QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR. Seduta ta' nhar il-Gimgha 27 ta' Ottubru 2017 Olive Gardens Investments Limited (C16715) v. Kummissarju tal-Art ipprezentat fil-B ' A b gg w A fil-11 'Ap , 2008, permezz tieghu gie espost is-segwenti: " p zz ' gudizzjarju li ntbaghat lilha mid-Direttur intimat ghall- finijiet u effetti tal-A u 22 ' -Ordinanza dwar l-A w ' A ghal Skopijiet Pubblici (Kap. 88 tal-L g ' M ) f -Direttur intimat filwaqt li rreferiha ghall-avviz numru 175 fil-harga tal-Gazzetta tal-Gvern tas-27 ' F 2006 gh x-x u bh b u u f ' b ' b g ww z-Zurrieq u li minnhom il-kumpannija esponenti kellha titolu li jaghtiha dritt li tircievi l-kumpens fuq is-segwenti tliet artijiet: "- Plot 2: Bicca art tal- ' w 1,130 u w u, tmiss mix-Xlokk u min-N f h ' p p ` -Ditta Xerri Sanfilippo u mill-M ' q pubb w h u ; "- Plot 3: Bicca art tal- ' w 417-il metru kwadru, li tmiss mill-M ' q pubb , -Nofsinhar u mix-Xlokk ' p p ` -Ditta Xerri Sanfilippo jew irjieh verjuri; u "- Plot 4: Bicca art tal- ' w 51 u w u, mix-Xlokk u min-N f h ' p p ` -Ditta Xerri Sanfilippo u mill-M ' q pubb w h u . " ff u p ' b f u bgh u Ew u w h u bgh z u (€7,034.71) w gh f u gh x Maltija (Lm3,020) ghal Plot 2; elfejn sitt mija u tmien Ewro u disghin z u (€2,608.90) w gh f u gh x a Maltija (Lm1,120) ghal Plot 3; u tliet mija u sitta u ghoxrin Ewro u hdax-il z u (€326.11) w valenti ghal mija u erbghin lira Maltija (Lm140) ghal Plot 4; skont l-istima li hemm fl-imsemmi Avviz Numru 175 li saret mill-Perit Arkitett Joseph Ferris A. & C.E li kklassifika t-tliet bicciet bhala art agrikoli ai termini tal-Kap. 88 tal- g ' M . " -Direttur tal-Artijiet informa lill-kumpannija esponenti wkoll illi abbazi tal-parir legali tal-Avukat Marco Gouder Celestre, huwa soddisfatt illi hija kellha titolu illi jaghtiha dritt illi tircievi l-kumpens fuq imsemmi, liema u p g p z f' b u -Artikolu 22(3) tal- Kap. 88. " -kumpannija esponenti thoss illi l-kumpens lilha offrut mhuwiex gust u huwa ferm anqas minn dak mistenni minnha u cioe` mitejn u tlieta u sittin elf, mitejn u dsatax-il Ewro u dsatax- z u (€263,219.19) ekwivalenti ghal mija u tlettax-il elf lira Maltija (Lm113,000) ghal Plot 2, sebgha u disghin elf, mija u erbgha u tletin Ewro u sebgha u tmenin z u (€97,134.87) w gh w h u bgh f u b ' mitt lira Maltija (Lm41,700) ghal Plot 3 u hdax-il elf, tmien mija u disgha u bgh Ew u z u (€11,879.80) w ghal hamest elef u mitt lira Maltija (Lm5,100) ghal Plot 4. " - u p p x q ' fuq kumpens offrut lilha u ghaldaqstant qeghda tipprezenta r-rikors odjern. " h q -Bord umilment huwa mitlub: Illi jiddeciedi illi l-kumpens offrut mill-intimat Direttur tal- Artijiet skont l-att gudizzjarju tat-28 ' M zu 2008 f - ' sebat elef u erbgha u tletin Ewro u wiehed u sebghin centezmu (€7,034.71) w gh f u gh x M (Lm3,020) ghal Plot 2; elfejn, sitt mija u tmien Ewro u disghin z u (€2,608.90) w ti ghal elf, mija u ghoxrin lira Maltija (Lm1,120) ghal Plot 3; u tliet mija, u sitta u ghoxrin Ewro u hdax- z u (€326.11) w valenti ghal mija u erbghin lira Maltija (Lm140) ghal Plot 4; huwa baxx, ingust u mhux accettabbli; "2. Illi jakkorda kumpens lill-esponenti fl- ' u tlieta u sittin elf, mitejn u dsatax-il Ewro u dsatax-il centezmu (€263,219.19) w gh u x-il elf lira Maltija (Lm113,00) ghal Plot 2, sebghau disghin elf, mija u erbgha u tletin Ew u bgh u z u (€97,134.87) w gh w h u bgh f u b ' t lira Maltija (Lm41,700) ghal Plot 3 u hdax-il elf, tmien mija u disgha u sebghin Ewro u tmenin z u (€11,879.80) w gh h f u Maltija (Lm5,100) ghal Plot 4 jew kwalsijasi kumpens xieraq illi jigi hekk likwidat minn dan il-Bord. "B -ispejjez u bl-interessi legali skont il-ligi mid- ' eta sar l- akkwist tal-immobbli gh p pubb ." Rat ir-risposta tad-Direttur tal-Artijiet tad-29 'Ap , 2008, p zz " -esponent gie notifikat bir- 11 ' Ap 2008 f -ismijiet fuq