QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR. Seduta ta' nhar il-Gimgha 24 ta' Novembru 2017 sentenza moghtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Civili [l-ewwel Qorti] fis-17 ta' Settembru 2013 [is-sentenza appellata] li permezz taghha dik il-Qorti filwaqt li laqghet l-ewwel eccezzjoni tal-bastiment konvenut, cahdet it- talbiet kollha tal-attur u ordnat lill-istess attur sabiex ihallas l-ispejjez kollha tal-kawza. Permezz ta' din il-kawza, l-attur qed ifittex dikjarazzjoni illi l- bastiment konvenut jahti ghall-incident li sehh fl-14 ta' Dicembru 2005 u li fih tkisser il-jott bl-isem Ocean Lady waqt li kienet sorguta fuq berth gewwa l-bajja ta' St Peter's, Ħaż-Żabbar. Skont l-attur, il-bastiment konvenut nqataghlu c-cimi tieghu, tkaxkar ghal fuq il-bastiment Capitan San Marco u dawn iz-zewg bastimenti habtu fl-Ocean Lady bil-konsegwenza illi din id-dghajsa saret a total loss. L-attur jitlob il-likwidazzjoni u l-hlas fil-konfront tal-konvenut, tad-danni sofferti rizultat ta' din il-kollizzjoni, liema danni l-attur kwantifikahom fis-somma li tirrapprezenta l-pre Il-bastiment konvenut fir-risposta guramentata tieghu cahad li kellu xi tort jew responsabbilita` ghal din il-kollizzjoni u ghad-danni reklamati mill-attur, u sostna illi l-htija ghall-akkadut ghandha tinsab unikament fil-Kaptan Alfred Alkurt li huwa s-sid tal-Capitan San Marco u fl-istess bastiment tieghu stante illi waqt il-maltempata li ghamlet fil-lejl bejn it-13 u l-14 ta' Dicembru 2005, dan il-bastiment inqata' mill-hbula tal-irmigg tieghu, liema rbit ma kienx idoneju biex jiflah ghall-bastiment, u kien il-kagun ghall-kollizzjoni mal-Ocean Lady tant illi dawn iz-zewg bastimenti inkaljaw f'xulxin u spiccaw max-xatt tal-bajja ta' St Peter's, Ħaż-Żabbar. Hija opportuna l-osservazzjoni li, ghalkemm il-konvenut eccepixxa wkoll li hemm lok ghall-kjamata fil-kawza tal-Kaptan Alfred Alkurt u tal- bastiment Capitan San Marco, ebda parti ohra ma giet fil-fatt imsejjha fil-kawza liema kawza baqghet tissokta biss kontra l-bastiment Gran Tajjeb li jinghad ukoll illi s-sidien u operaturi tal-bastiment Gran Michelangelo pprocedew f'gudizzju separat kontra l-Kaptan Alfred Alkurt bhala sid il-bastiment Capitan San Marco u kontra l-istess bastiment ghad-danni li soffrew bhala rizultat tal-istess akkadut (Fish 7/2007), filwaqt illi l-Kaptan Alfred Alkurt bhala sid il-bastiment Capitan San Marco intavola wkoll azzjoni separata kontra s-sidien u operaturi huwa wkoll il-konvenut fil-proceduri odjerni (Avukat Ann Dam noe et istess kollizzjoni, liema tliet kawzi huma kollha konnessi u nstemghu Inoltre, permezz ta' verbal Ii sar fl-udjenza tat-22 ta' April 2010 quddiem l-ewwel Qorti, il-partijiet qablu li kull prova li nstemghet jew ser tinstema' fl-imsemmija kawzi bin-numri 1084/06 u 7/07, ikunu jghoddu u jikkostitwixxu prova ghall-fini ta' din il-kawza. segwenti osservazzjonijiet: L-ewwel Qorti waslet ghad-decizjoni taghha wara li ghamlet is- Generali "Konsiderevoli fl-ghadd kienu provi li nstemghu fit-tliet kawzi. Kienu karatterizzati mhux biss minn xhieda dettaljati u kontroezamijiet serrati izda anke mill-produzzjoni ta` kwantita` ta` ritratti u dokumenti ohra. Ma tressaq l-ebda xhud li ra l-habta bejn id-dghajjes in kwistjoni. L-unici xhieda li bir-rakkont taghhom qarrbu l-aktar ghall-hin tal-incident kienu Raymond Cassar Abela u l-attur, sid tal-Ocean Lady. Diversi kienu l- persuni li xehdu dwar dak li gara wara l-incident. Xehdu wkoll persuni esperti fil-qasam taghhom. Ghal dawn il-provi, saret ampja referenza fin-noti ta` sottomissjonijiet. A skans ta` ripetizzjoni, din il-Qorti taghmel referenza ghall-provi fl-assjem taghhom. Fatti "L-attur huwa s-sid tad-dghajsa Ocean Lady ("Ocean Lady"). Fl- incident kienu nvoluti wkoll zewg bcejjec tal-bahar ohra : il-bastiment Capitan Novak Camilleri Mayo ("Galea Curmi Novak Camilleri Mayo") propjeta` ta` Alfred Alkurt, li mhuwiex parti fil-kawza tal-lum, u l-bastiment Gran Michelangelo ("Gran Michelangelo") propjeta` tas-socjeta` estera G & C srl ; dan il- bastiment huwa konvenut fil-kawza tal-lum. "Il-Qorti taghmel referenza ghal Dok AV1 u Dok JC1 li huma nseriti fl- atti tal-kawza bin-Nru 1084/2006. Dok JC1 juri kif kienu posizzjonati t- tliet dghajjes qabel l-incident. Kien f`nofs il-bajja ta` St Peter's, Ħaż-Żabbar. Skond Alfred Alkurt, kien marbut mal-baga tieghu fuq erbat ihbula (mooring ropes). It-tul ta` bejn il-hbula u l- bastiment kien ta` circa 17-il metru. Tnejn mill-hbula kienu ta` 36 mm kull wiehed u kienu marbuta fuq kull naha tal-pruwa (i.e. fuq quddiem), habel iehor ta` 42 mm kien marbut fuq il-port side (i.e. fuq il-genb tal- bastiment li jigi fuq ix-xellug meta thares lejn il-pruwa) u habel iehor ta` 100 mm fuq l-starboard side (i.e. fuq il-genb tal-bastiment li jigi fuq il- lemin meta thares lejn il-pruwa). L-erbat ihbula kienu marbuta ma` katina li kienet mwahhla ma` blokka tal-konkos li kienet f`qiegh il-bahar. Il-katina kienet qeghda tinzamm `il fuq permezz ta` baga. Kien hemm ukoll preventor rope li jintuza biex taqbad il-baga qabel torbot maghha. Kien hemm ukoll qafla li torbot il-hbula fuq il-port side mal-baga halli l- hbula ma jithabblux mal-katina meta d-dghajsa ddur effett tar-rih. "Aktar `il barra mill-Capitan San Marco, fuq quddiem lejn ix-xellug, madwar 180 metru boghod, kien hemm il-Gran Michelangelo marbut mill-pruwa ma` baga safra. Il-GM ghandu stazza ta` 75 tunellata. Il- baga kienet marbuta ma` qiegh il-bahar permezz ta` katina ohra. "L-Ocean Lady kienet ormeggjata lura mill-Capitan San Marco fuq ix- xellug. "Skond ir-rapport tat-temp ghal dak il-lejl, ir-rih sal-10.45 p.m. tat-13 ta` Dicembru 2005 kien mill-Grigal. U bejn l-4.15 a.m. u l-5.15 a.m., ir-rih kien Nofsinhar / Xlokk. Bejn il-10.45 p.m. u s- 