FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR. JOSEPH R. DEBATTISTA GRECH LL.D. ILLUM, l-Erbgħa, 15 ta' Novembru, 2017 Il-Qorti: Rat ir-Rikors Maħluf imressaq fid-19 ta' Awwissu, 2013, li bih u għar-raġunijiet hemm imfissrin, l-atturi eżekutati talbu biex din il-Qorti (i) issib ma tiswiex u mingħajr ebda effett fil-liġi kambjala għall-import ta' tliet mitt elf euro (€ 300,000) minnhom aċċettata favur l-imħarrek; (ii) tannulla u tħassar it-titolu eżekuttiv miksub mill-imħarrek kontrihom bis-saħħa tal-imsemmija kambjala; u (iii) issib li ma jiswewx fil-liġi l-atti ta' Subbasta numru 69 tas-sena 2012 imnedija mill-imħarrek fl-ismijiet "Anthony Debrincat vs Pierre u Helen De Flavia" b'eżekuzzjoni tat-titolu eżekuttiv miksub bis-saħħa tal-imsemmija kambjala. Talbu wkoll l-ispejjeż u żammew sħiħ kull jedd tagħhom għal azzjonijiet oħra kontra l-imħarrek; 15 ta' Novembru, 2017 Rat id-degriet tagħha tal-5 ta' Settembru, 2013, li bih ordnat in-notifika tal-atti lill-imħarrek u tat direttivi lill-atturi dwar it-tressiq tal-provi min-naħa tagħhom; Rat it-Tweġiba Maħlufa mressqa mill-imħarrek eżekutant fit-18 ta' Settembru, 2013, li biha laqa' għall-azzjoni attriċi billi, b'mod preliminari, qal li l-azzjoni waqgħet bil-preskrizzjoni maħsuba fl-artikolu 1222(1) tal-Kodiċi Ċivili dwar azzjonijiet rexxissorji msejsa fuq il-qerq tal-kontroparti, u li l-azzjoni mibdija mill-atturi ma kinitx tiswa għaliex ma saritx kif mitlub fl-artikolu 253(e) tal- Kodiċi tal-Organiżżazzjoni u Proċedura Ċivili. Fil-mertu, laqa' billi ċaħad li l- kambjala taħbi xi ammonti li mhumiex dejn mistqarr mill-atturi jew xi imgħaxijiet ogħla minn dawk li tippermetti l-liġi. Seħaq li kellu jdur għall- proċeduri tal-bejgħ ta' ġid l-atturi b'irkant taħt l-awtorita' tal-Qorti għaliex b'dan il-mod biss seta' jittama li jitħallas dak imsemmi fil-kambjala, ladarba l- atturi kienu midjunin ma' ħafna persuni oħrajn. Ċaħad ukoll li meta ħa l- pussess tal-kambjala din kienet "in bjank" jew li xi tagħrif fiha ma kienx imniżżel sa minn qabel ma ngħatatlu; Rat id-degriet tagħha tal-5 ta' Diċembru, 20131, li bih ħatret lill-Avukat Maria Dolores Brancaleone bħala Assistent Ġudizzjarju biex tiġbor il-provi tal-partijiet; ix-xhieda mressqa mill-partijiet quddiem Rat Ġudizzjarju, magħduda l-provi dokumentali mressqin minnhom; l-imsemmija Assistent Rat id-degriet tagħha tat-22 ta' Lulju, 20152, li bih ħatret lil Dottor Anthony Grima Pulo Mac Kay bħala espert tal-kitba biex jirrelata dwar il-firem fuq il-kambjala mertu tal-kawża u l-kalligrafija tal-partijiet u ta' ħu l-imħarrek, liema ħatra tħassret b'degriet tal-5 ta' Lulju, 2016, fuq talba tal-partijiet; Rat il-verbali tas-smigħ bejn il-5 ta' Mejju, 2016 u t-2 ta' Frar, 2017, li fihom il- partijiet kienu qegħdin jippruvaw jilħqu arranġament barra l-Qorti; Semgħet id-dikjarazzjoni magħmula mill-avukati tal-partijiet waqt is-smigħ tat- 2 ta' Frar, 20173, li biha għarrfu lill-Qorti li l-partijiet ma kinux waslu f'arranġament bonarju bejniethom u kienu joqogħdu fuq il-provi li joħorġu mill- atti tal-kawża u li l-Qorti setgħet tħalli l-kawża għas-sentenza bla ħtieġa li ssir trattazzjoni tal-għeluq; Rat l-atti kollha tal-kawża u kif ukoll dawk tal-Ittra Uffiċjali (3723/11) li rrendiet eżekuttiva l-kambjala