Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM m'għandux ikun li wara għaxar snin ta' proċeduri, l-appellanta tinqeda bil-proċeduri tal-appell biex tqajjem il-lanjanza li l- proċeduri quddiem it-Tribunal setgħu kienu vvizzjati jew li d-depożizzjoni ta' xi xhud tħalliet barra mill-proċess, partikolarment meta din kellha kull opportunità tilmenta dwar dan quddiem it-Tribunal, iżda naqset milli tagħmel dan ̶ meta l-kreditur jitlob ammont speċifiku fl-att taċ-ċitazzjoni u mhux ammont da liquidarsi, l-imgħax fuq dak l-ammont jiddekorri mid-data taċ-ċitazzjoni u mhux mid-data tas-sentenza MALTA QORTI TAL-APPELL (Kompetenza Inferjuri) ONOR. IMĦALLEF LAWRENCE MINTOFF Seduta tal-14 ta' Lulju, 2021 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM GasanMamo Insurance Limited (C 3143) kif surrogata fid-drittijiet tal- assikurat tagħha Maria Oedegaard Borg u l-istess Maria Oedegaard Borg (K.I. 113980M) ('l-appellati') Dan huwa appell magħmul mill-intimata Frances Natalizia Minuti (K.I. 09477M), hawnhekk 'l-appellanta', minn deċiżjoni tat-Tribunal tal-Arbitraġġ fi Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM ħdan iċ-Ċentru dwar l-Arbitraġġ ta' Malta [minn issa 'l quddiem "it-Tribunal"], tat-23 ta' Frar, 2021 [minn issa 'l quddiem 'il-lodo arbitrali'], li permezz tiegħu t-Tribunal iddeċieda billi filwaqt li laqa' l-eċċezzjonijiet imressqa mill-intimat Simon Braddick-Southgate, hawnhekk 'l-appellat Braddick-Southgate', u ddikjara li dan mhux responsabbli għall-inċident mertu ta' dawn il-proċeduri, ċaħad l-eċċezzjonijiet imressqa mill- intimata Frances Natalizia Minuti, u b'hekk laqa' t-talbiet tar-rikorrenti GasanMamo Insurance Limited (C 3143) kif surrogata fid-drittijiet tal- assikurat tagħha Maria Oedegaard Borg u l-istess Maria Oedegaard Borg (K.I. BRADDICK-SOUTHGATE), hawnhekk fil-konfront tagħha, u ddikjara l-inċident awtomobilistiku li seħħ ġewwa Parti mill-Fgura fid-19 ta' Lulju, 2011 [minn issa 'l quddiem 'l-inċident'], ġara unikament tort tagħha. It-Tribunal iddikjara wkoll li d-danni sofferti mir-rikorrenti jammontaw komplessivament għas-somma ta' seba' mija u tnejn u tmenin Euro u sitta u sebgħin ċenteżmu (€782.76), li minnhom is-somma ta' seba' mija u sebgħa u għoxrin Euro u sitta u sebgħin ċenteżmu (€727.76) għandha titħallas lis-soċjetà rikorrenti, filwaqt li s-somma ta' ħamsa u ħamsin Euro (€55) għandha titħallas lir-rikorrenti Maria Oedegaard Borg. L- intimata Frances Natalizia Minuti ġiet ikundannata tħallas id-danni hekk likwidati, flimkien mal-ispejjeż tal-arbitraġġ, bl-imgħaxijiet legali fuq id-danni hekk likwidati b'effett mid-data tal-preżentata tal-arbitraġġ sad-data tal-ħlas Ir-rikorrenti istitwew proċeduri arbitrali, li permezz tagħhom talbu lit- Tribunal jiddikjkara min mill-intimati għandu jinżamm responsabbli għall- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM inċident awtomobilistiku li seħħ fid-19 ta' Lulju, 2011, bejn il-vettura bin- numru ta' reġistrazzjoni SJJ 762 misjuqa mill-initmat Simon Braddick-Southgate u l-vettura bin-numru IBI 742 misjuqa mill-intimata Frances Natalizia Minuti, bil-vettura tar-rikorrenti Maria Oedegaard Borg bin-numru ta' reġistrazzjoni NOV 127, li ġarrbet ħsarat waqt li din kienet ipparkjata mal-ġenb tat-triq fejn seħħ l-inċident, u li jillikwida d-danni riżultanti mill-imsemmi inċident. Oedegaard Borg kienet assikurata b'polza tal-assikurazzjoni tat-tip comprehensive mas- soċjetà rikorrenti GasanMamo Insurance Limited, u għalhekk għajr għall- ewwel €55, l-ispejjeż għat-tiswija tal-ħsarat li ġarrbet il-vettura tar-rikorrenti Maria Oedegaard Borg tħallsu minn GasanMamo Insurance Limited. Ir-rikorrenti talbu lit-Tribunal jiddikjara li l-intimati, jew min minnhom, huma unikament responsabbli għall-inċident inkwistjoni, billi allegaw li l- inċident tat-traffiku inkwistjoni seħħ waqt li l-intimati kienu qegħdin isuqu l- vetturi tagħhom b'mod negliġenti u imprudenti. Ir-rikorrenti qalu li d-danni subiti mill-vettura bin-numru ta' reġistrazzjoni NOV 127 jammontaw għal €782.76, jew somma oħra verjuri li tista' tiġi determinata waqt l-arbitraġġ, u l- intimati jew min minnhom għandhom jiġu kkundannati jħallsu dawn l-ispejjeż flimkien mal-imgħaxijiet legali mid-data tan-notifika tal-ittra uffiċjali sad-data tal-pagament. L-intimat Simon Braddick-Southgate wieġeb li huwa qiegħed jirrespinġi allegazzjonijiet, pretensjonijiet u talbiet kollha mressqa mir-rikorrenti stante li Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM dawn huma