1.15 a.m. ir-rih lahaq l-40 kmfs b`gusting speeds ta` 55 kmfs. Bejn s- 1.45 a.m. u l-4.15 am is-sahha tar-rih varjat minn 15 kmfs fis-1.15 a.m. ghal 25 kmfs fl-4.15 a.m. "Billi ma tressaq l-ebda xhud tal-incident, id-dinamika tista` tigi stabbilita minn numru ta` fatturi fosthom (izda mhux biss) id-direzzjoni tar-rih, is- sahha tar-rih, fejn instabu t-tliet bcejjec tal-bahar wara l-incident, il- hsara li kellhom u l-qaghda tal-hbula, bagi, ktajjen u attrezzi ohra taghhom. "Id-Dok JC2 li jaghmel parti mill-atti tal-kawza Nru 1084/2006 juri kif spiccaw it-tliet bcejjec tal-bahar wara l-incident. "Wara l-incident, il-Capitan San Marco u l-Gran De Roemer instabu fil-parti l-baxxa tal-bajja ta` St Peter's, Ħaż-Żabbar maghrufa bhala Il-Maghluq mwahhlin ma` xulxin u bejniethom l-Ocean Lady. Il-wires li kienu qeghdin jorbtu l-arblu ta` quddiem tal-Capitan San Marco mal-pupress (bowsprit) li johrog `il barra mill-pruwa spiccaw mhabbla mal-katina tal- baga tal-Gran Michelangelo. Kif il-wires inqatghu, il-Gran Michelangelo nhall minn mal- parti ta` quddiem tal-Capitan San Marco. marbut mill-pruwa mal-baga tieghu li maghha kien hemm parti mill- katina li qabel l-incident kienet qed izzomm il-baga ma` qiegh il-bahar. Nota ta` sottomissjonijiet tal-attur "A fol 152, l-attur, wara li fin-nota tieghu ttratta d-dinamika tal-incident (li l-Qorti sejra tqis `il quddiem), ghadda biex jikkunsidra dak li sejjah obbligi ta` rbit u irmigg xieraq u qal hekk – ""Stabbilita d-dinamika ta` l-incident wiehed irid jistabilixxi jekk il-GM inqala` minn fuq ic-cimi kawza ta` nuqqas min-naha tal-konvenut (Artiklu 1032 u 1033 ta` Kap 16) jew inkella minhabba kwistjoni ta` forza magguri illi ghaliha ma kienx jahti l-konvenut (Artiklu 1029 ta` Kap 16). "F`dan ir-rigward fl-ewwel lok ghandu jinghad illi fil-bajja fejn gara l- incident kien hemm bosta bastimenti ohra illi kienu ta` l-istess stazza jew piz ta` GM jew ikbar. Infatti l-esponent kien abbord bastiment illi kien ta` piz simili ghal dak ta` GM. L-ebda bastiment iehor ma nqala` mic-cimi dakinhar. Huwa mistenni illi jekk tkun gejja maltempata in-nies l-bastimenti huma jaccertaw ruhhom responsabbli ghandhom marbutin b`tali mod illi jifilhu ghal dan it-tip ta` maltemp illi jista` jahkem din il-bajja. Dan huwa grad ta` diligenza li trid il-ligi. Illi wiehed ghaldaqstant jaccerta illi l-irbit (mhux biss ta` fuq il-bahar izda anke il- ktajjen ta` taht) ikunu dejjem idoneji ghal dan it-tip ta` maltemp. Il- maltemp ma kienx imprevist, anzi kull min huwa midhla tal-bahar ghandu jizgura li jkun lest ghal dit-tip ta` eventwalita`. Maltemp previst "imprevist" imma huwa eventwalita` illi bahhar irid jipprepara ghaliha. "Huwa evidenti mill-assjkem ta` xhieda f`din il-kawza (ara xhieda ta` Achtelstetter u xhieda tal-Kaptan Buhagiar dan tal-ahhar prodott mill- konvenut) illi l-katina ta` taht il-bahar ta` GM kienet immermra u mittiekla ..." Dritt "Fin-nota tieghu, l-attur jirreferi ghall-Art 1031 tal-Kap 16. "Huwa evidenti mill-mod kif tfasslu l-kawzali u t-talbiet illi dik attrici hija kawza fejn l-attur qed jimputa culpa aquiliana lill-Gran Michelangelo ghad-danni li jallega li sofra bhala konsegwenza tal-hsara li l-Ocean Lady garrbet fil-Bajja taSan Pawl il-Baħar St Peter's, Ħaż-Żabbar fil-lejl ta` bejn it-13 u l-14 ta` Dicembru 2005. "L-Art 1031 tal-Kap 16 jistabilixxi illi "kull wiehed iwiegeb ghall-hsara li tigri bi htija tieghu". Din in-norma tal-ligi fil-kamp tar-responsabilita` akwiljana tiskatta l-principju illi min ikun l-awtur tal-hsara huwa obbligat jaghmel tajjeb ghall-konsegwenzi negattivi li l-att igib mieghu. "Il-ligi taghna ma taghtix tifsira ta` culpa izda bhala effett tal-Art 1032(1) tal-Kap 16 ta' tidentifikaha bhala mgieba fejn tal-bonus ta' diligenza u nuqqas prudenza, nuqqas paterfamilias. Din id-disposizzjoni tikkorrispondi fil-kamp penali mal-Art 225 tal-Kap 9 li jitkellem dwar imgieba gejja minn nuqqas ta' hsieb, minn traskuragni, jew minn nuqqas ta' hila fl-arti jew professjoni, jew minn nuqqas ta' tharis tar-regolamenti. "Huwa pacifiku fil-gurisprudenza taghna illi "min ifittex ghad-danni jrid jipprova mhux biss l-att jew ommissjoni kolpuza izda li dak l-istess att jew ommissjoni ghandhom konnessjoni ta' kawza u effett mad-danni sofferti" (ara - Kollez. jirrizulta nuqqas ta' hsieb "Huwa wkoll accettat fil-gurisprudenza taghna illi "l-kolpa fil-kaz ta' fatt dannuz li minnu torigina l-azzjoni akwiljana tavvera ruhha filli wiehed jaghmel att volontarjament u jonqos li jipprevedi l-effett dannuz ta' dak il-fatt meta seta' jipprevedi dak l-effett" (ara - Kollez. Dan ifisser illi wiehed jehtieg jorbot l-att kolpuz minhabba imprudenza jew nuqqas ta' diligenza mal-prevedibilita` ta' l-event dannuz ; "prevedibilita` din li trid tkun ta' probabilitajiet ragjonevoli u mhux ta' possibilitajiet remotissimi u inverosimili" (ara – Kollez. Ikompli jinghad fis-sentenza riportata fil-Kollez. In partikolari dwar culpa aquiliana rrilevat illi "il colpa aquiliana tikkorri meta d-dannu jigi kagonat f'rapport extra-kontrattwali, cioè tillimita ruhha ghal fatt tal- bniedem bhala ksur tad-dover ta' protezzjoni jew ta' dover in generali tan-"neminem laedere" kombinat man-negligenza taht l-art. 1075, 1076 tal-Kodici … Dwar il-grad ta` culpa, il-Qorti fissritu bhala `dak il-grad ta' colpa li jonqos mill- "istandard" ta' diligenza tal-"bonus pater familias". Oneru tal-prova "Hu kompitu tal-Qorti li mill-indagini u ezami tal-provi akkwiziti tasal biex tistabilixxi l-fondatezza tat-talbiet attrici, wara li tkun qieset il- linja difensjonali li jkunu hadu l-konvenuti. Huwa principju fondamentali tal-ligi rikonoxxjut bl-Art 561 tal-Kap 12 illi l-obbligu tal-prova ta` l-fatt imiss dejjem lil min jaghmel l-allegazzjoni ta` dak il-fatt. "Fil-kawza ikkaratterizzat