Ċiv. QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR. IMĦALLEF TONIO MALLIA Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020. Wara s-sentenza mogħtija fit-23 ta' Marzu 1992 fil-kawża fl-ismijiet: George Vella Degabriele għan-nom u in rappreżentanza tas-soċjetà Euch. (C – 1900) v. Michael Borg Galea għan-nom u in rappreżentanza tas-soċjetà Fenech Oil and Petroleum Co. Ltd. Dan huwa appell imressaq mill-kumpanija intimata minn digriet mogħti fit-30 ta' Ottubru, 2015 (minn issa 'l hemm imsejjaħ il- "provvediment appellat") u kif ukoll mid-deċiżjoni mogħtija fl-10 ta' Novembru, 2015, mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (minn issa 'l hemm Ċiv. imsejħa "d-deċiżjoni appellata") fil-kawża ta' eżekuzzjoni fl-ismijiet fuq imsemmija. Bis-saħħa tal-provvediment appellat, l-ewwel Qorti ċaħdet talba tal-kumpanija appellanti (minn issa 'l hemm imsejħa "FOPCOL") magħmula bir-rikors tagħha tad-19 ta' Ottubru, 2015, biex titħalla tressaq Risposta biex tikkontesta t-talba tal-kumpanija appellata (minn issa 'l hemm imsejħa "EZSL") u biex sadattant dik il-Qorti tieqaf milli tgħaddi għall-għoti tad-deċiżjoni. Id-deċiżjoni appellata laqgħet it-talba ta' EZSL biex tirrendi eżegwibbli mill-ġdid deċiżjoni mogħtija mill-Qorti tal- Kummerċ fit-23 ta' Marzu, 19921, li biha u għar-raġunijiet hemm imsemmija, kienet awtoriżżat lil EZSL teżegwixxi sentenza mogħtija mill- Qorti tal-Kummerċ fl-14 ta' April, 1981, fil-kawża fl-istess ismijiet. is-sentenza, EZSL kienet kanoniżżata kreditriċi ta' FOPCOL fis-somma ta' tlitt elef tmien mija u ħames Liri Maltin, tmenin ċenteżmi u ħames milleżmi (Lm 3,805.80,5)2; Illi l-ewwel Qorti għamlet dawn il-kunsiderazzjonijiet biex waslet għad-deċiżjoni tagħha: Sodisfatta li s-soċjetà intimata ġiet debitament notifikata skont il- liġi (ara foll 38, 39 u 42); Tirrileva li nonostante d-debita notifika, l-stess soċjetà intimata kif rappreżentata baqgħet fi stat ta' kontumaċja; Semgħet lir-rappreżentant tas-soċjetà rikorrenti jikkonferma bil- ġurament tiegħu ix-xorta tad-dejn li tiegħu qiegħed ifittex l-eżekuzzjoni tiegħu, liema dejn jirriżulta għalhekk li għadu dovut, u dan, ai termini ta' l-artiklu 258 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta, (ara foll 46); 1 Ċitazz. Nru. 1200/88AM (Ara Dok "A", f'paġġ. 3 – 7 tal-proċess) 2 Li jġibu € 8865.14 fi flus tallum Ċiv. "5.0 In vista tal-premess din il-Qorti hi sodisfatta li r-rikorrenti nomine pprova l-każ tiegħu skont il-liġi ..."; Fir-Rikors tal-Appell imressaq minnha fis-16 ta' Novembru, 2015, u għar-raġunijiet hemm imfissra, FOPCOL talbet li din il-Qorti jogħġobha tħassar d-degriet appellat u kif ukoll id-deċiżjoni appellata, bl-ispejjeż taż- żewġ istanzi kontra s-soċjetà appellata; Bi Tweġiba mressqa minnha fl-4 ta' Diċembru, 2015, EZSL laqgħet għall-appell ta' FOPCOL billi, b'mod preliminari, qajmet il-kwestjoni tal- irritwalita` tal-istess appell. Tgħid li minn deċiżjonijiet li jawtoriżżaw l- eżekuzzjoni mill-ġdid ta' titolu eżekuttiv (sentenza, f'dan il-każ), ma jingħatax jedd ta' appell. Minbarra dan, fil-mertu, laqgħet billi warrbet l- aggravji tal-appellanti u qalet li kemm id-degriet appellat u kif ukoll id- deċiżjoni appellata kienu mistħoqqa u kellhom ikunu konfermati, bl- ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra FOPCOL; Semgħet it-trattazzjoni tal-avukati tal-partijiet waqt is-smigħ tat-3 ta' Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat li l-appell tħalla