MALTA Fil-Qorti tal-Maġistrati (Malta) Maġistrat Dr. Gabriella Tait k/a Tate B.A., LL.D. Paul Spiteri Jones Vs Catherine Mugliette nominata bħala Kuratur Deputat sabiex tirrappreżenta lill-assenti Martin Ben Ammar Illum 21 ta' Ottubru 2019 Il-Qorti, Rat ir-Rikors ippreżentat minn Paul Spiteri Jones fil-11 ta' Ottubru 2011 permezz ta' liema jitlob li Martin Ben Ammar, rappreżentant f'dawn il-proċeduri minn Catherine Mugliette qua Kuratur Deputat, jiġi kkundannat iħallsu s-somma ta' sebat elef Euro (€7,000) jew somma oħra verjuri rappreżentanti kumpens għal serviġi reżi minnu lid-defunta Maria Ben Ammar illi mietet fit-2 ta' Jannar 2009, li tagħha Martin Ben Ammar huwa l-uniku u assolut eredi u dan skond l-aħħar testment revokatorju tagħha datat 12 ta' Ottubru 2008 fl-atti tan-Nutar Dottor Dorita Cachia Inguanez Scerri-Headley, bl-imgħax legali dekoribbli sad-data ta' l-effettiv pagament u bl-ispejjeż kontra Martin Ben Ammar; Rat ir-Risposta ta' Catherine Mugliette, Kuratur Deputat li qed tirrappreżenta lill-assenti Martin Ben Ammar f'dawn il-proċeduri, permezz ta' liema teċċepixxi li: (i) in linea preliminari l-azzjoni attriċi hija preskritta ai termini ta' l-Artikolu 2156(f) tal-Kodiċi Ċivili u dan minħabba t-trapass ta' aktar minn ħames snin minn mindu huwa rrenda serviġi; (ii) fil-mertu u bla preġudizzju, it-talba attriċi għandha tiġi respinta, bl- ispejjeż kontra l-attur, stante li d-decujus kienet dejjem ħallset lill-attur għal kwalsiasi għajnuna li seta' taha; Rat in-Nota ppreżentata minn Catherine Mugliette fl-1 ta' Diċembru 20111 permezz ta' liema tassumi l-atti għan-nom u fl-interess ta' Martin Ben Ammar, assenti minn dawn il- Gżejjer; 8 tal-proċess. Semgħet ix-xhieda ta' l-attur mogħtija waqt is-seduti ta' l-20 ta' Frar 20122, tat-23 ta' April 20123 u ta' l-10 ta' Novembru 20144, rat l-affidavit ta' Vincenza Saliba Hil esebit mill-attur permezz ta' Nota ppreżentata fit-23 ta' April 2012 a fol. 22 u 23 tal-proċess, semgħet ix-xhieda ta' Josephine Ann Spiteri Jones mogħtija waqt is-seduta ta' l-4 ta' Ġunju 20125 u x-xhieda tan-Nutar Dottor Elsa Fyfe mogħtija waqt is-seduta tas- 17 ta' Jannar 20136 u rat id-dokumenti esebiti minnha markati Dok. 36 sa' 45 tal-proċess, semgħet ix-xhieda tan-Nutar Dottor Doria Galea Scerri-Headley mogħtija waqt is-seduta ta' l-4 ta' April 20137 u x-xhieda ta' Dr. Bridgitte Bezzina mogħtija waqt is-seduta tas-17 ta' Ġunju 20138 u rat id-dokumenti esebiti minnha markati Dok. "BG1" sa' Dok. 67 sa' 76 tal-proċess, semgħet ix-xhieda ta' Catherine Mugliette mogħtija waqt is-seduta tat-28 ta' Novembru 20139 u x-xhieda ta' Martin Ben Ammar mogħtija waqt is-seduta tat-22 ta' Lulju 201410; Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet ta' l-attur a fol. 120 sa' 124 tal-proċess u rat in-Nota Responsiva tal-konvenuta noe a fol. 126 sa' 132 tal-proċess; Rat l-atti kollha tal-kawża; Ikkunsidrat: Bil-proċeduri odjerni l-attur jitlob li Martin Ben Ammar, hawn rappreżentat minn Catherine Mugliette qua Kuratur Deputat, jiġi kkundannat iħallsu s-somma ta' €7,000, jew somma oħra verjuri, rappreżentanti serviġi minnu prestati lil Maria Ben Ammar, illi mietet fit-2 ta' Jannar 2009, li tagħha l-imsemmi Martin Ben Ammar huwa l-uniku eredi assolut skond testment fl-atti tan-Nutar Dorita Cachia Inguanez Scerri-Headley datat 12 ta' Ottubru 2008. Il-konvenuta noe teċċepixxi li l-azzjoni attriċi hija preskritta bid-dekors ta' ħames snin a tenur ta’ l-Artikolu 2156(f) tal-Kap.16 tal-Liġijiet ta’ Malta u li fi kwalunkwe każ u bla preġudizzju għall-eċċezzjoni dwar il-preskrizzjoni, fil-mertu t- talba attriċi għandha tiġi miċħuda stante li Maria Ben Ammar dejjem ħallset lill-attur għall-għajnuna li seta’ taha. Il-Qorti tibda billi tosserva li mill-import ta’ l-eċċezzjonijiet sollevati mill-konvenuta noe, in partikolari l-eċċezzjoni tal-pagament, jirriżulta li l-istess konvenuta noe tirrikonoxxi li l-attur ppresta serviġi lil Maria Ben Ammar. sottomissjonijiet minnha avvanzati fin-Nota Responsiva tagħha, timplika li ma huwiex minnu li l-attur ippresta serviġi tat-tip u fl-entità minnu pretiż, anzi jekk ta xi forma ta’ għajnuna lil Maria Ben Ammar din kienet ferm minima. L-ewwel element li l-konvenuta noe tutilizza biex tittenta tipprova li ma huwiex minnu l-attur ippresta serviġi lil Maria Ben Ammar fi u ta’ l-entità minnu pretiz hija l- allegazzjoni li d-dar ta’ Maria Ben Ammar kienet fi stat ta’ manutensjoni pessima, tant 17 sa’ 20 tal-proċess. 24 u 25 tal-proċess. 116 sa’ 118 tal-proċess. 27 u 28 tal-proċess. 46 u 47 tal-proċess. 56 sa’ 58 tal-proċess. 77 u 78 tal-proċess. 84 sa’ 100 tal-proċess. 