QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR. Seduta ta' nhar it-Tnejn, 16 ta' Dicembru, 2019. Joseph u Graham konjugi Camilleri Kelly v. Mario u Antonia konjugi Camilleri Kelly u b'digriet tat-23 ta' Novembru 2010 il-Qorti awtorizzat lill-Kummissarju tal-Artijiet sabiex jintervjeni in statu et terminis Rat ir-rikors promotur tal-atturi Joseph u Graham konjugi Camilleri Kelly tat-18 ta' Jannar, 2010, li permezz tieghu ppremettew: Peress illi fil-21 ta' Frar 2007 ir-rikorrent Joseph Camilleri Kelly gie assenjat il-kirja/qbiela tar-raba' ossia barriera tal-gebel maghrufa bhala Kuttaf Gandolf f'Valletta Road, drabi indikata bhala fl- Imqabba u ohrajn bhala f'Hal Ħaż-Zebbug (Malta) minghand ommu Angela Camilleri Kelly, skont ma jirrizulta mid-Dokument JA 1 anness konsistenti fi ftehim u pjanta. U peress illi sussegwentement ghal din l-assenjazzjoni, is-sid ta' din ir-raba' ossia barriera tal-gebel u cioe` l-Gvern ta' Malta (Dipartiment ta' l-Artijiet) irrikonoxxa lir-rikorrent Joseph Camilleri Kelly bhala l-inkwilin ta' din il-parti tal-barriera indikata fid-dokument JA11, dankollu skont ma jirrizulta ahjar mid-Dokumenti BB u C annessi. Qed jigu annessi wkoll l-ahhar ricevuti tal-kera imhallsa mir-rikorrenti lid-Dipartiment tal-Artijiet (Dokument D u E); U peress illi anke l-Malta Resources Authority akkordat il-permess taghha a favur ir-rikorrent sabiex ikun jista' jahdem il-parti tal- barriera mertu tal-kawza odjerna (Dokument F); U peress illi l-intimati, minkejja li m'ghandhom l-ebda titolu jew jeddijiet legali dwar dik il-parti tar-raba' ossia barriera tal-gebel, u dak li jinsab mibni fuqha, maghrufa bhala Kuttaf Gandolf f'Valletta Road, drabi indikata bhala fl-Imqabba u ohrajn bhala f'Hal Ħaż-Zebbug (Malta) kif indikata fid-Dokument JA 1 anness, qieghdin jivvantaw jeddijiet u pretensjonijiet fuq din ir-raba' ossia barriera; U peress illi bl-agir taghhom l-intimati qed jirrekaw ukoll danni ingenti lir-rikorrenti. Illi ghalhekk kellha ssir din il-kawza. "Jghidu ghalhekk l-intimati ghaliex ghar-ragunijiet premessi din l- Onorabbli Qorti m'ghandhiex: "1. Tiddikjara u tiddeciedi illi r-rikorrent Joseph Camilleri Kelly ghandu l- kirja/qbiela tar-raba' ossia barriera tal-gebel, u dak li jinsab mibni fuqha, maghrufa bhala Kuttaf Gandolf f'Valletta Road, drabi indikata bhala fl-Imqabba u ohrajn bhala f'Hal Ħaż-Zebbug (Malta), liema art tirrizulta indikata fid-Dokument JA 1 anness; Tiddikjara u tiddeciedi illi l-intimati m'ghandhom l-ebda titolu jew jeddijiet legali dwar din l-art indikata fid-Dokument JA 1, u dak li jinsab mibni fuqha, u ghalhekk ma jistghu jivvantaw l-ebda pretensjonijiet dwar l-istess; Tinibixxi lill-intimati milli b'xi mod jimmolestaw lir-rikorrent/i fit- tgawdija tar-raba' ossia barriera tal-gebel u dak li jinsab mibni fuqha, mertu tal-kawza; Tiddikjara illi l-intimati bil-pretensjonijiet li ivventilaw u qed jivventilaw fuq din l-art indikata fid-Dokument JA 1 ikkagunaw danni ingenti lir-rikorrenti; 1 U xi partijiet ohra Tillikwida d-danni hekk kagunati mill-intimati lir-rikorrenti; Tikkundanna lill-intimati jhallsu lir-rikorrenti d-danni kollha hekk likwidati. "Bl-ispejjez kontra l-intimati li huma minn issa ngunti ghas-subizzjoni." Rat ir-risposta guramentata tal-konvenuti Mario u Antonia konjugi Attard tal-10 ta' Marzu, 2010, li permezz taghha eccepew: Illi preliminarjament, l-azzjoni attrici tikkontjeni numru ta' talbiet ta' natura guridika inkompatibbli bejniethom, fosthom talbiet ta' natura petitorja, talbiet ta' natura possessorja u talbiet ta' natura akwiljana; in partikolari, it-tielet talba hija l-actio manutentionis kif regolata mill-artikolu 534, li tispetta esklussivament lis-sid u mhux lil inkwilini bhalma huma l-partijiet, mentri r-raba', il-hames u s-sitt talbiet ma huma bbazati fuq ebda premessa li tispjega l-fatti li jaghtu lok ghalihom, in-natura guridika taghhom mhijiex cara, u jekk huma bbazati fuq il-proceduri legali li sehhew u li ghadhom ghaddejjin bejn il-partijiet, kif jaghtu l-impressjoni li huma, allura huma guridikament infondati; ta' Illi fil-mertu, jinghad l-ewwelnett illi l-partijiet igawdu minn sullokazzjoni liema l-istess barriera mertu sullokazzjoni saret favur iz-zewg partijiet indivizament qabel ma' saret kwalunkwe cessjoni tal-kirja principali u liema sullokazzjoni qatt ma giet terminata; Illi fit-tieni lok, saret skrittura privata bejn il-partijiet li tirregola l- amministrazzjoni tigi superata minn skrittura inter alios acta; Illi qabel ma Angela Camilleri Kelly iffirmat l-iskrittura esebita mill-atturi, hija kienet diga` cediet id-drittijiet kollha taghha lill-erba' partijiet f'din il-kawza b'mod indivizi, b'mod illi ma kien ghad fadlilha ebda interess x'titrasferixxi b'mod diviz favur l-attur; Illi finalment, l-istess Angela Camilleri Kelly issostni li hija ffirmat l-iskrittura esibita mill-atturi taht ingann u li ma fehmitx dak li kienet qed tiffirma u li ma kellha ebda dritt li tiffirma dak li ffirmat; Illi l-esponenti jafu personalment bil-fatti hawn dikjarati mill- paragrafu 2 sal-paragrafu 5 u ghar-ragunijiet elenkati jichdu l- kontenut tal-paragrafi (1) sa (6) tal-premessi attrici; "Salv eccezzjonijiet ulterjuri skond il-ligi." Rat id-digriet tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tat-23 ta' Novembru, 2010, li permezz tieghu laqghet it-talba tal-Kummissarju tal-Artijiet li jintervjeni fil- Permezz tas-sentenza taghha tat-18 ta' Frar, 2011, il-Prim'Awla tal-Qorti Civili ddecidiet l-eccezzjoni preliminari tal-konvenuti billi cahditha, b'dan illi ddecidiet ukoll li t-tielet talba tal-atturi ghandha titqies bhala azzjoni ta' Irrizervat li tipprovdi dwar l-ispejjez fis-sentenza finali. il-Qorti is-sentenza is-segwenti konsiderazzjonijiet: Din il-kawża hija dwar titolu ta' kera fuq immobbli. L-atturi fissru illi fil-21 ta' Frar 2007 Angela Camilleri Kelly, omm l-attur Joseph Camilleri Kelly, ċedietlu l-kirja jew qbiela tar-raba' jew barriera tal- ġebel magħruf bħala Kuttar Gandolf, fi Triq Valletta, xi drabi indikata bħala fl-Imqabba u drabi oħra f'Ħal Ħaż-Zebbug (Malta). Wara li saret iċ-ċessjoni, il-Gvern ta' Malta permezz tad-Dipartiment tal-Artijiet bħala sid il-kera għaraf lill-attur bħala l-kerrej u l-attur ħallas ukoll il-kera. L-Awtorità ta' Malta dwar ir-Riżorsi wkoll tat lill-attur il- permess biex jaħdem dik il-parti tal-barriera milquta bil-kawża tallum. L-atturi komplew ifissru illi l-konvenuti, għalkemm ma għandhom ebda titolu jew jeddijiet fuq l-art u fuq il-bini li hemm fuqha, qegħdin jivvantaw jeddijiet u pretensjonijiet fuqha u b'hekk qegħdin jagħmlu ħafna ħsara lill-atturi. L-atturi għalhekk fetħu din il-kawża u qegħdin jitolbu illi l-qorti: "i. tgħid illi l-attur għandu l-kirja jew il-qbiela tal-art imsemmija fir-rikors maħluf; "ii. tgħid illi l-konvenuti ma għandhom ebda titolu fuq l- istess art u l-bini li hemm fuqha, u ma jistgħu jivvantaw ebda pretensjoni fuqha; "iii. iżżomm lill-intimati milli b'xi mod ifixklu lill-atturi fit- tgawdija tal-art u tal-bini li hemm fuqha; "iv. tgħid illi l-konvenuti bil-pretensjonijiet li ivvantaw għamlu danni kbar lill-atturi; "v. tillikwida dawn id-danni; u "vi. tikkundanna lill-konvenuti jħallsu d-danni hekk likwidati, flimkien mal-ispejjeż tal-kawża. Il-konvenuti ressqu l-eċċezzjoni, fost oħrajn, illi l-azzjoni attriċi fiha "numru ta' talbiet ta' natura ġuridika inkompatibbli bejniethom, fosthom talbiet ta' natura petitorja, talbiet ta' natura pussessorja u talbiet ta' natura akwiljana", kif ukoll: "a. it-tielet talba hija actio manutentionis li tmiss biss lis-sid u mhux lill-kerrej; u "b. "ir-raba', il-ħames u s-sitt talbiet ma huma bbażati fuq ebda premessa li tispjega l-fatti li jagħtu lok ghalihom, in- natura ġuridika tagħhom mhijiex ċara, u jekk humma bbażati fuq il-proċeduri legali li seħħew u li għadhom għaddejjin bejn il-partijiet … … … huma ġuridikament infondati"; B'dikriet tat-23 ta' Novembru 2010 il-Kummissarju tal-Artijiet tħalla jidħol fil-kawża in statu et terminis iżda ma għamel ebda sottomissjoni. Din is-sentenza tallum hija dwar l-eċċezzjoni miġjuba fuq. Dik l-eċċezzjoni hija effettivament maqsuma fi tliet partijiet: l- ewwel parti tgħid illi l-azzjoni ma tiswiex għax fiha talbiet inkompatibbli; it-tieni parti tgħid illi safejn l-azzjoni hija waħda manutentionis ma setgħetx issir mill-atturi li ex admissis huma biss kerrejja; u t-tielet parti tgħid li ma hemm ebda premessa ta' fatti li fuqhom jistgħu jissejsu t-talbiet għal-likwidazzjoni u l-ħlas ta' danni. "Dwar inkompatibilità ta' talbiet "8. Il-konvenuti jgħidu illi l-atturi għamlu "talbiet ta' natura petitorja, talbiet ta' natura pussessorja u talbiet ta' natura akwiljana". Fil-fatt l-ewwel talba hija għal