minn verzjonijiet kontrastanti dwar l-akkadut li taw il-partijiet. Fuq spallejn il- Qorti huwa ripost il-kompitu li ssib tarf tal-kobba. dawn u cioe` meta l-Qorti tkun rinfaccjata b`verzjonijiet konfliggenti, il- ta' kredibilità u verosomiljanza tal-versjonijiet. "Fis-sentenza ta` din il-Qorti fil-kawza "Cassar Abela vs Lo Presti Buttigieg" (PA/TM) deciza fit-30 ta` Ottubru 2003 kien citat bran mis-sentenza li l-istess Qorti (PA/MCC) kienet tat fl-24 ta' Novembru 1966 fil-kawza "Farrugia Hemm kien riaffermat il-principju illi l-konflitt tal-provi huwa fatt li l-Qrati jridu minn dejjem ikunu lesti ghalih. F`sitwazzjoni ta` dik ix-xorta, li l-Qorti trid taghmel huwa illi tezamina jekk xi wahda miz- zewg versjonijiet fid-dawl tas-soliti kriterji tal-kredibilità u specjalment dawk tal-konsistenza u verosimiljanza, ghandhiex teskludi lill-ohra, anke fuq il-bilanc tal-probabilitajiet u tal-preponderanza tal-provi ghax tal-provi kien il-kumpless dawn, f'kawzi civili, huma generalment sufficjenti ghall-konvinciment tal-gudikant. "Din il-Qorti trid tghid illi fil-kaz tal-lum, hemm cirkostanzi partikolari relatati mal-ubikazzjoni tal-bastimenti fil-Bajja ta` Marsaxlokk fil-waqt tal-incident, u ma` l-kondizzjonijiet tat-temp (specjalment tar-rih), u allura fatti oggettivi li, fil-fehma tal-Qorti, se jiswew sabiex tkun tista` tizen l-assjem tal-provi, `il hinn minn apprezzament riduttiv ta` stqarrijiet kontrastanti. Konkluzjonijiet "L-assjem tal-provi jeskludi li l-attur kellu xi htija anke kontributorja ghall-incident u ghall-konsegwenzi tieghu. Infatti lanqas il-konvenut ma jiddefendi ruhu mill-azzjoni attrici billi jimputa htija lill-attur. "It-tesi ta` Alfred Alkurt hija fil-lejl ta` bejn it-13 u l-14 ta` Dicembru 2005, inqatghet il-katina tal-hadid li kienet tghaqqad il-baga tal-Gran Michelangelo ma` qiegh il-bahar. Wara l- Gran Michelangelo mar fuq il-Capitan San Marco, li ma felahx fuqu t- toqol tad-dghajsa l-ohra, bil-konsegwenza li nqatghu l-hbula tal-Capitan San Marco. Dan tal-ahhar inqabad mal-Gran Michelangelo u t-tnejn spiccaw qabdu bejniethom lill-Ocean Lady. "It-tesi l-ohra hija fil-maltemp li nqala` matul dak il-lejl partikolari, il-Gran Michelangelo u l-Capitan San Marco, it-tnejn li huma, nhallu mill-irmiggi taghhom u spiccaw inkaljaw f`xulxin, bid-differenza illi, skond il- konvenut, il-Gran Michelangelo "ccaqlaq" mill-parti tal-irmigg ta` qiegh il-bahar minghajr htija tal-konvenut, waqt li l-Capitan San Marco nhall ghaliex qata` c-cimi billi, skond il-konvenut, ma kienux idoneiji, u kwindi bi htija tal-attur. Sa ma spiccaw fil-Maghluq, l-Ocean Lady inqabad bejn il-Gran Michelangelo u l-Capitan San Marco. "Biex tasal ghal l-aktar verosimili u probabbli, il-Qorti trid tqis l-assjem tal-provi. Qalb stqarrijiet kontrastanti, trid tfittex dak illi huwa l-aktar attendibbli. Ma tasalx ghal accertament tajjeb, jekk toqghod tfittex id-dettall u l-irqaqat. Id-dinamika ta` incident, imbaghad incident fuq il-bahar, bejn tliet dghajjes minghajr nies fuqhom, ghax kienu ormeggjati, tiehu xejra Il-posizzjoni tal-impatti – pruvati jew presunti – ghandha importanza relattiva ghaliex dak il-hin, taht rih qawwi, u bl-imbatt, l-andatura tad-dghajjes tista` tiehu xejra differenti minn dak li wiehed jista` janalizza, jifhem, jirraguna jew jissupponi. huwa fatt illi l-bahar huwa mprevedibbli. Bidla fis-sahha tar-rih jew fid-direzzjoni tieghu taghmel id-differenza – kif gara fil-kaz tal- U man-natura ma hemmx logika ; ghandu jkun hemm biss Il-provi jrid jitqiesu fil-kuntest taghhom. Fehmiet abbazi tal-provi jridu jigu Pero` r-responsabilita` ma tigix determinata fuq liema mit-tesijiet hija jirrendu d-determinazzjoni supposizzjoni, ipotesi jew possibilita`. Tigi stabbilita fuq provi verosimili u attendibbli tar- responsabilita` probabbli – naha jew ohra – specjalment meta tkun sorretta minn element qawwi ta` oggettivita`. Kien l-ahhar xhud li ra d-dghajjes qabel l-incident. U l-ewwel xhud li ma lemahx aktar id-dghajjes fejn kien rahom l-ahhar. Bugeja jsemmi tliet time frames : l-10.00 p.m. : sa dak il-hin, id-dghajjes kienu fil-posizzjoni li hallewhom il-partijiet ; is-1.00 a.m. : dak il-hin osserva illi l-Gran Michelangelo kien iccaqlaq mill-posizzjoni tieghu waqt li l-Capitan San Marco kien ghadu f`postu ; u l-5.00 a.m. meta ma rax aktar id-dghajjes fejn kien halliehom l-ahhar. L-osservazzjonijiet ta` Bugeja ma sarux b`kumbinazzjoni jew b`kapricc izda ghax kellu interess dirett mhux daqstant fil-Capitan San Marco izda fid-dghajsa tieghu Ta` Berger li kienet ormeggjata fil-prossimita` tad-dghajjes l-ohra. Mela kien fl- interess tieghu li josserva kollox bl-akbar cirkospezzjoni. Dak kollu li Bugeja rrelata illi ra ma kenitx xi illuzjoni ottika izda accertament fattwali mhux ta` persuna kwalunkwe izda ta` sajjied ta` esperjenza. Minn Bugeja nafu li fis-1.00 a.m., il-Gran Michelangelo kien iccaqlaq. Skond ir-rapport tat-temp, nafu wkoll li sas-12.45 a.m. kien hemm rih qawwi gej mil-Lvant u li dar Xlokk sas-1.45 a.m. Li kieku l-ormeggi tal-Gran Michelangelo u tal-Capitan San Marco inqatghu flimkien jew fl-istess waqt, bir-rih kif kien dak il-hin li Bugeja rrelata dak li kien ra, it-tnejn kienu ta` St Peter's, Ħaż-Żabbar. Din il-Qorti hija konvinta li l-qtugh tac-cimi taz-zewg dghajjes ma sehhx fl-istess waqt, izda fi zminijiet differenti, bil-Gran Michelangelo jaqta` l-ewwel. Ma marx pero` lejn il-pitch tal-waterpolo izda qorob lejn il-Capitan San Marco. Nafu li l-Gran Michelangelo kien qieghed jiddriftja bil-maga marbuta mal-irbit tal-pruwa u mal-baga bicca sewwa mill-katina li kienet inqatghet. Hekk kif dar ir-rih ghal Nofsinhar – nafu li dan kien wara s- 1.45 a.m. u allura mhux wisq wara li l-Gran Michelangelo qata` c-cimi – sab l-ostakolu kostitwit mill-Capitan San