103 sa’ 114 tal-proċess. illi ġiet ritenuta bħala perikoluża minn Perit inkarigat minn Martin Ben Ammar, bil- konsegwenza li dan Martin Ben Ammar kien kostrett iwaqqa' din id-dar u minflok jibni blokk ta' appartamenti. Il-konvenuta noe tressaq din l-allegazzjoni partikolari fid- dawl tax-xhieda ta' l-attur fejn stqarr: il-fond ta' Ben Ammar kien jikkonsisti f'entrata, sitting room, kamra ta' l-ikel, kċina, żewgt ikmamar tas-sodda fuq u l-bejt u kamra tal-banju żgħira isfel. Fil-fond ta' Ben Ammar jiena għamilt diversi xogħol ta' maintenance matul is-snin, per eżempju kont inħalleb il-bejt, kien hemm xi ġebel fuq il-bejt li fl-opinjoni tiegħi ma kienux qegħdin tajjeb u kont biddilthom, għamilt xogħol ta' tibjid u ta' żebgħa, anke għamilt xogħol ta' l-elettriku fis-sistema tad- dawl, bażikament kull ma kien ikun hemm bżonn li jsir kont nagħmlu11. Da parte tagħha l-konvenuta noe, in risposta għall-mistoqsija l-post tagħha, ta' Maria Ben Ammar, f'liema stat kien? Stqarret miżerja. Is-saqaf niżel, lanqas stajna nitilgħu fuq. Għall-mistoqsija meta ma stajtux titilgħu fuq? wieġbet meta ġie l-Perit biex jara u mistoqsija meta ġie l-Perit wieġbet meta mietet u meta ġabha l-kuġin id- dar għax ma riditx toqgħod hi, hi ma riditx toqgħod l-isptar u meta ġie minn barra ħadha naqra d-dar u qalilha ejja ħa nieħdok u tatha rasha għax qalet kelli dari. Għall-mistoqsija ulterjuri tal-Qorti u x'hin ħadha d-dar x'ikkummentat? X'qaltlu hi x'ħin rat id-dar? il-konvenuta noe wieġbet tatha rasha. Bħal speċi qalet x'miżerja ta' dar għandi meta jiena kont inħallas u għandi din id-dar kollha12. Stranament, nonostante dak allegat mill-konvenuta noe u minn Martin Ben Ammar, l- istess konvenuta noe ma pproduċiet l-ebda ċertifikat ta' Perit u ma ressqet l-ebda Perit biex jikkonferma l-istat li l-fond kien fih fl-2008/2009, ossia meta daħlu fil- fond ma' Maria Ben Ammar meta ħarġuha mill-Isptar, u cioè fiż-żmien meta għamlet l- aħħar testment tagħha, u meta eventwalment il-fond ġie f'idejn Martin Ben Ammar in segwitu għall-mewt tagħha. Fin-nuqqas ta' tali prova, prova li fehma tal-Qorti kienet ferm meħtieġa mhux biss fid-dawl ta' l-import ta' l-eċċezzjonijiet sollevati mill- konvenuta noe imma anke fid-dawl tal-mod evasiż li bih kemm il-konvenuta noe kif ukoll Martin Ben Ammar xehedu dwar l-istat tal-fond fis-snin anteċedenti għall-2008, diffiċilment jista' jitwemmen u jiġi aċċettat li l-fond kien fi stat ta' manutensjoni 11 Xhieda mogħtija waqt is-seduta ta' l-20 ta' Frar 2012, fol. 17 sa' 20 tal-proċess. 12 Xhieda mogħtija minn Catherine Mugliette waqt is-seduta tat-28 ta' Novembru 2013, fol. 84 sa’ 100 tal-proċess. 13 Xhieda mogħtija minn Martin Ben Ammar waqt is-seduta tat-22 ta’ Lulju 2014, fol. 103 sa’ 114 tal-proċess. ħażina, tant illi kellu jiġi demolit, u b'hekk ma tistax tiġi aċċettata l-allegazzjoni sottintiża tal-konvenuta noe li l-attur ma pprestax serviġi lil Maria Ben Ammar fi u ta' l- entità minnu deskritta u spjegata fix-xhieda li ta waqt is-seduta ta' l-20 ta' Frar 201214, u dana mhux limitatament għall-manutensjoni tal-fond residenzjali ta' l- istess Maria Ben Ammar. Huwa ormai assodat fis-sistema ġuridika nostrali li l-bażi ta' l-azzjoni għal servizzi mogħtija trieġi fuq żewġ sisien: jiġifieri, fuq il-kważi-kuntratt u fuq il-preżunzjoni li min jagħti servizz lil ħaddieħor jagħmel hekk bil-fehma li jitħallas ta' dak li jagħmel. Minbarra dan, ilu żmien twil aċċettat li l-ħlas ta' serviġi jista' jkun dovut mhux biss jure actionis, jiġifieri meta huwa miftiehem, imma wkoll officio judicis, jiġifieri meta miċ-ċirkostanzi jkun jidher sewwa li min ta' dak is-servizz ried li jitħallas tiegħu jew kien imwiegħed ħlas għalih. Biex wieħed jasal biex jara jekk persuna kellhiex il-fehma jew l-istennija li titħallas, għandu jitqies il-waqt meta ngħataw tali servizzi, għaliex iċ-ċirkostanzi li jseħħu wara ma jservux biex joħolqu b'lura dritt ta' fehma li ma kinitx l-intenzjoni tal-partijiet li joħolqu. Illi l- allegazzjoni li ma kienx hemm ftehim m'hijiex ta' xkiel għal sejbien ta' responsabbilità għall-ħlas ta' serviġi. Għalhekk, wieħed irid iqis iċ-ċirkostanzi kollha li fihom ikunu ngħataw is-servizzi biex minnhom wieħed jipprova jsib x'kienet tassew il-fehma kemm ta' min ħa s-servizz u, wisq aktar, ta' min tahom. Illi, fuq kollox, il-fatt li ma hemm l-ebda rabta ta' qrubija bejn min jagħti u min jirċievi s-servizzi, jista' u ġeneralment ifisser li tali servizzi saru bit-tama tal-ħlas jew kumpens xieraq. Il-fatt li min ta s-servizzi kellu fi ħsiebu xi għamla ta' għarfien ieħor minbarra ħlas dirett (bħal, per eżempju, it-tama li jitħalla bħala werriet jew legatarju jew benefiċarju b'xi