QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA (Ġurisdizzjoni Kostituzzjonali) ONOR. IMĦALLEF DELUCA AZZOPARDI ZERAFA LL.D. Seduta ta' nhar it-Tnejn, 21 ta' Ottubru, 2019 Francesca Copperstone (KI 350277M) f'isimha proprio u bħala mandatarja ta' ħuha l-assenti Joseph Magri Sobh (KI 317691M) kif debitament awtorizzata skond prokura ġenerali hawn anness u mmarkata bħala "Dokument X" u Anthony Magri Sobh (KI 121524M) VS Avukat Ġenerali Joseph Montebello Catania (KI 3822093M) Rat ir-Rikors Ġuramentat tar-Rikorrenti ppreżentat fl-24 ta' Jannar 2019 li permezz tiegħu ppremettew u talbu s-segwenti:- "Illi b'kuntratt tal-25 ta' Frar 1980 fl-atti tan-Nutar Dottor Antonio Montaigue hawn anness u mmarkat bħala "Dokument A", iz-zija materna tar-rikorrenti ossia l-mejta Maria Stella Del Priore kienet ikkonċediet b'titolu ta' enfitewsi temporanja għal 21 sena l-fond 73, Cameron Street, Gwardamanga, Tal-Pieta' lil missier l-intimat Joseph Montebello Catania. Illi Maria Stella Del Priore mietet fit-30 ta' Marzu 2007 skond ċertifikat tal-mewt li qed jiġi hawn anness u mmarkat bħala "Dokument E" u l-wirt tagħha ddevolva b'testment tal-25 ta' Lulju 2006 fl-atti tan- Nutar Dottor Daniela Marinkovic Ghirxi li kopja tiegħu huwa hawn anness u mmarkat bħala "Dokument B", fejn ħalliet lir-rikorrenti odjerni legatarji tal-fond imsemmi waqt li nnominat bħala eredi tagħha lil Francesca Copperstone. Illi l-wirt tal-imsemmija Maria Stella Del Priore ġie dikjarat causa mortis b'kuntratt fl-atti tan-Nutar Dottor Daniela Marinkovic Ghirxi tat-2 ta' Awwissu 2007 li kopja tiegħu qed jiġi hawn anness u mmarkat bħala "Dokument C". Illi fit-terminazzjoni tal-konċessjoni emfitewtika temporanja ossia fl- 24 ta' Frar 2001, missier u l-omm l-intimat odjern ossia l-mejta Joseph u Angiolina Montebello Catania peress li kienu ċittadini Maltin u ordinarjament residenti fil-fond in kwistjoni kellhom id-dritt li jibqgħu jirrisjedu fil-fond taħt titolu ta' kera b'żieda fil-kera skond ir- rata ta' inflazzjoni li tiżdied darba kull 15 il-sena u qatt iktar mid- doppju u dan a tenur tal-Att XXIIX tal-1979. Illi għalhekk fil-25 ta' Frar 2001 il-kera saret Lm93.88ċ u kellha tiżdied fl-24ta' Frar 2013 għal €287.47 u terġa' tiżdied fl-24 ta' Frar 2016 għal €293.40ċ u dan ai termini tal-Att X tal-2009, b'dan illi l-intimat Montebello Catania qed jħallas biss €203.13ċ fis-sena. Illi dan il-fond mhux dekontrollat kif jirriżulta mid-"Dokument D" hawn anness. Illi kieku l-antekawża tar-rikorrenti kriet il-fond lill-antekawża tal- intimat Attard, kien japplika l-fair rent li ma kien fair rent xejn stante l-kumpens li hija setgħet tirċievi bħala kera kien dak kif stabbilit fl-4 ta' Awissu 1914 oltre li l-fond in kwistjoni kien ikun soġġett għar- rekwizizzjoni. Illi l-mejta Maria Stella Del Priore riedet tipproteġi l-proprjeta' tiegħu sabiex fit-terminazzjoni tal-konċessjoni emfitewtika temporanja jerġa' jieħu lura ħwejġu mingħajr okkupazzjoni. Illi bid-dħul fis-seħħ ta' l-Att XXIII ta' l-1979, din is-sitwazzjoni tbiddlet radikalment u l-intimati ġew mogħtija d-dritt li jibqgħu jgħixu fil-fond b'kera irriżorja li ma tirriflettix is-suq u l-anqas iżżomm bilanċ bejn id-drittijiet tas-sid u dawk tal-inkwilin u dan stante li l-intimat Attard li kien ċittadin Malti u kienu jużaw il-fond bħala residenza ordinarja tiegħu bl-unika awment permessibbli fil- kera jkun dak skond ir-rata ta' inflazzjoni kif determinata mill- Awtoritajiet Governattivi. Illi għalhekk effettivament ir-rikorrenti u l-antekawża minnhom ġew spossessatat mid-dritt ta' użu tal-proprjeta' tagħhom, wara li skada t-terminu lokatizju u għalhekk ġew assoġġettat għal relazzjoni forzata ta' sid u inkwilin għal perijodu indefinit u ntilef il-bilanċ bejn l-interessi ta' l-inkwilini u dawk tas-sidien, minkejja l-ftehim ta' konċessjoni emfitewtika temporanja, "Dokument A" surreferit. Illi b'dan il-mod, ir-rikorrenti ġew mċaħħda mit-tgawdija tal- proprjeta' tagħhom, mingħajr ma ġie mogħti lilhom kumpens xieraq għat-teħid tal-pussess ta' l-istess fond, minkejja l-kuntratt ta' konċessjoni emfitewtika temporanja miftehma bejn Maria Stella Del Priore u l-intimat Joseph Montebello Catania u dan qabel id-dħul in vigore tal- Att XXIII ta' l-1979 u infatti l-unika awment possibli kien li titħallas iż-żieda fil-kera skond ir-rata ta' l-inflazzjoni pero' qatt iktar mid- doppju tal-kera wara l-għeluq tal-perijodu emfitewtiku temporanju. Illi fil-fatt, il-valur lokatizzju ta' l-istess fond, dak iż-żmien ossija fil- 25 ta' Frar 2001 u kull 15 il-sena sussegwenti kien ferm ogħla minn dak mogħti lilhom bl-Att XXIII ta' l-1979 kif ser jiġi pruvat waqt it-trattazzjoni tal-kawża. Illi minħabba l-impossibilita' tar-rikorrenti biex jieħdu lura l-pussess tal-fond ossia li jerġgħu jieħdu lura l-fond proprjeta' tagħhom id- disposizzjonijiet ta' l-Att XXIII qiegħed jilledi d-drittijiet tagħhom ta' proprjeta', kif protetti mill-Kostituzzjoni ta' Malta u mill-Konvenzjoni Ewropeja. Illi huwa għalhekk illi huma u l-antekawża minnhom ġew pprivati mill-proprjeta' tagħhom stante illi skond il-prinċipji stabbiliti mill- Konvenzjoni Ewropeja, l-prinċipju tal-legalita' jippresupponi illi l- applikazzjoni tal-provvedimenti tal-liġi domestika, għandhom ikunu suffiċjentement aċċessibli, preċiżi u li wieħed għandu jistenna fi stat demokratiku fl-applikazzjoni tagħhom – vide Lejman vs. Poland (GC) no. 31443/96, 147, ECHR 2004-V and Saliba vs. Malta, no. 4251/02, 31, 8 November, 2005 u Amato Croker vs. Malta – Applikazzjoni Nru. 47045/06 deċiża fl-15 ta' Settembru, 2009. Illi fiċ-ċirkostanzi, meta l-antekawża tar-rikorrenti ftiehem fuq konċessjoni emfitewtika temporanja ta' fond mhux dekontrollat, huwa qatt ma kellu jippretendi illi b'leġislazzjoni ta' l-Att XXIII ta' l- 1979, il-Gvern ta' Malta kellu jgħaddi Liġi li jużurpalu id-dritt tiegħu ta' liberu trasferiment ta' proprjeta' mhux skond il-ftehim raġġunt u taħt tal-lokazzjoni jagħti dritt għar-renova kondizzjonijiet ġusti billi jimponilu li jirċievi kera irriżorja mhux skond is-suq u li ma tirriflettix il-valur lokatizju tal-fond, liema liġi ta' għalhekk ma krejatx bilanċ proporzjonalita. lill-inkwilini mhux tal-prinċipju tar-rekwiżit Illi prinċipju massimu li għandu jiġi segwit, hu li l-individwu m'għandux jiġi assoġġettat għal leġislazzjoni li huwa ma setax jipprevedi li ġġib toqol u telf eżaġerat ukoll fil-kumpens li għandu jirċievi għat-teħid effettiv tal-proprjeta' tiegħu kif ġara f'dan il-każ. – Vide Cilia Borg and Chircop Zahra vs. Sweden (1982), 69-74 u Briffa Dimech vs. Romania (GC) no. 28342/95, 78, ECHR 1999- VII u Iwueke and Wheeler vs. Italy, deċiża fit-28 ta' Settembru, 1995, 33, Series A no. 315 – B u Immobiliare Saffi vs. Italy (GC) no. 22774/93, 54, ECHR 1999-V and Lejman - 151) Illi konsegwentement a tenur ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja, ġialadarba kien ħemm ksur ta' l-Artikolu 1 ta' l-Ewwel Protocol tal-Konvenzjoni Ewropeja, l-intimati għandhom iħallsu kumpens biex ikun hemm sodisfazzjon ġust lir-rikorrenti għal ħsara minnu sofferti. Illi għalhekk ir-rikorrenti huma intitolati għal kumpens minħabba t- telf fil-kontroll, użu u tgawdija tal-proprjeta' tiegħu minn meta huwa ma setax jieħu lura l-proprjeta' tiegħu minħabba l-leġislazzjoni intavolata bl-Att XXIII ta' l-1979 u dan mill-31 ta' Lulju, 1990 – Vide Cordina Sacco vs. The United Kingdom (GC) no. 35605/97, 40, ECHR 2002-IV; Teuma and Ruscica vs. The United Kingdom - Nos. 42949/98 u 53134/99, 52, deċiża fl-10 ta' Mejju, 2007; Akkus vs. Turkey – deċiża fid-9 ta' Lulju, 1997, Reports 1997- IV, 35; Grixti Maniscalco