Seduta ta' nhar it-Tnejn 23 ta' November 2020 Numru 6 Rikors Kostituzzjonali Numru 36/18 JVC Henry Benoit Trepa Torres Baldacchino Kerr k/a Kerr Grech Pisani u ghal kull interess martu Madeleine Scala v. L-Avukat tal-Istat u Georgina Woodhouse Scicluna Cuomo il-proceduri jittrattaw ilment maghmul mill-attur Henry Benoit Trepa Torres Baldacchino Kerr k/a Kerr Grech Pisani illi huwa sofra ksur tal-jedd tieghu sancit permezz tal-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet u Libertajiet Fundamentali minhabba l- applikazzjoni tal-Artikoli12 (2) u 12 (3) u l-Artikolu 12B introdott permezz tal-Att numru XXVII tal-2018 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta li skont huwa qed iccahduh mit-tgawdija pacifika tal-proprjeta` tieghu bl-indirizz 59 Triq il-Lvant (East Street) Fleur-de-Lys, Birkirkara. Dan il-fond kien gie mghoddi b'titolu ta' enfitewsi temporanja mill-Kontessa Maria Teresa Benoit Trepa Torres Baldacchino Kerr k/a Kerr Grech Pisani, omm l-appellant, lil Filippo Woodhouse Scicluna, ir-ragel tal-appellata Woodhouse Scicluna, permezz ta' kuntratt ta' enfitewsi temporanja fl-atti tan-Nutar Alexander Gouder Celestre Sant datat 30 ta' Jannar 1962 ghal zmien ta' sbattax (17) -il sena li bdew jiddekorru mill-1 ta' Marzu 1962 versu c-cens annwu u temporanju ta' mitt lira (Lm100). Fil-31 ta' Jannar 1979 kienet harget Ordni ta' Rekwizizzjoni fir-rigward ta' dan il-fond u l-Kontessa Maria titolu ta' enfitewsi temporanja lill-istess Filippo Woodhouse Scicluna permezz ta' kuntratt datat 27 ta' April 1979 ghal perjodu ulterjuri ta' wiehed u ghoxrin sena (21) versu c-cens annwu u temporanju ta' mija u hamsin lira (Lm150), u sussegwentement harget Ordni ta' Derekwizizzjoni fid-9 ta' Ottubru 1979. Fil-frattemp kien gie ntrodott l-Att XXII tas-sena 1979 permezz ta' liema, qua cittadini Maltin illi kienu jokkupaw il-fond inkwistjoni bhala r-residenza ordinarja taghhom, Filippo Woodhouse Scicluna, llum defunt, u martu l-appellata awtomatikament gew ntitolati skont il-Ligi li jibqghu jokkupaw l-fond wara l-gheluq taz-zmien tal-koncessjoni enfitewtika temporanja taht titolu ta' kera a tenur tal-Artikolu 12 (2) tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta. Kontessa Maria Theresa Benoit Trepa Torres Baldacchino Kerr k/a Kerr Grech Pisani mietet fis-27 ta' April 2014 u l-fond inkwistjoni ddevolva b'wirt favur uliedha, u l-appellant akkwista s-sehem tal-werrieta l-ohra ta' dan il-fond permezz ta' kuntratt ta' divizjoni li sar bejn l-ahwa. Illi pero, peress illi l-enfitewsi temporanja originarjament koncessa minn ommu lil Filippo Woodhouse Scicluna giet konvertita f'kera protetta ai termini tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta, l-appellant ma setghax jiehu l-pussess tal-fond inkwistjoni, peress illi l-appellata Woodhouse Scicluna ghadha tirrisjedi f'dan il-fond taht l-istess titolu ta' kera. Illi ghalhekk fl-2018 l-appellant intavola kawza quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Civili permezz ta' liema ilmenta illi huwa qieghed isofri ksur tad-drittijiet fondmentali tieghu sanciti permezz tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal- Konvenzjoni Ewropea b'konsegwenza tal-applikazzjoni dispozizzjonijiet relattivi tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta. Peress illi fil- mori tal-kawza kien gie ntrodott l-Artikolu 12B tal-Kapitolu 158 permezz tal-Att numru XXVII tal-2018, l-appellant kien gie awtorizzat mill-ewwel Qorti sabiex izid talba relattiva ghal dan l-artikolu, u cioe` r-raba' talba. Ghalhekk huwa talab lill-ewwel Qorti sabiex: Tiddikjara l-artikolu 12 (2) tal-Kap 158 jikser u jivvjola iddritt tar- rikorrenti ghat-tgawdija tal-proprjeta`taghhom bin-numru 59, East Street Fleur-de-Lys, Birkirkara u dan bi ksur tal-Artikolu numru wiehed (1) tal-Ewwel Protokol li hemm mal-Konvenzjoni Ewropea ghall-Protezzjoni tad- Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fondamentali, liema Konvenzjoni Ewropea giet ratifikata u saret parti integrali tal-ligijiet domestici fil-Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta, u dan prevja u jekk hemm bzonn li tappunta periti nominandi; "2. Tiffissa kumpens xieraq ghal tali vjolazzjoni stante l-fatt li r-rikorrenti baqa' s-snin (mit-28 ta' Frar 2000 sallum) minghajr il-pussess u t- tgawdija tal-propjeta' taghhom; "3. Minghajr pregudizzju ghat-talba precedenti, taghti lir-rikorrent dawk ir-rimedji li jidrilha li huma xierqa fissitwazzjoni, inkluz li jiehu lura l- pussess tal-fond propjeta' taghhom 59, East Street Fleur-de-Lys, Birkirkara inkluz l-arja tal-bejt ta' fuq limsemmi fond, entro terminu qasir u perentorju li tistipula l-Qorti stess; Tiddikjara li l-artikolu 12B (11) tal-Kap 158, jivvjola ddrittijiet fondamentali tar-rikorrenti ghat-tgawdija tal-proprjeta`taghhom mertu tal-kaz u jikser l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea Ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet u Libertajiet Fundamentali, li jinsab taht il-Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta, ghax 'inter alia' jimponi kondizzjonijiet godda minghajr il-kunsens tas-sid/sidien, jelimina ic- certezza legali li harget mis-sensiela ta' sentenza analogi fuq il-ksur tad-drittijiet fondamentali tas-sid ai termini ta' l-artikolu 12 tal-Kap 1581 , inkluz mill-European Court of Human Rights ta' Strasbourg, u ghandha applikabilita` retroattiva, u ghalhekk hija vjolazzjoni tad-dritt tat-tgawdija pacifika l-atturi, u konsegwentement tordna u taghti dawk ir-rimedji kollha opportuni fic- cirkostanzi inkluz li tiddikjara l-istess subartikolu 12B(11) tal-Att XXVII (27) tas-sena 2018, bla effett u tordna l-izgumbrament ta' Giorgina Woodhouse Scicluna mill-fond 59 East Street Fleur-de-Lys, Birkirkara. "Bl-ispejjez kontra l-istess intimati u/jew min minnhom, u huma minn issa ngunti ghas-subizzjoni". tal-possessjonijiet u beni ta' L-Avukat tal-Istat eccepixxa illi l-Artikolu 12(2) tal-Kapitolu 158 tal- Ligijiet ta' Malta gie introdott ghall-skopijiet legittimi u fl-interess generali, filwaqt illi fir-rigward tal-isproporzjon fil-kera percepibbli mis-sid, din il- kwistjoni kienet giet indirizzata permezz tal-Att X tal-2009 skont liema l- kera hija rivedibbli kull tlett snin skont l-Artikolu 1531C tal-Kodici Civili, u dan apparti illi l-kera taht l-Artikolu 12(2) m'hijiex perpetwa u l-ispejjez tat- tiswijiet li jkunu necessarji fil-fond huma a karigu tal-inkwilin. Georgina Woodhouse Scicluna eccepiet preliminarjament illi l-azzjoni tar-rikorrenti hija intempestiva u li r-rikorrenti kienu ghadhom ma ezawrewx ir-rimedji ordinarji disponibbli ghalihom, u eccepiet illi r-rikorrenti Madeleine Scala m'ghandhiex locus standi f'dawn il-proceduri u ghalhekk hija ghandha tigi lliberata mill-gudizzju fil-konfront taghha. Fil-mertu eccepiet illi m'huwiex minnu li l-ante kawza tal-appellat kienet giet mgieghla tidhol fi ftehim ta' enfitewsi temporanja mar-ragel tal-eccipjenti, u li hija tokkupa l-fond inkwistjoni fuq bazi legali li l-ante kawza tal-appellant kienet konxja minnha stante li meta gie konkluz il-kuntratt ta' enfitewsi temporanja inkwistjoni kien diga hemm abbozz ta' ligi quddiem il-Kamra tar- Reprezentanti ghall-introduzzjoni ta' protezzjoni ta' persuni li kienu jokkupaw fondi a bazi ta' enfitewsi