dikjarazzjoni illi l-atturi għandhom titolu ta' kera, li ma hijiex talba petitorja; it-tieni talba hija għal dikjarazzjoni illi l-konvenuti ma għandhomx titolu, li tista' titqies bħala negatorja; it-tielet talba hija biex il-konvenuti jinżammu milli jfixklu lill-atturi fit- tgawdija tal-art, li tista' titqies talba pussessorja; u t-talbiet l-oħra huma għal-likwidazzjoni u l-ħlas tad-danni. Safejn it-tieni talba tista' tolqot jeddijiet in re hija petitorja u għalhekk ma tistax issir minn min ma huwiex sid. Dan iżda jolqot il-proponibilità tat-talba mhux il-kompatibilità tagħha mat-talbiet l- oħra. Ut res magis valeat quam pereat, iżda, u wkoll kif fissru l- atturi fin-nota ta' sottomissjonijiet tagħhom, din it-talba tista' titqies ukoll bħala limitata għal jeddijiet in personam u għalhekk ma titqiesx petitorja. Ukoll, bla ħsara għal dak li sejjer jingħad aktar 'il quddiem dwar l- azzjoni pussessorja, il-qorti ma tara xejn inkompatibbli bejn talba għal dikjarazzjoni li l-atturi għandhom jedd ta' kiri waqt illi l- konvenuti ma għandhomx, talba għal rimedju pussessorju u talba għal danni, aktar u aktar meta tqis illi għemil ta' tfixkil tal-pussess jista' jitqies bħala delitt ċivili. Il-qorti għalhekk ma tarax illi għandha tħassar l-azzjoni minħabba inkompatibilità bejn it-talbiet. "Dwar in-natura ġuridika tat-tielet talba "12. Il-konvenuti qegħdin igħidu wkoll illi t-tielet talba tal-atturi, li trid illi l-konvenuti jinżammu milli jfixklu lill-atturi fit-tgawdija tal-art, hija actio manutantionis li ma tmissx lill-kerrej iżda lis-sid (recte, lill- pussessur). Li kerrej huwa biss detentur u għalhekk ma jistax imexxi b'azzjoni ta' manutenzjoni ma huwiex kontestat mill-atturi li, iżda, jgħidu illi t-talba ma hijiex dik ta' azzjoni ta' manutenzjoni. Tifdal iżda l-kwistjoni jekk l-atturi setgħux iressqu t-tielet talba tagħhom. Fil-fehma tal-qorti, it-talba biex il-konvenuti jinżammu milli jfixklu lill-atturi fit-tgawdija tal-art hija regolata bl-artt. 1550 et seqq. tal-Kodiċi Ċivili: Sid il-kera mhux obbligat jagħmel tajjeb lill-kerrej għall- molestji li terzi persuni, b'għemilhom, jikkaġunawlu fit-tgawdija tal-ħaġa, meta dawn il-persuni ma jkunux jippretendu xi jedd fuq il-ħaġa mikrija, bla ħsara tal-jedd tal-kerrej li jaġixxi kontra dawk il-persuni fl-isem tiegħu nnifsu. (1) Jekk, għall-kuntrarju, il-kerrej ibati molestja fit-tgawdija tal-ħaġa minħabba azzjoni dwar jedd fuq il-ħaġa mikrija, hu jista' jaġixxi kontra sid il-kera għall-ħlas tad-danni, jekk il-ħaġa tiġi meħuda lilu kollha kemm hi, jew għal tnaqqis proporzjonat tal- kera, skond it-telfa li jbati, jekk tiġi meħuda lilu biċċa biss mill- ħaġa, jew tiġi mnaqqsa lilu t-tgawdija tagħha, jew jiġi magħmul lilu xi xkiel. … … … 1553. Jekk it-terzi li jkunu kkaġunaw molestja b'għemilhom jippretendu li għandhom xi jedd fuq il-ħaġa mikrija, jew jekk il- kerrej ikun huwa nnifsu ġie mħarrek biex jiġi kkundannat jitlaq minn idejh il-ħaġa kollha jew biċċa minnha, jew biex iħalli li tiġi ezerċitata xi servitù, hu għandu jsejjaħ lil sid il-kera biex jiddefendih, u, kemm-il darba hekk jitlob, għandu jiġi meħlus mill- kawża, billi jagħti l-isem ta' sid il-kera illi fl-isem tiegħu huwa jkollu f'idejh il-ħaġa. Dawn id-dispożizzjonijiet juru illi kerrej (bħal kull detentur) jista' jiddefendi ruħu kontra min ifixklu b'molestji ta' fatt iżda mhux kontra molestji ta' dritt. Dan ma huwiex ħlief applikazzjoni fil- qasam speċjali tal-lokazzjoni tal-prinċipji ġenerali li jirregolaw l- azzjonijiet pussessorji: l-azzjoni ta' spoll, li tilqa' biss kontra spoll vjolenti jew klandestin, i.e. kontra molestja ta' fatt, tmiss kemm lill- pussessur u kif ukoll lil kull min, bħall kerrej, huwa biss detentur; l-azzjoni ta' manutenzjoni, li tilqa' kontra kull molestja, kemm ta' fatt u kemm ta' dritt, tmiss biss lill-pussessur. It-talba tallum, biex il-konvenuti jinżammu milli jfixklu lill-atturi fit- tgawdija tal-art, għalhekk, tista' ssir mill-atturi iżda biss jekk tiftehem illi hija maħsuba biex tilqa' kontra molestji ta' fatt. Ukoll, billi, fl-istess ċirkostanzi ta' molestja ta' fatt, il-kerrej ma għandux kontra terzi rimedji aktar milli jista' jkollu s-sid2, l-azzjoni li jista' jagħmel hija biss dik ta' spoll, bil-modalitajiet u l-kondizzjonijet kollha meħtieġa biex tista' titmexxa dik l-azzjoni. Safejn tolqot it-tielet talba, għalhekk, l-eċċezzjoni għandha tiġi miċħuda, iżda biss fis-sens illi din it-talba hija azzjoni ta' spoll. "Dwar in-natura ġuridika tar-raba', il-ħames u s-sitt talbiet "17. Il-konvenuti qegħdin igħidu wkoll illi in-natura ġuridika tar-raba', il- ħames u s-sitt talbiet ma hijiex ċara, illi dawn it-talbiet ma huma mibnija fuq ebda premessa fattwali u li huma "infondati". Fil-fehma tal-qorti n-natura ġuridika tat-talbiet hija ċara biżżejjed: l-atturi qegħdin igħidu illi l-konvenuti qegħdin ifixkluhom fit- tgawdija tal-art, u dan it-tfixkil – għall-inqas għall-għanijiet ta' din il-kawża – għandu jitqies li huwa spoll u għalhekk delitt ċivili. L- atturi qegħdin issa jitolbu risarċiment tad-danni li ġarrbu minħabba dan d-delitt ċivili. Minn dan toħroġ kemm in-natura ġuridika tat- talbiet kif ukoll il-premessa ta' fatt għalihom. 9 ta' Jannar, 2009. is-segwenti: Lanqas din il-parti tal-eċċezzjoni, għalhekk, ma hija tajba." Rat li wara dik is-sentenza, l-konvenuti Mario u Antonia konjugi Camilleri Kelly, ressqu risposta guramentata ulterjuri, li permezz taghha eccepew ukoll Illi ma jissussistix l-elementi necessarji ghall-azzjoni privileggjata ta' l-ispoll, u dan stante li (i) l-atturi ma kellhomx il-pussess minnhom allegat; (ii) ma sehh ebda att spoljattiv u (iii) sa fejn jafu l-esponenti l-kwistjonijiet li hemm bejn il-partijiet jirreferu ghal fatti li sehhew zmien qabel it-terminu ix-xahrejn ikkalkulati minn qabel id-data li fiha gie ntavolat ir-rikors guramentat fl-ismijiet premessi. "Minghajr pregudizzju ghall-eccezzjonijiet ga` mressqa dwar in-nuqqas ta' kjarezza tar-rikors guramentat promotur, billi l-esponenti ghad ma ghandhom ebda idea fiex jikkonsistu l-allegazzjonijiet ta' l-atturi. "Salvi eccezzjonijiet ulterjuri." Rat is-sentenza, tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tas-7 ta' Lulju, 2014, li permezz taghha ddecidiet il-kawza fil-mertu fis-sens li: l-eccezzjonijiet talba Tichad limitatament fir-rigward ta' dik il-porzjon art markata bin-numru 2 u delineata bil-kulur isfar fil-pjanta a fol. 6 (pjanta tal-perit Alan Schembri Bonnici datata 4 ta' April 2005). tal-konvenuti u tilqa' B'riferenza ghat-tieni talba tiddikjara li l-konvenuti m'ghandhomx il-jeddijiet li qeghdin jippretendu fuq dik il-porzjon art markata bin- numru 2 u delineata bil-kulur isfar fil-pjanta a fol. 6 (pjanta tal-perit Alan Schembri Bonnici datata 4 ta' April 2005), ghalhekk m'ghandhom l-ebda jedd li jfixklu lill-atturi fit-tgawdija tal-art fuq imsemmija. Tilqa' l-eccezzjoni ulterjuri tal-konvenuti u tichad it-tielet talba. Tichad ukoll ir-raba', hames u sitt talbiet bl-ispejjez kontra l-atturi. "Salv ghal dak li nghad hawn fuq dwar l-ispejjez, inkluzi dawk tas- sentenza parzjali, huma a karigu tal-konvenuti." il-Qorti is-sentenza is-segwenti konsiderazzjonijiet: Joseph u Mario ahwa Camilleri Kelly huma wlied il-mejjet Ciancio u Fiz-zwieg Ciancio Camilleri Kelly kien ha minghand il-Gvern art b'lokazzjoni. Permezz ta' skrittura privata ffirmata fil-21 ta' Awissu 1975 (fol. 25) Ciancio Camilleri Kelly nghata b'kera "… bicca art tal- Gvern fil-kontrada ta' Kuttaf Gandolf fil-limiti ta' Ħaż-Zebbug (Malta) ta' kejl ta' 14 il-tomna 3 sighan u 6.96 kejliet (cirka) (Tenement Nru. 51734)....." skond kif murija fil-pjanta annessa (fol. Il-kirja nghatat ghall-perjodu ta' 16 il-sena u ghal kera ta' Lm96.58,4. Id- destinazzjoni tal-kirja kienet sabiex 14 il-tomna, siegh u 9.11 kejliet jintuzaw bhala barriera. Fil-kuntratt jinghad li l-inkwilin ma jkunx jista' "… jissulloka jew icedi lil haddiehor la f'kollox u lanqas in parti l-artijiet lilu mikrija b'din l-iskrittura" (klawzola 10). Jirrizulta li Ciancio Camilleri Kelly kien kera minghand il-Gvern zewg porzjonijiet ohra ta' art biswit dik li nkriet fil-21 ta' Awissu 1975 (tenement 67608 u 61591). Pero fl-atti m'hemmx l-iskrittura/i ta' lokazzjoni. Permezz ta' skrittura privata tat-22 ta' Dicembru 1976, Nazzareno Camilleri Kelly ghamel ftehim ma' wliedu Cannataci, Joseph Louis u Mario Camilleri Kelly fejn fost'affarijiet ohra ftehemu: "is-sublokatur qed jikri lis- sub-inkwilini li jaccettaw ghar-rimanenti perjodu ta' madwar erbatax il-sena il-barriera tal-mejda, Valletta Road, Santa Venera u fil- limiti tal-Mqabba kif soggetta ghar-rata ta' qbiela dovuta lill-Gvern Malti ta' mitt lira Maltija (Lm100) fis-sena jew kull ammont ta' qbiela iehor li jista' jkun