QORTI TAL-MAGISTRATI (GHAWDEX) BHALA QORTI TA' GUDIKATURA KRIMINALI Magistrat Dr. Joseph Muscat Cohen B.A. (Legal & Int. Rel.), B.A. (Hons), M.A. (European), LL.D. Il-Pulizija (Spettur Frank Anthony Mercieca) vs. Paul Borg Bonnici Illum 8 ta' Novembru 2016 Il-Qorti; Rat l-imputazzjonijiet migjuba kontra l-imputat Paul Borg Bonnici, ta' tnejn u hamsin (52) sena, iben il-mejtin Joseph u Maria nee' Garzia, imwieled l-Gharb, Ghawdex, nhar is-17 ta' Settembru 1960 u residenti fil-fond 'Sweet Lord' Triq Guzeppi Lebre, Bubaqra, Iż-Żurrieq, Ghawdex u detentur tal-karta tal-identita bin-numru 86390G, akkuzat talli nhar is-16 ta' Lulju 2013 gewwa Triq il-Gdida maghrufa ukoll bhala Triq l-Ghasri, fl-Ghasri, Ghawdex, ghall-habta tas-sebgha u nofs ta' filghaxija (19.30hrs); B'nuqqas ta' hsieb, bi traskuragni jew b'nuqqas ta' hila fl-arti jew professjoni tieghu, jew b'nuqqas ta' tharis ta' regolamenti, waqt li kien qieghed isuq vettura bin-numru tar-registrazzjoni JBP656 ikkaguna l-mewt ta' Michael Angelus Lepre’ (ID No. 48142G); U aktar talli fl-istess data, hin, lok u cirkustanzi saq vettura bin- ta' kont, bi JBP656, b'nuqqas tar-registrazzjoni numru traskuragni u/jew b'mod perikoluz; U aktar talli fl-istess data, hin, lok u cirkustanzi b'nuqqas ta' hsieb, bi traskuragni jew b'nuqqas ta' hila fl-arti jew professjoni tieghu, jew b'nuqqas ta' tharis ta' regolamenti, waqt li kien qieghed isuq vettura bin-numru tar-registrazzjoni JBP656 ikkaguna hsara fuq il-vettura bin-numru tar-registrazzjoni FBC913. Il-Qorti giet mitluba sabiex f'kaz ta' htija barra milli tapplika l-piena skont il-ligi tiskwalifika l-licenzja tas-sewqan tal-imputat ghall- perijodu li jidhrilha li huwa xieraq. Rat in-nota tal-Avukat Generali (a fol. 343) datata 19 ta' Mejju 2014 li permezz taghha baghat lill-imputat Paul Borg Bonnici biex jigi ggudikat minn din il-Qorti bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali kif mahsub taht: (1) fl-Artikolu 225 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta; (2) fl-Artikolu 15(1)(a) u 15(2) tal-Kapitolu 65 tal-Ligijiet ta' Malta; (3) fl-Artikolu 328(a) ta-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta; (4) fl-Artikolu 17, 23, 31, u 533 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta; Rat illi, waqt l-udjenza tat-30 ta' Settembru 2014 (a fol. 377 u 388), gew moqrija l-Artikoli mibghuta mill-Avukat Generali fid-19 ta' Mejju 2014, u f'liema seduta l-imputat iddikjara li ma kellux oggezzjoni li l-kaz tieghu jigi trattat u deciz minn din il-Qorti bi procedura sommarja. Rat illi din il-kawza giet assenjata lil din il-Qorti kif preseduta b'digriet datat 30 ta' Gunju 2015 moghti mis-Sinjurija Tieghu l- Prim'Imhallef. Rat illi fis-seduta tal-1 ta' Gunju 2016 il-Qorti tat cans lill- Prosekuzzjoni, lill-parte civile u lid-Difiza sabiex jipprezentaw is- sottomissjonijiet taghhom bil-miktub. Rat illi fl-1 ta' Settembru 2016, il-parte civile pprezentaw is- sottomissjonijiet taghhom bil-miktub. Rat illi d-Difiza pprezentat s-sottomissjonijiet taghha bil-miktub fis- 27 ta' Settembru 2016. Rat illi l-Prosekuzzjoni baqghet ma pprezentatx is-sottomissjonijiet taghha bil-miktub, minkejja li nghatat il-fakolta' taghmel hekk. Rat l-atti kollha ta' dan il-procediment u d-dokumenti esebiti. L-incident sehh fi Triq l-Ghasri, Ghawdex fil-parti fejn hemm triq sekondarja quddiem tela' li twasslek ghal xi ghelieqi u l-ex farm tat- tigieg li llum huwa post tax-xoghol ta' haddied. L-imputat li kien qieghed isuq truck bin-numru ta' registrazzjoni JBP656, kien hiereg mill-Ghasri fid-direzzjoni ta' Triq Papa Gwanni Pawlu t-Tieni, Bubaqra, Iż-Żurrieq, Ghawdex filwaqt li s-sewwieq tal-mutur, il- vittma Michaelangelo Lepre’ kien qiegħed isuq il-mutur tiegħu FBC 913 u hareg mit-triq sekondarja maghrufa bhala Triq il-Qadima F'nofs it-tarf tat-triq sekondarja hemm traffic island. wiehed jidhol it-traffiku mit-triq principali filwaqt li mill-genb l- iehor johrog it-traffiku mit-triq sekondarja. Il-Qorti tirrileva li fil-pjanta esebita l-Perit indika li s-sinjal abjad li jindika l-linja medjana tat-triq huwa wieħed interrott. kif jirriżulta minn uħud mir-ritratti tal-lokalità tal-inċident, dan is- sinjal abjad huwa effettivament wieħed kontinwu u mhux wieħed Dan is-sinjal kien interrott biss faċċata tat-triq li minnha kien ħareġ Michaelangelo Lepre’. Il-Qorti dan ikkonfermatu waqt l-access li sar fuq il-post fil-prezenza tal-partijiet fit-13 ta' Settembru Il-Qorti zaret il-post erba' darbiet ohra fil-perjodu li kienet qeghda thejji din is-sentenza inkluz nhar it-Tnejn 17 ta' Ottubru 2016 waranofsinhar u l-ghada 18 ta' Ottubru 2016 kmieni filghodu. zjara tat-17 ta' Ottubru 2016 il-Qorti nnutat li xi hadd kien biddel is- sinjal abjad minn wiehed kontinwu ghal wiehed interrott. hadet numru ta' ritratti hi stess biex tiddokumenta dan, liema ritratti gew inseriti fil-process (a fol 453a sa 453e). Il-Qorti thoss li dan il-fatt li sehh fil-perjodu li kienet qeghda tinkiteb is-sentenza huwa ta' thassib serju u qeghda tordna lill-pulizija biex jinvestigaw min approva li jinbidel is-sinjal, min biddlu u meta. l-komparixxi fuqha hemm tal-interpretazzjoni tal-imputazzjonijiet KONSIDERAZZJONIJIET LEGALI GENERALI Preliminari Din hija Qorti ta' Gudikatura Kriminali. Quddiemha persuna jew persuni jigu mixlija li wettqu reati kriminali. Il-Qorti hija adita bl- imputazzjonijiet li jingiebu quddiemha u li jkunu maghmula mill- prosekuzzjoni. Hemm limitu kemm il-Qorti tista' tkun flessibbli fir- rigward jingiebu quddiemha. Għalkemm verament l- imputazzjonijiet hija ritenuta bħala un avviso a comparire, l- imputazzjonijiet huma dejjem ta' indoli penali. Ir-regoli tal- procedura ma jistgħux jigu interpretati b'mod wiesa' tali li l- parametri tal-azzjoni penali jigu spustati jew mibdula. Altrimenti d-difiza ma tkunx tista' tiddefendi ruħha kif jixraq. Quddiem din il-Qorti jekk persuna tinstab ħatja teħel piena. Jekk ma Il- tinstabx ħatja valutazzjoni dwar jekk persuna tkunx ħatja jew le tiddependi dejjem fuq il-provi li jingiebu quddiemha (u quddiem ebda post jew l-istess valutazzjoni hija marbuta mal- medium imputazzjonijiet kriminali li jkunu gew miktuba u prezentati jew skont kif ikunu gew quddiemha mill-Pulizija Cavallo Ghigo mizjuda jew mibdula fl-istadju opportun – u dejjem mhux aktar tard minn meta tagħha tkun magħluqa. Altrimenti jekk ma jkunx hekk l-akkuzatur ikun jista' jbiddel il-parametri tal-azzjoni penali skont meta jidhirlu u skont l- andament ta' dak li jkun qed iseħħ jew li jkun irrizulta matul il-kors tal-process penali. Għalkemm hemm element ta' flessibilita' provdut minn certu gurisprudenza fir-rigward tal-procedimenti quddiem dawn il-Qrati tigi meħlusa mill-imputazzjonijiet dedotti. l-Prosekuzzjoni ieħor) u il-provi ta' gurisdizzjoni limitata, din il-flessibilita' trid tkun tali li ma tkunx ta' pregudizzju għall-proceduri penali u għad-drittijiet tad-difiza. Is-setgħat ta' din il-Qorti u r-rimedji li din il-Qorti tista' tagħti f'kull kaz huma limitati u ristretti għal dawk li huma previsti mill-Ligi u fil-Ligi. Din il-Qorti ma għandiex is-setgħa, ossia carte blanche li tiddeciedi kif trid u tipprovdi kull rimedju li jidħlilha f'moħħa jew li trid jew li tkun tixtieq tagħti. Il-provvedimenti tagħha huma limitati għal dawk provduti fil-Kodici Kriminali. Din il-Qorti ma tistax tieħu post jew tissostitwixxi l-Qorti Civili kompetenti jew tagħti rimedji ta' natura civili li ma humiex prevvisti mill-Kodici Kriminali bħala li jistgħu jigu emanati minn Qorti ta' Gudikatura Kriminali. F'kull kaz pero, stante li din hija Qorti ta' Gudikatura Kriminali hija marbuta bit-termini tal-imputazzjoni skont kif spjegat aktar 'il fuq. Aktar minn hekk quddiemha huwa dmir tal-Prosekuzzjoni li tipprova l-kaz tagħha skont kif proferit fl-imputazzjoni kontestata sal-grad ta' konvinciment morali u sufficjenza probatorja lil hinn minn kull dubju dettat mir-raguni. Mill-banda l-oħra jekk id-difiza tagħzel li tressaq xi