IL-QORTI KRIMINALI Onor. Imħallef Dr. Aaron M. Couzin-Wood M.A. (Law), LL.D. (melit) Ir-Repubblika ta' Malta Att t'akkuża numru 14/2017 Illum 15 ta' Diċembru 2020 Rat l-att tal-akkuża migjuba fil-konfront tal-akkużati Ismael ABEL, ta' 46 sena, iben Omar u Burnija nee' Xduri, imwieled Tripli, l-Libja fl-1 ta' Jannar 1971, detentur tal-Karta ta' l-Identita' (Maltija) numru 4145875(A) u Faical MAHOUACHI, ta' 50 sena, iben Mehdi u Maouia nee' Hagri, imwieled it-Tuneżija fl-1 ta' Frar 1967 detentur tal-Karta ta' l-Identita' (Maltija) numru 66410493(M) li ġew akkużati talli: L-EWWEL (1) KAP - Fil-konfront ta' Ismael ABEL u Faical MAHOUACHI. Omiċidju Volontarju ta' Simon Gata! Il-fatti : ILLI l-akkużat Ismael ABEL, minkejja li miżżewweġ, kien beda relazzjoni ma' ċertu Simon Gata!, ġuvni ta' għoxrin (20) sena ta' orjentazzjoni omosesswali. Dan Simon Gata! kien vittma tal-vizzju tad- droga, u, sabiex imantni dan il-vizzju, kien jipprostitwixxi ruħu ġewwa Ħal Farrug, Ħal Luqa. Fil-fatt, fiċ-ċrieki tal-prostituzzjoni kien magħruf ukoll bħala 'Sion'; ILLI r-relazzjoni bejn l-akkużat ABEL u Simon Gata! ma kenitx xi waħda feliċi ħafna u dan għaliex ta' sikwit kien ikollhom xi jgħidu, l-aktar dwar droga u flus li Gata! kien jaqla' mill-prostituzzjoni. L-akkużat Ismael ABEL kien ukoll fiżikament vjolenti fil-konfront ta' Simon Gata!; ILLI wieħed minn dawn l-argumenti qam nhar il-Ħamsa (5) ta' April tas- sena Elfejn u Ħamsa (2005), xi ħin wara d-disgħa u nofs ta' filgħaxija (9:30pm) Simon Gata! kien qiegħed jitlajja għal skopijiet ta' prostituzzjoni ġewwa Ħaż-Zebbug (Malta), meta ħin bla waqt waqfet ħdejh vettura tat-tip Ford mudell Escort Mk. 6, misjuqa mill-akkużat Ismael ABEL u bl-akkużat Faical MIGLIORE bħala passiġġier. L-akkużat HABESH niżel mill-vettura, mar dritt fuq Simon Gata!, u wara li t-tnejn li huma argumentaw dwar droga, l-akkużat Ismael ABEL hebb għal Gata!: qabdu minn xagħaru u tefgħu ma' l-art u beda jagħtih bil-ponn u bis-sieq; ILLI wara li l-akkużat Ismael ABEL ta xebgħa tajba lil Simon Gata!, tant li Gata! kien mixħut ma' l-art jokrob bl-uġieħ, l-akkużat Sammut Demarco MIGLIORE niżel mill-vettura biex jassisti lil sieħbu. L-akkużat ABEL qabad lil Simon Gata! minn saqajh, u l-akkużat MIGLIORE qabdu minn taħt idejħ, u t-tnejn li huma ġarrewh għal ġewwa għalqa li kien hemm fuq il-post. Hemmhekk, dolożament, bil-ħsieb li joqtluh jew li jqegħdu l-ħajja tiegħu f'periklu ċar, l-akkużati Ismael ABEL u Sammut Demarco MIGLIORE ħarġu sikkina u bdew jagħtuh biha sakemm fil-fatt qatluh. Effettivament mill-awtopsja li eventwalment saret fuq il-katavru ta' Grech, rriżulta li huwa qala' minn ta' l-anqas sbatax (17)-il daqqa ta' sikkina, liema daqqiet ikkaġunawlu l-mewt; ILLI b'diversi sentenzi tal-Qrati Maltin li saru definittivi u ma jistgħux jiġu mibdula, kemm l-akkużat Ismael ABEL kif ukoll l-akkużat Sammut Demarco MIGLIORE kienu nstabu ħatja preċedentement ta' diversi delitti; ILLI inoltre, kemm l-akkużat Ismael ABEL kif ukoll l-akkużat Faical MAHOUACHI kisru l-provvedimenti ta' l-artikolu 22 tal-Kap. 446 tal- Liġijiet ta' Malta, u, fil-każ ta' l-akkużat Ismael ABEL ġia' l-artikolu 5 tal-Kap. 152 tal-Liġijiet ta' Malta. Il-konsegwenzi : ILLI għalhekk, b'għemilhom, l-akkużati Ismael ABEL u Sammut Demarco MIGLIORE saru ħatja ta' omiċidju volontarju, u ċioe' talli nhar il- Ħamsa (5) ta' April tas-sena Elfejn u Ħamsa (2005), għall-ħabta tad-disgħa w nofs ta' filgħaxija (9:30pm), ġewwa Ħaż-Zebbug (Malta), Malta, dolożament, bil-ħsieb li joqtlu lil Simon Gata! jew li jqegħdu l-ħajja tiegħu f'periklu ċar, ikkaġunawlu l-mewt, kif ukoll illi rrendew ruħhom reċidivi. L-akkuża : Għaldaqstant l-Avukat Ġenerali, f'isem ir-Repubblika ta' Malta, fl-isfond taċ-ċirkostanzi, żmien, lok, u fatti msemmija aktar 'l fuq f'dan il-Kap ta' l- jakkuża lill-imsemmija Ismael ABEL u Faical Att ta' Akkuża, MAHOUACHI, reċidivi f'delitt, ħatja ta' omiċidju volontarju, u cioe' talli nhar il-Ħamsa (5) ta' April tas-sena Elfejn u Ħamsa (2005), għall-ħabta tad- disgħa w nofs ta' filgħaxija (9:30pm), ġewwa Ħaż-Zebbug (Malta), Malta, dolożament, bil-ħsieb li joqtlu persuna (Simon Gata!) jew li jqegħdu l-ħajja tagħha f'periklu ċar, ikkaġunawlha l-mewt; U billi permezz ta' diversi sentenzi tal-Qrati Maltin, li saru definittivi u ma jistgħux jiġu mibdula, kemm l-akkużat Ismael ABEL kif ukoll l-akkużat Faical MIGLIORE kienu nstabu ħatja preċedentement ta' diversi delitti, l-Avukat Ġenerali qiegħed jaddebita lill-istess akkużati bir-reċidiva. Il-piena mitluba : Konsegwentement l-Avukat Ġenerali jitlob illi jingħamel skond il-Liġi kontra l-imsemmija akkużati Ismael ABEL u Faical MIGLIORE u illi huma jiġu kkundannati kull wieħed għall-piena ta' priġunerija għal għomorhom flimkien mal-piena tar-reklużjoni għal mhux aktar minn tnax- il perjodu, skond dak li hemm u jintqal fl-artikoli 17, 23, 28B, 31, 49, 50, 211(1), 211(2), 467(2), u 533 tal-Kodici Kriminali, Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta, u l-artikolu 23(1)(b) tal-Kap. 446 tal-Liġijiet ta' Malta, jew għal kull piena oħra li tista' skond il-Liġi tingħata għall-ħtija ta' l-imsemmija akkużati. IT-TIENI (2) KAP - Fil-konfront ta' Ismael ABEL u Faical MAHOUACHI. Pussess ta' arma regolari waqt il-kommissjoni ta' delitt kontra l-persuna. Il-fatti : ILLI fil-kuntest taċ-ċirkostanzi u żmien imsemmija fl-Ewwel (1) Kap ta' dan l-Att ta'Akkuża, u cioe' nhar il-Ħamsa (5) ta' April tas-sena Elfejn u Ħamsa (2005), xi ħin wara d-disgħa u nofs ta' filgħaxija (9:30pm), Simon Gata! kien qiegħed jitlajja għal skopijiet ta' prostituzzjoni ġewwa Ħaż-Zebbug (Malta), meta ħin bla waqt waqfet ħdejh vettura tat-tip Ford mudell Escort Mk. 6, misjuqa mill- akkużat Ismael ABEL u bl-akkużat Faical MIGLIORE bħala passiġġier. L-akkużat Ismael ABEL niżel mill-vettura u ta xebgħa tajba lil Simon Gata!, fejn imbagħad l-akkużat Sammut Demarco MIGLIORE niżel ukoll mill-vettura u t-tnejn li huma ġarrew lil Simon Gata! għal ġewwa għalqa li kien hemm fuq il-post. Hemmhekk, dolożament, bil-ħsieb li joqtluh jew li jqegħdu l-ħajja tiegħu f'periklu ċar, l-akkużati Ismael ABEL u Sammut Demarco MIGLIORE ħarġu sikkina u bdew jagħtuh biha sakemm fil-fatt qatluh. Effettivament mill-awtopsja li eventwalment saret fuq il-katavru ta' Grech, rriżulta li huwa qala' minn ta' l-anqas sbatax (17)-il daqqa ta' sikkina, liema daqqiet ikkaġunawlu l-mewt; ILLI b'diversi sentenzi tal-Qrati Maltin li saru definittivi u ma jistgħux jiġu mibdula, kemm l-akkużat Ismael ABEL kif ukoll l-akkużat Sammut Demarco MIGLIORE kienu nstabu ħatja preċedentement ta' diversi delitti; ILLI inoltre, kemm l-akkużat Ismael ABEL kif ukoll l-akkużat Sammut Demarco MIGLIORE kisru l-provvedimenti ta' l-artikolu 22 tal-Kap. 446 tal- Liġijiet ta' Malta, u, fil-każ ta' l-akkużat Ismael ABEL ġia' l-artikolu 5 tal-Kap. 152 tal-Liġijiet ta' Malta. Il-konsegwenzi : ILLI għalhekk, b'għemilhom, l-akkużati Ismael ABEL u Faical MIGLIORE saru ħatja talli nhar il-Ħamsa (5) ta' April tas-sena Elfejn u Ħamsa (2005), għall-ħabta tad-disgħa w nofs ta' filgħaxija (9:30pm), ġewwa Ħaż-Zebbug (Malta), Malta, fil-waqt li kienu qegħdin jagħmlu reat volontarju kontra l-persuna (l-omiċidju volontarju ta' Simon Gata!), kellhom fuq il-persuna tagħhom arma regolari jew munizzjon jew imitazzjoni ta' dawn l-oġġetti (sikkina), u dana mingħajr skop leġittimu, kif ukoll illi rrendew ruħhom reċidivi. L-akkuża : Għaldaqstant l-Avukat Ġenerali, f'isem ir-Repubblika ta' Malta, fl-isfond taċ-ċirkostanzi, żmien, lok, u fatti msemmija aktar 'l fuq f'dan il-Kap ta' l- jakkuża lill-imsemmija Ismael ABEL u Faical Att ta' Akkuża, MAHOUACHI, reċidivi f'delitt, ħatja talli nhar il-Ħamsa (5) ta' April tas- sena Elfejn u Ħamsa (2005), għall-ħabta tad-disgħa w nofs ta' filgħaxija (9:30pm), ġewwa Ħaż-Zebbug (Malta), Malta, fil-waqt li kienu qegħdin jagħmlu reat volontarju kontra l-persuna (l-omiċidju volontarju ta' Simon Gata!), kellhom fuq il-persuna tagħhom arma regolari jew munizzjon jew imitazzjoni ta' dawn l-oġġetti (sikkina), u dana mingħajr skop leġittimu; U billi permezz ta' diversi sentenzi tal-Qrati Maltin, li saru definittivi u ma jistgħux jiġu mibdula, kemm l-akkużat Ismael ABEL kif ukoll l-akkużat Faical MAHOUACHI kienu nstabu ħatja preċedentement ta' diversi delitti, l-Avukat Ġenerali qiegħed jaddebita lill-istess akkużati bir-reċidiva. Il-piena mitluba : Konsegwentement l-Avukat Ġenerali jitlob illi jingħamel skond il-Liġi kontra l-imsemmija akkużati Ismael ABEL u Sammut Demarco MIGLIORE u illi huma jiġu kkundannati kull wieħed għall-piena ta' priġunerija għal mhux iżjed minn ħames (5) snin, skond dak li hemm u jintqal fl-artikoli 55(a) u 56 ta' l-Att dwar l-Armi, Kap. 480 tal-Liġijiet ta' Malta, fl-artikoli 17, 23, 31, 49, 50, 64 u 533 tal-Kodici Kriminali, Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta, u l- artikolu 23(1)(b) tal-Kap. 446 tal-Liġijiet ta' Malta, jew għal kull piena oħra li tista' skond il-Liġi tingħata għall-ħtija ta' l-imsemmija akkużati. IT-TIELET (3) KAP - Fil-konfront ta' Ismael ABEL u Sammut Demarco MIGLIORE Ġarr ta' sikkina 'l barra minn xi fond, mingħajr liċenzja jew permess. Il-fatti : ILLI fil-kuntest taċ-ċirkostanzi u żmien imsemmija fl-Ewwel żewġ (2) kapi ta' dan l-Att ta'Akkuża, u cioe' nhar il-Ħamsa (5) ta' April tas-sena Elfejn u Ħamsa (2005), xi ħin wara d-disgħa u nofs ta' filgħaxija (9:30pm), Simon Gata! kien qiegħed jitlajja għal skopijiet ta' prostituzzjoni ġewwa Ħaż-Zebbug (Malta), meta ħin bla waqt waqfet ħdejh vettura tat-tip Ford mudell Escort Mk. 6, misjuqa mill-akkużat Ismael ABEL u bl-akkużat Sammut Demarco MIGLIORE bħala passiġġier. L-akkużat Ismael ABEL niżel mill-vettura u ta xebgħa tajba lil Simon Gata!, fejn imbagħad l-akkużat Sammut Demarco MIGLIORE niżel ukoll mill-vettura u t-tnejn li huma ġarrew lil Simon Gata! għal ġewwa għalqa li kien hemm fuq il-post. Hemmhekk, dolożament, bil-ħsieb li joqtluh jew li jqegħdu l-ħajja tiegħu f'periklu ċar, l-akkużati Ismael ABEL u Sammut Demarco MIGLIORE ħarġu sikkina u bdew jagħtuh biha sakemm fil-fatt qatluh. Effettivament mill-awtopsja li eventwalment saret fuq il-katavru ta' Gata!, rriżulta li huwa qala' minn ta' l-anqas sbatax (17)-il daqqa ta' sikkina, liema daqqiet ikkaġunawlu l-mewt; ILLI b'diversi sentenzi tal-Qrati Maltin li saru definittivi u ma jistgħux jiġu mibdula, kemm l-akkużat Ismael ABEL kif ukoll l-akkużat Sammut Demarco MIGLIORE kienu nstabu ħatja preċedentement ta' diversi delitti; ILLI inoltre, kemm l-akkużat Ismael ABEL kif ukoll l-akkużat Faical MIGLIORE kisru l-provvedimenti ta' l-artikolu 22 tal-Kap. 446 tal- Liġijiet ta' Malta, u, fil-każ ta' l-akkużat Ismael ABEL ġia' l-artikolu 5 tal-Kap. 152 tal-Liġijiet ta' Malta. Il-konsegwenzi : ILLI għalhekk, b'għemilhom, l-akkużati Ismael ABEL u Sammut Demarco MIGLIORE saru ħatja talli nhar il-Ħamsa (5) ta' April tas-sena Elfejn u Ħamsa (2005), għall-ħabta tad-disgħa w nofs ta' filgħaxija (9:30pm) ġewwa Ħaż-Zebbug (Malta), Malta, ġarrew 'l barra minn xi fond jew id-dintorni tiegħu xi sikkina jew strument li jaqta' jew bil-ponta ta' liema xorta jkun mingħajr ma kellhom liċenzja jew permess mingħand il-Kummissarju tal-Pulizija, kif ukoll illi rrendew ruħhom reċidivi. L-akkuża : Għaldaqstant l-Avukat