Ċiv. QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR. IMĦALLEF TONIO MALLIA Seduta ta' nhar l-Erbgħa, 30 ta' Ġunju, 2021. Carmel Charles Van Der Groen v. APS Bank Limited (C-2192) li bi provvediment tad-9 ta' April, 2019 inbidel għal APS p.l.c., C.A.B. Limited (C-21419), ACE Investments Company Limited (C-13468), Joseph O'Dea u Judith O'Dea u b'digriet tat-12 ta' Marzu, 2019 l-interess ta' Judith O'Dea ġie trasfuż f'isem il-konvenut l-ieħor Joseph O'Dea stante l-mewt ta' Judith O'Dea, Nazzareno Borg, Il-Gżira magħrufa bħala Mary Grace Van Der Groen Giardino Mifsud ir-rikors ġuramentat li ressaq l-attur fit-8 ta' Ottubru, 2014 u li jaqra hekk: Ċiv. Illi ismu jidher fuq il-guarantee datata erbgħa u għoxrin ta' Frar "1. tas-sena elf disa' mija u disgħa u disgħin (24 ta' Frar, 1999) (hawn annessa u markata Dok A); Illi skond l-imsemmija guarantee, ir-rikorrent kien qiegħed 2. jikkostitwixxi ruħu bħala garanti għall-ħlas lura ta' faċilitajiet ta' self u overdraft mogħtija mill-Bank intimat lis-soċjeta` C.A.B Limited, liema garanzija kienet solidali mal-imsemmija soċjeta` C.A.B Limited favur l- istess Bank intimat APS Bank Ltd. U dana għall-ammont ta' mitejn u tnejn u tletin elf u disa' mija u sebgħa u tletin ewro (€232,937.00). Illi r-rikorrent kien iffirma l-imsemmija guarantee unikament u 3. biss stante illi l-intimat Nazzareno Borg, illi jiġi missier ir-rikorrenti, kien informal ill-istess rikorrenti illi huwa (l-imsemmi Nazzareno Borg) kellu bżonn lir-rikorrent jiffirma dokument illi permezz tiegħu kienu sejrin jagħmlu succession planning, u ċioe`, kostituzzjoni ta' mekkaniżmu sabiex l-oneru fiskali naxxenti minn suċċessjoni jiġi mnaqqas kemm jista' jkun. Illi r-rikorrenti li dak iż-żmien kellu l-eta` ta' ħamsa u għoxrin (25) sena ma kellu l-ebda raġuni għaliex ma jafdax lil missieru u għalhekk ġie faċilment imqarraq mill-istess missieru. 5. appuntu dokument mekkaniżmu. Illi effettivament, meta dan seħħ, ir-rikorrenti kien konvint, fuq l- iskorta ta' dak illi kien intqal lili mill-intimat Spiteri Cesare Van Der Groen, illi id- kienet appuntu dokumentazzjoni dokumentazzjoni relattiva għall-ħolqien ta' tali mekkaniżmu. Illi fil-fatt meta rċieva n-notifika tal-mandat ta' sekwestru kawtelatorju bin-numru 1345/2014 fit-13 ta' Settembru, 2014 ir-rikorrent sussegwentement ħa parir mingħand l-Avukat Dottor Lorna Willmott Van Buren Mallia illi spjegat lilu t-tifsira u l-konsegwenzi kollha tal-guarantee annessa mal-istess mandate kawtelatorju u, inoltre, l-effetti legali ta' tali garanzija u l-effetti ta' garanzija solidali. Illi l-istess rikorrenti ma kienx jaf x'inhija garanzija u l-effetii ta' garanzija solidali qabel tali spjegazzjoni tal-imsemmi Avukat Dottor Lorna Mifsud Van Buren Mallia stante illi huwa qatt ma ffirma xjentement xi dokument kostitwenti garanzija solidali favur ħadd u effettivament ħadd qatt ma kien spjegalu l-effetti u l-konsegwenzi legali ta' tali garanzija Illi, tabilħaqq, kieku xi ħadd kien spjegalu l-effetti u l- konsegwenzi legali ta' dak illi kien sejjer jiffirma, l-istess rikorrenti ma Illi kwindi r-rikorrent iffirma "dokument" illi, fil-fehma tiegħu, kien l-imsemmi Illi r-rikorrent ma kienx jaf, qabel tali spjegazzjoni, x'inhija relattiv għall-kostituzzjoni kien qiegħed ta' Ċiv. kienx jagħti l-kunsens tiegħu għall-istess u ma kienx jiffirma tali guarantee. Illi kwindi l-kunsens tar-rikorrenti fuq il-guarantee datata erbgħa 10. u għoxrin ta' Frar tas-sena elf, disa' mija u disgħa u disgħin (24 ta' Frar, 1999) u kontenut fid-dokument hawn anness u markat Dok. A kien vizzjat bi frodi u/jew bi żball u dana stante illi huwa ta' l-kunsens tiegħu biss permezz tal-firma tiegħu fuq l-istess dokument stante illi l-intimat Nazzareno Borg kien qal lir-rikorrent illi d-dokument illi kien qiegħed jitolbu illi jiffirma kien dokument illi permezz tiegħu kienu sejrin jagħmlu succession planning, u ċioe`, kostituzzjoni ta' mekkaniżmu sabiex l- oneru fiskali naxxenti minn suċċessjoni jiġi mnaqqas kemm jista' jkun. Għaldaqstant, ir-rikorrenti jitlob bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha:- Tiddikjara illi l-kunsens tar-rikorrenti fuq il-guarantee datata (i) erbgħa u għoxrin ta' Frar tas-sena elf, disa' mija u disgħa u disgħin (24 ta' Frar, 1999) hawn annessa u markata Dok A huwa null stante illi l- kunsens tar-rikorrenti ġie mogħti bi żball dwar il-fatt li jaqa' fuq is- sustanza innifisha ta' l-oġġett tal-guarantee a tenur tal-Artikolu 976 tal- Kodiċi Ċivili (il-Kapitlu 16 tal-Liġijiet ta' Malta) jew karpit bi kliem qarrieqi jew għemil doluż da parti tal-intimat Spiteri Cesare Van Der Groen skond l-Artikolu 981 tal-Kodiċi Ċivili (il-Kapitlu tal-Liġijiet ta' Malta); Tirrexxindi konsegwentement tali guarantee datata erbgħa u (ii) għoxrin ta' Frar tas-sena elf, disa' mija u disgħa u disgħin (24 ta' Frar, 1999) hawn annessa u markata Dok A u konsegwentement tħoll lir- rikorrenti mill-garanzija solidali. "Bl-ispejjeż kontra l-intimati illi minn issa huma inġunti għas-subizzjoni." tagħha eċċepixxa illi: Rat ir-risposta ġuramentata li ressaq il-bank konvenut li in forza Illi mhux minnu li l-kunsens mogħti mir-rikorrent fuq il-garanzija relattiva hu b'xi mod vizzjat u għaldaqstant mhux minnu li l-garanzija relattiva mogħtija u ffirmata mir-rikorrent hi nulla. Għaldaqstant it-talbiet kollha tar-rikorrent huma assolutament infondati u għandhom jiġu miċħuda. Illi mingħajr preġudizzju għall-premess, il-kunsens mogħti mir- rikorrent fuq il-garanzija relattiva ngħata skont il-liġi bir-rekwiżiti kollha li tirrikjedi l-liġi u għalhekk dan il-kunsens huwa validu u l-garanzija relattiva ffirmata mir-rikorrent tikkostitwixxi rabta vinkolanti skont