- Bejgħ ta' magna mhux tal-kwalita` miftiehma - żamma u alterazzjonijiet fl-oġġett mingħajr protest dwar il-kwalita` tiegħu u minghajr depositu fil-Qorti ftehim verbali sostitwit bi ftehim miktub – konsegwenzi ta' - Artiklu 114 tal-Kodiċi tal-Kummerċ MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA ONOR. IMĦALLEF GRAZIO CASSANO LL.D. Seduta tas-7 ta' Diċembru 2018. Ġur. Rat ir-Rikors Ġuramentat ippreżentat fid-9 ta' Mejju 2012 fejn l-kumpanija attriċi (minn issa 'l quddiem imsejjħa 'l-attriċi'), wara li ppremettiet illi: "… xtrat mingħand il-konvenuti magna industrijali u preċiżament Flexo Printer FFG244 Emba including 1 in-feed centerline, 3 print sections with chamber system, stacker, servo-drive, kompjuter system for setting and database together li setgħet tiġi upgraded bil-mod with conveyors and vacuum systems u dan versu l-prezz ta' mija u ħamsa u sebgħin elf Euro (€175,000); "… xtrat l-imsemmija magna wara li l-konvenuti assikurawha illi bi spiża addizzjonali setgħet tiġi upgraded għal waħda li fost affarijiet ohra, tistampa b'sitt kuluri differenti (minflok bi tlieta) u li magħha jkun jista' ukoll jigi mwahhal apparat li jissejjah rotary die cutter; tant hu hekk illi sa minn qabel ma nxtrat il-magna mill-kumpanija attriċi, gie stabbilit bejn il-partijiet pjan dettaljat bi zminijiet specifici ta' meta l-magna kellha tasal Malta u d-diversi stadji sussegwenti tax-xogħolijiet li kellhom isiru fuqha sakemm finalment l- imsemmi upgrading tagħha jitwettaq fl-intier tiegħu; " … l-kumpanija attriċi ma kinitx tixtri l-magna de quo li kieku l-konvenuti ma assikurawhiex ingħad fil-paragrafu precedent; " … meta wara diversi intoppi u dewmien, il-magna finalment waslet Malta irrizulta li mhux biss ma setgħetx tiġi upgraded kif mifthiem talli ma kinitx taħdem bl-istess mod u maniera bhal f'dik l-okkazzjoni meta l-konvenuti għamlu test runs lir-rapprezentanti tal-kumpanija minn Malta u li a bazi ta' dawn il-provi kienet ittiehdet, inter alia, d-decizjoni mill-kumpanija attriċi sabiex takkwista l-magna in kwistjoni; " … l-kumpanija attriċi, kif sejjer jigi ppruvat fil-mori tal-kawza, sostniet u għadha ssostni diversi spejjez u danni minhabba n-nuqqas tal-konvenuti milli jwettqu l-obbligi kuntrattwali tagħhom lejha; "għalhekk l-kumpanija attriċi accettat il-magna kif konsenjata lilha b'dan li qegħda tesigi: "… Id-debita riduzzjoni fil-prezz skont l-istima ta' periti li għandhom jigu mahturin għal dan l-iskop ossia skont provi teknici dwar il-mankanza tal- magna li jitressqu fil-mori tal-kawza u dan riferibbilment għall-fatt li l-magna kif konsenjata ma kinitx tiffunzjona sew fl-istat li kienet cioe' anke mingħajr ma jsir l-icken upgrading fuqha; u "… Li l-konvenuti jhallsuha d-danni li sofriet minhabba l-fatt li l-magna ma setgħetx tiġi upgraded kif mifthiem; "… il-konvenuti naqsu milli jwettqu dawn ir-rimedji mitluba mill-kumpanija attriċi, u għalhekk hija kellha tirrikorri għal dawn il-proceduri"; talbet lil din il-Qorti: 1. tiddeċiedi li meta l-magna ndustrijali deskritta fir-rikors maħluf tagħha ġiet ikkunsinnata lill-kumpanija attriċi mill-konvenuti jew min minnhom din ma kinitx tal-kwalita` mwiegħda fis-sens li ma kienetx tiffunzjona tajjeb u dan indipendentement mill-upgrading (titjib) li kellu jsir fuqha; Illi l-konvenuti għamlu kontro-talba li permezz taghha talbu li l-Qorti: Rat l-atti kollha tal-process; Qrat in-noti ta' sottomissjonijiet tal-partijiet; Ikkunsidrat: (i) L-attriċi, li għandha negozju ta' manifattura ta' kaxxi tal-ippakkeġġjar, riedet takkwista magna tat-tip 6 colour printing machine li jkollha bħala parti ntegrali minnha a rotary die cutter.1 Din hi magna ferm sofistikata u l-mekkaniżmu tagħha jitħaddem elettronikament permezz ta' kompjuter. Tistampa sa massimu ta' sitt kuluri u tikkonverti l-kartun f'kaxxi lesti għall-ippakkjar. Ġdida tqum ħafna flus; il-konvenut infurmaha li setgħet takkwista magna wżata u jsirilha upgrade. (ii) Lejn l-aħħar tas-sena 2010 il-konvenut "informa lill-attriċi li sab magna second hand tat-tip 3 colour printing only li setgħet tiġi upgraded minn magna li tistampa sa bi tlett kuluri mingħajr ma tikkonverti l-kartun stampat f'kaxxi tal- ippakkjar lesti f'waħda kif riditha l-attiċi cioe` 6 colour printing machine b'rotary die cutter." (iii) Il-magna kienet tinstab il-Litwanja. Il-konvenut informa lill-attriċi li setgħet tiġi upgraded minnu mill-aspett mekkaniku, flimkien ma' Lars Saliba Lorenzen mill-aspett elettroniku. (iv) Fil-bidu ta' Novembru 2010 Park u Pierre Spiteri Delmar Galea Xuereb, wieħed mid- diretturi tal-attriċi, marru l-Litwanja jaraw il-magna. Il-konvenut "ħaddem il- magna billi stampa xi ftit folji tal-kartun. "Il-kwalita` tal-print kienet tajba