FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR. JOSEPH R. DEBRINCAT LL.D. ILLUM, Ħal Tarxien, 17 ta' Ġunju, 2021 Carmel NATHAN u Luċia Djelassi vs Charmaine NATHAN f'isimha proprju u f'isem binha minuri Francesco Djelassi Rat ir-Rikors Maħluf imressaq fit-30 ta' Mejju, 2012, li bih u għar- raġunijiet hemm imsemmija, l-atturi jitolbu li din il-Qorti (1) issib li l-imħarrkin għandhom jagħtuhom l-ammont ta' tlettax-il elf disa' mija sitta u sebgħin euro u erbgħa u għoxrin ċenteżmu (€13,976.24) rappreżentanti self li kien sar minnhom lil binhom (illum mejjet) u lil martu l-imħarrka 'brevi manu'; u (2) tikkundannahom iħallsu l-imsemmija somma. Talbu wkoll l-ispejjeż, bl-imgħax mid-data tal-ittra uffiċjali, flimkien mat-Taxxa fuq il-Valur Miżjud; 17 ta' Ġunju, 2021 Rat id-degriet tagħha tal-11 ta' Ġunju, 20121, li bih ordnat in-notifika lill-imħarrkin u tat direttivi lill-atturi dwar it-tressiq tal-provi min-naħa tagħhom; Rat it-Tweġiba Maħlufa tas-27 ta' Ġunju, 2014, li biha l-imħarrka, fil-kwalita` tagħha premessa, laqgħet għat-talbiet attriċi billi, preliminarjament, qalet li l-azzjoni attriċi waqgħet bil-preskrizzjoni tal-ħames snin taħt l-Artikolu 2156(d) u (e) tal-Kodiċi Ċivili. Fil-mertu, ċaħdet li hija u binha huma debituri tal-atturi u qalet li l-azzjoni attriċi mhi xejn ħlief tentattiv ieħor sabiex jagħmlu pressjoni fuqha fi kwestjoni li għandhom bejniethom u li tirrigwarda lil binha minuri; Rat id-degriet tagħha tat-8 ta' Novembru, 20122, li bih ħatret lill- Avukat Maria Dolores Hammoud bħala Assistent Ġudizzjarju biex tiġbor il-provi tal- partijiet; Rat il-provvediment tagħha tat-8 ta' Frar, 20133, li bih laqgħet it- talba tal-imħarrka mressaq waqt is-smigħ tat-8 ta' Novembru, 2012, sabiex xi dokumenti jiġu mneħħija mill-atti tal-kawża; Rat ix-xhieda u l-provi dokumentali mressqa quddiem l-Assistent Ġudizzjarju; Rat id-degriet tagħha tal-10 ta' Ġunju, 20144, li bih awtoriżżat lill- partijiet sabiex iressqu s-sottomissjonijiet tagħhom bil-miktub; Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet tal-atturi tat-10 ta' Ġunju, 20145; Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet tal-imħarrkin tal-31 ta' Ottubru, 20146, bi tweġiba għal dik attriċi; Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat id-degrieti tagħha li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza; Ikkonsidrat: Illi din hija azzjoni sabiex jintradd lura ammont mogħti b'self. L- atturi jgħidu li meta binhom kien għarus lill-imħarrka, selfuh l-ammont pretiż 1 Paġġ. 7 u 8 tal-proċess 2 Paġ. 37 tal-proċess 3 Paġġ. 47 sa 49 tal-proċess 4 Paġ. 97 tal-proċess 5 Paġġ. 98 sa 104 tal-proċess 6 Paġġ. 109 sa 111 tal-proċess 17 ta' Ġunju, 2021 sabiex seta' jersaq fuq il-kuntratt ta' xiri-u-bejgħ ta' fond ġewwa San Pawl