għal-lum għas-sentenza; Ċiv. Ikkunsidrat: Illi dan l-appell jirrigwarda deċiżjoni mogħtija mill-ewwel Qorti li bis- saħħa tagħha reġgħet irrendiet eżegwibbli sentenza li kienet ingħatat snin qabel minħabba li għadda ż-żmien maħsub fl-Artikolu 258 tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta. FOPCOL appellat kemm minn provvediment li bih l- ewwel Qorti ċaħditilha t-talba tagħha li titħalla tressaq Risposta għat-talba ta' EZSC biex tirrendi s-sentenza eżegwibbli mill-ġdid, u kif ukoll mid- deċiżjoni nnifisha li biha l-ewwel Qorti awtoriżżat dik l-eżegwibilita`; Illi l-Qorti jidhrilha li, qabel ma tqis l-aggravji ta' FOPCOL, għandha fl-ewwel lok tqis il-preġudizzjali tas-siwi tal-appell imqanqla minn F'dan ir-rigward, EZSC tgħid (i) li l-liġi ma tagħti l-ebda jedd ta' appell minn deċiżjoni bħal dik appellata; (ii) li deċiżjoni bħal dik li minnha tressaq l-appell m'hijiex sentenza, imma degriet; u (iii) li d-deċiżjoni lanqas hija degriet interlokutorju li minnu jista' jitressaq appell; Illi l-Qorti tibda biex tqis li l-fatt li l-proċedura maħsuba mil-liġi taħt l-Artikolu 258 tal-Kapitolu 12 titressaq b'rikors u mhux b'rikors maħluf, ma jġibx b'daqshekk biss nuqqas ta' jedd ta' appell minn xi deċiżjoni mogħtija taħt dak l-artikolu. Hemm bosta ċirkostanzi fejn il-liġi titlob il-proċedura Ċiv. ta' rikors "sempliċi" li minn deċiżjoni tagħha jingħata jedd ta' appell3 u li dan il-jedd jintuża bla xkiel b'mod regolari. Fit-tieni lok, wieħed ma jridx jinsa li, qabel ma saru l-bidliet fil-Kodiċi bl-Att XXIV tal-1995, il- proċediment preskritt biex wieħed jitlob l-eżegwibilita` mill-ġdid ta' titolu eżekuttiv kien bil-mezz tal-Att taċ-Ċitazzjoni, li huwa l-mod ordinarju ta' proċedura kontenzjuża fl-ewwel istanza u li, awtomatikament, minn deċiżjoni minnu jingħata l-jedd ta' appell. Dan ifisser li tali proċediment dejjem kien iġib miegħu l-jedd ta' appell favur il-parti aggravata. ddaħħlu l-bidliet fil-Kodiċi dwar din l-għamla ta' proċediment, imkien ma ngħad li l-jedd tal-appell kien qiegħed jitneħħa. ma ssemmix li l-Kodiċi fih ukoll dispożizzjonijiet li jgħidu meta ma jingħatax il-jedd ta' appell4, u l-proċeduri mnedija taħt l-Artikolu 258 m'hijiex fost dawk il-proċeduri. Fir-raba' lok, tant jidher li jeżisti l-jedd ta' appell minn proċedura mnedija taħt l-Artikolu 258, li l-Kodiċi nnifsu jipprovdi li f'ebda każ, l-appell minn sentenza li tawtoriżża l-eżekuzzjoni ta' sentenza oħra, ma jwaqqaf l-eżekuzzjoni ta' dik is-sentenza l-oħra5; Illi, minbarra dan, il-Qorti ma jidhrilhiex li EZSC tgħid sewwa li d- deċiżjoni appellata kienet degriet. Id-distinzjoni fil-liġi bejn degriet u sentenza għadha tiswa sallum il-ġurnata6. Minbarra l-għażla tradizzjonali 3 Ara, b'eżempju, l-proċedura tar-Ritassa taħt l-artikolu 64 u dik tal-kontestazzjoni ta' jeddijiet favur il-Gvern taħt l-artikolu 466(2) tal-Kap 12 4 Ara, b'eżempju, l-artt. 35, 27, 227, 228, 468(7), 762(4) u 836(5) tal-Kap12 fost oħrajn 5 Art. 269 tal-Kap 12 6 Ara, b'eżempju, App. PS 10.1.2007 fil-kawża fl-ismijiet Avukat Francis Abudu noe et v. George Galea St.John Ċiv. bejn degrieti interlokutorji u dawk kamerali, il-provvedimenti li għandhom min-natura ta' degriet jintgħarfu minn dawk li jikkostitwixxu sentenza prinċipalment minn jekk jagħlqux jew le l-kwestjoni li dwarha dak il- provvediment ikun ingħata. Huwa maqbul b'awtorita` li jekk deċiżjoni tagħlaq il-kwestjoni din tkun sentenza; jekk, min-naħa l-oħra, din tipprovdi biss dwar