Ċiv. QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR. IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar il-Ġimgħa, 29 ta' Novembru, 2019. Numru 10 Ċitazzjoni numru 190/01 SM Joseph Mizzi Haber nominat b'digriet numru 1464/2000 tas-Sekond'Awla tal-Qorti Ċivili kuratur tal-inabilitat Carmel sive Charles Mizzi Haber u b'digriet tat-2 ta' Diċembru, 2009 il-ġudizzju ġie trasfuż f'isem Joseph Mizzi Haber sabiex ikompli l-kawża minflok Carmel sive Charles Mizzi Haber li miet fil-mori tal-Kawża v. Joseph Sweidan u martu Leonilda Birmingham huwa appell ad istanza tal-konvenuti Joseph u Leonilda konjuġi Sweidan mis-sentenza tat-3 ta' Diċembru 2013 mogħtija mill- Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, li permezz tiegħu qed jitolbu lil din il-Qorti sabiex tħassar, tirrevoka u tannulla s-sentenza appellata, u konsegwentement Ċiv. filwaqt illi tilqa' dan l-appell u tilqa' l-eċċezzjoni ulterjuri tal-preskrizzjoni, u tilqa' wkoll l-eċċezzjonijiet l-oħra tal-esponenti, u tiċħad it-talbiet tal-attur Bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-attur appellat. Għal intendiment aħjar ta' dan l-appell is-sentenza mogħtija mill- ewwel Qorti qiegħda tiġi hawnhekk riprodotta fl-intier tagħha: Rat ic-citazzjoni promotrici datata l-5 ta' Frar, 2001, li permezz taghha l-atturi sintetikament esponew is-segwenti: "1.1 Illi l-attur kien nominat kuratur ta' missieru Carmel sive Charles Mizzi Haber li kien inabilitat b'digriet numru 1464/2000 tas- Sekond'Awla tal-Qorti Civili, datat is-16 t'Ottubru, 2000, (ara fol 5 et sequitur); Illi b'kuntratt datat is-7 ta' Mejju, 1997, in atti tan-Nutar "1.2 Dottor Carmelo Law, l-imsemmi Carmel sive Charles Mizzi Haber biegh zewg (2) fondi urbani wiehed numru 52, Triq Sant'Antnin, Ħaż-Żabbar, liberu u frank, u iehor numru 95, Triq San Vincenz, San Ġwann, soggett ghal cens annwu u temporanju ta' disgha u sittin centezmu, (Lm0.69), li jaghlaq fis-sena 2028, it-tnejn tale quale u bla garanzija ghall-vizzji li ma jidhrux, bil-prezz komplessiv ta' elf u hames mitt Lira Maltin, (LM1,500.00), senjatament hames mitt Lira Maltin, (LM500.00), ghall-ewwel fond u elf Lira Maltin, (LM1,000.00), ghat-tieni, u taht kondizzjonijiet ohra stipulati fl-istess kuntratt, (ara fol 8 et sekwitur); "1.3 effett minhabba: Illi l-kuntratt indikat fil-paragrafu precedenti hu null u bla Vizzju ta' kunsens ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber li ma kienx mentalment kapaci biex jikkuntratta; "1.3.2. (2) fondi fuq riferiti bi prezz redikolu u irrizorju; Ingann ezercitat mill-konvenuti biex akkwistaw iz-zewg Illi l-konvenuti gew interpellati biex jersqu ghar-rexissjoni "1.4. tal-kuntratt fuq indikat izda baqghu inadempjenti; "1.5. jkollhom l-opportunita` jghidu ghaliex din il-qorti m'ghandhiex: Illi ghalhekk l-atturi aderew din il-qorti biex il-konvenuti Ċiv. Tiddikjara u tiddeciedi li l-kuntratt ta' bejgh datat is-7 ta' "1.5.1. Mejju, 1997, in atti tan-Nutar Dottor Carmelo Law huwa ghalhekk null u bla effett; "1.5.2. Tordna lill-konvenuti biex fi zmien qasir u perentorju iffissat mill-qorti, jersqu ghall-att rexissorju relattiv, u dan taht kull provediment xieraq u opportun li joghgobha taghti; "1.5.3. Tinnomina nutar pubbliku biex jippubblika l-att rexissorju relattiv; "1.5.4. Tinnomina kuraturi biex jirrapprezentaw lill-konvenuti fuq l-att rexissorju fl-eventwali kontumacja tal-konvenuti; "1.5.5. Bl-ispejjez kif dedotti fic-citazzjoni promotrici kontra l- konvenuti; Rat in-nota tal-eccezzjonijiet datata s-16 ta' Marzu, 2001, li permezz taghha eccepew sintetikament is-segwenti: Illi l-attur irid igib prova li hu wild naturali ta' Paceville, San Ġiljan sive Illi l-attur irid ukoll igib prova li gab il-kunsens tal-istess Mizzi Haber imsemmi fil-paragrafu precedenti biex ikun jista' jagixxi ghan-nom tieghu; "2.3. Illi mhux minnu li fis-7 ta' Mejju, 1997, Carmel sive Charles Mizzi Haber ma kienx mentalment kapaci biex jikkonkludi kuntratt u dan, kif anke jidher mill-premessi tac-citazzjoni de quo fejn l-istess attur jiddikjara li dan Mizzi Haber jinsab prezentement inabilitat; "2.4. hu null u bla effett minhabba vizzju tal-kunsens ta' l-istess Mizzi Haber; "2.5. irrizorju; "2.6. Illi mhux minnu li l-kuntratt tas-7 ta' Mejju, 1997, fuq indikat Illi lanqas hu minnu li l-proprjetajiet inbieghu bi prezz B'rizerva ghal eccezzjonijiet ulterjuri; Rat id-digriet taghha diversament preseduta datat it-18 ta' Gunju, 2002, li permezz tieghu hatret espert tekniku hemm indikat biex jivvaluta` l-proprjetajiet meritu ta' din il-procedura u ghall-finijiet l-ohra hemm indikati, (ara fol 69); "4. Rat ir-relazzjoni guramentata tal-espert tekniku datata d-29 t'April, 2003, (ara fol 83 et sequitur); Ċiv. Rat id-digriet taghha diversament preseduta datat il-11 ta' Marzu, 2010, li permezz tieghu hatret assistent gudizzjarju hemm indikat, (ara fol 158); "6. Rat in-nota tar-Registratur koncernat datata t-2 ta' Jannar, 2012, li permezz taghha ghadda l-inkartament precedentement mghoddi lill- assistent gudizzjarju fl-atti ta' din il-procedura, (ara fol 166); "7. Rat id-digriet taghha datat l-20 ta' Marzu, 2012, li permezz tieghu, fuq talba tal-abbli rapprezentanti tal-partijiet, awtorizzat li t-trattazzjoni ssir bil-modalita` hemm indikata, (ara fol 191); "8. Rat id-digriet ulterjuri taghha datat l-1 ta' Novembru, 2012, fejn hemm, wara talba appozita, estendiet it-termini precedentement koncessi lill-kontendenti, (ara fol 194); "9. Ezaminat ix-xhieda mismugha minn din il-qorti diversament preseduta; "11. Ezaminat l-affidavitijiet prodotti; "12. Ezaminat rispettivament datati d-9 ta' Jannar, (ara fol 195), u t-13 ta' Frar, (ara fol 205), it-tnejn tal-2013; "14. Rat il-verbal tal-abbli rapprezentanti legali tal-partijiet datat l-10 ta' Lulju, 2013, li permezz tieghu infurmaw lill-qorti li kienu qed jistriehu fuq in-noti minnhom ipprezentati; "Ikkunsidrat: "15. Illi essenzjalment, l-iskop tal-procedura odjerna hi li jigi rexiss il- kuntratt ta' kompravendita` li Carmel sive Charles Mizzi Haber kien irrediga fis- 7 ta' Mejju, 1997, in atti tan-Nutar Dottor Carmelo Law, li permezz tieghu kien biegh lill-konvenuti zewg (2) proprjetajiet, wiehed il-Birgu u l-iehor tas-Sliema kif indikat mill-attur fic-citazzjoni odjerna, (ara