George Urry (57374G), Helen Lia (64243G) u Maria El Aida (2916G) BORD TA' ARBITRAGG DWAR L-ARTIJIET L-Awtorità tal-Artijiet Illum, 14 ta' Lulju, 2021 Ra r-rikors ta' George Urry et tat-30 ta' April 2021 fejn gie premess: Illi r-rikorrenti ghandhom bicca art wiehed fl-inhawi ta' Gerxija limiti Zebbug, Ghawdex liema raba' jmiss ma' Triq Marsalforn. Din il-propjeta' kienet giet diviza fost propjetajiet ohra permezz ta' kutnratt ta' divizjoni datat 26 t'Ottubru 2020 fl-atti tan-Nutar Dr. Josianne Malani. Liema propjeta' ukoll ppreveniet ghand ir-rikorrenti flimkien ma huthom ohrajn permezz ta' Kuntratt ta' divizjoni iehor data 14 ta' Novembru 2007 fl-atti tan-Nutar Dr. Kirsten Gata liema propjeta' gejja mill-wirt tal-genituri taghhom. Illi l-porzjoni art diviza ta' kull wiehed mir-rikorrenti hija tal-kejl ta' circa hames mija u sitta u sebghin punt sitta sebgha metri kwadri (576.67 mk.) u lkoll jmissu mill-punent mal-imsemmija Triq. Din l-art hija murija bl-ahmar mmarkata bhala 'Plot A' fuq il-pjanta annessa Dok. kumplessiva tat-tlett prozjonijiet divizi ta' elf seba' mija u tletin metru kwadru (1730 mk.). Illi nhar il-11 ta' Marzu 2021 fil-Gazzetta tal-Gvern harga numru 20,587 giet ippublikata Dikjarazzjoni mill-Awtorita' tal-Artijiet fejn parti mill-art tar-rikorrenti giet immarkata bhala methiega mill-Gvern ta' Malta ghal skop pubbliku u illi l-akkwist taghha ghandu jkun b'xixi assolut – kif ahjar spjegata u murija fil-pjanta annessa fl-estratt mill-imsemmija Gazzetta tal- Gvern mmarkata bhala Dok. Illi l-parti hekk esproprijata skond id-dikjarazzjoni msemmija giet registrata favur il-Gvern Malti fir-Registru tal-Artijiet bl-applikazzjoni li ggib ir-referenza LRA608/21; Illi r-rikorrenti qeghdin permezz ta' din l-procedura jikkontestaw l- interess pubbliku vantat fid-dikjarazzjoni msemmija fiz-zewg paragrafi precedent ai termini tal-Artikolu 41 tal-Kap 573 tal-Ligijiet ta' Malta; Illi r-rikorrenti jirrilevaw illi propju n-naha l-ohra tat-Triq faccata ta' fejn gej l-espropju ippubblikat fil-Gazzetta tal-Gvern, jigifieri fuq in-naha tal-punent tat-Triq, il-Gvern ghandu medda ta' art tieghu li tibzoq lil dik tar-rikorrenti. Hekk kif jidher fic-certifikat tat-titolu mahrug mir-Registru tal-Artijiet anness immarkat Dok. Illi l-art tal-gvern fuq in-naha tal-punent tat-triq m'ghandha xejn inqas u/jew differenti mill-art tar-rikorrenti u l-widening propost tat-triq jista jsir facilment f'art pubblika minflok ma tigi esproprijata art private gdida – qua tar-rikorrenti; Illi fl-umli fehma tar-rikorrenti l-interess pubbliku msemmi biex issir l- espropjazzjoni tal-art taghhom jiehu xejra differenti u addirittura mhux gustifikat meta hemm art diga pubblika li tista sservi ghall-istess skop u bzonn tal-espropjazzjoni. Illi minn analizi semplice tal-pjani kif sottomess mal-Awtoritajiet tal-Ippjanar mill-entitajiet tal-Gvern pertinenti rigward dan il-widening jidher car illi dan il-widening propost f'din il-parti ta' Triq Marsalforn mhux sejjer jirfes l-ebda bicca art tal-Gvern diga izda qed jigi propost li jsir kollu kemm hu a skapitu ta' parti mill-art tar-rikorrenti; Illi in vista tas-suespost dan kollu jimmina l-kriterju