episodju jew aspett proċedurali matul il-kwestjoni, allura titqies bħala degriet7. Kif ingħad b'awtorita`8 wkoll, dak li jikkostitwixxi sentenza huwa d-definittivita` tagħha (fis-sens ta' quando terminat negotium de quo agitur), u tista' tkun ta' żewġ għamliet: jew li taqta' il-meritu tal-kwestjoni, jew li teħles lill-parti mħarrka milli tibqa' fil-kawża. Min-naħa l-oħra, id- degrieti ma jtemmux il-kwestjoni u jingħataw matul is-smigħ tal-atti bis- soluzzjoni ta' kwestjonijiet anċillari. L-iżjed karatteristika ewlenija fid- degriet hija li ma jikkostitwix ġudikat għall-qorti li tkun tagħtu9, għall- kuntrarju ta' dak li jseħħ f'sentenza10. Kien ukoll meqjus li, ġeneralment, meta f'provvediment il-Qorti tirriżerva l-kap tal-ispejjeż għal stadju ieħor, dan ikun sinjal ċar li dak il-provvediment ikun degriet u mhux sentenza11. Minbarra dan, il-fatt li l-provvediment huwa motivat ma jibdlux b'daqshekk f'sentenza: l-ebda parti tal-liġi ma tgħidx li degriet ma jibqax tali jekk titniżżel fih ir-raġuni għaliex il-Qorti tkun waslet għal dik il-fehma tagħha. Ċiv. 29.4.1925 fil-kawża fl-ismijiet Perez vs Miggiani Olivier (Kollez. 230 tal-Kap 12 10 App. Ċiv. 27.10.1920 fil-kawża fl-ismijiet Zammit Galea Axiak vs Berry (Kollez. 223(2) tal-Kap 12 Ċiv. Min-naħa l-oħra, dak li jiswa m'hijiex l-għamla jew id-dettal tal- provvediment daqskemm in-natura tad-dispożittiv tiegħu; Illi jekk wieħed iqis dawn il-kunsiderazzjonijiet kollha u japplikahom għad-deċiżjoni appellata, ma għandux ikun hemm wisq dubju li dak li FOPCOL appellat minnu huwa sentenza u mhux degriet. Dan jingħad l- aktar għaliex il-Qorti li tat l-imsemmija deċiżjoni ma tistax terġa' lura minnha u wkoll għaliex il-kwestjoni bejn il-partijiet ingħalqet mal-għoti ta' dik id-deċiżjoni. Huwa magħruf li fi proċedura maħsuba taħt l-Artikolu 258 tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta, is-sentenza li tagħha tintalab l- eżegwibilita` mill-ġdid tibqa' titqies bħala ġudikat12, u li l-provvediment li jingħata biex jirrendiha eżegwibbli mill-ġdid huwa, għall-finijiet u effetti kollha tal-liġi, sentenza13. Fl-aħħarnett, din il-Qorti tosserva li fir-rikors li bih infetħet din il-kawża EZSC innifisha tindika bħala "sentenza" id- deċiżjoni li hija talbet l-eżekuzzjoni tagħha sewwasew b'din il-proċedura tagħha tallum; Illi għaldaqstant, il-Qorti twarrab il-preġudizzjali ta' EZSC dwar in- nuqqas ta' siwi tal-appell fuq din ir-raġuni bħala waħda infondata fil-fatt u Ċiv. 5.10.1988 fil-kawża fl-ismijiet Emanuela Fauzza noe et v Joseph ‘Ashby et (mhix pubblikata) 13 Ara App. 11.4.1995 fil-kawża fl-ismijiet Vincent Zammit noe v Paul Arena et (Kollez. Ċiv. 29.5.1997 fil-kawża fl-ismijiet John Tonna noe v Henry Incorvaja pro et noe (mhix pubblikata) u App. Ċiv. 27.9.2019 fil-kawża fl-ismijiet Direttur tal- Kuntratti et v Joseph Formosa Ċiv. Illi l-Qorti tgħaddi biex tqis l-aggravji ta' FOPCOL u tibda mit-tieni aggravju tagħha relattiv għall-provvediment appellat tat-30 ta' Ottubru, 2015, li bih l-ewwel Qorti ċaħdet it-talba tagħha li tħalliha tressaq Risposta għar-Rikors ta' EZSC u li tieqaf milli tgħaddi għall-għoti tad-deċiżjoni fuq dak ir-Rikors. Dan l-aggravju jinqasam taħt żewġt irjus: l-ewwel wieħed jitkellem dwar in-nuqqas ta' siwi tan-notifika, filwaqt li t-tieni wieħed jgħid li, bis-saħħa tal-provvediment appellat, l-ewwel Qorti ċaħħdet lil FOPCOL mit-tgawdija tal-jedd fundamentali tagħha għal smigħ xieraq; Illi dwar l-ewwel parti ta' dan