dovut lill-Gvern, versu l-korrispettiv ta' hamsa u ghoxrin (25%) fil-mija tal-qliegh li jibqa' mill-imsemmija barriera wara li jitnaqqsu l-ispejjez kollha korrenti inkluz l-hlas tat- taxxa fuq l-income. Dan il-korrispettiv ghandu jibqa' dovut sakemm is-sublokatur u martu jibqghu hajjien. F'kaz li kemm is- sublokatur u kif ukoll martu jigu nieqsa, il-korrispettiv ma jibqax dovut....." (fol. M'hemmx prova li l-Gvern kien ta l-kunsens tieghu ghal ftehim. Wara l-mewt ta' Nazzareno Camilleri Kelly, fis-16 ta' April 1993 il-Gvern irrikonoxxa lil Angela Camilleri Kelly u lil uliedha bhala l-inkwilini tal-art. Eventwalment din giet irtirata (ara paragrafu sitta [6]). F'xi zmien matul is-sena 2003 il-kontendenti kienu waslu fi ftehim dwar kif kellha tinhadem l-art. Fil-fatt in-nutar Carmel Abela Gillibrand kien hejja abbozz ta' kuntratt pubbliku u giet annessa pjanta. L- iskrittura u pjanta gew iffirmati mill-atturi u Joseph Camilleri Kelly. l-konvenuta ma kenitx akkumpanjat lil zewgha ghand in-nutar Abela Gillibrand u qatt ma ffirmatha. Jidher li meta marret biex tiffirma l- iskrittura, in-nutar Abela Gillibrand ma ppermettix li dan isir peress li fil- frattemp kien inqala' dizgwid. ta' Settembru 2005 Angela Camilleri Kelly Fl-1 iffirmat zewg dikjarazzjonijiet li bihom qalet li cediet lill-ulieda Joseph u Mario ahwa Camilleri Kelly, it-tenements 87048, 51648 u 87048. Id-dikjarazzjoni kienet iffirmata wkoll mill-kontendenti u fiha jinghad: "Ahna hawn taht iffirmati naccetta/w ir-raba' tal-Gvern fuq imsemmi" (fol. Jidher li f'dak l-istadju din ic-cessjoni ma gietx rikonoxxuta mill-Gvern ghaliex mhux it-tfal kollha ta' Angela Camilleri Kelly kienu ffirmaw3. Jirrizulta li f'xi zmien Mario u Joseph Camilleri Kelly kienu sostnew mad-Dipartiment li ma kienx hemm il-htiega li huthom l- ohra jaghtu l-kunsens taghhom ghac-cessjoni. Fil-fatt il-Gvern ha parir minghand l-Avukat Generali, u "… skond il-parir li nghatajna rtirajna dik ir-recognition li kienet saret fis-sittax ta' April elf disa' mija tlieta u disghin u rrikonoxxejna l-armla biss. Dan kien fid- disgha ta' Frar tas-sena elfejn u sebgha" (Albert Manche’ li kien jokkupa l-kariga ta' Kummissarju tal-Artijiet, fol. Fil-21 ta' Frar 2007 Angela Camilleri Kelly iffirmat skrittura ma' binha Joseph Camilleri Kelly (fol. 4) fejn cedietlu l-qbiela fuq parti diviza mill-art, dik li tidher markata bil-kulur isfar fil-pjanta a fol. Fl-iskrittura jinghad li c-cessjoni saret minghajr korrispettiv. Permezz ta' zewg ittri datati 23 ta' Awissu 2007, id-Dipartiment tal-Artijiet baghat igharraf lill-attur li kien irrikonoxxieh bhala inkwilin ta': (a) Tenenment numru 51647 – kejl ta' 1,884 metri kwadri li fil- pjanta a fol. 9 hi mmarkata bl-ittra D; (b) Tenement numru 51734 – kejl ta' 10,110 metri kwadri li fil- pjanta a fol. Fis-16 ta' Settembru 2008 Angela Camilleri Kelly iffirmat skrittura privata ma' binha Mario Camilleri Kelly (fol. 137) fejn cedietlu l-qbiela fuq il- kumplament tal-art (ara fol. Fl-iskrittura jinghad li dak li kien qieghed isir u dak li sar fl-iskrittura tal-21 ta' Frar 2007, kien "… minghajr maghmula ghas-sullokazzjoni favur Joseph u Mario Camilleri Kelly, u minghajr originarjament pregudizzju ghall-qsim ta' l-uzu tal-barriera kif sullokata u kif rizultanti min Dok. pregudizzju "Konsiderazzjonijiet. "Fl-ewwel lok il-partijiet jidher li jaqblu li mal-mewt tal-missier l-inkwilina kienet ommhom Angela Camilleri Kelly. Il-posizzjoni li hadu l-konvenuti hi li l-kirja hi protetta skond l-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid ta' Kiri ta' Bini (Kap. 69) 3 Albert Manche’, li kien Kummissarju ta' l-Artijiet, xehed li Angela Camilleri Kelly kellha tnax-il wild. [ara risposta tat-18 ta' Frar 2014]. L-atturi ma jidhirx li kkommettew ruhhom. Il-qorti tistqarr li ghandha dubji kemm lokazzjoni ta' art biex minnha jitqatta' l-blat taqa' taht id-definizzjoni ta' 'hanut' taht il-Kap. Jibda biex jinghad li dik il-ligi tapplika biss fil-kaz ta' bini. Fil-fatt fl-Artikolu 2 tal-Kap. 69 jinghad li "fond tfisser bini". Fil-kaz in ezami l-Gvern ma tax lokazzjoni ta' bini izda ta' art. Dan apparti li jidher li hemm parti mill-art li kienet inkriet lil Nazzareno Camilleri Kelly li ma nghatatx sabiex minnha jintqatta' l-blat (dik il-parti li fil-pjanta a fol. 6 hi mmarkata bl-ittri BCDK u li bl- iskrittura tas-16 ta' Settembru 2008 ghaddiet ghand Mario Camilleri Kelly). Madankollu, f'dan il-kaz il-vertenza m'hijiex bejn is-sid u l-inkwilin. Ghalhekk ma jidhirx li hemm htiega li din il-qorti tiddetermina jekk tapplikax il-ligi specjali. "Wara li l-qorti qieset il-provi tosserva:- "1. Ghalhekk fil-konfront tas-sid qiesha qatt ma saret gialadarba m'hemmx prova li saret bil-kunsens tieghu. Pero' fir- relazzjoni nterna bejn il-lokatur u s-subinwilin, torbot. Il-qorti qeghda tifhem li dak il-kuntratt kien qieghed jirreferi ghall-art li bil- kuntratt tal-21 ta' Awissu 1975 (fol. 25) Nazzareno Camilleri Kelly kien kera minghand il-Gvern ghall-perjodu ta' 16 il-sena sabiex tintuza bhala barriera. Fis-sottomissjonijiet li pprezentaw fit-18 ta' Frar 2014 il-konvenuti qalu: "… l-iskrittura ta' sullokazzjoni, ghalkemm l-intestatura stess taghha tghid li hija skrittura ta' sullokazzjoni, fil- verita' tikkostitwixxi ftehim ta' shubija, billi ma kenitx tistipula hlas ta' kera izda profit-sharing". Tezi li d-difensur taghhom rega' ppropona waqt it-trattazzjoni. Dan hu differenti min dak li qalu fit- tieni eccezzjoni li taqra: ".… L-partijiet igawdu minn sullokazzjoni ta' l-istess barriera meritu tal-kawza, liema sullokazzjoni saret favur iz-zewg partijiet indivizament qabel ma saret kwalunkwe cessjoni tal-kirja principali u liema sullokazzjoni qatt ma giet terminata" (fol. Eccezzjoni li qatt ma giet irtirata. M'ghandux ikun li fit-twegiba guramentata konvenut jaghti difiza u mbaghad waqt is-smiegh tal-provi ibiddel il-posizzjoni, ghaliex forsi hekk ikun jaqbillu li jaghmel. Il-qorti trid tiddeciedi a bazi tal- eccezzjonijiet li jinghataw mill-konvenut u mhux xi argumenti godda li jqajjem fil-kors tas-smiegh tal-kawza5. 4 '"ħanut tfisser fond mikri principalment għall-bejgh ta' oggetti jew merkanzija, bl-ingrossa jew bl-imnut, posta s-suq, mahżen u fond b'li enza għall-bejgh ta' mbejjed u spirti jew ħwejjeg ta' ikel jew ta' xorb, sala ta' cine jew fond ieħor principalment uzat għal xi arti jew sengha jew bhala kazin '. 5 Fl-affidavit li pprezenta fil-kawza 1151/2006, Mario Camilleri Kelly xehed: "nghid illi missieri kellu bil- kera minghand il-Gvern ta' Malta, barriera bil-gebel tal-franka maghrufa bhala Tal-Mejda sive Ta' Cuttalf Gandolf, f'Valletta Road, Santa Venera, limiti ta' Is-Swieqi. Konna nahdmu mieghu jiena u huti Joseph, Michael u Louis. Eventwlament missieri ddecieda li jghaddihilena, u ghalhekk fit- 22 ta' Dicembru 1976 ersaqna missieri, jiena, Joseph, Louis u Michael quddiem l-Avukat Dr Joseph Saccasan u missieri ghamlilna skrittura ta' sullokazzjoni" (fol. 286) li hu u Joseph Camilleri Kelly ghandhom sullokazzjoni; "Ghalhekk nghid illi c-cessjoni tad-drittijiet li saret favur hija, ghalkemm tinkludi l- tista' tkun sehem tal-frott li l-haga taghti (Artikolu 1533 tal-Kodici Civili), li f'dan il-kaz hu l-qliegh mill-bejgh tal-gebel. Sullokazzjoni li fil-fehma tal-qorti m'ghadhiex tezisti gialadarba Angela Camilleri Kelly ma baqghetx inkwilina. F'dak l-istadju kwalsiasi sullokazzjoni li setghet kienet ghadha tezisti, giet fit-tmiem. It-tezi tal-konvenuti li tezisti sullokazzjoni bejn il-kontedenti (tieni eccezzjoni) hi wkoll ghal kollox inkompatibbli mat-tezi li Angela Camilleri Kelly cedietilhom il- kirja (eccezzjoni numru 4 a fol. M'huwiex possibbli li fl-istess waqt, l-istess persuni jkunu inkwilini u subinkwilini. B'riferenza ghall-abbozz tal-kuntratt pubbliku li kien ipprepara n- nutar Dr Carmel Abela Gillibrand, u li l-konvenuti qeghdin jinvokaw li bih sar ftehim dwar il-mod kif kellha tintuza l-barriera, jidher li l-ftehim kellu jsir b'att pubbliku. 