Joseph Chaffey, Georgina armla minn Philip Chaffey u Doreen Chaffey UI LI JIRREGOLA L-KERA Illum 2 ta' Dicembru 2020. Ra r-Rikors Guramentat tar-rikorrenti1, imressaq bil-procedura sommarja specjali, li permezz tieghu ppremettew u talbu: Illi r-rikorrenti Chaffey huma proprjetarji tal-fond numru 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan, liema fond kien inkera lill-genituri tal-intimat Lawrence Cohen, ossija Brinkworth u Agnes Cohen; Illi l-genituri tal-intimat Cohen baqghu jghixu fil-fond sa mewthom u f'dan l-istess fond fil-gurnata tal-mewt taghha kienu jghixu maghhom l-intimati odjerni jew min minnhom li ai termini tal-Kap 69 tal-Ligijiet ta' Malta kellhom dritt li jibqghu jghixu fil- fond b'kera irrizorja; Illi missier u r-ragel tal-esponenti, Philip Chaffey, miet fit-2 ta' Dicembru 2015 skont certifikat tal-mewt, Dokument A hawn anness u skont ricerki testamentarji hawn annessi u mmarkati bhala Dokumenti B u C, l-wirt tiegħu ddevolva 'ab intestato' wara li infetah it-testment sigriet tieghu b'digriet tal-Qorti ta' Gurisdizzjoni Volontarja, digriet numru 855/16, skont Dokument D hawn anness; Illi kif jirrizulta mill-istess testment huwa ma nnominax eredi bit-testment tieghu imma halla biss xi legati hemm imnizzla, konsegwentement il-wirt tieghu ddevolva 1⁄2 indiviz lil martu Georgina Chaffey u in kwantu għal nofs indiviz iehor fuq l-unici uliedu r- rikorrenti Joseph Chaffey u Doreen Chaffey; Illi b'dikjarazzjoni causa mortis tal-1 ta' Diċembru 2016 fl-atti tan-Nutar Herbert Perren li estratt minnha koncernanti l-fond de quo qed tigi hawn annessa u mmarkat bħala Dokument E l-fond numru 20 Church Street, In-Nadur gie dikjarat 'causa mortis' lil Kummissarju tat-Taxxi Interni; Illi konsegwentement Georgina Chaffey hija proprjetarja ta' 1/2 indivizi ta' l-istess fond waqt li l-unici ulied u aħwa Joseph Chaffey u Doreen Chaffey huma proprjetarji ta'1/2 indiviz ta' l-istess fond bejniethom; Illi l-kera li l-intimati qed iħallsu huwa dak il-minimum stabbilit mill-ligi ossia €203 fis- sena, meta l-valur lokatizju tal-fond fis-suq huwa ferm aktar minn dak stabbilit bid- disposizzjonijet tal-Kap. 69 tal-Ligijiet ta' Malta li huma marbutin mal-kera li fond seta' f'xi zmien igib fl-4 ta' Awwissu 1914, liema disposizzjonijet ġew mibdula bi ftit bl-Att X tal-2009; Illi l-fond imsemmi bl-emendi tal-Att X tat-2009 illum għandu kera ta' €209 fis-sena ai termini tal-Artikolu 1531C tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta u ai termini tal-istess ligi, r- rata tal-kera ghandha tizdied kull tlett snin b'mod proporzjonali ghal mod li bih ikun jizdied l-Indici ta' Inflazzjoni bl-awment li jmiss fl-1 ta' Jannar 2022; Illi qabel l-emenda ai termini tal-Att X tal-2009, kien japplika l-'fair rent' a tenur tar- 'Rent Restriction Dwelling Housing Ordinance' tal-1944 fejn kien jistabbilixxi l-fair rent a tenur tal-Artikolu 3 u 4 tal-istess Ordinanza, liema 'fair rent' a tenur tal-Kap 69 tal- Ligijiet ta' Malta ma seta' qatt jeccedi dak li hemm stipulat fl-Artikolu 4 tal-istess Kap 69 tal-Ligijiet ta' Malta ossija kumpens ta' kera kif stabbilit bil-ligi ta' fond kieku kien inkera f'kull zmien qabel l-4 ta' Awwissu 1914; Illi dan ifisser illi r-rikorrenti ma setgħu qatt jikru l-fond in kwistjoni u jircievu kera gusta stante li bil-ligi dak li kienu jircievu kien kera kif stipulat fil-1914 u baqa' hekk sal-2010 bl-aggustamenti rrizorji tal-Att X tal-2009; Illi billi l-kera hija fissa fil-ligi u ma tistax tinbidel minkejja li l-prezzijiet fis-suq dejjem joghlew u llum il-gurnata tesisti diskrepanza enormi bejn il-kera annwali fuq il-fond u r-redditu li l-istess fond kien igib f'suq hieles din il-kirja tilledi d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti stante li ma nzammx bilanc bejn id-drittijiet tas-sidien u dak tal-inkwilini; Illi ghalkemm xi snin ilu daħal fis-sehh l-Att X tal-2009 sabiex itaffi d-diskriminazzjoni u l-ingustizzji li l-ligijiet specjali tal-kera kienu joholqu versu s-sidien ta' proprjeta', din l-istess ligi bl-ebda mod ma tghin lill-esponenti peress li ma taffettwax il-kera gust tal- fond u inoltre b'din l-istess ligi t-tfal ta' l-intimati Aquilina x'aktarx ser ikollhom il-jedd li jirtu l-kirja; Illi effettivament bl-istat li hija l-ligi, ir-rikorrenti m'ghandhomx speranza reali li qatt jiksbu il-pussess effettiv tal-fond jew redditu reali tal-istess fond tul hajjithom; Illi la r-rikorrenti u lanqas l-antekawza minnhom ma qatt kienu taw il-kunsens hieles taghhom li l-fond jinkera kif fuq premess imma gew sfurzati jaghmlu hekk minhabba l-ligi