titolu li jkun mill-wirt tal-persuna mgħejjuna) huwa element indikattiv tal-fehma tan-non-gratuwità tas-servizz mogħti, ukoll jekk dik it-tama jew wegħda li tkun saritlu tisfuma fix-xejn għal raġuni li l-persuna li serviet ma jkollhiex kontroll fuqha. … Illi biex titwaqqa' l-preżunzjoni li serviġi ngħataw gratuwitament, jeħtieġ li min jallega li x-xogħol sar b'xejn irid iġib provi tajbin u konvinċneti biżżejjed biex iwaqqagħha. Fil-każ preżenti, l-attur ma qalx li l- imħarrek dar bih bla ħsieb jew tama ta' ħlas, imma qal li ta' dak il-qadi kien iħallsu mill-ewwel u b'mod regolari. Illi jekk min irċieva s-servizzi kien għaraf dan il-fatt f'xi att pubbliku, ma jistax iqanqal il-preskrizzjoni tal-pretensjoni għall-ħlas mgħmula minn min ikun ta' s-servizzi. Sakemm dak l-att ma jitħassarx b'ieħor, iż- żmien tal-preskrizzjoni jkun wieqaf. B'mod partikolari, jekk f’testment jitħalla legat ta’ ħlas lil xi ħadd għal servizzi mogħtija lit-testatur dak il-legat għandu s-saħħa ta’ dikjarazzjoni affermattiva ta’ stqarrija ta’ kumpens. L-għarfien mhux bil-fors iseħħ jekk ikun hemm kitba f’dan is-sena, iżda jista’ jsir bil-fomm għalkemm il-prova ta’ dan trid tkun aktar qawwija u ċara minn sempliċi riferenza għal xi diskors ġeneriku jew impliċitu15. Fid-dawl tal-prinċipji ġuridiċi appena ċitati jirriżulta b’mod ċar li l-attur kjarament kien jippresta serviġi lil Maria Ben Ammar bil-fehma u tama li jitħallas għall-istess. fatt li kien ilu jaf lil Maria Ben Ammar minn mindu kien tifel żgħir peress illi kienet toqghod fl-istess triq fejn kienet toqgħod ommu w anke kienet tiġi xi ħaġa mill- bogħod minn ommu, bl-ebda mod ma jimpinġu fuq id-dritt tiegħu li jitħallas għas- 17 sa' 20 tal-proċess. 15 Giuzeppi Mugliette v. Emanuel Spiteri Jones, Ċitaz. Nru. 1301/95 deċiża mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fid-19 ta' Mejju 2005. serviġi hekk minnu prestati lil Maria Ben Ammar. In kwantu rigwarda l-grad ta' parentela li jidher li kien hemm bejn Maria Ben Ammar u l-attur tramite ommu, dan ċertament ma għandux jeffettwa b'mod negattiv il-pretensjoni u konsegwenti azzjoni tiegħu għar-raġuni li apparte l-fatt li l-grad ta' parentela ma huwiex tali li jista' b'xi mod joħloq sitwazzjoni fejn is-serviġi setgħu kienu qed jiġu reżi bla ebda fehma u tama ta' ħlas, huwa ormai prinċipju assodat fis-sistema ġuridika nostrali li: hu veru li kien hemm epoka fil-ġurisprudenza lokali, li bejn wieħed u ieħor, kien ikopri l- perijodu bejn l-1890 u l-1958, meta l-posizzjoni kienet illi ebda kumpens ma hu dovut meta l-vinkolu tal-konsanguinità huma stretti, meta min jippresta s-serviġi ma jkunx sofra perditi materjali, imma biss inkomoda ruħu personalment, u dan sakemm ma jkunx hemm ukoll ċirkostanzi li juru ċar illi tant mill-parti ta' min jippresta s-serviġi kemm ukoll minn dak li a favur tiegħu huma prestati kien hemm l-intenzjoni ta' kumpens. … F'dan il-perjodu, f'każ ta' serviġi prestati bejn parenti, is-serviġi ġew ritenuti prestati 'familiaritatis causa' u kwindi l-presunzjoni kienet li ma kienx hemm il-ħsieb ta' kumpens għas-serviġi reżi. Fil-ġurisprudenza aktar riċenti, però, anke għar-rigward tal-parenti, ġie applikat il-prinċipju li kwalunkwe serviġi jiġu ritenuti prestati bi speranza ta' kumpens, jekk ma jikkonkorrux ċirkostanzi tali li jiġġustifikaw konkludelment il-gratuità sija pure minħabba relazzjonijiet ta' parentela. … L-istess posizzjoni ttieħdet minn din il-Qorti fil-kawża "Gili v. Grixti" deċiża fit-3 ta' Ottubru 1991, meta ntqal li fin-nuqqas ta' ċirkostanzi li juru l-kuntrarju, kull serviġi għandu jiġi ritenut prestat bi speranza ta' kumpens, u wkoll fil-kawża "Borg v. Gaffiero" deċiża minn din il-Qorti fit-28 ta' Marzu 2003. Fil-kawża "Agius v. Galea" deċiża [mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili] fit-12 ta' Frar 1996, ġie ribadit il-prinċipju li l-gratwità u r-rinunzja għall-kumpens ma għandhomx jiġu akkolti faċilment u għalkemm, f'dak il-każ, l-attriċi rrendiet is- serviġi mad-decuius għax kien missierha, li safa waħdu wara l-mewt ta' ommha u hi, bħala l-unika tifla fost żewġ subien, ħasset li għandha tieħu ħsieb missierha li ma kienx f'posizzjoni li jieħu ħsieb lilu innifsu, dan ma jfissirx li hi ma xtaqitx kumpens; lanqas il-fatt li għal sentejn ma resqitx talba għall-kumpens u għamlet dan biss wara inkwiet ma' ħutha fuq id-deheb ta' ommha, ma fisser li hi ma kellhiex ħsieb ta' remunerazzjoni16. Element ieħor li fid-dawl tal-prinċipji ġuridiċi iktar 'l fuq ċitati juri biċ-ċar li l-attur kellu l-isperanza li jiġi kkumpensat għas-servizzi minnu reżi lil Maria Ben Ammar kien l-għarfien tiegħu li l-istess Maria Ben Ammar