QORTI TAL-MAGISTRATI (MALTA) BHALA QORTI TA' GUDIKATURA KRIMINALI MAGISTRAT DR. JOSEPH BORG TABONE B.A. (LEG. & INT. Il-Pulizija vs Onor. Joseph Delia Borg Sciberras Kawza: Distrett Illum 29 ta' Dicembru, 2017 Il-Qorti, Rat l-imputazzjonijiet migjuba kontra l-imputat Annati u Joseph Delia detentur tal-karta tal-identita' bin-numru 223339 (M) billi huma akkuzati talli fis-26 ta' Gunju 2007 f'dawn il-Gzejjer, permezz ta' artikolu intitolat dolozament xerridtu ahbarijiet foloz illi x'aktarx jallarmaw lill-pubbliku u dan bi ksur ta' l-Artikolu 82 tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta. Rat li b'assenjazzjoni tal-Prim Imhallef Silvio Hudson datata 4 ta' Ottubru 2017 din il-kawza giet assenjata lil din il-Qorti. Rat l-imputazzjoni; 1 Deciza 14 ta' Ottubru 2008 fejn l-imputat Raymond Blanco kien illiberat wara li fis-seduta tat-29 ta' April 2008 il-parte leza l-Perit Michael Felici iddikjara li ma kellux interess li titkompla l-akkuza kontra l-editur tal-gurnal stante illi kien deher rapurtagg korrettorju. Rat id-dokumenti; Rat il-provi; Rat l-Artikoli indikati; Semghet sottomissjonijiet finali. Il-fatti specie tal-kaz Illi din il-kawza inbdiet fuq ilment li ghamel il-Perit Michael Felici dak iz-zmien, chairman tal-Water Services Corporation wara artikolu li kiteb f'The Times l-imputat Joe Delia dak iz-zmien membru parlamentari f'isem l-Oppozizzjoni. Il-Qorti tinnota li fil-kaz odjern hu evidenti mill- atti – kemm mic-citazzjoni li da nil-kaz mhux tahrika ta' kawza privata, izda "tahrika ta' kawza tal-pulizija" – kif ukoll mill-okkio tal-verbali, jirrizulta li l-prosekuzzjoni tmexxiet mill-Pulizija Caruana Giordimaina ghalkemm ha rwol attiva l-avukat ta' min talab lill-pulizija tiehu passi kontra l-imputat. KUNSIDERAZZJONIJIET TAL-QORTI Dewmien ta' procedura Il-Qorti tinnota li dawn il-proceduri kriminali huma marbuta ma' artikolu li nkiteb fit-Times mill-imputat fis-26 ta' Gunju 2007. Originarjament kien akkuzat ukoll l-editur tal-gurnal Ray Blanco li gie liberat minn kull Il-proceduri ilhom ghaddejjin mis-27 ta' Settembru 2007 meta nhargu l-akkuzi fil-konfront tal-imputat, dak iz-zmien kelliem ewlieni tal- Oppozizzjoni dwar is-servizzi infrastrutturali, illum hu Ministru inkarigat mill-istess settur. F'dan ix-xenarju ta' dewmien bla bzonn, din il-Qorti ttenni dak li qalet il- Qorti Ewropea tad-Drittijiet fil-kaz O'NEILL AND LAUCHLAN v. THE UNITED KINGDOM2 deciz fit-28 ta' Gunju 2016 fejn intqal hekk dwar dewmien: Il-media Illi l-opinjoni pubblika hija importanti hafna sabiex demokrazija shiha f'pajjiz, izda f'pajjizna m'ghandniex Qrati tal-poplu li jiddeciedu l-kawzi fit-toroq u l-pjazez. Ghandna Qrati li dejjem kienu t- tarka tad-drittijiet ta' dawk kollha li ressqu quddiemhom sabiex titwettaq gustizzja. Illi tajjeb li gudikant meta jkun qieghed jiddeciedi jiehu kont tal-impatt tar-reat fuq is-socjeta' u tar-reazzjoni tas-socjeta' ghal dak it-tip ta' reat izda l-gudikant mhux qieghed hemm sabiex jissodisfa l-ghajta ta' dawk li, ma' kull sentenza, tarahom jiktbu fil-gazzetti jew f'xi blog fuq l-internet sabiex jikkritikaw kollox