paragrafu numru wiehed punt tnejn, (1.2), aktar qabel); Illi skont il-perit tekniku nominat minn din l-istess qorti diversament preseduta, (ara paragrafu numru tlieta, (3), jirrizulta sottomissjonijiet ta' "16.1. zewg (2) postijiet in dizamina a bazi tas-suq edilizju f'Mejju, 1997; Illi l-istess perit tekniku kien inkarigat jaffettwa l-istima taz- Ċiv. "16.2. tekniku ikkonkluda s-segwenti: Illi wara li acceda fil-postijiet in dizamina l-istess perit Illi l-fond ta' tas-Sliema stmah tmintax –il elf Lira Illi l-fond tal-Birgu stmah tmien mitt Lira Maltin, (LM800.00), (ara fol 87); Illi di piu`, l-istess espert tekniku ta' stima wkoll ta' "16.2.3. fond numru 9, Triq Sta. Domenica, Burmarrad, San Pawl il-Baħar, li ma giex indirizzat mill-attur, u stmah fl-ammont ta' elf u mitejn Lira Maltin, (LM1,200.00); "Ikkonsidrat: "17.0. Charles Mizzi Haber jirrizulta sintetikament is-segwenti: Illi rigward is-sanita` u kapacita` mentali ta' Paceville, San Ġiljan sive Illi l-istess psikjatra beda jikkura lil Mizzi Haber ghall-habta tal- Illi fil-perjodu in dizamina dan kien jigi ikkurat minn Dr. Joseph Farrugia Attard, dak iz-zmien ukoll Direttur tal-Psikjatrija l-Isptar Monte Carmeli, fejn l-istess Ellul kien ikun rikoverat; "17.2. Illi jirrizulta li fil-perjodu bejn l-1992 u 1999 Ellul kien rikoverat l-isptar fuq indikat madwar ghoxrin (20) darba, (ara fol 23); "17.4. Ma kienx ikun car fil-hsibijiet tieghu; Illi Farrugia Attard jsostni li Mizzi Haber: Illi meta kien ikun rikoverat, Mizzi Haber kien jibqa' hekk rikoverat ghal gimghat, (ara fol 23), ghalkemm wara kien ukoll jinsisti li jigi licenzjat, (ara fol 23); "17.6. rikoverat l-istess sptar, (ara fol 23); "17.7. cert fil-valuri tieghu, (ara fol 24); Illi fl-1996 kien hemm perjodu pjuttost twil fejn Ellul kien Illi meta ezamina lil Ellul f'Marzu, 1999, sab li dan ma kienx Ċiv. Illi l-istess Saliba jistabbilixxi li Mizzi Haber allavolja kapaci "17.8. jirraguna u jesprimi x-xewqat tieghu fuq certi affarijiet, fuq ohrajn ma kienx kapaci jiehu hsieb l-interess tieghu – specjalment rigward flus u kapital, (ara certifikat mediku a fol 27); "17.9. Illi effettivament l-istess Ellul seta' ghalhekk kien dak li l- psikjatra Farrugia Attard jsejjah "suggestible", senjatament li jkun facilment manuvrabbli, u manuvrat, (ara fol 24); "17.10. is-sitwazzjoni kienet aktar accentwata minn perjodi ohra; Illi in generali s-suespost kien ikkonfermat mis-social "17.11. worker ta' l-Isptar Monte Carmeli li sintetikament sostniet ukoll is- segwenti: Illi skont l-istess psikjatra seta' wkoll kien hemm perjodi fejn Illi l-post ta' Haz-Zabbar kien qisu maqjel, (ara fol 47), u Illi b'mod aktar esplicitu issostni li Mizzi Haber ma kienx kapaci "17.11.2. lanqas biss kellu ilma u dawl, (ara fol 48); "17.11.3. jinnegozja bejgh jew kwistjonijiet ta' proprjeta`, (ara fol 49); "17.11.4. izomm ruhu, (ara fol 50); "17.11.5. Illi tul l-ghaxar (10)/hdax (11) –il sena li kienet ilha taf lil Mizzi Haber ma kienitx taf li dan kellu xi prokuratur tieghu, u hadd ma kien imur jarah meta kien ikun rikoverat l-isptar, (ara fol 51); Illi in effetti Mizzi Haber kien jagixxi ta' vagabond u ma kienx "Ikkonsidrat: Illi r-rekwiziti essenzjali ta' kuntratt validu vinkolanti u li "18.0. jiswa huma dawk stabbiliti mill-artiklu 966 tal-Kodici Civili, senjatament: Illi l-partijiet ikunu kapaci jikkuntrattaw; Il-kunsens ta' dak li jobbliga ruhu; Haga zgura li tkun l-oggett tal-kuntratt; Kawza lecita biex wiehed jobbliga ruhu; Illi l-"oggett" u l-"kawza" huma irrilevanti ghal vertenza u huma biss il-"kapacita`" u l-"kunsens" li jimmeritaw analizi ghar- rizoluzzjoni tal-vertenza odjerna; Ikkunsidrat: Ċiv. Illi hu stabbilit bl-artiklu 968 tal-istess Kodici Civili li: ""Kull kuntratt maghmul minn persuna li m'ghandhiex l-uzu tar-raguni … huwa null";" Illi fir-rigward jirrizulta li mill-ezami tal-psikjatra kuranti u tas-social worker li kienet tiehu hsiebu ntefa' dubji serji fir-rigward tal-kapacita` mentali ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber; "21. Illi komplessivament isostnu li ghalkemm kien hemm perjodi ta' lucidita` pero` Mizzi Haber, minhabba s-sitwazzjoni mentali delikata tieghu, ma kellux sens attwali tal-valur veru tal-affarijiet u tar-realta` ta' madwaru u per konsegwenza, kien jghix fi stat ta' inkurja personali, vagabondagg u f'fond li kwazi lanqas kien tajjeb bhala maqjel ghall-annimali stante li ma kienx fih ilma u dawl, (ara fol 48); "Ikkonsidrat: "22. Illi kif irritjena l-abbli rapprezentant legali tal-attur fin-nota tieghu fuq indikata fil-kawza fl-ismijiet Joseph ‘Amoroso vs Anna u Joseph konjugi Fenech, Prim'Awla tal-Qorti Civili, datata l-10 ta' Mejju, 2006: ""Il-kapacita` kuntrattwali hija wiehed mill-erba' elementi kostituttivi essenzjali … ta' kull kuntratt ghaliex jolqot fis-shih dak li l-partijiet suppost li jkunu ftiehmu dwaru … Biex il-kunsens jista' jinghad li jkun jghodd, mhux bizzejjed li wiehed ihares lejn is-sura estrema tieghu … fuq il-kuntratt. Dan jinghad ghaliex dak li jidher irid ikun jaqbel ma' dik id-dispozizzjoni psikologika fil-gewwieni tal-persuna li tkun tixhed il-qbil taghha ma' dak li immanifestat fid-deher. Ghalhekk, mhux bilfors li ghaliex bniedem jaghmel il-forma jew il-marka tieghu fuq kuntratt dan wahdu jkun ifisser li dik il-persuna kellha l-fehma interna jew il-kapacita` mentali li tintrabat f'kuntratt ...";" Illi l-istess sentenza citata fil-paragrafu precedenti tkompli tikkjarifika s-sitwazzjoni in dizamina bil-mod segwenti: "" … Illi l-kapacita` li wiehed jintrabat f'kuntratt timplika li dik il-persuna tista' wahedha tiehu hsieb hwejjigha. Il-kapacita` naturali li wiehed jersaq fuq kuntratt titlob kemm id-dehen mehtieg biex bih il-persuna taghraf tintrabat fil-ftehim, u kif ukoll il-liberta` li taghmel dan minghajr ma tkun imgieghelha jew imxekkla";" "Ikkonsidrat: "24. Illi t-testimonjanzi tal-espert psikjatra kuranti u tas-social worker li kienet tiehu hsieb l-istess Mizzi Haber jimmilitaw favur it-tezi li dan Mizzi Haber qatt ma seta' kellu dik il-kapacita` mentali sufficjenti li tippermettilu jikkonkludi kuntratti oneruzi bhal dak in dizamina; Ċiv. takkolji il-ligi u konsegwentement, Illi di piu` jirrizulta wkoll manifestement assodat li l-prezz tal-post f'tas-Sliema inbiegh