QORTI ĊIVILI – PRIM'AWLA Rikors Kostituzzjonali Nru.: 49/2018 MH Illum, 5 ta' Novembru, 2018 [1] Avukat Ġenerali; u [2] Kummissarju tal-Pulizija tiegħu espona: Rat ir-rikors kostituzzjonali tar-rikorrent tas-7 ta' Mejju 2018 li permezz "Illi riċentament l-esponenti inġab a konoxxenza ta' digriet mogħti mil-Imħallef Antonio Depares Valenzia tas-17 ta' April 2018 mogħtija fil-proċeduri skond l-Artikolu 541 (3) tal-Kodiċi Kriminali istitwiti għad-istanza ta' ċertu Anthony Fauzza mil- liema jirriżulta li wara li l-istess Xuereb kien għamel kwerela kontra l-esponenti mal-Pulizija Eżekuttiva u dan wara investigazzjoni u parir mill-Avukat Ġenerali dehrilhom li ma hemmx provi sabiex jaġixxu, u wara proċedura ta' Sfida istitwita kif fuq ingħad il-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) iddeċidiet fis-sens li ma hemmx lok li jittieħdu ebda passi l-istess sfidant appella minn dik id- deċiżjoni u bid-digriet mogħti fis-17 ta' April 2018 fuq imsemmi l-Imħallef sedenti ordna illi jittieħdu l-passi kontra l-esponenti skond il-kwerela tal- Illi l-esponenti jħoss li ġew leżi d-drittijiet fundamentali tiegħu senjatament dawk sanċiti mil-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet u Libertajiet Fundamentali kif ukoll l-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u dana għas- segwenti raġunijiet: a. Id-Digriet tas-17 ta' April 2018 in kwantu jistrieħ fuq ġurisprudenza preċedenti li tgħid li dak li jidher "mad-daqqa t'għajn" għandu jkun biżżejjed biex jinduċi lill-Pulizija Eżekuttiva jieħdu passi imur kontra kemm il-prassi u kemm il-liġi fis-sens illi meta tiġi biex takkuża bniedem il-Pulizija jrid ikolla prova raġenevoli ta' ħtija. b. In kwantu iddeċiedit li jittieħdu passi kontra tiegħu fi proċess ġudizzjarju fejn kienu qegħdin jiġu determinati d-drittijiet ċivili u kriminali tal- esponenti mingħajr ma biss ingħata opportunita' li jressaq il-każ tiegħu huwa bi vjolazzjoni tal-Artikoli fuq imsemmija. F'dan ir-rigward għandu jittieħed bħala prinċipju dak li jingħad fil-każijiet fejn jiġu kjamati fil- F'dan is-sens il-Prim Awla tal-Qorti Ċivili fil-kawża kostituzzjonali fl-ismijiet Sharon Rose smith Et. vs Avukat Generali Et. ref 36/2017MH fid-digriet tagħHa tat-2 ta' Marzu 2018 sostniet li: "Sintetikament għalhekk dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali juru li – Talba għall-kjamat in kawża ta' favorevolment primarjament meta l-preżenza ta' tali persuna fil- proċeduri tkun indispensabbli għall-kompletezza tal-ġudizzju; F'diversi każi pero', anke jekk il-ġudizzju kien integru, xorta ġiet ordnata l-kjamata in kawża ta' terza persuna, u dan sabiex jiġu protetti d-drittijiet ta` min ikun direttament interessat fl-ewwel azzjoni giudizzjarja; L-interess meħtieġ biex persuna tiddaħħal f'kawża għandu jkun bħall-interess ġuridiku li għandu jkollha parti fil-kawża, madankollu dan l-interess jista` jkun anke mibni fuq il-fatt li anke jekk ma jiġix direttament kundannat jew liberat, il-kjamat ikun jista` jressaq ir-raġunijiet tiegħu favur jew kontra t-teżi ta' min qed jipproponi l-kawża jew tal-intimat, jew addirittura tiegħu nnifsu differenti minn dawk tal-partijiet; Fir-rigward ta' proċeduri ta' natura kostituzzjonali bħal dak tal- lum, huwa minnu li fil-prinċipju, kif anke osservat ir-rikorrenti odjerna, huwa l-Istat li jgorr ir-responsabbilta' għall-ksur ta' drittijiet fundamentali tal-parti leża. tar-rimedju mitlub jew akkordat jista' jwassal għat-tnissil ta' nteress ġuridiku f'terzi persuni privati li jistgħu jiġu affetwati bir- rimedju mogħti jekk il-każ kostituzzjonali jkollu eżitu favorevoli għar-rikorrenti. Eżempju wieħed huwa f'kawżi kostituzzjonali fejn sidien ta' proprjetajiet jallegaw illi huma qegħdin jiġu mċaħħda mill-proprjeta' tagħhom bi ksur tad-drittijiet tagħhom minħabba eż. dak li jistipulaw xi dispożizzjonijiet tal- Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll ta' Djar (Kap 158 tal-Liġijiet ta' F'tali