provi jew sottomissjonijiet kif sar f'dan il-kaz, huwa bizzejjed għad-difiza li tikkonvinci lil Qorti bit-tezi tagħha fuq bazi ta' konvinciment morali li jistrieħ fuq bilanc ta' probabbilita u f'kaz li dan iseħħ, u l-Qorti ma tħossiex moralment konvinta li l- Prosekuzzjoni laħqet il-grad ta' prova rikjesta minnha, allura l-Qorti trid tillibera lill-imputat. Dawn huwa principji kardinali li jsawru l-procediment penali Malti. Jogħgbuna jew ma jogħgbuniex, dawn huma wħud mir-regoli bazilari li jistrieħ fuqhom il-procediment penali Malti. Biss din il-Qorti ma tistax tieqaf hawnhekk. Hija marbuta li tiggudika dan il-kaz skont l-akkuza li giet magħmula mill- Prosekuzzjoni kontra l-imputat u ma tistax tbiddel hi bis-setgħa tagħha stess il-parametri tal-kawza intrapriza mill-Prosekuzzjoni u tiddeciedi kif jew tmur lil hinn mill-imputazzjonijiet prezentati lilha mill-Prosekuzzjoni. jiftlilha Oneru tal-Prosekuzzjoni Huwa l-oneru tal-Prosekuzzjoni li tressaq l-ahjar provi sabiex tikkonvinci lill-Qorti li l-akkuzi addebitati lill-imputat huma veri u dan ghaliex kif jghid il-Manzini fil-ktieb tieghu Diritto Penale Vol. Huwa minnu, li jekk il-Qorti hija rinfaccjata b'zewg verzjonijiet konfliggenti, ghandha tillibera, stante li tali konflitt ghandu jmur a beneficcju tal-imputat. Pero' huwa veru wkoll kif gie deciz mill- Qorti tal-Appell Kriminali fid-dsatax (19) ta' Mejju, 1997 fil-kawza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Graham Charles Farrugia Naudi: Il-Prosekuzzjoni trid tipprova l-kaz taghha lil hinn minn kull dubju ragjonevoli, waqt li d-difiza trid tipprova d-difiza taghha fuq bazi ta' probabilita'. Huwa principju baziku prattikat mill-Qrati taghna fil-procediment kriminali, li sabiex l-akkuzat jigi misjub hati l-akkuzi migjuba fil- konfront tieghu dawn ghandhom jigu pruvati oltre kull dubju dettat mir-raguni. F'dan ir-rigward issir referenza ghas-sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali fil-5 ta' Dicembru, 1997 fil-kawza fl-ismijiet Il- Pulizija v Peter Briffa Decelis, fejn il-Qorti fakkret li l-grad ta' prova li trid tilhaq il-Prosekuzzjoni hu dak il-grad li ma jhalli ebda dubju dettat mir-raguni u mhux xi grad ta' prova li ma jhalli ebda ombra ta' dubju. Id-dubji ombra ma jistghux jitqiesu bhala dubji dettati mir- raguni. Fi kliem iehor, dak li l-gudikant irid jasal ghalih hu, li wara li jqis ic-cirkostanzi u l-provi kollha, u b'applikazzjoni tal-buon sens tieghu, ikun moralment konvint minn dak il-fatt li trid tipprova l- Prosekuzzjoni. Fil-fatt dik il-Qorti ccitat l-ispjegazzjoni moghtija minn Lord Calleja Pace fil-kaz Miller v Minister of Pension - 1974 - ALL Er 372 tal-espressjoni 'proof beyond a reasonable doubt.' Din il-Qorti taghmel ukoll referenza ghas-sentenza moghtija mill- Qorti tal-Appell Kriminali fid-9 ta' Settembru 2002 fil-kawza fl- ismijiet Il-Pulizija v Martin Mark Formosa Melillo fejn spjegat x'jigri meta gudikant ikun rinfaccjat b'zewg verzjonijiet konfliggenti u cioe' jistghu jigru zewg affarijiet u cioe jew il-gudikant ikun tal-fehma li l- kaz tal-Prosekuzzjoni ma jkunx gie sodisfacentement ippruvat, u allura l-Qorti ghandha tillibera, jew jekk ikun moralment konvint li l-verzjoni korretta hija wahda u mhux l-ohra, jimxi fuq dik il- verzjoni li jaccetta u jekk dik il-verzjoni tkun timporta l-htija tal- imputat jew akkuzat, allura jiddikjara tali htija u jghaddi ghal piena jew ghal xi provvediment iehor. Apprezzament tal-provi fl-assjem: Il-Qorti tissottolinea li huwa ben risaput li l-apprezzament tal-provi ghandu jsir mhux biss b'mod spezzettat u individwali izda l-provi ghandhom jigu analizzati flimkien fl-assjem taghhom sabiex wiehed jara x'inferenzi jew interpretazzjoni ragjonevoli u legali jista' jaghti lil dawk il-provi hekk interpretati. Ma tistax tinstab htija jew nuqqas ta' htija semplicement fuq analizi individwali jew separata tal-provi. Dawn ghandhom jigu kkunsidrati kemm individwalment kif ukoll komplessivament. Dan hu appuntu l-ezercizzju li sejra taghmel din il- Qorti, u cioe' li tezamina bir-reqqa kollha l-provi prodotti f'dan il- kaz. XHIEDA F'dan il-process xehdu tnejn u tletin (32) xhud kif gej: Fit-8 ta' Awwissu 2013 L-Ispettur Frank Anthony Mercieca (a fol. Fit-18 ta' Settembru 2013 Dr. Joseph Mangion Mizzi (a fol. Fit-30 ta' Ottubru 2013 Profs. Fil-11 ta' Dicembru 2013 Dr. Mario Riyahi (a fol. Fit-22 ta' Jannar 2014 Dr. Patrick Lowell (a fol. Fit-28 ta' Mejju 2014 Dr. Patrick Lowell (a fol. Fit-30 ta' Settembru 2014 Perit Shawn Magri Sobh (a fol. Fis-27 ta' Ottubru 2015 Dr. Ali Dam u Profs. Fid-9 ta' Marzu 2016 Perit Shawn Magri Sobh (a fol. Fl-1 ta' Gunju 2016 L-imputat Paul Borg Bonnici (a fol. Din il-Qorti ghalkemm mhix f'posizzjoni vantaggjuza hdejn Qrati ohra meta tigi biex taghmel apprezzament tax-xhieda u dan ghaliex hija ma ghexietx il-process kollu tul medda ta' zmien u ghalhekk hija mhix f'posizzjoni, li tanalizza l-komportament tax- xhieda kollha li xehdu viva voce, tezamina l-imgieba u l- komportament taghhom, stante li ma kinitx hi stess li kkonstatat x'interess seta' kellu xi xhud f'data li xehed u jekk dak li qal kellux mis-sewwa jew le. KONSIDERAZZJONIJIET LEGALI DWAR L-AKKUZI Il-Kuncett ta' Negligenza (i) Fid-dottrina u l-gurisprudenza kontinentali jezistu zewg teoriji partikolari dwar il-kuncett ta' negligenza: it-teorija hekk imsejha oggettiva u dik suggettiva. It-test ghat-teorija oggettiva mhux wiehed li hu immirat biex jistabilixxi jekk il-persuna ipprevedietx jew setghetx tipprevedi dak l-incident fil-fatti specie partikolari tal- kaz izda jekk l-agir ta' dik il-persuna jaqax taht l-obbligu ragjonevoli ta' attenzjoni li kull persuna fis-socjeta` hija prezunta li ghandu t-teorija jkollha suggettiva tenfasizza li wiehed jista' jitkellem fuq agir negligenti jekk ikun hemm nuqqas f'li wiehed ikun alert jew vigilanti bil- limitazzjonijiet tieghu personali f'dak il-kaz partikolari. Il-Kodici Kriminali taghna fl-artikoli 225, 1 2262 u 3283 jitkellem fuq "nuqqas ta' hsieb, traskuragni, nuqqas ta' hila fl-arti jew professjoni tieghu u nuqqas ta' tharis ta' regolamenti". Ma tezisti l-ebda spjegazzjoni tat- 1 Artikolu 225: "Kull min, b'nuqqas ta' hsieb, bi traskuragni, jew b'nuqqas ta' hila fl-arti jew professjoni tieghu, jew b'nuqqas ta' tharis ta' regolamenti, jikkaguna l-mewt ta' xi hadd, jehel, meta jinsab hati, il-piena ta' prigunerija ghal zmien mhux izjed minn erba' snin jew multa mhux izjed minn hdax-il elf sitt mija u sitta u erbghin euro u sebgha u tmenin centezmu (11,646.87)." 2 L-Artikolu 226 jirreferi ghall-offizi li ma jwasslux ghall-mewt izda jarrekaw biss hsara gravi jew hafifa fuq il-persuna ta' l-individwu: "Jekk minhabba l-fatti imsemmijin fl-ahhar artikolu qabel dan issir offiza fuq il-persuna, l-akkuzat, meta jinsab hati, jehel - (a) jekk l-offiza tkun gravi u ggib il-konsegwenzi msemmijin fl-artikolu 218, il-piena ta' prigunerija ghal zmien mhux izjed minn sena jew multa mhux izjed minn erbat elef sitt mija u tmienja u hamsin ewro u hamsa u sebghin ewro centezmi (€4658.75); (b) jekk l-offiza tkun gravi minghajr il-konsegwenzi msemmijin fl-artikolu 218, il-piena ta' prigunerija ghal zmien mhux izjed minn sitt xhur jew multa mhux izjed minn elfejn tlett mija u disgha u ghoxrin ewro u sebgha u tletin ewro centezmi (€2329.37); (c) jekk l-offiza tkun hafifa, il-pieni stabbiliti ghall-kontravvenzjonijiet. (2) Fil-kazijiet imsemmijin fis-subartikolu (1)(c), il-procediment jista' jittiehed biss fuq kwerela tal-parti offiza. 