ta' rekwizizzjoni vigenti stante li l-fond ma kienx fond dekontrollat u lanqas dekontrollabli kif jirriżulta mid-Dokument F u konsegwentment ma setax jitħalla vojt; Illi ghalkemm il-perjodu tal-kirja kien biss ghal sena, din l-istess kirja tiggedded minn sena għal sena u r-rikorrenti m'ghandhom l-ebda dritt jirrifjutaw li jgeddu din il-kirja; Illi b'dan il-mod, ir-rikorrenti gew imċahhda mit-tgawdija tal-proprjeta' taghhom minghajr ma qed jinghataw kumpens xieraq ghat-tehid tal-pussess ta' l-istess fond u dan peress illi l-kera li jitħallsu bl-ebda mod ma hux qrib il-valur lokatizzju reali tal- istess fond; Illi l-privazzjoni tal-proprjeta' tar-rikorrenti hija lezjoni tad-dritt tal-proprjeta' kif protetta mill-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni Ewropea; Illi r-rikorrenti m'ghandhomx rimedju effettiv ai termini tal-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea stante illi huma ma jistghux iziedu il-kera b'mod ekwu u gust skond il-valur tas-suq illum stante illi dak li effettivament huma jistghu jircievu huwa dak kif limitat bl-artikolu 1531C tal-Kap. 16 tal-Ligijiet ta' Malta; Illi r-rikorrenti pprocedew b'kawza quddiem il-Prim Awla Sede Kostituzzjonali, rikors numru 22/2019GM fl-ismijiet Joseph Chaffey et vs Avukat Generali et li giet deciza finalment mill-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta' Marzu 2020, u li kopja taghha qed tigi hawn annessa u mmarkata bhala Dokument G fejn il-Qorti laqghet it-talba tar- rikorrenti u ddikjarat illi fil-konfront tar-rikorrenti l-operazzjoni tal-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini (Kap 69) qeghda taghti dritt ta' rilokazzjoni lill-intimat Lawrence Cohen tal-fond Nru 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan, b'rata irrizorja ta' kera u b'hekk qeghdin jigu miksurin id-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif protetti bl-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea (l-Ewwel Skeda tal-Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta), u naqqset il-kumpens ghal €15,000 bir-ratizzazzjoni tal- ispejjez; Illi dawn id-danni minnhom ricevuti kienu jirrisalu sal-prezentata tar-rikors kostituzzjoanli odjern ossia sat-13 ta' Frar 2019. Illi bis-sentenza surreferita in Prim'Istanza, gie deciz illi l-Qorti hi tal-fehma li ladarba gie stabbilit li gew u qeghdin jigu miksura l-jeddijiet fondamentali tar-rikorenti minhabba nuqqas ta' bilanc bejn l-interessi tas-sid u l-iskopijiet socjali li kellhom jintlahqu bl-Ordinanza li tirregola t-Tigdid tal-Kiri (Kap 69) u bl-Att X tal-2009, l-intimat Lawrence Cohen ghandu jigi ordnat biex ma jibqax jistrieh fuq il-protezzjoni offerta lilu mill-imsemmija ligijiet sabiex jibqa' jokkupa l-fond inkwistjoni, liema ligi qeghda tigi dikjarata li hija leziva tal-jeddijiet fondamentali tar-rikorrenti. Illi konsegwentement gialadarba l-kirja inkwistjoni saret ai termini tal-Kap 69 tal- Ligijiet ta' Malta, l-intimat Cohen ma jistax jibqa' jgawdi l-lokazzjoni msemmija ghax din il-lokazzjoni tivvjola d-drittijiet kostituzzjonali tar-rikorrenti, kif gie deciz mill-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza surreferita. Illi ghalhekk l-okkupazzjoni tal-intimat Cohen kull gurnata wara din is-sentenza hawn fuq imsemmija hija leziva tad-drittijiet kostituzzjonali tar-rikorrenti, u kif jiddisponi l- artikolu 6 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni Ewropea, kull ma sar taht ligi li giet dikjarata li tilledi d-drittijiet kostituzzjonali tal-individwu hija nulla u bla effett. Illi gialadarba l-lokazzjoni ta' bejn il-kontendenti hija nulla u bla effett, ifisser illi l- intimat Cohen ma jistax jibqa' in okkupazzjoni ghax it-titolu ta' kirja tieghu gie terminat ex lege. Illi ghalhekk l-intimat m'ghandux dritt jibqa' in okkupazzjoni tal-fond stante li ai termini tas-sentenza rikors numru 22/2019GM fl-ismijiet Joseph Chaffey et vs Avukat Generali et li giet deciza finalment mill-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta' Marzu 2020, il-Qorti ddikjarat li l-intimat Cohen ma jistax jistrieh izjed fuq id-disposizzjonijiet tal- Ordinanza li tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini (Kap 69) biex jiggustifika z-zamma tieghu fil-fond tar-rikorrenti. Illi l-okkupazzjoni tal-intimat mis-27 ta' Marzu 2020 qed tikkawza hsarat lir-rikorrent tant illi huma skont rapport tal-Perit Elena Vella Demarco De Cesare inserit fl-atti tal-kawza fuq riferita u hawn anness bhala 'dokument H' ghandhom ihallsu kumpens ta' mhux anqas minn €10,500 fis-sena liema kumpens ghandu jithallas