Seduta ta' nhar il-Gimgha 25 ta' Novembru 2016 Emidio u Catherine konjugi Midolo; Victor u Gorgina konjugi Gravina; Martin u Victoria konjugi Gravina; Francis u Felicia konjugi Gravina v. Kummissarju tal-Artijiet u Direttur Estates Management Dan huwa appell maghmul mir-rikorrenti minn sentenza [is- sentenza appellata] moghtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili fis-sede Kostituzzjonali taghha tat-23 ta' Mejju 2016, li permezz taghha dik il- Qorti iddecidiet il-kawza billi, wara li astjeniet milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tat-talba biex il-konvenuti jersqu ghall-kuntratti pubblici u ghall- hlas tal-prezz gust in vista tal-fatt li fil-mori gew ippubblikati l-kuntratti finali li ikkonkludew il-process tal-esproprijazzjoni bejn il-kontendenti fis- 16 ta' Gunju 2014, u wara li dwar l-imghaxijiet dovuti cahdet l-eccezzjoni preliminari u l-eccezzjoni numru 2(ii) tal-intimati, laqghet l-eccezzjoni numru 2(i) tal-intimati li permezz taghha dawn eccepew illi "kwalunkwe dewmien fl-eghmil tar-rivalutazzjoni ta' l-art jahdem favur is-sidien billi huma jispiccaw biex jibbenefikaw mill-awmenti fil-valur ta' l-art fil- perjodu relattiv kif ukoll minn imghaxijiet u ghalhekk tali dewmien ma jikkaguna l-ebda danni wisq inqas ksur ta' drittijiet fondamentali lir- rikorrenti", u cahdet it-talba attrici ghal interessi ulterjuri kif mitluba fir- rikors promotorju u kif postulati fir-rikors tal-31 ta' Lulju 2014. L-ispejjez gew akkollati in kwantu ghal terz (1/3) a karigu tal-atturi Fis-sena 1983 il-Kummissarju tal-Artijiet [il-Kummissarju] ha l- pussess fiziku ta' zewg artijiet tar-rikorrenti u fis-sena 1983 giet pubblikata d-dikjarazzjoni presidenzjali; fis-sena 2006 regghet giet pubblikata dikjarazzjoni presidenzjali dwar l-istess artijiet. offrut mill-Kummissarju kien fl-ammonti ta' €90,566 u €176,284. Fis-sena 2009 il-Bord tal-Arbitragg dwar Artijiet [il-Bord] illikwida l- kumpens ghal dawn l-artijiet fl-ammonti ta' €450,996.68 u €877,707.89, Il-quantum ta' dan il-kumpens gie eventwalment konfermat mill-Qorti tal-Appell. f'wiehed minnhom, li jirrigwarda wahda mill-artijiet, il-Kummissarju trasferixxa lir-rikorrenti l-imsemmi ammont ta' €450,996.68, flimkien mal- ammont ta' €16,678.78 rapprezentanti imghax li iddekorra fuq l- ammont 1 offrut mill-Kummissarju u li kien gie iddepozitat il-bank u l- ammont ta' €422,943.33 rapprezentanti 5% tal-ammont tal-medja bejn l- ammont offrut mill-Kummissarju u l-ammont likwidat mill-Bord skont l- emendi introdotti fil-Kap. 88 fis-snin 2002 u 2006 u, precizament skont l- Iskeda numru 3 tal-istess Kap; fil-kuntratt l-iehor li jirrigwarda l-art l-ohra, il-Kummissarju ittrasferixxa ta' ta' €31,386.53 imghax li iddekorra fuq l-ammont offrut mill-Kummissarju u li kien gie depozitat il-Bank u l-ammont ta' €822,258.14 rapprezentanti 5% tal- ammont komputat skont l-imsemmija Skeda. Wara li, fil-mori tal-kawza, gew pubblikati l-kuntratti fuq indikati u saru l-hlasijiet tal-ammonti wkoll fuq indikati, il-kawza pprosegwiet limitatament ghat-talba tar-rikorrenti sabiex jinghataw imghax ulterjuri li, skont huma, kien messhom hadu oltre dak li kienu hadu mal- pubblikazzjoni tal-istess kuntratti. Ir-rikorrenti jsostnu illi fid-data li fiha l-Kummissarju kien ha l- pussess tal-artijet de quo fis-sena 1983, kienet il-prassi li, ghad- finalizzat il-process imghaxijiet bir-rata ta' 5% fis-sena fuq il-kumpens likwidat mill-Bord, Ghalhekk jghidu li l-emendi fil-Kap. 88 li saru fis-snin 2002 u 2006 jivvjolaw id-drittijiet taghhom kif protetti kemm mill-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni, kif ukoll mill-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropeja dwar id-Drittijiet tal-Bniedem [il-Konvenzjoni]. Ta' relevanza ghal dan l-appell hija wkoll d-depozizzjoni ta' Margaret Ghio rapprezentanti tal-Kummissarju u li ilha zmien twil 2 tahdem fid-Dipartiment tal-Artijiet. Din tispjega hekk: "Dak iz-zmien [qabel ma dahlu l-emendi fis-snin fuq indikati] il-prattika kienet li jithallas 5% fuq l-ammont jew offrut jew skont id-decizjoni tal- Bord. Kienet prattika, ma kinitx fil-ligi..