Ċiv. QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR. IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020. Numru 1 Ċitazzjoni numru 23/01 JVC Dawn huma appell prinċipali mressaq mill-attur u appell inċidentali mressaq mill-kumpanija konvenuta minn żewġ sentenzi mogħtija mill- tal-Maġistrati (Għawdex) Ġurisdizzjoni Superjuri (Sezzjoni Ġenerali) fl-24 ta' Novembru, 2009 (minn issa 'l hemm imsejħa "l-ewwel sentenza appellata"), u fit-30 ta' Ġunju, 2015 (minn issa 'l hemm imsejħa "it-tieni sentenza appellata"), fil-kawża fl-ismijiet premessi. Ċiv. sentenza appellata, u għar-raġunijiet hemm imfissra, dik il-Qorti ċaħdet l- eċċezzjoni tal-preskrizzjoni mressqa mill-attur fir-rigward tal-azzjoni rikonvenzjonali li għamlet l-kumpanija konvenuta, u sabet li teżisti relazzjoni ġuridika bejn il-partijiet dwar ix-xogħlijiet marbuta mal- estensjoni tal-lukanda mertu tal-każ u li dwarhom il-kumpanija konvenuta kellha lmenti kontra l-attur rikonvenut dwar traskuraġni u xogħol imwettaq bla ħila. Fit-tieni sentenza appellata, l-ewwel Qorti ċaħdet l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-kumpanija intempestività tal-azzjoni attriċi, laqgħet limitatament it-tieni eċċezzjoni tal-kumpanija konvenuta billi ddisponiet mill-ewwel, it-tieni u t-tielet talbiet attriċi billi laqgħet l-istess limitatament u sabet li l-ammont dovut lill-attur huwa inqas minn dak pretiż, u fir-rigward tal-kontro-talba ċaħdet l- eċċezzjonijiet tal-attur rikonvenut u laqgħet it-talbiet rikonvenzjonali u sabet li l-ammont pretiż mill-kumpanija konvenuta huwa dovut. għaldaqstant ordnat li l-ammont jiġi paċut bejn il-partijiet u li d-differenza titħallas mill-kumpanija konvenuta lill-attur; Fl-att li bih fetaħ il-kawża, l-attur jgħid li huwa tqabbad mill- kumpanija konvenuta sabiex jagħmel id-disinn fil-bini u t-tlestija ta' lukanda fl-Imġarr, Għawdex, iżda ma tħallasx għal kollox tax-xogħol li għamel. Jgħid ukoll li tqabbad mill-kumpanija konvenuta biex jagħmel xogħol ieħor (din id-darba marbut mal-estensjoni ta' l-istess lukanda), għal liema xogħol baqa' ma tħallasx lanqas. L-attur għaldaqstant talab li Ċiv. l-Qorti ssib li l-kumpanija konvenuta għandha dejn miegħu fl-ammont ta' erbat elef disa' mija u tnejn u disgħin lira Maltin (Lm4,992) li jġibu ħdax-il elf sitt mija u tmienja u għoxrin ewro u tlieta u għoxrin ċenteżmi (€11,628.23) rappreżentanti l-bilanċ tal-ħlas marbut mad-disinn tal-bini u lilu mill-kumpanija konvenuta marbut ma' xogħol tikkundanna lill-kumpanija konvenuta tħallas l-ammont likwidat, bl- imgħaxijiet skont il-liġi; Illi fit-Tweġiba Maħlufa mressqa minnha, il-kumpanija konvenuta laqgħet għall-azzjoni attriċi billi, b'mod preliminari, qalet li l-azzjoni hija intempestiva għaliex l-attur naqas li jippreżenta kont dettaljat u korrett tas- servizzi reżi minnu qabel ma għoġbu jiftaħ il-kawża. Fil-mertu, ċaħdet li kellha tagħti lill-attur; Il-kumpanija konvenuta nqdiet bil-proċedura tal-Kontro-Talba. Filwaqt li xliet lill-attur bi traskuraġni u negliġenza fuq xogħolu, qalet li ġarrbet danni minħabba l-imġiba tiegħu. Għaldaqstant, fittxitu għad- danni u biex l-ewwel Qorti tillikwidahom u tordnalu jħallasha d-danni hekk L-attur laqa' għall-azzjoni rikonvenzjonali billi qal li l-azzjoni kienet waqgħet bil-preskrizzjoni maħsuba fl-Artikoli 2153 u 2156(f) tal-Kodiċi Ċiv. Ċivili, filwaqt li, fil-mertu, ċaħad ix-xiljiet imressqa kontra tiegħu u qal li ma kien jaħti għall-ebda dannu pretiż mill-kumpanija rikonvenjenti; Illi biex waslet għall-ewwel sentenza appellata, l-ewwel Qorti għamlet il-konsiderazzjonijiet li ġejjin: tas-servizzi professjonali Fir-realta' s-socjeta konvenuta ma "F'dan l-istadju ser tinghata sentenza preliminari dwar:- "(a) L-eccezzjoni tal-attur li t-talbiet rikonvenzjonali huma preskritti skont l-Artikolu 2153 tal-Kodici Civili (fol. 275). "(b) L-eccezzjoni ulterjuri tal-attur li t-talbiet rikonvenzjonali huma preskritti skont l-Artikolu 2156(f) tal-Kodici Civili (fol. 537); u "(ċ) Jekk hemmx relazzjoni guridika bejn il-partijiet fuq ix-xoghol ta' estensjoni tatx eccezzjoni f'dan is-sens, u llimitat ruhha sabiex tghid li l-attur naqas milli jipprezenta kont dettaljat li m'ghandix taghti l-ammont mitlub minnu kif ser jigi pruvat. "Il-pretenzjonijiet tal-partijiet jistghu jigu deskritti li jikkonsistu fis- segwenti:- "(a) L-attur qieghed jippretendi l-hlas ta' €11,628,23 bilanc ghal servizz li ta lis-socjeta konvenuta fi twettiq ta' xogholijiet fil-lukanda Grand, Mgarr, Ghawdex. Servizz li l-attur iddeskrivieh bhala "architectural designs & supervision, interior design & supervision, service."1. L-attur jippretendi wkoll hlas ta' €78,785 ghal xoghol li jghid li ghamel fir-rigward tal-estensjoni tal-lukanda. Xoghol li ddeskrivih fil-kont datat 30 ta' Ottubru 1997 (fol. Kont simili rega' nhareg fl-24 ta' Gunju 1998 (fol. 31). "(b) Is-socjeta konvenuta tippretendi hlas ta' danni minhabba xoghol li twettaq mhux skont is-sengha u l-arti. L-ilmenti tas-socjeta konvenuta huma elenkati fl-affidavit li ghamel Silvio Bowell (fol. Ċiv. "Preskrizzjoni tinkiser mal-prezentata tar-rikovenzjoni minkejja li giet notifikata iktar minn tlett snin wara. "Jibda biex jinghad li fir-rigward tal-preskrizzjoni, kif giet prezentata t- talba rikonvenzjonali (9 ta' April 2001) kien hemm ksur tal-preskrizzjoni. Dan minkejja l-fatt li mill-atti jirrizulta li kien biss wara rikorsi tal-attur prezentati fit-2 ta' Dicembru 2004 (fol. 270) u 7 ta' Jannar 2005 (fol. 274) li pprezenta nota tal-eccezzjonijiet. Permezz tal-ewwel rikors talab li l-qorti tordna li r-rikonvenzjoni tigi notifikata u b'digriet moghti fit-3 ta' Dicembru 2004 il-qorti ffissat terminu ta' 20 jum mid-data tad-digriet, sabiex l-attur jipprezenta nota tal-eccezzjonijiet. Sussegwentement, fit- tieni rikors il-konvenut talab lill-qorti sabiex tawtorizzah jipprezenta n- nota tal-eccezzjonijiet ghaliex ma kienx notifikat bid-digriet li nghata fit- 3 ta' Dicembru 2004. Il-qorti laqghet it-talba permezz ta' digriet moghti fit-12 ta' Jannar 2005. B'dan il-mod gie li l-attur minn ta ruhu notifikat bir-rikonvenzjoni tant li fis-7 ta' Jannar 2005 ipprezenta nota tal- eccezzjonijiet. F'dak l-istadju ma jfissirx li l-preskrizzjoni regghet bdiet tiddekorri mill-gdid. Ir-rikonvenzjoni hi talba gudizzjarja li sservi wkoll sabiex tinkiser il-preskrizzjoni, irrispettivament taz-zmien li jghaddi sakemm issir in-notifika lill-attur. Minflok li l-konvenut jipproponi kawza ohra, huwa jinqeda bir-rikors guramentat tal-attur sabiex iressaq kontro-talba, u ".....jsir process wiehed u li z-zewg talbiet jigu decizi fl- istess kawza." (Artikolu 397 tal-Kap. Iz-zmien li fih ghandu jigi notifikat l-att gudizzjarju sabiex tinkiser il-preskrizzjoni skont l-Artikolu 2130 tal-Kodici Civili, ma japplikax fil-kaz ta' talba gudizzjarja (ara sentenza tal-Qorti tal-Appell fil-kawza Dr Sandra Farrugia Mifsud vs Joe Ferando deciza fl-24 ta' Settembru 2004 u gurispurdenza li saret riferenza ghaliha fl-istess sentenza). F'sentenza moghtija mill-Qorti tal- Kummerc2 fil-kawza Raymond Cini Sarreo nomine vs Peter Grech German nomine deciza fis-26 ta' Gunju 1995, gie osservat: "c-citazzjoni hija talba gudizzjarja skont l-artikolu 2131 tal-Kodici Civili u ghaliha ma japplikawx id-disposizzjonijiet tal-artikoli 2128, 2129 u 2130 tal-istess Kodici Civili billi dawn japplikaw ghal att gudizzjarju (bhal ittra ufficjali jew protest) izda mhux ukoll ghall-att tac-citazzjoni. Dana l-att tac- citazzjoni m'huwiex l-att li bih il-kreditur semplicement ikun qieghed juri li 'behsiebu jzomm il-jedd tieghu' (art. 2128) izda huwa effettivament l- att opportun li bih il-kreditur jesperixxi quddiem it-tribunal kompetenti, l- istess dritt tieghu fejn jitlob l-esekuzzjoni effettiva tal-istess dritt kontra Ragunament li japplika in toto ghar-rikonvenzjoni. "Terminu ta' preskrizzjoni applikabbli. "Minn qari tar-rikovenzjoni hu evidenti li s-socjeta konvenuta qeghda titlob danni kuntrattwali. "L-Artikolu 2153 tal-Kodici Civili jipprovdi:-"L-azzjoni ghall-hlas tal- hsarat mhux ikkagunati b'reat taqa' bi preskrizzjoni bl-eghluq ta' Iz-zmien tal-preskrizzjoni li ghandu japplika jrid jitqies Ċiv. b'riferenza ghall-azzjoni kif tigi proposta mill-attur, fis-sens li trid thares lejn dak li jkun qieghed jitlob l-attur (Joseph Sestito vs Simiana Maria Minino Farr deciza mill-Qorti tal-Appell fl-24 ta' Marzu 1958 – Volum XLII.i.153). "L-ewwel premessa tar-rikonvenzjoni tas-socjeta konvenuta taqra:-"U peress illi l-attur kien ferm traskurat u negligenti fl-ezekuzzjoni da parti tieghu tax-xoghol afdat lil, kif ukoll naqas ili jaccerta u jassigura ili x- xoghol sar skont l-arti u s-sengha, kif intrabat u obbliga ruhu illi jaghmel; u dan kollu kif igi dettaljament pruvat waqt it-trattazzjoni tal-kawza." (fol. "Minn dan il-paragrafu m'hemmx dubju li s-socjeta konvenuta qeghda tippretendi hlas ta' danni minhabba allegata inadempjenza kuntrattwali min-naha tal-attur fil-qadi tal-inkarigu li nghatat, cjoe' ksur ta' patt kuntrattwali, u mhux danni derivanti minn xi htija akwiljana. Tant hu hekk li permezz tal-ewwel talba qeghda titlob dikjarazzjoni li: "Inti (il- konvenut) inqast illi tezegwixxi l-obbligi assunti minnek fil- konfront tal-istess socjeta' konvenuta bid-diligenza u skont is- sengha u l-arti rikjesti mil-ligi.". Ghalhekk l-Artikolu 2153 tal-Kodici Civili ma japplikax. Fil-kawza Joseph Chircop -vs- Emmanuele Kirmond, Appell Kummercjali, 19 ta' Frar 1954 (Volum XXXVIII.i.292), gie osservat: "f'kaz ta' appalt, l-addebitu li l-appaltant jaghmel lill-appaltatur li huwa responsabbli ghad-danni minhabba ezekuzzjoni hazina ta' l-appalt jikkostitwixxi addebitu ta' kolpa kontrattwali, u ma fihx karattru delittwuz jew kolpuz, u ghalhekk l- preskrizzjoni applikabbli kontra l-azzjoni ghal dawk id-danni hija dik ta' hames snin.". "Preskrizzjoni ghal danni derivanti minn kuntratt ta' appalt hi ta' 5 snin (ara sentenza tal-Qorti tal-Appell fil-kawza Louis Zina vs Perit Anthony Sestito deciza fil-5 ta' Ottubru 2001.). "Meta tinghata eccezzjoni ta' preskrizzjoni:- Hu mehtieg li jigi determinat minn meta l-preskrizzjoni applikabbli jipprovdi: "....il- preskrizzjoni ta' azzjoni tibda minn dak in-nhar li din l-azzjoni tista' tigi ezercitata minghajr ma jittiehed qies ta' l-istat jew tal-kondizzjoni tal-persuna li lilha din l-azzjoni tmiss.". Il-prova