3 L-artikolu 328 jaqra: "Kull min, b'nuqqas ta' hsieb, bi traskuragni jew b'nuqqas ta' hila fl-arti jew professjoni tieghu, jew b'nuqqas ta' tharis ta' regolamenti, jikkaguna hruq, jew jaghmel xi hsara jew ihassar jew jgharraq xi haga, kif imsemmi f'dan is-sub-titolu, jehel, meta jinsab hati - (a) jekk minhabba f'hekk tigri l-mewt ta' persuna, il-piena stabbilita fl-artikolu 225; (b) jekk minhabba f'hekk xi hadd ibati offiza gravi fuq il- persuna, li tkun iggib il-konsegwenzi msemmijin fl-artikolu 218, il-piena ta' prigunerija ghal zmien mhux izjed minn sitt xhur jew multa mhux izjed minn elfejn tliet mija u disgha u ghoxrin euro u sebgha u tletin centezmu (2,329.37); (c) jekk minhabba f'hekk xi hadd ibati offiza gravi minghajr il-konsegwenzi hawn fuq imsemmija, il-piena ta' prigunerija ghal zmien mhux izjed minn tliet xhur jew multa mhux izjed minn elf mija u erbgha u sittin euro u disgha u sittin centezmu (1,164.69); (d) f'kull kaz iehor, il-piena ta' prigunerija ghal mhux izjed minn tliet xhur jew il- multa jew il-pieni tal-kontravvenzjonijiet: Izda fil-kazijiet imsemmijin fil-paragrafu (d), hlief meta l-hsara tkun kagunata fi proprjetà pubblika, jistghu jittiehdu procedimenti biss bil-kwerela tal-parti offiza." termini "nuqqas ta' hsieb u traskuragni"; madanakollu dawn generalment huma mehudin li jfissru bhala nuqqas ta' attenzjoni u li kienu mistennija f'cirkostanzi ta' tehid ta' prekawzjonijiet partikolari. Fir-rigward tat-termini "nuqqas ta' hila fl-arti u professjoni tieghu" u "nuqqas ta' tharis ta' regolamenti", l-implikazzjoni ta' dawn tal-ebda il-frazijiet huma pjuttost cari u ma interpretazzjoni. Sakemm l-agir negligenti ma jinkwadrax ruhu taht xi wahda mill-parametri stabbiliti minn dawn l-artikoli tal-ligi, persuna ma tkunx tista` tigi misjuba hatja ta' negligenza ghal dak li ghandu x'jaqsam mal-azzjoni kriminali. Inoltre tali agir negligenti jrid ikun per forza wassal sabiex giet arrekata hsara lill-persuna jew inkella xi proprjeta`. Dan ghaliex fl-artikoli 225, 226 u l-artikolu 328, il-hsara lill-persuna jew lill-proprjeta` hija indikata bhala wahda mill-elementi kostituttivi tar-reat. Il-Kodici taghna huwa ibbazat fuq il-Kodici Taljan tal-1889. Fil- kummentarju tad-disposizzjonijiet relattivi ghal negligenza ta' dan il-Kodici, awturi Taljani dejjem qiesu li ghandu jigi applikat it-test suggettiv.4 Jekk wiehed iqis it-termini uzati fil-ligi taghna u cioe` "nuqqas ta' hsieb u traskuragni", wiehed jista' jinnota li dawn huma termini li qeghdin jirreferu direttament ghall-attitudni soggettiva ta' min ikun hati tar-reat. Huwa necessarju ghalhekk li wiehed jindika jekk ic-cirkostanzi partikolari tal-kaz kinux jippermettu lill-persuna involuta li tintebah bil-konsegwenzi tal-agir taghha. Il-parti operattiva u essenzjali tal-akkuza li giet dedotta fil-konfront tal-imputat hija li kkaguna l-mewt ta' Michael Angelus Lepre’ "b'nuqqas ta' hsieb, bi traskuragni, jew b'nuqqas ta' hila fl-arti jew professjoni tieghu, jew b'nuqqas ta' regolamenti". Din hija t-tezi li dejjem giet accettata mill-Qrati taghna. Fis-sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija vs Richard Eldridge gie deciz li jekk il-prudenza tikkonsisti filli persuna taghmel dak li hu ragjonevolment mistenni minnha sabiex tipprevjeni l- konsegwenzi dannuzi ta' ghemilha, l-imprudenza tikkonsisti filli wiehed jaghmel avventatament dawk l-affarijiet li hu messu ppreveda li setghu jikkagunaw hsara. It-traskuragni, mill-banda l- ohra, timplika certa non-kuranza, certu abbandun kemm intellettiv kif ukoll materjali. Fiz-zewg kazijiet, pero', tkun prevedibbli, ghalkemm mhux prevista: kieku kienet ukoll prevista, il-hsara wiehed ikun qieghed fil-kamp doluz b'applikazzjoni tad-dottrina tal-intenzjoni pozittiva indiretta. Fl-istess sentenza gie ritenut dak li kien diga ntqal fis-sentenza Il- Pulizija vs Perit Louis Farrugia Bellizzi, fejn saret ukoll, fost l-ohrajn, referenza ghal Harley Mcnee: "Hu mehtieg ghall-kostituzzjoni tar-reat involontarju skond l- art. 239 [illum 225] tal-Kodici Penali illi tirrikorri kondotta volontarja negligenti – konsistenti generikament f'nuqqas ta' hsieb ("imprudenza"), traskuragni ("negligenza"), jew nuqqas ta' hila ("imperizia") fl-arti jew professjoni jew konsistenti specifikatament f'nuqqas ta' tharis tar-regolamenti – li tkun segwita b'ness ta' kawzalita' minn event dannuz involontarju. Ghandu jigi premess illi, ghall-accertament tal-htija minhabba f'kondotta negligenti, ghandu jsir il-konfront tal-kondotta effettivament adoperata ma' dik ta' persuna li s-sapjenza rumana identifikat mal-"bonus pater familias", dik il-kondotta, cioe, illi fil-kaz konkret kienet tigi wzata minn persuna ta' intelligenza, diligenza u sensibilita' normali: kriterju li filwaqt li jservi ta' gwida oggettiva ghall-gudikant, ihallih fl-istess hin liberu li jivvaluta d-diligenza tal-kaz konkret. Fis-sentenza moghtija mill-Qorti fil-11 t'Ottubru 2012 fl-ismijiet : Il-Pulizija v Peter Diaddetta il-Qorti ccitat dak illi qal Cera Muscat fil-Criminal Pleading, Evidence and Practice: 10 Pulizija vs Sharples Palmier Delre (Qorti Kriminali, 04/02/1961, Kollez XLV.iv.870, Flores) 11 Appell Kriminali Numru. Il-Qorti tirrileva li dak applikabbli fil-ligi Civili r-res ipsa loquitur (Il- fatti jitkellmu wehidhom) m'ghandhiex applikazzjoni diretta fil-Ligi Kriminali izda kif intqal fil-kaz Wilkinsons f'para 5.52: Kif tajjeb gie osservat fil-kawza Giuseppa Clark –vs- Philip Xuereb Micallef et, Appell Civili, 23 ta' Frar 1962: jirregola s-sewqan skont "hu obbligu il- kondizzjonijiet u c-cirkostanzi, bhal ma huwa l-hin ta' billejl, il- vizwali ostakolata bid-dlam u bix-xita, l-piz tal-vejikolu, l-istat tal-art, u rapporti ohra kontingenti; u hu anke dmir ta' driver li jzomm dik li komunement tissejjah 'a reasonable careful look-out' liema dmir jkun ragjonevolment vizibbli". Issa meta qieset kollox, din il-Qorti se taghmel apprezzament ta' fatt u tasal ghall-konkluzjoni skont ic-cirkostanzi kollha migbura fil- process. Illi huwa principju ben stabbilit li sewwieq ghandu l-obbligu li jzomm l-hekk imsejjah "proper look out". Illi l-istess Qorti tal-Appell Kriminali rriteniet ukoll li ta' proper biex nuqqas … iwassal ghal responsabbilta' penali l-Qorti trid tkun sodisfatta illi kieku ma kienx ghal dak in-nuqqas dik il-hsara x'aktarx kienet tigi evitata jew x'aktarx li ma kinitx issehh f'dak il-grad li effettivement sehhet...13 Illi dwar velocita' m'hemmx dubju li speed jista' jkun ecessiv anke jekk ma jiskorrix il-limiti regolamentari ghal dik il-lokalita' izda jiskorri dawk dedatti mill-prudenza u mill-fatturi ambjentali tal- mument.14 12 Pulizija vs Roderick Allafi: Appell Kriminali deciz 26 ta'Mejju 2004 13 Pulizija vs Joseph Mangion Mizzi: deciza 6 ta' Gunju 2003 14 Pulizija vs Haden Aquilina Ruggier op cit Fil-kaz R v Hughes [2013] UKSC 56 intqal li: F'dan il-kaz, u cioe' jekk tirrizulta n-negligenza kontributorja, din in-negligenza kontributorja ghandha tittiehed in kunsiderazzjoni biss fil-kalibrar tal-piena li ghandha tigi erogata. Illi f'dan is-sens jikkommenta anke l-Antolisei: Il-Qorti waqt li qeghda tiddeciedi trid izzomm f'mohhha l- mistoqsija jekk l-agir tal-imputat kienx il-fattur li wassal għal dan l- jrid iwiegeb ghal dan l-agir tieghu incident stradali. Huwa indipendentement minn dak li seta' għamel ħaddieħor. Sabiex il- fattur kontributorju tat-terz jinnewtralizza r-responsabbilta' tal- imputat, dan il-fattur irid ikun dak li unikament u esklussivament iwassal għall-incident stradali. Fil-kamp penali, in-neglig enza kontributorja ma teħlisx lis-sewwieq jekk ma tkunx il-kawza unika tas-sinistru akkadut. L-Archbold fil-parti fejn jitkellem dwar Causing Death by Careless, or Inconsiderate Driving16 jghid li: L-Artikolu 15(1)(a) tal-Kap. 65 – Sewqan bla kont, traskurat (ii) u perikoluz L-artikolu 15(1)(a) tal-Kap. 65 jistabilixxi li: "Kull min - (a) isuq vettura bil-mutur jew vettura oħra mingħajr liċenza tas-sewqan jew vettura bil-mutur jew vettura oħra li ma jkollhiex liċenza, jew isuqha b'nuqqas ta' kont, bi traskuraġni, jew b'mod perikoluż, iżda ma tkun meħtieġa ebda liċenza dwar bicycle; jew (b) iġiegħel, iħalli jew jippermetti li l- vettura bil-mutur jew vettura oħra tiegħu tinsaq minn persuna li ma jkollhiex il-liċenza meħtieġa biex issuq vettura bil-mutur jew vettura oħra, ikun ħati ta' reat u jeħel, meta jinsab hekk ħati, il-piena tal-multa ta' mhux iżjed