tal-interess pubbliku; Ghalhekk ir-rikorrenti qeghdin jiprocedur b'din il-procedura b'riserva u minghajr pregudizzju ghal procedure ohra spettanti lilhom ghal hlas ossia kumpens that l-istess Kap. 573 tal-Ligijiet ta' Malta jew that xi Ligi ohra relevanti skond l-eventwalitajiet. Ghaldaqstant l-esponenti jitolbu bir-rispett li dan il-Bord joghgbu: illi ma fid- Dikjarazzjoni mill_Awtorita' tal-Artijiet hekk kif mahruga fil-Gazzetta tal- Gvern datata 11 ta' Marzu 2021 ghal-art ikkoncernata; jew skop pubbliku jissustixxix Konsegwentement tordna t-thassir ta' dik id-dikjarazzjoni b'tali mod u mianjiera li ma ssir l-esproprijazzjoni fuq l-art tar-rikorrenti; Tordna ukoll li tigi mhassra ir-registrazzjoni fir-Registru tal-Artijiet l- fl- tal-rikorrenti a il-Gvern Malti esproprijazzjoni applikazzjoni LRA 608/21. Bl-ispejjez kontra l-intimat ingunt ghas-subizzjoni." Ra r-risposta tal-Awtorita tal-Artijiet tal-21 ta' Mejju 2021, fejn gie eccepiet: Illi l-Awtorita' esponenti ġiet notifikata bir-rikors fl-ismijiet su-ċitati nhar il-ħamsa ta' Mejju 2021 u ġiet mogħtija għoxrin ġurnata ċans biex tirrispondi. Illi permezz ta' Dikjarazzjoni maħruġa mic-Chairman tal-Awtorita' esponenti u ippublikata fil-Gazzetta tal-Gvern bħala dikjarazzjoni numru 343 ta' nhar il-11 ta' Marzu 2021, biċċa art ta' madwar 418 metru kwadru li tmiss mill-Majjistral u mill-Punent ma Triq Pubblika u mill-Lvant ma' propjeta' ta' sidien mhux maghrufa ġiet dikjarata meħtieġa għal-skop pubbliku, senjatament għat-twessiegħ ta' Triq Marsalforn, iż-Żebbug Għawdex. Dan l-akkiwst għandu jkun b'xiri assolut. Illi r-rikorrenti qegħdin jikkontestaw l-interess pubbliku vantat fid- dikjarazzjoni mesmmija, u dan ai termini tal-Artiklu 41 tal-Kapitlu 573 tal-Liġijiet ta' Malta. Illi l-bażi ta' tali kontestazzjoni jidher illi huwa biss il-fatt illi fuq in- naħa l-oħra tat-triq, il-Gvern ta' Malta għandu medda ta' art li diġa hija tiegħu, u mhux illi l-bżonn tal-art in kwistjoni m'huwiex wieħed fl-interess pubbliku. Illi fl-ewwel lok xorta waħda tinħtieġ root of title sabiex ikun aċċertat li l-art in kwistjoni tappartjeni tassew lir-rikorrenti. Illi mingħajr preġudizzju għall-premess, jiġi senjalat li l-użu prospettat tal-art esproprijata huwa ntiz sabiex titwessa Triq Marsalforn, u dan filwaqt illi jitnaqqas il-periklu għall-vettur illi jagħmlu użu mill-istess Triq. Tali użu bla dubju jikkwalifika fit-terminu ta' 'skop pubbliku' kif definit fil-Kapitlu 573 tal-Ligijiet ta' Malta. L-Iskop pubbliku ta' esproprijazzjoni ta' art għall-mgħoddija tat-toroq u/jew twessiegħ ta xi triq ġie ikkonfermat ripetutament kemm min dan l-Onorabbli Bord u kif ukoll mill-Qrati ta' Malti. Saħansitra tali użu ġie anke deskritt bħala 'l- manefistazzjoni l-aktar ċara u qawwija ta' servizz mogħti lill-pubbliku' u kwindi ma hemm l-ebda dubju li l-iskop pubbliku tassew jissusisti f'dan il- każ. Aktar u aktar meta dan l-esproprju ma jista' jitqies bħala wieħed arbitrarju. Illi di fatti, ir-rikorrenti jsostnu illi l-kriterju tal-interess pubbliku qed jiġi imminat minħabba illi skonthom hemm art oħra illi tista sservi għall- istess skop hekk kif ma fiha xejn inqas u/jew differenti mill-art