… Kienet prattika kostanti, ibbazata minhabba l-imghaxijiet li kienu jaghu l-banek f'dak iz-zmien." L-ewwel Qorti waslet ghad-decizjoni taghha tat-23 ta' Mejju 2016, a bazi tas-segwenti konsiderazzjonijiet: "Margaret Ghio, prodotta mir-rikorrenti, xehdet a fol 100 – 101 illi hija kienet ila tahdem id-Dipartiment tal-Artijiet u tlettax -il sena u nofs jew erbatax il-sena, u qabel ma dahhlu fis-sehh l-emendi tal-ligi rigward il-kalkolu tal-imghaxijiet il-prattika kienet illi jithallas 5% fuq l- ammont jew offrut jew likwidat mill-Land Arbitration Board. Ghalkemm dan ma kienx jirrizulta mil-ligi, din kienet il-prattika kostanti tad-Dipartiment, ibbazata fuq l-imghaxijiet li kienu jaghtu l-banek dak iz-zmien. Xehdet illi l-imghax ikun dekoribbli mid-data ta' meta jkun dahal fuq l-art il-Gvern sad-data tal-publikazzjoni tal-kuntratt. "In-Nutar Dottor Marisa Stagno Navarra Bouvet, Assistent Direttur fis-sezzjoni tal- Kuntratti tal-Gvern, prodotta mill-intimati xehdet permezz ta' affidavit a fol 144 – 147 illi z-zewg artijiet in kwistjoni kienu gew esproprjati permezz ta' avviz fil-Gazzetta tal-Gvern bin- numru 638 datat 21 ta' Awissu 1998. Spjegat illi dawn l-artijiet kienu mehtiega ghal twessiegh ta' toroq. Permezz ta' zewg dikjarazzjonijiet tal-President tal-21 ta' Dicembru 2005 l-istess zewg porzjonijiet ta' art gew dikjarati mehtiega ghal skop pubbliku. "Kompliet illi l-kumpens li kien lest li joffri l-Gvern ghat-tehied ta' dawn l- artijiet kien ta' €90,566.03 u €176,284 rispettivament u dan skont stima ta' perit li giet ippublikata mad-dikjarazzjoni tal-President. Permezz ta' zewg sentenzi tal-Bord ta' Arbitragg dwar Artijiet li nghataw fl-4 ta' Gunju 2009, il-kumpens dovut fuq dawn l-artijiet gie iffissat mill-Bord fl- ammont ta' €877,707.89 u €450,996.68 rispettivament. Eventwalment, permezz ta' zewg sentenzi datati 28 ta' Marzu 2014, il-Qorti tal-Appell ikkonfermat s-sentenza tal-Bord. "Fis-16 ta' Gunju 2014 gew iffirmati zewg kuntratti bejn il-Kumissarju tal- Artijiet u r-rikorrenti permezz ta' liema kuntratt il-Gvern ikkumpensa lir- rikorrenti ghat-tehid tal-art taghhom fl-ammonti iffissati mill-Bord ta' Arbitragg dwar Artijiet. F'dawn l-istess kuntratt gie dikjarat ukoll illi r- rikorrenti kienu qieghdin jithallsu l-ammont ta' €822,258.14 bhala interessi li bdew jghaddu mill-4 ta' Novembru 1983, u cioe mid-data ta' meta l-Gvern ta' Malta ha pussess fiziku tal-artijiet in kwistjoni sad-data tal-kuntratt. Dawn l-interessi gew ikkalkolati skont il-provvedimenti tat- tieni proviso tal-Artikolu 12(3) tal-Kapitolu 88 tal-Ligijiet ta' Malta. ta' €16,678.78 u "Ziedet, €31,386.53 bhala imghax li ddekorra fuq l-ammont li kien iddepozitat mill-Kummissarju tal-Artijiet f'zewg kontijiet bankarji. "Spjegat illi ghalhekk ir-rikorrenti thallsu s-somma komplessiva ta' "Il-kumpens likwidat mill-Bord "L-imghax li ddekorra mill-4 ta' Novembru 1983 sad- data tal-kuntratt "L-imghax li ddekorra fuq l-ammonti iddepozitati f'zewg kontijiet bankarji interessi skont il-ligi qabel l-emendi tal-2006 kif pretiz minnhom, l- illi r-rikorrenti ammont ta' €48,065.31 ghandu jizdied mas-somma ta' €422,493.33 u €822,258.14 sabiex b'hekk l-ammont ta' €48,065.31 jitnaqqas mis- somma ta' €789,076.52 li skont ir-rikorrenti hija d-diskrepanza tal- interessi percepiti u dawk li kienu jiehdu skont il-ligi qabel l-emendi ta- 2006, u ghalhekk id-diskrepanza hija semmai ta' €741,011.21. "Ikkonsidrat; "L-intimati eccepew preliminarjament illi l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta m'huwiex applikabbli f'dan il-kaz ghaliex il-Kapitolu 88 tal-Ligijiet ta' Malta bhala ligi ezistenti qabel l-1962 jinsab protett u mhares bl- Artikolu 47(9) tal-Kostituzzjoni. Fin-nota ta' sottomissjonijiet taghhom, ir- rikorrenti jiccitaw in sostenn tal-posizzjoni taghhom is-sentenza fl- ismijiet Bernard De Battista et vs Kummissarju tal-Artijiet et deciza minn din il-Qorti diversament presjeduta fl-14 ta' Mejju 2015. "Il-Qorti tqis pero illi din is-sentenza m'hi ta' tal-ebda komfort ghal- posizzjoni tal-intimati f'din il-kawza, u dan billi il-pern tal-litigazzjoni fiz- zewg kawzi huwa ben divers, senjatament billi fil-kawza ta' Gauci ir- rikorrenti kienu qieghdin l-esproporjazzjoni innifisha kienet tippeka l-Kostituzzjoni u konsegwentement talbu anke ir- rilaxx lilhom tal-art esproprjata. F'dan il-kaz, il-pern tal-kwistjoni huwa fondamentalment divers u cioe' jikkoncerna l-metodu ta' kif ghandhom jigu kkalkulati l-emendi legislattivi tal-2006. Inoltre, fil-bidu tal-kawza, l-azzjoni tar-rikorrenti kienet intiza wkoll sabiex l-intimat Kummissarju tal-Artijiet jigi ordnat jersaq tal-proprjeta u konsegwentement hlas lir-rikorrenti. Din hija kwistjoni ben diversa minn dik li kienet quddiem il-Qorti fis-sentenza ta' Gauci. "L-Artikolu 47 (9) tal-Kostituzzjoni jaqra testwalment: lir-rikorrenti minhabba ifittxu dikjarazzjoni il-kuntratt fuq iżżidx mal-finijiet li għalihom jew ċirkostanzi li fihom dik il- iżżidx max-xorta ta' proprjetà li jista' jittieħed pussess tagħha "Ebda ħaġa fl-artikolu 37 ta' din il-Kostituzzjoni ma għandha tolqot il- ħdim ta' xi liġi fis-seħħ minnufih qabel it-3 ta' Marzu 1962 jew xi liġi magħmula fi jew wara dik id-data li temenda jew tissostitwixxi xi liġi fis- seħħ minnufih qabel dik iddata (jew xi liġi li minn żmien għal żmien tkun emendata jew sostitwita bil-mod deskritt f'dan is-subartikolu) u li ma – "(a) jew id-drittijiet fuq u interess fi proprjetà li jistgħu jiġu miksuba; "(b) proprjetà jista' jittieħed pussess tagħha jew tiġi