sal-eventwali zgumbrament. Illi l-intimat wara s-sentenza rikors numru 22/2019GM fl-ismijiet Joseph Chaffey et vs Avukat Generali et li giet deciza finalment mill-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta' Marzu 2020 m'ghandux difiza x'jaghti kontra t-talba tar-rikorrenti ghax ma jistax jibqa' jistrieh fuq il-kirja li saret abbazi tal-Ordinanza Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini (Kap 69), u dan kif gie deciz mill-istess Qorti. Illi huma jafu lilhom nfushom bil-fatti kif esposti u Joseph Chaffey jikkonferma dan bil- Illi ghalhekk kellha ssir din il-kawza biex jigi dikjarat li l-intimat ma jistax jibqa' jgawdi mill-kirja tal-fond 20, Church Street, Haz-Zebbug ai termini tal-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini (Kap 69), u biex konsegwentement jigi ordnat l-izgumbrament tal-istess intimate mill-fond inkwistjoni gialdarba t-titolu gie terminat ex lege, stante li tali kirja hija tilledi d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti Chaffey u konsegwentement l- intimat Lawrence Cohen ma jistax jibqa' jistrieh fuq din it-tali kirja li hija abbuziva u llegali u tilledi d-drittijiet kostituzzjonali tar-rikorrenti. Ghaldaqstant, prevja kwalsiasi dikjarazzjoni necessarja u opportuni u ghar-ragunijiet premessi u kif dispensati mis-smigh tal-kawza odjerna bil-proceduri sommarji specjali kif stabbiliti mil-Ligi a tenur tal-artikolu 16A tal-Kap 69 tal-Ligijiet ta' Malta, ir-rikorrenti jitolbu lil dan l-Onorabbli Bord biex jordna lill-intimat sabiex jidher quddiem il-Bord fil-gurnata u hin kif stabbilit mill-istess Bord u f'kaz li l-intimat ikun kontumaci f'dik is-seduta, jew inkella jekk huwa jonqos milli jidher f'dik is-seduta u li jkollu difiza li tiswa' u li jista' jaghmel sabiex jikkontesta t-talbiet tar-rikorrenti, l-imsemmi Bord li Jirregola l-Kera ghandu: Jiddikjara u jiddeciedi illi l-intimat Lawrence Cohen ma jistax jibqa' jistrieh fuq id- disposizzjonijiet tal-Ordinanza li tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-bini (Kap 69) sabiex jibqa' fl-okkupazzjoni tal-fond 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan, proprjeta' tar-rikorrenti; Jiddikjara u jiddeciedi illi l-intimat Lawrence Cohen ma jistax jibqa' fl-okkupazzjoni tal-fond 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan stante illi l-kirja giet terminate ex lege ai termini tal-artikolu 6 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 3 tal-Konvenzjoni Ewropea gialadarba giet reza nulla u bla effett fil-ligi u li kienet saret ai termini Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini (Kap 69) liema lokazzjoni tivvjola d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif deciz bis-sentenza deciza finalment mill-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta' Marzu fil-kawza 22/2019GM fl-ismijiet Joseph Chaffey et vs Avukat Generali, u kull gurnata in okkupazzjoni qed tikkawza danni lill-istess rikorrenti; Pagna 5 minn 16 Jikkundanna lill-intimat Lawrence Cohen jizgombra mill-fond 20, Church Street, In-Nadur, fi zmien qasir u perentorju li jigi lilu ffissat minn dan il-Bord. Bl-ispejjez u bl-ingunzjoni tal-intimat ghas-subizzjoni, u b'rizerva ghal azzjoni ta' danni kontra l-intimat Cohen. Ra li, fl-udjenza tal-14 ta' Lulju 20203, dan il-Bord cahad it-talba ghas-smigh tal- procediment bil-procedura sommarja specjali, u ta lill-intimat zmien biex iressaq ir- Risposta tieghu. Ra r-Risposta4 tal-intimat li permezz taghha eccepixxa: Illi l-azzjoni rikorrenti hija infondata kemm bhala fatt, kif ukoll bhala dritt u ghandha Illi fil-kawza Kostituzzjonali illi dwarha inghatat is-sentenza moghtija mill-Qorti Kostituzzjonali nhar is-27 ta' Marzu 2010 fl-ismijiet Joseph Chaffey et vs l-Avukat Generali et, ir-rikorrennti, minkejja illi fl-ewwel talba taghhom, talbu kwalunkwe rimedju, inkluz l-izgumbrament, jirrizulta bic-car, illi l-istess Qorti Kostituzzjonali ma qieset l-ebda rimedju iehor apparti l-kumpens, u per konsegwenza ordnat biss il-hlas tal-kumpens, illi fl-opinjoni tal-istess Qorti, kien altru milli sufficjenti, u ghalhekk ma hemmx bazi legali li fuq issa l-esponenti ghandu jigi zgumbrat mill-fond mertu tal- kawza odjerna. Illi fl-ebda parti tal-parti disposittiva tas-sentenza suindikata tal-Qorti Kostituzzjonali, ma ddecidiet l-istess Qorti Kostituzzjonali, illi l-esponenti, ma jistax jibqa' jistrieh aktar fuq xi disposizzjonijiet tal-Kap 69 tal-Ligijiet ta' Malta, lanqas fil-fatt effettivament ma giet mitluba mir-rikorrenti fir-rikors promotur taghhom, u allura per konsegwenza dan l-Onorabbli Bord