li azzjoni hi preskritta trid issir minn min jaghti l- eccezzjoni. L-attur jista' jressaq provi sabiex juri li m'ghaddix iz-zmien, pero' l-piz tal-prova qieghed fuq min jallega l-preskrizzjoni. "L-attur qal li meta fl-1995 hareg il-permess ta' zvilupp, min-naha tieghu hafna mix-xoghol li kellu jaghmel kien lest (seduta tat-30 ta' Ottubru Pero' dan ma jfissirx li kien lest minn kollox. ukoll riferenza ghall-pjanta datata 14 ta' Jannar 1996 li turi "...l-internal Dan ghalija jfisser li qed jaghti ndikazzjoni li s-shell Ċiv. il-kuntest hu diga' lest." (fol. Madankollu l-appalt li nghata lil Vidolich kien wiehed, li fil-bidu tal-1997 kien ghadu ma tlestix. L-ilmenti tas-socjeta konvenuta jinsabu elenkati fl-affidavit li ghamel Silvio Bowell fit-8 ta' Settembru 2001 (ara fol. Bini mhux skont il-permess ta' zvilupp – lift shafts gholjien iktar minn dak approvat fil-permess, u dizinn u bini ta' hnejja kbira fil-faccata li ma kenitx tidher fil-permess. Dan wassal ghall-hrug ta' Avvizi biex Tieqaf u Twettiq mill-Awtorita' tal-Ippjanar. Datata 21 ta' Mejju 1996 u 25 ta' Frar 1997 (fol. 41 u 42). Skont Rapa, il-hnejja kellha titnehha u kellhom jigu modifikati l-lifts u li fisser spejjez addizzjonali ghas-socjeta konvenuta, li qal li kienet ta' Lm14,000. Problemi fil-lifts u sistema ta' airconditioning li sar minn Topserv ". pprezentat is-socjeta Limited. korrispondenza li ntbaghatet lil din il-kumpanija f'Awwissu 1998 (fol. Silvio Bowell qal: "Finalment Topserv Limited kienu irmedjaw il- problemi illi kienu inqalghu izda dan kien frott tal-insistenza tieghi u tal- impjegati tieghi u mhux frott ta' xi impenn da parti ta' Marcus Vidolich." (fol. Kopja tal-korrispondenza kienet intbaghatet lill-attur (ittra datata 18 ta' Awwissu 1998 a fol. 47), u hu evidenti li sa dakinhar l- ilmenti kienu ghadhom ma gewx rizolti. Minn dokument li pprezenta l- attur stess (fol. 463), jidher li l-kuntratt li nghata lil Topserv Limited kien fit-8 ta' Marzu 1996 (job. Kien fil-bidu ta' Settembru 1997 li l-kumpanija ta' inginiera Engineering Services Ltd awtorizzat li jsir il- hlas lill-kuntrattur Topserv Limited. ". Dizinn u bini ta' rampa bhala access ghas-sular ta' taht l-art li jintuza ghall-parkegg, m'huwiex addattat in kwantu l-klijenti jilmentaw ghaliex isofru hsara fil-vetturi meta jaghmlu uzu mir-rampa. Ghalkemm fil-bini kellhom isiru zewg parking lots (dizinjati mill- attur), wiehed minnhom sar b'mod ghal kollox inaccessibbli. applikazzjoni mal-Awtorita Maltija ghall-Ambjent u l-Ippjanar. "Skont ma xehed l-attur: "Il-kuntratt li nghatajt minn Silvio Bowell kien Inoltre, d-dati meta nhargu l-Avvizi biex Tieqaf u Twettiq (21/5/1996 u 25/2/1997) huma rilevanti, in kwantu kien minhabba dawn l-avvizi li Bowell jsostni li kellhom isiru xogholijiet biex Fir-rigward tar-rampa li taghti ghall-garaxx li hemm taht l- art, ma tressqitx prova li fil-bidu ta' April 1996 kienet diga' lesta. jifhem ukoll li bdiet tintuza meta fethet il-lukanda, li skont Vidolich kien f'April 1997; "Jekk niftakar sew il-lukanda nfethet f'April tan-nineteen "Meqjusin dawn il-konsiderazzjonijiet, il-qorti tistqarr li l-attur ma ressaqx provi sodisfacenti li meta saret ir-rikovenzjoni (9 ta' April 2001), kienu ghadhom m'ghaddewx hames (5) snin minn meta l-azzjoni kellha Ċiv. "Relazzjoni Guridika dwar xoghol ta' estensjoni fil-lukanda. "Fin-nota ta' sottomissjonijiet li pprezentat is-socjeta konvenuta jinghad li d-difiza hi li:- "....l-attur ma haqqu ebda hlas ghax-xoghol illi huwa wettaq fuq il-progett tal-estensjoni ghaliex fil-verita' dan ma kienx xoghol illi l-attur tqabbad jaghmel mill-esponenti, imma kienu thejjijiet illi huwa wettaq minn jeddu bit-tama illi jirbah minghand is-socjeta konvenuta il-kuntratt ta' supervision tax-xogholijiet tal-finishings fuq l- estensjoni.". Eccezzjoni li kif diga' rajna ma gietx sollevata fin-nota tal- eccezzjonijiet prezentata fid-9 ta' April 2001. L-attur ma ghamel l-ebda accenn ghal dan in-nuqqas. Cifra li jinghad li tirrifletti tnejn fil-mija (2%) tal-projected cost. Jirrizulta li fis-17 ta' Awwissu 1998 kienet saret laqgha fl-ufficcju tal-avukati tal-attur u dakinhar intlehaq ftehim dwar il-kwistjonijiet bejn il-partijiet. Jidher li f'din il- laqgha l-ftehim kien gie redatt b'mezz elettromanjentiku. F'paragrafu E jinghad li: "Minkejja l-fatt illi dan il-ftehim mhux qed jigi ffirmat qieghed jigi mehud bhala miftiehem bejn il-partijiet stante illi qed jigi ddettat fil- presenza u bl-accettazzjoni tal-partijiet assistiti mill-konsulenti legali taghhom." (fol. Hu evidenti li l-ftehim kien jirrelata dwar tlett materji:- ". Hlas dwar kont pendenti fuq dizinn u supervizjoni li sar mill-attur fil-lukanda. L-attur minn jeddu naqqas il-pretenzjoni ghall-hlas ghas- somma ta' Lm40,000. F'dak l-istadju d-divergenza kienet dwar jekk is- socjeta konvenuta kenitx diga' hallset Lm30,850 jew Lm34,850. Kwistjoni li baqghet pendenti. ". Kwistjoni dwar "xoghol ta' sketches, pjanti etc in konnessjoni mal- Il-partijiet ftehemu dwar il-procedura li kellha tigi addottata dwar din il-kwistjoni. "Dwar dan il-ftehim, l-avukat Dr Hugh Cesareo xehed: "Il-kontenut ta' dawn il-minuti jirriflettu d-diskussjoni u ftehim verbali li sar f'dik il- laqgha. Il-minuti kienu gew dettati minni fil-presenza tal-partijiet u tal- Avukati msemmija fil-minuti." (fol. Ghalkemm fin-nota ta' sottomissjonijiet is-socjeta konvenuta argumentat li d-dokument ma jirriflettix il-ftehim kollu3, fil-kors tal-gbir tal-provi ma ressqet l-ebda provi Kellha tithallas measurement fee ta' Lm842 lill-attur. 3 "L-esponenti tirrileva ukoll illi l-attur naqas illi jipprezenta t-tape recording originali ta' dak verbalizzat f'dik is-seduta. Hija issostni illi dak illi gie dattiolgrafat u li kopja tieghu giet ezebita mill-attur ma jirriflettix korrettement dak illi gie maqbul f'dik is-seduta: apparti il-punti illi Ċiv. Lanqas m'ghandu jkun li s-socjeta konvenuta tippretendi li l-ftehim kellu japplika biss fejn jaqblilha. Hekk per ezempju fir-rigward tal-eccezzjoni tal-preskrizzjoni, argumentat:-"independentement minn kull konsiderazzjoni ulterjuri dwar l-effettivita' o meno ta' dik il-laqgha bhala transazzjoni ai termini tal-ligi, certament illi r-rikonoxximent da parti tal-attur tal-fatt illi l-konvenuta kienet qed tavvanza dawn il- pretensjonijiet kontra tieghu iservi bhala interruzzjoni tal-preskrizzjoni. Kwindi t-terminu preskrittiv beda jiddekorri mill-gdid minn dik il- gurnata.". Inoltre, mill-affidavit ta' Silvio Bowell (fol. 34), direttur tal- kumpanija konvenuta, li sar bi twegiba ghall-affidavit tal-attur jidher bic- car li f'dak l-istadju ma kienx qieghed jikkontesta l-kontenut tal-ftehim li sar fil-laqgha tas-17 ta' Awwissu 1998 kien dak rifless fil-minuti dettati mill-avukat Cesareo fil-prezenza tal-partijiet. L-avukat Cesareo kkonferma li kopja tal-kumpanija konvenuta, u ma jirrizultax li wiegbet b'xi ittra fis-sens li d-dokument ma kienx jirrifletti l-ftehim li ntlehaq dakinhar tal-laqgha. "Skont l-Artikolu 1233 tal-Kodici Civili, transazzjoni ghandha ssir b'att pubbliku jew b'kitba privata, taht piena ta' nullita'. L-Artikolu 1718 tal- Kodici Civili jipprovdi:- "it-transazzjoni hija kuntratt li bih il-partijiet, b'xi haga li jaghtu, iwieghdu, jew izommu, jaghtu tmiem ghal kawza mibdija jew jevitaw kawza li tkun sejra ssir.". Bil-ftehim il-vertenza ma gietx maghluqa. Il-ftehim li lehqu l-partijiet m'ghandux din in- natura, fis-sens li xorta jrid jigi stabbilit minn mill-partijiet ghandu ragun jew tort. jissemmew fil-kopja dattilografata kien gie diskuss ukoll il-punt illi s-socjeta konvenuta issosnti illi l-attur qatt ma gie inkarigat jagmel ix-xoghol ili tieghu qed jippretendi l-hlas." (fol. Ċiv. Skont l-Artikolu 1718 tal-Kodici Civili, transazzjoni ssehh meta l- partijiet jaghtu "tmiem ghal kawza mibdija, jew jevitaw kawza li tkun sejra ssir.". Meta sehh il-ftehim tas-17 ta' Awwissu 1998 ma kien hemm l-ebda kawza mibdija. Il-kliem "jevitaw kawza li tkun sejra ssir" gie interpretat li jrid ikun imminenti li ssir kawza (ara sentenza tal- Qorti tal-Appell fl-ismijiet Grazio Ferris et vs Anthony Tait et tal-5 ta' Ottubru 2001). Lanqas ta' dan m'hemm prova. Il-fatt li parti tkun ikkonsultat ruhha ma' avukat u jsiru xi laqghat fil-prezenza tal-avukati u jintlehaq ftehim, ma jfissirx li hemm l-imminenza ta' kawza. Fil-kawza fuq imsemmija l-qorti osservat: "..........ghalkemm potenzjalment kull vertenza setghet twassal ghal proceduri gudizzjarji, kull vertenza bhal din setghet ukoll tigi komposta barra l-Qorti. Il-ligi ma kenitx tesigi li kull ftehim milhuq dwar vertenza kellu necessjarment issir bil- miktub u jkun iffirmat mill-kontendenti.". "B'riferenza ghax-xogholijiet relatati mal-estensjoni tal-lukanda, il- partijiet ftehemu li jirreferu l-kwistjoni dwar il-pretenzjoni tal-attur quddiem arbitru6 fl-eventwalita' li Vidolich ma jinghatax ix-xoghol ghat- tlestija ta' din il-parti tal-lukanda. Jirrizulta li x-xoghol tal-estensjoni ma nghatax lill-attur. Fin-nota ta' sottomissjonijiet tas-socjeta konvenuta gie dikjarat li x-xoghol ma nghatax lill-attur minhabba "fl-atteggjament tieghu rigward il-pagamenti illi kienu gia sarulu minn Silvio Bowell dwar ix-xoghol fuq il-lukanda per se, u ghalhekk l-attur ma jista' jlum lil hadd hlief lilu innifsu ghall-fatt illi huwa wettaq dan ix-xoghol inutilment." (fol. F'dan il-ftehim, li baqa' ma giex iffirmat, gew identifikati l-kwistjonijiet li kellhom jigu decizi mill-arbitru. Peress li l- ftehim ta' arbitragg ma giex iffirmat, m'huwiex validu. F'dan ir-rigward issir riferenza ghall-provvedimenti fuq l-Arbitragg (Titolu XVI) tal-Kap. 127 qabel gie mhassar bl-Att II tal-1996, u l-Att dwar l-Arbitragg (Kap. 387)8 li jipprovdu li ftehim ta' arbitragg irid isir bil-miktub. "L-attur isostni li f'dan il-ftehim is-socjeta konvenuta rrikonoxxiet li l-attur inghata x-xoghol fuq l-estensjoni tal-lukanda tant li l-kaz kellu jigi riferut lill-arbitru sabiex jigi deciz dwar ix-xoghol li sar mill-attur, jekk ix-xoghol kienx sar b'mod professjonali u teknikament korrett, u jiffissa l-onorarju li jista' jkun dovut. Apparti l-fatt li l-ftehim ta' arbitragg m'huwiex validu, il-qorti temmen li l-kwistjoni dwar jekk l-attur tqabbadx jaghmel xi xoghol Tant hu hekk li fi klawzola (ii) jinghad: "Il- partijiet ikollhom d-dritt illi jindikaw lill-arbitru liema xogholijiet gew skont jew mhux skont is-sena (recte, sengha)." (fol. 6 Rilevanti hi s-sentenza John ill nomine vs Avukat Dr Philip Cannataci nomine deciza mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Quinn J. Said Borg Gusman) fl-1 ta' Ottubru 1996, li taghmel distinzjoni bejn ftehim li bih il-kontraenti jirreferu vertenza li tezisti ghall-arbitragg u klawzola arbitrali li biha l-kontraenti jiftehemu li vertenza futura tigi riferita ghall-kompromess ta' arbitru. Qabel dahal fis-sehh il-Kap. 387, il-ligi kienet tirregola biss l-ewwel forma ta' ftehim. 