QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR. Seduta ta' nhar il-Gimgha 24 ta' Novembru 2017 Numru 10 Citazzjoni numru 791/04 LSO Rat is-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili moghtija fit-30 ta' April 2013 li permezz taghha l-Qorti laqghet l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni ai termini tal-Artikolu 2156 (f) tal-Kodici Civili u allura cahdet it-talbiet attrici. Ghall-ahjar intendementi qed jigu riprodotti l-brani saljenti ta' dik is- "Rat ic-citazzjoni attrici datata 19 ta' Ottubru 2004 fejn esponiet: - "Illi b'citazzjoni prezentata quddiem il-Prim Awla tal-Qorti Civili l-attur ippremetta illi b'kuntratt tal-20 ta' Awwissu 1949 pubblikat min-Nutar John Gaffarena Purkiss Chetcuti Thompson, Anna Spiteri k/a Spiteri Shaw l-awtrici tal-istanti, ikkoncendiet b'titolu ta' sullokazzjoni lil Crispino Zarb Bezzina il-fond numru 76/77 South Street, San Ġwann flimkien mal-avvjament, permessi u attrezzaturi ezistenti fl-istess fond kif deskritti fl-inventarju anness mal-istess Att; "Illi din is-sullokazzjoni saret ghal-periodu ta' erba' snin mis-17 ta' Awwissu 1949 rinnovabili dan it-terminu minn erba' snin ghal erba' snin; peress li l-kontraenti ftehmu illi jirrinovaw dawn il-perijodi kollha ta' erba' snin li jibdew meta l-komparenti Spiteri k/a Spiteri Shaw tkun ghadha hajja u fl- istess hin ikkkontrattw li jestendu z-zmien ta' dan it-terminu (originali jew rinnovat) li matul il-kors tieghu l-komparenti lokatrici Spiteri k/a Spiteri Shaw tmut, ghal tliet snin u nofs ohra dekoribili mid-data tal-mewt taghha; peress li Anna Spiteri k/a Spiteri Shaw mietet fl-1 ta' Dicembru 1975 u b'testment taghha innominat lill-attur bhala uniku eredi universali taghha; "Illi skont l-imsemmi kuntratt il-lokazzjoni imsemmija skadiet fl-1 ta' Gunju 1979; u peress illi l-attur interpella lill-konvenut biex jizgombra mill-istess fond u jirrilaxxjah favur tieghu bhala 'running concern' flimkien mal-attrezzaturi kollha pero' dan irrifjuta; "Illi b'sentenza moghtija minn din l-Qorti fis-26 ta' April 1983 il- konvenut gie kundannat jizgombra mill-fond fuq imsemmi u jirrilaxxja l- pussess tieghu favur l-istanti fi zmien erba' xhur mid-data tal-istess sentenza. "Illi nonostante din is-sentenza l-imsemmi fond ma giex rilaxxjat favur l-istanti u b'hekk huwa qieghed isofri danni konsiderevoli billi qieghed jitlef introjtu billi ma jistax juzah u lanqas jikrieh kif ghandu kull dritt, l- istess attur talab illi l-Qorti tiddikjara lill-konvenut responsabbli ghad- danni sofferti minnu minhabba li l-istess konvenut baqa' jipposjedi u naqas li jikkonsenja l-pussess tal-fond nru 76/77 South Street, San Ġwann lill-attur, liema danni jigu likwidati u l-istess konvenut kundannat "Illi b'sentenza moghtija minn din il-Qorti fis-26 ta' April 1983 il- konvenut Crispino Zarb Bezzina awtur tal-konvenuti gie kkundannat li jizgombra mill-fond" imsemmi; u peress li fil-frattemp kien issulloka l- fond lill-terzi billi dan gie maqsum f' zewg fondi separati numerati numri 76 u 77 u mikrija separatament lil zewg inkwilini b'kera u kondizzjonijiet indipendenti minn xulxin. "Illi l-fond nru. 76 South Street, San Ġwann gie vvakat mill-inkwilin fis-26 ta' Mejju 1988 fil-waqt li l-fond numru 77 fl-istess triq gie rilaxxjat fit-30 ta' Settembru 1998 ghat-tenur u esekuzzjoni tas-sentenza