infondati fil-fatt u fid-dritt, għaliex l-inċident inkwistjoni ġie kkawżat unikament mill-intimata Frances Natalizia Minuti u mhux minnu. huwa ma kienx responsabbli għall-inċident, u għalhekk kull talba sabiex huwa jagħmel tajjeb għad-danni allegatament ikkawżati lir-rikorrenti, għandha tiġi miċħuda. L-intimat Simon Braddick-Southgate talab li huwa jiġi meħlus minn kull proċedura tal-arbitraġġ u mill-ħlas tad-danni, u qal li hija l-intimata Frances Natalizia Minuti li għandha tinżamm responsabbli għal dak li seħħ u għall-ħsarat sofferti mir-rikorrenti. L-intimata Frances Natalizia Minuti wieġbet li t-talbiet tar-rikorrenti huma infondati fil-fatt u fid-dritt u għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż, stante li l-inċident awtomobilistiku ma seħħx tort tagħha, iżda tort ta' Simon Braddick-Southgate, li saq b'imperizja, traskuraġni u nuqqas ta' osservanza tar-regolamenti tat- Qalet li għalhekk l-ewwel talba għandha tiġi miċħuda fil-konfront tagħha, għaliex l-inċident seħħ tort tal-intimat l-ieħor. Żiedet tgħid li r- rikorrenti ma sofrew l-ebda danni li għandha tinżamm responsabbli għalihom hi, u għalhekk hija m'għandha tinżamm responsabbli għall-ebda ħlas ta' danni. Ir-rikorrenti Maria Oedegaard Borg xehdet li fil-ħin tal-inċident, hija kienet qiegħda d-dar, bil-vettura tagħha li kienet ipparkjata barra, meta f'ħin minnhom semgħet ħoss, u xħin ħarġet tara x'kien ġara, sabet żewġ vetturi maħbutin li għamlu ħsara fil-vettura tagħha. Qalet li hija ma tafx l-inċident kif seħħ, imma għad-danni subiti minnha għamlet tajjeb is-soċjetà GasanMamo Insurance Dr Louis Boumaiza għas-soċjetà rikorrenti kkonferma li kienet is-soċjetà rikorrenti li għamlet tajjeb għad-danni u għall-ħsarat sofferti mill-assikurata L-intimata Dr Francina Minuti xehdet li dakinhar tal-inċident, hija Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM kienet għaddejja min-naħa ta' Ħaż-Żabbar sejra lejn il-Ħamrun, u fil-ħin tal- inċident it-triq kienet vojta. Qalet li kellha l-indicator mixgħul fuq in-naħa tal- lemin, għaliex riedet tikser sabiex tidħol fid-drive-in tad-dar tagħha fl-istess Qalet li minn faċċata tagħha ma kinux ġejjin vetturi, u fil-ħin li kisret biex tibda dieħla fid-drive-in, hija kienet qiegħda ssuq bil-mod ħafna. L-intimata qalet li hija fl-ebda ħin ma waqfet zoptu għaliex ma kellhiex għalfejn, għaliex Kompliet tgħid li f'ħin minnhom hija ħasset daqqa kbira fuq il-vettura tagħha. Spjegat li fil-ħin tal-impatt, il-vettura tagħha kienet għadha dritta, filwaqt li l-impatt seħħ f'nofs il-vettura tagħha. xehed li fil-ħin tal-inċident huwa kien qiegħed isuq il-vettura targata SJJ 762 u kien għaddej minn Psaila Street, fid-direzzjoni lejn Ħaż-Żabbar. Qal li rekbin miegħu kellu żewġ passiġġieri, u xħin wasal quddiem showroom tal-muturi li hemm fit-triq, sema' twerżiqa għaliex il-vettura li kienet ġejja mid-direzzjoni opposta, baqgħet dieħla fil-ġenb tiegħu. Ix-xhud qal li ma jidhirlux li dak il-ħin quddiemu kien hemm vetturi oħra. Qal illi fil-ħin li seħħ l-impatt huwa kien għaddej b'veloċità baxxa. Qal li mal-ġenb tat-triq kien hemm vettura pparkjata li huwa baqa' dieħel fiha. Qal li mal-impatt huwa baqa' dieħel fil-parapett tal- ħanut tal-muturi u anki waqqalu xi ġebel. L-intimat Simon Braddick-Southgate ippreżenta sensiela ta' ritratti sabiex juri l-inħawi fejn seħħ l-inċident, il-marki tal- brejkijiet, kif ukoll il-pożizzjoni tal-vetturi rispettivi wara l-inċident. Tribunal ġiet ippreżentata wkoll kopja tar-rapport li sar lill-Pulizija in segwitu għall-inċident. F'dikjarazzjoni ġuramentata ppreżentata mill-intimat Simon Braddick-Southgate, huwa spjega li dakinhar tal-inċident huwa kien qiegħed isuq fid-direzzjoni tal-isptar Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM Saint Philip's direzzjoni lejn Ħaż-Żabbar, u rekbin miegħu dak il-ħin kien hemm Qal li fil-ħin tal-inċident huwa kien għaddej b'veloċità normali u ma kellux xi għaġġla partikolari, meta f'ħin minnhom ra vettura tal-għamla Smart ġejja mid-direzzjoni opposta, li daret quddiem il-vettura tiegħu. Qal li din il-manuvra kienet inaspettata, u għalhekk huwa ma setax jgħid jekk l-indicator ta' din il-vettura kienx mixgħul jew le. L- intimat Simon Braddick-Southgate qal li huwa ħa brejk qawwi, iżda l-vettura misjuqa mill- intimata l-oħra baqgħet għaddejja, bir-riżultat li ħabtet miegħu. Qal li l-impatt kien qawwi u għalhekk huwa baqa' dieħel fil-ħajt tal-istabbiliment Cycle World, u ħabat ukoll ma' vettura li kienet ipparkjata mal-ġenb tat-triq. L- intimat