Marco. Mela filwaqt illi din il- Qorti teskludi li z-zewg dghajjes qatghu c-cimi fl-istess waqt, filwaqt illi rih kien Lvant / Xlokk, tghid illi l-iskontru mal-Capitan San Marco sehh "Huwa accertat illi d-dghajjes ma spiccawx hdejn il-pitch tal-waterpolo ta` St Peter's, Ħaż-Żabbar izda fil-Maghluq. Ghalkemm kollox possibbli, il- probabilita` hi li d-dghajjes kienu jispiccaw hdejn il-pitch tal-waterpolo ta` St Peter's, Ħaż-Żabbar li kieku fil-hin tal-iskontru, ir-rih kien gej mix-Xlokk / Biex id-dghajjes spiccaw fil-Maghluq il-probabilita` hi li meta l- incident gara meta r-rih qawwi kien gej min-Nofsinhar. Hemm ix-xhieda tal-attur li jaghti l-hin approssimattiv li fih sema` d-daqqa f`nofs il-bajja jispiccaw mhux fil-Maghluq il-Qorti il-posizzjoni Id-daqqa u d-direzzjoni tar-rih huma fatti mhux illuzjoni. "Din il-Qorti taccerta lill-partijiet illi hasbet fit-tul dwar dan l-aspett importanti tad-dinamika tal-incident u tghid b`konvinzjoni illi l-verzjoni tal-fatti kif prospettata minn Alfred Alkurt hija aktar versosimili. Li kieku z-zewg dghajjes telqu flimkien minn fuq l-irmigg taghhom, bir-rih jonfoh qawwi mil-Lvant / Xlokk kienu jispiccaw hdejn il-pitch tal- waterpolo ta` St Peter's, Ħaż-Żabbar. Mhux hekk kien il-kaz. Li kieku t-tnejn flimkien qatghu c-cimi meta r-rih kien min-Nofsinhar, il-probabilita` hija li ma kienx ikun hemm habta – lanqas mal-Ocean Lady. Il-Qorti terga` taghmel referenza ghall-posizzjoni li kienu d-dghajjes fil-bajja qabel l- incident. Bil-Gran De Roemer posizzjonat `il quddiem mill-Capitano San Mayo, u bit-tnejn mhux marbuta, il-probabilita` kienet tkun, bir-rih min-Nofsinhar, li kienu jevitaw lil xulxin ghax ir-rih kien qed jonfoh minn fuq il-bokka tal-bajja lejn il-Maghluq. Il-Capitano San Mayo kien jitlaq `il quddiem u se mai il-Gran De Roemer kien jaghmel l-istess pero` kien jibqa` wara. Din il-Qorti terga` tghid kollox huwa possibbli pero` hi trid tiddeciedi fuq il-probabbli. "Dwar il- kondizzjonijiet tat-temp hazin li kienu dakinhar huwa prattikament difficli tghid fejn habat ma` xiex. Nafu zgur fic-cert – ghax dan ikkostatatu l- Qorti stess de visu waqt l-access – illi l-hsarat – specjalment tal- Capitan San Marco – kienu estensivi. Wiehed jista` jaghmel lista ta` ipotesijiet pero` dawk mhumiex provi. Il-Gran Michelangelo fuq quddiem, wara li nqatghet il-katina tal-irmigg tieghu, mar fuq l-irmigg tal-Capitan San Marco. Billi r-rih lahaq dar ghal Nofsinhar, l-uniku direzzjoni li seta` jiehu l-Gran Michelangelo, b`li jsib quddiemu, kien li jmur lejn il-Maghluq. Il-Gran Michelangelo garr mieghu l-irbit li kellu mill-pruwa mal-baga u dak li fadal marbut mill- katina mal-baga tieghu. L-assjem tal-provi juri illi fil-hin li l-Gran Michelangelo beda sejjer lejn Nofsinhar, wara li r-rih bidel id-direzzjoni, il-Capitan San Marco kien ghadu mal-irmigg tieghu. L-impatt kien qawwi, anzi qawwi hafna, u cioe` tal-Gran Michelangelo jidhol fuq il- Minn hemm `il quddiem il-konsegwenzi huma ben Il-hbula li kienu marbuta mal-pruwa tal-Capitan San Marco nstabu fuq il-Gran Michelangelo wara l-incident aktar tard fil-jum qalb debris ta` Ir-ritratti esebiti juru kjarament l-effetti tal-iskontru u "Stabbilita u accertata d-dinamika probabbli, il-Qorti sejra tghaddi issa "Il-konvenut ma ddefendiex ruhu mill-azzjoni attrici billi nvoka l-force majeur u kwindi l-Qorti sejra tiddeciedi jekk l-incident u l-konsegwenzi "Id-difiza tal-konvenut ddur mal-imputazzjoni ta` htija shiha ghall- akkadut lil Alfred Alkurt meta jigi allegat illi l-hbula li ghazel biex jorbot bihom il-Capitan San Marco mal-baga tieghu kienu rqaq, mhux tajbin ghal dak l-uzu, minghajr protezzjoni u f`qaghda skadenti. Jekk wiehed iwarrab fil-genb dak li xehdu persuni – direttament jew indirettament – relatati mal-partijiet, mhux hekk qalu l-esperti. Il-habel irqieq li dwaru saret insistenza mill-konvenuti kien il-preventor rope mhux il- mooring ropes. L-Ing Boyce Cuthbert sab illi wiehed mill-hbula tal-Capitan San Marco li kien ta` 100 mm kien f`kondizzjoni tajba bizzejjed biex jiflah ghall-kondizzjonijiet tar-rih u tal-bahar. Il-Kaptan Jimmy Buhagiar esprima fehma diversa. Din il-Qorti tirrileva biss li l-Kaptan Buhagiar fassal l-opinjoni tieghu fuq ritratti mhux fuq kostatazzjoni de visu. Il-hbula ta` l-Capitan San Marco kienu ghadhom kollha fuq il-bastiment meta sar l-access. "Din il-Qorti ma ssib l-ebda responsabilita` ta` Alfred Alkurt ghall- incident u ghall-konsegwenzi tieghu. "Ghal din il-Qorti huwa ppruvat illi kienet il-katina tal-irmigg tal-Gran De Roemer li gave way ghax wahda (jew aktar mill-holoq) cediet. A fol 841 tal-kawza Nru 1084/2006 huwa accettat mill-konvenuti f`dik il- kawza li l-Gran De Roemer baqa` marbut mal-irmigg tieghu, u ccaqlaq biss ghaliex il-katina tieghu cediet minn holqa partikolari madwar 30 metru katina `l isfel fl-irmigg ta` qiegh il-bahar. "Il-kwistjoni determinanti, li hija l-pern ta` din il-kawza, hija li l- qtugh tal-katina tal-irmigg tal-Gran De Roemer ma jirrendix lill- Gran De Roemer responsabbli ta` bilfors ghall-incident u ghall- konsegwenzi tieghu. Ladarba din hija kawza dwar culpa aquiliana, kif jirrikonoxxi l-attur stess meta jirreferi ghall-Art 1031 u l-Art 1032(1) tal-Kap 16, ma tista` tinsorgi l-ebda kwistjoni ta` strict liability. Lanqas ma jistghu jigu nvokati presunzjonijiet – juris tantum jew de jure. Li jfisser allura li l-attur irid jaghmel il-prova tal-htija tal-bastiment fuq bilanc ta` probabilitajiet. "Anke ghall-finijiet ta` din il-kawza, il-Qorti taghmel taghha mutatis ""...illi kieku tassew kien hemm previdenza mwettqa fil-prattika wiehed kien isib illi dik il-katina ma kenitx fi stat tajjeb. Din il-Qorti ghandha quddiemha r-ritratti tal-katina maqtugha u l-fehmiet tal- esperti. U din il-Qorti in piena autonomia tghid