miksuba; "(ċ) id-dritt għal kumpens jew l-ammont tiegħu anqas favorevoli lil xi persuna li jkollha jew li tkun interessata fil-proprjetà; jew "(d) tipprivax xi persuna minn xi dritt bħal dak li huwa msemmi fil- paragrafu (b) jew paragrafu (ċ) tal-artikolu 37(1) ta' din il- Kostituzzjoni" il-kondizzjonijiet jirregolaw tagħmilx "Il-Qorti tqis illi fil-kaz odjern l-intimati ma jistghux jinhbew wara l- Artikolu 47(9) ghal zewg ragunijiet: "1. L-ewwel nett il-pern tal-kaz in ezami huwa kif ghandhom jigu interessi dovuti lir-rikorrenti, wara illi permezz tal- kkalkulati l- emendi introdotti fl-2006 il- metodu sar anqas ta' favorevoli lejn ir-rikorrenti. Il-Qorti tqis illi din il-kwistjoni ghalhekk taqa' taht il-paragrafu (c) tal-Artikolu 47(9) ghaliex tista' titqies bhala kondizzjoni li tirregola id-dritt ghal kumpens anqas faveroli ai termini ta' dan is-sub-inciz. L-istess subinciz (c) ma jaghmel l- ebda distinizjoni bejn kumpens dovut ghall-proprjeta innifisha u kumpens dovut bhala danni sofferti interessi dovuti b'konsegwenza tal-esproprjazzjoni. Ghalhekk, ikkunsidrat illi ubi lex voluit dixit, il-Qorti tqis illi l-azzjoni de quo taqa' xorta wahda entro l-parametri tal-Atikolu 37 tal-Kostituzzjoni. It-tieni nett, ir-rikorrenti ittentaw din l-azzjoni originarjament sabiex igieghlu lill-intimat Kummissarju tal-Artijiet jidher fuq l-att finali u jhallas il-kumpens dovut lir-rikorrenti. Huma argumentaw illi ma kien hemm ebda ligi illi tathom access ghal Qorti sabiex jintavolaw procedura fejn il-Kummissarju tal-Artijiet ikun mgieghel jidher ghal att finali u jhallas lir-rikorrenti dak dovut lilhom. Ghalhekk hawnhekk japplika il-paragrafu (d) tal-Artikolu 47(9), peress bin-nuqqas ta' access ghal Qorti sabiex il-Kummissarju tal-Artijiet jigi mgieghel jersaq fuq l-att finali u jhallas il-kumpens dovut lir-rikorrenti, ir-rikorrenti kienu qed jigu privati mid-dritt msemmija fil-paragrafu (b) tal-Artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni. il-Qorti ghandha l- "Lanqas ma huwa gurisdizzjoni kostituzzjonali taghha, ai termini tal-Artikolu 46 tal- Kostituzzjoni u Artikolu 4 tal-Konvenzjoni Ewropea, ghaliex kif fuq indikat, ma kienx jezisti mezz ordinarju iehor disponibbli ghall-atturi. "Ghalhekk l-eccezzjoni preliminari tal-intimati m'hijiex fondata u qed tigi michuda. "Ikkonsidrat; "Il-kwistjoni li ghad jonqos li tig deciza minn din il-Qorti hija rigward il- komputazzjoni tal-interessi dovuti lir-rikorrenti, minhabba l-emendi tal- ligi li dahlu fis-sehh fl-2006. "Wara d-dhul fis-sehh ta' dawn l-emendi cioe' l-emendi ta' 2006, il- komputazzjoni tal-interessi issir skont it-tielet skeda tal-Kapitolu 88, u cioe fuq medja tad-differenza bejn l-ammont offrut mill-Gvern u l- ammont likwidat mill-Bord. Qabel dan iz-zmien, l-interessi dovuti, cioe' interessi bil-5% kienu jigu kkomputati fuq il-valur li kien ikun illikwidat mill-Bord biss. "Infatti l-intimati argumentaw fin-nota ta' sottomissjonijiet taghhom illi din kienet biss prassi illi qatt ma giet konfermata f'sentenzi gudizzjarji. Mix- xhieda ta' Margaret Ghio, li kienet ilha tahdem fid-Dipartiment tal- Artijiet ghal xi tlettax -il sena, jirrizulta illi l-prassi kostanti tad- Dipartiment kienet li jhallas interessi b'5% fuq l-ammont likwidat mill- Bord. "Din il-prassi kienet bbazata fuq l-ammont t'interessi li l-banek f'Malta kienu normalment jaghtu ghal savings account ordinarju. "Issa l-interessi li l-banek f'Malta illum il-gurnata jaghtu ghal savings account ordinarju huwa ta' 0.03%. Il-Legislatur Malti permezz tal-Att XI ta' 2002 kif ukoll l-Att I u III ta' 2006 introduca l-iskema ta' kif jinhadem l- imghax cioe' skeda 3 tal-Kapitolu 88. "Huwa risaput illi l-Istat ghandu dritt, fl-interess pubbliku, jesproprja proprjeta' ta' cittadin privat sakemm jaghti kumpens xieraq skond il-ligi. "Il-gurisprudenza tal-Qrati taghna, tinsenja illi jkun hemm vjolazzjoni tal- Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta jekk kemm-il darba jsehh: "1. "Minn naha l-ohra l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea jezigi tlett rekwiziti, u cioe': "1. Tehid sforzat ta' proprjeta'; Il-kumpens offrut ghall-istess proprjeta', jitqies li mhux xieraq; Jkun hemm nuqqas t'access ghall-Qrati jew ghad-dritt t'Appell. Il-principju generali tal-godiment pacifiku tal-proprjeta' privata; L-iskop tal-esproprju jrid ikun wiehed legittimu; Il-mizura tal-esproprju trid tilhaq bilanc gust u proporzjonat bejn l- ghan pubbliku u l-htiega li jigu rispettati d-drittijiet fundamentali tas-sidien. "Il-Qorti Ewropea, di piu' esigiet illi l-gudikant ghandu jassikura illi r- rekwiziti numru tnejn u tlieta jikkonkorru qabel ma jippronunzja ruhu fuq okkorrenza tal-ewwel rekwizit.3 "Dwar il-komputazzjoni tal-"kumpens xieraq" f'kaz ta' esproprijazzjoni ta' proprjeta' privata mill-Istat, fis-sentenza tal-Qorti