imsemmija fejn ir-rikorrenti oggezzjonat ghall-kumpens offrut lilha mill- Awtorita` kompetenti ghas-segwenti tliet bicciet art: "- Plot 2: Bicca art tal- ' w 1,130 u w u, tmiss mix-Xlokk u min-N f h ' p p ` -Ditta Xerri Sanfilippo u mill-M ' q pubb w h u ; "- Plot 3: Bicca art tal- ' w 417-il metru kwadru, li tmiss mill-M ' q pubb , -Nofsinhar u mix-Xlokk ' p p ` -Ditta Xerri Sanfilippo jew irjieh verjuri; u "- Plot 4: Bicca art tal- ' w 51 u w u, mix-Xlokk u min-N f h ' p p ` -Ditta Xerri Sanfilippo u mill-M ' q pubb w h juri. " u p ff u ' b f u bgh u Ew u w h u bgh z u (€7,034.71) w gh f u ghoxrin lira Maltija (Lm3,020) ghal Plot 2; elfejn sitt mija u tmien Ewro u gh z u (€2,608.90) w nti ghal elf mija u ghoxrin lira Maltija (Lm1,120) ghal Plot 3; u tliet mija u sitta u ghoxrin Ewro u hdax- z u (€326.11) w valenti ghal mija u erbghin lira Maltija (Lm140) ghal Plot 4, u qeghda titlob li l- u p gh u u ' u tlieta u sittin elf, mitejn u dsatax-il Ewro u dsatax-il centezmu (€263,219.19) w gh u lira Maltija (Lm113,000) ghal Plot 2, sebgha u disghin elf, mija u erbgha u tletin Ew u bgh u z u (€97,134.87) w gh w h u bgh f u b ' Maltija (Lm41,700) ghal Plot 3 u hdax-il elf, tmien mija u disgha u sebghin Ewro u tmenin centezmu (€11,879.80) w gh h f u Maltija (Lm5,100) ghal Plot 4. " - p q gh bq ' jsostni li l-valur gust ghall-imsemmija tliet b huw ' sebat elef u erbgha u tletin Ewro u wiehed u bgh z u (€7,034.71) w gh f u gh x Maltija (Lm3,020) ghal Plot 2; elfejn, sitt mija u tmien Ewro u disghin z u (€2,608.90) w gh f, u gh x a Maltija (Lm1,120) ghal Plot 3; u tliet mija, u sitta u ghoxrin Ewro u hdax-il z u (€326.11) w valenti ghal mija u erbghin lira Maltija (Lm140) ghal Plot 4 u dan skont l-istima tal-Perit Arkitet Joseph Mizzi A. & C.E. li kklasifika t- b bh g ' K p. 88 -Ligijiet ' M . " h q -esponent qieghed jitlob bir-rispett lil dan l-Onorabbli Bord sabiex jiffissa l- ' b f u bgh u tletin Ewro u w h u bgh z u (€7,034.71) w gh f u ghoxrin lira Maltija (Lm3,020) ghal Plot 2; elfejn sitt mija u tmien Ewro u gh z u (€2,608.90) w nti ghal elf mija u ghoxrin lira Maltija (Lm1,120) ghal Plot 3; u tliet mija u sitta u ghoxrin Ewro u hdax- z u (€326.11) w gh u bgh a Maltija (Lm140) ghal Plot 4 bhala l-kumpens gust ghall-esproprijazzjoni tal- b ." Rat is-sentenza tal-B ' A b gg w r Artijiet, tal-20 ' S b u, 2013, li in forza taghha ddecieda l-kawza fis-sens illi: " h h -Bord qieghed jiffissa l-kumpens xieraq dovut lis-socjeta` rikorrenti ghat- f b'x u bh b u f -Plot Nru 2 kif deskritt fl-avviz fl- ' w h u gh x f, bgh u sebghin Euro u u h z u (€21,074.58) oltre l-imghax legali ai termini tal-Artikolu 12(3) tal-Kap 88. "J ff -kumpens xieraq dovut lis-socjeta` rikorrenti ghat-trasferiment b'x assolut bhala libera u franka tal-Plot Nru 3 kif deskritt fl-avviz fl- ' bgh f, b ' mija u sebgha u sebghin Euro u tmien z (€7,777.08) -imghax legali ai termini tal-Artikolu 12(3) tal-Kap 88. "J ffissa l-kumpens xieraq dovut li s-socjeta` rikorrenti ghat-trasferiment b'x u bh b u f -Plot Nru 4 kif deskritta fl-avviz fl- ' ' mija u wiehed u hamsin Euro u hmistax-il centezmu (€951.15) -imghax legali ai termini tal-Artikolu 12(3) tal-Kap 88. "Sp z -proceduri ghandhom ikunu proporzjonalment bejn il-partijiet fis-sens illi l-ispejjez inkorsi minnhom it-tnejn sal-ammont komplessiv ta' gh u gh x f u Eu (€29,800) u u u tar- rikorrenti Kummissarju ta' l-Artijiet filwaqt illi l-ispejjez minnhom inkorsi minnhom it-tnejn minn tali ammont sal-ammont komplessiv ta' tlett mija u tnejn u sebghi f u u u Eu (€372,233), kienet pretiza mill-istess socjeta` rikorrenti permezz tal-proceduri odjerni, ghandhom ikunu a karigu tas-socjeta` ." il-Bord tieghu wara is-segwenti konsiderazzjonijiet: " -kawza odjerna tirrigwarda espropriazzjoni ta' tlett bicciet ta' art appartanenti lis-socjeta` rikorrenti da' parte tal-Gvern