m'ghandu l-ebda bazi fuq hiex jista' jiddeciedi illi jordna l- izgumbrament tal-esponenti. Illi fil-fatt, in segwitu ghar-risposta numru 3, tant jirrizulta bic-car illi dak li jinghad fit- tielet risposta huwa minnu, u cioe illi l-Qorti Kostituzzjonali qatt m'ghamlet l- imsemmija enunzjazzjoni fid-decizjoni taghha, ghax fil-fatt ma ntalbitx, l-imsemmija enunzjazzjoni qed tigi mitluba issa lil dan l-Onorabbli Bord permezz tal-Ewwel Talba tar-Rikorrenti. Illi fil-fatt, dan l-Onorabbli Bord, ma hux kompetenti illi jiddeciedi l-Ewwel talba tar- Illi mhux qed jinghad fir-rikors odjern, u lanqas ma inghad quddiem il-Qorti Kostituzzjonali, ghal-liema disposizzjonijiet tal-Kap 69, kienu qed jirreferu r-rikorrenti fir-rikors taghhom dakinhar, u fir-rikors taghhom illum. Illi lanqas ma huma qed jindikaw ir-rikorrenti llum, liema huma d-disposizzjonijiet kontemplati fil-kap 69 tal-Ligijiet ta' Malta li fuqhom qed jibbazaw l-azzjoni r-rikorrenti. Illi t-talbiet kif dedotti, lanqas ma jirrafuguraw fl-artikolu 8 u 9 tal-Kap 69 tal-Ligijiet ta' Malta, sabiex jitolbu r-ripreza tal-fond, liema artikoli ghadhom vigenti u fis-sehh bejn il-partijiet, u ghalhekk iridu qabel xejn jigu sosdisfatti. Illi jidher car ukoll, illi l-uniku rimedju li tat il-Qorti Kostituzzjonali ghal ksur illi sabet kien biss il-kumpens likwidat u moghti, u ghalhekk, oltre l-imsemmi kumpens, ir- rikorrenti m'ghnadhom l-ebda rimedju iehor x'jinghataw, iktar u iktar minn dan il-Bord. Illi kif jirrizulta bic-car fis-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali, ma saret l-ebda vjolazzjoni tal-ebda artikolu tal-Kostituzzjoni ta' Malta, u ghalhekk, id-disposizzjonijiet tal-artikolu 6 tal-Kostituzzjoni ta' Malta ma japplikawx ghal kaz odjern. Illi dwar l-artikolu 3 tal-Konvenzjoni Ewropea (Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta), ghandu jinghad illi l-imsemmi artikolu subinciz (2) tieghu, jispjega preciz, illi, ligi, 'safejn tkun inkonsistenti tkun bla effett', u fil-fatt imkien fir-rikors odjern ma huwa qed jigi spjegat liema mid-disposizzjonijiet tal-ligi huma 'inkonsistent' jew 'safejn huma inkonsistent', mad-disposizzjonijiet tal-Kap 319 tal-ligijiet ta' Malta. Illi mkien fis-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali ma jirrizulta, illi xi ligi ordinarja giet dikjarata nulla u bla effett, jew addirittura dikjarazzjoni bhal din mir-rikorrenti. Illi l-azzjoni odjerna mhiex wahda kontemplata fil-proviso tal-artikolu 1525 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta, u ghalhekk tezorbita l-kompetenza tal-Bord li Jirregola l-Kera. Illi sallum, ir-rikorrenti qatt ma ssaldaw mal-esponent kwart (1/4) tal-ispejjez gudizzjarji tal-kawza Kostituzzjonali hekk kif ordnat mill-Qorti Kostituzzjonali. Illi l-esponenti qatt ma kiser xi kundizzjonijiet tal-kera, jew b'xi mod tezisti xi wahda mir-ragunijiet kontemplati fil-ligi illi jiggustifikaw l-ordni minn dan il-Bord ghar-ripreza tal-fond mis-sidien. Salv risposti ulterjuri. Ra li l-partijiet strahu fuq il-provi mressqa minnhom fil-kawza Joseph Chaffey et vs L- Avukat Generali et (Rik. Nru. 22/19GM) deciza mill-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta' Marzu 2020, li l-atti taghha jinsabu allegati mal-atti ta' din il-kawza u jikkostitwixxu prova fil- procediment odjern. Ra l-provi kollha mressqa mill-partijiet f'dik il-kawza. Sema' t-trattazzjoni orali tad-difensuri tal-partijiet. Ikkunsidra li: Din hija kawza ta' zgumbrament li r-rikorrenti qed jipprosegwu kontra l-intimat, inkwilin tal-fond taghhom 20, Church Street, Il-Qala. Huma qed jitolbu li dan il-Bord jiddikjara li l-intimat m'ghandux dritt jistrieh aktar fuq id-disposizzjonijiet tal-ligi li jaghtuh dritt ghar- rilokazzjoni tal-fond, bl-istess kera u kundizzjonijiet, u li konsegwentement tiddikjara terminata l-kirja tal-intimat fuq dan il-fond, u tordna l-izgumbrament tieghu minnu. Jirrizulta, mill-provi mressqa fil-kawza kostituzzjonali li kien hemm bejn l-istess partijiet, fl-ismijiet Joseph Chaffey et vs L-Avukat Generali et (Rik. (i) ir-rikorrenti wirtu dan il-fond minghand Filippo Chaffey, li miet fit-2 ta' Dicembru 2015, u hallsu t-taxxa tal-boll dovuta wara din it-trasmissjoni causa mortis fir-rigward ta' dan il-fond; (ii) originarjament, fl-1 ta' Marzu 1950, missier l-intimat Nazzareno Cohen kien kera dan il-fond, ghal skop residenzjali, minghand Karm Mifsud Soler, li kien jigi z-ziju tal-imsemmi Filippo Chaffey; l-imsemmi Nazzareno Cohen, u martu Agnes Cohen, baqghu jghixu f'dan il-fond (iii) sakemm mietu fis-sena 2014; f'dan il-fond, huma rabbew familja