FIT-TRIBUNAL GHAL TALBIET ZGHAR Seduta ta' nhar it-Tlieta, 24 t'Awwissu 2021 Wara li ra l-avviz tat-talba ai termini tar-Regolament (KE) 861/2007 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill li jistabbilixxi l-Procedura Ewropea ghal Talbiet Annandale, prezentat fil-5 ta' Frar 2019, li bih l-atturi ddikjaraw illi: Paġna 1 minn 8 Il-passiggier xtara l-biljett ghal titjira FR 9674 (Malta – Ħal Lija). Il-kumpanija skond ir-Regolament 261/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill mill-11 ta' Frar 2004 [sic] jistabblixxi kumpens ta' 400 Euro ghal kull persuna. Ra illi l-entita' konvenuta, debitament notifikata fit-28 ta' Frar 2019, baqghet ma Ra illi l-atturi qed jitolbu s-somma ta' erba' mitt Euro (€400) kumpens kull wiehed u wahda minnhom u dan peress li t-titjira FR 5227 minn Malta ghal Poznań tal-1 ta' Huma prezentaw kopja ta' prokura li taw lill-Avukat Jerzy Shawish Mifsud, kopja tal-boarding passes relattivi, kif ukoll kopja ta' ittra legali li kienu baghtu lill-entita' konvenuta fid-19 t'Ottubru 2017. Illi t-Tribunal ikkunsidra wkoll ir-Regolament (KE) Numru 261/2004 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tal-11 ta' Frar 2004, li jistabilixxi regoli komuni dwar il- kumpens u l-assistenza ghal passiggieri fil-każ li ma jithallewx jitilghu u ta' kancellazzjoni jew dewmien twil ta' titjiriet, u li li jhassar ir-Regolament (KEE) Nru Illi l-artikolu relevanti tar-Regolament (KE) Numru 261/2004 huwa l-artikolu sitta (6), li jittratta d-dewmien fit-tluq tal-ajruplan. Dan l-artikolu jipprovdi: Meta trasportatur ta' l-ajru li jopera jistenna b'mod ragonevoli li titjira tigi mdewma lil hin mil-hin tat-tluq taghha skedat: (a) ghal saghtejn jew aktar, fil-każ ta' titjiriet ta' 1 500 kilometru jew inqas; jew (b) ghal tlett sighat jew aktar, fil-każ tat-tijiriet intra-Komunitarji kollha ta' aktar minn 1 500 kilometru u ghat-titjiriet ohrajn kollha bejn 1 500 u 3 500 kilometru; jew (c) ghal erba' sighat jew aktar, fil-każ tat-titjiriet kollha li ma jaqawx taht (a) jew (b), passiggieri ghandhom jigu offruti mil-trasportatur ta' l-ajru li jopera: Paġna 2 minn 8 (i) l-assistenza specifikata fl-Artikolu 9(1)(a) u 9(2); u (ii) meta l-hin tat-tluq ragonevolment mistenni hu mill-inqas il-gurnata wara l-hin tat- tluq li kien imhabbar qabel, l-assistenza specifikata fl-Artikolu 9(1)(b) u 9(1)(c); u (iii) meta d-dewmien hu ta' mill-inqas hames sighat, l-assistenza specifikata fl-Artikolu Fi kwalunkwe każ, l-assistenza ghandha tigi offruta fillimiti tal-hin stabbiliti hawn fuq fir-rigward ta' kull parentesi ta' distanza. Illi t-titjira in kwestjoni taqa' taht l-Artikolu 6 (1) (b), fis-sens li hija titjira intra- komunitarja ta' aktar minn 1,500 kilometru, u li sabiex telqet kien hemm dewmien ta' tliet (3) sighat jew iktar. Fil-fatt it-titjira in kwestjoni damet biex telqet erba' (4) Illi f'dan il-kaz, ir-rimedju offrut mir-Regolament huwa dak provvdut f'Artikolu 9(1)(a) Fejn referenza hi maghmula ghal dan l-Artikolu, passiggieri ghandhom jigu offruti (a) ikliet u hwejjeg ohra ta' xorb u ta' ikel b'konnessjoni ragonevoli mal-hin li ghandhom