mertu tal-każ u wkoll l-Att tas-Subbasta (Immobbli) 69 tal-2012; 1 Paġ. 34 tal-proċess 2 Paġ. 166 tal-proċess 3 Paġ. 175 tal-proċess 15 ta' Novembru, 2017 Rat id-degriet tagħha tat-2 ta' Frar, 2017, li bih ħalliet il-kawża għas-sentenza; Ikkunsidrat: Illi din hija azzjoni biex twaqqa' s-siwi ta' kambjala u biex twaqqaf l- eżekuzzjoni tagħha fi proċedura ta' subbasta. L-atturi (minn issa 'l hemm imsejħa "l-eżekutati"), bħala l-aċċettanti ta' kambjala, qegħdin jgħidu li l- kambjala ma tiswiex għaliex mhux minnu li huma qatt kellhom jagħtu lill- imħarrek (minn issa 'l hemm imsejjaħ "l-eżekutant") is-somma li tissemma fuqha u li l-eżekutant ħa f'idejh kambjala vojta iffirmata "in bjank" mill-attur eżekutat u mela l-ammont fuqha kif deherlu hu. Billi, bis-saħħa tal-imsemmija kambjala, l-eżekutant nieda proċedura ta' bejgħ ta' ġidhom b'irkant taħt l- awtorita' tal-Qorti, iridu li l-Qorti ssib li l-imsemmija kambjala ma tiswiex u li, għalhekk, jitħassar ukoll il-proċess tal-imsemmi irkant ġudizzjarju li tnieda b'eżekuzzjoni tal-kambjala, u fejn ġidhom immobbli kollu qiegħed jintalab il- bejgħ tiegħu b'irkant, meta l-eżekutant jaf sewwa li dak il-ġid jiswa fil-wisgħa aktar mill-ammont muri fuq il-wiċċ tal-kambjala; Illi għal din l-azzjoni l-eżekutant laqa' billi, b'mod preliminari, qal li l-azzjoni waqgħet bil-preskrizzjoni maħsuba fl-artikolu 1222(1) tal-Kodiċi Ċivili dwar azzjonijiet rexxissorji msejsa fuq il-qerq tal-kontroparti, u li l-azzjoni mibdija mill-eżekutati ma kinitx tiswa għaliex ma saritx kif mitlub fl-artikolu 253(e) tal- Kodiċi tal-Organiżżazzjoni u Proċedura Ċivili. Fil-mertu, laqa' billi ċaħad li l- kambjala taħbi xi ammonti li mhumiex dejn mistqarr mill-eżekutati jew xi imgħaxijiet ogħla minn dawk li tippermetti l-liġi. Seħaq li kellu jdur għall- proċeduri tal-bejgħ ta' ġid l-eżekutati b'irkant taħt l-awtorita' tal-Qorti għaliex b'dan il-mod biss seta' jittama li jitħallas dak imsemmi fil-kambjala, ladarba l- eżekutati kienu midjunin ma' ħafna persuni oħrajn. Ċaħad ukoll li meta ħa l- pussess tal-kambjala din kienet "in bjank" jew li xi tagħrif fiha ma kienx imniżżel sa minn qabel ma ngħatatlu; Illi mill-fatti rilevanti li joħorġu mill-atti jirriżulta li bis-saħħa ta' kitba privata tal-15 ta' Novembru, 20094, il-kumpannija P.E.R.G. Limited iddikjarat lilh nnifisha midjuna lejn l-eżekutant fis-somma ta' mitejn elf euro (€ 200,000) mogħtija lilha b'self "brevi manu" qabel dakinhar u li kellha tintradd lura lill- istess eżekutant bla mgħax fi żmien sitt (6) xhur minn dakinhar; 4 Dok "A", f'paġġ. 6 – 7 tal-proċess 15 ta' Novembru, 2017 Illi fit-3 ta' Marzu, 20105, inħarġet kambjala mill-eżekutati b'import ta' mitejn elf euro (€ 200,000) li kienet titħallas lill-eżekutant jew fuq ordni tiegħu mit-30 ta' April ta' dik is-sena u li għaddihielu ħuh Jeffrey6; Illi s-self magħmul lil P.E.R.G. Limited ma tħallasx lura fiż-żmien miftiehem. L-attur eżekutat talab lill-eżekutant jaċċetta li jtawwal iż-żmien tal-ħlas lura tas- somma misselfa b'sitt (6) xhur oħra. Talbu wkoll iżid mas-self diġa' magħmul is-somma ta' ħamsa u tletin elf euro (€ 35,000) oħra; Illi fit-12 ta' Lulju, 20107, l-eżekutati ħarġu kambjala (minn issa 'l hemm imsejħa "il-kambjala") oħra li kellha titħallas fit-12 ta' Settembru ta' dik