Qorti ta' l-Appell (Kompetenza Inferjuri) Imħallef Anthony Psaila Appell numru:- 7/2013 Design & Technical Resources Limited (C29050) u Rummolino, Giusti und Partner (PR 1088) (appellati) Vs Id-Direttur Ġenerali tal-Kuntratti (appellant) u l-Awtorità għat-Trasport f' Malta 19 ta' Diċembru, 2017. Permezz ta' Avviż ta' Arbitraġġ datat 19 ta' Frar 2009, l-appellati, Design & Technical Resources Limited u Rummolino, Giusti und Hayman ippreżentaw Avviż t' Arbitraġġ kontra d-Direttur (Ġenerali) tal-Kuntratti u l-Awtorità għat- Trasport f' Malta, fejn ippremettew li permezz ta' kuntratt datat 30 ta' Mejju 2005 id-Direttur tal-Kuntratti qabbadhom biex jipprestaw xogħol professjonali ta' spezzjoni u manutenzjoni tal-Bridge Manwel Dimech, fi Triq Mikiel Anton Vassalli, Il-Mellieha għall-prezz fiss ta' LM169,000 eskluża l-VAT. Il-proġett kien maqsum f' 6 fażijiet u l-ewwel 5 fażijiet ma kellhomx idumu aktar minn 14-il xahar. Ir-rikorrenti wettqu puntwalment l-ewwel 3 fażijiet tal-proġett meta, fil-15 t' Ottubru 2005, issottomettew lill-intimati appellati d-dokument tas-sejħa għall-offerti relattiv għall-eżekuzzjoni tax-xogħlijiet ċivili fuq l- imsemmi bridge. Ir-raba fażi tal-proġett kienet intiża sabiex lill-intimati jmexxu s-sejħa li twassal għall-aġġudikazzjoni tal-offerta tax-xogħlijiet ċivili li kellhom isiru fuq il-bridge u kellha tiġi konkluża tas-17 ta' Marzu 2006 iżda l- intimati damu biex ikkonkludew sal-21 ts' Awissu 2006, rappreżentanti dewmien ta' 22 ġimgħa u tlett ijiem. Dan wassal għall-ħames fażi tal-proġett li komplessivament kellha ddum 20 ġimgħa skont il-kuntratt. Matul din il-fażi, l-kuntratturi magħżula mill-intimati kellhom itemmu x-xogħlijiet fuq il-bridge taħt is-superviżjoni tar-rikorrenti sat-terminu estiż tat-12 ta' Jannar 2007 sabiex imbgħad issir iċ-ċertifikazzjoni relattiva u r-rapport finali. Skont ir- rikorrenti, minkejja li huma eżegwew is-servizzi professjonali tagħhom fil-ħin u b' diliġenza, ix-xogħolijiet ċivili tlestew biss fit-8 t' Awissu 2008, b' dewmien ta' sena (1), tlieta u tletin (33) ġimgħa u sitt (6) ijiem liema dewmien jattribwixxu interament lill-intimati jew lill-kuntrattur minnhom ingaġġat. iħallsuhom għall-imsemmija rikorrenti kkontendew għalhekk, li filwaqt li ġew ingaġġati sabiex jipprovdu s- servizzi professjonali tagħhom sat-31 ta' Lulju 2006, bħala konsegwenza diretta tad-dewmien attribwibbli interament lill-intimati u lill-kuntratturi minnhom ingaġġati, kienu meħtieġa jkomplu jipprovdu s-servizzi tagħhom a benefiċċju tal-intimati sat-13 t' Ottubru 2008. Ir-rikorrenti talbu lill-intimati jħallsuhom għas-servizzi professjonali li taw wara l-perjodu tal-kuntratt iżda l- intimati rrifjutaw. Talbu għalhekk lit-Tribunal tal-Arbitraġġ jikkundanna lill- intimati servizzi professjonali mogħtija wara l-perjodu tal-kuntratt. Permezz ta' risposta ppreżentata fil-5 ta' Novembru 2010, l-Awtorità għat- Trasport f' Malta wieġbet li: (i) in linea preliminari għandha tiġi liberata mill- osservanza tal-ġudizzju peress li hija m' għandiex locus standi billi mhijiex kontranti fil-ftehim tat-30 ta' Mejju 2005 u billi l-arbitraġġ volonatarju in risposta jolqot biss il-partijiet li ffirmaw l-imsemmi kuntratt; (ii) bla ħsara għal dan, il-materja de quo teżorbita mill-ambitu tal-artikolu 11 tal-kundizzjonijiet speċjali tal-kuntratt u kwindi l-proċeduri huma inammissibbli; u (iii) il-kuntratt huwa lump sum contract u minn imkien ma jirriżulta li jista' jiġi varjat jew emendat b' dan illi t-talbiet tar-rikorrenti għandhom jiġu miċħuda. Permess ta' tweġiba preżentata fil-5 ta' Novembru 2010, l-intimat Direttur tal- Kuntratti wieġeb illi: (i) ir-rikorrenti qajjmet it-tilwima quddiem il-forum żbaljat ai termini tal-artikolu 11 tal-kuntratt peress li jirreferi għall-perjodu ta' 16-il xahar li matulu kellhom isiru x-xogħlijiet miftehma; (ii) in-natura tal-kuntratt a tenur tal-artikolu 3 hija 'global price contract' u għaldaqstant l-ħlas għax- xogħlijiet a tenur ta' l-istess ma jistax jissupera l-ammont stipulat fis-somma ta' Lm169,000 eskluż il-VAT; (iii) in kwantu l-artikolu 19 tal-'Preliminary Provisions' dwar dewmien jirreferi biss għall-obbligi tal-kuntrattur u m' hemm l-ebda disposizzjoni analoga fir-rigward tad-Direttur tal-Kuntratti, dan ta' l- aħħar ma jistax jinżamm responsabbli