Ġenerali, f'isem ir-Repubblika ta' Malta, fl-isfond taċ-ċirkostanzi, żmien, lok, u fatti msemmija aktar 'l fuq f'dan il-Kap ta' l- jakkuża lill-imsemmija Ismael ABEL u Faical Att ta' Akkuża, MIGLIORE, reċidivi f'delitt, ħatja talli nhar il-Ħamsa (5) ta' April tas- sena Elfejn u Ħamsa (2005), għall-ħabta tad-disgħa w nofs ta' filgħaxija (9:30pm), ġewwa Ħaż-Zebbug (Malta), Malta, ġarrew 'l barra minn xi fond jew id- dintorni tiegħu xi sikkina jew strument li jaqta' jew bil-ponta ta' liema xorta jkun mingħajr ma kellhom liċenzja jew permess mingħand il- Kummissarju tal-Pulizija; U billi permezz ta' diversi sentenzi tal-Qrati Maltin, li saru definittivi u ma jistgħux jiġu mibdula, kemm l-akkużat Ismael ABEL kif ukoll l-akkużat Faical MIGLIORE kienu nstabu ħatja preċedentement ta' diversi delitti, l-Avukat Ġenerali qiegħed jaddebita lill-istess akkużati bir-reċidiva. Il-piena mitluba : Konsegwentement l-Avukat Ġenerali jitlob illi jingħamel skond il-Liġi kontra l-imsemmija akkużati Ismael ABEL u Sammut Demarco MIGLIORE u illi huma jiġu kkundannati kull wieħed għall-piena ta' priġunerija għal mhux iżjed minn tliet (3) xhur, skond dak li hemm u jintqal fl-artikoli 6, 51(7) u 56 ta' l-Att dwar l-Armi, Kap. 480 tal-Liġijiet ta' Malta, fl-artikoli 17, 23, 31(f), 49, 50, 64 u 533 tal-Kodici Kriminali, Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta, u l-artikolu 23(1)(b) tal-Kap. 446 tal-Liġijiet ta' Malta, jew għal kull piena oħra li tista' skond il-Liġi tingħata għall-ħtija ta' l-imsemmija akkużati. IR-RABA' (4) KAP - Fil-konfront ta' Ismael ABEL waħdu. Riċettazzjoni. Il-fatti : ILLI fil-kuntest taċ-ċirkostanzi u żmien imsemmija fl-Ewwel tliet (3) kapi ta' dan l-Att ta'Akkuża, u cioe' nhar il-Ħamsa (5) ta' April tas-sena Elfejn u Ħamsa (2005), xi ħin wara d-disgħa u nofs ta' filgħaxija (9:30pm), l-akkużat Ismael ABEL mar fimkien ma' sieħbu Faical MAHOUACHI ġewwa Ħal Farrug, Ħal Luqa biex isibu lil Simon Gata! u joqtluħ; ILLI sabiex kemm jista' jkun ma jintgħarfux, HABESH u MIGLIORE ddeċidew li ma jmorrux bil-karozza ta' HABESH biex iwettqu dan l- omiċidju. L-akkużat Ismael ABEL kien jaf li xi ġranet qabel, ħabib tiegħu, ċertu Jamal Maklam Muhlenweg kien seraq karozza tat-tip Ford 6, bin-numru tar-reġistrazzjoni MAT-308 minn ġewwa Santa Luċija. Din il-vettura [li kienet tiswa' aktar minn elfejn tliet mija u disgħa w għoxrin Ewro u sebgħa u tletin Ċenteżmu (€2,329.37)] kienet insterqet minn Jamal lil ċertu Alfred Sammut Jurcik fit-Tletin (30) ta' Marzu tas-sena Elfejn u Ħamsa (2005), u kemm Jamal kif ukoll l-akkużat Ismael ABEL kienu jagħmlu użu minn din il-vettura misruqa. Fil-fatt, dakinhar tal- Ħamsa (5) ta' April tas-sena Elfejn u Ħamsa (2005), l- akkużat Ismael ABEL iddeċieda li juża proprju din il-vettura misruqa biex, flimkien ma' Faical MAHOUACHI jmorru jwettqu l-omiċidju brutali ta' Simon Gata!; ILLI b'diversi sentenzi tal-Qrati Maltin li saru definittivi u ma jistgħux jiġu mibdula, l-akkużat Ismael ABEL kien instab ħati preċedentement ta' diversi delitti; ILLI inoltre, l-akkużat Ismael ABEL kiser ukoll il-provvedimenti ta' l- artikolu 22 tal-Kap. 446 (ġia' l-artikolu 5 tal-Kap. 152) tal-Liġijiet ta' Malta. Il-konsegwenzi : Illi għalhekk, b'għemilu, l-akkużat Ismael ABEL sar ħati talli nhar il- Ħamsa (5) ta' April tas-sena Elfejn u Ħamsa (2005) u fil-ġranet ta' qabel din id-data, f'Malta, xjentement laqa' għandu jew xtara' ħwejjeġ misruqa, meħuda b'qerq, jew akkwistati b'reat (vettura tat-tip Ford mudell Escort Mk. 6, bin-numru tar-reġistrazzjoni MAT-308, li tiswa' aktar minn €2,329.37), sew jekk dan isir f'Malta jew barra minn Malta, jew xjentement, b'kull mod li jkun, jindaħal biex ibiegħhom jew imexxihom, kif ukoll illi rrenda ruħu reċidiv. L-akkuża : Għaldaqstant l-Avukat Ġenerali, f'isem ir-Repubblika ta' Malta, fl-isfond taċ-ċirkostanzi, żmien, lok, u fatti msemmija aktar 'l fuq f'dan il-Kap ta' l- Att ta' Akkuża, jakkuża lill-imsemmi Ismael ABEL, reċidiv f'delitt, ħati talli nhar il-Ħamsa (5) ta' April tas-sena Elfejn u Ħamsa (2005) u fil-ġranet ta' qabel din id-data, f'Malta, xjentement laqa' għandu jew xtara’ ħwejjeġ misruqa, meħuda b’qerq, jew akkwistati b’reat (vettura tat-tip Ford 6, bin-numru tar-reġistrazzjoni MAT-308, li tiswa’ aktar minn €2,329.37), sew jekk dan isir f’Malta jew barra minn Malta, jew xjentement, b’kull mod li jkun, jindaħal biex ibiegħhom jew imexxihom; U billi permezz ta’ diversi sentenzi tal-Qrati Maltin, li saru definittivi u ma jistgħux jiġu mibdula, l-akkużat Ismael ABEL kien instab ħati preċedentement ta’ diversi delitti, l-Avukat Ġenerali qiegħed jaddebita lill- istess akkużat bir-reċidiva. Il-piena mitluba : Konsegwentement l-Avukat Ġenerali jitlob illi jingħamel skond il-Liġi kontra l-imsemmi akkużat Ismael ABEL u illi huwa jiġi kkundannat għall-piena ta' priġunerija għal żmien minn tmintax (18)-il xahar sa tmien (8) snin, skond dak li hemm u jintqal fl-artikoli 17, 23, 31, 49, 50, 64, 279(b), 334(a), u 533 tal-Kodici Kriminali, Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta, u l-artikolu 23(1)(b) tal-Kap. 446 tal-Liġijiet ta' Malta, jew għal kull piena oħra li tista' skond il-Liġi tingħata għall-ħtija ta' l-imsemmi akkużat. Rat illi l-akkużat Sammut Demarco MIGLIORE minkejja li fit-23 ta' Novembru 2017 ġie debitament notifikat personalment bl-att tal- akkuża, bin-nota tax-xiehda u b'kopja ta' dak li jgħid l-artikolu 438 tal-Kodiċi Kriminali baqa' ma ppreżenta ebda eċċezzjonijiet s-segwenti : Rat in-nota tal-eċċezzjonijiet preliminari preżentata mill-akkużat Ismail ABEL nhar id-19 ta' Diċembru 2017 fejn huwa eċċepixxa Illi stante li l-process verbal numru 743/2005, flimkien mal-atti tieghu ezebiti fl-Atti tal-Istruttorja, m'humiex kollha ffirmati mill-Magistrat Inkwirenti, dan jammonta ghall-irregolarita` fil-proceduri li ma tistax tigi sanata u ghalhekk ghandu jigi sfilzat. Jigi umilment rilevat li huwa obbligu tal-Avukat Generali li jezamina l-atti tal-process verbal qabel ma jigu prezentati f'kompilazzjoni, u f'kaz li jirrizultalu li hemm xi nuqqas, huwa ghandu jirrinvija l-atti processwali lil dik il-Qorti permezz ta' rinviju skont l-artikolu 432 tal-Kodici Krimina, Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta, fejn jitlob lill-Magistrat Inkwirenti sabiex jirregolarizza tali nuqqas; 2. Illi inoltre jigi rilevat illi anke l-atti tal-kumpilazzjoni flimkien ma' dokumenti ohra esebiti m'humiex kollha ffirmati mill-Magistrat illi kkonduca l-kumpilazzjoni, dan jammonta ghall-irregolarita` fil-proceduri li ma tistax tigi sanata u ghalhekk ghandu jigi sfilzat. Jigi umilment rilevat li huwa obbligu tal-Avukat Generali li jezamina l-atti tal-process f'kompilazzjoni, u f'kaz li jirrizultalu li hemm xi nuqqas, huwa ghandu jirrinvija l-atti processwali lil dik il-Qorti permezz ta' rinviju fejn jitlob lill- Magistrat sabiex jirregolarizza tali nuqqas; 3. Illi inoltre jigi rilevat illi nonostante illi kien hemm bdil fil-Magistrat illi mexxa l-kumpilazzjoni, u cioe' mill-Magistrat Dr. Carol De Giovanni ghall- Magistrat Dr. Donatella Cutajar Galea Fenech Buontempo, ma kienx hemm l-ezenzjoni la min-naha tad-Difiza u lanqas mill-Prosekuzzjoni ghall-htiega o meno jekk iridux jergghu jittellghu jixhdu x-xhieda illi kienu telghu precedentament, dan jammonta ghall-irregolarita` fil-proceduri li ma tistax tigi sanata. Jigi umilment rilevat li huwa obbligu tal-Avukat Generali li jezamina l-atti tal- process f'kompilazzjoni, u f'kaz li jirrizultalu li hemm xi nuqqas, huwa ghandu jirrinvija l-atti processwali lil dik il-Qorti permezz ta' rinviju fejn jitlob lill-Magistrat sabiex jirregolarizza tali nuqqas; 4. Illi inoltre jigi rilevat ukoll illi qieghed jigi mitlub l-isfilz tal-istqarrijiet kollha rilaxxati mill-akkuzat u kwalunkwe referenza ghalihom matul il- process (fosthom ix-xhieda tal-Ispetturi illi jaghmlu referenza ghal tali stqarrijiet specjalment ix-xhieda tas-Supretendent Carmelo Zerafa), stante li dawn ma ttiehdux b'mod regolari u dan a skorta ta' diversi gurisprudenza kemm lokali kif ukoll sentenzi barranin. Dan ghaliex il- mankanza kemm tad-dritt tal-avukat u kemm ghal prezenza tal-avukat tal-fiducja tal-akkuzat waqt linterrogatorju jilledi d-dritt tal-persuna arrestata, llum akkuzat, kif sancit fl-artikoli 6(3)(c) tal-Konvenzjoni Ewropeja tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta; 5. Illi inoltre jigi rilevat ukoll illi qieghed jigi mitlub l-isfilz tal-istqarrijiet kollha rilaxxati mix-xhieda tal-Prosekuzzjoni u kwalunkwe referenza ghalihom matul il-process (fosthom ix-xhieda guramentata illi taw quddiem il-Magistrat Inkwerenti u anke x-xhieda taghhom bil-gurament quddiem il-Magistrat illi sema' l-kumpilazzjoni peress illi waqt tali xhieda giet moqrija lilhom l-istqarrija taghhom jew bicciet minnha), stante li dawn ma ttiehdux b'mod regolari u dan a skorta ta' diversi gurisprudenza kemm lokali kif ukoll sentenzi barranin. Dan ghaliex il-mankanza kemm tad-dritt tal-avukat u kemm ghal prezenza tal-avukat tal-fiducja tal-akkuzat waqt linterrogatorju jilledi d-dritt tal-persuna interrogate kif sancit fl-artikoli 6(3)(c) tal-Konvenzjoni Ewropeja tad-Drittijiet tal-Bniedem u l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta; Illi inoltre qieghed jintalab l-isfilz tal-vetturi Vauxhall Astra ta' lewn iswed bin-numru ta' registrazzjoni CAJ 107, Van Mazda ta' lewn kannella bin-numru ta' registrazzjoni GAB 324 u Ford Escort ta' lewn ahmar bin- numru ta' registrazzjoni MAT 308 u kwalunkwe konstatazzjoni u/jew rapport illi sar fuq tali vetturi stante illi meta gew elevati mill-Pulizija hadd ma kien prezenti lanqas fl-aghar ipotezi l-persuna li f'isimha din il-vettura kienet registrata. Illi jigi rilevat illi l-ebda awtorita gudizzjarja ma kienet prezenti meta gew elevate tali l-imsemmija vetturi. Illi jidher illi dawn il- vetturi gew elevati taht l-awtorita tal-Inkwirenti, fejn kienu prezenti biss l- Ufficjali tal-Pulizija li investigaw dan il-kaz u lufficjali tax-xena tar-reat nominati fl-inkjesta magisterjali li hadu hsieb jiffotografaw il-process kollu ta'l-elevazzjoni u t-tehid tal-vettura gewwa lgaraxx tal-laboratorju forensiku. Illi izda l-esponent jirrileva illi l-ebda awtorita' gudizzjarja u lanqas il-persuna li f'isimha dawn il-vetturi kienu registrati ma kienu prezenti meta gew elevati l-imsemmija vetturi. Illi ghalhekk huwa car u evidenti illi meta gew elevati l-vetturi surreferiti kien hemm tali mankanzi liema mankanzi jmorru kontra l-ispirtu tal-ligi stante illi c-chain of evidence ma nzammitx u ghalhekk qieghed jintalab l-isfilz tal-istess vetturi u kwalunkwe konstatazzjoni u/jew rapport illi sar fuq tali vetturi; 7. Illi sussidjarjament u minghajr pregudizzju l-esponent qieghed jitlob l- isfilz tad-dokumenti esebiti a fol 88-92 tal-atti tal-kumpilazzjoni stante illi mhemmx ix-xhieda bil-gurament ta' min ipprezentahom u lanqas biss jirrizulta minn ipprezenta tali dokumenti u ghalhekk tali dokumenti ghandhom jigu sfilzati; 8. Illi sussidjarjament u minghajr pregudizzju, r-relazzjoni ulterjuri tal- espert Dr. Mario Jankovic u x-xhieda bil-gurament tieghu fejn ikkonstata u ezamina lill-akkuzat Ismael Agius Cutajar ghandha tigi sfilzata stante illi huwa qatt ma kellu nomina relattiva