FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR. JOSEPH R. BORG GALEA LL.D. ILLUM l-Erbgħa, 9 ta' Diċembru, 2015 Doris ZAMMIT DIACONO u żewġha Charles għal kull interess li jista' jkollu Evelyn SUMMERSGILL u s-Soċjeta' Filarmonika La Stella tal-Gudja A.D. 1919 Il-Qorti: Rat ir-Rikors Maħluf imressaq fil-5 ta' Ġunju, 2014, li bih u għar- raġunijiet hemm imsemmija, l-atturi talbu li din l-Qorti (i) issib li imħarrka taħti lejhom b'imġiba abbużiva li biha qiegħda ċċaħħadhom mill-użu tal- legat ta' flus imħolli lill-attriċi fit-testment ta' Gabriel Joslin tat-23 ta' Marzu, 2010; (ii) tillikwida d-danni kawżati lilhom mill-istess imħarrka, liema danni jikkonsistu fl-imgħaxijiet bit-tmienja fil-mija (8%) fuq is- somma ta' tletin elf euro (€ 30,000) imħolli lill-attriċi b'legat fl-imsemmi testment, u kif ukoll f'imgħaxijiet ulterjuri sad-data tal-ħlas effettiv tal- istess legat; (iii) tikkundanna lill-imħarrka tħallashom id-danni hekk likwidati; u (iv) tikkundanna lis-Soċjeta' Filarmonika mħarrka biex tħallas lill-attriċi l-legat lilha mħolli bl-imgħaxijiet legali jew mingħajrhom, skond 9 ta' Diċembru, 2015 Nru. 490/14JRM kif din il-Qorti tqis it-tieni u t-tielet talbiet ta' qabel, u dan flimkien u solidalment mal-imħarrka l-oħra Evelyn Joslin, flimkien mal-imgħaxijiet sal-jum tal-ħlas effettiv u taħt il-provvedimenti kollha li l-Qorti jidhrilha xierqa u meħtieġa. Talbu wkoll l-ispejjeż; Rat id-degriet tagħha tal-10 ta' Ġunju, 2014, li bih ordnat li ssir in-notifika tal-atti lill-imħarrkin u tat direttivi lill-atturi dwar it-tressiq tal-provi min- naħa tagħhom; Rat it-Tweġiba Maħlufa mressqa mis-Soċjeta' Filarmonika mħarrka fl-14 ta' Lulju, 2014, li biha u għar-raġunijiet imsemmija, laqgħet b'mod preliminari billi eċċepiet l-intempestivita' tal-azzjoni attriċi ladarba għad hemm pendenti appell f'kawża mibdija mill-imħarrka Evelyn Joslin kontra l-istess attriċi u s-Soċjeta' Filarmonika eċċipjenti. Fil-mertu, laqgħet billi qalet li hija kienet u għadha disposta li tħares id- dispożizzjonijiet testamentarji tal-mejjet Gabriel Joslin, hekk kif il- kwestjoni tas-siwi tat-testment tiegħu tkun determinata b'mod definittiv mill-Qrati u l-ħatra tagħha bħala werrieta tal-ġid tal-mejjet tkun stabilita. Laqgħet billi ċaħdet li hija għandha tħallas lill-atturi l-imgħaxijiet minnhom mitluba, ladarba ma kenitx is-Soċjeta' eċċipjenti li ħalqet il-kwestjoni, imma l-imħarrka l-oħra Evelyn Joslin; Rat it-Tweġiba Maħlufa mressqa mill-imħarrka Evelyn Joslin fid-19 ta' Awwissu, 2014, li biha u għar-raġunijiet hemm imfissra, laqgħet għall- azzjoni attriċi billi, b'mod preliminari, qalet li n-notifika lilha tal-atti tal- kawża saret ħażin għaliex saret f'indirizz fejn hi ma toqgħodx, iżda kienet qiegħda tilqa' xorta waħda n-notifika tal-atti bis-saħħa tal-istess Tweġiba; u talbet il-konnessjoni tal-kawżi. Fil-mertu, laqgħet billi ċaħdet li hija mxiet ħażin mal-attriċi, jew li għandha tagħmel tajjeb għal xi danni mġarrba mill-atturi, ladarba dak li għamlet kien biss b'ħarsien tal-jeddijiet tagħha u mhux b'pika mal-attriċi u mas-Soċjeta' Filarmonika mħarrka. Ċaħdet li l-atturi ġarrbu xi danni u għalhekk it-talbiet tagħhom ma jmisshomx jintlaqgħu; Rat id-degriet