kuntrattwalment għad-dewmien lamentat mir-rikorrenti, u; peress li r-rikorrenti kellha f' idejha t-tiswija kollha tal-pont Mawel Gheiti, kellha l-opportunità li tantiċipa d-dewmien u tieħu l- miżuri approprjati fir-rigward tal-ħaddiema tagħha u għalhekk trid tipprova li l-ħaddiema tagħha kienu impenjati f' xogħol fuq il-pont skont il-kuntratt tul iż- żmien kollu li għalih tippretendi l-ħlas. Fis-seduta tas-7 ta' Frar 2011 id-Direttur tal-Kuntratti rtira l-ewwel eċċezzjoni tiegħu filwaqt li żamm ferm l-eċċezzjonijiet l-oħra tiegħu. Da parti tagħha, l- Awtorità għat-Trasport f' Malta rtirat it-tieni eċċezzjoni tagħha filwaqt li żammet ferm l-ewwel eċċezzjoni tagħha u l-eċċezzjonijiet l-oħra. B'sentenza preliminari datata 23 ta' Marzu 2011, ġiet miċħuda l-ewwel eċċezzjoni tal-Awtorità għat-Trasport f' Malta u t-Tribunal kompla bis-smiegħ tal-każ fil-mertu. Permezz ta' lodo tal-21 ta' Jannar 2013, it-Tribunal tal-Arbitraġġ ikkundanna lill-intimati jħallsu lir-rikorrenti solidalment bejniethom is-somma ta' €206,150 oltre l-VAT, bl-interessi mid-data tal-pubblikazzjoni tad-deċiżjoni. Illi minn din is-sentenza appella d-Direttur (Ġenerali) tal-Kuntratti. L-aggravju tiegħu huwa: (i) li t-Tribunal tal-Arbitraġġ kien legalment żbaljat meta fuq l- iskorta tal-artikolu 1639 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta ddeċieda li s- soċjetajiet appellati kienu ntitolati jitolbu għal żieda fil-prezz minħabba li kellhom idumu aktar biex itemmu l-appalt tas-servizz tagħhom. F' dan il-każ, jirriżulta mill-artikolu 32 tal-preliminary provisions u l-artikolu 3 tal- kundizzjonijiet speċjali tal-kuntratt li l-appalt kien mogħti għal prezz fiss u globali (fixed price contract) li ma setax jiġi rivedut. L-imposizzjoni ta' perjodu determinat għall-eżekuzzjoni tas-servizz kien intiż biss sabiex l- appaltatur jwettaq l-inkarigu tiegħu b' serjetà mingħajr ma jitnikker, iżda l- eventwalità ta' iktar jew inqas spejjeż kienu unikament a riskju tal-appaltatur. Isegwi, skont l-appellant, li d-deċiżjoni appellata tmur kontra l-prinċipju tal- prinċipju tal-pacta sunt servanda a tenur tal-artikolu 992(1) tal-Kap. 16 tal- Liġijiet ta' Malta li jrid li kuntratti magħmula skont il-liġi għandhom jkkollhom saħħa ta' liġi bejn il-partijiet; u (ii) li l-lodo jikser ukoll ir-regolament 72 tal- Regolamenti dwar il-Kuntratti Pubbliċi, viġenti waqt iż-żmien tal-eżekuzzjoni tal-kuntratt, u l-ġurisprudenza tal-Unjoni Ewropea li ma jippermettux varjazzjonijiet negozjati wara l-konklużjoni ta' kuntratti għajr fil-każijiet espressament speċifikati. Fir-risposta tal-appell tagħhom, l-appellati wieġbu li: (i) trattandosi ta' arbitraġġ kummerċjali internazzjonali, il-lodo ma kienx appellabbli fin-nuqqas ta': (a) ftehim espress bejn il-partijiet li kellu jkollhom dritt t' appell fuq punt ta' liġi mid-deċiżjoni tat-Tribunal tal-Arbitraġġ jew (b) xi waħda mill- eventwalitajiet kontemplati fl-34 tal-Mudell ta' Liġi fuq l-Arbitraġġ Kummerċjali Internazzjonali b' dan illi l-appell tad-Direttur appellant huwa irritu u null; u (ii) mingħajr preġudizzju, id-deċiżjoni tal- 21 ta' Jannar 2013 hija ġusta u timmerita konferma fl-intier tagħha billi l-aggravju tad-Direttur huwa infondat fil-fatt u fid-dritt. Ikkunsidrat: 9. Fl-ewwel lok għandha tiġi kkunsidrata l-preġudizzjali dwar in-nullità tal-appell tad-Direttur appellant eċċepita mir-rikorrenti appellati. Huma jikkontendu li trattandosi ta' arbitraġġ kummerċjali internazzjonali, il-lodo ma kienx appellabbli fin-nuqqas ta': ftehim espress bejn il-partijiet li kellu jkollhom dritt t'appell fuq punt ta' liġi mid-deċiżjoni tat-Tribunal tal-Arbitraġġ; jew xi waħda mill-eventwalitajiet kontemplati fl-34 tal-Mudell ta' Liġi fuq l-Arbitraġġ Kummerċjali Internazzjonali b' dan illi l-appell tad- Direttur appellant huwa irritu u null; L-artikolu 69A(3) tal-Kap. 387, li għalih jagħmlu referenza l-appellati, jiddisponi illi: 'Appell fuq punt ta' liġi lill-Qorti tal-Appell kontra deċiżjoni arbitrali mogħtija skont it-Taqsima V jista' jsir biss jekk il-partijiet għall-ftehim tal-arbitraġġ ftiehmu espressament li dan id-dritt ta' appell hu disponibbli għall-partijiet b' żieda mad-drittijiet għal proċedimenti oħra stabbiliti fl-artikolu 34 tal-Liġi Mudell. F'dawn il-każijiet id-disposizzjonijiet tal-artikoli 61(5), 70A, 70B u artikoli relatati għandhom jgħoddu.' It-Taqsima V dwar 'Arbitraġġ Internazzjonali Kummerċjali' tipprovdi mbgħad illi: '55.