'Il qorti ma tifhimx ghalfejn il-kuntratt gie ffirmat mill-atturi u l-konvenut jekk kif qalu l-atturi ma gie konkluz minhabba li kellha tiffirmah mart il-konvenut li ma kenitx prezenti ghal tan-nutar Mangion. Sahansitra ffirma wkoll in-nutar Mangion. Prima facie l-firma tan- nutar taghti x'tifhem li effettivament il-ftehim gie ffinalizzat. Pero' jidher li l-intenzjoni kienet li l-kuntratt jigi ffirmat minn kulhadd. Tant hu hekk li fin-nota ta' sottomissjonijiet li pprezentaw il- konvenuti fil-kawza 1151/06 qalu: "in-Nutar, izda kien abbozza l- kuntratt bin-nisa bhala firmatarji, u meta ra li ma kenitx prezenti l- attrici iddifferixxa kollox ghal dak il-data ohra wara li kienu ffirmaw il-partijiet prezenti, sussegwentement bdew id-dizgwid bejn il- partijiet, u l-kuntratt baqa' qatt ma gie ppubblikat" (paragrafu 11, ara fol. F'dan ix-xenarju l-qorti ma tarax kif il-konvenuti qeghdin jinvokaw ftehim gialadarba mhux kullhadd iffirmah. Madankollu hu evidenti li l-pjanta annessa ma' dak il-kuntratt6 u li giet iffirmata mill-istess persuni, fir-realta' turi dak li qeghdin isostnu l-atturi, b'dan li ma tinkludix il-porzjonijiet art BCDK u HQPONFG (ara pjanta a fol. Jidher li l-problema bejn l-ahwa Attard inqalghet ghaliex l-art BCDK, li m'hijiex murija fil-pjanta annessa mal-abbozz tan-nutar Mangion, ma kienx hemm il- permess tas-sid biex tkun tista' tintuza' bhala barriera. L-intopp li nqala' kien li l-porzjon BCDK ma kienx hemm il-permess tad- Dipartiment tal-Artijiet sabiex tintuza bhala barriera. Fil-fehma tal- qorti l-ftehim li sar min-nutar Mangion m'huwiex ta' ghajnuna ghall-konvenuti ghaliex: (a) Fir-rigward tal-porzjonijiet BCDK u HQPONFG (ara pjanta a fol. 6), ma jipprovdi xejn; (b) Fir-rigward tal-kumplament tal-art, dak kontemplat fil-pjanta annessa mal-abbozz hu rifless f'dak li sar fl-iskrittura tal-21 ta' Frar 2007. art li fuqha ghaddejjin il-proceduri ta' spoll, ma tistax taffettwa s-sullokazzjoni maghmula favur tieghi minn missieri u lanqas il-qasma li saret bejni u hija" (enfazi mizjuda). 6 Li hi wkoll iffirmata mill-atturi u l-konvenut u n-nutar Mangion. Joseph Bartolo Burlo’, li jaghmel xoghol ta' land surveys, xehed li l-mod kif qasam l-art "… kien il-mod suggerit mill-partijiet" (fol. Id-dikjarazzjonijiet li ffirmat Angela Camilleri Kelly fl-1 ta' Settembru 2005 (fol. 74-76) ma jista' jkollhom l-ebda effett in kwantu ma gewx rikonoxxuti mis-sid. Tant hu hekk li Joseph u Mario Camilleri Kelly ma gewx registrati bhala inkwilini mid-Dipartiment tal-Artijiet (ara deposizzjoni ta' Albert Manche’, fol. Fil-fatt sa dak iz-zmien il- Gvern kien ha l-posizzjoni li l-inkwilini kienu Angela Camilleri Kelly u wliedha kollha. Ghalhekk kien qieghed jinsisti li biex jirrikonoxxi dik ic-cessjoni jkun hemm il-kunsens ta' Angela Camilleri Kelly u wliedha kollha. Cessjoni li ma tigix rikonoxxuta mis-sid ma jista' jkollha l- ebda effett. Is-sid kien irrikonoxxa l-ftehim li sar bejn Angela Camilleri Kelly u l-attur fil- 21 ta' Frar 2007 (fol. Dan hu kkonfermat mill-ittri li ntbaghatu lill-attur fit-23 ta' Awissu 2007 (fol. 7 u 8). L-istess ghamel fir- rigward tal-ftehim li Angela Camilleri Kelly ghamlet mal-konvenut fis-16 ta' Settembru 2008 (fol. Fil-fatt Albert Manche’ xehed: "Irrikonoxxejna wkoll lil Mario Camilleri Kelly fuq il-kumplament ta' l-art cioe' dik li tidher mhux delinejata b'kulur fid-dokument a fol. Mela fl-istat attwali ta' kif inhuma l-affarijiet:- "i)Mario Camilleri Kelly huwa ABCDELMKJIH fil-pjanta a fol. tal-parti "ii)Joseph Camilleri Kelly huwa HIJKMLEFG fil-pjanta ta fol. tal-parti "Dan wara li saret talba minnhom stess. Il-konvenuti allegaw li Angela Camilleri Kelly kienet iffirmat l-iskrittura tal- 21 ta' Frar 2007 minhabba qerq. F'dan ir-rigward: "(a) Albert Manche’ qal li meta Angela Camilleri Kelly marret tkellmu qatt ma allegat li ffirmat l-iskrittura minhabba qerq; "(b) Ma jirrizultax li Angela Camilleri Kelly ipproponiet proceduri gudizzjarji sabiex jigi rexxiss il-ftehim li ghamlet mal-attur; "(c) Din m'hijiex azzjoni ghar-rexxissjoni tal-ftehim tal-21 ta' Frar 2007; "(d) Angela Camilleri Kelly m'hijiex parti ghal dawn il-proceduri. Ghalhekk f'dawn il-proceduri ma tista' ssir l-ebda dikjarazzjoni dwar jekk il- kunsens ta' Angela Camilleri Kelly kienx vizjat; 7 Ftehim li jirreferi ghal dik il-parti tal-art murija fil-pjanta a fol. 8 Ftehim li jirreferi ghal dik il-parti tal-art murija fil-pjanta a fol. 6 bl-ittri ABCDELMKJIH. "(e) Fl-iskrittura tas-16 ta' Settembru 2008 saret riferenza ghall- iskrittura tal-21 ta' Frar 2007, izda ma jissemmiex il-qerq li qeghdin jallegaw il-konvenuti; "(f) Fit-3 ta' Marzu 2009 Angela Camilleri Kelly iffirmat dikjarazzjoni ma' binha Joseph Camilleri Kelly fejn regghet ikkonfermat miftiehem fl- iskrittura tal-21 ta' Frar 2007 (fol. Hu veru li fil-kawza 1151/2006 Angela Camilleri Kelly qalet: "Jien dahku bija Joseph u martu ghax meta ffirmajt ghall-arlogg jiena mort ghand il-Lands.… Jien nghid li dahku bija ghax Joseph kien jghidli li se niffirma ghall- arlogg u nkun iffirmajt fuq xi haga ohra li Joseph biss jaf ghalxiex inkun iffirmajt. Id-dokument gie ffirmat quddiem in-Nutar li hu facciol ghax missu qalli ghal x'hiex se niffirma" (fol. Pero' jekk dik hi l-verita, ghalfejn fit-3 ta' Marzu 2009 regghet ghamlet dikjarazzjoni li taghti xenarju ferm differenti minn din il-verzjoni? "It-tezi dwar il-qerq baqghet biss allegazzjoni, kif wara kollox baqghet dik dwar l-izball. Angela Camilleri Kelly m'hijiex parti ghal dawn il-proceduri u m'hemm l-ebda dikjarazzjoni ta' qorti li ordnat ir-rexxissjoni tal-ftehim minhabba vizju tal-kunsens. Il-konvenuti qalu wkoll li dik il-porzjon tal-art markata bl-ittra A (ara pjanta a fol. 9) tghajjat lill-attur u l-konvenut. Jekk hu hekk m'hemmx dubju li llum il-gurnata l-attur m'huwiex jippretendi xi drittijiet fuqha. Ghal dak li jikkoncerna t-tielet talba, fis-sentenza preliminari tat- 18 ta' Frar 2011 (fol. 55) il-qorti qalet li din it-talba ghandha tiftiehem bhala azzjoni ta' spoll. Il-qorti spjegat li: "It-talba tal-lum, biex il-konvenuti jinzammu milli jfixklu lill-atturi fit-tgawdija tal-art, ghalhekk, tista' ssir mill-atturi izda biss jekk tiftehem illi hija mahsuba biex tilqa' kontra molestji ta' fatt. Ukoll, billi, fl-istess cirkostanzi ta' molestja ta' fatt, il-kerrej ma ghandux kontra terzi rimedji aktar milli jista' jkollu s-sid, l-azzjoni li jista' jaghmel hija biss dik ta' spoll, bil-modalitajiet u l-kondizzjonijiet kollha mehtiega biex tista' titmexxa dik l-azzjoni". Fl-affidavit l-attur ghamel riferenza ghat-tfiegh ta' terrapien u gebel fil-parti tal-barriera li messet lilu. F'dan ir-rigward ipprezenta erba' ritratti (Dok. Pero' d-data fuq ir-ritratt hi 5 ta' Lulju 2007 u 21 ta' Gunju 2006. Il-kawza li qeghda tigi deciza llum giet proposta fit-18 ta' Jannar 2010. It-terminu ta' xahrejn irid jigi ppruvat minn min jipproponi l- kawza (ara s-sentenza bejn l-istess partijiet fil-kawza Mario Camilleri Kelly et vs Joseph Camilleri Kelly et tat-28 ta' Gunju 2013, Qorti tal-Appell). F'dan il-kaz mhux talli ma saritx tali prova izda pjuttost jekk hemm prova hi li t-talba ma gietx proposta fit-terminu ta' xahrejn. Ghalhekk mhu mehtieg jinghad xejn iktar. "L-atturi jippretendu wkoll li jithallsu d-danni. Fl-affidavit l-attur qal li l-konvenut kien rema' materjal fil-parti tal-barriera li kienet messet lilu. Qal: "L-ispiza involuta biex titnaddaf il-parti tal- barriera tieghi minn J sa I sabiex inkun nista' nahdimha tammonta ghal madwar sebghin elf Ewro (€70,000), u dan assumendo li l- materjal hazin tal-konvenut jitnehha u jitqieghed gol-parti tieghu, ghaliex jekk fil-fatt il-materjal ser jkollu jigi depozitat b'barriera ohra, hemm spejjez enormi li jridu jithallsu ghad-dumping. Nikkalkula li l-ispiza totali kieku l-materjal jintrema' ghand in-nies tkun ta' €70,000 addizzjonali" (fol. "L-atturi jippretendu li ghaliex il-konvenuti ma kkumentaw xejn dwar dan, allura ghandhom jigu kkundannati jhallsu l-allegati danni. Il-qorti ma taqbilx meta tqies li:- "(a) Ma nghatat l-ebda spjegazzjoni dwar kif l-attur wasal sabiex jaghti stima daqstant gholja; "(b) Ma nghatat l-ebda spjegazzjoni tad-daqs tal-area li giet effettwata minn dak li ghamel il-konvenut; "(c) Fil-fehma tal-qorti semplici dikjarazzjoni bhal dik tal-attur m'hijiex bizzejjed ghal finijiet ta' likwidazzjoni ta' danni. "(d) Fir-rikors guramentat l-atturi ma ghamlux riferenza ghal tfiegh ta' materjal mill-konvenut, izda li huma sofrew danni bil- pretensjonijiet li qeghdin jippretendu l-konvenuti. Il-qorti tifhem li meta pproponew il-kawza l-pretensjoni taghhom kien ghal fatt li ma thallewx jahdmu l-art. Dan hu konfermet minn dak li l-atturi ddikjaraw fin-nota tas-16 ta' Frar 2010: "2) Ghall-finijiet tad-danni pretizi mir-rikorrenti, il-likwidazzjoni ta' dawn id-danni tkun tista' ssir malli din il-kawza toqrob lejn l-eghluq taghha, u l-impatt li l- mandat ta' inibizzjoni intavolat mill-intimati odjerni, fejn ir-rikorrenti gew mizmuma milli jahdmu din il-barriera, ikun jista' jigi evalwat fis-shih u ahjar" (fol. Ma saret l-ebda riferenza ghal spejjez minhabba tfiegh ta' materjal. "(e) Jekk wiehed kellu jibbaza fuq dak li qalet din il-qorti fis- sentenza preliminari, allura r-rimedju li suppost intalab kellu jkun sabiex il-konvenuti jergghu ipoggu lill-atturi fid-detenzjoni tal-art kif kienet qabel sehh l-allegat att spoljattiv. "Fic-cirkostanzi l-qorti ser tichad ir-raba', hames u sitt talba." Rat ir-rikors