it-tieni aggravju, FOPCOL tgħid li dak il-provvediment ingħata fuq motivazzjoni ħażina taħt il-presuppost li n- notifika tal-atti lil FOPCOL kienet saret kif titlob il-liġi u billi l-proċedura tallum ma kinitx waħda bir-rikors ġuramentat, ma kienx hemm lok li l- ewwel Qorti tqisha bħala parti kontumaċi jew li ċċaħħadha milli tikkontesta t-talba ta' EZSC ladarba l-Artikolu 258 tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta ma jqiegħed l-ebda terminu lill-parti eżekutata sakemm għandha tressaq il-kontestazzjoni tagħha; Illi mill-atti jirriżulta li r-rikors kien tressaq minn FOPCOL fid-19 ta' Ottubru, 201514, disat ijiem wara li l-ewwel Qorti kienet ħalliet il-kawża għad-deċiżjoni. Ir-raġuni ewlenija li FOPCOL ġabet biex sejset it-talbiet 14 Paġġ. 47 – 8 tal-proċess Ċiv. tagħha f'dak ir-rikors kienet li n-notifika lilha tal-atti ma kinitx tajba u kif titlob il-liġi. Fid-degriet appellat, l-ewwel Qorti ċaħdet it-talba billi qalet li "tirrileva li stante li n-notifika tar-rikors ġuramentat promotur u ta' l-avviż de quo kienu debitament skont il-liġi, tiċħad it-talba". Mill-atti joħroġ ukoll li FOPCOL kienet laqgħet in-notifika tal-atti tar-rikors promotur bil- proċedura tal-pubblikazzjoni fil-Gażżetta tal-Gvern fit-22 ta' Settembru, 201515, u f'ġurnal lokali fid-29 ta' Settembru, 201516 u tal-affissjoni fis-17 ta' Settembru, 201517; Illi EZSC ma ressqet l-ebda kumment għal dan l-aggravju; Illi l-Qorti jidhrilha li, safejn il-provvediment appellat kien jitkellem dwar in-notifika, joħroġ ċar li l-atti li kellha quddiemha l-ewwel Qorti kienu juru li tassew li FOPCOL kienet notifikata bil-meżż tal-pubblikazzjoni u l- affissjoni sa minn jiem qabel is-smigħ li fih dik il-Qorti semgħet ix-xhieda ta' rappreżentant ta' EZSC u ħalliet il-kawża għas-sentenza. allegati minn FOPCOL dwar jekk in-notifika saritx sewwa jew jekk kellhiex żmien biżżejjed biex tidher quddiem l-ewwel Qorti wara li ntebħet bl- affissjoni mal-bieb tas-sede tagħha kienu biss allegazzjoni. Ta' min jgħid li r-rikors li FOPCOL ressqet fid-19 ta' Ottubru, 2015, lanqas biss kien 15 Paġ. 39 tal-proċess 16 Paġ. 42 tal-proċess 17 Paġ. 38 tal-proċess Ċiv. maħluf minn min ressqu u allura l-ewwel Qorti setgħet tagħżel li ma toqgħodx fuq il-kontenut tiegħu bħala prova mressqa; Illi safejn il-provvediment appellat ma messux ingħata ladarba l- proċedura tallum ma tistipula l-ebda terminu biex titressaq tweġiba għal talba biex titolu eżeluttiv jerġa' jingħata l-eżegwibilità, il-Qorti tqis li dan l- aggravju lanqas ma huwa mistħoqq. Huwa minnu li fid-degriet appellat l- ewwel Qorti wżat il-kliem "rikors ġuramentat promotur". għaliex il-Qorti m'għarfitx li l-proċedura li kellha quddiemha ma kinitx dik maħsuba fl-Artikolu 156 tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta, iżda għaliex tabilħaqq li r-rikors imressaq minn EZSC kien wieħed maħluf (minn rappreżentant tagħha Joseph Vella Degabriele), kif tixhed l-intestatura fl-ewwel paġna tal-atti u kif jidher ukoll mit-timbru tal-Attwarju fit-tieni paġna. jekk FOPCOL – bħalma qalet hija stess fir-rikors tagħha tad-19 ta' Ottubru, 2015 – sabet kopja tar-rikors promotur imwaħħal mal-bieb tas- sede tagħha, ma setgħetx ma ntebħitx hija wkoll x'kien l-għamla ta' att li Hawnhekk ukoll, il-provvediment appellat ma jonqos minn xejn, għaliex in-notifika kienet saret u, sa dakinhar li l-kawża tħalliet għad-deċiżjoni, FOPCOL la kienet dehret quddiem il-Qorti u lanqas kienet ressqet