temporanja. Eccepiet illi peress li l- Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta kien gie introdott ghal ghan socjali fl- interess pubbliku il-kumpens dovut ghal kontroll tal-uzu tal-proprjeta` ma jistax jitkejjel mal-valur tal-fond fuq is-suq liberu, u li peress illi m'hemm l- ebda tehid forzuz l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni m'huwiex applikabbli fil- Eccepiet illi dan il-kontroll tal-uzu huwa wiehed temporanju u illi l-ghan wara l-introduzzjoni tal-Kapitolu 158 huwa wiehed legittimu ghaliex kien intiz sabiex kemm jista' jkun kulhadd ikollu fejn joqghod, u illi meta tqis il-hardship illi ser isofri hi jekk tigi zgumbrata mill-fond inkwistjoni komparat mat-tbatija li qed ibati l-appellat li huwa izghar fl-eta' u benestant, it-tbatija taghha bil-wisq tizboqq dik tal-appellant u li huwa trattament inuman u degradanti li mara ta' tmenin sena tigi mhedda bl- izgumbrament mir-residenza taghha. Finalment bit-tlettax -il eccezzjoni taghha eccepiet illi hija m'ghandhiex tigi misjuba hatja ghal hlas ta' kwalsiasi danni stante illi hija kienet qeghda biss tezercita d-drittijiet legali Bis-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) tal-5 ta' Gunju 2020 gie deciz hekk: ta' "Ghaldaqstant ghar-ragunijiet kollha suesposti din il-Qorti taqta' u tiddeciedi din il-kawza kif isegwi: "1. Tilqa' limitatament l-ewwel eccezzjoni fl-ewwel risposta tal- intimata Georgina Woodhouse Scicluna dwar l-intempestivita` tal-azzjoni fir-rigward tat-talba tar-rikorrenti ghar-rispresa tal-fond 59, East Street, Fleur-de-Lys, Birkirkara filwaqt li tichadha fil-bqija. L-ispejjez relatati ma' din il-parti tal-ewwel eccezzjoni li giet milqugha ghandhom jigu sopporati mir-rikorrent u l- bqija mill-intimata Woodhouse Scicluna; "2. Tilqa' limitatament it-tielet eccezzjoni fl-ewwel risposta ta' Georgina Woodhouse Scicluna locus standi in relazzjoni man-nuqqas tarrikorrenti Madeleine Scala u tichadha fil-bqija. L-ispejjez relatati ma' din il-parti tal-eccezzjoni ghandhom jibqghu bla taxxa bejn ilpartijiet u l-bqija ghandhom jigu sopportati mill-intimata Woodhouse Scicluna. Tilqa' it-tlettax-il eccezzjoni tal-intimata Georgine Woodhouse Scicluna kif kontenuta fl-ewwel risposta taghha kif dedotta bl-ispejjez kontra r- rikorrent. Tichad il-bqija tal-eccezzjonijiet tal-intimata kif kontenuti flewwel risposta u l-eccezzjonijiet tal-Avukat Generali intimat kif kontenuti fl- ewwel risposta sakemm dawn huma inkompatibbli ma' dawk hawn deciz. Tilqa' l-eccezzjonijiet tal-intimata u tal-Avukat Generali kif kontenuti fit-tieni risposta taghhom sakemm dawn huma kompatibbli ma' dak hawn deciz. Tilqa' l-ewwel talba tar-rikorrent Henry Benoit Trepa Torres Baldacchino Kerr k/a Kerr Grech Pisani kif kontenuta fir-rikors kostituzzjonali emendat u tiddikjara li l-artikolu 12 (2) tal-Kap 158 jikser u jivvjola d-dritt tar-rikorrent ghat-tgawdija tal-proprjeta`tieghu bin-numru 59, East Street Fleur-de-Lys, Birkirkara u dan bi ksur tal-Artikolu numru wiehed (1) tal-Ewwel Protokol li hemm mal- Konvenzjoni Ewropea ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fondamentali, liema Konvenzjoni Ewropea giet ratifikata u saret parti integrali tal-ligijiet domestici fil-Kap 319 tal- Ligijiet ta' Malta; Tilqa' in parte t-tieni talba tar-rikorrent Henry Benoit Trepa Torres Baldacchino Kerr k/a Kerr Grech Pisani u tghaddi sabiex tiffissa kumpens xieraq ghal tali vjolazzjoni fis-somma ta' sittin elf, erba' mija u tlieta u tletin Euro (€60,433) u tordna lill-intimat Avukat Generali llum Avukat talIstat sabiex ihallas l-istess filwaqt li tichadha fil-bqija. Tilqa' in parte it-tielet talba tar-rikorrent Henry Benoit Trepa Torres Baldacchino Kerr k/a Kerr Grech Pisani fejn talab li din il-Qorti taghti dawk ir-rimedji li jidrilha li huma xierqa fis-sitwazzjoni billi tordna hlas ta' danni mhux pekunjarji fis- somma ta' disat elef Euro (€9,000) u tordna lill-intimat Avukat Generali llum Avukat tal-Istat sabiex ihallas l-istess filwaqt li tichad it-talba fil-bqija minghajr pregudizzju ghal proceduri ohra skont il-ligi disponibbli ghar-rikorrent. Tichad ir-raba' talba tar-rikorrent Henry Benoit Trepa Torres Baldacchino Kerr k/a Kerr Gatto stante li ma tqisx li l-artikolu 12B (11) tal-Kap 158, jivvjola d-drittijiet fondamentali tar-rikorrent ghat-tgawdija tal-proprjeta`tieghu mertu tal-kaz u lanqas li jikser l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropea Ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet u Libertajiet Fundamentali, li jinsab taht il-Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta. "Bl-ispejjez kollha tal-partijiet relatati mal-ewwel talba u li ghadhom mhux decizi ghandhom jigu sopportati nofs bin-nofs bejn l-Avukat Generali llum Avukat tal-Istat intimat u l-intimata Georgina Woodhouse Scicluna. "L-ispejjez kollha tal-partijiet relatati mar-raba' talba ghandhom jigu sopportati mir-rikorrent." sentenza tal-Prim'Awla (Sede Kostituzzjonali) permezz ta' liema ghamel is-segwenti talbiet: "(i) Thassar u tirrevoka id-decide ta' l-ewwel Qorti a rigward l-ewwel eccezzjoni ta' l-intimata Georgina Woodhouse Scicluna u tilqa' u taccetta l-ewwel aggravju tar-rikorrenti appellant; "(ii) Thassar u tirrevoka id-decide ta' l-ewwel Qorti a rigward it-tlettax l-eccezzjoni ta' l-intimata Georgina Woodhouse Scicluna u tilqa' u taccetta it-tieni aggravju tar-rikorrenti appellant; "(iii) Tvarja d-decide ta' l-ewwel Qorti a rigward il-hlas u likwidazzjoni tad-danni prekunarji u non-prekunarji, billi ma hemmx proporzjonalita` kif xieraq, kif spjegat fir-raba' aggravju ta' dan l- appell; "(iv) Thassar u tirrevoka d-decide ta' l-ewwel Qorti a rigward ir-raba' talba ta' l-atturi appellant fejn l-ewwel Qorti laqghet l-eccezzjonijiet kemm tal-Avukat tal-Istat u Kemm ta' Georgina Woodhouse Scicluna, tat-tieni risposta taghhom, li rrigwardat l-artikolu 12B (11) tal-Kap 158, u tilqa' r-raba aggravju ta' l-appellanti atturi kif spjegat, "U taghti kwalunwke provvediment necessarju u opportun, sabiex tinghata sentenza skond il-ligi, u tikkonferma l-bqija tas-sentenza skond it-talbiet u l-eccezzjonijiet kif gie deciz mill-ewwel Qorti". L-Avukat tal-Istat irrisponda ghar-rikors tal-appell tal-attur fit-2 ta' Lulju 2020 u talab lil din il-Qorti sabiex tirrespingi u tichad l-appell imressaq mill-attur appellant bl-ispejjez kontra tieghu; Fis-7 ta' Lulju 2020 il-konvenuta Georgina Woodhouse Scicluna rrispondiet ghall- appell u talbet illi s-sentenza appellata tigi kkonfermata bl-ispejjez kollha Ikkonsidrat L-Ewwel Aggravju Permezz ta' dan l-aggravju l-appellant jilmenta illi l-ewwel Qorti ma kellhiex tilqa' in parte l-ewwel eccezzjoni tal-appellata Woodhouse Scicluna illi din l- azzjoni hija ntempestiva ghaliex l-appellant kellu rimedji ohra peress illi meta kienet giet intavolata din il-kawza l-Att XXVII tat-2018 kien ghadu ma dahalx fis-sehh u ghalhekk ma kellhom l-ebda rimedju effettiv quddiem il-Qrati ordinarji, u wkoll fid-dawl tas-sentenza li kienet giet moghtija fl-atti tal-kawza Kontessa Maria Teresa Benoit Trepa Torres Baldacchino Kerr k/a Kerr L-appellant jargumenta illi l- ewwel Qorti ma kellhiex tiddeciedi illi hemm ir-rimedju tal-awment tal-kera sa massimu ta' 2% tal-valur tal-proprjeta` meta dan ir-rimedju hareg minn ligi li ma kenitx tezisti fil-mument