QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR. IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar il-Ġimgħa, 27 ta' Ottubru, 2017 Numru 10 Appell Ċivili Numru 1198/2011AE Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar u Avukat Ġenerali Dawn huma żewġ appelli, wieħed tal-Avukat Ġenerali u l-ieħor tal- Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar ["l-Awtorità"], minn sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fis-17 ta' Ġunju 2013 li ħassret pjan lokali mħejji mill-Awtorità li jolqot ħażin proprjetà tas- soċjetà attriċi. Il-fatti relevanti huma dawn: L-attriċi hija sidt fond f'San Ġwann li għandu tliet sulari u semi-basement. Billi dehrilha illi pjan lokali maħruġ mill-Awtorità u approvat mill-ministru responsabbli kien jolqot Appell Ċivili Numru 1198/2011 ħażin il-proprjetà tagħha, għax għamel limitu ta' għoli ta' żewġ sulari u semi-basement, l-attriċi fetħet din il-kawża tallum u talbet illi l-qorti: L-Avukat Ġenerali wieġeb hekk: tiddikjara li l-addozzjoni tal-pjan lokali fuq imsemmi kien illegali u abbużiv u fl-adozzjoni tiegħu ma ġew osservati l-proċeduri u regoli voluti mill-liġi, u f'kwalsiasi każ kien in kwantu jolqot il- proprjetà [tal-attriċi] hu irraġonevoli u bla bażi, u għalhekk tiddikjara l-istess pjan in kwantu jolqot il-fuq imsemmija proprjetà … … … null u bla ebda effett; tiddikjara l-għemil fuq imsemmi leżiv tad-drittijiet fundamentali [tal-attriċi] għal smigħ xieraq u għat-tgawdija tal-proprjetà tagħha u għan-non-diskriminazzjoni u dan bi ksur tal-artikolu 6 u 13 tal- Konvenzjoni Ewropea u tal-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokoll tal- istess Konvenzjoni; tiddikjara lill-intimati konsegwentement responsabbli għad-danni kkawżati lir-rikorrent, liema danni jiġu riservati għall-ġudizzju separat; tagħti kull provvediment meħtieġ u xieraq biex jiġu mħarsa l- jeddijiet fondamentali [tal-attriċi] fuq imsemmija inkluż it-tħassir tal-pjan lokali fuq imsemmi in kwantu jolqot il-proprjetà [tagħha].« »1. illi fl-ewwel lok u in linea preliminari s-soċjetà attriċi għandha tid- dikjara fuq liema disposizzjoni tal-liġi qiegħda tibbaża l-azzjoni tagħha u a bażi ta' liema provvedimenti tal-liġi qiegħda ssejjes it-talbiet kif redatti fir-rikors fl-ismijiet premessi; »2. illi fit-tieni lok u wkoll in linea preliminari l-esponent jeċċepixxi n- nuqqas ta' kompetenza ta' din l-onorabbli qorti fil-vesti ordinarja tagħha milli tieħu konjizzjoni u konsegwentement milli tippronunzja ruħha dwar it-tieni talba attriċi in kwantu din it-talba hija waħda ta' natura kostituzzjonali li tista' ssir biss, salv il-każ eċċezzjonali, wara li jkunu ġew eżawriti r-rimedji ordinarji; »3. illi subordinatament u bla preġudizzju għas-suespost, ukoll in linea preliminari, din l-onorabbli qorti, fl-eventwalità li tiġi mitluba, għandha fi kwalunkwe każ tiddeklina milli teżerċita l-kompetenza kostituzzjonali tagħha fil-każ odjern stante d-disponibilità ta' rimedju ordinarju effettiv għas-soċjetà attriċi, jekk ikun il-każ, kif evidentement jidher mill-ewwel talba attriċi; »4. illi subordinament u bla preġudizzju għas-suespost, fil-mertu, l- allegazzjonijiet tas-soċjetà attriċi huma infondati fil-fatt u fid-dritt għar- raġunijiet segwenti: »5. illi fl-ewwel lok il-proċess li ġab fis-seħħ id-dispożizzjonijiet dwar il- pjan lokali in kwistjoni huwa wieħed leġislattiv, liema proċess inkluda konsultazzjoni pubblika wiesgħa u għalhekk is-soċjetà rikorrenti kellha kull opportunità li tressaq il-proposti tagħha dwar il-pjan lokali San Ġwann West Building Heights and Urban Design f'dak l-istadju; Falcon Investments Limited v. Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar et »6. illi effettivament il-proċess ta' approvazzjoni tal-pjan ta' struttura sar permezz ta' mozzjoni mressqa għall-approvazzjoni tal-Kamra tad- Deputati fil-5 ta' Lulju 2006 u dan a tenur tal-artikolu 22 tal-Kap 356 tal-Liġijiet ta' Malta; »7. illi l-pjani lokali kollha, inkluż dak in kontestazzjoni, saru skont il- kriterji applikabbli u fil-parametri tal-liġi; »8. illi ma jeżisti ebda "dritt fundamentali" li wieħed jiżviluppa l- proprjetà tiegħu b'mod li ma huwiex konformi mal-liġijiet li jirregolaw l- iżvilupp tal-bini; »9. illi għalhekk l-allegazzjonijiet tas-soċjetà attriċi li l-adozzjoni tal- pjan lokali in kwistjoni hija illegali, abbużiva u irraġjonevoli fil-konfront tagħhom, kif ukoll l-insinwazzjoni li ma ġewx osservati l-proċeduri u d- dettami tal-liġi hija legalment insostenibbli; »10. illi fid-dawl tas-suespost ukoll m'hemm ebda bażi legali sabiex is- soċjetà rikorrenti titlob xi dikjarazzjoni ta' responsabiltà da parti tal- esponent għal finijiet ta' danni allegatament sofferti mid-deċiżjoni tal- Parlament dwar il-pjan lokali in kwistjoni.« L-Awtorità wieġbet hekk: »1. preliminarjament, is-soċjetà attriċi trid tiddikjara abbażi ta' liema dispożizzjoni tal-liġi qed issejjes l-azzjoni tagħha. Jekk din hija azzjoni ta' stħarriġ ġudizzjarju dwar għemil amministrattiv, l-azzjoni hija perenta jew ma ġietx intavolata entro t-terminu kontemplat fl-artikolu 469A (3) tal-Kap. 12 liema terminu jiddekorri minn meta s-soċjetà rikorrenti saret taf, jew setgħet saret taf, bl-approvazzjoni tal-pjan lokali li qed jiġi attakkat f'din il-kawża; »2. illi preliminarjament ukoll, jekk is-soċjetà attriċi tiddikjara li din m'hiex azzjoni ta' stħarriġ ġudizzjarju dwar għemil amministrattiv, allura trid tindika liema disposizzjoni tal-liġi tagħtiha l-jedd li tmexxi din ix-xorta ta' azzjoni u tressaq it-talbiet kif kontenuti fir-rikors maħluf; »3. illi preliminarjament ukoll, in kwantu għat-talba relattiva għall- inklużjoni o meno tal-art de quo fil-pjan lokali in kwistjoni, l-awtorità intimata mhijiex il-leġittimu kontradittur, stante li l-awtorità intimata m'għandhiex il-vires legali illi tinkludi art fil-pjan lokali u dan peress illi tali setgħa tispetta lill-leġislatur. Jiġi rilevat illi l-involviment tal-awtorità intimata fil-każ ta' tfassil u l-approvazzjoni tan-North Harbour Local Plan huwa li tapprova abbozz tal-istess pjan lokali, liema abbozz biex jiġi fis-seħħ jeħtieġ ad validitatem l-approvazzjoni ministerjali jew parlamentari skond il-każ; »4. illi l-proċess ta' approvazzjoni tal-pjan lokali de quo sar mill- ministru responsabbli fit-3 t'Awissu 2006 u dan a tenur tal-Kap. 356 li allura jfisser li l-awtorità eċċipjenti mhix il-leġittimu kontradittur; »5. illi fil-meritu u mingħajr preġudizzju għas-sueċċepit, it-teżi pro- posta mis-soċjetà rikorrenti illi l-aġir tal-eċċipjenti jammonta għal es- proprjazzjoni jew kontroll ta' użu tal-proprjetà tal-mittenti mingħajr ħlas ta' ebda kumpens hija infondata fil-fatt u fid-dritt; Appell Ċivili Numru 1198/2011 »6. illi l-awtorità intimata qdiet l-inkarigu tagħha fil-kumpilazzjoni u tlestija tal-pjan lokali in ottemperanza mal-provvedimenti tal-llġi, kif ukoll skond il-kriterji u policies applikabbli; »7. illi mingħajr preġudizzju s-soċjetà rikorrenti għandha tressaq prova tat-titolu tagħha dwar l-art imsemmija fir-rikors promotur sabiex jiġi radikat l-interess ġuridiku tagħha u fin-nuqqas l-eċċipjenti tirriserva d-dritt li tressaq l-eċċezzjoni dwar in-nuqqas ta' interess ġuridiku; »8. illi mingħajr preġudizzju għas-sueċċepit m'hemm assolutament ebda bażi fuq xiex is-soċjetà rikorrenti tista' titlob id-danni mill- eċċipjenti stante li din it-talba hija għal kollox infondata fil-fatt u fid-dritt. »9. illi għaldaqstant it-talbiet attriċi huma għal kollox infondati fil-fatt u fid-dritt u għandhom jiġu miċħuda; »10. illi kwantu għall-involviment tal-awtorità intimata fl-adozzjoni tal- pjan lokali u l-provvedimenti tal-liġi applikabbli, l-eċċippjenti tirrileva illi ai termini tal-artikolu 27(2)(a) tad-Development Planning Act (Act I tal- 1992) waqt il-preparazzjoni għal local plan l-awtorità intimata għandha tgħarraf lill-pubbliku b'dawk il-materji li bi ħsiebha tqis u għandha tagħti opportunità xierqa lill-individwi u lill-organizzazzjonijiet biex jagħmlu l-kummenti tagħhom. Ai termini tal-art. 27(2)(b) meta l-pjan lokali jkun imfassal l-awtorità intimata għandha tippubblika l-istess flimkien ma' stqarrija tal-kummenti li tkun irċeviet u r-reazzjoni tagħha għal dawk l-ilmenti. L-awtorità għandha tistieden li jsirulha kummenti dwar il-pjan jew policies fi żmien speċifikat ta' mhux anqas minn sitt ġimgħat; »11. fil-każ de quo id-draft NHLP ġie publikat għal konsultazzjoni pubblika minn April 2000 sal-15 ta' Lulju 2000; »12. l-awtorità intimata approvat il-pjan lokali fit-2 ta' Mejju 2006 u l- istess pjan lokali ġie sussegwentement approvat mill-ministru kon- ċernat fit-3 t'Awissu 2006. Hekk kif il-pjan jiġi approvat mill-ministru l- awtorità intimata tippublika l-istess pjan flimkien mar-rappreżent- azzjonijiet li jkunu saru u r-risposti tal-istess awtorità għal tali rap- preżentazzjonijiet; »13. illi kwantu għar-rimedji disponibbli wara li pjan lokali jiġi approvat, l-eċċipjenti tirrileva illi l-artikolu 28(2) tad-Development Planning Act (Act I tal-1992) jipprovdi li persuna tista' titlob għal tibdil żgħir fil-pjan iżda art. 28(4) jipprovdi illi tibdil fil-height limitation m'huwiex tibdil żgħir. Tibdil li m'huwiex meqjus bħala tibdil żgħir ikun jirrikjedi l-istess proċedura ta' tfassil ta' pjan lokali; »14. illi kwantu għar-raġuni tal-kambjament fl-għoli tal-art tas-soċjetà rikorrenti, l-awtorità intimata tirrileva illi din hija essenzjalment kwistjoni ta' planning. L-ewwel qorti qatgħet il-kawża hekk: »1. tiċħad l-eċċezzjoni tal-Avukat Ġenerali ta' nuqqas ta' kompetenza biex il-qorti tieħu konjizzjoni tat-tieni talba, salv għal dak li ngħad [fil- konsiderazzjonijiet]; »2. tiċħad l-ewwel eċċezzjoni tal-awtorità għal dak li jingħad fir- rigward tal-aritkolu 469A(3) tal-Kap. Falcon Investments Limited v. Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar et »3. tiċħad l-eċċezzjoni tal-awtorità li m'hijiex leġittimu kontradittur; fis-sens »4. tilqa' tal-bini Wentworth Buildings, Triq il-Kittien kantuniera ma' Triq il-Qasab kantuniera Triq il-Qrempuċ, St Peter's, Ħaż-Żabbar, Malta ma ġietx osservata l- proċedura kontemplata mil-liġi (artikolu 27 tal-Kap. 356) fosthom li l- awtorità ma tatx tagħrif lill-pubbliku li fejn hemm dan il-bini l-iżvilupp ser ikun limitat għall-għoli ta' żewġ sulari u semi-basement, meta fir- realtà l-bini hu diġà għoli tliet sulari u semi- basement; fir-rigward »5. tiddikjara null l-ordni tal-Gvern ta' Malta fin-North Harbour Local Plan li Wentworth Buildings, Triq il-Kittien kantuniera ma' Triq il-Qasab kantuniera Triq il-Qrempuċ, St Peter's, Ħaż-Żabbar proprjetà tal-kumpannija attriċi għandu jkun soġġett għall-għoli ta' żewġ sulari u semi- basement; »6. tiddikjara li m'huwiex meħtieġ li tippronunzja ruħha dwar it-tieni talba; »7. tiċħad it-tielet talba in kwantu l-kumpannija attriċi qiegħda terġa' titqiegħed fil-posizzjoni li kienet qabel ġiet ppubblikata l-verżjoni finali tan-North Harbour Local Plan għal dak li jikkonċerna l-proprjetà tagħha; »8. b'riferenza għar-raba' talba tiddikjara li ma tara l-ebda bżonn li tagħti xi provvediment ieħor. »Spejjeż a karigu tal-konvenuti.« L-ewwel qorti fissret hekk ir-raġunijiet li wassluha għal din id-deċiżjoni: »Konsiderazzjonijiet. Fil-qosor il-fatti huma s-segwenti: l-attriċi hi sid tal-fond Wentworth. Il-bini jikkonsisti fi tliet sulari u semi-basement. Fl-ebda stadju tal-proċeduri ma tressaq xi dubju li l-bini hu kopert minn permess. Fis-sena 2000 kien ġie ppubblikat draft North Harbour Fit-2 ta' Mejju 2006 il-pjan lokali ġie approvat mill-awtorità konvenuta u fit-3 ta' Awissu 2006 ġie approvat mill- ministru responsabbli mill-awtorità. Fl-2010 l-attriċi għamlet applikazzjoni għal outline de- velopment permit sabiex twaqqa' l-bini eżistenti u tibni tliet basement levels, sular semi-basement, tliet sulari u penthouse (PA05119/10). It-talba ġiet miċħuda. Bħalissa hemm appell quddiem it-Tribunal tal-Ippjanar. »v. F'Lulju 2006 però fis-San Ġwann Local Plan fejn hemm il-bini tal-attriċi, ġie approvat għoli tal-bini jkun ta' żewġ sulari u semi-basement. F'dak l-istadju tal-konsultazzjoni kien mitmum. Min-naħa tal-awtorità ma tat l-ebda raġuni għalfejn dan is-sit ġie limitat għall-għoli ta' żewġ sulari u semi- basement. Appell Ċivili Numru 1198/2011 Il-blokk bini in kwistjoni fih tliet sulari u semi-basement. Saħansitra l-attriċi kienet bigħet parti minnu u terza persuna kienet applikat mal-awtorità konvenuta u ngħatat permess sabiex tibni sular ieħor (4326/00). »Il-perit Frans Mallia German, Assistant Forward Planning mal-awtorità, xehed:- »"Nerġa' ntenni li mir-riċerka li għamilt jien, ma sibt l-ebda records li juru kif din iż-żona kienet qabel il-pjan lokali. Nafu żgur li fiż- żona fejn għandhom il-bini l-attriċi, dik żgur kienet żona ta' tlieta. Imma ma nafx għax ma sibtx fir-riċerka li għamilt x'wassal biex naqset għal tnejn. Meta tkun qed tifformola l-pjan lokali u tkun ser tbiddel il-height limitation, suppost ikollok bil-miktub x'kienet ir- raġuni li wasslet biex titnaqqas il-height limitation. Imma f'dan il- każ kif diġà għidt ma sibt assolutament xejn. »"… … … fid-draft local plan ma kienx hemm indikazzjoni tal- height limitations ser jiġi għal żewġ sulari. Għalhekk huwa minnu li l-attriċi ma setgħatx toġġezzjona fuq xi ħaġa li ma kenitx fid-draft local plan."« Hu minnu li l-kumpannija attriċi tidher li fl-istess proċeduri qiegħda tilmenta mill-aġir tal-konvenuti kemm mill-aspett amministrattiv u wkoll għal dak li jikkonċerna drittijiet fundamentali. Din il-qorti għandha kompetenza biex tqis ilmenti relatati mad-drittijiet fundamentali, iżda l- ewwel għandhom jitqiesu r-rimedji ordinarji. Inoltre, l-attriċi naqset milli tiddikjara li bl-azzjoni qiegħda tfittex għall-stħarriġ ta' għemil ammi- nistrattiv taħt l-artikolu 469A tal-Kap. Hu evidenti li fir-rigward tal- ewwel talba l-attriċi baqgħet sal-aħħar ma kkommettitx ruħha. Skond l-artikolu 23 tal-Att dwar l-Ippjanar (Kap. 356) l-awtorità tħejji l-pjanijiet sussidjarji li jinkludu pjanijiet lokali, kif ukoll reviżjoni tagħhom. L-artikolu 27 tal-Kap. 356 kien jikkontempla l-proċedura li kellha tiġi segwita mill-awtorità fit-tħejjija ta' pjanijiet sussidjarji u reviżjoni tagħhom. Tali pjanijiet huma soġġetti għall-approvazzjoni tal- ministru responsabbli mill-awtorità. Il-proċedura hi intiża sabiex tagħti l-opportunità lill-pubbliku u organizazzjonijiet sabiex jagħmlu sotto- missjonijiet. L-artikolu 27 kien jipprovdi, kif wara kollox jipprovdi l- artikolu 58 tal-Kap. »Fid-dokument tan-North Harbour Local Plan jingħad:- L-awtorità ssostni li m'hijiex leġittimu kontradittur. Il-qorti ma taqbilx ġialadarba, kif rajna, b'liġi għandha l-poter li tagħmel pjanijiet Falcon Investments Limited v. Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar et sussidjarji. Il-fatt li biex il-pjan lokali jidħol fis-seħħ hemm bżonn l- approvazzjoni tal-ministru ma jfissirx li l-awtorità m'għandhiex locus standi. Il-proċess mexxietu kollu hi. L-awtorità ssostni li l-attriċi għandha tagħti prova tat-titolu. F'affidavit li ppreżenta Ivan Amri, direttur tal-kumpannija, qal: "Dwar il-provenjenza tat-titolu ngħid li Falcon Investment Limited illum għandha l-proprjetà in kwistjoni u dan wara li kienet fdiet iċ-ċens perpetwu li kien jiggrava l-art u li kien stabbilit favuriha b'kuntratt ta' ċens perpetwu tal-1 ta' Frar 1985 fl-atti tan-Nutar Dr Joseph Pesci". L-att ma ġiex anness mal-affidavit. Madankollu ladarba l- awtorità ma qajmet l-ebda oġġezzjoni għal dak li qal Ivan Amri, il- qorti ma tarax li għandha għalfejn tiddubita dwar dak li stqarr ix-xhud. Wara kollox l-istess konvenuti baqgħu passivi għal dak li qal. Issa f'dan il-każ partikolari hu evidenti li l-proċedura ma ġietx segwita, in kwantu:- »(a) L-awtorità kienet ippubblikat Draft San Ġwann Local Plan. Fid- dokument relattiv is-sit fejn jinsab il-bini tal-attriċi ma ġiex indikat li l- iżvilupp kien ser ikun ristrett għal żewġ sulari u semi-basement. Is-sit kienet immarkata bħala white area, jiġifieri post fejn jista' jsir bini għalkemm mhux definit x'bini seta' jsir. Għalhekk kuntrarjament għal dak li jsostnu l-konvenuti ma kienx possibbli li l-attriċi tagħmel is- sottomissjonijiet tagħha dwar bini b'żewġ sulari u semi-basement, għaliex fl-istadju meta suppost kienet qiegħda ssir il-konsultazzjoni l- awtorità ma ddikjaratx s'inhi l-intenzjoni tagħha. »(b) Fid-dokument finali li ġie approvat ukoll mill-ministru, is-sit fejn hemm il-fond tal-attriċi ġie għall-ewwel darba ddikjarat li l-iżvilupp li jista' jsir hu ta' żewġ sulari u semi-basement. Dan mingħajr ma ngħatat l-opportunità li jsiru sottomissjonijiet minn min seta' kellu interess. »Ċertament li f'dan il-każ m'għamlitux, u meta f'Lulju 2006 ġie ppubblikat id-dokument finali ma kienx hemm x'isir min-naħa tal-attriċi sabiex tipprova tikkonvinċiha li d-deċiżjoni meħuda kienet żbaljata. Il- qorti tinnota wkoll li kuntrarjament għal dak li jsostni l-Avukat Ġenerali fit-tweġiba ġuramentata, l-eżerċizzju li għamlet l-awtorità u approvat mill-ministru ma ġiex imressaq għall-approvazzjoni tal-Kamra tad- Deputati ġaladarba kien jitratta minn pjan lokali u mhux minn pjan ta' struttura (artikolu 22 tal-Kap. Ma jirriżultax li l-attriċi kellha rimedju alternattiv. Hu minnu li bħalissa hemm appell fir-rigward tal-applikazzjoni 5119/2010. Iżda l- pjan lokali attwali jagħmilha ċara li s-sit fejn hemm il-fond Wentworth jista' jsir żvilupp għoli żewġ sulari u semi-basement. Għalhekk fuq bażi ta' probabilità jekk mhux ċertezza, l-appell ser jiġi miċħud. Ir-riferenza li l-awtorità għamlet għall-artikolu 28(2) m'hijiex rilevanti ġaladarba fi kliemha stess tikkonferma li "art. 28(4) jipprovdi illi tibdil fil-height limitation mhuwiex tibdil żgħir. Tibdil li m'huwiex meqjus bħala tibdil żgħir ikun jirrikjedi l-istess proċedura ta' tfassil ta' pjan lokali". Li jfisser li l-uniku rimedju li għandha l-attriċi huma dawn il-proċeduri, jekk ma titħajjarx toqgħod tistenna sakemm l-awtorità konvenuta tirrevedi l- pjan lokali għaż-żona fejn hemm il-proprjetà tal-kumpannija attriċi. Meta tipproċessa applikazzjonijiet