QORTI ĊIVILI ILLUM IL-31 TA' OTTUBRU 2019 Ġur. ta' parkers; Rat ir-rikors ġuramentat tar-rikorrenti Frances Reiff ppreżentat fis-17 ta' Jannar, 2014 li permezz tiegħu ippremetiet u talbet is-segwenti: Illi nhar l-erbgha u ghoxrin (24) ta' Dicembru 2012, ir-rikorrenti kienet halliet il- vettura taghha bin-numru ta' registrazzjoni NIC 449 tat-tip Toyota Vitz ghall- habta tas-siegha (13.00) ta' waranofsinhar gewwa parkegg li jinsab fi triq ix-Xatt, Illi l-konvenuti kienu qeghdin gewwa dan il-parkegg waqt dan il-hin jaghmluha Illi meta r-rikorrenti dahlet gewwa il-parkegg imsemmi, resaq wiehed mill- konvenuti li kien qieghed hemm bhala 'parker' fejn hu talabha thalli l-vettura fil- parkegg bic-cavetta gewwa l-vettura, u dan sabiex ikun jista' jipparkja l-istess vettura tar-rikorrenti gewwa 'parking space' wara li jkun zvojta wiehed; Illi wara li r-rikorrenti halliet il-vettura gewwa l-parkegg izda qabel ma telqet minn fuq il-post, hijs hallset tlett (3) euros lill-persuna li kien talabha thalli l- vettura hemm u dan peress li kien qieghed hemm bhala parker; Illi ghall-habta tas-sitta (18.00) ta' filghaxija, r-rikorrenti rritornat gewwa l- parkegg hawn fuq imsemmi izda l-vettura taghha ma kienitx tinsab hemmhekk; Illi meta r-rikorrenti staqsiet lill-parker li huwa wiehed mill-konvenuti dwar fejn kienet tinsab il-vettura tar-rikorrenti, dawn qalulha li ma kienux jafu fejn qeghda il-vettura u meta gew mitluba mir-rikorrenti biex jaghtuha c-cavetta tal-vettura, dawn qalulha li ma kienux jafu fejn qeghda lanqas; Illi minhabba negligenza jew ingann min-naha tal-konvenuti, r-rikorrenti soffriet danni li jaqbzu l-ammont ta' tmint (8) elef ewro, u dan peress li kienet insterqet il-vettura taghha hawn fuq indikata u anke xi oggetti u dokumenti ohran li kienu jinsabu fil-vettura meta din giet misruqa. Ghaldaqstant, l-attriċi qeghda titlob lil din l-Onorabbli Qorti sabiex: Tiddikjara li l-konvenuti kkawza danni lill-attrici Frances Reiff u li huma unikament tort tal-istess konvenuti; Tillikwida d-danni fil-konfront ta' l-attrici Frances Reiff. Tordna lill-konvenuti jhallsu d-danni hekk likwidati. Rat ir-Risposta ta' Emmanuel Lloyd u Andrea Sciberras Balbi ppreżentata fil-11 ta' Frar 2014 fejn jingħad kif ġej: Illi l-esponenti jirrespingu bil-qawwa kollha t-talba attrici illi d-danni jigu dikjarati unikament ikkawzati b'tort uniku tal-istess esponenti. Illi jsegwi illi assolutament ma hemm ebda danni x'jigu likwidati fil-konfront Illi jsegwi illi ma ghandhomx jhallsu ebda danni. Minghajr pregudizzju ghall-premess l-imsemmija valur dikjarat tal-vettura huwa certament skorrett u qarrieqi tant illi l-imsemmija vettura m'ghandhiex il-valur tas-suq dikjarat u kwindi dan jikkonsisti f'attentat malsan ghall-arrikkiment Illi ulterjorment l-attrici pparkjat il-vettura u kienet hija ben konsapevoli illi l- imsemmi parkegg kien mimli u kienet hija li halliet il-vettura fl-imsemmi parkegg bi cwievet fiha. Hija ukoll ben konsapevoli illi l-intimati jaqdu l-funzjoni ta' parkers sabiex jorganizzaw l-ipparkjar fil-parkegg u fl-istess parkegg hemm u kien hemm anke fid-data tal-allegat incident sinjal hawn pprezentat Dok EB1 li kull min jipparkja fil-parkegg jipparkja u jassumi kull riskju. Salv eccezzjonijiet u sottomissjonijiet ulterjuri. Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat il-provi kollha li tressqu mill-partijiet; Rat illi fil-5 t'Ottubru 2017, il-Qorti, fuq talba tal-partijiet, ħatret lil Natalino Gravesteljn bħala espert fil-karozzi sabiex jistabbilixxi l-valur li kellha l-vettura tal-marka Toyota Vitz fl- 24 ta' Diċembru 2012; Rat ir-rapport tal-espert fil-karozzi Natalino Gravesteljn preżentat fl-4 ta' Ottubru 2018; li permezz tiegħu ikkonkluda li fi-fehma tiegħu vettura tat-tip bħal dik li insterqet kellha valur fis-sena 2012 ta' ħamest elef ewro (€5,000).1 Rat in-nota ta' sottomissjonijiet tar-rikorrenti ppreżentat fit-12 t'April 20192 kif ukoll in- nota ta' sottomissjonijiet tal-konvenuti ppreżentata fit-18 ta' Ġunju 20193; Rat illi l-kawża tħalliet għal-lum għas-sentenza. Ikkunsidrat 1 Paġna 152 tal-proċess 2 Paġna 159 tal-proċess. 3 Paġna 166 tal-proċess. L-attriċi Frances Reiff xhedet permezz ta' affidavit.4 Spjegat li fl-24 ta' Diċembru 2012 kienet ipparkjat il-vettura tagħha għall-ħabta tas-1.00pm ġewwa parkeġġ li jinsab fi Triq ix-Xatt tas-Sliema. Xhedet illi ipparkjat il-karrozza tagħha, sakritha u "..tajt iċ- ċavetta f'idejn Adrian Sciberras Balbi li tagħni l-impressjoni li kien parker. Nikkonferma li hdejh kien hemm Emmanuel Lloyd li tani l-impressjoni li kien parker ukoll għaliex gheni billi indika fejn ghandi nipparkja. Il-parkegg kien mimli b'vetturi ohra li kienu ipparkjati hekk. Adrian Sciberras Balbi qalli biex nipparkja fin-nofs u ntih ic-cavetta u meta jkun hemm spazju jipparkja il-vettura sew huwa stess f'post adegwat. Ghal dan is-servizz jiena tajthom tlett ewro (€3) u ta' dan ma tawni l-ebda ircevuta." Kompliet tispjega illi għal ħabta tal-5.00pm irritornat fil-parkeġġ u l-vettura ma sabitha imkien. "Jiena mort fuq l- imsemmijin parking attendants u qaluli li ma jafux fejn kienet il-karrozza u qaluli li probabilment serquli l-karrozza kif gieli ghamlu f'dak il-parkegg partikolari. Bugeja qal biex ma ngibux pulizija fuq il-post u ghandi nghid lil ta' l-Insurance li pparkjajt fit-triq sabiex niehu il-flus mill-insurance." Spjegat li l-għada marret għand l-insurance tagħha u qalulha li ma kienitx intitolata għal riżarċiment mingħand l-insurance peress li kienet tat iċ-ċavetta tal-karrozza lill-parkers. Tgħid li marret l-għassa tal-Pulizija u għamlet rapport li kienu serqulha l-karrozza. Xhedet illi fil-vettura kellha żewġ nuċċalijiet, wieħed tal-vista u ieħor tax-xemx li jiswew €200; camera tar-ritratti Dalmas li tiswa €200; u rigali b'kemm jiswew €300. L-attriċi xhedet viva voce waqt l-udjenza tal-4 ta' Mejju 2015 fejn iddikjarat li l-vettura de quo kienet xtratha erba' snin qabel insterqet għas-somma ta' sebat elef u sitt mitt ewro Hija ezebit dokument bil-figura tas-somma imsemmija li l-attriċi qalet li kienet ottjenitha mingħand id-dealer li skond l-attriċi kien jismu Paul li fiż-żmien tal-akkwist tgħid li ma kienx ta riċevuta u ħalsitu fi flus kontanti. Qalet illi wara li xtratha kienet installat diversi extras fuq il-vettura, alloy wheels, stereo u speaker. In kontro-eżami l-attriċi xhedet5 dwar kif