FIT - TRIBUNAL GHAL TALBIET ZGHAR Seduta ta' nhar il-Hamis, 9 ta' Novembru, 2017 Ra l-avviz fl-ismijiet premessi pprezentat fil-21 t'Ottubru, 2016 illi l-konvenut ghandu jigi kkundannat ihallas lill-atturi is-somma ta' elfejn erba' mija u hamsa u disghin Ewro (€2495) rapprezentanti is-somma ta' elf disa' mija u hames ewro (€1905) rapprezentanti danni kkawzati fil-fond propjeta` tal-atturi b'rizultat tal-iskavar illi sar fis- sit adjacent proprjeta` tal-konvenut u dana skont ir-rapport tal-Perit Mario Scott Drago, is- somma ta' erba' mija u tlettax-il euro (€413) rapprezentanti drittijiet tal-Perit Mario Scott Drago zborsati mill-attrici ghar-rapport surreferit u s-somma ta' mija u sebgha u sebghin euro (€177) rapprezentanti spejjez u drittijiet inkluz VAT fuq l-istess drittijiet, dovuti lin- Nutar Graziella Agius Caruana Gatt ghall-ftehim minnha redatt li kien jirrifletti ftehim milhuq bejn l-atturi u l-konvenut fil-presenza tal-periti rispettivi taghhom u ghal-laqghat mizmuma fir-rigward tal-istess ftehim, bl-ispejjez inkluzi l-ispejjez tal-ittra ufficjali bin- tal-mandat ta' sekwestru kawtelatorju prezentat mill-atturi kontestwalment mal-prezenti avviz tat-talba u bl-imghax legali sad-data tal-hlas effettiv kotra l–konvenut ingunt in subizzjoni. Ra d-dokumenti annessi mal-istess avviz senjatament ir-rapport tal-Perit Mario Baldacchino Schembri r-risposta tal-konvenut permezz ta' liema gie eccepit illi, preliminarjament l- ammont mitlub huwa ezagerat u dan ghaliex l-esponenti ma kkawzax il-hsarat kollha fil- fond tal-atturi; illi in ogni caso, l-esponenti m'ghandux ibati l-ispejjez ta' dawn il- proceduri ghaliex meta offra li jsewwi l-hsarat fil-fond tal-atturi baqa' minghajr risposta u f'daqqa wahda rinfaccjat b'mandat ta' sekwestru kawtelatorju u l-kawza odjerna (sic), bl- ispejjez. Sema' x-xhieda tal-intimat in subizzjoni (fol. 19 tal-process) u ha konjizzjoni tan- 22 et. seq), tar-rapport peritali datat 20 ta' Marzu, 2016 mahrug mill-Perit Rogers u r-ritratti relattivi u l-ittra legali datata 30 Sema' x-xhieda tal-Perit Mario Scott Drago, tal-Perit Deborah Rogers u tal-intimat in subizzjoni (waqt is-seduta tal-15 ta' Marzu, 2017). Ha konjizzjoni tan-nota tal-attrici b'affidavit taghha stess u ta' binha Daniel Bartoli Palmer-Morewood et seq. tal-process) flimkien mad-dokumenti annessi mal-istess. Ha konjizzjoni tar-rapport mhux datat mahrug mill-Perit Deborah Rogers (dok. 70 tal-process). Ha konjizzjoni tan-nota tal-attrici b'affidavit ulterjuri taghha u b'affidavit ta' Roderick Rogers u ta' Emanuel Sharma (fol. 80 et. seq. tal-process). Sema x-xhieda tal-attrici in kontro-ezami (seduta tal-11 ta' Mejju, 2017). Ha konjizzjoni tal-affidavit tal-intimat b'dokumenti annessi (a fol. process) u wkoll tal-affidavit tal-Perit Deborah Rogers (a fol. 103 tal-process). Sema' x-xhieda tal-attrici in kontro-ezami ulterjuri (seduta tat-13 ta' Gunju, 2017) Sema' x-xhieda in kontro-ezami ta' Emanuel Sharma u tal-intimat (seduta tal-11 ta' partijiet. Sema' x-xhieda ta' Roderick Rogers in kontro-ezami (seduta tat-18 ta' Settembru, Ha konjizzjoni tan-noti ta' sottomissjonijiet prezentati mid-difensuri legali tal- Sema' t-trattazzjoni orali tal-istess difensuri tal-partijiet. Ha konjizzjoni tac-cirkostanzi kollha tal-kaz. Ikkunsidra proprjeta` tal-atturi. Ili l-kaz