QORTI ĊIVILI – PRIM'AWLA (Sede Kostituzzjonali) Rikors Kostituzjonali Nru.: 41/2011 MH Illum, 7 ta' Lulju, 2021 Julia Zammit-Mangion (K.I. Nru 8277086M) Il-Kummissarju tal-Artijiet flimkien mal-Onorevoli Prim Ministru u l- Onorevoli Ministru responsabbli għall-Ambjent, l-Onorevoli Ministru tal- Intern u l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar1 u b'digriet tas-27 ta' Settembru 2011 ġie msejjaħ fil-kawża l-Avukat Ġenerali liema ppremettiet - Rat ir-rikors kostituzzjonali tar-rikorrenti tat-28 ta' Ġunju 2011 permezz ta' 1 Korrezzjoni fl-okkju magħmula skont digriet tas-27 ta' Settembru 2011 Tesponi u tissottometti reverentement. miet fl-10 ta' Gunju 2006 u dan permezz ta' zewg testmenti, wiehed testment Aquilina Camoin, fis-27 ta' Novembru, 2003, li, sussegwentament gie modifikat b'testment iehor maghmul wahdu, imdahhal fl-attitan-Nutar Herbert Aquilina Camoin fis-16 ta' Jannar, 2006 u fejn inter alia halla b'titolu ta' legat lin-neputija tieghu Giulia Gharghur Street, Gwardamanga, Tal-Pieta' u l-Ghalqa tal- Madliena, fil-limiti tal-Gharghur. Illi, permezz ta' dikjarazzjoni causa mortis datat 3 ta' Jannar 2007 u imdahhalfl- atti tan-nutar Herbert Aquilina Camoin, kopja ta' liema att huwa hawn anness u immarkata bhala Dok A, l-eredi Anthony u John Burlo’, imittew lil ohthom Giulia Zammit-Mangion fil- pussess shih u assolut tal-legati imhollija lilha , fuq imsemmija, senjatament, izda mhux esklussivament , l-ghalqa imsejha tal-Madliena li tinsab fi Triq il-Fortizza , fil-limiti tal-Gharghur, u li ghandha l-kejl superficjali taghha ta' cirka elfern, erbgha mija u tmienja u hamsin punt tnejn u sebghin metri kwadri (2458.72) u li hija accessibbli minn fuq propjeta ta' terzi, imqabbla ghaxar liri (Lm10), tmiss dina l-art minn Nofsinhar ma sqaq pubbliku bla isem, mill-Grigalk u mill- Majjistral ma propjeta tal-Gvern. Illi skond il-pjan regolatorju tal-1989, validu sa Awwissu 2006, porzjon minn din l-ghalqa imsejha tal-Madliena, tal-kejl superficjali ta' sitt mija wiehed u tletin metru kwadru (631) kienet inkluza fiz-zona ta' zvilupp. wiehed u hamsin metru kwadru (351) kienu adibiti ghal bini ta' vilel, filwaqt li mitejn u tmenin metru kwadru (280) kienu adibiti ghal formazzjoni ta' toroq. Illi, permezz ta' rizoluzzjoni Parlamentari f'Awwissu tas-sena 2006, il-Gvern ta' Malta iddellimita artijiet li ghal diversi ragunijiet ma baqghux fil-limiti tal- izvilupp minhabba ragunijiet ambjenatli bhalma huma dawk ta' sensittivita biologika importanti, u ohrajn, kemm il-darba li baqghu fiz-zona ta' zvilupp, Illi skond rapport redatt mill-Perit Arkitett Anthony Manicaro Vella A&CE, iddatat it-30 ta' Mejju 2011 kopja ta' liema qieghed jigi hawn anness u mmarkat bhala Dok B, dan it-tibdil fl-istat legali tal-art ikkomporta tibdil fil-valur taghha minn dak inizjali jew precedenti ghal Awwissu 2006 ta' erba' mija u sbatax il-elf ewro (€417000) ghal mija sitta u ghoxrin elf ewro (€126,000). Illi permezz ta' ittra legali iddatata l-4 ta' April, 2011, l-esponenti Giulia Zammit-Mangion, bghatet ittra ta' oggezzjoni lill-Awtorita Maltija ghall-Ambjent u l-Ippjanar, kopja ta' liema ittra qed tigi hawn annessa u mmarkata bhala Dok C1 sa Dok C5, fejn inter alia talbet ghal kumpenss xieraq dovut lilha kagun it-tibdil fid- destinazzjoni tal-art propjeta taghha. Illi l-esponenti Giulia Zammit-Mangion tissottometti li bhala propjetarja tal-art hija ghandha dritt ta' utendi, fruendi u abituendi u li permezz tar-rizoluzzjoni parlamentari ta' Awwissu 2006 dawn id-drittijiet gew mittiefsha b'mod irregolari u anti kostituzzjonali, stante li l-gvern permezz ta' Ligi unilateralmet ghamel espropjazzjoni de facto ghal Protezzjoni minn Privazzjoni ta' proprjeta minghajr kumpens ai termini tal-Art 37 tal-istess senjatament izda mhux esklussivament, ghar-raguni li ebda nteress fi jew dritt fuq proprjeta ta' kull xorta li tkun ma ghandu jigi miksub b'mod obbligatorju hlief meta hemm disposizzjoni ta' ligi applikabbli ghal dak it-tehid ta' pussess jew akkwist", u rizoluzzjoni parlamentari ta' Awwissu 2006 ma tikkontemplax specifikament tehid ta' pussess jew akkwist ta' proprjeta fl-interess pubbliku. , sussidjarjament u minghajr pregudizzju, permezz tar-rizoluzzjoni parlamentari ta' Awwissu, 2006 il-Gvern ta' Malta nehha lir-rikorrent Briffa d- dritt li tizviluppa din l-art taghha skond il-ligi, minghajr ma inghatala hlas ta' kumpens xieraq u dan bi ksur tal-Art 37(1)(a) tal-Kostituzzjoni ta' Malta. Illi, sussegwentament u minghajr pregudizzju, il-ligi li ghaddiet permezz ta' rizoluzzjoni parlamentari ta' Awwissu 2006 ma tassigurax li ".. lil kull persuna li tippretendi dak il-kumpens dritt ta' access lil qorti jew tribunal indipendemti u imparzjali mwaqqaf b'ligi sabiex jigi deciz l-interess taghha fi jew dritt fuq propjeta u l-ammont ta' kull kumpens li ghalih tista tkun intitolata, u sabiex tikseb hlas ta' dak il-kumpens", dan bi ksur tal-Art 37(1)(b) tal-Kostituzzjoni ta' Malta, Art 6 tal-Konvenzjoni Ewropea ghal Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l- Libertajiet Fundamentali, hekk kif inkorporati fl-ewwel skeda tal-Kap 319 tal- Ghaldaqstant , l-esponenti Giulia Zammit-Mangion , in virtu tal-provi kollha hawn prodotti u dawk producibbli fl-istadju opportun tal-kawza, titlob lil dina l-Onorabbli Ligijiet ta' Malta. Tiddikjara li r-rizoluzzjoni parlamentari li bis-sahha taghha sar il-pjan lokali tat-3 ta' Awwissu , 2006 biddlet id-destinazzjoni tal-porzjon tal- propjeta tal-esponenti Giulia Zammit-Mangion, tal-kejl superficjali ta' sitt mija wiehed u tletin metru kwadru (631) hekk kif indikata fil-mappa CV5 u immarkata bil-kulur ahmar (Dok C5), minn art fabbrikabbli ghal art li hija jew ta' importanza , jew sensssittiva, biologika jew ghal art li hija Spazju Sussidjarjament u minghajr pregudizzju ghall-ewwel talba, , tiddikjara r- rizoluzzjoni parlamentari li bis-sahha taghha sar il-pjan lokali tat-3 ta' Awwissu 2006, nulla u bla effett, in kwantu tilliedi d-drittijiet fundamentali tal-esponenti Giulia Zammit-Mangion hekk kif protett permezz tal-Art 37(1)(a) u 37(1)(b) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Art 6(1) tal-Ewwel Skeda tal- Konvenzjoni ghal Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Libertajiet Fundamentali u l-Art 1 tal-Ewwel Protocol tal-istess Konvenzjoni, inkorporati fl-ewwel skeda tal-att dwar il-konvenzjoni Ewropea Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta jew alternattivament Sussidjarjament u minghajr pregudizzju ghall-ewwel talba, , tiddikjara r- rizoluzzjoni parlamentari li bis-sahha taghha sar il-pjan lokali tat-3 ta' Awwissu 2006, nulla u bla effett, in kwantu tilliedi d-drittijiet fundamentali tal-esponenti Giulia Zammit-Mangion hekk kif protett permezz tal-Art 37(1)(a) u 37(1)(b) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-Art 6(1) tal-Ewwel Skeda tal-Konvenzjoni ghal Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u l- Libertajiet Fundamentali u l-Art 1 tal-Ewwel Protocol tal-istess Konvenzjoni, inkorporati fl-ewwel skeda tal-att dwar il-konvenzjoni Ewropea Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta, tillikwida l-kumpens xieraq dovut lir-rikorrenti, okkorendo bin-nomina ta' periti nominandi, bi stima li tirrifletti il-pozizzjoni tas-suq edili fl-2006; u Sussidjarjament u minghajr pregudizzju ghall-ewwel u t-tielet talba, u flimkien maghhom, tordna lill-konvenuti ihallsu il-kumpens hekk kif komputat u likwidat ai terminitat-tielet talba, lill-esponenti Giulia Zammit-Mangion, bl-ispejjez kollha u l-imghax legali mit-3 ta' Awwissu, 2006 il-quddiem; u Sussidjarjament u minghajr