QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR. Seduta ta' nhar it-Tnejn 16 ta' Dicembru 2019 permezz tieghu nghad: Rat ir-rikors promotur ta' Stephen Erasmus tad-29 ta' April, 2013, li Illi r-rikorrent Stephen Erasmus kien gie inkarigat mill-intimat Vella Cardona Claude Baguley sabiex jaghmillu xi xogholijiet fid-dar u fl-ufficcju tieghu u cioe` fil-fond 307, Triq San Pawl, Parti mill-Fgura. Dawn ix-xogholijiet jinkludu xoghol fuq il-faccata, tindif taz-zebgha taz-zejt, tibdjid ta' kmamar u xogholijiet ohra; "2. kontendenti; "3. saru kont is-sengha u l-arti; Illi dawn ix-xogholijiet dejjem gew ivverifikati mill-Perit intimat li ix-xogholijiet saru skont dak miftiehem bejn Illi dawn il- il-valur tax-xogholijiet maghmulha mir-rikorrent Illi hekk kif muri fil-prospett ta' xogholijiet imhejji mir-rikorrent fil-fond "4. stess, inkwistjoni huwa ta' €11, 595 excl. Illi l-Perit intimat ghamel biss tlett pagamenti li jammontaw ghal €1,600 excl. VAT u ghalhekk l-intimat fadallu jaghti lir-rikorrent is- somma ta' €9,995 excl. Illi ghalhekk l-intimat Perit ghandu jaghti lir-rikorrent is-somma kumplessiva ta' hdax-il elf, seba' mija erbgha u disghin Ewro u ghaxar centezmi (€11,794.10) rapprezentanti kwantu €9,995 bilanc tal-prezz ta' xogholijiet flimkien mat-taxxa tal-VAT rigwardanti l-pagamenti li ghadhom dovuti lill-esponent in segwitu tax-xogholijiet li gew ezegwiti minnu fil-proprjeta` fl-indirizz 307, Triq San Pawl, Parti mill-Fgura; "7. Illi r-rikorrent permezz ta' ittra legali datata 12 ta' Settembru, 2012, Ittra Ufficcjali prezentata fil-11 ta' Ottubru 2012 u ittra Ufficjali ai termini tal-Artikolu 166A tal-Kap. 12 tal-Ligijiet ta' Malta prezentata fit-30 ta' Novembru, 2012 (kopja ta' liema qed jigu hawn annessi u mmarkati 'Dok. C' u 'Dok. D' rispettivament), interpella lill-intimat sabiex ihallas is-somma kumplessiva ta' hdax-il elf, seba' mija erbgha u disghin Ewro u ghaxar centezmi (€11,794.10); "Ghaldaqstant, ir-rikorrent jitlob bir-rispett illi din l-Onorabbli Qorti joghgobha, prevja kull dikjarazzjoni necessarja u opportuna u ghar- ragunijiet imsemmija: - "1. Tiddikjara u tiddeciedi illi l-Perit intimat huwa debitur fil-konfront tar-rikorrent fl-ammont ta' hdax-il elf, seba' mija erbgha u disghin Ewro u ghaxar centezmi (€11,794.10) rapprezentanti l-ammont dovuti mill- intimat lir-rikorrent kif fuq premess; "2. Tikkundanna lill-istess Perit intimat sabiex ihallas lir-rikorrent l- imsemmija somma ta' hdax-il elf, seba' mija erbgha u disghin Ewro u ghaxar centezmi (€11, 794.10); "Bl-ispejjez, inkluz tal-prezenti u tal-ittri ufficcjali pprezentati nhar il-11 ta' Ottubru, 2012 u fit-30 ta' Novembru, 2012 u bl-imghaxijiet legali sad- data tal-pagament effettiv kontra l-intimat li qieghed minn issa jigi ingunt in subizzjoni". Rat ir-risposta guramentata tal-Perit Claude Baguley tad-29 ta'Mejju, 2013, li permezz taghha eccepixxa: Illi fl-ewwel lok it-talba hija preskritta ai termini tal-Artikolu 2148 in "1. kwantu hija azzjoni ta' bennej u bajjad jew persuna ohra li tahdem sengha ghall-prezz tax-xoghol tieghu jew materjal li jforni. Illi subordinatament u minghajr hsara ghall-ewwel eccezzjoni ma "2. kien hemm l-ebda ftehim dwar il-prezz u fil-fatt l-attur dejjem kien isostni li kien ser jithallas minn commissions fuq xoghlijiet li kien jghaddilu l- eccipjent. Illi subordinatament u minghajr hsara ghall-eccezzjonijiet precedent, ix-xoghol ma sarx skond is-sengha u l-arti u fil-fatt parti sostanzjali tax-xoghol kellha terga' ssir minn terzi persuni. "4. precedent l-ammont pretiz huwa ezagerat u mhux gustifikat. Salv eccezzjonijiet