tad-9 ta' Gunju 1998. "Illi l-istanti thallas tad-danni mitluba in konnessjoni mal-fond numru 76 pero' ghadu sallum ma thallas kumpens ghal okkupazzjoni illegali tal-fond numru 77; "Illi b'sentenza moghtija minn din il-Qorti fl-20 ta' Frar 1990 fl-ismijiet "George Etarhuni vs Crispino Zarb Bezzina" (Citaz nru 547/88MB) dik il- Qorti illikwidat id-danni dovuti lir-rikorrent ghal okkupazzjoni indebita ta' dan l-ahhar fond bil-mod segwenti cioe' bir-rata ta' Lm1,003 fis- sena mis-26 ta' Mejju 1988 sad-data li effettivament l-attur jiehu pussess ta' dan il-fond; "Illi kif inghad l-istanti ha pussess tal-fond fit-30 ta' Settembru 1998 u ghalhekk l-ammont dovut lilu bhala kumpens ikopri l-periodu 26 ta' Mejju 1988 - 30 ta' Settmebru 1998; "Illi ghaddew aktar minn hames snin minn meta dik is-sentenza setghet tigi esegwita l-attur, ipprezenta rikors fl-11 ta' Frar 1999 quddiem din il-Qorti fl-ismijiet "George Etarhuni vs Josephine Gaffarena Purkiss et" (Rik numru 320/99) biex l-istess sentenza tigi reza esekutiva skont il-ligi; "Illi dik il-Qorti b'decizjoni moghtija 2 ta' Frar 2000 cahdet dan ir-rikors; u "Illi l-istanti appella minn din is-sentenza u l-Qorti tal-Appell b'sentenza moghtija fl-24 ta' Settembru 2004 ikkonfermat is-sentenza appellata u cahdet l-appell tar-rikorrent; "Illi l-istanti ghadu sallum ma thallax il-kumpens dovut lilu kif huwa ntitolat ghalih skont is-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tal-20 ta' Frar 1990 li ghaddiet in gudikat, huwa qieghed jistitwixxi din il-kawza "Jghidu l-konvenuti ghaliex din il-Qorti ma ghandhiex: Tiddikjara illi l-konvenuti huma responsabbli ghal hlas ta' kumpens ghal okkupazzjoni indebita tal-fond numru 77, South Street Valletta kif fuq spjegata ghal periodu 26 ta' Mejju 1988 sat-30 ta' Tillikwida d-danni dovuti ghall-istess periodu skont stabbilita bis-sentenza ta' din il-Qorti tal-20 ta' Frar 1990. ir-rata il-kawza giet appuntata ghas-smigh mill-Qorti kif Illi t-talba ghall-hlas hija preskritta ghat-tenur tal-Artikolu 2153 Illi minghajr pregudizzju t-talbiet tal-attur huma nfondati fil-fatt u Tikkundanna lill-istess konvenuti ihallsu l-ammont li jigi hekk likwidat bl-imghax legali skont il-ligi. "Il-konvenuti huma ngunti ghas-subizzjoni. "Rat diversament presjeduta ghas-seduta tal-14 ta' Dicembru 2004. "Rat in-nota tal-eccezzjonijiet tal-konvenuti datata 23 ta' Novembru 2004 (fol 10) fejn esponew: - "1. jew 2156(f) tal-Kodici Civili. Illi minghajr pregudizzju ghall-premess l-eccipjenti m'humiex il- legittimi kontraditturi stante li huma, u l-awtur taghhom, ma kienux qeghdin jokkupaw il-fond numru 77, Triq Nofsinhar, San Ġwann fil-perjodu bejn is-26 ta' Mejju 1988 sat-30 ta' Settembru 1998. Illi b'riferenza ghat-tieni eccezzjoni, ghandha tigi msejha fil- kawza l-persuna li effettivament kienet qieghda tokkupa l-fond in kwistjoni, u cjoe' Gulab Benedetti. Bl-ispejjez kontra l-attur li huwa minn issa ngunt in subizzjoni "ommisis "II. KONSIDERAZZJONIJIET "Talba tal-atturi jitlob kumpens ghall- "Permezz okkupazzjoni indebita tal-fond bin-numru 77, South Street San Ġwann ghal perjodu mis-26 ta' Mejju 1988 sat-30 ta' Settembru 1988. Din il- kawza tirraprezenta l-ahhar stadju f'iter procedurali twil ghar-ripresa pussess ta' kumpens ghall- okkupazzjoni illegali. Fil-fatt dan il-fond, wara diversi sentenzi, u anke