kawżi, għalkemm strettament huwa l-Istat li jkun promulga l-liġi meqjusa leżiva u huwa l-Istat ukoll li se mai jinstab li kiser id-drittijiet fundamentali tas-sid, ir-rimedju mogħti mhux l- ewwel darba li ma jkunx limitat biss għall-kumpens pekunarju iżda jiġi deċiż ukoll li b'riżultat tal-ksur imsemmi, fl-eventwalita' ta' kawża għal żgumbrament kontra l-inkwilin li jkun jabita fil-fond in kwistjoni, tali nkwilin ma jkunx jista' jinvoka l-protezzjoni tal-liġi msemmija a favur tiegħu bħala difiża. Hekk fost oħrajn issir referenza għall-każ kostituzzjonali Dr Cedric L-inkwilin f'dak il-każ kien ġie kjamat fil-proċeduri peress li fost ir-rimedji mitluba għall-allegat ksur ta' drittijiet fundamentali kien hemm dawk li propju jolqtu l-interessi u d-drittijiet tiegħu qua inkwilin direttament (Ir-rikorrenti talbu lill-Qorti -"Tagħti lir-rikorrenti dawk ir-rimedji li jidhrilha li huma xierqa fis-sitwazzjoni, inkluż li jerġgħu jieħdu l-pussess tal-art". Effettivament tali rimedju ġie akkordat meta l-Qorti ddeċidiet li -"Tiddikjara li l-Artikolu 12(2) tal-Ordninanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar (Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta) hu inkonsistenti mad-dritt fundamentali tar-rikorrenti taħt l-Artikolu 1 tal-Protokoll numru 1 fir-rigward tal-fond numru 13, Charlotte Alley, Għargħur, u għalhekk m'għandux effett. Għaldaqstant l-intimat Camoin ma jistax jinvoka dan il- provvediment biex jibqa' jabita fil-fond oġġett ta' dawn il- proċeduri". Din il-parti tas-sentenza ġiet konfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fil-31 ta' Jannar 2014). L-istess jingħad għall-każ ċitat fis-suespost minn din il-Qorti L-On. Dr Simon Calleja Amaira vs L-Avukat Generali fejn ġie deċiż li l- eċċezzjoni tal-intimati għall-kjamat fil-kawża tal-persuni mitluba kellha tintlaqa' għax l-eżitu tal-proċeduri kostituzzjonali seta' jkollu mpatt fuqhom. Il-Qorti qalet hekk – "Il-Qorti tkompli tirrimarka illi l-kawża tal-lum kienet promossa wara li d-diversi rikorsi ta` appell intavolati skont il-liġi mill- persuni ndikati fit-tielet eċċezzjoni kienu lkoll assenjati għas-smigħ Imħallef Antonio Depares Valenzia, li min-naħa tiegħu ċaħad it-talba għal rikuża mis-smigħ ta` dawk ir-rikorsi, li tressqet mir- Abbażi tal-fatti li jirriżultaw mill-atti, u fl-isfond tal-ġurisprudenza fuq ċitata, għal din il-Qorti huwa bil-wisq evidenti li l-persuni kollha ndikati fit-tielet eċċezzjoni għandhom l-interess rikjest mil- liġi sabiex ikunu parti fil-proċediment odjern billi kemm dan il- proċediment tiegħu huwa direttament, sostanzjalment u għall-finijiet u effetti kollha tal-liġi relatat mal- tal-persuni mill-provvediment tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja. B`żieda ma` dan, il-Qorti hija tal-fehma illi fir-rikors tal-lum, kuntrarjament għat-talbiet li saru fil-kawżi: Grace Hansen vs L- Avukat Generali; u Ewkaristika Tonna De Lorenzo et vs L-Avukat Generali, ma hemmx biss talba sabiex jiġi dikjarat li digriet partikolari jew proċedura partikolari qegħda tikser jew x` aktarx ser tikser id-dritt ta` smigħ xieraq tar-rikorrent. Tant dan huwa hekk illi fil-każ tal-lum, permezz tat-tieni talba, il- qorti hija mitluba tħassar, tannulla u tirrevoka kwalsiasi digrieti u/jew sentenzi li tat il-Qorti Kriminali presjeduta mill-Onor Imħallef Antonio Depares Valenzia fir-rikorsi inkluż izda mhux limitat għal digrieti jew sentenzi li jolqtu l-mertu ta` l-istess rikorsi. B`din it-talba, qed jintalab li minħabba allegata leżjoni tad-dritt fundamentali tar-rikorrent għal smigħ xieraq, id-digrieti u sentenzi diga` mogħtija jiġu mħassra u annullati, inkluż dawk li jolqtu l- mertu tar-rikorsi ppreżentati mill-persuni ndikati fl-eċċezzjoni li qegħda tkun deċiża llum. Abbażi tal-premess, għandu jirriżulta ċar li l-persuni konċernati, bħala l-persuni li ppreżentaw ir-rikorsi de quo quddiem il-Qorti Kriminali presjeduta mill-Onor. Imħallef Antonio Depares