Seduta ta' nhar it-Tlieta 15 ta' Dicembru 2015 (1) L-Onorevoli Speaker tal-Kamra tad-Deputati (2) Ic-Chairperson tal-Kumitat tal-Kontijiet Pubblici L-Onorevoli Dr Jason Lawson; ilkoll fil-kwalita` taghhom premessa u in rapprezentanza tal-istess Kamra tad-Deputati u tal-istess Kumitat rispettivament Dan hu appell maghmul mill-intimati minn sentenza parzjali moghtija mill-Prim' Awla tal-Qorti Civili, fil-kompetenza kostituzzjonali taghha, fil-15 ta' Jannar 2015 li permezz taghha dik il-Qorti cahdet l- ewwel eccezzjoni preliminari tal-intimati, bl-ispejjez a kariku tal-intimati. L-ewwel eccezzjoni taqra hekk: ".… id-decizjonijiet tal-Ispeaker ma humiex sindikabbli mill-Qorti u lanqas huma sindikabbli l-linji gwida minnu maghmula u certament u bl- akbar rispett dina l-Onorabbli Qorti ma ghandha l-ebda gurisdizzjoni li tiddikjara xi decizjoni tal-Ispeaker bhala nulla jew invalida ghaliex ir- regolament tal-procedura tal-Kamra hija fil-grusidizzjoni insindikabbli tal-Kamra u kull indhil f'dik il-procedura tammonta ghal ksur tal-privilegg tal-Kamra." L-ewwel Qorti waslet ghad-decizjoni taghha wara li ghamlet is- segwenti osservazzjonijiet: Id-decizjoni tal-lum "Ir-rikorrent qieghed jallega li r-ruling tal-iSpeaker tal-Kamra tad- Deputati ("l-iSpeaker") tal-10 ta` Dicembru 2013 u l-Linji Gwida ghax- Xhieda li hareg il-Kumitat tal-Kontijiet Pubblici ta` l-Kamra tad-Deputati ("il-Kamra") f`Ottubru 2011 jiksru d-dritt fondamentali tieghu ghal smigh xieraq kif tutelat mill-Art 39 tal-Kostituzzjoni ta` Malta ("il-Kostituzzjoni") u l-Art 6 tal-Konvenzjoni ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fondamentali "(il-Konvenzjoni"). Ghalhekk irrikorra ghal din il-Qorti fil-Gurisdizzjoni Kostituzzjonali taghha sabiex tiddikjara li kien hemm dan il-ksur tal-Kostituzzjoni u tal-Konvenzjoni. Talab ukoll lill-Qorti sabiex tiddikjara null u bla effett fil-konfront tieghu l-imsemmi ruling tal-iSpeaker. "Bl-ewwel eccezzjoni preliminari, li qeghda tigi deciza llum, l-intimati qeghdin jeccepixxu li din il-Qorti ma ghandhiex gurisdizzjoni tiddikjara xi decizjoni tal-Ispeaker bhala nulla jew invalida ghaliex ir-regolament tal-procedura tal-Kamra hija fil-gurisdizzjoni insindikabbili tal-Kamra u kull indhil f`dik il-procedura tammonta ghal ksur tal-privileggi tal-Kamra. Il-posizzjoni tal-intimati L-accertament ta` ksur ta` jeddijiet fondamentali li ghandha l- "Fil-qosor, il-posizzjoni tal-intimati dwar l-ewwel eccezzjoni taghhom hija din : "1) In-nuqqas ta` gurisdizzjoni tal-Qorti jidderiva mill-fatt illi l- iSpeaker ma jistax jigi citat in gudizzju u li l-Kamra ghandha d-dritt tmexxi l-proceduri taghha. "2) In-nuqqas ta` gurisdizzjoni tal-Qorti jidderiva wkoll mill-fatt illi l- Kamra ghandha d-dritt li tirregola l-proceduri taghha skond l-Art 65 u 67 tal-Kostituzzjoni. Ir-ruling u l-linji gwida in kwistjoni jaqghu fl-ambitu tad-dritt tal-Kamra li tirregola l-proceduri taghha. "3) Huwa privilegg tal-Kamra li abbazi ta` dak li jkun intqal jew li gie deciz fil-Kamra ma tista` tittiehed l-ebda azzjoni civili jew kriminali (Art 65(5) tal-Kostituzzjoni. "4) Il-gurisdizzjoni tal-Qorti skond l-Art 46(2) tal-Kostituzzjoni u skond l-Art 4(2) tal-Kap 319 ma testendix ruhha biex tiddikjara n-nullita` tal-proceduri tal-Kamra jew ir-rulings tal-iSpeaker. "5) Qorti ma jistax jestendi ruhu ghal proceduri parlamentari. "6) rikorrent mhuwiex akkuzat izda xhud. Il-Kamra ghandha kull jedd tikkonduci investigazzjonijiet fl- "7) interess pubbliku u dak il-jedd huwa ghal kollox indipendenti minn kull kwistjoni ta` htija kriminali ta` persuni nkluz ir-rikorrent. il-Qorti "8) Kostituzzjonali fil-5 ta` Novembru 1970 fil-kawza "Onorevoli Dom Attard Cassar vs Onorevoli Giorgio Schembri Wismayer Cinena bhala Prim` Ministru ta` "Fil-qosor, il-posizzjoni tar-rikorrent hija din : fil-parametri tal-Art 46(2) tal-Kostituzzjoni u tal-Art 4(2) tal-Kap 319. gustizzja naturali u drittijiet fondamentali. "3) Ma jistghux l-intimati min-naha wahda jghidu li l-Qorti ghandha gurisdizzjoni li tara hemmx vjolazzjoni ghall-jeddijiet fondamentali, u Hemm sindabilita` mill-Qrati meta kwistjoni tolqot principji ta` It-talba tieghu kif dedotta fil-procediment tal-lum tinkwadra ruhha Fil-proceduri parlamentari li skattaw l-ilment tar-rikorrent, ir- Il-posizzjoni tar-rikorrent riferenza ghas-sentenza L-intimati Il-Qorti ghandha d-dritt taghti kull rimedju li jidhrilha xieraq u min-naha l-ohra jghidu li l-Qorti m`ghandhiex gurisdizzjoni ghaliex hija ma tistax taghti dak ir-rimedju. "4) Skond l-Art 13 tal-Konvenzjoni, min ikun garrab ksur ta` jeddijiet fondamentali ghandu dritt ghal rimedju effettiv anke jekk il-lezjoni tkun saret minn persuni li jkun qed jagixxu f`kariga ufficjali. "5) effettiv anke jekk ma jkunx mitlub. "6) huma kostitwiti skond l-istess Kostituzzjoni. "E. "1) "L-Art 46 jaqra hekk :- Il-Kostituzzjoni hija suprema anke fuq l-entitajiet u/jew strutturi li Il-Kostituzzjoni "(1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet tas-subartikoli (6) u (7) ta' dan l-artikolu, kull persuna li tallega li xi waħda mid-disposizzjonijiet tal- artikoli 33 sa 45 (magħdudin) ta' din il-Kostituzzjoni tkun ġiet, tkun qed tiġi jew tkun x'aktarx ser tiġi miksura dwarha, jew