pregudizzjughar-raba talba, tordna kull provvediment iehor skond il-Ligi Rat il-lista tax-xhieda u d-dokumenti annessi mar-rikors. Rat ir-risposta tal-Kummissarju tal-Artijiet, tal-Onorevoli Prim Ministru, tal-Onorevoli Ministru responsabbli għall-Ambjent u Ministru tal-Intern tad-19 t'Awissu 20112 u tal-kjamat fil-kawża Avukat Ġenerali3 permezz ta' liema tressqu s-segwenti eċċezzjonijiet- Jesponu bir-rispett Illi r-rikors promotur, ir-rikorrenti qeghda tallega illi bit-tibdiliet fil-North Harbours Local Plan li sehh fis-sena 2006 fejn parti mill-propjeta taghha giet klassifikata bhala public open space allegatament jivvjola id-disposizzjonijiet ta' l-Artikolu 1 tal-Protocol 1 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u ta' l-Artikolu 37(1)(a) u (b) tal-Kostituzzjoni ta' Malta kif ukoll l-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Illi l-esponenti jikkontestaw l-allegazzjoinijietu l-pretensjonijiet tar-rikorrenti bhala infondati fil-fatt u fid-dritt ghar-ragunijiet segwenti 2 Fol 32 et seq 3 Skont digriet tas-27 ta' Settembru 2011 a fol 39 Illi preliminarjament u ghal kull buon fini ma tezisti ebda kariga "Onorevoli Ministru responsabbli ghall-Ambjent" Illi preliminarjament ukoll, l-esponenti mhumiex il-legittimu kontradittur ai termini ta' l-Artikolu 181B tal-Kodici ta' Organizzazjoni u Procedura Civili (Kap 12 tal-Ligijiet ta' Malta) Illi subordinatament u minghajr pregudizzju ghall-premess, had mill-esponenti relazzjoni guridika mar-rikorrenti kwantu huma m'ghandhomx il-mansjoni li jirregolaw il-hrug o meno tal-permessi ghall-bini u r-Rizoluzzjoni msemmija fir-rikors promotur li minnha tilmenta r-rikorrenti hija Ebda ksur ta' l-Artikolu 1 tal-Protokoll 1 tal-Konvenzjoni Ewropea u ta' l- Artikolu 37 tal Kostituzzjoni ta' Malta. Illi minn imkien ma jirrizulta illi kull fejn l-awtorita pubblika timpani restrizzjonijiet fuq il-bini tkun qieghdha necessarjament twettaq indhil fit- tgawdija tal-propjeta b'mod illi jrid jinghata kumpens. Illi kull area ta' Malta hija suggetta ghal xi forma jew ohra ta' restrizzjonijiet maghmula fl-interess ta' l-ambjent, l-ippjanar u ta' l-izvilupp jikkostitwixxu interferenzi fit-tgawdija tal-propjeta u wisq inqas ifisser li jikkostitwixxu xi forma ta' esproprjazzjoni de facto jew li jpoggu fuq is-sidien ta' tali propjeta xi piz sproporzjonat. l-esponenti jissottomettu illi wiehed jista jitkellem biss dwar deprivazzjoni ta' tgawdija tal-propjeta f'kaz illi wiehed jigi zvestit minn kull dritt. F'dan ir-rigward l-appellat jirreferi ghall-insenjament ta' l-awturi Galea Bason u SAMMUT GHIGO'Santoro fejn osservaw Fil-kaz odjern r-rikorrenti kienet baqghet is-sid tal-proprjeta mertu tal-kawza u ghalhekk ma jistax jinghad illi d-dritt tal- proprjeta ser jispicca u ghalhekk t-tezi tar-rikorrenti illi hemm deprivazzjoni tal- Dan peress li had ma ghandu dritt illi jibni fuq l-art tieghu u tali dritt jirrizulta biss meta l-awtorita kompetenti taghti permess biex l-art tinbena. jissottomettu illi qatt ma kien hemm permess mill-awtorita kompetenti u ghalhekk qatt ma kien hemm dritt. l-esponenti jissottomettu illi l-Local Plan in kwistjoni hu biss kontroll ta' uzu ta' propjeta, liema kontroll huwa gustifikat skond ghan legittimu li hu l-protezzjoni tal-ambjent, u dan certament ma gab l-ebda piz eccessiv jew sproporzjonat fuq ir-riukorrent proprjetarja ta' l-art mertu tal-kawza odjerna. l-esponenti jissottomettu wkoll illi r-rikorrenti qatt ma kellha xi aspettattiva legittima li jinhargilha xi permess tal-bini fuq din l-art ghaliex l-art meta ghaddiet ghand ir-rikorrenti u cioe wara li saret l-immissjoni fil-pussess permezz ta' l-att pubbliku datat 3 ta' Jannar 2007 kien diga inbidel il-pjan lokali u seta' jsir biss zvilupp limitat fuq din il-propjeta illi l-pjan lokali li qed tilmenta minnu ir-rikorrenti ma jirreferix specifikament ghall-proprjeta tar-rikorrenti, izda joffri vizjoni generali ta' ippjanar f'lokalita Ghalhekk m'hemm ebda ksur ta' dawn l-Artikoli Ebda ksur ta' l-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni Ewropeja tad-Drittijiet tal- l-esponenti jissottomettu illi l-ilment tar-rikorrenti f'dan ir-rigward huwa allaccat ma' dak kontenut fl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta li jipprovdi illi kull persuna li tippretendi kumpens ghat-tehid ta' proprjeta ghandha tinghata dritt ta' access ghall-Qorti. l-esponenti jissottomettu illi l-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni jista jigi invokat biss fir-rigward tal-harsien dwar smiegh xieraq fejn tidhol decizjoni dwar l-ezistenza jew l-estensjoni ta' drittijiet jew obbligi civili. Fil-kaz odjern , ir-rikorrenti ma applikat ghall-ebda permess ghal zvilupp tal-proprjeta , li dwarha kien hemm xi decizjoni, izda semplicement qeghda tippretendi li tinghata kumpens minghajr ma qatt biss kellha permess ta' zvilupp. Illi r-rikorrenti ma ghandha l-ebda dritt x'tivvanta li jinkwadra ruhu that l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni. Ghalhekk m'hemm ebda ksur ta' dan l-artikolu. Ghaldaqstant l-esponenti jopponu t-talbiet tar-rikorrenti u umilment jitolbu lil din l-Onorabbli Qorti joghgobha tichad ir-rikors tar-rikorrenti, bl-ispejjez kontra l-istess rikorrenti. Rat ir-risposta tal-Awtorita' ta' Malta għall-Ambjent u l-Ippjanar tat-22 t'Awissu 20114 permezz ta' liema tressqu s-segwenti eċċezzjonijiet- Tesponi bir-rispett. Illi fl-ewwel lok, ir-rikors odjern ma jaghmilx stat fil-konfront tal-Awtorita esponenti in kwantu din m'hix korrettament citata; Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost u b'mod preliminari, l-azzjoni odjerna hija intempestiva in kwantu r-rikorrenti m'ezawrietx ir-rimedji ordinarji kollha lilha disponibbli u ghalhekk dan ir-rikors ghandu jigi Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost u wkoll b'mod preliminari, l- Awtorita esponenti m'hix il-legittimu kontradittur in kwantu l-pjan lokali mertu tar-rikors odjern m'huwiex approvat u mahrug mill-Awtorita Illi sussidjarjament u minghajr pregudizzju ghas-suespost, m'huwiex minnu li l-pjan lokali mertu tar-rikors jilledi d-drittijiet tar-rikorrenti; Illi mkien ma jidher illi r-rikorrenti ghandha xi permess ghall-izvilupp ta' l-art mahrug mill-Awtorita kompetenti u ghaldaqstant m'ghandha l-ebda Illi ghalhekk it-talbiet kollha rikorrenti huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu michuda bl-ispejjez kontra l-istess rikorrenti. Rat il-provi mressqa mill-partijiet. Rat is-sentenza preliminari tagħha tal-21 ta' Ġunju 20135 permezz ta' liema ċaħdet l-eċċezzjoni preliminari li r-rikorrenti naqset milli teżawrixxi r-rimedji Rat in-Noti ta' Sottomissjonijiet u semgħet it-trattazzjoni finali tad-difensur tar- Rat li l-kawża tħalliet għall-lum għas-sentenza. 