kienet ser tħallih bħala eredi ta' parti mill- ġid tagħha. Fir-rigward Paul Spiteri Jones xehed l-ewwel testment li kellha Mary Ben Ammar - ossia t-testment tal-5 ta' April 200717 li però in segwitu ġie revokat bit- testment datat 12 ta' Ottubru 2008 - jien kont naf x’fih. Fil-fatt ħalliet il-maġġor parti ta’ l-affarijiet lin-neputijiet, lili ħallietli kwart mill-beni tagħha u ħalliet ukoll xi ħaġa żgħira lil Mary Morales. Jien kont naf li fih dawn l-affarijiet għar-raġuni li kienet stednitni d-dar għandha, ġie n-nutar u jien kont preżenti filwaqt li kien qed jinkiteb it-testment, u dan fuq talba tagħha18. Nru. 1381/93 deċiża mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fil-11 ta' Diċembru 2003. 41 sa' 45 tal-proċess. 18 Xhieda mogħtija mill-attur waqt is-seduta ta' l-20 ta' Frar 2012, fol. 17 sa' 20 tal-proċess. l-eċċezzjoni lok għall-preskrizzjoni f'każijiet ta' serviġi Għalkemm it-testment tal-5 ta' April 2007 ġie in segwitu revokat b'testment ieħor datat 12 ta' Ottubru 2008 magħmul quddiem in-Nutar Dottor Dorita Galea Scerri-Headley, dan ma jbiddel xejn mill-forma mentis li jirriżulta li kellhom kemm l-attur kif ukoll Maria Ben Ammar fir-rigward tas-serviġi minnu prestati lilha u għaldaqstant jirriżulta b'mod ċar li huwa għandu jedd jitħallas għas-serviġi minnu prestati lill-imsemmija Maria Ben Ammar. Dan il-jedd ta' l-attur però jeħtieġ issa jiġi kkunsidrat fid-dawl ta' l- eċċezzjonijiet kontrapposti għall-istess, ossia tal-preskrizzjoni kwinkwennali u l-eċċezzjoni tal-pagament. Fir-rigward tal-preskrizzjoni ta' l-azzjoni għall-kumpens għal serviġi reżi huwa ormai ġuridikament stabbilit u assodat illi: huwa paċifiku fil-ġurisprudenza nostrana li talba għal ħlas ta' serviġi tiddekadi bil-preskrizzjoni kwinkwennali kontemplata fl- artikolu 2156(f) tal-Kodiċi Ċivili… Dan l-artikolu jiddisponi li "l-azzjonijiet għall- ħlas ta' kull kreditu ieħor li ġej minn operazzjonijiet kummerċjali jew minn ħwejjeġ oħra, meta l-kreditu ma jkunx jaqa', skond din il-liġi jew liġijiet oħra, taħt preskrizzjoni aqsar, jew ma jkunx jirriżulta minn att pubbliku - jaqgħu bi preskrizzjoni bl-egħluq ta' ħames snin". Il-ġurisprudenza in materja hija waħda kostanti fis-sens jew prestazzjonijiet oħra, avvolja jkun hemm kontinwazzjoni tagħhom. U l-Qrati Tagħna, anki f'każijiet reċenti, applikaw il-preskrizzjoni kwinkwennali meta hemm kontinwità tas-serviġi. Dan il-prinċipju ġie ribadit fis-sentenza tal-Prim' Awla tal- Qorti Ċivili tas-17 ta' Jannar 1955 fil-kawża "Agostino Busuttil Risiott et v. Antonio Smart noe" fejn jingħad espressament li "l-azzjoni għall-ħlas ta' serviġi u għar-restituzzjoni ta' spejjeż għal somministrazzjonijiet magħmula lill-persuna servuta tippreskrivi ruħha f'ħames snin; u ċ-ċirkustanza li s-serviġi jew somministrazzjonijiet ikunu kontinwi, jew bla interruzzjoni mhux biżżejjed biex timpedixxi illi l-preskrizzjoni tibda jew somministrazzjonijiet ma tissospendix il-bidu jew il-kors tal-preskrizzjoni, u lanqas ma timporta, għalkemm aċċettata mid-debitur, interruzzjoni tal-preskrizzjoni tal- kreditu għas-serviġi jew somministrazzjonijiet anterjuri. Għaliex l-att ta' persuna li taċċetta mill-ġdid il-prestazzjonijiet ma jistax iwassal għall-ammissjoni tad- debitu dwar prestazzjonijiet anterjuri, jew għal rikonoxximent ta' drittijiet dwar dawk il-prestazzjonijiet anterjuri, jew għal xi rinunzja għall-preskrizzjoni tad-dritt naxxenti minn prestazzjonijiet anterjuri19. Applikati l-prinċipji ġuridiċi appena ċitati għall-każ in eżami, fejn il-proċeduri ġew istitwiti fil-11 ta' Ottubru 2011, jirriżulta li l-attur għandu jedd jitlob kumpens għas- serviġi reżi lil Maria Ben Ammar sa' ħames snin qabel dakinhar. Dan ifisser għalhekk li l-attur jista' jfittex ghas-serviġi minnu prestati lil Maria Ben Ammar bejn il-11 ta' Ottubru 2006 sat-2 ta' Jannar 2009, ossia d-data meta mietet. Il-konvenuta noe tikkontendi però li l-azzjoni attriċi hija preskritta a tenur ta' l-Artikolu 2156(f) tal- Kap.16 tal-Liġijiet ta' Malta għar-raġuni li tenendo kont tal-fatt li fix-xhieda in kontro-eżami l-istess attur jiddikjara b'mod ċar li l-aħħar xogħol li għamel kien biss fis-sena 2006, hija dik id-data li għandha titqies finali għall-komputazzjoni tal- preskrizzjoni odjerna. Jirriżulta li l-kawża odjerna ġiet intavolata fil-11 ta' Ottubru 2011 u għalhekk l-azzjoni attriċi hija preskritta kif hawn fuq sottomess. Illi waqt il- kontro-eżami ta' l-attur dan stqarr illi l-aħħar maintenance li kien renda fid-dar jew reiterazzjoni l-kontinwità tas-serviġi 19 George Grima k/a Kokavessis et v. Josephine Faenza et, Appell Ċivili Nru. 438/93 deċiża mill-Qorti ta' l-Appell