jew ulterjuri sabiex jezamina lill-akkuzat; 9. Illi sussidjarjament u minghajr pregudizzju, r-relazzjoni, ix-xhieda bil- gurament u l-prezentazzjoni ta' kwalunkwe document mit-tabib Dr. Mark Formosa Ventura ghandha tigi sfilzata stante illi huwa qatt ma kellu nomina relattiva sabiex jezamina lill-akkuzat; 10. Salv eccezzjonijiet ulterjuri permessi mill-Ligi. Semgħet it-trattazzjoni tal-partijiet relattivament għall-dawn l- eċċezzjonijiet preliminari; Ikkunsidrat L-ewwel żewġt eċċezzjonijiet sejrin jiġu trattati flimkien. Illi huwa minnu li a fol 545, 554 sa 557, 566 sa 568, 573 sa 576, 581 sa 590, 772 sa 776, 853 sa 857, 948 sa 952 u 954 sa 959 ma hemmx il- firem tal-Maġistrat. Fit-Tieni Volum tal-Proces Verbal tal-inkjesta maġisterjali bin-numru 39/2005 hemm dok JA - ir-relazzjoni ta' PS718 Jonathan Fleri Soler - li ma ġietx iffirmata mill-Maġistrat. L-akkużat jargumenta li n-nuqqas ta' firma tal-Maġistrat minn fuq dawn id-dokumenti jammonta għal irregolarita fil-proċedura li ma kienetx tista' tiġi sanata u b'hekk dawk l-atti kellhom jiġu sfilzati. L-artikoli tal-Kodiċi Kriminali li jirregolaw dan il-punt jgħidu hekk: L-eżami tax-xhieda u tal-imputat għandu jiġi iffirmat mill-maġistrat. Kull dokument miġjub matul il-kompilazzjoni għandu jiġi kontro- firmat mill-maġistrat, u notament ta' din il-produzzjoni għandu jitniżżel fuq id-dokument stess mir-reġistratur jew mill-uffiċjal li jagħmel floku. Dawn iż-żewġt artikoli jeħtieġu l-firem tal-Maġistrat fl-eżami tax- xiehda u dak tal-imputat nonche fuq kull dokument miġjub matul il-kompilazzjoni. Il-Qorti tqis li għan prinċipali wara dan ir- rekwiżit huwa sabiex tiġi garantita l-awtentiċita ta' dawk l-atti b'mod li meta l-proċess jgħaddi mill-fażi Istruttorja għal quddiem il-Ġuri, il-Ġurati jkollhom moħħhom mistrieħ li dak li hemm reġistrat fl-atti jkun awtentikament intqal jew ġie preżentat mill- imputat jew xhud skont il-każ. L-artikolu 395 tal-Kodiċi Kriminali jgħid li l-eżami tax-xiehda u tal- imputat għandhom jiġu ffirmati mill-Maġistrat. Imbagħad l- jgħid li d-dokumenti miġjuba fil-kompilazzjoni għandhom jiġu kontro-firmati mill-Maġistrat. Għaliex fit-395 tgħid firmati u fit-396 tgħid kontro-firmati? Hemm xi differenza bejn firma u kontrofirma fil-kuntest attwali? Il-Liġi hija sa ċertu punt siekta – għajr dak imsemmi mill-artikolu 597(4) tal-Kodiċi Kriminali. Fit-test tal-Kodiċi Kriminali oriġinali kien hemm distinzjoni bejn l-artikoli 395 u 396. Maż-żmien din id- distinzjoni iċċajpret. Oriġinarjament min kien jagħmel stqarrija – imputat daqskemm xhud – kellu l-obbligu li hu stess jiffirma fuq id- dokument li fuqu l-eżami jkun ġie reġistrat. Fil-fatt l-artikolu 395 tal-Kodiċi Kriminali, oriġinarjament, kien jgħid hekk : Jiġifieri oriġinarjament fiż-żewġt ċirkostanzi imsemmija f'dawn l- artikoli jirriżulta li r-rwol tal-maġistrat kien dak li jagħmel contrassegno tad-dokumenti jew tax-xiehda li tkun ġiet prodotta u ma kienx hemm distinzjoni bejniethom. Ġara pero li permezz tal-artikolu 1 tal-Ordni fil-Kunsill tal-1899, l- artikolu 357, illum 395 ġie emendat bil-mod kif insibu illum il- ġurnata. Il-bidla li minn contrassegno għal segno issa saret minħabba l-fatt li fl-artikolu 357 ma kienx aktar ser ikun hemm il-ħtieġa ta' sottoskrizzjoni tal-imputat jew tax-xhud. Issa r-riċezzjoni tal-eżami tal-imputat u tax-xiehda bdew jiġu awtentikati mill-Maġistrat – bil- garanzija tal-firma tiegħu u mhux aktar kontrassenjat minnu. Dan huwa differenti mix-xenarju taħt l-artikolu 396 tal-Kodiċi Dawk id-dokumenti li jkunu ġew preżentati matul il- kors tal-istruttorja – minn terzi – kien jeħtiġilhom li jkunu kontrassenjati mill-Maġistrat – in kwantu kienu prodotti minn ħaddieħor. L-iskop aħħari wara din l-emenda introdotta bl-artikolu 1 tal-Ordni fil-Kunsill tal-1899 kienet dupliċi billi titnaqqas il-burokrazija u fil- kontemp tibqa' preżervata l-awtentiċita ta' dak li jkun qiegħed jiġi mistqarr u miktub fl-atti, bil-garanzija tal-firma tal-Maġistrat. Issa f'dan il-każ jirriżulta li l-eżami tax-xhieda u tal-imputat ġie ffirmat mill-Maġistrat. Ma hemm ebda difett hemmhekk, u ma hemm ebda bażi għal nullita kif altrimenti setgħet tirriżulta minn ċerta ġurisprudenza.1 1 Ara f'dan is-sens Ir-Repubblika ta' Malta vs. Saviour Colejro et, deċiża minn din il-Qorti presjeduta mill-Imħallef Joseph Hill Boulter nhar it-13 ta' Lulju 2006. Veru li hemm ċerti paġni msemmija aktar il-fuq li ma ġewx iffirmati mill-Maġistrat. Ir-rekwiżit tal-firem tal-Maġistrat fuq l-eżami tax- xiehda, tal-imputat u d-dokumenti huwa rekwiżit li joħroġ mill- istess Liġi. B'hekk in-nuqqas jġib miegħu konsegwenzi. Kif ġie ritenut minn din il-Qorti tal-Appelli Kriminali, kolleġjalment komposta, fil-proċedura fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta vs. Illi una volta li gie konstatat dan l-izball, forsi idealment is-soluzzjoni kienet tkun li dawn l-atti jintbaghtu lura lill-Qorti tal-Magistrati (Malta) bhala Qorti Istruttorja, biex jigi sanat id-difett billi ssir id-debita rettifika jew korrezzjoni fl-intestatura, izda dan issa mhux legalment possibbli li jsir ghaliex, kif gie ritenut mill-Qorti tal-Appell Kriminali (Superjuri – Kolleggjali) fl-appell "Ir-Repubblika ta' Malta vs. Ann-Elizabeth sive Anabel Minino" [28.2.1985], "L-ebda irregolarita` u l-ebda difett fl-atti tal- kumpilazzjoni ma jista' jkollhom bhala konsegwenza taghhom ir-rinviju ta' l-atti mill-Qorti Kriminali lill-Qorti Istruttorja biex tigi regolarizzata l-pozizzjoni, isir dak li kellu jsir u ma sarx, jew sanat id-difett. Irregolarita` jew difett fl-atti tal- kumpilazzjoni jistghu iwasslu biss ghall-eskluzzjoni tal-prova li ma tkunx tirrizulta konformi mall-precett tal-ligi, jew inkella ghan-nullita` ta' l-att tal- akkuza , wara debita eccezzjoni bil-forma w fl-istadju opportun fil-kazijiet previsti mill-ligi." L-artikolu 597(4) u (5) tal-Kodiċi Kriminali jittratta r-rekwiżiti essenzjali għall-validita' tal-att t'akkuża fis-sens li dan l-att ma jistax jiġi attakkat minħabba xi difett fl-atti kumpilatorji, b'eċċezzjoni ta' dawk ir-rekwiżiti hemmhekk imsemmija.2 F'dan il-każ ma jirriżultax li hemm dawk l-estremi. 2 L-artikolu 597(4) jgħid hekk : L-att tal-akkuża ma jistax jiġi attakkat minħabba difetti fl-atti tal-kompilazzjoni, u l-akkużat lanqas ma jista' jitlob li,minħabba xi wieħed minn dawk id-difetti, il-kawża ma tgħaddix 'ilquddiem fuq dak l-istess att ta' akkuża, ħlief jekk dak id-difett ikunjikkonsisti fin-nuqqas għal kollox tar-rapport tal-uffiċjal tal-Pulizija jew tal-eżami tal-imputat jew tad- deċiżjoni li tiddikjara lil-imputat għandu jitqiegħed taħt att ta' akkuża, inkella fir-rifjut tal-qorti istruttorja, mingħajr raġuni tajba, li tisma' l-provi miġjubin mill-imputat; bla ħsara dejjem tal-jedd tal-akkużat u tal-Avukat Ġenerali li jopponi Illi imħadna l-prinċipji aktar il-fuq imsemmija, din il-Qorti jidhrilha li minkejja li fil-liġi oriġinali xhud kien komparteċipi fl-attribuzzjoni tal-awtentiċita tax-xiehda tiegħu u tad-dokument eżebit bis- sottoskrizzjoni tiegħu – magħquda mal-kontrofirma tal-maġistrat, illum il-ġurnata, bl-emendi li kienu saru msemmija aktar il-fuq, il- Liġi illum tvesti l-garanzija tal-awtentiċita tad-dokument fil- kontrofirma tal-Maġistrat Inkwirenti. Illi b'hekk din il-Qorti sejra tilqa' l-ewwel u t-tieni eċċezzjoni fis- sens li sejra tordna li dawk il-paġni fil-proċess li ma jirriżultawx li huma ffirmati mill-Maġistrat Inkwirenti, in kwantu mhux konformi mal-preċett tal-Liġi, jiġu esklużi bħala prova minn dan il-proċess, safejn tali dokumenti setgħu jservu ta' prova. pero bl-ebda mod ma għandu jinftiehem li b'xi mod jeskludi l- produċċibilita u ammissibbilita ta' dawk ix-xiehda - li t- traskrizzjoni tax-xiehda tagħhom jew tad-dokumenti prodotti minnhom setgħu ġew milquta u sflizati minn din is-sentenza - matul il-Ġuri u dan peress li fl-aħħar mill-aħħar il-proċess penali proprju għad irid jiġi ċelebrat quddiem il-Ġurija. Ikkunsidrat li jinġieb fil-kawża xi att li ma jkunx magħmulskont il-liġi, u li jkun irid jinġieb sabiex bih issir xi prova.L-inkompetenza tal-qorti istruttorja ratione loci ma ġġibx nullità ta' att ta' akkuża. (5) Lanqas ma jista' att ta' akkuża jiġi attakkat għall-inkompetenza tal-qorti li għamlet il-kompilazzjoni, minħabba li l-kompilazzjoni kien imissha ssir mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) umhux mill-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) jew mill- Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) u mhux mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta). Illi kwantu għat-tielet eċċezzjoni, l-akkużat jilmenta li minkejja li kien hemm il-bdil fil-Maġistrat li mexxa l-kompilazzjoni ma kienx hemm l-eżenzjoni la minn naħa tad-Difiża u l-anqas minn naħa tal- Prosekuzzjoni għall-ħtieġa o meno jekk riedux li jerġgħu jittellgħu jixhdu xhieda li jkunu ġja xehdu preċedentement. L-akkużat saħaq li dan jammonta għal irregolarita insanabbli fil-proċeduri in kwantu l-Avukat Ġenerali naqas milli jara li tali difett jiġi sanat matul il-kors tal-istruttorja, ħaġa li evidentement ma għamilx. Din il-Qorti ma taqbilx ma dan l-argument. Minn natura tiegħu dan il-każ huwa prosegwibbli biss quddiem din il-Qorti bil-proċedura tal-Ġuri. Ir-rwol tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja f'dan il-każ huwa li tiġbor u taħżen il-provi li eventwalment għad iridu jiġu prodotti quddiem il-Ġuri. Ġuri li jrid jiddeċiedi dwar il-kwistjoni tal-fatt wara li jkun sema' lix-xiehda viva voce u ra' d-dokumenti u l-eżebiti prodotti u jkun għarbel l-istess. F'dan il-kuntest, ikun inutli, jekk mhux ukoll ħela ta' ħin prezzjuż jekk il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti Istruttorja tkun meħtieġa tadotta l-proċedura msemmija mill- akkużat fin-nota tiegħu – meta dik il-Qorti ma tkunx adita li hi stess tiddeċiedi fuq il-meritu. L-iskop prinċipali tal-proċedura invokata mill-akkużat huwa li f'dawk il-każijiet li jaqgħu fil-kompetenza estiża tal-Qorti tal- Maġistrati - u fejn allura dik il-Qorti tkun tista' jiġi vestita bis-setgħa li tiddeċiedi l-meritu tal-każ - il-Maġistrat sedenti jkun f'qagħda li, bħala regola, jerġa jisma' lix-xiehda li jkunu diġa nstemgħu mill- Maġistrat preċedenti u dan sabiex il-Maġistrat il-ġdid ikun f'qagħda li jagħmel evalwazzjoni tajba tax-xiehda tal-istess xhieda, inter alia skont il-kriterja msemmija fl-artikoli 637 u 638 tal-Kodiċi Kriminali. F'dak il-kuntest żviluppat il-prassi invokata mid-Difiża f'dan il-każ. Din il-prassi, bażata fuq eżiġenzi ta' prattiċita u speditezza fid- determinazzjoni tal-proċedura quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) ġiet elaborata wkoll in vista ta' dak mistqarr fis-sentenza Il- Pulizija vs. Joseph Zerafa deċiża mill-Qorti tal-Appell Kriminali presjeduta mill-Imħallef Vincent Catania nhar id-9 ta' Settembru 1999 fejn ġie deċiż is-segwenti : Il-Qorti tal-Magistrati bhala qorti ta' prim istanza kienet obbligata li tisma' "fil- qorti u viva voce" (Art. 646(1) tal-Kap. 9) ix-xhieda mressqa kemm mill- prosekuzzjoni kif ukoll mid-difiza. Dan isir sabiex il-gudikant -- f'dan il-kaz il- magistrat li jippronunzja s-sentenza -- jaghmel il-valutazzjoni tieghu tal-provi skond l-Artikoli 637, 638 u 639 tal-Kodici