kontestazzjoni formali għat-talba ta' EZSC; Illi għal dak li jirrigwarda t-tieni fergħa tat-tieni aggravju ta' FOPCOL dwar ksur tal-jedd tagħha għal smigħ xieraq, FOPCOL tgħid li ċ-ċaħda li Ċiv. titħalla tressaq ir-Risposta għat-talba ta' EZSC kienet tikkostitwixxi ksur tagħha leħinha u il- kontestazzjonijiet li wħud minnhom kienu "ta' ordni pubbliku". Hija żżid tgħid li l-ksur li ġarrbet huwa akbar minħabba l-fatt li l-liġi ma tagħti l-ebda żmien lill-parti eżekutata intimata sakemm hija tista' il- kontestazzjoni tagħha għat-talba tal-parti li trid tirrendi eżegwibbli mill- ġdid xi titolu eżekuttiv li kienet tgawdi; Illi għal din il-parti tal-aggravju EZSC tilqa' billi tgħid f'din l-għamla ta' proċedura taħt l-Artikolu 258 tal-Kapitolu 12 ma jiġi determinat l-ebda dritt jew obbligu ġdid u dik il-proċedura hija maħsuba biss biex tirrendi eżegwibbli mill-ġdid titolu li jkun għadda minn fuqu ż-żmien; Illi l-Qorti ssib li lanqas din il-parti tal-aggravju ma hija mistħoqqa. Fl-ewwel lok, u b'mod partikolari, huwa aċċettat illi għalkemm f'att ġudizzjarju jsiru riferenzi għall-ksur ta' jeddijiet fundamentali, u għalkemm il-Qorti trid tħares id-drittijiet kollha magħduda dawk li jħarsu d-drittijiet fundamentali, xorta waħda tgħid li proċeduri li jinbdew quddiemha għandhom jitqiesu li huma proċeduri istitwiti taħt il-liġi ordinarja u mhux taħt il-proċedura li tirregola kawżi dwar drittijiet fundamentali tal-bniedem. Il-Qrati wrew li huma disposti li jikkonsidraw ilmenti relatati mad-drittijiet fundamentali f'każ fejn m'hemmx rimedju ieħor. Fuq kollox, il-Qorti tqis li l-azzjoni "ordinarja" ta' eżekuzzjoni mill-ġdid ta' titolu eżekuttiv u dik straordinarja ta' lment dwar ksur ta' jedd fundamentali ma jmorrux Ċiv. Illi, fit-tieni lok, FOPCOL kellha u fil-fatt inqdiet bir-rimedju li tappella mill-provvediment appellat u għalhekk il-jedd tagħha ta' smigħ xieraq kien imħares. Il-fatt li din il-Qorti ma laqgħetx l-appell tagħha dwar dak il- provvediment ma jfissirx li hija ġarrbet ksur tal-jedd tagħha għal smigħ Fit-tielet lok, għalkemm huwa minnu li l-liġi ma tagħti l-ebda terminu li fih il-parti intimata eżekutata f'azzjoni taħt l-Artikolu 258 tal- Kapitolu 12 trid (jekk tabilħaqq trid) tressaq Risposta, ma jfissirx li biex "jingħata l-jedd ta' smigħ xieraq" dik il-parti intimata tagħżel hi meta u f'liema waqt għandha tressaq Risposta bħal dik. Mill-atti joħroġ ċar li FOPCOL kien ilha minn Settembru li laqgħet in-notifika tal-atti (minbarra li kienet interpellata u notifikata minn qabel b'atti ġudizzjarji fl-2010 u fl- 201518 bil-pretensjonijiet kanoniżżati ta' EZSC) u ressqet ir-rikors għas- sospensjoni tal-għoti tas-sentenza biss wara li l-kawża kienet instemgħet u diġa` tħalliet għas-sentenza. Fir-raba' lok, din il-Qorti tosserva li, fi proċedura bħal din taħt l-imsemmi Artikolu 258, il-liġi lanqas ma tipprovdi li għandha ssir xi notifika u wisq anqas li jingħata smigħ qabel ma qorti tgħaddi biex tara jekk għandhiex tilqa' it-talba tal-eżekutant biex it-titolu eżekuttiv jerġa' jingħata saħħa eżekuttiva19; 18 Dokti "EZ2" u "EZ3", f'paġġ. 79 sa 86 tal-proċess 19 P.A. RCP 18.4.2002 fil-kawża fl-ismijiet HSBC Bank Malta p.l.c. v John Talbot et (appell minnha mar deżert) Ċiv. Illi għalhekk il-Qorti ma ssibx li l-aggravju ta' FOPCOL, taħt l-ebda wieħed miż-żewġ fergħat tiegħu, dwar il-provvediment appellat huwa mistħoqq u mhix se tilqgħu; Illi l-ewwel aggravju għad-deċiżjoni appellata FOPCOL jitlob