ġabet id-dokument li skond hi hija l-prova ta' 4 Paġna 18 tal-proċess 5 Paġna 131A tal-proċess Carmel Tanti Cassar, ħu l-attriċi, xhed6 illi lejliet il-Milied huwa kien il-Birgu u l-attriċi kienet ċemplitlu u qaltlu sabiex imur tas-Sliema fejn kienet hi għaliex kienet ħalliet iċ- ċavetta tal-karrozza mal-parket fejn ipparkjat il-karrozza u serqulha l-karrozza. Mar fuq il-post fejn kienet oħtu fejn ukoll kien hemm iż-żewġ konvenuti li għaraf fl-awla. Huwa xhed illi kien ġibed l-attenzjoni tal-Pulizija illi kien hemm ċwievet ta' karrozzi oħra fuq banketta u staqsa għaliex iċ-ċavetta tal-karrozza ta' oħtu ma kenitx maċ-ċwievet l-oħra. Jgħid illi kif wasal flimkien ma' ħuħ sab liż-żewġ parkers jgħidu lill-oħthom sabiex tgħid li l-karrozza tagħha kienet ħallietha barra mill-parking area għaliex inkella mill-assigurazzjoni ma kienet ser tieħu xejn. Dorreen Mccarthy, xhedet7 li hija ħabiba tal-attriċi u fil-jum tal-akkadut kienet iltaqgħet mal-attriċi ġewwa tas-Sliema u wara li lestew xi qadi flimkien marru lejn il-parkeġġ fejn l-attriċi kienet qaltilha li ħalliet il-vettura tagħha. Ix-xhud spjegat illi meta l-attriċi staqsit lill-parker fejn hi l-karrozza tagħha l-ewwel qalilha li kienet "qegħda hemm isfel". fejn indikalhom u ma sabuwhiex. Reġgħu marru ħdejn il-parker u informawh li ma kienux sabuwha fejn indikalhom hu, u qalilhom "morru fittxu hemm fuq" . Huma hekk għamlu, marru fejn indikalhom u lanqas hemm ma sabuwha. Regħhu marru ħdejn il- parker u informawh li lanqas dik in-naħa ma sabuwha. Tgħid li l-parker imbagħad qalilhom "ohorgu naqra barra fittxuha barra", pero' lanqas barra l-parkeġġ ma sabuwha. Ix-xhud tgħid li l-parker imbagħad qalilha biex tissuggerixxi lill-attriċi tgħid li kienet ipparkjat il-vettura tagħha marra l-parkegg għaliex inkella ma tkunx koperta mill- assigurazzjoni tal-vettura. Ix-xhud tgħid li l-parker qalilha biex tikkonvinċi lill-attriċi sabiex tagħmel kif kien qed jissuġġerixxi hu. Wara li l-karrozza ma nstabitx marret mal- attriċi sabiex sar ir-rapport lill-Pulizija. Emanuel Reiff, prodott mill-attriċi, xhed8 illi hu ħu l-attriċi. Spjega li waqt li kien għand ommu irċeva telefonata mingħand oħtu l-attriċi u qaltlu li kienet insterqitilha l- karrozza tagħha minn tas-Sliema. Xhed illu huwa mar fil-parkeġġ fejn kienet oħtu, kien hemm il-parker u meta x-xhud staqsih x'ġara mill-karrozza ta' oħtu dan irrispondih li ma kenitx hemm, "...qalli 'għidu li l-karrozza nsterqet minn barra l-parking ghax inkella ma 6 Paġna 16A tal-proċess 7 Paġna 22A tal-proċess 8 Paġna 22C tal-proċess tiehdu xejn mill-insurance.' Ghidtlu "sewwa, mela jien se nikkaverja lilek biex naghmel de fraud lill-insurance" u giet il-Pulizija imbaghad." Wara marru l-Għassa tal-Pulizija sabiex jagħmlu statement. Xhed l-Ispettur Jonathan Sacco Decelis li ppreżenta kopja tar-rapport li ġie mmarkat Dok Huwa xhed illi ma kien jaf xejn fuq il-każ u li fiż-żmien rilevanti huwa ma kienx stazzjonat tas-Sliema. Xhed Stephen Corso, amministratur fi ħdan id-Direttorat tat-Trasport, li jifforma parti minn Transport Malta.11 Spjega li l-vettura Toyota Vitz ta' kulur silver kienet reġistrata fuq isem l-attriċi fit-8 ta' Jannar 2009. Dwar iż-żewġ konvenuti xhed illi dawn it-tnejn għandhom liċenzja ta' "parking attendant" ġewwa x-xatt ta' Tigne ħdejn Pjazza Xhed Vincent Pace Ross Gafa’', Senior Manager fl-Awtorita' dwar it-Trasport ta' Fil-kariga tiegħu inkarigat fost l-oħrajn mil-liċenzjar u l-allokazzjoni tal-car Spjega li ż-żewġ konvenuti għandhom liċenzja maħruġa minn Transport Malta sabiex jagħmluwha ta' car park attendants fis-sit tas-Sliema Ferries li huwa sit ta' parkeġġ pubbliku. F'dan is-sit qal li hemm sitt persuni liċenzjati sabiex jagħmluwha ta' Spjega li l-Awtorita' m'għandiex informazzjoni dwar in-numru ta' vetturi li dak is-sit jesa'. Qal li hemm regolamenti li jirregolaw l-obbligi ta' car park Xhed illi r-regolamenti ma jsemmu xejn dwar jekk car park attendant jistax iżomm iċ-ċwievet tal-persuni li jipparkjaw il-vettura tagħhom fis-sit minn fejn ikun qed F'parkeġġ pubbliku bħal dak in kwistjoni ma hemmx obbligu ta' hlas lil car park attendant. Min irid jagħti xi ħaga tal-flus lil car park attendant jagħmel hekk fuq bażi gratuwitha iżda l-car park attendant ma jistax jitlob ħlas. L-Awtorita' twaħħal tabelli fejn tispjega li dak huwa sit ta' parkeġġ bla ħlas. Xhed l-Ispettur Darren Gaerty li ppreżenta kopja ta' sqarrijiet rilaxxjati mill- konvenuti lill-Pulizija kif ukoll rapport intern tal-Pulizija dwar is-serq tal-vettura tal- 9 Paġna 40F tal-proċess 10 Paġna 36 tal-proċess 11 Paġna 40J tal-proċess 12 Paġna 47 tal-proċess attriċi13. Fi żmien l-akkadut ix-xhud kien stazzjonat id-Dipartiment tal-Investigazzjoni L-Ispettur Buhagiar spjega li skond ir-records tal-Pulziija l-attriċi kienet irrapportat is-serq tal-vettura tagħha fl-24 ta' Diċembru 2012 u fl-14 ta' Jannar 2013 kien inkarigat mill-Kummissarju tal-Pulizija sabiex jinvestiga din is-serqa u fost l- investigazzjoni minnu magħmula huwa bgħat għall-attriċi fis-17 ta' Jannar 2013. Spjegatlu illi meta marret sabiex tipparkja fil-parkeġġ pubbliku in kwistjoni "...qaltli li kif dahlet bil-karrozza gol-carpark kien hemm xi hadd qallha pparkja l-karozza u c- Fil-fatt hekk ghamlet u indikatli wkoll l-affarijiet li kien hemm fil-karrozza." Xhed illi l-attriċi qaltlu li kienet ħalliet iċ-ċwievet tal-vettura mal-konvenut Andrea Sciberras Balbi u qaltlu wkoll li l-konvenut Emmanuel Lloyd kien qalilha sabiex tagħmel rapport li l-vettura ma kienitx ipparkjata fil-parkeġġ pubbliku iżda barra l-parkeġġ. Spjegatlu illi hija m'għamlitx rapport falz kif issuġġerielha l-konvenut Ikkonfermatlu li fil-fatt l-assigurazzjoni ma kopritiex għat-telf tal-vettura tagħha. L-Ispettur Gaerty kompla jispjega illi minn dak il-parkeġġ kienu insterqu numru ta' vetturi fuq medda ta' ġranet. Huwa kien ħareġ mandat ta' arrest kontra ż-żewġ konvenuti u fl-investigazzjoni kien bgħat għal żewġ vittmi oħra: "Inhareg mandat ta' arrest u fid- disgha ta' Frar ta' l-2013 jiena, is-Surgent Stephen Ramage u l-Kuntistabbli Luca Somewekesa morna hemmhekk fil-carpark, dhalna bil-karrozza u kif dhalna qalulna l-istess haga, 'pparkjaw il-karozza u hallulna c-cavetta maghna.' Ahna pparkjajna ovvjament imbaghad ipprezentajtlu l-mandat ta' arrest u ġew arrestati. Kellimt lis-Sur Emmanuel Lloyd li qed naghraf hawnhekk ukoll........li kienu qed jaghmlu, kienu qed jitghabbew b'hafna karozzi gol-car park, fil-fatt kont wissejthom fuqha wkoll u tilfu l-kontroll tista' tghid tal-carpark ghax dawn ic-cwievet kienu jhalluhom x'imkien u xi hadd kien jaghmillhom l-ghassa milli jidher u hadilhom ic-cavetta minn hemmhekk." Spjega wkoll li mill- investigazzjonijiet li laħaq għamel qabel ġie trasferit ma rrizultalux illi l-konvenuti kienu kompliċi ma' terzi fis-serq tal-karozzi minn dak il-car park. Xhed ukoll li kien hemm vittma oħra ta' serq tal-vettura tagħha li kien bagħat għaliha u ammettiet li kienet għamlet rapport falz li l-vettura insterqitilha minn barra l-parkeġġ mentri fil-fatt kienet insterqet mill-parkegg. Dik il-persuna kienet eventwalment tresqet il-Qorti u akkużata b'rapport falz u li ffrodat lill-assigurazzjoni tal-vettura tagħha. 