Ewropea Chinnici vs Italy4 irriteniet : (Enfasi mizjud) tal-Istat, "Applikati dawn il-principji, l-Qorti tghaddi biex tezmina t-tieni rekwizit u cioe' l-ghan tal-esproprju tal-artijiet meritu tar-rikors promotur. Huwa inkontestat illi l-iskop tal-esproprju taz-zewg proprjetajiet tar-rikorrenti kien ghat-twessiegh ta' toroq. Il-Qorti ghaldaqstant tqis illi dan l-iskop huwa fl-interss pubbliku tal-komunita', ghaldaqtant jikkonkorri t-tieni rekwizit. "L-ezami li jrid jsir ghar-regward tat-tielet rekwiziti hu l-analizi ta' bilanc jew proporzjonali bejn l-interess generali tal-komunita' u dak tar- rikorrenti fit-tgawdija tal-jedd taghhom fuq il-proprjeta' u jekk bl- interferenza jitqies sproporzjonat u eccessiv5. "L-ezami li jrid jsir ghalhekk huwa jekk il-kumpens offrut mill-Gvern skond t-tielet Skeda tal-Kapitolu 88 kienx wiehed xieraq u proporzjonat ghall-art li ttiehdet mir-rikorrenti. "Fil-kaz in ezami ma hemm ebda ilment fuq il- kwantu regward tal-valur inerenti tal-artijiet inkwistjoni u hu biss il-metodoligija ta' komputazzjoni tal-imghax li qed tigi impunjata. "L-atturi €2,621,521.35 "Din is-somma giet akkordata mill-intimati kif ser jinghad: "Il-Valur tal-art giet stmata fis-somma ta' €1,328,704.57 "Imghax fuq l-ammont €1,244,751.47 "Imghax fuq id-depozitu bankarju tal-intimati €48,065.31 "Ir-rikorrenti qeghdin jipretendu s-somma ulterjuri ta' €789,076.52 li jirrapresentaw l-imghax bil-5% komputati bis-sistema precedenti u cioe' qabel id-dhul in operazzjoni tal-emendi ta' 2006. thallsu ghall-esproprju taz-zewg artijiet ta' "Ikkonsidrat: "Din il-Qorti tqis illi gialadarba l-ghan tal-esproprju tal-artijiet tar- rikorrenti kien ghan legittimu u cioe' fl-interess pubbliku u gialadarba ma kienx hemm ilmenti dwar l-istima tal-valur inerenti tal-art, il-kwistjoni li jibqa' biex jigi ezaminat huwa dwar l-interssi dovuti, liema kwistjoni ghandha tigi ezaminata fuq dak illi jitqies mill-gudikant li huwa "xieraq" ghaliex il-kuncett tal-kumpens xieraq skond il-Kostituzzjoni ta' Malta u skond il-Konvenzjoni Ewropea, jinkludi mhux biss il-valuri inerenti tal-art izda wkoll l-interessi. "Il-Qorti tifhem illi qabel id-dhul tal-ligi lamentata, cioe' qabel 2006 il- prassi kienet illi l-Gvern jakkorda imghax ta' 5% fuq il-valur stmat mill- Bord u dana 'l ghaliex dawn kienu l-interessi moghtija mill-banek f'Malta fuq semplici saving accounts. "Ir-realta' bankarja illum il-gurnata hija radikalment diversa u saving accounts ordinarji fil-banek ta' Malta jippercepixxu 0.03% sa 0.18% f'interssi, u dawn l-interessi baxxi ilhom in-norma ghal diversi snin. Din hija realta' hija realta' internazzjonali. Ghalhekk il-Qorti tifhem li fl-assenza tal-emendi ta' 2006, ir-rikorrenti ma tantx kienu ser jippercepixxu minn "interessi" fuq il-valur tal-art stmat. "Illi apparti dana kollu, l-Qorti tqis illi l-fattur l-aktar kardinali ghar-ricerka tal-quantum tal-interessi bhala parti mill-kuncett tal-kumpens xieraq, huwa l-istima moghti lill-artijiet esproprijati u d-data ta' din l-istima. Il- Qorti taghraf illi l-istima tal-artijiet, kienet wahda moghtija f'2005. Ma kienitx stima tal-art maghmula fil-mument tat-tehid tal-istess u cioe' stima ta'1983. Dan ifisser il-beneficcju tal-awment fil-valur tal- proprjeta' mill-1983 sa 2005 gia inghata lir-rikorrenti. Il-Qorti kienet tifhem il-preokupazzjoni tar-rikorrenti kieku l-valur tal-artijiet esproprijati kien fuq stima ta' 1983 fejn allura l-ammont tal-imghax dovut kien jassumi importanza massima. In fatti l-insenjament moghti fis-sentenza Chinnici vs Italy6 huwa proprju f'dan is-sens: finanzjara mhux biss ghal Malta "Meta pero, l-istima tal-artijiet esproprijati hija dik tal-2005 u xorta wahda gie stabbiliet l-imghax mid-data tat-tehid tal-art, sad-data tal- kuntratt skond l-Iskeda III tal-Kapitolu 88 f'ammont ta' €1,292,816.787, il-Qorti tqis illi l-istima tal-imghax bhala parti mill-"kumpens xieraq", huwa ugwalment xieraq. "Il-Qorti f'dan ir-rigward taghmel accenn ghall-insenjament moghti fl- istess sentenza tal-Qorti Ewropea: "Il-Qorti taghraf pero illi huwa ghal kollox inaccettabbli illi r-rikorrenti kellhom jistennew tletin sena sabiex jigu kkompensati ghall-art li l-Gvern kien esproprja. Ugwalment insostenibbli hija l-eccezzjoni sollevata mill- intimati illi ma jezisti l-ebda dritt ghal kumpens fi zmien ragonevoli izda biss dritt ghal kumpens. Ghalkemm huwa minnu li l-ligi ma tipprovdix esplictament illi l-kumpens ghandu jinghata fi zmien ragonevoli, il-Qorti taghraf illi ghandu jirbah l-ispirtu tal-ligi, u certament l-founding fathers tal-Kostituzzjoni ta' Malta u dawk tal-Konvenzjoni Ewropea ghad- Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali,ma kienux qeghdin jikkontemplaw kumpens li jinghata f'terminu indefinit, nell' anno mai, u meta ikun komdu ghall-intimati. Id-dritt ghat-tgawdija