il-liġi. Għaldaqstant it-talbiet kollha tar-rikorrent huma assolutament infondati u għandhom jiġu miċħuda. Ċiv. Illi mingħajr preġudizzju għall-premess, ir-rikors ġuramentat odjern mhu xejn ħlief tentattiv infondat tar-rikorrent biex jipprova jeħles u jevadi mill-obbligazzjonijiet legali u vinkolanti minnhu validament assunti. Għaldaqstant it-talbiet kollha tar-rikorrent huma assolutament infondati u għandhom jiġu miċħuda. Illi mingħajr preġudizzju għal-premess, it-talbiet kollha tar- 4. rikorrent huma bla bażi u huma infondati fil-fatt u fid-dritt u għandhom jiġu miċħuda. "Għaldaqstant it-talbiet kollha tar-rikorrent huma infondati u għandhom jiġu kollha miċħuda bl-ispejjeż kollha kontra l-istess rikorrent". ir-risposta ġuramentata tas-soċjeta` Investments Co. Ltd. u ta' Dr. Joseph O'Dea u martu Judith O'Dea li in forza tagħha eċċepew illi: Illi preliminarjament, ċertament li l-eċċipjenti mhumiex il-leġittimu kuntraditturi in kwantu għall-pretensjonijiet hekk kif avvanzati mir- rikorrenti f'din il-kawża. Għalhekk l-eċċipjenti m'għandhom ibatu ebda spejjeż in konnessjoni ma' din il-kawża u għandhom jiġu liberati mill- osservanza tal-ġudizzju; Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, l-azzjoni rikorrenti hija 2. perenta u dan ai termini tal-artikolu 1222 tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta; 3. Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, it-talbiet rikorrenti huma infondati fil-fatt u fid-dritt u dana billi ċertament li l-eċċipjenti ma jaħtu għal ebda għemil doluż fil-konfront tar-rikorrenti u per konsegwenza t- talbiet rikorrenti fil-konfront tal-eċċipjenti għandhom jiġu miċħuda bl- ispejjeż kontra l-istess rikorrenti; 4. Bla preġudizzju għall-premess, dak allegat minn Carmel Charles Van Der Groen irid jiġi ppruvat minnu u hi r-responsabilita` ta' kulmin jiffirma dokument li jara x'inhu u x'ifisser u x'effetti għandu tali dokumenti; 5. "Bl-ispejjeż kontra r-rikorrenti li minn issa hu nġunt għas-subizzjoni". Salv eċċezzjonijiet oħra. Rat ir-risposta ġuramentata tas-soċjeta` konvenuta C.A.B Ltd. u ta' Nazzareno Van Der Groen li in forza tagħha eċċepew illi: Ċiv. Illi preliminarjament, ċertament li l-eċċipjenti mhumiex il- leġittimu kuntraditturi in kwantu għall-pretensjonijiet hekk kif avvanzati mir-rikorrenti f'din il-kawża. Għalhekk l-eċċipjenti m'għandhom ibatu ebda spejjeż in konnessjoni ma' din il-kawża u għandhom jiġu liberati mill-osservanza tal-ġudizzju; Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, l-azzjoni rikorrenti hija 2. perenta u dan ai termini tal-artikolu 1222 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta; 3. Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, it-talbiet rikorrenti huma infondati fil-fatt u fid-dritt u dana billi ċertament li l-eċċipjenti ma jaħtu għal ebda għemil doluż tar-rikorrenti u per konsegwenza t-talbiet rikorrenti fil-konfront tal-eċċipjenti għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż kontra l-istess rikorrentil; 4. Bla preġudizzju għall-premess, dak allegat minn Carmel Charles Van Der Groen irid jiġi ppruvat minnu u hi r-responsabilita` ta' kulmin jiffirma dokument li jara x'inhu u x'ifisser u x'effetti għandu tali dokument; 5. "Bl-ispejjeż kontra r-rikorrenti li minn issa hu nġunt għas-subizzjoni". Salv eċċezzjonijiet oħra. fil-konfront Rat illi l-konvenuta Grace Van Der Groen ġiet dikjarata kontumaċi; Rat is-sentenza li tat il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fis-16 ta' Lulju, 2020, li in forza tagħha ddeċidiet il-kawża billi: tiċħad l-eċċezzjonijiet l-oħrajn tal-konvenuti. tiċħad it-tieni eċċezzjoni tal-konvenuti konjuġi Ferriggi u ACE "(1) Investments Limited u t-tieni eċċezzjoni tal-konvenuti C.A.B. Limited u ta' Nazzareno Van Der Groen, li b'mod identiku jqanqlu favur tagħhom il- preskrizzjoni ossia perenzjoni a tenur tal-Artiklu 1222 tal-Kodiċi Ċivili. (2) (3) tilqa' l-ewwel talba tal-attur billi tiddikjara illi l-kunsens tiegħu fuq il-guarantee form datata 24 ta' Frar 1999 huwa null billi ġie mogħti bi żball dwar il-fatt li jaqa' fuq is-sustanza nnifisha tal-oġġett tal-guarantee kif ukoll ġie karpit b'egħmil doluż da parti tal-konvenut Spiteri Cesare Van Der Groen. (4) datata 24 ta' Frar 1999 u konsegwentement tħoll lill-attur minnha. tilqa' t-tieni talba tal-attur billi tirrexxindi l-imsemmija garanzija Ċiv. konsiderazzjonijiet: "Fiċ-ċirkostanzi, l-ispejjeż inklużi dawk tal-konvenuta Grace Van Der Groen u l- konvenuti l-oħrajn huma kollha a kariku tal-konvenuti Spiteri Cesare Van Der Groen u C.A.B. Limited". Dik il-Qorti tat is-sentenza tagħha wara li għamlet is-segwenti "Xi ħadd iffalsifika l-firma tal-attur fuq il-Form K sabiex ġie mpoġġi bħala direttur/segretarju tal-kumpannija C.A.B. Ltd. bla ma kien jaf.1 L-espert kalligrafu Juliana Leonard Bonavia Scuderi kkonfermat il-falsita` tal-firma.2 11 ta' Frar 1999: Il-garanzija in kwistjoni ġiet iffirmata mill-attur fil- preżenza ta' missieru u tan-Nutar Anthony Rota li ffirma bħala xhud tal-firma tal-attur. Uffiċjal tal-APS Bank iffirma fuqha fl-24 ta' Frar 1999. L-attur jistqarr hekk: "Missieri ħadni għand in-Nutar Anthony Rota biex niffirma xi dokumenti. Appuntu, dawn id-dokument kellhom ikunu dokumenti fuq il-wirt, għallinqas hekk qaluli. Ngħid hekk għax dak iż-żmien illi kont mort għand in-Nutar niffirma, jiena u missieri dejjem fuq il-wirt tkellimna. Dak iż-żmien missieri kien isemmi illi kienu nbidlu xi liġijiet tat-taxxa tas- suċċessjoni fis-sens illi kieku huwa kien joħloq kumpanniji b'tali mod li jgħaddi fuqhom il-proprjeta` illi kellu, meta huwa kien jiġi nieqes jiena ma kienx ikolli nħallas taxxa tas-suċċessjoni għax kollox kien sejjer ikun fil-kumpanniji diġa`u