Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR. IMĦALLEF LAWRENCE BARTOLO SEYCHELL Seduta tat-2 ta' Diċembru, 2020 Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM Vincent Jounaid (K.I. Numru 469729M) u martu Lillian Jounaid (K.I. Numru 719754M) ("l-appellati") Dan huwa appell magħmul mir-rikorrenti Anne Desira Micallef Cilia Mumford u sentenza mogħtija fit-28 ta' Ottubru, 2019, [minn issa 'l quddiem "is- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 16 Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM sentenza appellata"], mill-Bord li Jirregola l-Kera [minn issa 'I quddiem "il- Bord"], li permezz tagħha ddeċieda billi laqa' l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet tal-intimati Vincent Jounaid (K.I. nru CILIA MUMFORD) u martu Lillian "(i) jilqa' in parti l-ewwel eċċezzjoni tal-intimati, u jiddikjara li, in kwantu diretta għall-ħlas mill-intimati tal-arretrati tal-kera tal-fond 14, Sqaq Santa Tereża, Għajnsielem, għall-iskadenzi li għalqu qabel Mejju 2010, l-azzjoni attrici hija preskritta fit-termini tal-art. 2156(ċ) tal-Kodiċi Ċivili; (ii) jilqa' t-tieni eċċezzjoni tal-intimati u jordna l-isfilz tal-ittra legali datata 21 ta' Mejju 2015 mibgħuta lir-rikorrenti mid-difensur tal-intimati (fol. 74 u 75), filwaqt li jiddikjara li kwalunkwe riferenza għaliha, għall-kontenut tagħha u għall-kontenut tad-diskussjonijiet bejn ir-rikorrenti u d-difensur tal-intimati, m'għandhomx jitqiesu bħala parti mill-provi f'din il-kawża. L-ispejjeż jiġu riżervat għall-ġudizzju finali." Il-fatti tal-kawża odjerna jirriżulta li jirrigwardaw il-fond numru 14 fi Sqaq Santa Tereża, Għajnsielem, li kien ingħata b'titolu ta' enfitewsi temporanja mill-predeċessur tal-appellanti lill-appellat Vincent Akkawi permezz ta' kuntratt pubbliku tal-25 ta' April, 1972, fl-atti tan-Nutar Victor Melillo Fenech. Il-perijodu ta' dik il-konċessjoni kien għalaq fit-30 ta' April, 1989, u tali konċessjoni għalhekk, permezz tal-emendi fil-liġi li saru fl-1979 ġiet konvertita għal kirja favur l-appellat. Il-kawża tirrigwarda wkoll il-fond numru 15 fl-istess triq li kien mogħti mill-istess predeċessur tal-appellanti Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 16 ġej: Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM lil terzi permezz ta' konċessjoni ta' enfitewsi temporanja, sussegwentement ħadu pussess tiegħu l-appellati. L-appellanti intavolaw proċeduri quddiem il-Bord permezz tal- preżentata ta' rikors fil-15 ta' Marzu, 2017, fejn talbu lill-imsemmi Bord "1) Jiddikjara illi l-intimati huma debituri versu r-rikorrenti fl-ammont ta' sebat elef sitt mija u erbgħa u tletin euro u sitta u għoxrin ċenteżmu (EUR7,634.26) bħala bilanċ ta' arretrati ta' ċens u ta' kera fir-rigward tal-fond numru 14, St Theresa Alley, Għajnsielem, u li fin-nuqqas ta' pagament huma jitqiesu bħala morużi fil-ħlas tal-kera u jiġu kkunsiderati jiżgumbraw fi żmien qasir u perentorju li jiġi ffissat. 2) Jiddikjara illi l-intimati jew min minnhom okkupaw u kellhom il-pussess tal- fond l-ieħor konsistenti f'store (semi-sotterran) bin-numru 15, St Theresa Alley, Għajnsielem, u dan abbużivament u illegalment, u illi rrifjutaw li jbattluh u jirritornawh fi stat tajjeb lill-esponenti. 3) Jiddikjara lill-intimati jew min minnhom responsabbli għall-ħlas tad-danni għall-okkupazzjoni fl-ammont ta' tmint elef u tlieta u ħamsin euro u sebgħa u ħamsin ċenteżmu (EUR 8,053.87) jew ammont verjuri hekk likwidat (anke jekk superjuri), okkorrendo bin-nomina ta' esperti tekniċi. 4) Jiddikjara lill-intimati jew min minnhom responsabbli wkoll għall-ispejjeż neċessarji biex il-post jitbattal mill-imbarazz fin-nuqqas li jbattluh l-intimati immedjatament, kif ukoll għall-ispejjeż biex issir it-tiswija tal-post minħabba li dan tħalla żdingat u ġarrab ħsarat minħabba traskuraġni kbira, u kif ukoll responsabbli għall-ħlas tad-danni ulterjuri għan-nuqqas ta' użu u telf ta' kera. 5) Jillikwida l-ispejjeż neċessarji biex il-post jitbattal, kif ukoll biex il-post jiġi rispristinat peress li tħalla żdingat mill-intimat u konsegwentement jeħtieġ tiswijiet u manutenzjoni, kif ukoll tillikwida d-danni ulterjuri sofferti mill- esponenti għan-nuqqas ta' użu u telf ta' kera. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 16 Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM 6) Jikkundanna lill-intimati jħallsu lill-atturi l-ammonti fuq indikati ta' EUR 7,634.26 u EUR 8,053.87 jew ammont verjuri hekk likwidat, kif ukoll l-ammonti l- oħra hekk likwidati, okkorrendo bin-nomina ta' esperti tekniċi. Bl-imgħaxijiet legali ta' 8% fuq l-ammonti dovuti bhala arretrati u danni mill- intimati u dan mit-8 ta' Ġunju 2015 u d-29 ta' Awwissu 2016 rispettivament, u bl-imgħaxijiet mid-data tal-likwidazzjoni tad-danni fir-rigward tad-danni li huma 'da liquidarsi'. Bl-ispejjeż, inklużi dawk tal-ittri privati tal-4 ta' Settembru 2015, tad-29 ta' Awwissu 2016 u tad-19 ta' Diċembru 2016, kontra l-intimati. L-intimati huma minn issa nġunti għas-subizzjoni." L-appellati eċċepew (a) il-preskrizzjoni ai termini tal-para. (ċ) tal- artikolu 2156 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta fir-rigward tal-arretrati ta' ċens u ta' kera dovuti in konnessjoni mal-fond 14, St. Theresa Alley, Għajnsielem; (b) li kellu jiġi sfilzat il-kontenut kollu tal-para. 7 tal-avviż li jagħmel riferiment għall-ittra tal-21 ta' Mejju, 2015 stante li din kienet saret bla preġudizzju; (ċ) huma ma kinux responsabbli għall-okkupazzjoni tal-fond nru 15, St. Theresa Alley, Għajnsielem; u (d) huma ma kienu kkawżaw l-ebda ħsarat f'dak il-fond. Ikkunsidra: Il-Bord wasal għas-sentenza appellata wara li għamel is-segwenti konsiderazzjonijiet rilevanti għal dan l-appell: Qabel kollox, il-Bord qies l-ilment tar-rikorrenti mressaq fin-nota ta' sottomissjonijiet tagħhom (fn. 154), li l-intimati ppreżentaw is-sottomissjonijiet tagħhom bil-miktub tlett ijiem wara l-iskadenza tat-terminu mogħti lilhom għal dan Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 16 Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM l-iskop, mingħajr ma ottjenew permess preventiv sabiex jaghmlu dan. Filwaqt li jiġbed l-attenzjoni tal-intimati għall-obbligu li għandhom li jaderixxu għall-ordnijiet ta' dan il-Bord, u jitolbu ordnijiet ġodda fejn it-twettiq tal-ordnijiet mogħtija ma jkunx possibbli mingħajr ħtija tagħhom, il-Bord jidhirlu li għandu jippermetti li dawn is-sottomissjonijiet tal-intimati preżentati tardivament jibqgħu jiffurmaw parti mill- atti, tenut kont li r-rikorrenti wieġbu għalihom fid-dettall fis-sottomissjonijiet tagħhom bil-miktub, u għalhekk ma kienu bl-ebda mod preġudikati fl-eżerċizzju tad- drittijiet proċedurali tagħhom. Ikkunsidra wkoll li: Din il-kawża tirrigwardja żewġ fondi differenti, li perὸ jinstabu fuq xulxin, bin-numri 14 u 15, fi Sqaq Santa Tereża, Għajnsielem. Fost ħwejjeġ oħra, b'dawn il-proċeduri, ir-rikorrenti qed jitolbu l-ħlas tal-arretrati tal-kera tal-fond 14, fi Sqaq Santa Tereża, Għajnsielem, okkupat mill-intimati għal skop residenzjali. Hemm qbil li oriġinarjament, dan il-fond kien mogħti b'ċens lill-intimati mill-awturi tar-rikorrenti, liema ċens skada fit-30 ta' April 1989, u ġie konvertit favur l-intimati f'titolu ta' kiri skont id-dispożizzjonijiet tal-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar (Kap. 158 tal-liġijiet ta' Malta). Bl-ewwel talba tagħhom, ir-rikorrenti qed jitolbu li dan il-Bord jiddikjara lill-intimati debituri tagħhom fis-somma ta' sebat elef sitt mija u erbgħa u tletin Ewro u sitta u għoxrin ċenteżmu (€7,634.26) rappreżentanti bilanċ ta' arretrati ta' ċens u kera fir- rigward ta' dan il-fond, u li fin-nuqqas ta' ħlas jitqiesu morużi fil-ħlas tal-kera u jiġu kundannati jiżgumbraw fi żmien qasir u perentorju li jiġi ffissat. (fn. 4 Ara l-ewwel talba, fol. Sabiex isostnu din it-talba tagħhom, fis-sitt u