QORTI TAL-MAĠISTRATI (GĦAWDEX) ĠURISDIZZJONI SUPERURI SEZZJONI ĠENERALI MAĠISTRAT DOTTOR SIMONE GRECH B.A. LL.D. MAG. Illum il-Ħamis, 15 ta' Lulju 2021 Il-Qorti, Rat ir-rikors ġuramentat ta' Michael Borg Ferranti ppreżentat fis-26 ta' Settembru 2014 u li jaqra s-segwenti: 1. Illi l-attur huwa in parti proprjetarju u in parti possessur ta' raba' msejjaħ bħala tal-Pergola limiti tax-Xagħra Għawdex, liema raba hu kollu ppossedut u jinħadem mill-esponenti. Illi riċentament u fi żmien anqas minn xaharejn il-konvenut fetaħ il-ħajt tat-triq u nieżel l- art tal-esponenti u beda jibni rampa bil-kantun sabiex l-ilma jkun jista' jinżel u jgħaddi għal ġo raba' ieħor tiegħu. 3. illi f'dawn ix-xogħolijiet il-konvenut okkupa parti sostanzjali minn raba' li qabel kien jiġi utilizzat mill-istess attur. L-aġir tal-konvenut li qabad u daħal bla jedd f'raba propjeta' jew fil-pussess ta' ħaddieħor u beda jikkostruwixxi rampa, jikostitwixxi spoll vjolenti u klandestin għad-dannu tal-attur. Illi mitlub jisporga dan l-ispoll, il-konvenut baqa' indadempjenti. Paġna 1 minn 16 Illi sabiex is-sitwazzjoni ma tkomplix tiggrava ruħha u dan l-ispoll ma jkomplix jiġi aggravat l-attur kien ħtieġlu jipproċedi permezz ta' Mandat ta' Inibizzjoni fl-ismijiet Michael Borg Ferranti vs Grazio Debono Grech numru tnejn u erbgħin sbarra elfejn u erbatax (42/2014) fejn talab illi l-konvenut ma jkomplix jibni din ir-rampa. Il-Mandat ġie akkolt permezz ta' digriet tal-11 ta' Settembru 2014. Illi l-attur irid illi dan l-ispoll imwettaq fil-konfront tiegħu jiġi debitament sporgat, darba għal dejjem. Illi din il-kawża qed issir u qed tiġi konfermata bil-ġurament minn Michael Borg Ferranti li għandu konoxxenxa vera u propja tal-fatti in kawża. Jgħid għalhekk il-konvenut għaliex din l-Onorabbli Qorti ma għandhiex: 1. Tiddikjara illi l-konvenut ikkommetta spoll vjolenti u klandestin meta beda jibni r-rampa msemmija f'art ipposseduta mill-attur, u laħaq bena parti minnha. Tordna lill-konvenut jisporga l-ispoll minnu kommess billi jneħħi x-xogħolijiet kollha li hwa għamel fla-rt ipposseduta mill-attur b'mod illi jerġa jipprestinha għall-istat kif kienet qabel inkluż illi jneħħi kull aċċess li huwa għamel mit-triq għal proprjeta' fil-pussess tal-attur. Tipprefiġġi terminu qasir u perentorju sabiex fih għandhom isiru dawn ix-xogħolijiet. Fin-nuqqas li jsiru dawn ix-xogħolijiet mill-konvenut, tawtorizza lill-attur jagħmel ix- xogħolijiet huwa stess a spejjeż tal-istess konvenut. Bl-ispejjeż kollha inklużi dawk tal-Mandat ta' Inibizzjoni numru tnejn u erbgħin sbarra elfejn u erbatax (42/2014), inkluża wkoll taxxa fuq il-valur miżjud u bl-inġunzjoni tal-konvenut minn issa għas-subizzjoni. B'riserva għal kull azzjoni oħra spettanti lill-attur. Rat ir-risposta ġuramentata ta' Gauci Grazio ppreżentata fit-22 ta' Ottubru 2014 fejn ġie eċċepit: 1. Illi t-talbiet attriċi huma totalment infondati fid-dritt u fil-fatt u dan għar-raġuni li jonqsu l- elementi ta' possedisse u spoliatum fuisse neċessarji għall-eżerċizzju b'suċċess ta' kawża ta' spoll. Għaldaqstant it-talbiet attriċi għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż kollha kontra l-attur. Dan qed jingħad għaliex id-dritt ta' passaġġ għar-raba li jinsab fil-pussess tal-esponenti kien minn dejjem, u kien jiġi eżerċitat minn fuq ir-raba li tagħha l-attur qiegħed jiddikjara li huwa in parti pussessur u in parti proprjetarju. Għaldaqstant jekk, u in kwantu, l-attur Paġna 2 minn 16 qiegħed jilmenta mill-fatt li l-esponenti jgħaddi minn fuq din ir-raba sabiex jeżerċita dan il- pussess, ċertament illi ma jeżisti l-ebda disturb ta' pussess da parti tal-esponenti. Illi għal dak li jirrigwarda l-bini tar-rampa vera u propja, din ir-rampa qieghda ssir fil-parti li minnha l-esponenti jaċċedi għar-raba tiegħu, u għaldaqstant lanqas ma jista' jingħad li r- raba li fuqha qiegħda tiġi kostruwita din ir-rampa kienet fil-pussess tal-attur, u ċertament illi kwalsiasi pussess li seta' kellu l-attur fuq din ir-raba partikolari kien minn dejjem suġġett għad-dritt ta' mogħdija favur l-esponenti. Illi l-bil-bini tar-rapma l-esponenti kien qiegħed biss jiffaċilita l-aċċess li huwa jgadi u għaldaqstant dawn ix-xogħolijiet jinkwadraw ruħhom f'dak konsentit lilu bis-saħħa ta' liġi espressa, u ċioe l-artikolu 471 tal-Kodiċi Ċivili. Konsegwentement huwa mankanti kwalsiasi element ta' spoll f'dak li wettaq l-esponenti. Salvi risposti ulterjuri fid-dritt u fil-fatt. Rat li din il-kawża ġiet assenjata lil din il-Qorti hekk kif ippreseduta; Rat l-atti kollha tal-kawża; Rat in-nota ta' sottomissjonijiet ippreżentata mir-rikorrenti fil-11 ta' Marzu 2021. Rat in-nota ta' sottomissjonijiet ipprezentata mill-intimatfis-27 ta' Mejju 2021. Rat li din il-kawża ġiet differita għas-sentenza; Ikkunsidrat Xhieda prodotta Illi in suċċint is-segwenti xhieda ġew imressqa quddiem din il-Qorti: L-attur xehed permezz tal-prova tal-affidavit. Qal illi huwa jaħdem diversi biċċiet raba' magħrufa bħala tal-'Pergola' fil-limiti tax-Xagħra, Għawdex. Spjega illi r-raba' mertu tal-kawża tnisslet