u jien u Pierre Spiteri Delmar Galea Xuereb konna sodisfatti b'dak li ġie stampat" (v) L-għada waqt laqgħa fil-Latvia li għaliha kienu preżenti Spiteri Delmar Galea Xuereb, Saliba Lorenzen, u l-konvenut, sar ftehim verbali li l-attriċi tixtri l-magna bil-prezz ta' €175,000, liema prezz kien jinkludi l-istallar tal-magna f'Malta bħala 3-colour machine "ċjoe` kif konna rajniha l-ġurnata ta' qabel". L-upgrade kellu jsir bi spejjeż addizzjonali raġonevoli. Intlaħaq ftehim verbali dwar id-dettalji, minn kif u meta kellu jsir iż-żarmar tal-magna, sal-upgrading, li kellu jitlesta sal- aħħar ta' Marzu 2011. Il-konvenut ta' parir li jinqala' r-rotary die cutter2 tal- magna li l-konvenuta ġa kellha u jiġi mwaħħal mal-magna li kienet se tinxtara u li mal-magna l-antika jitwaħħal rotary die cutter ġdid flimkien ma' shaker3. L-attriċi kellha tħallas lill-konvenut għall-upgrading imbagħad hu jħallas lil Lars Saliba Lorenzen ta' xogħlu. (vi) Malli wasal lura Malta, Muscat bagħat żewġ e-mails, lill-konvenut u lil Saliba Lorenzen; l-ewwel waħda bil-kontenut tal-ftehim verbali; it-tieni waħda, datata 15.11.2010 b'xi preċiżjonijiet. Dak inhar stess wieġeb Saliba Lorenzen, li kkonferma li ma kellux ikun hemm problemi. (vii) Fil-25 ta' Novembru 2010, uffiċjali tal-attriċi telgħu f'Kaunas u reġgħu raw il-magna taħdem; tistampa xi folji tal-kartun. (viii) Fis-27 ta' Novembru 2010 il-konvenut bagħat e-mail lix-xhud b'kalkolu tal-ispejjeż tal-parts meħtieġa għall-upgrading (ara fol 220). 1 Brian Park a fol 213 2Apparat li jaqta' l-kartun stampat u jikkonvertih f'kaxxi 3Apparat biex jitwarrbu l-biċċiet tal-kartun żejda meta jinqata' biex isir kaxxi (ix) Il-ftehim, datat 19 ta' Novembru 2010, sar bejn il-konvenuta u l-attriċi biss. Isemmi biss li kien qiegħed isir bejgħ ta' magna bi 3 print sections. Il- konvenuta kellha tassisti fit-tħejjija tal-konsenja tal-magna ex works fi żmien 4 ġimgħat mill-iffirmar tal-ftehim. Il-prezz kien €175,000; kull spiża relatata mal-konsenja, assikurazzjoni, istallazjoni u kummissjonar tal-magna kellhom jitħallsu mill-attriċi, oltre spejjeż oħra msemmijin. Il-prezz kellu jitħallas hekk: €90,000 depożitu (dan tħallas) €20,000 mad-dokumenti tal-bastiment €20,000 mal-wasla tal-magna €45,000 fi żmien 30 jum mill-istallazzjoni u kummissjonar tal-magna. Il-proprjeta` tal-magna kellha tibqa' tal-konvenuta sakemm isir il-ħlas tal-prezz kollu. (x) Lejn l-aħħar ta' Diċembru 2010, il-konvenut kellu jiġi Malta biex jippjana l- ispazju meħtieġ u materji oħra relatati mal-istallazzjoni tal-magna. Fil-fatt ġie bejn l-aħħar tas-sena 2010 u l-bidu tal-2011 u ddiskuta l-proġett tal-magna mal-attriċi. Il-magna ttardjat biex waslet; parti fit-02.01.2011 u parti oħra fit- 20.01.2011. (xi) Fis-17 ta' Jannar 2011 il-konvenut bagħat email lill-attriċi fejn ta struzzjonijiet fosthom biex għalissa jħaddmuha bi 3 colour mingħajr ix-shaker u d-die cutter. (xii) F'Jannar 2011 Pierre Galea Xuereb ċempel lil Saliba Lorenzen u qallu li ma setgħux ihaddmu l-magna għax ma kellhomx sapport minngħand il-konvenut u staqsih biex imur Malta ħa jara s-sitwazzjoni. Wasal Malta u ra li l-magna ma kinitx tiffunzjona. Kien issugerixxa li jibgħatu l-magna għand kumpanija ASTIN. (xiii) Fid-19 ta' Jannar Edlund bagħat email lill-konvenut bla ma qallu li kien qed jikkopja lill-attriċi fejn indikalu li kien hemm problemi kbar dwar il-magna. L-attriċi xxukkjat ruħha. Iddeċidiet li ma taqlax kwistjonijiet f'dak il-mument. Edlund xehed b'affidavit li kull ma kien qal lill-attriċi kien falz u sabiex joħloq dissidju bejn il-kontendenti biex jigwadanja hu. Imbagħad in kontro-eżami qal li l-affidavit iffirmah biss għaliex il-konvenut kien wegħdu li jħallsu debiti oħrajn kemm-il darba jassistih f'din il-kawża. Fil-kontro eżami ta' Edlund4 ħareġ illi għalkemm xorta kien għen lil konvenut b'dak l-affidavit, dan xorta baqa' ma ħallsux u għalhekk iddeċieda li jgħin lill- attriċi waqt il-kawża. Huwa jaf illi kien hemm xi ħsara fis-sistema elettronika tal-magna minħabba t-transport, u kellha bżonn software gdid. Jgħid illi hu stess kellu jipprovdi s-software għax hu kien kitbu. Kellu ukoll jipprovdi kompjuter sabiex il-magna setgħet tiffunzjona. Jaħseb illi l-magna ma kinitx taħdem għax waqt il-vjaġġ seta' kien hemm xi vibrazzjonijiet u prinċipalment ħsarat fl-installazzjoni. Hu jaħseb li kien hemm trab li waqa' waqt il-vjaġġ. hemm ukoll xi cable li kellu bżonn jitbiddel. Kien hemm xi card fil-kompjuter li kienet imkissra ukoll. Kollox kien immuntat iżda hafna mill-cables kienu konnessi ħażin. Meta din il-magna kien għadha f'Kaunas, kienet titħaddem b'mod manwali iżda kien hemm istanzi illi jekk tinqala' xi problema kien imur jirranġha Saliba Lorenzen. Din bdiet tiġri