tagħha tal-5 ta' Novembru, 20141, li bih ħalliet il-kawża għat-trattazzjoni tal-ewwel waħda mill-eċċezzjonijiet preliminari taż-żewġ imħarrkin, dwar jekk il-Qorti jmisshiex tieqaf milli tisma' l-kawża sakemm jintemmu l-proċeduri ta' kawża oħra li tolqot il-mertu ta' din; tal-partijiet dwar l-imsemmija it-trattazzjoni Semgħet eċċezzjonijiet; 1 Paġ. 49 tal-proċess 9 ta' Diċembru, 2015 Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat id-degriet tagħha tal-11 ta' Diċembru, 2014, li bih ħalliet il-kawża għas-sentenza dwar l-imsemmija eċċezzjonijiet; Ikkunsidrat: Illi din hija kawża għal danni minħabba nuqqas ta' ħlas ta' legat. L-attriċi tħalliet legat ta' somma flus minn zijuha f'testment li huwa kien għamel u li fih ħalla bħala werrieta universali tiegħu lis-Soċjeta' Filarmonika mħarrka. L-imħarrka, li tiġi oħt it-testatur u zit l-attriċi, kienet fetħet kawża quddiem din il-Qorti biex tattakka t-testment ta' ħuha. Minħabba f'dik il-kawża, li issa qiegħda tistenna t-trattazzjoni quddiem il-Qorti tal- Appell wara li l-imħarrka appellat mis-sentenza ta' din il-Qorti li ċaħditilha t-talbiet tagħha, l-legat baqa' ma tħallasx lill-attriċi. L-atturi jridu li l- imħarrka titqies responsabbli lejhom għall-ħsara li ġarrbu minħabba d- dewmien fil-ħlas tal-legat, u li l-imħarrkin iħallsuhom l-istess legat flimkien mal-imgħaxijiet skond il-liġi; Illi għal din l-azzjoni, kemm is-Soċjeta' Filarmonika mħarrka u kif ukoll l- fost imħarrka Evelyn Joslin eċċezzjonijiet oħrajn. Filwaqt li s-Soċjeta' Filarmonika (minn issa 'l quddiem imsejħa "La Stella") eċċepiet l-intempestivita', l-imħarrka Farruġia eċċepiet il-konnessjoni ("lis alibi pendens") u għalhekk iż-żewġ imħarrkin qegħdin jgħidu li din il-Qorti għandha tieqaf milli tkompli tisma' din il-kawża sakemm tinqata' l-kawża mibdija mill-imħarrka; laqgħu b'eċċezzjoni preliminari, Illi l-fatti rilevanti li joħorġu mill-atti tal-kawża juru li wieħed Gabriel Joslin, għażeb u pensjonant, għamel testment fit-23 ta' Marzu, 20102, fl-atti tan-Nutar Dottor Hugh Zammit Mc Keon. Joslin jiġi z-ziju tal-attriċi min- naħa ta' missierha u wkoll ħu l-imħarrka Evelyn Joslin; Illi fl-imsemmi testment, Joslin ħalla b'werrieta universali u proprjetarja assoluta lil La Augugliaro. Ħalla legat ta' somma flus lil neputi ieħor tiegħu Godwin Joslin, iben ħuh ieħor, u legat remuneratorju ta' tletin elf euro (€ 30,000) favur l-attriċi "b'ringrazzjament ta' kemm iddur bih". Ħatar lill- 2 Dok "A". f'paġġ. 4 – 6 tal-proċess 9 ta' Diċembru, 2015 Nru. 490/14JRM istess attriċi wkoll bħala eżekutriċi testamentarja. Lil oħtu l-imħarrka ma ħallielha l-ebda ġid; l-imħarrka fetħet kawża quddiem din il-Qorti Illi (diversament presjeduta)3 biex tattakka t-testment ta' ħuha fuq il-bażi li dakinhar li għamel it-testment, it-testatur ma kienx f'qagħda li sata' jikteb (jiffirma) u biex b'hekk il-Qorti tħassar l-istess testment. B'sentenza mogħtija fid-29 ta' April, 20144, u għar-raġunijiet hemm imfissra, il-Qorti ċaħdet it-talbiet attriċi kollha. L-imħarrka appellat mis-sentenza fid-19 ta' Mejju, 2014; Illi l-atturi fetħu din il-kawża fil-5 ta' Ġunju, 2014. L-appell mis-sentenza mogħtija fil-kawża mibdija mill-imħarrka għad irid jibda