kull persuna oħra li l- Prim'Awla tal-Qorti Ċivili f'Malta tista' taħtar ad istanza ta' xi persuna li hekk tallega, tista', bla ħsara għal kull azzjoni oħra dwar l-istess ħaġa li tkun tista' ssir legalment, titlob lill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili għal rimedju. "(2) Il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili għandu jkollha ġurisdizzjoni oriġinali li tisma' u tiddeċidi kull talba magħmula minn xi persuna skont is- subartikolu (1) ta' dan l-artikolu, u tista' tagħmel dawk l-ordnijiet, toħroġ dawk l-atti u tagħti dawk id-direttivi li tqis xierqa sabiex twettaq, jew tiżgura t-twettiq ta' kull waħda mid-disposizzjonijiet tal-imsemmija artikoli 33 sa 45 (magħdudin) li għall-protezzjoni tagħhom tkun intitolata dik il-persuna : "Iżda l-Qorti tista', jekk tqis li jkun desiderabbli li hekk tagħmel, tirrifjuta li teżerċita s-setgħat tagħha skont dan is-subartikolu f 'kull każ meta tkun sodisfatta li mezzi xierqa ta' rimedju għall-ksur allegat huma jew kienu disponibbli favur dik il-persuna skont xi liġi oħra." "L-Art 39(1) ighid : "… kull meta xi ħadd ikun akkużat b'reat kriminali huwa għandu, kemm-il darba l-akkuża ma tiġix irtirata, jiġi mogħti smigħ xieraq għeluq żmien raġonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali mwaqqfa b'liġi." "Fl-Art 67(1), jinghad illi bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta' din il- Kostituzzjoni (enfasi u sottolinear tal-qorti) il-Kamra tad-Deputati tista' tirregola l-proċedura tagħha stess. Il-Kap 319 "2) "L-Art 4 tal-Kap 319 jaqra hekk :- "(1) Kull persuna li tallega li xi wiehed mid-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali jkun gie, ikun qed jigi jew ikun x'aktarx ser jigi miksur dwarha, jew kull persuna ohra li l-Prim'Awla tal-Qorti Civili f'Malta tista' tahtar ad istanza ta' xi persuna li hekk tallega, tista', bla hsara ghal kull azzjoni ohra dwar l-istess haga li tkun tista' ssir legalment, titlob lill-Prim'Awla tal-Qorti Civili ghal rimedju. "(2) Il-Prim'Awla tal-Qorti Civili ghandu jkollha gurisdizzjoni originali li tisma' u tiddeciedi kull talba mag]mula minn xi persuna skond is- subartikolu (1) ta' dan l-artikolu, u tista' taghmel dawk l-ordnijiet, tohrog dawk l-atti u taghti dawk id-direttivi li tqis xierqa sabiex twettaq, jew tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali li ghat-tgawdija taghhom tkun intitolata dik il-persuna : tad-Drittijiet "Izda l-qorti tista', jekk tqis li jkun desiderabbli li hekk taghmel, tirrifjuta li tezercita s-setghat taghha skond dan is-subartikolu f`kull kaz meta tkun sodisfatta li mezzi xierqa ta' rimedju ghall-ksur allegat huma jew kienu disponibbli favur dik il-persuna skond xi ligi ordinarja." "Skond l-Art 6(1) tal-Konvenzjoni, fid-decizjoni tad-drittijiet civili u ta' l- obbligi tieghu jew ta` xi akkuza kriminali kontra tieghu, kulhadd huwa ntitolat ghal smigh imparzjali u pubbliku fi zmien ragonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b`ligi. "Skond l-Art 13 tal-Konvenzjoni, kull min ikollu miksura d-drittijiet u l- libertajiet tieghu kontemplati f`din il-Konvenzjoni ghandu jkollu rimedju effettiv quddiem awtorità nazzjonali ghalkemm dak il-ksur ikun sar minn persuni li jkunu qed jagixxu f'kariga ufficjali. "Fil-ktieb "Constitutional & Administrative Law" (Edizzjoni Nru 16 tal- 2015 ippubblikata minn Pearson) A W Gambina, K D Flores & C J S Sheth ighidu hekk fil-Pag 225 tad-Disa` Kapitolu li jittratta: Privileges of Parliament:- "G. Gurisprudenza "Fis-sentenza taghha tat-13 ta` Ottubru 1986 fil-kawza "Carmel Shaw vs L-Onorevoli Speaker tal-Kamra tad-Deputati, l- Onorevoli Prim Ministru u l-Ministru tal-Gustizzja u Affarijiet tal- Parlament, fil-kwalita` taghhom premessa u in rappresentanza ta` l-istess Kamra tad-Deputati", il-Qorti Kostituzzjonali ghamlet gabra tal-principji kostituzzjonali assjomatici attinenti ghall-kawza:- "a) Huwa maghruf tajjeb bizzejjed li l-Kostituzzjoni ta` Malta kienet ibbazata hafna fuq il-Kostituzzjoni mhix miktuba tar-Renju Unit u partikolarment il-konvenzjonijiet li fuqha tistrieh dik il-Konsituzzjoni. Ghalhekk ma jistax ikun hemm xi dubju li l-prattika u t-teorija tal- Kostituzzjoni Ingliza ghandhom is-siwi taghhom fl-interpretazzjoni tal- Prattika u t-Teorija tal-Kostituzzjoni Maltija fejn din taqbel ma` dik Ingliza. Izda mbaghad fejn ma taqbilx irridu bilfors infittxu l- interpretazzjoni li hija gusta ghal-ligi kostituzzjonali Maltija u l-istess kuntrast bejn iz-zewg sistemi mill-ewwel jindika u juri car li ghandu jkun hemm ghazla bejn is-sistema Malti u dak Ingliz avolja ta` l-ewwel harget mit-tieni. U hawnhekk mill-ewwel tirrispekkja ruhha car l-ghazla li hemm bejn il-Parlament Malti u dak Ingliz. Il-principju ewlieni li fuqu jistrieh il-Parlament Ingliz huwa li "Parliament is Sovereign". Dan il- principju f`Malta japplika biss fil-limiti tal-Kostituzzjoni miktuba. (enfasi u sottolinear ta` din il-qorti). L-istudjuzi tal-Kostituzzjoni Ingliza jistaghgbu bil-fatt illi waqt li fit-teorija l-Parlament Ingliz jista` jibdel il- Kostituzzjoni mhux miktuba b`maggoranza ta` siggu wiehed, il- Parlament Ingliz dejjem qaghad attent li jibdel il-kostituzzjoni meta tista` tghid il-Poplu kollu