Qorti Civili, Prim'Awla (Sede Kostituzzjonali) Imhallef Anthony Ivanova Xuereb Ungaro numru: 72/2014AE Maria Ludgarda sive Mary Diaddetta u ghal kull interess zewgha Michael Diaddetta Vs Rosario Chircop u l-Avukat Generali u b'digriet tal-15 ta' Dicembru 2014 issejhet fil-kawza Antonia Chircop Khosla-El Gazzar, 30 ta' Ottubru 2015. Permezz ta' rikors prezentat fit-13 ta' Ottubru, 2014 ir-rikorrenti ppremettiet:- Illi r-rikorrenti Maria Walters sive Mary Diaddetta (id. Illi Victor Borg Millo miet fil-5 ta' Dicembru 1995, u dan kif jirrizulta mill-anness certifikat tal-mewt dok MLB 1 u Victoria Borg Millo xebba Serpina mietet fil-25 ta' Awissu 2004 li kopja tac-certifikat tal-mewt qieghed jigi hawn anness bhala dok MLB 2; Illi kemm Victor Borg Millo kif ukoll Victora Borg Millo irregolaw il-wirt taghhom billi hallew lit- tfal kollha taghhom eredi universali b'mod ugwali tal-gid taghhom kollha u dan kif jirrizulta mir-ricerki testamentarji hawnhekk esebiti bhala dok MLB 3 sa MLB 6 inkluzi kif ukoll it-testmenti unica charta li jirregolaw il-wirt taghhom it-tnejn li qieghdin jigu hawn anness bhala dok MLB 7 u dok MLB 8. Illi t-testmenti ta' Victor u Victoria konjugi Borg Millo li jirregola l-wirt taghhom huwa t-testment 'unica charta' tas- 7 ta' Mejju 1986 fl-atti tan-Nutar Victor Cassone kif ukoll it-testment tal-11 ta' Settembru 1992 fl-atti tan-Nutar Victor Cassone; Illi Maria Ludgarda sive Mary Diaddetta akkwistat din il-propjeta' in toto wara kuntratt ta' divizjoni li l-ahwa Borg Millo ghamlu tal-gid provenjenti mill-genituri taghhom, fl-atti tan- Nutar Dr Jean Paul Leonard Bonavia datat it-28 ta' Novembru 2008 li kopja tieghu qieghed jigi hawn anness bhala dok MLB 9. Illi qieghed jigi esebit ukoll kopja tal-insinwa markat dok MLB 10; Illi Victor Borg Millo (u cjoe' missier l-attrici) kien dahal f'kuntratt ta' subcens temporanju ta' wiehed u ghoxrin sena datat it-tletin (30) ta' Novembru tas-sena elf disgha mija seba' u sebghin (1977) fl-atti tan-Nutar George Mula, fejn gie koncess il-fond bin- numru seba' u sebghin (77), Carmel Street, Paola inkluz bl-arja tieghu, fuq titolu ta' subcens temporanju ta' wiehed u ghoxrin sena liema periojdu enfitewtika bdiet mid- data tal-kuntratt in kwistjoni; Illi s-subcens dovut skond il-kuntratt huwa ta' Lm 80 fis-sena li jithallsu sitt xhur bil- quddiem, liema kuntratt qieghed jigi hawn anness u mmarkat bhala Dok MLB 11; Illi Maria Ludgarda Diaddetta izzewwget lil Michael Diaddetta nhar is-26 ta' Lulju 1969; 7. Illi wara li sar il-kuntratt tat-30 ta' Novembru 1977 fl-atti tan-Nutar George Mula, l- legislatur ta' dak iz-zmien introduca permezz ta' ATT XXIII tas-sena 1979, ligijiet li 'inter alia' llum jinsabu ai termini tal-Artikolu 12 tal-Kap 158, fejn min kien qieghed jokkupa fond bhala 'habitual residence' u l-inkwilin huwa cittadin Malti, (bhal ma hu l-kaz ta' l-intimat Rosario Chircop), gie awtomatikament intitolat skond il-ligi, li jibqa' jokkupa l-fond wara z-zmien tal-koncessjoni enfitewtika, b' titolu (differenti) ta' kera wara l-eghluq tac-cens temporanju, u dan skond l-artikolu 12(2) et seq tal-Kap 158; 8. Illi l-kirja lokatizja prezenti hija ta Euros 260.03 kull sitt xhur, u dana minhabba l-mod ta' kif il-ligi skond l-Att XXIII tas-sena 1979 irregolat il-mod kif ghandha tigi kalkolata c-cens annwu u temporanju ghal titolu ta' kirja tal-fond; Illi meta saret il-koncessjoni enfitewtika mill-aventi kawza tal-attrici Maria Ludgarda Diaddetta, l-aventi kawza ta' l-atturi (li llum akkwistat id-drittijiet ta' dan il-fond l-attrici Maria Ludgarda Diaddetta) qatt ma kienu jafu jew setghu kienu jafu bl-implikazzjonijiet tal-ligi kif impost mil-legislatur skond l-Att XXIII tas-sena 1979; Illi l-ligi dahlet mhux biss b'mod prospettiv imma dahlet b'infurzar retroattiva, fejn bhal f'dan il-kaz l-atturi gew effettwati u pregudikati bil-bdil tal-ligi, billi issa ma' l-eghluq il-koncessjoni enfitewtika (id-data ta' l-eghluq tal-koncessjoni enfitewtika kien sad-29 ta' Novembru 1998), l-konvenut baqa' jirrisjedi fil-post mertu tal-kawza flimkien mal-familja tieghu, u dan kif jirrizulta mill-kopji tar-Registri Elettorali ta' Ottubru 1998 u April 1999, li kopja tal-estratti qieghdin jigu hawn annessi bhala dok MLB 12 u dok MLB 13; Illi sallum il-gurnata l-intimat Rosario Chircop ghadu qieghed jirrisjedi f'dan il-post taht titolu ta' kera flimkien ma' martu u mat-tifla tieghu bl-isem Claudia, kif jirrizulta minn kopji tar-Registri Elettorali ta' April 2013 u April 2014 li kopji taghhom qieghdin jigu hawn annessi bhala dok MLB13 u dok MLB 14; Illi l-ilment tar-rikorrenti b'din il-kawza huwa li qieghdin jigu imcahhda mill-fond propjeta' taghhom u mir-reali godiment ta' gidhom, fejn il-kundizzjonijiet imposti mil- ligi permezz ta' l-Att XXIII tas-sena 1979 huma sproporzjonati ghall-ghanijiet li ghandha l-ligi stess, fejn effettivament ir-rikorrenti huma mcahhda mit-tgawdija tal- propjeta' taghhom ghal zmien indefinit u meta tqies illi l-kirja li tithallas lir-rikorrenti huwa ta' Euros 260.03 kull sitt xhur biss, liema kirja certament