għall-permessi ta' żvilupp l- awtorità għandha dmir li tapplika l-pjanijiet lokali. Ċertament li l-qrati Appell Ċivili Numru 1198/2011 tal-ġustizzja għandhom ġurisdizzjoni li jistħarrġu jekk fit-tħejjija tal-pjan lokali l-awtorità segwietx il-proċedura kontemplata mil-liġi. Dan irris- pettivament jekk l-eżerċizzju jsir taħt l-artikolu 469A(b)(ii) tal-Kap. 12 jew a bażi ta' prinċipji oħra ta' liġi. Il-Kamra tad-Deputati bl-Att dwar l- Ippjanar (Kap. 356) tat lill-awtorità l-poter li tagħmel pjanijiet sussidjarji għall-Pjan ta' Struttura. Però l-leġislatur ried li tiġi segwita proċedura partikolari qabel jiġu addottati dawn il-pjanijiet. Minn qari tal-artikolu 27 hu altru milli evidenti li l-intenzjoni tal-leġislatur kienet li ġaladarba l- pjanijiet sussidjarji jolqtu liċ-ċittadin għandu jingħata vuċi u l-awtorità għandha dmir li tisma' x'għandu x'jgħid. Ġaladabra l-awtorità naqset milli tapplika dak li espressament tgħid il-liġi, dak li għamlet flimkien mal-ministru m'huwiex validu. Irrispettivament ta' x'kienet ir- raġuni li sar tibdil fid-dokument approvat, jibqa' l-fatt li hu irregolari għaliex ma sarx skond il-liġi. M'hemmx dubju li bl-artikolu 27 l- intenzjoni tal-leġislatur kienet sabiex jeskludi l-possibiltà li ċittadin jieħu sorpriża u jsib li ġew imposti restrizzjonijiet fuq sit proprjetà tiegħu mingħajr ma biss ikun ingħata l-opportunità li jagħmel sottomissjonijiet lill-awtorità. »Fl-eċċezzjonijiet l-awtorità għamlet riferenza għall-artikolu 469A(3) tal-Kap. 12, li jipprovdi għall-perjodu ta' dekadenza li fih azzjoni ta' għemil amministrattiv għandha tiġi proposta. Il-qorti għandha dubji serji kemm dan il-provvediment japplika għall-każ in eżami meta tqis li l-liġi tagħti l-poter lill-awtorità sabiex, bl-awtorizazzjoni tal-ministru, tagħmel pjanijiet sussidjarji li jorbtu liċ-ċittadin u bis-saħħa tal-istess liġi l-awtorità għandha d-dmir li tapplika l-istess pjanijiet fl-ipproċessar ta' applikazzjoni għall-iżvilupp (artikolu 33 tal-Kap. Għal din il- qorti l-pjan lokali iktar jikkwalifika bħala liġi sussidjarja milli att amministrattiv, li wara kollox ma japplikax għall-persuna waħda imma japplika fil-konfront taċ-ċittadin in ġenerali. Il-qorti temmen li l-leġislatur ta l-poter lill-awtorità sabiex tagħmel il-pjani sussidjarji meqjus ukoll id- dettall li wieħed irid jidħol fih u wkoll l-aspett tekniku; "There is no more characteristic administrative activity than legislation. »Taħt dan l-aspett il-qorti tqis li l-pjan lokali jista' jiġi kkontestat taħt l- artikolu 116 tal-Kostituzzjoni. F'dan il-kuntest issir riferenza għas- sentenza Carmelo Sheth v. Il-Ministru responsabbli mill-Ġustizzja u l- Intern et (839/2005) deċiża mill-Qorti tal-Appell fit-8 ta' Novembru 2005 li kkonfermat li l-liġi sussidjarja tista' tiġi kkontestata a bażi ta' dan il-provvediment. »F'kull każ għalkemm fit-tweġiba ġuramentata tal-awtorità ġie invokat l-artikolu 469A(3) tal-Kap. 12, m'hemmx prova li s-sitt (6) xhur kienu Falcon Investments Limited v. Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar et għaddew minn meta l-attriċi saret taf x'kien jipprovdi l-pjan lokali North Harbour Local Plan. Għal dak li jitratta l-ilmenti mill-aspett kostituzzjonali u l-eċċezz- jonijiet li ngħataw, m'huwiex meħtieġ li dawn jiġu kkunsidrati ġaladarba l-qorti qegħda tikkonkludi li l-ilment tal-attriċi kif propost fit-tieni para- grafu tal-premessi tar-rikors ġuramentat hu ġustifikat u qiegħda tagħti rimedju. Dan minkejja li jidher li t-teżi tal-Avukat Ġenerali għandha mis-sewwa fis-sens li ladarba għandu rimedji ordinarju, ma jistax jinvoka l-protezzjoni ta' provvedimenti relatati ma' drittijiet funda- mentali. Fir-rigward tat-tielet talba, m'hemm l-ebda prova li l-attriċi sofriet xi danni u f'kull każ qiegħda titqiegħed fl-istess posizzjoni li kienet qabel daħal fis-seħħ il-pjan lokali in kwistjoni.« L-Avukat Ġenerali u l-Awtorità appellaw b'rikors tat-2 ta' Lulju 2013 u tat-8 ta' Lulju 2013 rispettivament li għalihom wieġbet is-soċjetà attriċi fis-17 ta' Lulju 2013. Ma sar l-ebda appell inċidentali mis-soċjetà attriċi minn dik il-parti tas-sentenza li ċaħdet talbiet tagħha. Il-qorti sejra tibda billi tqis it-tielet aggravju tal-Avukat Ġenerali u t-tieni aggravju tal-Awtorità għax jekk jintlaqgħu ikun biżżejjed biex jintlaqa' l- appell, u ma jibqax meħtieġ li l-qorti tqis ukoll l-aggravji l-oħra. iż-żewġ aggravji effettivament igħidu illi l-ewwel qorti ma kienx imissha ħadet f'idejha ġurisdizzjoni li tmiss lit-Tribunal tar-Reviżjoni tal- Ambjent u l-Ippjanar biex tiddeċiedi "fuq bażi ta' probabilità jekk mhux ċertezza" illi l-appell tal-attriċi li għadu pendenti quddiem dak it- tribunal sejjer jiġi miċħud. L-Avukat Ġenerali jifisser dan it-tielet aggravju tiegħu hekk: »Illi l-esponent huwa … aggravat bil-konklużjoni tal-ewwel onorabbli qorti li ddeċidiet li s-soċjetà attriċi ma kellhiex rimedju alternattiv, u li addirittura l-uniku rimedju li għandha, u cioè l-appell quddiem it- Tribunal tar-Reviżjoni tal-Ambjent u l-Ippjanar fuq bażi ta' probabilità jekk mhux ċertezza ser jiġi miċħud. »Illi meħuda din il-posizzjoni, bir-rispett kollu lejha l-ewwel onorabbli qorti a priori u bl-aktar mod lampanti ssostitwiet il-ġurisdizzjoni tagħha ma' dik tat-Tribunal tar-Reviżjoni tal-Ambjent u l-Ippjanar, u ddeċiediet minn jeddha illi fir-rigward ta' proċeduri li għadhom pendenti diġà Appell Ċivili Numru 1198/2011 hemm kważi ċertezza li mhux ser ikollhom suċċess għas-soċjetà attriċi. »Illi bir-rispett kollu li qorti tieħu din id-direzzjoni fid-deliberazzjonijiet tagħha għandu effett dirett fuq l-awtonomija ta' tribunali kważi- ġudizzjarji bħala ma hu t-Tribunal tar-Reviżjoni tal-Ambjent u l- Ippjanar, li ġie mwaqqaf proprju sabiex jagħti liċ-ċittadin ir-rimedju li jappella minn deċiżjonijiet mogħtija mill-Awtorità ta' Malta dwar l- Ambjent u l-Ippjanar. L-istess tribunal huwa munit b'kompetenza speċifika li tagħtih s-setgħa li jiddetermina kwistjonijiet prettament ta' planning u huwa kompost minn persuni tekniċi u esperti fil-qasam tal- ippjanar proprju għal dan l-għan. »Għaldaqstant l-onorabbli Prim'Awla tal-Qorti Ċivili la setgħat ixxejjen il-funzjonijiet u l-poteri illi bihom huwa munit l-istess tribunal billi tiddikjara illi r-rimedju quddiem l-istess tribunal m'hux ser ikun wieħed effettiv, u wisq inqas ma setgħat tissostitwixxi l-ġurisdizzjoni tagħha ma' dik tat-Tribunal billi, irrispettivament mill-planning concerns illi għandhom jiġu ikkonsiderati fl-imsemmi appell quddiem l-istess tribunal, tiddeċiedi illi tali appell ser jiġi miċħud kważi b'ċertezza għaliex allura għandna sitwazzjoni fejn il-qorti ġabet fix-xejn proċedura speċifika maħsuba mil-liġi meta l-istess iter ta' tali proċedura lanqas biss għadu ġie konkluż. »Illi għaldaqstant b'din l-osservazzjoni illi għamlet l-ewwel onorabbli qorti, l-istess qorti mhux biss marret oltre l-vires tagħha, iżda wettqet ukoll applikazzjoni żbaljata tal-artikolu 469A tal-Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta, illi fis-subartikolu (4) tal-istess jipprovdi testwalment illi:- »"(4) Id-disposizzjonijiet ta' dan l-artikolu ma għandhomx jap- plikaw meta l-mod ta' kontestazzjoni jew ta' ksib ta' rimedju dwar xi att amministrattiv partikolari quddiem qorti jew tribunal jiġi prov- dut dwaru f'xi liġi oħra." »Bis-saħħa tal-artikolu 41 tal-Kap. 504 tal-Liġijiet ta' Malta t-Tribunal tar-Reviżjoni tal-Ambjent u l-Ippjanar ingħata, inter alia, l-ġurisdizzjoni speċifika li jisma' u jiddeċiedi appelli magħmula minn min ikun iħossu aggravat b'deċiżjoni tal-awtorità dwar kull ħaġa ta' kontroll tal-iżvilupp, inkluż it-twettiq ta' dak il-kontroll. L-istess disposizzjoni, fis-sitt sub- inċiż tagħha, tipprovdi wkoll li d-deċiżjonijiet tat-tribunal ikunu finali ħlief dwar punti ta' dritt deċiżi mit-tribunal li minnhom ġie provdut li jkun hemm appell lil onorabbli Qorti ta' l-Appell, fil-kompetenza inferjuri tagħha skond l-artikolu 41(6) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Pro- ċedura Ċivili. »Illi għaldaqstant l-osservazzjoni li għamlet l-ewwel onorabbli qorti kienet ukoll skorretta in vista tal-fatt li l-Att Dwar l-Ippjanar tal-Iżvilupp jaħseb għal rimedji xierqa, pratikabbli u suffiċjenti għas-soċjetà appellata; u kwindi l-istess soċjetà appellata ma setgħetx tinjora d- disponibilità ta' tali rimedji mfassla ad hoc u appożitament bil-liġi u tgħaddi sabiex tressaq talba ġudizzjarja fuq il-binarji ta' judicial review għaliex dan huwa espressament projbit bl-artikolu 469A(4) tal-Kap. L-Awtorità fissret it-tieni aggravju tagħha hekk: Falcon Investments Limited v. Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar et »Illi kienet ukoll skorretta l-kunsiderazzjoni illi l-ewwel onorabbli qorti għamlet fir-rigward tar-rimedji ordinarji disponibbli għas-soċjetà attriċi sabiex tressaq il-vertenza tagħha. »Illi fuq dan il-punt l-onorabbli Prim'Awla tal-Qorti Ċivili irriteniet illi:- »"Ma jirriżultax li l-attriċi kellha rimedju alternattiv. Hu minnu li bħalissa hemm appell fir-rigward tal-applikazzjoni 5119/2010. Iżda l-pjan lokali attwali jagħmilha ċara li s-sit fejn hemm il-fond Wentworth jista' jsir żvilupp għoli żewġ sulari u semi-basement. Għalhekk fuq bażi ta' probabilità jekk mhux ċertezza, l-appell ser jiġi miċħud. Ir-referenza li l-awtorità għamlet għall-artikolu 28(2) m'hijiex rilevanti ġaladarba fi kliemha stess tikkonferma li "art. 28(4) jipprovdi illi tibdil fil-height limitation m'huwiex tibdil żgħir. Tibdil li m'huwiex meqjus bħala tibdil żgħir ikun jirrikjedi l-istess proċedura ta' tfassil ta' pjan lokali". Li jfisser li l-uniku rimedju li għandha l-attriċi huma dawn il-proċeduri, jekk ma titħajjarx toqgħod tistenna sakemm l-awtorità konvenuta tirrevedi l-pjan lokali għaż-żona fejn hemm il-proprjetà tal-kumpannija attriċi." »B'din l-osservazzjoni li għamlet l-ewwel onorabbli qorti, jidher li għal- kemm l-istess qorti irrikonoxxiet illi s-soċjetà esponenti għandha a disposizzjoni tagħha r-rimedju tal-appell quddiem it-Tribunal tar- Reviżjoni tal-Ambjent u l-Ippjanar – rimedju tant effettiv illi l-istess soċjetà appellata qiegħda tipprevalixxi ruħha minnu – l-istess qorti iddeterminat hi stess il-mertu ta' dak l-appell billi qalet li tali rimedju m'huwiex wieħed effettiv, in kwantu skond l-istess qorti fuq bażi ta' probabilità jekk mhux ċertezza, l-appell ser jiġi miċħud. »Illi bil-qima jingħad illi għalkemm l-onorabbli Prim Awla tal-Qorti Ċivili għandha s-setgħa illi tissindika l-operat tal-awtorità esponenti a norma tal-artikolu 469A tal-Kap 12, ma jfissirx b'daqshekk illi għandha s- setgħa li tissostitwixxi l-ġurisdizzjoni/diskrezzjoni tagħha ma' dik tat- Tribunal tar-Reviżjoni tal-Ambjent u l-Ippjanar – u dan fil-kuntest li l- istess soċjetà appellata għażlet li tmur quddiem dak it-tribunal, kif bl- istess mod hu inkonċepibbli li jkun hemm proċeduri dupliċi u kontestwali dwar l-istess mertu quddiem tribunal u quddiem qorti. Lanqas setgħet l-ewwel qorti tiddeċiedi di sua sponte illi hemm kważi ċertezza li l-appell interpost mis-soċjetà appellata (li lanqas biss qiegħed quddiem il-qorti imma quddiem tribunal ieħor ossia t-Tribunal ta' Reviżjoni dwar l-Ambjent u l-Ippjanar) ser jiġi miċħud. »Illi t-Tribunal tar-Reviżjoni tal-Ambjent u l-Ippjanar, ġie mwaqqaf proprju sabiex jagħti lil kull ċittadin ir-rimedju li jappella minn deċiżjonijiet mogħtija mill-awtorità esponenti. L-istess tribunal huwa munit b'kompetenza speċifika illi tagħtih is-setgħa li jiddetermina kwistjonijiet prettament ta' planning u huwa kompost minn persuni tekniċi u esperti fil-qasam tal-ippjanar, proprju għal dan il-għan. »Veru li wieħed jista' jargumenta, kif jidher li għamlet l-ewwel qorti, li t- tribunal għandu jdejh marbutin bil-pjan lokali kif inhu – però din hi supposizzjoni, u dan l-argument jinġieb fix-xejn bil-fatt li l-istess soċjetà appellanti rrikorriet u ssoktat bl-appell tagħha quddiem dak it-tribunal, jiġifieri hi stess qed tirrikonoxxi li hemm possibilità ta' rimedju f'dak il- forum. Hu għalhekk li l-proċeduri odjerni huma intempestivi. »Għaldaqstant l-onorabbli Prim'Awla tal-Qorti Ċivili la setgħet ixxejjen il-funzjonijiet u l-poteri illi bihom huwa munit l-istess tribunal billi tiddikjara illi r-rimedju quddiem l-istess tribunal m'hux ser ikun wieħed Appell Ċivili Numru 1198/2011 effettiv, u wisq inqas ma setgħat tissostitwixxi l-ġurisdizzjoni/dis- krezzjoni tagħha ma' dik tat-tribunal, billi irrispettivament mill-planning concerns illi għandhom jiġu konsiderati fl-imsemmi appell quddiem l- istess tribunal, tiddeċiedi hi illi tali appell ser jiġi miċħud kważi b'ċertezza, għaliex allura għandna sitwazzjoni fejn il-qorti ġabet fix- xejn proċedura speċifika maħsuba mill-liġi, meta l-istess iter ta' tali proċedura lanqas biss għadu ġie konkluż. »Illi għaldaqstant b'din l-osservazzjoni illi għamlet l-ewwel onorabbli qorti, l-istess qorti mhux biss marret oltre l-vires tagħha, iżda wettqet ukoll applikazzjoni żbaljata tal-artikolu 469A tal-Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta, illi fis-subartikolu (4) tal-istess jipprovdi testwalment illi:- »"(4) Id-disposizzjonijiet ta' dan l-artikolu ma għandhomx jappli- kaw meta l-mod ta' kontestazzjoni jew ta' ksib ta' rimedju dwar xi att amministrattiv partikolari quddiem qorti jew tribunal jiġi provdut dwaru f'xi liġi oħra." »L-Att numru I tal-1992 (illum sostitwit bil-Kap. 504 tal-Liġijiet ta' Malta) ikkreja mekkaniżmu u proċeduri ad hoc biex wieħed ikun jista' appożitament jikkontesta xi deċiżjoni u/jew xi għemil amministrattiv tal- Awtorità tal-Ippjanar li bihom iħossu aggravat jew preġudikat. »Bis-saħħa tal-artikolu 41 tal-Kap. 504 tal-Liġijiet ta' Malta t-Tribunal tar-Reviżjoni tal-Ambjent u l-Ippjanar ingħata, inter alia, l-ġurisdizzjoni speċifika li jisma' u jiddeċiedi appelli magħmula minn min ikun iħossu aggravat b'deċiżjoni tal-awtorità dwar kull ħaġa ta' kontroll tal-iżvilupp, inkluż it-twettiq ta' dak il-kontroll. L-istess disposizzjoni, fis-sitt sub- inċiż tagħha, tipprovdi wkoll li d-deċiżjonijiet tat-tribunal ikunu finali ħlief dwar punti ta' dritt deċiżi mit-tribunal li minnhom ġie provdut li jkun hemm appell lill-onorabbli Qorti tal-Appell fil-kompetenza inferjuri tagħha skond l-artikolu 41(6) tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Pro- ċedura Ċivili. »Illi għaldaqstant l-osservazzjoni li għamlet l-ewwel onorabbli qorti kienet ukoll skorretta in vista tal-fatt li l-Att Dwar l-Ippjanar tal-Iżvilupp jippostula rimedju għas-soċjetà appellatali ma jistax jingħad minn issa, kif qalet l-ewwel qorti, li ma huwiex effettiv; u kwindi l-istess soċjetà appellata ma setgħatx tiskavalka tali rimedji mfassla ad hoc u appożitament bil-liġi u tgħaddi sabiex tressaq talba ġudizzjarja fuq il- binarji ta' judicial review – dan għaliex il-liġi, ex artikolu 469A(4) tal- Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, espressament tivvjeta dan l-aġir, u dan għal raġunijiet dettati mill-buon sens, aktar u aktar meta għandek proċeduri dupliċi u kontestwali bħal fil-każ odjern dwar l-istess mertu. »Illi huwa minnu li r-rimedju ordinarju disponibbli għas-soċjetà għandu jkun wieħed effettiv; però kif tista' qatt tintlaħaq l-effikaċja ta' tali rimedju meta s-soċjetà attriċi stess, permezz tal-azzjoni tagħha, stultifikat il-mekkaniżmu u l-proċeduri ad hoc ikkrejati biex wieħed ikun jista' appożitament jikkontesta xi deċiżjoni u/jew xi għemil ammi- nistrattiv tal-Awtorita' tal-Ippjanar. L-effikaċja tar-rimedju maħsub fl- artikolu 41 tal-Kap. 504 għandha tintlaħaq billi qabel xejn tingħata l- opportunità, mill-persuna stess illi tirrikorri għal tali rimedju, illi jitmexxa l-iter proċesswali kollu illi għandu jwassal għall-eżawriment ta' dan l- istess rimedju u mhux, mingħajr ma għadu ntemm l-istess proċedi- ment, il-qorti tiddikjarah bħala wieħed li kważi b'ċertezza huwa inutili. Jingħad ukoll li l-proċeduri quddiem dak it-tribunal jimxu b'ċelerità, u Falcon Investments Limited v. Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar et għalhekk is-soċjetà appellata ma tistax tilmenta minn xi aspett ta' dewmien. Għaldaqstant hija l-umli sottomissjoni tal-esponenti illi l- onorabbli Prim Awla tal-Qorti Ċivili ikkommettiet żball fil-liġi meta ppronunzjat ruħha fis-sens illi "Ma jirriżultax li l-attriċi kellha rimedju alternattiv".« Is-soċjetà attriċi wieġbet hekk għal dawn l-aggravji: »Dwar esistenza ta' rimedji alternattivi huwa minnhu li l-esponent għandu appell minn applikazzjoni għall-permess għall-iżvilupp; huwa ugwalment ovvju li fl-istat tal-pjanijiet applikabbili għaż-żona dak l- appell ma jistax jirnexxi u hekk qegħdin isostnu l-awtoritajiet kom- petenti. L-illoġiċità tal-posizzjoni tal-awtoritajiet hija evidenti meta jissottomettu li dan l-appell tagħhom jista' jintlaqa' meta fl-istess nifs quddiem il-Bord tal-Appelli qegħdin isostnu li dak l-appell ma jistax jintlaqa' għaliex il-bord huwa marbut li japplika l-pjanijiet li jkunu fis- seħħ. Ċertament mill-pjanijiet li hemm fis-seħħ ma hemm l-ebda possibilità ta' rimedju u għalhekk kienet korretta l-ewwel onorabbli qorti li tikkonkludi li l-esponent ma kellhomx rimedju effettiv. Però apparentement l-appellanti għandhom loġika aqwa minn tal-esponent fejn l-kontradizzjonijiet ma humiex awtomatikament esklusi. Għaliex il- posizzjoni hija jew waħda jew l-oħra, imma ma tistax tkun fl-istess ħin it-tnejn.