minn mitejn u tnejn u tletin euro u erbgħa u disgħin ċenteżmu." Il-legislatur ma jaghtix definizzjoni ta' x'jikkostitwixxi sewqan bla kont, traskurat jew perikoluz. Allura jispetta lill-gudikant li jaghti l-interpretazzjoni tieghu u jaghmel tajjeb ghal dan in-nuqqas tal- legislatur. Ta' ghajnuna f'dan ir-rigward hija s-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Alfred Muscat Cohen tas-6 ta' Mejju 1997 (Riportata f'Volum LXXXI.iv.57) deciza mill-Qorti tal-Appell Kriminali. Il-Qorti kienet irriteniet li: "Sewqan traskurat (negligent driving) hu kwalsiasi forma ta' sewqan li jiddipartixxi minn, jew li ma jilhaqx il-livell ta' sewqan mistenni minn sewwieq ragonevoli, prudenti, kompetenti u ta' esperjenza. Bhala regola, il-ksur tar-regolamenti tat-traffiku kif ukoll in-non-osservanza tad-disposizzjonijiet tal-Highway Code li jincidu fuq il-mod jew il-kwalita' ta' sewqan ta' dak li jkun, jammonta wkoll ghal sewqan traskurat. Sewqan bla kont hu deskritt fis-subartikolu (2) tal-imsemmi artikolu 15 bhala sewqan 'bi traskuragni kbira'. Din it-tieni ipotesi, jigifieri ta' sewqan bla kont, tikkontempla s-sitwazzjoni fejn il-grad ta' traskuragni tkun kbira u tinkludi l-kazijiet fejn wiehed deliberatament jiehu riskji fis-sewqan li m'ghandux jiehu minhabba l-probabbilita' ta' hsara li tista' tirrizulta lil terzi, kif ukoll kazijiet fejn wiehed ikun indifferenti ghal tali riskji. Sewqan perikoluz (dangerous driving) jirrikjedi li fil-kaz partikolari s-sewqan kien ta' perikolu ghal terzi jew ghall- proprjeta' taghhom. Biex wiehed jiddeciedi jekk kienx hemm dana l-perikolu, wiehed irid jara c-cirkostanzi kollha tal-kaz, inkluzi l-hin u l-lokalita' ta' l-incident u l-presenza o meno ta' traffiku iehor jew ta' nies ghaddejjin bir-rigel. Naturalment, sewqan f'kaz partikolari jista' jaqa' taht tnejn jew aktar minn dawn it-tliet forom ta' sewqan, f'liema kaz japplikaw id- disposizzjonijiet tal-ligi u d-dottrina in materja ta' konkors ta' reati. Ghall-finijiet ta' piena l-legislatur pogga s-sewqan bla kont u s-sewqan perikoluz fl-istess keffa. Ir-reat ta' sewqan traskurat hu kompriz u involut f'dak ta' sewqan bla kont u f'dak ta' sewqan perikoluz (ara The Police vs Charlotte Van Colen, Appell Kriminali, 21/5/96)". Il-kwistjoni jekk sewqan jistax jigi klassifikat bhala negligenti, bla kont jew perikoluz hija kwistjoni purament ta' "degree". Fis- sentenza Il-Pulizija vs Mario Gravino, deciza fid-19 ta' Frar 2004 intqal li: "...kif gie ritenut minn din il-Qorti diversament preseduta, jekk sewqan hux (i) negligenti, jew (ii) bla kont jew (iii) perikoluz hi kwistjoni ta' 'degree' (App. XLIV, p. 933]) u kif jidhru wara xulxin huma fl-iskala tas-serjeta' taghhom (App. Gie wkoll ritenut li biex jintegra ruhu r-reat ta' sewqan perikoluz, hemm bzonn ta' certu grad ta' 'recklessness' (App. Invece sewqan negligenti jew traskurat ifisser nuqqas ta' prudenza ordinarja li wiehed ghandu jadopera biex jevita s-sinistri stradali (App. IIli l-Qorti tal-Appell fil-kawza fl-ismijiet : Jesmond Xuereb Zhang vs Giulio Palmier Delre, deciza fil-15 ta' Jannar 1997 qalet illi: ".… f'materja ta' determinazzjoni ta' responsabbilta' ghall- incident awtomobilistiku l-Qorti ghandha dejjem tiggudika a bazi ta' dak li jirrizultalha li kienet il-kawza prossima w immedjata tieghu u tapplika ghalih ir-regoli li s-sewwieqa kienu obbligati josservaw u jobdu. F'materja ta' sewqan huma r-regolamenti u t- tharis u l-ksur taghhom li jaddebitaw ir-responsabblita' u mhux l-ekwita' u gudizzju approssimattiv. Huma dawn ir-regolamenti li ghandhom jigu rigidament applikati. Dan biex jigi assigurat l- ordni, jista' jipprevjeni l-incidenti." (ara wkoll il-kawza : Amadeo Santoc vs Carmelo Aquilina Ruggier (Appell Civili, 24 ta' Jannar 1966). l-istess regolamenti, fir-rispett ta' Il-Qorti tal-Magistrati (Malta) Gudikatura Kriminali kif preseduta fis-sentenza taghha : Gialanze vs Clayton James Scerti De Giorgio, deciza fit-23 ta' Mejju 2016 (Kaz. Nru. 1041/2011) qalet: "f'materja ta' incidenti stradali il-provi indizzjarji, hafna drabi jista' jkunu siewja ferm, u xi drabi jistghu anki jkunu siewja ferm aktar minn dawk okulari li, kultant jistghu ikunu biss soggettivi u kultant, u x'aktarx iva milli le, ikunu kuluriti b'dak li jissejjah 'esprit de voiture'. U mbaghad fejn ma jkunx hemm xhieda okulari li jistghu jiddeskrivu jew jispjegaw dak li gara, dawn il-provi indizzjarji, jistghu facilment u minghajr bzonn ta' hafna tigbid, jaghtu stampa cara tad-dinamika tal-incident. S'intendi, bhal kull prova indiretta ohra, jridu jkunu tali li jwasslu ghal konkluzzjoni univoka u li biha l-gudikant ikun moralment konvint lill hinn minn kull dubju dettat mir-raguni mill-htija jew responsabbilta' kriminali tal-imputat jew akkuzat jekk mill-assjem tal-provi … hu dover tal-Qorti li tara cirkostanzjali jirrizultax b'mod li jkun sodisfatt il-konvinciment morali tal-gudikant sal-grad rikjest fil-process penali tirrizultax htija ta' sewqan hazin." Il-Qorti tal-Appell Kriminali b'mod partikolari l-wirt li hallielna dwar materji ta' traffiku l-Imhallef Joe les Clark u dan minhabba l-esperjenza twila li kellu bhala espert tat-traffiku qabel ma ssejjah biex iservi fil-Gudikatura huma gwida ghall-Qorti meta tkun qeghda tiddelibera dwar kazijiet bhal dan in ezami. L- Imhallef Galea Clark fil-kaz il-Pulizija vs Luke Chetcuti Theuma deciz fis- 18 ta' Ottubru 2007 jelenka numru ta' decizjonijiet u t-taghlim taghhom: Fil-kaz "Il-Pulizija vs. Giuseppe Darrigo" ([3.5.1953] Kollez. XXXVII iv. p.1108) gie ritenut li:- "sabiex ikun hemm il-perikolu hemm bzonn li jkun hemm xi haga aktar mis-semplici vjolazzjoni ta' normi regolamentari, imma ma hemmx bzonn li l-manuvra tikkonkretizza ruha f'konsegwenzi dizastruzi. Il-ligi in tema ta' sewqan perikoluz tikkuntenta ruha bil-perikolu potenzjali u ma tridx il-perikolu tradott fir-realta'." Fl-appell kriminali "Il-Pulizija vs. Claudia Xuereb Micallef" [15.11.1996.] intqal li "il-fatti – inkluzi l-provi indizjarji – "circumstantial evidence" jistghu jkunu tali li l-gudikant ihossu moralment konvint li jista' jigbed certi konkluzzjonijiet minn dawk il-fatti ...dak li fid-dottrina Ingliza jissejhu "presumptions of fact". Speed jista' jigi dedott mit-tul tal-brake marks (App. Verzjonijiet differenti Il-Qorti hija rinfaccjata b'zewg verzjonijiet ta' dak li effettivament gara u cioe' l-verzjoni tal-Prosekuzzjoni li tallega li l-incident li sehh ghandu jwiegeb ghalih l-imputat u l-verzjoni tal-imputat li jichad b'mod assolut dak li gie allegat fil-konfront tieghu u jsostni li kien il-parte civile bl-agir tieghu li wassal ghall-incident. Il-Qorti tinnota li f'dan il-kaz m'hemmx persuni indipendenti li raw il-kaz isehh, ghandna biss il-verzjoni tal-imputat ghaliex il-vittma ma lahaqx ta l-verzjoni tieghu kawza tal-griehi li garrab li wasslu ghall-mewt tieghu. Illi ghalhekk m'hemmx dubju li kollox jiddependi fuq il-kredibilita` tax-xhieda u dan billi bhala gudikant il-Qorti sejra taghti qies l- imgieba, il-kondotta u l-karattru tax-xhieda, tal-fatt jekk ix-xhieda ghandhiex mis-sewwa jew hix kostanti u ta' fatturi ohra tax-xhieda tieghu u jekk ix-xhieda hix imsahha minn xhieda ohra u tac- cirkostanzi kollha tal-kaz u dan ai termini tal-Artikolu 637 tal- Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta. Kif gie ritenut fis-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Jason Lee Borg Bonnici u Alan Xuereb Micallef mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar il-hmistax ta' Gunju, 1998: "Provi jew indizzji cirkostanzjali ghandhom ikunu univoci, cioe' mhux ambigwi. Ghandhom ikunu indizzji evidenti li jorbtu lill- akkuzat mar-reat u li jwasslu, mehuda lkoll flimkien, ghal konkluzzjoni li kien l-akkuzat u hadd aktar, anzi l-akkuzat biss, li kien il-hati u li l-provi li tressqu kienu nkompatibbli mal- presunzjoni tal-innocenza tieghu. " Fil-fatt skont sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar is-sitta ta' Mejju, 