Permezz ta' rikors guramentat prezentat fl-4 ta' Novembru 2011, l-attur ippremetta u talab:- Illi r-rikorrenti huwa impjegat tas-socjeta' intimata Malta Freeport Terminals Limited u ilu hekk impjegat maghha ghal diversi snin; Illi x-xoghol tieghu huwa ta' F1 Operator u bhala tali jahdem shift ta' tmien (8) sieghat fejn erba' (4) sieghat minnhom huwa jahdem bhala crane operator u r- rimanenti erba' (4) sieghat jahdem bhala deckman; Illi fis-sebgha (7) ta' Novembru tas-sena elfejn u disgha (2009) waqt li r-rikorrenti kien qieghed jahdem mas-socjeta' intimata u kien jinsab fuq il-bastiment "Reckmers" li dan tal-ahhar kien marbut/irmiggat fil-Malta Freeport, ir-rikorrenti kien involut f'incident u korra serjament fuq il-lant tax-xoghol; Illi l-incident kien jikkonsisti fil-fatt illi fis-sebgha (7) ta' Novembru tas-sena elfejn u disgha (2009) ghall-habta tas-sitta u nofs ta' filghaxija (18:30) waqt li r-rikorrenti kien jinsab fuq il-bastiment "Reckmers" waqt il-lant tax-xoghol, ir-rikorrenti tfixkel f'xi oggetti, ossia bottle screws, li thallew fil-passagg ta' bejn il-containers, u sabiex jevita li jaqa' gholi ta' madwar sular gewwa wahda mill-bays tal-vapur b'konsegwenzi serji ghal sahhtu, huwa ittenta jsalva hajtu billi qabad mal-firroll tal-container u spicca mdendel fuq idu l-leminija mal-istess firroll tal-container u b'konsegwenza ta' dan l-incident soffra korriment; Illi b'rizultat ta' l-imsemmi incident ir-rikorrenti sofra danni fosthom telf ta' qligh, dizabilita' permanenti u danni konsegwenzjali ohra u dan skond ma jirrizulta mic- certifikat mediku rilaxxjat minn Mr. Anthony A. Brown (Consultant Orthopaedic Surgeon), kopja hawn annessa u mmarkata bhala Dokument GB1; Illi l-imsemmi incident sehh unikament tort, b'negligenza, imperizja u nuqqas ta' tharis tar-regolamenti fosthom dawk tas-sigurta' fuq il-post tax-xoghol da parti tas- socjeta' intimata u konsegwentement is-socjeta' intimata hi responsabbli ghal dan il- korriment u d-danni konsegwenzjali ghal varji ragunijiet fosthom li ma ipprovdietx 'a safe system of work' u 'a safe work environment'; Illi s-socjeta' intimata minkejja li giet interpellata sabiex tersaq ghal-likwidazzjoni u l- hlas tad-danni kollha sofferti mir-rikorrenti f'dan l-incident, baqghet inadempjenti; Illi ghalhekk kellha ssir din il-kawza; Ghaldaqstant, l-attur jitlob għar-ragunijiet premessi, lil din l-Onorabbli Qorti sabiex:- 1. Tiddikjara, okkorrendo bl-opera ta' periti nominandi, li s-socjeta' intimata hija responsabbli ghall-incident li fih kien involut u korra r-rikorrenti u liema incident sehh nhar is-sebgha (7) ta' Novembru 2009 fil-Malta Freeport, f'Kalafrana abbord tal-bastiment "Reckmers" waqt li r- rikorrenti kien qieghed jahdem ix-xoghol tieghu; u Tiddikjara, okkorrendo bl-opera ta' periti nominandi, illi r-rikorrenti per konsegwenza ta' dan l-incident sofra danni fosthom telf ta' qligh, dizabilita' permanenti, u danni konsegwenzjali ohra; Tillikwida, okkorrendo bl-opera ta' periti nominandi, d-danni sofferti mir-rikorrenti; Tikkundanna lis-socjeta' intimata thallas lir-rikorrenti l-ammont hekk likwidat in linea ta' danni. Bl-ispejjez kontra s-socjeta' intimata li hija minn issa ngunta ghas-subizzjoni. Permezz ta' twegiba prezentata fis-6 ta' Jannar 2012, is-socjeta' konvenuta wiegbet:- 1. Illi l-incident in kwistjoni sehh minhabba negligenza, imprudenza, traskuragni, non- osservanza, nuqqas ta' proper look out u nuqqas ta' diligenza tar-rikorrenti waqt li kien fuq il- post tax-xoghol; 2. Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost, is-socjeta' intimata mhix responsabbli ghall- incident de quo; 3. Illi inoltre u minghajr pregudizzju ghas-suespost, l-allegazzjonijiet u l-pretenzjonijiet kollha tar-rikorrenti huma kompletament infondati fil-fatt u fid-dritt u dana kif ser jigi ppruvat waqt is-smiegh u t-trattazzjoni tal-kawza odjerna. Il-qorti rat l-atti li jinkludu noti ta' sottomissjonijiet. Konsiderazzjoni. Il-kawza titratta incident li sehh fuq il-post tax-xoghol fis-7 ta' Novembru 2009. L-attur hu mpjegat tas-socjeta konvenuta. Dakinhar l- attur kien qieghed jaghmel xoghol ta' deckman fuq il-bastiment Reckmers. Jidher li waqt li kien miexi f'passagg ma' gemb il-containers, tfixkel f'xi oggetti li kien hemm fl-art u rnexxielu jaqbad ma' firoll ta' container u b'hekk jevita milli jibqa' niezel l-isfel. Responsabbilta. Hu maghruf li l-principal ghandu d-dmir li joffri lill-impjegat a safe work tar-Regolamenti dwar environment. Disposizzjonijiet General dwar is-Sahha u s-Sigurta' Fuq il-Post tax- Xoghol (Legislazzjoni Sussidjarja 424.18): "Ghandu jkun id-dmir ta' min ihaddem li jizgura s-sahha u s-sigurta' tal-haddiema f'kull zmien u f'kull aspett li ghandu x'jaqsam max- xoghol". Ix-xoghol li jsir fil-Freeport hu min-natura tieghu xoghol perikoluz. Hu d-dmir tas-socjeta konvenuta li qabel tibghat lill-haddiema taghha jahdmu fuq bastiment, isir risk assessment f'dik il-parti tal-bastiment fejn ikun ser isir ix-xoghol. M'huwiex bizzejjed ghall-principali li jimponi xi obbligu simili fuq il-kaptan tal-bastiment. F'dan il-kaz il-qorti qeghda tifhem li fil-gemb tal-passagg minn fejn kien miexi l-attur ma kienx hemm safety protection railings. Dan fih innifsu kien ta' periklu, iktar u iktar meta tqies li fl-art tal-passagg kien hemm oggetti tal-hadid li l-qorti fehemet jintuzaw biex jintrabtu l-containers. Id-dmirijiet tal-principal jinkludu li:- "(a) jidentifika l-perikli fuq il-post tax-xoghol u ghandu jevita r-riskji ghas-sahha u s-sigurta. (b) jevalwa dawk ir-riskji ghas-sahha u s-sigurta' tal-haddiem li ma jistghux jigu evitati u ghandu jikkontrollahom mill-bidu" (regolament 5 ta' L.S. 424.18). F'dan il-kaz m'hemmx prova li sar dan l-ezercizzju1. 'Il fatt li l-attur kien midhla tax-xoghol u kellu snin ta' esperjenza ma jezonerax lill- kumpannija konvenuta milli twettaq dan l-ezercizzju. Dan in-nuqqas wahdu hu bizzejjed biex jesponi lill-principal responsabbli, in kwantu l- qorti hi konvinta li kieku sar dan l-ezercizzju u ttiehdu l-mizuri li kien hemm bzonn, l-incident ma kienx isehh. Kien id-dmir tal-principal li jiehu dawk il-mizuri u jaghti dawk l-ordnijiet sabiex jitnehha l-periklu u b'hekk jipprovdi lill-impjegat a safe environment. Kieku sar dak li kellu jsir, f'dan il-kaz il-periklu kien jitnehha u l-incident ma kienx jigri. 