ma tirriflettix il-valur reali u kummecjali tallum sabiex tikri post bhal dan gewwa Fleur-de-Lys, Birkirkara; Illi l-hlas ta' din il-kera, ma tirriflettix il-valur tal-propjeta fuq s-suq. Illi hekk kif jidher mill-istima tal-perit Godwin Mallia Farrugia hawn anness u mmarkat bhala dok MLB 16, ir-rikorrenti huma pregudikati milli jaghmlu qliegh mill-propjeta taghhom billi l-kirja lokatizja tal-fond illum huwa ta' Euros 260.03 kull sitt xhur skond l-artikolu 12(2) tal- Kap 158, fejn ghalhekk fis-sena l-introjitu taghhom bis-sahha tal-ligi skond l-Att XXIII tas-sena 1979 huwa ta' Euros 520.05 fis-sena; Illi l-Perit Godwin Mallia Farrugia ghamel stima fejn il-kirja fis-suq miftuh tal-kera ghall- post imsemmi llum huwa ta' Euros 3150 kull sena; Illi dan l-istat ta' fatt jaghti lok ghall-ksur tal-Artikolu 37 tal-Kostituzjoni ta' Malta u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja. Illi taht l-artikolu 37 tal-Kostituzjoni ta' Malta, it-tehid ta' propjeta jew ta' ius in re iehor jista' jsir biss bis-sahha ta' ligi illi, inter alia tipprovdi ghall-hlas ta' "kumpens xieraq". Illi certament ma hemmx htiega ghal wisq hsieb illi kumpens ta Euros 260.03 kull sitt xhur ma jistax jitqies bhala kumpens xieraq fic-cirkostanzi u fid-dawl tal-fatti li l-kirja llum il-gurnata jammonta ghal Euros 1575 kull sitt xhur; Illi sitwazzjoni kif huwa l-kaz odjern diga' giet trattata mil-Qorti Ewropeja fil-Kaz Amato Ejjebli vs Malta (App Numru 47045/06) deciz fil-15 ta' Settembru 2009, fejn il- Qorti ikkonkludiet li hemm ksur tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja Illi l-Qorti qalet li jehtieg ikun hemm element ta' proporzjonalita', "the requisite balance will not be struck where the person concerned bears an individual and excessive burden"; Illi l-kera li r-rikorrenti qieghdin jircievu kull sitt xhur hija ferm aktar baxxa milli dik li kieku ir-rikorrenti kellhom jithallsu fuq is-suq hieles. Illi meqjus il-kera baxxa, meqjus l-incertezza ta' meta ir-rikorrenti qattx ser ikunu fil-posizzjoni li jirkupraw l-propjeta taghhom fi zmien ragjonevoli, l-fatt illi l-possibilita' li l-intimat jitlaq mill-fond minn jeddu hija remota, u n-nuqqas ta' garanziji procedurali sabiex is-sid ikun jista' jiehu lura l-pussess ta' hwejgu, r-rikorrenti kellhom jifthu din il-kawza, billi ma ghandhom ebda rimedju ulterjuri li setghu ghamlu; Illi l-Qorti ghandha tapprezza wkoll illi mart l-intimat u t-tifla ta' l-intimat ghadhom jghixu u jokkupaw il-fond ta' l-attrici, u ghadhom irregistrati bhala residenti fl-istess imsemmi post bhal ma hu Rosario Chircop; Illi ghalkemm r-rikorrenti ghadhom sidien tal-fond, giet imposta fuqhom relazzjoni gdida mal-intimat ghal-perjodu indefinite meta l-atturi ma setghu qatt raw dan l-istat ta' fatt gej fuqhom u meta qatt ma ffirmaw sabiex jidhlu fi ftehim ta' kera; Inoltre ma hemm ebda rimedju effettiv sabiex l-intimati jiehdu lura l-pussess tal- fond taghhom u ghalhekk kellhom jintavolaw din il-kawza quddiem il-Prim'Awla Tal- Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali); Illi lanqas ma jezistu salvagwardji xierqa mmirati sabiex jinkiseb bilanc bejn l- interess tal-kerrej u dawk tas-sidien; Illi ta' min jghid ukoll li l-artikolu indikat bin-numru seba' (7) fil-kuntratt tat-30 ta' Novembru 1977 fl-atti tan-Nutar George Mula is-sid ghamilha tassattiva li wara il- koncessjoni temporanu enfitewtika kif miftiehem, Rosario Chircop jew is-successuri tieghu ghandhom jivvakaw u jizgombraw il-fond bil-pussess battal, fejn hemm ukoll indikat penali ta' Lira Maltija (Euros 2.33) kuljum ghall-inadempjenza tal-ftehim; Illi l-Qorti Kostituzzjonali uzat l-istess principji fil-kazijiet Vincent u Jane konjugi Zerafa vs Emmanuel Bonsfield et deciza fil-25 ta' Ottobru 2013 u Josephine Cascino et vs Avukat General deciza fis-7 ta' Dicembru 2009, fejn il-qorti enfasizzat li mill- gurisprudenza tal-Qorti Ewropea johrog li l-kontroll tal-uzu tal-propjeta mhux dritt assolut u hemm bzonn li ssir analizi biex jigi stabbilit li hemm bilanc bejn id-drittijiet tal-individwu d-dritt tal-istat; Illi l-Qorti Civili Prim Awla (Gurisdizzjoni Konstituzjonali) fl-ismijiet Dr Cedric Chircop et vs Avukat Generali et, deciza fit-18 ta' Settembru 2012, bl-istess mod ukoll iddikjarat illi l-Artikolu 12 tal-Ordinanza li Tnehhi l-Kontroll tad-Djar (Kap. 158 tal- Ligijiet ta' Malta) huwa inkonsistenti mad-dritt fundamentali tar-rikorent taht l- Artikolu 1 tal-Protokoll numru 1, u ghaldaqstant l-intimati ma jistghux jinvokaw dan il-provvediment biex jibqghu jabitaw fil-fond; Illi r-rikorrenti intavolaw ittra ufficcjali bin-numru 2649/14 datat is-27 ta' Awissu 2014, fejn talbu lill-intimat sabiex jivvaka mill-fond, u dan kif jirrizulta mill-anness dok MLB 17; Illi l-intimat irrisponda l-ittra ufficcjali tar-rikorrenti billi ntavola ittra ufficcjali responsiva bin-numru 2797/14 datat it-18 ta' Settembru 2014, fejn ghamel referenza ghal-ligi taht il-Kap 158. Ghaldaqstant, ir-rikorrenti talbet lill-qorti sabiex: Tiddikjara l-artikoli 12(2) u 12(3) tal-Kap 158 jiksru u jivvjolaw id-dritt