b'wirt li għadu ma nqasamx. Din ir-raba' ilha tinħadem mill-attur għal aktar minn għoxrin sena. Ir-raba' tal-konvenut tinsab aktar il-ġewwa minn dik tal-attur u hija aċċessibbli minn entratura li hemm f'nofs ir-raba' li tinħadem mill-attur. F'din il-parti tar-raba' li tinħadem mill-attur hemm tlett tarġiet li l-konvenut irid jinżel minnhom sabiex jirfes fir-raba' fil-pussess tal-attur u jibqa' miexi l-ġewwa sakemm jaċċedi għar-raba' tiegħu. Paġna 3 minn 16 Kompla jgħid illi għal ħabta tal-aħħar ta' Mejju tas-sena 2013 ċertu Julian Sultana qabad u bena ħajt matul l-għelieqi b'tali mod illi mblokka l-entratura tal-attur u tal- konvenut għar-raba' maħdum minnhom rispettivament. L-attur spiċċa jaċċedi għar-raba' maħdum minnu billi jaqbeż iċ-ċint illi nbena, liema ċint mir-ritratti esebiti jidher illi nbena eżatt mat-tlett tarġiet li minnhom il-konvenut kien jgħaddi għar-raba' tiegħu. F'Awwissu tas-sena 2014 l-attur intebaħ illi l-konvenut kien għamel fetħa fil-ħajt b'mod illi niffed l-art li tinsab fuq in-naħa tat-tramuntana tal-art maħduma mill- attur, art din proprjeta' ta' Frenċ Real Estate Co. Ltd., mat-triq. Minn dan il-punt imbagħad il-konvenut fetaħ ħajt illi jagħti għar-raba' li tinħadem mill-attur u beda jifforma rampa twila. L-attur ikkalkula illi fl-aktar punt wiesa' tagħha din ir-rampa tlaħħaq anki s-sitt piedi wisa'. Żied jispjega illi l-konvenut niżel fir-raba' tal-attur u hemm beda jibni rampa bil-kantun. Din ir-rampa fiha tul ta' bejn wieħed u ieħor ħmistax u għoxrin pied. L-attur spjega illi dik il-parti fejn il-konvenut bena r-rampa dejjem kienet tinħadem mill-attur u l-konvenut qatt ma kellu xi jedd ta' passaġġ fuq dik il-parti tar-raba'. Spjega illi l-passaġġ favur il-konvenut kien jinsab aktar 'il fuq, eżatt quddiem il-bieb b'żewġ tarġiet li minnu kien jidħol il-konvenut imbagħad jaqsam għad-dritt biex jasal għar-raba' maħdum minnu. In kontro-eżami ikkonferma illi Julian Sultana minn dejjem oppona l-fatt illi l- bdiewa jgħaddu minn fuq il-proprjeta' tiegħu għar-raba' tagħhom. Spjega illi qabel ma Julian Sultana għalaq il-passaġġi għall-għelieqi, il-konvenut kien jaċċedi għar- raba' tiegħu minn fetħa fil-ħajt li warajha hemm tlett tarġiet. Dan il-passaġġ ingħalaq u għalhekk il-konvenut ma baqgħalux aċċess minn dawk it-tlett tarġiet. Qatt ma kien hemm passaġġ minn fejn il-ħarruba u meta ngħalqu l-passaġġi minn Sultana, kemm l-attur u kif ukoll il-konvenut bdew jaċċedu għar-raba' fil-pussess rispettiv tagħhom billi jaqbżu minn fuq il-ħajt li kien inbena. Spjega illi l-fetħa biswit il-ħarruba ġiet iffurmata fil-31 ta' Lulju 2014. Jgħid illi l-ħajt tas-sejjieħ inbena qabel ma ġie ffurmat il-passaġġ taħt il-ħarruba. L-attur ċaħad illi huwa kien ġie avżat dwar laqa' li saret bejn il-bdiewa u s-sidien. L-attur kompla jixhed illi b'ittra uffiċjali numru 282/2013 tal-5 ta' Ġunju 2013 huwa interpella lil Julian Vella Grech sabiex jiftah l-aċċess li l-attur kellu għar-raba' u li kien ġie mblukkat minn Sultana. Jgħid illi huwa qatt ma rċieva l-ittra uffiċjali numru 292/2013 tat-12 ta' Ġunju 2013 li kien bgħatlu Julian Vella Grech. Mir-riferta jidher illi din l-ittra qatt ma ġiet notifikata lill-attur. Paġna 4 minn 16 Xehed illi l-konvenut ma vżahx li kien ser jifforma rampa. Minnufih malli ntebaħ bix-xogħolijiet l-attur tkellem mal-konvenut li dak il-ħin għarrfu li kien ser jibda juża dak il-passaġġ u l-attur mexa billi ħa passi fil-konfront tal-konvenut. In ri-eżami xehed illi wara li l-passaġġ li kien juża l-konvenut ingħalaq minn Julian Vella Grech, dan il-passaġġ reġa nfetaħ u dam miftuħ bejn ġimgħa u ħmistax. Saver Grech xehed permezz ta' affidavit fejn jgħid illi fuq inkarigu ta' Manwel Spiteri, iz-ziju tal-attur, huwa kien jaċċedi għar-raba' li tinħadem mill-attur sabiex iħott xi żerriegħa f'din ir-raba' Jgħid illi r-raba' maħduma mill-attur kienet aċċessibbli minn fetħa fil-ħajt tas-sejjiegħ illi jifred ir-raba' mit-triq. Din kienet l- uniku entratura għar-raba' fil-pussess tal-attur u din l-entratura kienet tinsab madwar mija u hamsin pied 'il fuq minn fejn hemm l-entratura llum. Il-fetħa fil- ħajt kienet tal-kejl ta' madwar ħmistax-il pied u kienet tinsab lejn nofs ir-raba' fil- pussess tal-attur. Il-post fejn kienet tinsab din il-fetħa jinsab immarkat bl-ittra 'O' fuq ir-ritratt immarkata bl-ittra 'L' a fol. Żied jispjega illi fil-fatt, dak iż-żmien u cioe bejn ħamsa u tletin u erbgħin sena ilu meta kien jieħu ż-żerriegħa lil Manwel Beck, hu kien jaċċedi għar-raba' minn din il-fetħa. Għalkemm hemm diżlivell billi r-raba' tinsab madwar tnejn jew tlett piedi 'l isfel mit-triq, huwa kien jaċċedi bil-vettura tiegħu billi jgħaddi minn fuq il-ħajt li dak iż-żmien kien imwaqqa. Joseph Vella Grech li ukoll xehed permezz ta' affidavit, spejga illi hu kien jiġi nkarigat minn Manwel Beck sabiex jidres iż-żerriegħa tal-qamħ. Spjega illi kien jaċċedi għar-raba' li tinħadem mill-attur minn fetħa li hemm fil-ħajt li jifred it-triq mir- raba'. Entraturi oħra ma kienx hemm. Din l-entratura kienet tinsab madwar mija u hamsin pied 'l