tal-appell tal-konvenuti Mario u Antonia konjugi Camilleri Kelly li permezz tieghu talbu li din il-Qorti tvarja u timmodifika s-sentenza moghtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili tas-7 ta' Lulju, 2014, fil-kawza fl- ismijiet premessi u dan billi tikkonferma s-sentenza safejn laqghet l- eccezzjoni ulterjuri tal-konvenuti u cahdet it-tielet, ir-raba', il-hames u is- sitt talbiet attrici, bl-ispejjez kontra l-istess atturi, filwaqt li thassarha u eccezzjonijiet originali tal-konvenuti u minflok tiddeciedi u taqta' din il- kawza billi tichad ukoll l-ewwel zewg talbiet attrici u tilqa' t-tieni, t-tielet, ir- raba' u l-hames eccezzjonijiet taghhom, bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra l-istess atturi appellati. Rat ir-risposta tal-appell tal-Kummissarju tal-Artijiet li permezz taghha talab li l-appell interpost minn Mario u Antonia konjugi Camilleri Kelly jigi michud fl-intier tieghu, bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra l-istess appellanti. Rat ir-risposta tal-appell ta' Joseph u Vincenza konjugi Camilleri Kelly, li permezz taghha sostnew li l-appell principali ghandu jigi michud, bl-ispejjez taz- Rat li l-konvenuti pprevalew ruhhom mill-jedd moghti mill-artikolu 240 tal- Kodici t'Organizzazzjoni u Procedura Civili (Kap. 12 tal-Ligijiet ta' Malta) sabiex interponew appell incidentali kemm mis-sentenza tat-18 ta' Jannar, 2011, kif ukoll mis-sentenza tas-7 ta' Lulju, 2014. filwaqt li talbu riforma fis-sentenza tat-18 ta' Jannar, 2011 fl-ismijiet premessi, billi thassarha f'dik il-parti fejn gie deciz li t-tielet talba attrici ghandha tigi meqjusa bhala azzjoni ta' spoll u tikkonfermaha fil-bqija, talbu riforma wkoll fis-sentenza tas-7 ta' Lulju, 2014 fl-ismijiet premessi, billi thassarha biss f'dik il-parti fejn giet milqugha l-eccezzjoni ulterjuri tal- konvenuti u giet michuda t-tielet talba attrici, u minflok tichad l-eccezzjoni ulterjuri tal-konvenuti u tilqa' t-tielet talba attrici u tikkonfermaha fil-bqija, bl-ispejjez kollha kontra l-konvenuti Mario u Antonia konjugi Camilleri Kelly. Rat ir-risposta ta' Mario u Antonia konjugi Camilleri Kelly ghall-appell incidentali Rat li l-avukati difensuri tal-partijiet itrattaw l-appell quddiem din il-Qorti fit-8 ta' Ottubru, 2019; Rat l-atti kollha tal-kawza u d-dokumenti esebiti; Ikkonsidrat: Illi permezz ta' din il-kawza li primarjament hija ta' natura dikjaratorja stante li l-atturi qeghdin jitolbu dikjarazzjoni tal-Qorti li huma ghandhom titolu ta' kirja/qbiela ta' raba' fuq porzjon art u dak li jinsab mibni fuqha, inkluza l-barriera tal-gebel, maghrufa bhala Kuttaf Gandolf, Valletta Road fl-Imqabba/Ħaż-Zebbug (Malta), kif immarkata fuq il-pjanta annessa mar-rikors promotur u dan ad eskluzjoni tal-konvenuti; dikjarazzjoni sabiex il- konvenuti jinzammu milli jfixklu lill-atturi fit-tgawdija tal-art; kif ukoll talbiet ghal-likwidazzjoni u hlas ta' danni. Il-konvenuti ressqu diversi eccezzjonijiet, fosthom li (i) t-talbiet attrici huma nkompatibbli bejniethom peress li fosthom hemm talbiet ta' natura petitorja, ohrajn ta' natura possessorja u talbiet ta' natura akwiljana; kif ukoll li filwaqt li t-tielet talba hija actio manutentionis li tmiss lis-sid u mhux lill-kerrej, ir-raba', il-hames u s-sitt talbiet attrici ma huma bbazati fuq l- taghhom mhix cara u huma guridikament infondati; (ii) l-kontendenti fil-kawza kollha jgawdu minn sullokazzjoni ndiviza tal-istess barriera, liema sullokazzjoni qatt ma giet terminata; (iii) hemm skrittura privata bejn il-partijiet li tirregola l- amministrazzjoni tal-barriera, li ma tistax tigi superata minn skrittura inter hija kienet diga` cediet id-drittijiet taghha lill-erba' partijiet b'mod indiviz, kwindi ma kellha ebda interess x'titrasferixxi lill-attur; u (v) l-istess Angela Camilleri Kelly issostni li ffirmat l-iskrittura esebita mill-atturi bhala ingann. Permezz tas-sentenza tat-18 ta' Frar, 2011, l-ewwel Qorti cahdet l-ewwel eccezzjoni preliminari tal-konvenuti, b'dan illi ccarat li t-tielet talba attrici ghandha titqies bhala azzjoni ta' spoll. Wara dik is-sentenza l-konvenuti ressqu eccezzjoni ulterjuri fis-sens li ma jissussistux l-elementi mehtiega ghall-azzjoni privileggata ta' spoll. Permezz tas-sentenza tas-7 ta' Lulju, 2014, l-ewwel Qorti laqghet l-ewwel zewg talbiet attrici limitatament fuq il-porzjon art markata bin-numru 2, delinata bil-kulur isfar fuq il-pjanta tal-perit Alan Schembri Bonnici datata 4 ta' April, 2005 (fol.6 tal-process) u ddikjarat li l-konvenuti ma kellhomx jedd fuq l- istess porzjon art jew li jfixklu lill-atturi mit-tgawdija taghhom fuq l- imsemmija art; laqghet l-eccezzjoni ulterjuri u cahdet it-tielet talba attrici, kif ukoll cahdet ir-raba', il-hames u s-sitt talbiet attrici. Il-konvenuti konjugi Camilleri Kelly hassewhom aggravati b'din l-ahhar sentenza tal-ewwel Qorti u ghalhekk interponew appell, dak principali minnha. L- appell taghhom huwa msejjes fuq sitt aggravji li huma bazikament is- segwenti: 1) Fl-ewwel lok jilmentaw li l-ewwel Qorti naqset milli tanalizza u tapprezza n-natura u l-implikazzjonijiet ta' l-iskrittura ta' sullokazzjoni maghmula minn missier l-ahwa Camilleri Kelly favur uliedu s-subien, datata 22 ta' 185); indipendentement minn jekk tali skrittura hijiex skrittura ta' sullokazzjoni vera u proprja jew kuntratt ta' management, dan ma jfissirx li ma jikkostitwix ukoll fl-istess hin kuntratt ta' shubija u ta' profit sharing bejn il-missier u bejn l-ulied u bejn l-ulied fil-konfront ta' xulxin; u r-rizultanti ftehim ta' shubija bejn l-ulied jibqa' fis-sehh sakemm tali shubija tigi xolta, b'mod illi l-attur ma jistax jizgombra lil huh mill-art li rnexxielu jakkwista minn wara dahar huh qabel tali shubija tigi xolta u d- drittijiet rispettivi tal-partijiet determinati; 2) L-appellanti jikkontestaw paragrafu 2 tal-konsiderazzjonijiet tal-ewwel Qorti, stante li jikkontendu li dan il-paragrafu jinjora kompletament l- artikolu 633 tal-Kap. 12, peress li fil-fehma taghhom l-abbozz ta' kuntratt redatt min-Nutar Carmel Abela Gillibrand fuq struzzjonijiet tal-partijiet, kif ukoll il- pjanta annessa mieghu, it-tnejn iffirmati mill-atturi, mill-konvenut u min- nutar, jikkostitwixxu skritturi privati validi u vinkolanti u prova tal-ftehim li kien intlahaq bejn il-partijiet, ghall-inqas ghal dak li jirrigwarda l-partijiet delineati u mmarkati fl-istess pjanta; 3) L-ewwel Qorti kienet zbaljata meta sostniet li l-art mertu tal-kawza hija mhollija barra mill-pjanta tal-qasma li giet iffirmata quddiem in-Nutar Abela Gillibrand u l-pjanti rispettivi jaqblu dwar il-qasma; 4) Il-konvenuti appellanti ma jaqblux ukoll li c-cessjonijiet datati l-1 ta' Settembru, 2005, ma jiswew xejn ghaliex ma gewx rikonoxxuti mis-sid, fl- ewwel lok ghaliex hemm ligi specjali, il-Kap. 268, li a kuntrarju tal-ligi ordinarja tal-kera tirrikonoxxi dawn it-tip ta' skritturi meta s-sid ikun il- Gvern; u fit-tieni lok ghaliex anke jekk il-Gvern mhuwiex marbut li jirrikonoxxi, xorta skritturi bejn inkwilini u subinkwilini jorbtu bejniethom; 5) Jigi rilevat ukoll mill-appellanti li bhala punt ta' fatt, wahda mir-ragunijiet ghala gew milqugha l-ewwel zewg talbiet attrici hija li l-ewwel Qorti qieset li l-attur irrinunzja ghal sehmu mill-kirja ta' l-art agrikola meta dan mhuwiex korrett peress li l-kirja tal-ghalqa in kwistjoni ghadha tghajjat kemm lill-attur kif ukoll lill-konvenut, indivizament; 6) L-ewwel Qorti naqset milli tikkunsidra l-passagg necessarju li ghandu jithalla favur il-konvenuti appellanti sabiex jaccedu ghall-ghalqa. L-atturi appellati ukoll hassewhom aggravati u ghalhekk interponew limitatament ghar-ragunijiet segwenti: A) Fir-rigward tas-sentenza tat-18 ta' Jannar, 2011, l-aggravju tal-atturi jikkonsisti fil-fatt li meta l-ewwel Qorti ma qablitx mal-konvenuti li t-tielet talba kellha tigi meqjusa bhala actio manutentionis kif regolata mill- artikolu 534 u ghalhekk cahdet l-ewwel eccezzjoni, pero` l-ewwel Qorti ziedet li t-tielet talba kellha tigi meqjusa bhala kawza ta' spoll – b'hekk fil- fehma tal-atturi l-Qorti marret lil hinn minn dak eccepit mill-konvenuti. Dan meta l-atturi jsostnu li t-tielet talba taghhom mhijiex l-actio spolii, izda talba dikjaratorja konsegwenti ghall-ewwel zewg talbiet attrici sabiex il- Qorti zzomm lill-konvenuti milli fil-futur ifixklu lill-atturi fit-tgawdija tal- immobbli mertu tal-kaz. B) Konsegwentement, l-atturi ma jaqblux mat-tieni sentenza tal-ewwel Qorti tas-7 ta' Lulju, 2014, fejn giet michuda t-tielet talba attrici, in vista ta' dak deciz fis-sentenza tat-18 ta' Jannar, 2011. L-atturi jsostnu li ma jaqblux mad-decizjoni tal-Qorti li laqghet l-eccezzjoni ulterjuri tal- konvenuti u dan peress li wiehed ma jistax