ulterjuri. "Bl-ispejjez kontra l-attur illi minn issa hija ingunt ghas-subizzjoni". Illi subordinarjament u minghajr hsara ghall-eccezzjonijiet Rat l-eccezzjoni ulterjuri tal-konvenut Perit Claude Baguley li permezz taghha nghad ukoll : "Illi l-konvenut mhuwiex il-legittimu kontradittur in kwantu ghat-talba ghall-hlas ghal xoghol relattiv ghall-installazzjoni ta' airconditioner". Rat is-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tal-21 ta' Ottubru, 2014, li permezz taghha l-kawza giet deciza fis-sens li l-Qorti qieset ruhha sodisfatta li l-intimat ipprova z-zewg eccezzjonijiet preliminari sollevati minnu u ddikjarat li l-intimat Perit Claude Baguley mhux legittimu ufficini tas-socjetà Arc Studio Limited u li l-azzjoni odjerna hija preskritta ai termini tal-Artikolu 2148 (a) tal-Kap. tal-Ligijiet ta' Malta. Konsegwentement astjeniet milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tal-proceduri konsiderazzjonijiet: il-Qorti is-sentenza is-segwenti Illi rigward l-eccezzjoni preliminari rigwardanti l-preskrizzjoni Illi in vista tas-suespost din id-decizjoni hi limitata ghaz-zewg (2) "8. eccezzjonijiet ta' natura preliminari sollevati mill-intimat senjatament: "8.1. Il-kwistjoni relattiva jekk l-intimat hux il-legittimu kontradittur fil- konfront tal-air conditioner hemm minnu indikat; "8.2. Il-kwistjoni rigwardanti l-preskrizzjoni sollevata mill-istess intimat; "9. ghandu sintetikament jinghad is-segwenti: "9.1. Illi l-preskrizzjoni indikata mill-intimat hi dik naxxenti mill-artiklu 2148 tal-Kap 16 fuq indikat, li sintetikament tistabilixxi li l-azzjonijiet hemm imsemmija jaqghu bi preskrizzjoni bl-eghluq ta' tmintax (18) -il xahar; "9.2. Illi l-azzjonijiet relattivi ghall-fatti involuti fil-kaz odjern jirrigwardaw ix-xoghol ta' bajjada u bennejja ghall-prezz tax-xoghol involut jew tal- materjal fornit; "Ikkunsidrat: "10.0. ezaminati jirrizulta sintetikament is-segwenti: "10.1. Illi l-appalt moghti lir-rikorrenti gie ezegwit principalment qabel u matul is-sajf 2010 u gew terminati fl-ewwel gimgha ta' Settembru, 2010, (ara foll 41, xhieda tal-intimat u foll 43, xhieda ta' Martino Busuttil Risiott; Illi sussegwentement is-socjeta` bl-isem Ark Studio Limited "10.2. inkarigat lir-rikorrenti biex jaghmel xoghol ulterjuri separat fis-sajf 2011, senjatatment rigwardanti l-air conditioning unit involut; "10.3. Illi jirrizulta li l-ewwel ittra gudizzjarja mibghuta mir- rikorrenti lill-intimat hi datata l-11 ta' Ottubru, 2012, (ara foll 10), segwita b'ohra datata t-30 ta' Novembru, 2012, (ara foll 11); "10.4. hu datat id-29 ta' April, 2013, (ara foll 1); Illi minn analizi tal-fatti kif esposti fid-depozizzjonijiet Illi l-ahhar pagament imhallas lir-rikorrenti hu datat it-13 ta' Illi r-rikors guramentat li ta` bidu ghall-procedura odjerna "Ikkunsidrat: "11. Illi ghalhekk ghandu jkun pacifiku li il-perjodu operattiv in dizamina beda effettivament jiddekorri mit-13 ta' Novembru, 2010; "12. Illi ai termini tal-artiklu 2148 tal-Kap 16 fuq indikat il-perjodu effettiv li fih setghet legittimament tigi intavolata l-azzjoni tar-rikorrenti minghajr il-periklu tal-preskrizzjoni in dizamina kellu jkun mit-13 ta' Novembru, 2010, sat-13 ta' Lulju, 2012; "13. Illi l-ewwel ittra gudizzjarja mibghuta mir-rikorrenti fil-konfront tal- vertenza odjerna tirrizulta datata l-11 ta' Ottubru, 2012, u ghalhekk tirrizulta li straripat il-limitu statutorju impost b'diversi xhur; "14. Illi ghalhekk ghandu jkun pacifiku li l-azzjoni odjerna tirrizulta li hi preskritta ai termini tal-artiklu 2148 (a) tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta; "Ikkunsidrat: "15.0. condition in dizamina, jinghad sintetikament is-segwenti: "15.1. Limited fejn gie stallat, (ara foll 41); Illi bil-gurament tieghu l-istess intimat jirribadixxi li kien "15.2. ghamilha cara lir-rikorrenti li x-xoghol kondott fl-ufficini tieghu, inkluz l- air condition in dizamina, kien qed isir f'isem is-socjeta` gestita mill- intimat – ARK Studio Limited – u mhux minnu personalment, (ara foll 57); "15.3. estraneu ghar-relazzjoni rigwardanti l-air condition in dizamina; "15.4. Illi konsegwentement, in vista tal-premess tiddikjara li l- intimat mhux il-legittimu kontradittur ghat-talba tar-rikorrenti fir-rigward;" Illi l-unit in dizamina kien ordnat mis-socjeta` ARK Studio Illi ghalhekk ghandu wkoll ikun pacifiku li l-intimat jirrizulta Illi rigward Rat ir-rikors tal-appell ta' Stephen Erasmus li permezz tieghu talab li din il-Qorti thassar, tirrevoka u tannulla d-digriet interlokutorju datat 23 ta' Jannar, 2014, kif ukoll thassar, tirrevoka u tannulla s-sentenza tal- Prim'Awla tal-Qorti Civili tal-21 ta' Ottubru, 2014, fil-kawza fl-ismijiet premessi, billi tilqa' t-talbiet tal-attur appellant u tordna li jissokta s-smigh tal-kawza in rigward il-mertu. Bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra l- Rat ir-risposta tal-konvenut appellat li permezz taghha jissottometti li l- appell ta' Stephen Erasmus ghandu jigi michud u s-sentenza moghtija mill-ewwel Qorti fil-21 ta' Ottubru, 2014, ghandha tigi kkonfermata. Rat li l-avukati difensuri tal-partijiet iddikjaraw li jistriehu fuq l-atti u li l- appell jista' jmur ghas-sentenza. Rat l-atti kollha tal-kawza u d-dokumenti esebiti; Ikkonsidrat: Illi f'dan il-kaz qieghed jintalab il-hlas ta' xoghlijiet imwettqa mill-attur appellant fid-dar u fl-ufficcju tal-konvenut appellat, skont prospett anness L-attur jikkontendi li ghalkemm il-konvenut ghamel xi pagamenti, ghad fadal bilanc ta' Il-konvenut permezz tar-risposta guramentata jeccepixxi li (i) talba attrici hija preskritta a tenur tal-Artikolu 2148; (ii) li ma kien hemm ebda ftehim dwar prezz; (iii) ix-xoghol ma sarx skont is-sengha u l-arti; u (iv) minghajr pregudizzju ghall-premess, l-ammont pretiz huwa esagerat u mhux Permezz ta' digriet tal-ewwel Qorti tat-23 ta' Jannar, 2014, intlaqghet it- tal-konvenut sabiex jipprezenta eccezzjoni ulterjuri, ipprezentata fis-7 ta' Frar, 2014, fis-sens li gie eccepit ukoll li, il-konvenut mhux il-legittimu kontradittur ghat-talba ghall-hlas ghax-xoghol relattiv ghall-installazzjoni ta' airconditioner. Permezz tas-sentenza tal-ewwel Qorti tal-21 ta' Ottubru, 2014, intlaqghu z-zewg eccezzjonijiet preliminari tal-konvenut kontradittur u li l-azzjoni odjerna hija preskritta ai termini tal-artikolu 2148(a) tal-Kap. 16 tal-Ligijiet ta' Malta u konsegwentement astjeniet milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tal-procedura odjerna. L-attur hassu aggravat kemm bid-digriet tat-23 ta' Jannar, 2014, kif ukoll bis-sentenza tal-21 ta' Ottubru, 2014, u ghalhekk interpona appell L-attur appellant jattakka d-digriet tat-23 ta' Jannar, 2014, inkwantu jinghad li ladarba l-konvenut kien ressaq l-eccezzjonijiet tieghu fejn ma qajjimx din l-eccezzjoni li mhuwiex legittimu kontradittur, ma kien hemm ebda raguni valida sabiex l-ewwel Qorti tilqa' din it-talba. Jinghad ukoll li din l-eccezzjoni kellha titressaq in limine litis, u ladarba guramentata ulterjuri. proceduralment zbaljata meta awtorizzat il-prezentata ta' risposta Ghandu jinghad mal-ewwel li, din il-Qorti ma taqbilx ma' dan l-aggravju tal-attur appellant inkwantu jinsab ormai assodat fil-gurisprudenza taghna li l-eccezzjoni