(1) Bla ħsara għal dak li jinsab f' din it-Taqsima, il-Mudellta' Liġi għandu jifforma parti mil-Liġijiet ta' Malta u jkun hekk esegwibbli. (2) Fil-Mudell ta' Liġi: "Stat" tfisser Malta u kull stat barrani li jkun; "dan l-Istat" tfisser Malta.' Il-Mudell ta' Liġi fuq l-Arbitraġġ Kummerċjali Internazzjonali jinsab fl-Ewwel Skeda tal-Kap. 387 u fl-artikolu 1(3) jipprovdi li: 'Arbitraġġ ikun wieħed internazzjonali jekk: (a) il-partijiet fi ftehim ta' arbitraġġ ikollhom, filwaqt tat-tmiem ta' dak il- ftehim, il-postijiet tan-negozju tagħhom fi Stati differenti; jew (b) xi wieħed minn dawn il-postijiet li ġejjin ikun jinsab barra mill-Istat fejn il- partijiet ikollhom il-postijiet tagħhom tan-negozju: (i) il-lok tal-arbitraġġ jekk dan ikun stabbilit fi, jew skont u bis-saħħa ta', l-ftehim tal-arbitraġġ; (ii) kull post fejn ikollha titwettaq parti sostanzjali mill- obbligazzjonijiet tar-relazzjoni kummerċjali jew il-post li miegħu jkollu l-iktar x'jaqsam is-suġġett tat-tilwima; jew (ċ) il-partijiet ikunu espressament ftehmu li s-suġġett tal-ftehim ta' arbitraġġ ikollu x' jaqsam ma' iżjed minn pajjiż wieħed.' Fis-sottomissjonijiet orali tiegħu d-Direttur appellant wieġeb illi minn mkien ma jirriżulta mill-professional services contract fit-30 ta' Mejju 2005 li l-istess huwa international agreement jew għandu jitqies bħala tali u l-indirizz mogħti mill-appellati fl-imsemmi kuntratt huwa indirizz f'Malta. Effettivament, fil-kundizzjonijiet speċjali tal-kuntratt, l-appellati odjerni imkien ma indikaw xi ndirizz esteru u bħala contact address indikaw 'Mr. Robert Ciappara, 25, Carmel Street, Il-Fontana, Malta' inkluż numri telefoniċi lokali. L- istess indirizz ingħata fl-Avviż t' Arbitraġġ. Mill-kopja sħiħa tal-kuntratt tal-'Professional Services for the Inspection and Maintenance of Manuel Dimech Bridge at Triq M.A. Vassalli, St. Julians', eżebit fl-udjenza tas-7 ta' Frar 2011 bħala 'Dok DTR1', jirriżulta li s-'Service Tender Submission Form' saret minn 'DTR & KHP Consortium'. Taħt l-intestatura 'Name(s) and address(es) of legal entity or entities submitting this tender' tniżżlu: Design & Technical Resources (DTR) ta' 25, Carmel Str, Il-Fontana, Malta ġiet indikata bħala 'Leader' u s-soċjetà De Trafford, Heunisch and Partner (KPH) ta' Oskar Cuomo Str 15-17, 60596 In-Naxxar bħala 'Partner 2'. Inoltre, taħt l-intestatura 'contact person (for this tender)' tniżżel isem Robert Ciappara, Design and Technical Resources, bl-indirizz 25, Carmel str, Il-Fontana, Malta u fil-fatt is-'Service Tender Submission Form' ġiet iffirmata minn Robert Ciappara waħdu. F'dan id-dokument reġa ġie mtenni li t-tender kien qiegħed isir minn 'DTR & KHP Consortium' immexxi minn Robert Ciappara. Inoltré, minkejja li fid-dokument dwar l-Organisation and Methodology inklużi f 'Dok DTR1' ġie dikjarat kif se jinqasam ix-xogħol f'termini ta' perċentwali,1 fil-Financial Identification Form ġie indikat biss kont bankarju f'isem Robert Ciappara, Design & Technical Resources (DTR) bl-indirizz u numri telefoniċi Maltin tal-istess soċjetà. Fid-dawl ta' dawn id-dikjarazzjonijiet, huwa manifest li għalkemm is- llum appellati huma legalment żewġ kumpanniji soċjetajiet rikorrenti 1 Paġna 18 tat-Technical Offer. ndividwali, huma sottomettew għal din is-sejħa bħala consortium mmexxi minn Robert Ciappara minn Malta. Isegwi għalhekk li għall-finijiet tal-kuntatt in kwstjoni ma jistax jingħad li il-partijiet 'għandhom il-postijiet tan-negozju fi Stati differenti' kif jargumentaw l-appellati fir-risposta tal-appell tagħhom. Inoltre, m'hemmx kontestazjoni li l-lok tal-arbitraġġ kif stabbilit skont il-ftehim huwa iċ-Ċentru dwar l-Arbitraġġ ta' Malta skont l-Att dwar l-Arbitraġġ (Kap. 387 tal-Liġijiet ta' Malta) u s-servizzi ġew mogħtija f' Malta. L-appellati jgħidu ukoll li qabel ma pproċedew bil-proċeduri tal-arbitraġġ, permezz ta' ittra datata 16 ta' Diċembru 2008 eżebita bħala 'Dok DTR5', huma wissew lid-Direttur illi kienu ser jgħamlu dan a tenur tar-regolament 69 ta' Taqsima X (Arbitraġġ Internazzjonali) tar-Regoli Dwar l-Arbitraġġ (Avviż Legali 421 tal-2004). Jirriżulta mill-atti li dan m' huwiex minnu. L-imsemmija ittra testwalment