qal li wara l-impatt, huwa bilkemm felaħ joħroġ mill-vettura tiegħu. Agius qal li konsegwenza tal-inċident, kemm hu kif ukoll bintu li kienet riekba miegħu, kellhom jirċievu attenzjoni medika. Jessica Maria Braddick-Southgate, bint l-intimat Simon Braddick-Southgate, xehdet illi fil-ħin tal- inċident hija kienet riekba fil-vettura misjuqa minn missierha. Spjegat li huma kienu ġejjin mid-direzzjoni tal-isptar Saint Philip's fid-direzzjoni lejn Ħaż-Żabbar u Psaila Street, u missierha dejjem baqa' jsuq fil-karreġġata tiegħu. Żiedet tgħid li f'ħin minnhom semgħet lil missierha jirrimarka dwar xi manuvra li għamlet l- intimata l-oħra, u fil-pront semgħet il-brejkijiet u l-ħoss tal-impatt tal-vettura. Ix-xhud qalet li wara l-inċident hija kellha tingħata l-għajnuna medika anki sabiex tinħareġ mill-vettura. Ix-xhud Kurt Braddick-Southgate xehed li hu kien il-Pulizija li investiga l-inċident. huwa tkellem maż-żewġ xufiera involuti, u meta aċċeda fuq il-post fejn seħħ l- inċident, huwa ma kellu l-ebda suspett li l-intimati kienu ċaqalqu l-vetturi Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM tagħhom minn fejn kienu. Qal li b'kollox fuq il-post kien hemm tliet vetturi maħbutin u mal-art kien hemm żewġ settijiet ta' marki ta' brejkijiet. Carmen Scaletta xehdet li fil-ħin tal-inċident hija kienet ipparkjata mal-ġenb tat-triq, għaliex bintha tattendi l-iskola tal-pjanu li tmexxi l-intimata Francine Scaletta li hija rat lill-intimata ġejja mid-direzzjoni opposta bl-indicator mixgħul, u din għaddiet bil-mod minn ħdejha. Qalet li ħin minnhom dawret wiċċha biex tkellem lil bintha, meta semgħet xi storbju. Kompliet tgħid li hija ma ratx il-ħabta sseħħ, iżda rat il-vettura ta' Francine Minuti dritta u l-vettura l- oħra li baqgħet dieħla fil-ħajt ta' Cycle World, filwaqt li kien hemm ukoll it- tielet vettura milquta li n-number plate tagħha spiċċa fil-parapett tal- istabbiliment Chesworth, li hemm fl-istess triq. Permezz tal-lodo arbitrali mogħti fit-23 ta' Frar, 2021, it-Tribunal iddeċieda li: l-eċċezzjonijiet tal-intimat Simon Braddick-Southgate għandhom jiġu milqugħa, li dan għandu jiġi ddikjarat mhux responsabbli għall-inċident; eċċezzjonijiet imressqa mill-intimata Frances Natalizia Minuti għandhom jiġu miċħuda, u b'hekk it-talbiet tar-rikorrenti fil-konfront tagħha għandhom jiġu milqugħa; u b'hekk iddikjara li l-inċident awtomobilistiku seħħ unikament tort tal-intimata Frances Natalizia Minuti, u ddikjara li d-danni sofferti mir-rikorrenti għandhom jitħallsu unikament minnha, u dan wara li għamel is-segwenti konsiderazzjonijiet: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM "Konsiderazzjonijiet Illi l-inċident in kwistjoni seħħ fi Triq il-Ferrovija, Parti mill-Fgura. Din hija triq twila u dritta, b'żewġ karreġġati fid-direzzjonijiet opposti u b'parkeġġ għall-karozzi fuq iż- żewġ naħat, tul it-triq kollha. Illi mill-provi jirriżulta illi dakinhar tal-inċident, l-intimat Braddick-Southgate kien qed isuq mid- direzzjoni tal-Marsaxlokk sejjer lejn Ħaż-Żabbar, filwaqt li l-intimata Minuti kienet ġejja mid-direzzjoni opposta bl-intenzjoni li tidħol fid-drive-in tar-residenza tagħha, li kienet tinsab fuq in-naħa tal-lemin tagħha. Skont Abela, "It-triq kienet vojta u kienet ilha vojta". Kien għalhekk li Abela baqgħet miexja u ex admissis "fl-ebda mument ma waqaft dead stop biex nikser." A tempo vergine lill-Pulizija, l-intimata Abela qaltilhom "meta rajt li t-triq kienet vojta u ma kien ħadd ġej mid-direzzjoni opposta, bl-indicator li kien ilu mixgħul bdejt nikser fuq in-naħa tal-lemin sabiex nipparkja quddiem gate, fejn f'daqqa waħda smajt u ħassejt daqqa." Illi da parti tiegħu l-intimat Agius ikkonferma li kien għaddej fid-dritta, sema' waħda twerżaq u "il-vettura li kienet fiha ġiet għal fuq is-side tiegħi mid-direzzjoni opposta." Konsegwenza tal-inċident, Braddick-Southgate baqa' dieħel fil-vettura pparkjata tar- rikorrenti Galea u spiċċa fuq il-parapett ta' Benny tal-muturi u waqqalu l-ġebel. Illi għalkemm l-intimata Minuti allegat li x'ħin seħħ l-impatt, il-vettura tagħha kienet għadha dritta, l-Arbitru m'għandhiex dubju li fil-ħin tal-impatt, l-intimat Braddick-Southgate kien qed isuq fil-karreġġata tiegħu. Dan jirriżulta b'mod ampju mill-brake marks li tħallew mill-vettura tiegħu b'konsegwenza tal-inċident, kif jirriżulta fl-iskizz (li ma ġiex ikkontestat) u mir-ritratt esebit minn Agius stess. Fuq kollox a tempo vergine, l- intimata Minuti stqarret mal-Pulizija li "bdejt nikser lejn in-naħa