13 Paġna 63 sa paġna 76 tal-proċess Departiment.14 Ikkonferma li meta l-attriċi irrapportat mal-Pulizija li kienet insterqitilha l-vettura mill-carpark fil-Ferries tas-Sliema kienet irraportat ukoll li l-konvenut Emmanuel Lloyd kien qalilha biex ma tgħidx illi pparkjat il-vettura tagħha gewwa dan il-carpark minħabba insurance għax inkella kien hemm ic-cans li ma kienet tieħu xejn mill-assigurazzjoni. li mill-investigazzjonijiet tiegħu "...apparentement kienet norma li jhallu l-karozza fin-nofs u jhallu c-cavetta jew go fiha, jew inkella jtuha lill-parker biex jekk ikun hemm post vakanti, dan jipparkegghilhom. Fil-fatt hawnhekk nizzilt ghax halliet ic-cavetta fil-karozza ghax kienet qed taghmel Spjega li fi spezzjoni li kien għamel ta' dan il-parkeġġ kien osserva diversi karrozzi biċ-ċwievet fl-ignition kif ukol kien hemm kaxxa fuq banketta li kienet mimlija bi ċwievet ta' karozzi. Huwa kien qal lill-konvenuti li dak li qed jagħmlu kien kollu illegali għaliex il-post kien parkeġġ pubbliku u ma setgħux jimblukkaw il-passaġġ. Il-konvenut Andrea Anastasi Seguna xhed bil-mezz ta' affidavit.15 Spjega li kien ilu parker bil- liċenzja għal dawk l-aħħar tmin snin. Jaħdem fil-ġurnata li jkun qed jaħdem il-konvenut l-ieħor Emanuel Lloyd, u dan peress li hemm parkers oħrajn li jaħdmu fl-istess parkeġġ fi ġranet oħra minn tagħhom. Xhed li lejliet il-Milied meta insterqet il-vettura tal-attriċi kellhom ħafna karozzi fil-parkeġġ. Xhed hekk: "Il-car park kien mimli sa fuq u meta giet Frances Reiff bil-karozza jiena cert li hija halliet ic-cavetta gewwa fiha. li ma taghtna ebda cwievet. .....Ahna niehdu hsieb norganizzaw kif jipparkjaw il-vetturi sabiex narawlhom biex jidhlu u johorgu, u li kulhadd jipparkja sewwa." Jgħid li mill- ewwel kien qal lill-Pulizija li l-attriċi kienet ħalliet iċ-ċavetta fil-vettura tagħha u mhux tagħtilhom kif qed issostni l-attriċi. Xhed li l-karrozza tal-attriċi "ma tantx kienet ikkundizzjonata. Ipprezenta stima ta' elfejn u disa' mitt ewro (€2,900) għall-vettura bħal ta' l-attriċi li ġiet rilaxxjata minn Regina Auto Jgħid illi huma kellhom tabella fil- parkeġġ li tgħid illi min jipparkja hekk jagħmel dan a riskju tiegħu. Ċaħad li kienu qalu lill-attriċi sabiex tgħid li kienet ipparkjat barra l-arja tal-parkeġġ. Spjega li fl-10 ta' Frar 14 Paġna 113 tal-proċess 15 Paġna 122 tal-proċess 2013 il-Pulizija kienu arrestaw lilu u lill-konvenut l-ieħor. "Jiena insistejt mal-pulizija li hija hallitilna l-karozza hemmhekk bic-cwievet gewwa fiha u kienet taf li konna mimlijin karozzi u ma setghetx thalliha taghlaq vetturi ohra." Jemfasizza li fil-jum tal-akkadut kien hemm tabella fil-parkeġġ tgħid li kull min jipparkja "jipparkja bir-riskju għalih." Jikkonkludi li Transport Malta qatt ma sabu ebda oġġezzjoni dwar dik it-tabella. Il-Konvenut Emanuel Lloyd xhed bil-mezz ta' affidavit.16 Xhed li kien ilu 30 sena jahdem bhala parker bil-liċenzja maħruga minn Transport Malta. Jikkonferma li hekk jaħdem mal-konvenut l-ieħor gewwa l-parkeġġ li jinsab fil-Ferries tas-Sliema. Xhed li l- attriċi ma kenitx waħda li tmur tipparkja hemm regolari għaliex li kieku kienu jagħrfuwha. "Hija gie dahlet meta l-car park kien mimli u qaltilna li halliet il-karozza Xhed li meta irritornat l-attriċi marret fuqhom u qaltilhom li ma tistax issib il-vettura tagħha. Spjega li dak il-ħin kellhom "madwar mitt karozza.....Jiena cert li halliet il-karozza bi cwievet gewwa fiha u hallietha hekk ghaliex għalqet il-haddiehor. Mhux veru kif issa qed tipprova tghid li taghtna cwievet." Jiċħad dak li xhedet l-attriċi u xhieda oħra minnha imressqa illi l-konvenuti kienu qalulha sabiex ma tgħidx li l-vettura insterqet meta kienet fil-parkeġġ in kwistjoni. c-cwievet nzommuhom hdejna fil-kamra tal-injam fejn nkunu izda din dahlet u tefatha fin-naha t'isfel u qaltilna li halliet ic-cwievet hemmhekk." Dwar il-valur tal-vettura tal-attriċi xhed illi huwa mar għand Montebello taz-Zejtun jitlob Skond l-istima li ingħata l-valur tal-vettura tal-attriċi fil-jum tas-serqa kien ta' €3,000. Ikkonsidrat; L-Azzjoni Attriċi. Kif rajna il-mertu ta' din il-kawża jirrigwarda azzjoni għad-danni li l-attriċi istitwiet kontra żewġ car park attendants fejn kienet ħalliet il-vettura tagħha. Filwaqt li hemm qbil bejn il-partijiet dwar il-fatt li meta ipparkjat l-attriċi ma kienx hemm parking space disponibbli fejn setgħat tipparkja l-vettura u li fuq direzzjoni lilha mill-konvenuti 16 Paġna 129 tal-proċess ipparkjat b'tali mod li kienet qed timblokka vettura oħra meta jiġi biex jitilqu; ma hemmx qbil bejn il-partijiet dwar jekk l-attriċi ħallitx iċ-ċavetta fl-ignition tal-karozza jew inkella sakritx il-karrozza u għaddiet iċ-ċwievet lill-konvenuti qabel illargat minn fuq il-post. L- attriċi ssostni illi qabel telqet mill-parkeġġ hija ħalliet iċ-ċwievet mal-konvenuti meta ħalsithom tlett ewro; filwaqt li l-konvenuti jaċċettaw li irċevew mingħand l-attriċi tlett ewro iżda jsostnu li ċ-ċwievet l-attriċi ħalliethom fl-ignition tal-vettura tagħha u cioe' ħalliet il-vettura miftuħa. Ikkunsidrat; Konsiderazzjonijiet tal-Qorti. Minħabba l-konflitt li hemm bejn il-verżjoni mogħtija mill-attriċi u dik mogħtija mill- konvenuti rigward fejn tħalliet iċ-ċavetta tal-karrozza qabel ma l-attriċi allontanat ruħha mill-parkġġ, jeħtieġ li qabel xejn issir referenza għal-liġi u l-ġurisprudenza li tirregola l- kompitu tal-Qorti meta rinfaċċjata b'verzjonijiet tal-partijiet opposti u/jew konfliġġenti għal xulxin. In tema legali dwar l-apprezzament tal-provi fejn tirriżulta konflittwalita' fil- verżjonijiet