jitkellem dwar id-dekadenza tal-azzjoni fir-rigward tat-tielet talba attrici, stante li huma ma kinux qeghdin jitolbu decizjoni dwar molestja li diga sehhet, izda dikjarazzjoni preventiva u sussegwenti ghall-ewwel zewg talbiet attrici. Ikun xieraq li l-ewwel jigi ndirizzat l-appell incidentali tal-atturi peress li jitratta proprju n-natura tal-azzjoni attrici. Jibda billi jigi osservat li l-ewwel aggravju tal-atturi fejn jikkontendu li t-tielet talba taghhom mhix wahda ta' spoll, huwa pjuttost sorprendenti, meta wiehed jikkonsidra li minn qari tan-nota ta' sottomissjonijiet taghhom qabel ma nghatat is-sentenza, issa in kontestazzjoni, kienu rrilevaw hekk:"...l-atturi umilment jissottomettu li l-azzjoni odjerna ghandha mill-azzjoni kontemplata fl-artikolu 1550 tal- Kap. 16, izda fl-istess waqt ghandha wkoll karatteristici li jmorru lil hinn Huwa gurisprudenzjalment maghruf li l-azzjoni taht l-Artikolu 1550 tal- Kap. 16 hija ekwiparata m'azzjoni ta' spoll, li tmiss lil kull pussessur, jew detentur bhal ma hu l-kerrej, sabiex jiehu proceduri gudizzjarji kontra terzi ghall-molestji li jikkagunawlu fit-tgawdija tal-fond. sentenza ta' din il-Qorti tas-27 ta' Ottubru, 2017, fil-kawza fl-ismijiet Emanuel Meilag v. Frank Meilag; kif ukoll sentenza ohra hija dik fl- "Il-kuntratt ta' kera jaghti lill-kerrej biss ius in personam kontra sid il-kera u ma jaghtih ebda drittijiet in re li huma drittijiet erga omnes. B'hekk fil-konfront ta' terzi l-kerrej ma ghandux drittijiet ghajr dawk li tikkoncedilu l-ligi bhala detentur u cioe`, kif korrettament osservat l-Ewwel Qorti fis-sentenza appellata, dawk rizultanti mill-Artikoli 1550 jew 1551 tal-Kodici Civili." F'din l-ahhar sentenza saret referenza wkoll ghas-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili, fl-ismijiet Francis Richard v. D'emanuele sive Sonny G. Brincat, deciza fit-12 ta' Lulju, 2002, fejn inghad: "Li kieku l-kawza kienet biss dwar molestja li s-socjeta` konvenuta, b'ghemilha, ghamlet lill-attur, l-attur kien ikun jista' jmexxi b'din l-azzjoni, kif jidher mill-artikolu 1550 tal-Kodici Civili: Applikati dawn il-principji ghall-kaz in ezami, ladarba l-atturi, bhala inkwilini, qeghdin inter alia jattakkaw il-molestja arrekata lilhom mill- konvenuti, huwa ghal kwantu inkongruwu li f'dan l-istadju tal-appell l-atturi jsostnu li t-tielet talba taghhom mhix wahda ta' spoll, meta kienu huma stess li fissru li n-natura tat-talbiet attrici bhala in parti bbazati fuq l-artikolu 1550 tal-Kap. 16 tal-Ligijiet ta' Malta! Isegwi li l-ewwel Qorti ma kenitx qeghda tmur lil hinn mill-vertenza quddiemha meta wara li cahdet l-ewwel eccezzjoni tal-konvenuti, ziedet tghid li t-tielet talba tal-atturi ghandha titqies bhala azzjoni ta' spoll. Hekk ukoll din il-Qorti ma taqbilx mal-atturi appellanti fejn jikkontestaw it- tieni sentenza tal-ewwel Qorti tas-7 ta' Lulju, 2014, li cahdet it-tielet talba attrici, in kwantu laqghet l-eccezzjoni ulterjuri tal-konvenuti, meta huma jsostnu li wiehed ma jistax jitkellem dwar id-dekadenza tal-azzjoni fir- rigward tat-tielet talba attrici, stante li huma ma kinux qeghdin jitolbu decizjoni dwar molestja li diga` sehhet, izda dikjarazzjoni preventiva u sussegwenti ghall-ewwel zewg talbiet attrici. Dan l-ilment jinsab kontradett mill-istess premessi tar-rikors guramentat, fejn jirrizulta car li l- atturi qeghdin jilmentaw li l-konvenuti qeghdin jivvantaw jeddijiet u pretensjonijiet fuq ir-raba' ossia l-barriera. Hekk ukoll ir-raba' talba tal- atturi kienet talba ta' dikjarazzjoni fis-sens li l-pretensjonijiet li vventilaw u qed jivventilaw il-konvenuti fuq din l-art ikkagunaw danni ingenti. Certament minn qari tar-rikors promotur jirrizulta li l-molestja attakkata li dwarha jilmentaw l-atturi hija xi haga li sehhet u mhux xi haga li ghad trid Dan jirrizulta car ukoll mill-affidavit tal-attur li jilmenta dwar l-agir tal- konvenut, kif ukoll pprezenta ritratti in sostenn tal-ilment tieghu li l- konvenut kien qieghed jitfa' terrapien u gebel fuq il-parti tal-art li messet lilu, liema agir imur lura ghall-perjodu ta' Gunju u Lulju tas-sena 2007, ferm qabel ma giet intavolata l-kawza odjerna. 116-119 tal-process). Ghalhekk qajla jista' jinftiehem kif fl- aggravju taghhom l-atturi qeghdin issa jsostnu li t-tielet talba taghhom kienet dikjarazzjoni preventiva ghall-futur sabiex ma jsofrux molestja, peress li din mhix korroborata la mit-talbiet attrici u wisq anqas mill-provi. Isegwi li l-appell incidentali tal-atturi ma jregix u mhux ser jigi milqugh. Imiss li jigi trattat l-appell principali tal-konvenuti. Ghandu jinghad mal- ewwel illi, sa fejn il-konvenuti fl-ewwel aggravju taghhom jilmentaw mill- analizi u l-apprezzament tal-ewwel Qorti dwar l-iskrittura ta' sullokazzjoni maghmula minn missier l-ahwa Attard fit-22 ta' Dicembru, 1976, din il- Qorti tirribadixxi li din il-Qorti, kif kellha diversi drabi okkazzjonijiet ohra li taghmel, bhala Qorti ta' revizjoni, ma tiddisturbax leggerment l- apprezzament tal-provi li tkun ghamlet l-ewwel Qorti. Din il-Qorti tintervjeni biss jekk tirradika fiha l-fehma li l-apprezzament li ghamlet l- ewwel Qorti huwa manifestament zbaljat b'mod li jekk tibqa' tregi l- konkluzjoni bazata fuqu tkun qed issir ingustizzja lejn xi parti. Izda, din il- Qorti, anke bhala qorti ta' revizjoni, xorta ghandha tezamina l-provi kollha akkwiziti, sabiex tistabbilixxi jekk il-konkluzjoni milhuqa mill-ewwel Qorti kinitx wahda li dik il-Qorti setghet ragjonevolment tasal ghaliha mill-provi. Trattat dan il-punt, din il-Qorti ser tghaddi sabiex tqis l-implikazzjonijiet tal-iskrittura in kwistjoni. Meta din il-Qorti tqis l-argument tal-konvenuti taht l-ewwel aggravju taghhom, issib li tabilhaqq filwaqt li jfettqu fuq in-natura tal-iskrittura tat- 22 ta' Dicembru, 1976 (fol. 25 tal-process) jaqblu mal-konkluzjoni tal- ewwel Qorti li dan il-kuntratt kien wiehed ta' sullokazzjoni bejn il-missier u l-ulied inkluz Joseph u Mario Camilleri Kelly, kontendenti f'din il-kawza. jsostnu li l-fatt li l-iskrittura hija wahda ta' sullokazzjoni, ma jfissirx li ma tistax tinkludi kuntratti ohra, u f'dan il-kaz jikkontendu li l-missier ried jorbot lil uliedu fi ftehim dwar kif ser jamministraw l-istess kirja fir- relazzjonijiet ta' bejniethom. kontendenti fil-kawza xtraw is-sehem ta' zewgt ahwa ohra skont kif mahsub fl-imsemmija skrittura. Kwindi jsostnu li ma kienx lecitu ghall- attur li jmur minn wara dahar il-konvenut u jottjeni kuntratt ta' cessjoni Jikkontendu li ghalkemm l-ewwel Qorti rriteniet li mac-cessjoni spiccat is-sullokazzjoni, l-ftehim ta' shubija ma spiccax, tant li ghad irid jigi likwidat. li c-cessjoni tal-omm favur Joseph Camilleri Kelly hija res inter alios acta u ma xxoljiex il-kuntratt ta' shubija pre-ezistenti bejniethom. Ghalhekk isostnu li l-ftehim originali ghadu vinkolanti bejniethom bhala inkwilini, anke jekk projbit mis-sid u anke jekk it-titolu originali ta' l-inkwilini jkun spicca, jikser id-drittijiet tas-sid. peress li inkwilin m'ghandux dritt idur fuq inkwilin iehor u jghidlu li qieghed Jigi osservat li din il-Qorti taqbel ma' dak li nghad mill-ewwel Qorti fis- sens li mhux imholli li parti l-ewwel taghti eccezzjoni, f'dan il-kaz it-tieni eccezzjoni tal-konvenuti hija bbazata fuq il-fatt li l-partijiet igawdu minn sullokazzjoni li qatt ma giet terminata, sabiex imbaghad fin-nota ta' sottomissjonijiet taghhom iressqu argument gdid meta jikkontendu li ghalkemm il-ftehim ghandu forma ta' sullokazzjoni, ghandu jitqies bhala wiehed ta' shubija. Jinghad ukoll li l-konvenuti qatt ma ressqu eccezzjoni ulterjuri f'dan is-sens, kwindi ma jistghux issa jippretendu li jinghata qies ta' dan l-argument. Fi kwalunkwe` kaz, gustament l-ewwel Qorti warrbet l-istess argument peress li shubija ma tinkludix biss l-element ta' profit sharing, izda kellha tinkludi wkoll it-telf li possibilment seta' jinkorri n- negozju u ghalhekk, il-ftehim essenzjalment jibqa' wiehed ta' sullokazzjoni. (Ara f'dan is-sens ukoll is-sentenza ta' din il-Qorti (Sede Inferjuri) tal-10 ta' Jannar, 2003, fil-kawza fl-ismijiet Il-Konti Alfred Hansford Vasiljevic-rigward ta' din l-iskrittura ta' sullokazzjoni, tajjeb li jinghad li missier il- kontendenti Joseph u Mario ahwa Camilleri Kelly, kellu kuntratt ta' lokazzjoni ta' 25 tal-process) ghal zmien sittax-il sena. L-imsemmi kuntratt ta' lokazzjoni fih ukoll il-kundizzjoni li l-kerrej ma jkunx jista' "jissubloka jew icedi lil haddiehor la f'kollox u lanqas in parti l-artijiet lilu mikrija b'din l-iskrittura u lanqas jidhol f'ebda shubija ma' haddiehor relattivament ghal din il-kirja." B'dan illi "Mill-art mikrija il-bicca mmarkata bl-isfar ta' kejl ta' 1 Siegh u 7.85 Kejliet (cirka) mghandiex tigi maqtugha Il-kumplament