ghal frazzjoni irrizorja tal-valur veru tal-istess post fis-suq; "Ikkunsidrat: Illi in vista tal-fatt li jirrizulta assodat li Carmel sive Charles "26.0. tassew manifestement manuvrabbli minn Ellul kellu karattru malintenzjonat, din il-qorti thossha sodisfatta li l-attur ipprova l-kaz tieghu skont l- eccezzjonijiet sollevati mill-konvenuti, t-talbiet attrici, u ghalhekk: "DECIDE: "26.1. Tiddikjara u tiddeciedi li l-kuntratt ta' bejgh datat is-7 ta' Mejju, 1997, in atti tan-Nutar Dottor Carmelo Law, huwa null u minghajr effett; "26.2. Tordna lill-konvenuti Joseph u Leonilda konjugi Sweidan biex fi zmien xahrejn (2) mid-data ta' din is-sentenza jersqu ghall-att rexissorju tal-kuntratt indikat fil-paragrafu precedenti; "26.3. Debono biex jippubblika l-att rexissorju relattiv; "26.4. Tinnomina wkoll lill-kuraturi deputati li jkun imisshom skont it-turn biex jirrapprezentaw lill-konvenuti fl-att rexissorju fl-eventwali kontumacja tal-istess konvenuti; "26.5. konvenuti Joseph u Leonilda konjugi Grech." Bl-ispejjez kif dedotti fic-citazzjoni promotrici kontra l-istess Rikors tal-Appell tal-konvenuti (23.12.2013): Il-konvenuti ħassew ruħhom aggravati bis-sentenza tal-ewwel Qorti u għalhekk interponew dan l-appell minnha. L-aggravji tagħhom huma s-segwenti: Is-sentenza mogħtija mill-ewwel Onorabbli Qorti tippekka in kwantu la tgħid u lanqas huwa ċar fuq liema miż-żewġ kawżalijiet, jew inkapaċita` Ċiv. mentali jew vizzju tal-kunsens minħabba qerq, kienet qiegħda tilqa' t- talbiet attriċi. Dawn il-kawżalijiet huma fihom infushom kontradittorji u l- ewwel Qorti ma setgħetx tilqa' t-talbiet attriċi mingħajr ma tispeċifika b'referenza għal liema kawżali kienet qiegħda tilqa' l-istess. (ii) M'huwiex minnu li fil-perjodu meta ġie ffirmat il-kuntratt in kwistjoni cioe` nhar is-7 ta' Mejju 1997 Carmel sive Charles Mizzi Haber ma kienx mentalment kapaċi sabiex jikkuntratta u din il-kawżali ma ġietx ippruvata u għalhekk hemm lok li tintlaqa' t-tieni eċċezzjoni mqajma mill-esponenti. (iii) M'huwiex minnu li l-kuntratt ta' nhar is-7 ta' Mejju 1997 fl-atti tan- Nutar Dr Carmelo Law huwa null u mingħajr effett ai termini tal-liġi minħabba vizzju tal-kunsens da parti ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber minħabba ingann eżerċitat mill-esponenti u din il-kawżali ma ġietx ippruvata u għalhekk hemm lok li tintlaqa' t-tielet eċċezzjoni mqajma mill- Il-prezz li bih id-defunt Carmel sive Charles Mizzi Haber biegħ il-fondi tiegħu lill-esponenti ma għandu l-ebda rilevanza għall-istanza odjerna u ma jista' bl-ebda mod jitqies għaliex il-leżjoni ma tistax tagħti lok għan- nullita` tal-kuntratt fiċ-ċirkostanzi tal-każ odjern. F'kull każ u mingħajr preġudizzju għall-aggravji preċedenti, it- Ċiv. talbiet tal-attur in kwantu bbażati fuq l-allegat vizzju tal-kunsens da parti ta' Paceville, San Ġiljan sive Charles Mizzi Haber minħabba qerq, tali talbiet huma preskritti ai termini tal-Artikolu 1222(1) tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta. Nota tal-Eċċezzjonijiet Ulterjuri (23.12.2013): Flimkien mar-rikors tal-appell tagħhom, il-konvenuti ppreżentaw nota tal-eċċezzjonijiet ulterjuri, li permezz tagħha eċċipew il-preskrizzjoni: "Illi mingħajr preġudizzju għar-rikors tal-appell u għall-aggravji hemm imressqa, f'kull każ, it-talbiet tal-attur appellat in kwantu bbażati fuq l- allegat vizzju tal-kunsens da parti ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber minħabba qerq, tali talbiet huma preskritti ai termini tal-Artikolu 1222(1) tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta." Risposta tal-Appell tal-attur appellat (27.01.2014): L-attur appellat wieġeb biex jgħid għaliex l-appell tal-konvenuti għandu jiġi miċħud u s-sentenza appellata kkonfermata. Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti: L-ewwel aggravju: Fl-ewwel aggravju tagħhom il-konvenuti appellanti jargumentaw li tal-inkapaċita` mentali u tal-vizzju minħabba qerq huma kontradittorji u allura konsegwentement l-ewwel Ċiv. Qorti ma setgħetx tilqa' t-talbiet attriċi mingħajr ma tispeċifika abbażi ta' liema miż-żewġ kawżali kienet qiegħda tilqa' l-istess. Jaċċennaw għall- fatt li l-ewwel Qorti irriteniet li Carmel sive Charles Mizzi Haber ma setax kellu l- kapaċita` mentali biex jikkuntratta u fl-istess nifs qalet li kellu karattru manuvrabbli minn malintenzjonat u jsostnu li dan huwa raġjonament mhux biss konfuż iżda wkoll konfliġġenti għaliex huwa legalment impossibbli li dawn iż-żewġ ipotesijiet jeżistu fl-istess persuna. Għalhekk isostnu li ladarba t-talbiet attriċi ġew milqugħa abbażi ta' tali raġjonament, is-sentenza għandha tiġi mħassra. Din il-Qorti tibda' biex tagħmel referenza għas-segwenti paragrafu premess mill-attur nomine fiċ-ċitazzjoni: "U peress illi l-imsemmi kuntratt ta' bejgħ datat 7 ta' Mejju 1997 (Dok JE2) hu null u bla effett minħabba vizzju tal-kunsens da parti tal- imsemmi illum inabilitat Carmel sive Charles Mizzi Haber li ma kienx mentalment kapaċi biex jikkuntratta kif ukoll minħabba ingann eżerċitat mill-konvenuti biex akkwistaw l-imsemmija żewġ fondi bi prezz redikolu u irriżorju ta' elf u ħames mitt lira Maltin (Lm1,500) għaż-żewġ fondi urbani fuq deskritti." Skont din il-premessa l-attur nomine qed isostni li l-kuntratt tas-7 ta' Mejju 1997 huwa null għal żewġ raġunijiet: għax Carmel sive Charles Mizzi Haber ma kienx mentalment kapaċi biex għax il-kunsens ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber ġie vizzjat b'ingann. Ċiv. Jiġi ppreċiżat Ii l-konvenuti fin-nota tal-eċċezzjonijiet tagħhom qatt ma qajmu l-allegata kontradittorjeta` tal-kawżali (wisq anqas in-nullita` taċ-ċitazzjoni abbażi tal-istess, kif ġieli jsir f'ċirkostanzi simili); fin-nota tas- sottomissjonijiet tagħhom tat-13 ta' Frar 2013 imbagħad sempliċiment ikkummentaw li l-imsemmija kawżali huma inkompatibbli u konfliġġenti. Għalkemm l-ewwel Qorti ddikjarat li kienet eżaminat in-noti tas- sottomissjonijiet taż-żewġ partijiet, hija bl-ebda mod ma daħlet f'din il- kwistjoni tal-allegata kontradittorjeta` tal-kawżali. Il-konvenuti appellanti f'dan l-ewwel aggravju tal-appell tagħhom issa qed jargumentaw li l-ewwel Qorti kellha tippreċiża abbażi ta' liema kawżali kienet qiegħda tilqa' t-talbiet; isostnu li għar-raġuni biss li t-talbiet ġew milqugħa