fl-1 ta' April 2005. lid-decuius kien fl-2006. … Illi fix-xhieda tiegħu l-iktar li enfasizza l-attur kien ix- xogħol ta' maintenance fid-dar. Illi imbagħad irriżulta ex admissis mill-istess attur illi minn meta d-decuius ġiet rikoverata l-isptar (2008) is-servizzi tiegħu kienu limitatissimi fis-sens illi kien imur jaraha u forsi jaqdiha jekk inqalalha xi ħaġa mhux tas-soltu. … Illi għalhekk ftit li xejn jirriżulta li sar bħala serviġi bejn l-2006 u l-2008. Illi ma nġabet l-ebda prova ta' xi att ġiudizzjarju ieħor li ġie utilizzat sabiex tiġi interotta din il-preskrizzjoni u għalhekk l-azzjoni attriċi ma tistax tirnexxi20. Din il-Qorti però ma taqbilx mas-sottomissjoni tal-konvenuta noe għar-raġuni li ladarba l-attur baqa' jippresta serviġi lil Maria Ben Ammar anke wara li ddaħlet l-Ispater Mater Dei fl-2008, fatt dan kjarament rikonoxxut mill-istess konvenuta noe fin-Nota Responsiva tagħha, ma jistax jitqies li t-terminu ta' preskrizzjoni applikabbli qabel il- preżentata tal-proċeduri beda jiddekorri f'xi żmien matul l-2006. Għalkemm il- konvenuta noe tista' tqis li s-serviġi reżi mill-attur lil Maria Ben Ammar tul il- permanenza tagħha l-Isptar kienu minimi, xorta jibqa' l-fatt li hu baqa' jipprestalha serviġi u l-portata w importanza ta' l-istess jistgħu se mai jimpingu fuq il-quantum tal-kumpens lilu dovut għas-serviġi minnu reżi f'dan iż-żmien. Apparte minn hekk hemm fattur ieħor li juri biċ-ċar li l-azzjoni attriċi ma hijiex preskritta a tenur ta' l-Artikolu 2156(f) tal-Kap.16 tal-Liġijiet ta' Malta kif pretiż mill- konvenuta noe, u dana huwa r-rikonoxximent tas-serviġi da parte ta' Maria Ben Ammar permezz tat-testment tagħha datat 5 ta' April 200721 fejn kienet innominat lill-attur bħala eredi ta' 1/4 tal-ġid kollu tagħha. Għalkemm il-konvenuta noe tikkontendi li dan it-testment ma jistax jitqies bħala rikonoxximent ta' Maria Ben Ammar għas-serviġi lilha prestati mill-attur għaliex ma ġiex espressament indikat li l-attur kien qed jiġi nominat bħala eredi in kumpens tas-serviġi minnu lilha prestati matul is-snin, tali sottomissjoni tirriżulta għal kollox żbaljata. Din l-osservazzjoni ssib konferma f'dak osservat mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fis-sentenza fl-ismijiet Caterina Williams: v. Francesca Saveria Kirmond et, Ċitaz. Nru. 931/89 deċiża fit-2 ta' Ottubru 2008. Fl-imsemmija sentenza ġie osservat illi: skond il-ġurisprudenza tagħna, bħal per eżempju f'Attard v. Magri deċiża mill-Onorabbli Qorti ta' l-Appell fil-11 ta' Jannar 1989 "rikonoxximent tas-serviġi f'testment iservi biex tinterrompi l-preskrizzjoni anke jekk tkun għalqet, u din l-interruzzjoni topera dietim, cioè tul iż-żmien li t- testment jibqa' validu… Il-Qorti tirreferi wkoll għal Dr. Edoardo Garzia M.D. v. Teresa Dimech Pullicino et deċiża fis-6 ta' Ottubru 1951 (Vol. XXXV.ii.484) fejn din il-Qorti kienet qalet li legat rimuneratorju imħolli mit-testatur bi ħlas tas-serviġi w alimenti li rrendietlu l-persuna gratifikata b'dak il-legat jammonta għal ammissjoni tad- dejn tat-testatur lejn il-persuna gratifikata għal dawk is-serviġi, u kwindi bħala rikonoxximent li jinterrompi l-preskrizzjoni ta' l-azzjoni għal ħlas ta' dawk is- serviġi. Huwa veru li fil-każ in eżami it-testatur fit-testment tiegħu tal-25 ta' Frar 1986 fl-atti tan-Nutar Dottor Pierre Mattioli … it-testatur ma jgħidx fit-Tielet Artikolu ta' dak it-testment li l-legat li kien qiegħed iħalli lill-attriċi a limine intus kien intiż biex jikkompensaha għas-serviġi minnha reżi, iżda mill-provi miġjuba m'hemmx dubju li dan il-legat kien intiż biex b'xi mod jikkompensa lill-attriċi tas- serviġi reżi. 20 Nota Responsiva tal-konvenuta noe, fol. 126 sa' 132 tal-proċess. 40 sa' 45 tal-proċess. ta' dan kollu osservat Fil-każ in eżami bħal fil-każ Williams: v. Kirmond et, fit-testment tagħha tal-5 ta' April 2007 Maria Ben Ammar ma qalitx li kienet qed tinnomina lill-attur bħala eredi ta' 1/4 tal-ġid kollu tagħha biex tikkumpensah għas-serviġi minnu prestati lilha iżda l-Qorti tqis li dan kien appuntu l-każ anke fid-dawl tal-fatt li l-attur, fuq talba ta' Maria Ben Ammar stess, kien infurmat b'dan it-testment u addirittura ġie minnha mitlub ikun preżenti waqt li l-isteżura tiegħu. Da parte tagħha l-konvenuta noe ma ressqet l-ebda prova kuntrarja għal dan u tistriħ biss fuq is-sottomissjoni li sabiex wieħed jistriħ fuq testment kif qiegħed jittenta jagħmel l-attur trid tinġieb il-prova ċara u konkreta li dak il-legat, jew fil-fatt li qiegħed jitħalla bħala eredi, sar bl-intendiment ta' ħlas ta' servizzi reżi. Fil-fatt meta testatur jixtieq jagħmel hekk, huwa jinkludi proprju dan il-kliem