ta' Malta a tenur tad-Dikjarazzjoni tal-President ippubblikata permezz ta' Avviz Nru 175 til-Gazzetta tal-Gvern tas-27 ta' Frar 2006. " h -Perit imqabbad mill-Gvern, ossija il-Perit Joseph Ferris, ghamel stima ta' tali plottijiet fil- u ' €7,034.71, €2,608.90 u €326.11 p gh p , u bgh . " h -socjeta` rikorrenti, da parte taghha, hasset illi tali stima kienet ingusta peress illi huma ki u q pp u h ' €263,219, €97,134.87 u €11,879.80 p gh p , u erbgha. " , p h h ff z z b ff u u dak pretiz, il-Bord ottjena l-assistenza ta' zewg periti minnha appuntati sabiex dawna jaghmlu l-istma taghhom dwar x'ghandu jkun il-valur gust u ekwu. " , -rapport tal-Periti David Laferla u Joseph Xerri appuntati mill- Bord u ppresentat qabel is-seduta tat-3 ta' Marzu 2011, huma ghamlu stima ta' tali plottijiet fil- u ' €21,074.58, €7,777.08 u €951.15 rispettivament ghal plots tnejn, tlieta u erbgha. " u " , w q -mori tal-kawza, l-intimat Direttur ta' l-Artijiet irrileva, tramite affidavit ta' Peter Rossi De Giorgio, illi Plot 4 kienet giet erronjament espropriata peress illi, minn stharrig ulterjuri illi kienu ghamlu, deher illi attwalment il-bicca art indikata bhala Plot 4 kienet attwalment bicca art li kienet tinstab f'nofs ta' sqaq pubbliku illi ma kienx inkorporat fi triq kif illum ifformata. "Illi ghalkemm ma jidhirx illi saret nota korrettorja sabiex dana l-izball jigi rettifikat da' parte tad-Dipartiment ta' l-Artijiet, sar verbal fid-9 ta' Mejju 2012 fejn gie dikjarat illi Plot 4 ma jifformax parti minn dan l-espropriju peress illi dina kienet gia propjeta` tal-Gvern. Il-Bord, madanakollu, ma jistax ma jinnutax illi huwa qieghed jikkunsidra id-Dikjarazzjoni tal- President ta' Malta hekk kif minnu maghmulha u ippubblikata fil- Gazzetta tal-Gvern tas-27 ta' Frar 2006 permezz ta' Avviz Nru 175 u ma jidher imkien illi saret xi dikjarazzjoni korrettorja b'xi mod sabiex tali espropriazzjoni, illi l-intimat qieghed jghid saret erronjament, giet sanata sabiex taghmel tajjeb ghall-izball tal-intimat. " -Bord wkoll ma jistax ma jinnutax illi ma jirrizulta ebda prova da' parte tal-intimat illi attwalment tali bicca art kienet attwalment gia espropriata. " h h , -Bord ma huwiex ser jiehu konjizzjoni tad-dikjarazzjoni maghmulha fil-proceduri odjerni u ser tipprocedi biex tiddeciedi il-kaz abbazi tad-Dikjarazzjoni hekk kif ippubblikata permezz ta' Avviz 175. " u " -Bord, filwaqt illi jinnota illi s-somma rikjesta mis-socjeta` rikorrenti kienet ferm oghla minn dik originalment offerta mill-intimat, josserva wkoll illi tali somma certament kienet wahda esagerata u tmur 'l hinn minn kull aspettattiv kummercjali, anke in vista tal-fatt ta' kif attwalment kienet kkonfigurata l-art attwalment mehudha, li kienet strippa ta' art tul it-triq illi giet ri-formata, u li certament ghalhekk ma setghet bl-ebda mod ikollha dak il-valur kummercjali illi liha attribwietha s-socjeta` rikorrenti. " , gh h , -Bord jara illi l-valur stabbilit mill-esperti minnha imqabbda huwa valur ferm aktar realistiku u gust u jirrefletti l-valur tal- propjeta` illi ttiehdet mis-socjeta` gh p pubb ." Limited, li in forza tieghu u ghar-ragunijiet hemm premessi, talbet illi din il-Qorti tirriforma u tvarja s-sentenza moghtija mill-B ' A b gg dwar Artijiet fl-ismijiet premessi fl-20 ' S b u, 2013, b h h u tirrevokaha fejn gie deciz li l-ispejjez tal-proceduri ghandhom ikunu proporzjonalment bejn il-partijiet, fis-sens illi l-ispejjez inkorsi minnhom u u gu Kummissarju tal-Artijiet, filwaqt li l-ispejjez inkorsi minnhom it-tnejn minn gh h u u gu - u f u lill-appellat ihallas l-ispejjez kollha tal-ewwel istanza; u tikkonferma s- sentenza appellata fil-parti rimanenti taghha, bl-ispejjez kontra l- Rat ir-risposta tal-appellat Kummissarju tal-Artijiet li in forza taghha u ghar-ragunijiet hemm imsemmija, talab illi din il-Qorti tichad