5 Fol 89 et seq 6 Kienet l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar li ssollevat il-kwistjoni tad-disponibilita' ta' rimedji ordinarji fit-tieni eċċezzjoni tagħha. Sussgewentement waqt is-seduta tal-25 ta' Novembru 2011 l-intimati l-oħra assoċjaw ruħhom ma' din l-eċċezzjoni. ordinarji6. Rat l-atti tal-kawża. Ikkunsidrat: tal-Ewwel Protokoll tiegħu kif protetti bl-artikolu 1 Fil-kawża odjerna r-rikorrenti bħala sid tal-għalqa msejħa "Tal-Madliena" ġewwa Triq il-Fortizza, limiti tal-Għargħur tallega li nkisrulha d-drittijiet fundamentali tal- Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali ("il-Konvenzjoni"), l-artikolu 37 (1) (a) u (b) tal-Kostituzzjoni tal-Malta ("il- Kostituzzjoni") u l-artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni. Dan kollu minħabba li allegatament il-Pjan Lokali li daħal fis-seħħ fit-3 t'Awissu 2006 - speċifikatament in-North Harbours Local Plan - biddel id-destinazzjoni ta' porzjon mill- proprjeta' tagħha minn art fabbrikabbli għal art indikata bħala Spazju Miftuħ għall-Pubbliku (Public Open Space). Konsegwentement hija qegħda titlob li dan it-tibdil skont il-Pjan Lokali għandu jiġi dikjarat null u bla effett ghax leżiv ta' dawn id-drittijiet fundamentali taghha. Bħala rimedju hija qegħda titlob il- likwidazzjoni u l-ħlas ta' kumpens adegwat. Minn naha tagħhom l-intimati, apparti xi eċċezzjonijiet ta' natura preliminari, irrespinġew il-pretensjonijiet tar-rikorrenti bħala nfondati fil-fatt u fid-dritt. A. PROVI Mill-atti jirriżulta li – 1. Wara l-mewt ta' zijuha fl-10 ta' Ġunju 2006, tħalliet b'legat lir-rikorrenti għalqa msejħa "Tal-Madliena" li tinsab fi Triq il-Fortizza fil-limiti tal-Għargħur ta' kejl superfiċjali ta' circa 2458.72 metri kwadri7; 2. Permezz ta' dikjarazzjoni causa mortis datata 3 ta' Jannar 20078 l-eredi tad- decujus imittew lir-rikorrenti oħthom, u hi aċċettat, fil-pussess sħiħ u assolut tal- legati mħollija lilha fosthom l-għalqa msemmija; Skont il-Pjan Regolatur (Provvedimenti Temporanji) (TPS) tal-1988 u li dam validu sa Awissu 2006, porzjon minn din l-għalqa tal-kejl ta' 312m2 kienet inkluża f'żona ta' żvilupp; 4. Madankollu bis-saħħa tal-Pjan Lokali li daħal fis-seħħ fit-3 t'Awissu 2006 id- destinazzjoni ta' din il-porzjon tal-għalqa nbidlet għal art meqjusa bħala Spazju Miftuħ Pubbliku (Public Open Space); 5. F'dikjarazzjoni ġuramentata9 r-rikorrenti qalet li minn Awissu 2006 'l quddiem din il-porzjon art ma setgħetx tinbena aktar u ma setgħetx iġġib il-prezz li kieku kienet iġġib tagħha meta rċevitha b'legat. Hija kompliet tgħid li l-pjan regolatorju tal-2006 mhux biss neħħielha t-tgawdija ta' dik il-porzjon art imma neħħielha wkoll parti mit-titolu tagħha fuqha peress li ma tistax tagħmel li trid biha10. Hija tinsisti li għandha tiġi kumpensata għal dan it-telf li hija sofriet minħabba d- deċiżjoni tal-Gvern. Xehdet ukoll li ħadet dawn il-passi bil-Qorti sabiex tkun tista' tbiegħ l-għalqa. Mill-bqija tħalli kollox f'idejn żewġha u bintha11; 6. F'rapport redatt mill-perit Anthony Manicaro Bjordal nkarigat mir-rikorrenti12 ingħad hekk – "Din l-art, ta' forma dejqa u tawwalija u b'kejl komplessiv ta' cirka 2459 metru kwadru hi ffurmata minn żewġ qatat kontigwi li kellhom l-aċċess oriġinali minn trejqa żgħira li tagħti għal fuq Triq il-Madliena fil-ponta l-aktar lejn Nofs in Nhar tagħha u kważi terġa' tasal sat-Triq fuq il-ġenb l-aktar lejn it-Tramuntana tagħha. Illum dan l-aċċess hu minn Triq il-Fortizza li, skont l-aħħar Pjan Lokali, spiċċat cul-de-sac u tieqaf hemm, minflok tibqa' sejra kif ipproġettata oriġinarjament fil-Pjan Regolatur Provvedimenti Temporanji (TPS) tal-1988. Il- ħamrija hija ta' kwalita' medja , pero' ma hijiex fonda. .....parti minn din l-art, b'kejl superfiċjali ta' 631 m2 kienet inkluża fiż-żona tal- iżvilupp bi Triq il-Fortizza indikata li ser tkompli tgħaddi mal-kumplament tagħha u li minnhom 351 m2 kienu adebiti għal bini ta' vilel waqt li l-kumplament ta' 280 m2 circa kienu ddedikati għal formazzjoni tat-toroq. Il-kumplament ta' 1829 m2 kienu barra ż-żona. F'tali sitwazzjoni, jiena nistma l-valur ta' din il- porzjoni ta' l-art, ċioe' 631 m2 tiswa waħedha erba' mija u sbatax 'il elf euro (€417,000). 9 Fol 6 10 Fol 28 11 Fol 111 et seq (il-Qorti ħadet in konsiderazzjoni l-fatt li waqt ix-xhieda tagħha in kontro-eżami hija qalet ripetutament li ma tafx il-fatti li ssemmew fl-affidavit minnha preżentat – verbal a fol 110) 12 Fol 13 et seq Bl-approvazzjoni tal-Pjanijiet Lokali f'Awissu 2006....din il-porzjoni ta' l-art, avolja baqgħet inkluża fil-limitu ta' l-iżvilupp, ġiet indikata titħalla għal "Public Open Space"...u l-kontinwazzjoni ta' Triq il-Fortizza twaqqfet eżatt ma' din l- art. Għaldaqstant il-valur tagħha tbiddel għal kollox u waqa' għal mija u sitta u għoxrin elf euro (€126,000) minkejja li peress li tmiss ma' "green area", ċioe' ma' żona diġa' dedikata għal ambjent naturali, jibqa' ftit possibilita' li tinbidel u b'hekk jista' jittieħed il-potenzjal ta' tali tibdil." 7. Quddiem il-Qorti l-perit Fenech Vella xehed13 li fil-fehma tiegħu l-art in kwistjoni minkejja d-daqs u l-forma tagħha tista' tkun ta' mportanza fi żvilupp ta' proprjeta' li tmiss magħha u ċioe' tista' sservi bħala faċċata għal artijiet li jikkonfinaw magħha. Għalhekk hu jgħid li l-valur tagħha fis-suq ma jkunx wieħed insinifikanti. Pero' waħedha l-art mhix żviluppabbli. Oriġinarjament din l-art kienet parti minn villa zoning. Qal li ma kienx ġie avviċinat mir-rikorrenti fi stadju ta' konsultazzjoni pubblika biex jagħmel rappreżentazzjonijiet għan-nom tagħha dwar din l-art. L-istimi li huwa ta tal-art huma dawk kurrenti. Għalkemm hemm il-possibilta' li wieħed jitlob li jsir re-zoning biex l-art terġa tiddaħħal fiż- żona ta' żvilupp, dan huwa proċess twil u kkumplikat u jinkludi li jkun irid jinġieb il-kunsens tal-ġirien sabiex jinbidel iz-zoning. Ir-rikorrenti ma kellmitux dwar re- zoning tal-porzjon art in kwistjoni. Il-pjanijiet lokali li ħarġu fl-2006 kienu deskritti bħala temporanji u fil-fehma tiegħu dan l-impediment għall-iżvilupp huwa wieħed ta' natura temporanja. Jirriżulta li fit-23 t'April 2014 u ċioe' aktar minn sitt xhur wara l-għeluq tal- perjodu li fih il-pubbliku seta' jressaq sottomissjonijiet mal-Awtorita' ntimata, ir- rikorrenti permezz tal-perit tagħha Anthony Manicaro Bjordal talbet sabiex l-art tar- rikorrenti terġa tiddaħħal fiż-żona ta' żvilupp bħala parti minn sit tal-bini14; 9. Minn riċerka li saret mill-perit Peter Pollina, rappreżentant tal-Awtorita' ta’ Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar15 intwera li mill-għalqa sħiħa tar-rikorrenti, kien hemm parti li setgħet tiżviluppa, parti oħra li kienet Outside Development Zone u parti oħra li kienet tgħaddi triq minnha. Il-parti li minnha kellha ssir triq hi fil-limiti "within development zone". Bil-pjan lokali l-parti li qabel setgħet tiġi żviluppata u li kienet tinkludi parti minn fejn ser tgħaddi t-triq issa qegħda spazju miftuħ pubbliku; Il-perit Frans Zampa, in rappreżentanza tal-Awtorita’ ntimata kkonferma16 li qabel il-Pjan Lokali tal-2006, fil-lokalita’ seta’ jsir bini ta’ vilel. li mid-daqs u l-forma tal-art kien hemm diffikulta’ biex din tissodisfa l-kriterji kollha għall-bini ta' villa skont il-linji gwida għal DC 2005. Inoltre, fejn hemm żona għal vilel, jistgħu jinbnew biss vilel u mhux strutturi oħra. Bid-dħul fis-seħħ tal-Pjan Lokali tal-2006 dik il-parti tal-lokalita' fejn Briffa għandha l-għalqa ma baqgħetx żviluppabli għal vilel. Qal ukoll li fil-perjodu li huwa xehed quddiem il-Qorti kien għaddej proċess ta' reviżjoni ral-Pjan Lokali tal-2006, liema proċess kien infetaħ għas-sottomissjonijiet tal-pubbliku fil-perjodu bejn l-1 ta' Lulju 2013 sat-30 ta' Settembru 2013. Jekk issiru sottomissjonijiet wara dan il-perjodu, l- Awtorita' tista' tikkunsidraha imma m'għandhiex obbligu tagħti tweġiba. Ma dehrlux li r-rikorrenti għamlet xi rappreżentazzjonijiet fir-rigward ta' l-art mertu tal-kawża odjerna. Xehed ukoll li jekk ir-rikorrenti tressaq sotomissjonijiet biex l-art tagħha terġa' titqiegħed fiż-żona tal-vilel, din tiġi kkunsidrata mill- Awtorita'. Pero' finalment huwa l-Ministru li jiddeċiedi. Huwa kkonferma wkoll li ftit aktar 'l isfel mill-art tar-rikorrenti hemm wied. Huwa ċċara wkoll li l-għalqa in kwistjoni xorta tinsab f'development zone. Inbidlulha biss iz-zoning conditions fis-sens li qabel kienet villa zone u llum hija meqjusa bħala public open space. F'public open space xorta jsir żvilupp. Waqt