abbażi taż-żewġ kawżali s-sentenza għandha tiġi mħassra. Qabel xejn għandu jiġi ppreċiżat illi għalkemm l-imsemmija żewġ kawżali (li fuqhom hija ppernjata t-talba għan-nullita` tal-kuntratt) huma fil-fatt opposti għal xulxin, in kwantu waħda tallega li Carmel sive Charles Mizzi Haber ma kienx mentalment kapaċi, u l-oħra tallega li ġie ingannat (fatt Ii jippresupponi li allura kien mentalment kapaċi) ma jfissirx li huma inkompatibbli fl-istess azzjoni. Biss, pero`, in-nullita` tal-kuntratt kellu jiġi dikjarat abbażi ta' waħda jew l-oħra, kif fil-fatt jargumentaw il-konvenuti appellanti, u mhux abbażi tat-tnejn. Ċiv. Huwa ferm rilevanti għal dan il-każ l-insenjament u r-riferenzi li għamlet din il-Qorti fis-sentenza mogħtija minnha stess fil-5 ta' Ottubru 2018 fil-kawża fl-ismijiet Rosalinda Rita Calleja Gilson v. Carmen Calleja Gilson: "....għalkemm it-tielet talba fiha nfisha tikkontempla żewġ kawżali differenti (li Saviour Calleja Gilson kien sanis mentis u wkoll li ma kienx sanis mentis) ma jfissirx li tali kawżali ma jistgħux ikunu kompatibbli għal xulxin. F'dan ir-rigward issir riferenza għal deċiżjoni riċenti mogħtija minn din il-qorti fil-kawża Lorenza Ciantar Pisani et vs Maria Dolores Calleia et (2 ta' Marzu 2018) fejn ġie ritenut hekk: ""L-ewwel Qorti kkummentat illi ż-żewġ kawżali huma opposti għal xulxin in kwantu l-ewwel waħda hija bbażata fuq l-allegazzjoni tal-inkapaċita, filwaqt li t-tieni waħda tippresupponi li kienet kapaċi tagħmel testment (libertas testandi) iżda kienet kondizzjonata...… ""Għalkemm il-kawżali ta' theddid tippresupponi l-kapaċita` tat-testatriċi li tagħmel testment, jibqa' l-fatt li fin-nuqqas li tiġi verifikata l-allegazzjoni tad-dimensja (ossia inkapaċita` mentali assoluta) fil-mument li ġie redatt it-testment, xorta waħda jista' jirriżulta indeboliment mentali u/jew fiżiku li seta' rrenda l-pożizzjoni tat-testatriċi aktar suxxettibbli għal theddid. Jidher li kien f'dan l-ispirtu li l-ewwel Qorti minkejja li kkummentat li l- kawżali huma "opposti" għal xulxin, qisithom sanabbli u kompatibbli tant li qisithom it-tnejn alternattivi għal xulxin."" "Din il-pożizzjoni hija fil-fatt in linea ma dak insenjat mill-Prim'Awla tal- Qorti Ċivili fil-kawża John Cachia noe et v. Carmela Espinosa Rodriguez (deċiża fl- 4 ta' Ġunju 1964), u cioe` li għalkemm jista' jidher li hemm kontradizzjoni bejn lallegazzjoni tal-inkapaċita` mentali tat-testatur u l- allegazzjoni tal-kaptazzjoni u s-suġġestjoni, (in kwantu tal-ewwel tippresupponi n-nuqqas ta' sana mens u tat-tieni tippresupponi li fil-fatt kien hemm sana mens) tali kontradizzjoni hija waħda biss apparenti. Il- Prim'Awla tal-Qorti Ċivili irrikonoxxiet li apparti mill-inkapaċita` mentali per se, għandu jiġi kkonsidrat l-indeboliment mentali u fiżiku in kwantu jpoġġi lill-persuna iktar fil-mira tad-dolo. ""ma hemm xejn kuntrarju li l-kapitazzjoni u s-suġġestjoni jiġu pprospettati bħala ipotesijiet subordinati fil-każ ta' nuqqas ta' verifika tal- ipotesi iżjed gravi tal-infermita` mentali; għaliex, kif jgħid ir-Ricci, 'alla facolta` di testare e` necessario che si accoppi una volonta` efficace'. Hekk infatti sar fis-sentenza Day vs Ferrelli, Koll. XXIV.i.793 u fis-sentenzi taljani Nri 538 sal-548 ċitati fir-Raccolta ta' Gurisprudenza tal-Fadda, Vol III taħt l-Artikolu 762-763, li kif huwa risaput jikkomentaw leġislazzjoni simili għal tagħna. Għalhekk il-kontradizzjoni bejn it-tlett motivi li jaqgħu fl-ewwel kategorija fuq imsemmija hija biss apparenti u huwa wkoll floku, skont l-imsemmija sentenza Day vs Ferrelli, li l- indeboliment mentali u fiżiku jiġi kkonsidrat, apparti mill-inkapaċita`, Ċiv. anke bħala element tal-attrazzjoni iżjed faċli tad-dolo."" Fid-dawl tas-suespost, għandhom raġun il-konvenuti appellanti in kwantu jargumentaw li kuntratt ma jistax jiġi dikjarat null abbażi ta' inkapaċita` mentali u wkoll abbażi ta' vizzju tal-kunsens minħabba Din il-Qorti pero` ma jirriżultalhiex li l-ewwel Qorti effettivament għamlet hekk, anke jekk prima facie jista' jkun Ii hekk jidher. Din il-Qorti tosserva li l-ewwel Qorti eżaminat b'mod approfondit l- ewwel kawżali dwar l-allegata inkapaċita` mentali ta' Carmel sive Charles Caruana Smith għall-Artikolu 968 tal-Kodiċi Ċivili li jistipula li kull kuntratt magħmul minn persuna li m'għandhiex l-użu tar-raġuni huwa null. li bejn l-1992 u l-1999 Mizzi Haber kien rikoverat l-isptar Monte Karmeli madwar għoxrin darba, qieset id-depożizzjonijiet tat-tabib psikjatra Ii kien jikkurah, u wkoll tas-social worker Ii kienet tieħu ħsiebu, u rriteniet li jitfgħu "dubji serji fir-rigward tal-kapaċita` mentali ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber". Enfasizzat li ż-żewġ xiehda sostnew li Mizzi Haber ma kellux sens attwali tal-valur tal-affarijiet u tar-realta` ta' madwaru tant li kien jgħix fi stat ta' inkurja personali, vagabondaġġ, u f'fond li lanqas biss kellu dawl u ilma. Ikkonkudiet illi t-testimonjanzi ta' dawn iż-żewġ persuni "jimmilitaw favur it-teżi li dan Mizzi Haber qatt ma seta' kellu dik il-kapaċita` mentali suffiċjenti li tippermettilu jikkonkludi kuntratti onerużi bħal dak in diżamina." ukoll illi "di piu`" irriżulta li l-prezz tal-fond li jinsab f'Tas-Sliema nbiegħ għal frazzjoni irriżorja tal-valur tal-istess post fis-suq (fatt Ii ovvjament Ċiv. ikompli jikkonferma kemm ma kellux il-kapaċita` mentali Ii jidħol f'kuntratti bħal dak in kwistjoni). Dan kollu juri li l-ewwel Qorti irriżultalha Ii l-ewwel kawżali ġiet sodisfatta. Hija pero` stranament, ma waqfitx hemm, iżda kompliet hekk: "Illi in vista tal-fatt Ii jirriżulta assodat li Carmel sive Charles Mizzi Haber kellu karattru tassew manifestement manuvrabbli minn malintenzjonat, din il- qorti tħossha sodisfatta li l-attur ipprova l-każ tiegħu skont il-liġi u konsegwentement, filwaqt Ii tirrispinġi l-eċċezzjonijiet sollevati mill- konvenuti, takkolji t-talbiet attriċi..." Dan il-paragrafu donnu jagħti x'jifhem li l-ewwel Qorti kienet qed tikkonkludi li t-tieni kawżali wkoll ġiet pruvata u li allura meta laqgħet l- ewwel talba u ddikjarat in-nullita` tal-kuntratt tal-1997 dan kienet qed tagħmlu abbażi tat-tieni kawżali wkoll. Dan pero` mhux il-każ għaliex l- ewwel Qorti m'għamlet assolutament l-ebda eżami biex tistabbilixxi jekk fil-fatt