1961 fil-kawza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Carmelo Galea St. John gie ritenut li: "l-prova indizzjarja ta' spiss hija l-ahjar prova talvolta hija tant li tipprova fatt bi precizjoni matematika." Kif gie ritenut mill-Qorti tal-Appelli Kriminali fis-sentenza moghtija fis-17 ta' Gunju 1998 fl-ismijiet Il-Pulizija vs David Andolfi: "Provi cirkostanzjali huma bhal katina li tintrabat minn tarf ghal tarf b'sensiela ta' ghoqiedi li jorbtu ma' xulxin u li flimkien jwasslu fl-istess direzzjoni." Illi fis-sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali (sede superjuri) fil- kawza fl-ismijiet ir-Repubblika ta' Malta v Angel sive Angelo Spiteri Fondacaro tal-15 ta' Mejju 2009 intqal illi: 'L-assjem tal-provi kien tali li a bazi tieghu l-gurati setghu ragonevolment u b'konvinciment morali trankwill ghall-aħħar jaslu għall-konkluzjoni la ma jemmnux dak li qed isostni l- appellant u jsibu li l-provi jwasslu inekwivokabbilment ghall- ħtija tiegħu. L-indizji, biex jagħmlu prova, jeħtieg li jkunu univoci'. Biex twettaq l-ghan taghha ghaddejja b'kampanja ta' edukazzjoni ghall-pubbliku. Il-Qorti thoss li ghandha tikkwota dak li tghallem din l-organizzazzjoni li tibbaza l-argumenti fuq studji ufficjali varji dwar it-temi li jistghu jghinu fl-analizi li qeghda ssir biex il-Qorti tasal ghad-decizjoni taghha f'dan il-kaz. Is-Safe Drive Directory27 tal-Awstralja jaghti taghrif dwar stopping distance ghal sewwieq ta' vettura fejn dan jiddependi fuq erba' fatturi "Human Perception Time, Human Reaction Time, Vehicle Reaction Times u Vehicle Braking Capability": KONSIDERAZZJONIJIET LEGALI MILL-PARTIJIET L-imputat jargumenta li l-htija tal-kollizzjoni li wasslet ghall-mewt tal-vittma kienet unikament tas-sewwieq l-iehor tal-mutur li hareg minn fuq post li ghandek tieqaf ghal fuq triq principali, bla ma biss ra l-vettura tieghu riesqa lejh qabel il-habta. Jekk noqghodu fuq ix-xiehda tal-imputat li hu l-uniku wiehed li xehed dwar kif sehh l-inicdent, ghaliex il-persuna l-ohra ma setghetx taghti l-versjoni taghha ghax inghaqdet mal-Hallieq dakinhar stess, il-vittma jista' jkun in parti responsabbli ghall- incident ghax baqa' hiereg sa nofs it-triq u jista' jaghti l-kaz li ma kienx esplora tajjeb it-triq principali qabel ghamel dan u li ma kienx qed ta' Sottomissjonijiet taghhom a fol. 431 et seq.) ma jaqblux ma' dan u jsostnu li vittma kien diga hareg u kien fil-karregjata tieghu sejjer lejn l-Ghasri: izomm "a proper It-truck tal-imputat ħalla brake-marks li fihom tul ta' 13.75 m fuq in- naħa tal-lemin, u 11.90 m fuq in-naħa tax-xellug. Mir-ritratti li ttieħdu mill-espert fotografu u wkoll mir-ritratti Nru. 8 u 9 tal-Perit Magri Sobh, jirriżulta li dawn il-brake marks huma kważi paralleli għas- sinjal abjad li jindika l-linja medjana tat-triq, bil-brake tan-naħa tal- lemin jibda u jispiċċa fuq in-naħa 'ħażina' tat-triq, ċjoè fuq il-lemin tas-sinjal abjad kontinwu. Infatti dawn ir-ritratti juru li t-truck jinsab bi kważi nofs il-wiesgħa tiegħu fuq il-karreġġjata li hija ntiża għall- użu ta' vetturi li jkunu jinsabu lejn l-Għasri, u mhux għal min huwa ħiereġ mill-Għasri – bħal ma kien l-imputat. Juru wkoll li fil-punt li jibdew il-brake marks, is-sinjal abjad huwa wieħed kontinwu u jibqa' kontinwu għal press'a'poco nofs it-tul tal-brake marks. [...] Issa hemm qbil li l-brakes tat-truck kienu jiffunzjonaw tajjeb dakinhar tal-inċident. Dan ġie kkonstatat mill-espert Joseph Lepre’ u b'ebda mod ma ġie kontradett jew ikkontestat mill-imputat. Infatti fil-kontro-eżami tiegħu, Borg jiftaħar li l-brakes kienu "perfetti". Hemm qbil ukoll li t-truck ħalla medja ta' kważi tlettax-il metru tul ta' brake marks, sar-roti ta' wara tat-truck, anki skont il-kalkoli konservattivi tal-Perit Shawn Magri Sobh. Skont it-tabella indikattiva li tinsab fil-Highway Code, vettura li tħalla dak it-tul ta' brake marks tkun għaddejja notevolment iktar minn 35 k.f.s. – madwar 50k.f.s. U dan lanqas ma jieħu inkunsiderazzjoni l-fatt li għal tul ta' 3 metri mill-braking distance, it-truck tal-imputat kien għaddej ikaxkar miegħu lill-mutur u lill-ġisem ta' Michaelangelo Lepre’. Dan il- fattur żgur li għen sabiex it-trukk jieqaf f'distanza inqas minn dik li kienet tkun meħtieġa li kieku twaqqaf biss bl-operazzjoni tal-brakes tiegħu. Dan ifisser, neċessarjament, li inizjalment il-veloċità ta' Borg kienet notevolment iktar elevata minn dak li qed jgħid huwa. Naturalment, in vista tal-fatt li l-mutur tkaxkar lura għal mhux inqas minn 2.90 metri mill-punt tal-impatt, id-distanza mill-punt tal-ħruġ tvarja notevolment, u l-perit indika li din id-distanza kienet ta' 11.5 metri. jispjega li dawn id-distanzi huwa Iktar tard, il-Perit Magri Sobh kejjilhom dejjem dijagonalment, jiġifieri minn punt sa punt: issa ovvjament, min ikun ħiereġ minn triq sekondarja ma jkunx saq "as the crow flies"; imma jkun l-ewwel qasam il-karreġġjata f'direzzjoni opposta għal dik li fiha jkun irid isuq huwa, u imbagħad, la darba daħal fil-karreġġjata proprja tiegħu, jiddritta l-vettura tiegħu jibda jsuq fid-direzzjoni li fiha jkun fi ħsiebu jmur. Il-Perit ikompli jispjega li l-wisa' tal-karreġġjata li tieħu mill-Għasri hija ta' 5.2 metri. B'aplikazzjoni tal-formola li l-isquare tat-tul taż-żewġt iġnub qosra ta' triangolu jġibu flimkien total li huwa ekwivalenti għall-isquare tal- itwal ġenb tiegħu, dan ifisser li l-mutur kien laħaq ivvjaaġġja tul ta' iktar minn ħdax-il metru matul il-karreġġjata proprja tiegħu qabel ma ntlaqat mit-trukk: (12.5 x 12.5) - (5.2 x 5.2) = 132, li l-isquare root tiegħu jiġi L-imputat jipprova jenfasiżża ħafna l-fatt li d-daqqa fil- mutur kienet fuq il-ġenb tal-lemin tal-mutur, u hekk ukoll id-daqqa fuq ras Michaelangelo Lepre’ kienet fuq il-lemin sabiex jargumenta li l-mutur kien għadu jinsaq f'direzzjoni perpendikolari għalih fil- mument tal-impatt. Madankollu eżami tar-ritratti tal-ħsara fil-mutur għandu juri b'mod ċar li l-mutur kien diġà jinsab paralleli jew kważi paralleli għat- trukk, imma jinsab fid-direzzjoni opposta għal dik tiegħu. Hekk ir- ritratt Nru. 4 meħud mill-Perit Shawn Magri Sobh, u, b'mod partikolari, dawk meħuda mill-espert fotografiku, juru li d-daqqa fuq in-naħa tal-lemin tal-mutur ma kinitx daqstant vjolenti li jista' jingħad b'ċertezza li dik kienet l-ewwel impatt mat-trukk. Wisq u wisq iktar ma jistax jingħad li d-daqqa fuq it-tank tal-petrol seħħet f'mument li l-mutur kien għadu jinsaq f'direzzjoni perpendikolari għal dik li fiha kien qed jinsab it-trukk. Kieku kien hekk, neċessarjament li bejn il-mutur u t-truck, kien ikun hemm is-sieq leminija ta' Michaelangelo Lepre’ (għaliex dan ma kienx bla saqajn u għaliex Lepre’ ma kellu l-ebda post ieħor fejn seta' jpoġġi saqajh fil-mument tal-impatt. U min-notamenti kliniċi u wkoll mir-rapport ta' Dr. Mario Riyahi, l-espert mediku, jirriżulta li Michaelangelo Lepre’ ma sofra l-ebda feriti f'siequ l-leminija. Fit-tieni lok, impatt bejn il-parti frontali tat-trukk fuq naħa u l-ġenb lemini ta' mutur jinsaq f'direzzjoni perpendikolari għat-trukk fuq in- naħa l-oħra, kien jissarraff fuq ħsarat konsiderevoli fuq il-parti warranija kollha tal-mutur u mhux f'sempliċi daqqa angolata fuq it- tank tal-petrol tal-mutur. Fir-rigward tas-saħħa tal-impatt fuq il-ġenb tal-lemin tal-mutur, imbagħad, l-esponenti jirrilevaw ukoll li daqqa fuq mutur minn trukk li wara dik id-daqqa kompla jkaxkar lill-mutur taħtu għal kważi tliet metri kienet tħalli ħsarat ferm iktar konsiderevoli milli sempliċi tagħtina fuq it-tank tal-petrol. Dawn il-fatturi kollha jindikaw oltre kull dubju raġjonevoli li d- dinamika tal-inċident kienet is-segwenti: L-inċident seħħ meta l-mutur kien diġà fil-karreġġjata tiegħu, jinsaq b'mod paralleli jew kważi, għat-trukk li kien qed jinsaq f'direzzjoni opposta. Meta s-sewwieq tal-mutur ra lit-trukk ġej għal fuqu, huwa istintivament ġibed iktar lejn ix-xellug tiegħu, u għalhekk il-mutur ippreżenta l-parti leminija tiegħu bħala mira (target) għat-trukk. Għalhekk