7 Artikolu 970 kien jaqra: "L-att ta' arbitragg jista' jsir sew b'att pubbliku kemm b'kitba privata jew skont id-disposizzjonijiet ta' dan l-artikolu.". Il-parti tal-Att li tirregola l-arbitraggi lokali (Parti IV) dahlet fis- sehh fit-23 ta' Marzu 2000 (Avviz Legali 46 tas-sena 2000). Ċiv. mill-atti hemm provi li juru li fuq ix-xoghol ta' estensjoni tal-lukanda tezisti relazzjoni guridika bejn il-partijiet. F'dan il-kuntest xehed ukoll Silvio Bowell:- "huwa veru illi ghall-habta ta' Ottubru jew Novembru 1996, jiena urejt il-hsieb illi il quddiem naghmel xi estensjonijiet. Kien Marcus Vidolich illi iddikjara illi kellu l-assistenta tieghu, Vera Mizi White, illi kienet pjuttost hafifa mix-xoghol. Ghalhekk issuggerili illi niehu l-okkazzjoni u nitolbuha taghmlilna xi sketches. Dak kull ma sar ftehim fuqu." (fol. 35). "(b) Xhieda ta' Vera Mizi White (fol. 112) li kkonfermat li kienet attendiet ghal laqghat li saru bejn l-attur u Silvio Bowell, kif ukoll Anton Attard Sciortino u Oliver Gerada. Dawn l-ahhar tnejn min-nies huma nginiera mill- kumpanija Engineering Services Ltd li kkonfermaw li sar rapport dwar l-estensjoni tal-lukanda Grand Hotel; "Dan ir-rapport kellu jsir ibbazat fuq pjanti tal-bini kif propost mis-Sur Marcus Vidolich; Dan ir-rapport sar. Kienet saret laqgha fl-ufficcju ta' Engineering Services Ltd bejn is-sinjuri Marcus Vidolich, Silvio Bowell, il-kollega tieghi Oliver Gerada u jiena u kien diskuss dan ir-rapport; Waqt din il-laqgha kienu diskussi diversi suggerimenti u alternattivi fuq dan ir-rapport." (fol. "Certament tibqa' mpregudikata l-kwistjoni dwar l-entita' tax-xoghol li gie nkarigat jaghmel l-attur fir-rigward tal-estensjoni tal-lukanda, u jekk ix-xoghol tas-socjeta li ghamel huwiex addattat ghal htigijiet konvenuta"; Illi fit-tieni sentenza, l-ewwel Qorti, għar-raġunijiet hemm imfissra, ċaħdet l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-kumpanija konvenuta marbuta tal-azzjoni attriċi, laqgħet eċċezzjoni tal-kumpanija konvenuta u ddisponiet mill-ewwel, it-tieni u t- tielet talbiet attriċi billi sabet li l-ammont dovut lill-attur rikonvenut huwa inqas minn dak mitlub, u fir-rigward tal-kontro-talba ċaħdet l-eċċezzjonijiet tal-attur rikonvenut u laqghet it-talbiet rikonvenzjonali billi sabet li l- ammont pretiż mill-kumpanija konvenuta huwa wkoll limitatment dovut; Ċiv. il-konsiderazzjonijiet li ġejjin: Illi biex waslet għat-tieni sentenza appellata, l-ewwel Qorti għamlet "Ikkunsidrat: "Illi permezz ta' sentenza preliminari datata l-24 ta' Novembru, 20099 din il-Qorti diversament preseduta tat decizjoni dwar: "(a) L-eccezzjoni tal-attur li t-talbiet rikonvenzjonali huma preskritti skont l-Artikolu 2152 tal-Kodici Civili (fol. 275). "(b) L-eccezzjoni ulterjuri tal-attur li t-talbiet rikonvenzjonali huma preskritti skont l-artikolu 2156 (f) tal-Kodici Civili (fol. 537); u "(c) Jekk hemmx relazzjoni guridika bejn il-partijiet fuq ix-xoghol ta' estensjoni tal-lukanda.'10 "Ikkunsidrat ulterjorment: "Illi wara li nstemghu b'mod estensiv diversi xhieda fosthom izda mhux limitatament l-attur Marcus Vidolich li xehed mill-anqas ghaxar darbiet apparti l-affidavit inizjali tieghu, l-avukati tal-attur, ir-rapprezentant tal- Kumpanija Silvio Bowell, bosta haddiema, professjonisti u persuni li b'xi mod kienu nvoluti fuq il-lant tal-Lukanda meta kienet fl-istadju tal-ewwel fazi taghha u bosta xhieda ohra din il-Qorti diversament preseduta fil- verbal tal-4 ta' Dicembru, 2009 innominat lill-Perit Valerio Kirmond bl- inkarigu li jirrelata dwar: "1. It-talba ta' l-attur sabiex jithallas tax-xoghlijiet li ghamel fir-rigward ta' l-estenzjoni tal-lukanda; "2. It-talba rikonvenzjonali tas-socjeta' konvenuta li l-attur esegwixxa xoghlijiet mhux skont is-sengha u l-arti.' "Dwar l-allegat bilanc ta' Lm4,992: "It-talba tal-attur ghall-hlas tal-bilanc ta' Lm4,992 dovuta lill-attur mis- Socjeta' konvenuta giet eskluza mill-inkarigu tal-espert tekniku. Dwar din l-ewwel talba attrici gew esebiti bosta dokumenti miz-zewg partijiet li jinkludu bosta kontijiet, 'statements', 'invoices' u ittri mahruga mill- attur u ittri mibghuta lill-konvenut u mill-konvenut lill-attur. Il-Qorti minn dak li rat fl-atti tista' tghid li ftit li xejn sabet ghajnuna minn dawn l-istess inkartamenti stante li tista' tghid kull dokument, b'mod partikolari dawk Ċiv. esebiti mill-attur, jikkontradixxi wiehed lill-iehor u jaghti nformazzjoni diversa minn dak ta' qabel. Fid-diversi stanzi tax-xhieda tieghu l-attur ukoll jonqos li f'xi mument jaghti spjegazzjoni cara ta' x'jirraprezentaw id-dokumenti mahruga minnu stess u r-raguni li hargu bil-mod li saru u lanqas jasal sabiex jaghti spjegazzjoni cara ta' x'inhu ezatt l-ammont li ghadu dovut lilu. Dan izda ma jfissirx li l-ewwel eccezzjoni mqajjma mis-Socjeta' konvenut hija gjustifikata ghaliex kontijiet lilha gew prezentati qabel il-prezentata tal-kawza, il-kwistjoni jekk kienux korretti jew le f'ghajnejn is-Socjeta' konvenuta hija kwistjoni suggettiva ghall- istess Socjeta' konvenuta. Min-naha l-ohra s-Socjeta' konvenuta ssostni li saru diversi pagamenti izda ssostni wkoll li sar pagament ulterjuri ta' Lm2,000 li sfortunatament baqghet ma sabet l-ebda prova dokumentarja tieghu. "Jirrizulta izda li f'certu partijiet tax-xhieda l-partijiet jaqblu fuq certu punti principali filwaqt li d-disgwit, almenu fuq dan l-ammont, mhux xi wiehed kbir kif isegwi: "(i) Illi originarjament l-onorarju dovut lill-attur kellu jkun dak ta' Lm50,000; "(ii) Illi bi ftehim bejniethom dan tnaqqas ghal Lm45,000 wara li tnaqqset is-somma ta' Lm5,000 minhabba l-kcina li ghamilha Silvio Bowell cioe' d-direttur tal-Kumpanija konvenuta u mhux l-attur; "(iii) Illi ghal dak li huwa bilanc dovut fit-traskrizzjoni ta' diskussjonijiet bejn il-partijiet datat 17 ta' Awissu, 1998 li mix-xhieda hareg li z-zewg partijiet jaqblu li din sehhet u li l-kliem kien dak rifless fl-istess traskrizzjoni (Ara xhieda Silvio Bowell a fol. 34) gie dikjarat li skont Marcus Vidolich thalset is-somma ta' Lm30,850 filwaqt li l-konvenuta sostniet li kienet thalset is-somma ta' Lm34,850. 66 tal-process l-attur Marcus Vidolich jsostni li skont hu t-total mhallas lilu mis-Socjeta' konvenuta kien ta' Lm35,850 minghajr it-taxxa. Min-naha l-ohra x- xhud tas-Socjeta' konvenuta Loreto Micallef Camilleri a fol. 51 tal-process isostni li thallas l-ammont ta' Lm37,549.30 liema ammont ma jinkludix is-somma ulterjuri ta' Lm2,000 li taghhom ma nstabux l-inkartamenti. 100 tal-process Marcus Vidolich jindika li wara l-ftehim tas-17 ta' Awissu, 1998 huwa thallas ukoll l-ammonti ta' Lm1,500 fit-30 ta' Awissu, 1998, is-somma ta' Lm750 ukoll fit-30 ta' Awissu, 1998 u s-somma ta' Lm1,500 fit-2 ta' Settembru, 1998. l-ammonti izda ai termini tax-xhieda ta’ Marcus Vidolich huma ndikati fit- total ta’ Lm35,850 dikjarat minnu fl-affidavit ulterjuri a fol. 66 tal- attur, l-istess attur jindika li fil-31 ta’ Jannar, 2000 l-ammont kollu dovut lilu kien dak ta’ Lm40,842 ghax-xoghol tieghu fuq l-ewwel fazi tal- Lukanda filwaqt li l-ammont imhallas lilu mill-istess ammont dovut sa dak in-nhar kien dak ta’ Lm36,600 li izda minnhom naqqas is-somma Ċiv. tevidenzjah. Fin-nuqqas ta' Lm750 li skont hu gew dikjarati li thallsu bi zball u ghalhekk jindika bhala l-ammont li ghadu dovut bhala dak ta' Lm4,992. 66 u cioe' li skont hu thallset lilu s-somma ta' Lm35,850. "Minn dak suespost u mill-provi fl-atti l-Qorti tista' tikkonkludi li certament hija dovuta lill-attur id-differenza bejn is-somma totali ta' Lm40,842 (dok MB 1) u dik ta' Lm37,549.30 (dikjarata mhallsa mis- Socjeta' konvenuta) u cioe' s-somma ta' Lm3,292.70. Dwar id- differenza ta' Lm1,699.30 il-Qorti tinnota li din tinkludi s-somma ta' Lm750 li ma hemmx qbil bejn il-partijiet jekk din thallsitx jew le. Jirrizulta li l-attur wera dan il-pagament bhala li sar lilu flimkien ma' pagament iehor fl-istess gurnata nhar it-30 ta' Awissu, 1998 u konsegwentement nehhieh ghaliex sostna li dan il-pagament tnizzel bi zball. 54 izda giet esebita kopja tac-cekk in kwistjoni bin-numru 804 li jidher li nhareg f'isem l-attur mis-Socjeta' konvenuta. Ghalhekk il-Qorti tqis li dan l- ammont gie mhallas mis-Socjeta' konvenuta lill-attur. Id-differenza tal- ammont kontestat bejn il-partijiet huwa dak ta' Lm919.30. Is-Socjeta' konvenuta issostni li ma hemm l-ebda ammont dovut lill-attur ghaliex tghid li kien sar pagament iehor ta' Lm2,000 li izda ma sabet l-ebda dokumentazzjoni sabiex id- dokumentazzjoni l-Qorti ma tistax tqis din il-pretensjoni da parti tas- Socjeta' konvenuta bhala pruvata. Mill-provi fl-atti din il-Qorti ma tqisx li tressqu provi sabiex jikkontradixxu l-pagament ta' Lm750 li sar mis- Socjeta' konvenuta u li ghall-ewwel tnizzel bhala mhallas mill-attur u konsegwentement tnehha fl-istatement of accounts datat 31 ta' Jannar, 200011. Fir-rigward tal-ammont l-iehor ta' Lm919.50 dovut lill-attur mis- Socjeta' konvenuta, ghajr ghall-pretensjoni ta' pagament ta' Lm2,000 mhux pruvat, ma tressqet l-ebda prova ulterjuri li tevidenzja li dan l- ammont thallas mis-Socjeta' konvenuta lill-attur ghalhekk dan jirrizulta dovut lill-attur. "(vi). Ghandu jinghad ukoll illi tul il-gbir tal-provi ssemmiet bosta d-drabi l-pretensjoni tal-attur fuq l-ammont ta' vat dovut fuq dak dovut lilu. Fil-bidu tar- relazzjoni professjonali bejn il-partijiet ma kinitx ghadha dahlet il-ligi tal- vat u fil-mori din kienet giet mibdula diversi drabi. Jirrizulta izda li fil- premessi tal-kawza tieghu l-attur jitlob b'mod car u nekwivoku l-hlas tas-somma ta' Lm4,992 u xejn aktar ghalhekk din il-Qorti fl-ambitu tat- talbiet attrici ghall-hlas ta’ din is-somma tkun qed tmur ‘ultra petita’ dak mitlub minnha li kieku tidhol fil-kwistjoni tal-vat u dwar jekk hemmx xi "Konkluzjoni fuq