Qorti tal-Appell (Kompetenza Inferjuri) Imhallef Anthony Lejman Appell numru: 267/2014/1 Andrew Spooner Zammit u Peter Ovbiagele O'Dea (appellati) Vs Dr Aaron Fero’ (appellant) 18 ta' Dicembru, 2018. B'rikors prezentat fis-6 ta' Awissu, 2014 l-atturi talbu lill-Qorti tal-Magistrati (Malta) sabiex tikkundanna lill-konvenut ihallas id-danni ai termini tal-artikolu 28 tal-Att dwar l-Istampa (Kap. 248) u dan minhabba dak li ppubblika fit-3 ta' Awissu 2004 fuq Facebook u Twitter fejn ghamel malafama lill-atturi. Il-kawza hi dwar post li l-attur ghamel fit-3 ta' Awissu, 2014 fuq Facebook u Twitter li taqra:- "€2.5 Miljun f'kuntratti lil Daphne/Peter Ovbiagele O'Dea u Andrew Spooner Zammit mill- gvern nazzjonalista fl-ahhar snin. Li jghaqqad dawn il-persuni flimkien mhumiex biss il-kumpanniji li ghandhom bejniethom izda l-hdura u l-attakki kkordinati 24/7 fuq dak kollu li hu Partit Laburista, linja editorjali wahda kkordinata mill-Pieta. rapport tat-telf wara l-iehor SB". B'sentenza tat-22 ta' Marzu, 2018 l-ewwel qorti cahdet l-eccezzjonijiet u kkundannat lill-attur ihallas lill-konvenuti s-somma ta' tlett elef ewro (€3,000) bhala danni skont l-artikolu 28 tal-Kap. B'rikors prezentat fl-10 ta' April, 2018 il-konvenut appella mis-sentenza, bl- aggravji jkunu dwar: Il-fatt li huwa semplicement ippubblika fi kliemu dak li kien diga' fid- dominju pubbliku u li dwaru kien hemm dibattitu dwaru. Dan apparti li l-atturi ma kinux wiegbu ghall-pubblikazzjoni stampata fil-gazzetta Kulhadd tat-13 ta' Lulju, 2014 fejn inkiteb li kumpannija, li fost l- imsiehba taghha kellha lill-atturi, inghatat zewg kuntratti b'valur ta' iktar minn €800,000 ftit gimghat biss qabel l-elezzjoni generali. Id-danni likwidati mill-ewwel qorti. Fit-23 ta' April, 2018 wiegbu l-konvenuti fejn taw ir-ragunijiet ghalfejn l-appell ghandu jkun michud. Konsiderazzjoni. Irrizulta li din il-post saret wara li dakinhar stess kien pubblikat artikolu fil- gazzetta Kullhadd fejn gie rapportat li l-kumpannija bl-isem ta' Evolve Limited inghatat iktar minn €2.5 miljun f'kuntratti mill-Gvern Nazzjonalista. wkoll li BCGL Services Limited hi azzjonista fl-imsemmija kumpannija, u li l- atturi huma diretturi f'BCGL Services Limited. Fit-13 ta' Lulju, 2014 l-istess gazzetta kienet ghamlet allegazzjoni simili fil-konfront tal-atturi. Il-konvenut bl-iktar mod ingenwu jidher li qabad dik l-ahbar u ghamilha fatta li l-atturi u Daphne Ovbiagele O'Dea inghataw kuntratti b'valur ta' €2.5 miljun minn Gvern Nazzjonalista. Pero' fil-post m'ghamilx riferenza ghas-sors tieghu, l-Istampa, Kap. 248). Dik id-disposizzjoni taghmilha cara li: "Ebda waħda mill-persuni msemmija fl-aħħar artikolu qabel dan ma tista' tipprova, b'difiża tagħha, li l-kitba hija kopja, jew estratt, jew sommarju, jew traduzzjoni ta' kitba oħra li diġà ġiet stampata jew pubblikata xort'oħra". Hu evidenti li persuna li tippubblika b'ripetizzjoni fatt li tkun semghet minghand haddiehor jew li tkun qrat f'pubblikazzjoni, ma tistax targumenta li dak li qalet ghandu nqas sinifikat malafamanti mill-malafama originali. Committee tal-Privy Council ghamel riferenza ghall-Gatley: Ghaldaqstant, il-fatt li ahbar tkun diga' qeghda fid-dominju pubbliku m'hijiex difiza valida ghal min ikun ghamel malafama permezz ta' re-publication. F'dan il-kaz l-attur sahansitra ta verzjoni kemxejn differenti, ghaliex ma semmiex kumpanniji u fl-artikoli tal-Kulhadd ma nkitibx li Daphne Ovbiagele Il-qorti zzid li