meta giet prezentata din il-kawza u li, kif qed jilmenta f'aggravju sussegwenti, huwa leziv tad-drittijiet fundamentali tieghu ghaliex dahal fis-sehh b'mod retroattiv u minghajr salvagwardji L-appellant jilmenta li l-Artikolu 12B (11) ma jzommx il-bilanc necessarju ghall-garanzija tad-drittijiet tieghu qua proprjeta`rju tal-fond inkwistjoni fid-dawl tan-numru enormi ta' postijiet residenzjali battala f'Malta u fid-dawl tal-fatt illi l-intimata Grima hija mara sinjura li qeghda tgawdi mill-protezzjoni tal-kera protetta. qieghed isofri deprivazzjoni mtawwla tal-proprjeta` tieghu fejn l-Istat ma zammx bilanc gust u ekwu meta dahhal dawn l-emendi godda b'mod retroattiv u kompla jassogetta lis-sidien ghal dawn it-tip ta' kirjiet u kontroll sproporzjonat, bis-sidien jigu mgieghla li jifthu procedura interminabbli wara ohra sabiex jiehdu lura l-proprjeta` taghhom bil-pussess battal, u dan oltre l-fatt illi l-ammont ta' kera baqa' wkoll kontrollat u huwa rrizorju meta kkomparat mal-valur reali lokatizzju. L-Avukat tal-Istat jargumenta illi dan l-aggravju m'huwiex misthoqq ghaliex kien l-appellant stess li ried illi din il-kawza tigi deciza wkoll fl- isfond tal-emendi li dahlu fil-mori tal-kawza bl-att XXVII tal-2018 u li l- ewwel Qorti tiddeciedi jekk id-dhul tal-Artikolu 12B(11) tal-Kapitolu 12 tal- Ligijiet ta' Malta jiksirx il-jedd taghhom ghall-proprjeta` u ghalhekk l- appellant ma jistghax jippretendi illi l-ewwel Qorti ma kellhiex tqis l- Artikolu 12B(11) minhabba l-applikazzjoni retroattiva taghha, u f'dan is- sens jaghmlu referenza ghas-sentenza deciza fit-28 ta' Frar 2020 fl- Avukat tal-Istat l-ewwel Qorti korrettement qasmet il-kawza billi qieset l- kawza tal-appellant kemm qabel u kif wara l-migja tal-Att XXVII tal-2018 u sabet illi ghalkemm il-ligijiet li kienu fis-sehh qabel dawn l-emendi ma kinux izommu bilanc bejn il-jeddijiet tas-sidien u l-jedd tal-Istat li jipprotegi l-okkupant, wara d-dhul fis-sehh ta' dawn l-emendi l-Artikolu 12B tal- Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta jista' jipprovdi rimedju xieraq u tajjeb lill- appellat kemm -il darba jressaq il-kaz tieghu quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera. L-Avukat tal-Istat jargumenta illi s-sentenzi relattivi tal-qrati Maltin u tal-Qorti Ewropea ma zammewx lill-Istat milli jintervjeni legislattivament sabiex isewwi n-nuqqas ta' proporzjonalita li kienet riflessa fil-ligi antika u anzi dawn is-sentenzi kienu jheggu lill-Istat sabiex jirranga l-ligijiet relattivi fejn jidhol l-ammont tal-kera u t-terminu tal-kirja. Isostni illi permezz tal- emendi introdotti il-kera tal-fond inkwistjoni tista' toghla ghal €58,000 fis- sena permezz ta' kawza prezentata quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera, u li dan l-ammont izomm bilanc gust u xieraq bejn il-jeddijiet tal-appellant u l-jeddijiet tal-Gvern li jipprotegi lill-inkwilini meta wiehed jikkonsidra illi l- valur lokatizzju annwu stabbilit mill-Perit tal-Qorti kien fl-ammont ta' €72,000 fid-dawl tal-fatt illi l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea ma jiggarantix kumpens shih fejn ikun hemm prezenti ghanijiet Rigward l-argument relattiv ghall- mezzi tal-appellata Woodhouse Scicluna, l-Avukat Generali jsostni illi din hija kwistjoni illi jixirqilha li tigi mistharrgha quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera li huwa moghni bil-gurisidizzjoni originali li jwettaq it-test tal-mezzi tal-inkwilin, u jekk il-Bord isib illi l-appellata Woodhouse Scicluna ma tissodisfax il-kriterji tad-dhul u l- kapital m'ghandu jsib l-ebda diffikolta biex iholl il-kirja, b'referenza ghal numru ta' sentenza li filfatt tennew dan il-punt. L-appellata Woodhouse Scicluna targumenta illi dan l-aggravju ghandu jigi michud u taghmel referenza ghas-sentenza tal-Qorti tal-Appell fl-ismijiet Robert Artikolu 12B tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta inkwilin ma jistghax jigi zgumbrat jekk qabel ma ssirx il-procedura kontemplata fl-Artikolu 12B. L-ewwel Qorti ghamlet is-segwenti konsiderazzjonijiet rigward dan il-punt: "Illi l-intimata Georgina Woodhouse Scicluna eccepiet li din l-Qorti ghandha taghzel li ma twettaqx is-setghat taghha biex tisma' l-kaz taht il-proviso tal- Artikolu 46 (2) tal-Kostituzzjoni jew l-Artikolu 4 (2) tal-Kapitolu 319 tal- Ligijiet ta' Malta la darba l-atturi kellhom rimedji ta' azzjoni fil-Qorti ordinarja li ma gewx ezawriti u ghalhekk din l-azzjoni hija wahda intempestiva. "Illi l-Artikolu 46 (2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta jaqra kif isegwi: "'(2) Il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili għandu jkollha ġurisdizzjoni oriġinali li tisma' u tiddeċidi kull talba magħmula minn xi persuna skont is- subartikolu (1) ta' dan l-artikolu, u tista' tagħmel dawk l-ordnijiet, toħroġ dawk l-atti u tagħti dawk id-direttivi li tqis xierqa sabiex twettaq, jew tiżgura t-twettiq ta' kull waħda mid-dispozizzjonijiet talimsemmija artikoli 33 sa 45 (magħdudin) li għall-protezzjoni tagħhom tkun intitolata dik il- persuna: "Iżda l-Qorti tista', jekk tqis li jkun desiderabbli li hekk tagħmel, tirrifjuta li teżerċita s-setgħat tagħha skont dan issubartikolu f'kull każ meta tkun sodisfatta li mezzi xierqa ta' rimedju għall-ksur allegat huma jew kienu disponibbli favur dik il-persuna skont xi liġi oħra.' "L-artikolu 4 (2) tal-Kapitolu 319 jaqra illi: "'(2) Il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili għandu jkollha ġurisdizzjoni oriġinali li tisma' u tiddeċiedi kull talba magħmula minn xi persuna skont is- subartikolu (1), u tista' tagħmel dawk l-ordnijiet, toħroġ dawk l-atti u tagħti dawk id-direttivi li tqis xierqa sabiex twettaq, jew tiżgura t-twettiq tad-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali li għat-tgawdija tagħhom tkun intitolata dik il-persuna: "Iżda l-qorti tista', jekk tqis li jkun desiderabbli li hekk tagħmel, tirrifjuta li teżerċita s-setgħat tagħha skont dan is-subartikolu f'kull każ meta tkun sodisfatta li mezzi xierqa ta' rimedju għall-ksur allegat huma jew kienu disponibbli favur dik il-persuna skont xi liġi ordinarja oħra.' "Illi r-rikorrenti bir-rikors odjern apparti dikjarazzjoni li l-Artikolu 12 (2) u l-Artikolu 12B (11) tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta jiksru u jivvjolaw id-dritt ghat-tgawdija tal-proprjeta`imharsa bl-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea principalment jitlob zewg rimedji u cioe`': "i) li jigi ffissat kumpens xieraq ghal tali vjolazzjoni; u "ii) li jiehu lura l-pussess tal-fond proprjeta`taghhom bin-numru 59 fi Triq il-Lvant, Fleur-de-Lys, Birkirkara entro terminu qasir u perentorju li tistipula l-Qorti. "Illi din il-Qorti wettqet ricerka fir-rigward rimedji moghtija minn Qorti fil- kompetenza irriskontrat ammont konsiderevoli ta' gurisprudenza fejn il-Qorti allokat kumpens ghal vjolazzjoni ta' dritt ta' tgawdija tal-proprjeta` "Mill-banda l-ohra fir-rigward it-talba ghal zgumbrament minn fond residenzjali gie ritenut mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Gurisdizzjoni Kostituzzjonali) fil-kawza fl-ismijiet J & C Properties Limited (C-29114) -vs- Spiteri Miggiani Dalli Vassallo et deciza nhar is-27 ta' Frar, 2020 illi: taghha Kostituzzjonali "'Fid-decizjoni tal-ECtHR tat-22 