FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI (Sede Kostituzzjonali) IMĦALLEF ONOR. JOSEPH R. SALIBA HIL LL.D. ILLUM, Il-Gżira, 15 ta' Diċembru, 2016 Kawża Numru 3(Kost.) Fl-Atti tar-Riferenza tat-23 ta' Settembru, 2013, mibgħuta mill-Qorti Kriminali fl-Att tal-Akkuża Numru 35/2010 fl-ismijiet: Il-Qorti: Rat ir-Riferenza magħmula mill-Qorti Kriminali fit-23 ta' Settembru, 20131 (sedenti l-Onorevoli Imħallef Lawrence Zarb Darmanin) li permezz tagħha u fuq talba magħmula mill-akkużat Martin ‘Tewma k/a Theuma b'rikors tiegħu tal-20 ta' Settembru 2013, wara degriet mogħti minn dik il-Qorti fit-2 ta' Settembru, 1 Paġġ. 1 sa 3 tar-Riferenza 15 ta' Diċembru, 2016 2013, ordnat li l-atti tal-kawża fl-ismijiet premessi jintbagħtu quddiem din il-Qorti biex tistħarreġ jekk kemm-il darba ċ-ċaħda tagħha li tieqaf milli tkompli tisma' l-kawża (soprasessjoni) u ma tibdilx l-imsemmi degriet tagħha kisirx b'xi mod il-jedd tal-akkużat għal smigħ xieraq tal-każ tiegħu kemm taħt l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni għall-Ħarsien tad-Drittijiet Umani u l-Libertajiet Fundamentali (aktar 'il quddiem imsejħa il-"Konvenzjoni") u kif ukoll taħt l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni tar-Repubblika ta' Malta (aktar 'il quddiem imsejħa "il-Kostituzzjoni"); Rat id-degriet tagħha tal-1 ta' Ottubru, 2013, li bih appuntat ir-Riferenza għas-smigħ tat-8 ta' Ottubru, 2013; Rat ir-Risposta mressqa mill-Avukat Ġenerali fit-8 ta' Ottubru, 20132, li biha laqa' għar-Riferenza billi qal li għalkemm il-Qorti Kriminali ma kinitx laqgħet it-talba tal-akkużat biex tissoprassjedi, b'xi mod hekk għamlet ladarba irriferiet il-kwestjoni lil din il-Qorti. Qal li bl-imsemmi degriet ma seħħ l-ebda ksur tal-jedd tal-akkużat li jkollu smigħ xieraq, għaliex is- setgħa li Qorti tagħżel li tieqaf jew li tkompli tisma' każ waqt li jkun hemm proċeduri oħrajn li jistgħu jolqtuh hija setgħa li taqa' fid-diskrezzjoni waħdanija ta' dik il-Qorti, sakemm twettaqha kif titlob il-liġi u fiċ- ċirkostanzi li l-liġi taħseb għalihom. Żied jgħid li l-fatt li l-akkużat kien għażel li jiftaħ kawża ta' lment ta' ksur ta' jedd fundamentali quddiem il- Qrati f'Malta3 u kif ukoll kawża b'ilment ta' ksur ta' jedd fundamentali quddiem il-Qorti tad-Drittijiet tal-Bniedem fi Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar ma kienx raġuni tajba biex il-Qorti Kriminali (minn issa 'l quddiem imsejħa "il-Qorti Riferenti") tagħżel li twaqqaf is-smigħ tal-kawża li kellha quddiemha; ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-akkużat ta' Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-Avukat Ġenerali fl-20 ta' Jannar, 20146, bi tweġiba għal dik imressqa mill-akkużat; Rat l-atti kollha tar-Riferenza; Rat id-degrieti tagħha li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza; Ikkunsidrat: 2 Paġġ. 729 sa 732 tar-Riferenza 3 Rik. 61/13AE (maqtugħ mill-Qorti Kostituzzjonali fis-16.9.2014) 4 Applik. 