kienx hemm qerq da parti tal-konvenuti, kif ġie allegat fit-tieni Għandu jitqies għalhekk li n-nullita` tal-kuntratt kif dikjarata mill-ewwel Qorti kien biss abbażi tal-ewwel kawżali, cioe` minħabba li Carmel sive Charles Mizzi Haber ma kellux dik il-kapaċita` mentali suffiċjenti biex jikkonkludi kuntratti bħal dak mertu tal-kawża. Isegwi għalhekk, li l- ewwel aggravju tal-konvenuti huwa infondat. Ċiv. tagħhom imbagħad, il-konvenuti appellanti jilmentaw li mhux minnu Ii meta ġie ffirmat il-kuntratt (fis-7 ta' Mejju 1997) Carmel sive Charles Mizzi Haber ma kienx mentalment kapaċi. Wara li jagħmlu ampja referenza għall-insenjament tal-qrati tagħna f'kawżi fejn kienet intalbet ir-rexissjoni ta' kuntratt (jew testment) abbażi ta' inkapaċita` mentali, isostnu li mill-provi li nġabru f'din il-kawża bl-ebda mod ma jirriżulta li fil-perjodu meta ffirma l-kuntratt in kwistjoni Carmel sive Charles Mizzi Haber ma kellux l-"użu tar-raġuni" kif kontemplat fl-Artikolu 968 tal- Kodiċi Ċivili. Fir-rigward tal-motivazzjoni tal-ewwel Qorti in kwantu bbażata fuq id-depożizzjoni tal-psikjatra Dr Joseph Farrugia Attard jilmentaw li din kienet erronja għas-segwenti raġunijiet: Għalkemm l-ewwel Qorti ddikjarat li fl-1996 kien hemm perjodu twil fejn Carmel sive Charles Mizzi Haber kien rikoverat l-isptar Monte Karmeli, il- psikjatra invece xehed li kien hemm perjodu twil mill-1996 fejn ma ġiex Fir-referenza li l-ewwel Qorti għamlet għar-rapport tal-psikjatra naqset li tirrileva u tikkonsidra li dan fil-fatt ġie rilaxxjat f'April 1999 (sentejn wara li sar il-kuntratt in kwistjoni); Ċiv. L-ewwel Qorti naqset li tqis li x-xiehda tal-psikjatra bl-ebda mod ma tirreferi għall-istat mentali ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber fil-mument li sar il- kuntratt; Inoltre uħud mill-brani tax-xiehda tiegħu huma ipotetiċi. Inoltre jirreferu għas-segwenti xiehda (li l-ewwel Qorti ma għamlet l-ebda referenza għalihom), u jsostnu li d-depożizzjoni tagħhom bl-ebda mod ma tipprova li Carmel sive Charles Mizzi Haber ma kellux l-użu tar-raġuni fil-mument li ffirma l-kuntratt: In-Nutar Carmelo Law, li xehed li kien ilu żmien jaf lil Carmel sive Charles Mizzi Haber, li minkejja li kien iġib ruħu ta' "tramp" u ma jiħux ħsieb il- post fejn joqgħod kellu edukazzjoni u intelliġenza, li fil-mument li sar il- kuntratt kien kompost, u li ma ħassx il-ħtieġa li jinġieb ċertifikat mediku sabiex isir il-kuntratt; Il-konvenut Joseph Sweidan, li xehed li qatt ma kien hemm xi okkażjoni fejn ħass Ii Mizzi Haber ma kienx f'sikktu, u li kemm dam magħhom kien mar l-Awstralja xi tliet darbiet; u Ii dakinhar tal-kuntratt Mizzi Haber kien jidher normali u tajjeb f'saħħtu. "Il-prova reġina" – li fl-udjenza tal-1 ta' Novembru 2001 Carmel sive Charles Mizzi Haber innifsu kkonferma Ii huwa kien ried li l-bejgħ isir. Ċiv. Din il-Qorti eżaminat il-provi kollha prodotti f'din il-kawża u qiegħda hawn tagħmel aċċenn għalihom. 07.05.1997 Kuntratt ta' bejgħ li permezz tiegħu Carmel Mizzi Haber biegħ lill- konvenuti żewġ fondi urbani għall-prezz kumplessiv ta' Lm1,500 (fond il- Birgu għall-prezz ta' Lm500; u fond Tas-Sliema għall-prezz ta' Lm1,000). 07.08.1997 Timbru fuq il-passaport1 ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber li 06.02.1998 Timbru fuq il-passaport ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber li tindika li telaq mill-Awstralja. 20.02.1998 Testment magħmul minn Carmel sive Charles Mizzi Haber li permezz tiegħu ħassar kull testment preċedenti u ħalla bħala "universal 01.04.1998 Timbru fuq il-passaport ta' Paceville, San Ġiljan sive Charles Mizzi Haber li tindika 1 Passaport maħruġ fil-05.06.1996 Ċiv. Ii telaq mill-Awstralja. 22.05.1998 Timbru fuq il-passaport ta' Paceville, San Ġiljan sive Charles Mizzi Haber li tindika 27.04.1999 Ċertifikat mediku maħruġ mill-psikjatra Dr Joseph Farrugia Attard fejn irrakkomanda li Charles Mizzi Haber jiġi inabilitat: "Jirriżulta li dan iddeterjora b'tali mod li avolja għadu kapaċi jirraġuna u jesprimi x-xewqat tiegħu fuq ċerti affarijiet, fuq affarijiet oħra m'għadux kapaċi jieħu ħsieb l-interessi tiegħu. Dan żgur jikkonċerna affarijiet ta' flus u kapital. "....Fl-opinjoni tiegħi dan il-pazjent mgħadux kapaċi jieħu ħsieb l- interessi kollha tiegħu, iżda m'huwiex daqstant iddeterjorat illi jitlef id- drittijiet tiegħu. Għaldaqstant qiegħed nirrikmanda li jiġi inabilitat u mhux interdett." 08.06.1999 Joseph Mizzi Haber ippreżenta rikors fil-Qorti Ċivili (Sekond'Awla) fejn talab li missieru Charles Mizzi Haber jiġi inabilitat jew interdett mill-attijiet tal- ħajja ċivili minħabba li huwa mentalment inkapaċitat u għalhekk mhux fi stat li jeżerċita d-drittijiet ċivili kollha tiegħu. 21.01.2000 Ittra mibgħuta minn Ena Sciuto (social worker fl-isptar Monte Karmeli) lil Joseph Mizzi Haber fejn infurmatu fost affarijiet oħra li: Ċiv. 08.06.2000 Il-Qorti Ċivili (Sekond'Awla) permezz ta' digriet Nru 1464/2000 laqgħet ir-rikors ta' Joseph Mizzi Haber u inabilitat lil missieru Charles Mizzi Haber milli jagħmel atti mingħajr l-assistenza tal-istess Joseph Mizzi Haber, li hija appuntat bħala l-kuratur tiegħu. 21.05.2001 Carmel sive Charles Mizzi Haber għamel prokura f'isem il-konvenut 01.10.2007 Chery Anne Mc Donnell irrinunzjat għall-wirt ta' Paceville, San Ġiljan sive Charles Mizzi Haber b'mod li l-eredita` tiegħu iddevolviet skont il-liġi għand ibnu Dr Joseph Farrugia Attard (Direttur tal-Psikjatrija fl-Isptar Monte Karmeli) fix- xiehda tiegħu tad-29 ta' Marzu 2001 ikkonferma Ii huwa kien it-tabib kuranti ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber. Qal li rah għall-ewwel darba għall- ħabta tal-1992/1993 u baqa' jarah qisu sal-1999. snin" kien iddaħħal l-isptar "diversi drabi"; fil-fatt ikkalkula li ddaħħal 'il fuq minn għoxrin darba. Spjega li kien jiddaħħal l-isptar "peress li huwa, fil- Ċiv. ħsibijiet tiegħu, ma tantx kien ikun ċar", u kien jabbanduna lilu nnifsu anke fiżikament tant li kien ikun maħmuġ u fil-bżonn tal-għajnuna. Qal li f'April 1996 u Awwissu 1996 kien rikoverat f'Monte Karmeli u kien rah hu, imbagħad fi Frar 1997 kien reġa' ddaħħal l-isptar Monte Karmeli pero` f'dak il-perjodu ma kienx eżaminah hu. Kompla jgħid li "qisu mill-1996" kien hemm perjodu pjuttost twil fejn huwa ma ġiex rikoverat iżjed fl-isptar Monte Karmeli, għalkemm qal li jista' jkun li f'dak iż-żmien kien rikoverat fl-isptar San Vinċenż, peress li kien irriżultalu li kien jagħmel ukoll perjodi Qal li f'Marzu 1999 ibnu Joseph Mizzi Haber u Connie Marshall (oħt Charles Mizzi Haber tar-rispett) kienu marru jkellmuh u talbuh jeżaminah. xehed hekk dwar il-viżta: "Jiena fil-fatt eżaminajtu fid-dar ta' Connie Marshall u huwa kien spjega li kien konfuż peress li kien għadu kemm tilef xi djar jew kellu xi problema dwar xi djar tiegħu. Ngħid ukoll li huwa kien qiegħed jirraġuna pero` fuq ċerti affarijiet Ii jiena staqsejtu bħal per eżempju l-eta` tiegħu jew kif kienet tiġi minnu Connie Marshall huwa ma kienx daqshekk żgur dwar it-tweġibiet Ii kellu jtini. Ngħid ukoll li anke għar-rigward tas- sens ta' valuri tiegħu huwa kien inċert.