taqra': Hemm distinzjoni netta bejn l-artikolu 69 tar-Regoli tal-Arbitraġġ u l-artikolu 69 tal-Att dwar l-Arbitraġġ li jinsab fit-Taqsima VI tal-Att. Dan ta' l-aħħar, li għalih saret referenza fl-imsemmija ittra, b' mod ġeneriku jitkellem dwar is- setgħat tal-Qorti dwar l-Arbitraġġi u ma tagħmel ebda distinzjoni bejn Arbitraġġ domestiku u wieħed internazzjonali: 'Salv id-disposizzjonijiet tal-Kostituzzjoni u tal-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea, f'dawk li huma affarijiet regolati b'dan l-Att, ebda qorti ma għandha tintervjeni jew ikollha ġurisdizzjoni f' xi ħaġa bħal dik ħlief meta jkun hekk provdut f'dan l-Att.' F' kull każ, lanqas li kieku l-imsemmija ittra wissiet lill-appellanti li kienet se tintavola arbitraġġ a tenur tat-Taqsima X tar-Regoli dwar l-Arbitraġġ dwar Arbitraġġi Internazzjonali (li mhuwiex il-każ), tali dikjarazzjoni unilaterali da parti tal'appellati ma setgħet qatt tiddetermina n-natura tal-ftehim. Konsegwentement, l-arbitraġġ de quo ma jistax jiġi meqjus bħala 'Arbitraġġ Kummerċjali Internazzjonali' kif pretiż mill-appellati iżda japplika l-artikolu 70A tal-Kap. 'Parti fil-proċedimenti tal-arbitraġġ tista' tappella lill-Qorti tal-Appell fuq punt ta' liġi li jitnissel minn deċiżjoni finali magħmula fil-proċedimenti kemm-il darba – (a) il-partijiet ma eskludewx espressament dan id-dritt tal-appell fil-ftehim tal-arbitraġġ jew mod ieħor bil-miktub; jew (b) minkejja kull ħaġa msemmija fil-ftehim tal-arbitraġġ, il-partijiet ma ftiehmux espressament li ma għandhom jingħataw l-ebda raġunijiet fid- deċiżjoni skont l-artikolu 44(3).' Fid-deċiżjoni mogħtija minn din il-Qorti diversament presjeduta fl-ismijiet Vassallo Builders Ltd vs Rosello Developments Ltd deċiż fid-9 t'April 2010: ' … kif jinżel mid-dispost ta' l-Artikolu 70A ta' l-Att dwar l-Arbitraġġ biex parti sokkombenti tkun diżintitolata milli tappella jrid jirriżulta li l-partijiet ikunu eskludew espressament id-dritt ta' l-appell fil-ftehim ta' l-arbitraġġ jew mod ieħor bil-miktub [subpara (a) għall-Artikolu 70A (1)], u dan hawnhekk ma huwiex hekk il-każ. Wieħed raġonevolment jifhem illi l-motiv tal-leġislatur għal liema ddetta l-liġi f' dan l-artikolu huwa indott mill-fatt illi, attiż il-gravita taħt il-profil tal-konsegwenzi għall-inammissibilità ta' l-appell, dan ried illi r- rinunzja għal dak id-dritt trid tirriżulta minn manifestazzjoni espressa u inekwivoka tal-volonta tal-partijiet kontraenti. Fil-każ in ispeċje ebda rinunzja bħal din ma tirriżulta u, allura, il-pretiża tas-soċjetà appellata tad- deklaratorja ta' l-inammissibilità ta' l-aggravju sottomess bl-appell, mhix sostenibbli u qed tiġi riġettata;' Mill-ftehim mertu tal-appell de quo la jirriżulta li l-partijiet espressament eskludew l-possibiltà t'appell u lanqas li ma għandhom jingħataw l-ebda raġunijiet fid-deċiżjoni skont l-artikolu 44(3). Isegwi li l-preġudizzjali tal-appellati dwar l-allegata irritwalità u nullità tal- appell in risposta hija insostenibbli u qegħda għalhekk miċħuda. Il-Qorti ser tgħaddi issa biex tqis l-aggravji tad-Direttur tal-Kuntratti fil-mertu. Permezz tal-ewwel aggravju id-Direttur appellant jilmenta illi t-Tribunal tal- Arbitraġġ kien legalment żbaljat meta fuq l-iskorta tal-artikolu 1639 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta ddeċieda li s-soċjetajiet appellati kienu ntitolati jitolbu għal żieda fil-prezz minħabba li kellhom idumu aktar biex itemmu l-appalt tas- servizz tagħhom. B' referenza għall-artikolu 32 tal-preliminary provisions u l- artikolu 3 tal-kundizzjonijiet speċjali tal-kuntratt, jikkontendi li l-appalt kien mogħti għal prezz fiss u globali (fixed price contract) li ma setax jiġi rivedut. L-imposizzjoni ta' perjodu determinat għall-eżekuzzjoni tas-servizz kien intiż sabiex l-appaltatur jwettaq l-inkarigu tiegħu b' serjetà mingħajr ma jitnikker, iżda l-eventwalità ta' iktar jew inqas spejjeż kienu unikament a riskju tal-appaltatur. Isegwi, skont l-appellant, li d-deċiżjoni appellata tmur kontra l-prinċipju tal-pacta sunt servanda a tenur tal-artikolu 992(1) tal-Kap. 16 tal- Liġijiet ta' Malta li jrid li kuntratti magħmula skont il-liġi għandhom jkkollhom saħħa ta' liġi bejn il-partijiet; It-Tibunal jgħid ċar: 'effettivament, il-kuntratt iffirmat bejn ir-rikorrenti u l-intimat Direttur