ta' ghaxart itfal; meta mietu, kien baqa' jghix maghhom biss l-intimat, li huwa guvni, li ha hsiebhom sakemm mietu, u mbaghad baqa' jghix wahdu fl-istess post minn wara l-mewt taghhom sal-lum; originarjament, il-kera li kien ihallas missier l-intimat lil Karm Mifsud Soler kienet ta' £6 (iv) kull sitt xhur; mill-1 ta' Marzu 1974, il-kera gholiet ghal LM9 kull sitt xhur, u mbaghad b'effett mill-20 ta' Frar 2011, il-kera gholiet ghal €185 fis-sena, u baqghet toghla kull tlett snin skond l-gholi tal-hajja. L-ahhar kera li r-rikorrenti accettaw minghand l-intimat thallset fit-22 ta' April 2016 ghall-perjodu mill-20 ta' Frar 2016 sal-20 ta' Frar 2017; l-intimat iddikjara li l-introjtu tieghu jikkonsisti fil-pensjoni tal-eta'. Ma tressqet (v) ebda prova ohra dwar il-qligh tieghu, u ma jirrizultax mill-atti li ghandu xi mezzi kapitali. Ikkunsidra wkoll li: Ir-rikorrenti jippretendu li, bis-sentenza fil-kawza Joseph Chaffey et vs L-Avukat Generali et (Rik. Nru. 22/19GM), li kienet deciza mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) fl-10 ta' Ottubru 2019 u, wara li appellaw minnha l-intimat Lawrence Cohen, u l-Avukat Generali, mill-Qorti Kostituzzjonali fis-27 ta' Marzu 2020, huma ghandhom dritt jirriprendu l-pussess tal-fond 20, Church Street, Il-Qala, battal, u li konsegwentement l-intimat ghandu jigi ordnat minn dan il-Bord jizgombra minnu, minhabba (Sede taghha, Kostituzzjonali) irriteniet li l-intimat m'ghandux dritt jibqa' jistrieh fuq il-protezzjoni moghtija lilu mill-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini biex jibqa' jokkupa dan il- fond, bl-istess kera u kundizzjonijiet. fil-kunsiderazzjonijiet il-Prim'Awla Min-naha tieghu, l-intimat jikkontesta din il-posizzjoni u jirritjeni li mkien fil-gudikat tal- Qorti Kostituzzjonali ma hemm ordni ta' zgumbrament kontra tieghu, jew projbizzjoni li jibqa' jgawdi d-dritt ta' rilokazzjoni li taghtih il-ligi msemmija dwar il-fond mertu tal-kawza. Huwa jinsisti li r-rimedju moghti lir-rikorrenti ghall-vjolazzjoni tad-drittijiet fundamentali dikjarata favur taghhom bl-istess gudikat kienet tikkonsisti f'kumpens li llikwidat l-istess Qorti favur taghhom, u li kellu jithallas lilhom mill-Avukat Generali. Ir-Rikors odjern kien prezentat fis-27 ta' Mejju 2020. Permezz tal-hames u t-tlettax-il eccezzjoni, l-intimat eccepixxa l-inkompetenza ta' dan il- Bord billi l-azzjoni odjerna mhiex wahda kontemplata fil-proviso tal-artikolu 1525 tal-Kap 16. Dan il-Bord ma jqisx li dawn l-eccezzjonijiet huma gustifikati billi l-iskop primarju tat-talba tar-rikorrent huwa l-izgumbrament tal-intimat mill-fond lilu mikri u dan in vista li kien hemm relazzjoni lokatizja bejn il-partijiet. Dan certament jaqa' fil-kompetenza ta' dan il- Bord. Inkwantu ghall-ewwel talba tar-rikorrenti, jekk semmai l-Bord se jilqaghha se jkun qieghed jimxi u jienu in kunsiderazzjoni s-sentenzi msemmija mill-partijiet f'dawn il- proceduri. Ikkunsidra wkoll li: Wara li qies bir-reqqa l-atti tal-kawza Joseph Chaffey et vs L-Avukat Generali et (Rik. Nru. 22/19GM), dan il-Bord ihoss li ghandu jaghmel dawn l-osservazzjonijiet ta' fatt: (i) bl-ewwel talba taghhom f'dik il-kawza, ir-rikorrenti talbu lill-Qorti taghtihom '[i]r- rimedji kollha li din l-Onorabbli Qorti jidhrilha xierqa fis-sitwazzjoni inkluz l-izgumbrament tal-intimati Cohen mill-fond de quo'; fil-kunsiderazzjonijiet taghha dwar ix-'Xorta ta' Kumpens u Kwantifikazzjoni (ii) tieghu', il-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) qalet hekk: 'Illi l-Qorti hi tal-fehma li ladarba gie stabbilit li gew u qeghdin jigu miksura l-jeddijiet fondamentali tar-rikorrenti minhabba nuqqas ta' bilanc bejn l-interessi tas-sid u l-iskopijiet socjali li kellhom jintlhaqu bl-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini u l-Att (Kap. 69) u bl-Att X tal-2009, l-intimat Lawrence Cohen ghandu jigi ordnat biex ma jibqax jistrieh fuq il-protezzjoni offerta lilu mill-imsemmija ligijiet sabiex jibqa' jokkupa l-fond bin-numru 11, Triq Guze' Ellul Mercer, Ħ' Attard, liema ligi qieghda tigi dikjarata li hija leziva tad-drittijiet fondamentali tar-rikorrenti'.6 fil-parti dispozittiva tas-Sentenza, l-istess Qorti ddecidiet li: '(3) fil-konfront tar-rikorrenti l-operazzjoni tal-Ordinanza li tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal- Bini (Kap. 69) qeghdha taghti dritt ta' rilokazzjoni lill-intimat Lawrence Cohen tal-fond Nru 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan, b'rata irrizorja ta' kera u b'hekk qeghdin jigu miksurin id-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif protetti bl-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, u l-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea (l-Ewwel Skeda tal-kap. 39 tal-Ligijet ta' Malta) u tal-Artikolu 14 tal-istess Konvenzjoni', u mbaghad ghaddiet biex sabet lill-Avukat Generali responsabbli ghall-hlas tal-kumpens ghad-danni sofferti mir- rikorrenti b'konsegwenza tat-thaddim ta' dawn il-ligijiet, u ordnatlu jhallas lir-rikorrenti s- somma ta' €35,000; 5 Ir-riferenza ghal dan il-fond ma tinftiehemx fl-isfond fattwali ta' dan il-kaz, biss pero huwa evidenti li dan kien lapsus calami billi fiz-zewg linji ta' qabel jissemma b'mod specifiku Lawrence Cohen. 