l-istess sena għall-ordni tal-eżekutant biex tagħmel tajjeb għad-dejn ta' P.E.R.G. Limited (li qabel kien jisimha City Butcher Co Ltd.), li l-attriċi eżekutata hija kemm direttur tagħha u għandha wkoll ir-rappreżentanza ġudizzjarja tagħha8. L-eżekutant jgħid li din il-kambjala wkoll intbagħtet lilu ma' ħuh9. Dwar it- talba tal-eżekutat biex jissellef ħamsa u tletin elf euro (€ 35,000) oħra l- eżekutant jgħid li ma wasalx; Illi l-eżekuzzjoni tal-kambjala ntalbet b'ittra uffiċjali tat-18 ta' Novembru, 201110, maħruġa mill-eżekutant għall-finijiet tal-artikolu 256(2) tal-Kap 12. F'dik l-ittra uffiċjali, l-eżekutant talab lill-eżekutati jħallsuh is-somma ta' tliet mitt elf euro (€ 300,000) rappreżentanti l-import tal-imsemmija kambjala. Minkejja li l-eżekutati Falzon laqgħu n-notifika tal-ittra uffiċjali, ma bdew l- ebda proċedura biex jikkontestawha u lanqas ippruvaw iwaqqfu l-eżekuzzjoni tagħha; Illi fit-13 ta' Lulju tal-201211, l-eżekutant nieda proċeduri eżekuttivi biex jitlob il-bejgħ ta' ġid immobbli tal-eżekutati b'irkant taħt l-awtorita' tal-Qorti; Illi l-eżekutati fetħu din il-kawża fid-19 ta' Awwissu, 2013; Illi b'degriet ta' din il-Qorti (diversament presjeduta) tal-14 ta' Ottubru, 201512, il-proċedura tal-bejgħ b'Subbasta twaqqfet minħabba li, sadattant, il-Qorti tal- Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja kienet ħarġet Ordni ta' Iffriżar tal-Ġid tal-eżekutati fit-13 ta' Lulju, 2015; 5 Dok "AB1" f'paġ. 57A tal-proċess 6 Xhieda tal-eżekutant u tal-attur eżekutat f'paġġ. 53 – 4, 60 u 73 tal-proċess 7 Dok "B" f'paġ. 8 tal-proċess 8 Dok "Ċ", f'paġ. 9 tal-proċess 9 Xhieda tiegħu f'paġ. 67 tal-proċess 10 I.U. 3723/11 11 Subb. 15 ta' Novembru, 2017 Illi bħala konsiderazzjonijiet ta' xejra legali marbuta mal-każ li l-Qorti għandha quddiemha xieraq jingħad li l-liġi tipprovdi li kambjala jew promissory note maħruġin skond il-Kodiċi tal-Kummerċ jitqiesu bħala titoli esekuttivi, hekk kif tintbagħat lill-aċċettant ittra uffiċjali wara li tagħlaq id-data tal-ħlas tagħha u ma tkunx għadha tħallset. Il-liġi trid li l-ittra uffiċjali mibgħuta lid-debitur aċċettant tavżah, taħt piena ta' nullita', bil-jedd tiegħu li jopponi dik it-talba għall-ħlas fi żmien għoxrin jum min-notifika lilu tal-istess ittra billi jressaq rikors li biha jopponi l-esekuzzjoni ta' kambjala jew promissory note bħal dik13. Il-liġi ssemmi wkoll għal liema raġunijiet persuna intimata tista' tressaq talba ta' oppożizzjoni għall-eżekuzzjoni tal-kambjala jew il-promissory note, għal kollox jew f'biċċa minnha; Illi qabel ma l-Qorti tgħaddi biex tistħarreġ it-talbiet attriċi fid-dawl ta' dak li għadu kif ingħad, jidher xieraq li tqis l-ewwel l-eċċezzjonijiet preliminari li qajjem l-eżekutant għall-azzjoni mibdija mill-atturi eżekutati. Dawn l- jressaq eċċezzjonijiet baqa' ma rtirahomx, u sottomissjonijiet biex jiddefendihom; Illi l-ewwel eċċezzjoni preliminari mqajma mill-eżekutant hija li l-azzjoni tal- atturi waqgħet bil-preskrizzjoni tas-sentejn maħsuba fl-artikolu 1222 tal-Kodiċi Ċivili dwar azzjonijiet rexxissorji msejsa fuq il-qerq. Minbarra li l-liġi titlob li qorti tiddeċiedi dwar l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni b'kap għaliha fis-sentenza14, huwa biss f'każ li l-Qorti ssib li l-imsemmija