il-mutur laqqat glancing blow fuq it-tank tal-petrol tiegħu fl-istess waqt li t-trukk laqat lil Zammit f'rasu, u fil-ġenb lemini tiegħu (li wasslu għall-feriti kkonstati fil-kranju u fil-kustat lemini ta Zammit), u imbagħad t-trukk kompla għaddej ikaxkar kemm lill- mutur kif ukoll lis-sewwieq tiegħu mat-triq għal kważi tliet metri qabel ma waqaf. U huwa probabbli wkoll li l-fatt li t-trukk kaxkar lil Zammit għal kważi 3 metri tul it-triq ikkontribwixxa b'mod determinanti għall-gravità tal-feriti li sofra Zammit u li finalment wasslu għal mewtu. Lanqas ma jista' l-imputat jiġbed xi argument utili għalih (kif jidher li pprova jagħmel l-avukat tiegħu waqt il-kontro-eżami tal-Perit Shawn Magri Sobh) mill-fatt li l-mutur finalment spiċċa bil-quddiem tiegħu jħares lejn il-ħajt fuq il-lemin tal-imputat. Huwa fatt li ma jista' jinnegah ħadd li l-mutur spiċċa jitkaxkar mal-art taħt ir-roti tat-trukk, lura fid-direzzjoni li kien ġej minnha, għal kważi tliet metri. Matul din id-distanza kollha, mhux biss huwa probabbli imma hija ħaġa ċerta li l-mutur ma setax jibqa' jħares fl-istess direzzjoni li kien fiha fil-mument tal-impatt inizjali. Id-difiza (fin-Nota ta' Sottomissjonijiet taghha a fol. Hemm ghadd ta' cirkostanzi li din il-Qorti trid izzomm quddiem ghajnejha biex tiddetermina l-kwistjoni ta' responsabbilita' ghal dak It-triq li fiha kien qed isuq l-imputat hi bla dubbju triq principali filwaqt li t-triq li minnha hareg Zammit hi triq sekondarja. Mill-provi prodotti jirrizulta li d-dinamika tal-incident kienet li s- sewwieq tal-mutur hareg minn triq sekondarja u qasam il- karreggjata li minnha kien ghaddej isuq l-imputat biex jikser ghal xi dritta lil min jigi biex johrog minn triq sekondarja li jibqa' hiereg ghad-dritt minghajr ma jesplora tajjeb it-triq principali qabel ma 431/13, deciz mill-Qorti Tal-Magistrati (Malta) Gudikatura Kriminali fit-13 ta' Lulju 2016). Dan naturalment jinkombi fuq is-sewwieq li jkun se jwettaq tali manuvra aktar attenzjoni u diligenza fis-sewqan Illi l-artikolu 213 tal-kodici ghat-traffiku fit-triq jiddisponi li 'f'salib it- toroq jew ghaqda ta' triq principali ma' triq sekondarja, it-traffiku fit-triq sekondarja ghandu jaghti d-dritta lit-traffiku li jkun ghaddej fih, jew li jkun Kif tajjeb osservat il-Qorti tal-Appell Kriminali fil-kawza : Il-Pulizija vs Joanne Coutts:, deciza fil-25 ta' Novembru 2011, jipprospetta 'tlett regolamenti importanti u cioe` (i) illi s-sewwieq jersaq b'attenzjoni kbira lejn l-inkrocju bil-hsieb li jaccerta ruhu li ma jkunx sejjer jiddisturba t-traffiku li jkun ghaddej fi triq principali; (ii) li jaccerta ruhu li ma jkunx hemm traffiku fuq it-triq principali jew almenu jkun qieghed il-boghod b'tali mod li jkun jista` johrog minghajr xkiel; (iii) li jcaqlaq ghal fuq il-karreggjata principali bil-mod jew inching out sabiex ikollu vizwali ahjar tat-triq u jikkontrolla l-vettura tieghu skond ic- Fil-kawza : Il-Pulizija vs Pawlu Borg Bonnici (Kollez. 797) il-Qorti tal-Appell Kriminali qalet "ghalkemm driver ghandu joqghod dejjem attent sia jekk ikun fi triq dritta, kemm ukoll jekk ikun sejjer tidhol fiha, huma nitriwittiv, u hu principju affermatt f'diversi decizjonijiet tal-Qrati Inglizi illi d-driver li sejjer jidhol fit-triq id-dritta, minn triq ohra ghandu obbligu aktar minn dak id-driver fuq it-triq id-dritta, ghas-semplici raguni li jkun sejjer jaqsam l-'stream of traffic' li jkun hemm fit-triq id-dritta; mentri d-driver fuq it-triq id-dritta, ladarba sejjer ikompli ghad-dritt, ma jkunx sejjer ifixxkel lil hadd." Ghalhekk b'mod generali d- dover tas-sewwieq li jkun sejjer jaqsam triq principali u jiddisturba l- kors normali tat-traffiku ghandu grad ta' attenzjoni ferm aktar gholi minn dak is-sewwieq li jkun ghaddej fuq triq principali fejn allura s- sewwieq fit-triq sekondarja ghandu l-obbligu u l-kompitu` illi jaccerta ruhu li jkun jista` johrog mit-triq sekondarja minghajr perikolu u tfixxkil ghal utenti l-ohra. L-istess fil-kawza : Il-Pulizija vs Anthony les (Kollez. XXXVII.iv.137) fejn ikkwotat is-sentenza Alusta Valentino vs Bonnici Lanzon Il-verzjoni tal-imputat ta' kif sehh l-incident tkompli tirrendi l- aktar gravi ghas-sewwieq tal-mutur. Il-verzjoni tal-imputat moghtija a tempo vergine lill-Pulizja, u li giet ikkonfermata fl-istqarrija, u giet il-Qorti hija wahda tal-Ispettur Frank Mercieca (08.08.2013) li l-imputat stqarr mieghu fuq il-post tal-incident li s- sewwieq tal-mutur hareg mit-triq sekondarja, minn fuq il-karreggjata 'speed daqxejn eccessiv', u malli lemhu li baqa' hiereg huwa ghafas il-brake. Fl-istqarrija li rrilaxxja l-imputat lill-Pulizija fl-24 ta' Lulju 2013, l- imputat rega' kkonferma li : "Waqt li kont ghaddej minn Triq L- Ghasri, ahna nsibuha bhala Triq il-Gdida direzzjoni lejn Paola, kont ghaddej ghal affair tieghi u f'daqqa wahda johrogli mutur mit- Triq il-Qadima. Dan il-mutur hareg kontra l-linja u hareg ezatt minn taht il-hajt ghax hemm central strip li suppost wiehed idur maghha biex johrog. Jiena malli lmahtu pruvajt niskapulah u ghafast il-brake pero' f'daqqa wahda smajt tahbita kbira mal-faccata tal-gabina tat- Fis-sentenza fl-ismijiet : Pulizija vs John Randazzo, deciza fil-31 ta' Ottubru 2013, il-Qorti tal-Appell Kriminali rriteniet is-segwenti : "Ma hemm xejn hazin illi l-Qorti tistrih fuq xhud wiehed biss kif del resto hija ntitolata li taghmel permezz tal-Artikolu 638(2) tal-Kapitolu 9. Dan l- Artikolu jghid illi xhud wiehed jekk emmnut minn min ghandu jiggudika fuq il-fatt hija bizzejjed biex taghmel prova shiha u kompluta minn kollox, Naturalment din ix-xhud tkun trid tigi evalwata fil-kuntest tal-linji gwida moghtija mill-Artikolu 637 tal-Kapitolu 9". Ghalhekk din ill-Qorti m'ghandhiex ma tiehux il-verzjoni tal-imputat bhala wahda genwina u veritjiera meta l-istess verzjoni hi korroborata minn provi ohra indizjarji li ghandhom jiskolpaw minn kull htija. Is-sewwieq tal-mutur mhux biss qasam it-triq principali izda hareg minn naha l-hazina tat-triq sekondarja cjoe' mill-karreggjata li minnha jidhlu l-vetturi u baqa' hiereg ghad-dritt bla ma waqaf qabel hareg, anzi' fi kliem l-imputat lill-Ispettur Frank Mercieca l-vittma Il-pozizzjoni ta' kif intsab il- mutur murija fuq id-dokument SM02 ihares bi dritt il-faccata tat-triq sekondarja minn fejn hareg, il-fatt li l-mutur instab li kien ghadu ngranat fuq il-first gear kif irrelata l-espert mekkaniku, u l-fatt ukoll li l-hsara fuq il-mutur ma kinitx wahda frontali izda biss fuq il-genb tal-lemin, dawn kollha huma kollha fatturi ndikattivi tal-fatt li mal- impatt il-mutur ma kienx fil-pozizzjoni jhares fid-direzzjoni tal- Ghasri izda kien f'pozizzjoni orizzontali ma' Triq L-Ghasri cjoe' kien ghadu jhares bi dritt minn fejn hareg. johrog (u dan apparti li qabel ma hareg ried jiehu l-prekawzjonijiet mehtiega li jaghmel il-manuvra u jaqsam it-triq principali meta jkun cert li jista' jaghmel dan bla ebda perikolu ghall-utenti tat-triq principali) certament li fejn sehh l-impatt hemm distanza twila bizzejjed li kienet tippermetti li s-sewweiq tal-mutur kien jilhaq jippozizzjoni l-mutur tieghu f'linja vertikali lejn id-direzzjoni tal- Hemm distanza bizzejjed li l-mutur ma kellux jibqa' fuq il- Il-mutur ma kellu ebda hsara fuq quddiem, izda biss il-hsara kienet wahda laterali cjoe' fil-genb tan-naha tal-lemin. Dan kollu jkompli jikkorrobora l-verzjoni tal- imputat li l-vittma baqa' hiereg ghad-dritt mill-karreggjata l-hazina ta' Triq il-Qadima u kif lemhu hasdu u kien pront ghafas il-brakes b'kemm kellu sahha. Il-pozizzjoni angolata tal-brake marks jindikaw car li fil-mument li l- huwa kien qed isuq fuq il-karreggjata tieghu. Huwa evidenti li meta l-imputat lemah lill-vittma hiereg minn taht il-hajt huwa ipprova jiskapulah billi kiser lejn il-lemin, u billi l-vittma baqa' hiereg ghad- dritt sehh l-impatt kif gie indikat fuq il-pjanta dok. Illi in materja ta' provi u senjatament dwar il-valur probatorju tal- iskizz ossia tal-pjanta