u bl-addocc ghax minghalihom li saru issa esperti anke fil-ligi u fil-mod kif is-sentenzi ghandhom jigu finalment Jaghmel hafna sens dak li ntqal dan l-ahhar "… il-kultura tagħna hija għal kollox l-oppost –normalment aħna ma nistriħux qabel ma nieħdu l- pound of flesh mingħand min ikun għamel xi azzjoni ħażina! Ħafna minna li jippreżentaw ruħhom bħala difensuri tal-ġustizzja, jemmnu biss fil-ġustizzja vendikattiva u mhux dik restorattiva. Għalhekk xi drabi nissuspetta li taħt l- għajta għall-ġustizzja jkun hemm moħbi l-għatx għad-demm ta' min ikun żbalja."3 Illi l-imputazzjoni migjuba kontra l-imputat hija dik li jipprovdi ghaliha l-Kodici Kriminali u mhux akkuzat bil-ksur tal-Ligi tal-Istampa. Il-Kodici Kriminali - Kap 9 jipprovdi: Kull min doloz ament ixerred aħbarijiet foloz illi x'aktarx jallarmaw lill-pubbliku jew jiksru l-bon-ordni pubbliku jew il-pac i pubblika inkella illi jg ibu ag itazzjoni fost il-pubbliku jew fost xi klassijiet tal-pubbliku, jeħel, meta jinsab ħati, il-piena ta' prig unerija minn xahar sa tliet L-Att dwar l-Istampa - Kap 248 jghid: 3 L-Isqof ta' Ghawdex Mario Vella Borda nhar it-Tnejn 18 ta' Dicembru 2017 (1) Kull min doloz ament, b'xi mezz imsemmi fl-artikolu 3, ixerred aħbarijiet jistgħu l-opinjoni pubblika, jiddisturbaw il-bon ordni jew il-pac i pubblika, jew jistgħu joħolqu ag itazzjoni fost il-pubbliku jew fost c erti klassijiet tal-pubbliku, jeħel meta jinsab ħati prig unerija għal z mien ta' mhux iz jed minn tliet xhur jew multa jew dik il-prig unerija u multa flimkien: Iz da, jekk ir-reat iwassal għal xi storbju jew jekk ir-reat ikun ikkontribwixxa għall-g rajja ta' xi storbju, min jagħmel ir-reat jeħel prig unerija għal z mien ta' mhux inqas minn xahar iz da mhux iz jed minn sitt xhur u multa. Fil-Ligi tal-Istampa hemm sitwazzjonijiet pubblikazzjonijiet huma privilegjati. Il-Qorti tfakkar dak li jipprovdi l-Att dwar l-Istampa (Kap 248) f'Artikolu jindika meta ma tista' tittiehed ebda azzjoni dwar il- pubblikazzjonijiet ta' procedimenti f'qorti tal-gustizzja f'Malta "kemm-il darba dawk ir-rapporti jkunu rapporti gusti tal-procedimenti" (enfazi ta' din il-Qorti). Illi dan ma jfissirx illi l-protezzjonijiet estizi ma jhallux "casualties". kuljum fil-media Maltija jigu rappurtati numru konsiderevoli ta' jigu liberati, mhux dejjem jigi rappurtat dan l-istat ta' fatt u certament ir- rappurtagg mhux dejjem jinghata l-prominenza li biha kienu mxandra l- Jew inkella jkollok min bi skuza ta' rapport privileggjat ta' proceduri fil-Qorti jxandar allegazzjonijiet foloz u malfamanti fil- konfront ta' xi hadd. Ir-rapporti jridu jkunu bona fide u mhux impjantati malizjozament b'komplicita' ma' min ikun qieghed jixhed il-falz biex il- qarrej jitqarraq b'dak li jaqra. Dan huwa stat ta' fatt, ghalkemm wiehed mhux felici li jesisti mhux biss f'Malta izda jippermea id-demokraziji varji madwar id-dinja. Il-Qorti tinnota dak li qal Lord Mugliette fil-kaz Vassallo La Rosa v. Lowe4 li: Il-Prim Imhallef Emeritus Vincent Camilleri Schembri fis-sentenza Pulizija v. Maurice Bonello Cortis jikkwota lil Lord Justice Vella Mamo fil-kawza