tar-rikorrenti ghat-tgawdija tal-propjeta' taghhom bin-numru seba' u sebghin (77), Carmel Street, Paola inkluz bl-arja tieghu, u dan bi ksur tal-Artikolu 37 tal-Konstituzzjoni ta' Malta, u ta' l-Artikolu numru wiehed (1) tal-Ewwel Protokol li hemm mal-Konvenzjoni Ewropea Ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fondamentali, liema Konvenjoni Ewropeja giet ratifikata u saret parti integrali tal-ligijiet domestici fil-Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta, u dan prevja u jekk hemm bzonn li tappunta periti nominandi; Tiffissa kumpens xieraq ghal tali vjolazzjoni stante l-fatt li r-rikorrenti baqghu dawn is-snin kollha (mill-1 ta' Dicembru 1998 sallum) minghajr il-pussess u t-tgawdija' tal- propjeta' taghhom; Minghajr pregudizzju ghat-talba precedenti, taghti lir-rikorrenti dawk ir-rimedji li jidhrilha li huma xierqa fis-sitwazzjoni, inkluz li jiehdu lura l-pussess tal-fond propjeta' taghhom 77 Carmel Street Tarxien inkluz l-arja tieghu, entro terminu qasir u perentorju li tistipula l-Qorti stess. Permezz ta' twegiba prezentata fl-24 ta' Ottubru 2014, l-Avukat Generali wiegeb:- 1. Illi preliminarjament jinħass xieraq li ladarba r-rikorrenti qegħdin jilmentaw li ġew imkasbra fil-jedd ta' ġidhom huma għandhom qabel xejn jippruvaw n-nisel orġinali u mhux sempliċement derivattiv tat-titolu tagħhom; 2.Illi mingħajr preġudizzju dwar il-prova tat-titolu, ma jidhirx li l-ilmenti kostituzzjonali u konvenzjonali mqanqla mir-rikorrenti huma ġustifikati għaliex meta huma akkwistaw il-fond numru 77, Carmel Street, Tarxien permezz ta' kuntratt ta' diviżjoni datat 28 ta' Novembru 2008, il-kirja favur l-intimat Rosario Chircop kienet diġà kostitwita bil-liġi skont l-artikolu 12 (2) tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta. Għalhekk ir-rikorrenti kienu jafu x'sejrin jakkwistaw; 3.Illi barra minn hekk l-awturi tal-konċessjoni enfitewtika matul ħajjithom qatt ma oġġezzjonaw għall-konverżjoni enfitewtika anzi jidher li dawn ħallew għaddejja l-kirja favur Rosario Chircop mingħajr xkiel għaliex dejjem aċċettaw il-kera. F'din il-qagħda hija l-fehma tal- intimat Avukat El Aida Chaffey, li bħala suċċessuri, ir-rikorrenti huma marbutin bid-deċiżjonijiet li ħadu l-predeċessuri tagħhom, b'dana li r-rikorrenti ma jistgħux jippruvaw jannullaw dak li ma ridux jagħmlu l-awturi tagħhom; 4.Illi mingħajr ħsara għall-premess, ir-rikorrenti ma jistgħux jinvokaw l-antikostituzzjonalità tal-artikolu 12(3) tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta għaliex dan ma jidhirx li kien applikabbli fil-każ odjern. Għallinqas mit-tagħrif mogħti mir-rikorrenti fir-rikors kostituzzjonali tagħhom ma jidhirx li fit-tmiem tal-enfitewsi l-fond inkwistjoni kien diġà suġġett għall-kirja. Il- kirja ġiet maħluqa wara li ntemmet il-konċessjoni enfitewtika bis-saħħa tal-artikolu 12(2) tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta. Għalhekk it-tismija tal-artikolu 12(3) tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta fir-rikors kostituzzjonali hija għal kollox barra minn lokha; 5.Illi safejn l-ilment tar-rikorrenti jolqot l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni, dan huwa għal kollox improponibbli, għaliex dan l-artikolu jgħodd biss meta jkun hemm teħid obbligatorju tal-proprjetà. Tassew sabiex wieħed jista' jitkellem dwar teħid forzuz jew obbligatorju, persuna trid tiġi mneżża' minn kull dritt li għandha fuq dik il-proprjetà bħal meta jkun hemm ordni ta' esproprijazzjoni ta' xiri dirett. Però dan mhuwiex il-każ hawnhekk, għaliex bl- applikazzjoni tal-artiklolu 12 (2) tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta r-rikorrenti ma tilfux għal kollox il-jeddijiet kollha fuq il-ġid inkwistjoni. Il-miżura msemmija fil-liġi li qed tiġi attakata mir-rikorrenti, għalkemm ma hemmx dubbju li din tikkostitwixxi għamla ta' kontroll fl-użu u fit-tgawdija tal-proprjetà, madankollu tali miżura ma twassalx għal deprivazzjoni totali tal-propjetà. Jiġi b'hekk li l-ilment tar-rikorrenti ma huwiex kopert fil-parametri tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u konsegwentement għandu jiġi mwarrab; 6.Illi mingħajr preġudizzju għal dak fuq espost, safejn l-ilment tar-rikorrenti huwa msejjes fuq l-ewwel artikolu tal-ewwel protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, għandu jingħad li skont il-proviso ta' dan l-istess artikolu, l-Istat għandu kull jedd li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu ta' proprjetà skont l-interess ġenerali. huwa magħruf fil-ġurisprudenza li l-Istat igawdi minn diskrezzjoni wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu meħtieġ fl-interess ġenerali u sabiex jistabilixxi liema huma dawk il-miżuri meħtieġa għall-ħarsien tal-interess ġenerali; Hekk per eżempju fir-rapport tal-Kummissjoni fil-każ Connie Runza et vs. Malta [App. Fil-fehma tal-esponent miżuri soċjali implimentati biex jipprovdu dar ta' abitazzjoni lin-nies fil- bżonn jaqgħu fil-kappa tal-interess ġenerali. Taħt dan il-profil l-artiklolu 12 (2) tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta mdaħħal fis-sistema legali permezz tal-Att XXXIII tal-1979, li huwa maħsub biex jipproteġi persuni milli jiġu mkeċċija mid-dar tal-abitazzjoni tagħhom f'għeluq it-terminu konċess lilhom fil-kuntratt tal-enfitewżi, ma jistax jiġi klassifikat bħala wieħed mhux leġittimu jew mhux fl-interess ġenerali; Għalhekk meta wieħed iqis li l-emendi tal-1979 kienu ġew introdotti bi skop li l-Gvern tal- ġurnata jimplimenta l-politika tiegħu soċjali u ekonomika fil-qasam tal-akkomodazzjoni, l- esponent ma jarax li l-artikolu 12 għandu jitqies li jmur kontra d-drittijiet tal-bniedem kif imħares bil-Konvenzjoni Ewropea; 7. Illi stabbilit li l-artikolu 12 (2) tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta għandu għanijiet leġittimi u huwa fl-interess ġenerali, b'dana li ma hemm xejn ħażin taħt il-Konvenzjoni Ewropea, li l-liġi Maltija tiddisponi li f'għeluq enfitewżi temporanja l-okkupant li jkun qed juża' dik id-dar bħala r-residenza tiegħu għandu jitħalla fid-dar taħt titolu ta' kera, allura safejn ir- rikorrenti qegħda titlob dikjarazzjoni ġudizzjali li l-liġi tikser il-Konvenzjoni Ewropea u li l-kirja favur Rosario Chircop għandha tiġi mwaqqfa, tali talbiet mhumiex mistħoqqa. Tabilħaqq anke jekk ir-rikorrenti qed isostnu li huma qegħdin iġġorru piż sproporzjonat minħabba li l-ammont ta' kera li qed jirċievu ma jirriflettix il-valur reali tal-fond inkwistjoni, dan ma jistax jiġi imsewwi bit-tneħħija tal-liġi jew bl-iżgumbrament ta' Rosario Chircop. Dan qed jingħad għaliex wieħed ma jistax fl-istess nifs jagħraf l-iskop, il-ħtieġa u l-leġittimità tal- miżura msemmija fl-artikolu 12 (2) biex imbagħad jinnewtralizzaha billi jagħmilha inapplikabbli bl-iżgumbrament tal-okkupant; 8.Illi subordinatament u mingħajr ħsara għas-suespost dwar l-ilment marbut mal-isproporzjon fil-kera, jissokta jingħad, li bil-miġja tal-artikolu 39(4A) tal-Att X tal-2009, il-valur tal- kera ma baqgħetx togħla biss kull ħmistax –il sena skont l-artikolu 12(2) tal-Kap 158 tal- Liġijiet ta' Malta iżda kull tlett snin skont l-artikolu 1531Ċ tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta. Jiġifieri mhumiex korretti r-rikorrenti u anke l-Perit Godwin Mallia Farrugia fir-rapport tiegħu meta jgħidu li l-kera togħla kull ħmistax – il sena; 9.Illi f'kull każ l-esponent sinċerament ma jħossx li l-kera li qegħda titħallas fil-preżent fl- ammont ta' €520.06 fis-sena hija xi kera daqstant sproporzjonata meta mqabbla mal-valur indikat mill-Perit Mallia Farrugia. Hawnhekk wieħed ma jridx jinsa li meta jkun hemm preżenti għanijiet leġittimi meħuda fl-interess pubbliku, bħalma hawn f'dan il-każ, il-kumpens dovut lis-sidien minħabba l-indħil fit-tgawdija ta' ġidhom, jiġbed lejh ammont li jkun ferm inqas mill-valur sħiħ tas-suq; 10.Illi magħdud ma' dan, meta wieħed jiġi biex ikejjel il-miżien tal-proporzjonalità wieħed irid iqis ukoll li l-protezzjoni tal-kera taħt l-artikolu 12 (2) tal-Kap 158 tal-Liġijiet mhijiex perpetwa u kif ukoll li t-tiswijiet kollha li jolqtu l-post imissu biss lill-okkupant u mhux lis-sid; 11.Illi għalhekk meta wieħed jiżen dan kollu, il-konklużjoni hija li anke dan il-parti tal-ilment tar-rikorrenti dwar in-nuqqas ta' proporzjonalità ma huwiex ġustifikat għaliex ma hemm l- ebda ksur tal-ewwel artikolu tal-ewwel protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea u kwindi kull talba għal kumpens prospettata mir-rikorrenti wkoll mhijiex mistħoqqa; 12.Illi dejjem mingħajr preġudizzju għall-premess, ir-rikorrenti ma jistgħux jippretendu kumpens mill-1 ta' Diċembru 1998 sallum, għaliex semmai huma jistgħu jilmentaw biss minn meta saru sidien tal-post; 13.Illi barra minn hekk ma jidhirx li r-rikorrenti jew l-awturi tagħhom qabel l-ittra uffiċjali tas- 27 ta' Awwissu 2014 kienu ilmentaw dwar il-kwantum tal-kera anzi dejjem aċċettawha. Dan jimplika għall-esponent li sa qabel din id-data r-rikorrenti ma kinux daqshekk imdejqin bl- ammont ta' kera li kienu jirċievu għaliex qatt ma ħadu azzjoni minn qabel f'dawn l-aħħar sittax –il sena. Tassew f'dawn iċ-ċirkostanzi l-mogħdija taż-żmien biex fetħu dawn il-proċeduri ssarraf f'aċċettazzjoni jew aħjar f'akkwiexxenza min-naħa tagħhom għall-qagħda li kienu jinsabu fiha; Għaldaqstant fid-dawl tas-suespost l-esponent umilment jitlob lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad it-talbiet kollha tar-rikorrenti bl-ispejjeż kontra tagħhom. Permezz ta' risposta prezentata fil-5 ta' Dicembru 2014, l-intimat Rosario Chircop wiegeb:- 1. Illi in linea preliminari l-gudizzju ma jistax ikun wiehed integru stante illi l-fond mertu ta' din l-azzjoni huwa okkupat kif jirrizulta mill-premessi wkoll minn mart l-esponenti Antonia Chircop li ghalhekk ghandha tigi kjamata fil-kawza; Illi t-talbiet kif kontenuti fir-rikors promotur, kwantu diretti lejn l-esponenti ma jistghux jigu kkunsidrati stante illi r-rikorrenti ma ezawrixxewx ir-rimedji ordinarji lilhom spettanti, qabel ma giet esperita l-istanza odjerna. Dana stante li la fir-rikors promotur qed jirrikonoxxu li hemm rabta kontrattwali, ta' sid u lokatur bejniethom ir-rikorrenti setghu