tar- rikorrenti, u għalhekk ma humiex jikkontestaw l-interess pubbliku vis-à-vis l-użu li qed ikun propost għall-art mertu ta' dawn il-proċeduri. Xi għemil ma jitqiesx illi sar fl-interess pubbliku, u allura li jkun sar f'interess privat meta ma jkollux applikazzjoni għaċ-ċittadin kwalnukwe b'mod ġenerali. Illi jiġi senjalat ukoll illi ma huwiex minnhu li l-artijiet ipparagunati huma identiċi, u dan ai fini tal-iżvillup tat-Triq ta' Marsalforn. It- l- Twessiegħ proġettat hwua ntiż sabiex is-sigurezza u tittejjeb immanuvribilta' tal-imsemmija Triq. Tali għan ma jistax jintlaħaq jekk mhux bl-użu (u l-esproprijazzjoni) tal-art mertu ta' din il-kawża. Illi in vista tas-suespost, it-talbiet tar-rikorrenti ghandhom jigu michuda fl-interita' taghhom. Salv eċċezzjonijiet ulterjuri permessi mil-ligi. Bl-iespjjez kontra r-rikorrenti." Sema' l-provi; Sema' trattazzjoni; Ra li din il-kawza giet differita ghas-sentenza. Ikkunsidra: Qabel xejn, in vista tal-eccezzjoni mressqa mill-Awtorità tal-Artijiet, fis-sens li tinhtieg root of title sabiex ikun accertat li l-art in kwistjoni, tappartjeni tassew lir- rikorrenti, gie pprezentat mir-rikorrenti, kopja tal-kuntratt ta' divizjoni datat 26 t'Ottubru 2020, fl-atti tan-Nutar Dottor Josianne Malani (ezebit man-nota tar- rikorrenti tat-3 ta' Gunju 2021), u gie wkoll iddikjarat fl-ewwel premessa tar-rikors, li din il-proprjetà ppreveniet ghand ir-rikorrenti, flimkien ma' huthom ohrajn, permezz ta' kuntratt ta' divizjoni iehor datat 14 ta' Novembru 2007, fl-atti tan-Nutar Dottor Kristen Gata. In oltre, fl-affidavit ta' Maria El Aida, hekk kif ikkonfermat fl- affidavit ta' George Urry, din il-proprjetà gejja mill-wirt tal-genituri tar-rikorrenti. Dan kollu ma giex kontradett mill-Awtorità tal-Artijiet li fil-mori tas-smigh ta' din il- procedura, ma ghamlet l-ebda referenza ulterjuri ghal din l-eccezzjoni mressqa minnha. Ghalhekk, din l-eccezzjoni tinsab sorvolata fil-fehma ta' dan il-Bord. Din l-azzjoni tar-rikorrenti saret abbazi tal-artikolu 41 tal-Kap 573 tal-Ligijiet ta' Malta, li jistipola li: (1) Kull persuna li għandha interess fl-art li dwarha tkun saret dikjarazzjoni miċ-Chairperson tal- Gvernaturi tal-Awtorità tal-Artijiet kif imsemmi fl-artikolu 38(1), tista' tikkontesta l-iskopijiet pubbliċi ta' dik id- dikjarazzjoni u titlob it-tħassir tagħha quddiem il-Bord tal- Arbitraġġ permezz ta' rikors ippreżentat fir-reġistru tal- żmien ħamsin ġurnata mill- fi imsemmi Bord pubblikazzjoni ta' dik id-dikjarazzjoni. (2) Ir-rikors ippreżentat skont is-subartikolu (1) għandu jiġi notifikat lill-awtorità, li jkollha dritt tippreżenta risposta fi żmien għoxrin jum. (3) Il-Bord tal-Arbitraġġ għandu jqiegħed ir-rikors għas- smigħ mingħajr dewmien u wara li jisma' x-xhieda u s- sottomissjonijiet tal-partijiet għandu jagħti s-sentenza fl- iqsar żmien possibbli iżda mhux aktar tard minn xahrejn l-awtorità jagħlaq mill-ġurnata meta tippreżenta r-risposta tagħha. iż-żmien biex Minn qari ta' din id-disposizzjoni, jirrizulta ben evidenti, li permezz ta' din il- procedura, tkun qed issir kontestazzjoni dwar l-iskop pubbliku. Hekk kif jemani minn dan l-artikolu appena citat, kull persuna li ghandha interess