eċċezzjoni m'hijiex tajba li mbagħad ikollha għalfejn tgħaddi biex tqis il-każ fil-mertu; Illi l-artikolu 1222 tal-Kodiċi Ċivili jgħodd għall-każijiet fejn ir-rexxissjoni ta' obbligazzjoni tintalab minħabba vjolenza, żball, egħmil doluż, stat ta' interdizzjoni jew nuqqas ta' eta' tal-parti kontraenti, u kif ukoll fil-każijiet ta' obbligazzjoni bla kawża jew imsejsa fuq kawża falza. Iż-żmien preskrittiv f'dak l-artikolu huwa ta' sentejn, li, fil-każ biss ta' vjolenza, jibda għaddej minn dakinhar li l-vjolenza fuq il-parti li titlob ir-rexxissjoni tieqaf; imma fil-każijiet l-oħrajn ta' żball, egħmil doluż jew kawża falza, minn dakinhar li jinkixef id- difett15; filwaqt li fejn l-obbligazzjoni hija mingħajr kawża, iż-żmien ta' sentejn jibda minn dakinhar tal-kuntratt16; Illi l-eżekutati jsejsu l-kawża mibdija minnhom fuq aktar minn kawża rexxissorja waħda. Dawn huma, (a) l-ineżistenza tal-kawża17; (b) l-abbuż ta' fiduċja u l-malafidi tal-eżekutant18; u (ċ) is-simulazzjoni tal-ftehim; 253(e) tal-Kap 12 14 Art. 730 tal-Kap 12 15 Art. 1223(1) tal-Kap 16 16 Art. 1223(2) tal-Kap 16 17 Ir-raba' premessa tar-Rikors Maħluf 18 Il-ħames premessa tar-Rikjors Maħluf 15 ta' Novembru, 2017 Illi l-kambjala nħarġet bid-data tat-12 ta' Lulju, 2010, u l-kawża nfetħet fid-19 ta' Awwissu, 2013. Dan ifisser li, safejn l-azzjoni attriċi tinbena fuq in-nuqqas ta' kawża, l-azzjoni waqgħet biż-żmien preskrittiv, li bil-liġi jibda jgħodd minn dakinhar tal-kuntratt: f'dan il-każ, ir-rabta kuntrattwali maħluqa bil-kambjala nħalqet dakinhar li nħarġet; Illi safejn l-azzjoni tal-eżekutati tissejjes fuq l-abbuż ta' fiduċja jew il-malafidi, iż-żmien kellu jibda għaddej minn dakinhar li l-qerq jinkixef. Ladarba l- eżekutant qajjem l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni, kien jaqa' fuqu li juri lill-Qorti, skond hu, meta kien li l-atturi eżekutati setgħu ntebħu b'dak li huma jqisu l-qerq tiegħu u għalhekk minn meta setgħet tinfetaħ il-kawża19. Minn dan kollu ma għamel xejn. Jekk imbagħad wieħed iqis meta kien li huwa ressaq it-talba ġudizzjarja konta l-eżekutati biex iħallsu l-import tal-kambjala – fit-18 ta' Novembru, 2011 – wieħed isib li, bejn it-tressiq tal-imsemmi att ġudizzjarju u l-jum meta nfetħet il-kawża s-sentejn ma kinux għaddew; Illi mbagħad, safejn l-azzjoni attriċi tissejjes fuq il-kawżali tas-simulazzjoni, il- preskrizzjoni msemmija mill-eżekutant ma tgħoddx għaliex fil-każ tas- simulazzjoni huwa meqjus li l-obbligazzjoni ma teżistix, għall-kuntrarju ta' każ fejn hemm lok ta' rexxissjoni, fejn l-obbligazzjoni tkun teżisti imma hija milquta minn nuqqas ta' element essenzjali għas-siwi tagħha20; Illi għalhekk, fid-dawl tal-konsiderazzjonijiet li saru, il-Qorti ssib li, ħlief fir- rigward tal-kawżali attriċi tan-nuqqas ta' kawża, l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni mqajma mill-eżekutant mhijiex tajba u mhix sejra tintlaqa'; Illi bit-tieni eċċezzjoni preliminari, l-eżekutant imħarrek jgħid li l-azzjoni attriċi ma tiswiex għaliex imissha saret fis-sura maħsuba fl-artikolu 253(e) tal- Kodiċi tal-Organiżżazzjoni u Proċedura Ċivili; Illi huwa minnu li l-eżekutant mexa mal-liġi u nieda l-proċedura meħtieġa biex irrenda l-kambjala eżekuttiva21. Mill-istess ittra uffiċjali, ħareġ ukoll li l- eżekutant