il-Baħar li kellu jkun id-dar taż-żwieġ tagħhom. Jisħqu li dan l-ammont ma kienx għadu ntradd lura sakemm binhom miet. Għaldaqstant qed jitolbu l-ammont mingħand l-imħarrka u binha, bħala l-werrieta ta' binhom, li ġie nieqes ftit tax-xhur qabel; Illi l-imħarrka fil-kwalita` msemmija, min-naħa l-oħra, tgħid li m'għandha trodd ebda flejjes lill-atturi billi l-ammont mitlub ingħata minnhom bħala rigal. Tisħaq wkoll li, f'kull każ, laħaq għalaq iż-żmien biex l-atturi jressqu l-azzjoni tagħhom, billi kienu għaddew aktar minn ħames snin minn mindu messha tressqet; Illi bħala fatti rilevanti, mill-atti jirriżulta li fiż-żmien li Roderick Djelassi, bin l-atturi, u l-imħarrka Charmaine Djelassi, mwielda Penza, kienu għadhom għarajjes, l-atturi tawhom somma flus fl-ammont ta' sitt elef Lira Maltin (Lm 6,000) (li jġibu tlettax-il elf disa' mija sitta u sebgħin euro u erbgħa u għoxrin ċenteżmi (€13,976.24) fi flus tallum), sabiex setgħu jersqu fuq il- konvenju għax-xiri tal-fond 31, Triq San Ġużepp, Pembroke. Meta għaddew dawk il-flus, ma saritx kitba. Fl-istess ċirkustanzi, missier Perini ukoll kien tahom xi flus, iżda f'ammont inqas8. L-atturi jgħidu li l-flejjes ittieħdu minn kont fiss li kien immatura ftit qabel9; Illi fis-16 ta' Lulju, 200410, Roderick u Charmaine resqu fuq il- kuntratt ta' xiri-u-bejgħ tal-istess fond li bis-saħħa tiegħu kisbu ishma ndaqs bil- prezz ta' tmintax-il elf Lira Maltin (Lm 18,000)11 u flimkien ħadu faċilita` ta' self minn bank fl-ammont ta' ħmistax-il elf u mitejn Lira Maltin (Lm 15,200)12; Illi l-atturi jgħidu li lil binhom u lill-imħarrka l-ammont ingħatalhom bħala self13. Min-naħa tagħha, l-imħarrka tgħid li s-somma kienet ingħatat bħala rigal14; Illi wara li żżewġu, jirriżulta li r-relazzjoni bejn iben l-atturi u l- imħarrka marret mill-ħażin għall-agħar. Fil-fatt bejniethom kienu nbdew il- proċeduri ta' firda personali. Fuq ammissjoni tal-imħarrka, jirriżulta li huma u għaddejjin it-trattattivi dwar il-firda personali, bejnha u bejn Roderick kien hemm qbil li l-ammont mogħti lilhom mill-atturi kellu jintradd lura15. Jirriżulta li Roderick ġie nieqes fis-27 ta' Novembru, 2011, u l-ġid tiegħu ntiret mill- 7 Ara x-xhieda ta' Charmaine Djelassi f'paġ. 71 tal-proċess 8 Ara x-xhieda ta' Andrew Borg Maggi f'paġ. 87 tal-proċess. Ara wkoll ix-xhieda ta' Carmel Djelassi f'paġ. 15 u Charmaine Djelassi f'paġ. 70 tal- proċess 9 Ara x-xhieda ta' Carmel Djelassi f'paġ. 15 tal-proċess u dok. RA f'paġ. 60 sa 62 tal-proċess 10 Paġ. 27 sa 33 tal-proċess 11 Li jġibu €41,929 fi flus tallum 12 Li jġibu €35,407 fi flus tallum 13 Ara x-xhieda ta' Carmel Djelassi, Lucia Djelassi, Lilian Baron, Maria Compagno, u John Djelassi, f'paġġ. 15 sa 23 u f'paġ. 58 sa 59 tal-proċess 14 Ara x-xhieda ta' Charmaine Djelassi f'paġġ. 