l-appell int p - pp u f -decizjoni tal- ispejjez kontra l-appellanti. Semghet id-difensuri tal-partijiet jittrattaw l-appell. Rat li waqt it-trattazzjoni, Dr. Mark Vassallo ghall-appellanti, talab li din il-Qorti tordna referenza Kostituzzjonali u Konvenzjonali u dan b' f z gh -tieni subinciz tal-Artikolu 31 tal-Ordinanza dwar l- A w ' A gh S p Pubb (K p. 88 - g ' Malta), abbinat mal-Artikolu 25(1) tal-istess Kap. 88, peress li sostna li dik id- disposizzjoni tivvjola d-drittijiet fundamentali tal-appellanti kif regolati mill-Artikolu 6, kif ukoll l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, kif ukoll l-Artikoli 39 u 37 tal-Kostituzzjoni. Filwaqt li Dr. Francesca Padovani Ginies ghall-Kummissarju appellat irrimettiet ruhha. Ikkonsidrat: gie differit ghall-provvediment dwar it- b ' f z K uzz u ghas-sentenza fuq l-appell fil-mertu. Rat l-atti kollha tal-kawza u d-dokumenti esebiti. Illi ghandu jinghad mal-ewwel, illi inkwantu hadd mill-partijiet fil-kawza ma ressaq appell dwar il-kumpens iffissat mill-B ' A b gg w Artijiet ghall- p p u ' p z bhala plots 2, 3 u 4, f'W B bu, z-Zurrieq, kif jirrizulta mill-pjanta PD67_2005, u kif indikat permezz tad-Dikjarazzjoni Presidenzjali, ippubblikata fl-Avviz Numru 175 tal-Gazzetta tal-Gvern, tas-27 ' F , 2006, fil-p zz ' €21,074.58, €7,777.08 u €951.15 rispettivament ghal plots tnejn, tlieta u erbgha, dik il-parti tas-sentenza hija wahda finali u llum 'il gurnata tal-ispejjez, peress li ssostni li gi b zu - u p ff - pp . - pp -decizjoni tal-Bord li ordnat li l-ispejjez tal-procedura fl-ismijiet premessi jinqasmu proporzjonalment bejn il-partijiet, dan peress li l-ispejjez kollha kellhom jigu akkollati lill- appellat, ladarba gie deciz illi hija kellha ragun tilmenta mill-kumpens offrut mill-appellat. - pp h q -proceduri quddiem il-Bord jitrattaw materja partikolari u differenti ferm minn h , p h bb - ff - p p zz , -p u - p p ghu h , u gw z - u - jitnissel obbligu fuq l-organu pubbliku sabiex il-proprjetarju esproprjat jinghata kumpens gust u adegwat. Targumenta illi fejn l-ezitu tal- proceduri quddiem il-Bord ikunu favur l-ilment tal-esproprjat, peress li jkun dikjarat li l-kumpens offrut mill-appellat ma jkunx wiehed sufficjenti, isegwi li l-istituzzjoni tal-procedura gudizzjarja tkun wahda gustifikata, stante li l-appellat ikun naqas li jadempixxi l-obbligu tieghu li jaghti kumpens gust u adegwat lill-esproprjat. Issegwi bl-argument li l- il-Bord ikunu skattaw proprju minhabba inadempiment tal-obbligi mixhutin mil-ligi fuq l- pp u b'h b kien l-appellat li kien inadempjenti versu d-dmirijiet tieghu, l-ispejjez tal- procediment mehtieg ghat-tutela tad-dritt tal-esproprjat ghall-kumpens gust ghandhom jigu akkollati interament lill-appellat. issostni li fejn il-kumpens offrut mill-appellat ikun wiehed gust u adegwat u l-esproprjat jilmenta minghajr raguni kontra dak il-kumpens, l-ispejjez gudizzjarji konnessi mal-procedura ghandhom logikament jigu akkollati lill-esproprjat. Is-socjeta` appellanti tghid ukoll illi l-istess argument ghandu japplika ugwalment fejn l-esproprjat jipproponi hu stess cifra li huwa jqis bhala kumpens adegwat u fejn dik ic-cifra ma tigix accettata mill-Bord. jinghad minnha minhabba c-cirkostanzi specjali li fihom tkun qeghda ssir il-pretenzjoni tal-esproprjat. L-esproprjat u g q gh f' w zz f huw gh u g u, b x b'h - kumpens offrut huwiex wiehed gust jew le. Din il-valutazzjoni trid issir provvediment tal-Artikolu 25(1), fejn jinghad li l-Bord ma jistax jiffissa u p f' -oghla cifra proposta minn xi wahda mill- partijiet. Fil-fehma taghha dan jekk l-esproprjat konservattiv fil-valutazzjoni tieghu, tant li l-membri tal-Bord jaghtu valur oghla lill-beni esproprjati, huwa jigi effettivament ipprivat mill-kumpens li jkun verament jisthoqqlu. Konsegwentement tishaq li huwa ngust li l-fatt li esproprjat jaghti