tal-Kuntratti huwa for an all inclusive fixed price.' Fil-kuntratt hemm definizzjoni tal-kliem global price contract: Il-kwistjoni determinanti kienet iżda jekk global price contract jistax jagħti lok għal kumpens ulterjuri f'ċertu ċirkostanzi. Skont klawzola 32 tal-kuntratt: Il-qorti tibda biex tosserva li x-xogħol li kellha taghmel l-appellata kien jinkludi superviżjoni ta' xogħol, li kellu jsir waqt Phase V tal-proġett. L-appellanti kienet tal-fehma li kien hemm bżonn erbgħin (40) ġimgħa biex isir xogħol. Eventwalment, Transport Malta harġet tender għall-works contract li kien għall-perjodu ta' tnejn u ħamsin (52) ġimgħa. Fir-rigward ta' Fażi V tal-kuntratt, l-appellanti bdiet tagħti s-servizz tagħha fil-15 ta' Settembru, 2006, ċjoe' "… d-data tal-ħruġ tal-Order to Start Works lill-kuntrattur tax-xogħlijiet". Ix-xogħlijiet ġew kompetati fit-8 ta' Awissu, 2008. Il-kuntrattur ħa disa' u disgħin ġimgħa (99) biex ilesti x-xogħol. iv. v. Kostatazzjonijiet ta' fatt li dwarhom m'hemmx jedd ta' appell. F'dan ir-rigward it-Tribunal ikkonkluda li l-erbgħin (40) ġimgħa kellhom jiġu kkunsidrati bħala formanti parti mill-prezz fiss tal-kuntratt, għaliex: i. Kienet l-istess appellanti li pproponiet 40 ġimgħa għall-eżekuzzjoni tax- xogħol li kellha tagħmel fir-rigward ta' supervision of works. B'hekk ikkonkluda li kien hemm disgħa u ħamsin (59) ġimgħa li ma kinux kontemplati fil-kuntratt li għalih kienet parti l-appellanti. Wieħed jista' forsi jikkontesta kemm dan hu minnu meta tqies li fil-kuntratt jingħad li għal dak li jirrigwarda Supervision of Works (fl-istadju ta' Phase V), iż-żmien kien "according to Programme of works to be carried out by the contractor for the approval of ADT". Dan ifisser li kien hemm sebgħa u erbgħin (47) ġimgħa li ma kinux kontemplati mill-kuntratt minflok disgħa u ħamsin (59) ġimgħa. Pero' mhemmx aggravju dwar dan, kif lanqas mhemm aggravju dwar is- somma likwidata mit-Tribunal tal-Arbitraġġ. It-Tribunal tal-Arbitragg ikkunsidra u kkonkluda li: 'huwa minnu, kif jissottometti d-Direttur tal-Kuntratti, illi f' każ ta' lump sum contract "il-ħlas tal-prezz ikun marbut mat-tlestija tal-inkarigu u mhux mal-fattur taż-żmien". Iżda huwa minnu wkoll illi mill-Artikolu 1639 tal-Kodiċi Ċivili titnissel ir-regola li appaltatur (fil-każ odjern is-service provider) m' għandux jedd għal żieda fil-prezz minħabba bidla jew żieda fix-xogħol miftiehem, sakemm dawk il- bidliet jew żieda ma jkunux gravużi għalih'. It-Tribunal hu tal-fehma li fil-każ odjern jeżistu l-elementi kollha neċessarji biex it-talba tar-rikorrenti għal żieda fil-prezz minħabba fix-xogħol miftiehem tiġi akkolta. .... Tenut kont tal-fatt li fit-Tender Documents tas-Service Provider għar-rigward "Supervision of Works" kien kontemplat terminu "According to Programme of Works to be carried out by the Contractor for the approval of ADT", u tenut kont tal-fatt ukoll li kien l-istess Service Provider li in segwitu rrakkomanda terminu ta' 40 ġimgħa bħala meħtieġa għall-eżekuzzjoni tax-xogħlijiet tal- kuntrattur, it-Tribunal hu tal-fehma li dan it-terminu ta' 40 ġimgħa għandu jitqies li huwa kopert mill-prezz fiss tal-kuntratt. Fid-dawl tal-konsiderazzjonijiet premessi, ġie għalhekk li kien hemm estensjoni taż-żmien fil-kuntratt tas-Service Provider, għaż-żmien kollu in eċċess ta' 40 ġimgħa, liema żieda m'hijiex imputabbli għal xi għemil jew nuqqas tar-rikorrenti; Jirriżulta ukoll li din iż-żieda, ta' 59 ġimgħa, kienet gravuża għas-Service Provider bil-mod kontemplat fl-artikolu 1639 tal-Kodiċi Ċivili. Fil-fehma tat-Tribunal, f' din l-inkwadratura l-eċċezzjoni komuni mressqa mill- intimati m' hijiex ġustifikata. L-intimati ma jistgħux jippretendu li jingaġġaw konsulent fuq kuntratt bi prezz fiss, sussegwentement itawlu d-durata tal-kuntratt minħabba raġunijiet li huma estraneji għall-konsulent, u jippretendu li l- konsulent jippresta s-servizz tiegħu għal żmien aktar minn dak prevvist mingħajr ma jkun hemm żieda fil-prezz – omnia labor optat premium.' It-Tribunal ma jistax jakkolji t-teżi mressqa mill-intimat Direttur tal-Kuntratti li fil-każ in speċje kienet tonqos fir-rikorrenti l-portata integrattiva ta' l- Artikolu 992(1) tal-Kodiċi Ċivili jew, ukoll, id-dover tal-korrettezza fil- kondizzjoni tar-rapport kontrattwali viżwalizzata mill-ottika