… "...huwa kellu difetti fil-karattru tiegħu. Huwa seta' jieħu deċiżjonijiet pero` ma setax jikkunsidra l-kumplessitajiet kollha li kienu jinvolvu tali deċiżjonijiet. Ngħid ukoll li huwa seta' kien dak li ngħid jiena "suggestible" fis-sens Ii wieħed seta' jiggwida d-deċiżjoni tiegħu li forsi lanqas kienet tkun id-deċiżjoni tal-istess Ellul. B'dan ngħid li seta' ġie manipulat. "Wisq probabbli hija Ii wieħed jitwieled predispost għal dawn l-affarijiet pero` din hija ħaġa li timmatura maż-żmien. U probabbilment fil-ħajja adulta tiegħu huwa kien hekk il-ħin kollu pero` seta' kien hemm perjodu fejn is-sitwazzjoni kienet aktar aċċentwata minn perjodi oħrajn." Ċiv. Qal Ii d-disturb fil-personalita` tiegħu meta rah f'Marzu 1999 kienet iktar aċċentwata minn meta rah f'April 1996, pero` anke dak iż-żmien (cioe` sena u xahar qabel ma sar il-kuntratt) diġa` kien hemm indikazzjonijiet ta' dan id-disturb mentali. Ikkonferma Ii huwa kien issuġġerixxa lill-familjari tiegħu li jiġi inabilitat u irrilaxxja ċertifikat bid-data tas-27 ta' April 1999 għal dawn il-finijiet. Joseph Mizzi Haber fix-xiehda tiegħu tal-1 ta' Novembru 2001 qal li huwa t-tifel uniku ta' Carmel sive Charles Mizzi Haber. Qal li "għal dawn l-aħħar seba' snin" missieru kien dieħel u ħiereġ l-isptar Monte Karmeli u li fiż-żmien tax-xiehda tiegħu fil-fatt kien jinsab hemm. Qal li fil-Milied tal-2000 kienu ġabuh joqgħod f'San Ħal Qormi miegħu u maz-zija tiegħu u kien ikun hemm mumenti fejn missieru ma jkunx qed jirraġuna u jkun diffiċli biex jiġi Xehed li jżomm ruħu żmattat u mhux nadif. Qal li kien mar jara lil missieru fid-dar tiegħu f'TasL-Għarb u sab tabella mwaħħla mad-dar li tgħid Ii kienet għall-bejgħ iżda meta kien kellem lil missieru dan kien qallu li ma kienx ser ibiegħ id-dar. Imbagħad sar jaf li missieru kien mar joqgħod Birżebbuga f'proprjeta` tal-konvenut, li skont is-social worker ma kinitx tajba għall-abitazzjoni, adirittura lanqas biss kienet tajba għall-annimali. Kompla jgħid li missieru mbagħad qallu Ii kien biegħ id-dar f'Tas-Sliema lill-konvenut għall-prezz ta' Lm1,500 għalkemm ma kienx irċieva tali flus. Xehed li meta għamel ir-riċerki sab Ċiv. li fil-fatt missieru kien biegħ lill-konvenuti mhux biss il-fond f'Tas-Sliema iżda wkoll fond ieħor li kellu l-Birgu. Qal li l-konvenut kien qallu Ii ried ibiegħ il-fond f'Tas-Sliema li kien xtara mingħand missieru u qallu li jekk riedha hu seta' jixtriha mingħandu għal Lm20,000. Waqt li Joseph Mizzi Haber kien qed jixhed, l-ewwel Qorti staqsiet lil Carmel sive Charles Mizzi Haber innfisu jekk huwa riedx li jbiegħ il-post f'Tas- Sliema lil Joseph Sweidan u huwa wieġeb fl-affermattiv. Semma li kellu jsir tpartit ma' post ta' Joseph Sweidan f'ĦażĦad-Dingli. Semma wkoll li Joseph Sweidan kellu jagħtih Lm1,500 iżda qatt ma tħallsu minnu. Kontro-eżaminat fid-29 ta' April 2003, Joseph Mizzi Haber spjega li huwa qatt ma għex ma missieru iżda maz-zija li jisimha Connie Marshall, iżda kien iżur lil missieru fid-dar f'TasL-Għarb. Qal li lil missieru kien jarah b'mod regolari qabel ma nbdew il-proċeduri fis-Sekond'Awla. Kontro-eżaminat fl-14 ta' Ġunju 2010 qal li hu kien jgħix maz-zija u missieru kien jgħix għal rasu. Qal li missieru kien jidħol waħdu fl-isptar Qal ukoll li kien jipprova jġib lil missieru joqgħod miegħu minħabba l-kondizzjoni medika tiegħu iżda kien diffiċli ħafna. Qal li t- tabella "For Sale" li kienet imwaħħla fuq il-post ta' Kappara, San Ġwann kienet iġġib in-numru tat-telephone tal-konvenut, u hu kien ċempillu mingħajr ma qallu min hu u dan ħadu jara l-post. Qal Ii meta talbu ċ-ċwievet dan ma riedx Ċiv. jagħtihomlu. Kontro-eżaminat fit-3 ta' Novembru 2010 qal li meta kien mar id- dar tiegħu f'TasL-Għarb u ra t-tabella "For Sale" kien ġibed l-attenzjoni ta' missieru u kien irrabja u ried ikun jaf min waħħalha. Qal li meta kien imur jara lil missieru f'Tas-Sliema ġieli kien joħodlu l-ikel iżda missieru kien Qal li ma ħallielu xejn fit-testment u ħalla kollox lil waħda Awstraljana jisimha Cheryl Mc Donnell, li pero` irrinunzjat għall-wirt. In-Nutar Joseph Law fix-xiehda tiegħu tal-1 ta' Novembru 2001 ikkonferma I-kuntratt in kwistjoni ġie ffirmat u ppublikat minnu. Qal li lil Carmel sive Charles Mizzi Haber ilu jafu diversi snin u kien iltaqa' miegħu l- Insinwa fejn kien qed jagħmel xi riċerki dwar il-proprjeta` tiegħu. dak iż-żmien l-avukat George Kayekh kien jamministra l-proprjeta` ta' Mizzi Haber imbagħad ma kompliex u għadda l-karti lill-Imħallef Antoine Vella King Dan imbagħad kien għadda l-karti lilu (lix-xhud) u minn dak iż-żmien kompla jamministra l-proprjeta` ta' Mizzi Haber, għalkemm għal xi snin kien ta kollox f'idejn Mizzi Haber. Qal li Mizzi Haber kellu ċertu edukazzjoni u intelliġenza għalkemm kien jgħix bħala "tramp" u d-dar fejn kien joqgħod "kien ġabha qisha miżbla". Qal li sussegwentement kien mar joqgħod f'penthouse f'TasL-Għarb u n- nies li kienu joqgħodu fil-blokk ma setgħux jissaportuh, anke minħabba l- Ċiv. intejjen u għalhekk sab ruħu barra, u f'ħin minnhom iltaqa' mal-konvenut li offrielu li jmur joqgħod f'post tiegħu f'HażĦad-Dingli. Qal li hu kien mar jara dan il-post u ra Ii kien tajjeb għall-abitazzjoni. Qal li dam jgħix f'dan il-post għal xi xhur iżda l-istorja "reġgħet irrepetiet ruħha" għaliex Ellul kien joħroġ u jħalli l-bieb miftuħ tant li kienu anke daħlu n-nies u ħadu xi affarijiet. Spjega li minn meta sar jaf lil Ellul huwa kien jgħix ħajja ta' vagabond u kellu l-istramberiji