valutazzjoni oghla minn dik li tirrizulta li tkun gusta, huwa jigi kkundannat ihallas l-ispejjez relattivi ghad-differenza rizultanti mill-valur superjuri p p u. T gu gu u wu ' f h q bilanc bejn il-partijiet fic-cirkustanzi jkun li l-ispejjez rizultanti mill-valuri superjuri li jkunu gew pretizi mill-esproprjat jibqghu bla taxxa, biex b'h q u -Kummissarju appellat li jbati dawn l-ispejjez u dan sabiex l-esproprjat jassigura ruhu li jottjeni l-ahjar valur ghal hwejgu. Ikun opportun li l-ewwel jigi nvestit il-kwezit dwar jekk id-disposizzjoni tal-Artikoli 31(2), abbinat mal-Artikolu 25(1) tal-istess Kap. 88, jistax, almenu prima facie, jivvjola d-drittijiet fundamentali tal-appellanti kif regolati mill-Artikolu 6, kif ukoll l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropea, kif ukoll l-Artikoli 39 u 37 tal-Kostituzzjoni, u dan tintlaqax li saret ghar-referenza Kostituzzjonali u Konvenzjonali. L-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni tipprovdi hekk: "(1) Eb p p ` ' u x u gh u h pu ghh b' bb g u, u b f w fuq p p ` ' u x u gh u g ub b' bb g u, h f h p z zz ' g pp kabbli ghal dak it- h ' pu w akkwist – "( ) ghall-h ' u p x q; "(b) li tizgura lil kull persuna li tippretendi dak il- u p ' q w bu p u p z w qq f b' g sabiex jigi deciz l-interess taghha fi jew dritt fuq il-proprjeta` u l- ' u u p gh h ' u , u b x b h ' -kumpens; u "(c) zgu u p f p u f' -qorti jew tribunal dwar pretensjoni bhal dik dr ' pp -decizjoni taghha lill-Q ' l-App f'M ". Ghalhekk biex ikun hemm lezjoni tal-Artikolu 37(1) tal-Kostituzzjoni hemm bzonn li jikkonkorru tliet rekwiziti (i) it-tehid forzuz tal-proprjeta`, (ii) il-kumpens offrut irid ikun wiehed mhux xieraq u (iii) jehtieg li jkun h uqq ' q w bu p u p z sabiex jigi determinat u miksub kumpens xieraq, jew ikun hemm nuqqas Il-Qrendi, kif ritenut mill-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza taghha tal- 11 ' N b u, 2011, fil-kawza fl-ismijiet Peter Galea Muscat noe v. Kummissarju tal-Artijiet et: "D -Qorti hija tal-fehma li r-rikorrent appellat ma setax javvanza p uzz b ż -Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni. L- p p zz b ħ - p ż zz -Kapitolu 88 li ilu fis- ħħ ħ f q b -3 ' M zu 1962 u għ h - ħ ' - g huw ħ b -Artikolu 47(9) milli jikser l-Artikolu 37 tal-istess Kostituzzjoni. K f ġ p g f - ċ ż ' -Qorti diversament preseduta fl-ismijiet L-Avukat Dr Rene Alshalsh Spearing et v. Il-Kummissarju tal-Art et, tal-10 ' u u 2009 -Artikolu 47(9) tal-Kostituzzjoni l-ħ ' x ġ f - ħħ uf ħ q b -3 ' Marzu 1962 ma tistax titqies li tippekka kontra l-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni, u l- għ għ x ġ a jew tissostitwixxi x ġ għ u f' - w w pu h ` ġ u x għ x w ħ -affarijiet imsemmija fil-paragrafi (a) sa (d) tal- Artikolu 47(9). Il-Q p għ h : " ħ h -paragrafi (a) sa (d) huma rilevanti biss fil- u ' x ġ w w xx x ġ f - ħħ q b -3 ' M zu 1962. Ma hemmx dubju li l-K p. 88 ġ w - , ż - f' b ħ w x b'x q ' ħ x w ħ ll-paragrafi (a) sa (d) tal-A u 47(9). ħ h -unika uż w ħ ' għ h h - p ż zz -Kap. 88 ħ u -ordni tal-esproprjazzjoni de quo huma kollha salvati bl-Artikolu 47(9) milli jiksru l-Artikolu 37 tal-K uzz ." Applikati dawn il-principji ghall- z z , 'h x ub u -artikoli kaz sar taht il-Kapitolu 88 tal- g ' M , l-applikazzjoni tal-ligi ma jistax jigi misjub anti-kostituzzjonali taht l-Artikolu 37 tal- K uzz ' Malta u dan ghaliex huwa mhares bl-Artikolu 47(9) Kostituzzjoni. (A f' -sens ukoll is-sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali tat-3 ' F , 2012, f -kawza fl-ismijiet Vica Limited v. Kummissarju tal-Artijiet u dik tal-31 ' ub u, 2014, fil-kawza fl-ismijiet John Kerr et v. Kummissarju tal-Artijiet). Imiss li jigi trattat l-ilment taht l-ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Att dwar Il-Konvenzjoni Ewropea (Kap. 319 tal- g ' M ), li jipprovdi: tieghu hlief