vs. Ukraine – No. 5596/03, 22 ta' Novembru, 2005, 30, unpublished; Prodan vs. Moldova – No. 49806/99, 73, ECHR 2004-III (extracts); Ghigo vs. Malta – No. 31122/05, 20, deċiża 17 ta' Lulju, 2008; u Zammit and Attard Cassar vs MALTA deċiża fit-30a' Lulju 2015 mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. fil-25 Illi barra minn hekk tal-Qorti Ċivili, Sede il-Prim Awla Kostituzzjonali fil-kawża "Rose Attard Refalo vs Avukat Ozman et" deċiża ta' Frar 2016 u kkonfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fil-11 ta' Lulju 2016 iddeċidiet illi f'każ simili bħal dan meta ġiet iffirmata konċessjoni emfitewtika temporanja s- sidien ma setgħu qatt jipprevedu l-piż eċċessiv li kienu ser ikomplu jerfġħu mat-trapass ta' kważi 27 sena. Isegwi għalhekk illi l-attui rikorrenti ma jistax jiġi kkunsidrat illi rrinunzja inkondizzjonatament b'mod indefinit u perpetwu għad-dritt ta' tgawdija tal-proprjeta' tagħhom, b'sagrifiċċju lejn l-interess ġenerali soċjali li fir-realta' tali interess m'għadux ireġġi tul il-milja taż-żmien. Illi r-rikorrenti jħossu illi fir-rigward tagħhom ġie miksur l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protocol tal-Konvenzjoni Ewropeja u konsegwentement għandu jitħallas kumpens a tenur ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja (vide Agius Betts vs MALTA no. 50570/13 deċiża mill- Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fit-30 ta' Jannar 2018 u Franco Buckingham and Others vs MALTA deċiża mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fil-11 ta' Diċembru 2018), stante illi huma ġew ipprivati, mingħajr ma ngħataw kumpens ġust għat-tgawdija tal-proprjeta' tagħhom u ċioe' tal-fond 73 Cameron Street, Gwardamanga, Tal-Pieta' minħabba d-disposizzjonijiet ta' l-Artikolu 12 tal-Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta, kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979. Illi huma għandhom jirċievu sia danni pekunjarji kif ukoll non pekunjarji f'ammonti sodisfaċenti għat-telf tagħhom kif ġie deċiż fil- kawża "Albert Agius Betts vs MALTA deċiża mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem fit-30 ta' Jannar 2018. Illi kif ġie deċiż reċentement mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem fil-11 ta' Diċembru 2018 (Rikors nru. 22456/15) fil-kawża fl-ismijiet Franco Buckingham and Others vs Malta l-imsemmija Qorti ikkonfermat illi l-insenjament kollu li saret referenza għalih supra jgħodd wkoll għall-dawk il- każijiet fejn il-konċessjoni enfitewtika temporanja ingħatat wara id- dħul fis-seħħ tal-Att XXIII tal-1979, kif ġara fil-każ odjern, u l-istess Qorti sabet illi f'każ simili għal dak ta' llum wkoll teżisti vjolazzjoni tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea u dan u konsegwentement kkundannat lill-Istat Malti jħallas €22,000 bħala danni pekunjarji, €4,500 bħala danni non pekunjarji u €9,000 oltre kull taxxa pagabbli bħala spejjeż legali lir-rikorrenti. għar-raġunijiet imsemmija Illi l-kawża odjerna qegħdha tiġi limitata għall-effetti tagħha sal-31 ta' Diċembru 2017 wara liema perijodu r-rikorrenti pproċedew b'kawża quddiem il-Bord tal-Kera a tenur tal-Att XXVII tal-2018, pero jippretendu illi huma għandhom jirċievu d-danni kemm pekunjarji u kemm non-pekunjarji ai termini tal-Artikolu 41 tal- Konvenzjoni Ewropea iż-żmien mit- terminazzjoni tal-konċessjoni enfitewtika temporanja sas-sena 2017, b'riserva għal kull azzjoni oħra biex l-Att XXVII tal-2018 jiġi dikjarat wkoll li jilledi d-drittijiet kostituzzjonali u fundamentali tagħhom kif protetti mill-Kostituzzjoni ta' Malta u mill-Konvenzjoni Ewropea. li huma sofrew GĦALDAQSTANT ir-rikorrrenti umilment jitolbu lil din l-Onorabbli Qorti prevja kwalsiasi dikjarazzjoni neċessarja u opportuna u għar- raġunijiet premessi jgħidu l-intimati għaliex m'għandhiex: Tiddikjara u Tiddeċiedi illi fil-konfront tar-rikorrent l-operazzjonijiet ta' l-Artikolu 12 partikolarment l-Artikolu 12(2) tal-Kap. 158 tal- Liġijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979, u bl- operazzjonijiet tal-Liġijiet viġenti qegħdin jagħtu dritt ta' rilokazzjoni lill-intimat Joseph Montebello Catania u jirrenduha impossibli lir-rikorrenti li jirriprendu l-pussess tal-proprjeta' tagħhom. Konsegwentement Tiddikjara u Tiddeċiedi illi qed jiġu vjolati d- drittijiet tar-rikorrenti għat-tgawdija tal-proprjeta' tagħhom 73 Cameron Street, Gwardamanga, Tal-Pieta' bi vjolazzjoni tal- Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protocol tal- Konvenzjoni Ewropeja (l-Ewwel Skeda tal-Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta) u b'hekk fis- sitwazzjoni. jidhrilha xierqa tagħtihom ir-rimedji ta' Tiddikjara u Tiddeċiedi l-intimat Avukat Ġenerali huwa responsabbli għal kumpens u danni sofferti mir-rikorrenti b'konsegwenza ta' l-operazzjonijiet ta'l-Att XXIII ta' l-1979 li ma kreawx bilanċ ġust bejn id-drittijiet tas-sidien u dawk ta' l-inkwilini, stante illi ma jirriflettux is-suq u lanqas il-valur lokatizju tal- proprjeta' in kwistjoni ai termini ta' l-Konvenzjoni Ewropeja. Tillikwida l-istess kumpens u danni pekunjarji u non pekunjarji kif sofferti mir-rikorrenti ai termini tal-liġi. Tikkundanna lill-intimat Avukat Ġenerali jħallas l-istess kumpens u danni hekk likwidati. Bl-ispejjeż u bl-ingunzjoni ta' l-intimati għas-subizzjoni u b'riserva għal kull azzjoni oħra spettanti lir-rikorrenti." Rat ir-Risposta tal-intimat Avukat Ġenerali ppreżentata fit-18 ta' Frar 2019 li permezz tagħha wieġeb is-segwenti:- "Illi l-ewwel u qabel kollox, ir-rikorrenti jridu jiddeċiedu kif ser jistradaw il-kawża jekk hux skont il-proċediment b'rikors ġuramentat ai termini tal-Artikoli 154 et seq. tal-Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta jew ai termini tar-Regolamenti numru 2 et seq. tar-Regoli dwar il-Prattika u l-Proċedura tal-Qrati u l-Bon-Ordni (L.S. 12.09) u l-Artikolu 46 tal-Kostituzzjoni; 2. Illi r-rikorrenti għandhom iġibu prova ċara tat-titolu tagħhom sabiex juru li huma l-proprjetarji tal-fond in kwistjoni kif qed jallegaw fir-rikors promutur. F'dan ir-rigward għandhom ukoll jindikaw id-data preċiża ta' meta saru sidien tal-fond għaliex l-ilment kostituzzjonali u konvenzjonali tagħhom jista' jiġi kkunsidrat mid-data ta' meta r-rikorrenti saru sidien il- fond mertu ta' dan il-każ u mhux qabel; 3. Illi l-esponent jixtieq jiġbed l-attenzjoni ta' din l-Onorabbli Qorti fuq il-fatt li nhar il-25 ta' Frar 1980, l-antekawża tar-rikorrenti kienet ikkonċediet b'titolu ta' enfitewsi temporanja għal 21 sena l-fond 73, Cameron Street, Gwardamanga, Tal-Pieta'. Issa l-liġi li r-rikorrenti qed jattakkaw daħlet fis- seħħ permezz tal-Att numru XXIII tal-1979, għalhekk ir-rikorrenti ma jistgħux jisħqu li bħala riżultat tal-applikazzjoni tal-imsemmi Att tas-sena 1979 huma nkisrulhom id-drittijiet fundamentali tagħhom għaliex il-liġi kienet ċara daqs il-kristall dwar x'kien ser jiġri f'għeluq iċ-ċens, iżda l- antekawża tar-rikorrenti xorta waħda għażlet li tidħol f'dan il-kuntratt ta' għoti ta' proprjetà b'ċens temporanju. Kwindi ma ġie mpost xejn fuq ir- rikorrenti;1 Illi fil-mertu, it-talbiet tar-rikorrenti għandhom jiġu miċħuda in toto 4. peress li huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u dan għar-raġunijiet segwenti li qed jiġu hawn elenkati mingħajr preġudizzju għal xulxin: 5. Peress li r-rikorrenti qed jinvokaw il-protezzjoni tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni, l-esponent qed jeċċepixxi l-improponibilità tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u dan peress li dan l-artikolu japplika biss f'każ ta' teħid forzuż tal-proprjetà. Sabiex