tal-lemin sabiex nipparkja" u dan b'ammissjoni ċara li l-intimata Minuti kienet diġà bdiet tinvadi l- karreġġata qabel seħħ l-impatt. Illi għalhekk l-Arbitru taqbel in toto mas-sottomissjonijiet imressqa mill-intimat Agius, ossia li kien jinkombi fuq l-intimata Minuti li teżerċita a proper lookout u tieħu l-miżuri kollha meħtieġa, dan tenut kont li kienet ser tibddel id-direzzjoni u tinvadi l- karreġġata opposta biex tipparkja ħdejn id-dar tagħha jew fid-drive-in tad-dar tagħha. Illi fil-klawsoli 162 et seq., il-Malta Highway Code jistipula li s-sewwieqa għandhom jirrispettaw il-karreġġati tagħhom, u kull vettura għandha żżomm fuq ix-xellug ta' linja medjana, ħlief sabiex tilħaq bini biswit jew sabiex tidħol fi triq biswit, kemm-il darba ma jkunx hemm periklu biex tagħmel hekk. Fi kwalunkwe każ "linji bojod maqtugħa jaqsmu l-karreġġata f'żewġ mogħdijiet u tista' taqsamhom bl-attenzjoni meħtieġa u wara li tkun urejt lill-vetturi l-oħra" (klawsola 164). Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM Illi fuq kollox skont il-klawsola 215 tal-Malta Highway Code: "Qatt ma għandek tagħmel xi manuvra li tista' ġġiegħel traffiku ieħor jimxi bil-mod jew jieqaf f'daqqa, lanqas jekk tuża s-sinjali." Għalhekk il-fatt li l-intimata Abela seta' kellha l-indicator mixgħul, ma kienx jagħtiha d-dritt li tinvadi l-karreġġata tal-intimat Braddick-Southgate, ir- responsabbilità għall-inċident in kwistjoni xorta waħda tinkombi fuqha. Illi f'dan il-każ, l-intimata Abela saħansitra sostniet għal aktar minn darba li t-triq kienet vojta u ma kien hemm l-ebda vetturi ġejjin minn faċċata u huwa għalhekk li hija fl-ebda ħin ma waqfet qabel bdiet il-manuvra biex tidħol fid-drive-in u taqsam il- karreġġata opposta. Il-fatt li Triq il-Ferrovija hija triq dritta u twila, u għalhekk l- intimata Abela kellha viżibilità fit-tul, ladarba, minkejja dan, l-intimata Abela naqset li tinnota l-vettura tal-intimat Braddick-Southgate, huwa prova ċara li hija naqset li żżomm a proper lookout qabel bdiet il-manuvra. Illi għalhekk kienet il-manuvra tal-intimata Minuti, il-causa prossima tal-inċident de quo, u konsegwentement il-ħsarat ikkawżati fil-vettura tar-rikorrenti Oedegaard Borg, liema vettura kienet ipparkjata, saret ħtija tal-istess Frances Natalizia Minuti. Illi r-rikorrenti ppreżentaw l-irċevuti relattivi għall-ħsarat imġarrba fil-vettura tar- rikorrenti Maria Oedegaard Borg, liema irċevuti ġew ikkonfermati mill-Avukat Dr Louis Boumaiza, u dan in sostenn tat-talba tagħhom għal-likwidazzjoni tad-danni. Dawn l-irċevuti ma ġewx ikkontestati mill-intimati. Konklużjoni Għal dawn il-motivi l-Arbitru tiddeċiedi billi, filwaqt li tilqa' l-eċċezzjonijiet imressqa mill-intimat Simon Braddick-Southgate u tiddikjarah mhux responsabbli għall-inċident in kwistjoni; tiċħad l-eċċezzjonijiet imressqa mill-intimata Frances Natalizia Minuti; u tilqa' t-talba tar-rikorrenti fil-konfront tal-intimata Frances Natalizia Minuti u tiddikjara li l- inċident awtomobilistiku li seħħ fid-19 ta' Lulju, 2011 f'Santa Ħal Qormi, ġara unikament tort tal-intimata Frances Natalizia Minuti; tiddikjara li d-danni sofferti mir-rikorrenti jammontaw komplessivament għas-somma ta' seba' mija u tnejn u tmenin Euro u sitta u sebgħin ċenteżmu (€782.76) u dan in kwantu għas-somma ta' seba' mija sebgħa u għoxrin euro u sitta u sebgħin ċenteżmu (€727.76) dovuti lis- soċjetà rikorrenti u in kwantu għas-somma ta' ħamsa u ħamsin euro (€55) dovuti lir- rikorrenti Maria Oedegaard Borg; tikkundanna lill-intimata Frances Natalizia Minuti sabiex tħallas lir-rikorrenti s-somma komplessiva ta' €782.76 u dan in linea ta' danni; tikkundanna lill-intimata Frances Natalizia Minuti tħallas l-ispejjeż kollha ta' dan l- arbitraġġ, inklużi dawk tal-intimat Simon Braddick-Southgate, kif ukoll dawk tal-ittra uffiċjali Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM ppreżentata fl-20 ta' Frar, 2012 u tal-ittra uffiċjali ppreżentata kontestwalment mal- arbitraġġ kontra l-assikurazzjoni Citadel Insurance plc u Montaldo Insurance Agency Limited; kif ukoll, tikkundanna lill-intimata Frances Natalizia Minuti sabiex tħallas l- interessi legali fuq il-quantum tad-danni b'effett mid-data tal-preżentata tal- arbitraġġ, ossija mid-19 ta' Ġunju, 2012 sad-data tal-ħlas finali." L-intimata Avukat Frances Natalizia Minuti ressqet l-appell tagħha mil- lodo arbitrali appellat fid-9 ta' Marzu, 2021, fejn talbet lil din il-Qorti sabiex, "… tħassar, tannulla u tirrevoka s-sentenza appellata mogħtija miċ-Ċentru dwar