tal-partijiet issir referenza għas-sentenza mogħtija fl-24 ta' Novembru 1966 mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili presjeduta mill-Imħallef Maurice Ali Farag Muscat Monsigneur fl- "Mhux kwalunkwe tip ta' konflitt għandu jħalli lill-Qorti f'dak l-istat ta' perplessità li minħabba fih ma tkunx tista' tiddeċiedi b'kuxjenza kwieta u jkollha taqa' fuq ir-regola Il-konflitt fil-provi, sakemm il-bniedem jibqa' soġġett għall- iżbalji tal-perċezzjonijiet tiegħu u għall-passjoni, huma ħaġa li l-Qrati jridu jkunu dejjem lesti għaliha. Meta l-każ ikun hekk, il-Qorti m'għandhiex taqa' ċomb fuq l- iskappatoja tad-dubbju, imma għandha teżamina bl-akbar reqqa jekk xi waħda miż- żewġ verżjonijiet, fid-dawl tas-soliti kriterji tal-kredibilità u speċjalment dawk tal- konsistenza u verosimiljanza, għandhiex teskludi lill-oħra, anke fuq il-bilanċ tal- probabbilità u tal-preponderanza tal-provi, għax dawn, f'kawża ċivili, huma ġeneralment suffiċjenti għall-konvinċiment tal-ġudikant … Anzi, f'każijiet bħal dawn, aktar ma jkun il-konflitt bejn versjoni u oħra, aktar tidher il-possibbilità ta' qerq da parti ta' xi wieħed mill-kontendenti." Bl-istess mod, il-Qorti tal-Appell (sede Inferjuri) fit-2 ta' Ġunju, 2003, fil-kawża fl- ismijiet Middle Sea Insurance p.l.c. noe vs. Victor Sammut Micallef (App. Ċiv. 1590/2000PS) ikkunsidrat illi: "F'każ ta' konflittwalità l-Qorti trid tadopera aktar attenzjoni biex proprju taċċerta ruħha jekk xi waħda miż-żewġ verżjonijiet possibbli għandhiex teskludi lill-oħra, anke fuq l-bilanċ tal-probabilitajiet, tal-preponderanza u tal-verosimiljanza tal-provi." Din il-Qorti tqis illi l-verżjoni li tingħata a tempo vergine ġeneralment hija l-aktar waħda kredibbli għaliex ħafna drabi tingħata f'mument fejn ma jkunx hemm ħin sabiex dak li jkun joqgħod jippjana u jevalwa x'effett ser ikollu jekk jgħid il-verita'. Għalhekk insibu ħafna drabi li l-Qrati, fl-evalwazzjoni tal-veraċita o meno ta' verżjoni mogħtija, jagħtu importanza dak li jkun intqal 'a tempo vergine'. Issir referenza għas-sentenza "Michele Frendo vs Alan St John" mogħtija mill-Qorti tal- Appell fid-29 ta' Jannar 2016 dwar il-valur probatorju ta' dak li jintqal 'a tempo vergine":- "L-appellant jirritjeni li m'hemm xejn kontradittorju bejn dak li nghad minnu lill- pulizija a tempo vergine u dak li xehed waqt il-proceduri odjerni, li kienet semplicement amplifikazzjoni ta' dak li kellu jghid. Ir-raguni l-ghala il-Qrati taghna dejjem taw piz ghal dikjarazzjonijiet li jsiru a tempo vergine huwa proprju sabiex f'kaz ta' verzjonijiet kunfliggenti, il-Qrati jisiltu mill-verzjoni tal-partijet dawk il-provi li jidhru l-aktar verosimili fic-cirkostanzi tal-kaz. Qorti meta ezaminat id-dikjarazzjonijiet taz-zewg partijiet involuti fl-incident moghtija a tempo vergine, l-importanza tal-istqarrija moghtija ezatt wara l-incident qeghda fil-fatt li tinghata spontanjament u minghajr ma l-partijiet ikollhom ic-cans jahsbu jew jintebhu b'certi fatti jew jitkellmu ma' terzi u kwindi jvarjaw il-verzjoni." Ikkunsidrat; Fil-kawża odjerna l-evidenza prevalenti turi illi fil-parkeġġ fejn joperaw iż-żewġ konvenuti bħala car park attendants liċenzjati, vetturi li ma kienx ikun hemm post fejn jipparkeġjaw f'parking bay kienu, fuq struzzjonijiet tal-istess konvenuti, jigu parkeġġjati b'mod li jimblukkaw vetturi oħra b'dan illi iċ-ċavetta ta' dik il-vettura hekk parkeġjata ħażin jew titħalla fl-ignition tal-vettura jew inkella l-vettura tissakkar u ċ-ċavetta tingħata lill-konvenuti li kienu jpogguwha f'landa fuq banketta ma' ċwievet oħra ta' vetturi oħra similment parkeġġjati. Il-Qorti ser tgħaddi sabiex tiddeċiedi dwar liema mill-verżjonijiet tal-partijiet, dwar fejn tħalliet iċ-ċavetta, hija l-aktar attendibbli. L-attriċi għamlet rapport lill-Pulizija dwar in-nuqqas/serq tal-vettura dakinar stess li sabet il-karrozza nieqsa. Dak li rrapportat lill-Pulizija dakinar tas-serqa tal-vettura jirrizulta mir-rapport tal-Pulizija redatt dakinhar ta' lejliet il-Milied:- Fl-istess rapport hemm imniżżel x'qal lill-Pulizija il-konvenut Lloyd dakinhar tal- Fix-xhieda tagħha permezz ta' affidavit17 maħluf fit-8 ta' Ottubru 2014, l-attriċi xhedet 17 Paġna 18 tal-proċess "Meta ipparkjat (recte: ipparkjajt) il-karozza, jiena sakkart il-vettura u tajt ic-cavetta f'idejn Adrian Sciberras Balbi li taghni l-impressjoni li kien parket. Nikkonferma li hdejh kien hemm Emmanuel Lloyd li tani l-impressjoni li kien parker ukoll ghaliex gheni billi indika fejn ghandi nipparkja......Adrian Sciberras Balbi qalli biex nipparkja fin-nofs u ntih ic-cavetta u meta jkun hemm spazju jipparkja il-vettura sew huwa stess f'post aktar adegwat. Ghal dan is-servizz jiena tajthom tlett ewro (€3) u ta' dan ma tawni l- Min-naħa tagħhom il-konvenuti sew fir-risposta ġuramentata tagħhom kif ukoll waqt it- testimonjanza tagħhom insistew li l-attriċi ħalliet iċ-ċavetta tal-karozza fil-vettura. Il-ħlas ta' tlett ewro mill-attriċi lill-konvenuti huwa rilevanti. Jirriżulta illi meta ma kienx ikun hemm spazju fejn tipparkja b'mod regolari fuq parking bay fil-parkeġġ, u tmur vettura sabiex tipparkja, il-konvenuti stess kienu jgħidu lis-sewwieq illi sabiex jaċċettaw il-vettura kellha titħalla ċ-ċavetta. Għalkemm il-konvenuti xhedu illi huma ma jitolbux flus dik ix-xhieda tagħhom m'għandiex mill-verita'. Il-Qorti tifhem illi l-unika mod li kien hemm sabiex tipparkja fil-parkeġġ li ma kellux disponibbli parking bays vojta u allura b'mod li timblokka vetturi oħra fl-istess parkeġġ kien illi tħallas lill-konvenuti kemm jitolbuk u tħalli ċ-ċavetta tal-vettura jew fl-ignition tal-vettura jew f'idejhom. Dan hu kkonfermat ukoll mix-xhieda mogħtija mill-Ispettur tas-CID li kien qed jinvestiga s-serq ta' karrozzi minn dan il-parkeġġ fejn xhed illi meta hu u kollegi tiegħu marru f'dan il-parkeġġ sabiex jarrestaw lill-konvenuti, wieħed mill-konvenuti qalilhom sabiex jipparkjaw, isakru l-karozza u jħallu ċ-ċavetta għandu. Ħu r-rikorrenti, Carmel Reiff fix-xhieda tiegħu semma li x'ħin mar hu fuq il-post tal- akkadut huwa innota li kien hemm iċ-ċwievet ta' karozzi oħra fuq banketta.18 Dan ġie wkoll osservat mill-ispettur Saviour Cilia Vincenti (l-Ispettur tal-Għassa li ħa r-rapport dak inhar tas-serqa) meta mar personalment fil-parkeġġ: "at a later stage, the undersigned 18 Xhieda mogħtija fit-8 t'Ottubru 2014, paġna 16B tal-proċess. A