapport, huwa wera x-xewqa li jfittex l-għajnuna. Wara li ġie riferut mill-istess uffiċjal tal-probation, għamel kuntatt ma' l-Aġenzija SEDQA. Fir-rapport saret rakkomandazzjoni li flimkien ma' sentenza sospiża ssir Ordni ta' Superviżjoni u tiġi nkluża kondizzjoni li l-appellat jindirizza l-problema tad-droga permezz ta' tal-Kodiċi Kriminali, din tiegħu għandhom il-Qorti ordnat Qrati tal-Gustizzja Kopja Informali ta' Sentenza programm ta' rijabilitazzjoni jew trattament ieħor fi ħdan waħda mill-aġenziji li jaħdmu kontra l-vizzju tad-droga. Peress illi hawn si tratta ta' reat li sar tul il- perijodu operattiv ta' sentenza sospiża li ngħatat fl-1 ta' Mejju 2012 u għalhekk huwa applikabbli l-artikolu 28B tal-Kodiċi Kriminali, din il-Qorti ma tistax issa tapplika l-artikolu 28G. Din il-Qorti, wara li qieset iċ-ċirkostanzi li fihom seħħ is-serq in kwistjoni, u cioe` li ma kienx hu li fiżikament wettaq is-serq; il-fatt li r-refurtiva ġiet minnufih rekuperata; l-ammissjoni bikrija; il-fatt li l-appellat jidher li jixtieq jeħles mill-problema tad-droga; u l-fatt li dwar ir-reat li wassal għall-proċeduri odjerni huwa diġa` skonta l-piena ta' sitt xhur priġunerija, hi tal-fehma illi l- appellat jista' jingħata l-aħħar opportunita` sabiex jirrijabilita ruħu. Għal dawn il-motivi tiddeċiedi billi tiċħad l-appell ta' l-Avukat Ġenerali u tikkonferma s-sentenza appellata. Tinsisti ma' l-appellat li għandu jieħu din l- opportunita` li qed ittieh il-Qorti bis-serjeta` u jagħmel l-almu tiegħu biex jinserixxi ruħu fil-proċess ta' rijabilitazzjoni. Fin-nuqqas ikollu eventwalment jiffaċċja r-riguri kollha tal-liġi. Qrati tal-Gustizzja