mandati ghall-izgumbrament kontra terz, eventwalment gie rilaxxjat fil- pussess tal-attur. "Il-fatti li taw lok ghal din il-kawza mhumiex ikkontestati. atti tan-Nutar John Gaffarena Purkiss Chetcuti Thompson, tal-20 ta' Awwissu 1949, Anna Spiteri k/a Spiteri Shaw, l-awtrici tal-attur, ikkoncediet b'titolu ta' sullokazzjoni lil Crispino Zarb Bezzina, l-awtur tal-konvenuti, il-fond numru 76/77, fi Triq Nofsinhar, Marsaskala, flimkien mal-avvjament, permessi u attrezzaturi, ghall-perjodu stabbilit. Meta spicca t-terminu lokatizju, fl-1 ta' Gunju 1979, l-inkwilin irrifjuta li jikkonsenja l-pussess vakanti u l-esponent ottjena sentenza ta' zgumbrament kontra l-imsemmi Crispino Zarb Bezzina fis-26 ta' April in kwistjoni u ghall-hlas l-attur qed 1983 fejn il-Qorti tatu zmien erba' xhur biex jizgombra mill-istess fond. Izda Zarb Bezzina kien qasam il-fond f'zewg entitajiet bin-numri 76 u 77, u issullokahom separatament, rispettivament lil certu Fletcher u lil Gulab Benedetti. "Filwaqt li l-attur irnexxielu jottjeni r-rilaxx tal-fond numru 76 fis-26 ta' Mejju 1988, u anke thallas kumpens ghall-okkupazzjoni indebita, il- fond numru 77 gie rilaxxjat fit-30 ta' Settembru 19981 u dan in segwitu ta' sentenza ohra tad-9 ta' Gunju 1998, izda ma thallas ebda kumpens ghall-okkupazzjoni illegali tal-fond. "Fil-frattemp ukoll Zarb Bezzina kien gie kkundannat ihallas lill-attur danni likwidati b'sentenza ohra tal-20 ta' Frar 1990 fl-ismijiet "George Etarhuni vs Crispino Zarb Bezzina" (Citazz. Nru. 547/88) deciza fl-20 ta' Frar 1990 u dan fl-ammont ta' Lm2,385, ikkalkolat ghall-perjodu mis-17 ta ' Frar 1984 sas-17 ta' Frar 1988 u Lm140 mis-17 ta' Frar 1988 sas-26 ta' Mejju 1988. Din is-sentenza ghaddiet in gudikat. "L-attur izda, baqa' ma pprocediex u s-sentenza tilfet l-effett ezekuttiv taghha. L-attur ipprezenta rikors fl-istess ismijiet (Rik.320/99) sabiex jirrendi s-sentenza esegwibbli, izda t-talba tieghu, kif dedotta, giet michuda kif ser jigi spjegat izjed 'il quddiem. "F'din il-kawza ma tressqux xhieda imma saret riferenza ghas- sentenzi fuq citati bl-ismijiet "George Etarhuni vs Josephine Gaffarena Purkiss "(320/99) u "Etarhuni vs Zarb Bezzina" (457/88) u l-atti taghhom gew allegati mal-atti tal-kawza odjerna skont verbal tal-1 ta Frar 20052. "Ikkonsidrat fil-kawza "George Etarhuni vs Josephine Gaffarena Purkiss et." (deciz fl-24 ta' Settembru 2004)3 qiset li l- Qorti, fis-sentenza tal-20 ta' Frar 1990 (Citazz. 547/88) illikwidat id- danni "mis-26 ta' Mejju 1988 sad-data li effettivament l-attur jiehu pussess tal-fond numru 77 bir-rata ta' Lm1,003 fis-sena - cioe Lm2.74 kuljum, kurrenti - li pero' peress li l-kawza giet ipprezentata fis-27 ta' Mejju 1988 u kienet ghaddiet gurnata wahda biss - ta' dik il-gurnata Ghalhekk ghalkemm hu minnu li dik il-Qorti iffissat id-danni fuq rata ikkalkolata per diem, xorta jibqa' il-fatt li l-Qorti ma kenitx imsemmi Zarb Bezzina peress li din kienet ghadha ma avveratx ruhha ad eccezzjoni ta' dik gurnata wahda (li giet effettivament likwidata mill- Qorti tal-Kummerc). Ghalhekk kemm l-ewwel Qorti kif ukoll il-Qorti tal- Appell qablu li kellhom jigu intavolati proceduri ex novo ghal- likwidazzjoni tad-danni li sehhew wara l-ghoti tas-sentenza moghtija fl- 20 ta' Frar 1990 in konnessjoni mal-izgumbrament tal-fond numru 77, Triq Nofsinhar, Marsaskala, kif hekk ghamel l-attur permezz tal-proceduri 1 In segwitu ghall-sentenza ohra moghtija fil-kawza "Chatlani vs Grixti" deciza fid-9 ta' Gunju 1998. 