isfel minn fejn illum hemm tabella li tgħid 'Pergola Gardens'. Bejn din it-tabella u l-entratura ma kienx hemm aperturi oħra. Spjega illi fin-naħa tar-raba fejn hemm il-ħarruba ir-raba' tinsab aktar 'l isfel mil- livell tat-triq waqt illi fuq in-naħa ta' ġewwa r-raba tiġi in ċim mal-livell tat-triq. In kontro-eżami xehed illi hu ilu snin twal ma jmur fl-inħawi. Jaf illi tpoġġiet it- tabella sempliċement għax hekk ingħad lilu. Spjega illi meta jgħid illi l-entratura tinsab mija u ħamsin pied 'il fuq hu ried ifisser li dan il-kejl jgħodd mix-xifer tat- triq. Emanuel Migneco xehed fis-7 ta' Jannar 2016 fejn qal illi huwa kien jibni l-ħitan tas- sejjieħ. Spjega illi madwar sena u nofs qabel kien ġie nkarigat minn Ta' Frenċ Real Estate Limited sabiex jibni l-ħajt tas-sejjiegħ. Fuq ir-ritratt immarkat bl-ittra 'L' a 15, Migneco indika l-parti kollha li matulha huwa bena l-ħajt sħiħ tas-sejjiegħ Paġna 5 minn 16 skont l-istruzzjonijiet mogħtija lilu minn Ta' Frenċ Real Estate Limited. Spjega illi l-fetħa li llum tidher fil-ħajt ma ġietx iffurmata minnu. Lanqas ma kien hu illi fforma dik il-parti li tidher mibnija bil-kantun fuq ir-ritratt immarkata bl-ittra 'H' a fol. L-għalqa li tinsab wara l-ħajt tas-sejjiegħ li bena Migneco tinsab madwar ħames filati 'l isfel mil-livell tat-triq. Galea xehed illi ma rriżultax li min-naħa fejn ħadem hu fuq il-ħajt tas-sejjiegħ kien hemm xi aċċess għar-raba'. In kontro-eżami xehed illi meta mar fuq il-post ra li kien hemm il-ħajt imwaqqa' u bnieħ skont l-istruzzjonijiet, mogħtija lilu minn ta' Ta' Frenċ Real Estate Limited. Jgħid illi ma jafx jekk f'dik il-parti kien hemm xi fetħa u lanqas ma ndaga jekk kelliex tiġi ffurmata fetħa. Żied jgħid illi aktar qabel fiż-żmien, fuq struzzjonijiet ta' ċertu Ġillu, Migneco kien bena ħajt tas-sejjiegħ sħiħ u b'hekk ingħalaq kull passaġġ għar-raba' li hemm wara dan iċ-ċint. Fuq ir-ritratt immarkat bl-ittra 'L' a fol. 15 Migneco immarka bl-ittra 'X' il-parti fejn kien hemm l-access għar-raba' qabel inbena l-ħajt tas-sejjiegħ fuq struzzjonijiet ta' Ġillu. Żied jgħid illi l-entraturi kollha li kien hemm dlonk il-parti fejn inbena l-ħajt ingħalqu kollha għaliex Ġillu kien qiegħed jgħid illi dik illi t-triq kienet privata. Emanuel Migneco xehed ukoll permezz ta' affidavit fejn spjega illi għall-ħabta ta' April jew Mejju 2013 kien mar fl-inħawi tal-'Pergola' sabiex jibni ħajt fuq struzzjonijiet ta' Ta' Frenċ Real Estate Limited. Sabiex jittella' dan il-ħajt il- ħaddiema kienu jgħaddu minn passaġġ li kien hemm taħt ħarruba. Meta tlesta dan ix-xogħol, fuq struzzjonijiet ta' Julian Vella Grech il-ħajt ġie mgħolli u msewwi f'partijiet fejn kien imwaqqa'. Permezz ta' affidavit il-konvenut Grazio Debono Grech xehed illi huwa għandu xi biċċiet raba' magħrufa bħala tal-'Pergola' fil-limiti tax-Xagħra, Għawdex liema raba’ minn dejjem kienet aċċessibbli minn fuq ir-raba’ tal-attur. Spjega illi sabiex jidħol fir- raba’ tiegħu huwa kien jgħaddi minn fuq triq privata. It-triq u r-raba’ adjaċenti huma mifruda minn ħajt li riċentement ġie mgħolli fuq struzzjonijiet ta’ Julian Vella Grech li wkoll avviċina lill-konvenut u talbu sabiex ma jibqax aktar jaċċedi għar- raba’ mit-triq. Il-konvenut spjega illi dan kollu seħħ wara illi Ta’ Frenċ Real Estate Limited kienu diġa imblokkaw il-passaġġ li kien jagħti għar-raba’. Meta ġara dan kienet issejjħet laqa’ bejn is-sidien u l-bdiewa fejn intlaħaq qbil illi l-passaġġ għar- raba’ jiġi jisbokka fit-triq pubblika. L-attur ma kienx preżenti għal din il-laqa’. Spjega illi sakemm beda jgħaddi mit-triq privata, hu dejjem uża’ dan l-aċċess, u cioe dak minn ħdejn il-ħarruba, sabiex jidħol għar-raba’ li jaħdem. Kompla jgħid illi dan il-passaġġ jibda minn fuq raba li tappartjeni lil Lino Mula Cortis u Ino Atkin, illum mejjet, jew kumpannija tiegħu, jgħaddi minn fuq ir-raba’ fil-pussess tal-attur Paġna 6 minn 16 u jkompli għar-raba' tal-konvenut. Spjega illi dan id-dritt ta' passaġġ qiegħed anki favur l-eredi tal-familja Taylor-East. Il-konvenut xehed illi r-rampa bdiet tinbena fil-parti fejn hemm il-passaġġ favur il-konvenut. Dan sar għaliex jirriżulta diżlivell qawwi u l-konvenut ra li jsib mezz kif jiffaċilita' l-aċċess għar-raba' tiegħu minn fuq dan il-passaġġ. Żied jgħid illi dan huwa l-uniku aċċess illi għandu għar-raba' tiegħu li hija interkjuża. Spjega illi r-rampa fiha madwar metru wisa' u tnejn jew tlett metri tul. Il-parti fejn saret ir-rampa, għalkemm fir-raba' li tinħadem mill-attur, hija raba' illi ma tistax tinħadem stante illi f'din il-parti hemm passaġġ li anke l-attur għandu dritt jgħaddi minnu sabiex jidħol fir-raba' tiegħu. Għal din ir-rampa kien ser jagħmel tajjeb il- konvenut mingħajr ma jippretendi ebda ħlas jew kumpens għall-ispejjeż. In kontro-eżami xehed illi sabiex jgħaddi għar-raba' fil-pussess tiegħu m'għandux triq oħra ħlief illi jgħaddi minn fuq ir-raba' fil-pussess tal-attur. Spjega illi qabel ma' nbena l-ħajt huwa kien jgħaddi minn entratura oħra, dik fejn mir-ritratti jidher li wara l-entratura kien hemm tlett tarġiet. Jgħid illi