odjern jirrigwardja azzjoni ghal danni allegatament naxxenti minn xogholijiet, inkluzi xogholijiet ta' skavar, affetwati mill-intimat fil-fond tieghu li jmiss mal-fond Illi qabelxejn jehtieg illi, mill-aspett prettament legali tal-kaz, jigi sottolinejat is-segwenti: Illi, fil-kawza Young vs Washington, deciza mill-Onorabbli Qorti tal-Appell, fil- 5 ta' Mejju 1897, gie enuncjat il-principju, li kien u ghadu kardinali fil-kuntest Illi intqal ukoll fil-kawza Inder vs Rogers, deciza mill-Onor. Prim'Awla tal-Qorti Civili fil-5 ta' Ottubru, 1993, "kull min, b'xoghol konness ma' kostruzzjoni, jaghmel hsara lill-vicin, jirrispondi ghad-danni". Illi kif qalet il-Qorti fil-kawza Monreal vs Zammit Tabona, deciza mill-Prim Awla, fil-11 ta' Lulju 2001: "Hu obbligu ta' kull persuna li jkun qed jizviluppa s-sit tieghu, li jiehu dawk il- prekawzjonijiet kollha opportuni li jigi evitat hsara fil-fond tal-gar". Illi f'dan il-każ jidħol fis-seħħ ukoll dak li jipprovdi l-artikolu 439 tal-Kodiċi Ċivili li jgħid li "Ħadd ma jista' jħaffer fil-fond tiegħu bjar, ġwiebi, jew latrini, jew jagħmel tħaffir ieħor għal kull ħsieb li jkun, f'bogħod ta' anqas minn sitta u sebgħin ċentimetri mill-ħajt diviżorju". Huwa car li l-għan tal-leġislatur dwar din id-dispożizzjoni – li tirreferi kemm għat-tħaffir, tħammil jew ukoll xogħlijiet oħra – taħseb biss biex tħares li ma jsir xejn f'fond li jista' jġib xi ħsara jew li jdgħajjef il-ħajt li jifred dak il-fond mill-fond li jmiss miegħu. Illi minbarra dan, huwa stabbilit ukoll li din il-projbizzjoni hija waħda ġenerali, mingħajr ebda kwalifika jew eċċezzjoni. Perdipiu`, jekk kemm-il darba jirriżulta li xi ħadd naqas li jħares id-dispożizzjonijiet tal-imsemmi artikolu 439 hu u jsir xogħol ta' tħaffir fis-sit li jmiss ma' ta' ħaddieħor, titnissel ukoll il-preżunzjoni juris et de jure li kull ħsara li sseħħ fil-ġid tal-ġar tkun kawża diretta tax-xogħol li jkun qiegħed isir bi ksur ta' dak l-artikolu (Maġ. Ċiv (Għ) AE 26.9.2007 fil-kawża Illi l-artikolu 439 joħloq preżunzjoni assoluta ta' ħsara u huwa għalhekk li l-liġi tisħaq li tinżamm id-distanza regolamentari, ħalli b'hekk jiġi evitat dannu lill-ġar. Ċiv. 12.6.1959 fil-kawża fl-ismijiet Lindsay Jr et vs Lawson (Kollez. XLIII.i.283); u P.A. TM 14.10.2004 fil-kawża fl-ismijiet Eric Shawish Mifsud Steer et vs Damato b'zieda mas-surreferit ghandu jigi kkunsidrat ukoll dak li llum jinsab espressament provdut taht ir-Regolamenti maħsuba biex jevitaw ħsara lil ġid ta' terzi waqt li jkun qiegħed isir bini jew xogħlijiet oħrajn (Regolamenti dwar l- Evitar ta' Ħsara lil Proprjeta' ta' Terzi Persuni (A.L. 72 tal-2013, L.S. illi skond ir-regolament 7(5) tal-imsemmija Regolamenti, l-iżviluppatur huwa huwa marbut li jagħmel rapport dwar l-istat tal- proprjeta` kontigwa ('condition report') u jagħti kopja tagħhom lill-ġar jew ġirien ikkonċernati. Naturalment, apparti l-applikabilita` tas-surreferit, kif jinsab ukoll regolarment deciz anke fi zminijiet li fihom ir-Regolamenti imsemmija ma kenux ghadhom gew promugati, "xorta waħda l-prudenza u tal-bwon viċinat u ta' kwestjonijiet bla bżonn kien mistenni li l-atturi jingħataw almenu l-'condition Prim'Awla tal- Qorti Civili fil-25 ta' Mejju, 2016). Illi mill-aspett prettament fattwali tal-kaz odjern jehtieg illi jigi sottolinejat is-segwenti: Illi ma jidhirx