34373/13 (maqtugħa mill-Q.E.D.B. fit-2 ta' April, 2015) 5 Paġġ. 741 – 8 tar-Riferenza 6 Paġġ. 15 ta' Diċembru, 2016 Illi din ir-Riferenza saret lil din il-Qorti mill-Qorti Kriminali (il-Qorti Riferenti) biex tqis jekk l-akkużat ġarrabx ksur tal-jedd tiegħu għal smigħ xieraq kemm taħt il-Kostituzzjoni u kif ukoll taħt il-Konvenzjoni, meta l- istess Qorti Riferenti ċaħdet talba tiegħu biex twaqqaf is-smigħ ta' ġuri li huwa kellu jgħaddi skond l-Att tal-Akkuża maħruġ kontrih fit-8 ta' Lulju, 2010; Illi l-fatti rilevanti li joħorġu mill-atti juru li fuq tagħrif li ngħata lill-Pulizija f'Marzu tal-2009, u wara żmien ta' osservazzjoni li l-istess Pulizija għamlet, fl-1 ta' Mejju, 2009, saret tfittxija f'dar tal-akkużat bl-isem ta' "St Michael's Farmhouse", fi Triq Ħaż-Żabbar, fiż-Żejtun, u hemmhekk instabu boroż b'sustanza ta' lewn kannella li kien maħsub li kienet droga erojina minbarra ħwejjeġ marbuta mat-tqassim u t-traffikar tad-droga; Illi fit-2 ta' Mejju, 2009, l-akkużat għamel stqarrija waqt li kien miżmum mill-Pulizija7; Illi l-akkużat kien tressaq b'arrest quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja fl-4 ta' Mejju, 2009, u mixli bi traffikar u pussess ta' droga mhux għall-użu tiegħu u li kien waqa' reċidiv8; Illi b'ordni maħruġ mill-Avukat Ġenerali fit-2 ta' Mejju, 20099 taħt id- dispożizzjonijiet tal-artikolu 22(2) tal-Kapitolu 101 tal-Liġijiet ta' Malta, intalab li l-każ tal-akkużat jinstema' quddiem il-Qorti Kriminali; Illi b'degriet tal-21 ta' Mejju, 200910, il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja tat il-ħelsien mill-arrest provviżorju lill-akkużat taħt il- kundizzjonijiet hemm B'degriet mogħti mill-istess Qorti dakinhar ukoll11, dik il-Qorti sabet li kien hemm raġunijiet biżżejjed biex l- akkużat jitqiegħed taħt Att tal-Akkuża u ordnat li l-atti tal-Kumpilazzjoni jintbagħtu lill-Avukat Ġenerali; Illi fit-8 ta' Lulju, 2010, l-Avukat Ġenerali ħareġ l-Att tal-Akkuża kontra l- akkużat li laqa' n-notifika tagħha l-għada12 u ressaq in-Nota tal- Eċċezzjonijiet fit-22 ta' Lulju, 201013; Illi b'degriet tat-8 ta' Ġunju, 201114, il-Qorti Riferenti qiegħdet il-kawża għas-smigħ tat-13 ta' Ġunju, 2011, għat-trattazzjoni tal-eċċezzjonijiet preliminari mqajma mill-akkużat; 7 Paġġ. 446 – 8 tar-Riferenza 8 Paġġ. 404 – 5 tar-Riferenza 9 Paġ. 412 tar-Riferenza 10 Paġġ. 486 – 7 tar-Riferenza 11 Paġ. 498 tar-Riferenza 12 Paġ. 7 tar-Riferenza 13 Paġġ. 11 – 2 tar-Riferenza 14 Paġġ. 15 ta' Diċembru, 2016 Illi b'rikors tiegħu tal-10 ta' Ġunju, 201115, l-akkużat qajjem il-kwestjoni tal-ksur tal-jedd fundamentali tiegħu dwar l-istqarrija li kien ta lill-Pulizija bla ma kien mgħejjun minn avukat; Illi fl-4 ta' Lulju, 201116, il-Qorti Riferenti laqgħet it-talba tal-akkużat u rriferiet il-kwestjoni għal quddiem din il-Qorti (diversament presjeduta)17; Illi wara li l-Qorti Kostituzzjonali iddisponiet mill-kwestjoni bis-sentenza tagħha tas-26 ta' April, 201318, b'degriet tal-24 ta' Lulju, 2013, il-Qorti Riferenti appuntat il-Ġuri għat-23 ta' Settembru, 201319; (diversament presjeduta) b'ilment Illi fit-8 ta' Awwissu, 2013, l-akkużat fetaħ kawża oħra quddiem din il- Qorti jedd fundamentali20 u għalhekk, b'Nota fl-atti tal-kawża21, għarraf lill-Qorti