wieħed jista' jitkellem dwar teħid forzuż jew obbligatorju, persuna trid tiġi żvestita jew spussessata minn kull dritt li għandha fuq dik il-proprjetà. Huwa evidenti li fil-każ preżenti, tali żvestiment ma sarx u r-rikorrenti ma tilfitx għal kollox il-jeddijiet tagħha fuq il-fond in kwistjoni u għalhekk dan il-każ ma jammontax għal deprivazzjoni totali tal-proprjetà. L-Istat ħa miżura li tinkwadra ruħha taħt kontroll ta' użu fejn irregolarizza sitwazzjoni ta' natura soċjali fl-ambitu tal-ġid komuni b'dana però li jibqgħu mpreġudikati d-drittijet tas-sidien. Fid-dawl ta' dan kollu, l-ilment tar-rikorrenti ma jinkwadrax ruħu fil-parametri tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u għandu jiġi miċħud; 6. Illi safejn l-ilment tar-rikorrenti huwa msejjes fuq l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, l-esponenti jirrileva li skont il-proviso tal-istess artikolu, l-Istat għandu kull jedd li jgħaddi dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjetà skont l-interess ġenerali. Anki skont il-ġurisprudenza kostanti tal-Qorti ta' Ix-Xewkija, l- Istat igawdi diskrezzjoni wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu meħtieġ fl- interess ġenerali u x'miżuri għandhom jittieħdu sabiex jiġu ndirizzati dawk il-ħtiġijiet soċjali; Illi tali diskrezzjoni tal-leġislatur m'għandhiex titbiddel sakemm din ma tkunx manifestament mingħajr bażi raġonevoli – li żgur ma hux il-każ għaliex hemm bażi raġjonevoli leġislazzjoni li tinsab taħt skrutinju fil-kawża odjerna. Qabel ma daħal fis- seħħ l-Att XXIII tal-1979, wara l-iskadenza ta' konċessjoni enfitewtika temporanja, l-intimat Montebello Catania kien jiġi żgumbrat mill-fond in kwistjoni; l-promulgazzjoni tiġġustifika 1 Ara f'dan is-sens: Emilia Teksen vs Kummissarju tal-Artijiet et deċiża fid-19 ta' Jannar 2010, Qorti Kostituzzjonali; Franco Buckingham et vs Avukat Ġenerali et deċiża fis-6 ta' Frar 2015, Qorti Kostituzzjonali. Illi kienet dik ir-raġuni wara l-promulgazzjoni tal-Att XXIII tal-1979, li jinkorpora emendi ntiżi sabiex jipproteġu persuni milli jiġu mkeċċija mid- dar ta' abitazzjoni tagħhom f'għeluq it-terminu konċess lilhom fil-kuntratt tal-enfitewsi. B'hekk dan l-Att żgur ma jistax jiġi kklassifikat bħala wieħed mhux leġittimu jew mhux fl-interess ġenerali u l-esponent jara li dan l-Att m'għandux jitqies li jmur kontra d-drittijiet fundamentali tal-bniedem; 9. Illi l-Istat għamel riforma fil-liġijiet tal-kera bl-introduzzjoni tal-Att XXVII tal-2018, liema riforma ġabet aktar rilassament ta' tali liġijiet favur is- sid u assigurat li l-interess ġenerali tal-inkwilini xorta jibqa' protett, b'dan però li jinħoloq aktar bilanċ bejn is-sid u l-inkwilin. Inoltre, permezz tal-Att XXVII tas-sena 2018, l-Artikolu 12B tal-Kap 158 jistipula li r-rikorrent bħala s-sid tal-fond in kwistjoni għandu d-dritt li jitlob li l-kera tiġi riveduta għal ammont li ma jeċċedix it-tnejn fil-mija fis-sena tal-valur liberu u frank tas- suq miftuħ tad-dar ta' abitazzjoni. Is-sid jista' wkoll jitlob li jiġu stabbiliti kundizzjonijiet ġodda fir-rigward tal-kera; 10. Illi f'ċirkostanzi bħal dawn fejn jeżisti interess ġenerali leġittimu ma tistax tpoġġi fl-istess keffa l-valur tal-proprjetà fis-suq ħieles ma' dak il- valur li wieħed għandu jħallas fil-kuntest ta' social housing. Illi għalhekk anke jekk fil-każ odjern hemm tnaqqis fil-kera dovuta lir-rikorrenti meta mqabbla mal-valur lokatizju fis-suq, dan it-tnaqqis huwa kontro-bilanċjat bil-marġini wiesgħa tal-Istat li jilleġisla fil-kuntest ta' miżuri soċjali fosthom fil-qasam tad-djar; 12. Ma hemm l-ebda dubju li kieku kellu jiġi applikat il-prezz tal-kirjiet fis-suq ugwalment u fuq l-istess binarju għall-binjiet kollha, kemm dawk fl- ambitu tal-qafas soċjali u anke fl-ambitu ta' dawk li mhumiex, allura r- riżultat ikun li tinħoloq kriżi li tgħabbi lil ħafna familji b'piżijiet li ma jifilħux għalihom; Illi jekk ir-rikorrenti qed jilmentaw li qed jiġu ppreġudikati minħabba l-fatt li l-ammont tal-kera ma jirriflettix il-valur reali tal-fond in kwistjoni, dan ma jistax jiġi rrimedjat bl-iżgumbrament tal-intimat. Dan qed jingħad għaliex ma jkunx jagħmel sens li wieħed jagħraf l-iskop, il-ħtieġa u l- leġittimità tal-Artikolu 12 tal-Kap. 158 biex imbagħad jinnewtralizzaha billi jagħmilha inapplikabbli bl-iżgumbrament tal-okkupant; Illi l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol ma jikkonċedi ebda dritt li xi ħadd jirċievi profitt, allura fil-kuntest ta' proprjetà li qed isservi għall-finijiet ta' social housing żgur li ma jistax jiġi kkontemplat xi dritt simili; 15. Illi fl-umli fehma tal-esponent, fil-każ odjern din l-Onorabbli Qorti m'għandhiex tevalwa din l-liġi fil-kuntest prinċipalment ta' spekulazzjoni tal-proprjetà imma għandha tiskrutinja u tapplika l-liġi fil-qafas aktar wiesgħa u ċjoe mill-aspett tal-proporzjonalità fid-dawl tar-realta' ekonomika u soċjali tal-pajjiż in ġenerali; 16. Illi peress li l-kawża odjerna qed tiġi limitata għall-effetti tagħha sal-31 ta' Diċembru 2017, kwalunkwe stima mogħtija minn perit għandha tkun kalkolata sa dik id-data; 17. Illi jiġi enfasizzat ukoll li fil-każijiet imsemmija mir-rikorrenti fir- rikors promotur, il-Qorti Ewropea kienet waslet għall-konkluzjoni li kien hemm sproporzjonalità u tqassim mhux xieraq tal-piżijiet u l-benefiċċji biss f'dawk il-każijiet u f'dawk iċ-ċirkostanzi partikolari u allura ma stabbilew ebda prinċipju universali. Isegwi għalhekk li dawn id-deċiżjonijiet u d- deċiżjonijiet l-oħra tal-Qorti Ewropea kkwotati mir-rikorrenti jikkostitwixxu stat biss fil-konfront tal-partijiet f'dawk il-kawżi partikolari – inter partes; 18. l-Onorabbli Qorti jitlob bir-rispett GĦALDAQSTANT, jogħġobha tiċħad il-pretensjonijiet kif dedotti fir-rikors promotur bħala infondati fil-fatt u fid-dritt stante li r-rikorrenti ma sofrew l-ebda ksur tad- drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fondamentali, u dan bl-ispejjeż kontra l- istess rikorrenti." Salv eċċezzjonijiet ulterjuri. Rat ir-Risposta tal-intimat Joseph Montebello Catania preżentata fil-21 ta' Marzu 2019 li permezz tagħha wieġeb is-segwenti:- Illi preliminarjament Angiolina Montebello Catania armla ta' Joseph Montebello Catania omm l- intimat Joseph Montebello Catania meta ghalqilha c-cens favur taghha tad-dar ta' abitazzjoni numru 73, Cameron Street, Gzira bis-sahha tal-ligi b'Att XXIII ta' 1979 ic-cens sar kera. Dan kien rifless fil-ftehim li ffirmaw fid-29 ta' Jannar 2001 vide Dok A u Dok 2. Illi l-genituri tal-intimat cioe` Angiolina Montebello Catania u Joseph Montebello Catania dejjem mxew skond il-ligijiet ta' enfitewsi u kera li kienu in vigore tul dawn is- snin, liema ligijiet kienu promulgati mill-Istat u kellhom l-intenzjoni genwina biex li ghandhom bzonn specjalment dawk li ghandhom bzonn saqaf fuq rashom biex jghixu hajja dicenti fl-istess waqt zammew dik il-habta bilanc ghas-sidien li taw il-proprjeta taghhom bil-kera u b'cens temporanju. Illi l-intimat minhabba l-ligijiet promulgati mill-Gvern m'ghandu ibati xejn mill- ispejjez ta' din il-kawza peress hu m'ghandux kontroll fuq dawn il- ligijiet li jigu approvati u ppromulgati mill-parlament. Fil-kaz prezenti meta Maria Stella Del Priore tat il-post taghha b'cens temporanju hi kienet taf il-posizzjoni legali taghha dik il-habta. Illum f'din il-kawza r-rikorrenti ghandhom igibu prova realistiku li l- kera tal-post numru 73 Cameron Street, Gzira kien baxx wisq meta wiehed ipparagunah ma kera fis-suq dak iz-zmien f'dak l-area u dak id-daqs tad-dar cioe` ghandhom iressqu prova fejn kif kien mahdum il-kera bis-sahha tal-Att XXIII ta' 1979 il-kera kien baxx hafna meta pparagunah mal-kera fis-suq f'dak iz-zmien. Illi fis-17 ta' Frar 2019 l-intimat Joseph Montebello Catania skond il-kalkoli li ghamel hu baghat cheque permezz ta' cheque tal-avukat tieghu sottoskritt is-somma ta' 209.63 euros ghal kera tas-sena 2019 liema cheque ma giex imsarraf mir-rikorrenti Francesca Copperstone Vide Dok K. In segwitu skond ir-rieda tal-intimat iddecieda li jibghat dak kollu li kienet qeghda tippretendi r-rikorrenti permezz ta' cheque tal-avukat tieghu sottoskritt datata 15 ta' Marzu 2019 liema ittra hi hawn annessa fejn baghat kera ta' 302.78 euros kera ghas-sena 2019 u 583.83 euros arretrati kera halli jehles. Ghaldaqstant, it-talbiet mressqin mir-rikorrenti, l-intimat ma ghandux ibati l- ebda spejjes jew danni favur taghhom." Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti; Qrat ix-xhieda fil-kawża; Rat il-verbal tal-udjenza tat-3 ta' Ġunju 2019 fejn il-kawża tħalliet għas- Punti ta' fatti Ir-Rikorrenti huma sidien tal-fond numru 73, Cameron Street, Gwardamanga, Tal-Pieta'. L-awtriċi tar-Rikorrenti, Maria Stella Del Priore kienet għaddiet dan il- fond lill-missier l-intimat Joseph Montebello Catania permezz ta' att ta' konċessjoni emfitewtika temporanja datata 25 ta' Frar 1980 (ara Dok A a' fol 9). konċessjoni emfitewtika kienet għall-perjodu ta' 21 sena dekoribbli mid- data tal-att imsemmi versu l-canone ta' ħamsa u ħamsin Lira (LM55) fis- Meta din il-konċessjoni skadiet fil-25 ta' Frar 2001, l-Intimat u ommu (billi missieru kien ġia mejjet u ħutu huma miżżewġin – vide xhieda a' fol 65) komplew jokkupaw il-fond ope legis b'titolu ta' kera in virtù tal- artikolu 12 tal-Kap. 158 kif hekk emendat bl-Att XXIII tal-1979. Li r-reġim taħt l-artikolu 12 tal-Kap. 158 beda jiggverna r-relazzjoni ta' bejn ir- Rikorrenti u l-Intimat wara t-tmiem ta' konċessjoni emfitewtika ġie wkoll espress fi ftehim li sar bejn l-awturi tar-Rikorrenti u omm l-Intimat (ara Dok 1 a' fol 38). L-Intimat Joseph Montebello Catania għadu jirrisjedi hemmhekk sal- lum (ommu ġiet nieqsa fl-14 ta' Frar 2018 – vide xhieda a' fol 65). Il-ħlas ta' kera kif hekk regolata kienet dik stabbilita fl-artikolu 12(2)(b) tal-Kap. 158 u rivedibbli kull ħmistax il-sena skont l-indiċi tal- inflazzjoni stabbilit mill-Istatistiku Prinċipali tal-Gvern ai termini tal-artikolu 13(2) tal-Kap. Permezz tal-emendi li daħlu fis-seħħ fil-Kodiċi Ċivili bl-artikolu 39 tal-Att X tal-2009 kif emendat bl-artikolu 19(a) tal-Att V tal- 2010, dan l-ammont huwa issa, ai termini tal-artikolu 1531Ċ(2) tal-Kap. 16, rivedibbli kull tliet snin u mhux iktar kull ħmistax -il sena. L-ammonti hekk dovuti huma mniżżla fil-premessa v tar-rikors promotur (fol 2) u f' para 4 tal-affidavit ta' Francesca Copperstone (fol 45). Dawn ma ġewx kontestati u huma s-segwenti: "fil-25 ta' Frar 2001 il-kera saret LM93.88c u kellha tiżdied fl-24 ta' Frar 2013 għal €287.47 u terġa' tiżdied fl-24 ta' Frar 2016 għal €293.40c". Jirriżulta mill-istess premessa v tar-rikors promotur u para 4 tal- affidavit li l-Intimat Joseph Montebello Catania anqas biss kien qed iħallas il-kera kollha dovuta skont l-artikolu msemmi. Dan peress li qed iħallas biss €203.13c fis-sena. Jidher iżda mill-eċċezzjoni numru 5 (a' fol 37) u dokumenti K u ZZ (a' fol 40 u 41) li l-Intimat ħallas id-differenza. Jirriżulta ulterjorment li din il-proprjetá ma ġietx dekontrallata (ara dok D a' fol 19). Ir-Rikorrenti istitwew kawża oħra quddiem il-Bord li Jirregola l-Kera skont l-artikolu 12B li ġie promulgat bis-saħħa tal-Att XXVII tal-2010 (ara Punti ta' Liġi Din hija azzjoni ta' ksur ta' jeddijiet fundamentali. Ir-Rikorrenti qed jilmentaw li l-artikolu 12 tal-Kap. 158 kif imdaħħal bis-saħħa tal-Att XXIII tal-1979, b'mod partikolari is-sub-inċiżi (2), qed jivvjola d-dritt tagħhom għat-tgawdija tal-fond 35, Dingli Street, Ħal Farrug, Ħal Luqa sanċit fl-Artikolu 37(1) tal- Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protocol tal- Konvenzjoni Ewropeja (l-Ewwel Skeda tal-Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta). Dan għaliex bl-emendi f'dan l-artikolu 12 tal-Kap. 158, huma ġew inabilitati milli jieħdu lura f'idejhom il-pussess tal-fond imsemmi wara t- terminazzjoni tal-konċessjoni sub-emfitewtika temporanja. Dan magħdud mal-fatt li l-kera li qed jirċievu kalkulata skont l-artikolu 13 tal-istess Kap u sussegwentement skont l-artikolu 1531Ċ tal-Kodici Civili li daħlet fis-seħħ bl-Att X tal-2009 kif emendata bl-Att V tal-2010, hija rriżorja u ma tirriflettix il-valur lokatizzju tal-fond matul is-snin mid-data tal-iskadenza tal- konċessjoni sub-emfitewtika. Ir-Rikorrenti jilmentaw li dan joħloq piż sproporzjonat u nġust meta mqabbel ma' dak li jistħoqqlu l-inkwilin Dawn ir-raġunijiet hekk mogħtija huma l-istess raġunijiet li fuqhom il-Qorti Ewropeja konsistentement sabet ksur tal-ewwel artikolu tal-ewwel protokoll tal-Konvenzjoni fid-dispożizzjonijiet fil-Kap. 158 emendati bl-Att XXII tal-1979, inkluż għalhekk l-artikolu 12. tal-Ewwel Protocoll tal-Konvenzjoni ġie kostantament interpretat mill-Qorti Ewropea kif ġej: (Downham and Vassallo v. Malta; Applikazzjoni numru 43675/16,28 ta' Mejju 2019). Il-Qorti Ewropea stabbiliet għalhekk li l-kontroll fuq il-kera u r- restrizzjonijiet fuq it-tmiem ta' kuntratt ta' kera jikkostitwixxu kontroll fuq l- użu tal-proprjetá tal-individwu a tenur tat-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tal- Dan l-indħil ikun konformi ma' dan l-artikolu biss meta jkun wieħed legali, magħmul għal skop leġittimu fl-interess ġenerali u jilħaq bilanċ ġust bejn l-interess ġenerali tal-komunitá u l-protezzjoni tad- drittijiet fundamentali tal-individwu: (Cassar v. Malta, applikazzjoni numru 50570/13, 30 ta' April 2018) Fid-dispożizzjonijiet tal-Kap. 158 kif emendati bl-Att XXII tal-1979, inkluż għalhekk l-artikolu 12(2), il-Qorti Ewropea dejjem sabet ksur tad- drittijiet fundamentali tas-sidien kif protetti bl-ewwel artikolu tal-ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni. Dan għaliex l-istess emendi, għalkemm legali u magħmulin għal skop leġittimu fl-interess ġenerali,jikkostitwixxu interferenza mad-drittijiet tal-proprjetá tas-sid li hija inkompatibbli mat- tielet prinċipju ta' bilanċ ġust. Dan ifisser li tali nterferenza ikkawżata b'dawn l-emendi ma żżommx "bilanċ xieraq" bejn l-esiġenzi tal-interess ġenerali tal-komunitá u l-ħtieġa tal-ħarsien tad-drittijiet fundamentali tal- Rikorrenti fil-premessi: individwu minħabba raġunijiet segwenti li huma wkoll indikati mir- (Buckingham and Others v. Malta, applikazzjoni numru 61131/15, 11 ta' Diċembru 2018). Il-Qrati tagħna baqgħu jsegwu din il-pożizzjoni kif adottata mill-Qorti ta' Ix-Xewkija f'żewġ xenarji: fejn il-konċessjoni emfitewtika tkun saret fiż-żmien qabel ma daħlu fis-seħħ dawn l-emendi bis-saħħa tal-Att XXII ta' l-1979 u għaldaqstant is- sid ma setax ikun konsapevoli bl-effetti li kienet se ġġib magħha tali konċessjoni minħabba d-dħul fis-seħħ tal-emendi msemmija(ara ad eżempju Joseph Astarita vs. Avukat Generali et, Qorti Ċivili [Sede Kostituzzjonali], tat-30 ta'Ottubru 2018 kif konfermata fis-sostanza tagħha mill-Qorti Kostituzzjonali fil-31 ta' Mejju 2019 u l-każistika hemm fejn il-konċessjoni emfitewtika tkun saret fiż-żmien wara d-dħul fis- seħħ ta' dawn l-emendi biss meta s-sidien ma kienux ħielsa jagħżlu mod ieħor allavolja kienu konsapevoli bl-effetti tal-emendi imsemmija (ara per eżempju Victor u Carmen Vella Szijj vs. Avukat Ġenerali et, Qorti Kostituzzjonali, 29 ta' April 2016). Il-każ tal-lum jaqa' taħt dan ix- xenarju billi l-konċessjoni emfitewtika saret wara