Kriminali, u, billi japplika l-ligi ghall- fatti kif jirrisultawlu, jiddeciedi dwar il-htija o meno tal-imputat. Wiehed mill- kriterji l-aktar importanti sabiex il-gudikant jasal ghall-konkluzzjoni tieghu dwar x'jemmen jew x'ma jemminx minn dak li jghid xhud hu dak ta' "l-imgieba, kondotta u karattru tax-xhud" (Art. 637) minn fuq il-pedana tax-xhieda. Biex dan il-kriterju jkun jista' jigi applikat hu evidenti li l-magistrat ghandu jisma' b'widhejh u jara b'ghajnej lix-xhud jiddeponi. Naturalment il-ligi tipprovdi wkoll ghal certi eccezzjonijiet fejn il-gudikant, anke fil-Qorti tal-Magistrati bhala qorti ta' prim istanza, jista' joqghod fuq deposizzjonijiet migjuba bil-miktub, bhal, per ezempju, fil-kaz ta' certifikati ta' tobba akkumpanjati minn affidavit (Art. Pero' r- regola hi li l-gudikant tal-prim istanza ghandu jisma' hu ix-xhieda biex ikun verament f'posizzjoni li jaghti gudizzju skond il-ligi. Il-posizzjoni hi differenti meta l-Qorti tal-Magistrati ma tkunx qed tagixxi bhala qorti ta' prim istanza, jew meta tkun qed tagixxi bhala Qorti Istruttorja biex tiddeciedi biss jekk hemmx kaz prima facie skond l-Artikolu 401(2) tal-Kap. 9, jew meta tkun qed tagixxi bhala Qorti Rimandanti fi proceduri ta' estradizzjoni. Kwantu ghal din il-Qorti, cioe' ghall-Qorti ta' l-Appell Kriminali, il-posizzjoni dwar is-smigh ta' xhieda giet imfissra b'mod car fis-sentenza preliminari tat-23 ta' Lulju, 1999 fil-kawza fl- ismijiet Il-Pulizija v. Bartolomeo Stilon u Isabella Stilon, ghal liema sentenza qed issir referenza a skans ta' ripetizzjoni Din hija l-loġika wara dik il-proċedura imsemmija mill-akkużat fin- nota tiegħu li pero ma għandhiex titqies applikabbli għall-kuntest ta' dan il-każ fejn il-Qorti tal-Maġistrati ma tkunx sejra tieħu konjizzjoni tal-meritu tal-każ u tippronunzja s-sentenza. Għaldaqstant it-tielet eċċezzjoni sejra tiġi miċħuda. Ikkunsidrat Din il-Qorti rat li l-akkużat irrilaxxja sensiela ta' stqarrijiet li ingħataw fid-9 t'April 2005; 10 t'April 2005; 15 t'April 2005; 17 t'April 2005; 23 t'April 2005; 20 ta' Frar 2009 u 19 ta' Frar 2013; Illi kwantu għal dawk l-istqarrijiet li ġew rilaxxjati qabel id-dħul fis- seħħ tal-emendi li kienu introdotti bl-Att III tal-2002 fl-10 ta' Frar 2010, din il-Qorti jidhrilha li għandha timxi in linea ma dak deċiż mill-Qorti tal-Appell Kriminali (Superjuri) fil-kawża fl-ismijiet Ir- Repubblika ta' Malta vs. Ronnie (Ronald) Colejro deċiża fid-29 ta' Mejju 20193 fejn ġie ritenut is-segwenti : Illi l-appellant iqanqal f'dan l-istadju l-eccezzjoni dwar in-nuqqas ta' valur probatorju tal-istqarrijiet minnu rilaxxjati lill-pulizija a tempo vergine meta kien gie arrestat u interrogat. Jibda biex jinghad illi l-appellant qatt ma ammetta r-responsabbilta` tieghu ghal dan l-event kriminuz u dejjem cahad l-involviment tieghu. Huwa ndubitat madanakollu illi fiz-zmien li kien gie mitkellem mill-pulizija, huwa ma kienx ingħata d-dritt li jikkonsulta ma` avukat tal-għażla tieghu billi l-ligi applikabbli f'dak iz- zmien dan il-jedd kienet tipprekludieh. 3 Fejn allura kien issa magħruf l-eżitu tas-sentenza tal-QEDB fl-ismijiet Beuze vs Belgium deċiża mill- Grand Chamber fid-9 ta' Novembru 2018. Illi l-appellant ghandu ragun f'dan l-ilment minnu imqanqal u dan fid- dawl tal-izviluppi legali kif ukoll ġurisprudenzjali in materja f'dawn l- ahhar snin. Illi sa ftit ilu din il-Qorti (kif diversament komposta) rega` sahqet il-principju ta' dritt illi stqarrija rilaxxjata minghajr il-jedd tal- persuna suspettata tikkonferixxi mal-avukat tal-fiducja taghha hija leziva tad-dritt tieghu ghal smigh xieraq u kwindi ghandha tigi skarata bhala prova in atti154 . Illi allura ghalkemm il-gurati fiz-zmien li kien celebrat il- guri inghataw direzzjoni mill-Imhallef sabiex jiehdu kont tat-twegibiet moghtija fl- istqarrijiet rilaxxjati mill-appellant, madanakollu minn dak iz- zmien il-posizzjoni legali u gurisprudenzjali inbidlet, in linea mad- decizjonijiet moghtija mill-Qorti Ewropeja dwar id-Drittijiet tal-Bniedem b'uhud minn dawn id-decizjonijiet sahansitra inghataw fil-konfront ta' Malta : Brevement rakkontata is-sitwazzjoni qabel l-2002, fil-kwistjoni tal- istqarrija fil-pre trial stage, persuna arrestata ma kellha ebda jedd ghall- xi forma ta' assistenza legali sakemm iddum arrestata inkluz waqt l- interrogatorju. L-Att III tal-2002 imbaghad introduca fis-sistema legali taghna forma ta' dritt ta' assistenza legali billi ta il-jedd li persuna arrestata tkun intitolata titkellem wicc imm'wicc jew bit- telefon ma' avukat jew prokuratur legali ghal mhux aktar minn siegha zmien ex artikolu 355 AT tal-Kap 9. Dan il-jedd ma dahalx fis-sistema legali taghna minghajr skossi ghaliex l- artikolu 355 AU imbaghad holoq id-dritt tal- inferenza, igifieri, li f'kaz fejn l-arrestat ikun utilizza d-dritt li jikkonsulta mal- legali tieghu, ikun naqas milli jsemmi fatti li ragonevolment ikun mistenni li jsemmi, l-Qorti, allura fi stadju wara l-pre trial stage, "tista taghmel dawk l-inferenzi minn dan in-nuqqas bhala jidhru xierqa, liema inferenzi ma jistghux wahedhom jitqiesu bhala prova ta' htija izda jistghu jitqiesu bhala li jammontaw ghal korroborazzjoni ta' kull xhieda ta' htija tal- persuna akkuzata jew imputata". Dan kien ifisser illi ma tistghax issir tali inferenza f'dak il-kaz li l-persuna arrestata tghazel li ma tghamilx uzu mill-jedd ghall-assistenza legali. Mqabbla dawn il- provvedimenti mad-Direttiva numru 2013/48/EU tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar id- dritt ghall-assistenza legali waqt l-arrest, kien hemm lok ghal- dibattitu dwar kemm il-provvedimenti tal-Kap 9 jirrispekkjaw d-dritt ghall-assistenza legali moghti lill-arrestat tenut kont ukoll illi dan id-dritt, kif ezistenti dakinhar taht il-ligi taghna, kien ristrett ghal siegha qabel l-interrogatorju u b'hekk kien jeskludi l-jedd tal- presenza tal-avukat waqt l-istess interrogatorju. F'dak l-istadju l-arrestat kien soggett ghal- mistoqsijiet diretti u suggestivi bir-risposti taghhom, anke jekk jghazel li ma jwegibx, bit-traskrizzjoni tieghu tkun eventwalment esebita fil-proceduri kontrih fejn ikun meqjus innocenti sakemm pruvat mod iehor. Tajjeb li jkun rilevat ukoll illi l-Att III tal-2002 ma dahalx fis-sehh qabel is-sena 2010; 8. Gara, izda, illi l-Att LI tal-2017 biddel l-Artikolu 355AT u l- Artikoliu 355 AU meta dahal fil-kodici id-dritt tal-assistenza legali kif postulat fid- Direttiva 2013/48 EU. Dawn l-emendi dahlu fis-sehh permezz tal-Avviz 4 15 Ir-Repubblika ta' Malta vs Rio Stilon et. introdotti fis-sistema Legali 401/2016, igifieri ferm wara l-ghoti tal-ewwel sentenza. Tajjeb li jinghad ukoll illi bis-sahha tal-Avviz Legali 102/2017 maghmulha taht il- Kodici Kriminali, kienu ir- Regolamenti dwar il-procedura waqt l-interogazzjoni ta' persuni suspettati u persuni akkuzati; Illi ghalhekk l-evoluzzjoni tad-dritt ta' assistenza legali, kompriz allura l- enuncjazzjonijiet tal-Qorti Kostituzzjonali jista' jkun ekwiparat ma' bdil fil-ligi...'165 Tenut kont tal-fatt illi l-istqarrijiet esebiti in atti gew rilaxxjati mill- appellant qabel l-2010, u allura fiz-zmien meta d-dritt ghall-assistenza legali kien kompletament inezistenti, din il-Qorti ma tistax hlief tiskarta l- istqarrijiet rilaxxjati mill-appellant meta tigi biex taghmel l-evalwazzjoni mill-gdid tal-provi fl-aggravju lilha devolut marbut mal-apprezzament tal- provi. Illi din is-sentenza tibni fuq il-loġika ta' sentenza oħra mogħtija mill-Qorti Kostituzzjonali fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Clayton Colejro tat-13 ta' Frar 2017 fejn inter alia intqal hekk : L-argument tal-Avukat Ġenerali huwa għalhekk loġiku u raġonevoli, u l- qorti taqbel illi f'dan l-istadju għadu ma seħħ ebda ksur tal-jedd għal smigħ xieraq. Madankollu, kif osservat fil-każ ta' Malcolm Benatiya, il-qorti xorta hija tal-fehma li ma jkunx għaqli li l-proċess kriminali jitħalla jitkompla bil- josserva l-Avukat produzzjoni tal-istqarrija tal-attur ukoll Ġenerali, ma jidher li hemm xejn kompromettenti għall-attur fiha. Il-qorti tasal għal din il-konklużjoni fid-dawl tal-posizzjoni li ħadet il-Qorti Ewropea fil-każ ta' Ir-Rabat (Għawdex). Għalhekk, għalkemm għadu ma seħħ ebda ksur tal-jedd għal smigħ xieraq, fiċ-ċirkostanzi huwa xieraq illi, kif qalet l-ewwel qorti, ma jsir ebda użu mill-istqarrija fil-proċess kriminali sabiex, meta l- proċess kriminali jintemm, ma jkunx tniġġes b'irregolarità li tista' twassal għal konsegwenzi bħal dawk fil-każ ta' Borg. jekk, kif Din il-Qorti jidhrilha li kwantu għall-istqarrijiet rilaxxjati qabel id- dħul fis-seħħ tal-Att III tal-2002 u l-konsegwenti emendi li bdew jagħtu lok għal forma t'assistenza legali, problema prinċipali kienet il-projbizzjoni sistemika li kienet teżisti fil-Liġi Maltija fejn ebda 5 16 Repubblika ta' Malta vs Rio Stilon, David Ferrando u Darren James Fondacaro – Appell 14/2013/1 deċiża mill- Qorti tal-Appell Kriminali Superjuri, deċiża nhar it-3 ta' April 2019. forma t'assistenza legali ma kienet permessa qabel jew waqt interrogatorju mill-Pulizija jew forzi perposti għaż-żamma tal-ordni fil-pajjiż. Is-sentenzi ta' Beuze v. Belgium6 u Farrugia v. Malta7 xi ftit jew wisq irrilassaw il-posizzjoni riġida ġia adottata minn Borg v. Malta8 u każijiet oħra fejn il-QEDB qieset il-ksur awtomatiku tal-jeddijiet tal- bniedem bħala riżultat ta' projbizzjoni sistemika tal-jedd għal assistenza legali qabel jew waqt interrogazzjoni. In-nuqqas ta' linejarita stretta fil-posizzjoni tal-QEDB fuq dan il-punt waslet ukoll għal interpretazzjonijiet differenti mill-Qrati domestiċi. Din tista' tkun rifless ta` posizzjonijiet ideoloġiċi differenti li joqltu l-punt legali sollevati bl-eċċezzjoni preliminari f'dan il-każ. Kif jiġri spiss, dawn is-sentenzi mhux dejjem ikunu unanimi; u bosta drabi jkun hemm opinjonijiet dissenzjenti esperessa minn xi wħud mill- Imħalfin li jiffurmaw parti minn dik il-Qorti. Fil-kuntest tal-materja legali dibattuta opinjonijiet dissenzjenti ma huma xejn sorprendenti minħabba t-tensjonijiet ideoloġiċi li jolqtu dawn il-punti legali u li waslu għal konklużjonijiet differenti fuq l-istess punti legali matul dawn l-aħħar snin. Jirriżulta li s-sentenza Colejro aktar il-fuq imsemmija ingħatat madwar sitt xhur wara s-sentenza Beuze, iżda ġiet pronunzjata biss tmint ijiem qabel ma ġiet mogħtija s-sentenza Farrugia. Jibqa' pero l-fatt li Farrugia v. Malta kien jittratta każ kriminali li kien ġie deċiż, 6 QEDB, Grand Chamber, 9 ta' Novembru 2018. 7 QEDB, Third Section, 4 ta' Ġunju 2019. 