din il-parti tat-talba: "Il-Qorti ghalhekk tqis li tressqu bizzejjed provi skont il-ligi sabiex tikkonkludi li dwar il-bilanc dovut fuq l-ewwel fazi tal-lukanda ghad hemm dovuta lill-attur is-somma ta’ Lm4,212.20 ekwivalenti ghal ta' din Ċiv. Minn dan l-ammont ghandha titnaqqas is-somma ta' Lm449.30 (fol. 55 sa 57) ekwivalenti ghal €1046.59 rapprezentanti kontijiet pendenti dwar servizzi tal-lukanda moghtija lil Marcus Vidolich u li fuq ammissjoni tieghu stess fix-xhieda in kontro-ezami tieghu (fol. 193 et seq) ghadhom dovuti minnu u ghadhom pretizi mill-konvenuta kif rizultanti mill-atti, bir-rizultat li s-somma dovuta lill-attur hija dik ta' €8,764.73. "Hlas dovut fuq l-estensjoni: "Kif gia nghad fuq din il-kwistjoni gie nkarigat originarjament il-Perit Valerio Kirmond li r-rapport tieghu jinsab a fol. 632 tal-process. Il- konkluzzjonijiet tal-abbli perit wara li dahal fil-fond fix-xoghol li ghamel l-attur kemm fl-ewwel fazi fejn gie ndikat lilu l-allegati danni sofferti mis- Socjeta' konvenuta kif ukoll dwar l-estensjoni, wara li gharbel il-provi kollha li kellu a disposizzjoni tieghu u anki acceda fuq il-post kienu kif isegwi12: "1. Hija l-umli opinjoni ta' l-esponent illi in vista tal-konsiderazzjonijiet spjegati fil-paragrafi numru 1 sa 15 supra teknikament ma sarx ezercizzju serju li jimmerita hlas ghal dak li jirrigwarda items A sa E u anke G, fil-Collection Page tal-Bill of Quantities esebit Dol. Kif spjegat fil-konsiderazzjoni 16 supra l-hlas ta' xoghol professjonali sabiex jigi redatt ir-rapport u l-istima li tirrigwarda item R fil-Collection Page tal-Bill of Quantities esebit Dok MB 7 in atti ghandu jammonta ghal €4616.87 salv il-VAT jew ic-CET kif ikun il-kaz.' "L-item R huwa dwar is-servizzi li jinkludi 'electrical installation, air- conditioning and ventilation, plant room, domestic water, fir-fighting, extra low, Lifts.' In vista ta' dak li l-esponent jghid fil-konsiderazzjonijiet supra l-hlas lill-attur ghal xoghol professjonali ghal items F, H, J, K, L, M, O fil- jammonta ghal €18794.48 salv il-VAT jew ic-CET kif ikun il-kaz.' "Dawn l-items huma kif isegwi, F 'Decoration Works', H 'Tiling works', Fir-rigward ta’ items N, P u Q fil-Collection Page tal-Bill of Quantities esebit Dok MB 7 in atti wara li ghamel il-konsiderzzjonijiet supra l- esponent jasal biex jikkwantifika l-hlas ghal xoghol professjonali dovut lill-attur fis-somma €2271.28 salv il-VAT jew ic-CET kif ikun il-kaz.’ Ċiv. Dwar il-lanjanza tas-socjeta konvenuta li l-attur ma ghamilx xogholu skont l-arti u s-sengha u b'hekk kellhom jinqalghu partijiet mil-lift shafts u l-hnejja ta' fuq il-bejt; l-esponent mill-konsiderzzjonijiet 20 sa 23 supra jasal ghall-konkluzzjoni li ried x'ried Silvio Bowell ghas-socjeta' konvenuta ghal dak li jirrigwarda sa fejn kellhom jittellghu l-lifts, la l-attur u lanqas l-inginiera tieghu qatt ma messhom awtorizzaw jew taw struzzjonijiet fi kwalunkwe forma sabiex finalment il-binja tispicca ma tkunx konformi mal-permessi tal-MEPA jew Planning Authority. Dwar ix-xoghol strutturali li kellu jsir sabiex tigi rrimedjata din in-non konformita mal-permessi fil- l-esponent konsiderazzjonijiet supra wasal ghal stima ta' cirka €3,494.10 eskluz il- VAT jew c-CET kif ikun il-kaz. Dwar l-alterazzjonijiet mekkanici li kellhom isiru fil-lifts sabiex tigi rrimedjata n-non konformita' mal-permessi l-esponent mid-dokumenti esebiti hekk kif elenkat fil-konsiderazzjonijiet supra wasal ghall-stima ta' cirka €24749.25 inkluz it-taxxi relattivi meta saret l-istima u gie esgwit ix-xoghol. Dwar il-lanjanza tas-socjeta' konvenuta li l-attur ma ghamilx xogholu skont l-arti u s-sengha u r-rampa li taghti access ghall-car park tal- lukanda qabel ma saret l-extension huwa wiehed qawwi hafna, l- esponent jaghmel referenza ghal dak li jinghad fil-konsiderazzjonijiet tieghu supra u jikkonkludi illi galadarba ma hemmx enforcement orders fuqha u l-bini qed jopera bl-approvazzjoni tal-MEPA allura jsegwi li tali rampa hija accettabbli ghall-awtoritajiet koncernati.' hekk "Konsegwenti ghal dan ir-rapport saret eskussjoni estensiva tal-Perit Tekniku Valerio Kirmond kemm bil-miktub kif ukoll viva voce. Ir- risposti bil-miktub tal-Perit Tekniku jinsabu a fol. 686 tal-process filwaqt li l-eskussjoni viva voce tinsab a fol. 694 sa 712 tal-process. 703 tal-process dwar l-ewwel konkluzzjoni tieghu jghid kif isegwi: "Imma hemm bills li rrakkomandajt li jithallas bit-two percent. Jien l-argument li qed nghid issa minn A sa, hemm xi bills li qed nghid li m'ghandux jiehu hlas taghhom, dana qed nasal ghal dik it-tip ta' konkluzjoni ghaliex rajt inkompetenzi serji f'dak l- ezercizzju. Ghalhekk qed nghid li m'ghandux jithallas. M'iniex qed nghid li r-rata m'hijiex gustifikata. Qed nghid li r-rata mhiex gustifikata wkoll ghall-elementi perezempju jien mort ghand hanut u ordnajt specifikajt bank. Jekk jien ghidt isma ghandi bzonn u fil-bill of quantities nikteb ghaxar kwantitajiet . . .' "Jiena sa fejn hi l-opinjoni tieghi, fejn dahal il-bini per se, kieku ghall- grazzja tal-argument gew ghandi, kieku kien ikolli nibda mill-bidu. Il- ghaliex jekk inter, dana kif kienet iddizinjata kien hemm car park taht kollox u mbghad tigi l-binja. Fuq parti minn din il-car park kien hemm l- Ċiv. iswimming pool u f'parti ohra kien hemm is-sala. Fuq din is-sala irid ikun hemm id-diversi kmamar li jaghtu ghal fuq il . . Mela, iz-zewg principji kardinali hawn kienu kif inti ha jirnexxilek izzomm il-pool ghax din m'hijiex pool fuq l-art imma fuq saqaf, one. U kif ser izzomm is-saqaf tas-sala ghaliex is-saqaf tas-sala jidhol f'expenses kbar u ovvjament l- ebda klijent ma jixtieq li f'nofs is-sala jkollok il-kolonni. Allura wiehed irid jara kif jiddisinja. X'hin tara dak id-disinn tara li anke l-kolonni li tefa' fil- genb dawn l-anqas qeghdin fuq kolonna ohra. Jigifieri dak il-principju anke f'kull stadju li qed tara int trid izzommhom. Jigifieri jekk inti tlaqt minn grid li normalment kif gia spjegajt hija six by six, titlaq minn dik il- grid, inkompli tiela' bihom, b'xi mod anke dawk il-kolonni fis-six by six grid inkabbarhom b'tali mod li mbghad se jissostjali kolonna ohra li gejja ghall-hitan ghas-saqaf tas-sala, jien dak il-principju rrid nitlaq bih. Issa jekk jiena diga' ghandi line width tal-car park hazin mela l-kolonni diga' jien irrid nippostjahom 'il hawn u 'l hinn. Allura l-ezercizzju kollu jien se jfallili.' 706 jispjega: One is to two is to four ifisser li ghandek part cement, part zrar u part jigifieri dan qed ifisser li l-kuntrattur irid jiggarantili li hemm dak l- ammont ta' affarijiet pero' ma jfissirx li dak perezempju se jtellgha . . . ghax jekk iz-zrara ma tkunx b'sahhitha bizzejjed mhux se jtellgha . . . jigifieri l-fatt biss li jkolli lil xi hadd li qed jipprezenta bill of quantities li tghid one is to two is to four, dan jghidli li dan m'ghandux idea ta' l- affarijiet x'inhuma. 708 jikkonferma li ma jirrizultalux li l-lifts saru hziena minhabba li dawn gew ordnati hazin cioe' mhux bil-magna fil-genb. Il-Qorti tikkonferma li minn ezami tal-atti mkien ma rrizultalha li sehh dan l-izball u mkien ma ssemmiet din il-kwistjoni ghajr fl-eskussjoni tal-Perit Tekniku. "L-attur talab ukoll il-hatra ta' Periti addizzjonali. Gew nominati ghal dan il-ghan il-Perit Robert Debrincat, il-Perit Henry Heywood u l-Perit Shawn Farrugia Vidal u r-rapport taghhom jinsab esebit a fol. Mill-istess rapport jirrizulta li l-Periti addizzjonali qablu mal- konkluzjonijiet kollha tal-Perit Valerio Kirmond ghajr ghall-ewwel konkluzjoni li kienet tikkoncerna t-talba tal-hlas fuq xoghol stmat ta' A 'Excavation Works, B 'Concrete Works', D 'Builders work', C 'Decorative Masonry Works', E 'Waterproofing' u G 'Drains'. "Il-konkluzjoni li jaslu ghaliha l-Periti Perizjuri f'dan ir-rigward hija kif isegwi: Illi b'referenza ghall-konkluzzjoni numru 01 (pagna 26 tar-rapport) tal-Perit Kirmond, huma jirrilevaw li ma jaqblux ghal kollox ma' tali konkluzzjoni. Fil-fehma taghhom, huma ta' l-opinjoni li mhix xi kundizzjoni sine qua non tirrikorri ghall-pjanti u stimi dettaljati fi process Ċiv. Jidher li f'dan il-kaz, hekk proprju gara. Mill-banda l-ohra, huwa veru li d-disinji – anke jekk 'preliminary sketch designs' – setghu gew redatti b'mod aktar professjonali (per ezempju, l- 'aisle widths' li ma kienux wesghin bizzejjed biex jimmanuvraw il-vetturi (punt 10 tar-rapport) setghu gew indikati tajjeb mill-ewwel) il-periti esponenti ghalhekk jirrimarkaw li fil-kaz tad-disinn ta' l-'aisle widths', l- attur Vidolich seta', bi ftit hsieb jevita zball daqstant manifest, anke jekk id-disinn kien ghadu fi stadju preliminari. "Dwar il-fatt li l-attur Vidolich mhuwiex perit, hi l-fehma tal-esponenti periti li ma hemm xejn fil-ligi li sabiex tirredigi 'preliminary sketches' u 'approximate estimate' trid tikun perit. Fil-fatt, mhux l-ewwel darba li dak li jkun jinkariga interior designer u/jew quantity surveyor sabiex ihejji disinn preliminari u stima. Il-perit esponenti jidhrilhom li l-attur ghandu jigi kumpensat bin-nofs (u mhux l-ammont kollu ta' 2 fil-mija) tenut kont tan-nuqqasijiet li gew rilevati u li jincidu xi ftit jew wisq fuq l-istruttura finali b'tali mod li klijent (il-konvenut) seta' allura gie zgwidat anke jekk fi stadju preliminari.' "B'referenza ghar-rapport tal-Periti Perizjuri l-partijiet ipprezentaw noti ta' kritika a fol. 805 u 812 tal-process. F'dawn in-noti l-attur tista' tghid jattakka l-konkluzzjonijiet kollha li waslu ghalihom il-Periti u tista' tghid l-attur qed jippretendi li din il-Qorti tinjora ghal kollox mhux rapport izda zewg rapporti redatti mill-abbli Periti u ttih il-has kollu kif qed jippretendi hu filwaqt li tinjora l-konstatazzjoni li ghamlu l-istess abbli Periti. Din il- Qorti minn dak li rat fl-atti kollha tal-process, minn analizi kelma b'kelma tal-provi kollha mressqa u mid-dettal taz-zewg rapporti ma tqisx li hemm ragunijiet validi ghalfejn hija ma ghandhiex tistrieh fuq il- konkluzzjonijiet tal-Periti Teknici ghajr izda ghall-ewwel konkluzzjoni li tvarja bejn iz-zewg rapporti. Is-Socjeta' konvenuta ssostni li tali artikolu tal-ligi kkwotata mill-Periti Perizjuri ma jezistix u taghti ragunijiet dettaljati ghal din l-allegazzjoni. Finalment issostni allura li 'l-konkluzjoni tal-periti addizzjonali hija guridikament insostenibbli'. (fol. Ċiv. "Din