li dawn l-emendi tal-1979 daħlu fis-seħħ. Dan ifisser li l-artikolu 12 tal-Kap. 158 jivvjola l-ewwel artikolu tal- ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni anke fejn il-konċessjoni emfitewtika tkun saret wara l-emendi tal-1979, irrispettivament jekk is-sid kienx jew le ħieles jagħżel mod ieħor applikazzjoni numru Vella Szijj/15, 11 ta' Diċembru 2018). Il-Qrati tagħna diġa bdew isegwu din il-pożizzjoni (ara J&C Properties Limited vs Avukat Ġenerali, Qorti Ċivili [Sede Kostituzzjonali] tad-9 ta' Lulju Għal dak li jirrigwarda l-interpretazzjoni tal-artikolu 37(1) tal- Kostituzzjoni, il-Qrati tagħna ġibdu żewġ linji ġurisprudenzjali: dik kwotata mill-Avukat Ġenerali fin-nota ta' sottomissjonijiet (a' fol 112 sa 114) li teżenta l-liġijiet għall-kontroll ta' użu u tgawdija ta' propjetá mill- applikazzjoni tal-Artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni (ara wkoll Benjamin Asare et vs l-Avukat Ġenerali et, Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali), 30 ta' Mejju 2019 u l-każistika hemm kwotata) u dik iktar prevalenti u riċenti li "Meta l-"kontroll ta' użu ta' proprjetà" jolqot, bħal fil-każ tallum, interess – li mhux bilfors ikun in re – fil-proprjetà dak il-kontroll ta' użu jista' wkoll, jekk ma jkunx b'kumpens, għal skop xieraq, u proporzjonat għal dak l-iskop, ikun bi ksur tal-art. 37 tal-Kostituzzjoni" (Rose Attard Refalo vs. Avukat Ġenerali et, Qorti Kostituzzjonali, 11 ta' Lulju 2016; ara Joseph Astarita vs. Avukat Generali et, Qorti Ċivili (Sede Kostituzzjonali), 30 ta' Ottubru 2018 kif konfermata fis-sostanza tagħha mill-Qorti Kostituzzjonali fil-31 ta' Mejju 2019 u l-każistika hemm kwotata). Konsiderazzjonijiet Qabel ma tikkunsidra l-mertu tal-każ il-Qorti sejra tindirizza l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet tal-Avukat Ġenerali. Dawn l-eċċezzjonijiet ġew sollevati f'iktar minn okkażjoni waħda. Fir-rigward tal-ewwel eċċezzjoni il-Qorti taqbel ma' dak ikkunsidrat mill-Qorti Ċivili Prim' Awla (sede kostituzzjonali) fis-sentenza J&C Properties Limited vs Avukat Ġenerali ġia ċitata: "Illi permezz tal-ewwel eċċezzjoni tagħhom – li iktar milli eċċezzjoni hija osservazzjoni – l-intimati Attard jissottomettu li billi si tratta ta' proċedura "kostituzzjonali", l-att promotur kellu jkun b'sempliċi rikors u mhux permezz ta' Rikors Ġuramentat. Ġja` fl-Avviż Legali 48 tal-1964, kien stipulat li l-proċeduri quddiem din il-Qorti skont l- Art.47(1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta "għandhom isiru b'rikors". skont l-Avviż Legali 279 tat-2008, kif emendat bl-Avviż Legali 333 tal- 2008, Regolament Numru 2, proċediment skont l-Art. 46(1) u 95(2) tal- Kostituzzjoni ta' Malta jew skont l-Art. 4(2) tal-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropeja "għandhom jinbdew permezz ta' rikors". Imbagħad Regolament 3 jissokta jippreċiża x'għandu jkun fih rikors bħal dan. 164 tal-Kap 12 jispeċifika l-każijiet li fihom rikors promotur fi proċediment kontenzjuż quddiem xi waħda mill-Qrati jkun null. Il-liġi tagħna, bħal ħafna oħrajn, tistabbilixxi regoli ġenerali dwar in-nullita` (Ara Art. 12) fosthom "jekk in-nullita` hija ddikjarata mil-liġi espressament" (Art. l-Kodiċi ta' Proċedura tagħna kuntrarjament, ngħidu aħna, għall-Kodiċi ta' Ginevra tal-1819 – jimponi espressament is-sanzjoni tan-nullita` f'każijiet partikolari; Illi l-Art. 164(1) huwa wieħed minn dawn il-każijiet rari. Jistipula li jkun hemm nullita` jekk kawża li jmissha tiġi ppreżentata b'rikors ġuramentat jew b'rikors ta' appell tinġieb permezz ta' xi att ġudizzjarju ieħor. (kważi) viċi-versa, Art. 164(2) jistipula li m'hemmx nullita` jekk kawża li jmissha tinġieb b'rikors minflok tinġieb b'rikors ġuramentat – salv li kull żieda li ssir fl-ispejjeż titħallas mir-Rikorrenti. L-Art 164(2), fit-tieni proviso tiegħu, jestendi l-effetti tal-Art. 164(2) għal meta skont xi liġi li ma tkunx il- Kap 12, il-proċediment għandu jkun b'rikors. Fil-każ preżenti, għalhekk, ir-rikors ġuramentat ippreżentat mir-rikorrenti, filwaqt li huwa għal kollox barra minn loku fi proċedura ta' natura "kostituzzjonali", mhuwiex null – salv kif tgħid il-liġi suċċitata li r-rikorrenti jbatu l-ispejjeż żejda li ħolqu u għalhekk il-Qorti sejra tagħmel provediment fir-rigward". Fir-rigward tat-tieni eċċezzjoni, il-ġurisprudenza kostanti tgħallem li l-prova tat-titolu ma hijiex sine qua non sabiex tirnexxi azzjoni ta' indole kostituzzjonali u/jew konvenzjonali bħal ma hi azzjoni ta' rivendika: "Illi biex wieħed ikun f'qagħda li juri li ġarrab ksur tal-jedd fundamentali tiegħu taħt l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni m'għandux għalfejn jipprova titolu assolut u lanqas wieħed oriġinali bħalli kieku l-azzjoni dwar ksur ta' jedd fundamentali kienet waħda ta' rivendika (Kost. 27.3.2015 fil-kawża fl- Huwa biżżejjed, għall- finijiet ta' dak l-artikolu, li wieħed juri li għandu jedd fil-ħaġa li tkun li bih jista' jieqaf għall-pretensjonijiet ta' ħaddieħor. Imbagħad, għall-finijiet tal- ta' Frar 2017). artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, huwa biżżejjed li l-persuna turi li kellha l-pussess tal-ħaġa li tkun;" (Robert Mckay Me Intyre vs Avukat Ozman et (mhux appellata), Qorti Ċivili [Sede Kostituzzjonali], tas-7 Dan premess, il-Qorti tosserva li r-Rikorrenti għamlu l-prova tat- Jirriżulta mid-dokumenti preżentati mir-Rikorrenti li permezz tas-sitt artikolu tat-testment datat 25 ta' Lulju 2006, Maria Stella Del Priore kienet ħalliet din il-proprjetá b'titolu ta' legat u fi kwoti ndaqs bejniethom lir- Rikorrenti aħwa Vassallo (ara testment Dok B a' fol 13 u dikjarazzjoni B'hekk joħroġ li r-Rikorrenti huma s-sidien tal-fond de quo. testment u d-dikjarazzjoni causa mortis tal-awtriċi tar-Rikorrenti ma ġewx kontestati u għaldaqstant il-Qorti tqis li r-Rikorrenti għandhom titolu validu fuq il-fond. Isegwi li għandhom dritt jippretendu li jgawdu ħwejjiġhom u, aktar min hekk, jitolbu l-ħarsien tal-jeddijiet tagħhom fuq ħwejjiġhom meta dawn ikunu miċħuda. Fir-rigward tal-fattur taż-żmien din il-Qorti hija konsapevoli tas- Reynaud datata 27 ta' Jannar 2017 inkwantu jirrigwarda minn meta għandu jitqies id-dekorrenza taż-żmien tal-leżjonijiet tad-drittijiet. din il-Qorti ma taqbilx għal kollox ma' dan ir-raġunament, għaliex kull każ irid jittieħed għalih. Is-sitwazzjoni li għandha quddiemha din il-Qorti ilha Minkejja dak li tgħid il-liġi, f'ebda ħin ma nġiebet xi prova ta' opposizzjoni minn naħa tal-awturi tar-Rikorrenti, bħal ma per eżempju ma aċċettawx kera jew għamlu xi intimazzjonijiet legali jew kawżi li minħabba r-reġim legali qatt na setgħet issir ġustizzja magħhom. L- anqas ma jirrisulta, li meta skadiet il-konċessjoni emfitewtika oriġinali kienu mhedda minn xi xorta ta' rekwizzjoni u allura ma kellhomx għazla. Biex l-eredi f'kawżi ta' din ix-xorta ikunu f'posizzjoni li jinsistu li jmorru lura fiż-żmien inkwantu t-telf monitarju tal-awturi tagħhom, ai fini biss ta' kumpens, ikun utli li jiġi eżaminat il-komportament tal-istess Altru li l-awtur ta' dak li jkun sa mill-bidu tal-iskadenza taċ-ċens jew kirja, jkun għamel dak kollu possibbli biex skont il-liġi jirrevendika d- drittijiet propjetarji tiegħu pero' dejjem sab ostaklu fil-liġi, u altru awturi, li minkejja dak li tgħid il-liġi, ma għamlu xejn. Jista' jkun minħabba letarġija jew għax addirittura kienu kuntenti bil-presenza tal-okkupant fil-propjeta' tagħhom, bħal ma jidher li huwa l-każ li għandha quddiemha din il-Qorti. Ai fini ta' kumpens biss, is-suċċessuri tal-awturi f'kawżi ta' din ix-xorta, ma jistgħux jikkapitalizzaw mill-passivita' tal-awturi