tal-illegittimita` tal-persuna hija perentorja tal-gudizzju ghaliex jekk tintlaqa' l-gudizzju jaqa' u jispicca. "Ghalhekk dik l- eccezzjoni tista' titqajjem ukoll f'kull stadju tal-process imqar fil-grad tal- appell," (Ara f'dan is-sens is-sentenza ta' din il-Qorti fil-kawza fl-ismijiet Socjeta` Filarmonika 'La Stella' v. Kummissarju tal-Pulizija, deciza fid-19 ta' Lulju 1997) (Kollez. Applikat dan il-principju ghall-kaz in ezami, din il-Qorti ma ssib xejn x'ticcensura fid-digriet moghti mill-ewwel Qorti meta laqghet it-talba tal-konvenut appellat li jressaq din l-eccezzjoni ulterjuri u ghalhekk ma tara ebda raguni valida li thassar l- Imiss li jigi trattat l-appell mis-sentenza tal-ewwel Qorti tal-21 ta' Ottubru, 2014, imsejjes fuq hames aggravji: (i) fl-ewwel aggravju jinghad li ladarba ma giex pprecizat l-artikolu tal-ligi fin-nota tal-eccezzjonijiet li a bazi tieghu l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni kienet qeghda tigi sollevata, tali eccezzjoni ma setghetx l-istess eccezzjoni preskrizzjoni ma setghetx tintlaqa' peress li kien hemm rinunzja taghha da parti tal-konvenut appellat naxxenti mill-istess risposta guramentata; (iii) il-konvenut appellat irrikonoxxa wkoll id-debitu tieghu waqt ix-xhieda tieghu, li wkoll iwassal ghal renunzja tal-preskrizzjoni; (iv) l-artikolu citat mill-konvenut appellat fin-nota ta' sottomissjonijet quddiem l-ewwel Qorti mhuwiex applikabbli ghall-kaz in ezami; u (v) l-eccezzjoni ta' nuqqas ta' interess guridiku tqajjmet biss fil-konfront ta' bicca xoghol wahda minn diversi li saru mir-rikorrent, li jfisser li x-xoghol kollu sar ghall-beneficcju tal-konvenut, salv bicca xoghol wahda li jinghad sar lis-socjetà Arc Studio Dan meta minn imkien ma jirrizulta li l-konvenut indika jew b'xi mod wera li kien qieghed jikkuntratta f'isem haddiehor jew f'isem entità ohra la fil-mument li sar il-ftehim dwar ix-xoghlijiet u lanqas waqt li kienu qeghdin isiru l-istess xoghlijiet. Fir-rigward tal-ewwel aggravju, din il-Qorti ssib li l-attur appellant ghandu ragun, inkwantu l-Artikolu 2148 invokat mill-konvenut appellat fir-risposta guramentata ghandu numru ta' subincizi, effettivament sitta. L-Artikolu 2111 tal-Kodici Civili fil-fatt jippreciza li il-qorti ma tistax ex officio taghti effett ghall-preskrizzjoni, jekk din ma tigix eccepita mill-parti interessata. Huwa principju affermat fil-gurisprudenza, li l-Qorti ma tistax taqbad u tal-ligi applikabbli fin-nuqqas tal-parti interessata li taghmel dan. Hekk per ezempju nghad minn din il-Qorti (sede inferjuri) fis-sentenza taghha tal-4 ta' Ottubru, 2006, fil-kawza fl- "...konvenut jeccepixxi ulterjorment il-preskrizzjoni ai termini ta' l-Artikolu 2148 tal-Kapitolu 16". Koncepita b' dan il-mod ma jidherx li l- preskrizzjoni eccepita tista' tigi akkolta. F' dan il-Qorti ma tistriehx sempliciment fuq l-awtorita` taghha izda ghandha s-sostenn tal-ligi u r- riflessjoni maghmula mill-Qorti ta' l-Appell, sede Kummercjali, fid- decizjoni fl-ismijiet "Joseph Debono Stanmore -vs- Emanuele Fenech Salerno et", 21 ta' Marzu 1977. Anke jekk f' dan il-kaz il-Qorti kienet qed tikkonsidra l- preskrizzjoni moghtija skond Artikolu 2149, il-kunsiderazzjoni hemm akkordata tghodd ugwalment ghall-kaz in ispecje. A propozitu gie hemmhekk osservat illi "l-eccepita preskrizzjoni bjennali mhix indikata b' mod sufficjentement car u specifiku bl-indikazzjoni ta' l-Artikolu 2254 (illum Artikolu 2149) tal-Kodici Civili, li f' ben hames incizi distinti jipprospetta l-preskrizzjoni ta' azzjonijiet ghal kollox differenti wahda mill- ohra … Din il-Qorti, b' ligi, ma tistax ex officio taghti