jiena ma neħel xejn taxxa. Kien spjegali wkoll illi dawn kienu metodi legali biex wieħed inaqqas kemm iħallas taxxa . Jiena emmintu għax wara dan kollu, dan kien missieri u ma kelli ebda raġuni għalfejn nissusspetta ħażin. Missieri qatt ma kellimni fuq garanzija jew ipoteki jew affarijiet bħal dawn. Ngħid illi jiena ma kontx naf b'dawn il-kunċetti fis-snin 1995-1999 u għal ħafna snin wara qatt ma kont smajt bihom. Qatt ma għaddieli minn moħħi illi kelli ismi fuq garanzija għax id-diskors li kien isir ma' missieri kien, dak iż-żmien illi (issa ngħid) ġiet iffirmata l-garanzija fis-sens biss illi konna qegħdin nagħmlu dokumenti sabiex jinqaleb kollox f'ismi."3 "Lil missieri ma staqsejtux, ma kontx insaqsih4… għax qatt ma bsart li lanqas lil missierek ma tista' tafda fid-dinja!"5. Infatti, f'dak iż-żmien, jekk missieru kien jgħidlu biex jagħmel xi ħaġa, l-attur kien jagħmilha mingħajr mistoqsijiet ta' xejn għax qatt ma ħaseb li missieru seta' jagħmillu d-deni. 1 Affidavit tal-attur 28.07.2015 para 8 2 fol 449 3 Affidavit tal-attur paragrafu 11. 4 Kontro-eżami seduta 19.04.2017 paġna 4 5 ibid. Paġna 14 Ċiv. Josianne Tesi, uffiċjal tal-APS, ikkonfermat li l-attur ma marx il-bank dwar il-garanzija.6 In-Nutar Anthony Rota xehed li "aħna ma noqgħodux nidħlu fil-mertu, la min jiġi għall-ġuramenti u lanqas min jiġi għal dawn l-affarijiet, imma ma noqgħodux jidħlu fil-mertu ta' xhie qed jiffirmaw… (aħna) xhud tal- firma u daqshekk"7 Il-guarantee form li hija standard form ipprintjata mill-Bank, esibita turi l-firma tan-nutar bħala xhud tal-firma. Ma hemmx miktub li fiehem il- kontenut tagħha.8 Skont Nazzareno Van Der Groen: Ibnu kien jaf x'iffirma u hu kien spjegalu li hu kien se jkun garanti mas-soċjeta` C.A.B. Limited fejn hu kien direttur. In-Nutar staqsa lill-attur jekk qarax id-dokument li kien sejjer jiffirma u l- attur qallu iva. Qal ukoll li jiftakar li n-nutar kien spjegalu xi tfisser li tkun garanti.9 Lulju 2009 L-attur irċieva ittra mill-APS Bank. Mar biha għand l-avukat Michael Potter Zammit Spiteri. Qallu li kien sejjer jiċċekkjalu x'kienet il-biċċa10. Għaddiet sena sakemm l-avukat irranġalu appuntament mal-APS Bank. Sadanittant l-attur beda jagħmel l-investigazzjonijiet tiegħu u sab li xi ħadd kien iffalsifika l-firma tiegħu fuq il-Form K kif fuq spjegat. Imbagħad mar għand in-Nutar Anthony Rota li "xejn, ma qalli xejn, qabad u ma weġibni xejn. Kull ma kienqalli – issa d-diskussjoni eżatta ma niftakarhiex, imma din niftakarha; qalli intom (fehem li b'riferenza għall-attur u ommu) lil missierek kollox kontu tiffirmawlu. U x'ħin staqsejtu domanda oħra qabad u għalaq ħalqu u ma weġibna xejn għaliha.11 In-Nutar, mistoqsi, ċaħad li l-attur qatt mar jilmenta miegħu.12 Wara reġa' mar għand l-Av. Tanti Dougall li kien qallu li din kienet garanzija ta' mitt elf lira Maltin li kienet tfisser li jekk il-kumpannija C.A.B. ma tħallasx iduru fuq in-next in line u kien spjegalu li kien hemm sistema ta' turġien, u li l-attur kien fl-aħħar tarġa net. Spjegalu li f'dan it-taraġ, l-ewwel kien hemm il-kumpannija, imbagħad iduru fuq it-Tabib Iż-Żurrieq, fuq ommi u fuq missieri u mbagħad jekk ma jaslux huma iduru għalih fl- aħħar nett. L-attur stqarr ukoll li l-avukat Tanti Zammit Spiteri dejjem kien jgħidlu li l-flus li kellhom jidħlu mill-bejgħ tal-ispiżerija kellu jmur biex jinqata' d-dejn kollu tal-kumpannija mal-APS u fl-istess waqt isir kuntratt ieħor bejn il- partijiet kollha li kienu garanti biex hu jinqala' 'l barra mill-garanzija. 6 fol 417 7 Kontro-eżami seduta 14.05.2018 a fol 519 8 fol 11 9 fol 540 10 affidavit tal-attur para 4 11 kontro-eżami seduta 19.04.2017 paġna 16; ara wkoll affidavit tal-attur para 9 12 fol 528 Ċiv. Jgħid li l-avukat Tanti Zammit Spiteri kien qallu li l-ftehim kien qiegħed jinħema għaliex kienu daħku bih biex ġiebu l-firma tal-attur fuq id-dokument tal- garanzija. 20 ta' Novembru 2012: mar, akkumpanjat minn martu, għand l- avukat Lorna Willmott Van Buren Mallia li spjegatlu l-import tal-garanzija li skontha kien garanti solidali. L-avukat xehdet li "Hekk kif spjegajt dan kollu lil Charles u lil Joanne, intbaħt mill-ewwel li kont qed nagħtihom aħbar devastanti… kien każ ta' xokk kbir, enormi. Indunajt li Charles ma kellux idea illi kienet garanzija solidali u biex inkun vera għidt kollox, bdejt nibża' illi kien ser itiħ ħass ħażin fl-uffiċċju tiegħi.13" "Mir-reazzjoni ta' Charles fl-uffiċċju tiegħi, minħabba x-xokk kbir illi rajt b'għajnejja, jien ma għandix dubju illi kien proprju dakinhar, u ċjoe` fl-20 ta' Novembru 2012, illi Charles kien sar jaf tabilħaqq li l-garanzija kienet waħda solidali… Niftakarni ċarissima naħseb bejni u bejn ruħi kemm kien f'qagħda kerha Charles, f'qagħda kerha kemm minħabba l-garanzija ta' eta` daqshekk żgħira iżda, fuq kollox, għax Charles kien daħak bih missieru stess"14 Joanne Van Der Groen Pace Sari, mart l-attur, ikkorroborat dak li xehed żewġha 15 dwar l-għarfien tiegħu dwar l-import tal-garanzija. 