b`ananimita` shiha ried il-bidla, u mhux meta xi partit fil-gvern ried il-bidla. L-istess studenti tal-Kostituzzjoni Maltija jiltaqghu mill-ewwel mal-principju illi "f`Malta l-Parlament huwa biss is- sultan fil-limiti tal-Kostituzzjoni". Il-Kostituzzjoni miktuba ma torbotx biss liz-zewg ferghat l-ohra ta` l-Istat Esekuttiv u l-Gudikatura, torbot lill-Parlament ukoll u dan ukoll ma jistax imur `l hemm mill- Kostituzzjoni. (enfasi u sottolinear ta` din il-qorti). B`hekk fostna l- Kostituzzjoni trid tipprevali fuq il-Parlament ukoll, li filwaqt li huwa l- aqwa awtorita` li tfisser ir-rieda tal-poplu bil-ligijiet li jaghmel minn zmien ghal zmien fl-ahjar interess tal-poplu Malkti, jaghmel hekk biss bis-sahha tal-Kostituzzjoni miktuba u jekk dik il-Kostituzzjoni titfarrak bin-naqriet, jibqa` minghajr awtorita` li huwa ghandu, kif del resto jibqghu minghajr awtorita` l-Awtoritajiet kollha mahluqa mill- Kostituzzjoni;" "b) Illi kif il-Qrati taghna dejjem ghallmu, certament fil-kors ta` dan is-seklu, kull meta kellha kostituzzjoni liberali, id-dottrina ta` l-ghazla tas-setghat tas-"Separation of Powers" hija l-fundament zonqri tal- Kostituzzjoni taghna, izda hawnhekk jitfacca car dak li diga` gie mfisser li l-prattika u t-teorija Ingliza ghandhom l-utilita` taghhom fl- interpretazzjoni ta` xi partijiet tal-kostituzzjoni taghna. Il-Qorti tirrileva dan billi fis-sistemi governattivi ta` pajjizi demokratici, filwaqt li fl- interpretazzjoni tas-sistema Ingliza tas-"Separation of Powers" hemm is-sistema tac-"checks and balances". Il-bilanc li jinzamm bejn is- setghat tal-istat li wahda tilqa` lill-ohra – f'xi pajjizi demokratici ohra (ez: USA, Franza, tal-"watertight compartments of power" (kull fergha ta` l-istat irid ikollha l-mezzi taghha propji biex tintlahaq l-awtonomija kompleta taghha, tant li fi Ħal Luqa u San Ġwann, l-Amministrazzjoni jew l-Esekuttiv ghandha l-Qorti taghha, il-Conseil d`Etat, u l-Consiglio di Stato rispettivament. Issa, apparti li Montesquieu li fisser it-teorija tas-separation of powers ghall- ewwel darba fil-filosofija politika tieghu, "Des l'Esprit de Lois", kien qieghed jimmudella ruhu fuq il-Kostituzzjoni tar-Renju Unit fl-ewwel nofs tas-seklu tmintax, kien is-sistema Ingliz Clangura f`isem il-Colonial Office Ingliz kien iddahhal f`Malta bil-Proklama Nru 1 ta` l-1815 (ara : "Borg Grech Rausi vs Borg Schembri", Appell Civili, 1935, XXXIX.I.43); "B`hekk jigi li m`ghandu jkun hemm l-ebda dubju li s-separation of powers maghrufa mill-Kostituzzjoni Maltija hija tat-tip tac- "checks and balances" (enfasi u sottolinear ta` din il-qorti) u mhux tal-"watertight compartments of powers" li del resto l-anqas biss ma tirrizulta mill-Kostitruzzjoni kif tirrizulta f`dik Floriana u Taljana; "c) La dan hu hekk isegwi li t-tliet frieghi ta` l-Istat Malti huma kull wahda responsabbli tal-mansjonijiet lilha moghjtija u fl-esekuzzjoni taghhom hija awtonoma safejn il-Kostituzzjoni hekk ipprovdiet u fejn mhux hekk ipprovdut jitfaccaw ic-"checks and balances" normali tad- dottrina ta` l-ghazla tas-setghat, tant li l-istudjuzi tal-Kostituzzjoni Ingliza jaqblu li fir-risoluzzjonijiet relattivi ghall-Imhallfin, il-Parlament Ingliz, jekk qatt iqum il-kaz, ghandu jimxi bil-principju tal-gustizzja naturali mhux ghax ikun sar Qorti, izda ghax ikun qieghed jiggestixxi funzjoni li hija kwazi-gudizzjarja u mhux dik tieghu legislattiva. Il-Qorti ma tifhimx li ghall-finijiet ta` din is-sentenza ghandha bzonn tiddefinixxi l-ghazla bejn il-gudizzjarju u l-kwazi-gudizzjarju; bizzejjed li tghid li hija taqbel ma`, u taghmel taghha, il-kontenut tal-paragrafi 73-74 u 81 tar- "Report of the Committee on Ministers` Powers, Cmd. fil-holqien "Dan huwa l-metodu tad-demokrazija Maltija li jassigura li waqt li s- setghat tal-istat jingranaw u jaqghu go xulxin ma jindalux fil- mansjonijiet ta` xuilxin iktar milli riedet il-Kostituzzjoni. Kemm dan il- medtodu tad-demokrazija huwa ghal qalb il-poplu Malti deher car fir- Riformi Kostituzzjonali ta` Malta ta` Repubblika; meta ghalkemm inholqu awtoritajiet li vizibilment kien oghla mill-ohrajn, dawn gew ingestati fl-awtoritajiet l-ohra biex huma wkoll jidhlu u jaghmlu sehem f`din id-divizjoni jew l-ghazla tas-setghat, u jkun assigurat li l-ebda awtorita` ma tassumi minn rajha s-setgha ta` l-abbuz tad-dittatur. Il-Kostituzzjoni ma tfittixx liema hija l-aqwa fergha tas-setghat ta` l-istat; tfittex l-ahjar ingranagg bejn is-setghat ta` l-istat biex tintlahaq l-ahjar amministrazzjoni tal-pajjiz; "d) Dan kollu s`issa a bazi tas-sistemi u t-taghlim tradizzjonali safejn dan ghandu japplika. Izda mbaghad fuq kollox irridu bilfors niftakru li jidher car li partijiet mill-Kostituzzjoni taghna kienu "begged, borrowed and stolen" (kif jigri fil-pajjizi civilizzati kollha li wiehed il- jitghallem mill-iehor, protezzjoni tal-Ligijiet tal-Copyright), mill-Konvenzjoni Ewropeja tad- Drittijiet tal-Bniedem u kif il-Qrati taghna dejjem ghallmu li fl- interpretazzjoni ta` ligijiet Maltin mehudin minn xi pajjiz partikolari, il- l-Ligi m`ghandhiex Qrati taghna kien indikat li jaraw l-interpretazzjoni li l-ligi kienet moghtija fil-pajjiz ta` l-origini taghha, biex ihaddmu rashom jaraw safejn dik l-interpretazzjoni tista` u