illi hemm kontestazzjoni min-naha tal-intimat li huwa rreka hsarat fil-fond tal-atturi bhala konsegwenza tax-xogholijiet imwettqin minnu tant illi huwa jghid li sahansitra offra li jsewwi l-hsara kagunata minnu. F'dan ir-rigward, permezz tal-affidavit tieghu stess, jistqarr: "Eventwalment l-avukat tieghi kien issuggerixxa li jsiru xogholijiet ta' tiswija skont kif indikat il-Perit Rogers. offerta saret fit-30 ta' Awwissu, 2016 izda ma smajna xejn minghand Margaret jew l-avukata Dr. Marion Dos Santos Calcado li kienet l-avukata taghha f'dan iz-zmien." istess mod waqt ix-xhieda in subizzjoni moghtija mill-istess intimat huwa stess jirreferi ghal "danni ohrajn illi jista' jkun illi kienu kawza tal-kostruzzjoni u progetti li kelli jiena. Nghid li jiena kont offrejtilha elf u hames mitt ewro (€1500) ghas-saldu tal-pretensjonijiet tal-istess atturi fir-rigward ta' dawn il-hsarat." (xhueda moghtija fl-20 ta' Frar, 2017) Illi l-kontestazzjoni bejn il-partijiet effettivament tirrigwardja (i) l-estent tal-hsara effettivament sofferta mill-atturi bhala konsegwenza tax-xogholijiet imwettqin mill-intimat u (ii) l-estent tax-xogholijiet riparatorji mehtiega senjatament fir- jerga' jsir mill-gdid. Illi fir-rigward tal-ewwel punt u cioe` l-estent tal-hsara effettivament sofferta mill- attrici bhala konsegwenza tax-xogholijiet imwettqin mill-intimat, l-intimat jirreferi ghar-rapport peritali ossija 'condition report' imhejji minn ohtu qabel ma beda x- Illi fir-rapport redatt mill-Perit Deborah Rogers (liema rapport m'huwiex datat – ghalkemm jirreferi ghal access li sehh f'Awwissu, 2014 - u jinsab ezebit a fol. MC1) jinsabu elenkati s-segwenti hsarat li, allura skont l-intimat, kienu pre-ezistenti ghax-xogholijiet imwettqin minnu: Kif intqal hawn fuq tali rapport jidher li ma giex formalment mghoddi lill-attrici kif mehtieg mil-ligi, dan kif ammess mill-istess Perit Rogers permezz tax-xhieda taghha: "Nghid li ghalkemm jiena r-rapport condition report li rredajt fl-elfejn u allura ma stajtx niddetermina jekk din ircevitux jew le pero` li dan ma giex lura. Nghid li jien kont dhalt fuq it-tracking record tal-posta u minn hemmhekk irrizulta li dana baqa' qatt ma gie delivered lill-attrici. Dan iccekjajtu ricentement wara li nqalghu l-kwistjonijiet bejn il-partijiet." (kontro-ezami fis-seduta tal-15 ta' Marzu, Permezz tal-affidavit taghha il-Perit Rogers tghid li dan ir-rapport huwa datat 28 t'Awwissu, 2014 imma effettivament il-kopja ezebita in atti lanqas biss tirrizulta li hija datata. Illi fir-rapport redatt mill-istess Perit Rogers wara li l-intimat wettaq ix-xogholijiet tieghu (datata 20 ta' Marzu, 2016 u ezebit bhala Dok, SC1 a fol. 27 tal-process) jinsabu elenkati s-segwenti hsarat (il partijiet skuri huma b'zieda mar-rapport Illi ghaldaqstant mis-surreferit jirrizulta diga` li s-segwenti hsarat, jekk xejn, kienu ravizabbli sussegwentement ghax-xogholijiet imwettqin mill-Intimat: dawn il-paragrafi wkoll gew mizjuda f'dan ir-rapport u ma ssir l-ebda referenza Ovvjament ukoll fir-rigward ta' dawn il-hsarat, certament rizultanti wara li saru x- xogholijiet imwettqin mill-intimat, tapplika allura il-presunzjoni legali hawn fuq Illi b'zieda mas-surreferit ghandha ssir referenza wkoll ghall-fatt li permezz tar- rapport tieghu datat 21 ta' Gunju, 2016 (ezebit a fol. 3 