2014: L-APS Bank ippreżenta kawża kontra C.A.B Ltd. u l-garanti għad-debitu tagħha. Ftit wara l-attur ippreżenta l-kawża odjerna; aspetti legali Ikkunsidrat: Illi l-pretenzjoni tal-attur hija speċifikament arġinata fuq żewġ motivi tal- vizzju tal-kunsens u timmira għall-annullament tal-garanzija de quo. Din il-Qorti tirravviża li l-fattispeċje, almenu kif allegati mill-attur, jindikaw li din il-garanzija mhux biss hi annullabbli, imma addirittura nulla, għaliex dan mhux każ fejn hemm volonta` vvizzjata, imma każ fejn addirittura huwa allegat li m'hemm l-ebda volonta`. Li jfisser li m'hemmx akkordju, li huwa wieħed mill-elementi kostituttivi ta' kwalunkwe ftehim. F'dan il-każ, l-attur qiegħed jallega li huwa ma ftihem fuq l-ebda garanzija; il-ftehim li kien qiegħed jifhem li qed isir kien ieħor kompletament differenti, u dan kien ma' missieru biss u mhux ukoll mal-APS Bank u l-garanti l-oħrajn li allegatament lanqas biss kien jaf li kellu x'jaqsam magħhom. Il-Qorti tal-Kassazzjoni Taljana, fuq każi simili, irrimarkat li: Ċiv. Illi hemm distinzjoni bejn ineżistenza ta' kuntratt; in-nullita` tiegħu, u l- annullabilita`: In-nullita` hija l-forma l-iktar gravi ta' invalidita` negozjali. Il-kuntratt ikun null minħabba (1) defiċjenza strutturali, fi kliem ieħor in-nuqqas jew l-impossibilita` ta' element kostituttiv, inkella (2) l-ħsara soċjali, iġifieri ma jkunx leċitu. Kuntratt null ma jipproduċi l-ebda effett sa mill-bidunett tiegħu. Pero` l-kuntratt ikun jeżisti. In-nullita` trid tingħażel mill-ineżistenza bħala l-assenza ta' fatt jew att li soċjalment jaqbel man-nozzjoni ta' kuntratt. Distinzjoni li għalkemm diffiċli li ssir fil- prattika, b'danakollu xorta qiegħdha hemm. Għal dak li jgħodd għal din il-kawża, hemm dawn id-differenzi bejn in- nullita`u l-annullabilita`19: -fl-annullabilita`, b'differenza għan-nullita`, l-elementi kollha tal-kuntratt ikunu preżenti; fosthom il-volonta`. Fl-annullabilita`, din hemm qiegħdha; għalkemm tkun inkisbet b'mod ivvizzjat - in-nullita` mhix preskrittibli bl-istess mod tal-annullabilita` - negozju null m'huwiex sanabbli - l-azzjoni tan-nullita` hija waħda ta' sempliċi aċċertament; l-azzjoni ta' annullament hija waħda "kostituttiva" u potestattiva - leġittimazzjoni attiva: in-nullita` tispetta liż-żewġ kontrattanti; l- annullabilita` lill-vittma; 342, paġni 594,595 Ċiv. L-elementi kostituttivi ta' kuntratt huma l-ftehim, l-oġġett, il-causa u l- forma meta din tal-aħħar tkun meħtieġa taħt piena ta' nullita`; Ftehim ifisser kunsens reċiproku mill-partijiet dwar il-kontenut tal- kuntratt. Il-kongruwenza formali jew esterjuri tad-dikjarazzjonijiet tagħti lok għall-preżunzjoni li hemm ftehim jew akkordju, imma mhux li bilfors ikun hemm ftehim, jew li l-ftehim ikun intlaħaq skont it-tifsira li tidher mill-atti. Hi regola interpretattiva fundamentali li wieħed ma jistax jieqaf fuq it-tifsira tal-kliem imma jrid jindaga fuq l-intenzjoni komuni tal- partijiet; Il-mankanza tal-ftehim li twassal għan-nullita` trid tinftiehem bħala fattispeċje oġġettiva li fiha jiġi identifikat ġuridikament l-akkordju, u mhux bħala defiċjenza tal-volonta` negozjali, f'liema każ ikun hemm kuntratt validu imma annullabbli. Jekk imbagħad ma jkunx hemm att soċjalment valutabbli bħala akkordju jkun hemm l-ineżistenza tal- kuntratt;20 Illi hu xogħol l-imħallef li jagħti l-kwalifika ġuridika lir-rapport li fuqu tkun ibbażata d-domanda. B'danakollu, hemm limitu safejn jista' jagħmel dan. Irid jillimita ruħu għall-fatti kostituttivi mressqa quddiemu. Iqum iżda l-kweżit ta' x'jifhem wieħed bil-fatti: il-fatti storiċi jew il-fatti ġuridiċi (causa petendi) impoġġija bħala bażi tad-domanda? Fuq dan il-pont, hemm nuqqas ta' qbil kemm bejn l-awturi, kemm fil-ġurisprudenza, kif ukoll bejn id-diversi sistemi legali. Trattisti bħal Mattirolo, Andrioli21, u Carnelutti22 li jagħtu każ tal-prinċipju diposittiv b'mod rigoruż, jinsistu li d-deċiżjoni tal-imħallef tkun marbuta mhux biss mal-fatti storiċi, imma wkoll mal-fatti ġuridiċi, jew il-causa petendi, għax altrimenti s-sentenza tkun ivvizzjata bl-ultra petita. Chizzini23 jikkummenta li din il-viżjoni stretta ma ġietx milqugħa minn Chiovenda u minn parti mid-dottrina li segwiet it-tagħlim tiegħu.24 Dawn isostnu li ġaladarba l-oġġett tal- proċess għandu jaqbel mad-dritt soġġettiv, fi kliem ieħor mas- sitwazzjoni soġġettiva affermata, l-imħallef jista' jistrieħ fuq fatti kostituttivi li, minkejja li ma jkunux affermati minn xi parti jew oħra, b'danakollu jirriżultaw mill-atti tal-kawża25; Illi talba għall-annullament timplika dritt potestattiv ta' impunjattiva kuntrattwali li titwieled minn kuntratt, li min jitlob l-annullament jista' wkoll, minflok, jitlob li jiġi esegwit. Jekk ikun hemm nullita`, ma tkunx possibbli t-talba għall-eżekuzzjoni tal-kuntratt billi ma jkun hemm l-ebda rapport ġuridiku. Talba għall-annullament tippresupponi l-validita` tal- Azzjoni għall-annullament u azzjoni għal dikjarazzjoni ta' nullita` huma differenti kemm fil-petitum kif ukoll fil-causa petendi. Ċiv. Ingħad li l-imħallef li, investit bil-konjizzjoni ta' waħda, jiddikjara l-oħra, jaqa' fid-dnub tal-ultrapetizzjoni, billi jagħti lill-parti xi ħaġa differenti minn dak li tkun tablet;26 Illi fil-fehma ta' din il-Qorti, il-leġislatur Malti jifhem li l-imħallef hu marbut mhux biss mal-fatti storiċi imma mal-causa petendi. Tant li fil-każ ta' qrati ta' ġurisdizzjoni inferjuri, "jekk ma tiġix ippruvata t-talba kif imfissra fir-rikors, iżda jiġi ppruvat jedd ieħor għad li dan il-jedd l-ieħor ma jkunx jidħol sewwa fit-talba oriġinali, il-qorti tista' tiddeċiedi fuq dan il-jedd l- ieħor kif ikun ġie hekk ippruvat, fuq l-istess rikors". Fil-fehma ta' din il- Qorti, dan ifisser li a contariu sensu, jekk Qorti Superjuri ssib jedd ieħor li t-talba ma tkunx ibbażata fuqu b'mod preċiż, ma tistax tibbaża s- sentenza tagħha fuq dak il-jedd hekk misjub minnha. Altrimenti dan id- dispost tal-Art. 213 tal-kodiċi ta' proċedura kien ikun superfluwu. Ma jidhirx li din il-Qorti għandha s-setgħa li għandhom Qrati Taljani li jippronunzjaw ex officio n-nullita` tal-kuntratti; Illi għalhekk din is-sentenza mhix sejra tkun ibbażata fuq in-nullita` tal- garanzija de quo, iżda fuq l-allegata annullabilita` tagħha fit-termini li fih ġiet imressqa fir-rikors ġuramentat u ċjoe` abbażi tal-vizzju tal-kunsens minħabba qerq u żball; Illi billi l-konservazzjoni tal-kuntratti hija