« Dawn l-aggravji huma, fil-fehma tal-qorti, ħżiena. L-aggravji huma msejsa fuq il-premessa illi l-attriċi għandha rimedju għal dak li qiegħda titlob illum quddiem il-qorti permezz tal-appell quddiem it-tribunal. proċeduri tallum iżda ma humiex dwar it-talba tal-attriċi għall-ħruġ ta' permess – il-meritu tal-proċeduri quddiem it-tribunal – iżda għat- tħassir tal-pjan lokali, li ma huwiex il-meritu tal-appell quddiem it- Ma jistax jingħad għalhekk illi l-appell quddiem it-tribunal jagħtiha rimedju għall-ilment li ressqet quddiem il-qorti bil-kawża Ħ' Attard ma jista jingħad illi l-proċeduri tallum huma intempestivi, għax it-tħassir tal-pjan lokali – kif mitlub fil-proċeduri tallum – jista' jkun ta' għajnuna għall-attriċi fil-proċeduri quddiem it-tribunal. Meta qalet illi bil-pjan lokali kif inhu llum l-appell tal-attriċi quddiem it-tribunal Appell Ċivili Numru 1198/2011 x'aktarx kien sejjer ifalli, l-ewwel qorti ma qatgħetx b'hekk il-proċeduri quddiem l-appell iżda biss għamlet osservazzjoni li turi t-tempestività tal-proċeduri tallum u l-utilità tagħhom għall-attriċi. Dawn iż-żewġ aggravji huma għalhekk miċħuda. Ngħaddu għalhekk għall-aggravji l-oħra tal-konvenuti, u nibdew bl- ewwel aggravju tal-Awtorità li tgħid illi ma hijiex kontradittur leġittimu: »Illi fis-sentenza appellata l-onorabbli Prim'Awla tal-Qorti Ċivili osser- vat illi: »"L-awtorità ssostni li m'hijiex leġittimu kontradittur. Il-qorti ma taqbilx ġaladarba, kif rajna, b'liġi għandha l-poter li tagħmel pjan- ijiet sussidjarji. Il-fatt li biex il-pjan lokali jidħol fis-seħħ hemm bżonn l-approvazzjoni tal-ministru ma jfissirx li l-awtorità m'għand- hiex locus standi. Il-proċess mexxietu kollu hi". »Illi hija l-umli sottomissjoni tal-esponenti illi din l-osservazzjoni illi għamlet l-ewwel qorti tammonta għal apprezzament skorrett tal-fatti illi tressqu quddiemha u kif ukoll applikazzjoni skorretta tal-liġi, u dan abbażi tar-raġunijiet segwenti. »Illi l-azzjoni imposta mis-soċjetà appellata quddiem l-ewwel qorti kienet speċifikament maħsuba illi tattakka l-addozzjoni tal-pjan lokali fuq il-bażi li l-istess kien illegali, abbużiv u ma ġewx osservati l- proċeduri u regoli voluti mill-liġi. Mhux hekk biss iżda l-ewwel qorti kkonkludiet li l-ministru wkoll aġixxa ħażin, meta l-ministru lanqas biss kien parti fil-kawża! »Illi għaldaqstant, għalkemm il-liġi tvesti lill-awtorità appellanti b'diversi funzjonijiet fit-tmexxija tal-proċess li għandu jiġi adoperat, sia f'każ tat- tfassil tal-pjan lokali u kif ukoll f'każ ta' varjazzjoni tal-limitazzjoni tal- għoli impost fl-istess pjan, imkien ma tikkonferixxi s-setgħa fuq l-istess awtorità illi ġġib fis-seħħ dak l-istess pjan lokali. Il-liġi, senjatament l- artikolu 27 tal-Kap. 356, tirriżerva din is-setgħa lill-ministru respons- abbli u jekk ma tingħatax l-approvazzjoni finali mill-istess, il-pjan lokali ma jiġix approvat – jiġifieri l-ministru għandu kull setgħa u jedd li ma jaċċettax dak li tkun ipproponiet l-awtorità fil-fażi preparatorja, jista' jibdel u jirrifjuta dak lilu propost, u huwa hu, u ħadd ħliefu, li jerfa' r- responsabilità għall-pjan lokali. Għalhekk żgur ma jista qatt jiġi aċċettat li għax l-awtorità tkun involuta fit-tħejjija tal-pjan lokali, allura hi terfa' r-responsabilità għall-istess – b'analoġija, dak li kkonkludiet dwaru l-ewwel qorti qisek qed tgħid li assistent ġudizzjarju, għax ikun mitlub mill-imħallef li miegħu jkun assenjat biex jabbozzalu sentenza jew jagħmillu r-riċerka, jerfa' hu bħall-imħallef ir-responsabilità għas- sentenza. »Illi f'dan ir-rigward, l-awtorità appellanta tagħmel referenza għas- sentenza fl-ismijiet Gozowide Properties Limited v. Il-Prim Ministru et (ċitazz. nru 38/2007) fejn l-onorabbli Prim'Awla tal-Qorti Ċivili eżaminat bir-reqqa l-funzjonijiet u r-responsabilitajiet tal-awtorita' appellanta fil- Falcon Investments Limited v. Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar et proċess ta' reviżjoni tal-pjan ta' struttura. Għalkemm minn aspett legali l-pjan ta' struttura u l-pjan lokali huma għal kollox distinti u differenti minn xulxin, … … … l-involviment tal-awtorità fiż-żewġ xenarji hu simili. »Fil-kawża, supraċitata, l-qorti rriteniet illi:- »"… … … l-awtorità intimata effettivament m'hix il-leġittimu kontradittur stante illi m'għandhiex is-saħħa legali li tinkludi art fiż- żona ta' l-iżvilupp, liema poter jinsab f'idejn il-Kamra tad-Deputati skond id-disposizzjoni apposti … tal-Kap. 356 tal-Liġijiet ta' Malta u għalhekk din l-ewwel eċċezzjoni tal-intimata Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar għandha tiġi milqugħa." »Illi bl-istess mod, l-artikolu 27 tal-Kap. 356 ma jikkonferixxix fuq l- awtorità appellanta s-saħħa li tapprova jew terfa' r-responsabilità għall-pjan lokali mertu tal-appell odjern. Illi in lineja wkoll mal-insenja- ment rapportat fil-kawża supraċitata, l-ewwel onorabbli qorti kienet legalment żbaljata meta ddeċidiet li tiċħad it-tielet eċċezzjoni sollevata mill-awtorità appellata u cioè li mhiex il-leġittimu kontradittur, peress illi kif jidher ċar mis-suespost, għalkemm l-awtorità appellanta għandha rwol kif stabbilit mill-liġi fil-kompilazzjoni tal-pjan lokali, id-deċiżjoni aħħarija – dik li tagħti s-saħħa kollha lill-istess pjan jew varjazzjoni tiegħu – mhiex tagħha imma tal-ministru responsabbli, u kwindi huwa ċar li l-esponenti żgur li mhiex il-leġittimu kontradittur. U li din kienet kawża fejn il-leġittimu kontradittur tħalla barra, u dan in-nuqqas żgur li ma jistax jissewwa bil-presenza tal-Avukat Ġenerali fil-kawża, stante li hu ben magħruf u identifikabbli min kien il-ministru li jġorr ir- responsabilità għall-istess pjan lokali.« Għalkemm huwa minnu illi l-Awtorità ma għandhiex l-aħħar kelma fl- adozzjoni tal-pjan lokali, għax hija meħtieġa l-approvazzjoni tal- ministru, huwa wkoll minnu illi l-Awtorità għandha rwol ċentrali fit- tfassil u fl-implimentazzjoni tiegħu. L-ewwel qorti ħassret il-pjan lokali minħabba nuqqas tal-Awtorità li tħares il-proċedura li trid il-liġi fit- tfassil tal-pjan u, ladarba kien minħabba nuqqas tal-Awtorità li ntalab it-tħassir tal-pjan, l-Awtorità kellha tkun parti fil-kawża biex tilqa' u twieġeb għal dan. Huwa ħażin ukoll l-argument tal-Awtorità li kellu jkun il-ministru li kellu jiġi mħarrek, għax l-art. 181B tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili ma jridx li jkun ministru li jidher fil- kawżi għall-gvern jew għal xi awtorità pubblika. L-aggravju huwa għalhekk miċħud. Appell Ċivili Numru 1198/2011 Ngħaddu issa għall-ewwel u t-tieni aggravji tal-Avukat Ġenerali u t- tielet u r-raba' aggravji tal-Awtorità li huma marbuta flimkien u jgħidu illi l-ewwel qorti ma kellhiex tgħaddi biex tisma' u taqta' l-kawża qabel ma l-attriċi tgħid ċar fuq liema disposizzjoni tal-liġi qiegħda ssejjes l- azzjoni u li, jekk il-bażi tal-azzjoni kienet l-art. 469A tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, mela tintlaqat bid-dekadenza ta' L-Avukat Ġenerali fisser l-ewwel żewġ aggravji tiegħu hekk: »Illi l-esponent huwa aggravat bil-fatt li l-ewwel onorabbli qorti, nonostante l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-esponent u tal-Awtorità intimata fir-risposti ġuramentati tagħhom, ipproċediet biex tisma' u tiddeċiedi l-każ odjern mingħajr qatt ma kien hemm dikjarazzjoni ċara u inekwivoka da parti tas-soċjetà llum appellata dwar liema dis- posizzjoni tal-liġi kienet qiegħda tibbaża l-azzjoni tagħha u a bażi ta' liema provvedimenti tal-liġi kienet qiegħda ssejjes it-talbiet kif redatti fir-rikors fl-ismijiet premessi. »Illi l-bażi tal-azzjoni hija punt kardinali stante li tiddetermina l- prosegwiment u tal-kawża kif anke konstatat mill- ġurisprudenza: l-parametri »Illi … … … fil-każ odjern in-ness bejn il-premessi u t-talbiet baqa' fil- kors kollu tal-kawża neboluż ħafna u dan nonostante l-insistenza tal- intimati kollha sabiex il-bażi tal-azzjoni tiġi ċċarata biex huma jkunu jistgħu jirregolaw aħjar id-difiża tagħhom. »Illi l-aggravju tal-esponenti jkompli jiżdied meta l-ewwel onorabbli qorti, flok idderiġiet lill-atturi sabiex jistradaw il-bażi tal-kawża tagħ- hom, kienet addirittura hi stess li ddeċidiet il-bażi tal-azzjoni billi fid- deċiżjoni finali indikat li l-istħarriġ ġudizzjarju li kienet qed tagħmel kien wieħed li qed isir taħt il-prinċipji ġenerali ta' stħarriġ amministrattiv. »Illi bir-rispett kollu lejha, l-ewwel onorabbli qorti ma kellhiex is-setgħa legali li tagħmel dan. Il-kawża hija tal-parti li tiftaħha, u hija dik il-parti li hija legalment obbligata li tidderieġi fuq liema bażi qiegħda tressaq il- lanjanzi tagħha. Il-kompitu tal-qorti huwa li teżamina u tiddeċiedi l- mertu skont il-bażi tal-azzjoni kif imressqa. Xejn aktar u xejn anqas. »Illi oltre dan bla preġudizzju għas-suespost l-ewwel onorabbli qorti ma tat ebda raġuni valida għaliex hija għażlet li tiddeċiedi l-każ a bażi tal-prinċipji ġenerali ta' judicial review u mhux a bażi tal-artikolu 469A tal-Kap. 12 li wkoll jikkontempla stħarriġ ġudizzjarju però f'parametri Falcon Investments Limited v. Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar et speċifiċi. Fil-konsiderazzjonijiet tagħha l-ewwel onorabbli qorti am- mettiet biss li – »"l-attriċi naqset milli tiddikjara li bl-azzjoni qiegħda tfittex għall- istħarriġ ta' għemil amministrattiv taħt l-artikolu 469A tal-Kap. Hu evidenti li fir-rigward tal-ewwel talba l-attriċi baqgħet sal-aħħar ma kkommettietx ruħha." »Illi fi kwalunkwe każ, u dejjem mingħajr preġudizzju għas-suespost, l- onorabbli Prim' Awla tal-Qorti Ċivili kienet ukoll skorretta meta fl-analiżi tagħha tat-talbiet attriċi applikat il-prinċipju tal-judicial review, bħala kunċett ġenerali, minflok ma eżaminat l-istess talbiet attriċi taħt l-ottika tal-artikolu 469A tal-Kap. »Illi għalkemm huwa minnu illi l-Qorti Ċivili għandha l-poter li tissindika l-operat ta' kwalsiasi awtorità pubblika, huwa daqstant ieħor minnu illi tali poter għandu jiġi eżerċitat biss fil-kuntest ta' dak provdut fl-artikolu 469A tal-Kap. 12 għaliex huwa dan l-artikolu li jagħti lill-qorti dan il- poter. »Illi huwa biss f'każijiet fejn dina l-onorabbli qorti tkun ġiet mitluba teżamina l-operat ta' awtorità pubblika taħt l-ottika ta' artikolu 469A tal- Kap. 12 illi l-qrati tagħna irrikonoxxew il-kompetenza tagħhom li jis- sindikaw l-għemil amministrattiv tal-istess, u jsegwi għalhekk illi l- azzjoni odjerna setgħet tkun legalment sostenibbli biss f'każ fejn tali azzjoni tkun ġiet imsejsa fuq l-artikolu 469A tal-Kap. »Illi s-soċjetà appellata ma setgħetx tirrikorri għal proċeduri illi huma kontemplati fil-liġi ai termini tal-artikolu 469A tal-Kap. 12 u titlob ir- rimedju illi din il-qorti tista' takkorda abbażi tal-istess artikolu tal-liġi, sabiex imbagħad konvenjentament tagħżel illi ma tikkommettix ruħha fuq jekk l-azzjoni odjerna ssibx il-bażi tagħha fl-imsemmi artikolu tal- liġi; kif del resto lanqas ma setgħet l-ewwel onorabbli qorti takkorda r- rimedju kontemplat taħt l-imsemmija disposizzjoni tal-liġi meta s- soċjetà appellata naqset hija stess milli tiddikjara illi l-azzjoni tagħha kienet hekk imsejsa fuq l-istess artikolu. »Illi l-kunċett tal-judicial review kien jiġi addottat bħala kunċett ġenerali fiż-żmien fejn il-qrati tagħna kienu japplikaw il-prinċipji tal-ġustizzja naturali fl-assenza ta' provvediment ad hoc li jirregola l-istess. Illum il- ġurnata jeżistu però liġijiet appropożiti, fosthom l-artikolu 469A tal- Kap. 12, illi jirregolaw il-prassi u l-proċedura illi l-qrati tagħna għand- hom jadottaw fl-applikazzjoni ta' tali prinċipji; u huwa għalhekk tramite tali proċedura li talba għal stħarriġ amministrattiv għandha tiġi eżaminata, u mhux jiġi applikat dan il-prinċipju bħala kunċett ġenerali a skapitu ta' dak illi tipprovdi speċifikatament il-liġi, sempliċiment il- għaliex is-soċjetà attriċi għażlet li ma tikkommettix ruħha. »Illi għar-raġunijiet suesposti l-ewwel aggravju tal-esponent għandu jiġi milqugħ. »Illi dan l-aggravju jiskatta mill-ewwel fis-sens li filwaqt li l-ewwel onorabbli qorti iddeċidiet hi li l-bażi tal-azzjoni tas-soċjetà attriċi llum appellata m'hijiex l-artikolu 469A, però mbagħad b'mod bir-rispett kollu konfużjonali ddikjarat li fi kwalunkwe każ – »"għalkemm fit-tweġiba ġuramentata tal-awtorità invokat l-artikolu 469A(3) tal-Kap. 12, m'hemmx prova li s-sitt xhur kienu għaddew Appell Ċivili Numru 1198/2011 minn meta l-attriċi saret taf x'kien jipprovdi l-pjan lokali North Harbour Local Plan." »Illi bla preġudizzju għall-ewwel aggravju tal-esponent, l-ewwel qorti ma setgħetx f'nifs wieħed tgħid li l-kawża hija waħda bażata fuq prinċipju ġenerali ta' judicial review, imbagħad tinvoka l-artikolu 469A hi stess u tiddikjara li dan it-terminu ta' dekadenza xorta ma ġiex pruvat. »Illi meta l-ewwel qorti għamlet U-turn u invokat l-artikolu 469A fil- kuntest tat-terminu ta' dekadenza u qalet li ma hemmx prova li s-sitt xhur a tenur tal-artikolu 469A(A) tal-Kap. 12 kienu għaddew minn meta l-atturi saru jafu x'kien jipprovdi l-pjan lokali North Harbour Local Plan, hija kienet fil-fehma tal-esponent legalment skorretta. »Illi dan qed jingħad għax l-Artikolu 469A tal-Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta jipprovdi illi kawża biex twaqqa' għemil amministrattiv, għandha ssir fi żmien sitt xhur minn meta min ikollu interess isir jaf jew seta' jsir jaf, skont liema jiġi l-ewwel, b'dak l-għemil amministrattiv. »Illi jiġi rilevat li bl-approvazzjoni finali tal-istess pjan lokali, dan tal- aħħar ingħata s-saħħa tal-liġi u għaldaqstant, bħal kwalsiasi liġi oħra, ladarba approvat, tidħol fis-seħħ l-applikabilità tal-istess. Ma hemmx kontestazzjoni bejn il-partijiet illi l-pjan lokali in kwistjoni ġie approvat mill-Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar fit-2 ta' Mejju 2006 u l-istess pjan lokali ġie sussegwentement approvat mill-ministru responsabbli fit-3 t'Awissu 2006. Dan huwa fatt ippruvat fil-kawża odjerna. »Illi għalhekk f'dan il-kuntest, fil-fehma tal-esponent, l-ewwel qorti kienet skorretta fuq żewġ binarji: »(i) mill-aspett fattwali in kwantu ddikjarat li ma nġabitx prova "li s- sitt (6) xhur kienu għaddew minn meta l-attriċi saret taf x'kien jipprovdi l-pjan lokali North Harbour Local Plan" meta jirriżulta ppruvat illi l-istess pjan lokali ġie fis-seħħ bħala liġi f'Awissu 2006; »(ii) mill-aspett legali in kwantu hija llimitat ruħha biss għad-diċitura tal-lġi li tgħid "meta saret taf" u dana meta huwa ċar skont l- artikolu 469A tal-Kap. 12 illi s-sitt xhur jibdew jiddekorru anke minn meta l-persuna interessata setgħet saret taf. Dan ifisser allura illi kif appena l-pjan lokali ġie fis-seħħ f'Awissu 2006 is- soċjetà attriċi llum appellata setgħet saret taf bih għax kien pjan reż pubbliku u kien aċċessibbli għal kulħadd. Kien proprju minn dik id-data allura li t-terminu ta' sitt xhur beda jiddekorri. »Illi bla preġudizzju għas-suespost anke li kieku għal grazzja biss tal- argument kellu jiġi aċċettat li s-soċjetà attriċi saret taf jew setgħat issir taf b'dak illi jipprovdi l-pjan lokali biss fiż-żmien illi fih intavolat l- applikazzjoni għall-iżvilupp minnha propost, kif implikat hi fil-proċeduri odjerni, xorta waħda fil-fehma tal-esponent tirriżulta ppruvata l- iskadenza tas-sitt xhur prefissi mill-liġi għall-intavolar tal-azzjoni in kwantu kif tiddikjara s-soċjetà llum l-appellata stess fir-rikors promutur, l-applikazzjoni għall-iżvilupp minnha propost ġiet intavolata f'Diċembru tal-2010 filwaqt illi l-odjerna kawża ġiet intavolata fil-5 ta' Diċembru 2011 u kwindi ferm wara d-dekors tat-terminu tas-sitt xhur impost mill- liġi. Falcon Investments Limited v. Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar et »Illi għar-raġunijiet suesposti dan għandu jiġi milqugħ.« L-Awtorità fissret it-tielet u r-raba' aggravji tagħha hekk: »Illi … … … l-ewwel onorabbli qorti, filwaqt li osservat illi "l-attriċi naqset milli tiddikjara li bl-azzjoni qiegħda tfittex għall-stħarriġ ta' għemil amministrattiv taħt l-artikolu 469A tal-Kap. 12, żiedet tgħid illi ċertament li l-qrati tal-ġustizzja għandhom ġurisdizzjoni li jistħarrġu jekk fit-tħejjija tal-pjan lokali l-Awtorità segwirtx il-proċedura kon- templata mil-liġi. Dan irrispettivament jekk l-eżerċizzju jsir taħt l- artikolu 469A(b)(ii) tal-Kap. 12 jew a bażi ta' prinċipji oħra ta' liġi", sabiex imbagħad, fuq din il-premessa, l-istess qorti għaddiet sabiex tikkonsidera t-talbiet attriċi abbażi tal-prinċipju ġenerali ta' stħarriġ amministrattiv. »Illi f'dan ir-rigward, jibda billi jingħad illi ladarba s-soċjetà appellata ippersistiet fin-nuqqas tagħha illi tiddikjara l-bażi legali illi fuqha kienet qiegħda ssejjes l-azzjoni tagħha, l-ewwel onorabbli qorti ma setgħat qatt tiddeċiedi, di sua sponte, minflok is-soċjetà appellata, il-funda- ment legali illi fuqu l-istess soċjetà kienet qed tibbaża l-azzjoni tagħha. Dan l-aġir imur kontra l-prinċipju bażilari, ben assodat fil-ġuris- prudenza nostrana, illi "l-qorti hi marbuta bil-parametri tat-talbiet kif proposti mill-atturi u ma tistax tiddipartixxi minnhom, għaliex diversa- ment id-deċiżjoni tkun extra petita" – Vol. XXXIII.i.748 "u dan billi l- qorti ma tistax tissostitwixxi, iżżid jew sostanzjalment tissupplementa fiċ-ċitazzjoni" – Vol. nuqqas dwar XIV.ii.480. l-oġġett u r-raġuni »Illi fi kwalunkwe każ, u dejjem mingħajr preġudizzju għas-suespost, l- onorabbli Prim' Awla tal-Qorti Ċivili kienet ukoll skorretta meta fl-analiżi tagħha tat-talbiet attriċi applikat il-prinċipju tal-judicial review, bħala kunċett ġenerali, minflok ma eżaminat l-istess talbiet attriċi taħt l-ottika tal-artikolu 469A tal-Kap. »Illi għalkemm huwa minnu li l-Qorti Ċivili għandha l-poter li tissindika l-operat ta' kwalsiasi awtorità pubblika, huwa daqstant ieħor minnu illi tali poter għandu jiġi eżerċitat biss fi ħdan il-konfini u l-parametri ta' dak provdut fl-artikolu 469A tal-Kap. 12 għaliex huwa dan l-artikolu li jagħti lill-qorti dan il-poter; »Huwa biss f'każijiet fejn dina l-onorabbli qorti tkun ġiet mitluba teżamina l-operat ta' awtorità pubblika taħt l-ottika ta' artikolu 469A tal- Kap. 12 illi l-qrati tagħna irrikonoxxew il-kompetenza tagħhom li jis- sindakaw l-għemil amministrattiv tal-istess, u jsegwi għalhekk illi l- azzjoni odjerna setgħat tkun legalment sostenibbli biss f'każ fejn tali azzjoni tkun ġiet imsejsa fuq l-artikolu 469A tal-Kap. »Illi s-soċjetà appellata ma setgħetx tirrikorri għal proċeduri illi huma kontemplati fil-liġi ai termini tal-qrtikolu 469A tal-Kap. 12 u titlob ir- rimedju illi din il-qorti tista' takkorda abbażi tal-istess artikolu tal-liġi, sabiex imbagħad konvenjentament tagħżel illi ma tikkommettix ruħha fuq jekk l-azzjoni odjerna ssibx il-bażi tagħha fl-imsemmi artikolu tal- liġi; kif del resto lanqas ma setgħat l-ewwel onorabbli qorti takkorda r- rimedju