71 tal-proċess u ta' Andrew Borg Maggi f'paġ. 88 tal-proċess 15 Ara x-xhieda ta' Charmaine Djelassi f'paġ. 95 tal-proċess 17 ta' Ġunju, 2021 imħarrkin bħala martu u ibnu. It-trattattivi tas-separazzjoni bejn l-imħarrka u żewġha għaldaqstant inqatgħu ħesrem; Illi billi l-imħarrka ma laqgħetx it-talba tal-atturi għar-radd lura tat- tlettax-il elf disa' mija sitta u sebgħin euro u erbgħa u għoxrin ċenteżmi (€13,976.24), l-atturi fetħu din il-kawża fit-30 ta' Mejju, 2012; Illi l-kunsiderazzjonijiet legali li jolqtu l-każ jirrigwardaw kemm aspetti marbutin mal-eċċezzjoni preliminari u kif ukoll mal-kwestjonijiet fil- mertu; Illi l-imħarrka tqajjem żewġ eċċezzjonijiet ta' xejra preliminari, it- tnejn marbuta mal-preskrizzjoni tal-pretensjonijiet attriċi; Illi għal dak li jirrigwarda l-eċċezzjoni li l-azzjoni attriċi waqgħet bil-preskrizzjoni tal-ħames snin, l-imħarrka tistrieħ fuq l-Artikoli 2156(d) u (e) tal-Kodiċi Ċivili, fejn l-imgħax huwa konsegwenza aċċessorja tal-obbligazzjoni ewlenija, li mill-premessi tal-att li bih l-atturi fetħu din il-kawża jingħad li kienet self 'brevi manu'; Illi l-atturi jargumentaw li din l-eċċezzjoni ma tistax tintlaqa' għaliex għalkemm il-ħames snin kienu laħqu għaddew minn dakinhar li silfu l-flus lil binhom u wkoll mid-data tal-kuntratt ta' akkwist, iż-żmien li kien għaddej kontra tagħhom twaqqaf bil-proċeduri ta' firda personali li kienet miexja bejn binhom u l-imħarrka u bil-fehma li kienet inqablet li l-flus kellhom jingħataw lura lill-atturi; Illi, min-naħa tagħha, l-imħarrka tisħaq li l-atturi ma jistgħux jitolbu ħlas mogħtija b'self lil hinn minn ħames snin qabel ma nfetħet il-kawża u li jekk tassew kien hemm fehma waqt in-negozjati bejnha u żewġha fil-proċeduri tal- firda personali, dan kien sar bla preġudizzju u baqa' qatt ma twettaq għaliex iben l-atturi laħaq ġie nieqes qabel ma ntemm il-proċess; Illi l-Qorti tqis li, bħal fil-każ ta' kull eċċezzjoni tal-preskrizzjoni, iż-żmien imsemmi mill-imħarrka għandu jkollu bidu, kif jgħid l-Artikolu 2137 tal-Kodiċi. Hija l-liġi nnifisha li f'kull każ tistabilixxi ż-żmien minn mindu jibda jgħaddi u fih jagħlaq xi perjodu preskrittiv. Meta titqajjem l-eċċezzjoni tal- preskrizzjoni, il-Qorti trid dejjem u f'kull każ issib liema tkun id-data li minnha jibda għaddej iż-żmien preskrittiv u jekk mill-provi dik id-data ma toħroġx, l- eċċezzjoni trid titwarrab u ma tintlaqax16; Ċiv. 5.4.1993 fil-kawża fl-ismijiet Schembri Jones vs Hansen et (Kollez. 