13 tal-process. 3 Citazz. il-konvenuti ressqu zewg eccezzjonijiet "Ghalhekk kellha ssir din il-kawza fejn l-attur qed jitlob li d-danni dovuti ghall-perjodu msemmi fic-citazzjoni, jigu likwidati bir-rata stabbilita gja mill-Qorti ta' Lm2.74 ossia €6.38 kuljum, ammontanti b'kollox ghal Lm10,357 (26/5/88-30/9/88). "Fl-ewwel lok eccepew il-preskrizzjoni a tenur tal-Artikolu 2153 jew 2156(f) tal-Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta' Malta. "Inoltre eccepew li mhumiex il-legittimi kontraditturi peress li la huma u lanqas l-awtur taghhom kienu qed jokkupaw il-fond fil-perjodu in ezami. Jirrizulta mill-atti li l-partijiet qablu li, f'dan il-perjodu, il-fond kien okkupat minn Gulab Benedetti.4 Jigi rilevat ukoll li t-talba sabiex jigi kjamat fil-kawza Gulab Benedetti giet michuda minn din il-Qorti kif diversament 5presjeduta, stante li "ma intweriex l-interess guridiku xieraq." "Rigward it-tieni eccezzjoni, jirrizulta mhux ikkontrastat li, fil-perjodu in kwistjoni, kien Gulab Benedetti li kien qed jokkupa l-fond 77 fi Triq Nofsinhar il-Belt. Madanakollu kien l-awtur tal-konvenuti li kien gie ordnat li jizgombra l-fond permezz ta' sentenza ta' din il-Qorti diversament presjeduta tas-26 ta' April 1983 kif fuq premess u li ghalhekk kien fl-obbligu li jirrilaxxja l-fond a favur tal-attur entro t- terminu lilu prefiss minnkejja u nonostante li l-fond kien gie okkupat minn tal-konvenuti, u per li konsegwenza, il-konvenuti odjerni li huma l-unici eredi tieghu, kien responsabbli ghad-danni kollha subiti mill-attur minnhabba n-nuqqas ta' konsenja tal-pussess tal-fond skont kif gie lilu ordnat. Kif inhu risaput, mat-terminazzjoni tal-lokazzjoni, jispiccaw awtomatikament is- sullokazzjonijiet li kienu dipendenti fuqha u li ma kienux rikonoxxuti mil-lokatur jew is-sid. "Ghaldaqstant it-tieni eccezzjoni ssollevata mill-konvenuti ma tistax tigi milqugha. "Illi din il-Qorti ghandha issa tiddeciedi jekk l-azzjoni odjerna hija preskritta skont id-dispozizzjonijiet tal-artikolu 2153 jew 2156(f) tal- Kap.16 tal-Ligijiet ta' Malta. "L-Artikolu 2153 tal-Kap.16 tal-Ligijiet ta' Malta jiddisponi li "L-azzjoni għall-ħlas tal-ħsarat mhux ikkaġunati b'reat taqa' bi preskrizzjoni bl- egħluq ta' sentejn" "Illi hu pacifiku li dwar l-eccezzjoni ta' preskrizzjoni abbazi tal-artikolu 2153 tal-Kap. 16, din tapplika ghall-azzjoni ta' danni ex delicto vel Isegwi ghalhekk 14 tal-process. 13 tal-process. quasi mhux ikkagunati b'reat u mhux ghal danni allegatament ikkagunati minhabba nuqqas kuntrattwali. P.A. (JRM) 1 ta' Jannar 2003. "Illi ghall-finijiet ta' preskrizzjoni, il-ligi taghraf tliet ghamliet ta' azzjoni ghad-danni, u jigifieri: (a) azzjoni dwar hsarat imnissla minn ghemil li jikkostitwixxi reat, f'liema kaz iz-zmien tal-preskrizzjoni huwa dak imfisser mil-ligi biex issir l-azzjoni kriminali dwar l-istess reat (regolat bl-art.2154(1) tal-Kap.16); (b) azzjoni ghall-hsarat imnisslin minn delitt jew kwazi-delitt ('l hekk imsejha culpa aquiliana), f'liema kaz il- preskrizzjoni hija ta' sentejn - principju rifless fl-artikolu 2153 tal- Kodici Civili; u (c) azzjoni ghall-hsarat imnissla minn nuqqas ta' twettieq ta' kuntratt li mhux imfisser