is-seduta ts-27 ta' Settembru 2011 ir-rikorrenti tramite d-difensur tagħha ddikjarat fost affarijiet oħra li – a. Kienet biss parti mill-art li taqa' f'żona fabbrikabbli anke meta wirtet b. Wara li wirtet dik l-art, dik il-parti fabbrikabbli ma baqgħetx tikkwalifika bħala art fabbrikabbli ċ. La r-rikorrenti u lanqas l-awtur tagħha qatt ma ppreżentaw applikazzjoni biex jiżviluppaw dik il-parti tal-art li kienet fabbrikabbli u ċioe' dik mertu tal-kawża F'valutazzjoni ġuramentata tal-perit Joseph Bedingfield, nkarigat mill- Kummissarju tal-Artiijiet ingħad li minn riċerka li huwa għamel irriżulta li ebda permessi tal-iżvilupp qatt ma nħarġu fuq l-għalqa sħiħa tar-rikorrenti. Inoltre skont il-Pjan Regolatur (Provvedimenti Temporanji) 1988 l-art in kwistjoni kienet tokkupa art parzjalment indikata għall-proġettazjoni ta' triq u parzjalment indikata f'żona ta' vilel semi-detached inkluż front garden ta' 6 Skont dak l-istess pjan regolatur l-art proġettata għal triq kienet ta' kejl ta' 280 metri kwadri filwaqt li l-art sitwata fiż-żona residenzjali kienet ta' kejl ta' Huwa ddikjara madankollu li l-art ta' porzjon 280 m2 kellha biss impatt limitat għall-valur tal-artijiet adjaċenti. Filwaqt li fir-rigward tal- porzjon art tal-kejl 351 m2, minħabba l-kejl u d-daqs tagħha din ma kinitx żviluppabli waħedha għax ma kinitx tilħaq id-daqs minimu rikjest biex tottjeni permess ta' żvilupp għal dik iż-żona ta' vilel u inoltre ma kinitx tippreżenta valur għal propjeta' adjaċenti; Fir-rigward tal-art meħuda fil-kuntest tal-Pjan Lokali tal-2006, dan il-perit qal li ġjaladarba l-porzjon art ta' 631 m2 ġiet indikata għall-użu pubbliku, fl-opinjoni tiegħu din tiġi klassifikata bħala art agrikola u l-valur tagħha jkun tali. mhux biss din l-art imma anke areas adjaċenti ġew ukoll indikati bħala public open space, il-ġeometrija tal-art innifisha anke fil-kuntest ta' artijiet adjaċenti ma ġġorx sinifikat partikolari. Dan il-perit wasal għall-konklużjoni li l-valur tal-art mertu tal-kawża fid-dawl tal-Pjan Lokali 2006 huwa ta' €126,000 filwaqt li l-valur tagħha qabel ma daħal fis-seħħ dan il-Pjan Lokali u kwindi skont il-Pjan Regolatur (Provvedimenti Temporanji) tal-1988 kien ta' €209,300; Xehed Carl Burlo’ in rappreżentanza tal-Kummissarju tal-Artijiet18 u fost affarijiet oħra rrefera għal dak li qal il-perit tar-rikorrenti Anthony Manicaro Vella li l-art tagħha għandha potenzjal ta' żvilupp kemm il-darba huma jakkwistaw l- art adjaċenti għalihom. Huwa xehed li l-art adjaċenti tappartjeni lill-Gvern19 u fil- fatt tinsab għand terzi bi qbiela u li l-istess Gvern ma jbiegħx il-qbiela; 18 Illum Awtorita' tal-Artijiet 19 Pjanta a fol 149 Waqt is-seduta tal-15 ta' Lulju 201420 ġie verbalizzat hekk - "Id-difensuri tal-awtorita' ddikjaraw li wara talba bil-miktub li saret mir- rikorrenti, l-awtorita' qegħda tikkunsidra bla preġudizzju għall-eċċezzjonijiet li għadhom ma ġewx deċiżi li l-proprjeta' tar-rikorrenti tiġi nkluża f'żona desinjata għall-iżvilupp li bħalissa qegħda tagħmel il-Mepa. Dan qiegħed jiġi kkunsidrat fl-esercizzju li qiegħed isir bħalissa dwar reviżjoni ta' pjanijiet ta' żvilupp." Sussegwentement, waqt is-seduta tal-24 ta' Ġunju 201521 id-difensur tal- Awtorita' ntimata – "...spjega li għal dak li qegħda titlob ir-rikorrenti, hemm bżonn emenda fil-pjan ta' struttura li kien ġie approvat mill-Parlament fl-1994. Huma biss minor amendments fil-pjan lokali li m'għandhomx bżonn l-approvazzjoni tal-kamra tar- rappreżentanti. Sallum l-istadju tar-reviżjoni tal-pjan ta' struttura għadu miftuħ, fil-fatt ir-rikorrenti għamlet ukoll is-sottomissjonijiet tagħha dwar dan il-każ. Mhux f'posizzjoni jgħid meta dan il-proċess quddiem il-Mepa ser jitlesta peress li l-pjan tal-istruttura jkopri Malta u Għawdex kollha." B. EĊĊEZZJONIJIET PRELIMINARI L-intimati ssollevaw numru ta' eċċezzjonijiet preliminari li għandhom jiġu ndirizzati qabel kull kwistjoni oħra: Ir-rikors promotur ma jagħmilx stat Fl-ewwel eċċezzjoni tagħha l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar argumentat li r-rikors kostituzzjonali ma jagħmilx stat fil-konfront tagħha in kwantu hija ma ġietx korrettement ċitata. Jirriżulta pero' li waqt is-seduta tas-27 ta' Settembru 201122 il-Qorti laqgħet it- talba tar-rikorrenti u awtorizzat id-debita korrezzjoni fl-isem ċitat tal-Awtorita' u għalhekk din l-eċċezzjoni hija ormai sorvolata. Leġittimu kontradittur u relazzjoni ġuridika L-intimati kollha jsostnu li mhumhiex leġittimi kontraditturi għat-talbiet tar- Fit-tielet eċċezzjoni tagħha l-Awtorita' ntimata targumenta li l-Pjan Lokali mertu tar-rikors odjern mhuwhiex approvat u maħruġ minnha. Minn naħa tagħhom l-intimati l-oħra, fl-ewwel żewġ eċċezjonijiet tagħhom, apparti li ssollevaw li ma teżisti ebda kariga "Onorevoli Ministru responsabbli għall-Ambjent", argumentaw li ħadd minnhom mhu leġittimu kontradittur ai termini tal-artikolu 181B tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta. Huma jissottomettu23 li l-entita' kompetenti u responsabbli mit-tfassil u l-proċess kollu tal-pjanijiet lokali, inkluż dak mertu tal-kawża odjerna, hija l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar u li għalhekk għandha tkun hi li twieġeb għall- Dawn l-intimati jkomplu jargumentaw li skont kif irriżulta mill-estratt tal- Gazzetta tal-Gvern esibit in atti, l-Awtorita' msemmija bdiet taqa' taħt id- dekasteru tal- Onorevoli Prim Ministru minn Marzu 200824 u għalhekk huwa m'għandux jirrispondi għall-azzjonijiet tal-Awtorita' li seħħew fl-2006. Inoltre fil-fehma ta' dawn l-intimati minn imkien ma jirriżulta l-involviment tal- Ministru tal-Intern u l-Ministru responsabbli għall-Ambjent u għalhekk anke dawn għandhom jiġu liberati mill-osservanza tal-ġudizzju. Għal dak li jirrigwarda l-Avukat ta' l-Istat, l-intimati saħqu wkoll li hu m'għandux il-mansjoni li joħroġ policies, iħejji pjanijiet lokali eċċ. Lanqas ma sar xi lment mir-rikorrenti dwar l-aġir tiegħu. Il-Kummissarju tal-Artijiet, illum Awtorita' tal-Artjiet, ukoll jargumenta li fl- eżerċizzju tal-funzjonijiet tiegħu m'għandu ebda nvolviment fi kwalunke stadju li jinvolvi l-Pjani Lokali. Dwar dawn l-eċċezzjonijiet il-Qorti tibda billi tinnota li r-rikorrenti ma ressqet ebda sottomissjoni jew argument sabiex tirribatti l-pożizzjonijiet rispettivi meħuda mill-intimati. L-intimati għajr l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar jistrieħu fuq l- artikolu 181B tal-Kap 12 li jipprovdi hekk - "(1) Il-Gvern għandu jkun rappreżentat fl-atti u fl-azzjonijiet ġudizzjarji mill- kap tad-dipartiment tal-gvern li jkun inkarigat fil-materja in kwistjoni: Iżda, mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet ta' dan l-artikolu: (a) kawżi għall-ġbir ta' ammonti dovuti lill-Gvern jistgħu f'kull każ isiru mill- (b) kawżi li jinvolvu kwistjonijiet dwar impieg jew obbligu ta' servizz mal-Gvern jistgħu f'kull każ isirumis-Segretarju Permanenti Ewlieni; (ċ) kawżi dwar kuntratti ta' provvista jew ta' appalt mal-Gvern jistgħu f'kull każ isiru mid-Direttur tal-Kuntratti. (2) L-Avukat tal-Istat jirrappreżenta lill-Gvern f'dawk l-atti u l-azzjonijiet ġudizzjarji li minħabba n-natura tat-talba ma jkunux jistgħu jiġu diretti kontra xi wieħed jew aktar mill-kapijiet tad-dipartimenti l-oħra tal-Gvern." Issir referenza partikolarment għax-xhieda ta' Francis Padovani Ginies u ta' Silvana Potter, it-tnejn rappreżentanti tal-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l- Ippjanar, fejn ingħatat spjega dettaljata tal-proċess kollu li jwassal għad-dħul fis- seħħ tal-Pjani Lokali. Għalkemm jirriżulta li l-Awtorita' għandha rwol attiv u dirett f'dan il-proċess