Julian Vella Grech kien għalaq l- entraturi kollha tal-bdiewa kollha fiż-żona. Meta s-sidien u l-bdiewa intebħu x'kien ġara, Ta' Frenċ Real Estate Limited qabbdu lil Emanuel Migneco u lil ħuħ Kurun Migneco sabiex jiftħu dik il-parti fejn hemm il-ħarruba. Din il-parti tar-raba' tiġi fil- proprjeta' Ta' Frenċ Real Estate Limited. Din il-fetħa saret fis-sena 2013. Minn fejn illum hemm il-fetħa hemm diżlivell bejn it-triq u r-raba' għalhekk xehed illi huwa ra li fil-post jagħmel rampa sabiex ikun jista' jaċċedi għar-raba' bil-moħriet b'aktar faċilita' flok illi joqgħod jaqbeż il-ħajt. Jgħid illi minn din ir-rampa kien sejjer jibbenefika kull min għandu jedd ta' passaġġ minn dik il-parti. Mistoqsi jekk kisibx il-peremess tal-attur qabel beda x-xogholijiet wieġeb illi l-attur kien fil-post meta nfurmah x'ser jagħmel iżda l-attur qatt ma tah l-awtorizazzjoni sabiex jipproċedi bix-xogħolijiet. Żied jgħid illi għal xi żmien meta ittella' l-ħajt huwa kien jaqbeż iċ-ċint imbagħad jinżel mit-tlett tarġiet li kien hemm qabel. Maż-żmien ma baqax jaqbeż iċ-ċint u beda jgħaddi mill-passaġġ taħt il-ħarruba. Jgħid illi għandu dritt juża dak il-passaġġ sabiex jibni r-rampa għaliex altrimenti m'għandux aċċess ieħor. Żied jgħid illi r-rampa qed issir b'alternattiva għat-taraġ illi kien juża qabel. In kontro-eżami ulterjuri xehed illi r-rampa minnu proġettata kienet ser tiġi wiesa' madwar metru. Xehed illi qabel ma beda l-proġett tar-rampa ma kien hemm xejn fil-post fejn inbdew ix-xogħolijiet biex tiġi ffurmata r-rampa. Julian Vella Grech permezz ta' affidavit xehed illi huwa d-direttur tal-kumpannija Julian Farmhouses Co. Ltd illi għandha diversi farmhouses fiż-żona magħrufa bħala tal- Paġna 7 minn 16 'Pergola' fil-limiti tax-Xagħra, Għawdex. Din il-kumpannija hija wkoll il- proprjetarja' tat-triq li twassal għall-istess farmhouses. Dwar id-dritt ta' passaġġ tal-bdiewa li jaħdmu xi raba' fiż-żona imsemmija, xehed illi l-passaġġ jibda fit-tramuntana minn fuq ir-raba' ta' Lino Mula Cortis u l-mejjet Ino Atkin jew Ta' Frenċ Real Estate Company Limited, jgħaddi minn fuq ir-raba' fil- pussess tal-attur, ikompli għal fuq ir-raba' fil-pussess tal-konvenut u jibqa' sejjer sar-raba fil-pussess tal-familja Taylor-East. Dan il-passaġġ jibda minn ħdejn il-ħarruba illi hemm fil-parti li tifred ir-raba' tal-attur minn dik Ta' Frenċ Real Estate Ltd. Jgħid illi meta akkwista l-proprjeta' fis-sena 1994 il-passaġġ kien diġa mfassal b'dan il- mod. Sultana kien iħalli lill-bdiewa jidħlu minn fuq it-triq tiegħu għar-raba' tagħhom. Ġara illi għall-ħabta ta' Mejju 2013 il-kumpannija Ta' Frenċ Real Estate Limited bniet ħajt fir-raba' li kienu akkwistaw u b'dan il-ħajt imblokkaw l-aċċess oriġinali tal-bdiewa. Billi beża li l-bdiewa kienu ser javvanzaw pretenzjoni sabiex jaċċeddu għar-raba' minn fuq il-proprjeta' tiegħu, Sultana kien pront imblokka l- passaġġ li l-bdiewa kienu ffurmaw minn fuq l-art tiegħu. Minħabba din il-kwistjoni, kienet issejħet laqa' bejn il-bdiewa u s-sidien u ntlaħaq kompromess sabiex jiġi ffurmat il-bidu ta' passaġġ illi jagħti direttament għat-triq pubblika. L-attur, għalkemm mistieden sabiex jattendi, m'attendiex għal-laqa'. Wara li saret din il- laqa' il-konvenut reġa beda jagħmel użu mill-istess passaġġ illi kien jgħaddi minnu qabel ma ġie mbarrat minn Ta' Frenċ Real Estate Limited. Żied jgħid illi dan il- passaġġ ilu snin twal hemm u r-raba' li minn fuqha jgħaddi l-passaġġ ma tinħadimx propju għaliex hemm dan il-passaġġ. Ir-rampa li beda jifforma l-konvenut tinsab fl-istess parti fejn kien hemm il-passaġġ oriġinali u m'hijiex aktar wiesa' minn dak il-passaġġ. Jgħid illi l-kwistjoni tat-tul tar-rampa hija rrelevant ġaladarba l-passaġġ huwa wieħed li jmur mal-medda kollha tar-raba' fil-pussess tal-attur. In kontro-eżami xehed illi huwa kiseb informazzjoni dwar il-passaġġ u dwar min għaddu l-jedd jgħaddi minn fuqu, mingħand bidwi, magħruf bħala ta’ Ħal Kirkop, li għandu r-raba’ fid-daħla tal-Pergola. Dan l-istess bidwi kien spjegalu illi oriġinarjament il-proprjeta’ kienet waħda u cioe id-dar proprjeta’ Ta’ Frenċ Estate Limited kellha l-artijiet magħha. Spjega illi meta Ta’ Frenċ Real Estate Limited akkwistaw il-proprjeta’ tagħhom dawn għaddew sabiex jgħalqu l-passaġġ ta’ taħt il-ħarruba u kien f’dak iż-żmien li Sultana ħaseb li jipproteġi l-proprjeta’ tiegħu billi mblokka l-aċċess li jagħti mit-triq tiegħu għal fuq ir-raba’. Meta ġara dan hu ġie avviċinat minn Ta’ Frenċ Real Estate sabiex isibu kompromess biex il-bdiewa jingħataw aċċess għar-raba’. Jgħid illi bil-buona volonta’ tiegħu ċeda ftit mill- proprjeta’ tiegħu, fuq in-naħa ta’ barra minn fejn jibda l-isqaq. Spjega illi qabel ma kien hemm ebda passaġġ minn din il-parti u lanqas ma kien hemm xi rampa. Paġna 8 minn 16 In ri-eżami xehed illi r-raba' fil-pussess tal-attur u tal-konvenut rispettivament tifforma parti mill-proprjeta' li llum hija Ta' Frenċ Real Estate Limited. Meta xtraw il-proprjeta' Ta' Frenċ Real Estate Limited dawn għalqu l-aċċess li kien hemm minn taħt il-ħarruba. Jgħid illi peress