Riferenti b'dak il-pass li ħa; ta' ksur ieħor ta' Illi fit-30 ta' Awwissu, 2013, l-akkużat ressaq rikors22 li bih u għar- raġunijiet hemm imsemmija, talab li l-Qorti Riferenti twaqqaf is-smigħ tal- kawża (il-Ġuri) sakemm tinqata' l-kawża mressqa minnu dwar ilment ta' ksur ta' jedd fundamentali; Illi l-Qorti Riferenti ċaħdet b'degriet tat-2 ta' Settembru, 201323; tal-akkużat għas-soprasessjoni Illi l-akkużat ressaq talba quddiem din il-Qorti (diversament presjeduta) biex tordna lill-Qorti Kriminali twaqqaf is-smigħ tal-Ġuri sakemm tinqata' dik il-kawża. B'degriet tas-17 ta' Settembru, 201324, din il-Qorti (diversament presjeduta) ċaħdet it-talba; Illi fl-20 ta' Settembru, 201325, l-akkużat ressaq rikors ieħor li fih u għar- raġunijiet hemm imfissra, talab lill-Qorti Riferenti biex tqis il-kwestjoni kostituzzjonali mqanqla minnu kemm dwar il-kwestjoni tal-prevedibilita' tal-piena minħabba d-diskrezzjoni mħaddma mill-Avukat Ġenerali dwar liema Qorti jmissha tisma' l-każ tiegħu u kif ukoll dwar iċ-ċaħda tas- soprasessjoni tal-kawża sakemm tinqata' l-kawża dwar l-ilment ta' ksur tal-jeddijiet fundamentali tiegħu; 15 Paġġ. 17 – 8 tar-Riferenza 16 Paġġ. 39 sa 44 tar-Riferenza 17 Rif. Kost.43/11MCH (maqtugħa mill-Qorti Kostituzzjonali fis-26.4.2013) 18 Paġġ. 46 sa 51 tar-Riferenza 19 Paġ. 61/13AE 21 Paġ. 54 tar-Riferenza 22 Paġġ. 62 – 3 tar-Riferenza 23 Paġ. 66 tar-Riferenza 24 Paġġ. 737 – 8 tar-Riferenza 25 Paġġ. 69 sa 71 tar-Riferenza 15 ta' Diċembru, 2016 Illi fit-23 ta' Settembru, 2013, il-Qorti Riferenti tat il-provvediment li, bis- saħħa tiegħu, saret ir-Riferenza tal-lum; Illi għal dak li jirrigwarda l-konsiderazzjonijiet ta' natura legali marbutin mal-każ taħt eżami, din il-Qorti tqis li l-kwestjoni kollha tintrabat mas-siwi ta' degriet interlokutorju li l-Qorti Riferenti kienet tat – fit-2 ta' Settembru, 2013 (iżjed 'il quddiem imsejjaħ "id-Degriet") – dwar jekk kellhiex tieqaf jew le milli tkompli tisma' kawża ladarba l-akkużat kien ressaq kawża quddiem din il-Qorti (diversament presjeduta) b'ilment ta' ksur ta' jedd fundamentali. Biex ikun ingħad kollox, il-Qorti Riferenti kienet diġa' ċaħdet talba tal-akkużat li tieqaf milli tkompli tisma' l-kawża, iżda wara li l-akkużat reġa' ressaq talba oħra b'rikors tiegħu tlitt ijiem qabel kellu jibda jinstema' l-każ, il-Qorti Riferenti dehrilha li t-tqanqil tal-"kwestjoni kostituzzjonali" min-naħa tal-akkużat ma kienx wieħed fieragħ; Illi din il-Qorti tibda biex tirrileva li meta l-Qorti Riferenti kienet tat id- Degriet l-akkużat kien diġa' fetaħ it-tieni kawża tiegħu dwar ksur ta' jedd fundamentali. Meta l-akkużat ressaq ir-rikors li bih il-Qorti Riferenti kienet għamlet ir-Riferenza tal-lum, il-Qorti li quddiemha kienet qiegħda tinstema' l-kawża dwar il-ksur tal-jedd fundamentali kienet ukoll ċaħdet talba tiegħu biex tordna lill-Qorti Riferenti milli twaqqaf is-smigħ tal-ġuri. Għalhekk, ir-Riferenza trid titqies f'dan il-qafas kronoloġiku fejn, milli jidher, bis-saħħa tat-tieni rikors imressaq mill-akkużat fl-20 ta' Settembru, 2013, il-Qorti Riferenti daħlilha dubju jekk