il-Qorti wkoll pruvat tifhem ghalxhiex kienu qed jirreferu l-Periti addizzjonali pero' waslet ghall-istess perplessita li sabet ruhha s- Socjeta' konvenuta fin-nota ta' kritika taghha u ghalhekk taqbel ma' dak sostnut mis-Socjeta' konvenuta fin-nota ta' kritika li ma jidhirx li tezisti l- bazi legali ghall-konkluzzjoni li waslu ghaliha l-Periti Addizzjonali kif almenu ndikata fir-rapport taghhom. In oltre, anki li kieku dan il- provvediment kien jezisti l-Qorti xorta wahda ma taqbilx mal- konkluzzjoni tal-Periti Addizzjonali li japplikaw dan il-provvediment ghall-persuna li ma hijiex Perit Arkitett f'dan il-kaz l-attur anki jekk f'dan il-kaz huma applikaw ir-rata ta' 1% flok dik ta' 2% primarjament ghaliex huma qed jirreferu ghall-klawzola (jekk tezisti) li tinsab f'kodici li ghandu applikazzjoni ghall-professjoni ta' Periti Arkitetti, professjoni li apparti l- hlas ggib maghha bosta responsabbiltajiet ohra u mhux persuni ohra li jithallsu mbaghad ma ghandhom l-ebda responsabbilta' ta' xejn kif fuq kollox sostna l-attur fil-mori ta' dawn il-proceduri. Konstatat dan kollu jirrizulta u cioe' li l-bazi tad-differenza fil-konkluzzjoni tal-Periti kienet l- applikazzjoni ta' dan l-artikolu ghall-attur, u la darba dan jirrizulta li mhux gustifikabbli l-Qorti tqis li l-konkluzzjonijiet milhuqa mill-ewwel abbli Perit tekniku anki ghal dak li jirrigwarda l-ewwel konkluzzjoni tieghu hija dik gusta. Fi kwalunkwe kaz anki li kieku l-Qorti kellha tikkunsidra l-hlas tal-attur bil-1% minghajr ma tfittex is-sors legali ta' tali persentagg, in vista tan-nuqqasijiet serji li l-Periti kollha konstataw fix- xoghol tal-attur din il-Qorti ma tqisx li fi kwalunkwe kaz kien dovut xi hlas lill-attur ghall-istess xoghol relatat mal-ewwel konkluzzjoni tal-Periti Teknici. Dan huwa komfortat mill-fatt li l-istess Periti Perizjuri jikkonstataw u jirrikonoxxu li saru diversi zbalji fil-pjanti redatti mill-attur. Il-Perit Tekniku Valerio Kirmond nsista kemm fir-rapport tieghu kif ukoll fl-eskussjoni tieghu li x-xoghol li ghamel l-attur ma kienx wiehed skont is-sengha u l-arti u kien fih hafna nuqqasijiet, saret emfasi fuq il-fatt li l- kejl kollu ghal dawn il-pjanti tant dettaljati ttiehed minn fuq semplici 'survey' li huwa suggett ghall-marginu ta' zball pjuttost wiesa' kif ukoll ghall-fatt li whud mill-izbalji li saru kienu jinneccessitaw li Perit sabiex ikun jista' jibda jahdem kien ikollu jerga' jahdem il-pjanti kollha mill-gdid. In vista ta' dan kollu l-Qorti hija tal-fehma li allura nonostante x-xoghol li ghamel fihom l-attur, dawn il-pjanti finalment ma setghux jintuzaw biex jigi attwat il-progett fuq il-post lanqas bhala bazi nizjali u ghalhekk l-attur ma jimmeritax li jithallas tax-xoghol li sar fuqhom. Sabiex l-attur kien jimmeritah li jithallas taghhom almenu ghal dawk l-'items' msemmija fl- ewwel konkluzzjoni tal-Perit Tekniku Valerio Kirmond kellu joqghod attent li mill-anqas il-pjanti redatti minnu anki jekk fi stadju nizjali jkunu fattibbli fuq il-post. Jirrizulta minn dak li rat din il-Qorti fl-atti u mir- "Danni sofferti mis-Socjeta konvenuta: "Fir-rigward tal-konkluzzjonijiet kollha l-ohra raggunti u konfermati mill- Periti Teknici kollha mqabbda f'din il-kawza, in relazzjoni mal-kontro- talba tas-Socjeta' konvenuta ghall-hlas ta' danni, gie konkluz mill-istess Periti li s-Socjeta' konvenuta fil-fatt sofriet danni ammontanti ghal eluf ta' Euro rizultat ta’ xoghol li ma sarx skont l-arti u s-sengha da parti tal- Ċiv. Din il-Qorti wara li qieset il-provi kollha mressqa quddiemha u qabblet li l-istess mal-konkluzjonijiet milhuqa mill-Periti certament huma aktar esperti minn din il-Qorti f'dan il-kamp tqis li l- konkluzzjonijiet taghhom huma lkoll gustifikati. "Konkluzjonijiet tal-Qorti: "Ghahlhekk il-Qorti filwaqt li taghmel taghha l-konsiderazzjonijiet u l- konkluzzjonijiet milhuqa fiz-zewg rapporti tal-Periti Teknici, ghajr ghal dak li nghad aktar 'il fuq dwar l-ewwel konkluzzjoni fejn din il-Qorti qed taghmel taghha l-ewwel konkluzzjoni milhuqa mill-abbli Perit Valerio Kirmond izda mhux dik tal-Periti addizzjonali tqis li din il-parti tal-kawza ghandha tigi rikapitulata kif isegwi: "(1) Din il-Qorti tqis li t-talbiet tal-attur sabiex jithallas tax-xoghlijiet li ghamel fir-rigward ta' l-estensjoni tal-lukanda ghandhom jintlaqghu limitatament ghas-somma ta' ((€4,646.87 (fol. 658)) €25,712 flimkien mal-vat ekwivalenti ghar- rata tal-vat applikabbli fid-data ta' din id-decizjoni stante li l-ircevuti ghall-hlas jinhargu wara li jsir il-pagament. "(2) Dwar it-talba rikonvenzjonali tas-socjeta' konvenuta li l-attur esegwixxa xoghlijiet mhux skont l-arti u s-sengha din il-Qorti tqis li t- talba ghandha tigi milqugha limitatament ghas-somma ta' ((€3494.10 (fol. "Dewmien: "Il-Qorti finalment tinnota wkoll li ghalkemm dawn il-proceduri damu ghaddejjin quddiem il-Qorti mill-anqas erbatax-il sena (izda waslu quddiem din il-Qorti kif preseduta fit-2 ta' Lulju, 2014), fil-parti l-kbira tul dawn is-snin tal-kawza kienu qed jinstemghu l-provi tal-partijiet jew kienu qed jinhadmu r-rapporti tal-esperti teknici u ghalhekk id-dewmien ma kienx relatat ghal xi nuqqas da parti tal-Qorti. "Decizjoni "Ghar-ragunijiet suesposti din il-Qorti tiddisponi mic-citazzjoni attrici u l-eccezzjonijiet tas-Socjeta' konvenuta kif isegwi: "(i) Tichad l-ewwel eccezzjoni preliminari tas-socjeta' konvenuta; "(ii) Tilqa' limitatament it-tieni eccezzjoni tas-socjeta' konvenuta u tiddisponi mill-ewwel, it-tieni u t-tielet talba attrici billi tilqa' l-istess limitatament u tiddikjara li huma dovuti lill-attur is-somma ta': "- €8,764.73 bhala bilanc dovut lilu fuq il-kont tal-ewwel fazi tal-Lukanda kif mahdum aktar 'il fuq din is-sentenza u gia mnaqqsa mill-ammont is- lis-Socjeta' konvenuta ghas-servizzi Ċiv. usufruiti mill-attur u tikkundanna lis-Socjeta' konvenuta thallas dan l- ammont lill-attur; "- €25,712, flimkien mal-vat ekwivalenti ghar-rata tal-vat applikabbli fid- data ta' din id-decizjoni, rapprezentanti hlas dovut mis-Socjeta' konvenuta lill-attur ghax-xoghol tieghu fuq l-estensjoni kif kalkolat f'aktar dettal aktar 'il fuq f'din id-decizjoni u tikkundanna lis-Socjeta' konvenuta thallas dan l-ammont flimkien mal-vat mahduma kif gia dispost fil-konkluzzjoni f'paragrafu 1 aktar 'il fuq lill-attur. "Tiddisponi mill-kontro-talba tas-Socjeta' konvenuta u l-eccezzjonijiet li ghadhom vigenti da parti tal-attur rikonvenjonat ghall-istess kif isegwi: "(i) Tichad l-eccezzjonijiet kollha tal-attur rikonvenzjonat li ghadhom in vigore fid-data ta' din id-decizjoni; "(ii) Tilqa' l-ewwel, it-tieni u t-tielet talbiet kontenuti fil-kontro-talba limitatament ghas-somma ta' €28,243.10 u tikkundanna lill-attur ihallas din is-somma hekk dikjarata lis-Socjeta' konvenuta. "B'dana li l-ammonti dovuti mis-Socjeta' konvenuta lill-attur skont din id- decizjoni ghandhom jigu pacuti mal-ammonti dovuti mill-attur lis- Socjeta' konvenuta u ghalhekk finalment tikkundanna lis-Socjeta' konvenuta thallas id-differenza bejn l-ammonti kif dikjarat aktar 'il fuq. "Fic-cirkustanzi tal-kaz il-Qorti tqis li kull parti kellha s-sehem taghha li wassal sabiex ma jkunx hemm ftehim ab inizio bejn il-partijiet u sabiex kellhom jinbdew dawn il-proceduri twal quddiem il-Qorti ghalhekk l- Qorti tikkundanna lil kull parti thallas nofs l-ispejjez ta' dawn il- proceduri"; Illi l-attur (minn issa 'l quddiem imsejjaħ "l-appellant") appella mill- imsemmija sentenzi b'Rikors tal-Appell tas-17 ta' Lulju, 2015. Dwar l- ewwel sentenza appellata, huwa appella sa fejn l-ewwel Qorti ċaħdet l- eċċezzjonijiet tal-preskrizzjoni mqajma minnu fir-rigward rikonvenzjonali. Dwar it-tieni sentenza appellata huwa appella sa fejn l- ewwel Qorti pprovdiet li l-imgħax fuq il-ħlasijiet dovuti lilu kellhom jibdew jimxu mid-data tas-sentenza, u sa fejn illikwidat l-ammont dovut lilu għax- xogħol marbut mal-estensjoni tal-lukanda fl-ammont ta' €25,712, flimkien Ċiv. mat-Taxxa fuq il-Valur Miżjud, u kif ukoll dwar kif inqasam il-kap tal- ispejjeż, u għalhekk talab li din il-Qorti, tilqa' l-appelli bil-konsegwenza li tilqa' t-talbiet attriċi bl-ispejjeż kontra l-kumpanija konvenuta appellata, u tiċħad it-talbiet magħmula fil-kontro-talba billi huma preskritti skont il-liġi; Illi permezz ta' Risposta tas-7 ta' Awwissu, 2015, u għar-raġunijiet hemm imsemmija, il-kumpanija appellata warrbet l-aggravji kollha mressqa mill-appellant, bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra tiegħu; Illi flimkien mar-Risposta tas-7 ta' Awwissu, 2015, il-kumpanija appellata ressqet ukoll Appell Inċidentali li bih, u għar-raġunijiet hemm imsemmija, talbet li din il-Qorti tvarja t-tieni sentenza appellata, billi tiċħad it-talbiet attriċi li l-attur wettaq xogħol marbut mal-estensjoni tal-lukanda, tirrevoka l-parti fejn ordnat li l-appellant ibati biss terz mill-ispejjeż, u tikkonfermaha għall-bqija tagħha, bl-ispejjeż ta' din l-istanza kontra l- Illi permezz ta' Risposta tal-14 ta' Diċembru, 2015, u għar-raġunijiet hemm imsemmija, l-appellant warrab l-aggravji mressqa mill-kumpanija appellata fl-Appell Inċidentali tagħha, u talab li din il-Qorti tiċħad dak l- appell bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra tagħha; Rat l-atti kollha tal-kawża; Semgħet id-dikjarazzjoni magħmula mill-avukati tal-partijiet waqt is-smigħ tad-19 ta' Ottubru, 2020, li qalu li ma kellhomx sottomissjonijiet x'iżidu ma' dawk imsemmija fl-atti miktuba, f'liema data l-appelli tħallew Ċiv. għal-lum għas-sentenza; Ikkonsidrat: Illi din hija kawża għal ħlas dwar servizzi professjonali mogħtija. L- appellant jgħid li kien tqabbad mill-kumpanija appellata (minn issa 'l hemm imsejħa "Belmont") sabiex jagħmel xogħol ta' disinn fil-bini u t- tlestija ta' qatgħa art li hija għandha fl-Imġarr, Għawdex, iżda ma tħallasx għal kollox tax-xogħol li għamel. Minkejja li għall-ewwel il-ħsieb kien li Il-Gudja ittella' binja ta' appartamenti, aktar 'il quddiem inbidel il-ħsieb u minflok bniet lukanda. Jgħid ukoll li tqabbad minn Il-Gudja biex jagħmel xogħol ieħor, din id-darba marbut mal-estensjoni ta' l-istess lukanda, iżda ta' dan ix-xogħol baqa' ma tħallasx. Jitlob għaldaqstant il-kundanna għall-ħlas tax-xogħol li ta u li tiegħu ma tħallasx. L-ewwel Qorti laqgħet f'biċċa t-talbiet billi sabet li mhux l-ammont kollu pretiż kien dovut, u ordnat li l-imgħax fuq dak