fit-testment sabiex ikun hemm aċċettazzjoni espressa tas-servizzi mogħti lilu. Fin-nuqqas ta' tali dikjarazzjoni però, il-Qorti ma tistax hija, di sua sponte, tiddikjara li dak kien il-ħsieb. Dan aktar u aktar meta dak l-istess testment jiġi diversi drabi revokat b'finalità differenti22, sottomissjoni din li, kif iktar 'l fuq osservat, irriżultat ġuridikament insostenibbli. Għad illi t-testment tal-5 ta' April 2007 ġie revokat b'testment ieħor sussegwenti datat 12 ta' Ottubru 2008, li kien appuntu l-aħħar testment magħmul minn Maria Ben Ammar qabel mewtha, tul il-perijodu li t-testment tal-5 ta' April 2007 baqa' in vigore t-terminu tal-preskrizzjoni kien wieqaf23 u għaldaqstant minn dan l-aspett ukoll jirrizulta li l-azzjoni attrici ma hijiex preskritta. Fid-dawl tal-preskrizzjoni kwinkwennali a tenur ta' l-Artikolu 2156(f) tal-Kap.16 tal-Liġijiet ta' Malta sollevata mill-konvenuta noe ma hijiex ġustifikata u b'hekk ma jistħoqqx li tiġi milqugħa. Il-konvenuta noe teċċepixxi wkoll li t-talba ta' l-attur għall-ħlas għas-serviġi minnu reżi lil Maria Ben Ammar għandha tiġi miċħuda stante li l-istess Maria Ben Ammar dejjem ħallsitu għal kwalsiasi għajnuna li seta' taha. Huwa prinċipju ġuridiku assodat illi l-prova tal-pagament jew ta' l-eċċessività tal- kreditu reklamat kienu ċertament jinkombu fuq il-konvenut nomine li allegahom. Hi fil-fatt ġurisprudenza paċifika illi min jallega l-pagament għandu jippruvah għas-sodisfazzjon tal-Qorti… Fid-dubju u fin-nuqqas ta' riċevuta għandha tipprevali l-presunzjoni li d-dejn ma tħallasx … jekk ma jiġix pruvat - kif del resto ma sarx f'dan il-każ - b'mezzi oħra li l-attur huwa sodisfatt… Naturalment l-attur li jallega d-debitu għandu fl-ewwel lok u dejjem l-obbligu li jipprova l-kreditu minnu Inkella, fin-nuqqas li jagħmel dan, jibqa' jimpera l-prinċipju 'actor non Il-fatt li l-attur għandu jedd jitħallas għas-serviġi prestati lil Maria Ben Ammar bejn il-11 ta' Ottubru 2006 u t-2 ta' Jannar 2009 u b'hekk il-fatt li għandu kreditu fil-konfront tal-konvenuta noe huma, ormai, fatti li jinsabu debitament ippruvati u għaldaqstant hija l-konvenuta noe li trid tipprova li l-attur tħallas għas-serviġi minnu reżi lil Maria Ben Ammar partikolarment tul il-perijodu in kwistjoni. Fir-rigward il-konvenuta noe 22 Nota Responsiva tal-konvenuta noe, fol. 126 sa' 132 tal-proċess. 23 Giuzeppi Mugliette v. Emanuel Spiteri Jones, Ċitaz. Nru. 1301/95 deċiża mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fid-19 ta' Mejju 2005. Nru. 187/90 deċiża mill-Prim’ Awla tal-Qorti Ċivili fil-31 ta’ Jannar 2003. l-eċċezzjoni jirriżulta tikkontendi li huma tnejn l-indizzji oħra li juru li l-attur fil-fatt tħallas. Fl-ewwel lok huwa jispjega li kien ħa salib tad-deheb minn envelope għaliex Ben Ammar staqsietu jekk kienx jogħġbu xi ħaġa tad-deheb. Għalkemm skond hu l-envelopes kienu siġġilati kien jaf li kien hemm salib tad-deheb, u fil-fatt dan żammu. Naturalment naqas milli juri l-Qorti dan is-salib jew almenu iġib valutazzjoni ta' l-istess. Prezz ta' salib tad-deheb, b'dipendenza anke fuq it-tip ta' deheb ivajra konsiderivolment. Illi t-tieni okkazzjoni fejn l-attur qatt semma ħlas għal dawn is-servizzi kien addirittura ittra b'rendikont li l-attur bagħat lil Martin Ben Ammar wara l-mewt ta' Maria. Kif ġie spjegat hawn fuq dan l-att ma jistax ikollu effett retroattiv25. Fil-fehma tal-Qorti dak sottomess mill-konvenuta noe però ma jippruvax b'mod lil Maria Ben Ammar, l-attur tħallas għas-servizzi minnu reżi sodisfaċenti partikolarment tul il-perijodu bejn il-11 ta' Ottubru 2006 u t-2 ta' Jannar 2009. Għal dak li jirrigwarda r-rendikont għall-ħlas mibgħut mill-attur lil Martin Ben Ammar wara l-mewt ta' Maria Ben Ammar, il-Qorti ma tarax kif dan ir-rendikont u partikolarment il-fatt li nbagħat lil Martin Ben Ammar wara l-mewt ta' Maria Ben Ammar jista' b'xi mod juri li l-attur kien ġia tħallas għas-serviġi minnu reżi lill-istess Maria Ben Ammar. Sa' ftit qabel ma mietet Maria Ben Ammar l-attur kien għadu bl-impressjoni u bil-fehma li huwa mal-mewt tagħha huwa kien se jiret 1/4 tal-ġid kollu tagħha skond it-testment tal-5 ta' April 2007 u meta din infurmatu li t-testment inbidel assikuratu li Martin Ben Ammar kien se jikkumpensah għas-serviġi minnu prestati lilha. Fid-dawl ta' dawn iċ-ċirkostanzi huwa ovvju w evidenti li wara l-mewt ta' Maria Ben Ammar huwa kien se javvanza l-pretensjonijiet tiegħu fil-konfront ta' Martin Ben Ammar. In kwantu rigwarda s-salib tad-deheb li l-attur jammetti li kienet tatu Maria Ben Ammar, kien jispetta lill-konvenuta noe tipprova li b'dak is-salib, jew aħjar li fid-dawl tal- valur ta' dak is-salib, l-attur