ghandha tkun l-interpretazzjoni tal- Qrati Maltin. Hekk ukoll irridu nhaddmnu rasna biex naraw kif u safejn l-interpretazzjoni tal-Konvenzjoni Ewropeja tad-Drittijiet tal-Bniedem tista` u ghandha tkun utili ghall-interpretazzjoni tal-Kostituzzjoni taghna u dana minghajr servilizmu min-naha u suppervja mill-ohra, billi l- ligijiet, kif ghallem l-istess Montesquieu (op. cit.) trid tehodhom fl- ambjent taghhom u mhux semplicement fit-teorija. Min-naha l-ohra fl- interpretazzjoni jistrieh jinharab bizzejjed fuq id-dritt komparat, billi dan huwa wisq iktar utili waqt li l-ligi tkun qieghda ssir milli waqt li din tkun qed tigi interpretata. L- ta` Malta u d-Dritt interpretazzjoni hija l-interpretazzjoni tal-Ligi Komparat jista` jkun utili hawn biss fis-sens li l-ligi tal-pajjiz tkun inbidlet f`xi dettall mit-test tal-ligi li minnu xi parti tal-ligi Maltija tkun "begged, borrowed or stolen". Il-Qorti apprezzat hafna s-sens ta` erudizzjoni manifestata mid-difensuri abbli tal-partijiet, Dr Giovanni ‘Schembri Wismayer ghar-rikorrent u Dr Carmelo Calamatta ghall-intimat, f`dak li huwa dritt komparat, ghax bejniethom bnew tajjeb hafna l-isfond tal-kaz li ghandha quddiemha izda bir-rispett kollu tifhem li ghandha tistrieh fl- interpretazzjoni tal-ligi fuq il-ligi Maltija u bhal dejjem, jekk issib li l-ligi hija cara u ma tehtieg l-ebda interpretazzjoni, ma ghandha tipprova ggebbed l-ebda interpretazzjoni ghal dak li huwa car; il-perikolu "H. Konsiderazzjonijiet tal-Qorti "Ir-rikorrent issejjah biex jixhed (u jipprezenta dokumenti fil-pussess tieghu) quddiem il-Kumitat tal-Kontijiet Pubblici tal-Kamra tad-Deputati in konnessjoni mar-Rapport tal-Awditur Generali dwar Xiri ta` Fuel mill- Korporazzjoni Enemalta. Kontra r-rikorrent huma pendenti proceduri kriminali quddiem il-Qorti tal-Magistrati ghal reati dwar materji li huma trattati fir-rapport tal-Awditur Generali. Il-gbir tax-xiehda tar-rikorrent qeghda tkun regolata skond Ruling ta` l-iSpeaker tal-Kamra, u skond Linji Gwida applikabbli ghall-Kumitat tal-Kontijiet Pubblici. Ir-rikorrent qieghed jikkontendi li b`eventwali deposizzjoni tieghu skond dak ir- Ruling u skond il-Linji Gwida jkun hemm ksur tal-jedd tieghu ghal smigh xieraq hekk kif tutelat bl-Art 39 tal-Kostituzzjoni u bl-Art 6 tal- Konvenzjoni. Dak li qieghed jigi deciz illum mhuwiex jekk hijiex fondata fil-mertu l-pretensjoni tar-rikorrent, izda jekk ir-Ruling u l-Linji Gwida humiex sindakabbli minn din il-Qorti, billi fl-ewwel eccezzjoni taghhom, in linea preliminari, l-intimati eccepew in-nuqqas ta` gurisdizzjoni tal- Qorti ghax, fil-fehma taghhom, ir-regolament tal-procedura tal-Kamra jaqa` fil-gurisdizzjoni insindakabbli tal-Kamra. "L-intimati jishqu fuq il-principju li l-Art 67(1) tal-Kostituzzjoni jaghti dritt lill-Kamra tad-Deputati li tirregola l-procedura taghha stess. U ghalhekk jinsistu li din il-Qorti m`ghandhiex gurisdizzjoni li tiddeciedi l-kwistjoni li ghandha quddiemha billi r-Ruling u l-Linji Gwida in kwistjoni jaqghu fil- parametri tal-jedd tal-Kamra li tirregola l-proċedura tagħha stess. Din il-Qorti mhijiex tikkondividi t-tifsira daqstant wiesgha li l-intimati qeghdin jaghtu ghall-Art 67(1) ghaliex fl-argument taghhom hallew barra l-parti ta` quddiem tal-istess disposizzjoni. Infatti t-tifsira korretta tad- disposizzjoni ghandha tkun li l-Kamra tad-Deputati tista' tirregola l- procedura il- Kostituzzjoni. taghha bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta' din "Issa d-disposizzjonijiet tal-Kostituzzjoni jinkludu dawk tal-Kapitolu IV li jittratta d-Drittijiet u l-Libertajiet Fundamentali tal-Individwu. Fil-kaz tal- lum, l-ilment tar-rikorrent huwa bbazat fuq l-Art 39 tal-Kostituzzjoni, apparti l-Art 6 tal-Kap 319. Skond l-Art 46(2) tal-Kostituzzjoni ghandha ġurisdizzjoni oriġinali li tisma' u tiddeċidi kull talba magħmula minn xi persuna skont is-subartikolu (1) ta' dan l-artikolu, u tista' tagħmel dawk l-ordnijiet, toħroġ dawk l-atti u tagħti dawk id-direttivi li tqis xierqa sabiex twettaq, jew tiżgura t-twettiq ta' kull waħda mid-disposizzjonijiet tal-imsemmija artikoli 33 sa 45 (magħdudin) li għall-protezzjoni tagħhom tkun intitolata dik il-persuna. Disposizzjoni simili tirrizulta fl-Art 4(2) tal-Kap 319. "Hija ghalhekk il-fehma konsiderata tal-Qorti li ghandha gurisdizzjoni li tittratta u tiddeciedi l-ewwel u t-tieni talbiet tar-rikorrent. "Ta` xejra differenti hija l-konsiderazzjoni tal-kontenut tat-tielet talba. Il- posizzjoni tal-intimati hija cara fis-sens illi ghax r-rikorrenti ressaq t- tielet talba, l-istanza tieghu ma tistax tirnexxi ghaliex il-gurisdizzjoni tal- Qorti skond l-Art 46(2) tal-Kostituzzjoni u l-Art 4(2) tal-Kap 319 ma tistax tigi estiza biex tinkludi d-dikjarazzjoni ta` nullita` tar-Ruling u tal- Linji Gwida. "Hija l-fehma konsiderata tal-Qorti illi ma jistax jingieb `il quddiem l- argument illi ghax saret it-tielet talba allura l-Qorti ma ghandhiex gurisdizzjoni tqis l-ewwel u t-tieni talbiet. Kwistjoni huwa l-allegat ksur tal-Kostituzzjoni u tal-Konvenzjoni, ohra huwa r-rimedju. Is-siwi o meno tat-tielet talba jrid jitqies fl-istadju, jekk ikun il-kaz, meta l-Qorti tittratta l- mertu kemm tal-allegata vjolazzjoni kif ukoll tar-rimedju