widdeb lill-eżekutati intimati kif kellhom jimxu biex jattakkaw il- pretensjoni li huwa ressaq kontrihom f'dik il-proċedura. Ħareġ mill-provi wkoll22 li l-atturi eżekutati ma nqdewx bil-proċedura biex iżommu l- eżegwibilita' tal-kambjala fiż-żmien lilhom mogħti mil-liġi wara li laqgħu n- notifika tagħha; 2137 tal-Kap 16 20 Ara, P.A. 26.6.1958 fil-kawża fl-ismijiet Galea St John et vs Abela et (Kollez. Vol: XLIII.ii.762) u App. Ċiv. 12.3.1976 fil-kawża fl-ismijiet Lepre’ Saliba vs Riedlinger Deguara (mhix pubblikata) fost oħrajn 21 Art. 256(2) tal-Kap 12 22 Xhieda tal-attur f'paġ. 159 tal-proċess 15 ta' Novembru, 2017 Illi dan kollu jfisser li l-kambjala ġabret is-saħħa ta' titolu eżekuttiv. Din il- qagħda legali tat saħħa lill-proċeduri li l-eżekutant fetaħ biex jeżegwixxi l-istess titolu eżekuttiv. Dawk il-proċeduri kienu jikkonsistu fl-att eżekuttiv tat-talba tal-bejgħ ta' ġid tal-eżekutati taħt l-awtorita' tal-Qorti; Illi, minkejja li l-eżekutati naqsu li jinqdew bil-proċedura maħsuba fl-artikolu 253(e) tal-Kap 12, dan ma jfissirx li l-kawża tagħhom tal-lum ma tiswiex. Il- proċedura li jsemmi l-eżekutant hija maħsuba li tilħaq l-effett limitat u speċifiku li twaqqaf kambjala milli ssir titolu eżekuttiv, imma, minħabba li hija proċedura speċjali, ma tistax titwessa' għal aktar minn dak li għalih hija maħsuba. Minbarra dan, it-twaqqif tal-eżekuzzjoni ma jridx jitħallat mal-kwestjoni tas- siwi tal-kambjala jew ma' raġuni għat-tħassir tagħha, liema eżerċizzju ma jsirx taħt il-proċedura maħsuba fl-artikolu 253(e) tal-Kapitolu 12, iżda b'kawża mressqa bil-mod ordinarju għal dak il-għan. Kemm hu hekk, il-proċedura taħt l-artikolu 253(e) tal-Kapitolu 12 tqieset minn dejjem bħala rimedju provviżorju lid-debitur tal-kambjala jew promissory note, sakemm l-azzjoni għat-tħassir tal- istess kambjala jew promissory note tkun tista' titressaq u tkun mistħarrġa minn qorti23; Illi għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti tasal għall-fehma li lanqas din l-eċċezzjoni preliminari tal-imħarrek ma hija tajba u mhix ser tilqagħha; Illi l-Qorti trid tqis it-talbiet attriċi fil-mertu fid-dawl tal-premessi li l-atturi eżekutati jressqu. Fil-qofol tagħha, l-azzjoni attriċi timmira li twaqqaf l-effetti tal-kambjala – li, kif ingħad, illum għandha saħħa ta' titolu eżekuttiv – billi trid li jirriżulta li hemm raġuni jew raġunijiet li jagħmluha ma tiswiex; Illi l-linja ta' azzjoni meħuda mill-eżekutati ma hijiex ħafifa, għaliex, minbarra li huma naqsu li jipproċedu fil-waqt biex iżommuha milli ssir titolu eżekuttiv, tefgħu fuqhom il-piż li jridu jippruvaw tajjeb biżżejjed l-allegazzjonijiet serji li huma jsemmu biex jitolbu t-tħassir tagħha u tal-atti eżekuttivi li tnisslu minnha; Illi ladarba, f'dan il-każ, il-kambjala baqgħet ma ġietx ġirata, il-Qorti ma tistax lanqas twarrabha għal kollox mill-qafas li fih inħarġet u għal liema obbligazzjoni jew kontrattazzjoni tirreferi24; Illi l-kambjala nħarġet wara li kienet saret kitba li, bis-saħħa tagħha, il- kumpannija P.E.R.G. Limited kienet stqarret li hija kellha tagħti lill-eżekutant mitejn elf euro (€ 200,000). Ġara li, ftit żmien wara li saret il-kitba, l-eżekutati ħarġu kambjala favur l-eżekutant għall-ammont imsemmi, fuq talba tiegħu wara Ċiv. 3.2.2012 