fl-art in ezami, tista' tikkontesta l-iskopijiet pubblici ta' dik id-dikjarazzjoni, u titlob it-thassir taghha quddiem dan il-Bord. L-ezami li ghalhekk ghandu jaghmel dan il-Bord, huwa dak li jezamina jekk id-dikjarazzjoni inhargitx ghal skop pubbliku jew le. Il-kaz in kwistjoni jittratta esproprjazzjoni li saret in konnessjoni ma' progett partikolari. Id-Direttur Generali Strategija u Sapport fil-Ministeru ta' Ghawdex xehdet li l-Ministeru ghal Ghawdex, xi sentejn ilu beda jahdem fuq il-progett biex tigi upgraded it-triq ta' Kappara, San Ġwann skont l-standards tat-toroq, u jkun hemm iktar road safety fit-triq, kif ukoll biex jigu introduced bicycle lanes, bil-ghan li jkun hemm modal shift, u anke bankini, minhabba li bankini fit-triq, m'hemmx. Fir-rikors, ir-rikorrenti ppremettew li proprju n-naha l-ohra tat-triq, faccata ta' fejn gej l-esproprju in kwistoni, il-Gvern ghandu medda ta' art tieghu, li tizboq dik tar- rikorrenti, u gialadarba l-art tal-gvern fil-faccata ma' ghandha xejn inqas jew differenti mill-art tar-rikorrenti, il-widening propost tat-triq, jista' jsir facilment f'art pubblika, minghajr ma' tigi esproprjata art privata gdida. Gie sostnut li l-interess pubbliku biex isir l-esproprjazzjoni tal-art tar-rikorrenti, jiehu xejra differenti u mhux gustifikat, meta hemm art già pubblika li tista' sservi ghall-istess skop u bzonn tal-esproprazzjoni. Mix-xhieda tar-rapprezentant tal-Awtorità tal-Artijiet, Dottor Marisa Loftus, moghtija fit-22 ta' Gunju 2021, irrizulta li faccata tal-art tar-rikorrenti u fuq in-naha l-ohra tat-triq, l-art hija proprjetà tal-Gvern. Fl-affidavit taghha Maria El Aida (kif ukoll hekk kif ikkonfermat minn George Urry), gie sostnut li l-punt principali tal-oggezzjoni tar-rikorrenti huwa, li faccata tar-raba' taghhom, huwa kollu art tal-gvern, u ghalhekk, jekk kemm-il darba l-gvern jehtieg li jiehu xi art biex jizviluppaha, dan ghandu jaghmlu fl-art pubblika l-ewwel, qabel ma' jdur ghal raba' vergni u tal-privat. In fatti, l-istess rikorrenti kkonfermaw li r-raba' taghhom jinsab mahdum, u dejjem kien jinhadem. Tqajjem ukoll l-ilment li l- esproprjazzjoni mhiex qed issir wahda shiha tul Triq Marsalforn kollha, izda bicciet 'l hemm u 'l hawn, u ghalhekk, ir-rikorrenti mhumiex jaraw distinzjoni ossia preferenza, biex ma tintuzax art li digà hija tal-gvern, li tinsab ezatt faccata tar-raba' taghhom a skapitu taghhom stess, li ser tittehdilhom bicca art tul il-faccata kollha. Ir-rikorrenti nsistew li jrid jinzamm bilanc bejn it-tgawdija tal-proprjetà privata u l- interess tal-kollettività ghall-gustizzja socjali. Saret insistenza li dan il-progett jinkludi diversi esproprjazzjonijiet, izda jrid jigi ppruvat li verament hemm skop pubbliku fir-rigward ta' din l-art tar-rikorrenti per se, u mhux li hemm skop pubbliku wiehed ghall-artijiet kollha affettwati f'dan il-progett ta' triq ta' Kappara, San Ġwann. Skont ir-rikorrenti, ma tressqitx prova li hemm xi riskji partikolari fl-ambjenti mertu ta' din il-kawza. Insistew ukoll, li ma tressqet l-ebda prova ghalfejn ghandu jkun hemm preferenza bejn in-nahiet tax-xellug u tal-lemin tat-triq, u fin-nuqqas ta' tali prova, m'ghandu jkun hemm