tempo vergine il-konvenut Emanuel Lloyd jgħid li ċ- ċwievet tal-vettura ta' Frances Lloyd ħallihom ma' ċwievet oħra fuq is-siġġu fil- Fuq il-preponderanza tal-provi miġjuba il-Qorti hi tal-fehma illi l-aktar verżjoni attendibbli hi illi meta pparkjat il-vettura l-attriċi sakkret il-vettura u tat iċ-ċavetta tal- istess lill-konvenuti flimkien mal-ħlas ta' tlett ewro kif ġiet mitluba tagħmel mill-istess parkeġġ.20 Ikkunsidrat Tabella Mhux Uffiċjali dwar Nuqqas ta' Responsabbilita' f'Każ ta' Serq. Il-konvenuti jeċċepixxu illi mhumiex responsabbli għall-akkadut anke għaliex fil-jum tal- akkadut kien hemm tabella li kienu installaw huma stess li kienet taqra' kif ġej: "Parking Fl-affidavit tiegħu Andrea Sciberras Balbi jgħid li "Fil-car parks kollha ta' Malta hemm tabelli dwar li min jipparkja jipparkja bir-riskju ghalih. Transport Malta qatt ma sabu ebda oggezzjoni dwar din it- Fin-nota finali tagħhom il-konvenuti ibidlu kemmxejn il-verżjoni u jgħidu li "fl-imsemmi Car Park Pubbliku hemm tabella installata mill-Awtorità tat-Trasport fejn hemm carament miktub li ma hemmx ebda responsabilita u li kull min jipparkja jassumi r-responsabilita u r-riskju tieghu"23. Fejn l-ewwel għalhekk qiegħed jingħad li m'hemmx oġġezzjoni minn Transport Malta għat-tabella, din evolviet għal waħda fejn kienet l- Awtorità msemmija stess li waħħlet din it-tabella. Mill-qari tax-xhieda ta' Vincent Pace Ross Gafa’, Senior Manager fl-Awtorità dwar it-Trasport ta' Malta, Direttorat tat- 19 Paġna 111 tal-proċess. 20 Rapport tal-Pulizija redatt fl-24 ta' Diċembru 2012. 21 Paġna 12 tal-proċess. 22 Paġna 123 tal-proċess. 23 Paġna 167 tal-proċess. Trasport tal-Art24 jirriżulta mod ieħor. Meta ġie mistoqsi dwar jekk hemmx xi tabelli li jitwaħħlu fil-parkeġġi dwar ir-riskju huwa irrisponda li m'hemmx: l-ħlas mhux obbligatorju. Il-Qorti: M'hemm xejn fuq riskji imkien. Xhud: fil-car parks kollha kull ma hemm tabella li jindika li huwa public car park u li Din il-Qorti għalhekk ma tqisx li t-tabella li qed jagħmlu referenza għaliha l-konvenuti fir-risposta ġuramentata tagħhom ġiet installata minnhom u mhux mill-Awtorita'. In ogni caso, nonostante li kien hemm imwaħħal tabella ta' dik ix-xorta fil-parkeġġ ta' tas-Sliema Ferries, il-konvenuti kienu jaċċettaw u għalhekk kienu qegħdin jassumu responsabbiltà ta' vetturi miftuħa biċ-ċavetta fl-ignition jew vetturi msakkra iżda ċ- ċavetta tkun fil-pussess personali tagħhom. Dan kien servizz li l-konvenuti kienu lesti li joffru lis-sewwieqa li jagħmlu użu mill-parkeġġ fejn kienu stazzjonati huma. mwaħħla mill-konvenuti ma tinnewtraliżżax l-obbligi naxxenti mil-liġi dwar id-Depożitu kif ser naraw aktar 'il quddiem. L-Istitut tad-Depożitu. Fin-nota ta' osservazzjonijiet tagħha l-attriċi tirreferi għall- artikoli 1030 sa 1033 tal- Kodiċi Ċivili in sostenn tat-talbiet tagħha. Il-Qorti ma taqbilx. 24 Fix-xhieda minnu mogħtija fl-1 ta' Lulju 2015. 25 Paġna 49 tal-proċess. Fil-fehma tal-Qorti l-azzjoni tax-xorta bħal dik attriċi għandha l-għeruq tagħha fid- disposizzjonijiet tal-liġi regolanti d-Depożitu kif regolat bit-Titolu XIX tal-Kodiċi Ċivili kif ukoll fir-regolament segwenti: Regolament 65 (11) tar-Regolament dwar Vetturi bil-Mutur (L.S. 65.11): Car park attendant għandu juża l-kura u d-diliġenza kollha sabiex jiżgura d-dħul, l- parkeġġ u l-ħruġ ordinat tal-vetturi f'kull parkeġġ tal-karozzi li għalih responsabbli u li ma jippermettix serq jew ħsara lil dawk l-vetturi. Huwa għandu jniżżel bil-miktub n-numru ta' reġistrazzjoni ta' kull vettura involuta f'kolliżjoni jew inċident ieħor f'dak il-parkeġġ tal-karozzi u jirraporta l-partikolaritajiet lill-Pulizija.26 (sottolinear tal- Stabbilit aktar qabel illi l-attriċi ipparkjat il-vettura fil-parkeġġ in kwistjoni fil-post fejn ġie lilha indikat mill-konvenuti u fuq struzzjonijiet tal-istess konvenuti għaddiet iċ- ċavetta tal-istess f'idejn il-konvenuti, jeħtieġ jiġi stabbilit jekk b'dak l-att skattatx relazzjoni kontrattwali bejn il-partijiet u f'każ affermattiv, xi kwalita' ta' relazzjoni kontrattwali. Fil-fehma tal-Qorti, una volta l-vettura tal-attriċi bi ftehim mal-konvenuti tħalliet fil- parkeġġ taħt is-sorveljanza tal-istess konvenuti, bħala car park attendants koperti bil- liċenzji relativi, u biċ-ċwievet tal-vettura fil-pussess tagħhom; l-aċċettazzjoni tagħhom li fl-assenza tal-attriċi jżommu l-vettura tal-attriċi għandu min-natura tad-depożitu. Il-liġi tagħmel distinzjoni bejn id-depożitu volontarju u dak neċessarju. odjerna jaqa' fl-ewwel kategorija. Il-provvedimenti legali tal-Kodiċi Ċivili regolanti d- depożitu rilevanti għall-kawża odjerna huma s-segwenti:- (1) Id-depożitu hekk proprjament imsejjaħ huwa kuntratt gratuwitu, bla ħsara ta' kull ftehim kuntrarju. 26 Enfasi miżjud. (2) Il-ħwejjeġ mobbli biss jistgħu jkunu l-oġġett ta' dan id-depożitu. (1) Id-depożitu hu perfett biss bil-kunsinna tal-ħaġa lid-depożitarju. (2) Il-kunsinna ssir bil-kunsens biss, jekk il-ħaġa tkun ġa f'idejn id-depożitarju taħt titolu ieħor u jiġi miftiehem li għandha tibqa' f'idejh bħala depożitu. Id-depożitu hu volontarju jew neċessarju. Id-depożitu volontarju jsir bil-kunsens min-naħa l-waħda ta' dak li jiddepożita u min- naħa l-oħra ta' dak li jirċievi l-ħaġa b'depożitu. Id-depożitarju għandu, fil-kustodja tal-ħaġa taħt depożitu, jieħu ħsieb daqs kemm jieħu fil-kustodja ta' ħwejġu. (1) Id-dispożizzjonijiet tal-aħħar artikolu qabel dan għandhom jiġu applikati b'mod (a) meta d-depożitarju jkun offra ruħu huwa nnifsu biex jieħu f'idejh id-depożitu; (b) meta jkun ftiehem li għandu jitħallas għall-kustodja tad-depożitu; (ċ) meta d-depożitu jkun sar biss fl-interess tad-depożitarju; (d) meta jkun ġie miftiehem espressament li d-depożitarju għandu jwieġeb għal kull xorta ta' negliġenza. (2) F'kull wieħed mill-każijiet imsemmijin fis-subartikolu(1)(a), (b) u (ċ), igħoddu d-dispożizzjonijiet tal-artikolu 1132(1); u,fil-każ imsemmi fil-paragrafu (d) tal-istess subartikolu, id-depożitarju jwieġeb għal kull negliġenza, tkun kemm tkun żgħira. Id-depożitarju ma jwieġeb qatt għall-aċċidenti li jiġru b'forza maġġuri, ħlief jekk ikun ġie mqiegħed in mora għar-radd tal-ħaġa ddepożitata; lanqas ma jwieġeb, f'dan l-aħħar każ, jekk il-ħaġa kienet tispiċċa xorta waħda li kieku kienet tinsab għand id- (1) Id-depożitarju għandu jrodd dik il-ħaġa stess li jkun irċieva, fl-istat li din tkun tinsab fiż-żmien