f'att pubbliku, f'liema kaz il- preskrizzjoni hija dik ta' hames snin; "Illi, ghalhekk, il-preskrizzjoni ta' sentejn imsemmija fl-artikolu 2153 tal-Kodici Civili, minbarra li ma tapplikax ghall-hsara mahluqa minn ghemil li jikkostitwixxi reat, lanqas ma tapplika fejn l- allegata hsara titnissel minn ksur ta' patt kuntrattwali; "Kif gie deciz mill-Qorti tal-Appell fil-kaz Giuseppa Carabez et. vs Dr. Francesco Nicholls 6"sarebbe un interpretazione estensiva, non giustificabile ne' con leggi positive, ne' con principii razionali, di estendere l'applicazione di quell'articolo a ogni caso di domanda di indennita' per violazione o inadempimento di contratto." "Illi, madankollu, mhux kull hsara li ggarrab persuna minn ghemil jew nuqqas ta' haddiehor waqt it-twettieq ta' kuntratt tikkostitwixxi htija kuntrattwali:7 izda biex tkun htija akwiljana, kif imfisser hawn fuq, jehtieg jintwera li l-ghemil li minhabba fih issir il-hsara jkun ghal kollox miftum u awtonomu mir-rabta mnissla mill-kuntratt; "Il-Qorti jidhrilha li l-preskrizzjoni ai termini tal-artikolu 2153 ma hija applikabbli ghall-kaz odjern u f'dan ir-rigward taghmel referenza ghas- sentenza ta' din il-Qorti kif diversament presjeduta tat-3 ta' Ottubru 2002 fil-kawza fl-ismijiet 'Patrick Facciol noe vs Charles u Emanuel Gonzi noe' (Citazz. preskrizzjoni ta' sentejn m'hijiex applikabbli ghall-azzjonijiet fejn ikun qed tintalab hlas ghall-okkupazzjoni illegali. Inoltre ssir referenza wkoll ghal sentenza ta' din il-Qorti diversament presjeduta, tal-31 ta' Ottubru Joseph Pirrone et' (Citazzjoni Numru 1357/1999) fejn gie stabbilit li l- talbiet ghall-hlas ghall-okupazzjoni preskrizzjoni applikabbli ghal illegali hija dik stipulata fis-subinciz (f) tal-Artikolu 2156. sentenza gie stabbilit ukoll li l-preskrizzjoni tibda tiddekorri minn dakinhar li l-azzjoni tista' tigi ezercitata. L-Artikolu 2137 tal-Kap. Dec. fit-22 ta' Frar 1989 presjeduta minn Sir. 7 "Busuttil -v- Schembri dec. fid-19 ta' Frar 1954, ( App.Civ. tal-Ligijiet ta' Malta jistabilixxi li l-perijodu ta' preskrizzjoni ma jibdiex jiddekorri hlief minn dakinhar li l-azzjoni relattiva tkun tista' tigi ezercitata (ara Laurent "Diritto Civile" Vol. "Skont kwinkennali jipprovdi li: l-preskrizzjoni tal-Kap.16 japplika l-azzjonijiet għall-ħlas li ġej minn "(f) operazzjonijiet kummerċjali jew minn ħwejjeġ oħra, meta l-kreditu ma jkunx jaqa', skont din il-liġi jew liġijiet oħra, taħt preskrizzjoni aqsar, jew ma jkunx jirriżulta minn att pubbliku; ta' kull kreditu ieħor "Hu risaput li l-preskrizzjonijiet qosra huma kollha eccezzjonijiet ghar- regola generali tal-preskrizzjoni li nsibu fl-artikolu 2143 tal-Kodici Civili. Ghalhekk, bhal kull eccezzjoni ohra, il-preskrizzjonijiet qosra ghandhom jinghataw interpretazzjoni restrittiva. (Ara kawza fl-ismijiet Ralph Gulic' Hammett, Francis Gaffarena Purkiss u William Spiteri Colombo vs Maltacom p.l.c. PA 9-Nov-2001, u Alf. Mizzi & Sons (Marketing) Ltd vs Dismar Co. Ltd. "Fil-kawza, Giovanni De Trafford et vs Angelo Zaffarese deciza mill-Qorti tal-Appell fis-7 ta' Frar 1949, inghad li: "fejn fl-artikolu 2156(f) jinghad 'ghall-hlas ta' kull kreditu iehor......' dik il-kelma 'iehor' turi bic-car illi l- legislatur qieghed jikkommetti din id-dispozizzjoni mas-sezzjonijiet precedenti, fejn huma ndikati krediti specifici u ghalhekk dak