kull gimgħa. L-attriċi kienet taf illi din il- magna kienet tip illi EMBA kienet waqqfet tipproduci minnha. EMBA ma baqgħetx tissaportja s-sistema eletronika ta' din il-magna. (xiv) Meta Saliba Lorenzen ra il-magna taħdem f'Kaunas, kienet qed taħdem bil-mod, kienet qed tistampa kulur sempliċi u kien jaf li kieku kienu se jużawha biex jistampaw kuluri aktar sofistikati imbgħad kien se jkollha tidħol il-kumpanija ASTIN. Ċert illi huwa kien qalilhom li irid ikun hemm sforz kbir biex jibnu d- drive, il-modalita` u l-elettronika tagħha. Hu ma setax jagħmel dawn l- affarijiet għax dak iż-żmien kien impjegat ma' kumpanija li kienet tipprekludih milli jagħmel xogħol iehor. Id-dokumentazzjoni kollha tas- software kienet kollha fuq il-kompjuter tiegħu u ma kien jeżisti l-ebda manwal ta' kif jitħaddem is-software ta' din il-magna bħal ma jkun hemm normalment f'makkinarju ieħor. Jixhed illi Cristina Muscat Spiteri kienet ikkuntattjatu u qaltlu li ma għadx baqa' bżonnu u li ma kienux se jħallsuh. (xv) Fil-25 ta' Frar 2011 il-konvenut wieġeb lil Saliba Lorenzen sorpriż b'dak li kien kitiblu u tenna li hu ma kien għamel xejn ħażin. (xvi) Fit-28 ta' Frar 2011 Endlund informa lill-attriċi bil-kuntatti li kien għamel mal-kumpannija Taljana ASTIN biex din tkun tista' tagħmel l-upgrading hi. (xvii) Fis-16 t'April 2011, meta l-attriċi m'onoratx l-obbligi tagħha skond il- kuntratt, Cristina Muscat Spiteri għan-nom tal-konvenuta kitbet lil Pierre Spiteri Delmar Galea Xuereb fejn qaltlu illi għadhom ma tħallsux.5 Adrian Zaffarese wieġeb għal dan l- email fit- 30 ta' April 2011 u qal illi mhux se jħallas għax ma wasalx dak li kienu mwiegħda, u għax il-magna ma setgħetx titwaħħal magħha rotary die cutter u ċjoe` dak li xtraw ma setgħetx tintuża għal-iskop li xtrawha. Qallha ukoll illi suppost kellha tiġi stallata f'Diċembru 2010/Jannar 2011 iżda dan kien għadu ma seħħx u għalhekk soffrew id-danni. Kien issuġġerixxa illi l-ammont dovut li kien baqa' kellu jiġi paċut għad-danni li soffrew. mhix taqbel u li r-rotary die cutter u u l-bqija kellhom jitwaħħlu minn speċjalisti u mhux minn kwalunkwe ħaddiem. Hawn reġgħet offriet li Linke jinstallaha u jkompli bix-xogħolijiet. Offriet ukoll illi jekk ma jridux li Linke jkompli bix-xogħolijiet, jilħqu soluzzjoni amikevoli u jithallsu l-€40,000 li kien baqa' iżda mhux l-€45,000 l-oħra la Linke ma kienx installaha. (xviii) Lejn l-aħħar t'April 2011 ASTIN bgħatet nies tagħha biex jippruvaw iħaddmu l-magna kif kienet tħaddmet f'Kaunas, iżda lanqas huma ma (xix) ASTIN tat parir li l-magna ma setgħetx tintuża għall-istampar u għall- qtugħ tal-kartun kontemporanjament; u li kienet tiswa biss €50,000 Illi rriżulta illi l-kumpanija Taljana daħlet flok Thomas Cilia Tortell u Lars Saliba Lorenzen jikkonferma illi l-istess kumpanija Taljana kienet intużat biex tistalla u tikkummissjona l- magna, minflok Thomas Cilia Tortell u dan għaliex Lars Saliba Lorenzen jikkonferma illi l-parti elettronika u software ma jifhmux fiha l-istess kumpanija Santucci u għalhekk kellu jidħol hu. Dan jikkonfermah ukoll wieħed mid-diretturi tal-kumpanija Taljana.6 Il-kumpanija Taljana evalwat l-prezz tal-magna qabel ir-riparazzjonijiet u upgrading fis-somma ta' €50,000. (xx) ASTIN żarmat il-magna, u għamlet upgrade bil-prezz ta' €450,000. (xxi) L-attriċi qabbdet lil Dr. Mark Said Hollier biex jeżamina l-magna. Dan għamel erba' spezzjonijiet bejn Awwissu u Settembru 2011 u sostna li din kienet prototip u kien inverosimili li setgħet tiġi upgraded.7 Dr. Said Hollier qal illi din il-magna kienet taħdem b'mod manwali iżda ġiet kkonvertiha biex taħdem b'mod elettroniku. Mhux l-ewwel darba illi sar dan l-eżerċizzju u hekk ma jkunx hemm bżonn ta' ħaddiema li jħaddmuha. Ma sab l-ebda tip ta' dokumentazzjoni ta' kif saret din il-konverzjoni u t-teknologija li intużat kienet ftit antika. Jgħid ukoll illi l-unika persuna li setgħet tħaddimha kienet il- persuna li għamlet din il-konverżjoni. Kellha ħafna sensors neqsin u l-wiring mhux komplut. Kien hemm wajers li ma kinux imqabbdin fil-post. Is-sistema li biha tixgħel il-magna ma kinitx qed taħdem u s-sistema tal-kompjuter tal- magna ma kienx bl-Ingliż iżda kien biċ-ċirilliku. Skontu, ma kienx vijabbli la ekonomikament u lanqas teknikament li tirranġaha għax kellha apparat u software outdated. Ikkonkluda illi aħjar jintremew l-electronics kollha u jintużaw controls u software moderni. Evaluwazzjoni tal-provi (i) Dwar l-allegazzjoni tal-attriċi li l-magna li rċeviet ma kinitx l-istess waħda li rat fil-Litwanja: Illi l-attriċi allegat illi jista' jkun li l-magna li ntbgħatet Malta ma kinitx l-istess waħda illi raw topera ġewwa l-Litwanja. Jirriżulta illi waqt l-iżżarmar tal- magna, u waqt il-maġġor