mitlub. Pero` l- Qorti mhijiex tikkondividi l-fehma tal-intimati illi bl-impostazzjoni tat-tielet talba, ir-rikorrent warrab `il barra l-gurisdizzjoni ta` din il-Qorti li tqis l- ewwel u t-tieni talbiet. Del resto johrog car mill-Art 46(1) tal- Kostituzzjoni u mill-Art 4(1) tal-Kap 319 li jekk il-Qorti ssib ksur tad- disposizzjonijiet li jipprotegu d-drittijiet u l-libertajiet fondamentali tal- individwu, ghandha diskrezzjoni fil-kwalita` tar-rimedju li taghti lill- individwu. Li jfisser li riskontrat il-ksur, il-Qorti mhijiex marbuta li taghti bilfors ir-rimedju li jkun talab specifikament ir-rikorrent, izda tista` taghti kull rimedju li jkun effettiv sabiex jindirizza l-ksur accertat (Art 13 tal- Konvenzjoni). jirreferu ghas- "Fin-nota sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali tal-5 ta` Novembru 1970 fil-kawza "Grech Sciberras Dom Attard Cassar vs Grech Sciberras Giorgio Schembri Wismayer Cinena bhala Prim` Ministru ta` Malta et". Hemm il-kwistjoni ma kenitx tittratta dwar allegazzjoni ta` ksur ta` jeddijiet fondamentali izda dwar il-procedura segwita mill-Kamra tad-Deputati fil-konsiderazzjoni ta` emendi ghall- Kostituzzjoni. L-intimati jaghmlu enfasi fuq il-fatt illi hemm il-Qorti ta` osservazzjonijiet Kostituzzjonali kienet stretta meta llimitat il-gurisdizzjoni taghha biex tghid jekk il-procedura dettata mill-Kostituzzjoni kenitx segwita inkella le. il-Qorti ttraccjat, Kostituzzjonali kienet id-dettami stabbiliti mill- Kostituzzjoni. illi bil-linja lejn il-Qorti hija "Hekk qeghda taghmel ukoll din il-Qorti bid-decizjoni taghha tal-lum. Kien ghalhekk li l-Qorti ccitat in extenso mis-sentenza li tat il-Qorti Kostituzzjonali fit-13 ta` Ottubru 1986 fil-kawza "Carmel Shaw vs L-Onorevoli Speaker tal-Kamra tad-Deputati, l-Onorevoli Prim Ministru u l-Ministru tal-Gustizzja u Affarijiet tal-Parlament, fil- kwalita` taghhom premessa u in rappresentanza ta` l-istess Kamra tad-Deputati" billi fil-fehma ta` din il-Qorti l-mod kif svolgiet il-principji kostituzzjonali li kienu attinenti ghall-kaz li kellha quddiemha jghoddu bis-shih ghall-konsiderazzjoni tal-kaz tal-lum. "Din il-Qorti ghamlet enfasi u ssottolineat brani tas-sentenza fosthom illi l-principju Ingliz li l-Parlament huwa sovran japplika biss fil-kuntest ta` Malta fil-limiti mposti mill-Kostituzzjoni, kif ukoll il-Kostituzzjoni ma torbotx biss lill-Ezekuttiv u lill-Gudikatura izda lill-Parlament li ma jistax imur `l hemm mill-Kostituzzjoni. Ghamlet hekk sabiex tohrog b`mod aktar fic-car l-enfasi taghha li l-poteri tal-ferghat tal-Istat huma delineati u stabbiliti mill-Kostituzzjoni li allura jkompli jfisser li d-disposizzjonijiet tal-Kostituzzjoni ghandhom isibu applikazzjoni fl-assjem taghhom mhux bil-bicciet. Il-ferghat tal-Istat kienu ntizi mill-Kostituzzjoni sabiex joperaw b`sistema ta` checks and balances u propju ghalhekk l-ebda fergha tal-Istat ma tista` tqis lilha nnfisha barra mill-parametri prefiss mill-Kostituzzjoni stess. In diskussjoni fil-kaz tal-lum mhuwiex il-jedd tal-Kamra tad-Deputati tramite l-Kumitat ghall-Kontijiet Pubblici li taghmel investigazzjoni fl-interess pubbliku, izda l-ezercizzju ta` dak il- jedd sabiex ma libertajiet fondamentali tal-individwu li huwa l-bazi ta` socjeta` demokratika fondata on the rule of law. jikkozzax mal-harsien tal-jeddijiet u Dan hu bazat fuq is-segwenti sottomissjonijiet relevanti ghall- finijiet tal-eccezzjoni preliminari in kwistjoni. [a] Li l-ewwel Qorti "izolat dispozizzjonijiet tal-Kostituzjoni b'mod li imbaghad ma interpretathomx b'mod shih u relatati ma' xulxin". l-qrati kostituzzjonali ghandhom gurisidizzjoni f'materja ta' drittijiet fundamentali tal-bniedem, il-vertenza in dizamina hija differenti minn hekk. "Il-kwistjoni f'din il-kawza hija semplicement jekk il-Qorti ghandhiex dritt tissindika direttiva tal-Ispeaker fir-regolament tal-procedura tal-Kamra" u huwa f'dan il-kuntest li allura l- ewwel Qorti kellha tistharreg il-kwistjoni anke fid-dawl tat-tielet talba tar- ta' sejbiet ta' lezjoni kostituzzjonali. Ikompli jossottometti li – "L-esponent qieghed jaghmel tant enfasi fuq in-nuqqas tal-gurisdizzjoni tal-Qorti ghal dak li hija l-procedura segwita mill-Kamra ghaliex dan huwa ta' natura essenzjali ghat-thaddim korrett tad-demokrazija ghaliex huwa essenzjali li l-Kamra tkun hielsa li taghmel dawk l-indagnijiet f'materja pubblika li jidhrilha mehtiega u necessarja minghajr ma tigi imxekkla. L-uniku tixkil ghandu jitwieled mid-decizjonijiet u mill- procedura taghha stess." [b] In-nuqqas ta' gurisdizzjoni tal-qrati kostituzzjonali f'din il-kawza tohrog proprju minn dak li gie mitlub mir-rikorrenti, u cioe` mit-talbiet tieghu li r-ruling tal-Ispeaker tal-10 ta' Dicembru 2013 u l-linji gwida mahruga mill-Kumitat tal-Kontijiet Pubblici ta' Ottubru 2011 jikkozzaw kontra l-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni u precizament ghax huma vjolattivi tad-dritt fundamentali tar-rikorrent ghal smigh xieraq, kif ukoll mir- rimedju mitlub minnu, cioe` d-dikjarazzjoni tan-nullita` tal-imsemmija In fatti, ikomplu jissottomettu l-intimati "minghajr din it-talba [it-tielet talba] tispicca l-vera essenza tal-azzjoni u ma jkun hemm l-ebda interess fl-intimati fir-rigward ta' dak