illi dik il-katina fl- istat li rrizultat kienet qeghda tistieden l-inkwiet u dak l-inkwiet wasal – b`xorti hazina ghal kulhadd specjalment ghall-partijiet. Pero` holoq miksura huwa inaccettabbli – bl-akbar rispett ghall-fehma tal-esperti tal- konvenuti. U kienu l-holoq difettuzi jew miksura li gabu fix-xejn is- sahha tal-katina kontra l-forza tan-Natura – mhux bil-maqlub ! "In kwantu ghar-responsabilita` tal-konvenuti, din il-Qorti teskludi li jista` jkun hemm responsabilita` solidali stante li fil-kaz tal-lum ma jirrizultawx il-parametri stabbiliti mil-ligi ghal responsabilita` ta` dak it-tip. In aggunta, din il-Qorti ghandha rasha mistrieha ghal kollox illi ma tistax issib responsabilita` ghall-akkadut la fil- bastiment Gran Michelangelo u lanqas fis-sidien tieghu propju ghaliex irrizulta bl-aktar mod car u inekwivoku illi kull ma gara dak il-lejl ta` bejn it-13 u l-14 ta` Dicembru 2005 ma kienx dovut ghal xi nuqqas da parti tal-bastiment jew tas-sidien tieghu, izda li kull ma gara kien dovut unikament ghal nuqqas ta` l-konvenuta Fish and Fish Limited, li rrizulta li kienet l-operatur tal-Gran Michelangelo u kellha l-kontroll effettiv (bin-nies taghha) ta` dak il-bastiment. Mhux biss izda Fish and Fish Limited kellha wkoll il-kontroll effettiv u il-Gran Michelangelo. Tant hekk huma l-fatti accertati illi Fish and Fish Limited taccetta (ara fol 843) li meta n-nies taghha ezaminaw l- irmigg sabu li kien tajjeb ; fir-realta` mhux hekk kien il-kaz ghaliex sehh l-incident de quo. Irrizulta li l-katina li kienet qeghda tghaqqad il-baga ma` qiegh il-bahar kienet difettuza. U matul dak il-lejl il-katina nqatghet mhux bi sfortuna jew minhabba l-maltemp izda ghaliex ma kenitx mizmuma tajjeb kif seta` jigi kostatat. Huwa ghal kollox inutili li Fish and Fish Limited twahhal fl-ghaddasa li kellhom tibqa` hi responsabbli – kollha kemm hi – ghal dak kollu illi l-haddiema taghha naqsu milli jaccertaw u jirrimedjaw." l-piena responsabilita` tal-irmigg l-ovvju ghaliex il-kompitu "In vista tal-premess, il-Qorti jkollha tichad l-ewwel talba tal-attur stante li mhijiex tal-fehma li l-incident li fih tkissret l-Ocean Lady sehh unikament b`tort u ta` M/V Gran Michelangelo. Ladarba l-ewwel talba qeghda tkun respinta, it-tieni u t-tielet talbiet sejrin jigu rigettati wkoll ghaliex ma hemmx danni x`jigu likwidati favur l-attur fil-konfront tal-Gran Michelangelo." L-attur ipprezenta l-appell tieghu fis-7 ta' Ottubru 2013 u talab lil din il-Qorti thassar u tirrevoka s-sentenza appellata tas-17 ta' Settembru 2013 u minflok tilqa' t-talbiet tieghu bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra l- Iz-zewg aggravji tal-attur jikkonsistu fil-qosor, fis-segwenti: (i) l- ewwel Qorti ghamlet decizjoni errata meta qalet li ma setghet tigi attribwita ebda responsabbilita` lill-bastiment konvenut ghall-incident mertu tal-kawza. Skont l-attur, ghalkemm id-decizjoni fis-sentenza appellata dwar id-dinamika tal-akkadut hija korretta, l-ewwel Qorti naqset milli tapprezza illi l-azzjoni de quo hija wahda in rem; u (ii) is- akkadut, ma hijiex parti minn din il-kawza u ghalhekk l-ewwel Qorti ma parti ta' persuna li mhux biss m'hijiex parti fil-kawza izda ma ssemmiet qatt mill-bastiment konvenut bhala l-persuna responsabbli ghall- Il-bastiment konvenut, permezz ta' risposta tal-appell minnu pprezentat fis-27 ta' Frar 2014, wiegeb ghall-appell tal-attur billi, filwaqt li jikkontesta d-decizjoni fis-sentenza appellata li sabet responsabbilita` fis-socjeta` Fish and Fish Limited ghaliex skont hu, il-htija ghall-akkadut kienet biss tal-Kaptan Alfred Alkurt u l-bastiment tieghu Capitan San Marco, jghid illi l-attur seta' jipprocedi b'azzjoni in rem biss meta l-Qorti tiddeciedi li l-bastiment huwa responsabbli ghad-danni reklamati. Skond il-konvenut, galadarba l-ewwel Qorti ma sabet ebda htija fil- bastiment u fis-sidien taghha, li gew liberati minn kull htija, ma jezisti Skont il-konvenut, billi l-bastiment gie skolpat minn kull htija, ma jezisti ebda ness guridiku ai termini ta' l- gurisdizzjoni fil-Qorti. Artikolu 742B tal-Kodici ta' Organizzazzjoni u Procedura Civili, li jiskatta Fir-rigward tat-tieni aggravju, il-konvenut jghid illi huwa nuqqas tal-attur li huwa qatt ma talab is-sejha fil-kawza tal-partijiet l-ohra kontendenti fil-kawza numru 1084/2006 u l-kawza numru 7/2007 li huma accettat li huma l-operaturi tal-bastiment Gran Michelangelo u lanqas li l-bastiment kien fil-pussess taghhom taht bare boat charter mis-sidien L-Aggravji osservazzjonijiet. Billi z-zewg aggravji tal-appellant huma konnessi, dawn ser jigu il-Qorti is-segwenti responsabbli ghall-akkadut jiddefendi ruhu billi jeccepixxi li ghall- akkadut huma responsabbli Alfred Alkurt u l-bastiment tieghu Capitan Fenech Taylor il-Qorti tosserva wkoll illi s-socjeta` Fish and Fish Limited u s- humiex parti f'din il-kawza ghaliex ma gewx imharrkin mill-attur odjern, bhalma kienu gew imharrkin minn Alfred Alkurt fl-azzjoni li ppromwova Jinghad ukoll illi l-kawza tal-lum u l-kawzi 1084/2006 u 7/2007, ghalkemm jittrattaw l-istess akkadut, cioe` l-kollizzjonijiet li saru fil-lejl bejn it-13 u l-14 ta' Dicembru 2005 fil-bajja ta' St Peter's, Ħaż-Żabbar bejn it-tliet dghajjes involuti, cioe` l-Gran Michelangelo, il-Capitan San Marco u l- Ocean Lady u, ghalkemm gie maqbul li dawn il-kawzi jinstemghu flimkien u li l-provi migjuba f'kull wahda jkunu jghoddu ghall-kawzi l-ohra wkoll, il-proceduri f'dawn il-kawzi jibqghu separati u distinti minn xulxin u ghalhekk ghandhom jigu decizi strettament entro l-parametri tat-talbiet kif imfasslin u dedotti, u l-eccezzjonijiet sollevati, u skont in-natura tal- azzjoni relattiva. Ferm il-premess, din il-Qorti tqis illi l-fatt li l-ewwel Qorti sabet htija biss fis-socjeta` Fish and Fish Limited fil-kawza 