R v. Sargeant5 dwar dan: Id-dritt ghall-espressjoni hielsa tal-kelma Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem hija tarka tad-dritt tal- espressjoni tal-kelma u kien ghaqli l-legislatur Malti li minbarra li dan il- kuncett kien introdott sa minn kmieni fil-Kostituzzjonijiet taghna haseb il-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tkun ukoll inkorporata fil-ligijiet taghna. B'hekk ic-cittadin Malti huwa protett kemm mill-Kostituzzjoni imma wkoll b'din il-Konvenzjoni. L-Istituzzjoni tal-Gustizzja f'pajjizna ddefendiet dawn id-drittijiet anke bil-gwida ta' dak li jigri barra minn xtutna. fil-Qorti Ewropea tad-Drittijiet jghabbi b'responsabbilta' lill-gudikant Malti ghaliex id-decizjoni tieghu tista' tkun skrutinizzata jekk il-kaz wara li jkunu ezawriti r-rimedji kollha f'Malta jittiehed fil-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem mill-persuna li thoss Artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem jipprovdi Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tipprovdi li l-Espressjoni Hielsa tal-Kelma tikkostitwixxi wiehed mill-pilastri ewlenin ta' socjeta' Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fil-kaz L. Camilleri Bartolo Privitera and H. Gamisi v. Belgium7 qalet li: Is-sinifikat li ghandha f'demokrazija l-Espressjoni Hielsa tal-Kelma kienet Meta l-Qorti hi rinfaccjata b'sitwazzjoni fejn trid tohloq bilanc bejn interessi varji, l-protezzjoni tal-Dritt tal-Espressjoni tal-Kelma u l- protezzjoni tar-reputazzjoni tal-inidividwu trid: L-espert dwar il-Media Kevin Zidan kiteb: Fil-kaz Vella Wright v MGN l-Baronessa Pace Moore tispjega dwar it-tipi differenti ta' diskors: interess tal-pubbliku li jkun infurmat fuq materja ta' certu thassib: Wendell Montebello J fis-sentenza Abrams v United States16 qal: Il-protezzjoni tal-espressjoni hielsa tal-Membru Parlamentari20 Fil-ktieb La Diffamazione Mediatica21 li jitratta I Grandi Orientamenti della Dissenting judgement 18 Albert Lancaster v Tse Wai Chun Pauk [2000] HKCFA 88 19 London Artists Ltd. v. Littler [1969] 2 Q.B. 375, 391 20 Arai l-Pulizija vs Onor. Dr. Jason Cavallaro deciza minn din il-Qorti fil-15 ta' April 2016 parlamentari lil hinn mill-Kamra tar-Rapprezentanti bit-tema I loughi e I Dwar id-dibattitu u l-bilanc li jrid jinholoq fil-hidma tar-rapprezentant elett fost dawk li jelegguh meta jargumentaw dwar temi ta' interess pubbliku jinghad: Protezzjoni tad-diskors tal-politiku: id-dritt li tikkritika Il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem tenfasizza li: Il-Qorti Kostituzzjonali ta' Spanja sostniet: Il-Qorti Kostituzzjonali tal-Indja qalet: jitratta l-protezzjoni li ghandha tinghata lil diskors politiku jinghad li: KUNSIDERAZZJONIJIET DWAR L-IMPUTAZZJONI Din il-Qorti tirreferi ghas-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija v. Joseph Fenech Taylor is-sentenza turi li f'dan il- kaz jekk il-prosekuzzjoni kellha tmexxi kontra l-imputat kif ghamlet kellha taghmel dan skont l-Att dwar l-Istampa ghaliex titratta materjal F'dak il-kaz Il-Pulizija v. Joseph Rosales et, l-imputazzjoni migjuba kontra