tal-proprjeta' huwa dritt fondamentali u ghalhekk kull interferenza maghmula mill-Istat trid tkun cirkoskritta biss minn dak li huwa necessarju u ragionevoli fi Stat demokratiku. Zgur ma kienx necessarju, wisq anqas ragionevoli li r- rikorrenti jistennew tletin sena shah, sabiex jiehdu dak li huwa taghhom bi dritt, u cioe kumpens xieraq ghal proprjeta' li giet esproprjata mill- Gvern." B'rikors datat 13 ta' Gunju 2016, ir-rikorrenti appellaw mis- sentenza appellata u ghar-ragunijiet hemmhekk esposti, qed jitolbu lil din il-Qorti sabiex tirriforma dik is-sentenza billi, filwaqt li tikkonfermaha in kwantu cahdet l-eccezzjoni preliminari u l-eccezzjoni numru 2(ii) tal- intimati, tirrevokaha u thassarha in kwantu laqghet l-eccezzjoni numru 2(i) tal-intimati, u cahdet it-talba taghhom ghall-hlas ta' interessi ulterjuri u minflok, tilqa' t-talbiet taghhom u tordna lill-intimati jhallsu lir-rikorrenti s-somma ta' €741,190.82, jew dik is-somma ohra li din il-Qorti jidhrilha Bl-ispejjez taz-zewg istanzi L-intimati laqghu ghall-appell tar-rikorrenti b'risposta tat-30 ta' Gunju 2016, li biha, ghar-ragunijiet hemmhekk esposti, talbu li l-appell jigi michud u s-sentenza appellata tigi konfermata, bl-ispejjez taz-zewg L-Aggravji L-aggravji huma konnessi fuq sottomissjoni tar-rikorrenti li bil-komputazzjoni maghmula skont l-emendi fuq indikati l-ammont li jirrapprezenta l-interessi dovuti lilhom irrizulta inqas minn dak li kellu jirrizulta li kieku ma sarux dawn l-emendi u l- komputazzjoni ghall-perjodu b'percentagg ta' 5% kif kienet il-prassi qabel l-emendi. Rizultat ta' dan huma jikkalkolaw li, in linea ta' imghax, hadu €741,190.82 anqas milli fil- fatt kellhom jiehdu bi pregudizzju ghad-dritt fundamentali taghhom skont l-artikoli fuq citati. L-Ewwel Aggravju Dan hu fis-sens illi kieku huma thallsu rata ta' imghax bil-hamsa fil-mija fis-sena (5%) b'effett mill-4 ta' Novembru 1983 sas-16 ta' Gunju 2014 9 , huma kienu jithallsu rata ta' imghax li teccedi dak li hadu b'€741,190.82 u ghalhekk tilfu 36% tal-imghaxijiet li kienu jkunu intitolati dak offrut mill-Kummissarju originarjament, dan wassal biex huma gew likwidat mill-Bord favur taghhom, izda hadu biss l-imghax fuq il-medja bejn dak offrut originarjament u s-somma ahharija li wasal ghaliha l- L-intimati jwiegbu Ii fil-verita`, minkejja li l-art tar-rikorrenti ttiehdet fis-sena 1983, il-kumpens relattiv gie stabbilit fuq il-valur tal-art fis-sena 2005, jigifieri 22 sena wara li ttiehdet. Tul id-diversi proceduri li tnedew dwar il-mertu odjern, irrizulta li l-process ghall-hlas tal-kumpens ghal dan l-esproprju kien ilu li tnieda mis-sena 2005, meta l-Gvem ippubblika mill-gdid l-avviz ta' esproprju fil-Gazzetta tal-Gvern sabiex ikun jista' jibda l-process ta' hlas u, kien proprju minhabba li r-rikorrenti ghazlu li jikkontestaw l-ammont offrut quddiem il-Bord li wassal sabiex il- It-Tieni Aggravju Dan l-aggravju hu konness mal-ewwel aggravju u hu fis-sens li l- ewwel Qorti ibbazat id-decizjoni taghha fuq il-konsiderazzjoni li qabel id- dhul tal-ligi lamentata, il-prassi kienet illi l-Istat jakkorda imghax ta' 5% 9 Id-data li fiha kienu gew pubblikati l-kuntratti fuq il-valur stmat mill-Bord ghaliex dawn kienu l-interessi moghtija mill- il gurnata hija radikalment diversa u saving accounts ordinarji fil-banek ta' Malta jirrendu interessi baxxi ta' 0.03% sa 0.18% f'interessi, liema sitwazzjoni bankarja issa ilha hekk ghal numru ta' snin. Skont ir-rikorrenti, din il-konsiderazzjoni tal-Qorti ma tirriflettix ir- realta` stante li minn imkien mill-provi ma jirrizulta li r-rata ta' 5% hi marbuta ma' imghaxijiet li jaghtu jew li kienu jaghtu l-banek fil-passat. Jghidu li l-partijiet ma ddibattewx ir-rati ta' imghaxijiet pagabbli minn banek, u fi kwalunkwe kaz, il-perjodu relevanti ghall-iffissar tal-kumpens u l-kalkolu tal-imghaxijiet dovuti, ghandu mis-sena 2014 jirrisali ghas- sena 1983 u huwa biss fl-ahhar snin ir-rati ta' imghax pagabbli minn Jilmentaw li l-Kummissarju ghandu d-dritt li jiehu art tac-cittadin, jofffi ghaliha prezz irrizorju, idum zmien twil ma jhallas il-kumpens gust dovut lic-cittadin; u sussegwentement, johloq dispozizzjonijiet legislattivi ddisinjati biex b'applikazzjoni retroattiva, icahhad lic-cittadin mill-hlas ta' imghax fuq il-kumpens dovut lilu, jew fuq parti sostanzjali minn dak il- L-intimati jwiegbu li din l-argumentazzjoni tar-rikorrenti ma tregix. Ir-rata ta' 5% fuq il-medja bejn l-ammont ta' kumpens offrut mill-Gvern u dak stabbilit mill-Bord mid-data tat-tehid sad-data tal-akkwist mill-Gvern hi rata stabbilita bil-ligi, irrispettivament minn kemm jitbaxxew ir-rati tal- imghaxijiet offruti mill-banek fis-snin li ghalihom tapplika din id- dispozizzjoni. Jghidu li tul dawn il-proceduri r-rikorrenti ma gabu l-ebda prova li l-esponenti jew l-Istat bidel xi regoli dwar