Valenzia, għandhom l-interess sħiħ li trid il-liġi sabiex ikunu parti fil-kawża tal-lum, li tista` twassal, in vista tat-talbiet li ressaq ir-rikorrent fil-kawża tal- lum, għat-tħassir ta` provvedimenti li jirrigwardaw direttament dawk il-persuni. Din il-Qorti ssib konfort għal dak li qegħda tgħid f`diversi istanzi kostituzzjonali fejn fil-każ ta` sitwazzjonijiet kważi- identiċi għal din tal-lum, qrati ta` ġurisdizzjoni bħal din tal-lum ordnaw il-kjamata fil-kawża ta` persuni bl-interess li trid il-liġi. partikolari tirreferi għad-digriet tat-30 ta` Ġunju 2015 li tat din il- Qorti diversament presjeduta fil-kawża fl-ismijiet Lawrence Tait k/a Tate et vs L-Avukat Ġenerali et. Ċertament għalhekk li dawn huma biss uħud mid-diversi istanzi fejn it-terz privat għandu jkun parti mill-kawża kostituzzjonali għaliex potenzjalment jista' jiġi affetwat mill-eżitu ta' dawk l-istess proċeduri." Illi peress li mis-sema l-isfel ħadd mhu infallibbli u għalhekk huwa ovvju li l- Imħallef li jisma' biss lill-kwerelant jakkuża lil xi ħadd u jiddeċiedi li jittieħdu passi kontra tiegħu mingħajr ma jisimgħu qed jivvjola l-Artikoli fuq imsemmija iktar u iktar meta qed jirreferi għall-esponeti bħala "intimat"1 meta dan la kien parti għal dawn il-proċeduri u lanqas ġie imsejjaħ biex jagħti l-veduti tiegħu. Illi lanqas jingħad li l-interessi tal-esponenti kienu qed jiġu tutelati mil-intimat Kummissarju tal-Pulizija għaliex l-ewwel nett l-interessi tal-esponenti u dawk tal-Kummissarju tal-Puliizja fl-imsemmija proċeduri ma jikkonkorrux u iktar minn hekk jidher li l-intimat Kummissarju f'dawk il-proċeduri naqas ukoll milli jagħmel il-parti tiegħu li jmexxi l-proċeduri b'diliġenza li dak il-każ kien jitlob2. Di piu jidher li l-intimat Kummissarju lanqas għamel id-dovuta invetigazzjoni u riċerka u fejn ma kienx jaf ħa parir fir-rigward ta' proċeduri ġudizzjari mertu tal-isfida stante li jidher li l-kwerelant tħalla jipproduċi l-provi dokumentarji li ried mingħajr ma ittieħed konsiderazzjoni tal-korp kollu tad-dokumenti u xhieda li kien disponibbli biex wieħed seta' jilqa' għall-allegazzjonijiet tal-kwerelant. GĦALDAQSTANT u in vista tal-premess l-esponenti umilment jitlobu lil dina l- Onorabbli Qorti jogħġobHa: Tiddikjara illi l-proċeduri tal-isfida fl-ismijiet Anthony Fauzza v. Kummissarju tal-Pulizija li tterminaw permezz tad-digriet tal-Qorti Kriminali tas-17 ta' April 2018 per Imħ. Dr. Antonio Depares Valenzia jilledu d- drittijiet fundamentali ta' l-esponenti għal smigħ xieraq sanċiti mill- Artikolu 39 Kostituzzjoni ta' Malta u kif ukoll mill-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea dwar Drittijiet Fundamentali u Libertajiet tal- Tiddikjara illi d-disposizzjonijiet ta' l-artikolu 541 tal-Kodici Kriminali jilledu d-drittijiet fundamentali ta' l-esponenti għal smigħ xieraq sanċiti 1 "Mill-ewwel daqqa ta' ghajn jidher car li l-Kummissarju tal-Pulizija kellhu jmexxi bil-kwerela ghas- semplici fatt li l-verzjonijiet tal-intimat u tal-klijenta tieghu kienu in konflitt." 2 "Illi l-Kummissarju tal-Pulizija ma ghamel ebda risposta bil-miktub fil-procedura originali li nstemghet mill-Qorti tal-Magistrati (Ghawdex)" mill-Artikolu 39 Kostituzzjoni ta' Malta u kif ukoll mill-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea dwar Drittijiet Fundamentali u Libertajiet tal- Tiddikjara nulli l-proċeduri tal-isfida fl-ismijiet Anthony Fauzza v. Kummissarju tal-Puliizija li tterminaw permezz tad-digriet tal-Qorti Kriminali tas-17 ta' April 2018 per Imħ. Tipprovdi kwalsiasi rimedju iehor li jkun xieraq fic-cirkostanzi inkluż ħlas ta' kumpens xieraq." Rat ir-risposta tal-intimati Avukat Ġenerali u tal-Kummissarju tal-Pulizija tat-23 ta' Mejju 20183 li permezz tagħha esponew: "Illi permezz tar-rikors promotur ir-rikorrent Dr. Alfred Tait k/a Tate qiegħed jallega ksur tad-dritt tiegħu għal-smigħ xieraq kif jipprovdi l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea u l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta` Malta għaliex ma kienx parti fil- proċedura ta` sfida fl-ismijiet Anthony Fauzza vs. Kummissarju tal-Pulizija deċiża mil-Qorti Kriminali fis-17 ta`April 2018. B`mod partikolari ir-rikorrenti qiegħed jattakka l-proċedura kontemplata fl-artikolu 541 tal-Kap 9. Illi esponenti jirrespinġu l-pretensjonijiet kollha tar-rikorrenti bħala nfondati fil-fatt u fid-dritt. Preliminarjament jiġi eċċepit li ġaladarba b`din il-kawża kostituzzjonali qed tiġi attakkata azzjoni ta` terz u ċioe` ta` Anthony Fauzza li ħa kontra l-Kummissarju tal-Pulizija biex tittieħed azzjoni kriminali fil-konfront tar-rikorrent, m`hemm l-ebda dubju li Anthony Fauzza għandu interess dirett fl-eżitu ta` din il-kawża. Fuq kollox ir-rikorrent permezz tat-tielet talba qiegħed jitlob li l-proċedura tal-isfida Anthony Fauzza vs. Kummissarju tal-Pulizija tiġi dikjarata nulla. Għalhekk biex il-ġudizzju jkun integru għandu jiġi kjamat fil-kawża Anthony Fauzza. Illi fil-mertu l-esponenti jeċċepixxu li l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea u l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ma japplikawx għas-sitwazzjoni tar-rikorrent peress li fil-proċedura ta` sfida Anthony Fauzza vs. Kummissarju tal-Pulizija ma ġiet determinata l-ebda akkuża kriminali fil- konfront tar-rikorrent u wisq inqas ma ġew deċiżi xi drittijiet ċivili jew obbligi tiegħu. Illi dwar l-applikabilità tal-artikolu 6 tal-Konvenzjoni, huwa miżmum li dan l-artikolu japplika biss meta l-applikant ikun mixli b'reat. Għall- finijiet tal-Konvenzjoni, tkun ħarġet akkuża meta "the official notification Illi l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta jagħmilha ċara li l-jedd ta' smigħ xieraq fil-qafas ta' proċeduri kriminali jiddependi minn akkuża li tkun qegħda tinstema' minn Qorti indipendenti u imparzjali mwaqqfa b'liġi. Fi proċeduri mibdija taħt l-artikolu 541 tal-Kap 9 tal-Liġijiet ta' Malta ma jiġux ikkunsidrati akkużi iżda jiġi mistħarreġ biss jekk il- Kummissarju tal-Pulizija għandux jibda proċeduri kriminali jew le. Għalhekk ladarba fil-proċeduri ta' sfida ebda akkuża ma tkun inħarġet, dan għandu jġib bħala konsegwenza l-inapplikabbilità tal-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta; Fil-każ tagħna qabel ma ġew mitmuma l-proċeduri tal-isfida, il- Kummissarju tal-Pulizija (l-awtorità kompetenti bil-liġi biex joħroġ akkużi), qatt ma kien ħareġ avviż formali kontra Dr. Alfred Tait k/a Tate jew wettaq xi att li bih kien qiegħed jimplika li Dr. Tait k/a Tate kienet qed tiġi mixlija b'kommissjoni ta' reat. Anzi bil-kontra l-Kummissarju tal-Pulizija kien qiegħed jirrifjuta li joħroġ akkużi kontra r-rikorrent. Għalhekk ladarba l-istadju tal-proċeduri ta' sfida jikkontemplaw fażi meta l- awtorità kompetenti ma ħaditx passi biex toħroġ akkużi, wieħed minnufih għandu jasal għall-konklużjoni li l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni mhuwiex applikabbli għar-rikorrent nomine; Illi fuq kollox il-ħsieb wara l-azzjoni ta' sfida mhijiex biex jiġu determinati xi akkużi kriminali iżda biss biex jiġi sindikat jekk il- Kummissarju tal-Pulizija għamilx sew li ma bediex proċeduri kriminali fuq rapport jew denunzja mressqa lilu. Billi għalhekk il-proċeduri ta' sfida tolqot biss lill-Kummissarju tal-Pulizija u min ikun irrapporta bl- allegat twettiq ta' reat, ma hemmx għalfejn li l-persuna mixlija mill- kwerelant tkun parti fil-proċeduri tal-isfida. F`dan il-qafas jingħad ukoll li sabiex jġgi salvagwardjat il-prinċipju tal- preżunzjoni tal-innoċenza, persuna li tkun allegatament wetqet reat m`hijiex tenuta tintervjeni bl-għan li tipprova l-innoċenza tagħha. magħruf fil-proċeduri taħt tal-Kodiċi Kriminali, il-Qorti ma tistħarriġx il-ħtija jew l-innoċenza tal-persuna li dwarha jsir ir-rapport, id-denunzja jew il-kwerela iżda l-Qorti tistħarreġ biss l-operat tal-Pulizija biex tara jekk ir-rifjut tal-istess Pulizija li tmexxi