effett ghall- preskrizzjoni, jekk din ma tigix eccepita mill-parti interessata" (Artikolu 2216, fil-prezent Artikolu 2111 tal-Kodici Civili) u m' ghandhiex, ghalhekk, tfittex biex tara hix applikabbli ghall-kaz xi preskrizzjoni partikolari li ma tkunx giet indikata b' mod car u esplicitu minn min jinvokaha (ara Kollez. XL P I p 170)"; "Rigwardata taht dan il-profil, fejn ukoll fl-Artikolu 2148 ghandek ben sitt incizi, din il-Qorti ma tistax hlief tirrigetta l-preskrizzjoni invokata billi, kif formulata, ma tikkorrispondix ghal dak li trid il-ligi u mhux il-kaz li l-Qorti toqghod tfittex ghal liema wahda mill-azzjonijiet prospettati fil-predett artikolu kien qed jalludi l-appellanti;". Hekk ukoll, dik l-istess Qorti fis-sentenza tagħha tat-22 ta' Gunju, 2005, fil-kawza fl-ismijiet Joseph Mcintyre v. Saviour Mifsud Cassar spjegat li: "Irid jinghad ukoll illi l-propozizzjoni generika ta` l-eccezzjoni tal- preskrizzjoni mill-parti nteressata ma tawtorizzax lill-gudikant biex jindividwa hu t-tip tal-preskrizzjoni li tghodd ghall-kaz. Dan ghaliex huwa l-parti li ghandu l-oneru jaghzel liema wahda mill-varji ipotesijiet prezunti mil-ligi hi applikabbli. Fin-nuqqas ta` indikazzjoni specifika l- eccezzjoni nnifisha ma tistax hlief tigi dikjarata inammissibbli. A propozitu anke f` dan il-kuntest gie deciz illi "l-eccepita preskrizzjoni bjennali mhix indikata b` mod sufficjentement car u specifiku inkwantu l-Artikolu 2254 (illum 7676) f` ben hames incizi distinti jiprospetta l- preskrizzjoni ta` azzjonijiet ghal kollox differenti wahda mill-ohra" – "Joseph Debono Stanmore -vs- Emanuele Fenech Salerno et", Appell Kummercjali, 21 ta` Marzu 1977; Minn dan kollu jitnissel illi fl-assenza ta` indikazzjoni cara u specifika tal-preskrizzjoni, il-gudikant ma jistax jiehu inizzjattiva biex jissupplixxi hu ghan-nuqqas tal-parti. In bazi ghall-konsiderazzjonijiet suddetti r-ragjonament tat-Tribunal ma jistax jitqies censurabbli". Applikati l-istess principji ghall-kaz in ezami, ma tarax kif l-ewwel Qorti setghet tilqa' l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni kif imressqa fir-risposta guramentata da parti tal-konvenut appellat, inkwantu ladarba naqas milli jispecifika s-subinciz li fuqu kien qieghed isejjes l-eccezzjoni tieghu, dik il-Qorti ma setghet qatt tqis l-eccezzjoni nvokata minnu. eccezzjoni tal-preskrizzjoni ghandha tinghata tifsira restrittiva, b'dan li jekk ikun jezisti xi dubju dwar l-applikabbilita` taz-zmien preskrittiv, dak id-dubju ghandu jmur kontra min ikun eccepixxa l-preskrizzjoni. Lanqas il-fatt li l-konvenut ipprova jimla din il-lakuna fin-nota ta' sottomissjonijiet ladarba huwa naqas li jressaq eccezzjoni formali f'dan is-sens, l-ewwel Qorti ma setghetx tiehu konjizzjoni tas-subinciz indikat minnu fin-nota ta' sottomissjonijiet tieghu. Isegwi li l-ewwel aggravju tal-attur appellant huwa wiehed misthoqq u ser jigi milqugh. Strettament il-Qorti tista' tieqaf hawn dwar l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni, madankollu tqis xieraq li tkompli tistharreg it-tieni aggravju tal-attur appellant sabiex jigu ccarati xi punti. F'dan l-aggravju l-attur appellant jilmenta li l-istess eccezzjoni tal-preskrizzjoni ma setghetx tintlaqa' peress li kien hemm rinunzja taghha da parti tal-konvenut appellat naxxenti mill- Hawn ukoll l-attur appellant ghandu ragun inkwantu kif kellha okkazjoni tirrileva din il-Qorti fis-sentenza taghha tad- 29 ta' Marzu, 2019, fil-kawza fl-ismijiet Carmlu Limited v. Joseph Ackhdr, bhala regola generali l-preskrizzjoni ta' azzjoni tibda tghaddi mill- gurnata li fiha l-azzjoni tista' tigi ezercitata (Artikolu 2137 tal-Kodici Civili). Il-ligi tipprovdi wkoll ghas-sitwazzjonijiet fejn il-preskrizzjoni titqies li Fost ic-cirkostanzi mahsuba mil-ligi li jiksru l-preskrizzjoni, wiehed isib (a) it-talba b'att gudizzjarju; (b) bl-gharfien tal-jedd tal-parti li kontra taghha kien ghaddej iz-zmien tal-preskrizzjoni; jew (c) bi hlas akkont (Artikoli 2128, 2133 u 2134 tal-Kodici Civili). Jezistu cirkostanzi fejn il-preskrizzjoni eccepita tista' titqies rinunzjata, bhal f'dawk il-kazijiet fejn id-debitur jadotta linja ta' difiza li tpoggih fi stat, li tirrendi inkompatibbli l-pozizzjoni guridika tieghu mal-eccezzjoni moghtija minnu tal-preskrizzjoni. Ezempji ta' dan il-kaz huwa proprju fejn id-debitur jikkontesta l-pretensjonijet attrici bhala esagerati u kwindi jressaq argumenti dwar l-allegat bilanc dovut, jew fejn apparti l- preskrizzjoni jeccepixxi wkoll il-kompensazzjoni. Tali eccezzjonijiet jinterrompi preskrizzjoni, kif ukoll jikkostitwixxi rinunzja ghall-preskrizzjoni li tkun lahqet ghaddiet. Fis-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tas-7 ta' fil-kawza fl-ismijiet Mifsud Cassar v. Petrini, tissejjah Hekk ukoll fis-sentenza ta' din il-Qorti tas-26 ta' Gunju, 2009, fil-kawza fl- intqal "Fil-kawza Vella v. Cefai noe, deciza minn din il-Qorti fil-5 ta' Ottubru, 2001, tal-pagament ma kenitx l-eccezzjoni inkompatibbli ma' dik tal-preskrizzjoni, gie minn dejjem sostnut illli hija nkompatibbli mal-eccezzjoni inezistenza assoluta tal-kreditu jew dik tal-kompensazzjoni. Fl-istess sens hija s- sentenza moghtija minn din il-Qorti (Sede Inferjuri) fit-22 ta' Novembru, 2001 fil-kawza fl-ismijiet Vella v. Moby Rentals Ltd. Anke jekk, it-tieni eccezzjoni tas-socjeta` kjamata in kawza tinqara fis-sens li t-talba tal- attur hi esagerata (ghax ghad-danni li sofra gia` inghata rimedju), tali eccezzjoni twaqqa' dik ta' preskrizzjoni kif inghad minn din il-Qorti fil- kawza Aluminium Ltd. v. Earli Ltd., deciza fis-16 ta' Frar, 2004". tal-preskrizzjoni dik ta' Dana peress li huwa ritenut li meta konvenut jeccepixxi l-ammont riklamat da parti tal-attur bhala wiehed esagerat, ikun qieghed jikkontendi li l- ammont reklamat kellu jkun inqas, allura jkun qieghed jirrinunzja tacitament ghall-preskrizzjoni peress li hemm inkompattibbilità bejn l- eccezzjoni tal-preskrizzjoni u l-eccezzjoni li l-ammont mhux dovut stante Hekk ukoll gie ritenut li fejn id-debitur jikkontesta l-quantum tal-ammont dovut allegat mill-kreditur, id-debitur ikun qieghed jinterrompi u tacitament jirrinunzja ghall-preskrizzjoni. L-istess f'dan il-kaz, ladarba fir-raba' eccezzjoni tieghu l-konvenut appellat eccepixxa li l-ammont pretiz huwa esagerat u mhux gustifikat, din l-eccezzjoni hija inkompatibbli mal-ewwel eccezzjoni tal-preskrizzjoni, allavolja saret "subordinatament u minghajr hsara ghall-eccezzjonijiet precedenti" (Ara f'dan is-sens ukoll is-sentenza ta' din il-Qorti (sede inferjuri) tad-29 ta' Jannar,1998, fil- kawza fl-ismijiet Antonia Sank Pizzuto Ripard v. Emanuel u Doris Borg Cardona) (Kollez. Il-konvenut appellat iwiegeb billi jaghmel referenza ghall-gurisprudenza fejn jinghad li r-rinunzja tacita hija kwistjoni tal-volontà prezunta tad- debitur, u kwindi ma hemmx rinunzja jekk l-istess debitur jesprimi ruhu b'mod li jimmanifesta pjuttost li ma jirrikonoxxix id-dritt. Jinghad mill- konvenut appellat li huwa mal-ewwel ikkuntrasta l-pretensjonijiet attrici u l-fatt li ressaq tali eccezzjoni tal-preskrizzjoni bhala l-ewwel eccezzjoni u hija dik ewlenija, kien qieghed juri manifestament li ma kellux il-hsieb li jirrinunzja ghal tali eccezzjoni. Izda kif inghad