in- nullita` tad-deċiżjoni appellata. Hija tgħid li l-ewwel Qorti lanqas biss semmiet il-provvediment appellat u, minfuq, qalet li l-intimata kienet "baqgħet fi stat ta' kontumaċja" meta dan ma kien minnu xejn. Hija tqis li dan in-nuqqas min-naħa tal-ewwel Qorti jikser dak li jitlob l-Artikolu 218 tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta; Illi għal dan l-aggravju EZSC twieġeb billi tgħid, fl-ewwel lok, li ladarba d-deċiżjoni appellata m'hijiex sentenza, allura wieħed ma jistax jitkellem dwar in-nullita` tagħha. F'kull każ, il-proċedura mnedija taħt l- Artikolu 258 tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta lanqas titlob li għandha ssir in-notifika tal-parti li kontra tagħha tintalab l-eżegwibilita` mill-ġdid ta' titolu eżekuttiv, u għalhekk il-kostatazzjoni tal-ewwel Qorti dwar il- "kontumaċja" ta' FOPCOL ma tista' bl-ebda mod tħassar is-siwi tad- deċiżjoni appellata. Fl-aħħarnett, il-fatt li qorti ma ssemmix f'sentenza l- kontenut ta' provvediment li jiċħad talba għas-sospensjoni tal-għoti ta' sentenza ma jġibx b'daqshekk in-nuqqas ta' siwi ta' sentenza; Ċiv. Illi l-liġi titlob li f'sentenza għandhom jingħataw ir-raġunijiet li fuqhom il-qorti tkun ibbażat id-deċiżjoni tagħha u li għandu jkun hemm fiha wkoll riferenza għall-proċedimenti, għat-talbiet tal-attur u għall- eċċezzjonijiet tal-konvenut. Ma hemmx dubju li din il-ħtieġa tħares wieħed mill-prinċipji ewlenin tal-ħaqq naturali li jitlob li kull sentenza jew deċiżjoni tkun motivata u turi għaliex tkun ingħatat deċiżjoni u mhux oħra, b'mod partikolari f'kawża fejn il-partijiet ikunu ħadu pożizzjonijiet li ma jaqblux; Illi l-liġi tagħmilha ċara li biex tista' tintlaqa' is-sejħa ta' nullita` ta' sentenza jeħtieġ li min jallega dan juri li sentenza bħal dik kienet imsejsa fuq nuqqas ta' ġurisdizzjoni jew fuq in-nuqqas ta' ċitazzjoni, jew fuq l- illeġittimita` tal-persuna jew li s-sentenza mogħtija mill-ewwel Qorti tkun iddeċidiet fuq ħwejjeġ li ma ntalbux ('extra petita') jew dwar aktar minn dak li ntalab ('ultra petita') jew li tkun milquta minn kull difett ieħor li jippreġudika l-jedd ta' smigħ xieraq20. Minkejja dan, u b'ħarsien tal- prinċipju li safejn jista' jkun sentenza m'għandhiex titħassar b'mod leġġer u b'ħeffa jekk kemm-il darba tista' tkun salvata21, l-eċċezzjoni tan-nullita` tas-sentenza ma tintlaqax jekk jintwera li ma tirriżultax xi waħda miċ- ċirkostanzi li ssemmew qabel u jekk is-sentenza tkun ġusta fis-sustanza tagħha; 790 tal-Kap 12 21 App. Ċiv. 7.10.1991 fil-kawża fl-ismijiet Mallia v Manager Water Works Department (Kollez. Ċiv. Illi fost l-elementi li s-sentenzi għandu jkollhom għas-siwi tagħhom, il-liġi ssemmi li l-parti operattiva ta' sentenza għandha tinkludi t-talbiet jew l-eċċezzjonijiet li jkunu maqtugħa u kull dikjarazzjoni maħsuba biex tkun konklussiva jew li torbot22; Illi l-Qorti jidhrilha li l-ewwel argument imressaq minn EZSC biex tirribatti l-aggravju ma huwiex tajjeb u dan għar-raġunijiet li l-Qorti tat aktar qabel dwar in-natura tad-deċiżjoni appellata23 u li m'għandhiex għalfejn ittawwal aktar fuq din il-ħaġa; Illi l-Qorti jidhrilha wkoll li ma hemm l-ebda nuqqas fid-deċiżjoni appellata li jġib in-nullita` tagħha għar-raġuni biss li ma ssemmix il- provvediment appellat u lanqas ir-raġuni għaliex FOPCOL tqieset bħala kontumaċi. Ta' min jgħid li l-provvediment appellat kien ingħata jiem qabel ma ngħatat id-deċiżjoni appellata u ma kellux għalfejn jerġa' jissemma f'dik