li dan l-aċċess ma kienx wieħed komdu għall- bdiewa, dawn kien ilhom is-snin li għażlu li jgħaddu minn band'oħra u cioe mit- triq proprjeta' ta' Sultana iżda biex jgħaddu minn din il-parti il-bdiewa kien ikollhom jaqbżu ċ-ċint. Kompla jixhed illi l-passaġġ minn taħt il-ħarruba jagħti direttament fir-raba' li tinsab aktar 'l isfel mil-livell tat-triq. Din il-parti tinsab fuq il-lemin tan-naħa tal-passaġġ u tiġi wkoll taħt it-triq proprjeta' ta' Sultana. Jgħid illi r-rampa qegħda tiġi ffurmata proprju fuq l-istess passaġġ. In replika xehed illi l-parti li ċeda hu għall-passaġġ tiġi fejn hemm il-ħarruba. Kuntratt dwar dan il-jedd ta' passaġġ li Sultana ċeda minn fuq il-proprjeta' tiegħu għadu ma sarx. Carmel Taylor-East, li ukoll xehed permezz ta' affidavit jgħid illi l-familja tiegħu għandha raba' indiviża fl-inħawi tal-'Pergola, limiti tax-Xagħra, Għawdex. Din ir-raba' tnisslet mill-wirt ta' Karmnu Sultana, in-nannu matern ta' Taylor-East. Pace xehed illi Karmnu Sultana dejjem kien jgħid illi r-raba' tagħhom kienet aċċessibbli minn passaġġ taħt il-ħarruba u kien proprju minn hemm li kienu jgħaddu sabiex jidħlu fir-raba' tagħhom. Spjega illi dan il-passaġġ jgħaddi minn fuq ir-raba' tal-attur. Il- passaġġ kien wiesa' madwar tlett piedi u din il-parti tar-raba' fil-pussess tal-attur ma kinitx tinħadem. In kontro-eżami xehed illi huwa kien imur fir-raba' b'mod frekwenti madwar għoxrin sena ilu. Illum m'għadux jaħdem ir-raba' iżda r-raba' fil-pussess tal-familja Taylor-East qiegħda tinħadem minn membri oħra tal-familja tiegħu. L-aċċess għar-raba' tal-familja Pace dejjem kien prattikat minn passaġġ li hemm taħt il-ħarruba liema passaġġ jgħaddi minn fuq ir-raba' ta’ ħaddieħor ukoll. Dan il-passaġġ kienu jgħaddu minnu bil-mixi u jinżlu fir-raba’ billi jaqbżu tarġa waħda. Rampi f’dan l- aċċess qatt ma kien hemm. Ikkunsidrat: Natura ta’ l-azzjoni u fattispecie tal-każ L-azzjoni attriċi hija mpernjata fuq l-actio spolii. Il-lanjanzi li gew imressqa mill-attur huma l-formazzjoni ta’ rampa f’ art ipposseduta mill-attur u t-tniffid ta’ l-ghalqa ta’ l-attur ma’ art ohra li eventwalment taghti ghat-triq (Vide t-tielet pagna tan- nota ta’ sottomissjonijiet ta’ l-attur u l-premessi tar-rikors guramentat promotur). Paġna 9 minn 16 Da parti tiegħu il-konvenut laqa' billi eċċepixxa illi ma jirriżultawx l-elementi tal- pussess u tal-ispoll kif meħtieġa għas-suċċess tal-azzjoni u fost ohrajn jghid li huwa dejjem kellu jedd ta' passaġġ minn dik il-parti fejn beda jibni r-rampa. Brevement, ghandu jinghadd li din il-vertenza ta' llum inholqot stante li ghal xi zmien, il-konvenut u bdiewa ohra kienu jaċċedu għar-raba' mit-triq li Julian Sultana jgħid illi hija tiegħu. Mit-triq il-konvenut kien jgħaddi minn fetħa fil-ħajt, jinżel tlett tarġiet li jinsabu fir-raba' fil-pussess tal-attur u jibqa dieħel għar-raba' fil-pussess tiegħu. Is-sitwazzjoni inbidlet meta Ta' Frenċ Real Estate Limited xtraw proprjeta' proprju f'dik l-istess żona magħrufa tal-Pergola u tellgħu ħajt sabiex jgħalqu l-proprjeta' tagħhom. Malli ra dan Julian Vella Grech għażel illi jwaqqaf il- bdiewa milli jkomplu jirfsu fuq it-triq li jgħid hija proprjeta' tiegħu, u għażel illi jgħolli l-ħajt tas-sejjiegħ. Tajjeb jingħad illi mill-provi jirriżulta illi dan il-ħajt kien ilu hemm biss f'partijiet minnu kien imwaqqa u l-bdiewa kienu jgħaddu minn dawn l-aperturi sabiex jaċċedu għar-raba' tagħhom. Meta Julian Vella Grech rranġa l-ħajt tas- sejjiegħ ġa ezistenti u addirittura għollieh aktar, huwa għalaq l-entraturi kollha b'tali mod u manjiera li ma tħalla ebda aċċess lill-bdiewa għar-raba' tagħhom. Dak illi jgħodd huwa biss illi bħala fatt bl-aġir arbitrarju tiegħu Julian Vella Grech imbarra l- aċċess li l-bdiewa, inkluż l-attur u l-konvenut kellhom għar-raba' tagħhom. Fil-każ ta' llum jirriżulta illi meta l-bdiewa intebħu bil-fatt li kull entratura kienet ġiet imbarrata, dawn avviċinaw lil Julian Vella Grech u lil Ta' Frenċ Real Estate Limited sabiex tinstab soluzzjoni wara kollox kienu dawn illi mbarraw l-aċċess għar-raba'. Jirriżulta wkoll illi nżammet laqgha bejn is-sidien u l-bdiewa fejn intlaħaq kompromess li kull wieħed minn Julian Vella Grech u Ta' Frenċ Real Estate Limited iċedu biċċa mill-proprjeta' rispettiva tagħhom sabiex jinħoloq aċċess għar-raba'. Julian Vella Grech xehed li di buona volonta' tiegħu identifika post 'l aktar 'il barra u li jisbokka fuq it-triq pubblika biex hemm jinfetaħ l-aċċess. Sia l-konvenut kif ukoll Julian Vella Grech xehdu li l-attur kien informat dwar din il-laqgha u Sultana jgħid li aktarx kien hu stess li fil-fatt stieden lill-attur jattendi. Bħala fatt l-attur qatt m'attenda għal din il-laqgha u in kuntrast ma' dak illi xehdu l-konvenut u Julian Sultana, l-attur jgħid illi lanqas biss kellu ħjiel dwar din il-laqgha. Abbażi tal-ftehim milħuq mal-bdiewa, saret fetħa fil-ħajt tas-sejjiegħ mil-livell tat- triq (liema hajt mhux parti mill-mertu ta' din il-kawza). Skont l-attur sar ukoll tniffid ta' l-ghalqa ta' l-attur ma' art ohra li eventwalment taghti ghat-triq