l-ebda preferenza ghalfejn ghandu jkun hemm l-esproprju fuq in-naha tar-right when facing North (cioe' din l-esproprjazzjoni fejn qed tigi proposta) ghan-naha tal-left (fejn hemm diga art tal-Gvern). Ir-rikorrenti komplew jargumentaw li ser isir esproprju fuq art privata minghajr ma tigi utilizzata bizzejjed l-art pubblika, u li din hija sitwazzjoni fejn ser isir esproprjazzjoni a skapitu tar- rikorrenti, meta tezisti alternattiva ohra li tilhaq l-istess ghanijiet. Il-Bord iqies li m'hemmx kontestazzjoni li din l-art giet iddikjarata li hija mehtiega bhala parti mill-progett li ser isir fi Triq Marsalforn, Zebbug, Ghawdex. Il-Bord huwa sodisfatt ukoll li l-bzonn tal-art in kwistjoni, huwa wiehed fl-interess pubbliku. Il- Bord wasal ghal tali konkluzzjoni in vista tas-segwenti: Irrizulta in fatti, li din l-art giet esproprjata, mhux precizament biex titwessa' l- karreggjata tal-vejikoli, izda sabiex tkun tista' ssir bankina ghal tul it-triq kollha, kif ukoll sabiex issir cycle lane. Tali skop jissubentra fid-definizzjoni ta' skop pubbliku misjuba fl-Artikolu 2 tal-Kap 573 tal-Ligijiet ta' Malta, li jaqra: kull skop li għandu x'jaqsam mal-użu esklużiv tal-Gvern jew mal-użu pubbliku ġenerali, jew li għandu x' jaqsam ma' jew jiswa għall-interess jew qadi tal-pubbliku (sew jekk l- art tkun għall-użu tal-Gvern sew jekk le) jew ma' jew għall- ippjantar tal-ibliet jew ma' jew għar-rikostruzzjoni jew għaż-żieda fl-impiegi, jew għat-tkattir fit-turiżmu, jew għall-promozzjoni tal-kultura, jew għall-preservazzjoni tal- identità nazzjonali u storika, jew għall-ħarsien ekonomiku tal-Istat jew kull skop li għandu x'jaqsam mad-difiża ta' Malta jew li għandu x'jaqsam ma' jew jiswa għall- operazzjonijiet navali, militari jew tal-ajru; u jfisser ukoll kull skop ieħor imsemmi bħala pubbliku minn xi liġi; u għall-finijiet ta' din it-tifsira, fejn l-iskop sabiex jiġi eżerċitat xi dritt taħt dan l-Att ikun marbut mal- utilizzazzjoni ta' xi art jew xi dritt marbut jew relatat magħha għal kull raġuni marbuta mal-provvista, ħażna jew distribuzzjoni ta' karburanti jew sorsi oħra ta' enerġija, jew f'konnessjoni mal-provvista ta' xi servizz ta' utilità jew servizz muniċipali jew proġett infrastrutturali, għandu jitqies bħala konness ma' jew anċillari għall-interess pubbliku jew utilità. Il-Bord jaghmel referenza ghas-sentenza kkwotata mill-Awtorità tal-Artijiet fir- risposta taghha, u kif ukoll fit-trattazzjoni taghha, u cioè Mario Lia noe vs Kummissarju tal-Art et, deciza mill-Qorti Kostituzzjonali fit-30 ta' Novembru 2001, fejn intqal li: "Il-formazzjoni tat-toroq hi parti ntrinsika u essenzjali mill-ippjanar, u l-jedd ta' l-amministrazzjoni pubblika li tesproprja art ghal dan il-fini ma jistax jigi diskuss sakemm ma jkunx kaz ovvju fejn ikun qed jigi favorit esklussivament l-interess tal-privat a skapitu u ghal zvantagg ta' l-esproprijat fl-izvilupp fejn il-kollettivita' u s- socjeta' ma jkollhom l-ebda interess. Kif sewwa gie ritenut minn din ilQorti f'diversi insenjamenti taghha, fosthom fis- sentenza "Dr. Carmelo Abdul Karim et vs. Segretarju tad- Djar et" li fuqha strah l-istess appellant fir-rikors ta' l-appell tieghu "haga jew ghemil