tar-radd. (2) It-tgħarriq li jsir fil-ħaġa mingħajr ħtija tad-depożitarju,ibatih id-depożitant. Id-depożitarju, li mingħandu l-ħaġa ddepożitata tkun ġiet meħuda b'forza maġġuri, u illi jkun irċieva flokha somma ta' flus jew ħaġ'oħra, għandu jrodd dak li jkun irċieva. Applikati dawn il-provvedimenti legali għall-kawża odjerna jirriżulta illi meta l-attriċi daħlet bil-vettura fil-parkeġġ u ma sabitx fejn tipparkja, kienu l-istess konvenuti li qalulha li jekk riedet setgħat tħalli ċ-ċavetta magħhom u tatihom tlett ewro. Fil-mument li l- attriċi aċċettat, ħallset it-tlett ewro u ipparkjat il-vettura fejn qalilha tipparkja wieħed mill- konvenuti u għaddiet iċ-ċavetta tal-karozza f'idejn il-konvenuti, bejn il-partijiet inħoloq il-kuntratt ta' depożitu regolat bil-provvedimenti legali fosthom dawk fuq ċitati. depożitant. Il-konvenuti kienu mhux biss konsapevoli, iżda kienu huma stess li qalu lill-attriċi li nonostante li ma kienx hemm fejn tipparkja f'parking bay, hija xorta setgħat tħalli l- vettura tagħha magħhom basta tħalli ċ-ċavetta u naturalment tħallas għal tali servizz. L- obbligu tal-konvenuti qua car park attendants kien li ġialadarba offrew li l-attriċi tħalli magħhom il-vettura tagħha, il-konvenuti assumew l-irwol ta' depożitarju bl-obbligi inerenti għal depożitarju. Primarjament kellhom id-dover il-konvenuti li jieħdu ħsieb il-vettura tal-attriċi daqs li kieku kienet tagħhom. Hekk tipprovdi l-liġi. Wieħed għalhekk jista' japplika fir-rigward ta' depożitarju id-dmirijiet ta' bonus pater familias. Waħda mid-difiżi mressqa mill- konvenuti kienet illi tant kien hemm karrozzi f'lejlet il-Milied illi ma setgġhux jikkontrolloaw is-sitwazzjoni. Kif tajjeb spjega l-ispettur fix-xhieda tiegħu, il-konvenuti dakinhar tal-akkadut tilfu kompletament il-kontroll tal-parkeġġ in kwistjoni. jirriżulta ampjament illi meta s-sitwazzjoni bdiet issir prekarja fil-parkeġġ minħabba li ma kienx hemm spazju aktar fejn jisgħu jipparkjaw aktar vetturi, il-konvenuti xorta baqgħu jaċċettaw aktar karozzi u joffru lil min imur hemm li jżommulu l-karrozza basta jħallas tlett ewro. Għalkemm mill-provi mressqa ma jirrżultax, jidher illi min ma riedx iħallas tlett ewro ma kienx jitħalla jipparkja hemm u jimplokka vetturi oħra. lejliet il-Milied ma hux difiża tajba għall-finijiet ta' din il-kawża. Ma jikwalifikax bħala forza maġġuri fit-termini tal-liġi. Ma seħħ xejn li jista' remotament jikwalifika bħala forza maġġuri ai termini tal-Artikolu 1901 tal-Kap. Għall-kuntrarju jirriżulta illi l- konvenuti kienu negliġenti b'mod grossolan meta kienu qed jidderieġu lis-sewwieqa sabiex jipparkjaw il-vetturi fin-nofs tal-parkeġġ u jagħtuwhom iċ-ċwievet, imbagħad l- istess konvenuti kienu qed ipoġġu iċ-ċwievet mogħtija lilhom fuq talba tagħhom stess go kontenitur miftuħ, fuq banketta faċilment aċċessibbli għal kull min jgħaddi minn ħdejha Prattikament kien invit għall-potenzjali ħallelin sabiex jieħdu abbużivament ċavetta ta' vettura minn tali kontenitur u jisirqu l- vettura mingħajr l-ebda problemi. Is-sitwazzjoni tkompli tippronunzja ruħha f'dak li hu negligenza grossolana da parti tal-konvenuti għaliex jidher illi huma u ħerġien il-vetturi ma seta' jsir l-ebda kontroll jekk min ħiereġ bil-vettura kienx effettivament qed jagħmel hekk leġittimament. Kif tajjeb iddikjarat il-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fis-sentenza mogħtija fis-17 ta' Novembru 2017 fl-ismijiet "Middlesea Insurance plc (C5553) kif surrogata fid- drittijiet tal-assigurata tagħha Ann DeLuca (ID Nru 3396118L) et Vs Waldorf Auto "Il-forza maġġuri hi dik il-forza li hu mpossibbli li wieħed jirreżisti għaliha. Il-prova tal- forza maġġuri kellha ssir mill-konvenuti. Kif tajjeb qal it-Tribunal fil-proċeduri fl-ismijiet A.L.M. Enterprises Limited vs U.C.I.M. Co. Ltd et bin-numru 536/2014 li għalihom għamel referenza fid-deċiżjoni appellata, il-ġurisprudenza tipprovdi li sabiex tirnexxi d- difiża tal-forza maġġuri f'kawża għad-danni, iridu jikkonkorru kemm l-elementi tal- imprevedibilità kif ukoll l-element ta' nuqqas ta' kontributorjetà. Fi kliem ieħor, l- avveniment irid ukoll ikun irreżistibbli bl-użu tad-debita kura, ossija, bl-eżerċizzju tad- dilġenza ta' bonus pater familias. Il-Qorti tal-Appell qablet ukoll li huwa imprevedibbli għall-liġi dak li ordinarjament ma jiġrix u mhux dak li qatt ma ġara bħalu qabel. Għal dak li jirrigwarda t-tieni element, fis-sentenza Joe Ali Farag vs Philip Chircop & Sons Ltd et tal-24 ta' April, 2015, il-Qorti tal-Appell (Superjuri) qalet: ".… il-kunċett tal-każ fortuwitu jew forza maġġuri ma jseħħx meta għall-ħsara jkun ikkontribwixxa l-fatt, pożittiv jew negattiv, tal-bniedem. Skont il-prinċipju tad-dritt biex ikun hemm il-każ fortuwitu mhux biżżejjed li jkun avveniment insolitu, sproporzjonat, u li jkun prodott mill-forzi tan-natura, imma jeħtieġ li jkun inevitabbli, b'mod li ma jistax jiġi evitat bid- diliġenza ordinarja tal-bonus paterfamilias". Inoltre ai termini tar-Regolament 65 (11) tal-Leġislazzjoni Sussidjarja 65.11 suċċitat, il-konvenuti kienu fid-dover li jeżerċitaw kura u diliġenza. Huwa ben saput li diliġenza u kura hija mqabbla ma' dik ta' bonus pater familias. kellhom ikunu prudenti u diliġenti u fid-dmir tagħhom li jipprevjenu kontra l-possibilità ta' serq tal-vettura u mhux prattikament jiffaċilitaw is-serq ta' karrozzi imħollija taħt il- kustodja tagħhom. Tenut kont li fil-jum tal-akkadut kien lejliet il-Milied u kien hemm ħafna sewwieqa li ma kienux klijenti regolari tal-konvenuti; il-konvenuti ma taw l-ebda spjegazzjoni kif qatt setgħu ikunu jafu illi min ħiereġ isuq vettura 'il barra mill-parkeġġ kien effettivament is- sewwieq li ħalla l-karrozza magħhom qabel. Mhux biss ma taw l-ebda spejgazzjoni talli prattikament jammettu illi bl-aġir tagħhom tilfqu l-kontroll fuq il-parkeġġ. In tema legali ssir referenza għas-sentenza mogħtija minn din il-Qorti diversament preseduta fl-ismijiet Emanuel Sciberras Balbi et vs. Raymond Pace Ross (Rik Ġur Nru 430/08 MH) deċiża fil-25 ta' Jannar 2017 fejn ġie osservat is-segwenti: "Huwa pacifiku li bhala regola generali s-serq huwa meqjus bhala kaz fortuwitu, izda kif anke konfermat fil-gurisprudenza, meta dan l-event seta' gie ragjonevolment evitat bl-uzu ta' diligenza u prudenza ordinarja mill-persuna li kellha l-kustodja tal-oggetti misruqa, allura dik il-persuna ghandha twiegeb