li qieghed jigi Ikomplu jissottomettu fir-rigward li – "Il-kwistjoni tad-dritt ghas-smiegh xieraq hi se mai kwistjoni li tirrigwarda l-proceduri kriminali mehuda kontra l-parti u ghall-liema talbiet il-legittimi kontraditturi mhuwiex l-Ispeaker imma l-prosekuzzjoni. L-Ispeaker jidhol biss f'din il-kwistrjoni minhabba t-tentattiv tar-rikorrent li jitlob li jigu sindikati proceduri parlamentari u li jitolbu li ruling tal-Ispeaker jigi dikjarat null.......f'dain il-materja l-Qorti ma ghandha l-ebda gurisdizzjoni ghaliex il-kwistjoni hija mhollija mill-Kostituzzjoni f'idejn l-Ispeaker u l- Kamrba u f'idejn l-ebda persuna ohra. Minn ruling tal-Ispeaker jista' jsir appell biss lill-Kamra bil-proceduri kontemplati fir-regolamenti tal-istess Kamra u lil ebda awtorita` ohra. Dan huwa necessarju ghas- salvagwardja tad-demokrazija u ghas-salvagwardja tal-awtronomija tal- Kamra fl-esplicitar tal-mansjonijiet taghha.".... "...L-investiazzjoni intrapriza mill-Kamra ghandha skopijiet ta' natura pubblika fil-qafas tat-thaddim tad-demokrazija biex il-kamra tkun tista' liberalment tinvestiga u tiddiskuti dak li huwa ta' interess pubbliku. Ir- riflessjonijiet [konsegwenzi] li tali proceduri tal-kamra jista' jkollhom fuq proceduri kriminali hija haga ohra u tigi diskussa biss fl-ambitu ta' dawk il-proceduri u fil-kontenzjuz tal-prosekuzzjoni." "...Il-gurisdizzjoni tal-Qorti fil-materja ta' drittijiet fundamentali bl-ebda mod ma tikkozza mal-privilegg ugwalment fundamentali li l-Kamra tithalla tirregola l-procedura taghha minghajr indhil. Jekk b'dik il- procedura jkun impatt fuq il-proceduri kriminali jmehuda kontraparti b'mod lijigu nieqsa l-garanzija kostituzzjonali allura dik hija materja li ghandha tigi indirizzata f'dawk il-proceduri u r-rimedji jkunu tali li jistabbilixxu dawk fil- kontenzjuz tal-prosekuzzjoni u mhux tal-Ispeaker." il-garanzija necessarji il-proceduri "Il-kamra ghandha d-dritt ewlieni u esklussiv li tirregola hija nnifisha minghajr indhil fil-procedura taghha, kull ma jinghad fil-kamra ma jistax jkun suggett ta' azzjoni gudizzjarj, u bl-istess mod u multo magis issir ruling ta' l-Ispeaker li huwa l-president tal-Kamra u l-Ispeaker ma jistax jigi notifikat u m'ghandux jigi notifikat b'atti gudizzjarji.… "Huwa assjomatiku li l-Qorti ghandha gurisdizzjoni biex tiddikjara ligi hijiex jew le kostituzzjonali, imma meta taghmel dak b'ebda mod ma tidhol fl-operat procedurali tal-parlament u l-Kamra bl-ebda mod ma tkun parti jew jkollha interess f'dawk il-proceduri.… "..… huwa wkoll importanti li jigi rilevat li l-kumitat mhux qorti jew tribunal imma huwa biss kumitat tal-parlament li fl-funzjoni tieghu la hija gudizzjarja u lanqas kwazi gudizjarja. Il-kumitat ma ghandu l-ebda mansjoni li jsib l-htija jew xort' ohra; l-investigazzjoni tieghu hija fil-qafas tal-kontroll li l-parlament jezercita fuq il-kondotta tal-gvern u dik il- funzjoni u d-diskussjoni li ssir fi hdanu hija vitali ghad-demokrazija u ma ghandhiex tigi mxekkla u huwa precisament minhabba din l-awtonomija tal-kamra li qeda tigi eccepita n-nuqqas ta' gurisdizzjoni ta' din l- Onorabbli Qorti......" Jikkonkludu billi kwalsijasi gurisdizzjoni in vista li r-rikorrent ghandu l-pozizzjoni tieghu ben salvagwardjata bil-ligi u bl-istess kostituzzjoni fl-ambitu tal-proceduri kriminali mehuda kontra tieghu. Ghar-ragunijiet premessi l-intimati qed appellata tigi revokata u, minflok, din il-Qorti tilqa' l-ewwel eccezzjoni taghhom, bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra r-rikorrent appellat. Ir-rikorrent minn naha tieghu, ghar-ragunijiet hawn taht imfissra, qed jitlob li din il-Qorti tikkonferma s-sentenza appellata, bl-ispejjez taz- Ir-rikorrent jibda billi jirribatti li mhux minnu dak sottomess mill- intimati li l-ewwel Qorti izolat dizpozizzjonijiet tal-Kostituzzjoni b'mod li mbaghad ma tinterpretahomx b'mod shih u relatati ma' xulxin. ukoll li l-kwistjoni jekk Qorti ta' kompetenza kostituzzjonali ghandhiex dritt li tissindika direttiva tal-Ispeaker fir-regolament tal-procedura tal- twassal awtomatikament ghall-kwistjoni dwar jekk il-Qorti ghandhiex gurisdizzjoni li tikkonsidra kwistjonijiet ta' din ix-xorta. is-segwenti sottomissjonijiet: Kif diga` deciz minn din il-Qorti fil-kawza Carmel Hassan u cioe` li "l-Kostituzzjoni miktuba ma torbotx biss liz-zewg ferghat l-ohra tal-Istat Ezekuttiv u l-Gudikatura, [izda] torbot lill-Parlament ukoll u dan ukoll ma jistax imur 'l hemm mill-Kostituzzjoni". tal-Kostituzzjoni, il-Prim' Awla fil- kompetenza kostituzzjonali taghha ghandha l-poter tikkonsidra kull talba maghmula lilha fil-parametri tal-Artikolu 46[2] tal- Kostituzzjoni b'referenza ghall-Artikoli 33 sa 45 li jirrigwardjaw id-drittijiet fundamentali tal-bniedem. jikkonsisti f'lezjoni ta' dritt kostituzzjonali u konvenzjonali tieghu jekk jigi 1 Citata fis-sentenza appellata mgieghel jixhed fil-Kumitat tal-Kontijiet Pubblici, dik il-Qorti ghandha gurisdizzjoni li tinvesti l-ilment tieghu. Jaghti ragun lill-ewwel Qorti li fil-konsiderazzjonijiet taghha f'dan l- istadju ma qiesitx it-talba dwar ir-rimedju, stante li l-pregudizzjali in dizamina hija ta' natura preliminari u qed tigi investita mill-Qorti qabel ma jibda jigi trattat il-mertu. Barra