dejjem agixxew quddiem il-Bord kompetenti sabiex jitolbu awment fil-kera u/jew l-isgumbrament; Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost, jekk ir-rikorrenti sofrew xi lezjoni ghad-dritt fondamentali taghhom dan sikurament ma jistax jigi imputat lill-esponenti peress li dawn ghandhom titolu validu fil-ligi in forza ta' legislazzjoni vigenti fil-perjodu meta saret il- konversjoni; Illi wkoll fil-mertu una volta huwa pacifiku illi l-esponenti qed jokkupaw b'titolu validu fil-ligi talba ghall-izgumbrament taghhom ma tistax tirnexxi. Il-qorti semghet il-provi u rat l-atti li jinkludu noti ta' sottomissjonijiet tal- partijiet. B'din il-kawza r-rikorrenti qeghdin jimpunjaw l-Artikoli 12(2) u 12(3) tal-Ordinanza Li Tnehhi l-Kontroll tad-Djar (Kap. 158). L-Artikolu 12 jipprovdi li mat-terminazzjoni ta' enfitewsi temporanja, enfitewta li jkun cittadin Malti u jkun qieghed jokkupa l-fond bhala r-residenza ordinarja tieghu ghandu l-jedd li jibqa' jokkupa l-fond b'kera minghand il-padrun dirett. Il-kera hi stabbilita mil-ligi. Fil-qosor 'il fatti huma s-segwenti:- Il-fond 77, Triq Carmel, Paola kien tal-genituri tar-rikorrenti, Victor u Victoria konjugi Borg Millo. B'kuntratt tat-30 ta' Novembru 1977 pubblikat min-nutar Dr George Mula (fol. 42), Victor Borg Millo ta l-fond lill-intimati b'subenfitewsi temporanja ghall-perjodu ta' 21 sena. Is-subcens kien ta' Lm80 (€186.35) fis-sena. Fi klawzola 4 tal-kuntratt jinghad li Rosario Chircop obbliga ruhu li: "[....] meta jaghlaq iz-zmien fuq stabbilit huwa jirritornah fi stat tajjeb kif qieghed jircevih" (fol. klawzola 7 jinghad: "Rosario Chircop jobbliga ruhu li gheluq il- perjodu ta' wiehed u ghoxrin sena huwa jew is-successuri tieghu ghandhom jikkonsenjaw il-mezzanin lura lis-sid bil-pussess battal u bla dritt ta' terzi persuni u f'kaz ta' ksur ta' dan il-patt, huwa jehel penali ta' lira (Lm1) kuljum ghal kull gurnata ritard". Wara l-mewt tal-genituri tar-rikorrenti, meta saret il-qasma tal-wirt il-fond gie assenjat lir-rikorrenti b'att pubbliku tat-28 ta' Novembru 2008 pubblikat min-nutar Dr Jean Paul Leonard Bonavia (ara fol. 30 u 31). Ir-rikorrenti kienet qeghda tircievi l-kera minghand l-intimati1. iv. Meta fid-29 ta' Novembru 1998 skada t-terminu tas-subenfitewsi, l- intimati baqghu jokkupaw il-fond b'kera bis-sahha tal-Artikolu 12(2) tal-Kap. Claudia Chircop, bint l-intimati, tghix fl-istess fond. v. Il-qorti fehemet li fis-sena 2013 saret revizjoni tal-kera ghas- somma ta' €520.05 kull sena 2 . Ir-rikorrenti rrifjuta il-kera tal- iskadenza 27 ta' Novembru 2013 u l-intimati Chircop iddepozitawha l-qorti (cedola 64/14, fol. L-uniku ntrojtu li ghandhom l-intimati hi l-pensjoni tal-intimat. jirrizultax li huma sidien ta' immobbli. B'riferenza ghall-ewwel eccezzjoni l-Avukat Generali jippretendi li r- rikorrenti kellhom juru titolu originali fir-rigward tal-fond oggett tal- kawza, u cjoe' dik li fid-duttrina hi maghrufa bhala probatio diabolica. Il-qorti ma taqbilx ma' din it-tezi. Il-gurisprudenza li l-Avukat Generali rrefera ghaliha f'paragrafu 9 tan-nota ta' sottomissjonijiet ma tghidx hekk. Sahansitra hadd mill-kontendenti ma ddifenda ruhu billi nvoka l-pussess. Inoltre, mid- dokumenti esebiti jirrizulta li r-rikorrenti giet assenjata dan il-fond permezz ta' att ta' divizjoni tat-28 ta' Novembru 2008 (fol. Kieku meta skadiet il-koncessjoni ma kienux fis-sehh il- provvedimenti tal-Att XXIII tal-1979, li emenda l-att principali, il-fond kien jirritorna ghand Victoria Borg Millo u l-werrieta ta' Victor Casaletto. Dan ma sehhx minhabba l-protezzjoni li l-ligi taghti lill-persuni fl-istess posizzjoni tal-intimati. il-fond L-Avukat Generali argumenta wkoll li meta gie ppubblikat il-kuntratt ta' divizjoni, ghar-rikorrenti s-sitwazzjoni kienet diga' maghrufa. Ghaldaqstant, jippretendi li r-rikorrenti ghandhom ibaxxu rashom u joqghodu ghal dak li tghid il-ligi. Il-qorti ma taqbilx u hi tal-fehma li dik it-tezi tinjora ghal kollox id-drittijiet ta' sidien li jgawdu hwejjighom. Hu fatt li fid-data tal-pubblikazzjoni tal-att ta' divizjoni, l-intimati kienu diga' qeghdin igawdu minn kirja mahluqa mil-ligi. 1 Ir-rikorrent xehed: "Kien xi disa' snin ilu li saret il-qasma u marti bdiet tigbor il-kera minghand Rosario Chircop" (fol. 2 Ara rapport tal-perit Godwin Mallia Farrugia fil-parti ntestata Occupancy (fol. 3 Li jinkludu lir-rikorrenti Maria Ludgarda Diaddetta. Ir-rikorrenti hi wahda mill-werrieta tal-genituri taghha. Meta gie ppubblikat l-att tat-30 ta' Novembru 1977 kien ghadu ma giex introdott l-Artikolu 12 tal-Kap. F'dak l-istadju l-awturi taghhom qatt ma kienu jafu x'ser jigri fid-data tat-terminazzjoni tal-koncessjoni. Bhala werrieta tal-genituri, ir-rikorrenti kellha kull jedd li taccetta dak il-wirt u tigi assenjata gid li jifforma parti minnu. Fil-fehma tal-qorti dan il-kaz ma jistax jigi paragunat mal-kaz fejn persuna marret tixtri fond meta kienet taf li tezisti kirja mahluqa skond kriterji stabbiliti mil-ligi4. 