s-seba' paragrafi tal-premessi tagħhom fir-Rikors promotur, ir-rikorrenti jgħidu li 'fis-6 ta' Mejju 2015, l-intimati nfurmaw lill-esponenti permezz tal-avukat tagħhom Dr Ludvic Abdulkarim, verbalment u fuq inkarigu tagħhom, illi ma kienx hemm problemi u li huma kienu sejrin iħallsu l- ammont dovut kollu u li kien ser jikkonferma dan anki bil-miktub' u 'Illi b'ittra tal-21 ta' Mejju 2015, l-avukat tagħhom difatti kkonferma dan bil-miktub: 'Kindly note that some of the amounts due are time barred and my clients are only obliged by law to affect payment for the last five (5) years. B'hekk l- intimati rrinunzjaw għall-preskrizzjoni f'żewġ okkażjonijiet separati'. (fn. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 16 Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM Ir-rikorrent ippreżenta kopja ta' din l-ittra legali datata 21 ta' Mejju 2015 (fn. 74 sa 75), mibgħuta lilu mid-difensur tal-intimati, fost dokumenti oħra li ppreżenta meta xehed f'din il-kawża. Preliminarjament, l-intimati ddefendew ruħhom kontra din it-talba tar-rikorrenti fuq żewġ binarji: (i) il-preskrizzjoni estintiva ta' ħames snin skont l-art. 2156(f) tal-Kodiċi Ċivili; (ii) l-inammissibilità bħala prova tal-korrispondenza legali mibgħuta bla preġudizzju, u tan-negozjati li setgħu saru bejn il-partijiet bl-intiża li tintlaħaq transazzjoni, liema negozjati perὸ fallew u t-transazzjoni ma seħħitx. il-kwistjoni jikkunsidra legali mibgħuta bla preġudizzju f'isem tal- Il-Bord ser jekk korrispondenza ammissibbli, din tista' timpinġi b'mod determinanti fuq l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni tal-azzjoni tar-rikorrenti, in kwantu diretta biex jottjenu mingħand l-intimati l-ħlas tal-arretrati taċ-ċens u l-kera li għalqu aktar minn ħames snin qabel bdiet din il- kawża, u fin-nuqqas ta' ħlas, l-iżgumbrament tagħhom mill-fond in kwistjoni. Ammissibilità bi Prova ta' Korrispondenza Legali 'Bla Preġudizzju' Irriżulta mill-provi li, qabel bdiet din il-kawża, meta r-rikorrenti kienu digà qed jippretendu l-ħlas mitlub, sar sforz mid-difensur tal-intimati sabiex din il-kwistjoni tigi riżolta amikevolment. L-intimati ma tkellmux direttament huma mar-rikorrenti, u lanqas ma għamlu atti oħra personalment. Il-kontro-proposta tagħhom tressqet lir-rikorrenti mill-avukat tagħhom, l-ewwel verbalment, u mbagħad permezz tal-ittra legali msemmija datata 21 ta' Mejju 2015. Mill-kontenut tal-imsemmija ittra, jidher ċar li l-kwistjonijiet bejn il-kontendenti ma kinux biss dwar il-ħlas tal-arretrati taċ-ċens u l-kera tal-fond mertu tal-kawża, imma wkoll ir-rimbors lill-intimati tal-ispejjeż li kienu qed jippretendu li għamlu fil-post mikri, u li kienu jirrigwardjaw tiswijiet strutturali li kienu jinkombu fuq sid il-kera. Għalhekk, kuntrarjament għal dak argumentat mir-rikorrenti fis-sottomissjonijiet tagħhom, il-Bord jidhirlu li din il-korrispondenza kienet tifforma parti min-negozjati għal transazzjoni bejn il-partijiet, intiżi biex jirrisolvu l-pendenzi u l-kwistjonijiet kollha ta' bejniethom naxxenti jew relattivi għall-kirja tal-fond 14, Sqaq Santa Tereża, Għajnsielem. Irriżulta wkoll li, f'dak l-istadju, id-difensur tal-intimati kien qed jitkellem mar- rikorrent Perit Joseph Desira Micallef Cilia Mumford minħabba li t-talba għall-ħlas tal-arretrati kien għamilha hu direttament lill-intimati (fn. 69 sa 70) u ma kienx għadu patroċinat minn avukat. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 16 Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM Fl-aħħarnett irriżulta li, wara li r-rikorrenti ma aċċettawx il-kontro-proposta tal- intimati kif komunikata bl-ittra legali datata 21 ta' Mejju 2015, b'ittra legali oħra tat-8 ta' Ġunju 2015 (fn. 81 sa 83), l-avukat tal-intimati informa lir- rikorrenti li l-klijenti tiegħu kienu ddeċidew li jirrinunzjaw għall-pretensjoni tagħhom li jiġu rimborsati għall-ispejjeż strutturali li għamlu fil-fond mikri lilhom, u li jħallsu l- kera dovuta għall-aħħar ħames snin, u filfatt bagħtilhom il-kalkoli ta' dan il-ħlas, u l- ħlas innifsu. Ir-rikorrenti jaqblu ma' din is-sekwenza tal-fatti, għalkemm jinsistu li dawn ma kinux jikkostitwixxu trattativi jew negozjati. 