kif ukoll giet iffurmata rampa f' art ipposseduta mill-attur. Il-konvenut sostna li huwa kellu l-pussess ta’ din l-art ghalie kien jghaddi minn fuqha sabiex jaccedi ghar-raba’ tieghu u meta ghamel xogholijiet ghal formazzjoni ta’ rampa, dawn saru sabiex iwettaq xoghol necessarju u sabiex jezercita dritt li jaghtih l-artikolu 471 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta’ Malta. Paġna 10 minn 16 Ikkunsidrat: Prinċipji legali In tema legali, jeħtieġ illi qabel xejn jiġi eżaminat jekk jeżistux l-elementi kostituttivi tal-azzjoni ta' spoll sabiex din tiġi invokata b'suċċess. Il-Qrati tagħna kellhom diversi okkażjonijiet sabiex jittrattaw din l-azzjoni u n- natura ġuridika tagħha b'tant illi l-ġurisprudenzja in materja hija kopjuża u eżawrjenti. Jibda biex jingħad illi l-azzjoni ta' spoll hija radikata fuq l-ordni pubbliku u hija maħsuba sabiex tħares l-esiġenzi soċjali billi tevita diżordni fis-soċjeta' u tipprevjeni liċ-ċittadini milli jieħdu l-liġi f'idejhom bi ħsara għad-drittijiet tal- pussessur1. Semmai ċittadin jemmen li għandu xi jedd dan għandu jirrikorri għall- awtorita' tal-Qorti sabiex taqta' u tiddeċiedi l-kawża b'mod definittiv. Din l-azzjoni hija għalhekk immirata għaż-żamma tal-pussess u tilħaq il-milja tagħha proprju bir-reintegrazzjoni fil-pussess li jkun ġie turbat2. L-Artikolu 535 tal-Kodiċi Ċivili għandu jiġi applikat fil-kuntest tal-Artikolu 791 tal-Kodiċi ta' Organizazzjoni u Proċedura Ċivili li jistabbilixxi li kontra l-azzjoni ta' spoll jistgħu jitressqu biss eċċezzjonijiet ta' natura dilatorja. In fatti, il-liġi stess tipprojbixxi li f'kuntest ta' kawża ta' spoll jitressqu eċċezzjonijiet petitorji. Kawża ta' spoll tolqot il-pussess u għalhekk l-indaġni tal-Qorti trid tkun ċirkoskritta għad- determinazzjoni tal-pussess u tal-att spoljattiv u kull prova ta' indole petitorju għandha tiġi skartata mingħajr preġudizzju għal drittijiet oħra li kull parti tibqa' fil- jedd illi tħares u tikkonferma permezz ta' proċeduri separati. Tlieta huma l-elementi kostituttivi tal-azzjoni ta' spoll: Li l-attur kellu l-pussess ta' kwalunkwe xorta jw detenzjoni tal-ħaġa spoljata; 1 Ara: Gorg Serra vs Gorg Borg Debrincat, Qorti ta' l-Appell, 5 ta' Ottubru 1998 2 Ara: Philip Camilleri Konova vs John Mary Papagiorcopulo pro et noe, Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, 8 ta' Marzu, 2005 Paġna 11 minn 16 Li ġie disturbat f' dan il-pussess; u 3. Li l-azzjoni saret fi żmien xahrejn mill-allegat spoll. Dawn it-tlett elementi li jitnisslu mill-Artikolu 535 tal-Kodiċi Ċivili huma fi kliem il-liġi stess kumulattivi u mhux alternattivi għal xulxin. L-azzjoni tfalli jekk jirriżulta nieqas imqar wieħed minn dawn it-tlett elementi. Sabiex l-attur jirnexxi fl-azzjoni tiegħu jeħtieġ qabel xejn jagħmel il-prova li huwa kien fil-pussess effettiv u fattwali tal-proprjeta' li fuqha jinsisti illi għandu xi jedd3. Fil-kawza fl-ismijiet Marthese Mercieca Gauci vs George Mercieca Gauci deċiża mill-Prim'Awla tal- Qorti Civili fil-25 ta' Frar 1993 gie osservat: "il-pussess mehtieg fil-kawza ta' spoll de recente huwa l-pussess materjali u di fatto jew ahjar kwalunwke pussess ikun xi jkun..… (Vol. Tali pussess m'ghandux pero' jkun ekwivoku u jrid jirrizulta mill-intenzjoni ta' min jallega li jkun gie spoljat – manifestata anterjorment ghall-att spoljattiv – li fizikament jippossjedi. L-univocita' ta' tali pussess jew detenzjoni, infatti jehtieg li tirrizulta car mill- fatti..… L-intenzjoni li jippospjedi u l-kontinwita' tal-pussess sal-mument meta jigi kommess l-att spoljattiv huma rekwiziti essenzjali biex tigi tentata b'success l-azzjoni li trid necessarjament twassal ghar-reintegrazzjoni fil-pussess turbat b'dak l-att". Tajjeb jingħad illi għal din l-azzjoni l-liġi ma titlobx il-prova li l-pussess imfixkel huwa wieħed leġittimu. Il-kliem li jintuża fid-disposizzjoni huwa "pussess ta' liema xorta jkun". Bl-użu ta' din il-frażi l-liġi qegħda tistabbilixxi parametri wiesa' b'tali mod li ma teskludi ebda tip ta' pussess. Dan ifisser illi l-pussess anki jekk vizzjuż, qasir jew imqar momentrarju, huwa suffiċjenti għall-fini tal-prova illi trid issir4. Ikkunsidrat: Evalwazzjoni tal-provi Dwar l-element ta' pussess, mill-provi li tressqu jirriżulta ppruvat illi l-art in kwistjoni ilha fil-pussess tal-attur u tal-familjari tiegħu għal għexieren ta' snin. Dan il-fatt jitnissel mix-xhieda tal-attur iżda jsib ukoll konferma fit-testimonjanza mogħtija mix-xhieda kollha li tressqu f'din il-kawża. Il-konvenut argumenta li ma setax jiġi meqjus li l-attur kellu l-pussess tal-art li minn fuqha l-konvenut kien jeżerċita' l-aċċess tiegħu peress li din l-art la kienet tinħadem mill-attur u lanqas setgħet tinħadem jew tiġi kkultivata. Ġie argumentat li l-pussess tal-konvenut ta' dik il-parti mill-art li tagħha l-attur huwa komproprjetarju kien jirisali mill-inqas għal Mejju/Ġunju 2013 u għalhekkk l-interventi tal-konvenut ma setgħux jitqiesu li ddistubraw il-pussess tal-attur. 3 Ara: John Pisani Bugeja vs Charles Mintoff, Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, 29 ta' April 1994. 