fosthom bl-involviment tagħha fil-konsultazjoni pubblika u r-rakkomandazzjonjiet jsegwu tali konsultazzjoni, kien il-Ministru responsabbli mill-ambjent li fl-epoka approva l-Pjani Lokali tal-2006 fosthom in- Kien biss wara l-approvazzjoni tal-Ministru li l-Pjani Lokali ġew ippublikati. Fid-dawl tas-suespost il-Qorti tqis li l-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l- Ippjanar għandha tiġi liberata mill-osservanza tal-ġudizzju u għaldaqstant sejra tintlaqa' t-tielet eċċezzjoni preliminari tagħha. Fir-rigward tal-bqija tal-intimati: i. Il-Ministru responsabbli għall-Ambjent, irrispettivament mid-desinjazzjoni preċiża u uffiċjali tal-kariga tiegħu, għandu jibqa' fil-kawża sabiex iwieġeb għall-lanjanzi tar-rikorrenti peress li l-approvazzjoni tal-Pjani Lokali kienet responsabbilta' tiegħu. Konsegwentement anke l-ewwel eċċezzjoni preliminari ta' dawn l-intimati sejra tiġi miċħuda; Mill-provi rriżulta wkoll li fil-perjodu meta ġew fis-seħħ il-Pjani Lokali, dawn ma kinux jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Prim Ministru u għalhekk anke huwa għandu jiġi liberat mill-osservanza tal-ġudizzju; Lanqas ma jirriżulta li l-Kummissarju tal-Artijiet kellu xi rwol fir-rigward tal- Dwar dan xehdu wkoll ir-rappreżentanti tal-Awtorita' tal-Artijiet27. Għalhekk lanqas huwa ma jista' jitqies leġittimu kontradittur; Jifdal il-Ministru tal-Intern u l-Avukat Ġenerali, illum l-Avukat ta' l-Istat. Ħadd minnhom ma jirriżulta li kellu xi rwol dirett jew indirett fil-proċess in kwistjoni. Di piu' ma hemm ebda liġi li qegħda tiġi attakkata. Konsegwentement anke dawn iż-żewġ intimati għandhom jiġu liberati mill-osservanza tal-ġudizzju. Għaldaqstant it-tieni eċċezzjoni ta' dan l-intimati, ai termini tal-artikolu 181B tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta, sejra tintlaqa' ħlief safejn tolqot lill- Ministru responsabbli għall-Ambjent. 27 Xhieda tal-perit Stefan Insarda a fol 104 u l-Kap Eżekuttiv tal-Awtorita' Carl Burlo’ a fol 145 et seq Ċ. Ukoll, peress li permezz tat-tielet eċċezzjoni preliminari tagħhom dawn l-intimati qegħdin subordinament jargumentaw li ħadd minnhom m'għandu relazzjoni ġuridika mar-rikorrenti, il-Qorti sejra wkoll tilqa' din it-tielet l-eċċezzjoni ħlief safejn jirrigwarda l-Ministru responsabbli għall-Ambjent. Fl-ewwel lok u bħala fatt irriżulta mill-atti li d-decujus miet fl-10 ta' Ġunju 2006 u l-immissjoni fil-pussess tal-legat tal-għalqa in kwistjoni seħħet fit-3 ta' Jannar Il-Pjan Lokali mpunjat daħal fis-seħħ fil-frattemp u ċioe' fit-3 t'Awissu A skans ta' kull ekwivoku jiġi sottolineat li ai termini tal-artikolu 721 (1) tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta – "Kull legat pur u sempliċi jagħti lil-legatarju, minn dak in-nhar tal-mewt tat- testatur, jedd, li jista' jgħaddi għall-werrieta tal-istess legatarju, jew għal dawk li l-jeddijiet tagħhom ġejjin minnu, li jirċievi l-ħaġa mħollija lilu bil-legat." U ai termini tal-artikolu 726 (1) tal-Kap 12 - "Il-legatarju għandu jitlob lill-werriet il-pussess tal-ħaġa imħollija legat." Fil-każ Grace Bilke vs L-Avukat Dr Georgine Micallef Fava noe et deċiż fit-23 ta' Mejju 2008 ingħad hekk – "Wieħed irid ukoll jiftakar li l-proprjeta' tal-legat tgħaddi għand il-legatarju mal-ftuħ tas-suċċessjoni (ara f'dan is-sens Rev. Patri Franġisku Ovbiagele nomine vs Maria Hilda sive Hilda Lovegrove hawn fuq ċitata). interpretazzjoni li ngħatat lill-Artikolu 721(1) tal-Kodiċi Ċivili:" Fil-każ Mario Abela Camilleri et vs Rose Marie Abela Camilleri deċiż fit-18 ta' Lulju 2014 kompla jingħad hekk - Din il-Qorti tosserva li l-vertenza odjerna tinsab regolata b' dak li jgħidu l- Artikoli 721 u 726 tal-Kodiċi Ċivili, u ċioe` li l-proprjeta` ta' legat pur u sempliċi, bhalma huwa dak in ezami, jghaddi ghand il-legatarju mal-mewt tattestatur, u li l-legatarju ghandu jitlob il-pussess tal-legat minghand l-eredi. Kif ritenut fil-ġurisprudenza l-immissjoni fil-pussess tal-legat hija "ċ- ċavetta" tal-istitut kollu. Mal-mewt tat-testatur il-proprjeta` tal-legat pur u semplici tgħaddi għand il-legatarju li minn dak il-mument jiskatta d-dritt tiegħu li jikkonsegwixxi l-pussess ta' dak il-legat mill-eredi. "Il-liġi tipprovdi li kull legat pur u sempliċi jagħti lill-legatarju d-dritt li jirċievi l-ħaġa mħollija lilu b'legat. "Waqt li hu minnu li l-liġi tagħti d-dritt lil-legatarju li jiġi immess fil-pussess tal- oġġett lilu mħolli b'legat, dan il-jedd ma jistax jiġi interpretat li jfisser li l- proprjeta' ta' dak l-oġġett ma tkunx ghaddiet fil-persuna tal-legatarju fil-mument tal-mewt, jew li sakemm issir l-immissjoni fil-pussess, l-oġġett legat jibqa' proprjeta' tat-testaturi jew l-aventi kawża minnhom. "Din l-immissjoni fil-pussess għandha prinċipalment l-iskop li tistabilixxi defenittivament illi l-legatarju aċċetta l-legat lilu mħolli .… Fil-ġurisprudenza l- importanza u l-portata ta' din l-immissjoni hija enfatika u paċifika ....". Fil-każ Meniar Brignoli Khazaey Gharz Eddin vs Ralf Lupi et deċiż fil-5 ta' Novembru 2019 il-Qorti qalet hekk - "Żgur li l-liġi riedet illi l-legatarju, anke jekk isir effettivament proprjetarju tal- legat fil-mument tal-mewt tat-testatur, ma għandux id-disponibilita' sħiħa ta' l-oġġett lilu legat sakemm ma jiġix immess fil-pussess tiegħu mill-werrieta li minn naħa tagħhom sa dak il-mument ma jistgħux jiddisponu minnu proprju għaliex ikun tħalla lil ħaddieħor...... Il-legat ma jiġix trasferit ipso jure; u l-legatarju ma jistax jeżerċita ebda azzjoni kontra t-terzi fuq l-oġġett tal-legat qabel ma jkun sar il-pussessur tal-legat [PA Antonia Micallef Fava vs Carmelo Verzin]. Applikati dawn il-prinċipji għall-każ tal-lum, dan ifisser li r-rikorrenti hija meqjusa li saret proprjetarja tal-għalqa mħollija lilha b'legat sa mid-data tal-mewt ta' zijuha, u kwindi qabel ma daħal fis-seħħ il-Pjan Lokali in kwistjoni. Imbagħad sa mill-10 ta' Ġunju 2006 hija akkwistat id-dritt li titlob mingħand il-werrieta l- kunsinna tal-legat imsemmi, liema dritt ġie eżerċitat u effetwat wara d-dħul fis- seħħ tal-Pjan Lokali u ċioe' fit-3 ta' Jannar 2007. B'hekk kien biss wara din id- data li hija setgħet tieħu azzjoni fil-konfront ta' terzi rigwardanti l-għalqa. Ferm il-premess, imiss li jiġu evalwati t-talbiet tar-rikorrenti u l-eċċezzjonijiet sollevati dwarhom. Fl-ewwel talba tagħha r-rikorrenti qegħda titlob lill-Qorti tiddikjara li r- riżoluzzjoni parlamentari li bis-saħħa tagħha sar il-Pjan Lokali tat-3 t'Awissu 2006 biddlet id-destinazzjoni tal-porzjon tal-proprjeta' tar-rikorrenti tal-kejl superfiċjali ta' 631 m2 minn art fabbrikabbli għal art li hija ta' mportanza jew sensittivita bioloġika jew għal art li hija Spazju Miftuħ Pubbliku (Public Open Fl-ewwel lok kif diġa' aċċennat mill-Qorti fis-sentenza preliminari tagħha tal-21 ta' Ġunju 2013, ma kien hemm ħtieġa ta' ebda liġi jew riżoluzzjoni parlamentari għad-dħul fis-seħħ tal-Pjan Lokali in kwistjoni. Għaldaqstant l-evalwazzjoni ta' din it-talba u t-talbiet sussegwenti ser issir direttament fil-kuntest tal-Pjan Lokali Mill-provi mressqa rriżulta li mill-għalqa sħiħa tar-rikorrenti, qabel id-dħul fis- seħħ tal-Pjan Lokali, il-porzjon ta' kejl 631 m2 kienet parzjalment indikata għall- proġettazjoni ta' triq u parzjalment indikata f'żona ta' vilel semi-detached inkluż front garden ta' 6 metri. Skont dak l-istess pjan regolatur l-art proġettata għal triq kienet ta' kejl ta' 280 metri kwadri filwaqt li l-art sitwata fiż-żona residenzjali kienet ta' kejl ta' 351 metri kwadri. Il-bqija tal-għalqa tar-rikorrenti kienet taqa' barra miż-żona ta' żvilupp. Il-Pjan Lokali tal-2006 affetwa l-porzjon tal-art ta' kejl 