Kopja Informali ta' Sentenza QORTI TAL-MAĠISTRATI (MALTA) BĦALA QORTI TA' ĠUDIKATURA KRIMINALI MAĠISTRAT DR. Seduta tat-3 ta' Novembru, 2014 Kumpilazzjoni Nru: 551/2012 Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 13 Kopja Informali ta' Sentenza Rat l-akkuza migjuba kontra l-imsemmi Anthony Caruso, ta' 55 sena, bin Anthony u Rosina neeMifsud D'Amato Caruso, imwieled Pieta' fis-16 ta' Frar, 1957 u residenti l- Qasam Bini tal-Gvern (Rinella), Blk B Kalkara u detentur tal-karta ta' l-identita' Maltija numru 640070(M). Akkuzat talli: Fil-Kalkara, nhar it-22 ta' Marzu 2012, ghall-habta tas-2:00 ta' filghodu, bil- hsieb li jaghmel delitt u cioe', li minghajr il-hsieb li joqtol jew li jqieghed il-hajja ta' martu Anna Caruso mill-Kalkara f'periklu car, ikkaguna offiza ta' natura gravi u permanenti fuq il-persuna ta' l-imsemmija Anna Caruso mill-Kalkara, wera dan il-hsieb b'atti esterni u ta bidu ghall-esekuzzjoni ta' dan id-delitt, liema delitt ma giex esegwit minhabba xi haga accidentali u indipendenti mill-volonta tieghu. Kif ukoll talli fl-istess data, lok, hin u cirkostanzi, ikkaguna ferita ta' natura hafifa fuq il-persuna ta' martu Anna Caruso mill-Kalkara skond ma ccertifika t- Tabib tal-Poliklinika ta' Rahal Gdid, Dr. Malcolm Paul Potter MD. Kif ukoll talli fl-istess data, lok, hin, u cirkostanzi, hedded bil-gebel jew bi hwejjeg ohra iebsin cioe, pajp tal-hadid, jew waddabhom, jew qabad armi ohra kontra l-persuna ta' martu Anna Caruso mill-Kalkara. U aktar talli fl-istess data, lok, hin u cirkostanzi, hedded bil-mewt lil martu Anna Caruso mill-Kalkara. U aktar talli, f'xi jum matul il-perjodu ta' bejn it-22 ta' Marzu 2012 u s-snin ta' qabel din id-data, f'dawn il-Gzejjer, minghajr il-hsieb li joqtol jew li jqieghed il- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 13 Kopja Informali ta' Sentenza hajja ta' martu Anna Caruso mill-Kalkara f'periklu car ikkaguna sfregju ta' natura gravi u permanenti fuq il-persuna taghha. Kif ukoll talli, f'xi jum matul il-perjodu ta' bejn it-22 ta' Marzu 2012 u s-snin ta' qabel din id-data, f'dawn il-Gzejjer bil-hsieb li jaghmel delitt, u cioe' li minghajr il-hsieb li joqtol jew li jqieghed il-hajja ta' martu Anna Caruso u ibnu Amadeo Caruso, it-tnejn mill-Kalkara f'periklu car, jikkagunalhom offiza ta' natura gravi u permanenti fuq il-persuna taghhom permezz ta' strument li jaqta' jew li jnigges, wera dan il-hsieb f'atti esterni u ta bidu ghall-esekuzzjoni ta' dan id- liema delittt ma giex esegwit minhabba xi haga accidentali u delitt, indipendenti mill-volonta tieghu. Kif ukoll talli f'xi jum matul il-perjodu ta' bejn it-22 ta' Marzu 2012 u s-snin ta' qabel din id-data, f'dawn il-Gzejjer kellu fil-pussess tieghu strument li jaqta' u bil-ponta minghajr licenzja tal-Kummissarju tal-Pulizija. Kif ukoll talli nhar it-22 ta' Marzu, 2012 u matul is-snin ta' qabel din id-data, f'dawn il-Gzejjer, b'diversi atti maghmulin, ukoll jekk fi zminijiet differenti, u li jiksru dispozizzjonijiet tal-ligi, u li gew maghmula f'rizoluzzjoni wahda, bl- imgieba tieghu kkaguna lil martu Anna Caruso, kif ukoll lil uliedu biza li ser tintuza vjolenza kontrihom, meta hu kien jaf jew messu kien jaf li dik l-imgieba tieghu se tikkagunalhom