l- Arbitraġġ ta' Malta fit-23 ta' Frar, 2021 per Arbitru Dr Ruth Vella Bellizzi fl-ismijiet premessi u konsegwentement tiddeċiedi billi tiċħad it-talbiet tas-soċjetà appellata pro et noe in toto jew in parti fil-konfront tal-appellanti, bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi ikunu a karigu tal-appellat l-ieħor Simon Braddick-Southgate." L-appellanta qalet li hija ħasset ruħha aggravata bid-deċiżjoni tat- Tribunal u l-każ tagħha l-ewwel beda jinstema' quddiem Dr Joseph Abela Pace u wara kompla jinstema' quddiem Dr Ruth Vella Bellizzi, li ddeċidiet it-tilwima bejn il-partijiet. Qalet li t-Tribunal iddeċida dan l-arbitraġġ bid-dokumenti nieqsa u meta t-traskrizzjoni tax-xhieda li sema' l-Arbitru Dr Joseph Abela Pace ma kinitx fil-proċess u l-kalligrafija tax-xhieda meħuda quddiemu hija illeġibbli, filwaqt li x-xhieda mogħtija minn ċertu Stephen Palmier hija nieqsa għal kollox mill-proċess. Qalet li għaldaqstant id-deċiżjoni tat-Tribunal hija nulla. L-appellanta qalet ukoll li t-Tribunal għamel apprezzament żbaljat tal- provi meta ddetermina li ma kien hemm xejn ħażin fis-sewqan ta' Simon Braddick-Southgate, u żiedet tgħid li t-Tribunal għamel valutazzjoni spekulattiva fir- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM rigward tal-konfigurazzjoni tal-ħsarat imġarrba miż-żewġ vetturi, u dan wassal biex l-interpretazzjoni tiegħu tad-dinamika tal-inċident kienet waħda żbaljata, illoġika u ambigwa. L-appellanta qalet li t-Tribunal naqas milli jieħu konjizzjoni li hija kienet fil-karreġġata tagħha lesta biex iddur, u li fil-ħin tal- impatt hija kienet ġejja bil-mod u mhux ħabta u sabta kif allega l-intimat l- ieħor. L-appellanta qalet li anki mir-ritratti esebiti għandu jirriżulta li fil-ħin tal-impatt hija kellha r-roti ta' quddiem tal-vettura li kienu għadhom mhumiex imdawrin sabiex hija tibda l-kisra, u hija ma kinitx għadha bdiet il- kisra meta seħħ l-impatt. Qalet li l-intimat Simon Braddick-Southgate kellu l-viżwali tat- triq, u kien huwa li naqas milli jeżerċita proper lookout kif mistenni minnu Qalet ukoll li l-vettura tagħha qatt ma marret fuq in-naħa l- oħra tat-triq kif ġie allegat, iżda baqgħet dejjem fuq il-karreġġata tagħha, u kienet il-vettura misjuqa mill-intimat Simon Braddick-Southgate li kienet ġejja b'veloċità u li daret b'mod li kkawżat ħsara fuq vetturi u proprjetajiet fuq in-naħa tax- L-appellanta qalet li dan kien ikkostatat ukoll mill-Qorti tal- Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali fid-deċiżjoni kontra Simon Braddick-Southgate mogħtija fil-5 ta' Marzu, 2020, fejn il-Qorti tal-Maġistrati sabet lil Simon Braddick-Southgate ħati ta' sewqan traskurat. L-appellanta qalet li mill-iskizz jidher ċar li hija kienet ġejja mid-direzzjoni ta' Ħaż-Żabbar lejn Parti mill-Fgura, u li kienet għaddejja fil-karreġġata tagħha bl-indicator mixgħul u lesta biex iddur, billi l-linja li tifred iż-żewġ karreġġati mhix waħda kontinwa. tgħid li kellu jirriżulta ċar li Simon Braddick-Southgate ma rax il-vettura tagħha lesta biex iddur, bil-konsegwenza li daħal b'impatt qawwi fuqha. Qalet ukoll li t-triq hija waħda dritta u li għalhekk Simon Braddick-Southgate seta' jinduna bil-vettura tagħha wieqfa minn ferm qabel u għalhekk seta' jevita l-inċident. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM L-appellanta qalet li t-tielet aggravju tagħha huwa dwar minn meta jibdew jiddekorru l-imgħaxijiet fuq id-danni. Spjegat li anki f'każ li din il- Qorti ssib li l-ħtija għal dan l-inċident hija tagħha, it-Tribunal ma setgħax jiddeċiedi li l-imgħaxijiet fuq id-danni jibdew jiddekorru mid-data tal-ittra uffiċjali, għaliex l-ammont sar dovut minn meta ġie stabbilit li l-ħtija għall- akkadut hija tagħha u għalhekk mid-data tal-lodo arbitrali u mhux mid-data tal-ittra uffiċjali. L-appellanta għamlet riferiment għal deċiżjonijiet tal-Qrati tagħna fejn ġie stabbilit li fir-rigward ta' debitu inċert jew mhux likwidu ma jistgħux jiddekorru imgħaxijiet, u sabiex l-imgħaxijiet jibdew jiddekorru huwa meħtieġ li d-debitu jiġi determinat. L-appellanta qalet ukoll li hija ma taqbilx mad-deċiżjoni tat-Tribunal fejn hija ġiet ikkundannata tħallas l-ispejjeż ta' dawn il-proċeduri, u dan għaliex kien hemm dewmien esaġerat f'dawn il-proċeduri, kif ukoll għaliex hija m'għandha l-ebda ħtija għal dan id-dewmien, u lanqas m'għandha tinżamm responsabbli għall-akkadut. Ir-Risposta tal-Appell Fir-risposta tagħha, is-soċjetà appellata GasanMamo Insurance Limited wieġbet li s-sentenza tat-23 ta' Frar, 