kontemplat taħt l-imsemmija dispożizzjoni tal-liġi meta s- Appell Ċivili Numru 1198/2011 soċjetà appellata naqset hija stess milli tiddikjara illi l-azzjoni tagħha kienet hekk imsejsa fuq l-istess artikolu. »Illi l-kunċett tal-judicial review kien jiġi addottat bħala kunċett ġenerali fiż-żmien fejn il-qrati tagħna kienu japplikaw il-prinċipji tal-ġustizzja naturali fl-assenza ta' provvediment ad hoc li jirregola l-istess. Illum il- ġurnata jeżistu però liġijiet appożiti, fosthom l-artikolu 469A tal-Kap. 12, illi jirregolaw il-prassi u l-proċedura illi l-qrati tagħna għandhom jadottaw fl-applikazzjoni ta' tali prinċipji; u huwa għalhekk tramite tali proċedura li talba għal stħarriġ amministrattiv għandha tiġi eżaminata, u mhux jiġi applikat dan il-prinċipju bħala kunċett ġenerali a skapitu ta' dak illi tipprovdi speċifikatament il-Liġi, sempliċiment il-għaliex is- soċjeta' attriċi għażlet li ma tikkommettix ruħha. »Illi fis-sentenza appellata l-Onorabbli Prim Awla tal-Qorti Ċivili irriteniet ukoll illi "qorti tqis li l-pjan lokali jista' jiġi kkontestat taħt l- artikolu 116 tal-Kostituzzjoni", però tajjeb hawnhekk illi jiġi imfakkar illi s-soċjetà appellata fl-ebda waqt ma ddikjarat illi qed issejjes t-talbiet tagħha fuq tali dispożizzjoni tal-liġi u jiġi għalhekk ribadit il-prinċipju illi "l-qorti hi marbuta bil-parametri tat-talbiet kif proposti mill-atturi u ma tistax tiddipartixxi minnhom, għaliex diversament id-deċiżjoni tkun extra petita" – Vol. XXXIII.i.748 "u dan billi tistax tissostitwixxi, iżżid jew sostanzjalment tissupplementa nuqqas dwar l- oġġett u r-raġuni tat-talba fiċ-ċitazzjoni" – Vol. »Fi kwalunkwe każ it-talbiet tas-soċjetà appellata ma setgħu qatt jinkwadraw ruħhom fit-termini ta' dak li jiddisponi l-artikolu 116 tal- Kostituzzjoni għas-sempliċi raġuni illi l-artikolu 116 tal-Kostituzzjoni jitkellem fuq azzjoni sabiex tiġi impunjata liġi, u huwa ċar illi l-pjan lokali li tiegħu s-soċjetà attriċi qiegħda titlob l-impunjazzjoni mhuwiex liġi u kwindi ma japplikax għalih l-artikolu 116. »Illi għalhekk huwa ċar illi l-osservazzjoni li għamlet l-ewwel qorti, ossia illi "li l-pjan lokali jista' jiġi kkontestat taħt l-artikolu 116 tal- l-imsemmija Kostituzzjoni", hija disposizzjoni tal-Kostituzzjoni, tista' tiġi invokata biss meta l-azzjoni proposta tkun intiża illi titlob "dikjarazzjoni li xi liġi tkun invalida għal xi raġunijiet ħlief inkonsistenza mad-disposizzjonijiet tal-artikoli 33 sa 45 ta' din il-Kostituzzjoni". legalment skoretta »Illi, għall-korrettezza, forsi dwar dan il-punt li l-pjan lokali m'huwiex liġi ftit saret enfasi quddiem l-ewwel qorti, lanqas mis-soċjetà appellata – proprju għaliex fil-każ in diżamina l-azzjoni attriċi ma kienitx intiża illi tattakka l-validità ta' xi liġi, iżda kienet intiża sempliċiment illi tik- kontesta l-validità tal-pjan lokali. Għalhekk ukoll jingħad bir-rispett illi l- appell tal-Avukat Ġenerali intavolat dwar din il-kawża, fejn donnu ma hux qed jiġi kontestat li l-pjan lokali m'huwiex liġi, jikkontjeni żball fundamentali, fis-sens li l-pjan lokali m'huwiex liġi. »Illi l-pjan lokali, ladarba ma ġiex approvat b'riżoluzzjoni mgħoddija mill-Kamra tad-Deputati, hekk kif jipprovdi l-artikolu 72 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, ma jista qatt jitqies illi għandu n-natura u s-saħħa ta' liġi li għalih hija intiża l-azzjoni kontemplata fl-artikolu 116. Dan a differenza tal-Pjan tal- Kostituzzjoni jista' jiġi invokat biss f'każ fejn tkun qed tiġi ikkontestata l-validità ta' liġi (u mhux sempliċiment dokument approvat mill-ministru bħal ma huwa l-pjan lokali), l-ewwel qorti ma setgħat qatt tistħarreġ l- ta' Struttura. Għaldaqstant, Falcon Investments Limited v. Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar et azzjoni proposta mis-soċjetà attriċi mill-ottika tal-artikolu 116 tal- Kostituzzjoni ta' Malta. »Jingħad ukoll li l-pjan lokali qatt ma jiġi mqiegħed fuq il-medja tal- Kamra tad-Deputati. »Il-fatt li l-pjan lokali m'huwiex liġi, iżda policy, differentement mill-Pjan ta' Struttura, jemerġi ċar kemm mill-Kap. 356 kif ukoll mill-Kap. 504; ara fost oħrajn l-art. 25 tal-Kap 356 ikkuntrastat mal-art. »Mill-Kap. 504 temerġi raġuni oħra ċara għala l-pjan lokali m'huwiex liġi. L-artikolu 55 tal-Kap 504 jekwipara b'mod ċar il-pjan lokali ma' policy. Aktar minn hekk, l-artikolu 59(3) jgħid dwar il-pjan lokali li: »"Tibdil żgħir li ma jolqotx is-sustanza ta' pjan lokali jista' jsir mill- Awtorità f'kull żmien, jew fuq inizjattiva tagħha stess meta hija tikkunsidra li tagħmel dan fl-interess tal-ippjanar xieraq ta' żona jew wara li tirċievi mingħand xi persuna applikazzjoni għal tibdil żgħir. It-tibdil m'għandux jitqies li huwa żgħir meta huwa jibdel id- direzzjoni ġenerali jew ikun jolqot konfini ta' żvilupp indikati fi pjan lokali. »Issa kieku l-pjan lokali kien liġi, kif tista' l-Awtorità appellanti tibdel liġi, skont l-artikolu tal-liġi appena ċitat? »Ir-raba' aggravju »Illi finalment, jingħad bil-qima illi l-ewwel onorabbli qorti kienet ukoll legalment u fattwalment skorretta fl-osservazzjoni illi għamlet meta qalet illi "f'kull każ għalkemm fit-tweġiba ġuramentata tal-awtorità nvokat l-artikolu 469A(3) tal-Kap. 12, m'hemmx prova li s-sitt (6) xhur kienu għaddew minn meta l-attriċi saret taf x'kien jipprovdi l-pjan lokali North Harbour Local Plan". »F'dan r-rigward tajjeb illi l-awtorità esponenti tibda sabiex tirrimarka illi għalkemm l-ewwel onorabbli qorti applikat, għall-mertu tal-każ, il- kunċett ta' judicial review b'mod ġenerali – irrispettivament minn dak li jipprovdi l-artikolu 469A – meta mbagħad l-istess qorti ġiet biex tanalizza l-ewwel eċċezzjoni sollevata mill-awtorità appellata għażlet minflok illi tapplika d-disposizzjonijiet relattivi tal-imsemmi artikolu, b'riżultat allura illi nħolqot inċertezza assoluta fir-rigward tal-fundament ġuridiku illi fuqu l-istess qorti kienet qed tibbaża l-konsiderazzjonijiet u d-deċiżjoni tagħha, ossia jekk hux (i) fuq l-kunċett ġenerali ta' judicial review li ma jistax isir peress illum il-ġurnata hem l-artikolu 469A, jew (ii) fuq id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 469A tal-Kap. 12 li xorta ma setax isir għaliex l-attriċi qatt ma ddikjarat li qed issejjes it-talba tagħha abbażi tal-istess oltre li azzjoni taħt l-artikolu 469 kienet perenta għas- soċjetà attriċi, (iii) jew, addirittura, fuq l-artikolu 116 tal-Kostituzzjoni msemmi aktar 'il fuq li wkoll ma jistax ikun għax ma japplikax oltre li l- attriċi qatt ma ddikjarat li qed issejjes it-talba tagħha abbażi tal-istess allura l-qorti ma tistax tidħol hi fiż-żarbun tal-attur u tiddeċiedi hi fuq liema binarju ġiet imsejjsa l-kawża. Din l-inċertezza li nħolqot fis- sentenza mogħtija mill-qorti tal-prim istanza, ġà, fiha nnifisha, tik- kostitwixxi raġuni suffiċjenti sabiex jiġi akkolt l-appell odjern. »Iżda apparti minn hekk u dejjem mingħajr preġudizzju għas-su- espost, l-artikolu 469A tal-Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta jipprovdi illi kawża biex twaqqa' għemil amministrattiv, għandha issir fi żmien sitt Appell Ċivili Numru 1198/2011 xhur minn meta min ikollu interess isir jaf jew seta' jsir jaf, skont liema jiġi l-ewwel, b'dak l-għemil amministrattiv. »Illi l-qorti tal-prim' istanza osservat illi "m'hemmx prova li s-sitt (6) xhur kienu għaddew minn meta l-attriċi saret taf x'kien jipprovdi l-pjan lokali North Harbour Local Plan". »Illi b'kull rispett dovut, b'din l-osservazzjoni illi għamlet l-ewwel onor- abbli qorti, jidher biċ-ċar illi ma sarx apprezzament korrett tan-natura legali tal-pjan lokali u tal-provi miġjuba quddiem il-qorti. »Bil-qima jingħad illi bl-approvazzjoni ministerjali tal-istess pjan lokali dan tal-aħħar ingħata effikaċja pubblika minnufih u għaldaqstant ladarba approvat, tidħol fis-seħħ awtomatikament l-applikabilità tiegħu. Huwa paċifiku illi l-pjan lokali in kwistjoni ġie approvat mill-awtorità appellanti fit-2 ta' Mejju 2006 u l-istess pjan lokali ġie sussegwente- ment approvat mill-ministru konċernat fit-3 t'Awissu 2006. Dan huwa fatt ippruvat fil-kawża odjerna in kwantu jirriżulta biċ-ċar mir-risposta ġuramentata tal-appellanta u liema fatt ma ġie qatt ikkontestat mill- kontro-parti u allura bħala tali huwa fatt ippruvat. Mela allura isegwi illi l-pjan lokali ġie reż pubbliku sa mit-3 t'Awissu 2006 u minn dakinhar beda jiskatta t-terminu ta' sitt xhur kontemplat fil-liġi. Dan oltre illi huwa risaput illi l-pjan lokali ġie mogħti pubbliċita b'diversi mezzi inkluż fil- media, fost oħrajn. »Illi għalhekk fuq dan il-punt l-ewwel qorti kienet żbaljata fuq żewġ aspetti: ossia kemm mill-lat fattwali in kwantu ddikjarat li ma nġabitx prova "li s-sitt (6) xhur kienu għaddew minn meta l-attriċi saret taf x'kien jipprovdi l-pjan lokali North Harbour Local Plan" meta jirriżulta ppruvat illi l-istess pjan lokali ġie fis-seħħ f'Awissu 2006; iżda aktar gravi minn hekk il-kumment tal-qorti illi kwantu għad-dekors tas-sitt xhur hija ssoffermat ruħha biss fuq il-kliem meta l-attriċi saret taf u dana