il-kreditu ghandu jkun eiusdem generis skont ir-regola komunament accettata fil-gurisprudenza." U f'din il-kawza saret referenza wkoll ghal Teksen vs Sammut Jurcik et deciza mill-Qorti tal-Kummerc fid-9 ta' Jannar 1919. "Huwa ghalhekk principju stabbilit fil-gurisprudenza li l-preskrizzjoni taht l-artikolu 2156(f) hija soggetta ghal interpretazzjoni eiusdem generis. Ghaldaqstant, il-kelma "kreditu" minhabba fir-restrizzjoni tar- regola ta' interpretazzjoni ta' eiusdem generis, tigbor fiha biss jeddijiet li huma tal-istess natura bhal jeddijiet l-ohra msemmija fl- artikolu 2156. F'dan il-kuntest, ta' min jghid li l-ebda wiehed mill-krediti msemmija fl-artikolu 2156 ma huwa kreditu ta' obbligazione di fare, imma huma kollha obbligazzjonijiet ghall-hlas ta' flus. Dan igib mieghu l-effett li l-obligazzjoni li kontra taghha titressaq eccezzjoni bhal din trid tkun wahda ghall-hlas ta' flus. "Fil-fatt, fil-kawza Giovanni Brimmer vs Giuseppe Saguna deciza mill-Prim' Awla Qorti Civili fid-19 ta' Ottubru 1954, inghad li: "....jidher illi l-krediti msemmija fid-dispozizzjoni tal-ligi 'l fuq indikata jirrigwardaw bhala regola dawk li jkollhom bhala oggett flus; jigifieri dawk tal-prestazzjonijiet accessorji, jirrigwardaw dejjem oggett li jkun flus, u dawk tal-prestazzjonijiet principali jirrigwardaw oggett li jkun jew flus jew haga fungibbli bhal ma huma l-flus." "Kull kreditu iehor, hemm imsemmi ma ghandux jiftiehem illi jista' jkun kwalunkwe kreditu jkun li jkun, imma dak biss li mhux imsemmi espressament fl-istess dispozizzjoni u li jkollu l-istess natura bhal flus...." "Dan ifisser li din il-preskrizzjoni tapplika ghal zewg ordni ta' krediti: jigifieri l-prestazzjonijiet accessorji jkunu liema jkunu, u whud mill- prestazzjonijiet ewlenin jew principali. "Tal-ewwel jirrigwardaw dejjem oggett li jkun flus, filwaqt li tat-tieni jirrigwardaw flus jew haga fungibbli bhalma huma l-flus. (Ara wkoll Alf. Mizzi & Sons (Marketing) Ltd. "Il-preskrizzjoni itwal regolata bl-artikolu 2156(f) tapplika ghalhekk ghal kaz in ezami billi d-danni reklamati mill-attur m'humiex dawk ta' natura akwiljana. "Illi hu stabbilit ukoll li f'kaz fejn jigi allegat li l-hsara tnisslet minn nuqqas ta' xi parti li twettaq l-obbligazzjonijiet taghha fuq kuntratt, iz- zmien tal-preskrizzjoni ta' hames snin jibda ghaddej minn dak inhar li ssehh il-hsara, izda mhux minn dak inhar li l-imgarrab intebah bil- hsara li gratlu; "Infatti fis-sentenza "John Xi vs Joseph Stella" (P.A. (JRM) – 28 ta' Novembru 2002 - Cit Nru: 1603/01/JRM) intqal li:- " Dan il- principju huwa mibni fuq il-massima li 'actioni non natae non praescribitur'. (PS) – 12 ta' Mejju 2003) inghad li:- ""Kif jinsab ritenut fid-decizjoni fl-ismijiet "Diego Busuttil Risiott et noe vs Angelo Bouhlel", Appell Kummercjali, 15 'l- impossibbilta' li wiehed jagixxi trid tkun impossibbilta' ndipendenti mill- ta' Frar volonta' tieghu, dovuta ghal kawza estranea, li huwa ma setax jirrimwovi. Is-semplici injoranza tad-dritt, fiha nfisha, mhix impediment ta' din ix-xorta". ta' "Fl-istess sens vide id-decizjoni fl-ismijiet "Paolo Galea Curmi vs Carmelo Borg Inguanez", Appell Kummercjali, 1 ta' Gunju 1959, u "Joseph De Santis et vs Salvatore Borg Inguanez noe", Appell, 28 ta' April 2000". "Fil-kaz "Albert Fenech Seguna noe vs Anthony u Victoria mizzewgin Galea Bason" (PA 