tiegħu pero` kien kompost u ma jfissirx li Qal li l-kuntratt in kwistjoni sar bl- aċċettazzjoni taż-żewġ partijiet, sostna li kienu ftehmu dak Ii hemm fuq il- kuntratt, u qal li ma kienx ħass in-neċessita` li jinġieb ċertifikat mediku. Qal li ma kienx jaf li Mizzi Haber kien qed jiġi rikoverat fl-isptar Monte Karmeli. Żied jgħid Ii fiż-żmien li sar il-kuntratt Mizzi Haber kien infatwat wara mara Awstraljana tant li kien mar l-Awstralja. Osserva li l-qagħda mentali tiegħu iddeġenerat ftit xhur wara Ii sar il-kuntratt u mar u ġie lura mill- tagħha tal-5 ta' Frar 2002 qalet li ilha taf il Paceville, San Ġiljan sive Charles Mizzi Haber għal għaxra jew ħdax-il sena iżda ilha taħdem miegħu bħala social worker għall-aħħar erba' snin. Fil-fatt ikkonfermat li fl-1997 (meta sar il-kuntratt) ma kienx għadu klijent tagħha. Qalet li Mizzi Haber huwa vulnerabbli u jieħu Ċiv. deċiżjonijiet mingħajr ma jaħseb fuq il-konsegwenzi tagħhom. Qalet li fl-1998 kienet marret tara l-post fejn kien jabita Mizzi Haber f'ĦażĦal Tarxien u kkonkludiet li ma kienx tajjeb għan-nies. marret kien hemm sodda bla saqqu, fridge fil-bitħa u television black and white, u la dawl u lanqas ilma. Meta reġgħet marret innutat li kien hemm mitraħ fuq is-sodda u ilma fil-bitħa, iżda xorta ma kienx "up to standard" u addattat għall-abitazzjoni: saħansitra t-toilet kien għall-apert fil-bitħa. Qalet li l-konvenut kien qalilha li kien lest iżomm lil Mizzi Haber fil-post għal ħajtu Kompliet tgħid li minħabba dawn is-sitwazzjonijiet kienet ħasset il-ħtieġa li tkellem lil iben Carmel sive Charles Mizzi Haber: "...peress li skont jiena, Carmel Mizzi Haber ma kienx kapaċi li jinnegozja bejgħ jew kwistjonijiet ta' proprjeta` ma' terzi." F'xiehda sussegwenti, mogħtija fis-27 ta' Frar 2003 qalet Ii meta kienet marret tara l-post f'ĦażĦad-Dingli Mizzi Haber kien rikoverat fl-isptar Monte Irrepetiet li l-post f'ĦażĦad-Dingli kien qisu maqjel u ma kienx hemm sinjali li xi ħadd għex riċentement fih. Joseph Sweidan, il-konvenut, fix-xiehda tiegħu tat-18 ta' April 2002 xehed Ii lill-konvenut kien ilu jafu "xi sitt snin". Qal li huwa kien isuq il- karozza tal-linja u Mizzi Haber kien jiġi fuq il-karozza tiegħu. B'hekk sar jafu. li Mizzi Haber kien jorqod barra f'TasL-Għarb u jinħasel fil-funtana tal-ilma li hemm ix-xatt ta' Tas-Sliema. Qal li Mizzi Haber kien qallu li kellu post Tas-Sliema għall- Ċiv. bejgħ u hu tħajjar jixtrih. Spjega li kien mar jara l-post Kappara, San Ġwann "dakinhar stess" li ltaqa' miegħu l-ewwel darba għaliex Ellul baqa' jiġri miegħu xi żewġ vjaġġi. Qal li fil-post kien hemm ħmieġ mal-bieb ta' barra u tant kien hemm imbarazz li lanqas setgħu jgħaddu. staqsih jekk kellux post fejn jista' jgħix u hu kien urieħ il-post f'ĦażĦal Tarxien. Qal li minkejja li kien hemm xhieda li ddiskrivewh bħala post li lanqas m'hu tajjeb għall-annimali, lil Ellul kien għoġbu tant li xi ġimgħa wara daħal fih. Qal hekk: "Aħna konna ftehmna, cioe` jiena u Mizzi Haber, illi jiena kelli nixtri mingħandu l-post ta' Kappara, San Ġwann basta kont għidtlu li huwa ma jagħfasnix fil-prezz, u jiena kont se nagħtih il-post ta' Birżebbuga biex joqgħod fih mingħajr kera. Jiena dwar il-prezz kont ftehmt ma' Mizzi Haber għas-somma ta' elf u ħames mitt lira. Jiena għalija dan l-arranġament kien arranġament ġust. "Biex inkun aktar preċiż, peress li kont insejt, jiena fil-fatt mingħand Mizzi Haber ma xtrajtx biss il-post tiegħu ta' Kappara, San Ġwann, iżda post ieħor il-Birgu. Fil- fatt il-post ta' Kappara, San Ġwann xtrajtu b'elf lira u l-post tal-Birgu xtrajtu ħames mitt lira." F'xiehda sussegwenti mogħtija fil-25 ta' Novembru 2002, xehed li Mizzi Haber dam joqgħod fil-post tiegħu ta' Birżebbuga għal xi tliet snin, iżda kemm dam fih kien mar xi darbtejn jew tlieta l-Awstralja. Kontro-eżaminat fis-6 ta' Diċembru 2010 qal li hu u Carmel sive Charles Mizzi Haber kienu ftehmu li huwa jbiegħlu l-postijiet tiegħu, u li dakinhar tal-kuntratt "kien jidher bħal ma kien is-soltu, jiġifieri normali." Qal li kien jidher tajjeb u f'saħħtu. Żied jgħid li qatt ma kien hemm okkażjoni fejn ħass li ma kienx f'sikktu. Qal li Mizzi Haber kien iħobbhom ħafna u huwa kien Ċiv. Żabbar stess. idur bih, imur għalih il-post ta' Birżebbuga u jieħdu għandhom f'Ħaż- Josephine Mattinson fix-xiehda tagħha tal-4 ta' Novembru 2003 qalet li toqgħod Birżebbuga u kienet tara lil Ellul meta kienet tmur tixtri peress li kienet tgħaddi mill-fond li kien joqgħod fih. Qalet li dam joqgħod hemm xi sentejn, u ġieli kienet tieqaf tkellmu meta kien ikun barra l-bieb, u sa fejn taf hi l-kuritur kien jidher nadif. Lucia Mugliette fix-xiehda tagħha tal-4 ta' Novembru 2003 qalet Ii togħod Birżebbuga u kienet taf li l-konvenut kien ġab lil Mizzi Haber joqgħod fil- post tiegħu. Qalet li dam hemm xi sentejn iżda qatt ma daħlet fih. li ġieli rat lill-konvenuti jmorru joħdulu l-ikel. AIC Joseph Gauci Hill, perit tekniku, fil-21 ta' Novembru 2002 ħalef ir-rapport tiegħu. Fir-rapport tiegħu, spjega li kien aċċeda fil-postijiet tal- Birgu, ta' Tas-Sliema u ta' Birżebbuga u konsegwentement għamel stimi tal-imsemmija proprjetajiet skont is-suq tal-proprjeta` f'Mejju 1997. kkonkluda hekk: fond ta' Kappara, San Ġwann fond ta' Birżebbuga Parti min-Naxxar. Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti dwar il-provi: L-Artikolu 525 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta jipprovdi illi: "(1) L-interdizzjoni, kif ukoll l-inabilitazzjoni, tibda sseħħ minn dak in- nhar tad-digriet; u l-atti magħmulin mill-interdett jew mill-inabilitat, wara d-digriet, jew, ukoll, wara l-ħatra ta' kuratur temporanju, huma nulli. "(2) L-atti ta' qabel l-interdizzjoni jew inabilitazzjoni jistgħu jiġu annullati, jekk ir-raġuni tal-interdizzjoni jew tal-inabilitazzjoni kienet teżisti fiż-żmien li saru dawk l-atti." It-talba attriċi biex il-kuntratt tas-7 ta' Mejju 1997 jiġi dikjarat null in kwantu bbażata fuq il-kawżali li Mizzi Haber ma kienx mentalment kapaċi biex jikkuntratta, effettivament tinkwadra taħt l-Artikolu 525(2). Għalhekk jeħtieġ li jiġi stabbilit jekk ir-raġuni li abbażi tagħha Carmel sive Charles Mizzi Haber ġie inabilitat fis-16 ta' Ottubru 2000 kinitx diġa` teżisti fil-mument li sar il kuntratt tas-7 ta' Mejju 1997 mertu tal-vertenza odjerna, cioe` tliet