jistennew; Barra minn dan, passiggieri ghandhom jigu offruti minghajr hlas żewg sejhiet bit- telefon, telex jew messaggi bil-fax, jew e-mails. Illi ghalhekk, li kieku wiehed kellu japplika r-Regolament kif inhu, ir-rimedji offruti ghal dewmien bhal dan ma jinkludux kumpens fi flus kif qed jippretendu l-atturi. il-kumpens, kif mitlub ta' erba' mitt Euro (€400) kull persuna kien ikun dovut kieku t-titjira giet ghal kollox imhassra, skond l-Artikolu hamsa (5) tar-Regolament, li jaghmel referenza ghar-rimedju provdut f'Artikolu sebgha (7) tar-Regolament u jipprovdi li f'kas ta' thassir ta' titjira bhal dik in kwestjoni, ghandu jithallas l-ammont EUR 400 ghat-titjiriet intra-Komunitarji kollha ta' aktar minn 1 500 kilometru Paġna 3 minn 8 Illi madankollu, kif gia' inghad, l-artikolu li jittratta d-dewmien ma jaghmilx referenza ghal Artikolu 7, izda ghal Artikolu 9, li ma jistabbilixxi l-ebda rimedju f'forma ta' Illi ghalhekk mal-ewwel daqqa t'ghajn, ir-rimedju mitlub mill-atturi mhuwiex disponibbli ghalihom skond l-artikoli tar-Regolament fuq imsemmi. Illi izda, l-Qorti tal-Gustizzja tal-Unjoni Ewropea, meta interpretat l-Artikoli 5 (thassir) u 6 (dewmien) tar-Regolament, assimilat it-thassir ta' titjira ma' dewmien ta' tluq ta' ajruplan, in kwantu jirrigwarda l-applikabilita' tar-rimedju ta' kumpens fi flus, u ghalhekk permezz tal-gurisprudenza introduciet id-dritt ghal kumpens fi flus anke F'dan ir-rigward it- Tribunal ser jiccita fit-tul is-sentenzi, moghtija flimkien, ta' Christopher Paris et 432/07)1, fejn intqal: 50 ta' passiġġieri ta' titjiriet ikkanċellati. F'din il-kawża għandha tiġi pparagunata s-sitwazzjoni ta' passiġġieri ta' titjiriet imdewma u dik 51 F'dan ir-rigward għandu jiġi mfakkar li r-Regolament Nru 261/2004 huwa intiż sabiex jikkumpensa danni b'mod standardizzat u immedjat, u dan b'diversi forom ta' interventi li huma s- suġġett ta' skemi li jirrigwardaw sitwazzjonijiet fejn passiġġieri ma jitħallewx jitilgħu, ta' kanċellazzjoni jew ta' dewmien twil ta' titjira (ara, f'dan is-sens, is-sentenza IATA u ELFAA, iċċitata iktar 'il fuq, punt 43). 52 B'dawn l-interventi, ir-Regolament Nru 261/2004 għandu l-għan li jikkumpensa, fost l-oħrajn, id- dannu li, għall-passiġġieri kkonċernati, jikkonsisti f'telf ta' ħin li ma huwiex riparabbli, minħabba n- natura irriversibbli tiegħu, ħlief b'kumpens. 53 F'dan ir-rigward, għandu jiġi kkonstatat li tali dannu jiġi subit kemm mill-passiġġieri ta' titjiriet ikkanċellati kif ukoll mill-passiġġieri ta' titjiriet imdewma jekk, qabel ma jaslu fid-destinazzjoni tagħhom, dawn iqattgħu iktar ħin jivvjaġġaw minn dak li inizjalment kien stabbilit mit-trasportatur tal-ajru. 54 Konsegwentement, għandu jiġi kkonstatat li l-passiġġieri li t-titjira tagħhom kienet is-suġġett ta' kanċellazzjoni u dawk affettwati minn dewmien ta' titjira jsofru dannu simili, konsistenti f'telf ta' ħin, u jsibu ruħhom f'sitwazzjonijiet paragunabbli għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-dritt għal kumpens stipulat fl-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 261/2004. 