tal-process bhala Dok. MC1) il-Perit Mario Scott Drago, fuq inkarigu tal-attrici, filwaqt li ddetermina li "l- iskavar ma rrispettax id-distanza ta' 76 centimetru minn mal-appogg" innota s- segwenti hsarat "bhala rizultat dirett tax-xogholijiet fil-fond adjacenti": "Dawn il-hsarat jikkonsistu: Fil-hsara illi garrab il-kisi tat-tip artex ta' taht it-tarag; Zviluppaw xi xquq irqaq fl-appogg min-naha interna tal-proprjeta` Zviluppaw xquq fil-hajt tal-kamra tal-hasil. Hsara f'xi madum tal-hajt tal-kamra tal-hasil. Kunsenturi fil-hitan tal-kamra tal-pranzu." It-Tribunal jinnota li l-hsarat determinati mill-Perit Cassar huma pressoke` identici ghal dawk determinati wkoll mill-Perit Rogers wara li huwha kien wettaq ix- L-istess Perit Cassar ikompli billi jghid ukoll fl-istess rapport tieghu li t-tiswija ghal tali danni tiswa elf, disa' mija u hames euros (€1905). Illi b'zieda mas-surreferit u kieku r-rapporti hawn fuq citati ma kenux fihom infushom sufficjentement cari fil-konkluzjonijiet li kjarament jistghu jigbibdu minnhom, skont kif deciz regolarment mill-Qrati Taghna, fl-evalwazzjoni tieghu tal-provi, dan it-Tribunal ghandu gustament iqis ukoll li f'każ ta' dubju dwar il- kawża u l-entita` tal-ħsara, dan id-dubju għandu jmur favur l-atturi fil-kaz odjern, billi: (i) minħabba l-ksur tad-distanza regolamentari, hemm, kif fuq spjegat, preżunzjoni juris et de jure li l-ħsara ġrat tort tax-xogħlijiet eżegwiti mill-intimat; u (ii) għalkemm saru spezzjonijiet tal-proprjeta` qabel bdew ix-xogħlijiet, ir- riżultat tagħhom jidher li ma giex ufficjalment rez a konjizzjoni tal-atturi li konsegwentement ghal dan ma kellhomx l-opportunita` juru l-fehma tagħhom dwarhom. (ara f'dan l-istess sens id-decizjoni hawn fuq citata fl-ismijiet Sergio GaertyGarcia tal-Qorti Civili fil-25 ta' Mejju, 2016). F'dan ir-rigward takkwista wkoll importanza id-dikjarazzjoni sottoskritta mill-istess intimat datata 18 t'Awwissu, 2014 (Dok. Huwa car li l-intimat kien jaf ghal xiex qieghed jiffirma u, kieku tassew kien fil-pussess tal-condition report redatt min ohtu, seta' facilment ghadda kopja tal- istess lill-attrici meta din insistiet mieghu li jiffirma dan id-dokument. Fin-nuqqas, seta' facilment jirrifjuta li jiffirma d-dikjarazzjoni imsemmija sakemm ma jikkonsultax lil ohtu, jottjeni kopja tal-condition report u, kif trid il-ligi, jghaddih Minn dan kollu l-intimat ipprefera li jiffirma d-dikjarazzjoni u kwindi, b'zieda mas-surreferit, huwa car li m'hemm xejn li jista' b'xi mod jikkontradici b'mod serju u sostanzjali, il-konkluzjonijiet teknici raggjunti mill-Perit Scott Drago permezz tar-rapport tieghu. Illi fir-rigward tat-tieni punt u cioe` dak koncernanti jekk l-atturi humiex gustifikati li jitolbu ghall-hlas fir-rigward tax-xoghol tal-artex li jrid isir mill-gdid fir-rigward tat-tarag kollu u kwindi minghajr 'patching' jew l-uzu tad-'Do-it- imsemmija mill-intimat, ir-rigward strettament tekniku ix-xhieda kollha hija univoka fis-sens illi x-xoghol irid isir kollu mil-gdid. Hekk per ezempju Emmanuel Sharma jistqarr li "biex ix-xoghol jigi sew ma tistax tuza repair kit imma l-Artex irid isir kollu mill-gdid, kemm dak tas- saqaf u kif ukoll dak ta' taht it-tarag" (affidavit a fol. 88 tal-process) In kontro- ezami l-istess xhud kompla jsostni li "mill-esperjenza tieghi biex jittranga