tal-buona fede skond l-Artikolu 993 tal-istess Kodiċi. Huwa l-kuntratt innifsu li jipprovdi għall-proċedura li biha tista' ssir claim. Tali claim ġiet aċċettata bħala formalment valida billi ġiet aċċettata in parte mingħajr ma tqajjem il-punt li setgħet saret tardivament. La darba l-claim ġiet effettivament ikkunsidrata u anki akkolta parzjalment billi ġiet akkordata estensjoni tat-terminu ma jistax dan l-intimat issa jmur lura u jgħid li dik l-istess claim ma saritx sew għax L-artikolu 1639 tal-Kodiċi Ċivili jipprovdi illi: 'L-appaltatur illi ntrabat li jtella' bini, jew xogħol ieħor kbir, skont pjanta stabbilita u miftiehma ma' min tah ix-xogħol, ma jista' jitlob ebda żjieda ta' prezz, minħabba li jkun żdied il-prezz tal-ħaddiema jew tal-materjali, jew minħabba li fil-pjanta jkun sar xi tibdil jew żjieda, li ma jkunux gravużi għalih.' Dwar dan l-artikolu l-ġurisprudenza2 tgħallem: 2 Vella Group Limited (C-22149) v. AX Construction Ltd (C-17438), Prim' Awla tal-Qorti Ċivili 31 ta' Jannar 2011 kif konfermata in parte mill-Qorti tal-Appell (Superjuri) fis-27 ta' Gunju, 2014. '"Fis-sentenza tal-Qorti tal-Appell (Sede Kummerċjali) tas-17 ta` Ottubru 1919 fil-kawża "Viacava vs Vassallo et noe" (Kollez. "Fis-sentenza tal-Qorti tal-Appell Inferjuri tas-17 ta` Frar 2003 fil-kawża "Topserv Ltd vs Vella noe" ingħad hekk dwar l-Art.1639 tal-Kap.16 – ""A contrariu sensu jfisser, dejjem attiż li x-xogħol miftiehem ikun ta' entita' kbira, jekk it-tibdil ikun gravuz jew pregudizzjevoli għall-appaltatur dan jista' u għandu dritt jitlob żieda fil-prezz. Din hi disposizzjoni eċċezzjonali u tagħmel sens tenut rigward tat-telf kbir li jista' jiġi subit f`dawn il-każijiet ta' xogħol kbir." "Fis-sentenza ta` din il-Qorti diversament presjeduta (PA/JRM) tas-6 ta` Ottubru 2005 fil-kawża "Vella Borg vs Accountant General et", saret din l-osservazzjoni: ""...Illi l-liġi tagħna timxi mar-regola li l-bidla jew żieda fix-xogħol miftiehem f`appalt ta` bini jew ta` xogħol ieħor kbir ma tagħtix jedd lill-appaltatur għal żieda fil-prezz sakemm dawk il-bidliet ma jkunux aktar gravuzi għalih. Il-liġi ma jidhirx li tagħmel distinzjoni – bħalma jidher li teżisiti f`liġijiet ta`pajjizi oħrajn (b`riferenza għal Art 1660 u 1661 tal-Kodiċi Ċivili Taljan) bejn meta x- xogħol ġdid jew żejjed ikun inħoloq bla maħsub min-natura nnfisha tal- appalt u meta dak ix-xoghol ikun intalab mill-kommittent minn rajh. li l-kriterju waħdieni fil-liġi tagħna huwa dak li l-bidliet ikunu għamlu l-appalt aktar gravuż għall-appaltatur." Disposizzjoni li taqbel mal-kunċett ta' rebus sic stantibus3, għaliex tipprovdi għal każijiet fejn ikun hemm tibdil ta' ċirkostanzi. Kunċett li għandu wkoll rwol morali fir-relazzjoni kuntrattwali ta' bejn il-partijiet għaliex intiż bħala rimedju biex jevita preġudizzju inġust lil xi parti f'kuntratt, meta l-ħsara hi kkawżata minn fattur li m'għandux kontroll fuqhom. Wieħed jista' jesprimi dubju dwar kemm l-artikolu 1639 applika għall-każ tal- lum meta tqies li l-appellati ma ntrabtux li "jtella' bini, jew xogħol ieħor kbir". Il-pont inbena minn terzi. L-artikolu 1639 jagħti iktar wieħed x'jifhem li japplika għall-appaltatur li jibni l-bini jew xogħol ieħor. Saħansitra, l-artikolu 1638 tal-Kodiċi Ċivili jagħmel distinzjoni bejn l-appaltatur u l-arkitett. Fil-każ in eżami, l-appellati ma kellhomx dak ir-rwol. Fil-Kodici Ċivili Taljan hemm l-artikolu 1664 li jipprovdi: F'sentenza tal-21 ta' Frar, 2014 (numru 4198) il-Qorti Kassazzjoni Taljana qalet: Din il-qorti ma tara xejn irregolari li l-principju stabbilit bl-artikolu 1639 tal- Kodici jigi applikat ghall-appalti fejn l-appaltatur ma jkunx il-persuna li jkun tella' bini jew xogħol ieħor kbir. Dak li qiegħed jikkontempla l-artikolu 1639 hi sitwazzjoni fejn il-kuntratt ikun sar oneruz b'mod eccessiv ghall-appaltatur minħabba ċirkostanzi partikolari, tant hu hekk li l-enfażi qegħda fuq 'il fatt li jrid ikun 'gravuz' għall-appaltatur. Dan iktar u iktar fejn m'hemmx provi li l- appellati kellhom xi tort għad-dewmien sabiex inbena l-pont. Hu minnu li klawżola 32 tal-kuntratt ma tippermettix reviżjoni ta' prezzijiet jekk mhux minħabba ċirkostanzi kontemplati fl-ispecial conditions tal-kuntratt. Ċirkostanzi li ma jissemmewx f'dik il-parti tal-kuntratt. Il-qorti ma tara xejn irregolari