17 ta' Ġunju, 2021 Illi l-imsemmi Artikolu 2137 jagħmilha ċara li biex wieħed iqis minn meta jibda għaddej iż-żmien preskrittiv dwar xi azzjoni, ma jittieħed l-ebda qies tal-istat jew tal-kundizzjoni tal-persuna li lilha tkun tmiss xi azzjoni. Fi kliem ieħor, biex żmien ma jibdiex għaddej kontra l-persuna li jkollha dritt ta' azzjoni, irid ikun hemm impossibilita` lil hinn mir-rieda ta' dik l-istess persuna li tkun ġejja minn kawża barranija li dik il-persuna ma setgħetx tinqala' minnha17; Illi jingħad ukoll li skond it-tagħlim kostanti tal-applikazzjoni tal- liġi marbuta mal-mogħdija taż-żmien preskrittiv, huwa ż-żmien li kellu jsir il-ħlas lura li jgħodd u mhux id-data ta' meta s-self inħoloq18; Illi fil-każ tal-lum, mill-atti joħroġ biċ-ċar li ma kien hemm ebda kitba bejn il-partijiet dwar il-ħolqien tas-self u wisq anqas dwar meta kellu jintradd lura. Fin-nuqqas u kemm-il darba huwa minnu li kien hemm tassew self mill-atturi lil binhom u lill-imħarrka, mid-daqqa t'għajn, billi l-kuntratt ta' xiri- u-bejgħ seħħ fis-16 ta' Lulju, 2004, u ngħad li l-flus għaddew dakinhar, iż-żmien tal-preskrizzjoni seta' jiġi faċilment determinat b'riferenza għal dik id-data. Għaldaqstant, ir-Rikors Maħluf tressaq ftit anqas minn disa' snin minn meta l- imħarrka w iben l-atturi dehru fuq il-kuntratt ta' akkwist; Illi jrid jigi meqjus għalhekk l-argument tal-atturi fis-sens li ż-żmien tal-preskrizzjoni nkiser. Fost iċ-ċirkostanzi maħsuba mil-liġi li jiksru l- preskrizzjoni, wieħed isib it-talba b'att ġudizzjarju19, bl-għarfien tal-jedd tal-parti li kontra tagħha kien għaddej iż-żmien tal-preskrizzjoni20 jew bi ħlas akkont21; Illi għal dak li jirrigwarda t-talba b'att ġudizzjarju, l-atturi jsemmu ittra uffiċjali fid-19 ta' April, 2012. Dan, jekk inhuwa minnu22, jfisser li meta ntbagħat dak l-att ġudizzjarju, kienu għaddew qrib tmien snin mid-data tal- kuntratt ta' akkwist; Illi, fil-każ preżenti, lanqas jidher li l-imħarrka għamlet xi ħlas akkont ta' dak minnu mitlub, għalhekk iċ-ċirkostanza msemmija fl-Artikolu 2134 ma sservi xejn; Illi jibqa' li jitqies jekk kienx hemm l-għarfien tal-jedd tal-parti li favur tagħha kien għaddej iż-żmien tal-preskrizzjoni. Kif ingħad f'għadd ta' deċiżjonijiet ta' dawn il-qrati, l-għarfien u l-istqarrija tal-jedd tal-attur, sabiex 15.2.1965 fil-kawża fl-ismijiet Sultana Peregin et noe vs Teeling (Kollez. Vol: XLIX.i.500) 18 Ara, per eżempju, App. Ċiv. 19.6.1970 fil-kawża fl-ismijiet Mc Cormick Żammit vs Leonardu Cilia Borg et; u App. 12.3.1973 fil-kawża fl- ismijiet Caterina Vella-Critien et vs Catherine Djelassi 19 Art. 2133 tal-Kap. 2134 tal-Kap. 16 22 Kopja ta' din l-ittra uffiċjali ma tirriżultax mill-proċess 17 ta' Ġunju, 2021 isservi bħala raġuni għall-ksur tal-preskrizzjoni, trid tkun ċara u mhux maħsuba jew implikata minn kliem jew egħmejjel vagi23; Illi l-argument tal-atturi f'dan ir-rigward huwa li waqt is-smigħ tas- 27 ta' Marzu, 2014 (u għaldaqstant ħafna żmien wara li għaddew il-ħames snin imsemmija taħt l-Artikolu 2156), l-imħarrka stqarret li, fit-trattattivi tal-firda personali