fis-sentenza hawn appena citata ta' Sank Pizzuto Ripard v. "Dwar is-sottomissjoni ta' l-appellati li t-tieni eccezzjoni taghhom saret bla pregudizzju, anke hawn hemm insenjament car u cioe illi (ara ukoll fost ohrajn id-decizjoni Felice Agius Scicluna vs Carmelo Heinanen tad-29 ta' Jannar, 1960, moghtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili); "...xejn ma jiswa illi l-kompensazzjoni opponiha in subordine bla pregudizzju ta' l-eccepita preskrizzjoni in vista tal-principju protestatis contra factum non relevat u bil-fatt tieghu stess il-konvenut gie rrinunzja ghall-preskrizzjoni...". Kwindi l-attur appellant ghandu ragun ukoll fir-rigward ta' dan it-tieni aggravju tieghu. Rizzo: Gia ladarba qieghed jinghad li permezz tar-risposta guramentata sehhet rinunzja tal-preskrizzjoni nvokata mill-konvenut appellat, ma jitqiesx li tal-preskrizzjoni. hemm ghalfejn jigi mistharreg it-tielet aggravju, li wkoll jitratta renunzja B'zieda ma dan jinghad ukoll li, ladarba ntlaqa' l-ewwel aggravju tal-attur appellant, fejn inghad li l-eccezzjoni tal-preskrizzjoni kif avvanzata ma setghetx tintlaqa' peress li ma giex specifikat fir-risposta guramentata s- subinciz li a bazi tieghu kienet qeghda tigi nvokata l-preskrizzjoni, din il- Qorti m'ghandhiex tinoltra ruhha fir-raba' aggravju dwar jekk is-subinciz invokat mill-konvenut appellat fin-nota ta' sottomissjonijiet hux applikabbli Jonqos li jigi trattat l-ahhar aggravju tal-attur appellant dak li jitratta l- eccezzjoni ulterjuri tal-konvenut appellat, fis-sens li l-ewwel Qorti laqghet l-eccezzjoni li huwa mhuwiex legittimu kontradittur. Il-konvenut appellat jixhed li meta qabbad lill-attur jaghmel ix-xoghol li sar in konnessjoni mal- installar tal-air conditioning dan sar a beneficcju tal-kumpanija tieghu, Arc Studio Limited u li dan ix-xoghol ma kellu x'jaqsam xejn max-xoghol precedenti li kien qabbad lill-attur fir-residenza tieghu. Din ix-xhieda tal- perit konvenut tinsab ikkonfermata minn xi whud mill-impjegati tal-istess Meta jerga' jixhed il-perit konvenut in kontro-ezami, jghid hekk: "Ix-xoghol fl-ufficcju kont ser inhallsu jien personalment. Ghamilt hekk ghaliex iddicidejt li naghmel hekk jiena bhala Shareholder principali fl- istess kumpanija. Jiena dejjem ghamiltha cara lir-rikorrenti illi x-xoghol li kien qed isir fl-ufficcju kellu johrog f'isem Arc Studio Limited. Dan infurmajtu lir-rikorrenti qabel ma beda x-xoghol in kwistjoni u komplejt Din l-informazzjoni dejjem ghaddejtha lir-rikorrenti verbalment". L-attur appellant min-naha l-ohra jinsisti li ghalkemm l-airconditioner sar fl-ufficcju tal-perit, huwa kellu jghaddi trinka fil-bitha interna fir-residenza tal-konvenut u wassal il-pajpijiet ghal fuq il-bejt. In tema legali dwar l-eccezzjoni ta' legittimu kontradittur, din il-Qorti kellha diversi okkazjonijiet tiddelibera fuq dan il-punt, fosthom fis-sentenza taghha tat-12 ta' Lulju, 2019, fil-kawza fl-ismijiet Darren Abou Wafie et v. fil-mument lill-kontraenti "l-prezunzjoni legali hija li bniedem jikkontratta ghalih innifsu sakemm ma jindikax li qieghed jikkontratta f'isem haddiehor jew jekk dan ma jindikahx espressament, it-terz ikun ragonevolment jaf li jkun qieghed jikkontratta f'isem haddiehor. Hekk il-gurisprudenza tghallem, illi meta kontraenti ma tal- kontrattazzjoni illi n-negozju kien qed jaghmlu f'isem kumpanija, hu prezunt li hu kien qieghed hekk jikkuntratta f'ismu personali. (Ara f'dan is-sens is-sentenza fl-ismijiet Anthony Abdilla Cunningham et v. John Xuereb Mallia et., Appell, 6 ta' Ottubru 1999) … "Dan iwassal ghal principju iehor bazilari enuncjat f'diversi