biza; U finalment qieghed akkuzat talli fl-istess data, lok, hin u cirkostanzi, irrenda ruhu recediv ai termini ta' l-artikoli 49 u 50 tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta wara li gie misjub hati b'diversi sentenzi moghtija mill-Qrati ta' Malta liema sentenzi saru definittivi u ma jistghux jigu mibdula. Il-Qorti giet mitluba li sabiex tipprovdi ghas-sigurta tal-persuni offizi jew individwi ohra jew ghaz-zamma ta' l-ordni pubblika, jew ghal skop ta' Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 13 Kopja Informali ta' Sentenza protezzjoni tal-persuni lezi jew ta' individwi ohra minn fastidju jew imgieba ohra li tikkaguna biza' ta' vjolenza, tohrog ordni ta' protezzjoni kontra l-akkuzat u dan a terminu tal-artikolu 412C tal-Kodici Kriminali taht dawk il-kawtieli li din il-Qorti jidhrilha li huma xierqa. Rat in-nota ta'l-Avukat Generali permezz ta' liema baghat lill-imputat biex jigi gudikat minn din il-Qorti bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali kif mahsub f'l- artikoli:  41(1)(a), 214 u 218 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;  214, 221 u 222 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;  339(1)(b) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;  214 u 218 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;  41(1)(a), 214, 217 u 218 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;  6 tal-Kapitolu 480 tal-Ligijiet ta' Malta;  18 u 251B tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;  49 u 50 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;  383, 384, 385, 386. 387 u 412C tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;  41(1)(a), 214 u 218 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta;  17 u 31 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta; Rat li l-imputat ma kellux oggezzjoni li l-kawza titkompla bi procedura sommarja. Semghet il-provi u t-trattazzjoni tal-partijiet. Rat l-atti processwali. Ikkunsidrat Illi permezz ta' dawn il-proceduri l-imputat qed jigi addebietat b'diversi reati: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 13 Kopja Informali ta' Sentenza  l-ewwel erbgha imputazzjonijiet huma relatati ma' incident li sehh nhar it- 22 ta' Marzu 2102 ghall-habta tas-2.00am fir-residenza ta'l-imputat;  il-hames, is-sitt u s-sebgha imputazzjoni huma relatati ma' incidenti li sehhew f'data mhux specifikata qabel it-22 ta' Marzu 2012;  it-tmien imputazzjoni, dik ta' bizgha ta' uzu ta' vjolenza, tirreferi ghall- perjodu ta' qabel it-22 ta' Marzu 2012. Illi l-imputat, permezz tad-disgha imputazzjoni, qed jigi addebietat ukoll bir- recidiva. Ikkunsidrat Illi dwar il-varji imputazzjonijiet xehdu it-tifel ta' l-imputat, Amadeo Caruso; mart Amadeo cioe Helen Caruso, u mart l-imputat Anna Caruso. Xehedu ukoll l- ufficjal prosekutur u z-zewg ufficjali tal-pulizija li irrispondew ghas-sejha ghall- ghajnuna. Illi Amadeo Caruso jghid li huwa kien qieghed rieqed fis-salott (ghax hu hemm kien jorqghod) meta beda jisma lill-genituri tieghu jiggieldu, mar fil-kamra tas- sodda taghhom u hareg lil ommu, immedjatament hareg l-imputat b'hadida f'idejh pero Amadeo irnexxielu jiehu l-hadida minn id missieru. Kien Amadeo li cempel ghall-assistenza