'Il fatt li meta saret il-qasma tal-wirt tal-genituri l-kirja kienet diga' tezisti, ma jfissirx li r-rikorrenti kienet qeghda tirrinunzja ghal xi drittijiet. Bir- ragunament tal-Avukat Generali jkun ifisser li s-successur tal- koncessjonarju originali f'kaz li jsir sid wara li tkun diga' tezisti l- kirja, hu prekluz milli jfittex ghal rimedju quddiem il-qrati. Jekk il-qorti kellha taqbel ma' dan ir-ragunament tkun qeghda timponi silenzju perpetwu fuq is-sid, hu min hu, minghajr ebda possibilita' li fil-futur ifittex ghad-drittijiet tieghu. Interpretazzjoni li tabbracca t-tezi tal-Avukat Generali twassal sabiex il-qorti ccahhad lir-rikorrenti milli jkollha access ghall-qrati biex bhala sid tasserixxi d-drittijiet civili taghha. L-Avukat Generali argumenta wkoll li l-Artikolu 12(3) tal-Kap. Il-qorti taqbel gialadarba mill-provi rrizulta li fid-data meta skada t-terminu pattwit fil-kuntratt tat-30 ta' Novembru 1977, il-fond ma kienx okkupat b'kirja. Kif argumenta l-Avukat Generali, il-kirja nholqot ope legis in forza tal-Artikolu 12(2) tal-Kap. Da parti tal-intimati Mifsud qalu li r-rikorrenti naqsu milli jezawrixxu r- rimedji ordinarji. Mir-rikors promotur hu evidenti li r-rikorrenti qeghdin jilmentaw mill-lokazzjoni li jgawdu minnha l-intimati Mifsud u li giet mahluqa ex lege (Artikolu 12(2) tal-Kap. L-intimati ma qalux xi proceduri setghu jipproponu r-rikorrenti minflok il-kawza li qeghda tigi deciza llum. Hu evidenti li r-rikorrenti qeghdin jilmentaw li l-Artikoli 12(2) u (3) tal-Kap. 158 jilledu d-dritt fundamentali protett bl-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea. Ilment li jista' jigi ndirizzat biss f'proceduri ta' din ix-xorta. Ghaldaqstant din l-eccezzjoni hi bla bazi. 4 Fin-nota ta' sottomissjonijiet l-Avukat Generali ghamel riferenza ghas-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali fil-kawza Albert Mula et vs Il-Prim'Ministru et tat-22 ta' Frar 2013. Dak il-kaz kien jitratta xiri ta' proprjeta. 5 Ara wkoll sentenza Tabib John Mula vs Stanley Klein deciza mill-Qorti tal-Appell (Kompetenza Inferjuri), Callus P. Munoz Jean Baptiste Abela fis-6 ta' Ottubru 2004 li ghamel riferenza ghaliha d-difensur tal-Avukat Generali fit-trattazzjoni li saret waqt is-seduta tat-23 ta' Ottubru, 2015. Fin-nota ta' sottomissjonijiet l-intimati Mifsud qalu li sa ftit qabel giet prezentata l-kawza, ir-rikorrenti kienet taccetta l-kera. Ghalihom dan ifisser li kienet kuntenta bil-kera u fih innifsu hu konferma min-naha taghha li l-kera hi gusta u ekwa6 (ara wkoll paragrafu 13 tat-twegiba tal-Avukat Generali). Il-qorti ma taqbilx. Ir-rikorrenti kienet qeghda taccetta l-kera ghaliex ma kellhiex triq ohra. Is-sid ma kellux alternattiva ohra ghajr li jbaxxi rasu ghal dak li tghid il-ligi. Kien biss fl-ahhar snin illi ghall-ewwel darba gie dikjarat li l-Artikolu 12(2) jilledi d-dritt fundamentali protett taht l- Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea (sentenza tal- Qorti Ewropea fil-kaz Amato Ejjebli vs Malta, 15 ta' Dicembru 2009). Ir-rikorrenti spjegat kif wara li qrat rapport f'gazzetta lokali dwar sentenza li nghatat mill-Qorti Kostituzzjonali7, ma baqghetx taccetta l- kera u pproponiet din il-kawza. Dan m'huwiex kaz ta' ksur ta' dritt fundamentali li jsehh ta' darba, izda vjolazzjoni kontinwata tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll. Issir ukoll riferenza ghas-sentenza tal-Qorti Ewropea fil-kaz Anthony King v Malta (Applikazzjoni 3851/12) tal-11 ta' Dicembru 2014, li kienet titratta wkoll kaz ta' controlled rent. Minkejja li s-sid kien baqa' jircievi l-kera l-qorti xorta ddikjarat ksur tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, ghalkemm ikkunsidrat dan 'il fatt meta llikwidat id-danni8. B'digriet moghti waqt is-seduta tal-15 ta' Dicembru 2014 il-qorti nnominat lill-perit Joseph Ivanova Sillato sabiex fir-rigward tal-fond oggett tal-kawza: Ihejji deskrizzjoni tal-fond; Jaghmel stima tal-valur lokatizju tal-fond ghas-sena 1998, 2008 u llum. Il-perit tekniku pprezenta r-rapport fil-15 ta' Jannar 2015 fejn:- i. Qal li kif tidhol fil-fond hemm tarag li jaghti ghal sular ta' fuq; "L-ewwel sular jikkonsisti f'passagg dejjaq li minnu tidhol ghall- go kamra tas-sodda bi twieqi ghat-Triq Carmel, tidhol ukoll ghall go kamra tas-sodda ohra li tircievi dawl u ventilazzjoni minn tieqa li taghti ghall-bitha fuq wara. Hemm ukoll kamra ohra li wkoll tiehu d-dawl minn bitha fuq wara. Hemm ukoll kamra zghira li tinuza bhala kamra tal-ikel, hemm kcina u hemm ukoll kamrin uzat bhala bathroom. Dawn tal-ahhar kollha jiehdu dawl mill-bitha ta' wara". Ghamel stima tal-valur tal-fond sabiex ikun jista' jaghmel stima tal-valur lokatizju. Skond il-perit tekniku fis-sena 2000 il-fond 6 Paragrafu numru 4 tan-nota ta' sottomissjonijiet tal-intimati. 