fl-interess ġenerali għaliex hija prinċipju tal-kuntratti minħabba vizzju tal-kunsens il-Qorti trid timxi b'massima ċirkospezzjoni għaliex m'għandha qatt tannulla att li għandu jibqa' in vigore; Il-qerq Ikkunsidrat: Illi l-qerq huwa kwalunkwe forma ta' raġġir li jbiddel ir-rieda kuntrattwali tal-vittma. Meta l-qerq jiddetermina l-kunsens, iġifieri jġiegħel lill-vittma li tistipula kuntratt li kieku ma kinitx tikkuntratta, huwa kawża tal- Il-qerq jista' jkun ukoll kawża tan-nullita` tal- kuntratt bħala impossibilita` ġuridika; Illi biex jissussisti l-qerq għall-fini ta' vizzju tal-kunsens iridu jikkonkorru dawn l-elementi elaborati tul iż-żmien mid-dottrina u mill-ġurisprudenza: impunjazzjoni f'kawżi ta' 2011, paġna 1143 et seq. 27 Marcus Grima Belhadj Rodgers, ġurista Ruman fl-epoka ta' Awgustu Ċiv. mezzo per raggirare la scarsa intelligenza dell'altro contraente".28 (b) Il-kunċett tal-kelma "raġġir" jimplika l-intenzjoni li tinfluwixxi l- kunsens tal-vittma permezz ta' komportament ingannevoli. Ir-raġġir jista' jsir bi kwalunkwe mezz, inkluż permezz tal-gidba,29 (ċ) Huwa prinċipju illi r-raġġiri, biex jannullaw il-kuntratt, iridu jkunu gravi u tali li jneħħu f'min jikkuntratta l-konsapevolezza, il-liberta`, u l- indipendenza tal-kunsens30. Kif esprimew ruħhom il-Qrati tagħna fuq l-iskorta tal-ġurisprudenza Taljana, 'il raggiro dev'essere capace di allontanare la ragione e sopraffare la volonta`'31 u għalhekk l- iskaltrezza ta' waħda mill-partijiet u l-imperizja, ispensjeratezza jew il-kredulita` tal-parti l-oħra mhumiex biżżejjed biex il-ftehim jiġi annullat.32 (d) "I raggiri usati da uno dei contraente sono stati tali che senza di essi l'altra parte non avrebbe contratto" 33 Fi kliem iehor l-ingann irid ikun il-kawza determinanti li ta lok għall-ftehim li għaqqad in-negozju. 34 (e) Ir-riċerka jekk l-egħmil doluż kienx kif għall-finijiet ta' din l-azzjoni hemm bżonn li jkun, jiġifieri determinanti, hija waħda ta' fatt, li għandha tigi meqjusa fiċ-ċirkustanzi partikolari ta' kull każ. (f) Il-mezzi qarrieqa jridu jkunu idoneji li jingannaw lill-vittma. Din l- idoneita` ma tridx tiġi vvalutata fl-astratt imma fil-konkret, u ċjoe` f'relazzjoni maċ-ċirkustanzi, il-personalita` u l-kundizzjonijiet fiżjotipiċi tal-vittma.35 Għalhekk huwa rrilevanti jekk persuna attenta kienet tevita l-ingann billi tuża' d-diliġenza normali. L-idoneita` triq tinftihem bħala n-ness ta' kawżalita` li jrid ikun hemm bejn l-azzjoni qarrieqa u l-istipulazzjoni tal-kuntratt. Jekk il-mezz ma jkunx idoneju, fiċ-ċirkostanzi, li jqarraq bil-vittma, allura l-kunsens tiegħu ma jkunx ivvizzjat. L-istessjgħid il-Planiol 'Dol civil et dol criminal' no. 571, u l-Baudry, (para. 28 Giovanni Bartolo Lautier Gauci -vs- Emanuele Bartolo Lautier Gauci", Prim' Awla, Qorti Civili, 3 ta' Mejju 1921 (Vol. 358, paġna 665 30 Fadda, Giurisp. Art 1115 paragrafi 48 u 92 31 Kollez. 34 Alice Sammut Spiteri Bonnici Lanzon -vs- Albert R. DebattistaKhadhraoui, Appell Civili, 17 ta' Marzu 1958 (Vol. XLII.I.126); 35 Bianca, op.cit., para 359, paġna 666 Ċiv. tikkostitwixxi tal-ħaġa ma kinitx minnha nnifisha Sammut Spiteri Bonnici Lanzon v Debattista`36 applikat dan it-test soġġettiv favur il-vittma-xerrej li afdat lill-bejjiegħ u straħet fuq dak li qalilha billi dak kien persuna ta' ċerta pożizzjoni soċjali, minkejja li naqset li tagħmel riċerka li setgħet tagħmel rigward il-pjanu li kienet qiegħdha tixtri mingħandu: Il-konvenut qalilha li: - xtara l-pjanu tad-ditta Nani bil-prezz ta' £177 mentri fil-fatt xtrah bil- prezz ta' £125. Il-Prim'Awla qalet li l-isproporzjon bejn il-prezz u l- valur raġġir (XXIV.ii.578); - qalilha li kienet sejra tagħmel bargain. Il-Qorti qalet li l-provi kienu insuffiċjenti fir-rigward. -qalilha li l-pjanu kien xtrah ġdid fjamant u kien ilu għandu 8 xhur biss. Irriżulta li kien ilu għandu iktar iżda l-Qorti attribwietu għal żball tal- bejjiegħ, mhux ingann intenzjonali. Il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili ċaħdet it-talba tal-attriċi, li appellat. Il-Qorti tal-Appell filwaqt li qablet mar-raġunament tal-ewwel Qorti dwar il- prezz, sabet li l-fatt li, għalkemm kien xtara l-pjanu 8 xur qabel, il-pjanu kien ilu għandu b'kera għal iktar minn sentejn, u kien jintuża' regolarment, u li allura meta xtrah ma xtrahx ġdid fjamant, imma sekonda man. Din il-kwalita` tal-pjanu – kemm kien ilu jintuża – kienet waħda determinanti għall-attriċi, li ma kinitx sejra tħallas dak il-prezz għal pjanu hekk qadim. Il-Qorti tal-Appell qalet hekk: "Illi huwa veru li l-attriċi setgħet tagħmel indaġini fuq il-prezz u l-eta` tal- pjanu, billi titkixxef mingħand id-ditta importatriċi ta' dawk il-pjanijiet; iżda l-attriċi ma kellhiex raġun tiddubita mill-assikurazzjonijiet tal-konvenut, speċjalment meta assikuraha li ma riedx jidħaq biha x'ħin qaltlu li kienet semgħet mingħand Maestro Azzopardi li l-pjanu ma kienx tiegħu. U tabilħaqq, il-konvenut kien bniedem magħruf bħala persuna ta' ċerta pożizzjoni, u l-attriċi kellha fiduċja fih; u kienet preċiżament dik il- fiduċja u l-pożizzjoni soċjali tal-konvenut li kkontribwew biex irnexxa l-ingann. Mingħajr dak l-ingann l-attriċi ma kinitx tasal biex tiddeċiedi li tixtri dak il-pjanu, meta b'£10 iżjed milli ftehmet mal- konvenut setgħet id-ditta importatriċi". fjamant mingħand tixtri pjanu ġdid Prokuratur Legali Joseph Hatherly v Joseph Byers kien każ ieħor fejn il-Qorti tat piż lejn il-kwalita` tal-persuna li nduċiet lill-vittma biex tagħti l-kunsens tagħha. Kien ukoll każ li fih, bħall-każ istanti, il-vittma Ċiv. ffirmat garanzija bankarja wara li ġiet imqarrqa dwar il-veru kontenut tagħha, bid-differenza li f'dak il-każ kien il-manager tal-Bank li żvija