31.5.2007) surriferit, il-Qorti rriteniet li "l-principju ta' preskrizzjoni u l-applikabbilta` tieghu huwa mibni fuq "inerzia del titolare del diritto soggettiva" Manuale di Diritto Privato – Andrea Bouvett Piero Muscat Zarb – para 86) u illi ghalhekk "il-preskrizzjoni kellha u ghandha l-allegata inadempjenza." "Illi, hu x'inhu l-ghan tal-preskrizzjoni invokata jaqa' dejjem fuq il- Qorti li tqis minn liema data tali preskrizzjoni bdiet ghaddejja, u l- eccezzjoni ghandha tigi michuda jekk mill-provi mressqin jew mill- atti tal- process dik id-data ma tkunx tista' tigi stabbilita. "Ikkonsidrat li l-kawza odjerna giet ipprezentata fid-19 ta' Ottubru 2004 filwaqt li Crispino Zarb Bezzina, l-awtur tal-konvenuti, gie kkundannat li jizgombra mill-fond 77 fi Triq Nofsinhar il-Belt, San Ġwann fl-26 ta' April 1983. Meta gie hekk ordnat, u allura gie rikonoxxut lill-attur il-jedd tieghu tas- subinkwilin li jhallas id-danni ossia kumpens ghall-okkupazzjoni illegali tieghu. Twieled ukoll ir-relattiv dritt ta' l-attur biex jagixxi kontra tieghu fuq din il-kawzali. Fil-fatt sussegwentement adixxa lill-Qrati taghna sabiex jigu likwidati d-danni sofferti b'kawza fl-ismijiet George Etarhuni - v- Crispino Zarb Bezzina (Cit.547/88) deciza fl-20 ta' Frar 1990. "Il-kawzali odjerna hija wahda ta' dikjarazzjoni ta' responsabbilta` u likwidazzjoni ta' danni ghall-perijodu mis-26 ta' Mejju 1988 sat-30 ta' Settembru 1998. Ma hemm ebda dubju li l-perjodu preskrittiv rigward din il-kawzali kien gja skada qabel ma gew ipprezentati dawn il- proceduri u ghalhekk l-eccezzjoni ta' preskrizzjoni a bazi tal-artikolu 2156(f) ghandha tigi milqugha. "Illi ghalhekk ghal dawn il-motivi, din il-Qorti, taqta' u tiddeciedi, billi filwaqt li tilqa' l-ewwel eccezzjoni tal-konvenut, tichad it-talbiet attrici in kwantu preskritti a tenur tal-artikolu 2156(f) tal-Kodici CIvili ta' "L-ispejjez jithallsu mill-attur". l-obbligazzjoni Minn din is-sentenza appella allura l-attur li talab ir-revoka taghha u li l- Qorti tilqa' t-talbiet tieghu; l-appellati talbu l-konferma tas-sentenza izda interponew appell incidentali fejn talbu r-revoka tal-parti tas-sentenza li permezz taghha l-Qorti cahdet it-tieni eccezzjoni taghhom u cioe` li mhumiex il-legittimi kontraditturi. Il-Qorti se tiddisponi l-ewwel mill-appell incidentali peress li ovvjament jekk tilqa' dan l-appell, ma jkunx hemm lok ghal deliberazzjoni ulterjuri. Din il-Qorti wara li ezaminat l-atti, taqbel mar-ragunament tal-ewwel Qorti fir-rigward. L-appellanti kellhom relazzjoni guridika diretta biss Infatti kien l-awtur ta' dawn tal-ahhar li dahhal lil terz fil-fond inkwistjoni u kien minhabba r-rifjut tal- istess terz li jirrilaxxah meta t-titolu tal-awtur tal-appellanti incidentali skada li wassal ghal dawn il-kawzi kollha. Oltre dan, il-kawzi li wasslu ghal din il-kawza kienu kollha appuntu bejn l-appellant u Crispino Rourke ghall-appell principali l-appellant mhux qed jikkontesta li f'dan il- kaz tapplika l-preskrizzjoni ta' hames snin imsemmija (ara fir-rigward is- sentenza Livori v. Bondin, Prim'Awla, 29 ta' April 2005 u r-riferenzi li hemm fiha) izda qed jibbaza l-appell tieghu fuq il-fatt li skont hu, ma setax jipproponi din il-kawza qabel ma giet deciza l-kawza li kienet giet deciza fl-2004 u cioe` biex jesegwixxi sentenza precedenti li kienet giet