ta' l-art imsemmija hawn fuq ta' kejl ta' 14 il-Tomna 1 Siegh u 9.11 Kejliet ghandha tigi wzata mill-kerrej Issa gurisprudenzjalment jinghad li l-koncessjoni tad-dritt li wiehed jiftah u jqatta' barriera, mhux kuntratt ta' lokazzjoni, izda wiehed ta' bejgh ta' blat jew gebel. is-sens is-sentenza ta' din il-Qorti (sede kummercjali) tas-6 ta' April, 1993, fil-kawza fl-ismijiet Bertu Laspina v. Chetcuti Glanville Darmanin et) (Kollez. Kwindi apparti l-fatt l-gheluq tat-terminu mahsub fil- kuntratt originali ta' lokazzjoni u apparti l-fatt li l-missier ma kellux il-fakoltà li jissulloka l-art in kwistjoni, hemm ostakolu iehor ghall-eccezzjoni tal- konvenuti, li ladarba l-operat tal-barriera jitqies bhala bejgh ta' blat u mhux kirja, l-missier qatt ma seta' "jissulloka" l-barriera! Inoltre`, gialadarba wara l-mewt ta' Nazzareno Camilleri Kelly missier l-ahwa kontendenti fil-kawza, , il-Kummissarju tal-Art gharaf lil ommhom Angela inkwilina, stante li cediet id-drittijiet li kellha fuq l-art in kwistjoni li ggib referenza Tenements Darmanin u Darmanin (permezz tal-iskrittura tal-21 ta' Frar, 2007, kif jirrizulta minn Dok. 4 tal-process), liema cessjoni giet debitament rikonoxxuta mis-sid (Dok. BB u Dok. 7 u 8 tal- process), kwalsiasi sullokazzjoni li kienet tezisti intemmet. li kif inghad minn din il-Qorti (Sede Inferjuri) fis-sentenza taghha tas-27 "una volta l-inkwilin icedi d-drittijiet tieghu allura din iggib il- konsegwenza tat-terminazzjoni tal-kirja. Jinghad li "la darba jispicca t-titolu ta inkwilin jispicca ukoll it-titolu derivattiv bhala sub inkwilin mhux rikonoxxut mis-sid". Applikati l-istess principji ghall-kaz in ezami, fejn hawn ukoll is- sullokazzjoni qatt ma kienet rikonoxxuta mis-sid, din giet fi tmiem mac- cessjoni. Jinghad ukoll li sehhet cessjoni ta' porzjon art ohra li giet ceduta minn Angela Camilleri Kelly favur il-konvenut appellant Mario Camilleri Kelly, permezz tal- iskrittura tas-16 ta' Settembru, 2008 (fol. Din ic-cessjoni ukoll giet rikonoxxuta mis-sid. Fil-fehma ta' din il-Qorti dan ifisser li b'hekk il- konvenut Mario Camilleri Kelly (ghalkemm fl-imsemmija skrittura ta' cessjoni jinghad li accetta c-cessjoni minghajr pregudizzju ghall-qsim tal-uzu tal- barriera kif sullokata) kien accetta wkoll li s-sullokazzjoni kienet intemmet. Kwindi din il-Qorti taqbel perfettament mal-konsiderazzjonijiet maghmula mill-ewwel Qorti u ma ssib xejn irragonevoli f'dak deciz mill-ewwel Qorti. Imiss li jigi trattat it-tieni aggravju, dak fejn il-konvenuti jikkontendu li l- ewwel Qorti njorat kompletament l-artikolu 633 tal-Kap. 12, peress li fil- fehma taghhom l-abbozz ta' kuntratt redatt min-Nutar Carmel Abela Gillibrand fuq struzzjonijiet tal-partijiet, kif ukoll il-pjanta annessa mieghu, it-tnejn iffirmati mill-atturi, mill-konvenut u min-nutar, jikkostitwixxu skritturi privati validi u vinkolanti u prova tal-ftehim li kien intlahaq bejn il-partijiet, ghall- inqas ghal dak li jirrigwarda l-partijiet delineati u mmarkati fl-istess pjanta. Rigward ir-ragunijiet moghtija mill-konvenuti appellanti ghala Antonia Camilleri Kelly ma ffirmatx il-kuntratt redatt min-nutar Carmel Abela Gillibrand (esebit CM1 a fol.227 tal-process) huma kkontestati da parti tal-atturi appellati u fil-fehma ta' din il-Qorti, huma pjuttost ta' natura kongetturali u rrilevanti ghall-fini tal-appell in ezami, in kwantu jibqa' l-fatt li l-konvenuta baqghet ma ffirmatx il-kuntratt u ghalhekk dan il-kuntratt baqa' ma giex ippubblikat min-nutar, kwindi dan il-kuntratt pubbliku qatt ma gie fis-sehh peress li fi kliem in-nutar, inqalghu kwistjonijiet bejn il-partijiet. Din il-Qorti ma taqbilx lanqas mal-appellanti meta jinvokaw l-artikolu 633 tal-Kodici ta' Organizzazzjoni u Procedura Civili (Kap. 12 tal-Ligijiet ta' Malta), sabiex isostnu li fin-nuqqas li jigi ppubblikat il-kuntratt pubbliku, l- istess ftehim kellu jikkostitwixxi kitba privata. Dana peress li l-hsieb wara l-Artikoul 633 tal-Kap. 12 invokat mill-appellanti huwa li att pubbliku jista' jingieb bhala prova ta' kitba privata f'kaz li l-att pubbliku jkun difettuz. ifisser li huma c-cirkostanza mahsuba fl-imsemmi artikolu 633 li jaghmlu kuntratt difettuz, jigifieri fejn hemm kwistjoni ta' inkompetenza jew inkapacita` tal-ufficjal li kitbu, ghamlu jew ippubblikah, jew minhabba nuqqas ta' xi formalita` mehtiega mil-ligi fejn l-istess att ikun jista' jingieb bhala prova ta' kitba privata. Ic-cirkostanzi ta' dan il-kaz, cioe` nuqqas ta' firma wara dizgwid li nqala' bejn il-komparenti, ma jaqghux taht il- provvediment tal-artikolu 633 tal-Kap. 12 invokat mill-appellanti. jinghad b'aktar enfasi meta wiehed jikkonsidra li kif inghad mill-ewwel nisa, peress li kien jitratta beni parafernali, huma ghazlu li jissoggettaw il- kuntratt ghall-firem ta' zewgt ahwa u n-nisa taghhom. Ladarba saret tali ghazla u hemm nieqsa l-firma ta' wahda mill-komparenti fuq l-imsemmi abbozz ta' kuntratt, dan l-att ma jistax jittiehed bhala prova tal-ftehim milhuq bejn il-kontendenti fil-kawza kif jippretendu l-konvenuti appellanti. Isegwi li lanqas it-tieni aggravju fl-appell principali ma jista' jirnexxi. Imiss li jigi trattat it-tielet aggravju, dak fejn jinghad li l-ewwel Qorti kienet zbaljata meta sostniet li l-art mertu tal-kawza hija mhollija barra mill- pjanta tal-qasma li giet iffirmata quddiem in-Nutar Mangion u l-pjanti rispettivi jaqblu dwar il-qasma. ma jipprovdi xejn; Meta din il-Qorti tqis dak li nghad mill-ewwel Qorti u cioe`: "Fil-fehma tal- qorti l-ftehim li sar min-nutar Mangion m'huwiex ta' ghajnuna ghall- (a) Fir-rigward tal-porzjonijiet BCDK u HQPONFG (ara pjanta a fol. (b) Fir-rigward tal-kumplament tal-art, dak kontemplat fil-pjanta annessa mal-abbozz hu rifless f'dak li sar fl-iskrittura tal-21 ta' Frar 2007."; kif ukoll rat il-pjanti in kwistjoni u cioe` il-pjanta tal-perit Alan Schembri Bonnici (a fol. 6 tal-process) li a bazi taghha sehhet ic-cessjoni tal-21 ta' Frar, 2007 u 236 tal-process) li kienet il-pjanta proposta li fuqha jsir il-kuntratt quddiem in-Nutar, issib li tabilhaqq sewwa qalet l-ewwel Qorti li din l-ahhar pjanta, kif wara kollox l-abbozz ta' kuntratt innifsu hallew barra zewg porzjonijiet ta' art immarkati BCDK u HQPONFG fuq il-pjanta tal-perit Schembri Bonnici. Mentri fir-rigward tal-kumplament tal-art ghalkemm huwa minnu li hemm diskrepanza zghira, dik li gie sostitwit garaxx fuq naha ma' garaxx fuq naha ohra, izda l-konvenuti appellanti donnhom jinsew li dak il-garaxx li jinsab fil-porzjon numru 2, kien jifforma parti mic-cessjoni li saret fil-21 ta' 4 u fol. 6), filwaqt li l-garaxx l-iehor li qieghed fil-porzjon numru 1 kien jifforma parti mic-cessjoni li sehhet favur l-istess Mario Camilleri Kelly permezz tal-iskrittura tas-16 ta' Settembru, 137 u 138). Kwindi lil hinn minn kull diskrepanza li tista' tirrizulta bejn iz-zewg pjanti (inkluz il-passaggi), jibqa' l-fatt li llum il- gurnata hemm cessjoni favur Joseph Camilleri Kelly li hija rikonoxxuta mis-sid, kif ukoll cessjoni ohra favur Mario Camilleri Kelly li hija wkoll rikonoxxuta mis-sid. Dan l-istat ta' fatt jipprevali fuq kull diskrepanza li seta' kien hemm bejn iz-zewg pjanti, ghaliex illum-il gurnata huma l-pjanti li hemm annessi mal- iskritturi ta' cessjoni rikonoxxuti mill-Gvern li jorbtu lill-partijiet. Ghalhekk dan it-tielet aggravju ukoll ma jimmeritax li jintlaqa' u ser jigi Permezz tar-raba' aggravju taghhom il-konvenuti appellanti jikkontestaw ukoll id-dikjarazzjoni tal-ewwel Qorti fis-sens li c-cessjonijiet datati l-1 ta' Settembru, 2005, ma jiswew xejn ghaliex ma gewx rikonoxxuti mis-sid. Huma jinvokaw l-artikolu 3 (6) (g) ta' l-Iskeda tal-ligi specjali, il-Kap. li a kuntrarju tal-ligi ordinarja tal-kera tirrikonoxxi dawn it-tip ta' skritturi meta s-sid ikun il-Gvern; kif ukoll peress li jinghad minnhom li anke jekk il-Gvern mhuwiex marbut li jirrikonoxxi tali dikjarazzjonijiet, xorta l-skritturi bejn inkwilini u subinkwilini jorbtu bejniethom. Jibda billi jigi osservat li ghalkemm huwa minnu li omm il-kontendenti fil- kawza ffirmat dikjarazzjoni fl-1 ta' Settembru, 2005, li permezz taghha jinghad li hija cediet kollox favur uliedha Joseph u Mario Camilleri Kelly, liema dikjarazzjoni giet iffirmata wkoll mill-kontendenti kollha fil-kawza, jirrizulta li sa dak iz-zmien il-Kummissarju tal-Art ma kienx qieghed jirrikonoxxi lill- omm bhala inkwilina wahdanija tal-art in kwistjoni, kwindi din il-Qorti taqbel ma' dik ta' qabilha li din ma kellha ebda effett fil-konfront tas-sid. kienu rikonoxxuti bhala successuri fit-titolu tal-inkwilin Nazzareno Camilleri Kelly u ghalhekk is-sid kien qieghed jinsisti fuq il-firma ta' kulhadd. lmenti mressqa mill-istess Mario u Joseph Camilleri Kelly u wara li nghata parir