effettivament tħallas għas-serviġi minnu reżi lil Maria Ben Ammar b'dana li llum ma għadx għandu iktar pretensjonijiet fil-konfront ta' l-eredi tagħha, prova din li però ma saritx. Il-Qorti għalhekk hija tal-fehma li l-konvenuta noe ma rnexxilhiex tipprova b'mod sodisfaċenti lil Maria Ben Ammar, partikolarment tul il-perijodu bejn il-11 ta' Ottubru 2006 u t-2 ta' Jannar 2009, u għaldaqstant l-eċċezzjoni tal-pagament minnha sollevata ma tistax u ma għandhiex tiġi milqugħa. Trattat dan kollu għandha issa tiġi trattata l-kwistjoni tal-likwidazzjoni tal-kumpens a favur l-attur għas-serviġi minnu reżi lil Maria Ben Ammar tul il-perijodu bejn il-11 ta' Ottubru 2006 u t-2 ta' Jannar 2009. In verità l-perijodu realment in kwistjoni u li għandu jiġi kkunsidrat għall-finijiet ta' likwidazzjoni ta' kumpens huwa bejn il-11 ta' Ottubru u l-aħħar ta' Ottubru 2008 in kwantu Maria Ben Ammar għaddiet l-aħħar xahrejn qabel ma mietet għand Catherine Mugliette u kienet din Catherine Mugliette illi daret biha tul dak iż-żmien. In kwantu rigwarda l-likwidazzjoni tal-kumpens għal serviġi reżi huwa ġuridikament assodat illi: fost il-kriterji magħrufa li xieraq jitqiesu meta wieħed jiġi biex ikejjel il- l-attur tħallas għas-serviġi minnu reżi 25 Nota Responsiva tal-konvenuta noe, fol. 126 sa' 132 tal-proċess. kumpens dovut, wieħed isib: (i) il-frekwenza u x-xorta tas-serviġi mogħtija; (ii) il- mezzi tal-persuna mgħejjuna; (iii) il-grad ta' qrubija bejn min jaqdi u l-persuna mgħejjuna; (iv) il-kedda u t-tbatija nvoluti biex jingħataw is-serviġi li dwarhom jintalab kumpens; (v) il-grad ta' ħila jew speċjaliżżazzjoni meħtieġa biex jingħataw tali serviġi; (vi) jekk xi qadi jidħolx għalih kulħadd jew jekk iġibx stmerrija f'min jintalab jagħmlu minħabba li jkun 'di bassa lega'; (vii) jekk ma' l-għoti tas-serviġi l-persuna tkun ukoll daħlet fi spejjeż jew infieq minn butha; u (viii) jekk il-persuna moqdija tkunx fi stat ta' saħħa imwiegħer jew dgħufija26. Fir-rigward tas-serviġi reżi lil Maria Ben Ammar l-attur xehed illi: Maria Ben Ammar kienet xebba u jien niftakar anke lil ommha u lil missierha. Missierha kien għamel żmien St. Vincent de Paul u niftakar sew li meta ommha kienet tkun ma tiflaħx, Scicluna mhux l-ewwel darba li kienet tmur tistaqsi lill-mamà tiegħi biex jiena ninżel noqgħod m'ommħa. Il-fond ta' Scicluna kien jikkonsisti f'entrata, sitting room, kamra ta' l-ikel, kċina, żewġt ikmamar tas-sodda fuq u l-bejt u kamra tal-banju żgħira isfel. Fil-fond ta' Ben Ammar jien għamilt diversi xogħol ta' maintenance matul is-snin, per eżempju kont inħalleb il-bejt, kien hemm xi ġebel fuq il-bejt li fl-opinjoni tiegħi ma kienux qegħdin tajjeb u kont biddilthom, għamilt xogħol ta' tibjid u ta' zebgħa, anke għamilt xogħol ta' l-elettriku fis-sistema tad-dawl, bażikament kull ma kien ikun hemm bżonn li jsir kont nagħmlu. Apparti xogħlijiet ta' maintenance jien anke kont nagħti assistenza lil Scicluna, ma kienx ikun l-ewwel darba li kienu jibgħatu għalija għax kienet taqa' u kien ikollhom bżonn l-għajnuna biex jerfugħha. Scicluna kien fiha mara w allura dejjem kien hemm bżonn ta' tnejn minn nies biex jerfugħa. Kont ukoll naqdiha billi mmur f'dipartimenti biex naqdiha f'dak li kien ikollha bżonn, apparti minn hekk fid-dar kellha diversi affarijiet li kienu ta' ommha u ta' missierha u jiena niftakarni ngħinha tiklerjhom. Fis-sens li l-affarijiet li ma kienux tajbin kienu jintremew u l-oħrajn żammithom. Jiena kont naf li Ben Ammar ma kellhiex flus u fil-fatt kellha biżżejjed just kemm tmantni lilha nfisha. Kont naf ukoll li kienet tħobb ħafna l-qtates. Jiena lanqas kont inżommilha ta' l-ispejjeż ta' l- affarijiet li kont nixtri biex nagħmlilha l-manutenzjoni fid-dar. Għall-finijiet ta' flus ta' Ben Ammar jien ma kont involut bl-ebda mod; kien hemm persuna oħra li kienet tiġi minnha mill-bogħod ukoll li kienet tieħu ħsieb tiġbdilha l-flus mill-bank u tagħmlilha x-xirjiet, u naf ukoll li kienet taħslilha l-ħwejjeġ, però lil din il-persuna kienet tħallasha għas-servizzi li kienet tirrendilha. Din il-persuna kien jisimha Mary Morales. Ben Ammar ma kenitx issuq, u mhux l-ewwel darba li kont wassaltha jien l-Isptar għall-visti li kien ikollha, il-verità hi li fil-fatt l-aktar li kont inwassalha kien l-Isptar. Kien hemm okażżjonijiet ukoll fejn lil Ben Ammar kont neħodha xi dawra però ġeneralment kont inkun limitat bil-ħinijiet. Għal meta kont inwassalha l- Isptar ma kenitx tikkumpensani, lanqas tal-fuel tal-vettura. Finalment Ben Ammar spiċċat biex marret kompletament minn saqajha u ġiet rikoverata l-Isptar Mater Dei. Jien kont immur naraha mill-inqas darbtejn fil-ġimgħa u dan