631 m2 peress li għalkemm baqgħet inkluża fil-limitu ta' l-iżvilupp, din ġiet klassifikata biex titħalla Public Open Space. Isegwi għalhekk li l-ewwel talba tar-rikorrenti hija pruvata. Fit-tieni talba, r-rikorrenti qegħda titlob lill-Qorti tiddikjara li l-Pjan Lokali tal- 2006 in kwistjoni huwa null u bla effett in kwantu leżiv tad-drittijiet fundamentali tagħha kif protetti bl-artikolu 37 (1) (a) u 37 (1) (b) tal-Kostituzzjoni kif ukoll l- artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-istess Konvenzjoni kif inkorporati fil-Kap 319 tal-Liġijiet ta' Malta. (a) Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni L-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni jipprovdi hekk - (1) Ebda proprjetà ta' kull xorta li tkun ma għandu jittieħed pussess tagħha b'mod obbligatorju, u ebda nteress fi jew dritt fuq proprjetà ta' kull xorta li tkun ma għandu jiġi miksub b'mod obbligatorju, ħlief meta hemm disposizzjoni ta' liġi applikabbli għal dak it-teħid ta' pussess jew akkwist – (a) għall-ħlas ta' kumpens xieraq; (b) li tiżgura lil kull persuna li tippretendi dak il-kumpens dritt ta' aċċess lil qorti jew tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'liġi sabiex jiġi deċiż l-interess tagħha fi jew dritt fuq il-proprjetà u l-ammont ta' kull kumpens li għalih tista' tkun intitolata, u sabiex tikseb ħlas ta' dak il-kumpens;" L-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni jipprovdi li – "Kull persuna naturali jew persuna morali għandha dritt għat-tgawdija paċifika tal-possedimenti tagħha. Ħadd ma għandu jiġi ipprivat mill-possedimenti tiegħu ħlief fl-interess pubbliku u bla ħsara tal-kundizzjonijiet provduti bil-liġi u bil- prinċipji ġenerali tal-liġi internazzjonali. Iżda d-disposizzjonijiet ta' qabel ma għandhom b'ebda mod inaqqsu d-dritt ta' Stat li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu ta' proprjetà skont l-interess ġenerali jew biex jiżgura l-ħlas ta' taxxi jew kontribuzzjonijiet oħra jew pieni." Huwa paċifiku li l-Istat għandu d-dritt u l-obbligu li jippromulga l-liġijiet li jidhirlu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjeta' skont l-interess ġenerali. Infatti l-Istat għandu f'idejh diskrezzjoni wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu meħtieg fl-interess ġenerali u sabiex jistabilixxi liema huma dawk il-miżuri meħtieġa għall-ħarsien tal-interess ġenerali. Dawn il-prinċipji japplikaw ukoll għall-miżuri li jieħu l-Istat (fosthom bil-Pjani Lokali tal-2006) sabiex jipproteġi l-ambjent naturali fl-interess ġenerali. Fl-estratt mill-Pjan Lokali mertu tal-proċeduri odjerni jingħad hekk28 - Fid-dawl ta' dan il-Qorti hija sodisfatta li l-miżura li ħa l-Istat sabiex jipprovdi u jipproteġi l-ispazji miftuħin għall-pubbliku - li ormai huma ferm limitati qalb iż- żoni żviluppati - għandha għan leġittimu. Konsegwentement, l-inklużjoni ta' artijiet, fosthom dik tar-rikorrenti għal dan il-għan hija meqjusa li saret fl-interess ġenerali komunitarju. Inoltre ma jirriżultax li hemm xi projbizzjoni fil-liġijiet nostrali sabiex l-Istat jikklassifika art bħala Public Open Space u għalhekk huwa meqjus li l-Ministru konċernat kellu s-setgħa li jikklassifika art bħala Spazju Miftuħ għall-Pubbliku. Fil-każ Trimeg Limited vs Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar deċiż mill-Qorti Kostituzzjonali fl-14 ta' Mejju 2010 ingħad hekk – Din il-Qorti tikkondividi sostanzjalment dak li l-ewwel Qorti aċċennat għalih f'din il-parti tas-sentenza tagħha u bħalha tafferma li s-soċjeta` Trimeg ma rnexxiliex tipprova li l-iskedar tal-art in kwistjoni ma sarx fl-interess ġenerali. Anke jekk baqa' parti żgħira minn biċċa art jew area li għandha tiġi protetta għal xi raġuni – ekoloġika, arkeoloġika, arkitettonika ecc. – il-protezzjoni ta' dik il- biċċa tibqa' xorta waħda fl-interess ġenerali......" Anke fil-każ Michael Debono Ltd et vs Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar deċiż fis-7 t'April 2014 u konfermat mill-Qorti tal-Appell fis-27 ta' Mejju 2016 fir-rigward ta' Strategic Open Gaps li ġiet klassifikata fihom l- art tas-soċjetajiet rikorrenti bil-Pjan Lokali tal-2006, il-Qorti qalet hekk – "Hu pożittiv li jkun hawn żoni ta' strategic open gaps, fejn ma jkunx jista' jsir żvilupp. Il-qorti m'għandix dubju li l-klassifikazzjoni tas-sit ta' MDL ma' oħrajn bħala strategic open gaps saret fl-interess ġenerali tal-komunita'. Fil-każ Allan Messaoudi vs Sweden (10842/84) deċiż fil-25 ta' Ottubru 1989, il- Qorti Ewropea osservat: M'huwiex il-kompitu tal-qorti li tindaga jekk kienx hemm alternattivi oħra. Fil- każ Mellacher v Austria (1989) il-Qorti Ewropea, f'każ li kien jitratta liġi relatata ma' kirjiet, osservat: Madankollu, dawn id-drittiijiet u obbligi tal-Istat huma kontro-bilanċjati bid- drittijiet taċ-ċittadini li jgawdu l-proprjeta' tagħhom. Għalhekk kwalunkwe interferenza mill-Istat fit-tgawdija tagħhom għandha tkun waħda propozjonata li ma tgħabbix liċ-ċittadin b'piżijiet sproporzjonati u eċċessivi. Fis-sentenza ta` Amato Baker vs Malta29 deċiż fil-15 ta` Settembru 2009 il- Qorti Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem qalet hekk :- "56. L-istess prinċipji japplikaw għall-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni. Sostanzjalment permezz tal-proċeduri odnerni r-rikorrenti qegħda tilmenta li l- Istat interferixxa b'mod anti-kostituzzjonali fit-tgawdija tad-drittijiet proprjetarji tagħha, senjatament id-drittijiet utendi, fruendi u abutendi meta bis-saħħa tal-Pjan Lokali in kwistjoni unilateralment wettaq esproprjazzjoni de facto tal-proprjeta' tagħha mingħajr kumpens. Issostni li l-Pjan Lokali ma jikkontemplax speċifikatament it-teħid ta' pussess jew akkwist ta' proprjeta' fl-interess pubbliku u inoltre neħħielha d-dritt li tiżviluppa din l-art bla ma tħallset kumpens xieraq. L-ilment l-ieħor tar-rikorrenti huwa li l-Pjan Lokali mertu tal-proċeduri odjerni ma jassigurax li kull min jippretendi kumpens ikollu dritt t'aċċess għall-Qorti jew tribunal indipendenti u mparzjali mwaqqaf b'liġi sabiex jiġi deċiż l-interess tagħha fi jew dritt fuq il-proprjetà u l-ammont ta' kull kumpens li għalih tista' tkun intitolata, u sabiex tikseb ħlas ta' dak il-kumpens;" F'dan l-istadju l-Qorti tirreferi għall-ġurisprudenza in materja sabiex minnhom tislet kunsiderazzjonijiet għall-każ odjern - (a) Fil-każ suċċitat Trimeg Limited vs Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar, l-Awtorita' msemmija permezz t'Avviż fil-Gazzetta tal-Gvern iddikjarat li kienet qegħda tinkludi fil-lista ta' Proprjeta' Skedata skont l-Att dwar l-Ippjanar u l-Iżvilupp, proprjeta' tas-soċjeta' rikorrenti ġewwa Is-Siggiewi bħala parti mill-valley protection zone u l-buffer zone taghha ta' Livell 4. Kostituzzjonali ikkunsidrat il-lanjanza dwar jekk l-iskedar mingħajr il-ħlas ta' Hija qalet hekk - kumpens kienx jikser id-dritt ta' Trimeg Limited għat-tgawdija ta' ħwejjiġha. Fil-fehma ta' din il-Qorti l-iskedar in kwistjoni ċertament ma jistax jitqies bħala teħid de jure tal-proprjeta` u lanqas u bħala esproprju de facto għaliex Trimeg baqgħet dejjem fil-pussess u t-titolu shih tal-art in kwistjoni, u dejjem baqgħet tista' tagħmel dak l-użu minnha – primarjament użu agrikolu – li kienet tagħmel qabel. Ċertament ukoll, l-iskedar impona fuq l-art restrizzjoni akbar milli kellha fuqha qabel, ċioe` id-desinjazzjoni ta' white area. Dan għaliex jekk qabel kien hemm il-possibbilta` li d-desinjazzjoni ta' white area tinbidel biex ikun jista' jsir żvilupp sħiħ tal-art, bl-iskedar taħt livell 4 AEI/SSI il-possibbilta` ta' żvilupp ġiet ristritta għal 'small to medium scale physical development' u