id-deċiżjoni. Huwa minnu wkoll li bis-saħħa tal- provvediment appellat, FOPCOL tqieset bħallikieku naqset li tressaq kontestazzjoni għat-talba ta' EZSC u huwa f'dan is-sens li l-ewwel Qorti qieset lil FOPCOL bħala "kontumaċi". Fi kliem ieħor, l-ewwel Qorti mxiet konsistentement mal-provvediment appellat meta ma semmietx x'kienu l- kontestazzjonijiet ta' FOPCOL, u dan minkejja li dik il-Qorti ma ordnatx it- 23 u 219 tal-Kap 12 23§§ 10 – 2 supra Ċiv. tneħħija mill-atti (sfilz) tar-risposta mehmuża mar-rikors li dwaru ngħata l- Fid-dawl ta' dawn iċ-ċirkostanzi din il-Qorti ma tarax b'liema mod jista' jingħad li d-deċiżjoni appellata tintlaqat b'nullita`; Illi fid-dawl ta' dawn il-kunsiderazzjonijiet, l-ewwel aggravju ma jidhirx mistħoqq u mhux sejjer jintlaqa'; Illi t-tielet aggravju ta' FOPCOL jinqasam ukoll f'żewġ fergħat: l- joħroġ mill-aċċettazzjoni min-naħa pretensjonijiet ta' EZSC kienu mistħoqqa, filwaqt li t-tieni wieħed jirrigwarda l-kwestjoni li parti mill-pretensjonijiet ta' EZSC dwar il-kreditu tagħha kanoniżżat kien waqa' bil-preskrizzjoni; Illi fl-ewwel parti ta' dan l-aggravju, FOPCOL tgħid li l-ewwel Qorti ma setgħet qatt taċċetta l-ammont imsemmi minn EZSC fil-prospett mehmuż mar-rikors promotur, meta kien ċar li l-biċċa l-kbira minnu kien magħmul minn imgħaxijiet fuq l-imgħaxijiet li kienu jaqbżu sewwa l-kapital kanoniżżat. B'hekk, hija tgħid li EZSC kienet qegħda titlob eżekuzzjoni ta' titolu fuq is-saħħa ta' imgħaxijiet ultra duplum. kienet il-kontestazzjoni ewlenija li hija riedet tressaq quddiem l-ewwel Qorti (kieku ħallietha tagħmel dan) kontra t-talba ta' EZSC; Ċiv. Illi għal dan l-aggravju EZSC tilqa' billi tgħid li kwestjoni bħal din ma kienx hemm lokha fi proċedura taħt l-Artikolu 258 tal-Kapitolu 12 tal- Liġijiet ta' Malta. Mingħajr ħsara għal dan, iżżid tgħid li r-regola kontra li jintalab il-ħlas ta' imgħax akbar mil-kapital ma tgħoddx f'każ ta' somom kanoniżżati f'sentenza. Dan minbarra l-fatt li, l-imgħaxijiet li hija għadha tippretendi mingħand FOPCOL m'humiex imgħaxijiet fuq l-imgħax, imma mgħax sempliċi; Illi l-Qorti tibda biex tgħid li fi proċedura taħt l-Artikolu 258, il-Qorti li tintalab tawtoriżża mill-ġdid l-eżegwibilita` ta' titolu li jkun għadda ż- żmien minn fuqu mhijiex mitluba li terġa' tikkanoniżża tali kreditu24. Azzjoni bħal din m'hijiex maħsuba li ssir biex toħloq kanoniżżazzjoni ġdida ta' kreditu, iżda li tarġa' tgħajjex titolu eżekuttiv li jkun għadda żmien minn fuqu25. Minkejja dan, minħabba li xi drabi xi parti mill-kreditu li jkun ġie kanoniżżat oriġinarjament f'titolu eżekuttiv ikun tħallas matul iż-żmien li dak it-titolu jkun għadu eżegwibbli, jista' jagħti l-każ li f'azzjoni bħal din (x'aktarx minħabba l-kontestazzjoni tal-parti eżekutata) isir aċċertament dwar l-ammont mill-kreditu li jkun għadu dovut meta t-titolu jerġa' jsir eżegwibbli; 24 P.A. PS 24.11.2004 fil-kawża fl-ismijiet George Parsons v Charles Attard Bugeja (mhix appellata) 25 P.A. MCH 9.3.2016 fil-kawża fl-ismijiet Lawrence serag noe v Carmelo Vella Degabriele (mhix appellata) Ċiv. Illi, fit-tieni lok, id-deċiżjoni appellata ma ikkanoniżżat l-ebda ammont u lanqas fil-parti dispożittiva tagħha ma jissemma xi ammont. Kulma għamlet l-ewwel Qorti kien li ikkostatat li kien għadda ż-żmien minn fuq is-sentenza li kkanoniżżat id-dejn li FOPCOL kellha ma' EZSC u li dak id-dejn ma kienx tħallas kollu. Hekk kellha tagħmel l-ewwel Qorti u hekk Fit-tielet lok, l-aggravju