tal-pulizija. Helen Caruso taghti bejn wiehed u iehor l- istess verzjoni li ta zewgha (Micallef Stafrace). Hi irrakkontat li kienet fis-salott rieqda flimkien ma zewgha meta bdiet tisma lil omm ir-ragel taghha (Anna Caruso) tghajjat "hallini ghax qed twegghani". Micallef Stafrace mar fil-kamra tas-sodda ta' missieru u ommu u hareg lil ommu; l-imputat hareg warajhom b'hadida f'idejh. Anna Caruso harget mill-appartament u l-imputat mar ghal warajha pero Micallef Stafrace irnexxielu jiehu l-hadida minn id missieru. Kemm Amadeo kif ukoll Helen Caruso qalu li l-glied bejn Athony u Anna Caruso kien ilu sejjer snin u li Anthony Caruso gieli kien refa' idejh fuq martu Anna. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 13 Kopja Informali ta' Sentenza Illi xehedu ukoll il-pulizija li marru fuq il-post: PS668 Mark Gambin u PC046 Jonathan Debono Grech. Dawn iz-zewg pulizija qalu li meta waslu fuq il-post sabu lil Amadeo Caruso jistenna barra; hu talabhom biex ma jghidux li kien hu li cemplilhom. Meta dahlu gewwa f'l-appartament kien hemm l-imputat fis- salott, jidher irrabbjat u mbaghad sabu lil Anna Caruso fil-kamra tas-sodda; huma innutaw li kellha xi griehi f'diversi partijiet ta' gisimha, inkluz gidma, pero meta saqsewha x'gara qaltilhom li kienet waqghet. Peress li dehret imbezza l- pulizija arresstaw lill-imputat u haduh l-ghassa u regghu tkellmu ma' Anna Caruso. Hija qaltihom li l-griehi li kellha kien ghamilhom zewgha l-imputat, qaltilhom ukoll li l-imputat gera warajha b'kanna tal-hadid u kienu uliedha li zammewh. Hi spjegat lill-pulizija ukoll li meta kienet qed tipprova tahrab minn zewgha waqghet xi erbgha targiet u kien b'hekk li kellha il-griehi f'saqajha. Anna Caruso ittiehdet ic-Centru tas-Sahha u hemm giet iccertifikata li kellha daqqa fuq il-haddejn tal-lemin, daqqa fuq in-naha tal-lemin tal-mohh, daqqa fuq in-naha ta' wara tar-ras, gidma fuq id-driegh tax-xellug, grif u daqqiet fuq l- ghonq u daqqiet fuq iz-zewg irkopop. Illi ta d-depozizzjoni tieghu ukoll l-uffijcal prosekutur. Hu irrakkonta li l-imputat, kif kellu dritt jaghmel, ma qallu xejn dwar l-incident u tista' tghid li ma rrisponda ghall-ebda domanda li sartilu f'l-istqarrija. Da parti taghha Anna Caruso qaltlu l-istess affarijiet li kienet qalet lis-surgent Mercieca u ziedet tirrakkonta affarijiet ohra. B'mod partikolari fil-prezenza ta' binha Amadeo irrakkontat kif meta l-istess Amadeo kien ghadu zghir l-imputat kien ghamel ghaliha b'sikkina pero bi zball laqghat lil Amadeo f'saqajh; huma urew lill- ispettur il-marka li kienet halliet din id-daqqa ta' sikkina. Illi Anna Caruso xehdet quddiem il-Qorti. L-ewwel darba li tressqet bhala xhud hija prevalixxiet ruhha mill-fakolta li ma tixhidx stante li l-imputat huwa zewgha u ghaliex skond hi kienu irrizolvew id-differenzi ta' bejnithom u minn dak in- nhar ma nqala' l-ebda incident iehor. L-istess gara it-tieni darba li Anna Caruso tressqet bhala xhud. Wara xi zmien regghet tressqet ghat-tielet darba; din id- darba ma kellha l-ebda ezitazzjoni biex tixhed. Hija bdiet biex cahdet dak kull ma qalu l-pulizija kollha koncernati, inkluz l-ispettur Cali, u anke cahdet li Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 13 Kopja Informali