1084/2006 ma huwa ta' ebda konsegwenza ghall-attur fil-kawza odjerna. Oltre dan, il-fatt illi s- socjeta` Fish and Fish Limited ma appellatx minn dak il-kap tas- sentenza ta' l-ewwel Qorti (fl-istess kawza 1084/2006) fejn dik il-Qorti odjerna) u s-sidien tieghu mill-osservanza tal-gudizzju ghaliex sabet htija ghall-akkadut u ghad-danni subiti mill-attur fl-istess kawza fl-istess operatrici tal-bastiment biss, ma jaghmlix stat fil-konfront tal-attur. L- attur f'din il-kawza ma jistax jigi ppregudikat minhabba kif imxew il- partijiet fi proceduri separati li l-attur ma ghandu ebda kontroll fuqhom u ma huwiex partecipi fihom. Fl-istess vena jigi osservat li d-decizjoni fil- kawza numru 1984/06 li ma sabitx htija fil-bastiment, konvenut f'din il- kawza, ma tolqotx u ma taghmilx stat fil-konfront tal-attur, stante li dan ma kienx parti f'dawk il-proceduri li allura ghalih kienet res inter alios Jirrizulta illi l-ewwel Qorti fis-sentenza appellata cahdet it-talbiet tal-attur ghaliex qalet Ii fil-kawzi konnessi 1084/2006 u 7/2007 hija sabet tas-sid taghha) izda gara unikament minhabba nuqqas ossia negligenza da parti tas-socjeta` Fish and Fish Limited li kellha l-pussess u kontroll effettiv tal-bastiment konvenut. Evidentement, fl-appell tieghu, l-attur ma jikkontestax id-decizjoni Limited ghall-akkadut, izda jikkontendi li l-bastiment konvenut, ta' lanqas fil-kawza tieghu li hija ta' indoli differenti miz-zewg kawzi l-ohra, ma kellux jinheles mir-responsabbilita`. Infatti, fir-rikors tal-appell ma jirrizultax li l-attur ressaq xi aggravju dwar kif il-Qorti stabbiliet id- dinamika tal-akkadut, anzi jsostni espressament fir-rikors tal-appell tieghu illi d-determinazzjoni tal-ewwel Qorti dwar ir-responsabbilita` "fattwali" tal-incidenti, hija tajba u korretta. Billi ma sar ebda appell f'din il-kawza mid-decizjoni dwar id- dinamika tal-incident u kif giet involuta d-dghajsa tal-attur, u billi din il- Qorti affermat, fiz-zewg sentenzi l-ohra taghha li qed jigu moghtija kontestwalment fil-kawzi 1084/2006 u 7/2007 li kien il-bastiment konvenut Gran De Roemer li habat fil-Capitan San Marco u qatghalha l-hbula tal-irmigg u flimkien dawn baqghu dehlin u kaxkru maghhom l- Ocean Lady sakemm inqabdu fil-bahar baxx tal-Maghluq, din il-Qorti hija tal-fehma li l-kapitolu tad-dinamika tal-akkadut huwa maghluq u li kulma hija imsejjha taghmel f'dan l-appell huwa li tqis jekk l-ewwel Qorti kinitx zbaljata meta, f'din l-azzjoni odjerna, cahdet it-talbiet attrici fil- Huwa sinjifikanti in propositu illi din il-Qorti, fis-sentenzi taghha fil- kawzi 1084/2006 u 7/2007, ikkonfermat ukoll, ghar-ragunijiet hemm premessi, id-decizjoni tal-ewwel Qorti fl-istess kawzi illi l-kagun tal- kollizzjoni bejn il-bastiment konvenut Gran Michelangelo u l-Capitan San Marco, u sussegwentement, mal-Ocean Lady, kien il-qtugh tal- istess bastiment konvenut mill-irmigg tieghu wara li cediet il-katina mittiekla li kienet izzomm il-baga li maghha kien marbut. Ikkonfermat ukoll id-decizjoni tal-ewwel Qorti fl-imsemmija kawzi li tehles minn kull responsabbilita` ghall-akkadut, il-bastiment Capitan San Marco u sidu, Skont l-attur, id-decizjoni fis-sentenza appellata li l-bastiment konvenut ghandu jinheles mill-htija tal-akkadut, hija errata ghaliex l- ewwel Qorti applikat sfiq id-decizjoni taghha fil-kawzi 1084/2006 u 7/2007 ghad-determinazzjoni tal-kawza tieghu, minghajr ma qieset l- indoli differenti tal-azzjonijiet. Din il-Qorti tifhem ghalhekk li l-ilment ta' attur ma huwiex tant li l-ewwel Qorti kellha ssib, fil-kawzi l-ohrajn, li kien il-bastiment konvenut li kien negligenti, izda li ma kellhiex tapplika l- istess decizjoni fil-kawza tieghu. Dan ghaliex, skont l-attur addebiti in personam lis-sidien u operaturi tal-bastiment, ma jikkonfigurawx fl- azzjoni tieghu li hija wahda in rem proposta biss kontra l-bastiment Huwa pacifiku li l-azzjoni in rem trid tigi intavolata u indirizzata kontra l-bastiment, li hu konvenut fil-kawza, minghajr in-necessita` li jissemmew is-sidien tal-bastiment. Din l-azzjoni hija separata mill- azzjoni in personam. Wara kollox, huwa risaput illi l-istitut tal-azzjoni in rem gie originarjament zviluppat mill-qrati appuntu bhala mezz prattiku u procedurali biex jigu sorvolati d-diffikultajiet spiss riskontrati fin-notifika personali tas-sid tal-bastiment u biex b'hekk issir gustizzja sostantiva fi pretensjonijiet naxxenti minn relazzjonijiet kuntrattwali jew delittwali fil- qasam marittimu. Dan ghaliex bil-holqien ta' personalita` ghar-res innifsu li tippermetti li l-bastiment jigi mharrek bhala l-konvenut, is-sid jew l-operatur jista' jigi kostrett, f'certu kazijiet, jidher fil-gudizzju biex jipprovdi garanzija ghar-rilaxx tal-bastiment, jew altrimenti jkollu jaccetta Fil-meritu jigi osservat li jirrizulta mhux kontestat illi l-azzjoni tal- attur hija azzjoni in rem kontra l-bastiment Gran Michelangelo, liema azzjoni, illum, tista' ssir biss quddiem il-qrati Maltin a tenur tad- dispozizzjonijiet tal-Artikolu 742B tal-imsemmi kodici Qabel ma gie promulgat l-Att XIV tal-2006 li emenda l-Kodici ta' Organizzazzjoni u Procedura Civili, il-gurisdizzjoni in rem kienet tkun radikata f'azzjoni ta' dan it-tip fil-kazijiet meta kienu jinkonkorru diversi fatturi li gew diversi drabi affermati fil-gurisprudenza tal-qrati taghna1, fosthom illi l-azzjoni titressaq kontra l-vapur bhala konvenut fil-kawza u l-vapur ikun fl-ibhra Illi bil-promulgazzjoni tal-Att XIV tal-20062 gew introdotti dawk il- kodici l-Artikoli 742B, 742C u 742D dwar il-gurisdizzjoni in rem tal-Qrati taghna u dwar l-azzjoni in rem. L-Artikolu 742B jispecifika l-istanzi fejn 2 Din il-ligi dahlet fis-sehh qabel giet intavolata din il-kawza. il-qrati civili f'Malta ghandhom gurisdizzjoni in rem kontra vapuri jew bastimenti