l-fatt li fid-data tal-pubblikazzjoni l-atturi kienu ghadhom ma tawx reazzjoni ghal dak li nkiteb fil-gazzetta, mhu ta' ebda beneficcju ghad- difiza tal-konvenut. Dak il-fatt ma kienx jaghti lill-attur il-jedd li jghid li jrid jew li jikkonkludi li l-fatti pubblikati kienu l-verita. Dan apparti li l-post li ppubblika l-attur ma kienx semplici kumment dwar ahbar li dehret f'gazzetta lokali. Fil- fatt fil-posts ma saritx riferenza ghall-artikoli pubblikati fil-gazzetta Kullhadd fit-13 ta' Lulju u 3 ta' Awissu, 2014. Hu evidenti li l-konvenut strah biss fuq fatti li ssemmew fil-gazzetta l-Kullhadd, u li wara rrizulta li ma kienx minnu. Jinghad ukoll li ghalkemm min jippubblika jkun jemmen fil-verita tal-fatt li jkun ippubblika, li evidenti hu dak li gara lill-attur, xorta jibqa' responsabbli ghall-malafama fejn ma jaghtix prova li l-fatt hu veru. M'huwiex biżżejjed li wieħed jargumenta li bbaża dik il-post fuq rapport pubblikat fil-gazzetta. m'għandu jieħu for granted li dak rapportat f'gazzetta hu l-verita, iktar u iktar meta jiġi ppubblikat f'gazzetta li ddoqq il-muzika ta' partit politiku wiehed biss. Il-posts tal-attur li huma oggett tal-kawza jaqghu taht id-definizzjoni ta' stampat u wkoll pubblikazzjoni taht l-istess ligi (ara definizzjoni f'artikolu 2). Il- Facebook u Twitter kienu l-medium biex dak li ried ighid jikkomunikah lill- li d-dikjarazzjoni li, "€2.5 Miljun f'kuntratti lil nazzjonalista fl-ahhar snin" hi dikjarazzjoni ta' fatt. Fatt li mill-provi rrizulta li m'huwiex minnu. F'dan ir-rigward irrizulta li: BCGL Services Limited hi kumpannija registrata fis-17 ta' Marzu, 2006 sabiex tagixxi bhala trustee u tipprovdi servizzi fiducjarji skont it-Trust and Trustees Act, inkluz li taghti pariri ta' konsulenza dwar l-istess. L- atturi huma, ma' avukati ohra, l-azzjonisti ta' dik il-kumpannija. Kumpannija li ghandha licenzja mahruga mill-MFSA li nghatat fl-istess gurnata li fiha jinghad (fol. 22) li l-kumpannija: Evolve Limited hi kumpannija Maltija registrata fit-13 ta' Gunju, 2006 li L-azzjonisti taghha huma Attard & Co (Industrial Ltd) u Tnejn mid-diretturi taghha huma Hugh Alzeni u Ma jirrizultax min hu t-tielet direttur ta' Evolve Dak pubblikat fil-gazzetta Kullhadd hu jew kaz ta' qattusa mghaggla li taghmel friegh ghomja jew kaz ta' pubblikazzjoni ta' fatti in mala fede. ricerka fir-Registru tal-Kumpanniji kienet taghti l-fatti li ssemmew hawn fuq. Sfortunatament il-gazzetti u media tal-partiti politici hafna drabi jghagglu biex jippubblikaw ahbar intiza sabiex tattakka r-reputazzjoni ta' persuni ta' fehma Wara li jirrizulta li l-ahbar tkun falza, jaghzlu li ma jirtirawx l-ahbar u jiskuzaw ruhhom ghall-inkonvenjent li jkunu holqu lill-persuna li tkun giet malafamata. L-ghajta hi favur il-liberta tal-espressjoni. daqstant iehor ir-reputazzjoni tan-nies m'ghandhiex tigi kkalpestata minhabba agenda politika b'fatti li ma jkunux veri. Imbaghad min ighid fatti foloz, ghandu jkollu l-maturita' li jitlob skuza. Fit-tielet eccezzjoni l-konvenut argumenta li l-fatti pubblikati fil-gurnal Kullhadd, u li rriproduca fil-qasir, jidhru li huma sostanzjalment korretti fis- sens li l-kumpannija BCGL Services Limited hi azzjonista fis-socjeta Evolve Dak li jinteressana ghal finijiet ta' din il-kawza hu x'kiteb il-konvenut u mhux x'seta' kiteb haddiehor. Il-fatt li l-ahbar kienet fid-dominju pubbliku, kif xehed l-appellant, ma jfissirx li kellu dritt jirripettiha qiesu xejn mhu xejn u