55 Iktar preċiżament, is-sitwazzjoni ta' passiġġieri ta' titjiriet imdewma bl-ebda mod ma hija differenti minn dik tal-passiġġieri ta' titjiriet ikkanċellati li jingħataw rotta oħra skont l- 1 Moghtija fid-19 ta' Novembru 2009 Paġna 4 minn 8 Artikolu 5(1)(ċ)(iii) tar-Regolament Nru 261/2004, u li jistgħu jiġu informati bil-kanċellazzjoni tat- titjira, in extremis, fil-mument stess li fih huma jaslu fl-ajruport (ara s-sentenza tad-9 ta' Lulju 2009, Rehder, C-204/08, Ġabra p. I-6073, punt 19). 56 Fil-fatt, minn naħa, dawn iż-żewġ kategoriji ta' passiġġieri huma informati, bħala regola, fl-istess ħin tal-inċident u dan jagħmel il-vjaġġ tagħhom bl-ajru iktar diffiċli. Min-naħa l-oħra, anki jekk jitwasslu sad-destinazzjoni finali tagħhom, huma jaslu hemm wara l-ħin inizjalment skedat u għalhekk huma jsofru telf ta' ħin simili. 57 Minkejja dan, il-passiġġieri li jingħataw rotta oħra skont l-Artikolu 5(1)(ċ)(iii) tar-Regolament Nru 261/2004 jingħataw id-dritt għal kumpens stipulat fl-Artikolu 7 ta' dan ir-regolament meta t- trasportatur ma jagħtihomx rotta oħra permezz ta' titjira li titlaq mhux iktar minn siegħa qabel il- ħin tat-tluq skedat u li tasal fid-destinazzjoni finali tagħhom inqas minn sagħtejn wara l-ħin tal- wasla skedat. Dawn il-passiġġieri għalhekk jiksbu dritt għal kumpens peress li jkollhom telf ta' ħin ta' tliet sigħat jew iktar meta mqabbel mal-ħin li kien inizjalment skedat mit-trasportatur. 58 Min-naħa l-oħra, fil-każ li l-passiġġieri ta' titjiriet imdewma ma jiksbux dritt għal kumpens, dawn ikunu qed jiġu ttrattati b'mod inqas favorevoli minkejja li jsofru, fejn ikun il-każ, telf ta' ħin simili, ta' tliet sigħat jew iktar, waqt il-vjaġġ tagħhom. 59 Issa, l-ebda kunsiderazzjoni oġġettiva ma tidher li tista' tiġġustifika tali differenza fit-trattament. 60 Peress li d-danni subiti mill-passiġġieri tal-ajru fil-każ ta' kanċellament jew ta' dewmien twil huma simili, ħlief bi ksur tal-prinċipju ta' trattament ugwali, il-passiġġieri ta' titjiriet imdewma u dawk ta' titjiriet ikkanċellati ma għandhomx jiġu ttrattati b'mod differenti. Dan huwa l-każ ukoll speċjalment fir-rigward tal-għan imfittex mir-Regolament Nru 261/2004 li huwa li jkabbar il- protezzjoni tal-passiġġieri kollha tal-ajru. 61 F'dawn iċ-ċirkustanzi, għandu jiġi kkonstatat li l-passiġġieri ta' titjiriet imdewma jistgħu jinvokaw id-dritt għal kumpens stipulat fl-Artikolu 7 tar-Regolament Nru 261/2004 meta jsofru, minħabba tali titjiriet, telf ta' ħin ta' tliet sigħat jew iktar, jiġifieri meta huma jaslu fid-destinazzjoni finali tagħhom tliet sigħat jew iktar wara l-ħin tal-wasla skedat mit-trasportatur tal-ajru. is-soluzzjoni hija, barra minn hekk, konformi mal-premessa 15 tar-Regolament Nru 261/2004. Fil-fatt, kif diġà ntqal fil-punt 43 ta' din is-sentenza, għandu jiġi kkunsidrat li, b'din il-premessa, il-leġiżlatur rabat ukoll il-kunċett ta' "dewmien twil" mad-dritt għal kumpens. F'dan il-punt, għandu jiġi rrilevat li dan il-kunċett jikkorrispondi ma' dewmien li miegħu l-leġiżlatur jorbot ċerti konsegwenzi legali. Filwaqt li l-Artikolu 6 ta' dan ir-regolament diġà jinkludi tali konsegwenzi legali fil-każ ta' ċerti titjiriet li jiddewmu b'sagħtejn, il-premessa 15 tal-imsemmi regolament inevitabbilment tkopri dewmien ta' tliet sigħat jew iktar. 