l-kwerelati ghal malafama kienet taht il-provvedimenti tal-Press Hemm il-kwerelati kienu qeghdin jargumentaw illi l-ittra mertu tal- kaz ma kinitx intiza ghac-cirkolazzjoni ossia sabiex jigi mxandar u ghalhekk kienu japplikaw id-disposizzjonijiet tal-Kodici Kriminali. Qorti ma laqghetx dan l-argument u qalet hekk: "Fil-fehma tal-Qorti, meta l-legislatur qed jitkellem dwar characters', fit-test Ingliz) l-enfasi mhix fuq il-process tipografiku izda fuq ir-rizultat li wiehed jara stampat quddiemu, jigifieri li jara r-rizultat bhalma jhallu t-tipi li jintuzaw fil-process tipografiku. Jekk il-process ikunx dak Collins English Dictionary, 'v. typography'), jew process jew sia mekkanika kif ukoll kombinazzjoni tat-tnejn, li taghti rizultat finali simili ghal ta' typewriter, l-uzu ta' printer tal-kompjuter, diversi forom ta' Kif inghad, l-ittra in kwistjoni (a fol. 3 tal-process) jidher li giet stampata bil-kompjuter b'tipi tipografici u ghalhekk tikkwalifika bhala 'stampat' ghall-finijiet tal-Kap. din il-konkluzjoni jidher ukoll li waslet ghaliha l-Prim'Awla tal-Qorti Civili fis-sentenza taghha tas-7 ta' Mejju, 1991, fil- kawza fl-ismijiet Dr. Joseph M. Kiss Guillaumier vs Joseph Ziada u li ghaliha ghamlet referenza wkoll l-Ewwel Qorti fis-sentenza Jekk, mill-banda l-ohra, ittra saret bit-typewriter, f'dan is-sens ukoll, ghalkemm taht l-allura Kap. 117, is- sentenza tal-Qorti Kriminali li kienet allura tisma' appelli minn sentenzi tal-Qorti tal-Magistrati) tat-18 ta' Marzu, 1961 Kwantu ghar-rekwizit tal-pubblikazzjoni, l-imsemmi artikolu 2 tal-Kap. 248 jiddefinixxi pubblikazzjoni bhala li tfisser: 'Kull att li bih kull stampat jigi jew jista' jigi kkomunikat jew imgharraf lil xi persuna jew li bih kliem jew immagini vizwali L-appellanti jikkontendu li l-ittra kienet 'komunikazzjoni ufficjali ta' natura privata' mibghuta minnhom lill-kap tal- li ma kinitx ghall-finijiet ta' jekk hemmx 'pubblikazzjoni' fis-sens tal-Kap. ppubblikat anke jekk jigi kkomunikat jew imgharraf lil Ghalhekk fetahx l-ittra l-Prim Ministru personalment jew xi membru tas-segretarjat tieghu hi ukoll konsiderazzjoni rrelevanti galadarba l-fatti malafamanti ma kinux qed jigu attribwiti lill-Prim Ministru." Illi l-imputazzjoni addebitata lill-imputat tirrigwarda r-reat kontemplat taht l-Artikolu 82 tal-Kodici Kriminali li jipprovdi li huwa hati ta' reat "kull min dolozament ixerred ahbarijiet foloz illi jistghu jallarmaw lill-pubbliku jew jiksru l-bon ordni pubbliku jew il-paci pubblika inkella illi jgibu agitazzjoni fost il-pubbliku jew fost xi klassijiet jew ohra tal-pubbliku". Fis-sentenza - Il-Pulizija (Dep. minn sentenza tal-Qorti tal-Magistrati tas-27 ta' Mejju, 1982 intqal li l- estremi ta' dan ir-reat huma:- a) Tixrid ta' ahbarijiet foloz. c) li jistghu jallarmaw il-pubbliku.34 Jirrizulta illi l-allegazzjonijiet indikati u maghmula mill-imputat, gew maghmula u indirizzati lill-qarrejja ta' gurnal ewlieni The Times permezz ta' artikolu bit-titlu Water crisis ippubblikat fis-26 ta' Gunju 2007. ghalhekk l-akkuzi komprizi fl-istess allegazzjonijiet ghandhom in-natura ta' ahbarijiet. l-artikolu