jinstema'; l-konsiderazzjonijiet legali marbuta mal-eċċezzjoni Illi taħt eżami jirrigwardaw l-effett taż-żewġ eċċezzjonijiet preliminari li, għal raġuni jew oħra, jistennew li din il-Qorti twaqqaf is-smigħ ta' din il-kawża (is- soprasessjoni) sakemm tinqata' l-kawża li għadha trid tinstema' mill-Qorti tal-Appell. Filwaqt li La Stella tirreferi għall-intempestivita' tal-azzjoni attriċi, l-imħarrka Farruġia tappella għall-konnessjoni tal-kawżi; Illi hija ħaġa ċerta li l-eċċezzjoni preliminari tal-imħarrka Farruġia ma tistax titwettaq safejn dik l-eċċezzjoni tirreferi għall-kawża li kienet inbdiet minnha u li llum għelbet l-istadju tal-ewwel istanza. Kemm l-artikolu 792 tal-Kap 12 u kif ukoll l-artikolu 793 tal-istess Kodiċi jaħsbu għal sitwazzjoni fejn kawżi fuq l-istess oġġett jew kawżi marbutin ma' xulxin fuq l-istess suġġett jew fejn id-deċiżjoni tal-waħda tkun tista' tolqot id- deċiżjoni tal-oħra jinstemgħu flimkien, imma tabilfors meta ż-żewġ kawżi jew aktar ikunu għadhom fl-istess stadju jew istanza. Fil-każ li għandha quddiemha l-Qorti llum, dan ma jistax isir għaliex il-kawża miftuħa mill- imħarrka diġa' waslet fit-tieni istanza u la tista' din il-kawża tintbagħat biex tinstema' flimkien ma' dik (bla ma b'hekk jintilef il-benefiċċju tal- eżami f'żewġ istanzi) u lanqas tista' din il-Qorti tordna li l-kawża l-oħra tinġab quddiemha biex tinstema' flimkien ma' din (ladarba l-kawża l-oħra tinsab diġa' quddiem qorti tat-tieni istanza); Illi, għalhekk, il-Qorti sejra tqis iż-żewġ eċċezzjonijiet preliminari – jiġifieri kemm dik ta' La Stella dwar l-intempestivita' u kif ukoll dik tal-imħarrka tal-konnessjoni tal-kawżi – bħala eċċezzjoni li titlob lil din il-Qorti li tissporasjedi; Nru. 763/10JZM 4 Dok "B", f'paġġ. 8 sa 23 tal-proċess 9 ta' Diċembru, 2015 Nru. 490/14JRM Illi fit-trattazzjoni tal-eċċezzjoni, l-għaref difensur tal-atturi argumenta li sakemm testment ma jitwaqqax, ikun jiswa ladarba t-testatur ikun miet u l-wirt tiegħu nfetaħ. Ikompli jżid li s-siwi tat-testment taz-ziju patern tal- attriċi kien konfermat minn din il-Qorti (diversament presjeduta) bis- sentenza finali li tat. Il-fatt li minn dik is-sentenza tressaq appell mill- imħarrka Evelyn Joslin ma jneħħix is-siwi tat-testment u li l-azzjoni tal- lum tista' tixxiebah ma' eżekuzzjoni provviżorja ta' sentenza, li skond il- liġi tagħna tista' dejjem tintalab minkejja li minnha jkun sar appell5. Filwaqt li l-Qorti tapprezza l-argumenti mressqa mill-avukat tal-atturi, ma tistax taqbel mal-kwestjoni tal-eżekuzzjoni provviżorja: dan jingħad għaliex is-sentenza (illum appellata) mkien ma tgħid li s-sentenza kienet eżegwibbli provviżorjament u billi lanqas intwera li l-atturi b'xi mod talbu lil dik il-Qorti (jew lill-Qorti tal-Appell li bħalissa quddiemha tinsab il- kawża) biex jagħtu eżegwibilita' provviżorja għal dik is-sentenza. Minbarra dan, l-appell imressaq mis-sentenza jirrigwarda sewwasew is- siwi tat-testment u l-istess attriċi hija parti f'dawk il-proċeduri bħala mħarrka appellata; Illi huwa aċċettat li s-soprasessjoni tista' b'mod eċċezzjonali tingħata meta tali smigh fl-istess waqt ta' żewġ kawżi ma jkunx jista' jsir, iżda, billi hija eċċezzjoni għar-regola ġenerali