fl-interess pubbliku u bla hsara "Ku p u u w p u gh h gh -tgawdija pacifika tal-possedimenti taghha. Hadd ma ghandu jigi ipprivat mill- tal- possedimenti kundizzjonijiet provduti bil-ligi u bil-principji generali tal-ligi internazzjonali. "Izda d- p z zz ' q b gh h b -ebda mod inaqqsu d- ' S w q w -ligijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l- uzu ' p p à skond l-interess generali jew biex jizgura l-h ' xx w buzz h w p ;" Fis-sentenza tal-Qorti Ewropea ghad-Drittijiet Poland, kienu enuncjati tliet elementi li jridu jkunu prezenti sabiex titqies permissibbli l-interferenza tal-Istat f - ' p p f f - Konvenzjoni:- i) li l-mizura li jiehu l- f'qafas legali; ii) li l-iskop tal-mizura kien ghal skop legittimu, u iii) li din l-mizura zammet bilanc gust u proporzjonat bejn l-iskop socjali u l-htiega li jigu rispettati d- drittijiet fundamentali tas-sidien. Fil-kaz in ezami ma tqajjem ebda dubju mill-appellanti li l-esproprju sar f'q f g p zz ' D zz P z f -Gazzetta tal- Gvern u fil-fatt jirrizulta l-iskop pubbliku li ghalih sar l-esproprju tal-art fiz- M u, q ' - artikolu jirrizulta li meta l- hu p p -privat ghal skop pubbliku, irid jara li jinholoq bilanc bejn l-interessi generali tal-Istat u l- interessi tal-individwu u dan billi l-individwu jithallas kumpens xieraq u L-ilment tal-appellanti donnu jimplika li bl-applikazzjoni tal- Artikolu 31 tal-Kap. 88, il-Gvern kien qieghed inaqqas mill-kumpens xieraq dovut lis-sid esproprjat, bl-imposizzjoni tal-ispejjez li sid irid Dan huwa rifless fl-appell taghha fejn tishaq li l-allokazzjoni tal-ispejjez kif decizi mill-B fu f'p z Kif osservat mill-Qorti Kostituzzjonali fil-kawza fl-ismijiet Josephine determinazzjoni tal-fattur tal-proporzjonalita` ghandu jittiehed kont tal- effetti legali u prattici li l-applikazzjoni tal-artikolu ser iggib mieghu. l-ezami ghandu jsir mhux in vacuo, izda skont il-fattispecje tal-kaz. "Huwa l-ezercizzju ta' dak id-dritt fil-prattika u b'mod konkret, u mhux l- ezistenza tieghu fl-astratt, li jista' bhal fil-kaz in ezami, talvolta jammonta ghal-lezjoni ta' dritt fundamentali". lejn l-effett prattiku tas-sitwazzjoni, peress li, kif sostnut mill-Qorti Ewropea fuq indikata, il-Konvenzjoni tiggarantixxi drittijiet li huma Hekk ukoll fis-sentenza taghha Agius Ebejer and Scott Drago Chipchase v. Malta moghtija fit-30 ' u u 2015, -istess Qorti Ewropea ghad-Drittijiet tal- Bniedem ghamlet is-segwenti osservazzjonijiet: -A u 25 -K p. 88 - gh -B f h - - w kompetenti u li jiffissa l-kumpens li ghandu jithallas skont l-Ordinanza, hemm specifikat ukoll li l- u p 'gh ux - gh ' u p p p x w h -partijiet. naha l-ohra l-Artikolu 31(2) tal-Kap. 88 jipprovdi: "(2) Meta sid ma jaccettax l-offerta tal-awtorità kompetenti u jvanta li l- ammont dovut bhala kumpens ghandu jkun oghla, u jindika dik is- somma, kemm jekk din tithallas perjodikament jew bhala somma f' qq , bh u p , u u f uhu -disposizzjonijiet tal-artikoli 9 u 12, u s-somma moghtija tkun iktar minn dik offruta mill- awtorità kompetenti, allura l-ispejjez ghandhom jigu sofferti mill- partijiet fi proporzjon li d-differenza fl-ammont offrut mill-awtorità kompetenti u dak hekk stabbilit mill-Bord ikollhom ghad-differenza fl-ammont mitlub mis-sid u l-ammont stabbilit mill-Bord." u h - p z - w u gh , wara li tkun ghamlet l- Issa minn semplici qari tal-artikoli appena citati wiehed immedjatament jinduna li fl-iffissar tal-kumpens ghall-art esproprjata, i - g u h q b b x -Aw p ff x, bhala hlas ghall- u p ' p prjata, prezz irrizorju, u lanqas s-sid esproprjat ma jitlob xi prezz esagerat u dan billi tippenalizza lil dik il-parti li ma tkunx ragjonevoli fil-pretenzjonijiet taghha, billi ggeghlu jhallas l- ispejjez. Isegwi li jekk is- f u ff ' p zz gu gh u kappriccjozament, jigi penalizzat billi jhallas l-ispejjez kollha. fil-kaz li l-prezz det -B ff - w , kif ukoll