li l-appaltatur jżid ir-riskju fuqu. F'dan ir-rigward l-appellant bena l- argument tiegħu fuq l-artikolu 992(1) tal-Kodiċi Ċivili li jipprovdi: "Il-kuntratti magħmula skont il-liġi għandhom saħħa ta' liġi għal dawk li jagħmluhom". Pero' jibqa' 'l fatt li dan hu każ partikolari meta tqis li l-kuntratt jipprovdi espressament li l-period of execution ma kellux ('shall not') jeccedi perjodu ta' erbatax-il xahar (klawzola 5 tas-special conditions). Wara li ġie ffirmat il- kuntratt, il-contracting authority ddeterminat perjodu ta' tnejn u ħamsin (52) xahar sabiex l-appaltatur (BCP Joint Venture) jibni l-pont. Perjodu li għalih l- appellati jista' jingħad li kienu marbutin minħabba li fil-kuntratt hemm time- table of activities li tikkontempla li s-superviżjoni ta' xogħol kellha ssir, "according to programme of works to be worked out by the contractor for the approval of ADT". Fir-realta' xogħol li kellu jdum tnejn u ħamsin (52) ġimgħa spiċċa ħa disgħa u disgħin (99) ġimgħa. Dan hu kważi d-doppju. Avveniment li probabbilment ħadd mill-partijiet ma kien qiegħed jistenna. Għall-qorti jagħmel sens li meta l-appellati tefgħu l-offerta bil-prezz u ffirmaw il-kuntratt, kienu qegħdin jifhmu li s-servizz tagħhom kien ser ikun għall- period of execution u mhux iktar. M'hemm xejn x'jindika lill-qorti li kien hemm xi ħadd mill-partijiet li seta' jipprevedi, fi żmien li ġie ffirmat il- kuntratt, li kien ser ikun hemm bżonn sebgħa u erbgħin (47) ġimgħa oħra biex jinbena l-pont. Dan iktar u iktar meta tqies li fir-realta, meta ġie ffirmat il-kuntratt il-perjodu għas-superviżjoni tal-bini kien ta tnax-il ġimgħa biss (ara time-table of activities). Hu għalhekk inġust li wieħed jibbaża ruħu fuq klawżola 32, meta fir-realta' l-intenzjoni li kellhom il-partijiet ma seħħitx. Ħadd m'għandu jieħu vantaġġ ta' ħaddieħor meta jinqala' l-imprevedibbli. Dak id-dewmien kollu biex jinbena l-pont ma jirriżultax li kien minħabba nuqqasijiet tal-appellati. Kienet il-contracting authority stess li kkonċediet l- estensjoni taż-żmien tal-kuntratt mingħajr ebda pretensjoni kontra l-appellati għal danni minħabba dewmien fl-eżekuzzjoni (ara per eżempju deposizzjoni tad-Direttur tal-Kuntratti, seduta tas-6 ta' Frar, 2012, kif ukoll ittri tal-25 ta' Ottubru, 2007 u 13 ta' Novembru 2007 tal-ADT fejn l-Awtorita appellata stess irrakomandat estensjoni taż-żmien). Fil-fatt jirriżulta wkoll li fit-18 ta' Settembru 2008 kienet saret laqgħa tal-Kumitat Ġenerali tal-Kuntratti fejn ġiet approvata l-estensjoni tal-execution period. Il-qorti ma tistax tifhem kif l- contracting authority testendi z-zmien ghall-ezekuzzjoni tal-kuntratt għal dawk il-ġimgħat kollha, f'ċirkostanzi fejn hu evidenti li l-appellati ma kellhomx ħtija għad-dewmien, imbagħad tippretendi li ma tħallas xejn żejjed billi tipprova tistaħba wara klawżola 32. B'dik l-estensjoni ta' żmien, il-contracting authority ma kinitx qegħda tagħmel favur lill-appellati għaliex qatt ma setgħu jinżammu responsabbli għal dak id-dewmien ġialadarba ma kellha l-ebda responsabbilta għal dak id-dewmien (ara klawżola 38). Il-kuntratti għandhom jiġu eżegwiti in bona fede mill-bidu sal-aħħar. M'hemmx provi li matul iż-żmien kollu li dam għaddej il-proġett l-appellata naqset mid-dmirijiet kuntrattwali tagħha. Lanqas m'hemm prova per eżempju li l-contracting authority qatt talbet lill-appellati biex inaqqsu l-input tagħhom minħabba diffikultajiet li kien qiegħed ikollha mal-appaltatur inkarigat mill-bini tal-pont. F'dan il-kuntest hu wkoll rilevanti dak li xehed il-Perit Robert Zahra, mill-Awtorita' appellata: "Arbitru: Bħala konsistenza ta' xogħol u bħala input. Per eżempju nagħtu każ fl- ewwel 20 ġimgħa kien ikollu 20 perit fuq il-post u wara l-20 ġimgħa kellu perit wieħed. Dan li qed nipprova nsaqsi jien. Kien dejjem l-istess input min-naħa tal- claimant? Perit Zahra: Jekk kien hemm dan it-tip ta' tibdil ma ġietx notata mill- Awtorita għall-Awtorita kif tennejt fis-seduti ta' qabel, qatt ma kellha problemi mill-kapaċita teknika tas-supervisor". Kliem li jagħti lill-qorti x'tifhem li matul iż-żmien tal-eżekuzzjoni tal-kuntratt ma kienx hemm tibdil dwar in-numru ta' personnel li l-appellati kellhom l- obbligu li jkollhom fis-sit. Hu evidenti li kien hemm bżonn tal-estensjoni taż- żmien lil hinn minn dak li kien ġie