ma jitqiesx li sar fl-interess pubbliku jekk jaqdi l-interess privat. L-interess huwa dejjem privat meta m'ghandux applikazzjoni ghall-generalita' tac-cittadini". Fil-kaz taht ezami l-esproprjazzjoni manifestament kellha applikazzjoni ta' beneficcju ghall-kollettivita'." Ghalkemm is-sentenza appena citata kienet tirrigwarda twessigh tat-triq, dan il- Bord iqies li zieda ta' bankina sabiex persuni jkunu jistghu jimxu matul din it-triq b' mod sigur, u zieda ta' cycling lane, jaqghu fl-ambitu li jibbenifikaw lill-kollettività, kif ukoll jaqghu fl-ambitu ta' twessigh tat-triq. Dana peress li t-triq ma tintuzax mill- vejikoli biss, izda tintuza wkoll minn nies, annimali, u kif ukoll ciklisti, fost ohrajn. Huwa minnu li fuq in-naha l-ohra tat-triq, il-Gvern ta' Malta ghandu art proprjetà tieghu, izda dan il-fatt ma jnaqqasx l-iskop pubbliku ezistenti wara l-esproprju ta' din l-art in kwistjoni, iktar u iktar meta l-Bord jifli x-xhieda moghtija mill-perit ex parte tar-rikorrenti, u l-perit li hadmet fuq dan il-progett fuq struzzjonijiet tal- Ministeru koncernat. Irrizulta ben evidenti, li qed isir progett shih ta' titjieb fit-triq ta' Kappara, San Ġwann, bil-ghan li titjieb is-sigurtà u l-immanuvrabilità f'din it-triq. Irrizulta wkoll li sabiex jintlahaq dan l-ghan, qamet il-htiega li tkun proprju din l-art f'dik il- parti tal-progett tigi utilizzata. In oltre, mix-xhieda tan-Nutar Marisa Loftus in rapprezentanza tal-Awtorità tal-Artijiet fl-4 ta' Gunju 2021, in konnessjoni ma' dan il-progett, kien hemm varji ambjenti proprjetà tal-Gvern li ttiehdu. Tant hu hekk, li saru talbiet mill-Ministeru ghall-Ghawdex ghall-esproprju u ghat-terminazzjoni tal- qbiela. Issa skont il-perit ex parte tar-rikorrenti, l-applikazzjoni proposta: L-istess perit ex parte, Cornelia Urry, kkonkludiet li: F'rapport ulterjuri, l-istess Perit Cornelia Urry inkarigata mir-rikorrenti, ghamlet superimposition exercise minn fejn skont hi, irrizulta li: Madanakollu, in kontroezami, fit-18 ta' Gunju 2021, il-Perit Cornelia Urry kkonfermat li meta ghamlet il-kunsiderazzjonijiet taghha, hija hadet biss in konsiderazzjoni, in konsiderazzjoni, il-kuntest kollu tal-izvilupp b'mod holistiku: li tirrigwarda il-parti "Qorti: Igifieri inti meta hadt il-kunsiderazzjonijiet tieghek, hadt in konsiderazzjoni the whole picture jew semplicement il-parti li tirrigwarda l-klijent tieghek? Xhud: Le l-parti li tirrigward l-klijent taghna. Xhud: L-areas l-ohra tat-triq rajthom pero mir-ricerka li saret mal-Land Registry peress li n-naha l-ohra tat-triq hija propjeta tal-Gvern ukoll, l-expropriation nahseb jiena setghat ma saritx u biex giet akkomodata l-bankina wiesgha u cycling lane fuq in-naha l-ohra. Qorti: Imma inti biex wasalt ghal din il-kunsiderazzjoni, hadt in consideration il-whole plan kienx jaghmel sens, igifieri din li qed tghid inti li minflokk saret espropjazzjoni kollox ntefa' fuq in-naha l-ohra, wasalt ghalijha ghax taghmel sens x'hin tara l-posizzjoni tal-klijent tieghek biss jew x'hin tqies il-progett kollu? It-triq kollha? Xhud: Le jiena hadt in kunsiderazzjoni dik l-area tal- klijent tieghi u hadt in kunsiderazzjoni li l-area ta' faccata hija diga