ghal ghemilha. Fid-decizzjoni fl- ismijiet Compunet Limited (C21611) vs. B.A.S. Limited (C444) [P.A. 30/06/2010 K - 7 ta' Gunju 1938; Costantino Aras –vs- Camillo Abela Bugeja" - P.A. - 17 ta' Mejju 1902; "Pace Ross noe –vs- Gasan nomine" K. - 20 ta' Jannar, 1930). Ukoll illi "s-serq ghandu jkun ekwiparat ghal kaz fortuwitu u ghalhekk ghandu jsofrieh il-proprjetarju tal-oggett misruq, ammenoche ma jkunx hemm xi htija ta' min kien depozitarju ta' dak l-oggett li titfa' l-htija fuqu ta' dak il-kaz fortuwitu" ("C. A bazi ta' principji analogi fuq l-obbligi tad-depozitarju, il-Qorti qalet hekk fil-kaz "Id-depozitarju huwa obbligat juza fil-kustodja ta' l-oggetti depozitati ghandu l-istess diligenza li huwa juza fil-kustodja ta' hwejgu - Art. Dan il- principju huwa applikat b'akbar rigur meta d-depozitu huwa salarjat milli meta jkun maghmul gratwitament u fuq bazi ta' hbiberija - Art 1900. Id-depozitarju pero' mhux responsabbli ghall-accidenti li jigru b'forza magguri. Is-serq ta' oggett depozitat jammonta ghal kaz fortuwitu meta d-depozitarju jkun ha l-prekawzjonijiet xierqa biex is-serq ma jsirx. Id-debitur jibqa' dejjem responsabbli ghall-inadempiment ta' l- obbligazzjoni minnu assunta sakemm ma jippruvax li l-inadempiment kien dovut ghal kawza estranea, forza magguri jew kaz fortuwitu; b'mod li hu jibqa' dejjem tenut jekk l-obbligazzjoni ma gietx adempita bi htija tieghu jew ta' terzi persuni mqabbdin minnu Jekk id-depozitarju jinvoka l-kaz fortuwitu bhala motiv ta' l- esenzjoni tieghu mill-hsara li ssofri l-haga depozitata, l-prova tal-kaz fortwitu hija mixhuta fuqu - Vol 37 p1 p 440. Skond il-principji tad-dritt, biex ikun hemm il-kaz fortuwitu mhux bizzejjed li jkun hemm avveniment insolitu, sproporzjonat, u li jkun prodott mill-forzi tan-natura, imma jehtieg li jkun inevitabbili, b'mod li ma jistax Deċiżjoni oħra rilevanti għall-kawża odjerna hija dik mogħtija minn din il-Qorti diversament preseduta fit-28 ta' Ġunju 2016 fl-ismijiet David Xuereb k/a StJames-Boyde et vs. Francis "Il-mertu tal-azzjoni hu l-hsara subita mill-atturi, il-kagun ta' tali hsara u l- individwazzjoni tar-responsabilta ghal tali hsara. Ghas-success ta' azzjoni bhal dik de quo, hemm il-htiega li l-atturi konkretament jistabblixxu u jipprovaw, fil-grad rikjest mill-ligi f'kawzi simili, tlett ingredjenti i. fl-ewwel lok, li kien hemm kondotta kolpuza tal-konvenuti li tirradika l-htija ai termini tad-disposizzjonijiet pertinenti tal-Kodici Civili; ii. fit-tieni lok, li jaghtu prova tal-hsara minnhom subita u tali prova ghandha tkun materjali u konkreta; u iii. fit-tielet u l-ahhar lok, li jirnexxielhom jorbtu l-ewwel punt mat-tieni wiehed tramite ness ezjologiku ta' kawzalita, li jfisser li kienet il-kondotta kwazi-delittwuza tal-konvenuti li direttament kkagunat is-sinistru. Illi huwa pacifikament assodat illi biex Qorti ssib htija u responsabbilita' fil-kondotta ta' ndividwu, u sussegwentement dan jigi kkundannat jindennizza lid-danneggjat fl- ambitu tal-kolpa extra-kontrattwali (senjatament fil-kwazi-delitti fejn hemm mankanti d-dolo), dak l-aspett li ghandu jigi ezaminat huwa l-kondotta materjali li l-allegat Tali kondotta tista' tkun kemm kommissiva u kemm ommissiva. Hu dan il-komportament li ghandu jigi dettaljatament valutat, sabiex fih jigu ritraccjati, inter alia, jekk kienx hemm xi mankanzi fid-dover ta' hsieb, prudenza u diligenza ta' bonus paterfamilias, jew ezistenza ta' negligenza fid-doveri imposti mill-ligi, jew ta' traskuragni, sfrontatezza jew imprudenza li tikkostitwixxi att jew fatt illecitu Illi hi disposizzjoni esplicita tal-Kodici Civili li f'materja ta' danni akwiljani "kull wiehed iwiegeb ghall-hsara li tigri bi htija tieghu" (artikolu 1031). jissokta jippreciza illi l-htija tissussisti f'min "ma juzax il-prudenza, diligenza u l-hsieb ta' missier tajjeb tal-familja" (artikolu 1032(1)). Addizjonalment hu maghruf, sija fid- duttrina u sija fil-gurisprudenza patria, li biex ikun hemm lok ghad-danni hu mprexxindibilment mehtieg li, apparti l-prova tad-dannu arrekat, fl-ewwel lok jkun hemm htija u li d-dannu u l-htija jkunu interkonessi intimament b'ness kawzattiv. referenza ghas-sentenza ta' din il-Qorti fl-ismijiet Charles Grech Sciberras et vs. Maria Van Der Groen Mallia Cacciottolo et noe (PA 25/11/2004) fejn nsibu li, "Fil-kaz fejn persuna tallega li tkun garrbet hsara minhabba l-ghemil jew I-omissjoni tal-parti l-ohra, jehtieg li min jallega Ii garrab dannu jehtieg jipprova kemm l-att jew l-omissjoni tal-persuna mixlija bir- responsabbilta ta' dak l-ghemil jew ta' dik l-omissjoni, u kif ukoll Ii d-danni mgarrba huma l-effett konsekwenzjali ta' dak l-ghemil jew ta' dik l-omissjoni". Applikati dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali kollha riferuti għall-każ odjern, il-Qorti tirriskontra nuqqas kbir ta' diliġenza u prudenza bħala bonus pater familias da parti tal- Kienu l-konvenuti stess li ammettew li hija n-norma li jaċċettaw vetturi biċ- ċavetta, kienu huma wkoll li ammettew li dak in-nhar tal-akkadut u ċioe lejliet il-Milied, ix-xogħol kien bieżel aktar mis-soltu u kienu qed jaċċettaw ammont kbir ta' vetturi tant li tilfu l-kontroll tal-parkeġġ tagħhom. Dan il-fatt joħroġ kemm mill-istqarrija surreferita ta' Emanuel Lloyd kif ukoll mill-istqarrija ta Andrea Sciberras Balbi: u b'hekk ġara li ġara? M. Mela qed ngħid sew meta ngħidlek li kemm inti u kemm Andrea kontu traskurati meta tgħabbejtu b'ħafna karozzi fil-car park bir-riżultat li tliftu l-kontroll tal-car park T. Dik iva jista' jkun imma l-iktar f'lejliet il-Milied tgħabbejna. M. Mela minkejja li taf li hi xi ħaġa diffiċli li żżomm kontroll ta' x'jiġri fil-car park, xorta taċċetta vetturi miftuħa biċ-ċwievet fihom. Qed ngħid sew? T. Mhux se ngħidlek le.27 u ħadhomna. M. Kif tispjega l-fatt li nsterqu dawn it-3 vetturi meta int u Leli Bugeja suppost qed tieħdu ħsieb li ma jiġri xejn fil-car park? T. Ġejna aljenati fir-rush tax-xogħol u fl-aħħar każ ta' lejliet il-Milied billi tkun ġurnata busy ħafna kien hemm seba' karozzi ta' l-istess tip Vitz silver. Ġejna aljenati M. Mela qed ngħid sew meta ngħidlek li kemm inti u kemm Leli Bugeja kontu traskurati meta tgħabbejtu b'ħafna karozzi fil-car park bir-riżultat li tliftu l-kontroll tal- car park u b'hekk ġara li ġara? T. li konna traskurati le imma li bl-ammont ta' nies li jkunu jaqsmu minn ġol-car park