id-Degriet kienx tabilħaqq jikser il-jedd tal-akkużat għal smigħ xieraq. Dan qiegħed jingħad għaliex, bejn id-data meta ngħata d-Degriet u meta l-Qorti Riferenti għamlet ir-Riferenza, ma kien ġara xejn ġdid li bidel il-qagħda jew iċ- ċirkostanzi tal-każ tal-akkużat; Illi bla ma din il-Qorti b'xi mod tindaħal dwar il-mod kif il-Qorti Riferenti għażlet li timxi u minħabba li wara kulħadd huwa għaref, jekk tabilħaqq il-Qorti Riferenti kellha xi dubju dwar id-Degriet, setgħet bl-akbar ħeffa tibdlu "contrario imperio" ladarba d-degriet huwa wieħed interlokutorju u l-Qorti (Riferenti) tista' f'kull waqt titbiegħed minnu jekk tinġabilha raġuni sewwa biex tagħmel dan26, u iżjed u iżjed meta l-akkużat innifsu talabha tagħmel dan b'rikors imressaq għal b'dan il-ħsieb; Illi, lil hinn minn dan, huwa aċċettat li din il-Qorti, fis-setgħat partikolari kostituzzjonali tagħha, mhijiex miżmuma milli taqta' u tiddeċiedi, meta jkun il-każ, jekk xi qorti oħra tkunx kisret xi jedd fundamentali ta' persuna kemm b'xi pronunċjament tagħha, kemm b'xi mġiba partikolari waqt is- smigħ, kemm b'xi ksur tar-regoli essenzjali tal-proċediment li jkun 230 tal-Kap 12 (għalkemm dan l-artikolu ma jinsabx fost dawk imsemmija fl-art. 520(1) tal-Kap 9) 15 ta' Diċembru, 2016 inżamm quddiemha, u kif ukoll dwar xi nuqqas kostitutiv tagħha li b'xi mod jikser il-jedd ta' smigħ xieraq. Naturalment, stħarriġ bħal dan ma jibdilx lil din il-Qorti f'waħda li twettaq is-setgħat proprji tal-qorti li tkun mistħarrġa, liema setgħat huma merfugħa mil-liġi għal dik il-qorti partikolari27; Illi huwa f'dawn it-termini li sejra tqis ir-Riferenza mibgħuta lilha mill-Qorti Riferenti. Għalhekk, din il-Qorti mhijiex sejra tagħmilha ta' qorti ta' appell fuq il-Qorti Riferenti, għaliex dan mhuwiex ix-xogħol li trid tagħmel biex tistħarreġ kif jixraq ir-Riferenza li saritilha. Ir-Riferenza mressqa mill- Qorti Riferenti trid titqies biss fil-parametri tal-formulazzjoni magħmula u fil-qafas ta' ksur tad-dritt għal smigħ xieraq. Jidher li l-akkużat isejjes iċ- ċaħda tas-soprasessjoni mal-jedd ta' aċċess effettiv għal qorti. Huwa jargumenta28 li d-Degriet tal-Qorti Riferenti kien iċaħħdu milli jaċċedi għal qorti għaliex, jekk il-Ġuri kellu jitkompla sakemm ikun għadu qiegħed jinstema' l-ilment tiegħu dwar ksur ta' jedd fundamentali quddiem din il- Qorti (diversament presjeduta) taħt l-artikolu 7 tal-Konvenzjoni, kien sejjer ikun effettivament imċaħħad minn smigħ xieraq. Iżid jgħid li l-Istat għandu obbligu pożittiv li jaħlaq "mekkaniżmu" għal aċċess effettiv għall- qrati; Illi min-naħa tiegħu, l-Avukat Ġenerali jisħaq li hija diskrezzjoni mogħtija lil kull Qorti li tqis u tagħżel jekk għandhiex tissoprassjedi u żżomm is- smigħ ta' kawża sakemm tkun għaddejja kawża oħra li tista' taffettwaha. Dik id-diskrezzjoni tagħtihielha l-liġi u ma tistax b'hekk tissarraf fi ksur tal- jedd għas-smigħ xieraq jekk kemm-il darba dik il-Qorti ssib li hemm kundizzjonijiet biex tagħżel li żżomm is-smigħ ta' kawża jew jekk taqtagħha li ma jkunx hemm dawk il-kundizzjonijiet. Iseddaq dan l- argument billi jgħaddi