63 Għandu jiġi ppreċiżat li l-ammont ta' kumpens dovut lil passiġġier bis-saħħa tal-Artikolu 7(1) tar- Regolament Nru 261/2004 jista' jiġi mnaqqas b'50 % jekk il-kundizzjonijiet stipulati fl- Artikolu 7(2) ta' dan ir-regolament ikunu sodisfatti. Anki jekk din l-aħħar dispożizzjoni tirreferi biss għall-ipoteżi ta' rotta oħra tal-passiġġier, għandu jiġi kkonstatat li t-tnaqqis tal-ammont tal- kumpens stipulat jiddependi biss fuq id-dewmien li sofrew il-passiġġieri, b'tali mod li xejn ma jipprekludi l-applikazzjoni mutatis mutandis ta' din id-dispożizzjoni għall-kumpens mogħti lill- passiġġieri ta' titjiriet imdewma. Minn dan jirriżulta li l-ammont tal-kumpens dovut lill-passiġġier ta' titjira mdewma, li jasal fid-destinazzjoni finali tiegħu tliet sigħat jew iktar wara l-ħin tal-wasla inizjalment skedat, jista' jitnaqqas b'50 %, skont l-Artikolu 7(2)(ċ) tar-Regolament Nru 261/2004 meta d-dewmien jibqa', għal titjira li ma taqax taħt l-Artikolu 7(2)(a) u (b), inqas minn erba' sigħat. 64 Il-konklużjoni mogħtija fil-punt 61 ta' din is-sentenza ma hijiex imdgħajfa bil-fatt li l-Artikolu 6 tar-Regolament Nru 261/2004 jipprovdi forom differenti ta' għajnuna għall-passiġġieri tat-titjiriet imdewma bis-saħħa tal-Artikoli 8 u 9 ta' dan ir-regolament. Paġna 5 minn 8 Talba Numru 1/19 CZ – 24/8/2021 65 Fil-fatt, kif il-Qorti tal-Ġustizzja diġà rrilevat, ir-Regolament Nru 261/2004 jipprovdi diversi forom ta' interventi sabiex jikkumpensaw, b'mod standardizzat u immedjat, id-danni differenti li jikkostitwixxu l-inkonvenjenzi kkawżati mid-dewmien fit-trasport bl-ajru tal-passiġġieri (ara, f'dan is-sens, is-sentenza IATA u ELFAA, iċċitata iktar 'il fuq, punti 43 u 45). 66 Dawn il-miżuri huma awtonomi fis-sens li għandhom għanijiet differenti u huma intiżi sabiex inaqqsu d-danni differenti li l-imsemmija dewmien iġibu magħhom. 67 Minkejja dan, għandu jiġi mfakkar li, bl-adozzjoni tar-Regolament Nru 261/2004, il-leġiżlatur ried ukoll jibbilanċja l-interessi tal-passiġġieri tal-ajru u dawk tat-trasportaturi tal-ajru. Filwaqt li stabbilixxa drittijiet favur dawn il-passiġġieri, fl-istess ħin, fil-premessa 15 u fl-Artikolu 5(3) ta' dan ir-regolament, stipula li t-trasportaturi tal-ajru ma humiex obbligati jħallsu kumpens jekk ikunu f'pożizzjoni jipprovaw li l-kanċellazzjoni jew id-dewmien twil huwa dovut għal ċirkustanzi straordinarji li ma setgħux jiġu evitati minkejja li ttieħdu l-miżuri kollha raġonevoli, jiġifieri ċirkustanzi li fuqhom it-trasportatur tal-ajru ma għandux kontroll effettiv. 68 Barra minn hekk, għandu jiġi rrilevat li l-obbligi imposti bir-Regolament Nru 261/2004 huma bla ħsara għall-fatt li dawn it-trasportaturi jitolbu kumpens mingħand kull persuna li kkawżat id- dewmien, inklużi terzi, kif stipulat fl-Artikolu 13 ta' dan ir-regolament. Tali kumpens għaldaqstant għandu mnejn inaqqas, u saħansitra jeskludi, l-ispiża finanzjarja tal-imsemmija trasportaturi bħala riżultat ta' dawn l-obbligi. Barra minn hekk, ma jidhirx irraġonevoli li dawn l-obbligi jkunu, bla ħsara għad-dritt għal kumpens imsemmi iktar 'il fuq, inizjalment imqegħda fuq it-trasportaturi bl-ajru li magħhom il-passiġġieri kkonċernati huma marbuta b'kuntratt ta' trasport li jagħtihom dritt għal titjira li ma għandha tiġi la kkanċellata u lanqas imdewma (sentenza IATA u ELFAA, iċċitata iktar 'il fuq, punt 90). 