lill- vittma. Il-Qorti tal-Appell b'sentenza tal-14.07.2008 irrevokat sentenza tal-Prim'Awla għax sabet li meta l-garanti ffirma l-guarantee forms tal- Bank of Iż-Żebbuġ (Ghawdex), kien inghata x'jifhem li l-karta li kien ingħata biex jiffirma, hekk kif sarraf iċ-ċekk, kienet riċevuta u mhux garanzija. Il- vittma qatt ma kellu ebda relazzjoni ta' negozju ma' Fenech (id-debitur tal-bank) u ma kellux għalfejn jagħmel garanzija għal somma ta' flus li, wara kollox, kien ħareġ biex jagħmel pjaċir lil Fenech wara li kien ingħata assigurazzjoni mill-bank li huwa sejjer jitħallas lura mingħajr problemi s-self li l-istess vittma kien għamel lil Fenech. Il-vittma mmanifesta l-intenzjoni li jiffirma riċevuta għall-ammont li kien ġie rimborżat lilu mill-bank iżda ċertament ma kellu ebda intenzjoni li jiffirma garanzija – ħaġa li wara kollox ma kellux għalfejn jagħmel stante li ma kellu ebda relazzjoni ta' negozju jew ta' natura oħra mal- konvenut Fenech. Il-Qorti ċanfret l-aġir xejn professjonali tal-manager tal-bank. (g) Kif stabbilit mil-liġi, id-dolo jew frodi ma huwa qatt preżunt iżda jrid jigi ppruvat minn min jallegah. Li jgħodd hu li l-qerq ikun tali li jwassal lill-vittma biex jikkuntratta meta altrimenti ma kienx jagħmel hekk. B'hekk l-azzjoni qarrieqa tista' tkun dwar il-presupposti, l-elementi jew l-effetti tal-kuntratt billi, per eżempju, twassal lill-vittma biex temmen li skont il-kuntratt jakkwissta drittijiet differenti minn dawk li verament ikunu jiskattaw minnu; l-iżball Illi l-iżball jikkostitwixxi vizzju tal-volonta` meta jkun wieħed essenzjali. Skont it-Trabucchi39 ikun essenzjali meta jaqa': fuq in-natura jew l-oġġett tan-negozju. Natura: ħsibt li qiegħed nikri, iżda għamilt kuntratt ta' bejgħ (error in negozio). Oġġett: ħsibt li qed nixtri l-qamħ, iżda xtrajt prodott ieħor (error in corpore) 37 ("Joseph Willmott nomine -vs- Paul Potter" u "Josephine mart Francis Pace Sari -vs- Perit Walter D'amico Sansone iz-zewg kawzi decizi rispettivament fl-4 ta' Frar 1965 u s- 16 ta' Dicembru 1970); 38 "Innocenzo Pace Sari -vs- M. Hatherly", Appell Civili, 3 ta' Dicembru 1919 (Vol. XXIV.I.203) 39 Trabucchi, ibid., paġna 129 Ċiv. identita` jew kwalita` determinanti tal-persuna (intuitu personae). fuq l-identita` tal-oġġett: ħsibt li qed nixtri qamħ mill-għalqa ta' - Ċikku iżda kien mill-għalqa ta' Peppi. Inkella dwar il-kwalita` tal-oġġett. Xtrajt flixkun aċtu għax ħsibtu nbid. Xtrajt ċurkett għax ħsibtu tad-deheb iżda kien tar-ramm (error in substantia) - Il-Qrati tagħna qablu ma' dan it-tagħlim, u rritenew li żball ta' fatt jipproduci n-nullità tal-konvenzjoni meta jaqa' fuq is-sustanza tal-ħaġa li tifforma l-oġġett tal-konvenzjoni, u li hija l-opinjoni preferibbli li l-kelma 'sustanza' għandha tittieħed bhala sinonimu ta' 'kwalità sostanzjali' u li din il-kwalità tiddependi mill-intenzjoni tal-partijiet40; Illi fil-kawża Rapinett vs Coleiro Kingswell, 41intqal li, "La dottrina da accettarsi nella soggetta materia e' quella secondo qui l-errore non puo' addursi quando e' effetto di grande negligenza, per cui il contraente avrebbe potuto accorgersi dell'errore anche con lieve diligenza, perche` in tal caso e' da applicarsi la massima qui sua culpa damnum sentit non videtur damnum sentire". Aktar riċenti, din il-Qorti fil-kawza Piscopo vs Filletti decisa fis-16 ta' Gunju, 2003, osservat li l-iżball ta' fatt irid ikun sostanzjali u skuzabbli; ma hemmx żball skużabbli dak li wiehed jaqa' fih meta l-fatti li għalihom jirreferixxi dak l-izball kienu facilment accertabbli"; Il-liġi trid tipproteġi l-kunsens ta' dak li jkun, pero` ma tridx lanqas tasal li tħassar kuntratt b'riżultat ta' kredulita` żejda da parti tal-vittma; 42 Riżultanzi suesposti Ikkunsidrat: Illi l-Qorti hija moralment konvinta li l-attur qiegħed jgħid il-verita`. M'għandhix dubbju ġie mqarraq minn missieru li wrieh id-debba u qabbiżlu l-ħmar. Jgħid li dak iż-żmien kienu għadu żgħir, ma kien jifhem xejn fil-garanziji bankarji u li kellu fiduċja għamja f'missieru. Abela kkorrobora l-verżjoni tal-attur li ma fehmux il-kontenut tagħha, anke billi kif jirriżulta mill-istess guranantee form, l-involviment tal-istess Nutar kien biss bħala xhud tal-firma. Min-naħa l-oħra, il-missier ikkontradixxa dak li qal in-Nutar. Qal li n-nutar fiehem lil ibnu x'kien qiegħed jiffirma. Qal ukoll li qabel marru għand in-nutar, huwa wkoll fiehem lil ibnu għalxiex kienu sejrin għand in-Nutar. Huwa ċaħad li qarraq b'ibnu billi qallu li kien sejjer jiffirma dokument għal skop ta' taxxa ta' suċċessjoni. Il-Qorti ma temminx lill-missier anke minħabba ċ- ċirkostanza tal-falsifikazzjoni anteċedenti tal-firma tal-iben fuq il-form K, tal-provi akkwiżiti u tal-prinċipji 40 "Illi dan kif gie kkonfermat fis-sentenza M. G. Privitelli vs R. Hassan et (A.K. 14 ta' Frar 1941 - Vol. XXXII.ii.157, kif ukoll C. Pleven et vs G. Ducker (A.K. 13 ta' Ottubru 1998 - Col. LXXXII,ii,1027) 41 deciza mill-Onorabbli Qorti ta' l- Appell fis-7 ta' Novembru, 1933. Ċiv. anke jekk mhux ippruvat min iffalsifika l-firma. Il-fatt hu li l-iben ġie mpoġġi bħala direttur tal-kumpannija C.A.B. Limited mingħajr ma kien jaf u mingħajr ma kellu l-ebda involvement fil-kumpannija, fi żmien meta huwa kien jaħdem barra minn Malta. In-Nutar ikkorrobora wkoll l- allegazzjoni tal-attur li kellu fiduċja għamja f'missieru meta qallu li lill- missieru huwa u ommu kienu jiffirmawlu kollox; Illi l-verżjoni tal-attur hija wkoll ikkorroborata mix-xhieda ta' martu kif ukoll tal-avukat Lorna Willmott Van Buren Mallia, li ddeskrivew il-kondotta tiegħu f'episodji li seħħu wara l-iffirmar tal-iskrittura. B'mod partikolari, ix- xhieda tal-avukat Mifsud Van Buren Mallia hija waħda grafika li ma tħalli lok għal ebda dubbju kemm li l-attur kien ġie mqarraq minn missieru kif ukoll li sa dakinhar li tagħtu l-parir ma kienx jaf li kien iffirma biex ikun garanti solidali, u kien mingħalih li kien garanti in subsidium biss; Illi ma jirriżultax li l-attur waqa' fl-iżball minħabba n-negliġenza tiegħu. Waqa' fl-iżball minħabba l-gideb ta' missieru; Illi ċertament ma jirriżultax dak allegat fit-tielet eċċezzjoni tal-APS Bank p.l.c. li l-kawża tallum ma hi xejn għajr attentat biex l-attur jeħles mill- obbligazzjonijiet kuntrattwali tiegħu; Dekadenza tal-azzjoni "Illi l-konvenuti konjuġi Ferriggi u ACE Investments Limited eċċepew li l-azzjoni hijha perenta skont Art. 1222 tal-Kodiċi Ċivili. 