8 QEDB, 12 ta' Jannar 2016. mentri dan in disamina huwa każ kriminali li għad irid jiġi ċelebrat. B'hekk din il-Qorti għadha fi stadju li tista' tqis iċ-ċirkostanzi partikolari u tevalwa l-prinċipji li jitnisslu minn din il-każistika tal- QEDB u tapplikaha b'mod konkret għall-każ in kwistjoni. Fis-sentenza tal-Qrati Kostituzzjonali fl-ismijiet Graziella Fleri Soler vs. L-Avukat Ġenerali9 f'deċiżjoni mogħtija allura kemm wara Beuze kif ukoll wara Farrugia v. Malta, dik il-Qorti ċaħdet l-appell tal-Avukat Ġenerali wara li rriteniet li anki jekk ma jirriżultax ksur tad-drittijiet ta' smiegħ xieraq fid-dawl tal-linji gwida ta' Farrugia, bħala salvagwardja ma kienx ikun għaqli li (partikolarment fid- dawl tal-inkonsistenzi fis-sentenzi tal-Qorti Ewropeja li kien joħloq element ta' imprevedibbilita' – kif kienu jirriżultaw il-posizzjonijiet konfliġġenti bejn il-każ Borg u l-każ Beuze) l-proċess kriminali jitħalla jitkompla bil-produzzjoni tal-istqarrija mogħtija minn Attard lill-Pulizija minħabba li fiċ-ċirkostanzi, in-nuqqas ta' għajnuna ta' avukat ma kienx nuqqas li ma jista' jkollu ebda konsegwenza ta' preġudizzju għall-attriċi, aktar u aktar meta fl- istqarrija ammettiet sehemha fir-reat. F'dak il-każ l-akkużata ma kienetx ingħatat l-opportunita li titkellem ma avukat qabel ma bdiet l-interrogazzjoni mill-Pulizija. l-isfond ċirkostanzjali,10 anke fid-dawl tal-evoluzzjoni relattivament asimettrika tal-ġurisprudenza lokali u dik tal-QEDB 9 Deċiża fis-27 ta' Settembru 2019. 10 Kemxejn differenti minn Dalton v. Malta, fuq il-punti msemmija aktar il-fuq, ma jkunx għaqli li f'dan l-istadju, jsir użu mill-istqarrijiet imsemmija u li ġew rilaxxjati mill-akkużat fiċ-ċirkostanzi fattwali u legali prevalenti bejn l-2005 u l-2009 u li s'issa jifformaw parti mill-proċess kriminali. Dan ukoll sabiex, meta l-proċess kriminali jkun intemm, ma jkunx jista' jingħad li ġie mniġġes b'xi irregolarita li tista' twassal għal xi konsegwenzi fuq il- konklużjonijiet li jkunu ttieħdu fi tmiem il-każ, ikunu xi jkunu. Ikkunsidrat Illi pero s-sitwazzjoni legali u ġurisprudenzjali regolanti l- ammissibilita u l-użu eventwali li jista' jsir mill-istqarrija rilaxxjata fid-19 ta' Frar 2013 hija differenti minn dik li tiċċirkonda dawk l- istqarrijiet rilaxxjati bejn l-2005 u 2009. Meta saret din l-istqarrija fid-19 ta' Frar 2013 kienu laħqu daħlu fis- seħħ l-emendi bl-Avviż Legali 35 tal-2010 fejn allura issa l-Liġi ma tistax tingħad li kienet tipprovdi għal projbizzjoni sistemika tal-jedd tal-assistenza legali li twassal għal vjolazzjoni awtomatika tal- jeddijiet ta' smiegħ xieraq. Il-Liġi issa ġiet li tipprovdi għal forma t' assistenza legali, li għalkemm ma kienetx testendi għall-presenza tal-Avukat anke matul il-kors tal-interrogatorju, żgur li issa kienet tagħti l-jedd tal-għażla lil min ikun sejjer jiġi interrogat mill-Pulizija Eżekuttiva sabiex ikun jista' jiftaħ għajnejh u jieħu parir jekk għandux jitkellem u x'jista' jgħid u ma jgħidx u x'konsegwenzi jkun hemm kemm jekk jikkopera u kemm jekk le – kemm jekk jitkellem u kemm jekk jibqa' sieket u ma jweġibx għal kollox jew in parti. F'dan il-każ, jirriżulta ċar li fid-19 ta' Frar 2013, l-akkużat għażel li jirrifjuta dak il-jedd ta' assistenza legali kif kien dak iż-żmien li ġie mogħti lilu. Il-kuntest legali differenti minn dak prevalenti fis-snin 2005 u 2009 irrifletta ruħu wkoll fil-mod kif uħud minn dawn il-Qrati bdew jikkunsidraw il-kwistjoni li tolqot l-ammissibbilta' u l-użu fil- proċeduri kriminali ta' dawk l-istqarrijiet li kienu ġew rilaxxjati wara d-dħul fis-seħħ fl-2010 tal-Att III tal-2002 – b'mod speċjali għal dawk il-każijiet li kien għad irid jiġi ċelebrat il-proċess kriminali fihom, u b'mod partikolari wara li ingħataw is-sentenzi Saliba Gazzano u Dalton aktar il-fuq imsemmija. Analiżi dettaljata taċ-ċirkostanzi kollha tal-każ li jsawru kemm il- persuna tal-akkużat kif ukoll tal-fatti u l-ambjenti kollha li jiċċirkondaw il-każ nonche l-investigazzjoni u l-proċess s'issa jsiru importanti ħafna, aktar minn qatt qabel. Qabel xejn jiġi rilevat li fix-xiehda tiegħu l-Ispettur Christopher Scalpello Hammett jikkonferma li huwa kien assista għall-interrogazzjoni tal- akkużat Habesh fid-19 ta' Frar 2013 flimkien mal-Ispettur Louise Sinagra, qabel ma din l-istqarrija bdiet tiġi rilaxxjata l-akkużat ingħata twissija fis-sens li "M'intix obbligat li titkellem sakemm ma tkunx tixtieq titkellem, imma dak li tgħid jista' jinġieb bi prova". Iżjed minn hekk a fol 206 ġiet preżentata dikjarazzjoni, ukoll iffirmata mill-akkużat Habesh, li kienet tgħid hekk : Wara li jiena Ismael Agius Cutajar gejt arrestat in konnessjoni ma reat ta' omicidju volontarju li sehh f'April 2005 gewwa Ħaż-Zebbug (Malta) u xi reati ohra li jistghu johorgu matul il-kors ta' din l-investigazzjoni u gejt infurmat minn Spettur Chris Scalpello Hammett li jien ghandi l-jedd, jekk hekk nitlob, li qabel ma ssirli xi interrogazzjoni nithalla kemm jista' jkun malajr nikkonsulta privatament ma' avuvat jew prokuratur legali, wicc imb'wicc jew bit-telefon, ghal mhux aktar minn siegha zmien, qieghed niddikjara li jiena qieghed nirrinunzja milli nezercita' dan id-dritt. Din id-dikjarazzjoni l-akkużat għamilha fis-1300 tad-19 ta' Frar L-istqarrija rilaxxjata minnu saret imbagħad fl-istess jum fit- 1515 u spiċċat fil-1640. Jiġifieri l-akkużat kellu wkoll ħin biżżejjed biex jekk irid, jibdel l-idea tiegħu u jagħżel li jkun assistit minn Iżda evidentement l-akkużat ma biddilx ħsiebu u għażel liberament li ma jieħux il-parir legali tal-avukat qabel ġie mitlub li jirrilaxxja l-istqarrija tiegħu tad-19 ta' Frar 2013. Inoltre, għalkemm wara li rrilaxxja dik l-istqarrija l-akkużat għażel li ma jiffirmahhiex, fl-aħħar tagħha hemm imniżla dikjarazzjoni oħra li tgħid li : niddikjara li din ghamiltha jien volontarjament u ma gietx imgheghla b'theddid jew biza, jew b'weghediet jew twebbil ta' xi vantaggi, u wara li giet moqrija lili naghzel li ma niffirmax. Ma jirriżultax li din id-dikjarazzjoni ġiet b'xi mod attakkata mill- akkużat – għajr ħlief għall-ilment tiegħu relattivament għall-fatt li issa qiegħed jikkontendi li ma kellux l-assistenza legali u li dan il- fatt jallega li kien jilledilu l-jeddijiet tiegħu ta' smiegħ xieraq. Issa fl-appell kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Timothy Joseph Salem Rashed, deċiż fil-21ta' Lulju 2020, il-Qorti tal-Appell Kriminali (Sede Inferjuri) tagħat sentenza dettaljata ħafna fejn għamlet esposizzjoni tal-każijiet l-aktar reċenti li jolqtu aspetti kemm legali kif ukoll dawk li jolqtu l-jeddijiet tal-bniedem dwar materji legali simili għal dawk in eżami f'dan il-każ, li ħadet ċerta posizzjoni. Imbagħad fl- appell kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Simon Seager maqtugħ fis-7 ta Mejju 2020, ġie deċiż is-segwenti : Illi wieħed mill-aggravji prinċipali l- Il- tal-istqarrija rilaxxjata minnu inammissibbilita ġurisprudenza l-aktar reċenti kemm tal-Qrati Maltin, kif ukoll il-Qorti Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem (il-Qorti Ewropea) dwar din il- materja żviluppat diversi prinċipji regolaturi dwar meta jiġu riskontrati b'allegazzjonijiet ta' ksur tad-drittijiet minħabba n-nuqqas tal-aċċess għall-avukat. Fis-sentenza Beuze vs Belgium (para 120 – 130)11 il-Qorti Ewropea iddikjarat illi l-obbligu tal-assitenza legali japplika mill- mument meta' persuna tkun 'charged with a criminal offence' u dan skond it-tifsira indikata fl-artikolu 6(3) tal-Konvenzjoni Ewropea (para 129).12 Madankollu skond l-istess sentenza dik il-Qorti stabbiliet illi : 11 Deċiża fid-9 ta' Novembru 2018 mill-Qorti Ewropea għall-protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem, applikazzjoni no. 71409/10. Jiġifieri li skond din is-sentenza tal-Grand Chamber tal-Qorti Ewropea, l- esklużjoni tat-twissija lil dak li jkun bid-dritt tiegħu li jkun assistit minn avukat ma ġġibx magħha awtomatikament il-konsegwenza tal-ksur ta' smiegħ xieraq jew l-inammissibilita ta' evidenza miġbura f'dak l-istadju. Biex jitqies integrat ksur tal-jeddijiet fundamentali tal-bniedem il-Qorti tkun trid tistħarreġ il-proċedura kollha kif tkun ġiet applikata f'dak il- każ partikolari b'mod sħiħ; u huwa wara li ssir l-analiżi ta' dan l- eżerċizzju globali li l-Qorti tkun tista' tgħid jekk il-proċedura segwita kienetx tħares il-jeddijiet ta' smiegħ xieraq jew le. Fl-istess sentenza ingħad illi apparti ċertu istanzi indikati fejn il- preżenza attiva u mhux astratta tal-avukat tkun meħtieġa : Din is-sentenza stħarrġet il-prinċipji riżultanti mill-każ Salduz vs Turkey. Biss f'Beuze il-Qorti Ewropea irrikonoxxiet li sussegwentement l-istess Qorti kienet ħadet approċ inqas assolutista. Fil-fatt qalet hekk : 138. Sabiex dan jiġi stabbilit, il-Qorti rriteniet is-segwenti: L-istess prinċiplji ġew applikati f'sentenza oħra ta' din il-Qorti fil-kawża fl-ismijiet Farrugia Carmel Joseph vs Malta fejn a bażi ta' dawn il- prinċipji l-Qorti kkonkludiet illi Illi f'dan il-każ, jirriżulta li qabel ma l-appellant ġie mitkellem mill- Pulizija, kemm fit-28 ta' Ġunju 2015 kif ukoll l-għada, huwa kien ingħata twissija mill-Ispettur Joseph Speranza. Nhar it-28 ta' Ġunju l-ispettur Speranza, fil-preżenza ta' PC Donatello Doublet Meagher l-appellant kien ingħata d-dritt li jikkonsulta mal-avukat Dr. Victor Couzin-Wood, avulat għall- għajnuna legali, wara li l-legali mixtieq minnu, Dr. Leon Grima Pulo ma kienx qiegħed jieħu telefonati. Matul l-istess jum, qabel ma ttieħdet l- istqarrija mingħandu l-appellant ġie wkoll imwissi li ma kienx obbligat li jitkellem sakemm ma jkunx jixtieq li jitkellem; li dak li jgħid jista' jinġieb bi prova; madanakollu jekk ma jkun irid jgħid xejn, jew jonqos li jsemmi xi fatt, il-Qorti jew il-ġudikant jistgħu jaslu għal regola t'inferenza li tammonta għal prova korroborattiva, jekk matul il-proċess huwa jressaq difiża li tkun ibbażata fuq xi fatt li ma jkunx semma matul l-interrogazzjoni. L-istess twissijiet ingħatawlu l-għada, 29 ta' Ġunju 2015 mill-ispettur Speranza fil-preżenza tal-Ispettur Kylie Ir-Rabat (Għawdex). Anke din id-darba l-appellant għażel li jitkellem mal-Avukat Victor Couzin-Wood qabel ma sarlu l-interrogatorju. Fiż-żmien meta seħħ dan il-każ, u ċioe fis-sena 2015, il-liġi Maltija kienet għadha ma tistipulax b'mod ċar illi kull min ikun mizmum għandu awtomatikament jingħata aċċess għall-avukat. Infatti l-artikolu 355AT tal-Kodiċi Kriminali qabel l-emendi kien jinqara kif ġej: (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet tas-subartikolu (3), persuna li tkun arrestata u qed tinżamm taħt il-kustodja tal-Pulizija f'xi Għassa jew f'xi post ieħor ta' detenzjoni awtorizzat għandha, jekk hija hekk titlob, titħalla kemm jista' jkun malajr tikkonsulta privatament ma' avukat jew prokuratur legali, wiċċ imb'wiċċ jew bit-telefon, għal mhux iktar minn siegħa żmien. Kemm jista' jkun malajr qabel ma tibda tiġi interrogata, l-persuna taħt kustodja għandha titgħarraf mill-Pulizija bid- drittijiet li għandha taħt dan is-subartikolu. Kwindi jidher illi sabiex jiskatta dan id-dritt skond il-liġi applikabbli fi żmien mertu ta' dan il-każ, il-persuna ikkonċernata kellha tkun arrestata u fil-kustodja tal-pulizija fl-għassa jew post ieħor ta' detenzjoni. 