'Il fatt li fil-Freeport m'hemmx hin x'jintilef u l-kwantita kbira ta' vapuri, ma jezonerax lill-principal mill-obbligi li ghandu fil-konfront tal-impjegati tieghu. Mario Bond, Health and Safety Officer, xehed li jekk kellu jsir risk assessment fir-rigward ta' kull bastiment: "Huma hela [ta'] rizorsi u hela ta' flus li noqghod nitla' naghmel fuq kull vapur spezzjoni"2. F'dan ir-rigward spjega: "Tal-merkanzija ghandek il-vapur, dahal, il-crane jibbumja fuqu u just ibattal u timla' l-container. Issa dak ir-risk assessment tieghu huma kollha l-istess". Il-qorti ma taqbilx ma' dan it- tip ta' ragunament. Il-qorti tifhem li d-deck fejn sehh l-incident m'huwiex identiku ghal kull vapur. Hekk per ezempju f'dan il-kaz il- qorti fehemet li biex l-attur spicca f'posizzjoni fejn tahtu kien hemm il- vojt, ma kienx hemm safety protection railing. Qabel kull bicca xoghol ghandhom jigu identifkati l-perikli li hemm abbord ghall-haddiema. Fin- nota ta' sottomissjonijiet il-konvenuta argumentat li l-oggetti fil- passagg kienu tpoggew mill-haddiema tax-xatt li m'humiex impjegati Irrispettivament ta' min huma mpjegati, qabel l-attur intbaghat jahdem fuq il-bastiment kien id-dmir tal-konvenuta li tikkunsidra r-riskji 1 John Minton, xhud tal-konvenuta, xehed li l-Health & Safety Officer jidhol normalment fejn ikun hemm xi tip ta' hazard. Fejn ma jkun hemm xejn straordinarju, ma jkunx involut (fol. 2 Seduta tas-7 ta' Frar 2014. li kien hemm fuq il-bastiment u fejn jirrizultalha periklu tagixxi qabel jibda x-xoghol. Fir-rigward tal-konvenut hu evidenti li dan kien impjegat bi snin twal ta' esperjenza 3 . Hu essenzjali li l-haddiema jiehdu hsieb taghhom infushom. Regolament 15 tal-Legislazzjoni Sussidjarja 424.18 tipprovdi: "(1) Ghandu jkun id-dmir ta' kull haddiem li jiehu hsieb kemm jista' jkun is-sahha u s-sigurta' tieghu stess kif ukoll dawk ta' persuni ohrajn li jistghu jkunu affettwati bl-atti jew nuqqasijiet tieghu skond it-tahrig u l-istruzzjonijiet moghtija minn min ihaddem". Kull impjegat ghandu dmir li jahdem b'mod sigur, metodiku u b'attenzjoni. Qabel jibda jaqdi dmirijietu ghandu wkoll jezamina l- ambjent ta' madwaru. L-attur xehed: "Dakinhar tal-incident kif tlajt fuq id-deck mort biex nimxi fuq dan il- passagg li kien mimli b'dawn il-lashing bars (vireg) u bottlescrews u affarijiet ohra, u kif mort biex nimxi fuq dan il- passagg tfixkilt f'dawk il-bottlescrews u saqajja giet fil-vojt ta' dik il-bay. Ghalhekk biex nevita milli naqa' madwar sular gholi u nigi fuq hafna vireg u bottlescrews u ghalhekk biex nipprova nittenta nsalva hajti, ftaht idejja u qbadt mal-firroll tal-container. Dak il-hin gejt fl-arja mdendel biss fuq idi l-leminija mal-istess firroll tal-container sakemm irnexxieli nerga' nitfa' sieqi lura fuq il-passagg" (fol. Meta l-impjegat jara li hemm periklu manifest ghas-sahha u s-sigurta, ghandu jieqaf u jitlob l-intervent tas-superjuri tieghu [regolament 15(2)(d)]. Sfortunatament, incidenti