2021 hija ekwa u ġusta u timmerita inkwantu din stabbiliet li r-rikorrenti għandhom dritt għar- riżarċiment tad-danni mħallsa minnhom b'konsegwenza tal-inċident tad-19 ta' Lulju, 2021, li ġew likwidati fis-somma ta' €782.76, oltre l-imgħaxijiet mid-19 ta' Ġunju, 2012, u l-ispejjeż ġudizzjarji. Is-soċjetà appellata qalet li hija sejra tirrimetti ruħha għall-provi mressqa u għad-deċiżjoni ta' din il-Qorti, iżda Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM żiedet tgħid li hija m'għandhiex tbati spejjeż għaliex fil-mument meta ġiet intavolata l-kawża, huma ma kellhom l-ebda ħjiel dwar min seta' kien responsabbli għad-danni sofferti mill-appellata, meta saret il-ħsara fil-vettura tagħha waqt li kienet ipparkjata. B'riferiment għall-ewwel aggravju tal- appellanta, li d-deċiżjoni mogħtija mit-Tribunal hija nulla għaliex kien hemm traskrizzjonijiet tax-xhieda li nstemgħu quddiem Dr Joseph Abela Pace, li kienu nieqsa mill-proċess, l-appellati qalu li l-appellanta kellha kull opportunità li tressaq l-ilment tagħha dwar dan qabel ingħata l-lodo arbitrali, iżda għal xi raġuni hija naqset milli tressaq nota ta' sottomissjonijiet kemm fit-terminu mogħti lilha mit-Tribunal u anki wara. Is-soċjetà appellata qalet li l-fatt li fi kliem l-appellanta dawn il-proċeduri ilhom għaddejjin is-snin, isaħħaħ il-fehma tagħha li l-appellanta kellha biżżejjed żmien biex teżamina l-proċess u tirregola ruħha. Qalet li dan ma sarx, u minflok l-appellanta issa qiegħda tipprova B'riferiment għall-allegazzjoni tal- appellanta li t-traskrizzjoni tax-xhieda ta' Stephen Palmier hija nieqsa mill- proċess, is-soċjetà appellata qalet li Stephen Palmier qatt ma kien indikat bħala xhud u għalhekk l-ebda waħda mill-partijiet ma setgħet tipproduċih bħala Is-soċjetà appellata qalet li anki l-aggravji dwar l-ispejjeż u l-imgħax huma mingħajr bażi, u dan għaliex min-naħa tagħha ma kien hemm l-ebda Spjegat li l-inċident inkwistjoni seħħ fid-19 ta' Lulju, 2011 u l- proċeduri arbitrali ġew ippreżentati fid-19 ta' Ġunju, 2012. Is-soċjetà rikorrenti, hawnhekk appellata, qalet li hija kienet lestiet mill-provi tagħha sas- 6 ta' Diċembru, 2012, u għalhekk fi żmien sitt xhur minn meta istitwiet il- proċeduri arbitrali. Is-soċjetà appellata qalet li hija mhijiex sejra tidħol fil- mertu ta' min għandu jħallas għall-imgħaxijiet, imma tgħid li għandha dritt Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM titħallas dawn l-imgħaxijiet. Is-soċjetà appellata għamlet riferiment għal deċiżjoni ta' din il-Qorti diversament preseduta1 fejn intqal li l-fatt li t-Tribunal dam biex jagħti deċiżjoni m'għandux jippreġudika lir-rebbieħ, u dan għaliex hija kellha tagħmel użu minn flus tagħha sabiex tissewwa l-ħsara. s-sentenza ċċitata mill-appellanta fir-rikors tal-appell tagħha2 m'għandha x'taqsam xejn mal-każ odjern, għaliex fil-każ odjern, l-ammont mitlub in linea ta' danni mis-soċjetà appellata ma jikkonsistix f'somma da liquidarsi, imma l- ammont preċiż tal-ispejjeż imħallsin minnha ġie indikat fit-talba li saret it-Tribunal, u għalhekk ir-raba' aggravju tal-appellanta huwa Fir-risposta tiegħu l-appellat Simon Braddick-Southgate qal li s-sentenza tat-23 ta' Frar, 2021 hija ekwa u ġusta u timmerita konferma, u għalhekk l-appell intavolat mill-appellanta, huwa infondat fil-fatt u fid-dritt, u għalhekk talab sabiex dan l-appell ikun miċħud bl-ispejjeż kontra l-appellanta. Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti Din il-Qorti ser tgħaddi sabiex tikkunsidra l-aggravji mressqa mill- appellanta, u dan fid-dawl tal-konsiderazzjonijiet magħmula mit-Tribunal fil- lodo arbitrali appellat u tas-sottomissjonijiet magħmula mill-appellati. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 14 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM L-ewwwel aggravju: L-appellanta qalet li l-lodo arbitrali appellat huwa null għaliex it-Tribunal naqas milli jieħu konjizzjoni tal-fatt li wħud mill-provi bdew jinstemgħu minn Arbitru differenti, u li d-depożizzjoni tax-xhieda miġbura minn dan l-Arbitru tħalliet bil-miktub fil-proċess, b'tali mod li din ma tistax tinqara faċilment. L- appellanta qalet ukoll li d-depożizzjoni tax-xhud Stephen Palmier, li nstemgħet mill-ewwel Arbitru Dr Joseph Abela Pace, hija għalkollox nieqsa mill-proċess, u għalhekk il-lodo arbitrali appellat ma kkonsidrax uħud mill-provi li tressqu f'dawn il-proċeduri, b'tali mod li għandu jiġi kkonsidrat null. Il-Qorti rat l-atti proċesswali quddiem it-Tribunal, u tibda billi tirrileva li dan