fil-kawża fl-ismijiet Ian Serpina vs Sovereign Caterers Ltd. et 24 P.A. TM 16.1.2003 fil-kawża fl-ismijiet John Ellis et vs Joseph Cakmak. et 15 ta' Novembru, 2017 li ngħata parir minn avukat tiegħu biex isir hekk25. Din il-kambjala kienet timmatura f'April tal-2010; Illi, billi l-imsemmija kumpannija ma waslitx biex tħallas lura dejnha fiż-żmien miftiehem, inħarġet il-kambjala mertu tal-kawża. Din il-kambjala wkoll inħarġet mill-eżekutati u kienet timmatura f'Settembru tal-2010; Illi l-atturi eżekutati jgħidu li ħarġu l-ewwel kambjala bħala garanzija għall-ħlas lura tas-somma miftehma fil-kitba. Dan ifisser li huma jistqarru li l- konsiderazzjoni tal-import tal-kambjala kien id-dejn mistqarr minn P.E.R.G. Limited fuq l-imsemmija kitba. Jgħidu wkoll li ħarġu l-ewwel kambjala f'isimhom personalment bħala garanti tal-imsemmija kumpannija, li, matul is- smigħ tal-kawża, intwera li kienet il-kumpannija li fiha l-eżekutati kellhom interessi, u kienu wkoll għamlu żmien bħala uffiċjali tagħha. Matul is-smigħ tal-kawża xehdu wkoll li kienet kumpannija tagħhom26; Illi l-kwestjoni tirrigwarda t-tieni kambjala. Kif ingħad, din ukoll inħarġet mill- atturi eżekutati favur l-eżekutant. Hija din il-kambjala li l-eżekutant irrenda eżekuttiva u li, bis-saħħa tagħha, nieda l-atti tas-subbasta li issa l-eżekutati jridu jħassru; Illi l-atturi jgħidu li huma qatt ma taw lill-eżekutant il-kambjala għall-import ta' tliet mitt elf euro. Iżidu jgħidu li ma kellhomx għalfejn jgħaddulu kambjala b'dak l-ammont minħabba li l-eżekutant qatt ma silef lilhom jew lil P.E.R.G. Limited dak l-ammont. Fir-rikors promotur, huma jgħidu li l-kambjala waslet f'idejn l-eżekutant b'qerq u b'abbuż tal-bona fidi tagħhom billi approprja bla mistħoqq mill-kambjala iffirmata "in bjank" meta ma kienx għadu tniżżel l- ammont tal-import tagħha fuqha meta l-eżekutati iffirmawha. Iżidu jgħidu wkoll li l-ammont tal-kambjala hu milqut b'użura billi jgħodd fih imgħax ogħla mill-ogħla mgħax li tippermetti l-liġi. Dawn huma t-tliet raġunijiet li l-atturi jġibu 'l quddiem biex jitolbu t-tħassir tal-kambjala; Illi matul is-smigħ tal-kawża, l-atturi qalu li bħala fatt l-eżekutant silef lil P.E.R.G. Limited mija u ħamsin elf euro (€ 150,000) u mhux mitejn elf euro (€ 200,000). L-eżekutant jisħaq li ħuh Jeffrey kien qallu jsib mitejn elf euro (€ 200,000) biex jislifhom lill-attur u hekk għamel u daqshekk silef. Jgħid ukoll li s-somma ngħatat fi flus kontanti fid-dar tal-atturi. L-atturi eżekutati jgħidu li l- kitba li saret issemmi s-somma ta' mitejn elf euro (€ 200,000) għaliex dik is- somma kienet tgħodd fiha imgħax fuq is-somma ta' mija u ħamsin elf euro (€ 150,000) li bħala fatt isselfu; 25 Xhieda tal-attur f'paġ. 72 tal-proċess 26 Xhieda tal-attur u tal-attriċi f'paġġ. 70 u 84 tal-proċess 15 ta' Novembru, 2017 Illi l-Qorti tqis li l-kitba saret mill-attur innifsu bħala nutar pubbliku u ma għandhiex għaliex taħseb li xiħadd ġegħelu jikteb dak li ma riedx. Minbarra dan, il-qagħda tieħu xejra partikolari minħabba li huwa nnifsu kellu interessi fil- kumpannija debitriċi. Għalkemm tagħraf il-qagħda finanzjarja mwiegħra li l- eżekutati kienu jinsabu fiha dak iż-żmien, il-Qorti ma tistax taċċetta li l- eżekutati jressqu xhieda kontra dak mitkub meta ma rriżultax