ta' bejnha u bejn żewġha, kien hemm qbil li l-ammont kellu jintradd lura24. L-imħarrka, min-naħa l-oħra, tilqa' għal dan l-argument billi tgħid li l- flejjes ingħataw bħala rigal u mhux bħala self, u li t-trattattivi ma ġewx konklużi, għaldaqstant ftehim ma ntlaħaqx25; Illi għalkemm huwa fatt li l-preskrizzjoni tista' tinkiser biss jekk iċ- ċirkostanza li għaliha tirreferi l-liġi sseħħ waqt li jkun għaddej iż-żmien tal- preskrizzjoni, hemm ċirkostanzi oħrajn fejn l-għarfien tal-jedd tal-attur iseħħ wara li jkun għadda dak iż-żmien. F'dan it-tieni każ iżda, wieħed ma jitkellimx iżjed dwar ksur taż-żmien tal-preskrizzjoni, imma ta' rinunzja għall-jedd li wieħed isejjaħ favurih il-preskrizzjoni26; Illi fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha, mix-xhieda tal-imħarrka27, lill-Qorti jirriżultalha li hija f'ebda waqt ma qieset li l-atturi, lura fis-sena 2004, kienu selfuhom xi flus. Għall-kuntrarju, hija tisħaq li l-flejjes għaddew għandhom bħala rigal. F'kelma waħda, il-jedd tal-atturi (li jifforma l-qofol tal- argument tagħhom) qatt ma ġie magħruf minnha. Irriżulta, iżda, li waqt it- trattattivi tas-separazzjoni, l-imħarrka kienet qablet ma' żewġha li l-ammont mogħti mill-atturi jintradd lura. Il-Qorti tqis li dan il-qbil sar waqt proċess ta' trattattivi li kienu għaddejjin bejn l-imħarrka u żewġha, iżda mhux bħala għarfien li l-atturi kellhom xi jedd għal flushom, liema trattattivi ma kellhom ebda eżitu minħabba l-ġrajja kiefra li seħħet f'Novembru 2011 bil-mewt għall-għarrieda ta' iben l-atturi; Illi fiċ-ċirkustanzi, il-Qorti ma ssibx li l-argument tal-atturi jista' jintlaqa'. Għall-istess raġunijiet, il-Qorti qiegħda ssib li l-eċċezzjoni tal- preskrizzjoni tal-ħames snin imressqa mill-imħarrka hija mistħoqqa, u sejra tintlaqa'; Illi ladarba l-Qorti sejra tilqa' dik l-eċċezzjoni, mhux il-każ li l-Qorti tqis l-azzjoni fil-mertu; 23 P.A. 29.4.1976 fil-kawża fl-ismijiet Joseph Mangion Quintano et vs Lorenzo Dilley (mhix pubblikata) 24 Nota ta' Sottomissjonijiet tal-atturi f'paġġ. 100 sa 101 tal-proċess 25 Nota ta' Sottomissjonijet tal-imħarrja f'paġġ. 110 sa 111 tal-proċess 26 App Ċiv. 17 .12.1976 fil-kawża fl-ismijiet Pius Abdilla Bason et noe vs Dr. Charles Baron et (mhux pubblikata) 27 Ara x-xhieda ta' Charmaine Djelassi f'paġġ. 69 – 71, 74, 94 sa 96 tal-proċess 17 ta' Ġunju, 2021 Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qegħda taqta' u tiddeċiedi l-kawża Tilqa' it-tieni eċċezzjoni tal-imħarrka Charmaine Djelassi proprio u nomine u ssib li l-azzjoni attrici waqgħet biż-żmien ta' ħames snin imsemmi fl- Artikolu 2156(e) tal-Kodiċi Ċivili; Għalhekk tiċħad it-talbiet attriċi, bi spejjeż għall-atturi. Moqrija Holmes. Joseph R. D'alfonso LL.D., Imħallef 17 ta' Ġunju, 2021 17 ta' Ġunju, 2021