l-azzjoni kriminali kienx mistħoqq jew le. Illi għalkemm huwa minnu li eżitu pożittiv fil-proċedura ta' sfida tista' twassal biex jinħarġu akkużi kontra xi persuna, b'danakollu dan ma jfissirx li dik il-persuna tkun ġiet preġudikata milli jkollha smigħ xieraq bis-sempliċi fatt li jkun hemm ordni tal-Qorti biex jinbdew proċeduri Bħalma l-persuna akkużata ma tiġix ippreġudikata meta l- Pulizija Eżekuttiva minn jeddha wara li tkun investigat il-każ u ħadet kont tad-denunzja jew rapport mgħoddi lilha minn kwerelant tiddeċiedi li toħroġ akkużi kriminali mingħajr ma toqgħod tiddiskuti r-raġunijiet tagħha mal-akkużat, hekk ukoll persuna ma tiġix ippreġudikata fil-jedd ta' smigħ xieraq tagħha fil-proċeduri kriminali sussegwenti, jekk il- proċeduri kriminali minflok ġew istiwiti mill-ewwel mill-Pulizija Eżekuttiva, dawn ġew istitwiti fuq ordni tal-Qorti wara talba magħmula Għalhekk l-ewwel talba tar-rikorrent nomine ma tistax tiġi milqugħa għaliex l-artikolu 541 tal-Kap 9 tal-Liġijiet ta' Malta ma jistax jitqies li huwa in vjolazzjoni la tal-artikolu 6 tal-Konvenzjoni u lanqas tal- artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta; Illi jingħad ukoll li mhux l-ewwel darba li tqajjem ilment simili dwar is- siwi tal-proċedura kontemplata fl-artikolu 541 tal-Kap 9. Fil-fatt l-ilment li qajjem ir-rikorrent diġa` ġie deċiż mill-Qrati Maltin u dan kif ser jiġi muri waqt is-smigħ u t-trattazzjoni tal-kawża. Għaldaqstant fid-dawl ta' dawn ir-raġunijiet, l-esponenti umilment jitolbu lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad it-talbiet kollha tar- rikorrent bl-ispejjeż kontra tiegħu;" Rat illi l-kawża ġiet differita għall-lum għas-sentenza dwar l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-intimat Avukat Ġenerali. Rat in-Noti ta' Sottomissjonijiet tal-partijiet dwar din l-istess eċċezzjoni. Rat l-atti l-oħra tal-kawża. Ikkunsidrat: Fil-proċeduri odjerni r-rikorrent qiegħed jallega li kemm il-proċeduri tal-isfida fl-ismijiet Anthony Fauzza v. Kummissarju tal-Pulizija kif ukoll l-artikolu 541 tal-Kodici Kriminali huma leżivi tad-drittijiet fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq kif protetti mill-Artikolu 39 Kostituzzjoni ta' Malta u mill-Artikolu 6 tal- Konvenzjoni Ewropea dwar Drittijiet Fundamentali u Libertajiet tal-Bniedem. Bħala rimedju għal dan l-allegat ksur huwa talab dikjarazzjoni ta' nullita' tal- proċeduri tal-isfida fuq imsemmija kif ukoll kumpens xieraq. Minn naħa tiegħu l-intimat jirribatti li dawn il-pretensjonijiet huma nfondati fil- fatt u fid-dritt. lum tgħid hekk - L-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-Avukat Ġenerali mertu tas-sentenza tal- "Preliminarjament jigi eccepit li galadarba b`din il-kawza kostituzzjonali qed tigi attakkata azzjoni ta` terz u cioe` ta` Anthony Fauzza li ha kontra l- Kummissarju tal-Pulizija biex tittiehed azzjoni kriminali fil-konfront tar- rikorrent, m`hemm l-ebda dubju li Anthony Fauzza ghandu interess dirett fl- ezitu ta` din il-kawza. Fuq kollox ir-rikorrent permezz tat-tielet talba qieghed jitlob li l-procedura tal-isfida Anthony Fauzza vs. Kummissarju tal-Pulizija tigi Ghalhekk biex il-gudizzju jkun integru ghandu jigi kjamat fil- Ir-rikorrent jopponi għal din l-eċċezzjoni bl-argument li Anthony Fauzza jiddaħħal f'dawn il-proċeduri kostituzzjonali għar-raġunijiet imsemmija fis-sottomissjonijiet tiegħu. L-Art 961 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta jipprovdi hekk – "Tista` wkoll terza persuna, b`digriet tal-Qorti, f`kull waqt tal-kawza qabel is- sentenza, tigi msejha f `kawza miexja bejn partijiet ohra fil-Qorti tal-ewwel grad, sew fuq talba ta` wahda mill-partijiet kemm ukoll minghajr dik it-talba." Mill-lat ġurisprudenzjali ingħad hekk fil-każ kostituzzjonali Josephine Bond pro et noe et vs L-Onorevoli Prim Ministru et (Rik Kost 85/14) deċiż fit-28 ta' Settembru 2017 dwar il-kwistjoni in materja - "Il-Qorti il-Qorti tagħmel riferenza