kif ghandu jigi kkomputat l-imghax li jiddekorri fuq il-kumpens dovut lis-sidien kif allegat mir-rikorrenti. Bl-emendi introdotti bl-Att XI tal-2002, l-Att I u III tal-2006 giet sempliciment rregolarizzata fil-ligi sistema li qatt qabel ma kienet Barra minn hekk, mat-trapass taz-zmien, il-valur tal-proprjeta` esproprjata zdied u mhux naqas, u meta gie illikwidat il-kumpens li ghandu jithallas lilhom, dan gie stabbilit fuq valur tal-proprjeta` fis-sena 2005, sena li fiha indubbjament il-prezz tal-proprjeta` kien ferm oghla Dan hu fis-sens li l-ewwel Qorti ma tatx il-piz dovut lill-fatt li l- emendi introdotti permezz tal-Att XI tal-2002 u l-Att I u III tal-2006 ghandhom effett retroattiv. Skont ir-rikorrenti, dan sar bl-iskop li jigu applikati rati ta' imghax ridotti. Kien ghalhekk, skont ir-rikorrenti li, ghalkemm kienet diga` harget dikjarazzjoni presidenzjali fis-sena 1985, sussegwentement fuq l-istess artijiet harget ohra fl-2005. biex l-ammont pagabbli lilhom gie dimezzat, billi nhadem fuq il-medja bejn l-offerta inizjali da parti tal-Kummissarju u l-valur stabbilit mill-Bord. Ir-rikorrenti jressqu l-argument li fil-kamp kriminali, legislazzjoni ma jistax ikollha effett retroattiv u jikkwotaw diversi sentenzi tal-Irlanda u kummentarji li jsostnu li l-principju ghandu jsib l-applikazzjoni tieghu fil- Jghidu li d-dispozizzjoni tal-Kap. 88 li taghti effett retrospettiva lill-emendi tas-snin 2002 u 2006 iccahhadhom milli jircievu l-imghaxijiet dovut fuq il-kumpens likwidat mill-Bord u dan, bi ksur tad-"drittijiet akkwiziti" taghhom u ghalhekk ghandha tigi skartata. L-intimati jwiegbu ghal dan l-aggravju billi jissottomettu li qabel l- emendi msemmija mir-rikorrenti fir-rikors taghhom, il-mod kif jigi regolat mil-ligi u ghaldaqstant kienet biss prassi li l-imghax jinhadem fuq l-ammont likwidat mill-Bord. Permezz tal-emendi, il-legislatur irregola bil-ligi s- sistema ta' kif ghandu jigi ikkalkolat l-imghax b'mod illi certament dik l- istess ligi zzomm bilanc gust bejn l-interessi tal-kollettivita` u d-drittijiet tal-individwu li l-proprjeta` tieghu tigi esproprijata u dan konformament mal-artikolu konvenzjonali fuq citat. Ghalhekk it-tezi ta' 'dritt akkwezit' mir-rikorrenti hija legalment insostenibbli. Ir-Raba' Aggravju Dan hu fis-sens li l-emendi saru meta l-Istat ga kien qieghed fi stat ta' illegalita` u kien qieghed jikser il-jeddijiet fundamentali tar- rikorrenti bid-dewmien esagerat sabiex jigi stabbilit il-valur tal-art akkwistata u I-prezz relattiv jithallas lilhom. Jghidu li meta gew introdotti l-emendi fis-snin 2002 u 2006 il-pussess tal-art kien ilu li ttiehed minn ghandhom 23 sena u meta harget it-tieni dikjarazzjoni presidenjzali fis- Barra minnhekk dawn l-emendi sehhew meta kienet diga` mibdija l-procedura tal-espropriju. Rizultat ta' dan l-ewwel Qorti kienet ikkonkludiet li minnu nnifsu dan l-agir tal-Gvern kien inaccettabbli u jikser id-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti. Ikomplu jissottomettu li korollari ghal dik il-konkluzjoni tal-ewwel "......… ghandha tkun il-konkluzjoni l-ohra li kull intervent legizlattiv li ma huwa xejn anqas milli intervent statali, matul dawk it-tletin sena u aktar, li bih l-Istat jipprova jbiddel ir-regoli li jistabilixxu l-metodu ta' komputazzjoni tal-prezz u tal-interessi relattivi, pagabbli mill-Istat ghall- artijiet li huwa ha b'mod forzut minghand [ir-rikorrenti], ghandu wkoll jitqies li jikser id-drittijiet fundamentali [taghhom] u ghandu ghaldaqstant jigi skartat". Jghidu li korollari ghall-konkluzjoni tal-ewwel Qorti meta qalet li 30 sena kienu wisq sabiex jiehdu dak li bi dritt huwa taghhom, kellha tkun il-konkluzjoni l-ohra li kull intervent legislattiv li bih matul dawk is-snin l- istat ipprova jbiddel ir-regoli li jistabilixxu l-metodu ta' komputazzjoni tal- prezz u tal-interessi relattivi, ghandu wkoll jitqies li jikser id-drittijiet fundamentali taghhom. L-intimati jwiegbu li minn imkien ma jirrizulta li l-Istat qieghed iwettaq illegalita` meta jiehu art privata ghal skopijiet pubblici, u dan id- dewmien, li r-rikorrenti qeghdin isejhulu 'esagerat' m'hu xejn ghajr il-frott ta' diversi proceduri legali li fethu huma tul is-snin sabiex jithallsu l- kumpens li huma jqisu li hu 'xieraq' ghat-tehid ta' din l-art. Barra minn hekk, il-ligi tipprovdi ghal hlas ta' kumpens xieraq ghax-xiri forzuz tal-art, izda imkien il-legislatur ma stabbilixxa li l-hlas irid ikun wiehed fi zmien Barra minn hekk, quddiem l-ewwel Qorti, il-partijiet kienu irregolaw il-procedimenti billi stabbilixxew li l-kwestjoni pendenti quddiem l-ewwel Qorti kienet biss dwar il-kwestjoni tal- interessi, u ghaldaqstant ma jistghux jifhmu kif issa qeghdin jitressqu eccezzjonijiet godda velati bhala 'aggravji' f'dan l-istadju tal-appell. L-ahhar gravam imressaq mir-rikorrenti jikkoncerna