biex isemmi għadd ta' sentenzi, mogħtijin kemm mill-Qrati Maltin u kif ukoll minn dik ta' Il-Marsa; Illi, kif ingħad, jidher li r-Riferenza titlob stħarriġ kemm taħt il- Kostituzzjoni u kif ukoll taħt il-Konvenzjoni; Illi safejn huwa rilevanti għall-każ tal-lum, l-artikolu 39(1) tal-Kostituzzjoni jipprovdi li "Kull meta xi ħadd ikun akkużat b'reat kriminali huwa għandu, kemm-il darba l-akkuża ma tiġix irtirata, jiġi mogħti smigħ xieraq għeluq żmien raġonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali mwaqqfa b'liġi". Barra minn hekk, l-artikolu 39(2) jipprovdi li "Kull Qorti jew awtorita' oħra mwaqqfa b'liġi għad-deċiżjoni dwar l-eżistenza jew l-estensjonijiet ta' drittijiet jew obbligi ċivili għandha tkun indipendenti u imparzjali; u meta l-proċeduri għal deċiżjoni bħal dik huma mibdija minn xi persuna 9.10.2001 fil-kawża fl-ismijiet Attard Parnis vs Avukat Bartolo Visanich et (Kollez. LXXXV.i.239) 28 Nota ta' Sottomissjonijiet tiegħu f'paġġ. 742 – 7 tar-Riferenza 29 Nota ta' Sottomissjonijiet f'paġġ. 15 ta' Diċembru, 2016 quddiem qorti jew awtorita' oħra ġudikanti bħal dik, il-każ għandu jiġi mogħti smigħ xieraq għeluq żmien raġonevoli". Min-naħa l-oħra, l- artikolu 6(1) tal-Konvenzjoni jipprovdi li "Fid-deċiżjoni tad-drittijiet ċivili u l-obbligi tiegħu jew ta' xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa intitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'liġi. ..."; Illi l-Qorti sejra tqis ir-Riferenza li saritilha taħt dawn id-dispożizzjonijiet flimkien u dan għaliex jidher li d-dispożizzjonijiet tal-Kostituzzjoni huma miruta minn dawk tal-Konvenzjoni u jixxiebhu għalihom, u wkoll għaliex l- istess Riferenza tfasslet biex tqis il-kwestjoni speċifika tal-prinċipju tas- smigħ xieraq fid-dawl ta' degriet mogħti minn qorti; Illi xieraq jingħad li huwa aċċettat li s-soprasessjoni tas-smigħ ta' kawża tista' b'mod eċċezzjonali tingħata meta tali smigħ fl-istess waqt ta' żewġ kawżi ma jkunx jista' jsir. Madankollu, billi hija eċċezzjoni għar-regola ġenerali li kull kawża għandha tinstama' sakemm tiġi maqtugħa30, trid tingħata dejjem taħt kundizzjonijiet li għandhom ikunu serji biżżejjed biex dan isir31. Kemm hu hekk, ingħad saħansitra f'sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali32, li l-eċċezzjoni tas-soprasessjoni fis-sens li l-Qorti għandha fis-sistema proċedurali tagħna, mhijiex kontemplata għaliex l-eċċezzjoni li l-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili jikkontempla hija l-eċċezzjoni magħrufa bħala lis alibi pendens33 u din l-eċċezzjoni tipprospetta neċessarjament li jkun hemm żewġ kawżi għaddejjin fl-istess waqt pendenti quddiem il-qrati li jkollhom l-istess mertu; tisma' kawża bħala tieqaf milli f'hekk jqisu s-soprasessjoni bħala Illi huwa minħabba provvediment ordinatorju mħolli fid-dehen tal-Qorti li quddiemha titressaq talba bħal dik34. Provvediment bħal dan huwa meqjus bħala wieħed interlokutorju35. Huwa provvediment li jitqies bħala pass mhux ordinarju li jissospendi s-smigħ ta' kawża, meta n-norma hija, kif ingħad, li kawża li tinbeda għandha