parti tat-togħbija tagħha fil-containers, kien hemm preżenti mpjegat tal-attriċi: "u b'xi mod ippakkjajniha ġol-containers. fadal biċċtejn żgur li kienu goffi ma jidħlux fil-container.....Imbgħad it-Tnejn għamilna xi tlett ijiem nitħabtu ma' din il-magna. Jiġifieri l-Ġimgħa, s-Sibt u l- Ħadd; insomma t-Tnejn kont naf, bdejt nitlob biex niġi lejn Malta";8 Illi għalhekk m'hemmx dubbju illi l-magna kienet l-istess waħda li l-uffiċċjali u mpjegati tal-attriċi raw taħdem ġewwa l-Litwanja u l-istess waħda li kienu sodisfatti bl-istampar tagħha. Allura la kienet qed taħdem ġewwa l-Litwanja 6 Xhieda ta' Renato Figg - Fol 804 7 fol 206 8 Xhieda ta' Anton Croker – fol 910 suppost illi taħdem anke' ġewwa Malta; kemm-il darba Thomas Cilia Tortell jinstallaha u Lard Saliba Lorenzen jarmaha mil-lat elettroniku; Illi punt iehor li hu ferm importanti hu illi l-magna ġiet immuntata ġewwa l- bini tal-attriċi.9 Anton Croker li kien għen sabiex tiġi żarmata l-magna ġewwa l- Litwanja jikkonferma illi hu stess installa l-magna fil-post pero` kien waqaf hemm għax il-lat elettroniku ma kienx kompetenza tiegħu; Illi għalhekk din l-asserzjoni tirriżulta għal kollox gratuwita u qiegħdha tiġi skartata minn din il-Qorti; (ii) dwar il-kwalita` tal-magna Illi l-magna ittardjat ma waslet Malta u kif jidher mill-kontro-eżami ta' Brian Park meta qal li kienu diġa` ħadu battikata sabiex tinġieb Malta. Isostnu li dan kien tort tal-konvenut u għalhekk ma ridux ikomplu jħallsuh l-bqija tal-flus dovuti. Dwar dan l-attriċi m'għandhiex raġun l-ewwel għax il-bejgħ sar ex works u t-tieni minħabba li fil-kuntratt hemm stipulat illi anke jekk l-magna tasal tard jew ikollha xi partijiet neqsin jew imkissra, l-ammonti xorta jridu jitħallsu; Illi meta waslet Malta, il-magna ma setgħetx titqabbad. Joħroġ mill-kontro- eżami ta' Lars Spasojevic illi kien hu stess li ddisinja s-software. Il-magna kellha diversi wajers mhux imqabbdin kif suppost. Peress illi l-attriċi ma riditx tkompli tħallas lil konvenut għax deherilha illi ma għamilx xogħol sew fit- transport tal-magna minn Kaunas għal Malta (minkejja li l-kuntratt kien ex works) l-uffiċjali tagħha bdew jikkuntattjaw biss lil Lars Saliba Lorenzen minflok lill- konvenut. L-attriċi tallega li ppruvat tikkomunika mal-konvenut, iżda ma ġabet ebda prova li bgħatet xi email jew logs ta' telefonati in sostenn ta' din l- allegazzjoni; Illi sadanittant l-attriċi kienet qegħda f'kuntatt dirett ma' Lars Saliba Lorenzen illi mill- kontro-eżami tiegħu hareg illi l-konvenut kien għadu ma ħallsux is-sehem tiegħu u mhux talli hekk talli s-segretarja tal-kumpanija kienet qaltlu illi l- attriċi ma kienx baqalha aktar bżonnu. Għalhekk Saliba Lorenzen ħass il-ħtieġa illi jagħmel lilu nnifsu ndispensabbli ħalli żgur ma jinqalax 'il barra minn dan in- negozju. (għalhekk bgħat l-email tad-19 ta' Jannar 2011 fejn maqdar il-magna); Illi Saliba Lorenzen jgħid illi l-ħsarat li kellha l-magna kienu elettronici u graw fil- maġġor parti tagħhom waqt it-transport. Hu ma setax jirrangaha mil-lat elettroniku għax dak iż-żmien kien qed jaħdem ma' kumpanija kbira u ma kellux permess jagħmel xogħol barra minn dak li kellu. Għaldaqstant, huwa Lars Saliba Lorenzen illi naqas milli jagħmel xogħolu u talli m'għamilx xogħolu, il- kumpanija Taljana kellha tbiddel kollox għax is-software ma kellu l-ebda manwal u għalhekk il-magna qatt ma setgħet titħaddem jekk mhux bl-għajnuna 9 Kontro-eżami ta' Pierre Spiteri Delmar Galea Xuereb 835– fol u l-kontro-eżami ta' Lars Saliba Lorenzen – fol 951 lill-konvenuti. ta' Edlund iżda dan ma setax imiss il-magna għax il-kumpanija li kien impjegat magħha ipprekludietu milli jagħmel xogħol apparti; Illi għalhekk qabbad l-attriċi ma' kumpanija Taljana ASTIN sabiex din tal-aħħar tkun tista' ġġib il-magna taħdem u finalment tiġi upgraded kif xtaqet l-attriċi. Iżda r-rotary die cutter ma twaħħlitx mal-magna għax il-kumpanija Taljana kienet tal-fehma illi sabiex ir-rotary die cutter taqta' l-kartun din tagħmel xi vibrazzjonijiet u ċċaqlaq il-makkinarju kollu u anke jekk ikun minimu, l- istampar ma jiġix preċiż. Għalhekk il-kumpanija Taljana biddlet is-software kollu kif intqal fil-kontro-eżami ta' Edlund sabiex setgħet titħaddem il-magna; ingaġġat Illi direttament is-servizzi ta' Edlund li webbilha li l-magna ma taħdimx fil-parti elettronika tagħha. Dan fil-fatt ma kienx minnu. Wara kollox fil-Litwanja kienet ħadmet perfettament. Edlund seta' ħaddimha; iżda ma kellu ebda interess jagħmel dan, għar-raġunijiet fuq spjegati. Baqa' fl-istess venja meta qabbad lill-kumpannija Taljana biex tagħmel l-upgrade – din ma setgħetx tagħmlu mhux għax il-magna ma kinitx tajba biex tiġi upgraded imma għax l- impjegati tagħha ma kinux jifhmu