ta' FOPCOL dwar il-mixi tal-imgħax ukoll mhuwiex tajjeb. F'dan il-każ, intwera li l-imgħax li EZSC titlob huwa mgħax sempliċi. Iżda wkoll jekk tali mgħax jaqbeż il-kapital dovut, ir- regola tal-ultra duplum mhix ta' xkiel għall-eżiġibilita` tiegħu, sewwasew għaliex il-kreditu ta' EZSC kontra FOPCOL huwa kanoniżżat b'sentenza li saret ġudikat26; Illi għal dak li jirrigwarda t-tieni parti tat-tielet aggravju FOPCOL tgħid li, f'kull każ, parti mill-kreditu (l-imgħaxijiet) waqa' bil-preskrizzjoni tal-ħames (5) snin taħt l-Artikolu 2156 tal-Kodiċi Ċivili. Hija tgħid li ma huwiex sewwa li fuq kreditu kanoniżżat b'sentenza l-imgħax jibqa' "jiddekorri ad infinitum (bla) ma jkun soġġett għat-trapass taż-żmien li jestingwi l-azzjoni għall-ħlas"; Illi EZSC tilqa' għal din il-parti tal-aggravju billi tgħid li l-imgħaxijiet li qegħda tippretendi joħorġu bis-saħħa ta' sentenza u għalhekk ma jintlaqtux bi żmien preskrittiv; Ċiv. 30.10.2015 fil-kawża fl-ismijiet Bank of Valletta p.l.c. v Carmelo Farrugia Melfar Ltd. § 13 Ċiv. Illi l-Qorti tqis li din il-parti tal-aggravju ma hijiex tajba. Tibda biex tgħid li kieku FOPCOL qagħdet għas-sentenza li kkanoniżżat lil EZSC bħala kreditriċi tagħha u ħallset dejnha bla tnikkir, ma kienx jinġema' l- imgħax pretiż u lanqas ma kien ikun hemm bżonn tal-proċedura tallum. Minbarra dan, l-imgħax mitlub minn EZSC joħroġ mis-saħħa tat-titolu eżekuttiv maħluq b'sentenza minħabba li, f'dak il-każ, EZSC kienet talbet espressament l-imgħaxijiet u l-istess imgħaxijiet huma aċċessorji tad-dejn Għalhekk, iż-żmien preskrittiv mhuwiex dak imsemmi minn FOPCOL, imma ieħor itwal li jgħodd għal atti pubbliċi27. Dak iż-żmien ma kienx skada meta EZSC fetħet din il-proċedura. F'dan ir-rigward ingħad ukoll li sentenza li terġa' tawtoriżża l-eżegwibilita` ta' titolu eżekuttiv tikser iż-żmien preskrittiv28, għalkemm ma toħloqx novazzjoni. Għalkemm hemm fehma fid-duttrina li l-imgħaxijiet li jinġemgħu wara l- għoti ta' sentenza li tikkanoniżża kreditu m'għandhomx jitqiesu l-istess bħall-imgħaxijiet fuq kreditu kanoniżżati b'sentenza29, f'dan il-każ, iż- żmien tal-preskrizzjoni kontra l-imgħaxijiet li nġemgħu wara l-għoti tas- sentenza li kkanoniżżat il-kreditu jew kienu sospiżi minħabba ż-żewġ proċeduri mnedija minn EZSC biex jirrendu eżekuttiva mill-ġdid is- sentenza li ngħatat f'Marzu tal-1992, jew interrotti bis-saħħa tal- Ċiv. 5.3.1920 fil-kawża fl-ismijiet Vitale v Agostino (Kollez. Vol: XXIV.i.424) u Kumm. GS 19.10.1978 fil-kawża fl-ismijiet Raymond Grumley et v Joseph Veneziani (mhix pubblikata) 28 Kumm. 12.11.1895 fil-kawża fl-ismijiet Borġ et v Darmanin (Kollez. 17.6.1943 fil-kawża fl-ismijiet Magri v Borġ Grech et noe (Kollez. Ċiv. ssemmew aktar qabel30; interpellazzjonijiet ġudizzjarji li ntbagħtu u kienu notifikati lil FOPCOL u li Illi għalhekk il-Qorti ssib li dan l-aggravju, taħt iż-żewġ fergħat tiegħu, m'huwiex tajjeb u ma jistħoqqlux jintlaqa'; Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-appell tal-kumpanija intimata appellanti billi: Tiċħad kemm l-appell dwar il-provvediment mogħti fit-30 ta' Ottubru, 2015, u kif ukoll l-appell mis-sentenza mogħtija fl-10 ta' Novembru, 2015, mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fil-kawża fl-ismijiet premessi, u dan bl- ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-kumpanija intimata appellanti. Mark Chetcuti Prim Imħallef Joseph R. Galea St.John Tonwuru Tonio Vella Degiovanni Tonwuru Deputat Reġistratur gr