57 sa 62) xehed li, meta rċieva mingħand l-avukat tal-intimati l-ittra datata 21 ta' Mejju 2015, huwa kellem lill-avukat, mar fl-uffiċċju tiegħu fejn kien hemm preżenti wkoll l-intimati, u f'dik l-okkażjoni għamel żewġ offerti lill- intimati – l-ewwel offerta li jħallas għall-ispejjeż strutturali u l-kera dovuta minnhom togħla bir-rata ta' 6% skont il-liġi, u t-tieni offerta li jħallsuh il-kera sħiħa mingħajr ma jiġu rimborsati tal-ispejjeż strutturali. Għal dawn l-offerti, l-avukat tal-intimati wieġbu li l-provvediment dwar iż-żieda fil-kera ma kienx japplika f'dan il-każ. U minħabba f'dan id-diżgwid, il-ftehim ma seħħx. L-istess rikorrent qal fix-xhieda tiegħu li, fil-laqgħa li kellu mal-intimati fl-uffiċċju tal- avukat tagħhom, dan 'f'idejh kellu ċ-ċekk tal-ammont illi kien hemm milli nista' nifhem iċ-ċekk li tahulu il-klijent tiegħu tal-ammont li kien hemm f'dik l-ittra, tal- without prejudice biex niftiehmu u kif ra hekk qalli mela tista' titlaq qalli … nerġgħu nitkellmu'. (fn. 62) Perὸ in kontroezami, l-istess rikorrent iddikjara ċar li 'Iċ- ċekk rajt iċ-ċekk f'idejk li kien ċekk … Il-kontenut tiegħu ma rajtux … għandi nassumi li kien ċekk validu … Perὸ ma naħsibx li kien blank cheque jien' (fn. 11 Ara xiehda in kontro-eżami, 12.3.2018, fol. L-intimata Lilian Akkawi insistiet li, meta ltaqgħu, iċ-ċekk ma kienx miktub u lanqas iffirmat, u li l-intiża kienet li l-avukat jiktbu lir-rikorrent kif jiftiehmu. (fn. Ara xiehda tal-intimata, 13.11.2018, fol. Wara li qies il-provi kollha li tressqu miż-żewġ naħat dwar din il-kwistjoni, u kkunsidra ssottomissjonijiet tal-partijiet fir-rigward, partikolarment iċ-ċitazzjonijiet mill-ġurisprudenza lokali u estera fir-rigward li ssenjalaw iż-żewġ naħat, il-Bord huwa tal-fehma li l-ittra datata 21 ta' Mejju 2015, li l-avukat tal-intimati bagħat lir- rikorrenti 'Without Prejudice' kienet tifforma parti mit-trattativi li kien qed imexxi l- istess avukat, fl-interess tal-patroċinati tiegħu, mar-rikorrenti, f'tentattiv biex tiġi l-pendenza miftuħa mir-rikorrenti riżolta amikevolment u mingħajr kawżi personalment bl-ittra datata Marzu 2015, li permezz tagħha talbu mingħand l- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 16 Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM intimati l-ħlas sħiħ ta' ċens u kera għal skadenzi li għalqu fl-aħħar 28 sena, ċioe minn Mejju 1977 sa April 2015. Din il-konklużjoni l-Bord qed jasal għaliha wkoll fl-isfond ta' dak li qalet il-Qorti tal- Appell fis-sentenza Intercomp Limited vs Boris Arcidiacono Limited (fn. 13 27.2.2015) li 'd-diskors li għadda bejn Boris Marlow u l-avukat tas-soċjetà attriċi f'inkontri każwali illi kellhom, għandu jitqies li sar bla preġudizzju, għax kif ritenut fil- ġurisprudenza patria l-offerti li jsiru in linea ta' transazzjoni ma għandhomx l- effikaċja li jinterrompu l-preskrizzjoni jew l-effikaċja ta' rikonoxximent tad-dejn; jsiru mingħajr preġudizzju tad-drittijiet rispettivi tal- għaliex proposti simili kontendenti. (Ara fost oħrajn, App. Ċ Bamber Farrugia Cardona vs Michele Farrugia Cardona, deċiża 27 April 1936 [Vol.XXIX.I.613])'. Fiċ-ċirkostanzi, għalhekk, dan il-Bord jidhirlu li mhijiex ammissibbli bi prova, u konsegwentement m'għandux iqis bi prova, il-kontenut tal-ittra datata 25 ta' Mejju 2015 li l-avukat tal-intimat bagħat lir-rikorrent Cachia Fearne, u lanqas id-diskors li ngħad bejniethom fil-laqgħa sussegwenti li nżammet fl-uffiċċju tal-istess avukat. Preskrizzjoni Kwinkwennali skont l-art. 2156(ċ) tal-Kodiċi Ċivili L-intimati eċċepew ukoll il-preskrizzjoni kwinkwennali tal-azzjoni għall-ħlas taċ-ċnus u l-kera magħluqa aktar minn ħames snin qabel id-data tat-talbiet ġudizzjarji