fit-talbiet marittimi u, fost dawn l-istanzi, li huma ta' rilevanza diretta ghall-kawza odjerna hemm is-segwenti zewg sub-paragrafi:- kull pretensjoni għal ħsara li tkun saret lil vapur; "(e) "(f) vapur, kemm f'kolliżjoni kif ukoll xort'oħra;" kull pretensjoni dwar ħsara magħmula jew ikkawżata minn Irid jinghad ukoll illi fost l-istanzi msemmijin fl-Artikolu 50 tal-Att dwar il-bastimenti Merkantili, li jittratta l-krediti li jigu garantiti permezz ta' privilegg specjali fuq il-bastiment, hemm is-segwenti kreditu:- id-danni u l-imgħaxijiet li għandhom jitħallsu lil bastiment ieħor "(o) jew lit-tagħbija tiegħu fil-każijiet ta' kolliżjoni ta' bastimenti;" Billi dan il-kreditu jorbot sfiq mal-kreditu pretiz mill-attur fl-azzjoni odjerna, din il-Qorti tqis illi l-attur kellu kull jedd illi jmexxi b'azzjoni in rem kontra l-bastiment li, skont hu, jahti ghall-akkadut li fih garrbet Inoltre, billi l-kreditu pretiz mill-attur huwa wiehed kontemplat fl-Artikolu 50 tal-imsemmi Att, il-gurisdizzjoni in rem tal-qrati civili Maltin kontra l-bastiment konvenut hija radikata rrispettivament mid-dispozizzjonijiet tal-Artikolu 742D(a) u ghalhekk minghajr ma l-attur kellu jaghmel ebda prova mehtiega skont l- Din il-Qorti hasset opportun li taghmel din ir-rassenja tal-ligi in materja ghaliex jidher illi l-ewwel Qorti naqset kompletament milli tqis illi n-natura tal-azzjoni odjerna tal-attur hija diversa mill-azzjoni proposta mill-atturi fil-kawzi 1084/2006 u 7/2007. Huwa evidenti li l-azzjoni odjerna hija wahda purament in rem filwaqt li l-azzjonijiet l-ohra saru wkoll in personam kontra s-sidien u/jew operaturi tal-bastimenti rispettivi li kienu involuti fl-akkadut mertu tal-kawzi kollha mismughin flimkien. Din il-Qorti tqis ghalhekk illi l-argument tal-bastiment appellat li ma ssejhux fil-kawza s-sidien jew l-operaturi tal-bastiment bhala rrelevanti ghaliex jekk l-azzjoni saret kontra l-bastiment in rem abbazi tal-Artikolu 742B, huwa l-istess bastiment li huwa tenut li jwiegeb ghal dawk il- pretensjonijiet, irrispettivament mill-presenza in gudizzju tas-sidien, noleggjaturi jew persuni ohrajn fil-kontroll jew pussess tal-bastiment. pju`, din il-Qorti hija tal-fehma illi l-attur f'din il-kawza ma ghandux jigi pregudikat bil-fatt biss li fil-kawzi l-ohra konnessi gew imharrkin ukoll is- sidien u l-operaturi tal-bastimenti rispettivi, u taghraf illi in effetti l-attur odjern kien l-ewwel wiehed li intavola proceduri gudizzjarji rigward l- Certament ghalhekk ma jistax jigi zvantaggjat bil-fatt illi sussegwentement saru azzjonijiet in personam minn kredituri ohrajn Din il-Qorti taqbel illi fl-azzjonijiet li saru in personam (1084/2006 u 7/2007) kien doveruz fuq l-ewwel Qorti li tinvestiga, kif effettivament Limited u kontra s-sidien tal-bastiment is-socjeta` G&C S.r.l. Din il- Qorti tikkonsidra illi ma hemm xejn hazin fil-ko-ezistenza, fil-kawzi numru 1084/2006 u 7/2007, ta' azzjoni in rem ma' wahda in personam ghaliex il-konvenuti huma kollha persuni kapaci li joqghodu in gudizzju. Ghalhekk, id-decizjoni tal-ewwel Qorti f'dawk il-kawzi li talloka r- teskludix fiha nnifisha r-responsabbilita` tal-bastiment f'azzjoni in rem Il-Qorti tosserva li s-sejbien ta' htija fl-operatur tal-bastiment jew fis-sid jew f'min kellu l-kontroll u pussess effettiv tieghu f'azzjoni in personam, ma jistax jeskludi a priori r-responsabbilita` tal-bastiment innifsu f'azzjoni separata in rem kontra l-istess bastiment minn kreditur iehor li d-dritt tieghu jinsorgi mill-istess akkadut. Fil-kaz tal-lum jirrizulta li l-bastiment konvenut ma ddefendiex ruhu kontra l-azzjoni attrici billi invoka responsabbilita` in personam tas- sidien tal-bastiment jew ta' min kellu l-kontroll effettiv tieghu, wisq inqas sejjahhom fil-kawza, izda llimita ruhu billi jichad li huwa kien negligenti jew kellu xi responsabbilita` ghall-akkadut u d-danni kkagunati fid- dghajsa tal-attur, u jwahhal f'terzi. Fir-rigward, din il-Qorti tqis li ma kienx hemm limitazzjoni fuq il-jedd ta' difiza tal-istess bastiment, u dan seta' jiddefendi ruhu bil-mezzi kollha possibbli, jinvoka responsabblita` in personam ta' min kien, skont hu, ingustament qed Stabbilit ghalhekk illi l-attur seta' jindirizza l-pretensjonijiet tieghu u jipprocedi direttament u esklussivament kontra l-bastiment konvenut in rem a tenur tal-Artikolu 742B, u stabbilit ukoll li l-bastiment konvenut ma ddefendiex ruhu kontra l-azzjoni in rem b'eccezzjoni dwar in-nuqqas ta' gurisdizzjoni tal-qrati Maltin u lanqas attribwixxa htija in personam ghall- akkadut li ta lok ghad-danni, lil sid l-istess bastiment, lill-attur innifsu jew lil terzi, din il-Qorti hija tal-fehma li l-ewwel Qorti - diversament mill-kawzi l-ohrajn mexjin maghha – ma messitx f'din il-kawza ghamlet addebiti dwar htija in personam ghall-akkadut. Kellha, minflok, toqghod rigorozament fil-parametri differenti u eccezzjonali tal-azzjoni proposta mill-attur, u tal-eccezzjonijiet sollevati u determinazzjoni taghha ghall-kagun tal-kollizzjoni u jekk, f'din l-azzjoni in rem, il-htija ghall-akkadut tistax tinsab fil-bastiment konvenut. Kellha ghalhekk l-ewwel Qorti tapplika d-decizjoni taghha in materja fis-sentenzi tal-kawzi 1084/2006 u 7/2007, u tikkonkludi ghall- istess ragunijiet imfissrin fis-sentenza appellata, illi l-kagun tal-kollizzjoni mill-irmigg tieghu wara li cediet il-katina mittiekla li kienet izzomm il- fir- responsabbilita` in personam ta' terzi mhux imharrkin f'din il-kawza, li setghu ormeggjaw il-bastiment ma' dak l-irmigg. Jigi ribadit li l- konkluzjonijiet tal-ewwel Qorti dwar id-dinamika tal-akkadut mhux kontestati f'dan l-appell u illi din il-Qorti affermat din id-decizjoni fis- sentenzi taghha li qed jigu moghtija kontestwalment f'dawk il-kawzi. huwa evidenti li l-ewwel Qorti warrbet l-unika