bil-lingwa li biha kien miktub is-software – lingwa li ċertament Edlund kien jafha għax wara kollox is-software kien għamlu hu; Illi l-attriċi qabbdet espert ex parte li xehed li l-magna ma setgħetx issirilha l- upgrade in kwistjoni. (iii) l-attriċi żammet il-magna mingħajr ma pprotestat Illi jirrizulta barra minn hekk, illi l-attriċi żammet il-magna minkejja li ma kinitx sodisfatta biha. L-attriċi qatt ma għamlet l-ebda ilment lil konvenuti dwar l-allegat nuqqas tal-kwalita` pattuwita. Kien biss erba' xhur wara, meta inbgħatet email mill-kumpanija konvenuta f'April 2011 illi l-attriċi qanqlet din il-kwistjoni; Ikkunsidrat: Dwar l-eċċezzjoni tal-illeġittimita` tal-persuna tal-konvenut Illi l-ewwel eċċezzjoni tal-konvenuti hi illi Thomas Cilia Tortell m'huwiex il-leġittimu kontradittur billi m'hemm l-ebda relazzjoni ġuridika bejnu u l-attriċi. Jirriżulta li l-kuntratt ta' bejgħ sar bejn il-kumpanija konvenuta Service/Trading fur Verpackungsmaschinen (minn issa 'l quddiem imsejjħa "il-konvenuta") u l- attriċi biss u jġib id-data tad-19 ta' Novembru 201010, għalkemm fil-fatt ġie ffirmat f'data iktar tard, akarx fit-3 ta' Diċembru 2010. L-attriċi tilqa' għal dan billi tiċċita l-Artiklu 1347 tal-Kodiċi Ċivili li jistipula li l-bejgħ jiġi pperfezzjonat dakinhar li jkun hemm qbil fuq l-oġġett u l-prezz. Skont l-attriċi, billi l- akkordju fuq il-magna u l-prezz sar verbalment bejn l-attriċi u l-konvenut f'Novembru 2010, allura l-ftehim sar mal-konvenut. Issostni li meta sar l- akkordju verbali l-konvenut ma ta l-ebda ħjiel li kien qiegħed jinnegozja f'isem il-konvenuta – allegazzjoni miċħuda mill-konvenuti li jirribattu li l-konvenut dejjem innegozja f'isem il-konvenuta billi minn dejjem bagħat il-posta elettronika tiegħu mill-inidirizz elettroniku tal-kumpannija. Illi saħansitra qabel ġie ffirmat il-kuntratt, il-fattura tal-makkinarju ħarġet mingħand il- konvenuta. Kif l-istess ġara fin-nota tal-konsenja11. Li jfisser li l-kumpanija attriċi kienet taf, jew messha kienet taf, illi l-bejgħ kien qed isir mill-konvenuta. Il-konvenut Linke ma deher fl-ebda dokument uffiċjali; Illi kien x'kien il-każ qabel id-data li fiha ġie effettivament iffirmat il-kuntratt, huwa ovvju li l-attriċi u l-konvenuta riedu jirregolaw in-negozju ta' bejniethom skont l-istess kuntratt – li jkopri mhux biss l-oġġett mibjugħ u l-prezz, imma wkoll id-data u l-partijiet u ċjoe` il-bejjiegħ (il-konvenuta) u x-xerrej (l-attriċi). Kwalunkwe relazzjoni oħra anteċedenti li seta' kien hemm ġiet sostitwita b'dan il-kuntratt u jidher li kien proprju għalhekk li tniżżlet id-data b'lura. Data li l- attriċi qablet magħha u mkien m'allegat li saret minn wara darha jew b'xi żball. M'hemmx għalfejn jingħad li l-kuntratti jsiru in bona fede; u ġaladarba l-ftehim sar mal-konvenuta, u mhux ukoll mal-konvenut, dan il-ftehim għandu jiġi onorat mingħajr tfettiq ta' xejn; Illi l-editio actionis12 fir-rikors ġuramentat hija kollha abbażi ta' kuntratt ta' bejgħ. Mhux leċitu għalhekk għall-attriċi li targumenta, fis-sottomissjonijiet tagħha, li hemm relazzjoni ġuridika bejnha u l-konvenut billi għamlilha ċerti assikurazzjonijiet dwar l-upgrading tal-magna mibjugħa; billi kif ġja` ngħad, il- bejgħ sar biss bejn l-attriċi u l-konvenuta u mhux ukoll mal-konvenut. Ankorke` hemm din ir-relazzjoni ġuridika, din hija waħda personali bejn l- attriċi u l-konvenut li tmur lil hinn mill-parametri tal-azzjoni kif imfassla mill- attriċi nnifisha u din il-Qorti hija prekluża milli tieħu konjizzjoni tagħha – ne eat iudex ultra petitum partium; Illi għalhekk l-ewwel eċċezzjoni jistħoqqilha li tiġi milqugħa; Dwar jekk il-ftehim miktub kienx jinkludi l-upgrade Illi għalkemm il-ftehim verbali mal-konvenut kien li l-magna hi tajba biex isirilha upgrade, ma nsibu l-ebda riferenza ta' dan fil-ftehim bil-miktub. Skont Artiklu 114 tal-Kodiċi tal-Kummerċ, " ekk il-partijiet ikunu ftiehmu li l- ftehim bil-fomm għandu jitniżżel bil-miktub hu preżunt li huma riedu jassoġġettaw il- validità tiegħu għat-tħaris ta' dik il-formalità." Il- ġurisprudenza ħadet pożizzjonijiet differenti dwar din in-norma. Xi sentenzi jgħidu li l-preżunzjoni msemmija f'din in-norma hija iuris tantum; oħrajn – li jiċċitaw is-sorsi normattivi u ċjoe` li l-gurista Vivante li fuq it-tagħlim tiegħu ġie ntrodott dan l-artiklu fil-kodiċi tal-kummerċ tagħna – jsostnu li hija iuris et 11 fol 346 u 347 12 iġifieri l-esposizzjoni tal-pretensjoni ġuridika fundament tal-azzjoni de iure13 filwaqt li skont it-tielet skola ta' ħsieb, il-preżunzjoni, filwaqt li hi qawwija ħafna, tista' tiġi, eċċezzjonalment biss, ribattuta u ċjoe` f'dawk l-istanzi fejn wieħed jista' jirribatti dak li hemm miktub; contra scriptum.14 Tajjeb jingħad li f'għadd