snin u nofs qabel. Din il-Qorti wara li kkonsidrat bir-reqqa l-provi fuq indikati hija moralment konvinta (bħall-ewwel Qorti) li Carmel sive Charles Mizzi Haber fil-fatt ma kellux kapaċita mentali suffiċjenti meta biegħ iż-żewġ fondi tiegħu lill- konvenuti permezz tal-kuntratt tal-1997. Is-segwenti fatturi partikolari, meqjusin kollha flimkien, iwassluha għal tali konklużjoni: Iċ-ċertifikat mediku ta' Dr Farrugia Attard li fih irrakkomanda li Mizzi Haber jiġi Ċiv. inabilitat fil-fatt sar f'April 1999 (wara li eżaminah f'Marzu 1999): sena u nofs qabel id-digriet li permezz tiegħu Mizzi Haber ġie inabilitat. Għalhekk għalkemm ġie inabilitat f'Ottubru 2000 l-inkapaċita` mentali li jikkuntratta diġa` kienet teżisti f'Marzu 1999. Il-psikjatra xehed li meta eżaminah f'April 1996 (jiġifieri sena u xahar qabel il-kuntratt) diġa` kien hemm indikazzjoni tad-disturb fil- personalita` tiegħu (cioe` li għalkemm kien kapaċi jieħu deċiżjonijiet ma kienx kapaċi jikkonsidra l-kumplessitajiet kollha tad-deċiżjonijiet meħuda minnu) anke jekk ma kinitx daqstant akuta daqs meta rah f'Marzu 1999. Qal ukoll pero` li l-kondizzjoni tiegħu timmatura maż-żmien. Għalhekk jekk f'April 1996 diġa` kien hemm indikazzjoni tad-disturb, sa Mejju Matul is-snin mill-1992/1999 kien ġie rikoverat fl-isptar Monte Karmeli 'il fuq minn 20 darba "peress li fil-ħsibijiet tiegħu ma tantx kien ikun ċar". Fil-fatt tliet xhur biss qabel il-kuntratt (Frar 1997) kienet waħda mid-drabi li kien rikoverat l-isptar Monte Karmeli. Skont il-konvenut il-patt kien li Mizzi Haber jittrasferilu ż-żewġ fondi tiegħu tal-Birgu u ta' Kappara, San Ġwann u hu da parti tiegħu jħallsu Lm1,500 u jippermettilu joqgħod fil-fond tiegħu ta' Birżebbuga kera franka. Fil- kuntratt ġie dikjarat li Mizzi Haber kien qed ibiegħ iż-żewġ fondi għall-prezz Ċiv. kumplessiv ta' Lm1,500 (ma tniżżel xejn dwar l-allegata kera franka fil- post ta' Birżebbuga). In-Nutar Carmelo Law kkonferma li l-partijiet kienu ftehmu dak li tniżżel fuq il-kuntratt. Wieħed pero` leġittimament jistaqsi: Liema persuna ta' kapaċita` mentali sejra taċċetta li tittrasferixxi proprjeta` għal 1/13 tal-valur tagħha? Fil-fehma tal-qorti l-kuntratt stess jikkonferma li f'dak iż-żmien Mizzi Haber ma kienx kapaċi jikkonsidra l- kumplessitajiet tad-deċiżjoni meħuda minnu fuq tali kuntratt. stess huwa prova li dak iż-żmien kellu linfermita` mentali tali li kienet tagħmlu inkonsapevoli tal-effett tal-atti li kien qed jagħmel. innifsu huwa każ ta' res ipsa loquitur. (Għalhekk il-konklużjoni tal- psikjatra vis-à-vis l-eżami ta' Ellul li sar f'Marzu 1999 ċertament li tapplika wkoll għaż-żmien tal-kuntratt - cioe` Mejju 1997). Lanqas ma jista' jiġi argumentat li dan il-prezz "ridikolu" ġie aċċettat minn Mizzi Haber sabiex jikkumpensa lill-konvenuti għal xi serviġi reżi minnhom, għaliex jidher li l-kuntratt in kwistjoni sar fi stadju ferm bikri tal- "ħbiberija" tagħhom. (Fil-fatt il-konvenut, fix-xiehda tiegħu tat-18 ta' April 2002 qal li kien ilu jaf lil Mizzi Haber "xi sitt snin" (li jiġi 1996) - iżda mill-istess xiehda tiegħu jirriżulta li mill-ewwel darba li ltaqgħu kien sar diskors fuq id-dar Kappara, San Ġwann tant li dakinhar stess kien ħadu jaraha. Għalhekk aktarx li kienu ltaqgħu fl-1997, is-sena tal-kuntratt u mhux fl-1996.) In-Nutar Carmelo Law qal li ma ħassx in-neċessita` li jitlob ċertifikat Ċiv. mediku, għaliex għalkemm Ellul kien jgħix ħajja ta' vagabond u kellu l- istramberiji tiegħu, "ma jfissirx li mentalment ma kienx qiegħed hemm". Madanakollu l-istess nutar stqarr li ma kienx jaf li Ellul kien ikun Finalment, għandu jingħad li fir-rigward tal-argument tal-konvenuti appellanti li teżisti "l-prova reġina" illi Ellul kellu l-użu tar-raġuni fil-mument tal-iffirmar tal-kuntratt għaliex fl-udjenza tal-1 ta' Novembru 2001, fuq domanda tal-ewwel Qorti, ikkonferma li kien ried li l-bejgħ isir, din ma hija prova reġina xejn, mhux biss għaliex dak li qal qalu bla ġurament u meta kien diġa` inabilitat, iżda wkoll għaliex il-psikjatra stess spjega li l- kondizzjoni tiegħu, l-inkapaċita` mentali tiegħu, ma kinitx tali li ċċaħħad lil Ellul milli jieħu deċiżjonijiet, iżda kienet tali li ċċaħħdu milli jifhem il- kumplessitajiet ta' tali deċiżjonijiet u l-interessi tiegħu, speċjalment f'affarijiet "ta' flus u kapital". Ta' min isemmi fil-fatt li tliet xhur wara li sar il-kuntratt (f'Awwissu 1997) mar l-Awstralja għaliex (kif spjega n-Nutar) fiż-żmien li sar il- kuntratt kien infatwat wara mara Awstraljana (ċertu Cheryl Mc Donnell); huwa għamel sitt xhur hemm, ġie lura Malta għal xahrejn, imbagħad reġa' mar lura għal xahar u tliet ġimgħat. Dan kollu juri li kien kapaċi jieħu deċiżjonijiet, saħansitra kien kapaċi jsiefer waħdu; iżda hawn ukoll, il-fatt li fix-xahrejn Ii kien Malta bejn żjara u oħra ddeċieda li jagħmel testment Ċiv. u jinnomina lil din l-Awstraljana li kien infatwa ruħu tant fuqha bħala l- eredi universali tiegħu, tkompli tikkonferma l-konklużjoni tal-psikjatra li ma il-kumplessitajiet tad-deċiżjonijiet tiegħu, speċjalment f'affarijiet "ta' flus u kapital". Il-fatt li innomina lil din il-mara bħala l-eredi universali tiegħu jistona mhux ftit (kemm jekk kellu patrimonju sostanzjali, u kemm jekk kien mimli dejn). Il-fatt li Cheryl Mc Donnell għażlet li tirrinunzja għall-wirt ikompli jikkonferma dan. Għaldaqstant, in vista ta' dan kollu, it-tieni aggravju jirriżulta Ir-raba' aggravju Fid-dawl tas-suespost, ir-raba' aggravju (li l-prezz mhux rilevanti) It-tielet aggravju u l-ħames aggravju/l-eċċezzjoni ulterjuri Ukoll fid-dawl tas-suespost, it-tielet aggravju (li l-qerq ma ġiex pruvat) u l-ħames aggravju/l-eċċezzjoni ulterjuri (li t-talbiet tal-attur in kwantu bbażati fuq il-vizzju tal-kunsens minħabba qerq, huma preskritti) jisfumaw fix-xejn, u għalhekk mhux il-każ li din il-Qorti tqishom ulterjorment. Għal dawn il-motivi din il-Qorti tikkonferma s-sentenza appellata, u tippreċiża biss li n-nullita` tal-kuntratt qed tiġi dikjarata unikament abbażi tal-inkapaċita` mentali ta' Paceville, San Ġiljan sive Charles Mizzi Haber biex jikkuntratta. Bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-konvenuti appellanti. Giannino Cilia Brincau Noel Attard Kingswell Imħallef Imħallef Ċiv. Joseph Bencini Prim Imħallef Deputat Reġistratur rm