8 Ara pagna 21 tas-sentenza. F'dak il-kaz is-sid kien waqaf jircievi l-kera fis-sena 2007. kellu valur ta' €65,430; fis-sena 2008 kellu valur ta' €91,684.84 u fil-prezent ghandu valur ta' €95,000; Il-valur lokatizju tal-fond fis-sena 1998 kien ta' €1,900 fis-sena; fis-sena 2008 €2,750 fis-sena u fis-sena 2014 €2,850; Fir-rigward tal-ilment relatat mal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropea 9 , kazijiet simili ghal dak in ezami kienu diga' meritu ta' kawzi ohra. F'dan il-kuntest issir per ezempju riferenza ghas- sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali fil-kawzi:- i. Hu fatt li l-Artikolu 12 tal-Kap. 158, li dahal fis-sehh bl-Att XXIII tal- 1979, kellu bhala ghan a legitimate social policy. Madankollu l-piz sabiex jintlehaq dan l-ghan ma kellux jintefa' kollu fuq is-sid in kwantu kellu jigi zgurat bilanc xieraq bejn il-htigijiet tal-interess generali tal- komunita u l-htiega ghall-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal- bniedem. L-Avukat Generali ghamel riferenza ghall-Att X tal-2010 li fl-Artikolu 39(4A) jipprovdi:- "(4A) Mill-ewwel hlas tal-kera dovut wara l-1 ta' Jannar 2010 iz-zieda fil-kera minhabba l-inflazzjoni ta' djar ta' abitazzjoni li huma suggetti ghal kera li tinholoq bl-artikoli 5, 12 jew 12A tal-Ordinanza li Tnehhi l- Kontroll tad-Djar ghandha minkejja d-disposizzjonijiet tal-artikoli 5(3)(c) u 12(2)(i) tal-imsemmija Ordinanza, tkun irregolata esklussivament bl-artikolu 1531C tal-Kodici Civili". Skond l-Artikolu 1531C tal-Kodici Civili l-kera ghandha tizdied kull tliet snin: "[....] b'mod proporzjonali ghall-mod li bih ikun zdied l-indici tal- inflazzjoni skond l-Artikolu 13 tal-Ordinanza li Tnehhi l-Kontroll tad- Djar; l-ewwel awment isir fid-data tal-ewwel hlas tal-kera dovut wara l-1 ta' Jannar 2013". Ghalhekk il-kera, f'kaz bhal dak in ezami, hi rivedibbli kull tliet snin u mhux iktar kull hmistax-il sena10. L-Avukat Generali jidher li qieghed jargumenta li b'din l-emenda nholoq il-bilanc xieraq bejn l-interess tal- komunita u l-interessi privati tas-sid. Il-qorti m'hijiex tal-istess fehma. Jidher li fl-2013 bdiet tithallas kera ta' €520.06, ghalkemm skond il- kalkoli li ghamlet il-qorti jidher li mis-sena 2013 l-kera kellha tkun ta' €526.97 fis-sena. Irrispettivament ta' liema hi r-rata korretta ta' kera, hi 'l boghod ferm mill-istima tal-perit tekniku li ghas-sena 2014 ghamel stima ta' €2,850 kera fis-sena. Stima li m'hemmx prova kontra taghha. Kera li hi cirka 18% tal-kera skond l-istima tal-perit tekniku. Hu evidenti li f'dan il-kaz il-ligi qeghda tippermetti lir-rikorrenti li tircievi biss a minimal profit (ara sentenza tal-Qorti Ewropea fil-kaz Amato Ejjebli v. Malta 11 47045/2006 tal-15 ta' Dicembru 2009). Dan m'huwiex bizzejjed biex ikun hemm bilanc xieraq. Kif osservat il-Qorti Kostituzzjonali fil-kawza Dr Cedric Chircop nomine vs l-Avukat Generali (33/2010/1): "Illi l-kera mhux bilfors ikun daqskemm jagħti s-suq ma jfissirx illi jista' leġittimament jkun hekk baxx illi ma jkollu ebda relazzjoni ta' xejn ma' dik li l-Avukat Ġenerali jsejħilha r-'realtà ekonomika'". 'Il fatt li l-kera hi rivedibbli kull tliet snin m'hijiex mizura li tat lok biex jinholoq il-bilanc xieraq li ssemma hawn fuq. Dan iktar u iktar meta hu fatt maghruf li hu s-suq li jirregola l-kera u mhux l-indici ta' inflazzjoni li hemm fl-Iskeda tal-Kap. Ligi li ghal finijiet ta' kera ma taghti l- ebda konsiderazzjoni per ezempju ghal-lokalita fejn jinsab il-fond, id- daqs tal-fond u l-kundizzjoni tieghu. Apparti l-kera hemm fatturi ohra li juru li ma nzammx il-bilanc xieraq. Hekk per ezempju sid il-kera jista' jirrifjuta li jgedded il-kera biss fil- kazijiet limitati kontemplati fl-Artikolu 5(3) tal-Kap. Tezisti wkoll incertezza meta sid il-kera ser ikun jista' jiehu l-fond taht il-kontroll tieghu. Il-probabilta' hi li fl-istat attwali tal-affarijiet hu remot hafna li l- konjugi Mifsud jitilqu minn jeddhom mid-dar oggett ta' dawn il- proceduri. F'dan ir-rigward hemm stat ta' incertezza totali gialadarba l- ligi ma tiffissax terminu massimu li fih il-proprjeta ghandha tibqa' titgawda b'kirja. Sal-lum diga' ghaddew sbatax-il sena minn meta tterminat il-koncessjoni enfitewtika, u r-rikorrenti m'ghandha l-ebda hjiel meta ser tiehu lura hwejjigha. Inoltre d-definizzjoni ta' kerrej tinkludi wkoll ulied u hut il-kerrej mhux mizzewwgin li jkunu jghixu mieghu fiz-zmen tal-mewt tieghu (ara Artikolu 2). 10 L-Artikolu 12(2) tal-Kap. 11 Dan il-kaz kien ukoll jitratta l-Artikolu 12(2) tal-Kap. konjugi Mifsud ghandhom tifla li tghix maghhom. B'daqshekk ma jfissirx li fil-kaz in ezami m'hemmx il- possibilta li tibqa' tghix maghhom u tgawdi mill-protezzjoni li toffri l-ligi. Mela l-ligi ma toffrix biss protezzjoni lill-inkwilin izda wkoll lil terzi. Hekk ukoll fis-sentenza Albert Mula et vs Onor'Prim'Ministru et, il-Qorti Kostituzzjonali qalet: "[36] Din il-Qorti tosserva li l-Att XXIII tas-sena 1979 li jipprovdi ghall- konverzjoni tac-cens temporanju ghal wiehed ta' lokazzjoni jikkostitwixxi ndhil fid-dritt konvenzjonali tar-rikorrenti ghat- tgawdija tal-proprjeta` taghhom, stante li permezz tieghu nholqot "forced landlord-tenant relationship" ghal zmien indefenit, b'mod li r- rikorrenti qeghdin isofru deprivazzjoni tal-proprjeta` taghhom, stante li ma jistghux juzawha biex jabitaw fiha, kif ukoll qed isofru telf finanzjarju sostanzjali bil-kera baxx fissat mil-ligi". Hu fatt li mill-provi rrizulta