4 Ara: Gio Maria Ishmael vs Giuseppe Maria Ishmael, Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, 21 ta' Frar, 1993; Vincenzo Milosevic et vs Salvatore Serra – Vol. Paġna 12 minn 16 Il-Qorti tqis li wara li fliet il-provi jirriżulta li l-attur kien fil-pussess ta' din l-art li minn fuqha l-konvenut kien reġa' beda jeżerċita l-aċċess tiegħu. Tant hu hekk li anki l-konvenut jirrikonoxxi li dik ir-raba' tinsab fil-pussess tal-attur, għalkemm dan insista li l-jedd tiegħu għal passaġġ għar-raba' tiegħu, li tinsab aktar 'il ġewwa mir-raba' fil-pussess tal-attur, huwa proprju dak li dwaru l-attur fetaħ din il-kawża. Magħmulha dawn il-kunsiderazzjonijiet ta' fatt u ta' dritt, il-Qorti ssib illi l-attur seħħlu jagħmel il-prova tal-pussess tiegħu fil-grad illi trid il-liġi. Il-Qorti sejra issa tgħaddi biex tikkonsidra l-element li jeżiġi li l-azzjoni tinbeda entru t-terminu ta' xahrejn mill-att spoljattiv, liema terminu huwa wieħed ta' dekadenza. Dan it-terminu jibda jiddekorri minn mindu jseħħ l-att spoljattiv u għalhekk jinkombi fuq l-attur illi jagħmel il-prova ta' meta seħħ l-ispoll. Fil-każ ta' llum l-attur ma jindikax jum preċiż iżda jindika li l-aġir lamentat fil-konfront tal- konvenut seħħ għall-aħħar t'Awwissu 2014. Skont l-affidavit ta' l-attur, ir-rampa bdiet tigi ffurmata għal habta ta' l-ahhar ta' Awissu 2014 wara li l-istess konvenut kien gia' fetah il-hajt li mill-għalqa proprjeta' ta' Ta' Frenc Real Estate tagħti għal fuq l-art ipposseduta minnu. In kontroezami magħmul fit-30 ta' Jananr 2019, l- istess konvenut rega' ikkonferma li x-xogħol fir-rampa beda f' Awwissu 2014. Lanqas ma hemm kontestazzjoni da parti tal-konvenut, li għal dak li għandu x' jaqsam mal-formazzjoni tar-rampa, din seħħet f' Awwissu 2014. In fatti, dan il- fatt ġie rikonoxxut mill-konvenut fl-istess nota ta' sottomissjonijiet tiegħu. Għalhekk, għal dak li għandu x' jaqsam mal-formazzjoni tar-rampa, dan l-element ġie ampjament ippruvat. Dwar it-tniffid ta' l-għalqa ta' l-attur ma' art oħra li eventwalment tagħti għat-triq, l-attur sostna in kontroeżami li ż-żmien li fih infetaħ dan il-ħajt kien jaqbel mad- dati fir-ritratti, kif ukoll sostna li l-ewwel darba li nfetaħ il-ħajt tat-triq li jifred il- proprjeta' ta' Ta’ Frenċ Real Estate Limited minn mat-triq kien fil-31 ta’ Lulju 2014. Skont l-attur, kien imbagħad matul ix-xahar ta’ Awwissu 2014 li nfetaħ il- ħajt tal-biswit li minn l-art ta’ Ta’ Frenċ Real Estate tagħti għall-art ta’ l-attur b’ mod li l-art l-attur ġiet b’ aċċess dirett għat-triq. Mill-banda l-oħra, irriżulta li l-konvenut effettivament kien qed jgħaddi minn fuq l-għalqa ta’ l-attur sa mis-sena 2013. In fatti, irriżulta li l-konvenut kien jgħaddi minn fuq passaġġ privat appartenenti lil Julian Vella Grech iżda meta f’ Mejju 2013, Sultana bena ħajt matul l-għelieqi u għalaq l-entraturi kollha, il-konvenut reġa’ beda jgħaddi mill-passaġġ li kien jaċċedi minnu preċedentement, u ċioe’ minn fuq l-art tal-attur. In kontroeżami, il-konvenut baqa’ jinsisti li dan il-ħajt kien ilu li nfetaħ mis-sena 2013 u ċaħad li l-ħajt infetaħ fis-26 ta’ Awwissu 2014. Il-verżjoni tal-konvenut ġiet korraboratha mix-xhieda ta’ Julian Vella Grech. ittra uffiċjali mill-attur fil-konfront ta’ Julian Vella Grech bin-numru 282/2013 ippreżentata fil-5 ta’ Ġunju 2013 fejn Sultana kien ġie nterpellat jiftaħ l-entraturi mill-ġdid. Paġna 13 minn 16 Addizzjonalment, il-Qorti qieset ukoll l-atti tal-mandat ta' inibizzjoni bin-numru 42/2014 li ġie ppreżentat fl-1 ta' Settembru 2014, li fih ma kien hemm l-ebda talba konnessa ma' din il-kwistjoni tat-tniffid ta' l-għalqa ta' l-attur ma' art oħra li eventwalment tagħti għat-triq. Il-mandat kien jikkonċerna talba sabiex ma jitkomplewx isiru xogħolijiet huma x' inhuma relatati ma' kostruzzjoni ta' rampa ossia passaġġ fir-raba' msejjaħ bħala tal-Pergla fil-limiti tax-Xagħra Għawdex. Din il-qorti tqis li għalhekk dan l- element (li għandu jiġi sodisfatt sabiex l-azzjoni tar-rikorrenti tkun tista' tirnexxi nonostante li ma tqajjmitx eċċezzjoni formali mill- konvenut dwar in-nuqqas ta' dan it-tielet element) ġie ppruvat għal dak li għandu x' jaqsam mal-lanjanza tal-bini ta' rampa fl-art in kwistjoni iżda ma ġiex sodisfaċentement ippruvat għal dak li għandu x' jaqsam ma' l-lanjanza dwar l- aċċess li sar mill-konvenut mit-triq għall-proprjeta' fil-pussess ta' l-attur. Għaldaqstant, għal dak li għandu x' jaqsam mal-lanjanza ta' l-attur dwar tniffid ta' l-għalqa ta' l-attur, din l-azzjoni tfalli peress li dan l-element taż-żmien li fih ġiet istitwita din il-kawża ma ġiex ippruvat. Il-Qorti sejra għalhekk sabiex tkompli teżamina l-aħħar element rikjest għas-suċċess ta' l-azzjoni ta' spoll għal dak li għandu x' jaqsam mal-formazzjoni tar-rampa. Dwar l-element ta' l-att turbattiv għal dak li għandu x' jaqsam mal-formazzjoni tar-rampa, l-attur jisħaq illi hu qatt ma ta l-kunsens tiegħu la sabiex issir xi fetħa u wisq inqas sabiex issir ir-rampa. Il-Qorti tirribadixxi illi mingħajr preġudizzju