25 tas-Sentenza (sottolinear ta' dan il-Bord huwa minnu ghalhekk li fil-parti dispozittiva, dik il-Qorti mkien ma ssemmi li l- (iv) intimat ma jistax ikompli jistrieh fuq il-protezzjoni offruta lilu mil-ligijiet imsemmija biex jibqa' jokkupa l-fond mertu tal-kawza 20, Church Street, Il-Qala; ir-rikorrenti ma appellawx minn dik is-Sentenza; appellaw mis-Sentenza biss l-intimat u l-Avukat Generali; il-Qorti Kostituzzjonali rriformat is-sentenza moghtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili (vi) (Sede Kostituzzjonali) fis-sens li: sabet li r-rikorrenti ma garrbu ebda ksur tad-drittijiet fundamentali taghhom 37 tal-Kostituzzjoni, u bl-art. 14 tal-Konvenzjoni Ewropea; naqqset il-kumpens pagabbli mill-Avukat Generali lir-rikorrenti ghal €15000 (b) (hmistax-il elf Ewro); (c) mill-bqija kkonfermat is-sentenza appellata. Illi inkwantu ghat-tieni eccezzjoni tal-intimat jinghad li l-fatt li l-Qorti Kostituzzjonali m'ordnatx l-izgumbrament tal-intimat dan ma jfissirx necessarjament li qieset li l-kumpens likwidat kien rimedju altru milli sufficjenti ghal-lanjanzi tar-rikorrenti. Infatti f'kawzi ta' dan it-tip il-Qorti Kostituzzjonali generalment ma tordnax l-izgumbrament tal-inkwilin, biex b'hekk is-sid tal-fond sussegwentement jirrikorri quddiem dan il-Bord. Kwindi din l- eccezzjoni ghandha tigi michuda. Jehtieg issa li jigi ezaminat il-punt sollevat mill-intimat fit-tielet eccezzjoni tieghu ossija li fil-parti dispottiva tas-sentenza l-Qorti Kostituzzjonali ma ddecidietx li l-intimat ma jistax jibqa' jistrieh aktar fuq id-disposizzjonijiet tal-Kapitolu 69 u ghaldaqstant isostni li l-Bord m'ghandux bazi fuq xhiex jizgombra lill-intimat. Il-ligi procedurali taghna tirregola s-Sentenzi, u b'mod partikolari l-ghoti tal-ordnijiet decizivi u obbligatorji fihom, fl-art. 218 u 219 tal-Kap. Is-sentenza ghandu jkun fiha r-ragunijiet tad-decizjoni Fis-sentenza għandhom qabel xejn jingħataw ir-raġunijiet li fuqhom il-qorti tkun ibbażat id-deċiżjoni tagħha, u għandu jkun hemm fiha wkoll riferenza għall- proċedimenti, tal-konvenut: Iżda il-Bord tar-Regoli maħtur skont l-artikolu 29 jista', permezz ta' Regoli tal-Qorti, jidderoga mid-disposizzjonijiet ta' dan l-artikolu. għall-eċċezzjonijiet għat-talbiet Dikjarazzjonijiet decizivi jew obbligatorji ghandhom ikunu fid-dispozitiv. Kull dikjarazzjoni li l-qorti trid li tkun deciziva jew obbligatorja, għandha tigi mdaħħla fid-dispozitiv. Kif ga inghad, dan il-Bord ma sab ebda ordni kontra l-intimat, fid-dispozittiv tas-sentenza Joseph Chaffey et vs L-Avukat Generali et (Rik. Nru. 22/19GM) moghtija mill- Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) fl-10 ta' Ottubru 2019, sa fejn din giet konfermata mis-Sentenza moghtija mill-Qorti Kostituzzjonali fl-istess kawza fis-27 ta' Marzu 2020, u lanqas fil-parti dispozittiva ta' din l-ahhar Sentenza, li twaqqaf l- applikazzjoni tad-disposizzjonijiet tal-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini (Kap. 69) favur tieghu ghar-rigward tal-fond 20, Church Street, Il-Qala. Ifisser dan li l-Bord ghandu jghaddi biex jilqa' din l-eccezzjoni? Fil-fehma tal-Bord it-twegiba ghal tali kwezit ghandha tkun fin-negattiv. Il-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) u l-Qorti Kostituzzjonali iddecidew li l- fatt li l-Kapitolu 69 jaghti dritt ta' rilokazzjoni lill-intimat b'rata ta' kera baxxa jwassal ghal tad-drittijiet Il-Prim'Awla Kostituzzjonali) illikwidat l-ammont ta' €35,000 bhala kumpens ghal danni sofferti, mentri l-Qorti Kostituzzjonali illikwidat ammont anqas biex b'hekk akkordat €15,000 in linea ta' danni li jkopru l-perjodu mis-sena 2014 sas-sena 2019. Id-dikjarazzjoni ta' ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrent kontenuta fid-decide ma tistax tittiehed u titqies in vacuo f'dawn ic-cirkostanzi. Huwa proprju ghalhekk li huwa relevanti dak li tenniet il-Prim'Awla tal-Qorti Civili fis-sentenza fl-ismijiet