minn hekk, kif sottomess mill-ewwel Qorti, il-Qorti ghandha diskrezzjoni fil-kwalita` ta' rimedju li taghti lill- individwu u mhijiex marbuta f'dan ir-rigward ma' dak mitlub mir-rikorrent fit-tielet talba tieghu. B'referenza ghal dak li jghidu l-intimati li "l-Kamra tkun hielsa li taghmel dawn l-indagnijiet f'materja pubblika li jidhrilha mehtiega u necessarja minghajr ma tigi mxekkla2, ir-rikorrent dizapprovazzjoni tieghu dwar it-termini uzati mill-intimat u l-hsieb warajhom u jissenjala li, ghajr milli xkiel, "id-drittijiet tal-bniedem ghandhom f'dan il-kunstest jigu mittiehda bhala ghodod siewja f'idejn l- appellanti sabiex ikollhom is-serhan tal-mohh li l-procedura adoperata minnhom fl-istharrig taghhom tkun wahda konsonanti mad-drittijiet tal- Ikompli jissottometti: 2 Sottolinear ta' din il-Qorti "… … … is-setgha tal-Ewwel Onorabbli Qorti sabiex tikkunsidra u tittratta il-ligi u dettami tirriiulta mill-fatt Kostituzzjonali ta' Malta, il-Kostituzzjoni hija suprema u tipprevalixxi inter alia fuq kull istituzzjoni, korp, entita. ligi, ruling u/jew linja gwida ohra. Huwa konfuz ghalhekk ir-ragunament tal-appellanti meta jghidu li l-Onorabbli Prim'Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) "… … … m'ghandhiex gurisdizzjoni dina l-Onorabbli Qorti biex tistharreg il- procedura tal-Kamra u r-rulings tal-iSpeaker in kwantu dawn huma intizi biex jirregolaw dik il-procedura". Umilment jigi rilevat li dak li tal-ligi qieghdin kostituzzjonali Maltija u bir-rispett, l-ebda argument legali u/jew logiku sabiex isostnu l-appell taghhom." l-appellanti huwa principju bazilari l-appellanti ma gabu jikkontestaw Dwar l-argument tal-intimati li t-tielet talba hija l-vera essenza tal- azzjoni u li minghajrha ma jkunx hemm aktar interess da parti tal- intimati, ir-rikorrent isostni li dan hu skorrett in kwantu dikjarazzjoni ta' lezjoni kostituzzjonali u/jew konvenzjonali wahedha hija bizzejjed biex tirradika l-interess guridiku sabiex tigi sostnuta l-azzjoni. Parlament u l-Gudikatura huma awtonomi izda mill-banda l-ohra ma johrog minn ebda dispozizzjoni tal-ligi, wisq anqas l-Kostituzzjoni, li Jishaq li s-salvagwardja tad-dritt ghal smigh xieraq trid issehh mhux biss fil-proceduri kriminali, izda wkoll fil- kuntest akbar ta' stharrig ta' entita` pubblika ghal skopijiet pubblici li jirrigwardja l-istess materja li fuqha r-rikorrent qieghed jirrinfaccja proceduri kriminali. F'dan ir-rigward jiccita l-kazijiet decizi mill-Qorti Ewropea Weh v. Austria [Appl. Rigward is-sottomissjoni tal-intimati li "hija l-mansjoni tal-Ispeaker kjarament rizervata lilu fl-istess linji gwida, li jiddeciedi jekk ix-xhud ghandux jirrispondi jew le" ir-rikorrent jghid li huwa car li l-Ispeaker ma jista' qatt joffri l-istess salvagwardji li joffru l-istrutturi procedurali u tal-Qorti b'kompetenza kostituzzjonali ghall-harsien drittijiet fundamentali tieghu. Jikkonkludi billi jghid li, filwaqt li huwa jaqbel li l-Kumitat tal- Kontijiet Pubblici ma jistax jitqies bhala qorti jew tribunal, izda "dan ma jfissirx li dak li jsehh f'dan il-Kumitat ma jistax jimpingi fuq id-drittijiet Konsiderazzjonijiet tal-Qorti Fil-fehma konsidrata ta' din il-Qorti l-pern tal-kwistjoni li ghandha quddiemha tohrog mill-pretensjoni tal-intimati li l-qrati m'ghandhomx gurisdizzjoni li jissindikaw proceduri parlamentari, senjatament direttivi jew rulings tal-Ispeaker kif ukoll proceduri quddiem kumitati appuntati mill-Kamra u dan in bazi ghal dak li jghid l-Artikolu 67 [1] tal- Kostituzzjoni li l-Kamra ghandha s-setgha li tirregola l-procedura taghha. Isostnu li l-Kamra gandha d-dritt ewlieni u eskluzziv li tirregola hija nnifisha "minghajr indhil fil-proceduri taghha … … … u l-Ispeaker ma jistax jigi notifikat u ma ghandux jigi notifikat b'atti gudizzjarji". Fl-ewwel lok din il-Qorti tghid li tikkondividi l-konsiderazzjonijiet maghmula mill-Qorti Kostituzzjonali fil-kawza Carmel Scicluna Bartoli li, ghalkemm il-Kostituzzjoni taghti lill-Parlament id-dritt li dan jirregola l- id-dritt mhuwiex wiehed assolut kif qed jippretendu l-intimati meta jiddeskrivu dan id-dritt bhala wiehed "ewlieni u esklussiv" u li ghandu jigi ezercitat "minghajr indhil". Dan id-dritt huwa lill-Parlament mill-Kostituzzjoni u huwa limitat mill-istess Kostituzzjoni fis-sens li ghandu jigi ezercitat minghajr hsara ghad- dispozizzjonijiet tal-istess Kostituzzjoni. ghandu jigi ezercitat fil-parametri tal-Kostituzzjoni. jirrizulta car kristallin minn dak li jghid l-artikolu precitat u senjatament li d-dritt tal-Parlament li jirregola l-procedura tieghu huwa "Bla hsara ["Subject" fit-test Ingliz] ghad-dispozizzjonijiet ta' din il-Kostituzzjoni". sewwa rilevat mill-ewwel Qorti, din il-klawsola tillimita u tirrestringi dan id-dritt ghall-parametri tal-Kostituzzjoni fis-sens li ma jistax jigi ezercitat bi ksur ta' dispozizzjonijiet ohra tal-Kostituzzjoni, fosthom dawk li jipproteggu d-drittijiet fundamentali tal-bniedem skolpiti fl-Artikoli 33 sa Ghalhekk din il-Qorti ma taqbilx mas-sottomissjoni tal-intimati li l- ewwel Qorti "izolat dispozizzjonijiet tal-Kostituzzjoni b'mod li imbaghad ma interpretathomx b'mod shih u relatati ma' xulxin". Din il-Qorti tosserva li, filwaqt li l-intimati ma wrewx