mressqa b'din il-kawża. L-art. 2156(ċ) tal-Kodiċi Ċivili jipprovdi li 'L-azzjonijiet għall-ħlas ta' kera ta' bini jew ta' raba' jaqgħu bi preskrizzjoni bl-għeluq ta' ħames snin'. Jibda biex jingħad li l-preskrizzjoni tal-azzjoni għall-ħlas taċ-ċnus magħluqa mhijiex regolata bl-art. 2156(ċ), imma bl-art. 14 'l-azzjonijiet għal annati ta' ċnus, ta' renti perpetwi jew ta' vitalizji, ta' mgħaxijiet ta' ċnus bollali li tnisslu qabel l-14 ta' Awwissu, 1862 u għall-ħlas tal-lawdemji dovuti fl-obbligazzjoni ta' bejgħ jew trasferiment ieħor ta' fondi enfitewtiċi') tal-Kodiċi Ċivili, li perὸ ma ġietx sollevata f'dan il-każ. Tajjeb li ssir referenza għal dak li ntqal fis-sentenza Joseph Fiott vs Saviour Brigar (fn. 15 App Nru: 1516/2002PS deċiż fit-22 ta' Ġunju 2005) intqal illi skont l- Artikolu 2111 Kodiċi Ċivili "il-qorti ma tistax ex officio tagħti effett għall-preskrizzjoni jekk din ma tiġix eċċepita mill-parti interessata". Dan l-artikolu huwa ċar biżżejjed u l-interpretazzjoni dwaru hi din. Il-ġudikant ma jistax jirriċerka d'ufficio il-fatti kostituttivi ta' eċċezzjoni riżervata mil-liġi lill-partijiet. Hekk ukoll lanqas jista' l- ġudikant jassumi d'ufficio tali fatti fid-deċiżjoni tiegħu għall-fini li jiddikjara l- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 16 Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM preskrizzjoni tal-azzjoni jekk din ma tkunx ġiet espressament dedotta. Dik l- Onorabbli Qorti kompliet li: 'Kif deċiż, "peress li din hi preskrizzjoni invokata mill-appellant il-Qorti ma tistax teżamina jekk hijiex applikabbli xi disposizzjoni oħra f'materja ta' preskrizzjoni għaliex ġie dejjem stabbilit fil-ġurisprudenza u del resto huwa konsentaneu għar- raġuni u għall-ispirtu fundamentali fil-materja ta' preskrizzjoni, illi dik għandi tiġi nvokata mill-parti, u ma tistax il-Qorti tara u teżamina jekk hemmx xi preskizzjoni li tista' tkun opponibbli peress illi hija materja kollha ta' kuxjenza" – Kollez. Irid jingħad ukoll illi l-proposizzjoni ġenerika tal-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni mill-parti nteressata ma tawtorizzax lill-ġudikant biex jindividwa hu t-tip tal-preskrizzjoni li tgħodd għall-każ. Dan għaliex huwa l-parti li għandu l-oneru jagħżel liema waħda mill-varji ipotesijiet preżunti mil-liġi hi applikabbli. Fin-nuqqas ta' indikazzjoni speċifika l-eċċezzjoni nnifisha ma tistax ħlief tiġi dikjarata inammissibbli. A propożitu anke f'dan il-kuntest ġie deċiż illi "l-eċċepita preskrizzjoni bjennali mhix indikata b'mod suffiċjentement ċar u speċifiku in kwantu l-Artikolu 2254 (illum 2149) f'ben hames inċiżi distinti jipprospetta l-preskrizzjoni ta' azzjonijiet għal kollox differenti waħda mill-oħra" – "Joseph Del Priore -vs- Emanuele Galea Brevers et", Appell Kummerċjali, 21 ta' Marzu 1977; indikazzjoni ċara u speċifika tal- Minn dan kollu jitnissel preskrizzjoni, il-ġudikant ma jistax jieħu inizjattiva biex jissupplixxi hu għan-nuqqas tal-parti.' illi fl-assenza ta' Skont il-liġi tagħna, il-preskrizzjoni stabbilita bl-art. 2156(ċ) tista' tigi miksura, sospiża u anke rinunzjata, saħansitra anke wara li tkun għaddiet. F'dan il-każ, ir-rikorrenti jippretendu li l-intimati rrinunzjaw għall-preskrizzjoni meta, f'Mejju 2015, u wara, iddikjaraw bil-mezz tal-avukat tagħhom li kienu lesti jħallsu l- arretrati kollha taċ-ċens u tal-kera. Kif diġà ġie deċiż aktar 'il fuq, dan il-Bord mhux ser iqis bħala prova l-kontenut tal- ittra datata 21 ta' Mejju 2015 li l-avukat tal-intimati kien bagħat, 'Mingħajr Preġudizzju', lir-rikorrenti, u lanqas id-diskors li ngħad fil-laqgħa li sussegwentement l-intimati u l-avukat tagħhom kellhom mar-rikorrent. Dwar ir-rinunzja tal-preskrizzjoni, l-art. 2109 tal-Kodiċi Ċivili jipprovdi hekk: (1) Ir-rinunzja għall-preskrizzjoni tista' tkun espressa jew taċita. (2) Ir-rinunzja taċita tiġi minn fatt li jissoponi l-abbandun tal-jedd akkwistat. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 16 Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM Mill-provi mressqa quddiem il-Bord, ma rriżultaw ebda fatti min-naħa tal-intimati li jissoponu l-abbandun tal-jedd ta' estinzjoni tal-azzjoni għall-ħlas tal-kera magħluq aktar minn ħames snin qabel. Jirriżulta li l-intimati kienu ngħataw il-parir li t-talba tar-rikorrenti għall-ħlas ta' arretrati ta' kera li laħqet saret dovuta aktar minn ħames snin kienet preskritta, u dan wassalhom sabiex, meta ma waslux fi transazzjoni mar- rikorrenti, bl-ittra tal-avukat tagħhom datata 8 ta' Ġunju 2015, bagħtu lir-rikorrenti l-ħlas tal-kera li kienet għalqet minn Mejju 2010 sa April 2015, u mbagħad bil- quddiem sa l-aħħar ta' April 2016. Dan kollu jindika ċar li l-intimati qatt ma kellhom ħsieb li jabbandunaw il-jedd akkwiżit minnhom tal-azzjoni għall-ħlas tal-kera li għalaq qabel Mejju 2010, li laħqu akkwistaw bit-trapass taż-żmien u bl-inattività tar-rikorrenti u/jew l-awturi taghhom. Dan qed jingħad għaliex ir-rikorrenti, kieku riedu, setgħu faċilment kisru huma tal-att ġudizzjarju opportun kontenenti interpellanza għall-ħlas, kif preskritt bl-art. 2128 tal-Kodiċi Ċivili. Minn dan kollu però ma għamlu xejn, lanqas wara li rċevew il-ħlas tal-aħħar ħames snin f'Ġunju 2015, sakemm imbagħad f'Marzu 2017 proċedew b'din il-kawża. tal-azzjoni bil-preżentata l-preskrizzjoni Kif issemma fil-kors tas-smigħ tal-kawża, wara d-dħul fis-seħħ tal-Att I tal-2017, sabiex tirnexxi l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni skont l-art. 2156(ċ), 'il-partijiet li jeċċepuhom [għandhom jagħtu] ġurament minn jeddhom waqt il-kawża li mhumiex debituri, jew li ma jiftakrux jekk il-ħaġa ġietx imħallsa'. Issa, f'dan il-każ, wara li d-difensur tal-intimati kien iddikjara li ma kienx fadallu aktar provi x'jipproduċu (fn. 16 ara verbal tal-udjenza tat-22 ta' Ġunju 2017), però qabel id-dikjarazzjoni finali tal-għeluq tal-provi (fn. 17 ara verbal tal-udjenza tal- 4.4.2019), fit-12 ta' Marzu 2018, l-intimati ppreżentaw dikjarazzjoni ġuramentata tagħhom 'li ma għandhom jagħtu l-ebda flejjes lir-rikorrenti Cachia Fearne'. Ir- rikorrenti ddikjaraw li kienu qed jikkontestaw il-kontenut tal-istess nota, perὸ ma kkontestawx l-ammissibilità tagħha fl-istadju li ġiet preżentata, u lanqas qatt talbu l- isfilz tagħha sakemm kien għadu miftuħ l-istadju tal-provi. Min-naħa tagħhom, ir- rikorrenti pproduċew b'xhieda tagħhom lill-intimati, u dan il-Bord tahom id-dritt li jagħmlu d-domandi li dehrulhom opportuni u pertinenti għaż-żewġ eċċezzjonijiet in eżami. (fn. 18 Ara digriet tat-12 ta' Lulju 2018, fol. 117 sa 118) Perὸ, fix-xiehda tagħhom, la l-intimat Vincent Jounaid u lanqas martu Lilian Jounaid ma marru lura, jew b'xi mod bidlu, d-dikjarazzjoni tagħhom li ma għandhom jagħtu l- ebda flejjes lir-rikorrenti Cachia Fearne. Wara li ra l-liġi, u qies dawn ir-riżultanzi kollha, il-Bord huwa tal-fehma li għandu jilqa' l-ewwel eċċezzjoni tal-intimati, u jiddikjara li, in kwantu diretta għall-ħlas mill- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 16 intimati tal-kera tal-fond 14, Sqaq Santa Tereża, Għajnsielem, li għalqet qabel Mejju 2010, l-azzjoni attriċi hija preskritta fit-termini tal-art. 2156(ċ) tal-Kodiċi Ċivili." Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM L-appellanti ppreżentaw ir-rikors tagħhom ta' Novembru, 2019, fejn talbu lil din il-Qorti sabiex, "...jogħgobha tilqa' dan l-appell, tirrevoka, tħassar u tannulla s-sentenza appellata u tgħaddi biex tiċħad u tirrespingi kemm l-eċċezzjoni tal-intimati dwar il-preskrizzjoni, stante li ġiet milqugħa preskrizzjoni (viż. L-art. 2156(ċ) tal-Kodiċi Ċivili) meta l-Bord innifsu ddikjara li l-preskrizzjoni korretta kienet l-art. 2156(a) tal-Kodiċi Ċivili, "li però ma ġietx sollevata f'dan il-każ"; kif ukoll l-eċċezzjoni l-oħra li ġiet akkolta rigward l- ittra tal-21 ta' Mejju 2015, liema eċċezzjoni wasslet lill-Bord biex erronejament illi jordna "kwalunkwe riferenza għaliha, għall-kontenut tagħha u għall-kontenut tad- diskussjonijiet bejn ir-rikorrenti u d-difensur tal-intimati, m'għandhomx jitqiesu bħala parti mill-provi". Konsegwentement, l-esponenti jitolbu li l-provi esklużi jiġu dikjarati ammissibbli". l-isfilz tal-imsemmija legali u biex Ir-Risposta tal-Appell L-appellati wieġbu fil-5 ta' Diċembru, 2019, fejn issottomettew li s- sentenza appellata hija waħda ġusta u timmerita konferma fl-intier tagħha u talbu lil din il-Qorti sabiex tiċħad l-appell magħmul mill-appellanti. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 16 Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Din il-Qorti qabel ma tgħaddi sabiex tikkunsidra fil-fond il-mertu tal- appell odjern, ser tqis il-kwistjoni proċedurali li qiegħda titressaq mill-appellati stante li jekk din tirriżulta, għandha l-effett li ġġib fix-xejn dan l-appell. Fir- risposta tagħhom l-appellati qegħdin jikkontendu li tali appell huwa wieħed irritu u null għaliex jeżisti impediment proċedurali, u dan filwaqt li huma jagħmlu riferiment u jiċċitaw ukoll l-artikolu 231 tal-Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Huma jsostnu li l-appellanti naqsu skont l-artikolu ċitat milli jitolbu l- permess tal-Bord sabiex huma jintavolaw appell mis-sentenza appellata li hija Dan filwaqt li jagħmlu riferiment għall-verbal tas-seduta tat- 28 ta' Ottubru, 2019, li huma jikkwotaw verbatim in sostenn tal-kontestazzjoni tagħhom. Ikomplu jgħidu li l-appellanti naqsu wkoll milli jressqu t-talba tagħhom sabiex jingħataw tali permess permezz ta' rikors li kellu jiġi ppreżentat fi żmien sitt ijiem quddiem il-Bord mid-data tas-sentenza appellata. L-appellati jsostnu li r-regola li jipprovdi għaliha l-artikolu 231 tal-Kap. ta' applikazzjoni riġida stante li hija ta' indoli ritwali, u ġiet imfissra wkoll mill- Qrati bħala waħda tassattiva. Hawnhekk huma jagħmlu riferiment għal sentenza mogħtija minn din il-Qorti diversament preseduta fis-16 ta' Ġunju, 2004, fl-ismijiet Paul Martin Debono vs. John Sapezhinsky u għas-sentenza fl-ismijiet Maria Grazia Cachia et vs. Bryan Canovari deċiża fis-27 ta' Settembru, 2019, mill-Qorti tal-Appell (Superjuri). Fir-replika tagħhom li ppreżentaw waqt l-udjenza tat-2 ta' Settembru, 2020, l-appellanti filwaqt li jirrikonoxxu dak li qalet din il-Qorti fis-sentenza tagħha tal-11 ta' Marzu, 2020, fl-ismijiet Hayes vs. Mohamed, jissottomettu li l-każ Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 16 Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM odjern jirrikjedi sentenza differenti. Jispjegaw li hawnhekk sabiex iħarsu l- prinċipju tal-ekonomija tal-ġudizzju, huma kienu ppreżentaw żewġ kawżi f'waħda fir-rigward ta' żewġ fondi rispettivi li wieħed minnhom kien iġib in- numru 14 u l-ieħor in-numru 15. Jgħidu li għalhekk l-azzjoni tagħhom kienet tkopri żewġ causa petendi separati u distinti. B'enfażi fuq il-kwistjoni tal-effetti tas-sentenza appellata, l-appellanti jissottomettu li l-effett tagħha kien li jiċħad għalkollox il-causa petendi u t-talbiet tagħhom fir-rigward tal-fond bin-numru 14, b'mod għalhekk li d-deċiżjoni li ngħatat kienet finali u definittiva. jkomplu jgħidu, li kien baqa' fil-miżien dak kollu li jirrigwarda l-fond l-ieħor bin- L-appellanti jikkontendu li dawn iż-żewġ fondi huma distinti u separati minn xulxin u anki t-talbiet fir-rigward tagħhom huma distinti u Huma jinsistu li l-azzjoni odjerna hija waħda kollettiva, iżda meta l- Bord għadda, fuq talba tal-appellati stess, sabiex jiddeċiedi dwar l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet tagħhom, inħoloq dak li jiddeskrivu bħala "chinese wall" jew ħajt virtwali bejn l-eżami tat-talbiet fir-rigward tal-fond 14 u dawk fir-rigward tal- Ikomplu jispjegaw li meta ngħatat id-deċiżjoni, il-proċess li ttratta l- fond numru 14 kien komplut u lest u għalhekk biċ-ċaħda totali tat-talbiet tagħhom, is-sentenza