propjeta tal-Gvern. Dr. Nicholas Seguna Imbroll: Apparti minn hekk hadt in kunsiderazzjoni biss it-traffiku vejikulari, igifieri tal- karozzi ma hadtx, ghalinqas f'dan il-paragrafu u f'dan ir- rapport, inti tirreferi biss ghal vehicular improvement ma tirreferix ghas-cycle lane, l-improvements li hemm bzonn tas-cycle lanes u tal-bankini? Xhud: Fir-rapport ma ghidtx li m'hemmx bzonn jsiru pero jiena just ikkonkludejt li dawk l-affarijiet seta' saru minn naha l-ohra gifieri xorta jkunu hemmhekk. Qorti: Xorta jsiru hemmhekk imma fuq in-naha l-ohra tat- triq? Dr. Nicholas Seguna Imbroll: Ezatt, bil-kunsiderazzjoni li ghamilt fuq il-propjeta tal-klijent tieghek? Xhud: Ezatt, jien biex kemm jista jkun l-expropriation tigi evitata jew ghalinqas imnaqsa kemm jista jkun." Minn ezami tal-kontroezami tal-Perit Cornelia Urry, u cioè l-Perit ex parte tar- rikorrenti, jirrizulta li l-ezercizzju li sar mill-Perit Cornelia Urry, kien wiehed ristrett u limitat, fis-sens li hija ghamlet konstatazzjonijiet relattivi biss ghall-art mertu ta' din il-kawza, izda mhux b'mod holisitku, u cioè mhux b'mod li evalwat din l-art fil-kuntest tal-progett kollu li ser isir fi Triq Marsalforn. Dan jikkontrasta max-xoghol li sar mill-periti nkarigati mill-progett ta' Triq Marsalforn. In fatti, mill-banda l-ohra, il-Perit Diane Padovani li tahdem mal- kumpanija li qed tiehu hsieb dan il-progett kollu li ser isir fi Triq Marsalforn, spjegat bil-gurament taghha, l-ezercizzji u l-istudju li saru qabel ma' beda jigi mfassal u ppjantat dan il-progett. L-istess Perit spjegat kif f'din it-triq, wara diversi studji, irrizulta li zewg karreggati ta' 3.58 meters kull wahda, huma bizzejjed. Irrizulta wkoll li f'din it-triq, hemm hafna infrastruttura nieqsa, u cioè ma kienx hemm infrastruttura ghan-nies bil-mixi (bankini), u kif ukoll inhasset il-htiega ta' infrastruttura tac-ciklisti, li wkoll kienet inezistenti, u li qed tigi nkluza f'infrastruttura gdida. L-istess Perit spjegat li l-progett sar holistikament biex tizdied l-infrastruttura, titjieb l-infrastruttura ezistenti, u issues ta' road safety jigu mitigati kemm jista jkun. In fatti, minn ezami tax-xhieda tal-Perit Diane Padovani, irrizulta li matul it-triq ta' Kappara, San Ġwann, kien hemm hafna problemi mal-alignment, fis-sens li hemm hafna ksur u tidwir, li anke mill-accident records, gie osservat li kien hemm hafna punti li huma black spots, fejn jikkawzaw hafna incidenti. Per konsegwenza, mill-istudji li saru, irrizulta wkoll li l-alignment ried jitjieb. L-istess Perit spjegat ukoll, li saret attenzjoni metikoluza sabiex jigi mitigat kemm jista' jkun, l-espropju, u ghalkemm l- idejali huwa li ssir triq dritta b'kurvi kbar, ipprova jintlahaq kompromess sabiex jigi mnaqqas kemm jista' jkun, l-esproprju. Il-Bord ha in konsiderazzjoni l-fatt li skont l-istess Perit Diane Padovani, fir-rigward tal- oggezzjoni li tqajjmu mir-rikorrenti dwar l-art taghhom, l-esproprju gie limitat billi tnaqqset ic-cycle lane wara konsultazzjoni mal-ERA, b'dana li l-width tas-cycle lane, flok three (3) meters, tnaqqas ghal two point five (2.5). L-istess Perit spjegat li l- istudju li jsir ghal progett bhal dan huwa, li