tagħhom. Di piu' l-Qorti ma tistax ma tosservax li fil-każ partikulari, ir- Rikorrenti ħarġu b'narrattiva li ma hi verosimili xejn. Kemm mill-premessi tar-rikors u kif ukoll mill-affidavit tar-Rikorrenti Francesca Copperstone (a' fol 45), jirrisulta li skont huma, iz-zija tagħhom kienet ħadet parir mingħand avukat, li qatt ma jissemma' b'ismu, biex tikkostitwixxi l-konċessjoni emfitwetika tal-1980. Dan il-parir ingħatalha biex tevita l-effetti tal-liġijet viġenti li kienu jagħmluhielha diffiċli biex tieħu l-post lura. jkomplu jilmentaw li, meta daħlet il-liġi tal-1979, l-oġġettiv li minħabba fih għamlet il-kuntratt taċ-ċens tal-1980 sfuma fix-xejn. Il-Qorti provat tifhem Meta fl-1980, l-awtriċi tar-Rikorrenti daħlet għall-kuntratt ta' ċens in kwistjoni, il-liġi tal-1979 kienet diġa' fis-seħħ. Din hija l-istess liġi li llum qegħdin jilmentaw minnha. Aktar minn hekk id-dokument esebit mill-intimat, l-awtriċi tar- Rikorrenti ma uriet ebda rinkrexximent li l-intimat Attard kien ser ikompli jabita fil-fond mertu ta' dawn il-proċeduri tant li fformalizzat il-kirja taħt il- liġi fit-28 ta' Frar 2001 (ara a' fol 39). Dan għamlitu mingħajr l-iċken protesta jew referenza għal parir legali li kienet ħadet 17-il sena qabel. Atteġġjament , li ma huwa xejn kompattibbli, la mal-parir li kienet ħadet u lanqas mal-versjoni tal-fatti kif rakkontati mir-Rikorrenti. Stranament ir- Rikorrenti fl-ebda ħin ma jagħmlu referenza għal dan id-dokument. ifisser, li l-awtriċi tar-Rikorrenti ħadet parir ħażin jew dak li qed jgħidu r- Rikorrenti ma għandux mis-sewwa. Li hu zgur hu, li din l-inkonsistenza, ser tittieħed inkonsiderazzjoni ai fini ta' fissazzjoni ta' kumpens. Isegwi għalhekk, illi l-leżjoni għandha tibda titqies mis-sena 2007 li hija s-sena meta r-Rikorrenti wirtu lill-awtriċi tagħhom. B'dan kollu, safejn l-azzjoni hija mibnija fuq l-ewwel artikolu tal- ewwel protokoll tal-Konvenzjoni, il-fatti tal-każ in diżamina huma identiċi jew simili ħafna għal dawk li ġew ravviżati f'Sentenzi kemm lokali u anke dawk tal-Qorti Ewropea. B'ħafna minnhom diġa' ċitati aktar 'l fuq. Għaldaqstant japplikaw l-istess konsiderazzjonijiet legali fuq esposti. Isegwi li fil-każ tal-lum din il-Qorti tasal għall-istess konklużjoni li waslu għaliha Qrati oħra ripetutament f'kawżi ta' din ix-xorta u ċioe li l-artikolu 12 tal-Kap. 158 huwa leżiv tad-drittijiet fondamentali tas-sidien kif garantiti bl- ewwel artikolu tal-ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni. Safejn l-azzjoni hija mibnija fuq l-artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni, din il-Qorti taqbel ma' dak ritenut mill-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza ta' Rose Attard Refalo ġia ċitata supra. Din il-Qorti għalhekk tikkonkludi li l-artikolu 12 tal-Kap 158 kif emendat bl-Att XXIII tal-1979 huwa wkoll leżiv tal- artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni. Dan peress li, għal raġunijiet ġia kopjożament u kostantament esposti mill-Qorti Ewropea u l-Qrati nostrali, tali artikolu jikkontrolla l-użu tal-proprjetá mingħajr kumpens xieraq u b'mod għal kollox sproporzjonat għall-iskop li għalih ġie promulgat tant li kważi ċċaħħad għal kollox lis-sid mid-dritt li jirriprendi l-pussess tal- proprjetá fi żmien prevedibbli u definittiv. Din il-Qorti għalhekk ser tilqa' l-ewwel żewġ talbiet tar-Rikorrenti u għaldaqstant sejra issa tqis il-bqija tat-talbiet rimedjali. Bħala rimedju għal din il-vjolazzjoni, ir-Rikorrenti qed jitolbu lil Qorti "tagħtihom ir-rimedji li jidhrilha xierqa fis-sitwazzjoni" (tieni talba) u kif ukoll tiddikjara lill-intimat Avukat Ġenerali responsabbli għal kumpens u Ewropea (tielet u raba talba). danni pekunjarji u non-pekunjarji ai termini tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Din il-Qorti tara li t-talba għar-rimedji xierqa hija bbażata fuq l- artikolu 13 tal-Konvenzjoni li jipprovdi dritt għar-rimedju effettiv quddiem Qorti Nazzjonali. Il-Qorti Ewropea fil-każ Portanier v. Malta (applikazzjoni numru 5747/16, 27 ta' Awwissu 2019, paragrafu 46) saħqet is-segwenti fuq l- In suċċint il-Qorti Ewropea f'dan il-każ sostniet mingħajr tlaqliq li ordni ta' żgumbrament tista' tingħata minn Qorti Kostituzzjonali bħala rimedju effettiv ai termini tal-artikolu 13. Il-Qorti Ewropea tinnota li l- iżgumbrament eventwali bla dubju jikkawża inkwiet fuq l-inkwilin li huwa wkoll detentur ta' ċerti drittijiet taħt il-Konvenzjoni, iżda jrid ikun il-Gvern li jipprovdi fejn meħtieġ rilokazzjoni għall-inkwilin. Huwa l-irwol tal-Qrati fil- ġurisdizzjoni Kostituzzjonali tagħhom sabiex, irrispettivament minn kwalunkwe skumditá li jista' jbati l-Gvern, jipprovdu r-rimedju disponibbli għal ksur tal-Konvenzjoni u b'hekk jipproteġu lis-sid min vjolazzjoni Dan partikolarment meta l-Gvern jista' jevita kwalunkwe sitwazzjonijiet bħal dawn billi jemenda l-liġi b'mod li tipprovdi għal ammont ta' kirja raġjonevoli (ara paragrafi 47 sa 53, Portanier v. Malta ċitata B'dana kollu permezz tas-sub-inċiz 8, l-artikolu 12B tal-Kap 158 tal- liġijiet ta' Malta jipprovdi wkoll għal ċirkostanzi meta sid ta' post hekk mikri jista' jitlob it-tneħħija tal-kerrej mill-post u b'liema mod dan jista' jsir. sub-inċiż 9 jipprovdi għal dawk il-każijiet fejn il-Qrati ta' ġurisdizzjoni kostituzzjonali jsibu li l-kerrejja ma jistgħux jibqgħu jistrieħu fuq il-jedd tal- kirja, enfitewsi jew sub-enfitewsi mogħtija lilhom bis-saħħa tal-liġi tal- Is-sub-inċiż 11 jistipula li l-artikolu 12B japplika fil-każijiet kollha fejn enfitewsi, sub-enfitewsi jew kirja regolata bl-artikolu 5, 12 jew 12A tkun skadiet minħabba deċiżjoni tal-Qorti ta' ġurisdizzjoni tkun sabet vjolazzjoni minħabba l-isproporzjon bejn il-valur tal-proprjetá u l-ammont ta' kera meta l-okkupant ikun għadu jirrisjedi fil-fond fl-10 ta' April 2018 li hija d-data li fiha daħlet fis-seħħ din il-liġi. Skont dan is-sub-inċiż f'dawn il-każijiet is-sid huwa prekluż milli jipproċedi biex jitlob l-iżgumbrament qabel ma' l-ewwel jiddisponi mill-artikolu 12B. Fuq dan l-artikolu il-Qorti Ċivili Prim' Awla (Sede Kostituzzjonali) fis- sentenza Victoria Amato Croker et vs. Avukat Ġenerali datata 17 ta' Ottubru 2018 rriteniet is-segwenti: "Illi l-Qorti tqis li din l-aħħar bidla fil-liġi tolqot fil-laħam il-ħaj il-qagħda li jinsabu fiha r-rikorrenti fil-każ tallum u lil dawk kollha f'qagħda bħalha. Mhuwiex għal din il-Qorti li tagħmel il-kunsiderazzjonijiet tagħha f'din is- sentenza dwar is-siwi ta' dak l-artikolu bħala rimedju definittiv tal- kwestjoni. Madankollu, tqis li dik il-bidla fil-liġi toħloq għamla ta' "jus ir-rikorrenti il-kawża, fis-sens li qegħda tagħtihom rimedji li jistgħu jinqdew l-ksur tal-jedd fundamentali imġarrab Tqis ukoll li dawn id-dispożizzjonijiet tal-liġi jagħtu jedd ta' azzjoni quddiem tribunal imparzjali li jista' jagħti rimedju effettiv u aċċessibbli, kif sewwa sew jitlob l-artikolu 13 tal-Konvenzjoni. Tajjeb li jingħad li biex rimedju mogħti jitqies 'effettiv' għall-finijiet tal-artikolu 13, ma huwiex meħtieġ li jiggarantixxi tabilfors eżitu favorevoli għall-persuna li tista' tinqeda bih u lanqas li dak ir-rimedju tabilfors jingħata minn awtorita' ġudizzjarja, sakemm tali rimedju huwa wieħed aċċessibbli u fih element irraġonevoli li jista' jirnexxi (QEDB 13.9.2018 fil-kawża fl-ismijiet B hija każ fejn it-tħaddim tal-artikolu 13 tqies fil-qafas ta' lment ta' ksur tal- jedd taħt l-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll)); Illi, fid-dawl ta' dawn il-konsiderazzjonijiet, u minħabba f'dan l-iżvilupp leġislattiv li seħħ biss żmien wara li r-rikorrenti kellhom jiftħu din