li kien lilu dovut jibda għaddej mid-data tas- Għaddiet ukoll biex illikwidat l-ammont dovut lill-appellant għax-xogħol marbut mal-estensjoni; Ċiv. Illi l-appellant ressaq erba' aggravji miż-żewġ sentenzi appellati. jgħid li l-ewwel Qorti żbaljat meta sabet li l-pretensjonijiet ta' Il-Gudja fl- azzjoni rikonvenzjonali tagħha ma kinux waqgħu bil-preskrizzjoni, kemm taħt l-Artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili u kif ukoll taħt l-Artikolu 2156(f) tal- istess Kodiċi. It-tieni aggravju (marbut ukoll mal-ewwel sentenza appellata), huwa dwar iż-żmien li ġie meqjus mill-ewwel Qorti li fih Il-Gudja setgħet tressaq l-azzjoni rikonvenzjonali tagħha. aggravju (marbut mat-tieni sentenza appellata), l-appellant jilminta li l- ewwel Qorti żbaljat meta ordnat li l-imgħax fuq l-ammont dovut lilu kellu jibda għaddej minn dakinhar li ngħatat it-tieni sentenza appellata. aggravju (wkoll marbut mat-tieni sentenza appellata), joħroġ mill-fatt li l- ewwel Qorti għażlet li toqgħod fuq il-fehma tal-ewwel perit tekniku dwar liema xogħlijiet l-appellant kellu l-jedd jippretendi ħlas dwarhom f'dak li jirrigwarda il-fehma tal-periti addizzjonali li ma qablux mal-fehma tal-ewwel perit; Illi, min-naħa l-oħra, Il-Gudja ukoll ressqet appell inċidentali magħmul minn żewġ aggravji (it-tnejn marbutin mat-tieni sentenza appellata): l-ewwel, li l-ewwel Qorti llikwidat il-kumpens dovut lill- appellant marbut max-xogħol imwettaq minnu fl-estensjoni tal-lukanda, li Il-Gudja tgħid ma kien dovut xejn lill-appellant. It-tieni aggravju jolqot il- mod kif l-ewwel Qorti qatgħet li kellu jinqasam il-kap ta' l-ispejjeż; Ċiv. Illi l-Qorti sejra tibda biex tqis l-aggravji tal-appellant billi tiġbor l- ewwel u t-tieni aggravji flimkien, għaliex it-tnejn li huma marbuta mal- kwistjoni dwar liema żmien ta' preskrizzjoni jolqot l-azzjoni rikonvenzjonali ta' Il-Gudja. L-ewwel aggravju jolqot il-punt dwar liema preskrizzjoni tgħodd għall-kontro-talba mressqa minn Il-Gudja. danni li Il-Gudja tgħid li ġarrbet huma akwiljani u b'mod dirett m'għandhomx x'jaqsmu mal-ftehim kuntrattwali ta' bejn il-partijiet. Minħabba f'hekk, jgħid li għall-azzjoni rikonvenzjonali ta' Il-Gudja kienet tgħodd il-preskrizzjoni tas-sentejn skont l-Artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili; Illi Il-Gudja tilqa' għal dan l-aggravju billi tgħid li kien hemm rabta diretta mal-mod kif ġie eżegwit l-impenn li għalih tqabbad l-appellant. Ittenni li mill-provi mressqa jirriżulta b'mod ċar li l-indħil mill-appellant fl- iddiżinjar u superviżjoni tax-xogħol kienet dovuta għall-fatt li huwa kellu kuntratt ta' appalt magħha, u għaldaqstant il-preskrizzjoni tas-sentejn imqanqla mill-appellant ma tgħoddx għall-każ tiegħu. Il-Gudja tgħid li d- danni li tippretendi fil-kontro-talba tagħha huma dawk imnissla min- nuqqas ta' twettiq tal-ftehim (inadempiment) min-naħa tal-appellant; Illi, min-naħa l-oħra, it-tieni aggravju jintrabat mal-ewwel wieħed billi l-appellant jgħid li, fi kwalunkwe każ, iż-żmien li fih kellha titressaq l- azzjoni rikonvenzjonali minn Belmont laħaq għadda. Huwa jgħid li wkoll Ċiv. kieku ż-żmien preskrittiv kien dak tal-ħames snin kif sabet l-ewwel Qorti, iż-żmien kien laħaq għalaq wisq qabel ma Belmont ressqet il-kontro-talba tagħha, għaliex dak iż-żmien kellu jibda miexi minn dakinhar li jinħalaq id- dannu u mhux minn meta l-parti mġarrba tintebaħ bih. Tenna li x-xogħol ta' diżinjar li Belmont qabbditu jagħmel kien tlesta sa minn qabel ma nħareġ il-permess ta' żvilupp dwar il-bini tal-lukanda fl-1995; Illi għal dan l-aggravju Belmont tilqa' billi tgħid li kien jaqa' fuq l- appellant id-dmir li juri li ż-żmien utli kien tassew għadda, imma tgħid li l- appellant naqas li jressaq prova tajba ta' dan. Iżżid tgħid li, f'kull każ, il- ftehim ta' transazzjoni li ntlaħaq bejn il-partijiet fis-17 ta' Awwissu 199813 (dwar il-pendenzi pretiżi mill-appellant dwar ix-xogħol li jgħid li għamel), fih innifsu jwassal għall-ksur tal-preskrizzjoni; Illi l-ewwel Qorti sabet li l-azzjoni rikonvenzjonali hija għal danni kuntrattwali marbuta ma' xilja ta' nuqqas ta' twettieq ta' obbligi kuntrattwali min-naħa tal-appellant, għal liema każ ma tgħoddx il- preskrizzjoni tas-sentejn tad-danni akwiljani ċitata mill-appellant, iżda, f'tali każ, tgħodd il-preskrizzjoni ta' ħames snin. Dik il-Qorti sabet li l- appellant ma ressaqx provi b'saħħithom biżżejjed li juru li, meta saret ir- rikonvenzjoni, kienu għaddew ħames snin minn meta Il-Gudja setgħet tressaq l-azzjoni (rikonvenzjonali) tagħha; 13 Ara Dok "MB5", f'paġġ. 105 – 6 tal-proċess Ċiv. Illi b'rabta mal-aggravji taħt eżami, il-Qorti tqis li huwa għal kollox siewi li tara x'inhi n-natura tal-azzjoni li nġiebet quddiem l-ewwel Qorti. Fi kliem Belmont14, l-appellant qabbad ħaddiema jwettqu bini mhux skont il-pjanti approvati. Dan wassal biex inħareġ kontriha Avviż biex Tieqaf u ta' Twettiq mill-awtorità kompetenti mill-iżvilupp u ħruġ ta' permessi (minn issa 'l hemm imsejħa "l-Awtorità"), u kienet imġiegħla tneħħi dak li kien sar ħażin u tibni kif suppost. Belmont tisħaq li n-nefqa biex tneħħi u tagħmel tajjeb għal dawn in-nuqqasijiet ġarrbithom hi u trid li l-appellant jikkumpensaha tagħhom. Ittenni li l-indħil mill-appellant fid-disinn u kostruzzjoni ta' dawn l-irregolaritajiet kienu riżultat dirett tal-kuntratt ta' appalt li hija kienet tatu, u għaldaqstant l-azzjoni rikonvenzjonali tagħha hija waħda msejsa fuq l-inadempiment kuntrattwali; Illi huwa magħruf li n-natura ta' azzjoni mressqa quddiem qorti tingħaraf minn dak li jintalab fiha15, fid-dawl tal-premessi li jwasslu għal Il-Gżira wieħed jara x'intalab minn Il-Gudja fil-kawża li tressqet quddiem l-ewwel Qorti, wieħed jifhem li l-kumpanija appellata qed titlob il-ħlas ta' kumpens għad-danni li ġarrbet minħabba traskuraġni mill- appellat fuq xogħol li ġie fdat lilu minnha u li għalih jippretendi li kellu jitħallas. L-appellant ma jiċħadx li kellu relazzjoni kontrattwali ma' 14 Paġ. 885 tal-proċess 15 App. PS 23.6.2004 fil-kawża fl-ismijiet Carmelo Gove! noe v. Victor Gruppetta. Ara wkoll App. Ċiv. 7.10.1997 fil-kawża fl-ismijiet Frankie Cakmak. noe v. Jason Abela Saliba et (mhix pubblikata) Ċiv. dirett ta' bejniethom; Il-Gudja, iżda jgħid li dak li hija tilmenta minnu dwaru ma jolqotx il-ftehim Illi l-Qorti għarblet b'reqqa l-provi mressqa u ma taqbilx mal- argument imressaq mill-appellant. Fil-fehma tagħha, ladarba l-appellant kellu relazzjoni kontrattwali ma' Il-Gudja u x-xogħol li hija kellha tneħħi u tibdel kien sewwasew parti mill-istess inkarigu li ngħata, il-pretensjoni ta' Il-Gudja issib il-bażi tagħha fuq ir-responsabbilità li toħroġ minn kuntratt; Illi jmiss li l-Qorti tqis l-eċċezzjoni mressqa mill-appellant li tifforma l-bażi ta' l-ewwel aggravju. Ingħad li ż-żmien tal-preskrizzjoni jrid jitqies b'riferenza għall-azzjoni kif imfassla16. Din hija għażla li l-liġi tagħti lil kull parti li tressaq azzjoni (f'dan il-każ, l-azzjoni rikonvenzjonali ta' Il-Gudja), u hija fuq din l-għażla li jiddependi l-eżitu tal-azzjoni. Dan ifisser li jekk parti tagħżel li tressaq il-pretensjonijiet tagħha kontra parti oħra fuq kawżali partikolari, l-eċċezzjoni li titqanqal mill-parti mħarrka (l-appellant f'dan il-każ) kontra l-azzjoni magħmula kontriha trid titkejjel fuq dik il- kawżali u mhux fuq x'taħseb il-parti mħarrka li setgħet kienet il-kawżali Għalhekk, il-Qorti trid tqis jekk l-artikolu tal-preskrizzjoni li jkun eċċepit ikunx jgħodd għaċ-ċirkostanzi tal-azzjoni li l-eċċezzjoni trid twaqqaf; Ċiv. 24.3.1958 fil-kawża fl-ismijiet Borġ v. Minino Boniċi (Kollez. Vol: XLII.i.153) u Kumm 29.11.1971 fil-kawża fl-ismijiet Emanuel Serracino Inglott vs Anthony Benoit Trepa Torres noe (mhix pubblikata) Ċiv. Illi għall-finijiet ta' preskrizzjoni, il-liġi tagħraf tliet għamliet ta' azzjoni għad-danni, u jiġifieri: (a) azzjoni dwar ħsarat imnissla minn għemil li jikkostitwixxi reat, f'liema każ, iż-żmien tal-preskrizzjoni huwa dak imfisser mil-liġi biex issir l-azzjoni kriminali dwar l-istess reat; (b) azzjoni għall-ħsarat imnisslin minn delitt jew kważi-delitt (l-hekk msejħa culpa aquiliana), f'liema każ il-preskrizzjoni hija ta' sentejn (prinċipju rifless fl-Artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili); u (ċ) azzjoni għall-ħsarat imnissla minn nuqqas ta' twettieq ta' obbligazzjoni li mhix imfissra f'att pubbliku, f'liema każ il-preskrizzjoni hija dik ta' ħames (5) snin17. obbligazzjoni tkun imfissra f'att pubbliku, jidher li l-preskrizzjoni tkun dik ta' tletin (30) sena18, u dan għaliex iż-żmien preskrittiv dwar in-nuqqas ta' twettiq ta' obbligazzjoni kuntrattwali huwa dak relattiv għall-obbligazzjoni Illi l-appellant jibbaża l-ewwel eċċezzjoni tiegħu fuq l-Artikolu 2153, iżda billi r-rikonvenzjoni mressqa minn Il-Gudja issib il-bażi tagħha fuq ir- responsabbilità li toħroġ minn kuntratt, l-ewwel Qorti kienet fis-sewwa meta qieset li l-preskrizzjoni tas-sentejn imressqa mill-appellant ma tgħoddx għall-każ tiegħu. Minkejja l-bosta argumenti u eżempji ta' sentenzi msemmija fir-rikors tal-appell tiegħu f'dan ir-rigward, l-appellant 17 Ara per eżempju App. 27.4.1953 fil-kawża fl-ismijiet Farrugia Vidal noe v. Gove! (Kollez. Ċiv. 11.12.1936 fil-kawża fl-ismijiet Triolo v. Cassar Torreggiani (Kollez. XXIX.i.806) 19 P.A. 22.6.1935 fil-kawża fl-ismijiet Fava v. Bonniċi (Kollez. Ċiv. ma seħħlux iwassal lil din il-Qorti biex taqbel li d-danni reklamati minn Il-Gudja (lil hinn minn jekk humiex tassew mistħoqqa) ma kinux marbuta mal-kuntratt ta' appalt li kienet tatu; Illi għalhekk, l-ewwel aggravju mhux se jintlaqa' u l-Qorti ssib li ż- żmien ta' preskrizzjoni li kien jgħodd għall-każ kien dak tal-ħames snin; Illi l-Qorti se tgħaddi biex tqis it-tieni aggravju. Il-mertu ta' dan l- aggravju jorbot ma' dak li jgħid l-Artikolu 2137 tal-Kodiċi Ċivili, li l- preskrizzjoni tibda tgħaddi minn meta l-azzjoni tkun setgħet issir bla ma jittieħed qies tal-istat jew tal-kondizzjoni tal-persuna li lilha dik l-azzjoni Il-ħarsien ta' din ir-regola hi waħda bażika, tant li jinsab mgħallem illi l-impossibilità li wieħed jaġixxi trid tkun impossibilità indipendenti mir- rieda ta' dak li jkun, dovuta għal kawża 'l barra minnu li huwa ma setax ineħħi20. F'dan ir-rigward, l-appellant jgħid sewwa dwar minn meta jrid jibda jitqies li beda miexi dak iż-żmien; Illi dan il-prinċipju