ffissat mill-Awtorita intimata sabiex il- progett jitlesta. Żmien li fih il-contracting authority baqgħet tinqeda bis- servizz tal-appellati, għall-interessi tagħħa. Il-qorti m'għandhiex dubju li għandu jkun hemm rimedju biex wieħed jirreaġixxi għal ċirkostanzi speċjali. Rimedju li ma jdgħajjifx il-prinċipju pacta sunt servanda għaliex hu ntiż sabiex jerġa' joħloq stat ta' ekwilibrju għal xenarju li żviluppa u li hu evidenti ma kienx previst f'dak li ftehmu l-partijiet meta ffirmaw is-service contract. Dan iktar u iktar meta tikkunsidra li l- kuntratt kien iffirmat f'Mejju, 2005 filwaqt li: i. Fil-21 ta' Awissu, 2006 kien iffirmat il-kuntratt bejn l-appellant u l-BCP Joint Venture. Fil-15 ta' Settembru, 2006 ingħatat l-ordni biex l-appaltatur jibda x- xogħlijiet. Il-works contractor temm ix-xogħol fit-8 ta' Awissu 2008. Il-contracting authority estendiet it-terminu tal-kuntratt minn erbatax-il xahar għal sakemm tlesta x-xogħol minn BCP Joint Venture. Fic-ċirkostanzi kien ġust u ekwu li l-appellati jitħallsu iktar għall-perjodu żejjed li, mingħajr ebda tort tagħhom, kellhom jibqgħu jrendu servizz lill-Gvern. L-appellant argumenta wkoll li kieku huwa aċċetta t-talbiet tas-soċjetajiet appellati, ".. huwa kien ikun qiegħed ibiddel wieħed mill-elementi essenzjali tal-kuntratt u ċjoe' jimmodifika l-prezz tal-kuntratt minn wieħed globali għal wieħed fee based". Il-qorti tosserva li fl-ebda stadju ma jirriżulta li l-appellant kien dispost li l-appellati jitħallsu xi kumpens għal dawk il-ġimgħat kollha żejda li kellhom ikomplu jagħtu servizz, minħabba l-ebda tort tagħhom. Il- posizzjoni tal-appellant dejjem kienet u baqgħet li minħabba klawżola 32 tal- kuntratt l-ebda ħlas ma kien dovut (ara general conditions). Pero' din mhijiex ġustifikazzjoni biex l-appellati ma jitħallsu xejn għax-xogħol li agħmlu matul il- perjodu li fih komplew irendu s-servizz. Wara kollox kien l-appellant innifsu li wkoll fuq rakkomandazzjoni tal-Awtorita intimata, estenda l-perjodu ta' eżekuzzjoni tal-kuntratt. F'dan il-kuntest il-qorti tqis bħala flokha l- osservazzjoni: "L-intimati ma jistgħux jippretendu li jingaġġaw konsulent fuq kuntratt bi prezz fiss, sussegwentement itawwlu d-durata tal-kuntratt minħabba raġunijiet li huma estranei għall-konsulent, u jippretendu li l-konsulent jippresta s-servizz tiegħu għal żmien aktar minn dak previst, mingħajr ma jkun hemm żieda fil-prezz – omnia labor optat premium". Ovvjament l-eżitu kien ikun differenti li kieku l-execution period tal-kuntratt kien ikollu jitwal minħabba raġunijiet imputabbli lis-service provider. Fl-aħħarnett l-appellant jikkontendi ulterjorment li l-lodo jikser, "… dak li kien jinsab dispost fir-regolamenti 72 tar-Regolamenti dwar il-Kuntratti Pubblici kif applikabbli fl-2007". Disposizzjoni li tikkontempla għall-emenda ta' kuntratti pubbliċi permezz tal-proċedura negozjata. Pero dan l-argument hu differenti minn dak li ppropona meta pprezenta n-nota ta' sottomissjonijiet fit-23 ta' Novembru, 2012 quddiem it-Tribunal tal-Arbitraġġ. F'dak l-istadju l-appellant kien qiegħed isostni: "B. Il-pretensjonijiet tas-soċjetajiet rikorrenti għall-ħlas addizzjonali ma jiswewx għaliex la ġiet imħarsa l-proċedura kontemplata fit-termini tal-kuntratt u lanqas il- proċedura ndikata fir-regolament 77 tar-regolamenti dwar il-kuntratti pubbliċi". Min-naħa l-oħra fir-rikors tal-appell, l-appellant għamel riferenza għall-artikolu 72 (Public Contracts Regulations, 2005) li jelenka l-każijiet meta l-proċedura negożjata tista' tiġi applikata. M'għandux ikun li rikors tal-appell iservi biex jitressqu eċċezzjonijiet u argumenti ġodda li ma jkunux tressqu fl-ewwel stadju fl-ewwel stadju (ara per ezempju Cassar et vs Chiao, Qorti tal- Appell (Superjuri) tal-24 ta' Novembru, 2017). Il-qorti żżid li l-kwistjoni f'dan il-każ ma kinitx dwar jekk l-appellant setax jagħmel proċedura negożjata, iżda jekk l-appellati għandhomx jitħallsu għall-perjodu żejjed li fih komplew joffru s-servizz tagħhom bħala konsulenti fil-proġett ta' Manwel Dimech Bridge. Għal dawn il-motivi:- 1. Tichad l-eccezzjoni preliminari tal-appellati. Tiċħad l-appell. Spejjeż jinqasmu in kwantu ghal 10% a karigu tal-appellati Design & Technical Resources Limited u Konig Heunish und Partner, filwaqt li l-kumplament a karigu tal-appellant.