u jduru mal-car park jista' jkun li aljenawna wara li għassewna. M. Mela minkejja li taf li hi xi ħaġa diffiċli li żżomm kontroll t x'jirġi fil-car park u xorta taċċetta vetturi miftuħa biċ-ċwievet fihom? T. Irrid ngħid illi issa qed nippruvaw nagħmlu minn kollox biex il-karozzi Fil-fehma tal-Qorti dan jammonta għal nuqqas da parti tal-konvenuti li ma ħadux ħsieb tal-vettura li bil-kunsens tagħhom ġiet depożitata għandhom u li għal dak id-depożitu anke sar ħlas. Dak li għamlu jew li naqsu li jagħmlu l-konvenuti jammonta għal traskuraġni u negliġenza grossolana bi ksur tad-doveri ta' depożitarju. Il-fatt li kien lejliet il-Milied mhux talli mhux skużanti, talli fil-fehma tal-Qorti f'dawk iċ-ċirkostanzi kellhom joqgħodu ħafna aktar attenti mis-soltu. Minflok sar bil-maqlub għaliex bin-nuqqasijiet tagħhom ippermettew li l-vettura tal-attriċi tinsteraq filwaqt li kienet depożitata mal- 27 Paġni 65 – 66 tal-proċess. Jirriżulta illi din is-serqa ma kinitx l-ewwel waħda li seħħet f'dan il-parkeġġ, u għalhekk kien jinkombi fuq il-konvenuti li hekk malli seħħet l-ewwel serqa f'Ġunju 2012 huma kellhom jieħdu l-passi kollha neċessarji dak iż-żmien sabiex jiġu evitati s-serqiet sussegwenti li saru minn dan il-parkeġġ. Minn dak li qal Andrea Sciberras Balbi fl-istqarrija suċċitata, jidher li kien biss wara l-akkadut ta' Diċembru 2012 li l-konvenuti bdew jagħmlu xi ħaġa sabiex isakkru l-vetturi kollha. Kif ġie ritenut fis-sentenza fuq ċitata Emanuel Sciberras Balbi et vs. Raymond Pace Ross, meta l-akkadut setgħa ġiet raġonevolment evitat bl-użu ta' diliġenza u prudenza ordinarja mill-persuni li kellhom l-kustodja tal- oġġetti misruqa, allura dik il-persuna għandha twieġeb għal għemilha. Il-konvenuti fin-nota ta' sottomissjonijiet tagħhom jagħmlu referenza għar-Regolament 68 tal-Leġislazzjoni Sussidjarja 65.11 li tipprovdi li: Min ikun isuq vettura għandu joqgħod bil-qiegħda b'mod li jkollu kontroll sħiħ tal- vettura, u vista sħiħa tat-triq u l-vetturi. Huwa ma għandux iħalli l-vettura weħidha bla ma jieħu prekawzjoni xierqa biex ma tiġix imċaqalqa sakemm idum nieqes jew iħalli l-vettura wieqfa fi triq jew li tkun immaniġġata b'mod li tkun ta' xkiel bla bżonn jew ta' xi inkonvenjent għall-pubbliku. Saret referenza mill-konvenuti għal dan ir-regolament in vista tal-fatt li l-istess regolament jipprovdi li l-vettura m'għandhiex titħalla weħidha. Fil-fehma tal-Qorti il-fatt li l-attriċi ħalliet il-vettura ma' car park attendants liċenzjati wara li huma stess offrew lill-attriċi sabiex tħalli l-vettura magħhom b'dak il-mod, ifisser li l-attriċi ma tistax titqies li ħalliet il-vettura waħedha bla ma ħadet prekawzjoni xierqa sabiex il-vettura ma tiċċaqlaqx. Il-konvenuti l-ewwel talbu u mbagħad aċċettaw li jitħallsu sabiex jissorveljaw il-vettura tal-attriċi fl-assenza tagħha Kien jispetta lill-konvenuti li, ladarba daħlu għalih is-servizz ta' depożitarju, jaġixxu b'diliġenza u kawzjoni u jiżguraw li ġaladarba ħa joffru s-servizz ta' parkjar bil-fakultà li titħalla ċ-ċavetta magħhom,ikunu kapaċi joffru dan is- servizz u b'serħan tal-moħħ għal dak li qiegħed jagħmel użu minn dak is-servizz. nuqqas tagħhom li jaġixxu bħala bonus pater familias fil-qadi tad-doveri tagħhom qua depożitarji, il-konvenuti ġew responsabbli għad-danni konsegwenzjali subiti mill-attriċi. Ikkunsidrat; Hekk determinat li l-konvenuti huma responsabbli għal dan l-akkadut għaliex ma aġixxewx b'diliġenza u kura, imiss issa li jiġi determinat il-quantum tad-dannu. L-attriċi fir-rikors promotur għamlet referenza fil-premessi għas-somma ta' tmient elef ewro (€8,000) iżda fit-talbiet attriċi ma talbitx il-kundanna ta' somma fissa iżda talbet il- likwidazzjoni u ħlas tad-danni hekk likwidati. Waqt is-seduta tal-4 ta' Mejju 2015, l-attriċi ppreżentat fattura datata 23 ta' Frar 2015 mingħajr isem tal-garaxx minn għand minn xtrat il-vettura għas-somma ta' sebat elef u sitt mija (€7,600). Fit-13 ta' Marzu 2017, l-attriċi ppreżentat stima oħra datata 29 t'Ottubru 2013 fejn jingħad li l-vettura nxtrat għas-somma ta' sebat elef u ħames mija (€7,500) iffirmata minn xi ħadd Cassar. L-attriċi tgħid li dawn iż-żewġ fatturi ħarġu mill- istess persuna li jaħdem ġewwa Paola Car Centre. Il-konvenuti min-naħa tagħhom ippreżentaw żewġ stimi – waħda minn għand Regina Auto Dealer Ltd datata 4 ta' Ġunju 2015 fejn il-vettura ġiet stmata elfejn u disgħa mija (€2,900) u oħra minn għand Montebello Group mhux datata għal prezz ta' tlett elef Ewro In vista ta' dawn id-diversi valuri mogħtija, inħasset il-ħtieġa li jinħatar perit ġudizzjarju bħala espert fil-valutazzjoni tal-vetturi, Natalino Gravesteljn. Mir-rapport peritali tiegħu jirriżulta li fil-ġurnata li ġie redatt ir-rapport (ċioe f'Settembru / Ottubru 2018) il-vettura kienet ġġib il-prezz ta' tlett elef u mitejn (€3,200) u jikkonkludi li dak iż-żmien li seħħet is-serqa l-valur kien ta' madwar ħamest elef (€5,000). Dan ir-rapport ma ġiex ikkontestat u għalhekk il-Qorti sejra toqgħod fuq din l-istima. L-attriċi talbet ukoll is-somma ta' seba' mitt Ewro (€700) bħala l-valur ta' l-oġġetti li kellha fil-vettura fil-ħin tas-serqa. L-attriċi xhedet illi fil-vettura kellha żewġ nuċċalijiet, wieħed tal-vista u ieħor tax-xems li jiswew €200; camera tar-ritratti Dalmas li tiswa €200; u rigali b'kemm jiswew €300, b'kollox €700. Għaldaqstant il-Qorti qed tiddeċiedi illi mal-ammont ta' €5,000 valur tal-vettura għandu jiżdied il-valur tal-oġġett li kienu fil-vettura tal-attriċi fil-mument li nsterqet mill- Għal dawn il-motivi l-Qorti qed taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi, Tiċħad l-eċċezzjonijiet kollha sollevati mill-konvenuti; Tilqa' l-ewwel talba attriċi u tiddikjara lill-konvenuti unikament responsabbli għat-telf subit mill-attriċi fl-24 ta' Diċembru 2012 bis-serq tal-vettura tagħha numru NIC 449 Toyota Vitz mill-parkegg li jinsab fi Triq ix-Xatt, L-Imqabba kif ukoll l-oġġetti li kien hemm fiha u dan għar-raġunijiet fuq imsemmija; Tilqa' t-tieni talba u tillikwida d-danni hekk sofferti mill-attriċi fis-somma ta' ħamest elef u seba' mitt ewro (€5,700); Tilqa' t-tielet talba u tordna lill-konvenuti flimkien u solidalment bejniethom iħallsu lill-attriċi s-somma hekk likwidata ta' ħamest elef u seba' mitt L-ispejjeż a karigu tal-konvenuti flimkien u solidalment bejniethom. Imħallef 31 ta' Ottubru 2019 Deputat Reġistratur 31 ta' Ottubru 2019