l-fatt li l-ewwel Qorti jidher li assumiet li qabel l-emendi, il-valur pagabbli ghall-artijiet akkwistati mill-Istat taht il-Kapitolu 88 kien jirrifletti l-valur tal-art meta l- Istat ikun ha pussess taghha u mhux meta effettivament jithallas il- Jghidu li anki qabel l-emendi in kwistjoni, il-valur pagabbli mill-Gvern kien jirrifletti l-valur vigenti fid-data li fiha jkun twettaq ir-rapport peritali, sitwazzjoni, li ppeggorat is-sitwazzjoni guridika ta' dawk is-sidien, li, bhalhom, kienu ilhom decenni shah jistennew li Jammettu li quddiem l-ewwel Qorti ma ressqu l-ebda aggravju f'dan ir-rigward, izda jsostnu li l-ewwel Qorti ma kinitx iggustifikata u ma kinitx korretta meta qieset ir-referenza fl-emendi in kwistjoni ghall-valur vigenti fl-2005 bhala li qieghed jaghtihom xi vantagg ghaliex fir-realta`, is-sistema vigenti qabel l-emendi li dawn il-lamenteli kollha taghhom, u mhux mehuda separatament jiggustifikaw l-appell taghhom, u jaghtu lok li t-talba taghhom tintlaqa' fl-intier taghha. L-intimati jwiegbu li l-aggravji mressqa mir-rikorrenti jridu jkunu marbuta ma' xi talba li tkun saret quddiem l-ewwel Qorti u li dwarha l- ewwel Qorti tkun ippronunzjat ruhha billi laqghetha jew cahditha. ghal kollox ingustifikat li wiehed jipprova, biex isahhah il-punt maghmul minnu dwar kemm sofra konsegwenzi minhabba f'decizjoni tal-Qorti, jghaqqad flimkien id-diversi talbiet u eccezzjonijiet li jkunu tressqu quddiem mhux biss l-ewwel Qorti izda wkoll quddiem il-Bord u quddiem Qrati ohra, u f'dan l-istadju jipproduci talbiet godda li ma jkollhom x'jaqsmu xejn ma' dak li diga` iddecidiet dwaru l-ewwel Qorti. L-intimati jidhrilhom li r-rikorrenti thallsu prezz tajjeb hafna, u li m'hemmx lok fejn din il-Qorti tiddisturba l-apprezzament tal-provi u l-konkluzjonijiet li waslet ghalihom l-ewwel Qorti sabiex takkorda ammont ta' imghax li hu oghla minn dak li diga` hadu. Il-Hames Aggravju Permezz ta' dan l-aggravju r-rikorrenti jilmentaw mill-konkluzjoni tal-ewwel Qorti meta fil-konsiderazzjonijiet taghha osservat li l-emendi agevolaw lill-esponenti minhabba l-fatt li l-valur tal-art pagabbli kellu jkun dak applikabbli fis-sena 2005 u mhux dak ta' meta ttiehdet l-art minn ghandhom. Jissenjalaw li l-ewwel Qorti ma kinitx korretta meta qieset li r-referenza fl-emendi ghall-valur vigenti bhala li qieghed jaghtihom xi vantagg, ghaliex fir-realta` s-sistema vigenti qabel l-emendi Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti L-Ewwel, it-Tieni u Ħal Gharghur Aggravji F'dan il-kaz, ir-rikorrenti qeghdin jikkontestaw l-emendi li saru fil- Kap. 88 fis-snin 2002 u 2006, li permezz taghhom gie regolat b'ligi kif ghandu jinhadem l-imghax pagabbli fuq il-kumpens stabbilit ghall- esproprijazzjoni ta' bicca art. Huma jsostnu li l-applikazzjoni ta' dawn l- emendi fil-kaz taghhom twassal ghall-vjolazzjoni ta' dritt fundamentali taghhom skont bl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni. Ir-rikorrenti jiccitaw l-Artikolu 12(3) tal-Kap. 88 li fil-parti relevanti tieghu jaqra hekk: "Izda meta jinhareg avviz ghall-ftehim taht din l-Ordinanza, u l-persuna li jkollha jedd ghall-kumpens tkun ghazlet li ma taccettax il-prezz offrut fl-avviz, imghax semplici bir-rata ta' hamsa fil-mija fis-sena ghandu jibqa' ghaddej fuq il-valur tal-art mahdum skont l-Iskeda 3 u ghaz-zmien hemm indikat favur kull min ghandu jedd ghall-kumpens dwar xi art miksuba bix-xiri assolut taghha taht din l-Ordinanza." It-tielet skeda tipprovdi illi r-rata ta' 5% ghandha tigi applikata fuq l-ammont rapprezentanti l-medja bejn il-valur tal-art iffissat fl-avviz ghal ftehim u l-valur tal-art iffissat mill-Bord tal-Arbitragg dwar Artijiet. F'dan l-isfond, permezz tal-ewwel aggravju taghhom, ir-rikorrenti jikkontendu illi dawn l-emendi legislattivi cahhduhom minn 36% mill- imghaxijiet li kienu jkunu intitolati ghalihom li kieku l-imghaxijiet gew komputati bir-rata tal-5% fuq l-ammont likwidat mill-Bord, kif kien isir qabel fis-sehh taghhom, ghalkemm jikkoncedu illi huwa minnu dak li ikkonsidrat l- ewwel Qorti, jigifieri illi r-rata ta' imghax pagabbli mill-banek nizlet tul l- ahhar snin, b'mod partikolari minn wara l-2008, jghidu illi din ma kinitx il- pozizzjoni vigenti matul il-maggor parti tal-perjodu li iddekorra bejn l- 1983 u l-2014. Fir-rigward ta' dawn iz-zewg aggravji, din il-Qorti tosserva li r- rikorrenti qeghdin jinjoraw il-fatt illi l-punt tat-tluq ghall-kalkolu tal- imghaxijiet in kwistjoni, ma kinitx stima tal-valur tal-art fil-mument tat- tehid fis-sena 1983, izda stima tal-art maghmula mill-Bord fis-sena 2005, jigifieri 22 sena wara t-tehid. Kif gustament sahqet l-ewwel Qorti, dan ifisser illi, ghall-finijiet tal-komputazzjoni tal-imghax dovut, ir- rikorrenti gawdew mill-beneficcju tal-awment fil-valur tal-proprjeta` mill- 1983 sal-2005 stante li l-komputazzjoni saret