jinbena fuq il-massima li actioni non natae non L-awturi Axiak-Fardell u Gata! f'dan ir-rigward U band'oħra jżidu jgħidu illi "La prescrizione 15.2.1965 fil-kawża fl-ismijiet Heywood et noe v. Fenech (Kollez. Ċiv. Illi ngħad ukoll li kriterju applikat taħt l-Artikolu 2137 huwa wieħed oġġettiv li jiddependi mill-fatti li minnhom joriġina d-dritt tal-attur u mhux soġġettiv li jiddependi mill-persuna tal-attur22; Illi hu x'inhu l-għajn tal-preskrizzjoni invokata mill-parti mħarrka, jaqa' dejjem fuq il-Qorti li tqis minn liema data tali preskrizzjoni bdiet għaddejja, u l-eċċezzjoni m'għandhiex tintlaqa' jekk mill-provi mressqin jew mill-atti tal-proċess dik id-data ma tkunx tista' tiġi stabilita23; Illi kif kien mistenni minnha li tagħmel, l-ewwel Qorti fliet bir-reqqa x-xhieda li tressqu quddiemha sa dak l-istadju u waslet għall-fehma tagħha li l-appellant ma ressaqx prova tajba biżżejjed li, meta saret ir- rikonvenzjoni, kienu għaddew aktar minn ħames snin minn meta l-azzjoni rikonvenzjonali kellha ssir; Illi x-xilja ta' Il-Gudja dwar id-danni li ġarrbet hija li l-appellant ma mexiex mal-pjanti approvati tant li xi bini sar ħażin, inħarġu kontriha l- Ċiv. 6.10.2000 fil-kawża fl-ismijiet Raphael Farrugia Vidal v. Anthony Rodo 23 App. Ċiv 5.4.1993 fil-kawża fl-ismijiiet Stapley v. Serracino Inglott et (Kollez. Ċiv. Avviżi biex Tieqaf u ta' Twettiq mill-Awtorità, u daħlet f'nefqiet kbar biex sewwiet dak li sar ħażin. F'dan ir-rigward il-Qorti tqis determinanti x- xhieda tal-bennej responsabbli mill-bini fejn jixħet dawl dwar iż-żminijiet viċini li nħarġu l-Avviżi Biex Tieqaf u ta' Twettiq mill-Awtorita' għax-xogħol irregolari li kien sar fuq is-sit, jiem qabel il-21 ta' Mejju, 1996 u l-25 ta' Ta' siwi u rilevanza wkoll hi x-xhieda tal-Perit Emanuel Gauci Hill, li kien responsabbli mill-istruttura tal-bini (jiġifieri jassigura li kienet tiflaħ għall- iżvilupp approvat25), minn fejn jirriżulta li x-xogħol marbut mal- lift u l-ħnejja tlestew wara li tressaq appell (quddiem l-awtorità xierqa) u ġie miċħud, jiġifieri wara Lulju 199926. B'dan il-Qorti tifhem li l-appellant ittanta jsalva n-nuqqasijiet billi saħansitra daħħal pjanti ġodda biex jissanzjona x-xogħlijiet kif mibnija, li iżda ġew miċħuda, u saħansitra ddaħħal appell li wkoll ġie miċħud. Kien wara dan kollu li d-dannu pretiż minn Il-Gudja ġara; Illi fil-fehma tal-Qorti, it-talba rikonvenzjonali tressqet fiż-żmien kemm jekk il-mogħdija taż-żmien kellha titqies minn meta sar ix-xogħol ħażin, wisq aktar jekk kellha titqies minn meta r-rifjut għall-applikazzjoni għas-sanzjoni kien konfermat mill-Qorti tal-Appell; 24 Ara l-affidavit ta' Joseph O'Callaghan k/a Cogzell f'paġ. 350 tal-proċess 25 Ara x-xhieda tal-Perit Emanuel Gauci Hill f'paġġ. 315 sa 316 tal-proċess 26 Ibid. f'paġ. 334 tal-proċess Ċiv. Illi mis-sentenzi appellati ma jidhirx li quddiem l-ewwel Qorti kienet mistħarrġa l-kwistjoni dwar min kien responsabbli li jassigura li l-bini qed isir skont il-pjanti. Mill-atti, l-appellant jittanta jfarfar minn fuq spallejh din ir-responsabbiltà billi jgħid li kellu jerfagħha l-perit li f'ismu ddaħħlu l-pjanti għand l-Awtorità27. Madankollu, din il-Qorti ssib il-konvinċiment tagħha mod ieħor minn qari xieraq tal-affidavit tal-appellant innifsu meta jfisser x'kien ix-xogħol li Belmont kienet qabbditu jagħmlilha: "Sadanittant iddiskutejna fid-dettal ix-xogħlijiet li jien kelli nagħmel fuq dan il-proġett. Kelli nħalli l-pjanti kollha tal-bini inklużi sezzjonijiet varji, faċċati u perspettiva ta' positijiet ta' ċertu mportanza sabiex isir ftehim fuqhom min- naħa tas-sid. Kien jingħata il-permess sabiex isir ix-xogħol mill- awtoritajiet, jien kelli nimmarka fuq s-sit il-pożizzjoni tal-ħitan kif indikati fil-pjanti. Kelli wkoll inqabbad inġinier ta' fiduċja sabiex bil-kordinazzjoni tiegħi, isiru wkoll disinni għall-approvazzjoni tas-sid, l-istimi tax-xogħlijiet u d-direzzjoni lill-ħaddiema w kuntratturi approvati u magħżula mis-sid"28; Illi ladarba kien l-appellant li kien responsabbli li jassigura li x- xogħol qed isir skont kif ġie maqbul mas-sid u approvat mill-Awtorità, ifisser li jrid iwieġeb għat-traskuraġni jew negliġenza li setgħet tirriżulta mill-mod kif wettaq jew naqas li jwettaq xogħolu sew skont ix-xiljiet imressqa kontrih fit-talbiet rikonvenzjonali. Ma' dan, il-Qorti żżid tosserva li l-appellant saħaq wisq fuq il-fatt li kulma kellu jagħmel kien temmu sa 27 Ara f'dan is-sens il-kontro-eżami li sar lill-Perit Emanuel Gauci Hill f'paġġ. 415 sa 419 tal-proċess 28 Ara l-affidavit ta' l-appellant f'paġġ. 23 u 24 tal-proċess Ċiv. qabel ma nħarġu l-permessi tal-binja tal-lukanda. fisser, fil-prospett maħruġ minnu29, ix-xogħol li tiegħu ried jitħallas ma kienx jieqaf mal-iddisinjar u t-tfassil tal-pjanti, imma jgħodd fih ukoll is- superviżjoni ta' dak li kien fassal. Issa s-superviżjoni setgħet issir biss hu u għaddej ix-xogħol ta' żvilupp tal-lukanda, u mill-provi ntwera li dan dam Minħabba f'hekk, l-appellant naqas li juri meta tassew temm l-indħil tiegħu fil-proġett u għalhekk l-ewwel Qorti qalet sewwa li huwa kien naqas li jipprova kif imiss dik l-eċċezzjoni tiegħu; Illi, għalhekk, dan l-aggravju ma jistħoqqux jintlaqa'; Illi l-Qorti sejra tqis iż-żewġ aggravji tal-appellant marbuta mat-tieni Fit-tielet aggravju, l-appellant jilmenta dwar il-jum minn meta l-ewwel Qorti ordnat li kellu jimxi l-imgħax fuq is-somma ta' ħlas kanoniżżata fis-sentenza appellata. Fil-fehma tiegħu, l-imgħax għandu jibda għaddej minn meta ġie mogħti s-servizz jew, tal-inqas, minn meta sar il-ftehim ta' bejn il-partijiet tas-17 ta' Awwissu, 1998, jew mid- data meta fetaħ il-kawża; Illi Belmont laqgħet għal dan l-aggravju billi tgħid li l-imgħax għandu jiġi kkalkulat fuq il-bilanċ nett dovut lill-attur, u jibda jiddekorri mid-data 29 Dok "MB11", f'paġ. 114 tal-proċess Ċiv. Illi fis-sewwa jirriżulta li, fil-parti dispożittiva, is-sentenza appellata mkien ma ssemmi minn meta kellu jibda miexi l-imgħax għaliex imkien ma ssemmi t-talba għall-imgħax jew jekk kinitx laqgħetha. meta l-appellant ressaq rikors (għall-finijiet tal-Artikolu 235 tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta) sitt ijiem wara l-għoti tat-tieni sentenza appellata30 li fih talab lill-ewwel Qorti biex tiddeċiedi dwar it-talba għall-ħlas tal- imgħaxijiet u minn meta kellhom jibdew mexjin, l-ewwel Qorti ddekretat31 kif ġej: "mhux minnu li ma ngħatatx deċiżjoni dwar l-imgħaxijiet stante li l- Qorti appożitament ma ddikjarat xejn fuq l-istess sabiex dawn jibdew jiddekorru mid-data tad-deċiżjoni u dan għar-raġuni li l-ammonti dovuti mill-partijiet kienu għadhom inċerti sad-data tad-deċiżjoni u l-Qorti ma qisietx li għandu japplika mgħax minn qabel dik l-istess data"; Illi mill-mod kif tfasslu t-tliet talbiet fl-azzjoni mnedija mill-appellant, joħroġ ċar li l-azzjoni attriċi hija waħda għal-likwidazzjoni tal-ħlas dovut, jekk meħtieġ bil-ħidma ta' perit maħtur. Jissemma li ntbagħtet xi ittra uffiċjali xi sitt xhur qabel infetħet il-kawża, imma ma ntweriex jekk din kinitx titlob il-ħlas ta' somma speċifika jew talba biex l-intimata tersaq għal-likwidazzjoni. Għalkemm fir-Rikors tal-Appell tiegħu l-appellant jisħaq li "l-Qorti kellha ammont determinat quddiemha"32 fejn tidħol il- 30 Paġġ. 839 – 840 tal-proċess 31 Ara d-degriet 7.7.2015 f'paġ. 843 tal-proċess 32 Paġ. 863 tal-proċess Ċiv. pretensjoni tiegħu, dan ma huwiex il-każ. Jiżdied jingħad li, lanqas dwar il-ftehim appaltat tad-disinn tal-lukanda ma kien hemm qbil jew saħansitra pretensjoni ċerta min-naħa tal-appellant innifsu. Kemm hu hekk, fil-ftehim li sar f'Awwissu tal-1998, ingħad espressament li "appena l-ammont ta' ħlas jiġi stabbilit il-bilanċ jiġi mħallas bir-rata ta' Lm 1500 fix-xahar l-ewwel pagament fl-aħħar ta' Awwissu 1998". Jekk dan kien il-każ fir-rigward tax-xogħol appaltat dwar id-disinn tal-lukanda, aktar kien għadu mhux magħruf dwar ix-xogħlijiet li l-appellant jippretendi ħlas tagħhom dwar l- estensjoni tal-lukanda; Illi l-Qorti tqis ukoll li l-kwistjoni ta' kemm jew jekk Il-Gudja kienx għad fadlilha xi tħallas lill-appellant kienet waħda missielta għall-aħħar u li ġabet fehmiet differenti. Jirriżulta wkoll li bejn is-somma indikata mill- appellant u dik li waslet għaliha l-ewwel Qorti, wara eżami mirqum tad- diversi dokumenti u rċevuti mressqa mill-partijiet, hemm nuqqas, anke jekk mhux kbir, li fil-fehma tagħha juri li l-istess appellant ma kienx sewwasew ċert kemm kien għad fadallu jitħallas jew kemm kien tabilħaqq tħallas diġà; Illi l-Qorti jidhrilha li ċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ joqogħdu sewwasew mal-massima li "in illiquidis non fit mora" u għalhekk l- appellant ma jistħoqqlux li jippretendi favurih il-mixja tal-imgħaxijiet minn jum qabel saret dik il-likwidazzjoni. Dak il-jum huwa dakinhar li ngħatat Ċiv. Għalhekk, din il-Qorti la ssib li għandha tilqa' l- argument tal-appellant li l-imgħax kellu jibda miexi minn dakinhar li sar il- ftehim ta' transazzjoni, u lanqas issib li għandha tilqa' l-argument tiegħu li dak l-imgħax kellu jibda jitqies minn dakinhar li fetaħ il-kawża33; Illi meħud qies ta' dawn il-konsiderazzjonijiet, il-Qorti tasal għall- fehma li dan l-aggravju tal-appellant m'għandux mis-sewwa, u mhux sejjer jintlaqa'; Illi bir-raba' aggravju l-appellant jilmenta kontra d-deċiżjoni tal- ewwel Qorti meta straħet fuq il-fehma tal-ewwel perit tekniku maħtur minnha u mhux fuq il-fehmiet (differenti) tal-periti addizzjonali. B'dan il- mod, dik il-Qorti laqgħet rakkomandazzjoni tal-ewwel perit li l-appellant ma jistħoqqlu ebda kumpens għal servizzi li tagħhom jippretendi ħlas, filwaqt li skartat l-osservazzjonijiet opposti li għamlu periti addizzjonali fuq l-istess kwistjoni li jgħidu li l-appellant kien jistħoqqlu tali ħlas. jisħaq li l-ewwel Qorti għamlet dik l-għażla mingħajr ebda ġustifikazzjoni. Jgħid li, jekk xejn, l-ewwel Qorti messha laqgħet il-fehmiet tal-periti addizzjonali "abbażi ta' maġġoranza fil-fehma". Itenni li ma hemm xejn irregolari li diżinjatur bħalu jitħallas ta' skizzi li jkun għamel, wara kollox anke periti għandhom jedd għall-istess ħlas f'ċirkostanzi bħal dawn. Jagħlaq billi jgħid li din il-Qorti jmissha tilqa' s-suġġeriment li waslu għalih Ċiv. il-periti addizzjonali li jitħallas kumpens, anke jekk anqas minn dak Illi Belmont tilqa' għal dan l-aggravju billi