jigu evalwati l-problemi logistici u teknici. Fil-kaz partikolari, kien hemm htiega li tigi rimedjata l-alignment u originarjament jekk l-kurvatura kellha ssir l-standards li kkonsultaw maghhom, li huma standards li japplikaw Transport Malta, din il-kurvatura kienet ser tkun hafna ikbar, u l-espropju tal-art tar-rikorrenti, kien ikun ghall-estensjoni ikbar tal-art. In oltre, l-istess Perit Diane Padovani spjegat bil-gurament taghha, li dwar l-argument tal-Perit Cornelia Urry, fis-sens li cycle lane setghet tigi fuq in-naha l-ohra tat- triq, fuq in-naha l-ohra saret il-bankina ta' minimum width ta' one point three (1.3) li huwa minimum applikabbli minn Transport Malta wkoll, u anke mis-CRPD. Ghal fini ta' cycle lane, saru konstatazzjonijiet tat-triq holistikament, u kien impossibli li f'dan il-progett, wiehed joqghod iserrep biex tigi evitata art partikolari mill-esproprju. Fi kliem il-Perit Diane Padovani fix-xhieda moghtija fit-18 ta' Gunju 2021, "din ma stajniex noqghodu nserpu biex nevitaw l-art ta' dan inpoggu n-naha l-ohra, mbghad naqsmu ghat-triq l-ohra, ghan-naha l-ohra u nergghu npoggu n-naha l-ohra u noqghodu sejrin hekk biex igifieri...holistikament kienet taghmel sens li toqghod fuq dik in-naha tat-triq." Il-Perit Padovani tat ukoll ragunijiet ghalfejn holistikament, ic-cycle lane kellha ssir fuq dik in-naha tat-triq, u dana peress li (i) fuq in-naha taz-Zebbug, il-main issue kienet li hafna minnha hija sloping u nizla ghall-wied, bil-konsegwenza li kien se jkun hemm hafna problemi kif setghet tinbena t-triq biex twessa' lil dik in-naha u (ii) ic-cycle lane biex jigi evitat iktar esproprju sar fuq dik in-naha, ghaliex iktar 'il fuq, hemm bridge, liema bridge jghaqqad u jkompli mat-triq rurali, li tghaqqad ghal Kappara, San Ġwann. Il-Bord innota wkoll li l-istess Perit Padovani kkonfermat li fuq dan il-progett hekk kif propost, ghaddej road safety audit, fejn huwa konkluz l-ewwel stadju, u d-disinn propost gie accetat overall, hlief ghal xi affarijiet zghar konnessi ma' signage. Il-Bord qies ukoll li prezenzjalment, hemm già zewg lanes li huma iktar wiesa' minn dak li qed jigi propost f'dan il-progett, u hekk kif ikkonfermat ukoll in kontroezami, mill-Perit Padovani. Huwa minnu wkoll li t-twessiegh li ser isir sabiex (i) ikun hemm bankina wahda fuq naha wahda biss, sabiex din it-triq tkun accessibbli ghan-nies bil- mixi, u liema bankina giet mizmuma f'wisa' minimu u (ii) ikun hemm cycle lane li hija segregata b'bankina dejqa ta' point four (0.4) meters (li tintuza mhux biex jimxu fuqha, izda biex tissegrega is-cyclists minn mat-triq). Madanakollu, dan il-Bord huwa konvint li dan il-progett ha jikkostitwixxi titjib, kemm fl-infrastruttura, kif ukoll fit- triq innifisha, u li jissusisti l-iskop pubbliku hekk kif definit fl-Artikolu 2 tal-Kap 573 tal-Ligjiet ta' Malta. Ghar-ragunijiet fuq imsemmija, dan l-Onorabbli Bord qieghed jichad it- talbiet tar-rikorrenti, bl-ispejjez kollha kontra l-istess rikorrenti. Il-Bord jaghmilha cara li din id-decizjoni qed issir b'rizerva ghal kull buon fini, ghal kwalunkwe dritt ta' azzjoni ohra li r-rikorrenti jista' ghandhom a disposizzjoni taghhom, ai termini tal-ligi.