13 Deċiża nhar l-4 ta' Ġunju 2019 mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, Applikazzjoni no. 63041/13. sentenzi hawn fuq ċitati jistgħu japplikaw fir-rigward ta' dan il-każ sabiex jiġi stabbilit jekk fil-mument meta l-appellant għamel dawk id- dikjarazzjonijiet mal-Pulizija, kienx hemm xi leżjoni tad-drittijiet tiegħu. Minn dawn is-sentenzi jirriżulta ċar li s-sempliċi esklużjoni ta' dan id- dritt ma jwassalx neċessarjament għalbiex il-Qorti tiskarta l-prova li tkun inkisbet; iżda din il-Qorti trid tqis it-totalita' tal-proċess kriminali meħud kontra l-appellant sabiex tistabbilixxi jekk kienx hemm xi nuqqas li bih l-appellant setgħa kien preġudikat għal dak li jirrigwarda is-sejbien ta' ħtija tiegħu. il-vulnerabblita tal-persuna konċernata minħabba l-eta' Skond il-prinċipji ravviżati fis-sentenza Beuze il-Qorti Ewropea elenkat numru ta' fatturi illi għandhom jitqiesu mill-Qorti filwaqt li tkun qed tistabilixxi dan, u senjatament : (a) minħabba inkapaċita mentali; (b) l-istruttura legali li jirregola l-proċeduri pre-trial u l-amissibilta' tal- provi matul proċess ġudizzarju li fl-eventwalita' tal-applikazzjoni ta' xi regola li teskludi dan id-dritt, huwa diffiċli li jitqies bħala inġusta; (c) jekk l-appellant kellux l-opportunita li jisfida l-awtentiċita tal-provi mressqa kontra tiegħu; (d) il-kwalita ta' provi kontriħ u jekk hemmx dubbju dwar l-attendibilita' tagħhom minħabba l-mod kif dawn ġew akkwistati; (e) jekk il-provi ġew ottjenuti illegaliment, jekk dan jipprovjenix minn xi vjolazzjoni oħra ta' artikolu ieħor tal-Konvenzjoni Ewropea u n-natura ta' din il-vjolazzjoni; (f) fil-każ ta' stqarrija, jekk din ġiex prontament rtirata jew mibdula; (g) il-mod kif l-provi ntużaw u partikolarment jekk dawn il-provi kkostitwewx parti integrali jew sinjifikanti tal-provi probatorji li a bażi tagħha l-appellant ikun instab ħati u s-saħħa ta' provi oħrajn fil-każ; (h) jekk il-kunsiderazzjonijiet dwar il-ħtija sarux minn imħallef jew maġistrat professjonali jew minn ġurija popolari u fl-aħħar każ u jekk applikabbli, l-estent tad-direzzjoni u l-linji gwida mogħtija lilhom dwar l-istess; (i) Il-piż tal-interess pubbliku fil-kors tal-investigazzjoni u l-piena tar- reat in kwistjoni u finalment; (j) Proċeduri protettivi oħrajn relevanti offruti skond il-liġi domestika jew prattika tal-pajjiz li jkun. Fl-appell kriminali Il-Pulizija vs. Anthony Dakova deċiż fit-18 ta Ġunju 2020, intqal ukoll is-segwenti : Illi fir-rigward ta' dawn l-istqarrijiet issir referenza għall-ġurisprudenza aktar reċenti dwar din il-materja, b'mod partikolari Ir-Repubblika ta' Malta vs. Martino Debono Grech deċiża fis-27 ta' Marzu 2020 mill-Qorti Kostituzzjonali, li ċċitat u ħadnet ukoll dak imsemmi fis-sentenza Beuze vs. Belgium (para 120 – 130).14 F'din is-sentenza Beuze tal-Qorti Ewropea fi Strasburgu iddikjarat illi l-obbligu tal-assitenza legali tapplika mill- mument meta persuna tkun 'charged with a criminal offence' u dan skond it-tifsira indikata fl-artikolu 6(3) tal-Konvenzjoni Ewropea (para 129).15 Madankollu skond l-istess sentenza dik il-Qorti stabbiliet illi:- Jiġifieri l-esklużjoni illi d-drittijiet tfissirx awtomatikament illi l-proċedura adoperata tkun ritenibbli inamissibbli jew ikunu ġew awtomatikament leżi. Biex jiġi deċiż jekk u safejn dawn il-jeddijiet ta' smiegħ xieraq ikunu ġew mittiefsa wieħed irid iħares lejn il-proċedura imħadma b'mod globali u sħiħ u jara jekk din kienetx waħda ġusta. ta' dak In oltre skond l-istess sentenza ingħad illi apparti ċertu istanzi indikati fejn il-presenza attiva u mhux astratta tal-avukat tkun meħtieġa : - Infatti din is-sentenza tagħmel referenza wkoll għal dak li rriżulta mill- każ ta' Salduz vs Turkey fejn irrispettivament mill-linji gwida mogħtija minnha, sostniet illi l-Qorti Ewropeja sussegwentement għal din is- sentenza, ħadet approċċ inqas assolutista għall-effetti ta' dan in-nuqqas Fl-appell kriminali Il-Pulizija vs. Maximilian lyangan, deċiż fis-27 ta Frar 2019 il-Qorti tal-Appell Kriminali irriteniet : Illi gjaldarba l-Qorti ser tghaddi biex tikkonferma d-decizjoni appellata u kwindi anke dik il-parti fejn l-Ewwel Qorti sejset ir-reita' ukoll fuq l- istqarrija rilaxxjata mill-appellant, hija tal-fehma li ghandha taghmel is- segwenti osservazzjonijiet, ghalkemm l-appellant qatt ma ikkontesta l-valur probatorju tal-istqarrija rilaxxjata minnu lill-pulizija. Dan ghaliex il-qrati ta' kompetenza penali taghna, u dan abbazi tad-decizjonijiet tal-Qorti Kostituzzjonali16 u d-direzzjoni hemmhekk moghtija, qed jiehdu il-linja illi dawk l-istqarrijiet rilaxxjati mill-persuna suspettata u sussegwentement akkuzata wara l-emedni li dahhlu fis-sehh fil-ligi fis-sena 2010, kienu qed jigu skartati bhala prova in atti, u dan ghaliex ghalkemm moghtija il-jedd li jiehdu parir minn ghand avukat qabel jigu interrogati, izda ma kellhomx il- jedd li ikollhom l-avukat prezenti maghhom matul it-tehid tal-istqarrija u dan wara lemendi li dahhlu fis-sehh ghal Kodici Kriminali permezz tal-Att LI tal-2016 li inkorporaw fil-ligi taghna dak imfassal bid-Direttiva 2013/48/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-22 ta' Ottubru 2013 dwar id-dritt tal-aċċess għal avukat fi proċeduri kriminali u fi proċeduri tal- mandat ta' arrest Ewropew. Dan ghad-differenza ta' dawk l-istqarrijiet fejn il-persuna akkuzata ma kenitx tigi moghtija dan il-jedd ghal kollox fejn allura hemmhekk il-lezjoni tirrizulta inkonfutabbilment. Illi din il-Qorti hassbet fit-tul qabel ma wasslet ghad-decizjoni taghha f'dan il-kaz u dan ghaliex l-appellant ghalkemm ikkonsulta mal-avukat tal- fiducja tieghu Dr. Joseph Mihaescu, madanakollu dan l-avukat ma kienx prezenti mieghu imbaghad meta giet rilaxxjata l-istqarrija ghaliex il-ligi f'dak iz-zmien dan ma kenitx tippermettieh. Illi ghalkemm il-qrati, inkluza din il-Qorti kif diversament ippresjeduta, qed jiehdu il-linja li jiskartaw tali prova mill-atti u dan anke meta dan ma jigix mitlub minn ebda wahda mill- partijiet u dan sabiex b'hekk ma tinsorgiex il-biza' ta' xi lezjoni ghad-dritt ta' smigh xieraq, din il-Qorti madanakollu hija tal-fehma illi ghandha timxi b'iktar kawtela u cirkospezzjoni iktar u iktar wara decizjoni moghtija millQorti Ewropeja dwar id-Drittijiet tal-Bniedem fil-kaz - Philippe Saliba Gazzano vs Belgium (71409/10) deciza mill-Grand Chamber recentement fid-09 ta' Novembru 2018 li regghet qallbet il-kriterji imfassla fid-decizjoni ta' Il-Ħamrun u ohrajn u dan ghalkemm sabet li f'dan il-kaz kien sehh vjolazzjoni tal- artikolu 6 tal-Konvenzjoni. Illi f'din iddecizjoni il-Qorti Ewropeja regghet addottat il-kriterju tal-"overall fairness of the proceedings" sabiex jigi mistharreg jekk sehhitx xi lezjoni ghad-dritt tas-smigh xieraq. Il-Qorti ser tirriproduci in extenso din id-decizjoni u dan sabiex jigi imfisser ahjar ilkonkluzjonijiet milhuqa minnha. Qalet hekk il-Qorti Ewropeja f'din id- decizjoni: Issa maghmula allura dawn il-konsiderazzjonijiet fejn gew imfassla il- kriterji li ghandhom jigu ezaminati f'kull kaz ghalih u dan anke fejn allura tezisti restrizzjoni generali fil-ligi dwar id-dritt tal-access ghall-avukat, bil- Qorti Ewropeja titbieghed mill-insenjament tramandat fil-kaz ta' Salduz, din il-Qorti taghmel is-segwenti osservazzjonijiet fuq il-kaz taht il-lenti taghha. id-dritt ghall-avukat taghha Illi allura din Illi ghalkemm illum kif inghad il-ligi regghet giet emendata u dan sabiex jigi fis-sehh fil-ligi domestika d-dritt komunitarju fir-rigward u sabiex ukoll jigi regolat, ir-restrizzjoni sistematika dwar madanakollu fiz-zmien meta giet rilaxxjata l-istqarrija tal-appellant kien hemm dritt, ghalkemm wiehed iktar ristrett, tal-persuna suspettata biex l- tikkonferixxi mal-avukat interrogatorju mill-pulizija. tal- pronunzjament surriferit tal-Qorti Ewropeja tad-Drittijiet tal-Bniedem ma tistax a priori tiskarta stqarrija ta' persuna li tkun inghatat l-jedd tikkonsulta ma' avukat qabel ma tigi interrogata, izda fejn l-avukat taghha ma kienx prezenti filwaqt tal-interogazzjoni, u dan ghaliex allegatament jista' jkun hemm lezjoni tad-dritt taghha ghal smigh xieraq, billi kif mistqarr f'dan il- pronunzjament kull kaz irid jitqies ghalih u cioe' allura billi jigi mistharreg f'kull kaz individwalment jekk bil-fatt illi l-persuna akkuzata ma kellhiex l- avukat prezenti waqt it-tehid tal-istqarrija dan setax impinga fuq is-smigh xieraq iktar 'il quddiem tul il-proceduri penali istitwiti kontra taghha. fil-hin precedenti il-Qorti Din il-Qorti ma ghandhiex funzjonijiet kostituzzjonali u allura ma ghandhiex il-poter tistharreg jekk ikunx sehh lezjoni tad-dritt ta' smigh xieraq jew jekk potenzjalment dan jistax isehh u dan f'kaz fejn xi forma ta' assistenza legali tkun giet moghtija. Ma tistax il-Qorti ta' kompetenza penali tiddeciedi a priori illi bil-fatt wahdu illi fiz-zmien li l-persuna akkuzata tkun giet interrogata ma kellhiex il-jedd ikollha l-avukat prezenti maghha dan awtomatikament kien vjolattiv tal-jedd taghha ghal smigh xieraq meta l- Qorti Ewropeja issa qed tidderigi il-qrati domestici jekk ilproceduri fl-intier taghhom kenux gusti fil-konfront tal-akkuzat bit-test allura li irid jigi segwiet fuq zewg binarji u cioe': 1. the existence of compelling reasons for the right to be witheld Jinghad biss f'dan il-kaz illi l-appellant kien abbilment assistit tul dawn il- proceduri kriminali istitwiti kontra tieghu. Fl-ebda mument tul il-proceduri ma jqanqal il-kwistjoni dwar il-valur probatorju tal-istqarrija minnu rilaxxjata biex b'hekk il-Qorti ghandha quddiemha prova li qatt ma giet ikkontestata. Illi maghdud dan madanakollu l-Qorti tosserva li l-appellant kien ikkonsulta mal-avukat tal-fiducja tieghu qabel ma gie interrogat. F'dak iz-zmien huwa kellu sitta u ghoxrin sena u diga` kellu irregistrati kontra tieghu hdax-il kundanna biex b'hekk ma jistax jitqies li kien bniedem vulnerabbli. L-appellant qatt ma jikkontendi illi hu jew l-avukat tieghu ma gewx mgharrfa mill-pulizija dwar in-natura tal-akkuzi migjuba fil-konfront tieghu jew tal-provi li l-pulizija kellhom f'idejhom. Fuq kollox dak mistqarr millappellant fl-istqarrija minnu rilaxxjata huwa biss korroborazzjoni ta' dak li jikkontendu l-vittmi billi dawn kienu x-xhieda ewlenija f'dan il-kaz meta jistqarru li gharfu lill-appellant bhala wiehed mill-hallelin. Illi finalment ghalkemm il-ligi f'dak iz-zmien ma kenitx tippermetti lill- avukat li jkun prezenti waqt it-tehid tal-istqarrija, madanakollu ghandu jinghad illi l-ligi kif inhi illum ma tantx toffri dik l-assistenza effettiva bil- fatt illi l-avukat ikun prezenti malpersuna suspettata waqt li din tkun qed tigi interrogata bil-proviso ghall-artikolu 355AUA (8)(c) tal-Kodici Kriminali jiddisponi hekk: "Id-dritt tal-avukat li jipparteċipa b'mod effettiv ma għandux jinftiehem bħala dritt tal-avukat li jostakola l-interrogazzjoni jew li jissuġġerixxi tweġibiet jew reazzjonijiet oħra għall-interrogazzjoni u kull mistoqsija jew rimarka oħra mill-avukat għandha, ħlief f'ċirkostanzi eċċezzjonali, issir wara li l-Pulizija Eżekuttiva jew awtorità oħra investigattiva jew awtorità ġudizzjarja li ma għandhomx aktar mistoqsijiet." Fil-fatt minn qari tad-Direttiva tal-Unjoni Ewropeja dwar id- Dritt tal-assistenza legali, ghalkemm din giet tramandata kwazi kelma b'kelma fil-ligi taghna, madanakollu dana l-proviso ma jirriaffigura imkien fl-artikolu 3 tad-Direttiva, li gie trasportat fl-artikolu 355AUA tal-Kodici Kriminali. jkunu ddikjaraw Maghmula dawn il-konsiderazzjonijiet ghalhekk din il-Qorti ma issib l- ebda mottiv li jista' igieghlha titbieghed mill-fehma milhuqa mill-Ewwel Qorti li strahet fuq ixxiehda tal-vittmi f'dan il-kaz abbinata mal-istqarrija rilaxxjata mill-appellant u dan sabiex sejset is-sejbien ta' htija fil-konfront tieghu. Għal dawn il-motivi din il-Qorti, taqta' u tiddeċiedi billi tiċħad l-appell ta' Maximilian lyangan u konsegwentement tikkonferma l-ewwel sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) nhar id-29 ta' Novembru 2017 fl- intier tagħha. Illi fl-ġurisprudenza Maltija l-aktar reċenti dwar din il-materja, b'mod partikolari Ir-Repubblika ta' Malta vs. Martino Debono Grech deċiża fis-27 ta' Marzu 2020 mill-Qorti Kostituzzjonali, iċċitat u ħadnet ukoll dak imsemmi fis-sentenza Beuze vs. Belgium (para 120 – 130).17 F'Beuze ġie ritenut li l-obbligu tal-assitenza legali japplika dan skond it-tifsira indikata fl-artikolu 6(3) tal-Konvenzjoni Ewropea (para 129).18 Madankollu skond l-istess sentenza dik il- Qorti stabbiliet illi:- 17 Deċiża nhar id-9 ta' Novembru 2018 mill-Qorti Ewropeja għall-protezzjoni tad-Drittijiet tal- Bniedem, applikazzjoni no. 71409/10. 