tgħid li l-appellant ma ħaqqu ebda kumpens għaliex il-pjanti u skizzi ma humiex tal-ebda fejda u mhux denji ta' xogħol minn idejn professjonist. Iżżid tgħid li l-fehma tal- periti addizzjonali li l-appellant jisħaq li kellha tintlaqa' ma kinitx waħda teknika, imma fehma ta' xejra legali u ta' tifsir ta' regolament li l-ewwel Qorti kienet iżjed kompetenti li tgħarbel u tħaddem. Tgħid ukoll li l-ewwel Qorti straħet fuq ir-rapport tal-ewwel perit tekniku għaliex kien iżjed dettaljat, u waslet għall-fehmiet tagħha wara li qabblet ir-rapporti mressqa quddiemha u ħadet qies taċ-ċirkostanzi legali u fattwali marbuta mal- kwistjoni li kellha quddiemha u li, fil-fehma tagħha, kellhom jintlaqgħu Belmont issensel għadd ta' ċirkostanzi fejn ix-xogħol li tiegħu l- appellant jippretendi ħlas lanqas kien xogħol li wieħed seta' joqgħod fuqu jew jaċċetta; Illi jibda biex jingħad li għalkemm il-Qorti mhijiex marbuta li toqgħod għall-fehmiet ta' perit maħtur minnha kontra l-konvinzjoni tagħha faċilment, sakemm ma jkunx jidher b'mod ċar li l-fehmiet u konklużjonijiet tal-perit huma irraġonevoli35; 681 tal-Kap 12 35 App. Ċiv. 23.6.1967 fil-kawża fl-ismijiet Ħal Farrug, Ħal Luqa et v. Muscat et (Kollez. Ċiv. Illi bl-istess kejl ta' dak li jsawwar l-aspett ta' evalwazzjoni li jikkostitwixxi r-razjoċinju tal-ġudikant, Qorti tista' wkoll tagħmel għażla bejn fehmiet li ma jaqblux ta' periti maħturin minnha stess u ma jidhirx li hemm xejra fil-ġurisprudenza li tgħid li l-fehma ta' periti addizzjonali hija ta' bilfors aqwa u aktar determinanti minn dik ta' perit wieħed għar-raġuni waħedha li dawn jissejħu "perizjuri". Fil-qofol, dan jidher li huwa wieħed mill-argumenti li nqeda bihom l-appellant biex jikkonvinċi lil din il-Qorti taħsibha mill-ġdid dwar il-fehmiet li waslet għalihom l-ewwel Qorti; Illi fil-qasam tal-azzjoni ċivili, il-kriterju li jwassal għall-konvinċiment tal-ġudikant għandu jkun li l-verżjoni tinstab li tkun waħda li l-Qorti tista' toqgħod fuqha u li tkun tirriżulta bis-saħħa ta' xi waħda mill-għodda proċedurali li l-liġi tippermetti fil-proċess probatorju; Illi minn eżami ta' l-atti, din il-Qorti jirriżultalha li l-ewwel Qorti qieset iż-żewġ fehmiet li tressqu mill-periti tekniċi maħtura, iżda għar-raġunijet li tenniet fit-tieni sentenza, waslet għall-fehma li għandha aktar toqgħod fuq il-konklużjonijiet milħuqa mill-ewwel espert tekniku milli kellha toqgħod fuq dawk tal-periti addizzjonali. Minn eżami tat-tweġibiet li l-perit tekniku ta waqt l-eskussjoni tiegħu36, l-ewwel Qorti fehmet li fejn il-perit tekniku rrakkomanda tnaqqis fil-ħlas (para 15 tar-relazzjoni peritali)37, dan kien 36 Ara n-Nota bit Tweġibiet f'paġġ. 686 – 9 tal-proċess 37 Relazzjoni tal-Perit Tekniku Valerio Kirmond f'paġ. 646 sa 651 tal-proċess Ċiv. dovut għall-fatt li x-xogħol imwettaq mill-appellant ma kienx ta' livell aċċettabbli għaliex fih jiddominaw nuqqasijiet tekniċi kbar, li jistħoqqilhom ċensura u mhux ħlas38. Min-naħa l-oħra, meta l-Qorti tqis ir-rapport tal- periti addizzjonali, tasal għall-fehma li fis-sewwa huma ma merewx għal kollox il-fatt li d-disinji li ressaq l-appellant u li tagħhom jistenna l-ħlas setgħu saru "bi ftit aktar ħsieb" u b'hekk "jevita żball daqstant manifest"39. Il-fehma tagħhom kienet li, minkejja tali nuqqasijiet, l-appellant kien jistħoqqlu ħlas imnaqqas; Illi fit-tieni sentenza appellata, l-ewwel Qorti fissret sewwa għaliex ma setgħetx toqgħod fuq dik il-fehma tal-periti addizzjonali. warrbithiex, kif jallega l-appellant, bla ebda ġustifikazzjoni jew "għal raġunijiet strambi"40. Il-fatt li ma jaqbilx mal-għażla mwettqa mill-ewwel Qorti ma jfissirx li kienet għażla arbitrarja jew mhux raġonevoli. Din il- tal-partijiet, u ħadiet qies konsiderazzjonijiet fuq imsemmija, tasal għall-fehma li l-ewwel Qorti imxiet bis-sewwa u ma ssib xejn xi tmaqdar f'dak l-eżerċizzju. iwassalha biex tiċħad ukoll bħala mhux mistħoqq dan l-aħħar aggravju 38 Ara paġġ. 694 sa 711 tal-proċess 39 Relazzjoni tal-Periti Addizzjonali f'paġ. 800 tal-proċess 40 Paġ. 914 tal-proċess Ċiv. Illi jmiss li l-Qorti tqis l-appell inċidentali ta' Belmont. żewġ aggravji mit-tieni sentenza appellata. L-ewwel aggravju jirrigwarda l-likwidazzjoni tal-bilanċ tal-ħlas dovut lill-appellant għax- xogħol imwettaq minnu fl-estensjoni tal-lukanda. Belmont għadha tgħid li l-ebda kumpens mhu dovut billi x-xogħol mhux ta' kwalità tajba; Illi l-appellant iwarrab dan l-aggravju u jgħid li jistħoqqlu kumpens għaliex l-ewwel Qorti – wkoll jekk ma laqgħetx il-fehmiet tal-periti addizzjonali – għall-anqas sabet li wkoll fuq il-fehmiet tal-perit "li kien tant pessimist", hu kien xorta waħda jistħoqqlu ħlas għax-xogħol mogħti dwar l-estensjoni tal-lukanda; Illi dwar dan l-aggravju, il-Qorti tibda biex tirreferi għal dak li ngħad aktar 'il fuq41 fir-rigward tar-rabta ta' rapport peritali fuq il-fehmiet ta' qorti. Tqis li l-ewwel Qorti ħadet qies tal-fehmiet tekniċi li wasslu biex jiġi likwidat kumpens favur l-appellant fl-ammont ta' ħamsa u għoxrin elf, seba' mija u tnax-il ewro (€25,712), u wara li ħadet qies tal-eskussjoni tal- perit tekniku u tan-noti ta' kritika għar-rapport tal-periti addizzjonali, ma sabitx li l-argumenti mressqa mill-partijiet seħħilhom jikkonvinċuha biex twarrab ir-riżultati tekniċi li joħorgu mill-fehmiet tekniċi, ħlief fuq l-ewwel konklużjoni meta għar-raġunijiet mogħtija aktar 'il fuq dik il-Qorti għażlet Ċiv. addizzjonali; li toqgħod fuq il-fehma tal-ewwel perit tekniku u twarrab dik tal-periti Illi minbarra dan, waqt li kienet għadha qiegħda tinstema' l-kawża fl-ewwel istanza, Il-Gudja ma kinetx kontra l-fehmiet li wasal għalihom l- ewwel perit tekniku (għajr fir-rigward tal-'walk-through video' li dwaru irriżervat li tittratta fl-istadju tas-Sottomissjonijiet, li iżda ma jirriżultax li qatt għamlithom)42. Għal din il-Qorti, il-fatt li Il-Gudja iddikjarat li kienet toqgħod fuq il-fehmiet espressi mill-ewwel perit tekniku jdgħajfu ħafna dan l-aggravju tagħha, l-aktar għaliex ma jidher li baqgħet qatt ma issostanzjat ir-riżerva u lanqas uriet raġuni oħra tajba li twaqqa' l-fehmiet tal-ewwel perit ġudizzjarju sal-għoti tat-tieni sentenza appellata; Illi fiċ-ċirkostanzi, il-Qorti tqis li l-ewwel Qorti bl-ebda mod ma mxiet ħażin fl-apprezzament u fid-diskrezzjoni tagħha li tiżen il-fehmiet tal-periti kollha dwar din iċ-ċirkostanza, u ma tqisx li dan l-ewwel aggravju ta' Il-Gudja jixraqlu jintlaqa'. Għaldaqstant sejra tiċħdu; Illi t-tieni aggravju ta' Il-Gudja jolqot il-qsim tal-kap tal-ispejjeż fit- Fil-fehma tagħha, l-ispejjeż li ġarrbet huma eċċessivi u titlob li dawn jitnaqqsu biex jirriflettu l-proporzjon tar-rebħ jew telf ta' kull parti. Hija tgħid li, mit-tieni sentenza appellata, ħareġ ċar li 42 Ara l-verbal tas-smigħ tal-4 ta' Marzu, 2011, f'paġ. 674 tal-proċess Ċiv. Belmont kellha aktar minn raġun li tikkontesta t-talbiet tal-appellant u li saħansitra tressaq il-pretensjonijiet rikonvenzjonali tagħha kontrih. tgħid li, filwaqt li l-kontro-talba ntlaqgħet kollha, mhux l-ammont kollu pretiż mill-attur appellant intlaqa', u għalhekk tqis li, fejn tidħol l-azzjoni ewlenija, l-ewwel Qorti messha qasmet il-ħlas tal-ispejjeż f'sehem minn għaxra (1/10) kontra l-appellant u disa' ishma minn għaxra (9/10) kontra tagħha; filwaqt li messha qasmet l-ispejjeż tal-azzjoni rikonvenzjonali f'sehem minn tlieta (1/3) kontra tagħha u f'żewġt ishma minn tlieta (2/3) Illi l-appellant iwarrab dan l-aggravju billi jgħid li filwaqt li l-ewwel Qorti mxiet b'mod prattiku biex waslet għal mod kif kellhom jinqasmu l- ispejjeż bejn il-partijiet, kemm-il darba kellhom jintlaqgħu l-argumenti mressqa minn Il-Gudja, dan għandu jwassal biex hi tiġi kkundannata tħallas aktar mill-ispejjeż minn dak li nstabet li għandha tħallas mill-ewwel Illi l-Qorti ma tifhimx għalfejn il-kumpanija appellanti tqis li l-qsim tal-ispejjeż fit-tieni sentenza appellata ma kienx f'loku, u tħoss li dan l- aggravju huwa x'aktarx fieragħ. Ħareġ ċar li l-ewwel Qorti laqgħet parti mit-talbiet attriċi u ċaħdet oħrajn, bħal ma laqgħet biċċa mill-eċċezzjonijiet u ċaħdet oħrajn. Il-liġi tagħmilha ċara43 li fil-każijiet kollha fejn parti tkun 223(3) tal-Kap 12 it-telliefa f'xi punt tal-kawża, il-Qorti tista' tordna li dik il-parti tbati l-ispejjeż Ċiv. tagħha; Illi l-aggravju ta' Il-Gudja ifalli meta wieħed iqis li s-suġġeriment tagħha li l-Qorti fis-sentenza appellata messha qasmet l-ispejjeż skont x'kien mitlub fil-kawża ewlenija u skont x'kien mitlub fil-kontro-talba, ma jaqbilx ma' dak li tgħid il-liġi44. Minbarra dan, skont it-tieni sentenza appellata, Il-Gudja xorta waħda hija debitriċi tal-appellant u, jekk xejn, dan juri daqstant ċar kemm l-appellant kellu raġun jiftaħ il-kawża tiegħu. Fit-tielet lok, ladarba l-kawża ewlenija kienet waħda li titlob likwidazzjoni, Il-Gudja messha fissret kif kienet tippretendi li l-ewwel Qorti taqsam l- ispejjeż dwar dik l-azzjoni jekk kemm-il darba t-talbiet attriċi ntlaqgħu kollha u ma kienx hemm somma ċerta pretiża mill-appellant qabel ma saret il-likwidazzjoni aħħarija dakinhar li ngħatat it-tieni sentenza Min-naħa l-oħra, il-fatt li l-ewwel sentenza appellata ma ipprovdiet bl-ebda mod dwar l-ispejjeż kien jitlob li l-ewwel Qorti taqsam il-kap tal-ispejjeż skont ir-relattiv rebħ u telf taż-żewġ partijiet dwar dak li talbu u dak li eċċepew fiż-żewġ sentenzi appellati. Din il-Qorti tqis li dak il-qsim – billi l-ispejjeż jinqasmu bin-nofs bejn il-partijiet – kien wieħed xieraq u ekwu fil-qafas tal-liġi; 397 tal-Kap 12 Illi għaldaqstant it-tieni aggravju ta' Il-Gudja ukoll ma jistħoqqlux Ċiv. jintlaqa'; Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi billi: Tiċħad kemm l-appell ewlieni tal-appellant u kif ukoll l-appell inċidentali tal-kumpanija appellata mis-sentenzi appellati tal-24 ta' Novembru, 2009, u tat-30 ta' Ġunju, 2015, fil-kawża fl-ismijiet premessi u tikkonferma għal kollox dawk is-sentenzi, bil-preċiżazzjoni li kull imgħax dovut għandu jibda jimxi mill-jum tal-għoti tas-sentenza appellata tat-30 ta' Ġunju, 2015, sal-jum tal-ħlas effettiv; u Tordna li kull parti tħallas l-ispejjeż tal-appell tagħha, filwaqt li l-ispejjeż tal-ewwel istanza jibqgħu regolati kif stabbilit fis-sentenza appellata tat- Giannino Farrugia Mifsud Worley Turner Joseph R. Farrugia Vidal Turner 30 ta' Ġunju, 2015. Mark Chetcuti Prim Imħallef Deputat Reġistratur rm