minn dak pretiz mis-sid esproprjat, il-hlas tal-ispejjez ghandu jinqasam proporzjonalment – soluzzjoni ritenuta pjuttost ekwa sabiex tindirizza kull estrem possibbli. Jigi u - ff gh u - w p , kif jirrizulta mill-avviz fil-Gazzetta tal-Gvern, din dejjem tkun bazata fuq ' p g -Kummissarju appellat. sid esproprjat jirrifjuta l-offerta maghmula lilu, dan ukoll jibbaza l- pretenz ghu fuq ' p -fiducja tieghu, li fuqha tissejjes l-opposizzjoni tal-esproprjat. Huwa mifhum li din il-prattika ssegwi l-kuncett li l-perit bhala professjonist, huwa kapaci jaghti valutazzjoni w w q gg T - u zz ' p p h u materja teknika illi l-istess Artikolu 25(3) tal-Kap. 88 jipprovdi: "(3) Ku u h w qu -Bord li tkun tehtieg l- ' x w u f h h w z u q l-Bord, ic-chairman ghandu jassenja tnejn mill-membri li jinsabu fuq il- lista sabiex jezaminaw l-art relattiva, jew sabiex jaraw dak il-parti tal- p h x' q -kwistjoni li dwarha tinhtieg il-fehma ..." Hekk gara fil-kaz in ezami, fejn il-Bord wara li rriskontra d-differenza sostanzjali bejn dak offrut u dak pretiz, il-Bord adopera l- z ' zewg periti membri, ai termini tal-ligi. F' -kuntest huwa ritenut ghaqli li sid esproprjat ghandu dejjem jibbaza l-pretenz ghu fuq ' p g u, b x ma jaghmilx talbiet eccessivi. Certament jekk il-partijiet juzaw il-buon sens u jressqu l-pretenzjonijiet taghhom fuq il-b z ' p , il-hsieb wara dawn il-provvedimenti huwa proprju li jintlahaq il-bilanc gust u proporzjonat bejn l-interessi tal-pubbliku in generali u l-htiega li jigu rispettati d-drittijiet fundamentali tas-sid esproprjat. Fil-f h ' -Qorti l-appellanti zbaljat meta ressqet il-pretenzjonijiet taghha minghajr ma tissostanzjahom permezz tal-parir professjonali opportun, bil-konsegwenza li l-valutazzjoni taghha tat-tliet konsegwentement ser tinkorri l-ispejjez rizultanti. Dan mhux ghax il- provvediment tal-ligi jmur kontra d-drittijiet taghha kif sanciti fil- Konvenjoni, izda peress li hija ressqet il-pretenz ghh b q u Dan huwa rifless fil-konsiderazzjonijiet "… jinnota illi s-somma rikjesta mis-socjeta rikorrenti kienet ferm oghla minn dik originalment offerta mill-intimat, josserva wkoll illi tali somma certament kienet wahda esagerata u tmur 'l hinn minn kull aspettattiv kummercjali, anke in vista tal-fatt ta' kif attwalment kienet kkonfigurata l-art attwalment mehudha, li kienet strippa ta' art tul it-triq illi giet ri- formata, u li certament ghalhekk ma setghet bl-ebda mod ikollha dak il- valur kummercjali illi liha attribwietha is- ." Isegwi li prima facie l-applikazzjoni tal-Artikolu 31 abbinat mal-Artikolu 25 tal-Kap.88 ma jistghux ikunu lezivi tal-artikolu Konvenzjonali in ezami, inkwantu huma certament mizuri li fassal l- f'qafas legali u li l-iskop tal-mizura taghhom certament huwa wiehed legittimu. Lanqas 'huma ritenuti li jistghu jilledu l-p p u g ' p p zj bejn l-ghan tal-mizura mahsuba u l-interessi tal-appellanti bhala sid esproprjat. Anzi jinghad li dawn il-p f'gh -Qorti jistghu jservu bhala mizura sabiex l-iffissar tal-prezz tal-art esproprjata jkun wiehed spedit, jekk il-partijiet jaghmlu sforz serju sabiex jiffissaw valur gust ghall- p p u g wx. esproprjata flok jitlob kumpens gust, jitlob kumpens gholi biex, kif gieli B' -konsegwenza ma jkunx qed jigi mcahhad mill-proprjeta` ghu gh h ' u p gu , gh x -kumpens gust jiehdu kif misthoq, izda jkollu jbati parti mill-ispejjez talli jkun indotta Fuq kollox huwa principju pretenzjonijiet rispettivi tal-partijiet, u l-konkluzjoni tal-B f' -kaz hija sorretta wkoll bir-regoli generali tad-dritt. u pp u f' -istadju jigi trattat l-Artikolu 39(2) tal-Kostituzzjoni li jipprovdi hekk: "Ku Q w Aw ` h gu w qqf b' g gh -decizjoni dwar l-ezistenza jew l-estenz ' w bb g gh h tkun indipendenti u imparzjali; u meta l-proceduri ghal decizjoni bhal dik huma mibdija minn xi persuna quddiem qorti jew awtorita` ohra