huwa appell minn lodo arbitrali dwar inċident stradali li seħħ xejn anqas minn għaxar snin ilu. Jirriżulta li l-proċeduri arbitrali bdew jinstemgħu quddiem l-Arbitru Dr Joseph Abela Pace, u li sussegwentement dawn tkomplew jinstemgħu Jirriżulta wkoll li Stephen Palmier, li l-appellanta tgħid li ddepona quddiem l-ewwel Arbitru, u li x-xhieda tiegħu ma ġietx inkluża fil- proċess, ma kienx imniżżel fil-lista tax-xhieda tal-appellanta, intimata fil- proċeduri arbitrali, u għalhekk fi kwalunkwe każ dan ix-xhud ma setax jinstema' mit-Tribunal. Il-Qorti tqis li lanjanza tax-xorta li ressqet l-appellanta fl-ewwel aggravju tagħha, mhijiex lanjanza li għandha titressqu quddiem din il- Qorti ta' reviżjoni, iżda hija lanjanza li setgħet faċilment tinġieb a konjizzjoni Wara kollox jirriżulta li t-Tribunal ta lill-partijiet il-fakoltà li jressqu n-noti ta' sottomissjonijiet tagħhom, u l-appellanta naqset milli tagħmel dan. M'għandux ikun li wara għaxar snin ta' proċeduri, l-appellanta tinqeda bil- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 15 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM proċeduri tal-appell biex tqajjem il-lanjanza li l-proċeduri quddiem it-Tribunal setgħu kienu vvizzjati jew li d-depożizzjoni ta' xi xhud tħalliet barra mill- proċess, partikolarment meta din kellha kull opportunità tilmenta dwar dan quddiem it-Tribunal, iżda naqset milli tagħmel dan. Huwa għalhekk li tqis li dan l-ewwel aggravju mhuwiex mistħoqq, u tiċħdu. [dwar l-apprezzament tal-provi] L-appellanta qalet li t-Tribunal għamel apprezzament żbaljat tal-provi, u pinġa stampa dwar id-dinamika tal-inċident li hija żbaljata, illoġika u ambigwa. L-appellanta qalet li mill-provi kellu jirriżulta li fil-ħin tal-inċident hija kienet kważi wieqfa, għaliex il-ħsieb tagħha kien li ddur u tikser lejn id-drive-in tar- residenza tagħha wara li taqsam il-linja li tifred iż-żewġ karreġġati. Qalet li mill- provi kellu jirriżulta li l-intimat l-ieħor kellu viżwali fit-tul tat-triq kollha, u kien l-intimat l-ieħor li naqas milli jeżerċita l-proper lookout rikjest, b'tali mod li dan dar u kkawża ħsarat fuq numru ta' vetturi u fuq proprjetà li hemm fl-istess triq. L-appellanta qalet li mill-provi kellu jirriżulta li t-triq dritta tat lil Agius viżwal tajjeb ferm għat-tul tat-triq, u dan seta' jara l-vettura tagħha wieqfa minn ferm qabel seħħ l-inċident. Il-Qorti qieset sew il-provi miġjuba u d-depożizzjoni tal-partijiet fil- kawża, sabiex setgħet tikkonsidra dan l-aggravju kif mistħoqq. Minkejja li l- intimati t-tnejn xehdu li fil-ħin tal-inċident kienu għaddejjin b'veloċità baxxa ferm, bl-appellanta tgħid li fil-ħin tal-inċident kienet kważi wieqfa, lesta biex iddur lejn ir-residenza tagħha, huwa evidenti, mill-konsegwenzi li ħalla dan l- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 16 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM inċident, li xi ħadd minnhom mhux qiegħed jgħid il-verità. Mill-provi jirriżulta li l-inċident inkwistjoni seħħ f'parti tat-triq li hija dritta, u għalhekk l-intimat Simon Braddick-Southgate kellu viżwali tajba tat-triq u ta' dak kollu li kien għaddej madwaru. Jirriżulta wkoll li fil-ħin tal-inċident l-appellanta kienet ser tibda manuvra sabiex taqsam il-karreġġata u ddur lejn ir-residenza tagħha, u għalhekk din kienet kważi wieqfa xħin seħħ l-impatt. Kuntrarjament għall-konklużjoni li wasal għaliha t-Tribunal, mill-provi ma jirriżultax li l-appellanta fil-ħin tal- inċident kienet qiegħda tinvadi l-karreġġata li kien fiha l-intimat Simon Braddick-Southgate. Mir-ritratti esebiti jidher ċar li l-inċident seħħ fil-parti tat-triq faċċata tar- residenza tal-appellanta, u għalhekk din kellha tnaqqas sew mill-veloċità jew tieqaf kompletament qabel tikser lejn id-dar tagħha. tiegħu qal li fil-ħin tal-inċident, it-traffiku ma kienx wieħed voluminuż, imma hu fl-ebda waqt ma ra lill-appellanta, u ntebaħ biha biss meta sema' twerżiqa u raha ġejja minn faċċata. L-intimat u bintu t-tnejn xehdu li huma rrimarkaw dwar il-mod kif kienet qiegħda ssuq l-appellanta fil-mumenti qabel seħħ l- impatt, imma f'partijiet oħra tax-xhieda tagħhom jagħtu l-impressjoni li qabel seħħ l-inċident, sa fejn jafu huma t-triq kienet vojta u fl-ebda ħin ma raw lill- Il-Qorti kkonsidrat li huwa ferm aktar plawsibbli li l- appellanta kienet wieqfa prattikament għalkollox fil-ħin li seħħ l-inċident, u kien l-intimat Braddick-Southgate li ma kienx qiegħed jeżerċita l-proper lookout rikjest u ma rax lil Minuti wieqfa fit-triq. Kien Agius