għas-sentenza mogħtija minn din diversament presjeduta fil-25 ta` Frar 2016 fil-kawża Rose Galea Brevers vs Avukat Generali et. Hemm kienet trattata eċċezzjoni simili. Il-Qorti qalet hekk :- "Illi l-Qrati tagħna ppronunzjaw ruħhom f`diversi okkażjonijiet dwar il- leġittimita` passiva ta` persuni privati li jkunu ċċitati f`kawżi ta` indoli kostituzzjonali u konvenzjonali. Fil-każ fl-ismijiet Joseph Zammit-Mangion v. Onor.Prim`Ministru et (Kost. 7 ta` Diċembru 1990) ġie ribadit li: "F`kawżi ta` natura kostituzzjonali bbażati fuq id-drittijiet fundamentali, il- leġittimi kontraditturi ta` dawk l-azzjonijiet jinqasmu fi tliet kategoriji. L-ewwel kategorija tikkomprendi dak li huwa allegat li huma, direttament jew indirittament, responsabbli għall-kummissjoni jew omissjoni ta` xi fatt li jikser xi dritt fundamentali protett mil-liġi. Fit-tieni kategorija huma dawk li ghall- omissjonijiet jew kummissjonijiet tal-persuni tal-ewwel kategorija jistgħu jkunu responsabbli biex jagħtu jew jiffornixxu r-rimedji li s-sentenza, li takkolji l- lament tal-ksur ta` dritt fundamentali, tissanzjona. It-tielet kategorija mbagħad hemm dawk il-partijiet kollha li jkunu in kawża meta l-kwistjoni kostituzzjonali tinqala` fuq jew waqt xi proċedura ġudizzjarja." Iżda kif anke ġie ribadit mill-Qorti Kostituzzjonali fil-każ Partit Nazzjonalista et v Kummissjoni Elettorali et. (29 ta` Mejju 2015) "Dawn il-kategoriji ma humiex neċessarjament eżawrjenti u ma jistgħux jitqisu illi jeskludu kategoriji oħra. " Proprju f`każijiet li jikkonċernaw l-istess materja bħal dik in disamina, ad eżempju fil-każ fl-ismijiet Raymond Romagnoli Casapinta et. v AG et (22 ta` Frar 2013) iċċitat mir-rikorrenti, il-Qorti Kostituzzjonali irriteniet hekk: "(11) … biex ġudizzju jkun integru jeħtieġ li, għall-aħjar ġudizzju tal-Qorti, jipparteċipaw fih dawk kollha li huma nteressati fil-kawża. B`hekk tiġi assigurata kemm jista` jkun l-effikaċita` tal-ġudizzju inkwantu dan jorbot biss lil dawk li jkunu parteċipi fih, kif ukoll jiġi rispettat il-prinċipju tal-ekonomija tal- ġudizzju sabiex ma jkunx hemm bżonn ta` ripetizzjoni ta` proceduri kontra l- persuni kollha interessati fid-diversi kawżi billi dawn ma jkunux ħadu parti f`ġudizzju wieħed. Il-ġudizzju jibqa` integru mill-mument li jieħdu parti fih dawk li jkollhom id-dritt, u dawk li kontra tagħhom dak l-istess dritt jikkompeti (App.Ċiv. C. Zahra De domenico v. Zahra Dedomenico 15.01.1992)" - omissis- " [13] Mill-premess għandu jirriżulta ċar li l-intimati konjugi Tabone, bħala inkwilini tal-fond de quo, u tenut kont tal-fatt li proprju l-inkwilinat tagħhom jifforma l-mertu tal-kawża odjerna, għandhom interess ġuridiku u għalhekk ikunu parteċipi fil-kawża li jista` jkollha effetti legali anke fuqhom." Dan il-ħsieb ġie ripetut mill-istess Qorti Kostituzzjonali fil-każ fl-ismijiet Sam Hammoud et v l-AG et. (6 ta` Frar 2015): "Din il-Qorti tosserva li, għalkemm taqbel mat-teżi li, ladarba l-każin aġixxa skont il-liġi, allura m`għandux legalment jirrispondi għall-inkostituzzjonalita` tal-liġi applikata minnu jew jeħel spejjeż tal-kawża, iżda mill-banda l-oħra, il- proċeduri odjerni neċessarjament jaffetwaw lill-każin stante li dan hu parti fir- rapport ġuridiku li huwa regolat b`liġi li l-kostituzzjonalita` tagħha qed tiġi Għaldaqstant il-preżenza tiegħu f`dawn il-proċeduri hija neċessarja għall-finijiet tal-integrita` tal-ġudizzju. Il-każin bħala inkwilin tal-fond għandu interess ġuridiku f`din il-kawża peress li l-meritu jikkonċerna lilu direttament. Għal din ir-raġuni huwa għandu jkun parteċipi fil-ġudizzju u għalhekk huwa leġittimu kuntradittur." (ara wkoll Cedric Borg Saydon nomine v Avukat Generali et. -Q.K. 31 ta` Jannar 2014; Perit Joseph Barbara v On.Prim`Ministru -Q.K. 31 ta` Jannar 2014). Fil-każ in eżami, l-ilment tar-rikorrenti huwa dirett lejn iċ-ċaħda tad-dritt tagħha ta` użu u tgawdija tal-proprjeta` tagħha in kwantu li dan hu b`effett tal- artikolu 