18Artikolu 6(3) tal-Konvenzjoni Ewropeja jaqra hekk : Jiġifieri l-esklużjoni tad-dritt tal-assistenza legali ma tfissirx l-proċedura adoperata inamissibbli jew illi d-drittijiet fundamentali ta' dak li jkun ikunu ġew awtomatikament leżi. Biex jiġi deċiż jekk u safejn dawn il- jeddijiet ta' smiegħ xieraq ikunu ġew mittiefsa wieħed irid iħares lejn il-proċedura imħadma b'mod globali u sħiħ u jara jekk din kienetx waħda ġusta. meħtieġa : - In oltre skond l-istess sentenza ingħad illi apparti ċertu istanzi indikati fejn il-presenza attiva u mhux astratta tal-avukat tkun Infatti din is-sentenza tagħmel referenza wkoll għal dak li rriżulta mill-każ ta' Salduz vs Turkey fejn irrispettivament mill-linji gwida mogħtija minnha, sostniet illi l-QEDB sussegwentement għal din is- sentenza, ħadet approċċ inqas assolutista għall-effetti ta' dan in- Inoltre sabiex dan jiġi stabbilit, il-Qorti għamlet riferenza għall- paragrafu 150 tas-sentenza Beuze dwar xi kriterja trid iżżomm quddiem għajnejha meta teżamina l-proċeduri b'mod sħiħ sabiex tkun tista' tevalwa l-impatt li xi nuqqasijiet proċedurali fil-pre-trial proceedings u rribadiet il-kriterja u fatturi mhux eżawrjenti meħuda mill-każistika tal-QEDB li jridu jiġu kunsidrati u li diġa ġew imsemmija aktar il-fuq meta din il-Qorti ċċitat mill-appell kriminali inferjuri Ciantar. L-istess prinċiplji ġew applikati f'sentenza oħra tal-istess Qorti fil- kawża fl-ismijiet Farrugia vs. Malta fejn in bażi għal dawn il- prinċipji dik il-Qorti kkonkludiet illi : Ikkunsidrat Illi qabel ingħatat l-istqarrija li ttieħdet mill-akkużat fis-sena 2013 - fejn allura l-akkużat ingħata d-dritt għall-aċċess għall-avukat, għalkemm mhux waqt l-interrogazzjoni - wara li l-appellant ingħata l-possibilita li jikkonsulta ma avukat u huwa irrifjuta li jkun L-appellant jirriżulta li għandu fedina penali li tindika li hu ġieli xellef dufrejgħ mal-Ġustizzja u tressaq il-Qorti diversi drabi. jirriżulta li kien ukoll ġie misjub ħati diversi drabi t'offiżi kriminali minn dawn il-Qrati. L-appellant ma kienx t'eta tenera ma ġie interrogat in konnessjoni ma dan il-każ. Ma jirriżultax li l-appellant kien f'xi posizzjoni partikolarment vulnerabbli meta huwa ġie mitkellem mill-Pulizija jew li kellu xi impediment mentali li Meta ġie biex jiġi mitkellem mill-Pulizija huwa mhux biss ġie mogħti l-jedd li jikkomunika mal-avukat tal-fiduċja tiegħu qabel jiġi mitkellem – skont il-Liġi viġenti dak iż-żmien – iżda wkoll ġie mwissi bid-dritt tiegħu li jibqa' sieket iżda li dak li jgħid jitniżżel bil- miktub u li jinġieb bi prova. Ma jirriżultax li f'dan il-każ l-Pulizija akkwistaw evidenza kontra l- Liġi u t-teħid ta' dawn l-istqarrijiet sar regolarment skont il-Liġi viġenti f'dak iż-żmien. Di piu' ma jirriżultax li l-appellant qajjem, in limine litis, xi lment dwar il-mod ta' kif tali stqarrijiet ġew meħuda mill-Pulizija jew xi irregolaritajiet jew abbużi minnhom matul it- teħid tal-istess. Mill-kontenut tal-istqarrija ma hemmx informazzjoni li fiha nnifisha setgħet twassal għall-inkriminazzjoni tiegħu għar-reati l-aktar serji u dan peress illi hu ċaħad l-involviment tiegħu fil-qtil ta' Simon James-banda l-oħra bl-ebda mod ma jista' jingħad li dawn l- istqarrijiet setgħu kienu l-bażi unika jew prinċipali li fuqha l- akkużat jista' jiġi misjub ħati mill-Ġuri. Kwindi, din il-Qorti mhix tal-fehma li hemm bażi legali għaliex din l-istqarrija għandha titqies Apparti minn hekk, kif intqal il-fuq, il-kontenut tal-istqarrija f'dawn il-proċeduri ftit li xejn isservi sabiex titfa' pern fuq il-ħtija o meno tal-akkużat għar-reat tal-omiċidju volontarju, li żgur huwa r-reat l- aktar serju f'dan il-każ. Jekk xejn hemm provi oħra fil-proċess li fuqhom il-Prosekuzzjoni tista' tibbaża l-każ tagħha meta tiġi biex titlob li l-akkużat jiġi misjub ħati mill-Ġuri. B'hekk il-Qorti ma tqisx li l-istqarrija rilaxxjata fit-13 ta' Frar 2013 għandha tiġi skartata għax jekk jiġri dan, il-Ġuri jkun qiegħed jiġi mċaħħad minn evidenza li hija rilevanti għal dan il-każ. Għaldaqstant il-Qorti sejra tilqa' in parti r-raba' eċċezzjoni fis- sens li tordna li l-istqarrijiet kollha magħmula mill-akkużat fl- 2005 u fl-2009 jiġu sfilzati; filwaqt li kull riferenza li ssir għal dawn l-istqarrijiet minn kwalunkwe xhud għandha tiġi mħasra u ma tiġix murija lill-Ġurati. Iżda l-istqarrija rilaxxjata mill-akkużat fid-19 ta' Frar 2013 għandha tiġi ritenuta bħala prova ammissibbli u produċibbli bi prova fil-Ġuri; daqskemm għandhom jiġu ritenuti ammissibbli u produċibbli bi prova riferenzi li issa setgħu saru fiha mill- akkużat fit-tweġibiet tiegħu għal dikjarazzjonijiet li huwa għamel preċedentement u kull riferenza li saret minn xi xhud ieħor dwar dawk il-fatti li l-akkużat semma fl-istqarrija tiegħu anke b'riferenza għal fatti msemmija minnu preċedentement iżda li ġew imsemmija fl-istqarrija tad-19 ta' Frar 2013. riferenza li ssir f'din l-istqarrija dwar meta l-akkużat iltaqa' mal- ko-akkużat fil-Ħabs ta' Kordin jew kull riferenza li ssir għall-dik il-Faċilita jew għall-kondotta kriminali preċedenti tal-akkużat fiha għandha tiġi wkoll imħasra. Ikkunsidrat Illi l-ħames eċċezzjoni titratta talba għall-isfilz tal-istqarrijiet kollha rilaxxjati mix-xiehda tal-Prosekuzzjoni u kull referenza magħmula għalihom peress li dawn kienu ittieħdu mingħajr ma kien ġie offrut id-dritt tal-assistenza legali kemm qabel kif ukoll waqt l- Illi dwar dan l-akkużat ma għandux raġun. Qabel xejn starrijiet ta' terzi persuni jservu għal fini ta' kontroll. voce fil-Ġuri tibqa' dejjem il-posizzjoni ewlenija meħtieġa mill-Liġi. Biss minbarra dan, anke fejn stqarrijiet ġuramentati jistgħu iservu ta' prova fi proċeduri kriminali, din il-Qorti taqbel ma dak mistqarr mill-Qorti Kostituzzjonali fis-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija vs. Clayton Colejro tat-13 ta' Frar 2017 fejn intqal : Il-kwistjoni li trid tindirizza din il-qorti hawnhekk hija jekk l-istqarrija tax-xhud ewlieni fil-każ tal-attur – u cioè Maria Assunta Fondacaro – hijiex valida u jekk tistax tintuża bħala prova kontra l-attur u dan minħabba l-fatt li l-istess stqarrija ttieħdet mill-pulizija waqt l-interrogazzjoni ta' Maria Assunta Fondacaro mingħajr ma' din kellha l-opportunità sabiex tikkonsulta ma' avukat tal-fiduċja tagħha waqt l-interrogazzjoni. Dan it-tip ta' ilment dwar stqarrija ta' xhud diġà kien trattat fissentenza mogħtija minn din il-Qorti fil-25 ta' Jannar 2013 fl-ismijiet "Mario Ir-Rabat (Għawdex) v. Kummissarju tal-Pulizija et. F'dik il-kawża Mario Ir-Rabat (Għawdex) kien ilmenta, inter alia, dwar il-fatt li x-xhieda ewlenin li xehdu fil-proċeduri kriminali kontra tiegħu ma kellhomx aċċess għal assistenza legali u għalhekk dak in-nuqqas kellu riperkussjonijiet fil-proċeduri filkonfront tiegħu. Din il-qorti kienet qalet hekk: »Għalkemm mhux neċessarjament huwa l-każ illi, kif qalet l-ewwel qorti, "F'każ ta` stqarrija li tingħata lill-pulizija, hi biss il-persuna li tagħmel l-istqarrija li għandu jkollha d-dritt li tilmenta li ma kellhiex aċċess għall-avukat u tinvoka ksur tal- artikolu 6 tal-Konvenzjoni" – għax jista' jkun illi min jagħmel listqarrija ma jkollux aċċess għal qorti u għalhekk ma jistax jitlob rimedju, iżda xorta jibqa' l-fatt illi l- istqarrija tkun ittieħdet b'abbuż u għalhekk ma tkunx tiswa bħala xiehda – fil-każ tallum iż-żewġ xhieda li għamlu l-istqarrija kellhom kull fakoltà li jikkontestawha iżda mhux biss ma għamlux hekk anzi reġgħu tennew dak li qalu f`xiehda ħielsa quddiem il-qorti. Mela jekk min għamel listqarrija ma ċaħadhiex u ma ikkontestahiex u ma lmentax li ttieħdet b'abbuż għalkemm kellu kull fakoltà li jagħmel hekk b'aċċess ħieles għal qorti, dik l-istqarrija għandha titqies bħala xiehda ammissibbli.« Din il-qorti adottat dan l-istess raġunament fis-sentenza tagħha mogħtija fil-25 ta' Jannar 2013 fl-ismijiet Il-Pulizija v. Patrick Mahoney fejn kienet qalet hekk: Dawn l-aggravji, fil-fehma ta' din il-qorti, huma riżultat ta' malintiż pjuttost mifrux illi min hu akkużat b`reat għandu xi dritt fondamentali illi ma titħalla titressaq ebda xiehda li tista' b`xi mod tkun ta' ħsara għalih, bħallikieku għandu d- dritt ukoll illi f kull każ jinstab mhux ħati u illi lequality of arms tfisser illi l- prosekuzzjoni tiġi mċaħħda mill-mezzi biex tipprova l-każ tagħha. »… … … »39. … … … ma tressqet ebda prova illi Hill u Cachia lmentaw li dawk l-istqarrijiet ittieħdu bi ksur ta' xi jedd tagħhom, u għalhekk aktar u aktar ma jistax jingħad illi dik l-istqarrija hija illeċita meta min jagħmilha ma jilmentax bi ksur ta' xi jedd tiegħu. »40. Mela l-premessa ta' Spiteri illi l-istqarrijiet ta' Hill u ta' Cachia huma awtomatikament illeċiti għax ma sarux bl-għajnuna ta' avukat hija ħażina u kull argument mibni fuq dik il-premessa huwa neċessarjament ħażin ukoll.« Applikati dawn il-prinċipji għall-każ tal-lum, din il-qorti hija tal-fehma li l-fatt waħdu li l-istqarrija ta' Maria Assunta Fondacaro li ttieħdet waqt l- interrogazzjoni tagħha ttieħdet mingħajr ma' kienet assistita minn avukat ma jfissirx, b'daqshekk, li kien hemm ksur tad-dritt tas-smigħ xieraq tal- attur. Fl-ewwel lok, ix-xhud Maria Assunta Fondacaro li għamlet l-istqarrija kellha kull fakoltà li tikkontestaha iżda mhux biss m'għamlitx hekk anzi reġgħet tenniet dak li qalet f'xiehda ħielsa quddiem il-qorti. La Maria Assunta Fondacaro – il-persuna li għamlet l-istqarrija – ma ċaħdithiex u ma kkontestathiex u ma lmentatx li ttieħdet bi ksur tal-jeddijiet fondamentali tagħha – għalkemm kellha kull fakoltà li tagħmel hekk b'aċċess ħieles għall- qorti – dik l-istqarrija għandha titqies bħala xiehda ammissibbli. Fit-tieni lok, fil-proċeduri kriminali kontra tiegħu lattur għandu l-fakoltajiet kollha li jagħtuh il-jedd għal smiegħ xieraq, fosthom l-equality of arms; partikolarment, jista' jagħmel il-kontroeżami lix-xhud Maria Assunta Fondacaro biex b'hekk isostni bl-aħjar mod id-difiża tiegħu. Għal dawn ir-raġunijiet dan l-ewwel aggravju li ressaq l-attur huwa miċħud. Għaldaqstant din il-Qorti sejra tiċħad il-ħames eċċezzjoni. Ikkunsidrat Is-sitt eċċezzjoni titratta talba għall-isfilz tal-vetturi CAJ 107, GAB 324 u MAT 308 u kwalunkwe kostatazzjoni jew rapport magħmul fuq dawn il-vetturi minħabba li l-akkużat jgħid li meta dawn ġew elevati mill-Pulizija meta ħadd ma kien preżenti l-anqas fl-agħar ipoteżi l-persuna li f'isimha din il-vettura kienet reġistrata, u ebda awtorita ġudizzjarja ma kienet preżenti meta dawn ġew elevati. Dan kien imur kontra l-ispirtu tal-Liġi in kwantu ma ġietx