J. Azzopardi Camilleri vs Grima D'amato ossija li "il-volonta' tal-gudikant tista' tittiehed anki mill-konsiderandi tas- sentenza, u li d-dizpozittiv m'ghadux jittiehed separatament mill-motivazzjoni, izda ghandu jigi minn din definit u spjegat (Vol XXX.i.131; Vol XXXVII.i.51; Vol XLII.i.287; Rita Ristic et vs Segretarju tad-Djar, App Sede Inf, 18.02.1986). dan ghal dik li hi l-parti Infatti harsa lejn dak li qalet il-Prim'Awla tal-Qorti Civili taht il-heading 'Xorta ta' kumpens razzjonali tad-dizpozittiv". u kwantifikazzjoni tieghu': 7 Deciza fil-31 ta' Jannar 2003 Illi huwa assodat li r-rimedju kostituzzjonali ma jfissirx ir-rimbors tal-valur shih fuq is-suq B'danakollu, l-Qorti ghandha tqis diversi fatturi bhat-tul ta' zmien li ilha ssehh il- vjolazzjoni, il-grad ta' sproprzjon bejn dak li rcevew ir-rikorrenti u dak li setghu jaqilghu mis-suq hieles; l-ghan socjali tal-mizura kif ukoll id-danni materjali li batew ir-rikorrenti8; Inoltre l-Qorti taghmel riferiment ghal dak stabbilit fis-sentenza fl-ismijiet Dr Cedric Cacciottolo v l-Avukat Generali9, fejn intqal illi: "… jekk tordna biss il-hlas ta' danni u thalli illi l-ligi jkompli jkollha effett (bejn il-partijiet), il-Qorti tkun qieghda effettivament tippermetti li jkompli jtul fiz-zmien stat ta' anti- kostituzzjonalita'… Flok ittemm stat ta' ksur tad-drittijiet fondamentali, il-Qorti tkun qieghda tippermetti li jitkompla bil-kondizzjoni tal-hlas tad-danni, meta dak li jridu l-ligijiet li jharsu d-drittijiet fondamentali hu li dawk id-drittijiet jitharsu tassew, u mhux ikomplu kontinwat tad-drittijiet fondamentali". Illi l-Qorti hi tal-fehma li ladarba gie stabbilit li gew u qeghdin jigi miksura l-jeddijiet fondamentali tar-rikorrenti minhabba nuqqas ta' bilanc bejn l-interessi tas-sid u l-iskopijiet socjali li kellhom jintlahqu bl-Ordinanza li Tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-Bini u l-Att (Kap 69) u bl-Att X tal-2009, l-intimat Lawrence Cohen ghandu jigi ordnat biex ma jibqax jistrieh fuq il-protezzjoni offerta lilu mill-imsemmija ligijiet sabiex jibqa' jokkupa l-fond bin-numru 11, Triq Guze Ellul Mercer, L-Għasri, liema ligi qeghda tigi dikjarata li hija leziva tal-jeddijiet fondamentali tar-rikorrenti10". Imbaghad il-Qorti Kostituzzjonali qalet ukoll fis-sentenza taghha tas-27 ta' Marzu 2020: L-ewwel Qorti ddecidiet li l-ligi specjali tal-kera (Kap 69) inkwantu taghti jedd ta' rilokazzjoni b'rata baxxa ta' kera, tikser id-dritt fundamentali tal-atturi taht artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni qeghdin jinkisru. Skont l-Artikolu 3(2) tal-Kap 319: 8 Cassar Carboni Jardim vs Avukat Generali 31.01.2014 Prim'Awla 9 P.A. 31.01.2014 10 Ir-riferenza ghal dan il-fond ma tinftiehemx fl-isfond fattwali ta' dan il-kaz, biss pero huwa evidenti li dan kien lapsus calami billi fiz-zewg linji ta' qabel jissemma b'mod specifiku Lawrence Cohen. (2) Fejn ikun hemm xi ligi ordinarja li tkun inkonsistenti mad-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali, l-imsemmija Drittijiet u Libertajiet Fundamentali ghandhom jipprevalu, u dik il-ligi ordinarja ghandha, safejn tkun inkonsistenti, tkun bla effett" L-istess jinghad f'Artikolu 6 tal-Kostituzzjoni. Ghalhekk il-Qorti Kostituzzjonali ikkonkludiet li meta l-Prim'Awla tal-Qorti Civili ddecidiet li l-intimat m'ghandux jibqa' jgawdi l-protezzjoni li jaghti l-Kap 69 "kienet sempliciment qeghda tapplika l-ligi u xejn aktar". Fid-dawl ta' dan kollu, dan il-Bord iqis li meta l-Qorti Kostituzzjonali ikkonfermat li l-jedd ta' rilokazzjoni b'kera baxxa tal-fond inkwistjoni lill-intimat jikkostitwixxi ksur tal-jeddijiet fundamentali tar-rikorrent, dan ifisser li l-intimat ma jistax jibqa' jinvoka d-dipsosizzjonijiet tal-Kapitolu 69 u dawk l-emendi li jolqtu l-istess kirja sabiex jibqa' jokkupa l-fond inkwistjoni bhala inkwilin, u dan abbazi ta' ligi li gie dikjarat li l-applikazzjoni taghha ghaf- favur tieghu qeghda tikser id-drittijiet tar-rikorrent. Li kieku dan il-Bord kellu jiddeciedi mod iehor, ikun ifisser li qieghed jipperpetwa l-ksur tad-drittijiet tar-rikorrent. ta' dak dikjarat fis-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) il-kumpens wahdu mhux l-uniku rimedju li r-rikorrent ghandu dritt ghalih u tali ragunament gie kkonfermat fis-sentenza moghtija mill-Qorti Kostituzzjonali. Ghalhekk l-eccezzjoni numru disa' hija infondata. Fl-ahharnett, inkwantu ghall-erbatax-il eccezzjoni ebda prova ma ngabet mill-intimat u Ghalhekk fid-dawl ta' dan kollu, iqis li t-talbiet tar-rikorrenti in parte huma misthoqqa, filwaqt l-eccezzjonijiet