12(2)(b)(i) tal-Kap 158 u tal-liġijiet viġenti. Fost ir-rimedji mitluba hemm wkoll dak tal-iżgumbrament tal-intimat Carmel Milton. Għalhekk filwaqt li taqbel li l-intimat m`għandux legalment jirrispondi għall-inkostituzzjonalita` tal-liġi msemmija, jew anke li jeħel spejjeż tal-kawża, iżda mill-banda l-oħra, il- proċeduri odjerni neċessarjament jaffetwawh stante li dan hu parti fir-rapport ġuridiku li huwa regolat b`liġi li l-kostituzzjonalita` tagħha qed tiġi attakkata. Għaldaqstant il-preżenza tiegħu f`dawn il-proċeduri hija neċessarja għall- finijiet tal-integrita` tal-gudizzju. L-intimat bħala inkwilin tal-fond għandu interess ġuridiku f`din il-kawża peress li l-mertu jikkonċerna lilu direttament. Għal din ir-raġuni huwa għandu jkun parteċipi fil-ġudizzju u għalhekk huwa leġittimu kuntradittur." Imbagħad fil-każ Carmel Lepre et vs Frank Bartolo Burlo’ et deċiż fid-9 t'April 2010 ingħad hekk - fil-kawża) (tal-kjamat "L-istitut funzjonijiet proċedurali, prinċipalment: (a) dak li jintegra ġudizzju fejn ikun hemm diversi konvenuti li jkollhom jiġu mħarrka u xi wħud minnhom jitħallew barra; u (b) dak li jissalvagwardja d-drittijiet ta' min ikun indirettament interessat fl-ewwel azzjoni ġudizzjarja u li aktarx ġġib warajha azzjoni oħra bħala konsegwenza taghha......" Ingħad ukoll li 'r-ragjon d'essere ta' eċċezzjoni ta' nuqqas ta' integrita tal-ġudizzju tistrieħ fuq tliet konsiderazzjonijiet prinċipali : l-ewwel waħda hija li, għall- aħjar ġudizzju tal-Qorti, għandhom jipparteċipaw fih dawk kollha li huma interessati; it-tieni, sabiex tiġi assigurata kemm jista' jkun l-effikaċita` tal- ġudizzju, in kwantu dan jorbot biss lil dawk il-persuni li jkunu pparteċipaw fl- istess ġudizzju; it-tielet, biex jigi rispettat il-prinċipju ta' l-ekonomija tal- ġudizzju sabiex ma tiġi ripetuta kontra l-persuni kollha interessati fid-diversi kawżi billi dawn ma jkunux ħadu parti f'ġudizzju wieħed u l-kreditur attur ikollu l-interess li d- debituri kollha jiġu vinkolati biex ikun jista' jesegwixxi t-titolu tiegħu kontra tagħhom kollha.' Għalkemm jirriżulta mill-provi li ma kenitx il-kjamata fil-kawża li l-istess proċedura il-bżonn direttament inkarigat lill-attur jagħmel ix-xogħolijiet li saru fid-dar tal-Fgura, Malta, meta hi ddeċidiet li tikkonverti d-dar tagħha f'child care centre, jirriżulta pero' li x-xogħolijiet li kienu ġew ordnati mill-konvenut Frank Bartolo Burlo’, ġew esegwiti mill-attur fl-interess tagħha. Għalhekk dan it-Tribunal jara li għall-aħjar ġudizzju jkun utili li għandhom jipparteċipaw fih dawk kollha li huma interessati, inkluż għalhekk il-kjamata fil-kawża. Fis-sentenza: Agent Accountant General et vs George Fauzza noe, deċiża mill-Qorti tal-Appell Sede Kummerċjali, fil-15 ta' Marzu 1991, ċie hekk rilevat li : 'il-kjamata in kawża għandha fost oħrajn il-funzjoni li tkun preżenti t-terza persuna interessata fil-vertenza mhux direttament ma' l-atturi iżda mal-konvenut in kwantu dan ta' l-aħħar jista' jdur fuq is-sub-appaltatur għal kull dannu li jista' jsofri għaliex ikun dan li fil-konfront tiegħu jrid jirrispondi. Il-presenza tas-sub-appaltatur għalhekk hija utili għaliex telimina l-possibilita' ta' kumplikazzjonijiet fir-rigward tal-problemi konnessi mal-eżekuzzjoni tax-xogħol – kemm għaliex il-provi essenzjalment jirrigwardaw l-operat tas-sub-appaltatur li ezegwixxa x-xoghol, u kemm għaliex dan tal-aħħar ma jkunx, 'il quddiem, jista' jillamenta mal-konvenut li dan ma avanzax difiża valida u effiċjenti fil- konfront tal-atturi - b'hekk ġie bata huwa.' Jekk allura jirriżulta mill-provi li l-attur ma seta' qatt jottjeni l-kundanna ġudizzjarja tal-kjamat fil-kawża għaliex ma' dan ma għandu ebda relazzjoni ġuridika, u jiġi allura stabbilit li dan ma kienx il-leġittimu kontradittur tiegħu, anke jekk jirrizulta li seta' kien fuq l-istess meritu l-leġittimu kontradittur tal- konvenut, din l-Qorti ma tarax kif tista' l-azzjoni treġi fil-konfront