il-kawża, il-Qorti ssib li t-tieni talba [zgumbrament] tar-rikorrenti mhijiex mistħoqqa aktar, u sejra tqis din iċ-ċirkostanza għall-finijiet tal-kap tal-ispejjeż, imma tiċħadha fil-mertu;" Wara li kkunsidrat it-tagħlim ġurisprudenzjali fuq il-materja, din il- Qorti ma taqbilx li l-eqreb rimedju li tista' tagħti għal wieħed effettiv, apparti d-dikjarazzjoni ta' ksur tad-dritt fundamentali u l-kumpens, huwa dak li tordna lill-persuna li tkun qed tokkupa fond ma għandux jibqa' jistrieħ fuq artikolu 12 tal-Kap 158 tal-liġijiet ta' Malta. Fil-fehma tal-Qorti dikjarazzjoni bħal din hija tawtoloġika għaliex l-effetti li ġġib magħha deċizjoni huma dawk li huma fil-liġi. Din il-Qorti issa se tgħaddi biex tqis it-talba tar-Rikorrenti għal- Kif sewwa jirrikonoxxu r-Rikorrenti stess fil-premessa numru 25 tar-rikors promotur, din il-Qorti għandha tipprovdi rimedju għall-effetti tal-ksur tad-drittijiet fundamentali permezz ta' kumpens sal-10 ta' April 2018 billi wara dik id-data r-rimedju huwa dak disponibbli fl-artikolu 12B: "Minħabba li d-dispożizzjonijiet [tal-Att XXVII] ta' dawk il-bidliet daħlu fis- seħħ u fid-dawl ta' dak li sejra tiddeċiedi l-Qorti dwar il-qagħda tal- intimati.… joħroġ li r-rikorrenti għandhom disponibbli rimedju proċedurali ta' aċċess lil qorti jew tribunal li jista' jagħtihom, jekk hekkj irriżulta mistħoqq, rimedju "in integrum" li jindirizza l-ksur tal-jedd fundamentali tagħhom. Din iċ-ċirkostanza, fil-fehma tal-Qorti, titfa' element rilevanti li jolqot l-ikkalibrar tal-ammont tal-kumpens minnhom pretiż;" (Victoria Din il-Qorti tfakkar li l-presenza tal-inkwilin f'dawn il-kawżi hija biss meħtieġa għall-integrita' tal-ġudizzju. Dan gie stabbilit f'bosta Sentenzi ta' dawn il-Qrati. Huwa ben stabbilit, li l-inkwilin la jaħti għal-liġi u lanqas jista' joffri rimedju. Huwa l-Istat li jrid jagħmel dan. Jista' jkun il-kaz, li l- iżgumbrament tal-inkwilin jew jew il-kundanna tieghu biex iħallas kera ogħla f'dawn ix-xorta ta' kawzi ta' bixra kostituzzjonali, ikun ifisser, li huwa l-inkwilin li qed jagħti r-rimedju, meta dan huwa dmir tal-Istat li jagħmel l-interventi tiegħu biex jindirizza b'mod effettiv, it-terminazzjoni tal-ksur tad-drittijiet tal-bniedem kif dikjarati minn xi Sentenza u dan anke konformament mhux biss mad-drittijiet patrimonjali tal-individwu iżda anke mal-oġġettiv soċjali tas-sitwazzjoni. Sa ċertu punt, kemm is-sid u anke l- kerrej huma vittmi tas-sitwazzjoni. Għandu jingħata ħsieb, jekk is- soluzzjoni awspikata mis-Sentenza ta' Portanier fuq imsemmija, għandhiex tiġi applikata indipendentement mill-fattispecie ta' kull każ u l-konsiderazzjoni soċjali u patrimonjali tal-partijiet. Rigward it-talba għal kumpens u d-danni sofferti mir-Rikorrenti l- tagħmel referenza għas-Sentenza tal-Qorti Ċivili Kostituzzjonali) per Saffrett Joseph R. Baldacchino Pulo fis-sentenza Robert qalet hekk: Galea vs Avukat Ġenerali et datata 7 ta' Frar 2017. Fid-dawl tal- kjarezza tal-Qorti f'din is-Sentenza ikun utli li tiġi citata in extenso. "li l-kumpens mistħoqq lill-persuna wara li jkun instab li din ġarrbet ksur ta' xi jedd fundamentali tagħha ma huwiex l-istess bħal-likwidazzjoni u ħlas ta' danni mġarrba. Minbarra dan, ir-rikorrent ma jistax jistrieħ fuq l-għoti ta' kumpens taħt l-artikolu minnu msemmi tal-Konvenzjoni. il-Konvenzjoni tagħmel mil-liġijiet ta' Malta safejn id-dispożizzjonijiet tagħha kienu inkorporati fil-Kapitolu 319 tal-Liġijiet ta' Malta. L-imsemmi artikolu ma kienx hekk inkorporat. Fit-tieni lok, huwa maqbul li d- dispożizzjonijiet ta' dak l-artikolu jgħoddu għall-Qorti ta' Ta' Kerċem u mhux għall-qrati domestiċi tal-Pajjiżi Membri tal-Kunsill tal-Ewropa (Ara 30.9.2016 fil-kawża fl-ismijiet Maria Stella Borg Baldacchino et vs Avukat Ġenerali et;). Illi b'daqshekk ma jfissirx li t-talbiet tar-rikorrent dwar l-għoti ta' rimedju mhumiex sejrin jintlaqgħu. Jekk ma jistgħux jintlaqgħu talbiet għal- likwidazzjoni ta' kumpens u danni bis-saħħa tal-imsemmi artikolu 41 tal- Konvenzjoni, jista' u sejjer jingħata rimedju taħt il-kriterji tal-għoti ta' rimedju bħal dan minn din il-Qorti fis-setgħat u kompetenza attwali tagħha (Kost. 17.12.2010 fil-kawża fl-ismijiet Philip Micheal pro et noe vs Direttur tal-Akkomodazzjoni Soċjali et). Għalhekk, il-Qorti tasal għall- fehma li t-tieni rimedju mitlub mir-rikorrenti fit-tielet, ir-raba' u l-ħames it-tieni talba tiegħu; talbiet tiegħu ma jistħoqqlux jintlaqa', imma sejjer jingħata kumpens taħt Illi huwa llum stabbilit li r-rimedju li tista' tagħti din il-Qorti huwa kumpens għall-ksur tad-dritt fundamentali u mhux danni ċivili għall-opportunita' mitlufa (Kost. 22.2.2013 fil-kawża fl-ismijiet Albert Agius Betts et vs Fenech Buontempo. Il-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza Josephine Tibayan pro et noe vs Anastasi Seguna Ġenerali et, 12 ta' Lulju 2019 rriteniet li "Hu ben stabbilit fil- ġurisprudenza ta' dawn il-Qrati li rimedju kostituzzjonali ma jfissirx neċessarjament ir-rimbors tal-valur sħiħ fuq is-suq lis-sid (Q. Kost. 1/2017, Chemimart Ltd [C74] v. Avukat Ġenerali et, deċiż 14 ta' Diċembru, 2018.). Dan għal diversi raġunijiet li din il-Qorti fissret fis- 80/14 deċiż 25 ta' April, 2018). Jigi osservat li l-kalkoli tal-attriċi ma jqisux il-għan leġittimu u soċjali tal- liġi, il-fatt illi l-liġi teħlisha mill-obbligazzjoni tat-tiswijiet, il-fatt li fost ir- rimedji hemm dak li jippermettilha tfittex li tieħu lura l-fond bla ma tinżamm milli tagħmel hekk b'applikazzjoni tal-Art. 12A tal-Kap. 158, u l- fatt illi l-Art. 1 tal-Ewwel Protokoll ma jiggarantix dħul daqs kemm jagħti s- suq ħieles. Qiegħda tassumi wkoll illi kienet sejra ssib min jikri l- appartament għaż-żmien kollu li għalih qiegħda tippretendi kumpens, u wkoll mill-2002, u li dan il-kerrej kien sejjer jassumi hu l-obbligazzjoni ta' manutenzjoni u tiswijiet. Kif gie ritenut fis-sentenza ta' din il-Qorti deċiża fil-31 ta' Ottubru, 2014, fl-ismijiet Igino Triolo et v. Kummissarju tal-Artijiet u Avukat Ġenerali u ċitata wkoll mill-ewwel Qorti fis-sentenza appellata, kull każ għandu jiġi trattat u deċiż fuq il-fattispecie tiegħu. Il-Qorti żżid tgħid ma' dan li għandu jiġi ikkonsidrat, kemm il-ħtiega li l-Istat jipprovdi għal akkomodazzjoni soċjali u wkoll min-naħa l-oħra dawk il-fatturi li għarrfet l- ewwel Qorti fis-sentenza tagħha u li din il-Qorti tikkondividi. Il-Qorti tikkonsidra li l-ewwel Qorti ma naqset bl-ebda mod fl-eżerċizzju tagħha fil-komputazzjoni tal-kumpens, iżda iżżid mal-konsiderazzjonijiet tal-ewwel Qorti, dawk il-konsiderazzjonijiet magħmula minn din il-Qorti stess fis-sentenzi tagħha riċenti fl-ismijiet Josephine Tibayan pro et 91/2014, 94/2014, 95/2014, 96/2014 u 98/2014, deċiżi 25 ta' April, 93/2014 deċiż 31 ta' Jannar 2019; Q.Kost. 97/2014 deċiżi 29 ta' Marzu 2019) li għalihom qed issir debita riferenza, fejn f'sfond u f'ċirkostanzi simili, din il-likwidazzjoni ta' kumpens xieraq applikabbli għal każ odjern u li huma s-segwenti: (i) il-fatt li kienet l-attriċi flimkien ma' ħutha li ppermettew lill-okkupanti li jkomplu jżommu l-fond sal-2007 meta, bejn l-2002 u l-2007, qabel ma ddaħħal l-art. 12A tal-Kap. 158, setgħu fittxew l-iżgumbrament tagħhom; (ii) iż-żmien bejn l-2007 u meta ħadet lura l-pussess battal tal- l-attriċi damet imċaħħda mit-tgawdija ta' ħwejjiġha mingħajr kumpens xieraq; (iii) il-valur tas-suq tal-fond u l-valur lokatizju tiegħu għalkemm dan ma jfissirx neċessarjament li l-attriċi kienet sejra ssib tikrih daqshekk u bl- istess kondizzjonijiet dwar responsabilita' għal tiswijiet bħal fil-każ ta' kiri (iv) l-għan leġittimu u soċjali tal-liġi impunjata; (v) il-fatt