li kull kawża għandha tinstama' sakemm tiġi maqtugħa6, trid tingħata dejjem taħt kundizzjonijiet li għandhom ikunu serji biżżejjed biex dan isir7. Kemm hu hekk, ingħad tal-Qorti Kostituzzjonali8, saħansitra tas- soprasessjoni fis-sens li l-Qorti għandha tieqaf milli tkompli tisma' kawża bħala tali, fis-sistema proċedurali tagħna, mhijiex kontemplata għaliex l- eċċezzjoni li l-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili jikkontempla hija l-eċċezzjoni magħrufa bħala lis alibi pendens9 u din l-eċċezzjoni tipprospetta neċessarjament li jkun hemm żewġ kawżi għaddejjin fl-istess waqt pendenti quddiem il-qrati li jkollhom l-istess mertu; l-eċċezzjoni jqisu s-soprasessjoni bħala Illi huwa minħabba provvediment ordinatorju mħolli fid-dehen tal-Qorti li quddiemha titressaq talba bħal dik10. Provvediment bħal dan huwa meqjus bħala wieħed interlokutorju11 u, għalhekk, ma jorbotx lill-Qorti li tkun tatu jekk tqum il- f'hekk 266 tal-Kap 12 6 Art. 195(1) tal-Kap 12 7 App. Ċiv.: 28.10.1935 fil-kawza fl-ismijiet Belhaj noe vs ‘Surname et. (Kollez. Vol:XXIX.i.1295); 8 P.A. Kost.: 12.8.1994 fil-kawza fl-ismijiet Cuschieri vs Onor. Prim Ministru et (Kollez. 20.7.1994 fil-kawża fl-ismijiet Belhaj vs Onor. Prim'Ministru et (Kollez. Vol: LXXVIII.i.171) u P.A. Kost LSO 21.7.2015 fil-kawża fl-ismijiet Partit Nazzjonalista et vs Kummissjoni Elettorali et (in parte) 10 Ara, per eżempju, App. Ċiv. 23.6.1869 fil-kawża fl-ismijiet Sweidan et vs Mifsud et (Kollez. Vol: V.157); P.A. 23.1.1946 fil-kawża fl-ismijiet Bonet vs Mercieca Frantz (Kollez. Vol: XXXII.ii.197) u App. Kumm.: 26.3.1984 fil-kawża fl-ismijiet Dr. Leslie Ali Hassan Borg noe vs Dr. Emanuel Aufieri et noe (mhix pubblikata) 11 App. Ċiv. 22.5.1989 fil-kawża fl-ismijiet Allampalli et vs Spiteri Antignolo et (Kollez. 9 ta' Diċembru, 2015 Nru. 490/14JRM ħtieġa li tibdel il-fehma tagħha aktar 'il quddiem, jekk tintwera raġuni tajba biex tagħmel dan; Illi għalhekk ukoll, il-provvediment tas-soprasessjoni jitqies bħala pass mhux ordinarju li jissospendi s-smigħ ta' kawża, meta n-norma hija, kif ingħad, li kawża li tinbeda għandha tinstama' sa ma tinqata'12. Kemm hu hekk, il-provvediment tas-soprasessjoni tqies bħala wieħed "alejatorju"13 li, minħabba is-smigħ tagħhom, jista' jwassal għad-deżerzjoni tal-proċeduri mwaqqfa. Għal bosta snin, il-Qrati tagħna sabu li t-twaqqif ta' smigħ ta' kawża biex tistenna l-eżitu ta' kawża oħra li diġa' tressqet jew sakemm titressaq waħda fuq punt eċċezzjonali huwa rakkomandat biss fil-każ meta jkun hemm lok għas-soluzzjoni ta' xi punt li minnu tabilfors tiddependi l-kawża li sejra titwaqqaf14; tal-Kodiċi Proċedurali dwar Illi fuq kollox, il-Qorti ma għandhiex tordna s-soprasessjoni jekk kemm-il darba jintwera li l-parti l-oħra tkun sejra ġġarrab preġudizzju minħabba d- dewmien15; il-Qorti tasal għall-fehma li ssemmew aktar qabel, Illi meta tqis dawn il-konsiderazzjonijiet kollha fid-dawl taċ-ċirkostanzi fattwali l- eċċezzjonijiet preliminari tal-imħarrkin huma tajbin u jmisshom jintlaqgħu. Il-konsiderazzjoni ewlenija li twassal lill-Qorti għal din il-fehma hija t- testment ta' Gabriel Joslin u s-siwi tiegħu. Biex l-atturi jistgħu jippretendu l-ħlas tal-legat