redatta mill-Perit Shawn Magri Sobh, gie ritenut fis-sentenza fil-kawza fl-ismijiet Vella Smith, deciza mill-Qorti tal-Appell [Sede Inferjuri] fl-20 ta' Ottubru 2003, li "Huwa ndubitat li f'kazijiet ta' kollizzjoni l-iskizz dejjem importanti tal-provi, ad eccezzjoni tas- sitwazzjonijiet fejn ikun jidher ovvju illi dan ma jkunx gie redatt sewwa u jkun jonqsu indikazzjonijiet li ma jistghux jitqiesu traskurabbli. L- importanza ta' dan id-dokument giet ravvizata anke fil-kaz fejn dan ma wkoll veru li dan gie ppreparat in situ u a tempo vergine u hadd ma ressaq dubbju dwar l-integirta' tas-surgent. Dan ta' l-ahhar huwa recorder tar-res gestae u hu fid-dover qabel xejn, bhala parti mill-investigazzjoni tieghu, li jigbor il-fatti relevanti kif irrizultawlu materjalment u jirregistrahom fl- iskizz ta' l-okkorrenza. l-iskizz professjonali, u fejn indikat to scale jew almenu bl-esatezza, l-qisien importanti, u ma jkunx hemm kontestazzjoni dwaru mill-partijiet in kawza, dan l-iskizz ghandu jittiehed li jghamel prova ta' dak li juri" [Appell Civili, Carmel Xuereb Micallef vs Leone Copperstone, 7 ta' Ottubru 1997]. "Skizz maghmul professjonalment ghandu jittiehed bhala prova ta' dak li juri" Pul. vs. Joseph Aquilina Ruggier, [10.8.1963] u li min ma jarax dak li ragonevolment ghandu jara ifisser li ma jkunx qed izomm "a proper lookout" (App. Is-"side road user" ghandu dritt li jaqsam gol-"main road" meta, bid- debita prudenza, ikun accerta ruhu li din hi libera (App. Pul. vs. Nazzareno Borg Bonnici , [12.11.60] u "side road user" irid jidhol go "main road" bla ma jiehu riskju li driver prudenti ma jihux (App. "Ghalkemm il-main road user ghandu dritt aqwa mis-side road user u ghandu ragjonevolment jistenna li t-triq tieghu ma tkunx ostakolata, b'daqshekk hu mhux ezonerat ghal kollox milli anki hu jiehu l- prekawzjonijiet tas-sewqan prudenti." XL. iv. p.1225) B'dana kollu gie dejjem ritenut mill-Qrati ta' pajjizna li f'sede kriminali kull sewwieq iwiegeb ghall-agir tieghu indipendentement minn dak li jaghmel sewwieq iehor, ammenoche' dak li jigri ma jkunx dovut unikament u eskluzivament ghal htijiet da parti tas- sewwieq l-iehor (App. Il-"contributory negligence" ma tezonerax lis-sewwieq jekk ma jkunx hu kawza unika tas-sinistru. Pul vs. P. Vassallo Vol XXXVIII , p. 883,) L-imputat donnu jidher li qed jirrikorri ghad-difiza tas-"sudden emergency". Issa pero' kif gie ritenut mill-Qorti fl-Appell Kriminali: "Il-Pulizija vs. Capt. [13.12.68] : - "Driver ma jistax jissolleva b'success id-difiza tas-"sudden emrgency" meta l-emergenza jkun holoqha hu." Issa hu ovvju li l-imputat jaf sewwa l-inhawi u jaf li fejn hemm toroq sekondarji ghandu jnaqqas l-ispeed bhala prekawzjoni ghal kull ma jista' jinqala. L-imputat kien ghaddej bi speed in eccess ghal dak regolamentari ghal-lokalita' u ma kienx fi grad li jieqaf meta ra l-mutur qed jaqsam it-triq traversalment quddiemu, haga li zgur kien jaghmel kieku kien qed isuq bl-speed entro dak regolamentari. Hu risaput li mat-tul tal-brake marks li halliet warajha l-vettura tal- imputat, wiehed irid ukoll izid it-thinking distance. Inoltre jigi rilevat li l-vettura tal-imputat ma waqfitx biss bl-operat tal-brakes imma wkoll wara li laqat il-mutur, liema daqqa kienet qawwija bizzejjed biex sposta l-mutur minn fejn intlaqat. Konsegwentement zgur li bl-ispeed eccessiv tieghu l-imputat gie li ppriva lilu nnifsu mill-opportunita' li jieqaf hu wkoll entro d-distanza li seta' jieqaf fiha, li kieku kien isuq entro l-velocita' regolamentari. Ghalhekk l- imputat gie pogga lilu innifsu taht dik li in subiecta materia tissejjah "a self inflicted incapacity" li jaghmel tajjeb ghal dak in-nuqqas tas- sewqan hazin ta' haddiehor. l-mutur tal-vittma kien qed Ikkonsidrat: Din il-Qorti ghamlet numru ta' "presumptions of fact" li johorgu mid- dinamika tal-incident. Jirrizulta illi ghalkemm l-imputat kien ghaddej minn fuq il-"major road" u triq traversalment fejn wiehed ghandu jieqaf u ghalhekk kellu jaghti certu precedenza lill-vettura tal-imputat u ghalkemm jidher illi s- sewwieq tal-mutur seta' kkontribwixxa ghall-incident in ezami, pero' l-"contributory negligence" tal-parti l-ohra ma tezonorax lill- imputat jekk dan ma jkunx l-unika kawza tas-sinistru. F'dan il-kaz jidher illi minkejja li l-imputat kellu d-dritta ghax kien ghaddej fuq il-"major road", huwa kien qed isuq bi speed in eccess ghall-velocita' regolamentari kif jirrizulta mill-"brake marks" li halliet warajha l- vettura tieghu u li oltre dawn il-"brake marks" it-truck kien fadallu forza bizzejjed biex jaghti daqqa lill-mutur u ddawru. Dana allura jissuggerixxi illi l-eccess ta' "speed" li kellu l-"main road user" kien fattur determinanti fl-incident in ezami. B'dan li l-imputat sar dak li jissejjah " main road abuser". Il-fatt illi kien hemm certu kontributorjeta' tad-driver tal-mutur jista' jiswa biss ghall-fini tal-piena, pero' xorta wahda l-htija tal- imputat tissussisti jekk jirrizulta li xi nuqqas fis-sewqan tieghu b'mod determinanti ikkontribwixxa ghall-incident in ezami, kif indubbjament kien il-kaz. KONSIDERAZZJONIJIET LEGALI DWAR IL-PIENA Fil-kaz Il-Pulizija vs. Alfonso Elbourne, deciza mill-Qorti tal-Appell30 fl-10 ta' Marzu 2005 intqal: "din il-Qorti fl-ewwel lok ma tarax li s-sentenza ta' prigunerija sospiza hija mizura opportuna w indikata fil-kaz ta' offizi involontarji f'incidenti tat-traffiku, ghaliex l-ghan ta' tali mizura jew sanzjoni, fil-fehma ta' din il-Qorti, hu li, fil-waqt li tati opportunita' ohra lill-kriminal qabel ma tibghatu l-habs, proprju li zzomm lill-kriminal milli jerga' jaqa' u jikkommetti xi tip ta' delitt bhas-serq, drogi , frodi li hu jkun abitwat fih u mhux biex li xi hadd ma involontarjament , esperjenza li ovvjament hadd zgur ma jkun ihobb jew jixtieq li jerga' jirripeti. Inoltre il-Qorti thoss li l-piena karcerarja hija indubbjament wahda sproporzjonata meta si tratta ta' incident stradali nvolontarju fejn ma jirrikorrux l-estremi tas-sewqan bla kont jew jahbat b'karozza itajjar dawk tas-sewqan perikoluz. Din il-Qorti thoss li f'kaz ta' sewqan traskurat jew f' kaz ta' ksur tar-regolamenti tat-traffiku piena pekunjarja hija ferm aktar addattata w xierqa." Issa bhalma qalet il-Qorti fis-sentenza taghha fl-ismijiet Il-Pulizija v. Maurice Bharwani moghtija fit-13 ta' Novembru 200931, Min ikun gie kkundannat ghal piena ta' prigunerija sospiza jrid ikun, matul il-perijodu operattiv taghha, kif jghid il-Malti, 'imqarar u mqarben', ghax appena huwa, matul dak il-perijodu, jikkommetti xi reat iehor li ghalih hemm stabbilita piena ta' prigunerija, meta jinstab hati ta' dak ir-reat l-iehor tigi attivata l-piena ta' prigunerija li tkun giet hekk sospiza, u dak li jkun ikollu allura jibda jiskontaha." Il-ligi ma teskludix il-possibilita` li tinghata sentenza sospiza ta' prigunerija anke fejn ikun gie kommess reat involontarju, u lanqas fejn si tratta ta' first time offender. F'dan l-fedina penali tal- appellant/l-appellat kienet u ghadha sallum wahda netta. Fis-sentenza tat-23 ta' Settembru 1994 fl-ismijiet Il- Pulizija v. Anthony Nikolic il-Qorti tal-Appell Kriminali kienet spjegat kif Qorti ta' Gustizzja Kriminali ghandha taffronta l-kwistjoni jekk ghandhiex timponi o meno sentenza ta' prigunerija sospiza, u dan kemm fuq l-iskorta tal-gurisprudenza tal-qrati Inglizi u tal-ligi Ingliza kif kienet dak iz-zmien u precedentement33, kif ukoll fuq l- jinghad ukoll il-kaz, 31 App Nru 328/09 deciz mill-Prim Slater Vincent EI Khabuli 32 Deciza mill-Imhallef Vincent EI Khabuli 33 Id-disposizzjonijiet taghna dwar is-sentenza ta' prigunerija sospiza huma mudellati fuq il-ligi Ingliza, ligi, li ghandu jinghad, illum tbiddlet hafna mill-mudell li fuqu bbaza ruhu l-legislatur Malti. iskorta ta' gurisprudenza lokali34. Huwa car, anke fid- dawl tas-subartikolu (2) tal-Artikolu 28A35, li l-ewwel haga li qorti trid tiddeciedi hi jekk il-kaz jimmeritax piena ta' prigunerija, b'mod li jigu eskluzi (jekk