tinstama' sa ma tinqata'36. Kemm hu hekk, il- provvediment tas-soprasessjoni tqies bħala wieħed "alejatorju"37 li, minħabba t-termini ebsin tal-Kodiċi Proċedurali dwar is-smigħ tagħhom, jista' jwassal għad-deżerzjoni tal-proċeduri mwaqqfa. Għal bosta snin, il-Qrati tagħna sabu li t-twaqqif ta' smigħ ta' kawża biex tistenna l-eżitu 195(1) tal-Kap 12 31 App. Ċiv.: 28.10.1935 fil-kawza fl-ismijiet Hockley noe vs Mangion Abela et. (Kollez. Vol:XXIX.i.1295); 32 P.A. Kost.: 12.8.1994 fil-kawza fl-ismijiet Parascandalo vs Psaila Raji. Prim Ministru et (Kollez. 20.7.1994 fil-kawża fl-ismijiet Hockley vs Psaila Raji. Prim'Ministru et (Kollez. Vol: LXXVIII.i.171) u P.A. Kost LSO 21.7.2015 fil-kawża fl-ismijiet Partit Nazzjonalista et vs Kummissjoni Elettorali et (in parte) 34 Ara, per eżempju, App. Ċiv. 23.6.1869 fil-kawża fl-ismijiet Borg-Neuhaus et vs Nelson et (Kollez. Vol: V.157); P.A. 23.1.1946 fil-kawża fl-ismijiet Sloan vs Caruana Gatt (Kollez. Vol: XXXII.ii.197) u App. Kumm.: 26.3.1984 fil-kawża fl-ismijiet Dr. Leslie Abela Fiteni noe vs Dr. Emanuel Delia et noe (mhix pubblikata) 35 App. Ċiv. 22.5.1989 fil-kawża fl-ismijiet Spiteri Cappello et vs Briffa Dimech et (Kollez. Ċiv. 4.11.1957 fil-kawża fl-ismijiet Caruana Pulls vs Balani (Kollez. Vol: XLI.i.547) 37 P.A. 23.5.1997 fil-kawża fl-ismijiet Roberts noe vs Farrugia Roberts Gatt pro et noe (Kollez. 15 ta' Diċembru, 2016 ta' kawża oħra li diġa' tressqet jew sakemm titressaq waħda fuq punt eċċezzjonali huwa rakkomandat biss fil-każ meta jkun hemm lok għas- soluzzjoni ta' xi punt li minnu tabilfors tiddependi l-kawża li sejra titwaqqaf38; Illi fuq kollox, il-Qorti ma għandhiex tordna s-soprasessjoni jekk kemm-il darba jintwera li l-parti l-oħra tkun sejra ġġarrab preġudizzju minħabba d- dewmien39. Il-Qorti tinnota li t-talba magħmula mill-akkużat ma hijiex l- ewwel talba tal-għamla tagħha u l-Qrati diġa' kellhom jipprovdu dwarha sewwasew f'kawżi li jirrigwardaw kwestjonijiet marbutin ma' proċedimenti dwar ksur ta' jeddijiet fundamentali40. Prinċipju li ntlaqa' mill-Qorti Kostituzzjonali f'dan ir-rigward hu li dik il-Qorti ma tindaħalx fit-twettiq minn xi Qorti oħra dwar jekk għandhiex tilqa' jew tiċħad talba għal soprasessjoni, sakemm tali Qorti "tkun imxiet b'mod irregolari jew ħadet deċiżjoni manifestament żbaljata"41; Illi din il-Qorti tagħraf bejn dawk il-provvedimenti ordinatorji li tagħti kull Qorti li jolqtu l-qalba tal-proċediment u dawk li jkunu maħsuba biex irażżnu xi tentattiv ta' xi waħda mill-partijiet biex il-każ jittawwal bla bżonn jew jintilef f'dettal mhux ewlieni jew siewi għas-soluzzjoni tal-każ. Jidher li l-istħarriġ dwar ilment ta' ksur ta' jedd għal smigħ xieraq huwa iżjed rigoruż f'tal-ewwel milli f'tat-tieni, għaliex sakemm id-deċiżjoni taċ- ċaħda fl-ewwel każ ma tintweriex li hija waħda għal kollox irraġonevoli jew arbitrarja, deċiżjoni bħal dik taqa' fl-ambitu tal-funzjoni deliberativa ta' dik il-qorti u għalhekk qajla tissarraf fi ksur tal-jedd ta' smigħ xieraq42; Illi meta l-Qorti qieset dawn il-konsiderazzjonijiet kollha fil-qafas tal-fatti u