dan ix- xoghol irid jinbidel ix-xoghol kollu. (...) Mistoqsi dwar jistghux jigu minimizzati d-danni fis-sens illi tinqala' biss dik il-parti fejn hem mil-hsara u tigi rimpjazzata biss dik il-parti nghid lid an ma jistax isir peress li xorta wahda kieku jsir hekk il- hsara tbqa' tidher" (seduta tal-11 ta' Lulju, 2017). jikkonferma din il-verzjoni anke in kontro-ezami meta jixhed: "certament li la l- patching u lanqas id-do-it-yourself kit li semmejt qabel ma kienu soluzzjoni tajba ghal dak li riedet l-attrici u cioe` li jkollha prodott seamless" (seduta tat-18 ta' F'dan ir-rigward ukoll it-Tribunal ihoss illi tenut kont tal-mod kategoriku illi bih xehdu quddiemu it-teknici li huma esperti f'dan il-qasam u fin- nuqqas ta' provi konvincenti min-naha tal-intimat li jistghu b'xi mod jikkontradicu s-surreferit jew jaghtu imqar indikazzjoni li x-xoghol jista' jsir tajjeb b'mod li ghazla hlief li f'dan ir-rigward jiddikjara li t-talba tal-attrici ghall-kumpens sabiex ix-xoghol tal-Artex isir mill-gdid hija gustifikata ukoll. Illi hija gustifikata wkoll it-talba sakemm tirrigwardja l-ispejjez inkorsi mill-attrici sabiex jigi redatt ir-rapport tal-Perit Cassar liema spiza giet minnha inkorsa mhux b'kapricc imma sabiex tkun tista' tissalvagwardja d-drittijiet taghha permezz tal- azzjoni odjerna. Daqstant iehor hija gustifikata wkoll it-talba ghall-ispejjez koncernanti l-iskrittura redata min-Nutar Agius Caruana Gatt in vista tal-fatt li tali skrittura saret proprju fuq Ghall-kompletezza jinghad li huwa car li mill-korrispondenza li ghaddiet bejn il- partijiet, l-intenzjoni tal-intimat kienet aktar dik illi jtawwal iz-zmien sabiex forsi ma jhallasx dak kjarament dovut minnu milli li effettivament jilhaq soluzzjoni mal-attrici wara d-danni li din tal-ahhar giet li sofriet intortament bhala konsegwenza diretta tal-agir tieghu liema agir kien sahansitra jinkludi xogholijiet li saru kontra dak li tehtieg il-ligi. Anke wara l-interpellazzjoni permezz tal-ittra ufficjali ma jidher li kien hemm xejn li seta' jwaqqaf lill-intimat milli jaddivjeni ghall-hlas tal-kumpens dovut minnu skont il-ligi. kjarament anke matul dawn il-proceduri, ftit li xejn seta' jsib konfort fil-'condition mil-ligi u tad-dettami tal-valuri tal-bwona fede u tal-bwon vicinat, huwa naqas milli jghaddi lill-attrici. Minhabba f'hekk l-attrici giet kostretta li mhux biss tinkorri spejjez ulterjuri billi tingaggja Perit u wkoll Nutar kif maqbul mal-istess intimat imma giet ukoll kostretta tipprocedi permezz tal-kawza odjerna ghas- salvagwardja tad-drittijiet taghha. Tenut kont tac-cirkostanzi kollha tal-kaz it-Tribunal konsegwentement isib li t-talba Ghaldaqstant, it-Tribunal jaqta u jiddeciedi din il-kawza billi filwaqt li jichad l- eccezzjonijiet tal-intimat, jilqa' t-talba attrici u jikkundanna lill-intimat ihallas is-somma mitluba ta' elfejn, erba' mija u hamsa u disghin euro (€2495) rapprezentanti kumpens ghall-hsara sofferta mill-attrici bhala konsegwenza diretta tal-agir tal-intimat bl-ispejejz inkluzi l-ispejjez tal-ittra ufficjali bin-numru 2825/2016 u tal-mandat ta' sekwestru kawtelatorju prezentat mill-attrici kontestwalment mal-avviz odjern u bl-imghax legali mit-30 t'Awwissu, 2016 data tan-notifika lill-intimat tal-ewwel interpellazzjoni ufficjali mahruga mill-attrici fil-konfront tieghu.