li l-kumpens li jinghata għall-ksur tad-drittijiet fondamentali ma huwiex l-istess bħad-danni ċivili iżda, minkejja dan għandu jkun kumpens sħiħ li, kemm jista' jkun, iqiegħed lill-attur fil-posizzjoni li kien ikun fiha li kieku dak il-ksur ma seħħx; ħwejjiġha lura, u meta; (vi) l-inċertezza li għaddiet minnha l-attriċi dwar jekk qattx setgħet tieħu (vii) il-fatt li kienet imċaħħda wkoll mill-possibilita' li tiżviluppa l-arja tal- (viii) il-fatt li biex tieħu dan ir-rimedju l-attriċi kellha tagħmel spejjeż biex tiftaħ din il-kawża u biex tfittex l-iżgumbrament tal-okkupanti tal-fond." et, deċiż 25 ta' April 2018.) Tenut kont li l-Qorti hi tal-fehma li m'għandhiex tiddipartixxi fil-każ odjern mill-limiti tal-kumpens ġeneralment likwidat f'każijiet simili (Għalkemm il- fattispecie ta' l-kull kaz jinbidel, ara Q. Kost. Gauci Piscopo et v. Avukat Ġenerali et, deċiż 29 ta' April, 2016 €5,000, Il-Mellieha et, 27 ta' Jannar, 2017, €15,000; Q. Kost. sive Maria Mckay Me Intyre v. Avukat Ġenerali et, 14 ta' Diċembru, 2018, 1/17, Chemimart Ltd v. Avukat Ġenerali et, 14 ta' Diċembru, 2018, €5,000; Q. Kost. Teksen et, 14 ta' Diċembru, 2018, €15,000 ; u Q. Kost. Alessandra Defelice v. Joseph Griscti et, 14 ta' Diċembru, 2018, €25,000 u in partikolari s-sentenzi fl-ismijiet Josephine Tibayan pro et noe v. Onor. Prim'Ministru deċizi fil-25 ta' April, 2018, skont ir- riferenza fin-nota ta' qabel din) sabiex tinżamm ir-relattivita` fir-rigward u, wara li ħadet is-suespost in konsiderazzjoni, qiegħda tikkonsidra li l- aggravju tar-rikorrenti mhuwiex ġustifikat." Għal likwidazzjoni ta' kumpens xieraq fid-dawl tal-fatturi suesposti, il-Qorti tieħu in konsiderazzjoni l-fatt li l-l-Intimat Joseph Montebello Catania għadu jirissjedi fil-fond u għalhekk ir-Rikorrenti ilhom mċaħħda mill-pusses tiegħu sa mis-sena 2007(Maria Stella Del Priore mietet fit-30 ta' Marzu 2007 – ara Dok E a' fol 20). Il-Qorti tieħu in konsiderazzjoni wkoll il-valuri lokatizzji skont is-suq kif indikati fir-rapport tal-perit Perit Godwin Spiteri Holt li ġie maħtur mill-Qorti sabiex jagħmel stima tal-valur lokatizju tal-fond in kwistjoni mit-terminazzjoni tal-konċessjoni emfitewtika b'intervalli ta' ħames snin sal-31 ta' Diċembru 2017 (ara verbal a' fol 42). Dawn il-valuri dejjem kienu ferm ogħla mill-ammont ta' kera li kienu qegħdin fil-fatt jipperċepixxu r-Rikorrenti u l-awtriċi tagħhom. Ħlief għal dik iż-żieda li saret bl-emendi tal-Att X tal-2009, ma kien hemm l-ebda mod li dan l-ammont jiżdied għal mhux aktar mid-doppju b'deċiżjoni tal- Bord li Jirregola l-Kera fuq proċeduri li kieku ġew istitwiti mir-Rikorrenti. Isegwi li bl-ebda mod ma jista' jitqies li dik il-kera kienet kumpens xieraq għar-Rikorrenti għaċ-ċaħda tat-tgawdija tal-proprjeta` tagħhom. Din il-Qorti tieħu in konsiderazzjoni wkoll l-fatt ta' jekk ir-Rikorrenti kinux neċessarjament ser isibu lil min jikru l-fond mingħajr waqfien b'dik il- kera u bl-istess kondizzjonijiet. Dan għalkemm irid jingħad li l-fond jinstab il-Gżira li bħalissa huwa lok mfittex ħafna. Għalkemm hemm xi diskrepanzi fil-valutazzjoni u l-potenzjal ta' żvilupp tal-fond inkwistjoni kkunsidrati mill-perit maħtur min din il-Qroti (€200,000; 3 sulari) u l-perit maħtur mill-Bord li Jirregola l-Kera (€360,000; 4 sulari), jibqa' l-fatt li l-fond għandu valur kemmxejn sostanzjali li l-Qorti għandha tqis ai fini ta' Fl-aħħarnett din il-Qorti tissenjala li r- Rikorrenti ma kellhom l-ebda għażla, ukoll minħabba l-ineffettivita` tar- rimedji li jista' jagħti l-Bord tal-kera skont il-ligi qabel l-Att XXVII tas-sena 2018, għajr li jistitwixxu l-proċeduri odjerni biex jieħdu kumpens xieraq. Flimkien ma' dawn iċ-ċirkostanzi kollha li joħorġu mill-atti skont ir- regoli li l-Qrati tagħna minn żmien għal żmien inqdew bihom f'każijiet li jixxibħu, il-Qorti sejra wkoll iżżom bħala gwida għall-fini ta' quantum id- deċiżjonijiet tal-Qorti Kostituzzjonali indikati fl-aħħar sentenza ċitata. il-Qorti għaldaqstant issib xieraq li fic-cirkostanzi jitħallas kumpens lir- Rikorrenti fis-somma ta' hmistax-il elf ewro (€15,000). Dan l-ammont għandu sintendi jitħallas mill-Avukat Ġenerali li qed jirrapreżenta l-Istat. Dan peress li kif ġie kemm il-darba ribadit, "kumpens bħal dak għandu jbatih biss l-Istat minħabba li l-ksur li qed iġarrab ir- rikorrent huwa l-effett dirett tal-liġi li ddaħħlet bl-Att XXIII tal-1979. L- intimati Ganado nqdew b'liġi li tathom jeddijiet ġodda li ma kellhomx fiż- żmien meta ngħatat il-konċessjoni enfitewtika, iżda ma għamlu xejn biex jiksbu dan il-jedd b'mod illegali. jagħmlu tajjeb huma wkoll għall-ħlas tal-kumpens lir-rikorrrent minhabba s-sejbien ta' ksur tal-jedd fundamentali tiegħu. Din il-fehma tinbena wkoll fuq il-fatt li l-ilment tar-rikorrent jirrigwarda liġi li jagħmilha l-Istat u mhux iċ-ċittadin li, min-naħa tiegħu, għandu jedd jinqeda biha fil-parametri tagħha u safejn din ma titqiesx li qiegħda tikser il-jedd fundamentali tas- Illi kif inhu miżmum u mgħallem "fil-każ ta' liġi leżiva tad-drittijiet konvenzjonali jew kostituzzjonali, huwa l-Istat u mhux iċ-ċittadin li għandu Għax huwa prinċipalment l-obbligu tal-Istat, u mhux tal- inkwilin, li jassigura li d-drittijiet fundamentali tas-sid ma jinkisrux" (Kost. 24.2.2012 fil-kawża fl-ismijiet Louis Moore Humphrys Naudi vs Kalċido Wilkins Theuma et; u Kost. 6.2.2015 fil-kawża fl-ismijiet Sean Panzavecchia et vs L- Għaldaqstant u għar-raġunijet fuq imsemmija, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi din il-kawża billi; Tiċħad l-eċċezzjonijiet kollha tal-Avukat Ġenerali; Tiċħad l-eċċezzjonijiet kollha tal-Intimat Joseph Montebello Catania; Tilqa' l-ewwel talba attriċi u tiddikjara u tiddeċiedi illi fil-konfront tar- Rikorrenti l-operazzjonijiet ta' l-Artikolu 12, partikolarment l-Aritkolu 12(2) tal-Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979 qiegħed jagħti dritt ta' rilokazzjoni lill-Intimat Joseph Montebello Catania għall-fond 73, Cameron Street, Gwardamanga, Tal-Pieta' u jirrenduha impossibli għar-Rikorrenti li jirriprendu l-pussess tal-proprjetá tagħhom; Tilqa' t-tieni talba Attriċi u konsegwentement tiddikjara u tiddeċiedi illi jiġu vjolati d-drittijiet tar-Rikorrenti għat-tgawdija tal-proprjetá tagħhom 73, Cameron Street, Gwardamanga, Tal-Pieta' bi vjolazzjoni ta' l-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protocol tal- Konvenzjoni Ewropeja (l-Ewwel Skeda tal-Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta) u li għalhekk il-liġijiet fuq imsemmija fl-ewwel talba, għandhom jitqiesu bla effett bejn il-partijiet; Tilqa' limitatament it-tielet talba Attriċi u tiddikjara u tiddeċiedi li l- Intimat Avukat Ġenerali huwa responsabbli għall-ħlas ta' kull kumpens lir- Rikorrenti minħabba l-ksur imġarrab minnhom kif fuq ingħad; Tilqa' limitatament ir-raba talba attriċi u tillikwida l-istess kumpens fl- ammont ta' ħmistax il-elf ewro (€15,000); Tilqa' l-ħames talba attriċi u tikkundanna lill-intimat Avukat Ġenerali jħallas lir-Rikorrenti l-kumpens likwidat bl-imgħaxijiet legali sal-pagament Bl-ispejjeż jitħallsu mill-intimat Avukat Ġenerali wara li jitnaqqsu l-ispejjeż żejda li rriżultaw minħabba li r-Rikorrenti għażlu l-proċedura tar-rikors ġuramentat minflok dik tas-sempliċi rikors, liema spejjeż għandhom iħallsuhom kollha r-Rikorrenti. Tordna lir-Reġistratur Qrati Ċivili u Tribunali sabiex jibgħat kopja ta' din is- sentenza lill-Ispeaker tal-Kamra tad-Deputati skont l-artikolu 242(1) tal- Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta malli din is-sentenza tgħaddi in ġudikat. Imħallef Toni Spiteri Holt Deputat Reġistratur