li l-kitba saret taħt xi theddida jew rikatt. Minbarra dan, jistona l-fatt li, kontra x-xhieda tal-atturi, il-kitba mfassla mill-attur eżekutat innifsu tgħid li fuq is-somma misselfa (li kellha tintradd lura fi żmien sitt xhur) ma kellux jgħaddi mgħax; Illi mbagħad, l-ewwel kambjala nħarġet ġimgħat wara l-kitba u l-import tagħha jaqbel mas-somma msemmija bħala d-dejn mistqarr mill-kumpannija debitriċi fil-kitba li saret tmien (8) xhur qabel. Hawn ukoll, ma ntweriex li l-kambjala nħarġet kontra r-rieda tal-eżekutati (li lanqas ma kienu huma d-debituri tal- eżekutant): għall-kuntrarju, l-attur xehed li, meta l-eżekutant talbu jiggarantixxi d-dejn b'kambjala, l-eżekutati ma sabu l-ebda diffikulta' li jagħmlu dan27 u bagħtuha lill-eżekutant ma' ħuh. Ma ntwera li kien hemm xejn x'iżomm lill- eżekutati milli jirrifjutaw li joħorġu dik il-kambjala li kieku tassew kellhom xi pressjoni li ġegħelithom jagħmlu dan kontra r-rieda tagħhom. Wara kollox, is- self lil P.E.R.G. Limited kien diġa' sar u, jekk stess, il-pressjoni kienet fuq l- eżekutant biex jiġbor lura s-somma misselfa li kieku l-kumpannija debitriċi kellha tonqos li tasal biex tħallasha lura; Illi meta d-dejn ta' P.E.R.G. Limited baqa' ma tħallasx saż-żmien miftiehem fil- kitba, l-attur eżekutat talab li ż-żmien tal-ħlas lura jitwal minn sitt (6) xhur għal sena, u li l-eżekutant jgħaddi s-somma oħra ta' ħamsa u tletin elf euro (€ 35,000) b'self mas-somma li P.E.R.G. Limited kienet diġa' ssellfet mingħandu. Hawnhekk bdiet is-sensiela ta' ġrajjiet li wasslet għall-ħruġ tal-kambjala mertu tal-każ, jiġifieri l-kambjala tal-import tat-tliet mitt elf euro (€ 300,000); Illi l-atturi eżekutati jtennu li din il-kambjala nħarġet b'qerq u b'abbuż ta' fiduċja min-naħa tal-imħarrek eżekutant. L-atturi ma fissrux fiex kien jikkonsisti tali qerq. Irid jingħad li l-eżekutati saru jafu bl-eżekutant bis-saħħa ta' ħuh Jeffrey Debrincat, li mal-atturi kien daħal f'negozju ta' xiri ta' immobbli barra minn Malta u liema negozju kien sfaxxa b'telf finanzjarju qawwi għall- atturi eżekutati. Kemm hu hekk, l-atturi jgħidu li Jeffrey Debrincat lagħabhom u qarraq bihom hu sakemm ġabhom ta' fuqhom senduqhom u faqqarhom. Jgħidu li n-nefqa kollha li daħħalhom fiha kienet taqbeż is-sitt mitt elf euro (€ 600,000)28. Imma minn dawn il-provi kollha l-Qorti ssib li jekk kien tabilħaqq li kien hemm min qarraq bl-atturi eżekutati kien Jeffrey Debrincat u mhux l- eżekutant; 27 Xhieda tal-attur f'paġ. 73 tal-proċess 28 Xhieda tal-attriċi f'paġ. 93 tal-proċess 15 ta' Novembru, 2017 Illi l-attur jgħid li, meta kien talab lill-eżekutant jaċċetta li jtawwal iż-żmien tal- ħlas lura tas-somma mislufa lil P.E.R.G. Limited, kien talbu jgħaddilu self ieħor ta' ħamsa u tletin elf euro (€ 35,000) li kellhom jitħallsu flimkien mas-somma oriġinali miftehma fil-kitba u li kien lest li joħroġlu kambjala oħra. L-eżekutant ma wasalx biex ġablu dik is-somma żejda, imma l-atturi ħarġu l-kambjala mertu tal-każ xorta waħda u bagħtuha, iffirmata u aċċettata minnhom, lill-eżekutant permezz ta' ħuh29; Illi l-Qorti qieset sewwa dawn iċ-ċirkostanzi u b'mod partikolari x-xhieda tal- atturi eżekutati nfushom. Fil-bidu tal-kawża, l-atturi jgħidu li l-kambjala kienet iffirmata minnhom "in bjank". Matul is-smigħ tal-kawża, huma