taċ-ċirkostanzi li jsawru l-każ tal-akkużat, issib li d-Degriet ma jista' bl- ebda mod jitqies li kiser jew li hemm il-biżgħa li jikser il-jedd tal-istess akkużat dwar l-aċċess tiegħu għal Qorti biex l-ilment tiegħu ikun mistħarreġ kif jistħoqq. Għall-kuntrarju, tqis li l-Qorti Riferenti kienet għal kollox attenta u b'għajnejha miftuħa għad-delikatezza tal-qagħda tal- akkużat u tal-ilment tiegħu, l-iżjed għaliex il-biżgħa tal-akkużat kienet diġa' ħadet is-sura ta' kawża oħra ta' ksur ta' jeddijiet fundamentali u kienet għaddejja t-tieni kawża bħalha miftuħa minnu. Din il-Qorti tqis li r- Riferenza saret aktar "ex abundante cautela" milli għal ħaġ'oħra, u ma għandhiex dubju li kieku l-Ġuri kompla jinstema', il-Qorti Riferenti kienet sensittiva biżżejjed għall-kwestjonijiet marbuta mal-jedd tal-akkużat għal smigħ xieraq li dak il-ħarsien kien jingħata bi tmexxija għaqlija tal-każ. Min-naħa l-oħra, din il-Qorti ma ngħatatx argumenti tajbin biżżejjed min- 38 P.A. 12.4.1962 fil-kawża fl-ismijiet Cutajar et vs Critien pro et (Kollez. Vol: XLVI.ii.591) u App. Ċiv. 6.10.1999 fil- kawża fl-ismijiet Vella Carbonaro et vs Desira Privitelli et (Kollez. JZM 25.3.2013 fil-kawża fl-ismijiet Amber Properties Ltd vs Central Holidays (Travel Agents & Organisers) Ltd et (in parte) 40 Ara, fost l-oħrajn, P.A. LM 17.2.2015 fil-kawża fl-ismijiet Josephine Cutajar et vs Philip Vella Carbonaro et (in parte) 41 Kost. 17.11.1993 fil-kawża fl-ismijiet Sinagra vs Psaila Raji. Prim Ministru et (Kollez. Vol: LXXVII.i.149) 42 Q.E.D.B. 18.6.2002 fil-kawża fl-ismijiet Seddon vs Robson (Applik. Nru. 24541/94) §§ 39 u 45 15 ta' Diċembru, 2016 li huwa kellu pendenti kemm quddiem din naħa tal-akkużat li juruha li d-Degriet kien tassew jissarraf fi preġudizzju għall-każijiet il-Qorti (diversament presjeduta) u kif ukoll quddiem il-Qorti fi Ħaż-Zebbug (Malta); Illi f'kull każ, fil-mori ta' din ir-Riferenza, kemm il-każ imressaq mill- akkużat quddiem din il-Qorti (diversament presjeduta) u kemm dak imressaq minnu quddiem il-Qorti fi Ħaż-Zebbug (Malta) nstemgħu u ngħatat is- sentenza dwarhom b'eżitu mhux favurih. Għalhekk, fid-dawl ta' din iċ- ċirkostanza wkoll jidher li ċ-ċaħda tas-soprasessjoni magħmula mill-Qorti Riferenti ma kenitx waħda sostanzjalment ħażina u lanqas waħda li wasslet għal ksur tal-jedd tal-akkużat għal smigħ xieraq; Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi billi: Twieġeb għall-kwestjoni riferita lilha mill-Qorti Kriminali bid-degriet tagħha tat-23 ta' Settembru, 2013, billi ssib li ma jirriżulta li seħħ jew lanqas kien hemm il-biżgħa li jseħħ l-ebda ksur tal-jedd tal-akkużat li jkollu smigħ xieraq u la taħt l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni u lanqas taħt l- artikolu 6 tal-Konvenzjoni; u Għalhekk tordna lir-Reġistratur sabiex tgħaddi lura l-atti tal-akkuża lill- Qorti Riferenti sabiex dik il-Qorti tkun tista' tiddisponi mill-każ skond din is-sentenza. Moqrija Psaila Raji. Joseph R. Attard Parnis LL.D., Imħallef 15 ta' Diċembru, 2016 Carmen Nelson Deputat Reġistratur 15 ta' Diċembru, 2016 15 ta' Diċembru, 2016