anke a skapitu li kont nitlef l-overtime fuq ix-xogħol. Wara Mater Dei marret Karen Croker għal skopijiet ta' rijabilitazzjoni u hemm fil-fatt kienet sitwata f'żewġ wards differenti. Fl-Isptar San Luqa hemm ukoll floor miftuħa għal dawn it-tip ta' nies u ntbagħtet hemm ukoll. Sussegwentement marret ukoll Mount Carmel f'Sala li tinżamm Nru. 1664/99 deċiża mill-Prim' Awla tal-Qorti Civili fis-6 ta' April 2011. appozitament biex jippreparaw in-nies li jkunu sejrin Saint Vincent de Paul u effettivament marret Saint Vincent de Paul fejn qattgħet l-aktar żmien. Nikkoreġi ruħi, Saint Vincent de Paul Ben Ammar ma marritx, kienet f'din is-sala ta' Mount Carmel li għaddiet l-aktar żmien. Din is-sala jisimha sala Giovanna Asare. Kemm damet f'dawn is-swali Ben Ammar, jiena xorta bqajt immur naraha darbtejn fil- ġimgħa w anke kont noħdilha xi bżonnijiet li kienet titlobni għalihom, sakemm ma kienitx teħodomlha Mary Morales, li kienet tmur taraha wkoll. Bħala bżonnijiet, mhux l-ewwel darba li talbitni ntellalha l-ħwejjeġ, kont immur id-dar tagħha nfittxilha l-ħwejjeġ u noħodomlha. Kont anke ħadtilha xi deheb meta kienet għadha l-Mater Dei u d-deheb tagħha kont żammejtu d-dar għandi għal skopijiet ta' sigurtà kif talbitni hi stess. Meta kont ħadt id-deheb lil Ben Ammar kienet qasmitu hi u ssiġġilatu f'żewġ envelopes li fuq kull wieħed minnhom kitbet l-ismijiet tan- neputijiet tagħha. Jiena dawn l-envelopes żammejthom fl-istess mod kif tathomli u fil-fatt kont irritornajthomlha f'envelopes issiġillati. Apparti l-ħwejjeġ u affarijiet hekk jien kont noħdilha wkoll ilmijiet, għax kienet tixrob ilma tal-flixkun kif ukoll ħelu għax kienet tħobbu ħafna. Maria Ben Ammar kellha żewġ neputijiet, wieħed jismu Martin u l-ieħor ma niftakarx x'jismu u t-tnejn jgħixu l-Kanada. Meta kienet daħlet l-ewwel darba l-Isptar Mater Dei jien kont ċempiltilhom it-tnejn li huma biex ninfurmahom għas-spejjeż tiegħi. Maria Ben Ammar lili ma kenitx ikkumpensatni ta' dawn it-telefonati bħal ma lanqas ikkumpensati ta' l-affarijiet l-oħra li kont nagħmel għaliha. Jiena meta ċempiltilhom infurmajthom bis-sitwazzjoni kif kienet però apparti din it-telefonata kont anke ċempiltilhom drabi oħra dejjem għas- spejjeż tiegħi27. Mix-xhieda ta' l-attur jirriżulta li tul il-perijodu bejn il-11 ta' Ottubru 2006 u l-aħħar ta' Ottubru 2008, l-iktar li kien għamel għal Maria Ben Ammar kien li jmur iżurha l- Isptar Mater Dei jew Monte Carmeli, skond il-każ, darbtejn fil-ġimgħa u kien jaqdiha f'dawk il-bżonnijiet li kienet tkun teħtieġ bħal li jġibilha ħwejjeġ mid-dar jew iġbilha ilma u/jew ħelu. Għalkemm l-attur kjarament skomoda ruħu biex ikun ta' għajnuna w assisstenza għal Maria Ben Ammar tul dan il-perijodu, fejn anke kien iżurha darbtejn fil-ġimgħa u dana ġieli a skapitu ta' l-overtime, ma jistax jingħad li is-serviġi prestati matul dan iż-żmien involvew xi tbatija partikolari għall-attur jew li kienu jirrikjedu xi ħila jew speċjalizzazzjoni partikolari jew li kienu tali li mhux kulħadd kien jiħdol għalihom. Dawn il-fatturi kjarament jimpinġu fuq il-quantum tal-kumpens li għandu jiġi likwidat favur l-attur. Fattur ieħor li jimpinġi huma l-mezzi ta' Maria Ben Ammar li għalkemm ma tressqet l-ebda prova dwar il-posizzjoni finanzjarja tagħha, irriżulta b'mod ċar, anke kif ammess mill-istess attur, li hi ma kenitx persuna li kellha ħafna flus u l-ġid tagħha essenzjlament kien jikkonsisti fi ftit deheb u fid-dar fejn kienet tirrisjedi, li l-valur ta' l-istess però baqa' qatt ma nġab a konjizzjoni tal-Qorti. dawl ta' dan kollu osservat il-Qorti tqis il-kumpens dovut lill-attur għas-servizzi minnu reżi lil Maria Ben Ammar tul il-perijodu mertu ta' dawn il-proċeduri, ossia bejn il-11 ta' Ottubru 2006 u l-aħħar ta' Ottubru 2008, għandu jkun fil-valur ta' €1,000. Għal dawn ir-raġunijiet il-Qorti taqta' u tiddeċiedi billi filwaqt li tiċħad l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni a tenur ta' l-Artikolu 2156(f) tal-Kap.16 tal-Liġijiet ta' Malta sollevata mill-konvenuta noe u tiċħad ukoll l-eċċezzjoni fil-mertu sollevata mill-istess konvenuta noe, tilqa' t-talba attrici, tillikwida l-kumpens dovut lill-attur għas-serviġi 27 Xhieda ta' l-attur mogħtija waqt is-seduta ta' l-20 ta' Frar 2012, fol. 17 sa' 20 tal-proċess. minnu prestati lil Maria Ben Ammar bejn il-11 ta' Ottubru 2006 u l-aħħar ta' Ottubru 2008 fil-valur ta' €1,000 u tikkundanna lill-konvenuta noe tħallas lill-attur l- imsemmija somma ta' €1,000, bl-imgħax legali dekoribbli mid-data ta' din is- sentenza sad-data ta' l-effettiv pagament. L-ispejjeż ta' dawn il-proċeduri huma a karigu tal-konvenuta noe. MAĠISTRAT DEPUTAT REĠISTRATUR