kienu talvolta applikabbli u mhux aprioristikament eskluzi mill-ligi stess) mizuri bhal ordinijiet maghmula taht l-Att dwar il- Probation jew multa. Jekk jigi stabbilit, tenut kont tac- cirkostanzi kollha, li l-kaz kien jimmerita prigunerija, il- gudikant irid jghaddi ghat-tieni stadju, u cioe` biex jiddetermina t-tul ta' tali prigunerija. Hawn ukoll il- gudikant ma jridx joqghod ihares lejn is-subartikolu (1) tal-Artikolu 28A u jipprova jara kif ibaxxi l-piena biex igibha ma teccedix is-sentejn. Il-piena ta' prigunerija trid tkun dik il-piena li oggettivament taghmel ghall-kaz, indipendentement minn jekk tkunx tista' tigi sospiza o jekk il-piena hekk oggettivament meno. Huwa biss stabbilita ma tkunx ta' aktar minn sentejn prigunerija li l- jghaddi ghat-tielet stadju, u cioe` biex gudikant jikkonsidra jekk ghandux jissospendi o meno tali piena (ghal perjodu ta' mhux anqas minn sena u mhux izjed minn erba' snin). Huwa evidenti li l-ewwel haga li trid issir f'dana t-tielet istadju hi li wiehed jara jekk hemmx xi ostakolu statutorju ghal tali sospensjoni (bhalma huma l- paragrafi (a), (b) u (c) tas-subartikolu (7), gja` msemmi, tal-Artikolu 28A, jew bhalma wiehed isib fl-Artikoli 337A u 22(9) tal-Kapitoli 9 u 101 rispettivament; jekk ma hemmx tali ostakoli, allura, u allura biss, tqum il- kwistjoni ta' jekk il-piena ta' prigunerija ghandhiex tigi sospiza36 u, jekk ghandha tigi sospiza, x'ghandu jkun il- perjodu operattiv taghha (cioe` ghal kemm zmien tibqa' hekk sospiza fuq ras il-hati). 34 Il-Pulizija v. Joseph Plum Portelli App. 35 28A(2): "Qorti ma ghandhiex titratta ma' hati permezz ta' sentenza sospiza hlief jekk il-qorti jkun jidhrilha li l-kaz ikun wiehed li fih sentenza ta' prigunerija kienet tkun xierqa fin-nuqqas ta' xi setgha li tissospendi dik is-sentenza..." (sottolinear ta' din il-Qorti). 36 Ara wkoll R. v. BARTOLO BURLO!Busuttil Pepper (1969) 2 QB 29; [1969] 1 All ER 426. Din il-Qorti, fis-sentenza taghha aktar 'il fuq imsemmija (ta' Anthony Incorvaja) hadet linja aktar pragmatika milli forsi teoretika jew akkademika u, fuq l-iskorta ta' sentenzi li precedenti, stabbiliet ghandha tkun applikata bhala eccezzjoni u mhux bhala ta' xi cirkostanza regola, ghandha partikolari li minhabba fiha l-qorti thoss li ma jkunx opportun li tapplika l-piena "normali" preskritta mill-ligi ta' prigunerija b'effett immedjat. Fi kliem iehor, hemm bzonn li jkun hemm cirkostanza (jew cirkostanzi) specjali (mhux neccessarjament, pero`, cirkostanzi specjali u straordinarji bhalma jissemmew fl-Artikolu 21 tal-Kap. 9) li ta' prigunerija) aktar indikata ghar-retta amministrazzjoni tal-gustizzja mir-regola (il-piena karcerarja b'effett immedjat). Naturalment huwa mpossibbli li wiehed jiddetermina aprioristikament x'inhi jew x'tista' tkun tali cirkostanza (jew cirkostanzi), jew li jipprova jiddefiniha. Il-buon sens, pero`, jissuggerixxi diversi cirkustanzi, u kriterji ohra, li ghandhom jitqieghdu fil-kfief tal-mizien: il-gravita` tar- (is-sospensjoni l-eccezzjoni reat, il-mod kif ikun twettaq, l-impatt fuq is-socjeta`, il- hsara rizultanti, jekk wiehed ghamilx tajjeb ghal dik il- hsara, il-koperazzjoni u l-ghajnuna li wiehed ikun ta lill- pulizija fil-kors tal-investigazzjoni, l-ammissjoni bikrija (b'mod li l-istat ma jinkorrix aktar spejjez), l-impatt tas- sospensjoni jew tan-nuqqas ta' sospensjoni kemm fuq il- persuna misjuba hatja kif ukoll fuq is-socjeta`, jekk il- u/jew persuna misjuba x'indikazzjonijiet hemm li hija tista' terga' tikkommetti reat iehor (simili jew ta' xorta ohra), u hafna u hafna cirkostanzi ohra. Jinghad ukoll li, filwaqt li gudikant, fil- ghoti tal-piena (u dan mhux biss fil-kaz ta' jekk sentenza ta' prigunerija ghandhiex tigi sospiza o meno) ghandu jiehu kont tal-impatt tar-reat fuq is-socjeta` u tar-reazzjoni tas-socjeta` ghal dak it-tip ta' reat (tali reazzjoni hija r- rifless ta' dak l-impatt), il-gudikant mhux qieghed hemm biex jissodisfa l-ghajta ta' dawk li, ma' kull sentenza, tarahom jiktbu fil-gazzetti jew f'xi blog fuq l-internet biex jikkritikaw kollox u bl-addocc ghax minghalihom li saru issa esperti anke is-sentenzi ghandhom jigu decizi. fil-mod kif fil-ligi u Kif qal Lord Justice Sammut Micallef fil-kawza R v. Sargeant 38: L-Archbold meta jitkellem dwar il-linji gwida dwar sentenzi marbuta ma' incidenti tat-traffiku li jwasslu ghall-imwiet jikkwota mid-dibattitu tal-House of Lords fejn intqal: DECIZJONIJIET TAL-QRATI il-Qorti Din il-Qorti se telenka numru ta' decizjonijiet li nghataw mill-Qrati taghna fejn jidhlu incidenti tat-traffiku b'konsegwenzi serji: Il-Pulizija vs Kevin Pace Asciak, deciza mill-Qorti tal-Appell fis-6 ta' Frar imponiet sentenza sospiza, u 2013 – nonostante li l-Avukat Generali kien ukoll intavola appell, il-Qorti ikkonfermat sentenza sospiza "ghalhekk din il-Qorti ma tara l-ebda raguni sabiex tvarja n-natura tal-piena li l-ewwel Qorti kienet iddecidiet li tinfliggi"40. Il-Pulizija vs Alexander Palmier Delre, deciza mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar is-26 ta' Frar 2001 – l-imputat gie kkundannat multa ta' elf lira Maltin (Lm1,000) u l-imhallef sedenti fis-sentenza ghamel kumment fis-sens li fid-dawl tac-cirkostanzi tal-kaz in kwistjoni "l- ewwel Qorti kienet ukoll korretta meta ma mponietx piena karcerarja." Il-Pulizija vs Roderick Liddle, deciza mill-Qorti tal-Magistrati nhar l-1 ta' Awwissu 2008 – il-Qorti mponiet piena karcerarja ta' sena sospiza ghal tlett snin. Il-Pulizija vs Geoffrey Scerti De Giorgio, deciza mill-Qorti tal-Magistrati nhar l-10 ta' Novembru 2009 – il-Qorti imponiet 20 xahar prigunerija sospiza ghal tlett snin. Il-Pulizija vs Charlo Mentosa , deciza mill-Qorti tal-Magistrati nhar is-27 ta' Marzu 2009 – il-Qorti imponiet multa ta' Euro 2,500. Il-Pulizija vs Joseph Van Der Groen deciza mill-Qorti tal-Magistrati (Ghawdex) fil-5 ta' April 2016 il-Qorti imponiet multa ta' Euro 4,000. Il-Pulizija vs Paul Xuereb Micallef deciza mill-Qorti tal-Magistrati (Ghawdex) fit-30 ta' Gunju 2016 l-hati kien ikkundannat sentejn habs sospizi ghal erba' snin u Euro 3,000 multa. Il-Qorti hija tal-fehma li ghandha tikkunsidra piena alternattiva ghal dik ta' prigunerija. L-imputat Paul Borg Bonnici se jigi kkundannat ihallas multa u ordnat jaghmel xoghol komunitarju, liema piena tkun aktar gusta u ekwa minn dik ta' prigunerija. DECIDE: Ghal dawn il-motivi, il-Qorti wara li rat l-Artikoli tal-Ligi ndikati mill-Avukat Generali fin-Nota tieghu datata 19 ta' Mejju 2014 b'mod partikolari Artikoli 17, 23, 31, 225, 328(a) u 533 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta Artikoli 15(1)(a) u 15(2) b'riferenza ghal sewqan tal- b'manjiera imputazzjonijiet addebitati fil-konfront tieghu u tikkundannah multa komplessiva ta' erbat elef ewro (€4,000) u bl-applikazzjoni tal-artikolu 11 tal-Kap 446 tqieghed lil Paul Borg Bonnici taht Ordni ta' Servizz fil-Komunita` billi jaghmel xoghol bla hlas ghall-mitejn u hamsin (250) siegha f'dak il-post u skond l-arrangamenti li jsiru mid-Direttur tal-Probation u Parole, u bil- kundizzjonijiet kollha l-ohra msemmija fid-digriet anness. tas-Servizzi Din l-ordni qed isir wara li l-Qorti spjegat lill-hati fi kliem car l- import ta' din l-ordni u qaltlu x'inhuma l-konsegwenzi jekk huwa ma' joqghodx ghall-kundizzjonijiet ta' din l-ordni. Il-Qorti tordna notifika ta' din is-sentenza lid-Direttur tal-Ufficcju tal-Probation u Parole. Il-Qorti tordna wkoll li l-imputat Paul Borg Bonnici jigi skwalifikat mil- licenzji kollha tieghu tas-sewqan ghal zmien ta' tliet (3) xhur li jibdew jiddekorru minn nofsillejl u minuta ta' ghada. tal-imputazzjonijiet migjuba Stante kontrieh, il-Qorti tilqa' t-talba tal-Prosekuzzjoni ai termini tal- Artikolu 533 tal-Kap. 9 tal-Ligijiet ta' Malta ghall-hlas tal-espert mahtur f'dawn il-proceduri u tikkundanna lil Paul Borg Bonnici biex ihallas elfejn, erba' mija u tmienja u disghin ewro u tlieta u tletin centezmu (€2498.33)42 u dan fi zmien sitt xhur mil-lum.