konkluzjoni rilevanti taghha ghal dan il-kaz, cioe` l-konkluzjoni li l-hsarat fid-dghajsa tal-attur saru b'rizultat tal-qtugh tal-katina mgherrija li maghha kienet marbuta l- Kellha ghalhekk tiddikjara, f'din il-kawza, responsabbilita` tal-MV Gran Michelangelo u li l-istess bastiment ghandu jwiegeb ghad-danni konsegwenzjali. Ghal dawn ir-ragunijiet, din il-Qorti hija tal-fehma li l-aggravji tal- attur huma gustifikati u jimmeritaw li jigu milqugha. Fir-rigawrd, tal-likwidazzjoni tad-danni reklamati mill-attur f'din il- kawza, il-Qorti taghmel is-segwenti konsiderazzjonijiet:- billi jirrizulta li d- danni reklamati mill-attur gew deskritti u kwantifikati fil-premessi tar- rikors promotur tieghu u fid-dokument [survey report] anness mieghu, il- provi li tressqu in materja tad-danni subiti mid-dghajsa tieghu gew ezawriti, kif ukoll li l-konvenut ma kkontestax in-natura u l-entita` ta' dawn il-hsarat u l-quantum tad-danni pretiz mill-attur. Ferm il-premess, kif ukoll id-dewmien inordinat f'dawn il-proceduri, din il-Qorti tqis illi ghandha, permezz ta' din is-sentenza, tghaddi biex tiddetermina wkoll, in segwitu ghad-decizjoni dwar responsabbilita` ghall-akkadut, it-talba ghal-likwidazzjoni u hlas tad-danni pretizi mill-attur fit-tieni u t-tielet talba tieghu tar-rikors promotur. L-attur ippremetta fir-rikors promtur illi bhala rizultat tal-kollizzjoni, id-dghajsa tieghu giet meqjusa bhala a total loss u dan minhabba li l- valur tat-tiswijiet mehtiega jeccedi l-valur taghha fuq is-suq. ta' din il-pretensjoni, l-attur ressaq survey report imhejji mill-Ing. Grima fil-25 ta' Lulju 2006 (Dok. jikkonstata inter alia l-hsarat subiti, il-kompatibbilta` bejn id-danni u d- deskrizzjoni moghtija lilu mill-attur dwar il-mekkanizmu tal-incident u l- impatt li garbet id-dghajsa b'din il-kollizzjoni maz-zewg dghajjes l-ohra, kif ukoll il-fatt li d-dghajsa hija beyond economical repair. Dan ir-rapport gie kkonfermat ukoll bil-gurament tal-Ing. quddiem l-ewwel Qorti dwar il-konkluzjonijiet minnu raggunti. ressaq ebda provi jikkontradicu konkluzjonijiet tar-rapport u senjatament l-istima tal-pre-accident value tad-dghajsa fil-prezz ta' bejn Lm10,000 u Lm12,000. Mizmumin fermi l-konsiderazzjonijiet appena maghmula, kif ukoll il-fatt li ma jirrizultax mill-ftit provi li tressqu l-valur preciz tad-dghajsa tal- attur fiz-zmien tal-akkadut, din il-Qorti ma tistax tillikwida bi precizjoni d- danni sofferti mill-attur. Ghalhekk fic-cirkostanzi tqis li ghandha tuza' s- setgha diskrezzjonali taghha sabiex tillikwida somma rapprezentati d- danni subiti mill-attur arbitrio boni viri. Il-principji li jirregolaw l- applikazzjoni ta' dan l-istitut ekwitattiv, huma ben pacifici fil- gurisprudenza tal-qrati taghna: il-likwidazzjoni ekwitattiva ghandha tigi applikata meta jkun difficli li wiehed jistabilixxi precizament dak li huwa dovut bazat fuq fatturi identifikati fl-imsemmi dokumenti. F'dan ir-rigward, issir referenza ghal dak deciz minn din il-Qorti fil- kawza fl-ismijiet Mark Schembri & Associates Limited v. Tarkett Holding GmbH (deciza 25 ta' Frar, 2015), fejn ghamlet riassunt car u dettaljat tal-principji applikabbli f'din il-materja:- "Jinghad ghalhekk li l-kuncett tal-arbitrio boni viri huwa spjegat mill- Qrati taghna fil-kawza fl-ismijiet 'Margaret Rowe, Caroline Gove! u Monica Morgan-Busher vs The Cargo Handling Co Ltd' deciza fit-13 ta' Ottubru, 2004 fejn intqal s-segwenti:- l-effett tad-diversi konkawzi tal-likwidazzjoni specifika certa u ""In vista tad-divergenza ta' veduti mill-kontendenti fuq il-materja, kombacjat ukoll ma' l-aspetti aktar 'il fuq accennati, ma jidherx li hu possibbli, fl-isfond tar-rizultanzi processwali, illi tigi stabbilita stima awtentika u preciza ta' l-entita` tat-telf. Jew ghall-anqas jista' jinghad li jezistu diffikoltajiet ghall- minhabba otteniment tad-determinazzjoni preciza tat-telf. Meta hekk tirrizulta li hi s-sitwazzjoni forsi l-uniku parametru suggeribbli hu dak ekwitattiv. Logikament, pero`, il- likwidazzjoni ekwitattiva trid dejjem tinzamm fil-qafas tas-sistema kodicistika tar-rizarciment kif espress fl-Artikolu 1135 fuq riferit; Ma jistax ikun dubitat illi hu rikonoxxut lill-gudikant anke fis-sistema tal-ligi taghna l-poter diskrezzjonali li jillikwida t-telf u l-qligh bl-adoperu tal- kriterju sussidjarju tal-valutazzjoni ekwitattiva." Il-Qorti tirribadixxi illi l-valuri rapportati mill-Ing. gewx kontestati mill-konvenut u ma giex muri li dawn kienu esagerati jew mhux skont il-valuri tas-suq ta' dak iz-zmien. arbitrio boni viri l-valur tad-dghajsa tal-attur kif kienet qabel saret il- kollizzjoni de quo, fis-somma ta' hamsa u ghoxrin elf, sitt mija u tlieta u Din il-Qorti tosserva li dan l- ammont huwa l-medja bejn iz-zewg valuri moghtija mix-xhud4 espert prodott ex parte mill-attur u din il-Qorti hi tal-fehma li jkun kumpens ekwu in linea ta' rizarciment ghad-danni sofferti mill-attur fid-dghajsa tieghu bhala rizultat tal-impatt ikkagunat mill-bastiment konvenut. Fil- likwidazzjoni ta' dan l-ammont, din il-Qorti hadet in kunsiderazzjoni wkoll il-fatt illi mill-atti ma jirrizultax x'inhu l-valur tad-dghajsa fl-istat li attwalment tinsab fiha (wreck), jew jekk din ghadhiex tal-attur jew jekk iddisponiex minnha. Ghal dawn il-motivi, din il-Qorti tiddisponi mill-appell tal-attur appellant billi tilqa' l-istess u kwindi tirrevoka s-sentenza appellata tas-17 ta' Tilqa' wkoll it-tieni u t-tielet talba tal-attur fir-rikors promotur u ghall-finijiet ta' dawn it-talbiet tillikwida arbitrio boni viri in linea ta' danni sofferti mill-attur, fis-somma ta' hamsa u ghoxrin elf, sitt mija u tlieta u ghoxrin Euro (€25,623) u tordna lill-konvenut ihallas din is- somma lill-attur appellanti, bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra l-istess