miżmuma ċ-"chain of evidence". Illi kif mistqarr mill-akkużat stess, f'dan il-każ il-vetturi de quo ġew elevati taħt l-awtorita tal-Maġistrat Inkwirenti. Ix-xogħol svolt mill- Uffiċjali tal-Pulizija jew is-Scene of Crime Officers kien qiegħed isir f'dan l-ambitu u taħt dik l-awtorita. Din il-Qorti ssegwi dak mgħallem mill-Qorti tal-Appell Kriminali, kolleġjalment komposta fis-sentenza tagħha fl-ismijiet Repubblika ta' Malta vs. Mark sive Marco Trabelsi tat-3 ta' Novembru 2016 fejn eċċezzjoni preliminari kważi identika għal dik imresqa f'dan il-każ kienet ġiet deċiża bil-mod segwenti : jirrigwarda t-tieni eċċezzjoni fejn It-tieni aggravju l-appellant jippretendi l-isfilz tal-vettura MMX-625. Mir-relazzjoni tas-scene-of-crime officers u mix-xiehda ta' l-Ispettur Christopher Scalpello Hammett 8 jirriżulta li din il-vettura ġiet elevata taħt l-awtorita` tal-Maġistrat Inkwirenti. Barra minn hekk mid-deskrizzjoni li jagħtu s-scene-of-crime officers fir-relazzjoni tagħhom kif anke rapportat in parte fis-sentenza appellata, hu evidenti li ttieħdu l-prekawzjonijiet sabiex jinżamm iċ-chain of evidence. Bħalma għamlet l-ewwel Qorti, qed issir referenza wkoll għall-artikolu 357 tal- Kodiċi Kriminali dwar id-doveri talPulizija Eżekuttiva meta tikxef dokumenti. Kwantu għall-ilment ta' l-appellant li ma kinux preżenti la l- awtorita` ġudizzjarja u lanqas il-persuna suspettata, issir referenza għal dak li ntqal dwar l-ewwel eċċezzjoni. Fil-fatt ir-referenza li qegħda ssir hawnhekk mill-Qorti tal-Appell Kriminali għas-sentenza tal-Qorti Kriminali hija s-segwenti : L-appellant lanqas ma jista' jirnexxi fl-ilment tiegħu dwar il-parti l-oħra ta' l-ewwel eċċezzjoni rigward l-elevazzjoni ta' samples ta' tajn, mingħajr proċessverbal u mingħajr aċċess u mhux fil-presenza tal-persuni li l-pulizija kienet qed tissuspetta f'dan ir-reat. L-esperti ġew debitament nominati mill-Maġistrat Inkwirenti b'digriet tat-3 ta' Diċembru 2004.7 L-esperti tax- xena tar-reat (sceneof-crime officers) wettqu l-inkarigu tagħhom skont dik in-nomina. Għalhekk huma elevaw u ppreservaw kull evidenza forensika, u hejjew ir-relazzjoni taghhom (Dok. 663) fejn spjegaw b'mod dettaljat ix-xogħol li kienu għamlu sabiex jiġi preservat iċ-chain of evidence. L-appellant jilmenta, pero`, li dan ix-xogħol ma sarx fil-presenza ta' min kien suspettat. L-ewwelnett jingħad illi fi stadju ta' investigazzjoni ta' delitt, mhux dejjem ikun hemm mill-ewwel persuna suspettata. Fi kwalunkwe każ, il-preservazzjoni ta' provi trid issir without delay. Imbagħad f'dan il-każ, ix-xogħol sar fil-kuntest ta' inkjesta maġisterjali. Tista' hawn issir referenza għal dak li ntqal fl-Appell Kriminali (Sede Inferjuri) fis-sentenza fl-ismijiet Il-Pulizija v. Joseph Ignatius Sankoh mogħtija fil-21 ta' Mejju 2008: "Issa, il-periti jigu maghzulin mill-Qorti jew mill-Magistrat Inkwirenti f'dawk ilkazijiet li fihom ikun jehtieg hila jew sengha specjali. Huma maghzulin minn fost nies li l-Qorti jew il-Magistrat Inkwirenti jidhrilhom li ghandhom il-kompetenza necessarja fil-qasam li fih tkun mehtiega dik il-hila jew sengha specjali. Certu xoghol irid isir f'laboratorji attrezzati biex isiru l-esperimenti u l-analizi li jkun hemm bzonn. Ghalhekk persuna suspettata jew imputata jew akkuzata ma tistax tippretendi li tkun prezenti waqt li qeghdin isiru tali esperimenti jew analizi li normalment jirrikjedu hinijiet twal ta' xoghol u koncentrazzjoni u anke ta' stennija. id-dritt ta' persuna "Imbaghad li tkun prezenti imputata ghallproceduri kriminali tfisser precizament hekk, il-prezenza taghha waqt il- proceduri kriminali fejn ikollha dritt tikkontrolla kemm lix-xhieda kif ukoll il-periti. Lartikolu 653(1) tal-Kap. 9 tal-Ligijiet ta' Malta fil-fatt jipprovdi li: 'Il-periti, meta jispiccaw ix-xoghol u l-esperimenti li titlob il-professjoni jew is-sengha taghhom, ghandhom jaghmlu bil-fomm jew bil-miktub ir-rapport taghhom, skond id- direzzjonijiet tal-Qorti.' Inoltre s-subartikolu (2) jipprovdi li: 'Irrapport ghandu f'kull kaz isemmi l-fatti u c-cirkostanzi li fuqhom il-periti jkunu ibbazaw il-fehma taghhom.' Barra minn hekk l-artikolu 655 jghid: 'Kull wahda mill-partijiet, il-qorti, u, fil-kazijiet ta' kompetenza tal-Qorti Kriminali, kull wiehed mill-gurati, jistghu jitolbu mill-periti tifsir ahjar fuq ir-rapport taghhom, kif ukoll fuq dak li jidhrilhom li jista' jaghmel aktar cara l-fehma tal-periti.' B'dan il-mod l-imputat jew l-akkuzat ghandu l-mod kif jista' jikkontrolla x-xoghol li jkun sar mill-periti. Izda l-ligi tmur oltre u tissalvagwardja lill-imputat jew l-akkuzat billi tipprovdi fl-artikolu 656: 'Min ghandu jiddecidi mhux marbut li joqghod ghall-fehma tal-periti kontra l- perswazjoni tieghu.' Anke f'dan il-każ jirriżulta li l-esperti ġew maħtura fl-ambitu tal- inkjesta maġisterjali kondotta. Ix-xiehda tal-esperti u s-Scene of Crime Officers juru li ttieħdu l-prekawzjonijiet sabiex jinżamm iċ- chain of custody fir-rigward tal-evidenza miġbura u analizzata. Din l-eċċezzjoni għalhekk sejra wkoll tiġi miċħuda. Ikkunsidrat Illi s-seba' eċċezzjoni titratta talba għall-isfilz tad-dokumenti eżebiti a fol 88 sa 92 tal-atti tal-kompilazzjoni in kwantu ma hemmx ix- xiehda bil-ġurament ta' min ippreżenta dawn id-dokumenti. Illi din il-Qorti rat li fil-verbal a fol 86 jirriżulta li inter alia kienu xehdu Maria Theresa Seager u Dr. Ali Naudi Montebello, li huma l-esperti li fil-fatt jirriżulta li rrediġew id-dokumenti a fol 88 sa 92 tal-atti Għalkemm verament ma hemmx ir-reġistrazzjoni tax- xiedha ta' dawn iż-żewġt esperti hemm ir-relazzjoni tagħhom immedjatament wara l-verbal tal-udjenza li jikkonferma li dawn Fi kwalunkwe każ jiġi rilevat li Profs. Vella Spiteri u Dr. Ali Naudi Montebello kienu wkoll xehdu fl-atti tal-inkjesta maġisterjali a fol 330 et seq fejn kienu wkoll eżebew kopja tar- relazzjoni necroscopika tagħhom hemmhekk. Jifdlilhom issa, bħax-xiehda l-oħra imħarkin, li jixhdu matul il-kors Din l-eċċezzjoni sejra għalhekk tiġi wkoll miċħuda. Illi t-tminn eċċezzjoni hija li r-relazzjoni ulterjuri ta' Dr. Mario Jankovic u x-xiehda bil-ġurament tiegħu fejn eżamina lill-akkużat Ismael tal-Ġuri. Ikkunsidrat Habesh għandha tiġi sfilzata in kwantu huwa qatt ma kellu dik in- Illi din il-Qorti rat li n-nomina ta' Dr. Mario Jankovic kienet saret oriġinarjament a fol 12 tal-atti tal-inkjesta maġisterjali fejn in- nomina tiegħu kienet waħda ġenerika fis-sens li ġie maħtur bħala Huwa fil-fatt espleta l-inkariku tiegħu fil-qasam speċifiku tiegħu ta' espert fil-mediċina forensika. B'mod partikolari jirriżulta wkoll mir-relazzjoni tiegħu a fol 343 tal- Proces Verbal li huwa kien wettaq ir-relazzjoni tiegħu fuq ordni tal- Maġistrat Dottor Abigail Obrien li skontu kienet awtorizzatu sabiex jeżamina u jagħmel il-konstatazzjonijiet forensiċi rilevanti u jirrelata dwar ġrieħi fuq il-persuna ta' Ismail Agius Cutajar. meta huwa xehed bil-ġurament a fol 147 fl-atti tal-istruttorja fejn fuq domanda jekk dan l-eżami għamlux fuq ordni ta' maġistrat huwa wieġeb li : Dak dejjem b'ordni tal-istess Qorti tal-Maġistrat Obrien u qabel Illi dak mistqarr minn Dr. Mario Jankovic bil-ġurament tiegħu isib korroborazzjoni fil-paġna 7 tal-Ewwel Volum tal-Proces Verbal fejn fid-9 t'April 2005 - ċjoe fl-istess jum li fih sar l-eżami mediko-legali fuq il-persuna ta' Habesh - kien sar rikors mill-Ispettur Louise Verzin fejn din, inter alia talbet li kien meħtieġ li jiġu ċċertifikati l- ġrieħi li nstabu fuq il-persuna ta' Ismael Agius Cutajar. Fil-fatt fl-istess dokument jirriżulta li a calce hemm indikat bil-linka l-isem tal- esperti li kellhom jiġu maħtura mill-Maġistrat in virtu ta' dik it-talba Wieħed mill-esperti kien Dr. Mario Jankovic li ismu jidher miktub fuq dak id-dokument. jirriżulta li imbagħad espleta l-inkarigu li ġie mogħti lilu. Din l-eċċezzjoni għalhekk sejra tiġi miċħuda. Ikkunsidrat Illi l-aħħar eċċezzjoni hija talba għall-isfilz tar-relazzjoni u x-xiehda tat-tabib Dr. Mark Formosa Ventura in kwantu l-akkużat jilmenta li dan ma kellux nomina sabiex ikun jista' jeżamina lill-akkużat. Illi hemm qbil bejn il-partijiet li t-Tabib Mark Formosa Ventura ma kienx ġie maħtur bħala espert tekniku matul l-inkjesta maġisterjali. Tabib xehed dwar dak li huwa kkonstata meta kien invista lil Ismael Agius Cutajar nhar id-9 t'April 2005 fit-1530. Din il-Qorti taqbel mat-teżi tad-Difiża li dan it-tabib ma jistax jiġi meqjus li huwa xi perit li jista' jagħti opinjoni teknika. Iżda mill- banda l-oħra ma taqbilx mad-Difiża li x-xiehda tiegħu għandha tiġi skartata sempliċiment għaliex huwa ma kienx ġie maħtur bħala Semmai, huwa jista' jixhed bħala xhud ordinarju b'riferenza għal dak li huwa ra u kkonstata b'xi wieħed mis-sensi tiegħu iżda ma jkunx jista' jagħti l-opinjoni teknika tiegħu fir- rigward dak konstatat. Din id-disa' eċċezzjoni kif formulata għalhekk sejra tiġi miċħuda. Għal dawn il-motivi din il-Qorti filwaqt li qegħda tiċħad it-tielet, il- ħames, is-sitt, is-seba', it-tminn u d-disa' eċċezzjonijiet. Fil-kontemp tilqa' l-ewwel u t-tieni eċċezzjonijiet fis-sens li sejra tordna li dawk il-paġni fil-proċess li ma humiex iffirmati mill- Maġistrat Inkwirenti, in kwantu mhux konformi mal-preċett tal-Liġi, jiġu esklużi bħala prova minn dan il-proċess, safejn tali dokumenti setgħu jservu ta' prova. Dan pero bl-ebda mod ma għandu jinftiehem li b'xi mod jeskludi l-produċċibilita u ammissibbilita ta' dawk ix- xiehda - li t-traskrizzjoni tax-xiehda tagħhom jew tad-dokumenti prodotti minnhom setgħu ġew milquta u sflizati minn din is-sentenza - matul il-Ġuri u dan peress li fl-aħħar mill-aħħar il-proċess penali proprju għad irid jiġi ċelebrat quddiem il-Ġurija billi x-xiehda tax- xhieda tinstema' viva voce. Inoltre tilqa' in parti r-raba' eċċezzjoni fis-sens li tordna li l-istqarrijiet kollha magħmula mill-akkużat fl-2005 u fl-2009 jiġu sfilzati; filwaqt li kull riferenza li ssir għal dawn l-istqarrijiet minn kwalunkwe xhud għandha tiġi mħasra u ma tiġix murija lill-Ġurati. Iżda l-istqarrija rilaxxjata mill-akkużat fid-19 ta' Frar 2013 għandha tiġi ritenuta bħala prova ammissibbli u produċibbli bi prova fil-Ġuri; daqskemm għandhom jiġu ritenuti ammissibbli u produċibbli bi prova riferenzi li issa setgħu saru fiha mill-akkużat fit-tweġibiet tiegħu għal dikjarazzjonijiet li huwa għamel preċedentement u kull riferenza li saret minn xi xhud ieħor dwar dawk il-fatti li l-akkużat semma fl- istqarrija tiegħu anke b'riferenza għal fatti msemmija minnu preċedentement iżda li ġew imsemmija fl-istqarrija tad-19 ta' Frar 2013. Biss kull riferenza li ssir f'din l-istqarrija dwar meta l-akkużat iltaqa' mal-ko-akkużat fil-Ħabs ta' Kordin jew kull riferenza li ssir għall-dik il-Faċilita jew għall-kondotta kriminali preċedenti tal-akkużat fiha għandha tiġi wkoll imħasra. Tordna lir-Reġistratur, Qrati u Tribunali Kriminali sabiex iwettaq din l-ordni sa qabel ma jibda' s-smiegħ tal-kawża quddiem il-Ġurati. Il-kawża qed tiġi differita "sine die" sakemm ikun deċiż xi appell eventwali u/jew sakemm imissha t-turn tagħha biex tinstema' quddiem din il-Qorti bil-ġurati, skond jekk isirx appell minnha jew le. Sadattant l-akkużat jibqa' jgawdi mill-istess kondizzjonijiet għal dak li jirrigwarda l-ħelsien mill-arrest. Imħallef