legali, l-Kummissarju tal-Art irrikonoxxa lill-armla biss fil-21 ta' Frar 2007. taghhom, in kwantu ghalkemm l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal- Gvern, (Kap. 268 tal-Ligijiet ta' Malta, li llum jinsab revokat) tassew kien jipprovdi ghal kif art tal-Gvern titnehha, fl-artikolu 3 tal-imsemmi Att, il- provvediment 6 (g) tal-Iskeda kien jghid hekk: "Art tal-Gvern tkun tista' tinghata b'kiri: … (g) jekk tikkonsisti f'fond kummercjali li tigi allokata direttament mill-Gvern b'kiri gdid lil dawk l-ulied jew ulied l-ulied, illi favur taghhom ikun irrinunzja l-inkwilin precedenti (u biss jekk dan ikun ghalaq l-età ta' wiehed u sittin sena jew jekk dan ikun jircievi pensjoni ghall-invalidità skont l-Att dwar is Sigurta` Socjali (Kap. 318))." Kwindi minn qari ta' dan il-provvediment, mhux il-kaz li l-Gvern ghandu xi obbligu jaghraf cessjoni maghmula minn persuna anzjana kif donnhom jimplikaw il-konvenuti appellanti, izda l-provvediment jikkontempla li l- Gvern bhala sid jaghti direttament b'kiri gdid, lil dawk l-ulied li favur taghhom ikun irrinunzja l-inkwilin. Ghalhekk id-dikjarazzjonijiet ta' cessjoni li saru fl-2005 wahedhom mhumiex effettivi, u baqghu pendenti peress li ma nghatawx rikonoxximent mill-Gvern. Dan jinghad ukoll peress li ghalkemm jinsab assodat li "la cessione (Kollez. XVI P II p. 140), u allura biex tkun tiswa hemm bzonn li tirrizulta bil-miktub (Kollez. minn din il-Qorti (Sede Inferjuri) fil-kaz Joseph Meli Muscat v. Peter Saccasan et deciza fil-11 ta' Jannar, 2006, li: ta' "Mid-disposizzjonijiet rilevanti taht il-Kodici Civili (Artikolu 1469 et sequitur) jidher li c-cessjoni tigi realizzata permezz ta' negozju bilaterali rapprezentat mill-kombinazzjoni tal-kunsens tac-cedent u dak tac-cessjonarju. Jidher ukoll pero` li biex din ic-cessjoni tipperfezzjona ruhha u tipproduci l-effetti taghha konfront ta' sid il-fond, dan irid jikkonsentixxi ruhu, anke jekk dan isir "per facta concludentia", ghall-godiment tal-fond mic- cessjonarju u jaccetta l-effetti kollha tac-cessjoni; inter alia, jekk allura c-cessjoni il-hlas konkordata bejn ic-cedent u c-cessjonarju tibqa' valida inter partes il-kuntratt intervenut bejn dawn it-tnejn hu ineffikaci fil- konfront tas-sid, almenu sa kemm dan, mhux biss ikun notifikat bic-cessjoni, imma jkun ukoll irrikonoxxa lic-cessjonarju. A differenza tac-cessjoni ta' kreditu fejn il-kunsens tad-debitur huwa estrinsiku ghall-konvenzjoni bejn ic-cedent u c-cessjonarju, fil-kaz ta' cessjoni tad-drittijiet lokatizji, il-kunsens tas-sid essenzjali ghall- jikkostitwixxi hu wkoll perfezzjonament tal-kuntratt tac-cessjoni, anke jekk tali jew qbiela. kunsens jigi moghti successivament ghall-ftehim bejn ic- cedent u c-cessjonarju". (enfasi ta' din il-Qorti) Din il-Qorti taqbel perfettament ma' dan l-insenjament u taghmlu taghha. In kwantu l-effett tad-dikjarazzjonijiet tas-sena 2005, fil-konfront ta' xulxin, ghalkemm il-konvenuti appellanti jaghmlu referenza ghas-sentenza ta' din il-Qorti tad-29 ta' Ottubru, 2004, fil-kawza fl-ismijiet Vittoria Grima Sciberras et v. Sister Adelaide Richard noe et, tajjeb li tigi kkwotata din is-silta mill- imsemmija sentenza: "Kuntratti maghmula skond il-ligi ghandhom sahha ta' ligi ghal dawk li jkunu ghamluhom u ma jistghux jigu mhassra hlief bil-kunsens ta' xulxin tal-partijiet, jew ghal ragunijiet maghrufin fil-ligi." (enfasi ta' din il-Qorti) Hekk gara f'dan il-kaz, peress li wara d-dikjarazzjonijiet tas-sena 2005, l- omm l-ewwel iffirmat cessjoni favur binha Joseph Camilleri Kelly fil-21 ta' Frar, 2007, li giet debitament rikonoxxuta mis-sid (ara fol. 4 sa 8 tal-process), filwaqt li sussegwentement iffirmat cessjoni favur binha Mario Camilleri Kelly fis- 16 ta' Settembru, 2008 (fol. 137 tal-process), li skont ix-xhieda ta' Albert Manche’, Kummissarju ta' l-Artijiet dak iz-zmien, kien ukoll rikonoxxut mis- 70 tal-process). Dawn iz-zewg cessjonijiet huma ffirmati ukoll mill-ulied rispettivi u ghalkemm l-ahhar cessjoni saret mill- "minghajr pregudizzju" ghall-qsim kif originarjament maqbul, ladarba s-sid irrikonoxxa tali cessjoni, din tinsab perfezzjonata, kif hawn appena spjegat. Kwindi fil-fehma ta' din il-Qorti wkoll, id-dikjarazzjoni tas-sena 2005 giet superata bil-kunsens tal-partijiet kif jirrizulta mill-imsemmija skritturi sussegwenti tas-snin 2007 u 2008, kif debitament rikonoxxuti mis-sid u ghalhekk gustament l-ewwel Qorti rriteniet li d-dikjarazzjonijiet tas-sena 2005 spiccaw bla effett. Isegwi li r-raba' aggravju wkoll ma jregix. In kwantu ghall-hames aggravju, jinghad mill-konvenuti appellanti li bhala fatt, wahda mir-ragunijiet ghala gew milqugha l-ewwel zewg talbiet attrici hija li l-ewwel Qorti qieset li l-attur irrinunzja ghal sehmu mill-kirja ta' l-art agrikola meta dan mhuwiex korrett peress li l-kirja tal-ghalqa in kwistjoni ghadha tghajjat kemm lill-attur kif ukoll lill-konvenut, indivizament. Dan l-aggravju, fil-fehma ta' din il-Qorti, jirrazenta l-fieragh peress li tassew il-konvenuti appellanti jipprovaw ifettqu b'argument li ma jirrizultax li huwa veritier u wisq inqas pruvat. Meta wiehed iqis li l-parti li dwarha qeghdin jilmentaw il-konvenuti, tirrizulta effettivament parti mic-cessjoni li saret favur l-istess konvenut fis-16 ta' Settembru, 2008, li sahansitra s- sid iddikjara li jirrikonoxxi lilu bhala inkwilin, mela tabilhaqq il-konvenut appellant jipprova jsib problema anke f'dawk l-affarijiet li dwarhom m'ghandux ikun hemm ebda kontestazzjoni! Il-vera kwistjoni qeghda fil-fatt li fuq din l-ghalqa ceduta lill-konvenut appellant, kien ghad m'hemmx permess tal-Kummissarju li tibda tintuza bhala barriera u ghalhekk f'ghajnejn il-konvenut iz-zewg cessjonijiet ma kinux jirriflettu qasma ugwali fil-valur. Dan jirrizulta car meta fir-rikors tal- appell jinghad: "...meta l-Perit Schembri Bonnici hejja l-qasma, ma dahalx fil- kwistjoni tal-permessi, u kkalkula bhala ta' valur indaqs art bil-permessi kummercjali u art agrikola;" Dan jinsab rifless fix-xhieda in kontro-ezami tal-istess Mario Camilleri Kelly meta fis-seduta tat-18 ta' Ottubru, 2012, xehed quddiem il-Qorti: "Jien ghandi interess li Mamo jaghtina il-permess biex jien inkun nista' naqta' minn dik il-bicca li ma ghandniex permess fuqha. Jien ghalija jekk naghfsu fuq dik ghandna naghlquh il-kaz." Il-konvenut appellanti kompla biex jixhed li ried li dan il-permess jinghatalu bl-istess rata ta' hlas kif inghata lil huh altrimenti jippretendi li huh ihallas id- differenza, u dan jixhed li tassew din saret kwistjoni ta' pika li z-zewgt ahwa jinghataw sehem ugwali fil-valur. Fil-verita` dan jaqa' lil hinn mill- kawza ta' llum u ghalhekk din il-Qorti m'ghandhiex tinoltra ruhha ulterjorment f'din il-kwistjoni. Jibqa' l-fatt li l-attur appellat jirribadixxi fir-risposta tal-appell dak li ntqal fil-kawza, u cioe` li huwa m'ghandu ebda pretensjoni fuq dik il-bicca ta' ghalqa minghajr permess. Kwindi l-ewwel Qorti kienet korretta f'dan ir- rigward ukoll u kwindi din il-Qorti filwaqt li tichad ukoll dan il-hames aggravju, ser tiehu l-provvediment opportun fir-rigward tal-argument fieragh imressaq mill-konvenuti appellanti. Jonqos li jigi trattat l-ahhar aggravju - l-ilment li l-ewwel Qorti naqset milli tikkunsidra l-passagg necessarju li ghandu jithalla favur il-konvenuti appellanti sabiex jaccedu ghall-ghalqa. Dan huwa argument iehor frivolu, kunsidrat li tqajjem f'dan l-istadju inoltrat tal-kawza u l-istess il-konvenuti appellanti jikkoncedu li dan l- ilment qatt ma tqajjem quddiem l-ewwel Qorti. Jigi osservat li mhux imholli li parti f'kawza thalli l-kawza ghaddejja ghal snin shah u tressaq l-kontro-parti ingustament rinfaccjata b'tali sitwazzjoni u b'hekk jintilef il-beneficcju tad- Kwindi dan l-ahhar aggravju wkoll ser jigi rigettat in kwantu mhux meritevoli li jinfetah kapitolu gdid f'dan l-istadju inoltrat tal- Ghaldaqstant, ghar-ragunijiet premessi, tiddisponi kemm mill-appell principali tal-konvenuti Mario u Antonia konjugi Camilleri Kelly, kif ukoll mill-appell incidentali ta' Joseph u Vincenza konjugi Camilleri Kelly billi tichad l-istess, filwaqt li tikkonferma kemm is-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tat-18 ta' Jannar, 2011, kif ukoll dik tas-7 ta' Lulju, 2014, fl-ismijiet premessi fis- L-ispejjez in prim'istanza jithallsu kif deciz mill-ewwel Qorti, l-ispejjez kollha relattivi ghall-appell incidentali jithallsu mill-atturi Joseph u Vincenza konjugi Camilleri Kelly in solidum, filwaqt li l-ispejjez tal-appell principali ghandhom jithallsu mill-konvenuti Mario u Antonia Camilleri Kelly in solidum, u b'applikazzjoni ta' Organizazzjoni u Procedura Civili, tordna li dawn ihallsu spejjez doppji. Joseph Colombo. Prim Imhallef Deputat Registratur gr