Joseph Delia dak Oppozizzjoni ghas-Servizzi Infrastrutturali kien sostna li 'The looming Fl-istess artikolu jaghmel analizi dwar il-problema tal-ilma f'pajjizna u jaghmel kritika lill-gvern li f'ghoxrin sena kien injora l-problema tal-ilma Ghal dak li jirrigwarda l-element li l-ahbarijiet foloz iridu jkunu mxandra dolozament, din il-Qorti taghmel referenza ghas-sentenza tal-l- Imhallef Fortunato Delia deciza fis-6 ta' Gunju, 1978 fil-kawza fl-ismijiet "Il-Pulizija v Frederick Sanfilippo u Joseph Belli L.P" fejn irreteniet li biex jigu ravvizati r-reati kontemplati kemm fl-artikolu 9 kif ukoll fl-artikolu 10 ta' l-Att dwar l-Istampa, hemm bzonn, f'kull kaz, li n-notizzja divulgata b'xi wiehed mill-mezzi predetti tkun mhux biss falza, imma tali li setghet potenzjalment tallarma l-opinjoni pubblika, jew tiddisturba l-bon ordni jew il-kwiet pubbliku. Dak li jikkostitwixxi l- element differenzjali bejn iz-zewg reati huwa l-fattur psikiku in kwantu ghall-konfigurazzjoni ta' l-ewwel reat, li hu gravjuri, jehtieg id- dolus, li ghalih il-ligi tekwipara n-nuqqas ta' verifika preventiva tal- ta' l-ahbar, mentri ghall-konsistenza Il-prova tal-falsità ta' l-ahbar, ghall-finijiet sew ta' l-artikolu 9 kif ukoll ta' l-artikolu 10 ta' l-Att dwar l-Istampa, tispetta lill-prosekuzzjoni u ghalhekk kull dubju ragonevoli dwar dan l-element indispensabbli tar- reati hemm previsti ghandu jirrizolvi ruhu favur l-akkuzat.35 Din l- affermazzjoni hija korollarju mprexxindibbli ta' dak li hu assjomatiku fil-kamp tad-dritt penali ta' kull pajjiz verament civilizzat. Dan id-dritt huwa wkoll sancit fl-artikolu 40(5) [illum 39(5)] tal-Kostituzzjoni ta' Huwa veru li malintenzjonat jista' koncepibilment jiffabbrika notizzja, anke mill-aktar allarmanti, b'mod talment subdolu u ingenjuz li jirrendi mill-aktar difficili u ardwu l-kompitu tal-prosekuzzjoni li tipprova, minghajr dubju ragonevoli, il-falsità taghha. m'hijix materja ta' kompetenza ta' l-awtorità gudizzjarja, imma, jekk jidrilha li hu opportun li tirregolaha, ta' awtorità ohra in jure condendo. Kwantu ghall-potenzjalità ta' l-allarm, rekwizit iehor tar-reati in ezami li wkoll imiss lill-prosekuzzjoni li tipprova, il-Qorti ghandha tkun perswaza illi, bhala konsegwenza tan-notizzja falza, seta' kien hemm lok ghal certa eccitazzjoni ta' passjonijiet, certa esasperazzjoni ta' rankuri u inklinazzjonijiet hziena, certu incitament ghall-ksur tal-ligi, minhabba f'hekk, jista' ikun hemm "an apprehended breach of B'referenza ghall-kliem "jistghu jallarmaw l-opinjoni pubblika, jiddisturbaw il-bon ordni jew il-paci pubblika" f'dak li kien l-artikolu 13 tal-Kap. 117, fis-sentenza taghha tas-26 ta' Gunju 1957 fl-ismijiet Il- XLI.iv.1420] fejn il-Qorti kienet imxiet fuq il-presuppost kuntrarju u rriteniet li kien jissussisti r-rekwizit tal-falsità tan-notizzja inkriminata in bazi ghas-semplici kontestazzjoni li ma setghax jinghad li l-appellant kien irnexxilu jipprova li dik in-notizzja kienet vera. 36 Il-Qorti ghamlet referenza ghas-sentenza "Il-Pulizija v. Anthony Saliba Hales" [26.06.1957 – Kollez. Pulizija v. Anthony