tal-intimat ghandhom jigu michuda billi huwa evidenti li r-rikorrent kellu jadixxi quddiem dan il-Bord abbazi tas-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali biex jigi assigurat li l-jeddijiet tieghu ma jibqghux jigu vvjolati. Il-Bord uza l-kliem in parte inkwantu ghat-talbiet tar-rikorrenti billi fil-premessi u fit-tieni talba gie sostnut li l-kirja giet terminata ex lege ai termini tal-artikolu 6 tal-Kostituzzjoni ta' Malta (li mhux applikabbli billi f'dan il-kaz ma nstabx li kien hemm vjolazzjoni ta' xi jedd imhares mill-Kostituzzjoni) u l-artikolu 3 tal-Konvenzjoni Ewropeja gialadarba giet reza nulla u bla effett fil-ligi. Il-Bord ma jqisx li l-kirja giet reza nulla u bla effett ex lege u lanqas bis-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali, izda sallum mis-sentenzi moghtija f'Sede Kostituzzjonali jidher evidenti li s-sistema adottatat hija li jkun jehtieg li jkun hemm proceduri ad hoc quddiem dan il-Bord biex l-inkwilin jigi zgumbrat. Altrimenti li kieku dak premess mir-rikorrent huwa minnu, l-izgumbrament kien ikun wiehed mir-rimedji li l-Qorti Kostituzzjonali kienet taghti. Imkien fis-sentenza ma jinghad li l-kirja kienet qeghda tigi Naturalment l-effetti tad-dikjarazzjoni ta' vjolazzjoni tad-drittijiet tar-rikorrent imbaghad twassal ghal tali dikjarazzjoni u ghall-eventwali zgumbrament. Illi il-Bord ghal kompletezza jirrileva li in linea ma' dak deciz fis-sentenza fl-ismijiet Francis Jimenez et vs Peter Leonard Camilleri Bellizzi, li l-fatt li ma ntalbitx dikjarazzjoni li l- kirja ghandha tigi terminata m'ghandhiex tkun ta' ostakolu ghat-talbiet tar-rikorrenti. Infatti f'din is-sentenza l-Qorti rreferiet ghal sensiela ta' decizjonijiet tal-Qrati taghna li jghidu li talba ghal kundanna tista` timxi waheda meta jkun car li fiha ikun implicitu talba ghal-dikjarazzjoni ta` responsabilita`. Infatti wara li kkwota diversi sentenzi, l-Qorti kkonkludiet hekk: Din il-Qorti, kif issa presjeduta, taqbel ma din il-linja ta` decizjonijiet u tqis li talba ghax- xoljiment tal-kirja, hija mitluba mill-atturi (meta, fil-formula, jinghad li "hemm premessi d-dikjarazzjonijiet necessarji12") u, f`kull kaz, hija nsista u involuta fit-talbiet l-ohra tal- atturi. Kwindi, l-ewwel eccezzjoni preliminari tal-konvenuti qed tigi michuda. Fl-ahharnett fit-tieni talba taghhom ir-rikorrenti qeghdin jitolbu wkoll dikjarazzjoni li kull gurnata in okkupazzjoni qed tikkawza danni lir-rikorrenti. Abbazi ta' dak deciz il-Bord se jastjeni milli jiehu konjizzjoni ta' din il-parti tat-talba, b'rizerva ghad-drittijiet spettanti lir- rikorrenti. Ghal dawn il-motivi dan il-Bord jiddisponi mit-talbiet u mill-eccezzjonijiet tal-intimat bil- Jichad il-hames u t-tlettax-il eccezzjonijiet tal-intimat u jiddikjara ruhu bhala kompetenti sabiex jiddeciedi l-kaz odjern; Jilqa' l-ghaxar eccezzjoni tal-intimat; Jichad l-eccezzjonijiet l-ohra kollha tal-intimat; Jilqa' l-ewwel talba tar-rikorrenti u ghalhekk jiddikjara u jiddeciedi li abbazi ta' dak deciz mill-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza tas-27 ta' Marzu 2020, l-intimat 11 Prim'Awla tal-Qorti Civili deciza fid-19 ta' Ottubru 2007 12 Ir-rikorrenti odjerni wkoll fil-bidu tat-talbiet taghhom ighidu: Ghaldaqstant, prevja kwalsiasi dikjarazzjoni necessarja u opportuna Lawrence Cohen ma jistax jibqa' jistrieh fuq id-disposizzjonijiet tal-Ordinanza li tirregola t-Tigdid tal-Kiri tal-bini (Kap 69) sabiex jibqa' fl-okkupazzjoni tal-fond 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan, proprjeta' tar-rikorrenti; Jilqa' in parte t-tieni talba billi jiddikjara u jiddeciedi illi l-intimat Lawrence Cohen ma jistax jibqa' fl-okkupazzjoni tal-fond 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan stante li l- kirja qieghda tigi terminata a permezz ta' din is-sentenza u dan abbazi ta' dak deciz mill-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza tas-27 ta' Marzu 2020 billi gie dikjarat li l- lokazzjoni tivvjola d-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti. Jastjeni milli jiehu konjizzjoni ta' dik il-parti tat-talba fejn intalbet dikjarazzjoni li kull gurnata in okkupazzjoni qed tikkawza danni lir-rikorrenti, b'rizerva ghad-drittijiet spettanti lir- Jilqa' t-tielet talba tar-rikorrenti u jikkundanna lill-intimat Lawrence Cohen jizgombra mill-fond 20, Church Street, Paceville, San Ġiljan fi zmien perentorju ta' tletin (30) jum millum. Bl-ispejjez a karigu tal-intimat, hlief ghal dawk li jirrelataw mat-talba sabiex il-procedura jkunu bi procedura sommarja li ghandhom ikunu a karigu tar-rikorrenti.