għad-drittijiet vantanti mill- konvenut, din il-kawża ma hija bl-ebda mod intiża illi tiddetermina xi dritt ommeno tal-konvenut għal mogħdija minn fuq ir-raba' fil-pussess tal-attur u għalhekk kull prova f'dan ir-rigward hija rrelevanti għall-mertu tal-vertenza. Il-konvenut ressaq provi sabiex juri li dan il-passaġġ minn fuq ir-raba' tal-attur iservi anki bdiewa oħra. Dwar dan xehed ukoll Carmel Taylor-East illi jgħid li n-nannu tiegħu, illum mejjet, dejjem kien jgħidlu li l-passaġġ għar-raba' tagħhom kien minn taħt il-ħarruba. Carmel Taylor-East jikkonċedi li ilu nieqes mill-ambjenti in kwistjoni għal aktar minn għoxrin sena. Il-Qorti tosserva li matul ix-xhieda tiegħu in kontro- eżami Carmel Taylor-East xehed illi mill-passaġġ taħt il-ħarruba r-raba' kienet aċċessibbli billi jinżlu tarġa waħda. Din ix-xhieda tikkontrasta max-xhieda tal-konvenut li in kontro-eżami xehed illi fin-naħa tal-passaġġ minn taħt il-ħarruba hemm diżlivell li "Hu daqxejn iktar għola", "Xi erba’, ħames, xi erba’ piedi qishom."5 Fuq l-istess binarju hija x-xhieda ta’ Emanuel Migneco li xehed illi r-raba’ fil-pussess tal-attur tinsab taħt il-livell tat-triq. Il-konvenut żied jgħid illi fil-fatt hemm "erba’ tarġiet" u hemm diffikulta’ biex jaċċedi bl-inġenji tar-raba’6. F’dan ir-rigward il-Qorti tagħmel referenza għar-ritratti li ħa ħsieb jeżebixxi l-attur. Minn dawn ir-ritratti, partikolarment minn dawk immarkati bl-ittri ‘E’, ‘G’, ‘H’ u ‘I’ jidher biċ-ċar illi r- 158 tal-proċess. 159 tal-proċess. Paġna 14 minn 16 raba' fil-pussess tal-attur tinsab l-isfel mill-livell tat-triq7. Minn dawn ir-ritratti jidher ukoll illi f'dik il-parti fejn infetaħ l-aċċess effettivament m'hemm ebda taraġ li jwassal mill-entratura fil-livell tat-triq għar-raba'. Fil-parti fejn infetaħ l-aċċess jidher illi hemm biss ħajt tas-sejjieħ li jiddividi porzjon raba' minn oħra. Julian Sultana kkonferma illi fil-parti fejn illum jirriżulta ġie ffurmat l-aċċess għar- raba', la kien hemm aċċess u lanqas rampa. Il-Qorti tqis li għal dak li għandu x' jaqsam mal-formazzjoni tar-rampa, ġie ampjament ippruvat li din ma kinitx preżenti u bdiet tiġi ffurmata fiż-żmien immedjatament preċedenti għall-intavolar tal-mandat ta' inibizzjoni bin-numru 42/2014. Dan jidher ukoll li mhux kontestat mill-konvenut li fin-nota ta' sottomissjonijiet tiegħu sostna li huwa kien qiegħed biss jeżerċita dritt li jagħtih l- artikolu 471 tal-Kap 16 u li ma kienx meħtieġ xi kunsens formali da parti tas-sid serventi sabiex huwa ikun jista' jwettaq ix-xogħol neċessarju ħalli jkun jista' jeżerċita s-servitu spettanti lilu. Din il-Qorti ma taqbilx li għandha ssir analoġija għal dak li ġie ritenut fis-sentenza Farrugia vs Fondazzjoni Belt Victoria ċitata mill- konvenut fin-nota ta' sottomissjonijiet tiegħu. Dik il-kawża kienet titratta kwistjoni dwar xogħolijiet fuq ħajt divizorju li għalkemm saru mingħajr il-kunsens tal-gar, ma jekwivalux għal att spoljattiv. Fil-vertenza li għandha quddiemha din il-Qorti, din il-kwistjoni tirrafigura ruħha f' xenarju ta' allegat dritt ta' passaġġ liema allegat dritt ma jistax ċertament jiġi eżaminat minn din il-Qorti fl-ambitu tal-parametri ta' din il-kawża u għalhekk, fejn fil-kawża ċitata, kien fatt li ma setax jiġi negat li kien hemm ħajt diviżorju, fil-kawża li għandha quddiemha din il-Qorti, ma sar u lanqas ma jista' jsir l-ebda eżami dwar jekk verament hemmx jew le dritt ta' passaġġ a favur tal-konvenut fl-ambjenti in kwistjoni. Mill-provi, irriżulta wkoll li l-attur ma tax il-kunsens tiegħu lill-konvenut sabiex jifforma r-rampa iżda l-konvenut xorta waħda baqa' għaddej bix-xogħolijiet tant illi l-attur kellu jitlob il-ħruġ ta' mandat ta' inibizzjoni kawtelatorju dak bin-numru 42/14 lill-konvenut mill-jipproċedi ulterjorment bix-xogħolijiet. Il-konvenut ma jistax għalhekk jgħid illi ma kellux l- animus spoliandi. Fil-każ ta' llum jirriżulta illi dan l-element għal dak li għandu x' jaqsam mal- formazzjoni tar-rampa ġie sodisfatt skont kif trid il-liġi. Għal dawn il-motivi l-Qorti qiegħda tiddisponi mit-talbiet ta' l-attur u mill- eċċezzjonijiet tal-konvenut, billi tilqa' it-talbiet tar-rikorrenti u tiċħad l- eċċezzjonjiet imressqa mill-konvenut, sa fejn kompatibli ma' dak deċiż, fis-sens li qiegħda tilqa' l-ewwel talba talba tar-rikorrenti; tilqa' t-tieni talba tar-rikorrenti limitatament fis-sens li tordna lill-konvenut jisporga l-ispoll minnu kommess billi fl-ismijiet premessi, sabiex 14 u 15 tal-proċess. Paġna 15 minn 16 jneħħi r-rampa jew il-parti tar-rampa li laħaq bena; tilqa' t-tielet talba u tipprefiġġi terminu ta' xahar sabiex fih isir dan ix-xogħol ta' tneħħija tar-rampa li laħqet inbniet; u tilqa' r-raba' talba. Tordna li l-ispejjeż tal-mandat ta' inibizzjoni bin- numru 42/2014 jiġu sopportati interament mill-konvenut. Tordna li l-ispejjeż ta' din il-kawża jiġu sopportati in kwantu għal tlett kwarti mill-konvenut u in kwantu għal kwart mill-attur. D/Reġistratur Vera Borg Tabone Għar-Reġistratur 15.07.2021 – Sup73.2014 – Borg Ferranti Michael vs Debono Grech Grazio 5785 Paġna 16 minn 16