fuq il-post tax-xoghol jigru wkoll minhabba kunfidenza zejda u dizattenzjoni min-naha tal-impjegat. Jidher li l-impjegati tas-socjeta konvenuta jinghataw tahrig dwar safety4. Il-qorti hi tal-fehma li fil-kaz in ezami kien hemm nuqqas ta' attenzjoni min-naha tal-attur li ha riskju bla bzonn. Ghalhekk il-qorti tikkonkludi li kien hemm negligenza kontributorja u mill-ammont tad-danni li ser tillikwida ser tnaqqas 30%. Il-perit mediku nkarigat mill-qorti rrelata li l-attur qieghed isofri minn debilita' ta' 12% (fol. Fir-rapport jinghad: "Ghalkemm ma garrabx ksur fl-ghadam, jidher li bl-iskoss garrab ticrita fil-muskoli rotatorji tal- ispalla (rotator cuff muscles)..… It-ticrita fil-muskoli hi wahda kbira u ghaldaqstant hemm possibilta' kbira li ma tkunx tista' tissewwa b'operazzjoni (unreconstructable tear)" (fol. 3 L-attur xehed li kien ilu jaghmel dan ix-xoghol ghal tlieta u ghoxrin (23) sena. 4 Ara x'qal Mario Bond fis-seduta tas-7 ta' Frar 2014. tal-muskoli rotatorji tal-ispalla twassal ghal ugiegh u dghufija. Tista' wkoll wara numru ta' snin tikkawza artrite (cuff arthopathy) fl-ispalla. Din l-artrite, jekk qawwija bizzejjed, tista' twassal ghal shoulder replacement" (fol. Il-qorti taghzel li toqghod fuq ir-rata ta' debilita' li ffissa l-perit mediku, wara li qieset li m'hemmx prova li d-debilita' kellha effett fuq il-qliegh li ghandu l-attur mill-impjieg mal-konvenuta. Dan apparti li l-attur ma ressaqx provi jew argumenti li jwassluha biex tiskarta l-opinjoni tal-espert mediku nominat minnha stess u minflok taddotta l-opinjoni tal-espert ex parte. L-attur twieled fl-14 ta' Mejju 1963 (fol. 26) u ghalhekk fid-data tal- incident kellu 46 sena. Il-qorti fehemet li l-attur ghadu mpjegat mal- konvenuta. Mill-incident ghaddew seba' (7) snin. Il-qorti ser taghmel kalkoli a bazi ta' multiplier ta' tlettax-il sena. Ghalkemm l-attur ippropona multiplier ta' 18, dan jipprezumi li l-eta pensjonabbli hi ta' 65 sena u li jeskludi ghal kollox li jittiehed in konsiderazzjoni l-istat ta' incertezza peress li qieghed jigi previst il-futur. Dan apparti li ghas-snin 2009 u 2010 l-attur diga' ser jigi kkumpensat ghat-telf ta' qliegh li effettivament sofra fil-perjodu li ma kienx qieghed jirraporta ghax- xoghol. Mill-atti jirrizulta li l-attur kellu dan il-qliegh gross:- Matul is-sena 2009 u 2010 l-attur kien ghamel perjodu bis-sick leave. Skond dokument li pprezentat il-konvenuta, il-medja ta' qliegh ghas- sena 2009 kien ta' €29,640 filwaqt li ghas-sena 2010 kien ta' €27,947 (ara Dok. Jidher li minn dawn l-ammonti tnaqqsu l-beneficcji li thallsu lill-attur ghall-istess snin. L-attur jippretendi li l-kalkoli ghandhom isiru fuq qligh annwali ta' €41,341.357. Mehud in konsiderazzjoni dak li nghad hawn fuq il-kalkoli ser isiru fuq €37,000 fis-sena. Madankollu minn din ic-cifra ghandha titnaqqas 15%8, biex tiehu in konsiderazzjoni tat-taxxa li jhallas kull sena. F'dan ir-rigward issir riferenza ghas-sentenza Francis Grech Hardie vs Malta Freeport Terminals Ltd deciza minn din il-qorti kif presjeduta fit-30 ta' Lulju 20159. 