ta' Frar 2012 dwar just satisfaction fil- kaz ta' Scotto Bartolo Lautier and Others v. Malta, inghad:- 16. Il-Qorti tishaq illi procediment ta' x-xorta tal-lum mhuwiex ilforum appozitu sabiex tinghata decizjoni dwar jekk inkwilin (li sallum kellu titolu naxxenti minn ligi tal-pajjiz) ghandux jigi zgumbrat jew le. Huma t-tribunali jew qrati ordinarji li ghandhom il-kompetenza li jesprimu ruhhom dwar talbiet mis-sid ghar-ripreza ta' fondi li jistghu jinvolvu l-izgumbrament tal-inkwilin. Ghall-fini tal-procediment odjern, dik rilevanti hija lkonsiderazzjoni ta' jekk ligi u/jew l-applikazzjoni taghha tkunx ivvjolat il-jeddijiet fondamentali tal-persuna u allura jekk abbazi tal-fattispeci ta' kull kaz dik il-ligi ghandhiex tkun applikata bejn il-partijiet kemm-il darba leziva ghad-drittijiet fundamentali ta' l-persuna koncernata. Riferibbilment ghall-kaz tal-lum, jirrizulta il-ligijiet vigenti m`ghandhomx legalment jirrispondu ghall-kostituzzjonalita` o meno tal- ligi kif applikata, jew li jkunu ordnati jaghtu rimedju lir-rikorrenti jew jehlu l-ispejjez tal-kawza. L-Istat huwa responsabbli ghall-promulgazzjoni tal- ligi u ghalhekk ghandu jkun l-Istat illi jwiegeb.' l-inkwilini agixxew skont l-applikazzjoni "Illi din il-Qorti taqbel ma' dan il-hsieb u taghmlu taghha u ghalhekk filwaqt li fejn ghandu x'jaqsam mal-allegat vjolazzjoni tad-drittijiet fundamentali u kumpens relatat ma' tali vjolazzjoni din il-Qorti tiddikjara li l-azzjoni m'hijiex wahda intempestiva. Fir-rigward it-talba sabiex ikun hemm l-izgumbrament tal-intimata mill-fond 59, Triq il-Lvant, L-Imġarr din il-Qorti tiddikjara li rrikorrenti kellhom u ghandhom rimedju ta' azzjoni fil-Qorti ordinarja u ghalhekk tiddikjara din il-parti tal-azzjoni bhala wahda intempestiva. Di piu' jinghad li din il-Qorti m'hijiex vestita b'dik il-kompetenza li tiddeciedi dwar zgumbrament ta' fond li l-inkwilini tieghu igawdu titolu ta' kera fuqu pero' dak ir-rimedju huwa vestit f'idejn il-Qorti ordinarja. Dan kollu qed jinghad ukoll mill-Qorti tenut kont ta' dak li l-istess Qorti ser tikkunsidra aktar l' isfel dwar ir-raba' talba attrici relatata mal-introduzzjoni tal-artikolu 12 B (II) fil-Kap. 158 tal-Ligijiet ta' Malta permezz tal-Att XXVII tas-sena 2018." Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Il-Qorti rat illi bl-emendi introdotti permezz tal-Att XXVII tas-sena 2018 gew introdotti diversi dispozizzjonijiet li jaghmulha anqas difficli ghas-sidien li jirriprendu l-pussess tal-proprjeta` taghhom minghand l- B'mod partikolari ghall-argument tal-appellant illi l-appellata Woodhouse Scicluna m'ghandhiex bzonn il-protezzjoni ta' sistema legali ta' kirjiet protetti, il-Qorti tirrileva illi permezz tal-Artikolu 12B(4) introdott fl-2018, il- Bord li Jirregola l-Kera inghata l-poter illi jordna lil inkwilin sabiex ibattal il-fond fil-kaz illi ma jkunx jissodisfa l-kriterji tad-dhul u tal-kapital tat-test tal-mezzi. Ghalhekk jidher illi dan l-ilment tal-appellant diga filfatt jinsab rimedjat mill-legislatur u m'ghadx hemm il-htiega illi jinghata rimedju straordinarju permezz ta' proceduri konvenzjonali meta huwa ghandu rimedju ordinarju disponsibbli ghalih li jista' jirrivendika permezz ta' proceduri quddiem il-Bord Li Jirregola l-Kera. Ghalhekk l-ewwel Qorti kienet korretta ma ddeċidiet illi t-talba ghall-izgumbrament tal-appellata Kif jargumenta l-Avukat tal-Istat, kien l-appellant stess li talab sabiex il-Qorti tiehu kont ukoll tal-Artikolu 12B u ghalhekk ma setghax imbaghad jippretendi illi l-ewwel Qorti tinjora r-rimedji illi diga jinsabu provduti f'dan l-artikolu meta qisiet it-talba tieghu ghall- Fir-rigward tal-ilment tal-appellant illi l-awment tal-kera jista' jsir sa massimu ta' 2% tal-valur tal-proprjeta` fuq is-suq liberu, din il-Qorti ukoll tqis illi l-argument tal-appellant m'ghandux mis-sewwa. ghandu jinghad b'mod generali illi l-fatt illi perit ikun ifissa valur lokatizju ta' aktar minn 2% fuq is-suq liberu ma jfissirx illi fil-pajjiz kullhadd huwa lest illi jhallas dik is-somma ta' kera, u ghalhekk ma jfissirx illi din ir-rata hija wahda fissa ghaliex is-suq liberu jiddependi fuq supply and demand u ghalhekk dejjem jista' jkun varjazzjonijiet fir-rata tal-valur lokatizju. Inoltre, il-Qorti tosserva illi skont il-gurisprudenza ta' din il-Qorti u tal-Qorti Ewropea r-rata ta' kera percepita mis-sidien fejn jidhlu mizuri intizi ghall- skopijiet ta' akkomodazzjoni socjali ma tridx tabilfors tkun ir-rata shiha li kieku kienet tkun pagabbli fuq is-suq liberu peress illi hawnhekk jidhlu konsiderazzjonijiet legittimi fl-interess generali intizi sabiex persuni vulnerabbli jkunu assigurati akkomodazzjoni. Illi mbaghad, mil-lat specifiku ta' dan il-kaz, il-Qorti taqbel mal-ewwel Qorti illi r-rata tal-valur lokatizju stabbilita mill-Perit Tekniku ta' 2.5% tal-valur tal-proprjeta`(fol. 511) hija ferm vicin il-percentwali ta' 2% stabbilita fil-ligi kif emendata ghall-kalkolu ta' kif ghandha tigi riveduta l-kirja u li ghalhekk huwa car illi fil-kaz de quo ma jistghax jinghad illi l-emedi introdotti permezz tal-Att XXVII tal-2018 huma lezivi tad-drittijiet tal-appellant. Ghalhekk il-Qorti hija tal-fehma illi bl-introduzzjoni tal-Artikolu 12B tal-Kapitolu 158 il-legislatur holoq mekkanizmu li jippermetti lis-sid idahhal kera xierqa, meqjusa l-ghanijiet u l-htigijiet socjali fil-kamp tal- akkomodazzjoni socjali. Dan kif jidher partikolarment mill-fatt illi r-rata tal- stabbilita mil-ligi. valur lokatizju stabbilita mill-Perit Tekniku Mario Axisa ghall-fond inkwistjoni hija ta' 2.5%, u cioe` rata verament qrib ghar-rata ta' 2% Ghalhekk dan l-aggravju qieghed jigi michud. It-Tieni Aggravju Permezz ta' dan l-aggravju l-appellant jargumenta illi l-ewwel Qorti ma kellhiex tordna illi l-ispejjez relattivi ghat-tlettax -il eccezzjoni tal- appellata Woodhouse Scicluna jithallsu minnhom ghaliex huma ma kellhom l-ebda ghazla hlief illi jifthu l-proceduri mhux biss kontra l-Avukat tal-Istat izda wkoll kontra Georgina Woodhouse Scicluna qua l-inkwilina tal-proprjeta` mertu ta' dawn il-proceduri. Huwa jsostni illi skont l-Artikolu 223(1) tal-Kapitolu 12 tal- Ligijiet ta' Malta l-Qorti ghandha tikkundanna lit-tellief ihallas l-ispejez u ghar-rigward ta' din l-eccezzjoni huwa cert li huwa m'huwiex it-tellief u kellu jkun l-Avukat tal-Istat li jigi kkundannat ihallas l-ispejjez. L-Avukat tal-Istat irribatta li ghalkemm m'huwiex cert kemm tiswa it-tlettax -il eccezzjoni tal-appellata Woodhouse Scicluna huwa zgur li l-valur huwa wiehed baxx meta kkonsidrat illi skont l-avviz tas-smigh tal-kawza l-valur tar-risposta huwa ndikat bhala fl-ammont ta' €110 u ghalhekk wiehed ghandu jifhem illi l-valur ta' eccezzjoni wahda hija ta' madwar €7.86. Skont l-Avukat tal-Istat ghalhekk ma kellux isir aggravju fuq cifra tant Apparti minn hekk, jargumenta illi dan l-aggravju m'ghandux mis-sewwa fis-sustanza tieghu ghaliex fir-rikors konvenzjonali tieghu l-appellant ma ndikax li kien qieghed jippretendi li jircievi kumpens biss minghand l-Istat u peress li t- tieni talba kienet wiesgha bizzejjed li tirreferi wkoll ghal Georgina Woodhouse Scicluna hija wiegbet ghal din it-talba permezz tat-tlettax -il eccezzjoni taghha, liema eccezzjoni giet milqugha u ghalhekk huwa xieraq li l-appellant ihallas l-ispejjez ghal din l-eccezzjoni. L-appellata Woodhouse Scicluna ssostni illi hija m'ghandhiex locus standi f'rikors kostituzzjonali ghaliex dawn il-kawzi huma kontra l-Istat u hadd aktar u ghalhekk hija ma kellhiex ghalfejn tkun parti minn dawn il-proceduri. Skont hija ghalhekk huwa l-appellant li ghandu jhallas l-ispejjez ghaliex hija zgur m'hijiex il-parti telliefa peress illi ddahlet fin-nofs ta' kwistjoni bejn l-appellant u l-Istat meta hija kienet qeghda biss tezercita d-drittijiet taghha kif naxxenti mill-ligi. Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Il-Qorti tqis illi dan l-aggravju huwa fieragh. Apparti l-kwistjoni tal- valur verament minimu ta' din l-eccezzjoni kif argumentat mill-Avukat tal- Istat, il-Qorti tirrileva illi huwa minnu, kif jidher mill-paragrafu 2 ta' din is- sentenza, li t-talba tal-appellant ghad-danni ma kenitx giet maghmula biss fil-konfront tal-Avukat tal-Istat u kien ghalhekk illi l-appellata Woodhouse Scicluna kellha l-htiega illi taghti eccezzjoni ghal din it-talba. It-talba tal-appellant ghall- hlas ta' danni ma gietx u ma setghetx tigi milqugha fil-konfront tal- appellata Woodhouse Scicluna illi kienet qeghda biss tezercita d-drittijiet moghtija lilha mill-ligi, u ghalhekk huwa gust illi jkun l-appellant li jhallas ghal din l- eccezzjoni il-kap tal-ispejjez separatament ghal kull eccezzjoni. Ghaldaqstant dan l-aggravju qed jigi michud. Permezz ta' dan l-aggravju l-appellant isostni illi l-ewwel Qorti ma kellhiex ragun meta kkonkludiet illi m'ghandhiex dritt li tordna l- izgumbrament ta' individwu mill-post u li huwa biss il-Bord li Jirregola l- Kera li jista' jordna l-izgumbrament tal-inkwilin. L-appellant jargumenta illi l-Bord Li Jirregola l-Kera huwa presjedut minn Magistrat u ghalhekk il- Bord huwa inferjuri ghall-Prim'Awla tal-Qorti Civili li hija presjeduta minn Cosaitis, u minn qari tal-Artikolu 47(3) tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta wiehed jista' jinferixxi illi l-Qrati Superjuri ghandhom il-poter li jordnaw l- izgumbrament ta' individwu minn fond, u dan b'mod partikolari il-Qorti Kostituzzjonali li hija l-Qorti Suprema f'Malta. Huwa jilmenta mill- konkluzjoni tal-ewwel Qorti li ghandu jintavola proceduri ulterjuri meta l- ante kawza tieghu kienet diga provat tizgombra l-inkwilini minghajr success fil-proceduri bin-numru ta' referenza 2424/2020GV. illi din il-konkluzjoni tal-ewwel Qorti tbaxxi u tirriduci l-poteri tal-Qorti Kostituzzjonali u li huwa car u inekwivoku illi l-qrati ta' guridizzjoni kostituzzjonali ghandhom is-setgha li jiżgombraw inkwilin minn proprjeta` jekk isibu li s-sid ikun sofra ksur tad-drittijiet fondamentali tieghu, u f'dan ir-rigward jaghmel referenza ghas-sentenza tal-Qorti Ewropea fl-ismijiet Jargumentaw ukoll illi l-principji generali tad-dritt internazzjonali qatt ma jappogjaw l-introduzzjoni ta' ligijiet b'effett u dan ghaliex l-effett retroattiv ma jaghmel xejn ghajr illi johloq distorzjonijiet kif gara f'dan il-kaz. L-Avukat tal-Istat wiegeb li gia ladarba l-Artikolu 12B tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta rranga l-izbilanc li kien hemm fil-ligi precedenti u pprovda mekkanizmu legali li jzomm bilanc xieraq bejn l-interessi tas- sidien u tal-inkwilini, allura huwa xieraq li kull kwistjoni marbuta mal- kontiwazzjoni tal-kirja min-naha ta' Georgina Woodhouse Scicluna tigi deciza mill-Bord Li Jirregola l-Kera u mhux mill-qrati kostituzzjonali. Fir-rigward tal- argument tal-appellant dwar il-poter tal-qrati kostituzzjonali illi jordnaw l- izgumbrament tal-inkwilin f'kazijiet bhal dawn, jaghmel referenza ghal dak Prim Ministru et tad-29 ta' Novembru 2019 fis-sens illi l-okkupant m'ghandux jigi mcahhad mill-jedd ta' access ghal qorti biex din tqis difizi li ma jistghux jingiebu f'kawza kostituzzjonali li m'hijiex bejn is-sid u l- inkwilin jew dwar titoli ta' proprjeta`, u li m'huwiex xieraq li ma jigux rispettati l-ligijiet ta' procedura li jirrigwardaw il-kompetenza tal-qrati. L-appellata Woodhouse Scicluna targumenta illi minkejja li l-Qorti Kostituzzjonali ghandha dritt li tizgombra l-inkwilin, dan qatt ma sar, u taghmel referenza ghal diversi sentenzi ta' din il-Qorti skont liema ir-rimedju li ghandu jinghata f'dawn it-tip ta' kawzi huwa dak tal-kumpens u semmai dikjarazzjoni illi l-inkwilini ma jistax jinqeda bid-dispozizzjonijiet tal- Artikolu 12A tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta u mhux l-izgumbrament tal-inkwilin li huwa kwistjoni li taqa' entro l-kompetenza tal-Bord Li Jirregola l-Kera. konsiderazzjonijiet: il-punt is-segwenti "Illi r-rikorrenti jilmenta wkoll li l-Artikolu 12B sub-artikolu 11 talKapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta li gie ntrodott ricentament bl-Att XXVII tal-2018 li dahlet fis-sehh fl-10 ta' Lulju, 2018 u nghata effett retroattiv ghall-10 ta' April, 2018 jivvjola d-drittijiet fondamentali ghat-tgawdija tal- proprjeta`u jikser l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea stante li jimponi kundizzjonijiet godda minghajr kunsens tas- sid, jelimina ccertezza legali li harget mis-sensiela ta' sentenzi analogi fuq il-ksur tad-drittijiet fundamentali tas-sid ai termini ta' l-Artikolu 12 tal- Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta. "Illi l-Artikolu 12B sub-artikolu 11 tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta jaqra kif isegwi: "'11) Id-dispożizzjonijiet ta' dan l-artikolu għandhom ukoll japplikaw fil- każijiet kollha fejn kwalunkwe enfitewsi, subenfitewsi jew kirja fir-rigward ta' dar ta' abitazzjoni regolata taħt l-artikoli 5, 12 jew 12A tkun skadiet minħabba deċiżjoni tal-qorti msejsa fuq in-nuqqas ta' proporzjonalità bejn il-valur tal-proprjetà u l-ammont li għalih huwa ntitolat sid il-kera u l-persuna li kienet l-enfitewta, is-subenfitewta jew il-kerrej għadha tokkupa d-dar bħala r-residenza ordinarja tagħha fl-10 ta' April 2018. F'dawn il-każijiet is-sid ma jistax jipproċedi biex jitlob l-iżgumbrament tal-okkupant mingħajr ma jagħmel użu minn qabel tad-dispożizzjonijiet ta' dan l-artikolu.' "Illi jibda billi jinghad li bl-introduzzjoni ta' dan l-Artikolu l-legislatur ried li jipprotegi lill-inkwilin meta jkollu kirja li skadiet, bl-Ingliz 'has lapsed', b'effett ta' sentenza tal-Qorti u liema sentenza tkun imsejsa fuq in- nuqqas ta' proporzjonalita` bejn il-valur tal-proprjeta`u l-ammont li ghaliha huwa ntitolat sid il-kera u l-persuna li kienet l-enfitewta, s- subenfitewta jew il-kerrej ghadha tokkupa l-fond bhala r-residenza ordinarja taghha fl-10 ta' April, 2018. Fil-kaz li jkun hemm dawk iccirkostanzi l-inkwilin ma jistax jigi zgumbrat minn sid il-fond jekk qabel ma jressaqx procedura b'rikors quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera fejn jitlob sabiex il-kera tigi riveduta ghal ammont li ma jeccedix it-tnejn fil- mija fis-sena tal-valur liberu u frank tas-suq miftuh tad-dar ta' abitazzjoni fl-1 ta' Jannar ta' dik is-sena li matulha jigi pprezentat ir- rikors u di piu' sabiex jigu stabbiliti kundizzjonijiet godda fir-rigward tal- kera. In aggunta, l-Bord li Jirregola l-Kera fl-istadju inizjali tal-proceduri ghandu jaghmel it-test tal-mezzi tal-kerrej. "Din il-Qorti b'referenza ghal dawn l-emendi taqbel massottomissjonijiet tal-Avukat Generali li dawn l-emendi gew appuntu ntrodotti sabiex