bdew jgħidu li ma jafux biha u li ma jistax ikun li kienu se joħorġu kambjala tal-import ta' tliet mitt elf euro ladarba qatt ma ssellfu somma bħal dik mill-eżekutant. Min-naħa l-oħra, l-attur eżekutat xehed minn rajh li l-kambjala kien bagħatha hu nnifsu lill-eżekutant permezz ta' ħu l-istess eżekutant30, imma kien tabilħaqq kitibha u mliha qabel ma għaddiha lil ħu l-eżekutant biex jagħtihielu31; Illi l-Qorti ssib li din ix-xhieda tal-atturi hija x'aktarx kontradittorja. Hija xhieda li ma tħallix lill-Qorti tara liema verżjoni hija l-aktar waħda li jmissha titwemmen, għaliex mogħtija mill-istess atturi fi żminijiet differenti matul is- smigħ tal-kawża bħallikieku kienet xhieda li tirreferi għal kambjalijiet differenti u mhux l-istess waħda. Fuq kollox, hija xhieda li turi mġiba aktar minn traskurata ta' kif wieħed jagħżel li jimxi fir-rabtiet u obbligazzjonijiet tiegħu mal-oħrajn. Dan jieħu xeħta iżjed serja meta wieħed iżomm quddiem għajnejh il-professjoni tal-attur u l-għarfien li tabilfors kellu dwar il-konsegwenzi u l- effetti ta' dak li hu u martu kienu qegħdin jagħmlu; Illi l-Qorti kienet ukoll ħatret espert tal-kitba biex jistħarreġ ix-xilja tal-eżekutati li l-kambjala ma ħarġitx minn idejhom. L-istess atturi eżekutati naqsu li jinqdew minn dik il-ħatra biex jippruvaw ix-xilja tagħhom, u saħansitra talbu li l-Qorti tħassar dik il-ħatra. Din hija ċirkostanza li ddgħajjef il-każ tal-eżekutati, għaliex iċċaħħadhom minn possibilita' ta' prova empirika u fattwali li ssejjes waħda mill-kawżali ewlenin tal-każ kollu tagħhom. Kienet tkun – jekk tabilħaqq kien il-każ – prova qawwija dwar jekk il-kambjala kinitx milquta minn nuqqas serju u gravi li jġibha ma tiswiex; Illi fid-dawl ta' dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Qorti ssib li l-atturi eżekutati naqsu li jwettqu l-piż probatorju meħtieġ mistenni minnhom u li jikkonvinċuha ssib favur it-teżi tagħhom. Min-naħa l-oħra, eżami formali ta' dak li jinsab fil- 29 Xhieda tal-attur f'paġġ. 73 – 5 tal-proċess 30 Xhieda tiegħu f'paġ. 73 tal-proċess 31 Xhieda tiegħu f'paġ. 160 tal-proċess 15 ta' Novembru, 2017 kambjala juri li hija tħares il-formalitajiet mitluba mil-liġi32. Għalhekk, l-ewwel talba mhijiex sejra tintlaqa'; Illi fuq is-siwi tal-ewwel talba attriċi jiddependu t-talbiet attriċi l-oħrajn. Ladarba l-Qorti waslet għall-fehma li l-ewwel talba attriċi ma jistħoqqilhiex tintlaqa', lanqas jistgħu jintlaqgħu t-talbiet attriċi l-oħrajn; Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qegħda tiddeċiedi billi: Tiċħad l-ewwel u t-tieni eċċezzjonijiet preliminari bħala mhux mistħoqqa fil- fatt u fid-dritt, u ssib li l-azzjoni attriċi ma waqgħetx bil-preskrizzjoni u lanqas hija milquta minn irritwalita'; Tiċħad l-ewwel talba tar-rikorrenti eżekutati miżżewġin De Flavia billi ma seħħilhomx juru li l-kambjala mertu tal-każ hija tabilħaqq nulla u bla effett; Tiċħad it-talbiet attriċi l-oħrajn billi dawn huma konsegwenzjali għall-ewwel talba u joħorġu minnha; u Tordna wkoll li l-istess atturi eżekutati jħallsu l-ispejjeż tal-kawża. Moqrija Kiss Guillaumier. Joseph R. Ventrone LL.D., Ir-Rabat (Malta) 15 ta' Novembru, 2017 Geraldine Formosa Ventura Deputat Reġistratur 15 ta' Novembru, 2017 123 u 129(2) tal-Kap 13 15 ta' Novembru, 2017