li xehed li fil-ħin tal-inċident it-triq kienet vojta, fattur dan li jindika li huwa fl-ebda waqt ma induna bil-preżenza tal- vettura tal-appellanta qabel seħħ l-inċident. korroborata mix-xhieda ta' persuna li kienet qiegħda tistenna lill-appellanta tidħol f'darha sabiex bintha tibda l-lezzjonijiet tal-pjanu, u għalhekk il-Qorti Qrati tal-Ġustizzja Paġna 17 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM hija moralment konvinta li l-verżjoni tal-fatti kif seħħew mogħtija mill- appellanta, hija ferm aktar kredibbli minn dik mogħtija mill-intimat Simon Camilleri Bellizzi għalhekk li l-Qorti qiegħda tqis li it-tieni aggravju huwa ġustifikat, u ma jirriżultax li t-Tribunal għamel analiżi korretta tal-provi kollha miġjuba quddiemu fil-konsiderazzjonijiet tiegħu. [imgħaxijiet fuq id-danni] Minkejja li qiegħda tilqa' t-tieni aggravju tal-appellanta, bil-konsegwenza li ladarba ġie stabbilit li r-responsabbilità għal dan l-inċident għandha tinġarr mill-appellat Simon Braddick-Southgate, u għalhekk għandu jkun hu li jagħmel tajjeb għad- danni sofferti mir-rikorrenti, il-Qorti xorta waħda sejra tindirizza dan l-aggravju anki sabiex jiġi ppreċiżat l-ammont tad-danni u mgħaxijiet li għandhom jitħallsu lis-soċjetà appellata u lill-appellata Maria Oedegaard Borg. L-appellanta qalet li f'dan il-każ l-imgħaxijiet m'għandhomx jibdew jiddekorru mid-data tan- notifikata tal-ittra uffiċjali iżda mid-data tas-sentenza, għaliex huwa biss permezz tal-lodo arbitrali appellat li ġiet stabbilita l-kwistjoni tal-ħtija għall- L-appellanta sostniet ukoll li l-imgħaxijiet ma jiddekorrux kontra debitu inċert jew li mhux likwidu. Il-Qorti iżda ma taqbilx mal-pożizzjoni meħuda mill-appellanta f'dan l- aggravju, għaliex mill-provi jirriżulta li l-ammont mitlub in linea ta' danni kien ammont ċert u likwidu u mhux ammont da liquidarsi. Ir-responsabbilità o meno għall-akkadut m'għandha x'taqsam xejn mal-kwistjoni dwar jekk l- ammont pretiż fit-talba li saret lit-Tribunal huwiex ċert u dovut, u minn meta Qrati tal-Ġustizzja Paġna 18 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM beda jiddekorri l-imgħax legali. Hawnhekk il-Qorti tagħmel riferiment għal deċiżjoni mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fl-ismijiet Mario u Marianne konjugi Oedegaard Borg vs. Emanuel Debono Caruana, fejn ġie stabbilit li meta l-kreditur jitlob ammont speċifiku fl-att taċ-ċitazzjoni u mhux ammont da liquidarsi, l-imgħax fuq dak l-ammont jiddekorri mid-data taċ-ċitazzjoni u mhux mid-data tas- Għaldaqstant dan l-aggravju mhuwiex ġustifikat, u tiċħdu. Ir-raba' aggravju: [dwar il-ħlas tal-ispejjeż] L-appellanta tgħid li hija ma kellha l-ebda responsabbilità għad-dewmien tal-proċeduri quddiem it-Tribunal. Huwa prinċipju bażilari li l-parti telliefa f'kawża tiġi kkundannata tagħmel tajjeb għall-ispejjeż kollha jew għal parti It-Tribunal ddeċida li r-responsabbilità għall-inċident għandha tinġarr mill-appellanta, għalkemm din il-Qorti qiegħda tibdel dik il-parti tad- deċiżjoni li ddeċidiet dwar ir-responsabbilità għall-akkadut, u għalhekk għandha tiġi mibdula dik il-parti tad-deċiżjoni dwar min mill-intimati għandu jagħmel tajjeb għall-ispejjeż tal-kawża. Il-Qorti tirrileva li b'daqshekk hija mhijiex qiegħda tiddeċiedi responsabbli għad-dewmien li ħadu l-proċeduri quddiem l-Arbitru. Isegwi iżda li ladarba ġie stabbilit li l-appellat Simon Braddick-Southgate huwa responsabbli għall- inċident, għandu jkun hu li jagħmel tajjeb għall-ispejjeż tal-proċeduri. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 19 minn 20 Appell Inferjuri Numru 23/2021 LM Għar-raġunijiet premessi, din il-Qorti qiegħda tiddeċiedi dan l-appell tal- appellanta, billi filwaqt li tiċħad l-ewwel aggravju tagħha, qiegħda tilqa' t- tieni aggravju tagħha, tiddikjara li r-responsabbilità għall-inċident inkwistjoni hija tal-appellat Simon Braddick-Southgate, u għalhekk huwa l-appellat Simon Braddick-Southgate li għandu jagħmel tajjeb għall-ħlas tad-danni kkawżati lis-soċjetà appellata u lil Maria Oedegaard Borg b'konsegwenza tal-inċident. Għar-raġunijiet diġà spjegati, it- tielet u r-raba' aggravji tal-appellanta mhumiex qegħdin jiġu milqugħa. Spejjeż tal-proċeduri arbitrali huma a karigu tal-appellat Braddick-Southgate, filwaqt li l- ispejjeż ta' dan l-appell għandhom jitħallsu kwantu għal kwart mill- appellanta, u tliet kwarti mill-appellat Braddick-Southgate. Onor. Dr Lawrence Seguna LL.D. Imħallef Rosemarie Rodo Deputat Reġistratur Qrati tal-Ġustizzja Paġna 20 minn 20