Inoltre hemm mod u mod kif tirrapporta ahbar. L-attur xehed, "Giet mitkellma fid-domiju pubbliku u jiena hassejt illi bhala esponent politiku ghandi nikkummenta wkoll dwarha bhal ma ghamlu hafna ghexieren ta' nies Il-problema m'hijiex li tikkummenta izda l-fatt li l-attur ippubblika fatti u kkummenta dwarhom daqslikieku kienu l-verita, meta ma Il-posts pubblikati mill-attur kienu ovvjament intizi biex jattakkaw ir- reputazzjoni tal-atturi, wiehed ghaliex kien ir-ragel ta' Daphne Ovbiagele O'Dea u l-iehor ghaliex hu maghruf li regolarment jikkritika lill-Partit Laburista u ufficjali tieghu. Kritika li kemm-il darba kienet harxa. Ovbiagele O'Dea, zgur li m'huwiex maghruf bhala xi persuna kontroversjali fil- qasam tal-politika. Hu fatt li martu kienet ferm vocifera fir-rigward tal-Partit Laburista, il-mexxejja tieghu, membri u wkoll partitarji. Jibqa' l-fatt li l- messagg li nghata fil-posts hu li l-atturi gawdew minn political favoritism li wassal ghall-qliegh ta' miljuni ta' ewro ghalihom, u kienu parti mill-kampanja tal-Partit Nazzjonalista sabiex jattakka lil kull min, b'mod jew iehor, ghandu L-attur ried ixerred dik l-ahbar li pero' rrizulta li Kulhadd ghandu l-jedd li jkollu l-fehmiet politici tieghu u jikkritika lill- avversarju politiku, pero' hadd m'ghandu jedd ighid fatt fuq haddiehor li m'huwiex minnhom. Hu ovvju li l-ahbar li ta l-attur kienet biex jattakka r- reputazzjoni tal-atturi. Min jaghzel dik it-triq ma jistax wara jippretendi li ma jerfax ir-responsabbilta' ghal dak li jkun qal. Li l-konvenut ippubblika t-twegiba tal-atturi pubblikata fil-gazzetta Kulhadd fl-10 ta' Awissu, 2014 ma kinitx bizzejjed. l-atturi ghamlu l-posizzjoni taghhom cara hafna, u s-serjeta' kienet titlob li l- konvenut minnufih jirtira l-post u jitlob apologija tal-inkonvenjent. taghmilha cara wkoll li l-provokazzjoni ma tiggustifikax li wiehed jivvinta fuq Fir-rigward tat-tieni aggravju, il-qorti hi tal-fehma li jkun iktar floku jekk f'kawza ta' libell l-ewwel qorti fis-sentenza taghti r-ragunijiet li jkunu wassluha biex tillikwida s-somma li tikkundanna lill-konvenut ihallas. Hemm diversi In-natura u s-serjeta tal-allegazzjoni li tkun saret fid-dikjarazzjoni ragunijiet, bhal per ezempju: Il-mezz tal-pubblikazzjoni;  Kemm id-dikjarazzjoni malafamanti tkun inxterdet;  Provi dwar ir-reputazzjoni tal-attur;  Fejn il-konvenut ikun invoka l-verita tal-fatti, jekk parti mill-fatti li jkun gew imxandra jkunu rrizultaw li huma veri; F'dan il-kaz il-qorti ma tara l-ebda raguni ghalfejn ghandha tiddisturba d- diskrezzjoni li ghandha l-ewwel qorti fil-likwidazzjoni tad-danni morali. Fir- realta' s-somma ta' tlett elef ewro (€3,000) tfisser €1,500 lil kull wiehed mill- atturi ghal zewg posts, wahda fuq Facebook u l-ohra fuq Twitter. li m'huwiex bizzejjed li l-konvenut ighid li l-post ta' Twitter dehret awtomatikament hekk kif ippubblika fuq il-Facebook. prova sodisfacenti li kif persuna taghmel post fuq il-Facebook, dik il-post fuq Twitter account pubblikazzjonijiet differenti. Il-qorti zzid li l-ligi ma tipprovdix li fil-likwidazzjoni tad-danni morali l-qorti ghandha tiehu in konsiderazzjoni l-pubblikazzjoni kienet re- pubblikazzjoni ta' fatti li kienu diga' gew stampati. L-artikolu 24 tal-Kap. hu car li re-pubblikazzjoni m'hijiex difiza. Bil-posts tal-attur fuq Facebook u Twitter, l-ahbar tpoggiet ukoll fid-dominju Il-konvenut stess xehed, ".