69 Fid-dawl ta' dak li ntqal preċedentement, ir-risposta għat-tieni parti tad-domandi preliminari għandha tkun li l-Artikoli 5, 6 u 7 tar-Regolament Nru 261/2004 għandhom jiġu interpretati fis- sens li l-passiġġieri ta' titjiriet imdewma jistgħu jiġu assimilati mal-passiġġieri ta' titjiriet ikkanċellati għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-dritt għal kumpens u li b'hekk jistgħu jinvokaw id- dritt għal kumpens stipulat fl-Artikolu 7 ta' dan ir-regolament meta huma jsofru, minħabba t- titjira mdewma, telf ta' ħin ta' tliet sigħat jew iktar, jiġifieri meta jaslu fid-destinazzjoni finali tagħhom tliet sigħat jew iktar wara l-ħin tal-wasla inizjalment skedat mit-trasportatur tal-ajru. Madankollu, tali dewmien ma jagħtix dritt għal kumpens favur passiġġieri jekk it-trasportatur tal- ajru jkun f'pożizzjoni li jipprova li d-dewmien twil huwa dovut għal ċirkustanzi straordinarji li ma setgħux jiġu evitati minkejja li ttieħdu l-miżuri kollha raġonevoli, jiġifieri ċirkustanzi li fuqhom it- trasportatur tal-ajru ma għandux kontroll effettiv. Fuq it-tielet domanda fil-Kawża C-432/07 li tirrigwarda ċ-ċirkustanzi straordinarji li jirriżultaw minn problema teknika fuq ajruplan 70 Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li l-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 261/2004 għandu jiġi interpretat fis-sens li problema teknika fuq ajruplan li twassal għall-kanċellazzjoni ta' titjira taqa fil-kunċett ta' "ċirkostanzi straordinarji" fis-sens ta' din id-dispożizzjoni, biss jekk din il-problema tirriżulta minn avvenimenti li, minħabba n-natura jew l-oriġini tagħhom, ma humiex inerenti għall- eżerċizzju normali tal-attività tat-trasportatur bl-ajru kkonċernat u li fuqhom ma għandux kontroll effettiv (sentenza Galea Xuereb-Busuttil Carbonaro, iċċitata iktar 'il fuq, punt 34). 71 L-istess konklużjoni għandha tintlaħaq meta jiġi invokat l-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 261/2004 fil-każ ta' dewmien ta' titjira. 72 Għalhekk, ir-risposta għat-tielet domanda fil-Kawża C-432/07 għandha tkun li l-Artikolu 5(3) tar- Regolament Nru 261/2004 għandu jiġi interpretat fis-sens li problema teknika fuq ajruplan li twassal għall-kanċellazzjoni jew għad-dewmien ta' titjira taqa taħt il-kunċett ta' "ċirkostanzi straordinarji" fis-sens ta' din id-dispożizzjoni, biss jekk din il-problema tirriżulta minn avvenimenti li, minħabba n-natura jew l-oriġini tagħhom, ma humiex inerenti għall-eżerċizzju normali tal- attività tat-trasportatur tal-ajru kkonċernat u li fuqhom it-trasportatur ma għandux kontroll effettiv. Paġna 6 minn 8 Illi dik il-Qorti mbaghad ikkonkludiet: 1) L-Artikoli 2(l), 5 u 6 tar-Regolament (KE) Nru 261/2004 tal-Parlament Ewropew u tal- Kunsill, tal-11 ta' Frar 2004, li