1223(1), fil-każijiet ta' żball u ta' egħmil doluż, iż-żmien jibda jgħodd biss "minn dakinhar li jinkixef id-difett". Din il-Qorti taqbel mas- sottomissjoni tal-attur li l-perjodu ta' preskrizzjoni għandu jibda jgħaddi mill-20 ta' Novembru 2012, għax kien dakinhar li sar jaf li kien garanti solidali, anke jekk kien sar jaf li hu garanti qabel dak il-jum. Dan billi ma kienx jaf li kien garanti solidali. Għalhekk, qabel l-20 ta' Novembru 2012, ma jistax jingħad li "nkixef id-difett", għaliex kien inkixef biss parti minnu u mhux kollu. Anke jekk il-preskrizzjonijiet u perjodi ta' dekadenza jsiru fl-interess taċ-ċertezza tad-dritt, xorta waħda huma ta' natura odjuża in kwantu jeqirdu drittijiet akkwiżiti għal raġuni ta' utilita` soċjali u mhux minħabba raġuni strettament ġuridika; jimplikaw rinunzja ta' dritt u għalhekk fil-fehma ta' din il-Qorti għandhom jiġu strettament interpretati, u kwalunkwe dubbju dwar il-portata tagħhom għandu jmur favur il-kreditur. Din il-kawża ġiet ippreżentata fit-8 t'Ottubru 2014 u għalhekk qabel m'għadda l-perjodu ta' sentejn;" jogħġobha: Rat ir-rikors tal-appell ta' Dr. Joseph O'Dea u Nazzareno Van Der Groen li in forza tieghu, għar-raġunijiet minnhom premessi, talbu li din il-Qorti Ċiv. "...tħassar, tiċħad, tirrevoka u tikkanċella d-deċiżjoni mogħtija mill- Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fis-16 ta' Lulju, 2020 u tilqa' u takkorda l- eċċezzjonijiet tal-appellanti kif ukoll dan l-appell intavolat u dan taħt dawk il-provvdimenti li jidhrilha xierqa u opportuni bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-appellat Carmel Charles Van Der Groen". Rat ir-risposta ta' Carmel Charles Van Der Groen li in forza tagħha, għar- raġunijiet minnu premessi, talab li din il-Qorti jogħġobha: "...illi filwaqt illi tikkonferma s-sentenza appellata fl-intjerita` tagħha tiċħad l-appell interpost bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-appellanti u tordnahom iħallsu l-ispejjeż doppjament in kwantu l-appell interpost huwa pależement u manifestament frivolu u vessatorju". Semgħet lid-difensuri tal-partijiet; Rat l-atti kollha tal-kawża u d-dokumenti esebiti; Ikkonsidrat; Illi f'din il-kawża l-attur qed jallega li l-formola ta' garanzija li huwa ffirma a favur il-bank konvenut għandha tiġi annullata peress illi hu ffirma l-istess garanzija bi żball u wara li ġie pprattikat qerq minn missieru. jgħid li ffirma għax missieru qallu li kienu sejrin għand nutar sabiex jirranġaw xi ħaġa ta' taxxa f'kumpanija. Hu ma qarax id-dokument qabel ma ffirma u n-Nutar xehed li ma kienx xogħlu li jfiehem l-iskrittura iżda li jiċċertifika l-awtentiċita` tal-firma. Ċiv. L-ewwel Qorti dehrilha li kellha temmen l-verżjoni tal-attur li hu kien iffirma bi żball fuq is-sostanza u kwindi annullat l-iskrittura ta' garanzija. Sar appell mis-sentenza u qed jingħad li s-sentenza hija żbaljata, peress li ma jeżistux l-elementi kollha rikjesti biex ikun hemm vizzju tal- Din il-Qorti tibda biex tosserva li biex ftehim jiġi invalidat, l-iżball irid ikun sostanzjali u skużabbli. Anke meta jkun hemm żball riżultat ta' qerq, huwa dejjem meħtieġ li l-istess żball ikun skużabbli. Ma huwiex żball skużabbli dak li wieħed jaqa' fih meta l-fatti li għalihom jirreferixxi dak l- iżball kien faċilment aċċertabbli. L-attur jgħid illi hu ppresta fiduċja f'missieru, pero`, dan ma jiskolpax in-nuqqas ta' attenzjoni li wera l-attur waqt l-iffirmar tal-formola ta' garanzija. Kawża li għandha xebh ma' din il-kawża u li fiha saret espożizzjoni tal-ġurisprudenza in materja hija dik fl-ismijiet "Piscopo v. Filletti et", deċiża fis-16 ta' Ġunju, 2003, mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili (per Imħallef F'dik il-kawża l-attur xtara vettura sekonda mano għax ħaseb li kienet barra ilha biss sentejn; hu ried jannulla l-bejgħ għax sab li, fil-verita`, kienet ilha barra erba' snin. Hu allega li ħa karrozza bi żball u għax ġie ngannat mill-venditur. Il-Qorti ċaħdet it-talba għax qalet li l- iżball, f'kull każ, ma kienx skużabbli. Partijiet rilevanti mis-sentenza ta' Ċiv. każ. dik il-Qorti qed jigu hawn riprodotti għax jittaljaw sew mal-mertu ta' dan il- "Fil-kaz de quo ma jistax jitqies li l-izball lamentat kien wieħed skuzabbli. Skond l-istess attur "jiena kont fdajtu u ma nsistejtx izzejjed għal log book peress li kien ħabib u kont fdajtu. Kieku kont naf ma kontx nixtriha jew kont noffri prezz anqas."; Fil-fehma tal-Qorti meta l-attur ma ħax il-briga li jezamina l-logbook jew jagħmel l-aċċertamenti l-oħra tiegħu, qabel ma ħa konsenja tal-vettura u ħallas tagħha, ix-xiri għamlu, kif jgħid il-Vidari ("Corso di Diretto Commerciale", Vol. Kif ingħad tant tajjeb fis-sentenza "Francis Davis –vs- John Micallef Moreno", Appell, 6 ta' Mejju 1991, "l-imprudenza u l-leggerezza tal- kontraenti mhix raguni ta' annullament ta' kuntratt."; Anke allura minn din l-ottika l-kawza ta' l-attur tisfuggi in realta` għat- teorika ta' l-izball; L-attur ippremetta wkoll dejjem għall-istess motivi