jipprovdu rimedju ghall-element antikostituzzjonali li l-Qrati kienu qed jiddikjaraw a favur is-sidien ta' proprjetajiet li ntlaqtu mil-ligi imsemmija lura mis-sena 1979 il' quddiem filwaqt li wkoll jilqghu ghal sitwazzjoni fejn inkwilini kienu qed isibu ruhom zgumbrati mir-residenza taghhom permezz ta' decizjoni tal-Qorti Kostituzzjonali u mhux tal-Bord tal-Kera. Fil-kaz odjern ir-rikorrent jilmenta li l-pozizzjoni finanzjarja tal-intimata hija tant li ma ghandhiex tibqa' tgawdi minn kirja protetta skont il-ligi u thallas kera mizera. Appuntu dak huwa li jipprovdi ghalih l-artikolu 12 B (11) tal-Kap. 158 u huwa wkoll ghal din ir-raguni li din il-Qorti aktar il' fuq f'din iddecizjoni qieset li ghal dik li hija talba ghal zgumbrament talinkwilina hija m' ghandhiex il-gurisdizzjoni fuq l-istess u din ittalba ghandha tigi ntavolata quddiem il-Bord li Jirregola tal-Kera. Ghall- kuntrarju tal-ligijiet gia trattati f'din id-decizjoni taht lewwel talba, din il- Qorti fir-rigward ta' dan is-sub-artikolu ntrodott fis-sena 2018 tqis li l- elementi kollha rikjesti sabiex din illigi ma tigix meqjusa li tivjola d- drittijiet fondamentali tarrikorrenti ghat-tgawdija tal-proprjeta`taghha skont l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea ghallProtezzjoni tad-Drittijiet u Libertajiet Fundamentali jissussistu. Fil- fatt il-Qorti f'dan ir-rigward taqbel mal-eccezzjonijiet ulterjuri tal-Avukat Generali li din il-ligi kif introdotta legalment b'mod retorattiv ghandha: (i) ghan legittimu ghax tohrog mil-ligi, (ii) hija fl-interess generali ghax huwa mahsuba biex tipprotegi persuni milli jigu mkeccija mid-dar tal- abitazzjoni taghhom filwaqt li tiehu aktar kont tad-drittijiet tal- proprjeta`rji; (iii) li finalment wara trapass ta' bosta snin qed tikkrea l- bilanc gust u ekwu bejn l-interessi tas-sid, tal-kerrej u tal-poplu b'mod generali u dan billi qed tiprovdi ghal revizjoni tal-kera pagabbli ta' 2.5% tal-proprjeta`sabiex b'persentagg ragjonevoli mahdum fuq il-valur tal-proprjeta`'. Dan meta l-Qorti rat ukoll li l-Perit nominat Mario Cilia Custo’ uza persentagg ta' rendiment jasal ghall- konkluzjonijiet tieghu (ara fol. 511) filwaqt li l-ligi ntrodotta tuza persentagg ta' 2% ghall-kalkolu tal-kirja kif ghandha tigi riveduta. Persentagg ta' 2% li allura l-Qorti tqis li huma vicin hafna r-realta' u ghalhekk jissodisfa l-element talproporzjonalita`. Il-Qorti taqbel ukoll li d-decizjonijiet precedenti tal-Qrati ma setghux u ma kinux intizi li jzommu lill-istat milli jintervjeni legislattivament sabiex jirrimedja ghall- izbilanc u n-nuqqas ta' proporzjonalita` misjuba f'dawk l-istess sentenzi anzi huwa proprju dak li kellu jsir mill-legislatur fil-mument li bdew jinghataw dawn id-decizjonijiet. Illi min-naha l-ohra b'referenza ghall- 'hardship' u eccezzjonijiet mressqa millintimata dwar 'degrading and ta' tal-ordni inhuman zgumbrament kieku dan kellu jigi ordnat, stante li din il-Qorti qieset li din hija materja li ghandha tigi deciza mill-Bord li Jirregola l-Kera fuq eccezzjoni taghha stess thalli dan kollu sabiex jigi kunsidrat mill-istess Bord tenut kont ukoll issa tal-emenda ntrodotta fil-ligi kif hawn diskussa. "Din il-Qorti ghalhekk ma tqisx li r-raba' talba tar-rikorrent hija gjustifikata stante li ma tqisx li l-introduzzjoni anki b'effett retroattiv tas- subartikolu 12 B (11) tal-Att XXVII tas-sena 2018 jikser id-drittijiet tar- rikorrent taht l-ewwel artikolu tal-ewwel protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea". l-allegat treatment' konsegwenza Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Il-Qorti tibda billi tirrileva illi r-referenza maghmula mill-appellant L-ewwel nett din il-Konvenzjoni ma tapplikax fir-rigward ta' ligi nazzjonali izda biss fir-rigward ta' ligi internazzjonali, u generalment biss fir-rigward ta' trattati konkluzi bejn zewg (jew aktar) Stati u mhux bejn Stat(i) u suggetti ohra tal-ligi internazzjonali hlief ghall-eccezzjonijiet Dan kif jidher mill-Artikolu 2 (1) (a) ta' din il- Konvenzjoni li jiddefnixxi l-kelma trattat b'dan il-mod: Fi kwalunkwe kaz, l-Artikolu 28 li ghalih issir referenza mill- appellant ma jipprojbixxix ir-retroattivita tal-ligijiet kif qieghed jallega l- Dan l-artikolu jaqra hekk: Minn dan il-bran huwa car illi l-argument tal-appellant illi din il- Konvenzjoni tipprojbixxi r-retroattivita tal-ligijiet m'ghandux mis-sewwa. Ir-retroattivita ta' ligijiet hija projbita biss fejn ma jirrizultax illi din kienet l- intenzjoni tal-Istati firmatarji jew fejn it-trattat stess ma jistabilixxix illi jkollu effett retroattiv. il-Professur Briggs jispjega filwaqt illi fil-kawza Bosnia and Herzegovina v. Yugoslavia il-Qorti tal- Gustizzja Internazzjonali kienet iddecidiet illi l-Konvenzjoni dwar il- Genocidju ghandha effett retroattiv.2 In oltre, ir-retroattivita ta' ligijiet civili m'hijiex prekluza mill- Konvenzjoni Ewropea, u dan kif jirrizulta mill-gurisprudenza tal-Qorti Ewropea. Filfatt, fis-sentenza fl-ismijiet Scordino v. Italy (No. 1) (QEDB, F'dan il-kaz ma jirrizultax illi l-legislazzjoni introdotta permezz tal- determinazzjoni ta' xi procedura gudizzjarja, izda sabiex jigi indirizzat l- ksur ta' drittijiet fondamentali illi kien gie hemm -il darba konstatat kemm minn din il-Qorti u kif ukoll mill-Qorti Ewropea. Permezz ta' dawn l-emendi l-legislatur holoq mekkanimzu ghas-sidien sabiex jitolbu awment fil-kera relattiva ghall-kirjiet protetti jew jitolbu r-ripreza tal-proprjeta` taghhom. Xejn minn dan ma jaffetwa d-determinazzjoni ta' din il-Qorti fir-rigward tal- lezjoni tad-drittjiet fondamentali kkawzata mill-ligi qabel dawn l-emendi, u filfatt f'din il-kawza stess l-appellant inghata kumpens ghal-lezjoni tad-dritt fondamentali tieghu ghat-tgawdija pacifika tal-proprjeta` ghaz-zmien qabel l-introduzzjoni tal-emendi, filwaqt illi dawn l-emendi holqu rimedju ghalih sabiex ikun jista' jirriprendi lura l-pussess tal-fond jew jawmenta l- Illi dawn l-emendi jirrispettaw kemm id-dritt tas-sidien illi jitolbu revizjoni fl-ammont ta' kera mhallsa mill-inkwilini u d-dritt taghhom illi jitterminaw il-kirja f'certu cirkostanzi, u d-dritt tal-inkwilin ghall-access ghall-Qorti sabiex jiddefendi l-pozizzjoni tieghu b'mod shih fi proceduri intizi proprju ghad-determinazzjoni ta' dawn il-kwistjonijiet. Ghalhekk il- Qorti hija tal-fehma illi l-effett retroattiv ta' dawn l-emendi m'huwiex leziv tad-drittijiet fondamentali tal-appellant. Fid-dawl ta' dan il-Qorti tqis illi l-ewwel Qorti kienet korretta meta ddeċidiet illi t-talba ghall-izgumbrament tal-appellata Grima ma kenitx materja li setghat tigi deciza minnha izda biss mill-Bord li Jirregola l-Kera. Permezz tal-Artikolu 12B il-legislatur introduca mekkanizmu quddiem il- qrati ordinarji permezz ta' liema l-appellant jista' jitlob jew l-awment tal- kera jew it-terminazzjoni tal-kirja. Huwa car mid-dicitura ta' dan l-artikolu illi din il-procedura ghandha tigi segwita f'kull kaz, ikkonsidrat illi is-sub- inciz numru 11 jipprovdi proprju illi: "Id-dispożizzjonijiet ta' dan l-artikolu għandhom ukoll japplikaw fil- każijiet kollha fejn kwalunkwe enfitewsi, subenfitewsi jew kirja fir- rigward ta' dar ta' abitazzjoni regolata taħt l-artikoli 5, 12 jew 12A tkun ta' skadiet minħabba deċiżjoni proporzjonalità bejn il-valur tal-proprjetà u