li l-mezzi finanzjarji tal-intimati jiddependu mill-pensjoni li jircievi l-intimat Rosario Chircop. Ma rrizultax li ghandhom xi ntrojtu iehor. Li tnejn min-nies ighixu bil-pensjoni tar- ragel li jircievi minghand il-Gvern ma tippermettix hajja ta' lussu. Min- naha l-ohra mir-rendikont tal-kont bankarju tal-konjugi Chircop bin- numru 012-052741-001 jirrizulta li Rosario Chircop jircievi pensjoni ta' €892.76 kull erba' gimghat. Dan ifisser €11,605.88 fis-sena. Dak li qeghdin ihallsu bhala kera jirraprezenta 4.48% tal-qliegh annwali. Proporzjon zghira wisq mill-introjtu annwali taghhom. M'hemmx dubju li l-Gvern ghandu dmir li jipprovdi ghal nies fil-bzonn, izda zgur mhux billi jitfa' l-piz kollu fuq sid il-kera. Ir-realta' tal-lum m'hijiex dik li kienet tezisti fl-1979 meta dahal fis-sehh l-Att XXIII li kien l-Att li holoq a forced landlord-tenant relationship. Dan apparti li l- Gvern lanqas ma pprezenta statistika bhala prova li fic-cirkostanzi tal- lum ghad hemm il-htiega tal-mizura li ttiehdet bl-introduzzjoni tal-Att XXIII tal-1979. Sahansitra, b'effett mis-sena 1995 giet introdotta emenda li tipprovdi: "Id-disposizzjonijiet tal-artikolu 12 ma għandhomx japplikaw għal kuntratt ta' enfitewsi temporanja li jsir l-1 ta' unju, 1995 jew wara dik id-data". Mizura li fiha nfisha turi li l-htigijiet tal-interess generali li kien jezisti fl- 1979 naqas drastikament. Waqt is-smiegh tal-kawza ssemma wkoll li:- sid il-kera ghandha iktar gid li wirtet minghand il-genituri. B'daqshekk ma jbiddel xejn minn dak li diga' ntqal. l-intimati Mifsud ghamlu miljoramenti fil-fond. L-intimat xehed: "Nikkonferma li meta jiena dhalt fil-post kelli naghmel id-dawl mill-gdid ghaliex il-kundizzjoni tad-dawl li kien hemm, is-sistema tad-dawl ma kinitx wahda tajba. Bdilt anke s-sistema tal-ilma, il- pajpijiet, ghal darba darbtejn. L-ewwel il-pajpijiet li tqieghdu tal- hadid kienu. Ghamilt anke madum gdid fl-intrata u l-kontrentrata, kamra tal-banju gdida. Il-bini li ghamilt ta' washroom kien bil-permess. Ix- xogholijiet li saru, saru kollha fiz-zmien illi jien kont qieghed fil- post b'cens" (fol. Pero' hi l-ligi stess li tipprovdi li meta jiskadi t-terminu tal-koncessjoni, il-padrun dirett jiehu lura l-fond bil-miljoramenti (Artikolu 1521 tal-Kodici Civili). Gialadarba l-ilment tar-rikorrenti hu gustifikat taht l-Ewwel Artikolu tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, m'hemmx il-htiega li l-qorti titratta l- ilment taghhom fir-rigward tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni. Ghal dak li jikkoncerna rimedju, il-qorti tosserva:- Gialadarba l-Artikolu 12(2) tal-Ordinanza li Tnehhi l-Kontroll tad- Djar tikser id-dritt fundamentali tar-rikorrenti protett bl-Artikolu (1) tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, dak il- provvediment hu bla effett. L-Artikolu 3(2) tal-Att dwar il- Konvenzjoni Ewropea jipprovdi: "Fejn ikun hemm xi ligi ordinarja li tkun inkonsistenti mad- Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali, l-imsemmija Drittijiet u Libertajiet Fundamentali ghandhom jipprevalu, u dik il-ligi ordinarja ghandha, safejn tkun inkonsistenti, tkun bla effett". Ghaldaqstant, l-intimati Borg ma jistghux jibqghu jinvokaw l- Artikolu 12(2) tal-Kap. 12 sabiex ikomplu jghixu fil-fond oggett tal-kawza. Ghal dak li jirrigwarda kumpens, ir-rikorrenti ghandha jedd ghalih minn meta saret sid tal-fond kollu, cjoe' t-28 ta' Novembru 2008 li hi d-data tal-pubblikazzjoni tal-att. Wara li l- qorti kkunsidrat dak li rrelata l-perit tekniku qeghda tillikwida s- somma ta' ghaxart elef ewro (€10,000), ammont li jrid jithallas mill-Gvern u mhux mill-intimati li wara kollox qeghdin jokkupaw tar- il-fond bis-sahha Rapprezentanti. ligi maghmula mill-Kamra ta' Dawn huma r-rimedji li ser taghti l-qorti. Ghal dawn il-motivi l-qorti tiddeciedi l-kawza billi:- Tichad l-ewwel, tieni u tielet eccezzjoni tal-Avukat Generali. Tilqa' r-raba' eccezzjoni tal-Avukat Generali. Tichad it-tieni eccezzjoni tal-intimati Mifsud. Peress li l-qorti ser tilqa' l-ewwel talba tar-rikorrenti, ghal dak li jikkoncerna l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja m'hemmx bzonn li ssir dikjarazzjoni ir-rigward tal- Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni. Fil-meritu: (a) Tilqa' l-ewwel talba u tiddikjara li l-Artikolu 12(2) tal- Ordinanza dwar il-Kontroll tal-Bini (Kap. 158) jikser id- dritt fundamentali tar-rikorenti protett bl-Artikolu 1 tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropeja. (b) Tiddikjara li l-Artikolu 12(2) tal-Kap. 158 hu bla efett u ghaldaqstant Mifsud m'ghandhomx jedd jibqghu jokkupaw il-fond 77, Triq Carmel, Paola b'kirja li giet mahluqa permezz ta' dak il-provvediment. Tikkundanna lir- lill-Avukat Generali sabiex rikorrenti s-somma ta' ghaxart ele ewro (€10,000) bhala kumpens, bl-imghax mil-lum. Salv ghal dak li nghad hawn fuq l-ispejjez jinqasmu in kwantu ghal 90% a karigu tal-intimati u 10% a karigu tar-rikorrenti gialadarba kienu qeghdin jikkontestaw ukoll provvediment tal-ligi li ma japplikax ghall-fatti tal-kaz in ezami.