6 Prezentat waqt is-seduta tas-7 ta' Frar 2014. Dan id-dokumenti jirreferi ghall-persuni bl- istess kariga bhall-attur, cjoe' Equipment Operators F1. 7 Paragrafu 4 tan-nota ta' sottomissjonijiet. 8 Dan il-persentagg gie stabbilit a bazi tat-taghrif li hemm l-FSS ghas-snin 2011, 2012 u 2013. 9 Ara wkoll sentenzi citati fl-istess sentenza. Fin-nota ta' sottomissjonijiet l-attur qal li fil-likwidazzjoni tad-danni l- qorti ghandha tikkunsidra wkoll li peress li l-attur huwa manual labourer, "..… l-effett ta' tali dizabilta' fuq il-learning ability tieghu u 'l fatt illi tenut kont ta' din id-dizabilta', ir-rikorrenti jista' ma jibqax kapaci jaghmel ix-xoghol li qed jaghmel bhalissa u dan skond il-perit mediku, Mr. Massimo Mizzi Cremona.....". L-attur ghadu qieghed jahdem u m'hemmx provi li jikkonvincu lill-qorti li probabilment ser ikollu jirtira mix-xoghol qabel jilhaq l-eta pensjonabbli. Id-danni qeghdin jigu likwidati:- i. Fir-rigward ta' telf ta' qliegh, mill-provi rrizulta li wara l-incident l- attur dahal lura ghax-xoghol fis-17 ta' Settembru 201010. Dan fisser telf ta' qliegh ghall-attur. A bazi tat-taghrif li hemm fid-dokument JV13 il-qorti qeghda tillikwida dan l-ammont fis-somma ta' €15,185 11 . Minn din ic-cifra trid titnaqqas 12% taxxa 12 li kien ihallas kieku kellu dan il-qliegh, b'total ta' €13,362.80. Trid titnaqqas 30% minhabba htija kontributorja, b'total ta' €9,353. ii. €31,450 x 13 il-sena = €408,850 x 12%13 = €49,062 – 15%14 = Total ta' danni hu ta' tmienja u tletin elf hames mija u hamsa u erbghin ewro (€38,545). Ghal dawn il-motivi l-qorti tiddeciedi l-kawza billi:- Tichad it-tieni u tielet eccezzjonijiet. B'riferenza ghall-ewwel eccezzjoni tiddikjara li kien hemm htija kontributorja min-naha tal-attur. Tilqa' t-talbiet tal-attur u:- i. Tillikwida d-danni fis-somma ta' tmienja u tletin elf hames mija u hamsa u erbghin ewro (€38,545). Tikkundanna lill-konvenuta thallas lill-attur is-somma ta' tmienja u tletin elf hames mija u hamsa u erbghin ewro (€38,545), bl-imghax mil-lum. 11 Id-dokument gie pprezentat minn John Minton, u fih hemm il-medja ta' qliegh li kellhom Equipment Operators F1 matul is-snin 2009 (€29,640) u 2010 (€27,947). Ghalhekk m'hemmx htiega li jsir tnaqqis ghall-beneficcji li rcieva. Meta paragunat mal-FSS tal-attur ghas-snin 2009 u 2010, bhala qliegh tilef €3,544 ghas-sena 2009 u €11,641 ghas-sena 2010. Total ta' €15,185. Ammont li fil-fehma tal-qorti jirrifletti ahjar x'effettivament tilef l-attur minkejja dak li qal f'paragrafu 6.2 tan-nota ta' sottomissjonijiet. 12 Dan il-persentagg gie stabbilit a bazi tat-taxxa li hallas fis-snin 2009 u 2010 meta tqies il- qliegh li kellu (ara FSS ta' dawn is-snin). 13 Debilita' permanenti. 14 Lump sum payment, meqjus li l-kawza giet prezentata fl-4 ta' Novembru 2011. 15 Htija kontributorja. Spejjez jinqasmu in kwantu ghal 70% a karigu tal-konvenuta u 30% a karigu tal-attur, gialadarba hemm htija kontributorja u l- ammont li kien qieghed jippretendi kien ferm iktar minn dak li llikwidat il-qorti16. 16 Ara nota li pprezenta l-attur fil-25 ta' Jannar 2012 (fol.