ta' ordinamenti barranin kontemporanji, iżjed aġġornati mal- esiġenzi tad-dinja tallum, ma jidhirx li hemm disposizzjoni bħal din u anzi 14 Fil-kawża fl-ismijiet Joseph Odoh v John Abu Hassan (03.10.2003) din il-Qorti, allura ppreseduta denjament mill-Imħallef Philip EI Khabuli, irrimarkat li: "Hi dispożizzjoni espressa tal-liġi illi "jekk il-partijiet ikunu ftehmu li l-ftehim bil-fomm għandu jitniżżel bil- mitkub, hu preżunt li huma riedu jassoġġettaw il-validita` tiegħu għat-tħaris ta' dik il-formalita`" (Artikolu 114 tal-Kodiċi tal-Kummerċ); "Dan ifisser illi 'qabel ma tiġi iffirmata l-iskrittura ma jistax jingħad illi l-ftehim hu perfett' (Neguzjant Joseph Pace Delicata nomine –vs- Neguzjant Salvatore Abu Hassan, Appell Kummercjali, 14 ta' Dicembru 1942, Vol. "Issokta jiġi puntwalizzat fid-decizjoni fl-ismijiet Giuseppe Mangion Gatt et –vs- Giuseppe Briffa et, Appell Kummerċjali, 23 ta' Novembru 1956, Vol. XL P I p 572 illi l-artikolu suddett tal-Kodici tal-Kummerc "johloq presunzjoni fis-sens illi meta ftehim verbali jsir bl-intiża li għandu jigi redatt bil-miktub, u l-iskrittura imbagħad ma ssirx, il-ftehim mhux validu; għax meta gie miftiehem illi l-ftehim verbali kellu jigi mnizzel bil-miktub, hu prezunt li l- partijiet riedu jassoggettaw il-validita` tal-ftehim għat-tharis ta' dik il-formalita`"; "Fiha ssokta jingħad, fuq it-tagħlim awtorevoli tal-Vivante u tal-hsieb ricerkat mid-dibattiti parlamentari (Vol. 21 tas- sena 1932 – 33), illi 'l-preżunzjoni mhix juris tantum imma juris et de jure, u hija ntiża biex tipprevedi u tiddirimi l-kwestjonijiet fil-kummerċ, u għalhekk tipprevjeni l-kawżi, b'mod li dik il-preżunzjoni ma tistax titwaqqa' bi provi testimonjali.' "; Din il-Qorti, din id-darba ppreseduta mill-għaref imħallef Tonio Borg Maggi, in re: Dr. Ann Farrugia Galea v Dr Louis Davison Thake (05.07.2007) ħadet pożizzjoni kemm kemm inqas riġida fir-rigward: "Hu prinċipju li meta l-partijiet jirrikorru għall-miktub, hija dik il-kitba li tirregola r-relazzjoni kuntrattwali ta` bejniethom, u mhux it-taħdidiet li jkunu ppreċedew dik il-kitba (ara artikolu 114 tal-Kodici tal-Kummerċ). Hu prinċipju li meta l-partijiet jkunu ftehmu li jinkorporaw ftehim ta` bejniethom f`kitba (u f`dan il-każ, l- inizjattiva li tiġi redatta l-kitba ħarġet minn uffiċċjal tad-ditta Scorpio) 'huma jkunu niżżlu bil-kitba fl-iskrittura relattiva dak kollu li jkunu ftehmu fuqu' (Gauci Calleja noe vs Borg Rizgalla, deċiża minn din il-Qorti fl-4 ta` Ottubru, 2005). "Il-prinċipju ta` contra testimonium scriptum testimonium non scriptum non fortur huwa aċċettat fil- ġurisprudenza lokali (ara, per eżempju Sollars vs Ivanova, deċiża mill-Onorabbli Qorti tal-Appell fit-12 ta` Marzu, 1984). Kontra din ir-regola gew aċċettati diversi eċċezzjonijiet, fosthom jekk jirriżulta li jkun hemm ftehim verbali li jammonta għall-kundizzjoni li subordinatament għaliha saret il-konvenzjoni miktuba, u li minnha tiddependi l-eżekuzzjoni ta` dik il-konvenjoni (Sevasta vs Portelli Cachia, deċiża minn din il-Qorti fil-31 ta` Jannar, 2003). Pero`, il-prova trid tkun ċara, perswasiva u konkludenti, u turi mingħajr l-iċken dubbju li kienet l- intenzjoni komuni tal-partijiet li jassoġġettaw il-ftehim miktub għal kondizzjoni verbali. Kif intwera, intenzjoni komuni ma tirriżultax, u wara li Sig. Fagioli oġġezzjona bil-qawwa għax-xewqa ta` Sig. Lolli Għetti li jorbot il- ftehim tax-xiri tal-vapuri mal-kuntratt ENEL, ġiet redatta kitba (l-ittra tal-24 ta` Diċembru, 2002) fejn din ir- rabta ossija kondizzjoni ma ġietx inkorporata. "Il-Qorti tosserva li fl-Ingilterra l-posizzjoni tidher pjuttost simili. Edit., paġna 93, fejn l-awturi jiddiskutu "The parol evidence rule")." fuq Il-konvenuta, letterali tal-kuntratti. jingħad li għandha tingħata priorita` lill-bon sens u l-preżunta intenzjoni tal- partijiet fir-risposta ġuramentata tagħha, ma ċaħditx li kienet pattuwita kwalita` kif negozjata verbalment, għalkemm għandha paragrafu li jimplika, anke jekk indirettament, dan fin-nota ta' sottomissjonijet tagħha16. B'danakollu, mill-bqija tal-istess nota, u mill-kumplament tal-atti proċesswali, jidher ċar li l-partijiet jaqblu li l- magna kellha tkun tajba biex isirilha upgrade. Dan jirriżulta wkoll mill- kondotta tal-konvenuta wara l-iffirmar tal-kuntratt. Għalhekk minkejja li m'hemm xejn imsemmi fil-kuntratt innifsu, il-Qorti tqis – mingħajr il-ħtieġa li tieħu pożizzjoni fil-konflitt ġurisprudenzjali fuq imsemmi – li hekk kienet il- kwalita` miftiehma tal-magna; Dwar jekk il-magna kinitx effettivament tajba għall-upgrade Illi għalkemm l-attriċi ppreżentat xhieda u anke espert li l-magna ma kinitx tajba għall-upgrade, din il-Qorti mhix sejra taċċettaha billi (1) kif fuq spjegat