ta' Sentenza hi kellha xi griehi u qalet li c-certifikat rilaxxjat mit-tabib kien inveritjier. Kien ovvju li f'dak l-istadju Anna Caruso ma kenitx qed tghid il-verita u li din id-darba ghazlet minn jeddha li tixhed biex tghid affarijiet biex tiskolpa lil zewgha. Eventwalment bdiet tikkoopera u ammettiet li kien hemm incident u li zewgha kien ikkawzalha dawk il-griehi dettaljati fic-certifikat mediku. Hija tammetti ukoll li fil-passat kien hemm incident fejn l-imputat ghamel ghaliha b'sikkina u laqghet lil Amadeo. Illi dwar id-depozizzjoni ta' Anna Caruso l-Qorti m'ghandha l-ebda dubbju li Caruso ghazlet li tiddeponi mhux biex tghid il-verita imma biex tghid affarijiet li jiskolpaw lil zewgha. Kien biss wara hafna sforzi da parti ta'l-ufficjal prosekutur u tal-Qorti li Caruso bdiet tghid il-verita, ghalkemm xorta, fil-fehma tal-Qorti, baqghet ma qalitx il-verita kollha. lill-pulizija a tempo vergine) u minn dak Illi minkejja dan, u tenut kont tal-kumpless tal-provi prodotti, partikolarment mid-depozizzjoni ta' Amadeo u Helen Eldessouki (anke meta komparata ma' dak li qalet Anna Caruso li setghu jikkonstataw l-ufficjali tal-pulizija involuti f'l-investigazzjoni tal-kaz il-Qorti hija konvinta li nhar it-22 ta' Marzu 2012, fis-2.00am u fil-hin immedjatament ta' qabel inqala argument bejn il-konjugi Anthony u Anna Caruso u f'dan l- argument l-imputat agredixxa lil martu fil-kamra tas-sodda u ikkawzalha il- griehi fuq imsemmija; mhux biss imma wara meta kien intervjena binhom Micallef Stafrace u hija harget mill-kamra tas-sodda l-imputat prova jhebb ghaliha b' kanna tal-hadid u kienu uliedu li rnexxielhom izommuh. Il-Qorti hija konvinta ukoll li dan l-agir abbussiv ta'l-imputat kien ilu jsehh tul is-snin u li f'wiehed mill-incidenti li kien hemm bejn l-imputat u martu, l-imputat uza sikkina u laqghat lil ibnu Amadeo minflok lil martu Anna. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 13 Kopja Informali ta' Sentenza Illi permezz ta' l-ewwel erbgha imputazzjonijiet l-imputat qed jigi addebietat b'attentat ta' offiza gravi fuq il-persuna ta' martu Anna Caruso, b'offiza hafifa fuq il-persuna ta' martu, li hedded b'affarijiet iebsin lil martu, u li hedded lil martu bil-mewt. Dawn l-erbgha imputazzjonijiet jirreferu ghall-incident li sehh fit-22 ta' Marzu 2012. Illi dwar it-tentattiv ta' offiza ta' natura gravi jew gravissima kien hemm zmien meta kien hemm opinjonijiet kunfliggenti dwar jekk jistax jissusti dan ir-reat, tant l-Professur Calleja Amaira ghid li: Illi pero hu jirrizolvi din il-kwistjoni tant li jkompli jghid li: Illi dan l-istess principju gie riaffermat fil-Qrati taghna tant li l-Qorti ta'l-Appell Kriminali wara li tikwota awturi Taljani tghallem li Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 13 Kopja Informali ta' Sentenza … jista' ikollok tentattiv ta' offiza gravi jew tentattiv ta' offiza gravissima, purche' jigi pruvat li l-agent kellu l-intenzjoni specifika li jikkaguna xi wahda min dawk il-konsegwenzi li jikkaratterizzaw l-offiza gravi jew l-offiza gravissima skond il-kaz.1 Illi fil-kaz in ezami jirrizulta li waqt l-argument li kien hemm fil-kamra tas-sodda l-griehi sofferiti minn Anna Caruso kienu kollha ta' natura hafifa. Meta mbaghad