fuq ammont akbar, ghax, ghalkemm mill-provi ma tirrizulta ebda stima tal-valur tal-art fiz-zmien tat-tehid, huwa fatt notorju li l-valur tal-proprjeta` bejn is-snin 1983 u 2005 zdied u mhux naqas. Ghalhekk kienet korretta l-ewwel Qorti meta osservat li l-komputazzjoni tal-imghaxijiet skont l-emendi agevolat lir- Ghaldaqstant din il-Qorti hi tal-fehma li l-komputazzjoni tal-imghax fuq il-medja bejn l-ammont indikat fl-avviz ghal ftehim u l-ammont likwidat mill-Bord tirrapprezenta komputazzjoni gusta, stante li tiehu in konsiderazzjoni l-awment fil-valur tal-artijiet in kwistjoni mid-data tat- tehid taghhom sad-data tal-likwidazzjoni mill-Bord. Din il-konkluzjoni tassumi aktar qawwa fid-dawl tal-fatt li, kif ser jigi mfisser aktar 'il quddiem, qabel l-emendi l-pozizzjoni dwar l-imghaxijiet ma kinitx regolata bil-ligi, izda kienet bazata fuq ir-rati bankarji vigenti. Ghar-ragunijiet premessi dawn l-aggravji m'humiex gustifikati u qed jigu michuda. It-Tielet u r-Raba' Aggravji Fit-tielet aggravju taghhom, ir-rikorrenti jilmentaw mill-fatt li l- ewwel Qorti ma tatx piz lill-fatt li l-emendi introdotti kellhom effett Dwar dan, din il-Qorti tinnota illi, qabel ma gew fis-sehh l- imsemmija emendi, ma kien hemm ebda ligi li tirregola kif kellu jigi ikkalkolat l-imghax ghad-dewmien fil-hlas tal-kumpens. Margaret Ghio waqt l-udjenza tal-11 ta' Mejju 201510 qabel ma dahlu l- emendi kontestati, kienet il-prattika kostanti li jithallas 5% fuq l-ammont offrut mill-Kummissarju jew fuq l-ammont likwidat mill-Bord, mid-data tal- akkwist jew tat-tehid, sad-data tal-pubblikazzjoni tal-kuntratt finali. izda, ma kienet tohrog minn ebda ligi imma kienet biss il-prassi segwita bazata fuq ir-rati bankarji ta' imghax pagabbli fiz-zmien li dahlet fis-sehh Jirrizulta ghalhekk illi bl-emendi giet indirizzata u regolata mil- L-emendi in kwistjoni jirregolaw sitwazzjoni li ma kinitx precedentement regolata b'ligi, u ghalhekk huwa legalment insostenibbli l-argument tar-rikorrenti illi l-applikazzjoni ta' dawn ir-regoli ghall-kaz in kwistjoni iccahadhom milli jircievu l-imghaxijiet fuq is- somma kapitali kollha dovuta lilhom mill-Istat. Wisq inqas ghandha fundament legali l-analogija tar-rikorrenti ghall-kamp kriminali. jirregolarizzaw ta' komputazzjoni ta' fuq ta' kumpens dovut mill- Kummissarju tal-Artijiet – sistema li qabel kienet inezistenti fis-sistema Ghalhekk jirrizulta car li l-emendi legislattivi ma kisru Dan maghdud, jinghad ukoll illi l-brani citati mir-rikorrenti stess fir- rikors tal-appell taghhom, fosthom minn Maxwell 11 jindikaw illi l- argument tar-rikorrenti seta' jregi biss li kieku s-sistema precedenti kienet tohrog mil-ligi u mhux bhal fil-kaz odjern, meta l-ligi ma kienet tipprovdi xejn in materja. il-Qorti l-ahhar konsiderazzjoni mar-raba' aggravju tar-rikorrenti li fih jissottomettu illi kwalsiasi intervent legislattiv li bih matul it-tletin sena stennija, l-Istat jipprova jbiddel ir-regoli li jistabilixxu l-metodu ta' komputazzjoni tal-prezz u tal-interessi pagabbli mill-Kummissarju ghall-art li esproprija minn ghandhom, jammonta ghal ksur tad-drittijiet fundamentali. Jigi ribadit li fil-kaz odjern ma kien hemm ebda bdil ta' normi legali li jirregolaw il-komputazzjoni tal-imghax. F'dan l-istadju din il-Qorti tikkonsidra opportun li taghmel is- segwenti osservazzjonijiet dwar uhud mis-sottomissjonijiet tal-intimati. Din il-Qorti tirrileva li ma ghandhiex mis-sewwa s-sottomissjoni tal-intimati li ma jezisti ebda dritt ghall-kumpens fi zmien ragjonevoli, in kwantu ghalkemm il-ligi ma tistabillix entro liema terminu ghandu jinghata l-kumpens, zgur li l-Ordinanza qatt ma kienet mahsuba biex il- Gvern jiehu l-art, jutilizzaha ghal ghexieren ta' snin u xi darba jhallas deciza fit-28 ta' Dicembru 2001 citata b'approvazzjoni fis-sentenza Igino Attard Pace Galea Feriol et v. Kummissarju tal-Artijiet et, deciza fil-31 ta' Ottubru 2014.] Lanqas ma ghandha mis-sewwa s-sottomissjoni tal-intimati illi d- dewmien sehh biss minhabba l-proceduri li ghogobhom jintraprendu r- rikorrenti, in kwantu l-proceduri minnhom intraprizi kienu jispettaw lilhom fil-ligi. Jibqa' l-fatt pero` illi ghal dan id-dewmien, jaghmlu tajjeb l- imghaxijiet, u fil-kaz odjern irrizulta li l-komputazzjoni ghall-hlasijiet ta' imghax pagabbli lir-rikorrenti abbazi tal-Kap. 88 kif emendat, huwa konformi mal-kuncett ta' kumpens xieraq. Ghalhekk din il-Qorti hija tal- fehma li ma jezistux l-estremi sabiex tvarja l-konkluzjonijiet tal-ewwel Ghaldaqstant dan l-aggravju m'huwiex gustifikat u qed jigi Ghar-ragunijiet premessi, din il-Qorti tiddeciedi billi tichad l-appell tar- rikorrenti u tikkonferma s-sentenza appellata fl-intier taghha. L-ispejjez tal-prim istanza jibqghu kif regolati mill-ewwel Qorti, filwaqt li l- ispejjez ta' dan l-appell ghandhom jigu sopportati mir-rikorrenti