kif u fejn l-ewwel Qorti ghamlet dan, l-Artikolu 67 [1] innfisu, li fuqu l-intimati jserrhu principalment il-kaz taghhom, b'mod car jirreferi in generali ghad-dispozizzjonijiet l-ohra tal- Kostituzzjoni li jillimitaw id-dritt hemm kontemplat. Il-Kostituzzjoni turi bic-car li dan id-dritt ma jistax jittiehed in vacuo izda ghandu jigi interpretat fid-dawl u in konformita` mad-dispozizzjonijiet l-ohra tal- Kostituzzjoni, fosthom, kif fuq gia` spjegat, dawk relatati mad-drittijiet fundamentali tal-bniedem. li n-nuqqas ta' gurisdizzjoni kostituzzjonali li jissindikaw id-direttivi tal-Ispeaker hija "necessarja ghas-salvagwardja tad-demokrazija u ghas-salvagwardja tal-awtonomija tal-Kamra fl-espletar tal-mansjonijiet taghha" ma tregix ghax l-istess Kostituzzjoni, li minnha jemani d-dritt moghti lill-Parlament li jirregola l- proceduri tieghu, tissalvagwardja d-dispozizzjonijiet l-ohra taghha. dan hu minnu li l-Kostituzzjoni bis-sahha tal-Artikolu 46 tat lill-Prim' Awla tal-Qorti Civili gurisdizzjoni originali proprju sabiex tittratta ilmenti dwar ksur ta' xi dritt fundamentali kontemplat fl-Artikoli 33 sa 45 tal-istess Kostituzzjoni. Inoltre, l-argument sollevat mill-intimati li, ghalkemm il-qrati kostituzzjonali ghandhom gurisdizzjoni biex jiddikjaraw ligi hijiex konformi jew le mal-Kostituzzjoni l-istess Qrati ma ghandhomx id-dritt li il-proceduri parlamentari, huwa inapplikabbli fil-kaz dizamina, stante li f'dan il-kaz dak li qed jigi attakkat mhuwiex l-operat procedurali tal-Kamra li tohrog ligi, izda allegata lezjoni tad-dritt fundamentali tal-bniedem bis-sahha tal-proceduri quddiem il-Kumitat. Ghalhekk din il-Qorti ma tarax kif l-issindikar mill-qrati kostituzzjonali f'qafas ta' ilment ta' vjolazzjoni ta' dritt fundamentali, protett mill-istess Kostituzzjoni, jista' validament jitqies bhala xkiel ghad-demokrazija. l-osservazzjoni maghmula mill-Prim'Awla fil-kaz "...huwa l-metodu tad-demokrazija Maltija li jassigura li waqt li s- setghet ta' l-Istat jingranaw u jaqghu go xulxin, ma jindahhlux fil- mansjonijiet ta' xulxin iktar milli riedet il-Kostituzzjoni … … … . Il- Kostituzzjoni ma tfittix liema hija l-aqwa fergha tas-setghat tal-Istat; tfittex l-ahjar ingranagg bejn is-setghat tal-Istat biex tintlahaq l-ahjar amministrazzjoni tal-pajjiz."4 Rigward l-Artikolu 65[5] li jipprojbixxi n-notifika lill-Ispeaker b'atti gudizzjarji civili, din il-Qorti tosserva li l-fatt li l-atti gudizzjarji civili ma jistghux jigu servuti lill-Ispeaker ma jwassalx ghall-konkluzjoni li allura l- qrati m'ghandhomx gurisdizzjoni li jissindikaw l-operat tal-Ispeaker f'qafas kostituzzjonali. Li dan hu hekk johrog mill-konsiderazzjoni li, 4 Sottolinear ta' din il-Qorti – Vol.LXX.I.pg.89 apparti li l-proceduri odjerni mhumiex ta' natura civili izda huma ta' natura kostituzzjonali, d-dispozizzjonijiet tal-Kostituzzjoni ghandhom jitqiesu bhala quid unum u ghalhekk ghandhom jigu interpretati b'mod li jkunu konformi ma' xuxlin u mhux kontra xulxin. Kostituzzjoni taghti lill-Prim'Awla tal-Qorti Civili gurdisdizzjoni originali sabiex tittratta u tiddeciedi dwar ilmenti kostituzzjonali bazati fuq ksur ta' drittijiet fundamentali tal-bniedem u meta l-istess Kostituzzjoni fl-Artikolu dispozizzjonijiet l-ohra tal-Kostituzzjoni, it-tezi tal-intimati f'dan ir-rigward tikkreja sitwazzjoni ta' konflitt bejn dispozizzjonijiet tal-Kostituzzjoni, liema konflitt ma jezistix. Rigward il-kawza [591/70] fl-ismijiet Onor. Dom Attard Cassar v. Onor. Dr Giorgio Schembri Wismayer Cinena bhala Prim Ministru et moghtija minn din il- Qorti, diversament komposta, fil-5 ta' Novembru 1970 u li minnha l- intimati siltu bran5 in sostenn tat-tezi taghhom, din il-Qorti tosserva li F'dak il- kaz dak li kien qed jigi investit mill-Qorti kienet il-pregudizzjali dwar il- gurisdizzjoni tal-Qorti li tissindika "l-process legislattiv" u mhux l- issindikar ta' din il-Qorti dwar allegat ksur ta' dispozizzjonijiet tal- Kostituzzjoni. Fil-kawza citata din il-Qorti ghamlitha cara meta osservat li "Dak li f'din il-kawza hu relevanti u necessarju ghall-konsiderazzjoni, 5 Fin nota ta' sottomissjonijiet taghhom huwa biss il-procedura tal-Kamra ghal dak li jirrigwardja il-process Dan osservatu wara li fil-paragrafu precedenti spjegat hekk: ta' "Il-kawza prezenti si ligi, konsistenti f'Att tal-Parlament. Kif gja gie sottolineat fil-bidu ta' din is- sentenza, f'din il-kawza m'hemm ebda kwistjoni li tirrigwarda ksur ta' xi dritt jew liberta` fondamentali ta' l-individwu protett mill-Kostituzzjoni – kwistjoni li kienet talvolta tkun tinvolvi konsiderazzjonijiet ohra." impunjazzjoni ta' Fid-dawl tal-premess il-kaz indikat mill-intimati ma jista' jkun ta' ebda konfort ghat-tezi taghhom, stante li fil-kaz odjern dak li qed jigi trattat huwa l-gurisdizzjoni ta' din il-Qorti li tissindika l-operat tal- Ispeaker dwar allegat ksur ta' dispozizzjoni tal-Kostituzzjoni konsistenti f'allegata lezjoni ta' wiehed mid-drittijiet fundamentali tar-rikorrent. Ghaldaqstant l-aggravju huwa infondat u qed jigi respint. Ghar-ragunijiet premessi tichad l-appell tal-intimati bl-ispejjez a kariku Stajic l-atti lill-ewwel Qorti ghall-kontinwazzjoni tas-smigh Giannino Fenech Magrin Guiga Borg Noel Harrison Borg