intervjena Amadeo, u Anna Caruso harget mill-kamra tas-sodda, l-imputat gera warajha u prova jaggrediha b'kanna tal-hadid. Huwa car li l-konsegwenza prevedibbli ta' daqqa ta' kanna tal-hadid hija offiza gravi jew addirittura gravissima ai termini ta'l-artikolu 218 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta. Tenut kont ta' dan u tal-principji fuq esposti l-Qorti hija tal-fehma li l-ewwel imputazzjoni giet sodisfacjentement pruvata. La darba l-kanna tal-hadid tikkwalifika bhala oggett iebes anke it-tielet imputazzjoni hija pruvata. Illi kif diga inqtal il-Qorti hija konvinta li fil-lejl in ezami l-imputat agredixxa lill- martu meta kienu fil-kamra tas-sodda u ghamlilha diversi griehi; dawn kollha, anke kif konfermat mit-tabib li nvistaha, huma ta' natura hafifa. It-tieni imputazzjoni ghalhekk hija sodisfacjentement pruvata ukoll. Illi mill-provi prodotti ma jirrizultax li f'dan l-incident l-imputat qatt qal kliem lil martu lil jista' jiftiehem bhala theddied bil-mewt ghalhekk ir-raba imputazzjoni ma tistax tirrizulta. Ikkunsidrat Illi jidher li permezz tal-hames, is-sitt u s-sebgha imputazzjonijiet l-imputat qed jigi addebitat b'reati li sehhew meta l-imputat kien agredixxa lil martu b'sikkina u minflok laqghat lil ibnu Amadeo. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 13 Kopja Informali ta' Sentenza Illi f'dan ir-rigward l-Qorti hija tal-fehma li ghandha f'l-ewwel lok taghmel referenza ghall-mod kif inhuma impostati dawn l-imputazzjonijiet, b'mod partikolari ghal dak li jirrigwarda iz-zmien. Ic-citazzjoni fil-fatt tirreferi ghal fatti li sehhew f'xi jiem matul il-perjodu ta' bejn it-22 ta' Marzu 2012 u s-snin ta' qabel. Illi bla dubbju dan huwa mod generiku wisq biex wiehed jindika iz-zmien ta' meta sehh ir-reat. Pero fil-verita ma jidhirx li l-ufficjal prosekutur kellu bizzejjed informazzjoni biex ikun jista' jimposta b'mod ahjar l-imputazzjonijiet issa in ezami. Anke mill-provi prodotti kull ma jirrizulta hu li dan l-incident sehh meta Amadeo kien ghadu zghir; skond ma qalet Anna Caruso lill-ispettur kienet qed izomm lit-tifel, kien ghadu zghir, l-imputat prova jaghtiha daqqa b'sikkina u minflok laqghat lilha laqghat lit-tifel f' saqajh. Illi ghalhekk l-unika indikazzjoni ta' meta sehh l-incident hija li dan sehh f'xi zmien meta Amadeo kien jista' jigi deskritt bhala "zghir". Mid-depozizzjoni tieghu mghotija fit-8 ta' Ottubru 2012 jirrizulta li dak in-nhar (li ta d- depozizzjoni) Amadeo Caruso kellu tnejn u tlettin (32) sena allura wiehed jista' jipprezumi li l-incident issa in ezami kien ilu li sehh mhux hazin. Illi mill-imputazzjonijiet issa in ezami dik li tikkomporta l-ghola piena hija l- hames wahda cioe dik ta' offiza gravissima; il-piena prevista hija dik ta' prigunerija ghal perjodu massimu ta' disgha snin. Illi ai termini ta'l-artikolu 688(b) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta l-azzjoni kriminali taqa' bi preskrizzjoni b'l-egħluq ta' ħmistax-il sena għad-delitti suġġetti għall-piena ta' priġunerija għal żmien ta' anqas minn għoxrin sena u mhux anqas minn disa' snin. Ghalhekk l-azzjoni kriminali fir-rigward ta'l- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 13 Kopja Informali ta' Sentenza