għandha d-dubbji tagħha dwar l-attendibilita` ta' din ix-xhieda u (2) l-attriċi ċaħħdet lill-Qorti mill-possibilita` tal-aħjar prova – dik li tqabbad espert indipendenti li jeżamina l-magna fl-istat verġni tagħha u ċjoe` qabel sarulha alterazzjonijiet estensivi; Dwar jekk iż-żamma tal-magna telfitx il-jedd għar-roħs fil-prezz Illi b'danakollu, il-Qorti ma jkollhiex għalfejn tirriżolvi l-kwistjoni jekk il-magna kinitx tajba biex isirilha upgrade jew le, jekk jirriżultalha li l-attriċi aċċettat il- magna u għalhekk tilfet id-dritt li titlob tnaqqis fil-prezz; Illi Artiklu 1390 tal-Kodiċi Ċivili jistipula li: " ekk il-ħaġa li l-bejjiegħ iġib biex jikkunsinna ma tkunx tal-kwalità mwiegħda jew ma tkunx bħall-kampjun li fu u l-bejgħ ikun sar ix-xerrej jista' jagħżel jew li jirri juta l-ħaġa u jitlob id-danni jew li jir ievi l-ħaġa bi prezz anqas fuq stima ta' periti"; 17 15 Artiklu 1188 (ġdid) tal-Code Civil Franċiż, fis-seħħ sa mill-1 t'Ottubru 2016: "Le contrat s'interprete d'apres la comune intention des parties plutot qu'en s'arretant au sens litteral de ses termes. 2.3.4 17 Insibuh fit-Tieni Ktieb, Taqsima II, Titolu VI, Sub-Titolu I, "Fuq il-Kunsinna". Sub-Titolu II intitolat "Fuq il-Garanzija" huwa maqsum "Fuq il-garanzija tal-pussess paċifiku tal-Ħaġa mibjugħa" u "Fuq il-garanzija għad- difetti li ma jidhrux tal-Ħaġa mibjugħa" Għandu nota marġinali li tgħid hekk: Ħwejjeġ mhux skont il-kwalità miftiehma jew bħall-kampjun. Dan l-artiklu qatt ma nbidel. Fil-Kap 23 kien enumerat bħala Art. Illi ingħad fir-rigward li minkejja l-kliem tal-liġi – "iġib biex jikkunsinna" u mhux "ikkunsinna" - il-kunsinna ma tipprekludix l-azzjoni in kwistjoni, sakemm ma jirriżultax li x-xerrej irrinunzja espressament jew taċitament għall- jedd tiegħu għal talba ta' roħs fil-prezz.18 Illi biex ix-xerrej jeħles mir-rabta kontrattwali li kien daħal iha li jakkwista l- og g ett mingħand il-venditur, fejn dak l-og g ett ma jkunx konformi mal-kampjun jew skond il-kwalità mwiegħda, l-aħjar triq li jista' jieħu hi li jirri jutah jew materjalment jew billi jiddepoz itah taħt l-Awtorità tal-Qorti.19 Jekk iżomm l- oġġett, jista' jitqies li rrinunzja għad-dritt tiegħu. Dwar jekk ix-xerrej jitqiesx li rrinunzja jew le, m'hemm l-ebda regola fissa u inflessibbli. Intqal mill- ġurisprudenza tagħna li l-kazijiet ivarjaw u huma dipendenti fuq ic-cirkostanzi specjali tal-kaz konkret. Wara l-kunsinna, tqies li x-xerrej irrinunzja għall-azzjoni meta: (i) għadda ż-żmien bla ma pprotesta: (i-a) il-bejjiegħ talab il-ħlas ta' nċova li kien biegħ lill-konvenut, li talab tnaqqis fil-prezz, u lmenta miegħu bil-fomm xahar u nofs. Il-Qorti qalet li min iżomm merkanzija bla ma jipprotesta, jitqies li jkun sodisfatt biha.20 (i-b) il-bejjiegħ fetaħ kawża kontra x-xerrej għal bilanċ tal-prezz ta' merkanzija. L-ewwel Qorti kkunsidrat li l-konvenut xtara l-lenez u z-zappin mingħand l-attur bil-patt li dan ikun "mit-tajjeb"; kampjun ma wrewħx u meta rċevih mingħand l-attur, sabu ta' kwalita` inferjuri li ma timxix ħlief fi żminijiet ta' skarsezza; għax ma jiżbogħx karg. Għaldaqstant il-konvenut ma kienx obbligat iżommu bħala mixtri minnu. Il-konvenut skopra l-kwalita` inferjuri xi jumejn jew tlieta wara l-konsenja. Iżda nforma lill-bejjiegħ biss wara sitt ġimgħat. Fil-kummerċ, dan id-dewmien huwa fatali għax-xerrej.21 (i-ċ) F'kawża dwar prezz ta' flushing cisterns ipprovduta lill-Gvern Ċivili il- Qorti qalet li d-dewmien ta' sitt xhur ma kienx aċċettabbli.22 (ii) ipprotesta biss meta mitlub iħallas il-prezz. Ix-xerrej ma jistax jibqa' jżomm l-oġġett, jagħmel użu minnu anke forsi għal ftit taż-żmien, biex imbaghad, meta rinfaccjata ghall-hlas, tippretendi li sofriet danni.23 (iii) iddispona mill-oġġett: Il-bejjiegħ eċċepixxa li l-pritiza non konformita` tal-merkanzija ma setgħetx tiġi mqanqla billi l-attur biegħha abel ma fetaħ il-kawża u b'hekk għamilha mpossibbli li ssir perizja indipendenti mill-Qorti."24 (iv) biddel in-natura tal-oġġett25; 21 Frank Kind v Paul Camilleri Fava – 30.06.1947 – Qorti tal-Appell XXXIII.i.585: "Kif ġie ritenut fil-ġurisprudenza lokali, f'materja kummerċjali huwa dover ta' min jixtri li juża' ċerta speditezza f'affarijiet inerenti għan- negozju; għaliex il-kummerċ ma jammettix li jkun hemm dewmien inġustifikat. Issa kif l-appellat ra li s- sajjieda ma kinux iridu dak iz-zappin għax ma kienx ta' kwalita` tajba… kien dover tiegħu illi jew jinforma lill- venditur tiegħu jew almenu wara ċertu żmien raġonevoli jibgħat lura dik il-merkanija u mhux iħalliha għandu għal sitt ġimgħat… huwa kien messu uża d-diliġenza kollha f'materja simili; u la darba ma għamelx hekk, ma jistax wara jippretendi li jirritorna l-merkanzija u jippreġudika lill-venditur" 22 