gudikanti bhal dik, il-kaz ghandu jigi moghti smigh xieraq gheluq zmien g ." Filwaqt li l-parti relevanti tal-Artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni jipprovdi hekk: "F -decizjoni tad- u ' - bb g ghu … u h huw intitolat ghal smigh imparzjali u pubbliku fi zmien ragonevoli minn bu p u p z w qq f b' g ". Mhux q f' u -appellanti qeghda tikkontendi li l- provvedimenti in ezami jilledu d-drittijiet Kostituzzjonali u Konvenzjonali Il-Qorti tosserva li d- decizjoni attakkata hija motivata inkwantu tirrifletti l-istess provvediment tal-ligi, inghatat minn Bord indipendenti u imparzjali mwaqqaf bil-ligi. Bord huwa esklussivament kompetenti, skont il-ligi, li jistabilixxi l- kumpens dovut skont il-provvedimenti tal-Kap. 88 tal- g ' M u mid-decizjoni tal-B h ' pp , w x g z -f - pp gh x gu f pp h , u li dan ser iwassal li ser tinkorri l-ispejjez legali hekk kif kontemplati fil-ligi, ma jfissirx li ma nghatalhiex smiegh xieraq. pp u fuq - p - p z, hux q dovut ghall-espropju tal-p z ' h f z -Bord. Isegwi li ghar-ragunijiet premessi, il-Qorti ma taccettax it-talba li it-talba ghar-referenza pjuttost Imiss li jigi trattat il-mertu tal-appell, dak li jattakka l-kap tal-ispejjez tad- decizjoni tal-Bord u fejn tilmenta mid-decizjoni tal-Bord li ordna li l- ispejjez tal-procedura fl-ismijiet premessi, jinqasmu proporzjonalment bejn il-partijiet. - pp ssostni li galadarba rrizulta li l- kumpens offert mill-appellat permezz tal-avviz fil-Gazzetta tal-Gvern ma kellhom jigu sopportati mill-appellat. h u gh - ww -Q x qb - gg u Dan jinghad peress li meta wiehed jikkonsidra -Ku u pp ff - p ' €9,969.72 gh - p g J ph M zz , f w q - -valur tal-istess tliet porzjonijie ' f - p ' €372,333, u D ff ' g p g w h u - 2004, jigifieri sena u nofs qabel ma sehh l-esproprju, xtrat estenzjoni kbira tal-art tal- ' 78,915 u w u b -p zz ' 150,000, tal- p ' 1,598 metru kwadru, kienet qeghda tippretendi D f f w q -socj pp x -art bir- ' €4.43 u u w u f -2004, kienet qeghda tippretendi h ' €233 gh u u w u f -2006. Isegwi li l-pretenz - pp u w u g q bu sostenn mill- u ' w upp f - u - f - uq D - g - pp hux x ghaqli, meta naqset milli tfittex il-parir professjonali opportun, izda certament l-pretenzjonijiet taghha ghall-kumpens huma fiergha u bla Huwa minnu li s-sid esproprjat ghandu kull dritt jikkontesta l-offerta maghmula mill-Kummissarju tal-Artijiet bhala kumpens jew hlas ghall-art M u d-distakk bejn ic-cifri kif appena spjegat ma jirriflettix xi nuqqas da parti tal-Kummissarju appellat, kif ittantat gh - pp f - pp ghh , z h p u id-dahar tal-erarju pubbliku, inkwantu l-pretenzjonijiet taghha ma jsibu ebda sostenn la minn opinjoni teknika u anqas mill-valur kummercjali tal-art fis-suq miftuh. g u u -appellanti ma kkontestatx il-valutazzjoni maghmula mill-Bord bl-ebda mod, la permezz ' u u q ippruvat tiggustifika l-pretenzjonijiet taghha mod iehor. jirrifletti sew fuq l-agir tal-appellanti, inkwantu kienet konsapevoli li l- pretenzjonijiet taghha kienu esagerati. Agir li fil-fehma tal-Qorti jimmerita li jigi penalizzat u jinkorri dak il-provvediment tal-ligi fejn l- ispejjez ghandhom jigu sofferti mill-partijiet fi proporzjon li d-differenza fl- ammont offrut mill-awtorità kompetenti u dak hekk stabbilit mill-Bord ikollhom ghad-differenza fl-ammont mitlub mis-sid u l-ammont stabbilit mill-Bord, kif wara kollox deciz mill-Bord. Huwa ritenut li l-esproprjat ma jassigurax ruhu li pretenzjonijiet frivoli u eccessivi, izda billi jfittex il-parir professjonali opportun sabiex isostni t-talba tieghu ghall-kumpens gust. Isegwi li lanqas l-appell fil- u q ' u g hu . Ghaldaqstant, ghar-ragunijiet premessi, tiddi p - pp p tikkonferma fis-shih is-sentenza Bl- p z ' qu -Bord, jibqghu hekk kif deciz mill-istess Bord, filwaqt li l- p z ' n l-appell, inkluz it-talba ghar-referenza Kost uzz u K z , h u h - appellanti.