imħolli lill-attriċi u l-likwidazzjoni ta' xi danni li ġarbu minħabba n-nuqqas ta' ħlas tal-imsemmi legat, jeħtieġ li jkun aċċertat ġudizzjarjament u b'mod definittiv li l-istess testment jgħodd. Il- kawża li fetħet l-imħarrka Evelyn Joslin kienet titlob it-tħassir tal- imsemmi testment. Huwa minnu li din il-Qorti (diversament presjeduta) tat is-sentenza tagħha biex tiċħad it-talbiet tal-imħarrka u b'hekk iddikjarat li dak it-testment jiswa u jorbot. Imma minn dik is-sentenza ddaħħal appell u għalhekk sallum ma jistax jingħad li jeżisti ġudikat dwar il-kwestjoni tal-validita' tat-testment li minnu l-attriċi f'din il-kawża tippretendi l-ħlas tal-legat u d-danni marbuta man-nuqqas f'waqtu ta' dak il-ħlas. Fit-tieni lok, biex din il-Qorti tasal biex tqis l-ewwel żewġ talbiet attriċi f'din il-kawża, tkun trid tabilfors tidħol biex tikkonsidra s-siwi tat- testment, kif joħroġ ċar mill-ewwel tliet premessi tar-Rikors Maħluf promotur. Biex tagħmel dan, din il-Qorti tkun trid hija wkoll tara jekk is- Ċiv. 4.11.1957 fil-kawża fl-ismijiet Handy vs Mizzi Cremona (Kollez. Vol: XLI.i.547) 13 P.A. 23.5.1997 fil-kawża fl-ismijiet Barton noe vs Hallett Gatt pro et noe (Kollez. Vol: LXXXI.iii.83) 14 P.A. 12.4.1962 fil-kawża fl-ismijiet Sant Portanier et vs Sutherns pro et (Kollez. Vol: XLVI.ii.591) u App. Ċiv. 6.10.1999 fil- kawża fl-ismijiet Zammit Mc Keon et vs Ferriggl et (Kollez. JZM 25.3.2013 fil-kawża fl-ismijiet Amber Properties Ltd vs Central Holidays (Travel Agents & Organisers) Ltd et (in parte) u P.A. LM 17.2.2015 fil-kawża fl-ismijiet Josephine Sant Portanier et vs Philip Zammit Mc Keon et (in parte) 9 ta' Diċembru, 2015 Nru. 490/14JRM sentenza diġa' mogħtija minn din il-Qorti diversament presjeduta hix sejra tkun konfermata jew maqluba mill-Qorti tal-Appell; Illi bilkemm għandu għalfejn jingħad li jekk kemm-il darba l-Qorti tal- Appell tasal biex tilqa' l-appell tal-attriċi f'dik il-kawża (l-imħarrka Evelyn Joslin f'din il-kawża), l-azzjoni li tinsab quddiem din il-Qorti llum ma jkun għad fadlilha ftit li xejn skop. Jekk it-testment jitħassar, tgħib miegħu kull dispożizzjoni testmentarja – partikolari jew universali – li t- testatur ikun għamel fih; Illi għalhekk il-Qorti sejra tilqa' l-ewwel eċċezzjoni preliminari ta' La Stella u t-tieni eċċezzjoni preliminari tal-imħarrka Joslin u ssib li hemm raġunijiet tajba biżżejjed biex twaqqaf u żżomm is-smigħ ta' din il-kawża sakemm ikunu għadhom pendenti quddiem il-Qorti tal-Appell l-atti tal- kawża mibdija mill-imħarrka kontra l-istess attriċi tallum u La Stella; Għal dawn ir-raġunjiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi billi: Tilqa' l-ewwel eċċezzjoni preliminari tas-Soċjeta' Filarmonika mħarrka u t-tieni eċċezzjoni preliminari tal-imħarrka Evelyn Joslin u tordna li s-smigħ ta' din il-kawża jitwaqqaf sakemm ikunu għadhom pendenti l-atti tal-kawża fl-ismijiet "Evelyn Joslin vs Doris Angileri et" (Rik. Nru. 763/10JZM) quddiem il-Qorti tal-Appell; u Tordna li l-ispejjeż marbut ma' din is-sentenza jkunu determinati mas- sentenza aħħarija. Moqrija Onor. Joseph R. Pulis LL.D., Imħallef 9 ta' Diċembru, 2015 Carmen Mifsud Deputat Registratur 9 ta' Diċembru, 2015 9 ta' Diċembru, 2015