Carmel Zaffarese v Alfred Ben Mabrouk 23.05.1960 Appell ivili XLIV.i.153: Wieħed mill-prinċipji li jirregolaw il-materja, meta l-merkanzija tkun baqgħet f'idejn ix-xerrej li ma jkunx ikkura ruħu li jiddepożitaha… hu li l-ebda reklam ma jista' jsir jekk mhux re adhuc integra (App. Issa ma jistgħax jingħad li dan ir-reklam qiegħed isir re adhuc integra għaliex (a) wara tant żmien mill-konsenja, tkun xi tkun il-prova li jkun irid jagħmel l-appellant nomine, dejjem jibqa' d-dubbju gravi li d-dekors taż-żmien ikun seta' ppriva lill-atturi mill- mezzi biex jaċċertaw il-vera kawża tal-ħsara allegata… Japplika għalhekk a fortiori f'dan il-każ, ta' dewmien minn Settembru 1958 sa April tal-1959, dak li qalet din il-Qorti a propożitu ta' dewmien ta' sitt ġimgħat (hawn ikkwotat lil Frank Kind v Paul Camilleri Fava suċċitata) 23 Robert Camilleri Vella -vs- Austin Bonnici Stellini et, Fidicaro, 16 ta' April 1993 u Nazzareno Devenish et nomine -vs- Joseph Litlehamer et, Fidicaro, 7 ta' Ottubru 1997 - M. A. S. Communications Ltd vs The Malta External Trade Corporation Limited et. deċiża mill-Onor. 25 Marina Aquasport Ltd. v. Eastern Star Ltd - 31 ta' Mejju 2012 Illi għall-kuntrarju, ma kienx hemm rinunzja meta x-xerrej: "ilmenta mill-ewwel li l-apparat ma kienx qed jiffunzjona tajjeb u saru diversi inkontri fuq il-yacht biex din tiġi rrangata, imma għal xejn. Sahansitra kien jirrizulta diskrepanza bejn il-koordinazzjonijiet ta' fejn kienet id-dgħajsa kif indikati fuq l-apparat, u meta dawn jitqiegħdu fuq il-mappa, b'periklu ċar għal min ikun qed jopera d-dgħajsa. Testijiet baqgħu jsiru b'mod regolari, iżda ma setax jinstab tarf tal- problema. Is-socjeta` attriċi offriet li tieħu lura l-apparat il-ġdid, u tpoġġi minfloku s-sistema tar-radar li kien qabel fuq il-jott; kieku sar hekk, il-console tal-jott, pero`, kien jibqa' jidher imqatta', u s-socjeta` attriċi ma riedetx tidħol responsabbli għal dan ukoll. Anke wara din il-proposta jidher li saru proposti ohra u saru tentattivi biex l-apparat, forsi b'xi kompromessi, kien jista' jaħdem u jagħti xi forma ta' riżultat utili, iżda kien kollox għal xejn. "Il-konvenut ma kienx inattiv jew passiv in relazzjoni man-nuqqasijiet riskontrati, u qatt ma wera li kien qed japprova l-oġġett mixtri. Ma jirriżultax, kif qalet din il-Qorti, Sede Inferjuri, fil-kawza Dataplot GmbH v. Fahmi, deċiża fis-17 ta' Ottubru 2008, li r-rimedju magħzul mill-konvenut gie "mitluf jew paralizzat minn xi atteġġjament jew kondotta tiegħu." XVIII.iii.59), iżda hu każ fejn il-konvenut xerrej ipprova fuq li pprova jirrimedja u kien jagħmilha ċara mal-venditur li hu ma kienx lest iżomm l-oġġett kif kien. Ma jirriżultax allura li hu tilef id-dritt tal-azzjoni."26 Interessanti li l-Konvenzjoni ta' Vjenna tesiġi, biex ma jintifx id-dritt, li jsir protest fi żmien raġonevoli.27 Ikkunsidrat: Illi l-attriċi żammet il-magna u wżatha għal erba' xhur bla ma pprotestat mal- bejjiegħ; ipprotestat biss meta ġiet mitluba tħallas il-bilanċ tal-prezz. Mhux hekk biss: biddlet in-natura tal-oġġett, billi għamlet upgrading tal-magna li kien jinvolvi l-bdil tas-software kollu, b'mod li issa huwa mpossibbli għall-Qorti li tqabbad espert sabiex jiddetermina xi tnaqqis għandu jkun hemm fil-prezz, kemm-il darba ssib li tabilħaqq il-magna ma kinitx tal-kwalita` miftiehma, kif irid l-Artiklu 1390 fuq imsemmi. Għalhekk l-attriċi, bil-fatt tagħha stess, mhux biss uriet li kienet aċċettat l-oġġett imma wkoll irrendiet impossibbli r-rimedju li tagħtiha l-liġi. Għal din il-Qorti, mhux konvinċenti dak li kkonstataw ta' periti ex parte għaliex il-konvenuta ġiet svestita minn access għall-aħjar prova, u ċjoe` relazzjoni fuq il-magna fl-istat verġni tagħha minn esperti indipendenti mqabbdin mill-istess Qorti; 26 Dalli v. Patiniott – 19.05.2000 - Qorti tal-Appell - 27 Medcomms Ltd v Peter Park Scotto - 31.01.2014 – Appell (Superjuri) Konklużjoni Illi r-rinunzja tal-attriċi tfisser li din il-Qorti ma kellhiex għalfejn tkompli tindaga jekk il-magna kinitx tal-kwalita` miftiehma jew le, anke jekk mill-provi akkwiżiti ma rriżultalhiex li l-attriċi ippruvat li hekk kien il-każ. Għal dawn il-motivi din il-Qorti: (1) tilqa' l-eċċezzjonijiet tal-konvenuti u tiċħad it-talbiet tal-attriċi; (2) tilqa' t-talbiet rikonvenzjonali tal-konvenuta billi (i) tiddikjara li l-attriċi għandha tagħtiha s-somma ta' €85,000 bilanċ tal-prezz tal-magna li xtrat mingħand il-konvenuta bil-kuntratt ta' bejgħ tad-19 ta' Novembru 2010 u (ii) tikkundanna lill-attriċi tħallas l-istess somma ta' €85,000 lill-konvenuta. Bl-imgħax legali mid-dati msemmijin għall-pagamenti fil-kuntratt sad-data tal- eventwali ħlas effettiv. Spejjeż tar-rikors ġuramentat u tal-kontro-talba a kariku tal-atturi.