l-ammont li għalih huwa ntitolat sid il-kera u l-persuna li kienet l-enfitewta, is-subenfitewta jew il- tal-qorti msejsa in-nuqqas fuq kerrej għadha tokkupa d-dar bħala r-residenza ordinarja tagħha fl-10ta' April 2018. F'dawn il-każijiet is-sid ma jistax jipproċedi biex jitlob l- iżgumbrament tal-okkupant mingħajr ma jagħmel użu minn qabel tad- dispożizzjonijiet ta' dan l-artikolu". Ghalhekk l-ewwel Qorti kienet korretta meta ddeċidiet illi l- izgumbrament tal-appellata Woodhouse Scicluna hija kwistjoni mhollija fil-kompetenza tal-Bord Li Jirregola l-Kera u li ma kenitx ordni li setgha jigi maghmula minnha galadarba instab illi l-Artikolu 12B innifsu ma kienx leziv tad- drittijiet tal-appellant. Ghaldaqstant dan l-aggravju qieghed jigi michud. Permezz ta' dan l-aggravju l-appellant jilmenta illi l-kumpens pekunarju u non-pekunarju akkordat mill-ewwel Qorti m'huwiex proporzjonali meta kkomparat mat-telf ta' aktar minn miljun ewro (€1,000,000) rapprezentanti introjtu ta' kera u inghata minghajr ebda bazi Jsostni illi l-konsiderazzjoni tal-ewwel Qorti illi l- kumpens kellu jigi ridott fid-dawl taz-zmien illi halla l-appellant qabel ma ntavola dawn il-proceduri hija zbaljata u f'dan ir-rigward jaghmel referenza ghas-sentenzi ta' din il-Qorti fl-ismijiet Joseph Attard Demanuele vs Avukat Generali tat-12 ta' Gunju 2017 u John Sachdev vs L-Avukat tal- Istat tas-17 ta' Gunju 2020 u s-sentenza tal-Qorti Ewropea fl-ismijiet Jilmenta mill-fatt illi l-ewwel Qorti ma haditx in konsiderazzjoni l-principji elenkati fil-kawzi ndikati u lanqas ma hadet kont tal-fatt illi l-ante kawza tieghu kienet diga provat tizgombra lill- inkwilini permezz ta' proceduri ordinarji li gew decizi kontra taghha u illi l- ante kawza tieghu kellha tabilfors terga tidhol f'enfitewsi temporanja mal- inkwilini minhabba li kien inhareg ordni ta' rekwizizzjoni fuq il-proprjeta` li kien tnehha biss wara li ommu kienet dahlet f'kuntratt ta' enfitewsi temporanja ulterjuri ma' Filippo Woodhouse Scicluna u ghalhekk il-ksur tad-drittijiet tieghu u tal-ante kawza tieghu beda fis-sena 1979 u mhux mis-sena 2000 mal-gheluq tal-enfitewsi temporanja. Jsostni wkoll illi l-argument tal- ewwel Qorti illi wara l-emendi introdotti permezz tal-Att XXVII tas-sena 2018 huwa ghandu issa rimedju effettiv u ma jisthoqqlux danni pekunarji huma zbaljat ghaliex huwa kien diga intavola dawn il-proceduri meta dawn l-emendi dahlu fis-sehh u ghamluha cara illi ma jistghax jitlob l- Skont l-appellant id-danni pekunarji li ghandhom jigu likwidati favur tieghu ghandhom ikunu almenu n-nofs ta' dak mitluf minnu u cioe` cirka €450,000. L-Avukat Generali irribatta li l-qrati kostituzzjonali ma jillikwidawx danni civili izda danni ghall-ksur ta' jeddijiet fondamentali tal-bniedem u li fil-kalkolu ta' just satisfaction f'kazijiet bhal dawn m'ghandux jigi meqjus il-kriterju tad-differenza bejn il-valur tal-fond vojt u l-valur tal-fond mikri minhabba d-differenza fin-natura bejn il-kumpens f'kawzi ta' natura civili u l-kumpens f'kawzi ta' natura kostituzzjonali. Ma jaqbilx mal-argument tal-appellant illi l-ewwel Qorti kellha tahdem il-kumpens fuq il-bazi ta' kemm tilfu flejjes matul iz-zminijiet ghaliex il-kumpens li jrid jinghata huwa ghall-ksur tad-dritt fondamentali u mhux danni civili ghal opportunita mitlufa, b'referenza ghas-sentenza fl-ismijiet Victor Sarlo et v. Avukat Jargumenta wkoll illi l-istima prezentata mill-Perit quddiem l-ewwel Qorti hija biss stima u ghalhekk soggettiva u l-appellant naqas milli juri li bata' xi zvantagg ekonomiku konkrett fuq il-kera tal-post, b'referenza ghas-sentenza fl-ismijiet Agnes Scala de Calleja Bezzina Cassar Stivala Sacco Graham Hartley v. Kummissarju tal- Artijiet et tat-18 ta' Marzu 2013 fejn kien gie deciz illi l-attrici kellha tressaq prova illi kien hemm min kien lest ihallas dak il-valur u li effettivament tilfet kirjiet b'dik il-kera. Fid-dawl ta' dan l-Avukat Generali jsostni illi l-appellant ma gabx prova ta' kemm, tul is-snin, kien hemm min kien lest ihallas dak il-valur, u lanqas li effettivament tilfu kirjiet b'dak il- valur ta' kera hekk kif imsemmi mill-perit. Izid ukoll illi skont il- jittrattaw mizuri fil-qasam akkomodazzjoni socjali l-kumpens li ghandu jigi moghti lis-sidien minhabba din l-interferenza ghandu jkun anqas mill-kumpens shih li seta' kien dovut kieku wiehed kellu jistrieh fuq l-indikaturi tas-suq liberu, u li apparti minn hekk l-ammont ta' danni likwidat mill-ewwel Qorti huwa konformi ma' dak likwidat f'bosta sentenzi ohra ta' din il-Qorti. konsiderazzjonijiet: Fis-sentenza is-segwenti "Ikkunsidrat ulterjorment dwar il-kumpens: "Illi l-Qorti allura ser tiehu kont li fis-sena 2018 b'effett mill-10 ta' April, 2018 giet introdotta emenda effettiva fil-ligi accessibbli ghas-sid tal-fond u cioe`' r-rikorrent, liema ligi tippermetti li l-kera tigi awmentata mill-bidu tas-sena partikolari li jigi ntavolat irrikors. Tenut kont ukoll ghalhekk li dan ir-rimedju kien accessibbli ghar-rikorrent b'effett mis-sena 2018, l- Qorti tqis li fil-kalkolu talkumpens taghha ghandha tigi eskluza is-sena 2018 u s-snin sussegwenti. Il-Qorti tqis li l-Istat ma ghandux jaghmel tajjeb ghad-decizjoni unilaterali tar-rikorrent jekk jipprezentax jew le rrikors quddiem il-Bord tal-Kera fl-istess sena 2018 kif kienet tippermettilu l-ligi. Ghalhekk finalment din il-Qorti ser tordna lhlas ta' kumpens favur ir-rikorrent stante d-decizjoni taghha fittermini tal-ewwel talba fir-rikors kostituzzjonali, kalkolat arbitrio boni viri fuq il-kalkoli tas- sena 2017 fis-somma ta' (€61,200 - €767.32) sittin elf, erba' mija u tlieta u tletin Euro (€60,433). "Danni non-pekunjarji: "Illi din il-Qorti tikkunsidra li d-diskrezzjoni dwar il-quantum talkumpens moghti tibqa' dejjem f'idejn il-Qrati taghna u ficcirkostanzi din il-Qorti ma jidrilhiex li ghandha tiddipartixxi mill-linja kwazi kostanti mehuda mill- Qrati taghna. "Minn rassenja tal-gurisprudenza tal-Qrati taghna u wkoll izda dik Ewropea, sallum il-kumpens non-pekunjarju likwidat normalment ikun is-somom €3,000 (ara Cassar -vs- Malta deciza nhar it-30 ta' Jannar, 2018 (App. Vide wkoll ghar-rassenja talgurisprudenza in materja Josephine Dyer f'isimha proprju u kif ukoll bhala prokuratrici tal- imsiefra Anna Maria Cumbo, Patricia Mifsud Grech u Greta Mc Gahern Rodwell et vs L-Onorevoli Prim Ministru et. (PA (Kost) (JZM) - 28 ta' "Fic-cirkustanzi odjerni l-Qorti gia nnotat li kienet ghazla tarrikorrent u l- ante-kawza tieghu li jintavola l-kawza biss fis-sena 2018 ghalkemm il- kuntratt ta' cens inkwistjoni skada fis-sena 2000. F'dawn ic-cirkustanzi u fic-cirkustanzi kollha tal-kaz kif esplorati f'din id-decizjoni l-Qorti tqis li ghandha thares lejn kumpens ghal danni mhux pekunjarji fil-medja tad- decizjonijiet suesposti fis-somma ta' disat elef Euro (€9,000)". Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Il-Qorti tibda billi tirrileva illi huwa minnu dak argumentat mill- Avukat tal-Istat illi f'kazijiet bhal dak ta' llum fejn il-ksur ikun sehh b'konsegwenza ta' mizuri intizi ghal ghanijiet legittimi fl-interess generali u in partikolari ghal akkomodazzjoni socjali, il-quantum tad-danni ma jkunx jirrifletti l-valur fuq is-suq liberu shih. Dan filfatt jinsab ikkonfermat fil-gurisprudenza tal-Qorti Ewropea, fejn gie deciz illi "measures intended Il-Qorti ma taqbilx pero mal-argument tal-Avukat tal-Istat illi l- appellant kellu jgib prova illi kien hemm persuni li kienu effettivament lesti li jikru l-proprjeta` inkwistjoni ghall-prezz indikat mill-Perit Tekniku. tad-dispozizzjonijiet tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta qabel l-emendi tal-2018 kienu ftit ic-cirkostanzi li kienu jippermettu lill-appellant jiehu lura l-proprjeta` tieghu bil-pussess battal sabiex ikun jista' jpoggiha ghall-kiri fuq is-suq liberu. Filfatt, tentattiv da parti tal-ante kawza tieghu sabiex tizgombra lill-inkwilini permezz ta' kawza quddiem il-Bord Li Jirregola l- Kera kien minghajr success u l-Bord ikkonferma d-dritt tal-inkwilini li jkomplu jirrisjedi f'dan il-fond. Fid-dawl ta' din ir-retroxxena il-Qorti tqis illi m'huwiex gust illi jigi pretiz li l-appellant igib prova li kien hemm persuni li kienu lesti li jikru l-fond inkwistjoni ghall-prezz indikati mill-Perit Tekniku, galadarba ma kien hemm l-ebda skop ghalih dak iz-zmien illi jfittex inkwilini ohra meta kien jaf li b'effett tal-ligi li qed tigi mpunjata b'din il- kawza ma kienx ser ikun possibli ghalih illi jidhol fi ftehim ta' kera ma' inkwilini godda ghaliex ma setghax jghaddilhom il-pussess battal ta' dan il-fond li kien qieghed fil-pussess tal-appellata taht sistema ta' kera Imbaghad fir-rigward tal-argument tal-appellant illi l-ante kawza tieghu kienet giet imgieghla tidhol f'kuntratt iehor ta' enfitewsi temporanja ma' zewg l-appellata, il-Qorti tirrileva illi xejn minn dan ma jirrizulta mill- atti tal-kawza. Mix-xhieda ta' Mario Ritchie, rapprezentant tal-Awtorita` tad-Djar, jirrizulta illi ma kien hemm l-ebda tip ta' korrispondenza mas-sid tal-proprjeta` u lanqas mal-enfitewta qabel ma harget l-Ordni ta' Rekwizizzjoni. Din ix-xhieda tikkontradici l-argument tal-appellant illi l- avventi kawza tieghu kienet giet sfurzata tidhol f'kuntratt iehor ta' enfitewsi temporanja permezz tal-hrug ta' Ordni ta' Rekwizizzjoni. Ghalhekk fil-fehma tal-Qorti l-ewwel Qorti kienet korretta meta ikkonsidrat illi l-lezjoni tad-dritt fundamentali tal-appellant ghat-tgawdija pacifika tal- proprjeta` tieghu ghandha titqies illi bdiet meta skada l-kuntratt ta' segwenti skeda: Skont ir-rapport tal-Perit Tekniku AIC Mario Axisa, il-valur lokatizju annwu tal-fond inkwistjoni, eskluz il-mobbli, huwa skont kif indikat fis- Valur Lokatizju Annwali Ghalhekk, bejn is-sena 2000 u April tas-sena 2018, il-qliegh li seta' jigi ppercepit mill-appellant minn kirja fis-suq liberu kien ikun fl-ammont ta' €976,000. Din il-Qorti ma taqbilx mal-likwidazzjoni maghmula mill-ewwel Qorti fir-rigward tad-danni pekunarji sofferti mill-appellant. Ghalkemm huwa minnu illi f'kawzi konsimili d-danni likwidati ma jkunux jirriflettu l-valur tal- proprjeta` fuq is-suq liberu, tenut kont tal-ghan legittimu u fl-interess pubbliku li kagun tieghu tkun sehhet l-interferenza, l-likwidazzjoni li saret ness mall-ammont komplessiv ta' kera mitlufa skont kif indikat fir-rapport peritali, u l-ewwel Qorti ma tat l-ebda motivazzjoni dwar ir-ragunijiet li wasluha ghas-somma ta' €60,433, li hija ftit aktar minn 6% tal-kera komplessiva li l-appellant seta' jippercepixxi fuq is-suq liberu fuq medda ta' Minkejja illi d-danni likwidati mill-Qorti ma jirraprezentawx kumpens shih ghall-kirjiet mitlufa mill-appellant minhabba l-ghan legittimu tal-ligi, ghandu jkun hemm konnessjoni oggettiva bejn il- fatti tal-kawza u l-likwidazzjoni maghmula mill-Qorti. Fil-fehma ta' din il-Qorti l-ammont ta' danni likwidati mill-ewwel Qorti huwa baxx wisq. Huwa minnu l-fatt illi l-ligi impunjata kienet b'mod generali giet introdotta ghal ghan legittimu, ossia sabiex persuni ma jispiccawx minghajr akkomodazzjoni, izda mill-provi prodotti fil-mori ta' din il-kawza jirrizulta manifestament illi l-appellata Woodhouse Scicluna u zewgha ma kinux jehtiegu din il-protezzjoni, u kienu bbenefikaw mill-applikazzjoni ta' din il-ligi biss ghaliex il-legislatur ma kienx ha hsieb illi jinkludi dawk id- dispozizzjonijiet necessarji biex jassigura illi din il-protezzjoni jibbenifikaw minnha biss dawk l-individwi li verament kienu jehtieguha. ikkonsidrat illi mill-provi jirrizulta li l-appellata u zewgha huma l- proprjeta`rji ta' numru kbir ta' proprjetajiet li l-valur komplessiv taghhom jizboqq il-hames miljun ewro (€5,000,000), li jkompli jaggrava ghalhekk in-nuqqas ta' proporzjonalita tal-mizuri inkwistjoni. Il-Qorti ser tiehu in konisderazzjoni s-segwenti fatturi sabiex tasal ghal-likwidazzjoni tad-danni dovuti lill-appellant: i. Ma jirrizultax illi l-inkwilini ma kinux f'pozizzjoni li jhallsu kera xierqa, u anzi jirrizulta li huma s-sidien ta' numru kbir ta' proprjetajiet li l-valur komplessiv taghhom huwa fil-miljuni; L-isproporzjon fid-differenza bejn il-kera percepita u dik li setghet tkun percepita fis-suq hieles li kieku ma kinitx kontrollata bil-ligi; Iz-zmien li damu l-appellant u l-avventi kawza tieghu ibatu minn dan in-nuqqas ta' proporzjonalita`; L-inerzja tal-Istat meta baqa` passiv ghal tul irragjonevoli ta' zmien sabiex jipprova jirrimedja ghas-sitwazzjoni b`legislazzjoni appozita u dan minkejja diversi sentenza moghtija kemm minn din il-Qorti u kemm mill- Qorti Ewropea li kkonfermaw illi d-dispozizzjonijiet relattivi tal-Kapitolu 158 tal-Ligijiet ta' Malta kienu lezivi tad-dritt fondamentali ghat-tgawdija pacifika tal-proprjeta`; Il-kera mhallsa mill-inkwilini, li ghandha titnaqqas mill-ammont It-tiswijiet fil-fond maghmula mill-inkwilini a spejjez taghhom, li jghollu l-valur tal-proprjeta` a beneficcju tal-appellant. Tenut kont ta' dawn ic-cirkostanzi kollha, din il-Qorti hija tal-fehma li d-danni pekunarji dovuti lill-appellant ghandhom ikunu fis-somma ta' tlett mitt elf ewro (€300,000). Rigward id-danni non-pekunarji, il-Qorti tqis illi s-somma ta' disat'elef ewro (€9,000) likwidata mill-ewwel Qorti, li tissarraf fl-ammont ta' €500 ghal kull sena illi l-appellant sofra ksur tad- drittijiet fondamentali tieghu, hija korretta ikkonsidrat illi ssegwi l-prassi tal-Qrati Maltin u l-Qorti Ewropea fuq dan il-punt. Ghaldaqstant dan l-aggravju qieghed jigi milqugh sa fejn jitratta l- kumpens tad-danni pekunarji sofferti mill-appellant, li din il-Qorti qed tillikwida fl-ammont ta' tlett mitt elf ewro (€300,000) minflok is-somma ta' sittin elf, erba' mija u tlieta u tletin ewro (€60,433) likwidata mill-ewwel Ghal dawn il-motivi, il-Qorti taqta' u tiddeciedi billi filwaqt illi tilqa' limitatament ir-raba' aggravju tal-appellant sa fejn dan jitratta l-kwistjoni tal-kumpens pekunarju u tirrevoka dik il-parti tas-sentenza appellata fejn illikwidat il-kumpens pekunarju dovut lil appellant fis-somma ta' sittin elf, erba' mija u tlieta u tletin ewro (€60,433) u minflok tiffissa l-kumpens pekunarju dovut fis-somma ta' tlett mitt elf ewro (€300,000), tichad il-bqija tal-aggravji tal-appellant u tikkonferma l-bqija tas-sentenza appellata, u tordna lill-Avukat tal-Istat ihallas is-somma ta' tlett mija u disat' elef ewro (€309,000) rapprezentanti danni pekunarji u non-pekunarji lill-appellant. mill-Avukat tal-Istat. L-ispejjez tal-ewwel istanza jibqghu kif decizi mill-ewwel Qorti, filwaqt illi l-ispejjez ta' dan l-appell jithallsu in kwantu ghal 75% mill-appellant u 25% Deputat Registratur mb