dan taħt ċerti kundizzjonijiet indikati fil-paragrafu 15.40 (paġna 102) tal- Explanatory Memorandum tal-Pjan ta' Struttura. Is-setgħa mogħtija mil-liġi tal-Ippjanar lil MEPA biex tiskeda proprjeta` huwa wieħed mill-għodod mogħtija lilha biex tkun tista' effettivament tipproteġi l-ambjent u dak kollu li għad fadal, li, għal raġuni leġittima, għandu jiġi salvagwardat għall-ġenerazzjonijiet preżenti u futuri. Dan għal ġid komuni u fl- interess ġenerali. Ċertament meta proprjeta` tiġi skedata bilfors li dan iġib interferenza mat-tgawdija tal-possedimenti, imma dan jikkostittwixxi biss kontroll ta' użu ta' possedimenti, u l-istat, skond il-proviso tal-Art. 1 tal-Ewwel Protokoll imsemmi, għandu d-dritt li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu ta' proprjeta` skond l-interess ġenerali. Fl-eżerċizzju ta' dan id-dritt l-Istat igawdi marġini pjuttost wiesgħa ta' diskrezzjoni diment li l-użu li jsir minn dan id-dritt jkun leġittimu u ma jkunx oppressiv. Kif ġie osservat: Din il-Qorti jidhrilha li d-dictum tal-ewwel Qorti msemmi fil-paragrafu 26 supra li donnu jimplika li f'kull każ ta' skedar għandu jitħallas kumpens, huwa, bir-rispett kollu, azzardat għaliex kif sewwa rrimarka l-Avukat Ġenerali, huwa ġeneriku wisq. Mhux eskluż li jista' jkun hemm każijiet, pjuttost eċċezzjonali, ta' skedar li jkunu jiġġustifikaw il-ħlas ta' kumpens lis-sid, jekk ikun jirriżulta li nkiser il-bilanċ ġust bejn id-dritt tal-interess ġenerali u bejn id-dritt tal-individwu billi intefa' fuq dan tal-aħħar piż sproporzjonat. Hekk, per eżempju, wieħed jista' jimmaġina sitwazzjoni fejn, wara li jkunu nħarġu l-permessi kollha biex tinbena biċċa art, jirriżulta waqt it-tħaffir li hemm taħt hemm nekropoli sħiħa li għandha tiġi protetta billi jigu revokati l-permessi u l-art tiġi skedata. Fil-każ in diżamina, u għalhekk biex wieħed jiġi għall-każ konkret, mhux kontestat li Trimeg akkwistat l-art in kwistjoni meta kienet desinjata bħala white area u għalhekk f'sitwazzjoni ta' inċertezza jekk qatt setax joħroġ permess ta' bini fuqha. Il-ħsieb ta' Trimeg kien li jiżviluppawha għall-bini, għax deherilhom li kien hemm probabbilta` li jinhargilhom tali permess minhabba li l-istess art kienet ċirkondata bi żvilupp edilizju. Fi kliem iehor, l-għan tas-soċjeta` kien dak ta' spekulazzjoni kummerċjali. Hija akkwistat l-art bil-prezz ta' sittin elf Lira Maltija f'Jannar 1988, u mill-atti jirriżulta li l-Perit tagħhom jistma li l-istess art ghandha valur fis-suq ta' madwar ħames miljun Liri Maltin li kieku inħarġulha permessi għall-bini. Fil-fehma konsiderata ta' din il-Qorti, Trimeg ma kellhiex stennija leġittima li jinħarġulha l-permessi fil-bini għaliex l-art li akkwistat kienet taf li kienet desinjata bħala white area bl-inċertezza kollha assoċjata ma' din id- desinjazzjoni. Ma xtratx art fabrikabbli li wara tneħħielha l-permess tal-beni. Hija xtrat art b'potenzjal inċert ta' żvilupp. L-iskedar fil-livell imsemmi irrestrinġa dan l-potenzjal inċert ta' żvilupp. L-iskedar irriżulta li sar għal skop leġittimu mingħajr ma jirriżulta li tpoġġa fuq Trimeg xi piż sproporzjonat għaliex hija qatt ma kienet akkwistat "dritt" jew almenu stennija leġittima li fuq l-art jinħarġu permessi għall-bini. Għalhekk f'dan il-każ ma jistax jingħad li hemm xi dritt ta' kumpens. F'dawn iċ-ċirkostanzi isegwi li l-appelli tal-Avukat Ġenerali u tal-Awtorita` huma ġustifikati u qegħdin jintlaqgħu." B'hekk il-Qorti Kostituzzjonali f'dak il-każ kienet irrevokat dik il-parti tas- sentenza li fiha kien instab ksur ta' drittijiet fundamentali u sabet minflok li l- iskedar tal-proprjeta` ta' Trimeg Limited ma jiksirx id-dritt għat-tgawdija ta' ħwejjiġha kif protett mill-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u mill-Artikolu 1 tal- Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni. (b) Imbagħad fil-każ Frijns vs Netherlands deċiż mill-Qorti Ewropea fit-13 ta' Novembru 200830 il-proprjeta' in kwistjoni kienet oriġinarjament intiża ghall-agrikoltura, eventwalment ġiet klassifikata bħala art żvilupabbli pero' snin wara l-Awtoritajiet kompetenti kienu reġgħu ikklassifikaw l-art bħala waħda agrikola. Il-Qorti ċahdet l-ilment tar-rikorrent għax qieset li kienet deċiżjoni u riskju tal-applikanti li ma bnewx meta setgħu u għalhekk il-bdil fid-destinazzjoni tal-art mingħajr kumpens ma kinitx miżura sproporzjonata. Il-Qorti qalet hekk - 30 Din is-sentenza kienet dwar l-ammissibilita' tal-applikazzjoni quddiem dik il-Qorti (ċ) Fil-każ suċċitat Michael Debono Ltd et vs Awtorita' ta' Malta dwar l- Ambjent u l-Ippjanar31 il-Qorti kkonkludiet li l-inklużjoni tal-proprjeta` tas- soċjetajiet rikorrenti fi Strategic Open Gap kien jekwivali għal kontroll ta' użu ta' art, u ma ħoloqx bilanċ ġust bejn l-interessi tas-sid u dak tal-pubbliku bi ksur tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea. Dan il-ksur pero' nstab biss fir-rigward ta' dik il-parti tal-proprjeta' li fuqha kien diġa hemm fabbrika mibnija. Dan peress li tali fabbrika kienet inbniet wara l-ħruġ regolari ta' permess ta' żvilupp snin qabel ma ġie fis-seħħ il-Pjan Lokali u li għalhekk fil- fehma tal-Qorti s-soċjeta' rikorrenti kienet meqjusa li kellha aspettativa leġittima li f'dik il-parti tal-art fejn inbniet il-fabbrika, ikun jista' jsir żvilupp skont il- policies li japplikaw għal Outside Development Zones (kif kienet klassifikata l- art qabel ma' ġiet meqjusa Strategic Open Gap). Madankollu ebda ksur ta' drittijiet fundamentali ma nstab fuq dik il-parti ta' l-art li fuqha ma kien hemm ebda bini minkejja li spiċċat ukoll klassifikata bħala Strategic Open Gap. qalet l-ewwel Qorti dwar din l-parti ta' l-art - "m'hemmx dubju li l-presenza tal-fabbrika m'hijiex garanzija u wisq inqas jagħti xi dritt li fuq il-kumplament tal-art ta' MDL jista' jsir bini. F'dan ir-rigward ma ngħatatx prova li meta ħareġ il-pjan lokali kien diġa jeżisti permess ta' żvilupp fuq l-art mhux żviluppata." 31 Dan kien każ ċivili ta' stħarriġ ġudizzjarju ta' egħmil amministrattiv marbut ma' lanjanzi ta' ksur ta' drittijiet fundamentali Applikati dawn il-prinċipji għall-fattispeċje tal-każ odjern, kif irriżulta mill- provi, qabel ma daħal fis-seħħ il-Pjan Lokali tal-2006, il-porzjon art mertu tal- proċeduri odjerni ta' kejl 631m2 kienet strixxa ta' art agrikola li tifforma parti miż-żona tal-iżvilupp in kwantu għal 280 m2 li jaqgħu f'area għal formazzjoni tat-toroq u in kwantu għal 351 m2 li jaqgħu f'żona residenzjali senjatament adebiti għal bini ta' vilel semi-detached. Madankollu l-Qorti hija tal-fehma li ma hemm ebda leżjoni tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti kif protetti bl-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenjoni. L-introduzzjoni tal-Pjan Lokali mpunjat, fl-ewwel lok ma jistax jitqies li jammonta għal teħid tal-għalqa tar-rikorrenti, la de jure u lanqas de facto stante li effettivament ir-rikorrenti baqgħet f'kull ħin fil-pussess tal-għalqa li fuqha żammet ukoll it-titolu ntier fuq l-art. Intwera wkoll mill-provi li fil-perjodu kollu bejn l-1988 (meta ġie fis-seħħ it-TPS 1988) u l-2006 (meta ġie fis-seħħ il-Pjan Lokali in kwistjoni) "the area remained Infatti fuq l-art mertu tal-kawża la qatt kienu ntalbu u lanqas inħarġu permessi għall-bini u lanqas instabet xi applikazzjoni pendenti għall- iżvilupp quddiem l-Awtorita' ta' Malta għall-Ambjent u l-Ippjanar. B'hekk kemm qabel u anke wara l-ħruġ tal-Pjan Lokali, l-għalqa kienet u baqgħet utilizzabbli għal skop agrikolu. Ukoll bħala fatt, peress li r-rikorrenti ġiet immessa fil-pussess tal-art wara d-dħul fis-seħħ tal-Pjan Lokali, ma kienx possibbli għaliha li tressaq