fuq dedotti, illi l- kunsens tiegħu kien gie karpit b'qerq; A propositu, l-Artikolu 981 (1) tal-Kodici Civili jiddisponi illi "l-egħmil doluz huwa motiv ta' nullita` tal-ftehim, meta l-inganni magħmulin minn waħda mill-partijiet ikunu tali illi mingħajrhom il-parti l-oħra ma kienitx tikkuntratta."; Dan il-qerq ma hu qatt prezunt, imma ghandu jigi ppruvat minn min jallegah, kif hekk irid is-subinciz (2) ghall-imsemmi artikolu precitat; Issa biex jigi stabbilit u pruvat il-qerq trid issir il-prova illi l-parti l-ohra uzat scienter raggiri frawdolenti u artifizji li kienu gravi – "Josephine Pace Sari et –vs- AIC Walter D'amico Sansone", Prim' Awla, Qorti Civili, 16 ta' Dicembru 1970. Fiha ntqal illi "d-dolo jirnexxi meta ma jhallix lill- vittma zmien u hsieb biex jirresisti, anzi jnehhi minn moħħu l-icken idea li hemm bzonn ta' resistenza u iktar minn dik prestata mill-persuna tal- kontraent l-ieħor u tal-fiducja riposta fiħ"; Dan jattalja mal-ħsieb traccjat fis-sentenza "Giovanni Bartolo Lautier Gauci – vs- Emmanuele Bartolo Lautier Gauci", Prim' Awla, Qorti Civili, 3 ta' Mejju 1921 Ċiv. Naturalment kif jgħid ix-xagħraBaudry, "nel valutare i fatti che lo costituiscono, dobbiamo chiederci se la persona che ha acconsentito fosse piu` o meno intelligente, se date le circostanze fosse piu` o meno facile ingannarla"; Dan ma jistax ħlief ifisser illi mhux kwalsiasi ingann ta' kontraent wieħed għad-dannu ta' l-ieħor jammonta għad-dolo rikjest mil-ligi; Jidher bil-wisq car minn dak ammess mill-istess attur illi hu rpoza l- fiducja tiegħu fil-konvenut venditur. Jidher daqstant ieħor pero` car illi l- attur, kif gja muri fuq, ma agixxiex b'mod prudenti. Għall-kuntrarju, sorprendentement ikkomporta ruħu b'leggerezza għamja. Multo magis, imbagħad, meta l-fatti kienu facilment accertabbli, kif hekk skopra tardivament wara l-akkwist; Ikun tassew facli f'kazijiet konsimili kieku kellu jigi accettat illi bl-iskuza ta' l-allegata mala fede da parte ta' wieħed mill-kontraenti, il-kontraent l-ieħor japprofitta ruħu biex jezimi ruħu mill-obbligu li ma jirrispettax il- pattijiet jew biex iħassar u jannulla ftehim konkjuz; Jgħodd sew ghal kaz il-ħsieb akkolt mid-decizjoni fl-ismijiet "G. Germani Mifsud et nomine –vs- Chierico F. Campbell", Appell Kummercjali, 4 ta' Gunju 1910: Bid-debita bidliet li jsiru għall-kaz in eżami, dik id-deciżjoni tapplika kważi eżatt għall-dan il-każ. Anke f'din il-kawża jidher bil-wisq ċar minn dak ammess mill-istess attur ill hu repoża l-fiduċja fil-konvenut missieru. Jidher daqstant ieħor, pero`, ċar illi l-attur ma aġixxiex b'mod prudenti. Għall-kuntrarju, sorprendentement ikkomporta ruħu b'leġġerezza għamja. Multo magis, imbagħad, meta l-fatti kienu faċilment aċċertabbli li mal-faċċata tad-dokument hemm miktub b'ittri kbar Ċiv. Stqarrija anti-ġuridika u kompletament żbaljata hija l-asserzjoni tal- attur fir-risposta tal-appell tiegħu illi l-fatt li ma qarax il-garanzija fiċ- ċirkostanzi kollha tal-każ, "huwa irrilevanti". Din hi asserzjoni bla bażi għax jekk ma jaqrax dak li ffirma, irid jerfa' r-responsabilita` tagħha. tistax persuna tressaq skuża li hi ma hiex marbuta b'kuntratt għax ma qratux qabel ma ffirmatu. Jekk persuna ma tafx taqra, trid titlob li jinqara lilha u jekk hemm bżonn, jiġi spjegat lilha, iżda jekk taqbad u tiffirma L-attur donnu jaf li żbalja meta ffirma qabel ma qara d- dokument, għax waqt it-trattazzjoni orali quddiem din il-Qorti, id-difensur tiegħu qalet li l-attur "illum-il ġurnata jaqra kollox għax tgħallimha l- lezzjoni". Hija ħasra li l-lezzjoni tgħallimha wara l-fatt, imma għall-iżball li għamel ħadd ma għandu jbati ħlief hu stess. Jekk kuntratti jibdew jitħassru fuq stqarrijiet ta' aġir bi żball, jispiċċa l-fede li għandu jingħata lill-istess kuntratti, bil-konsegwenza ta' tħarbit fis-sistema tal-ordni ġuridiku. L-attur jgħid li afda lil missieru. Dan jista' jkun minnu, pero`, il-Qorti tfakkar li skont l-Artikolu 980 tal-Kodiċi Ċivili, il-biża' biss ta' qima lejn il- missier "mhux biżżejjed biex tannulla l-kuntratt jekk ebda vjolenza ma tkun ġiet użata". F'dan il-każ, ebda vjolenza ma biss ġiet allegata, u l- Ċiv. biex jitħassar il-kuntratt. firma a bażi ta' qima li l-attur seta' kellu lejn missieru ma tistax twassal Fl-aħħar nett din il-Qorti trid tagħmel riferenza għall-kawża oħra fl- ismijiet "Borg v. Grima et" deċiża mill-Qorti tal-Kummerċ (per Imħallef A. Manchè) fit-3 ta' Ġunju, 1994, peress li l-fatti kienu kważi identiċi għall- preżenti kawża. F'dik il-kawża, il-konvenut St. John ġie mħarrek biex iħallas lill-bank fuq garanzija li ffirma, iżda eċċepixxa l-iżball peress li qal li hu ħaseb li kien qed jagħti "specimen signature" lill-Bank mhux ikun jista' joħroġ cheques f'isem kumpanija ta' sieħbu. Il-Qorti qalet li jista' jkun li l-kovenut Marsaxlokk iffirma bi żball, iżda dak l-iżball ma kienx skużabbli għax kien messu qara d-dokument u kien jara fuq quddiem l- intestatura "Guarantee" li għalih kien qed jiffirma, u ċaħditlu d-difiża. Wieħed ma jistax jeħles mill-obbligazzjonijiet tiegħu billi jallega li ma qarax id-dokument li ffirma. L-attur ma hux xi bniedem injorant; għandu kemm 'O' levels u 'A' levels kif ukoll Higher Technical Diploma u ma jistax, allura, jgħid li xi ħadd abbuża mill-injoranza tiegħu. Għaldaqstant, għar-raġunijiet premessi, tiddisponi mill-appell ta' Dr. Joseph O'Dea u Nazzareno Van Der Groen billi tilqa' l-istess, tħassar u tirrevoka s-sentenza tal-ewwel Qorti u minflok tgħaddi biex tiċħad it-talbiet kollha L-ispejjeż kollha tal-kawża jitħallsu mill-attur appellat Carmel Charles Joseph R. Rota Schiro Tonio Micallef Moreno Schiro Ċiv. Mark Briffa Zahra Prim Imħallef Deputat Reġistratur rm