fil-kuntest ta' talba ghal dikjarazzjoni ta' responsabbilità ta' danni li sofra minhabba l-okkupazzjoni illegali tal- F'dan il-kuntest l-Artikolu 2137 tal-Kap 16 kjarament jiddisponi illi "l- preskrizzjoni ta' azzjoni tibda minn dakinhar li din l-azzjoni tista' tigi ezercitata, minghajr ma jittiehed qies ta' l-istat jew tal-kondizzjoni tal- persuna li lilha din l-azzjoni tmiss". Kif jinsab ritenut fid-decizjoni fl-ismijiet Diego Busuttil Risiott et nomine v. wiehed jagixxi trid tkun impossibilita` indipendenti mill-volonta` tieghu, dovuta ghal kawza estranea, li huwa ma setax jirrimwovi. injoranza tad-dritt, fiha nfisiha, mhiex impediment ta' din ix-xorta". Fl-istess sens id-decizjoni fl-ismijiet Paolo Damato v. Carmelo Borg Inguanez, Appell Kummercjali, 1 ta' Gunju 1959 u Joseph De Santis et v. Salvatore Borg Inguanez noe, Appell, 28 ta' April 2000. Dawn il-hsibijiet kollha wiehed isibhom fis-sentenza fl-ismijiet Mario Hazouri v. Alfred Baldacchino et (Appell Inferjuri, 12 ta' Mejju 2003). L-appellant fir-rikors tal-appell isostni li peress li l-kawza li huwa fetah fl- 11 ta' Frar 1999 (wara li Benedetti ivvaka l-fond f'Settembru 1998) giet deciza mill-Qorti tal-Appell f'Settembru 2004, (u dan bic-cahda finali tat- talba tieghu biex jesegwixxi s-sentenza tal-1990), allura ma kienux ghaddew hames snin minn dakinhar u cioe` Settembru 2004. L- argument tieghu allura huwa li l-kawza fetahha xahar biss wara li giet deciza b mod definittiv dik il-kawza. Din il-Qorti ma taqbilx ma' dan. Anke jekk wiehed jiehu d-data ta' Settembru 1998 u cioe` meta d-danni waqfu ghaliex il-fond gie vakat, kienu ghaddew aktar minn hames snin meta l-appellant istitwixxa dawn il-proceduri u l-appellant ma gab l-ebda raguni valevoli ta' xi sospensjoni tal-preskrizzjoni jew ta' att interuttiv taghha. Lanqas ta' xi rinunzja ghall- istess preskrizzjoni eccepita. Kif lanqas ma jista' fil-kaz konkret jistrieh li kif akkolt mill-gurisprudenza konservazzjoni l-estinzjoni tal-azzjoni fil-kaz ta' impediment ta' dritt. cjoe minn meta l-kreditu jibda jsir esigibbli. Hekk per ezempju jissucciedi fil-kaz fejn l-azzjoni gudizzjarja li tkun qed tigi ezaminata biex jigi stabbilit jekk hemmx preskrizzjoni jew le, tkun necessarjament tiddependi minn pronunzjament gudizzjarju iehor, li sakemm ma jigix pronunzjat, ma jippermettix li l-perkors tal-perijodu preskrittiv jibda u jibqa' miexi. Ara fir-rigward sentenzi fl-ismijiet Kummercjali, 9 ta' Marzu 1994 u P.L. John Ventrone nomine v. P.L. Ivo Bell et, Appell, 1 ta' Dicembru, 2000. Dan mhux il-kaz fil-kawza odjerna ghaliex l-appellant seta' jipprocedi ghad-danni minn Settembru 1998 u din il-kawza istitwiha f'Ottubru 2004 u kwindi sitt snin wara. fatt li beda proceduri ohra illi rrizultaw zbaljati mhumiex ta' ghajnuna Fil-kaz prezenti ghalhekk ma niltaqghu ma l-ebda kawza oggettiva ta' sospensjoni tal-preskrizzjoni bhal dawk fuq ezemplifikati. Id-decizjoni fil-kawza msemmija deciza fl-2004 ma ghandha l-ebda rilevanza ghal meta l-appellant kreditur seta' jintavola l-azzjoni tieghu, u konsegwentement ghad-data li minnha bdiet tiddekorri l-preskrizzjoni. Ghal dawn il-motivi l-Qorti tiddeciedi l-appell principali billi tichdu u tichad ukoll l-appell incidentali – kwindi tikkonferma interament is- L-ispejjez tal-appell principali a kariku tal-appellant Deputat Registratur mb