… jiena hassejt illi ghandi nikteb ukoll kumment tieghi fuq facebook ghax jien ghandi following ta' persuni li jsegwu l-hidma tieghi fuq facebook u anke jaqraw ukoll l-attakki illi jkun hemm fil- konfront tieghi". Pero' jibqa' l-fatti li l-fatti foloz gew pubblikati minnu, apparti li fl-ebda parti tal-post ma ddikjara li kien qieghed jippubblika ahbar li kienet pubblikata f'gazzetta lokali. B'dik il-post l-attur attakka r-reputazzjoni tal- atturi, cjoe' li kienu qeghdin igawdu favuri minghand il-Gvern Nazzjonalista billi jinghataw kuntratti li jiswew miljuni ta' ewro. L-ebda professjonist li jaqdi nies li jkollhom fehmiet politici differenti, m'ghandu bzonn dik it-tip ta' 'pubblicita' bazata fuq fatti foloz. L-ebda professjonist ma jrid li tinghata l- impressjoni li qieghed jintuza minn partit politiku fil-Gvern sabiex jattakka lil haddiehor li ghandu twemmin politiku differenti minnu. Il-qorti zzid li ma tara l-ebda raguni ghalfejn l-ewwel qorti kellha meta tqies li l-massimu tad-danni kien fl-ammont ta' €11,646.87. Il-qorti hi tal-fehma li s-somma ta' €1,500 għal kull wieħed mill-atturi m'hjiex daqstant għolja li twassal lil din il-qorti biex ma taqbilx mal-ewwel qorti. Ghalkemm il-konvenut qal li kien, "strah fuq il-konsiderazzjoni wkoll illi l- gurnal 'Kulhadd' kien ghamel l-istharrig tieghu sew qabel ma ppubblika r- rapport u tali konvinzjoni kienet rafforzata mill-fatt li r-rikorrenti u Daphne Ovbiagele O'Dea, ma kienu ghamlu ebda cahda ghal din l-ahbar li giet proprju pubblikata fuq il-front page tal-gurnal 'Kulhadd'", dan ikompli juri kemm kien Il-fatt li jista' jkun li assuma li dak rapportat fil-gazzetta Kullhadd kien veru, ma jiggustifikax li din il-qorti tiddisturba d-diskrezzjoni tal-ewwel Il-fatt li ahbar tkun dehret fil-gazzetti ma jfissirx li dak kollu li jkun gie Jekk l-appellant assuma hekk, tort tieghu. Hu veru wkoll li ghall-artikolu pubblikat fil-gazzetta Kullhadd, l-editur kien kundannat ihallas is-somma ta' €3,000 (ara sentenza Dr Peter Ovbiagele Il-fatt li l-appellant ha l-ahbar minn gazzetta ma jfissirx li kellu Minn qari tal-post hu altru milli evidenti li l-ahbar ghamilha tieghu, tant hu hekk li lanqas ma semma l-gazzetta F'dan il-kaz il-post kienu pubblikati fuq Facebook u Twitter. cari li l-posts kienu accessibbli biss ghal numru limitat zghir ta' nies. Kullhadd. Il-konvenut argumenta wkoll li hekk kif l-attur sar jaf li Daphne Ovbiagele O'Dea kienet ghamlet post fuq il-blog taghha li biha cahdet dak pubblikat fil- gazzetta Kulhadd fit-13 ta' Lulju, 2014 u fit-3 ta' Awissu, 2014, "… minghajr hadd ma talbu jaghmel dan jew wisq inqas gieghlu jaghmel dan minnufih pogga l-blog imtella' minn Daphne Ovbiagele O'Dea b'cahda ta' dak rappurtat fuq it-twitter account u l-facebook page tieghu, sabiex b'hekk l-istess udjenza limitata li ftit sighat qabel kienet rat il-post tal-appellant setghet taqra u taw wkoll ic-cahda u r-ribattitu maghmul minn Daphne Ovbiagele O'Dea in difiza wkoll tar-rikorrenti odjerni". Pero' t-tnaqqis tad-danni jsir fejn il-persuna jkun ghamel apologija jew offra li jaghmel apologija (artikolu 28). F'dan il-kaz ma saret l-ebda apologija. Dan apparti li m'hemmx prova li l-attur nehha l-posts, iktar u iktar wara r-risposta li l-atturi taw u li giet pubblikata fil-gazzetta Kulhadd tal-10 ta' Awissu, 2014. Inoltre, kieku ried l-appellant kellu l-mezzi biex jivverifika mir-Registru tal-Kumpanniji jekk dak li ddikjaraw l-atturi kienx Ghal dawn il-motivi tichad l-appell bl-ispejjez kollha kontra l-appellant.