appellata kienet waħda finali u definittiva, irrispettivament minn kif ġiet meqjusa mill-ġudikant jew minn xi waħda mill- partijiet. Għalhekk ma kienx hemm ħtieġa ta' permess speċjali sabiex huma jintavolaw dan l-appell. Fil-kontroreplika tagħhom, l-appellati jibdew billi jsaqsu jekk kienx permissibbli li ż-żewġ causa petendi jitressqu permezz ta' kawża waħda ġaladarba kif qegħdin jisħqu l-appellanti, il-mertu fir-rigward ta' kull wieħed Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 16 Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM miż-żewġ fondi inkwistjoni huwa daqstant separat u distint wieħed mill-ieħor. Jirrilevaw li kieku l-appellanti kienu għamlu dan il-fatt biżżejjed ċar fil-bidu, huma kienu jissollevaw l-eċċezzjonijiet appożiti. Jiċċitaw il-massima antika ma jistgħux illum jarrekaw xi vantaġġ minn żball jew aħjar abbuż proċedurali tagħhom. Isostnu li kien jidher ċar li s-sentenza appellata kellha tkun waħda ta' natura parzjali u huma jiċċitaw il-verbal tas-seduta tal-4 ta' Mejju, 2017, in sostenn tal-argument tagħhom. Jirrilevaw li s-subartikolu 213(1) tal-Kap. jitkellem dwar "diversi kwistjonijiet" u mhux fuq in-natura tal-kwistjonijiet Għalhekk jekk jiġi aċċettat li l-appellanti għandhom raġun li r-rikors tagħhom kien fih żewġ taqsimiet separati, dan ma kien ibiddel xejn għaliex dawn kienu jaqgħu taħt id-definizzjoni ta' "diversi kwistjonijiet". li l-intenzjoni tal-leġiżlatur hawn kienet li jiskoraġġixxi l-ispezzattar frivolu tal- kawżi permezz ta' diversi appelli matul is-smigħ, iżda l-appellanti kienu qegħdin jitolbu lil din il-Qorti sabiex tmur proprju kontra dan. Din il-Qorti tgħid li l-appellati għandhom raġun. Tibda billi tirrileva li d- dispożizzjonijiet tas-subartikolu 231(1) tal-Kap. 12 huma ċari u inekwivoċi u għandu jingħad li ma jidhirx li l-appellanti qegħdin hawn jikkontestaw il-ħtieġa li jintalab permess mill-Qorti sabiex isir appell minn deċiżjoni in parte tal-istess Il-kontenzjoni tagħhom minflok tirrigwarda n-natura tas-sentenza appellata, li fil-fehma tagħhom kienet waħda definittiva u finali fir-rigward ta' parti mill-mertu, għaliex permezz tagħha l-Bord ċaħad it-talbiet tagħhom fir- rigward tal-fond numru 14, iżda mhux fir-rigward tal-fond numru 15. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 14 minn 16 Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM 12. Il-Qorti ma tistax taqbel ma' dan ir-raġunament, u proprju għaliex kuntrarjament għal dak li qegħdin isostnu l-appellanti, m'hemm l-ebda dubju li l-azzjoni proposta minnhom, għalkemm tirrigwarda żewġ fondi separati, hija waħda proposta permezz ta' rikors ġuramentat wieħed. Kif sewwa jirrilevaw l- appellati, huma ma jistgħux f'dan l-istadju jsostnu li l-qbil li sar bejn l-avukati difensuri tal-partijiet, kif rifless fil-verbal tas-seduta tal-4 ta' Mejju, 2017, kien ġab sitwazzjoni fejn "...qishom saru żewġ rikorsi promoturi tal-ġudizzju u tirrileva li din il-massima legali saħansitra ġiet segwita mil-leġiżlatur tagħna li mkien ma pprovda għal dak li qed isostnu fuqu l-appellanti. Għalhekk jekk il- kwistjoni ngħalqet mill-Bord fir-rigward tal-fond numru 14 meta dan laqa' l- ewwel żewġ eċċezzjonijiet tal-appellati, ma jistax jingħad li b'hekk ingħatat sentenza finali dwar dik il-kwistjoni u l-ebda permess ma kien neċessarju mill- Bord sabiex isir appell. Għaldaqstant din il-Qorti qiegħda tiddikjara l-appell interpost mill- appellanti bħala wieħed irritu u null. Għar-raġunijiet premessi l-Qorti tiddeċiedi dwar l-appell tal-appellanti billi tiċħdu u tikkonferma d-deċiżjoni appellata fl-intier tagħha. L-ispejjeż tal-ewwel istanza jibqgħu skont kif deċiż, u dawk tal-appell odjern jitħallsu mill-appellanti. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 15 minn 16 Appell Inferjuri Numru 33/2017/1 LM Onor. Dr Lawrence Ghenam LL.D. Ciangura Rosemarie Grech Richard Deputat Reġistratur Qrati tal-Ġustizzja Paġna 16 minn 16