tiegħu.' Il-fatt li l-attur qatt ma ntepella lill-kjamata fil-kawża għall-ħlas tax-xogħol li sar minnu, b'daqshekk ma jfissirx li m'għandhiex tkun hi parti wkoll f'dawn il- proċeduri għall-finijiet tal-integrita' tal-ġudizzju la darba mill-provi jirriżulta li hi kienet taf bix-xogħol li sar mill-attur fi hwejjiġha. M'hemmx dubbju, u dan ħareġ ċar mill-provi, li l-kjamata fil-kawża Sharon Schinina’ Gamisi hija persuna nteressata fil-vertenza għalkemm mhux direttament mal-atturi ċertament pero' mal-konvenut l-ieħor in kwantu dan tal-aħħar jista' jdur fuqha għal kull ħlas li jista' jiġi kkundannat li jħallas għax-xogholijiet li saru mill-attur fid-dar tagħha Fid-dawl ta' dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali l-Qorti tibda billi tissottolinea li l-interess rikjest mill-liġi biex persuna tiġi kjamata f'kawza għandu jkun bħall- interess ġuridiku li jkollha parti fil-kawża, madankollu dan l-interess jista` jkun ukoll mibni fuq il-fatt li anke jekk ma jiġix direttament kundannat jew liberat, il-kjamat ikun jista` jressaq ir-raġunijiet tiegħu favur jew kontra t-teżi ta' min qed javvanza l-kawza jew tal-intimat, jew addirittura tiegħu nnifsu diversament minn dawk tal-partijiet. Jingħad ulterjorment u b'referenza speċifika għal kawżi ta' kostituzzjonali li bħala prinċipju ġenerali huwa l-Istat li jirrispondi per se għal eventwali leżjoni ta' drittijiet fundamentali tal-bniedem. Infatti fil-proċeduri tal- lum l-Istat huwa debitament rappreżentat mill-intimati Avukat Ġenerali u l- Kummissarju tal-Pulizija. Madankollu n-natura partikolari ta' ċerti każijiet tkun tali li timmerita wkoll il-preżenza ta' terzi fil-kawża, inkluż ċittadini privati. Dan jingħad partikolarment f'ċirkustanzi meta l-eżitu ta' dawk il-proċeduri, in vista tat-tip ta' rimedju mitlub, ikun jimpingi fuq id-drittijiet ta' dawn it-terzi. B'applikazzjoni għall-każ tal-lum il-Qorti tinnota li l-proċeduri ta' sfida mpunjati fl-ismijiet Anthony Fauzza vs Kummissarju tal-Pulizija skattaw minn azzjoni ta' Anthony Fauzza – li tiegħu llum l-intimati qed jitolbu l-kjamata in kawża. Naturalment dan il-fatt waħdu mhuwhiex suffiċjenti biex tintlaqa t-talba tal-intimati. Iżda huwa notevoli li f'dawn il-proċeduri kostituzzjonali r-rikorrent mhux talli qed jitlob li dawn l-istess proċeduri ta' sfida jiġu meqjusa leżivi tad- drittijiet fundamentali tiegħu talli qed jitlob li bħala rimedju dawn l-istess proċeduri jiġu addirittura dikjarati nulli. Ċertament għalhekk li jekk il-proċeduri odjerni jkollhom eżitu favorevoli għar-rikorrent, tali rimedju jekk jingħata jkollu mpatt dirett fuq id-drittijiet tal-istess Anthony Fauzza fir-rigward tal- proċeduri ta' sfida msemmija peress li dawn jiġu dikjarati nulli bil-konsegwenzi kollha li dan iġib miegħu. Il-Qorti tqis li fl-eventwalita' li l-kawża jkollha tali eżitu mingħajr ma jkun ingħata ċ-ċans lill-istess Anthony Fauzza biex ikun direttament parteċipi fil-proċeduri odjerni biex iressaq ir-ragunijiet tieghu in difiza kontra l-pretensjonijiet tar-rikorrenti iwassal għal preġudizzju serju għad- drittijiet tiegħu kif eżerċitati permezz tal-proċeduri ta' sfida msemmija. Dan kollu jwassal lill-Qorti għall-konklużjoni li Anthony Fauzza għandu l- interess ġuridiku meħtieġ għall-finijiet u effetti kollha tal-liġi sabiex jissejjaħ fil-kawża. L-eċċezzjoni preliminari tal-intimati hija għalhekk ġustifikata. Għal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeċiedi billi: Tilqa' l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-intimati Avukat Ġenerali u Kummissarju tal-Pulizija u tordna l-kjamat in kawża ta' Anthony Fauzza. Tordna n-notifika tal-atti lill-kjamat fil-kawża, a spejjeż tal-intimati u takkorda lill-kjamat fil-kawża terminu ta' ghoxrin (20) jum min-notifika sabiex jintavola risposta. L-ispejjeż konnessi mas-sentenza tal-lum jibqgħu riżervati għall- ġudizzju finali. Onor. Dr. Miriam Falzon Farrugia LL.D. Imħallef Victor De Giovanni Dep. Reġ.