Saliba Hales il-Qorti, preseduta mill-Imhallef William Holland, qalet hekk: "Ghandu jigi immedjatament avvertit li b'dawk il-kliem ma jistax wiehed jifhem semplicement li bil-pubblikazzjoni tan-notizzja falz jkun hemm fil-kollettivita` tan-nies is-sens li hi perikolata s-sikurezza u t- Kull reat jilledi ta' bilfors l-ordni pubbliku; u r-repressjoni tieghu hi appuntu ntiza, minbarra ghal finalitajiet ohra, sabiex fil-kollettivita` tan-nies tigi ristabbilita l-opinjoni tas-sikurezza li giet turbata. Il-kliem fuq riportati tal-art. 13 ghandhom ikollhom sens li jmur aktar 'l hemm minn dan is-sens generali li hu komuni ghar- reati kollha. L-Imhallef sedenti jahseb li l-effett ta' dawk il-kliem fl-art. 13 hu li l- Qorti ghandha tkun perswaza illi, bhala konsegwenza tan-notizzja falza, seta' kien hemm lok ghal certa eccitazzjoni ta' passjonijiet, certa ezasperazzjoni ta' rankuri u nklinazzjonijiet hziena, certu incitament ghall-ksur tal-ligi, jew, kif jinghad fit-testi antiki inglizi, 'occasion for discord', li minhabba f'hekk jista' jkun hemm 'an apprehended breach Dan hu s-sens ta' dawk il-kliem. Dan l-element hu dak li l-aktar ippreokkupa l-Qorti, appuntu ghax hu Huwa ovvju li l-Qorti ghandha tara jekk in-notizzja 'de qua', dak il-mument tal-pubblikazzjoni taghha, kellhiex 'fiha nnifisha' l-attitudini li ggib l-effett fuq indikati; u ghalhekk il-Qorti ghandha tipprexxindi milli tikkunsidra l-passi li talvolta hadu l-Pulizija biex Fil-valutazzjoni ta' dan l- element, inoltre, il-Qorti ghandha tqies li l-artikolett gie publikat in jinqara zgur, u mill-ewwel fil- konsiderazzjoni ta' dak il-gudikant ghandu minn dawk jekk Fis-sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali fl-ismijiet Onor. John Busuttil vs Francis Valenzia tat-28 ta' Jannar 2005, li trattat artikolu li kien ippubblikat fil-gurnal fejn l-editur kien mixli dwaru, li xerred ahbarijiet foloz, l- Ma tarax li potenzjalment kien hemm il-periklu li xi uhud li, minhabba raguni jew ohra, ma jafux jew ma jistghux jikkontrollaw il-passjonijiet taghhom, setghu kkommettew attijiet ta' vjolenza biex jivvendikaw il- fatt notizzjat, u allura ohrajn setghu a loro volta jirreagixxu ghal dawk l-attijiet vjolenti, jew li seta' qam tant agha fil-pajjiz b'mod li jkun hemm disturb tal-bon ordni pubbliku. potenzjalita` ta' "storbju" huwa evidenti mill-proviso ta' l-artikolu 9(1) li jipprovdi ghal piena akbar jekk effettivament ir-reat (ta' tixrid ta' ahbarijiet foloz) "iwassal ghal xi storbju jew jekk ir-reat ikun ikkontribwixxa ghall-grajja ta' xi storbju". L-istess ghall-artikolu mistharreg minn din il-Qorti li ppubblika l-imputat, f'dawn l-atti ma ngabitx xi prova li fil-pajjiz kien hawn xi storbju jew l- istess artikolu kkontrbwixxa ghal xi grajja ta' xi storbju jew vjolenza. Ghal dawn il-mottivi l-Qorti ma jirrizultaliex illi l-artikolu inkwistjoni jammonta ghal ahbarijiet foloz u li gew imxandra bl-intenzjoni specifika li jigi allarmat il-pubbliku. Illi ghalhekk il-Qorti ssib illi l-estremi tar-reat dedott fl-imputazzjoni migjuba kontra l-imputat ma jirrizultawx u ghalhekk qieghed ikun liberat.