jistabbilixxi regoli komuni dwar il-kumpens u l-assistenza għal passiġġieri fil-każ li ma jitħallewx jitilgħu u ta' kanċellazzjoni jew dewmien twil ta' titjiriet, u li li jħassar ir-Regolament (KEE) Nru 295/91, għandhom jiġu interpretati fis-sens li titjira mdewma, indipendentement mit-tul tad-dewmien, anki jekk sinjifikattiv, ma tistax titqies li hija kkanċellata meta ssir skont l-iskeda inizjalment stabbilita mit-trasportatur tal- ajru. 2) L-Artikoli 5, 6 u 7 tar-Regolament Nru 261/2004 għandhom jiġu interpretati fis-sens li l- passiġġieri ta' titjiriet imdewma jistgħu jiġu assimilati mal-passiġġieri ta' titjiriet ikkanċellati għall-finijiet tal-applikazzjoni tad-dritt għal kumpens u li b'hekk jistgħu jinvokaw id-dritt għal kumpens stipulat fl-Artikolu 7 ta' dan ir-regolament meta huma jsofru, minħabba t- titjira mdewma, telf ta' ħin ta' tliet sigħat jew iktar, jiġifieri meta jaslu fid-destinazzjoni finali tagħhom tliet sigħat jew iktar wara l-ħin tal-wasla inizjalment skedat mit-trasportatur tal-ajru. Madankollu, tali dewmien ma jagħtix dritt għal kumpens favur passiġġieri jekk it- trasportatur tal-ajru jkun f'pożizzjoni li jipprova li d-dewmien twil huwa dovut għal ċirkustanzi straordinarji li ma setgħux jiġu evitati minkejja li ttieħdu l-miżuri kollha raġonevoli, jiġifieri ċirkustanzi li fuqhom it-trasportatur tal-ajru ma għandux kontroll effettiv. 3) L-Artikolu 5(3) tar-Regolament Nru 261/2004 għandu jiġi interpretat fis-sens li problema teknika fuq ajruplan li twassal għall-kanċellazzjoni jew għad-dewmien ta' titjira taqa taħt il-kunċett ta' "ċirkostanzi straordinarji" fis-sens ta' din id-dispożizzjoni, biss jekk din il- problema tirriżulta minn avvenimenti li, minħabba n-natura jew l-oriġini tagħhom, ma humiex inerenti għall-eżerċizzju normali tal-attività tat-trasportatur tal-ajru kkonċernat u li fuqhom it-trasportatur ma għandux kontroll effettiv. Illi fil-kaz odjern, l-entita' konvenuta ma tatx hjiel ta' jekk kienx hemm xi cirkostanza straordinarja sabiex kien hemm id-dewmien lamentat, u lanqas ma gie ppruvat li kien hemm xi raguni ghaliex it-trasportatur tal-ajru kellu m'mod ragonevoli jistenna u jdewwem it-tluq tal-ajruplan. Minhabba din in-nuqqas ta' prova, it-Tribunal ghalhekk zgur m'ghandux l-ghazla li jezonera lit-trasportatur mir-responsabbilta'. Illi ghalhekk, kunsidrat l-insenjament fis-sentenza appena msemmija, kunsidrat ukoll illi d-dewmien in kwestjoni kien ta' iktar minn tliet (3) sighat (precizament erba' (4) sighat), it-Tribunal qieghed bl-istess mod jassimila dan id-dewmien ma' kancellament u jqis illi l-atturi ghandhom il-jedd li jitolbu l-kumpens fil-fatt mitlub. Paġna 7 minn 8 Talba Numru 1/19 CZ – 24/8/2021 Ghaldaqstant, it-Tribunal jaqta' u jiddeciedi billi jilqa' t-talbiet tal-atturi, u jordna lill- entita' konvenuta thallas is-somma ta' erba' mitt Euro (€400) lill-attrici Patrycja Howard, u somma ohra ta' erba' mitt Euro (€400) lill-attur Jakub Abela Parnis, bl-imghax mid-data tal-prezentata tal-kawza odjerna sal-hlas effettiv. L-ispejjez ta' din il-kawza ghandhom jithallsu kollha mill-entita' konvenuta. Paġna 8 minn 8