imputazzjonijiet issa in ezami taqa bi preskrizzjoni b'l-eghluq ta' hmistax il- sena2. Illi dan ifisser li l-incident (jew incidenti) li fuqu huma bazati l-imputazzjonijiet issa in ezami jrid ikun sehh wara wara li Amadeo Caruso kien ghalaq sbatax il- sena. Pero mid-deskrizzjoni li Anna Caruso tat lill-ufficjal prosekutur jidher li l- incident sehh meta Amadeo kien ghadu tifel zghir allura qabel ma ghalaq sbatax il-sena; wiehed jipprezumi li guvni ta' sbatax il-sena ma jigiex deskritt bhala tifel zghir. Konsegwentement, u f'nuqqas da parti tal-prosekuzzjoni ta' xi indikazzjoni preciza ta' meta sehh l-incident ser ikollha tipprezumi li sehh qabel ma' Amadeo ghalaq sbatax il-sena u ghalhekk aktar minn hmistax il-sena qabel ma giet prezentata ic-citazzjoni. Illi dan ifisser li l-imputazzjonijiet issa in ezami huma preskritti. Illi permezz tat-tmien imputazzjoni l-imputat qed jigi addebietat bir-reat kontemplat f'l-artikolu 251B tal-Kpaitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta, cioe li l-imputat ikkawza lill martu biza' li ser tintuza vjolenza kontra taghha. Illi mill-provi prodotti l-Qorti hija sodisfatta li permezz ta'l-agir abbuziv tieghu tul is-snin l-imputat ikkawza din il-biza f'martu . Ghalhekk din l-imputazzjoni hija sodisfacjentement pruvata. 2Il-perjodu huwa iqsar ghas-sitt u ghas-sebgha imputazzjoni stante li l-piena prevista ghal dawk ir-reati hija anqas gravi. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 13 Kopja Informali ta' Sentenza Illi permezz ta' l-ahhar imputazzjoni l-imputat qed jigi addebietat bir-recidiva. Pero ma ngiebet l-ebda prova in sostenn ta' din l-imputazzjoni li minnha l-Qorti m'ghandha l-ebda ghazla hlif li tilliberah. Illi dwar il-piena l-Qorti hadet in konsiderazzjoni diversi fatturi. Bla dubbju l- ewwel fattur li ghandu jittiehed in konsiderazzjoni huwa n-natura tar-reati li taghhom qed jinstab hati l-imputat; bla dubbju huma reati serji u ta' certu gravita; din il-gravita ghandha tigi riflessa fil-piena erogata. Il-Qorti hadet in konsiderazzjoni ukoll il-fedina penali ta' l-imputat. Min-naha l-ohra l-Qorti ma tistax ma tqies il-fatt li jidher li l-konjugi Grima irrikonciljaw u li mill-incident in ezami ma regghux sehhew incidenti ohra. Kien dan il-fattur li wassal lill-ufficjal prosekutur biex jindika li hu mhux qed jinsisti fuq piena karcerarja effettiva. Ghal dawn il-motivi l-Qorti wara, fil-waqt li tiddikjara il-hames, is-sitt u s- sebgha imputazzjonijiet preskritti, u fil-waqt li ma ssibx lill-imputat hati tar- raba u tad-disgha imputazzjoni u tilliberah minnhom, wara li rat l-artikoli 41(1)(a), 214, 216, 218, 221, 222(1)(a) u 339(1)(b) tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' t-tmien ta'l-ewwel, Malta imputazzjonijiet migjuba kontra tieghu u taghhom tikkundannah sena (1) prigunerija liema terminu b'applikazzjoni ta' l-artikolu 28A tal-Kapitolu 9 tal- Ligijiet ta' Malta qed jigi sopsiez ghal perjodu ta' tlett (3) snin. Il-Qorti spjegat lill-imputat fi kliem ordinarju l-import ta' din is-sentenza u x'jigir jekk jikkommetti reat iehor fi zmien tlett snin. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 13 Kopja Informali ta' Sentenza Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 13