sentenzi, fosthom dik tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tal-21 ta' Marzu, 2002, fil- kawza Camel Brand Co Ltd. v. Michael Handy, fejn inghad li l-piz tal- prova li min jikkontratta ghamel hekk f'isem haddiehor tinkombi fuq min jaghmel tali allegazzjoni. F'dan is-sens ukoll hija s-sentenza tal- Prim'Awla Qorti Civili ta' l-14 ta' Novembru 1966 fil-kawza fl-ismijiet Bernard Sank v. Raymond Galea Valletta Mifsud Stivala, fejn kien ritenut minn din il-Qorti illi: "l-appellanti (konvenuti fil-kawza) kellhom jipprovaw mhux biss li n- negozju sar ghas-socjeta` gestita mill-appellant imma wkoll illi fil- mument meta sar tali negozju s-socjeta' attrici kienet konsapevoli tal- fatt illi min pogga l-ordni maghha u min maghha kien ikkonkluda n- negozju kien qieghed f' dak il-mument jagixxi in rapprezentanza tas- socjeta' gestita mill-konvenut. Hu dak il-mument li kien rilevanti u kien f'dak il-mument illi min innegozja mas-socjeta' attrici kellu jirrileva b'mod car u univoku illi f'dik il-kontrattazzjoni ma kienx qieghed jidher f'ismu imma f'isem persuna ohra ben identifikata" "Naturalment, kif ukoll ritenut, "jispetta lil gudikant li jizen ic-cirkustanzi ta' kull kaz biex jasal ghal konvinciment jekk kellux jew le jkun apparenti lill-kontraenti illi xi parti kienet qed tidher in rapprezentanza ta' haddiehor. Certi kazijiet huma ovvji, ohrajn mhux daqstant ovvji" (Ara sentenza fl-ismijiet Lawrence Wait et nomine v. Silvio Portelli Ferriggi, Restall Esposito, 6 ta' Ottubru, 1999)". Applikati dawn il-principji ghall-kaz in ezami, jirrizulta li l-ewwel Qorti laqghet l-eccezzjoni in ezami tal-konvenut appellat wara li qieset li l- fattura ghall-airconditioning unit li nharget minn terzi f'isem Arc Studio Limited u li l-konvenut xehed li kien ghamilha cara lill-attur li x-xoghol in konnessjoni ma' dan kien qieghed isir f'isem is-socjetà gestita minnu Arc Studio Limited u mhux minnu personalament u ghalhekk il-konvenut kien estraneju ghar-relazzjoni rigwardanti l-air condition. Izda meta din il-Qorti tqis li l-attur kien appena qieghed jaghmel xoghol lill-konvenut fir-residenza tieghu fil-fond kontigwu u li l-ftehim bejn il- kontendenti sar kollu verbalment, ma tqisx li tirrizulta prova cara u inekwivoka li l-konvenut appellat ghamilha cara lill-attur li dan ix-xoghol ta' trinek u pajpijiet issa kien qieghed isir ghal persuna differenti. M'hemmx xi provi cari b'tali mod li jeghlbu l-prezunzjoni legali sabiex jikkorroboraw il-verzjoni tal-konvenut appellant jew li jindikaw li meta l- attur gie inkarigat mix-xoghlijiet, kellu jkun ovvju ghalih li x-xoghol kien qieghed isir a favur ta' Arc Studio Limited u mhux favur il-konvenut appellat personalment, jew li huwa kien ben konsapevoli ta' dan. Din il- prova kienet tispetta lill-konvenut appellat u fil-fehma ta' din il-Qorti ma Kwindi dan l-aggravju wkoll jimmerita li jintlaqa'. Ghaldaqstant, ghal dawn ir-ragunijiet kollha, din il-Qorti tiddeciedi li imressaq mill-attur appellant billi limitatament, u filwaqt tikkonferma d-digriet tal-ewwel Qorti tat-23 ta' Jannar, 2014, thassar is-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tal-21 ta' Ottubru, 2014, fl-ismijiet premessi u tichad kemm l-ewwel eccezzjoni tal- konvenut appellat dwar il-preskrizzjoni, kif ukoll l-eccezzjoni ulterjuri tieghu li mhuwiex legittimu kontradittur. L-ispejjez tal-kawza sa issa, inkluzi dawk in prim istanza, ghandhom jithallsu kollha mill-konvenut appellat. Tordna li l-atti tal-process jintbghatu mill-gdid quddiem l-ewwel Qorti, sabiex jissokta s-smigh fil-mertu. Joseph Batakis Prim Imhallef Deputat Registratur mb