applikazzjoni għall- iżvilupp ta' l-art, li kieku hi hekk riedet. Madankollu fuq dikjarazzjoni tagħha stess fl-atti tal-kawża, hija ma kellha ebda nteress li tiżviluppa l-għalqa mertu tal- proċeduri odjerni iżda l-uniku nteress tagħha kien wieħed ta' lukru u ċioe' li tbiegħa kif inhi u tagħmel qliegħ minnha. Dawn il-konsiderazzjonijiet fattwali isaħħu l-fehma tal-Qorti li ma tirriżulta ebda aspettativa leġittima tar-rikorrenti dwar l-iżvilupp tal-art li timmerita l- protezzjoni tad-drittijiet proprjetarji tagħha skont l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni. Huwa konċess li l-introduzzjoni tal-Pjan Lokali mpona restrizzjonijiet fuq l- artijiet fiż-żona in kwistjoni li qabel kienu jaqgħu f'żona ta' żvilupp u li issa ġew dikjarati bħala Spazju Miftuħ għall-Pubbliku għalkemm xorta f'żona ta' żvilupp. Madankollu huwa doveruż għall-Qorti li tanalizza dawn ir-restrizzjonijiet fil- kuntest speċifiku tal-art mertu tal-proċeduri odjerni: (i) Fir-rigward tal-porzjon tal-art tal-kejl 280 m2 li, kif intwera kien jaqa' f'żona ta' formazzjoni ta' toroq qabel ma daħal fis-seħħ il-Pjan Lokali, il-Qorti tissottolinea li huwa l-Gvern li li għandu d-dritt u d-dmir li jfassal u jippjana tali proġettar ta' toroq. Ebda ċittadin m'għandu dritt jippretendi li għax l-art tiegħu kienet f'xi żmien tifforma parti minn żona għal formazzjoni tat-toroq, allura bi dritt, din għandha tibqa' dejjem hekk. Dan għaliex l-esiġenzi tal-komunita' jistgħu jinbidlu minn żmien għal żmien. Fil-fatt jekk fil-każ odjern l-Istat iddeċieda fl-2006 li żona li qabel kienet intiża li sservi għall-formazzjoni ta' toroq issa kellha tibda titqies bħala Spazju Miftuħ Pubbliku din hija meqjusa ġustifikabbli bħala parti mid-diskrezzjoni wiesgħa li għandu l-Istat biex jaġixxi fl-interess ġenerali tal-komunita' mingħajr l-obbligu li joffri kumpens lis-sid li preċedentement l-art tiegħu kienet tifforma parti miż-żona ta' formazzjoni tat- Di piu' m'għandhomx lanqas jiġu skartati l-konstatazzjonijiet li saru mill-perit Joseph Saliba Mizzi fir-rapport tiegħu – u li ma ġewx kontradetti – fejn huwa qal li anke fiż-żmien tal-iskema TPS 1988 u kwindi qabel id-dħul fis-seħħ tal-Pjan Lokali tal-2006, din il-porzjon art ta' 280 m2 diġa' kellha mpatt limitat f'termini ta' għoti ta' valur lil artijiet adjaċenti. Huwa qal hekk – (ii) Anke fir-rigward tal-porzjon art tal-kejl ta' 351 m2, li qabel ma daħal fis-seħħ il-Pjan Lokali kienet tifforma parti miż-żona ta' żvilupp għal vilel, huwa paċifiku kif intwera mill-provi, li minħabba d-daqs u l-kejl tagħha, din l-art waħedha ma kinitx żviluppabbli għax il-qisien tagħha ma kinux jissodisfaw il-kriterji tal-bini ta' vilel applikabbli għaż-żona fl-epoka. Inoltre, għalkemm il-perit tar-rikorrenti b'mod ġeneriku ssottometta li din il-porzjon art kelha potenzjal li sservi bħala faċċata għal żvilupp ta' proprjeta' adjaċenti li kieku din kellha tiġi żviluppata, mill-provi u pjanti mressqa ntwera mod ieħor. Kif ikkonstata b'mod għal darb'oħra mhux kontradett il-perit Joseph Odoh - Fid-dawl ta' dawn il-konstatazzonijiet il-Qorti tqis li hija aktar realistika l- valutazzjoni tal-art li ngħatat mill-perit Spiteri għal qabel u wara l-Pjan Lokali u ċioe' €209,300 u €126,000 rispettivament. Għadaqstant il-Qorti tqis li komplessivament ma mmanifestawx ruħhom ċirkustanzi tali fil-każ odjern li, b'riżultat tad-dħul fis-seħħ tal-Pjan Lokali tal- 2006, ħolqu żbilanċ sproporzjonat bejn l-interess ġenerali u d-drittijiet proprjetarji tar-rikorrenti. Mhuwhiex kwindi ġustifikat l-għoti ta' xi kumpens lir- rikorrenti biex tagħmel tajjeb għal xi nuqqas. Bażat anke fuq il-prinċipji riżultanti mill-ġurisprudenza suċċitata, il-każ odjern non si tratta ta' xi sitwazzjoni fejn ir- rikorrenti kien inħarġilha xi permess ta' żvilupp li kkonċedielha l-aspettativa leġittima li tibni l-art biex imbagħad wara l-effett ta' tali permess inġieb fix-xejn bil-ħruġ tal-Pjan Lokali. Imma anzi mmanifestat ruħha sitwazzjoni fejn sa minn qabel Awissu 2006, nonostante li l-art mertu tal-proċeduri odjerni kienet tinsab f'żona ta' żvilupp, din xorta kienet afflitta minn inċertezza sostanzjali dwar il- potenzjal reali tagħha għall-iżvilupp. U fuq kollox, la għal tant snin l-art ma ġietx żviluppata meta kienet għadha klassifikata f'żona ta' żvilupp, il-bdil fid-destinazzjoni tal-art mingħajr kumpens meta daħal fis-seħħ il-Pjan Lokali ma hijiex meqjusa miżura sproporzjonata. Għal kull buon fini jingħad ukoll li l-fatt waħdu li kien hemm żmien fil-kors tal- kawża meta l-Awtoritajiet kompetenti, in vista' tal-proċess ta' reviżjoni tal-Pjani Lokali li kien qiegħed isir, kienu qed jikkunsidraw jekk l-art proprjeta' tar- rikorrenti għandhiex terġa tiddaħħal fiż-żona ta' żvilupp ma jimpinġix fuq il- kunsiderazzjonijet ta' din il-Qorti magħmula fil-kuntest ta' ksur ta' drittijiet In fine, u għal fini tal-artikolu 37 (1) (b) tal-artikolu 37 il-Qorti tqis li fir-rigward tal-pretensjoni tagħha għal ħlas ta' kumpens hija kellha l-aċċess, kif fil-fatt ġara, għall-Qorti li hija ndipendenti u mparzjali li eżaminat it-talbiet tagħha dwar il- proprjeta' nkluż il-pretensjoni għall-ħlas ta' kumpens minnha vantat. Għal dawn il-motivi l-Qorti ssib li ma hemmx ksur tal-artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni fil- (b) L-artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni Fit-tieni talba tagħha r-rikorrenti tressaq ilment ai termini tal-artikolu 6 tal- Konvenzjoni li jipprovdi li – "Fid-deċiżjoni tad-drittijiet ċivili u tal-obbligi tiegħu jew ta'xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa ntitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'liġi. għandha tingħata pubblikament iżda l-istampa u l-pubbliku jista' jiġi eskluż mill- proċeduri kollha jew minn parti minnhom fl-interess tal-morali, tal-ordni pubbliku jew tas-sigurtà nazzjonali f'soċjetà demokratika, meta l-interessi tal- minuri jew il-protezzjoni tal-ħajja privata tal-partijiet hekk teħtieġ, jew safejn ikun rigorożament meħtieġ fil-fehma tal-qorti f'ċirkostanzi speċjali meta l- pubbliċità tista' tippreġudika l-interessi tal-ġustizzja." Il-Qorti tqis li fid-dawl tal-fattispeċje tal-każ, dan l-ilment huwa nfondat fil-fatt u fid-dritt għax ir-rikorrenti, kif diġa' ngħad anke fil-kuntest tal-artikolu 37 tal- Kostituzzjoni, qatt ma ġiet imċaħħda minn aċċess għall-Qorti ndipendenti u mparzjali. Konsegwentement anke l-ilment tar-rikorrenti ai termini ta' dan l-artikolu sejjer jiġi respint. Għalhekk it-tieni talba tar-rikorrenti ser tiġi miċħuda. U ġjaladarba t-talbiet rimanenti tar-rikorrenti huma subordinati għal u konsegwenzjali għal din it-tieni talba, anke dawn ser jiġu miċħuda. Għall-istess raġunijiet il-bqija tal-eċċezzjonijiet tal-Ministru ntimat ser jintlaqgħu. Għal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi – Tilqa' t-tielet eċċezzjoni tal-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l- Ippjanar u tiddikjaraha li mhijiex leġittimu kontradittur għat-talbiet tar- rikorrenti u għalhekk tilliberaha mill-osservanza tal-ġudizzju; Tiċħad l-ewwel eċċezzjoni tal-bqija tal-intimati; Tilqa' t-tieni u t-tielet eċċezzjoni tal-bqija tal-intimati ħlief l-intimat Onorevoli Ministru responsabbli għall-Ambjent u tiddikjara li dawk l- intimati m'għandhomx relazzjoni ġuridika mar-rikorrenti u li mhumhiex leġittimi kontraditturi għat-talbiet tagħha u għalhekk tilliberahom mill- osservanza tal-ġudizzju; Tilqa' tal-eċċezzjonijiet responsabbli għall-Ambjent; Tilqa' l-ewwel talba tar-rikorrenti iżda tiċħad il-bqija tat-talbiet tagħha bl-ispejjeż kontra tagħha. Onor. Dr. Miriam Foo Thiang Jooi LL.D. Imħallef Victor Sapiano Dep. Reġ.