meta huwa ċar skond l-artikolu 469A tal-Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta illi s-sitt xhur jibdew jiddekorru mhux biss minn meta min ikollu interess isir jaf imam anke minn meta huwa seta' jsir jaf, u allura huwa ċar illi hekk kif appena l-pjan lokali ġie fis-seħħ f'Awissu 2006 l-arloġġ tas-sitt xhur skatta peress li anke jekk għal grazzja tal-argument l- attriċi setgħet targumenta li ma kenitx taf però żgur li setgħet issir taf u allura m'hemmx dubbju li l-azzjoni attriċi hija waħda perenta. Dan apparti dak li ġà ingħad li essendo l-pjan lokali approvat f'Awissu 2006, dak fih innifsu huwa prova illi kulħadd jaf bih jew seta' jsir jaf bih. »Illi għalhekk m'hijiex difiża sostennibbli dik tas-soċjetà appellata illi tgħid li saret taf b'dak li kien jipprovdi l-pjan lokali biss meta l-case officer irrakkomanda r-rifjut tal-applikazzjoni minnha intavolata għall- iżvilupp konsistenti f'demolition of existing three storey structure and construction of three basement levels, 1 semi basement level, 3 floors and a penthouse level, peress illi kif ġà ngħad l-imsemmi pjan lokali kien ġà ilu fis-seħħ fit-3 t'Awissu 2006, u allaħares kellu jiġi interpretat li s-sitt xhur għal kontestazzjoni tal-pjan lokali jibdew jiddekorru in- dividwalment għal kull persuna minn meta dan jew din, fil-vesti ta' 'applikant', tiġi a konoxxenza tal-case officer's report għax altrimenti addio ċertezza u stabbilità tal-pjan lokali u l-policies tal-ippjanar. Dak li qalet l-ewwel qorti fis-sentenza tagħha iwassal proprju għal dan l-istat ta' inċertezza illi pjan lokali li jkun għadda mill-mekkaniżmi kollha li tipprovdi l-liġi inkluż konsultazzjonijiet pubbliċi, xorta waħda jibqa' xi ħaġa fluwida u suxxettibbli li jiġi attakkat minn min bħas-soċjetà attriċi Falcon Investments Limited v. Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar et aktar minn ben 5 snin wara li jkun għadda l-istess pjan jiġi jippromwovi kawża u jgħid li hu ma kienx jaf x'kien jipprovdi l-pjan lokali! »Illi bla preġudizzju għal dak hawn appena sottomess u cioè illi hi l- umili iżda ferma sottomissjoni tal-appellanta li t-terminu tas-6 xhur beda jiskatta minn meta l-pjan ġie fis-seħħ u hekk għandu jkun, xorta jibqa l-fatt illi dato ma non concesso li s-soċjetà attriċi saret taf jew setgħat issir taf b'dak illi jipprovdi l-pjan lokali biss fiż-żmien illi fih intavolat l-applikazzjoni għall-iżvilupp minnha propost – meta allura żgur li tkun ħadet parir mill-perit tagħha dwar x'jista u x'ma jistax isir fiż-żona in kwistjoni – xorta waħda tirriżulta ippruvata l-iskadenza tas- sitt xhur prefissi mill-liġi għall-intavolar tal-azzjoni in kwantu, kif tiddikjara l-appellata stess fir-rikors promutur, l-applikazzjoni għall- iżvilupp minnha propost ġiet intavolata f'Diċembru tal-2010 filwaqt illi l- odjerna kawża ġiet intavolata fil-5 ta' Diċembru 2011 u kwindi ferm wara d-dekors tat-terminu tas-sitt xhur impost mil-liġi. Dan l-aħħar punt qed jingħad biss in subsidium u bħala argument addizzjonali peress illi kif intqal aktar qabel hi l-umili iżda ferma sottomissjoni tal-appellanta li t-terminu tas-6 xhur beda jiskatta minn meta l-pjan ġie fis-seħħ.« Jingħad qabel xejn illi n-nuqqas tal-attriċi li turi fuq liema disposizzjoni tal-liġi qiegħda ssejjes l-azzjoni tagħha ma huwiex bilfors nuqqas fatali, għax tingħata azzjoni kull fejn hemm interess legali u ma humiex meħtieġa certa verba bħal fiż-żmien tal-legis actiones. ma jfissirx iżda illi l-premessi u sisisien tal-azzjoni jistagħu jibqgħu Il-qorti tifhem illi huwa dan l-ilment tal-konvenuti. Il-prinċipji li jirregolaw il-materja ġew imfissra hekk f'sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili in re Capua Palace Limited v. Boris Foden- »… … … bħala prinċipju ġenerali n-natura u l-indoli tal-azzjoni għandhom jiġu misluta mit-termini tal-att li bih ikunu nbdew il- proċeduri. Normalment, b'dan wieħed jifhem li dak li kellu f'moħħu min ikun fetaħ il-kawża jkun irid jirriżulta mill-att taċ-ċitazzjoni innifsu u mhux minn provi li jitressqu iżjed 'il quddiem fil-kawża … … ...1« Fil-każ tallum waħda mill-premessi li fuqha hija msejsa t-talba għat- tħassir tal-pjan lokali – u dik li fuqha l-ewwel qorti effettivament sejset P.A., 30 ta' Jannar 2003. Appell Ċivili Numru 1198/2011 id-deċiżjoni tagħha – hija dik illi fl-adozzjoni tal-pjan lokali ma tħarsux il-proċeduri li trid il-liġi. Dan, fil-fehma tal-qorti, huwa biżżejjed biex jiddetermina n-natura tal-azzjoni u biex il-konvenuti jifhmu t-talbiet u r- raġuni għalihom u hekk ikunu jistgħu jilqgħu għalihom. mwaqqfa b'liġi ma għandhiex setgħat ħlief dawk mogħtija lilha mil-liġi, u jekk dawk is-setgħat jingħataw bil-kondizzjoni li, biex tinqeda bihom, l-awtorità trid tħares proċeduri li trid il-liġi, dak li jsir ma jkunx jiswa jekk ma jitħarsux dawk il-proċeduri. Kienet dik il-premessa tal-azzjoni; l-ewwel qorti sabet illi dik il-premessa seħħet u għalhekk laqgħet it- talba billi qalet ili dak li ma sarx kif trid il-liġi ma jiswiex. Il-bażi tal- azzjoni għalhekk toħroġ mill-premessi u t-talbiet, u ma huwiex minnu dak li qalu l-konvenuti illi l-ewwel qorti ddeċidiet hi stess il-bażi tal- azzjoni. Lanqas m'hu minnu, kif tgħid l-Awtorità, li l-qrati ċivili għandhom il- poter li jissindikaw l-għemil ta' awtorità pubblika fi ħdan biss tal- parametri tal-art. 469A tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. Fiċ-ċirkostanzi tal-każ tallum is-soċjetà attriċi mhix qed tfittex li twaqqa' għemil amministrattiv iżda strument li, ukoll jekk, kif tgħid l- Awtorità, ma jitqiesx att leġislattiv (għalkemm l-Avukat Ġenerali jgħid illi hu att leġislattiv), madankollu huwa f'kull każ strument li jibdel il- posizzjoni legali u jolqot id-drittijiet tal-persuni. Dan l-Awtorità setgħet tagħmlu biss bis-saħħa ta' liġi u billi tħares il-kondizjonijiet u l-pro- ċeduri kollha li trid dik il-liġi. Falcon Investments Limited v. Awtorità ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar et Fid-dawl ta' dan, u b'referenza għat-tieni aggravju tal-Avukat Ġenerali u r-raba' aggravju tal-Awtorità, ma kinitx meħtieġa l-osservazzjoni tal- ewwel qorti illi s-sitt xhur ta' dekadenza taħt l-art. 469A tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili ma kinux għaddew, iżda lanqas ma hija inkompatibbli mal-konklużjoni li waslet għaliha l-ewwel qorti. effettivament qalet l-ewwel qorti hu illi, ukoll jekk il-każ jintlaqat bl-art. 469A, xorta ma għaddiex iż-żmien ta' dekadenza. Billi, iżda, kif rajna, l-azzjoni ma kintix taħt dak l-artikolu, f'kull każ ma tintlaqatx b'dik id- dekadenza u għalhekk ma huwiex meħtieġ li naraw jekk tassew għaddewx jew le s-sitt xhur ta' dekadenza. L-ewwel u t-tieni aggravji tal-Avukat Ġenerali u t-tielet u r-raba' aggravji tal-Awtorità huma għalhekk miċħuda. Fadal il-ħames aggravju tal-Awtorità li jgħid hekk »Illi hu ċar ukoll li s-seba' eċċezzjoni tal-awtorità appellanti ma ġietx megħluba mis-soċjetà appellata, u għal din ir-raġuni biss, l-azzjoni attriċi ma setgħetx tirnexxi stante li s-soċjetà appellata qatt ma rradikat l-interess ġuridiku tagħha quddiem l-ewwel qorti li tippromwovi l- istanza odjerna.« Is-seba' eċċezzjoni kienet tgħid hekk: Illi mingħajr preġudizzju s-soċjetà rikorrenti għandha tressaq prova tat-titolu tagħha dwar l-art imsemmija fir-rikors promotur sabiex jiġi radikat l-interess ġuridiku tagħha u fin-nuqqas l-eċċipjenti tirriserva d-dritt li tressaq l-eċċezzjoni dwar in-nuqqas ta' interess ġuridiku.« Din ma kinitx eċċezzjoni ta' nuqqas ta' interess ġuridiku iżda eċċezzjoni li l-attriċi kellha tagħmel prova tat-titolu tagħha u, "fin- nuqqas" ta' dik il-prova l-Awtorità "irriservat" li tressaq l-eċċezzjoni. L- ewwel qorti osservat illi l-prova saret u illi l-Awtorità ma ressqitx l- eċċezzjoni ta' nuqqas ta' interess ġuridiku: Appell Ċivili Numru 1198/2011 »L-awtorità ssostni li l-attriċi għandha tagħti prova tat-titolu. F'affidavit li ppreżenta Ivan Amri, direttur tal-kumpannija, qal: "… … … Falcon Investment Limited illum għandha l-proprjetà in kwistjoni u dan wara li kienet fdiet iċ-ċens perpetwu li kien jiggrava l-art u li kien stabbilit favuriha b'kuntratt ta' ċens perpetwu tal-1 ta' Frar 1985 fl-atti tan-Nutar Dr Joseph Pesci". … … … ladarba l-awtorità ma qajmet l-ebda oġġezzjoni għal dak li qal Ivan Amri, il-qorti ma tarax li għandha għalfejn tiddubita dwar dak li stqarr ix-xhud. Wara kollox l-istess konvenuti baqgħu passivi għal dak li qal.« Il-fatt illi l-Awtorità ma ressqitx l-eċċezzjoni li irriservat li tressaq fin- nuqqas ta' prova ta' titolu jfisser li kienet sodisfatta illi l-prova tressqet u għalhekk ma tistax issa tgħid illi l-eċċezzjoni tagħha "ma ġietx megħluba". Dan l-aggravju wkoll huwa għalhekk miċħud. Għal dawn ir-raġunijiet il-qorti tiċħad l-appell tal-Avukat Ġenerali u dak tal-Awtorità u tikkonferma s-sentenza appellata. L-ispejjeż tal-kawża, kemm tal-ewwel grad kif ukoll tal-appell, iħallsuhom il-konvenuti Giannino D’Anastas Lepre’ Galea Mule’ Noel Downham Galea Mule’ Silvio Amhamed Prim Galea Mule’ Deputat Reġistratur