Seduta ta' Nhar it-Tnejn 23 ta' Ottubru 2017 Steve Zammit Dimech (karta ta' identita' (karta ta' identita' numru 10185 M) Il-Qorti , Rat ir-rikors tar-rikorrenti tat-13 ta' Mejju 2015 (a fol. Illi b'Avviz (numru 301/2010) maghmul quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Malta) (hawnquddiem imsejha il-"Qorti tal-Magistrati") fit-23 ta' Awissu 2010, Paul and Nurses, Colin Tarek Fahmy Gad (karta ta' identita' tnimru 58823M) bhala Segretarju identita' numru 764417M) bhala Segretarju Generali tal-Malta Union of Midwives and Nurses u Maria Borg Inguanez (karta ta' identita' numru 034076M) bhala 1-att imsejha "1-Atturi"), ir-Rikorrenti Odjemi gew mitluba jghidu ghaliex ma kellhomx jigu kkundannati mill-Qorti tal-Magistrati ihallsu lill-Atturi jew min minnhom dik is-somma likwidata minn dik 1-istess Qorti in linea ta' danni a tenur tal-Ligi dwar l-Istampa (Kapitolu 248 tal-Ligijiet ta' Malta) sofferti mill-Atturi b'konsegwenza ta' malafama lilhom arrekata bl-artikolu intitolat "Patients (u tkompla f' pagna 4 tal-harga ta' nhar il-Hadd, 22 ta' Awissu 2010 tal-gurnal The Sunday Times (Dokument A") ghaliex skont 1-Atturi, dik il-pubblikazzjoni kienet inveritjiera u malafamanti fil-konfront taghhom u kien intiz biex jesponihom ghad-disprezz u r-redikolu tal-pubbliku; Illi ghal dik 1-istanza, fis-6 ta' Settembru 2010, ir-Rikorrenti Odjerni eccipew: (i) illi 1-artikolu de quo ma jallega xejn fil-konfront ta' 1-Atturi, u cioe' ma humiex identifikabbli bhala 1-persuna li giet allegatament libellata fl-artikolu u (ii) illi in subsidium 1-istess artikolu jikkonsisti biss f'kronaka gusta u informattiva, minghajr sensazjonalizmu, dwar rapport li sar mid-Dipartiment tas-Sahha u inkjesta sussegwenti ii qeghda ssir mill-Pulizija dwar kaz ta' allegazzjonijiet ta frodi fil-konfront ta' pazjenti ta' 1-isptar Mater Dei haga ta' interess pubbliku; Illi b'sentenza moghtija fis-17 ta' Settembru 2012, (Dokument "B") il-Qorti tal- Magistrati cahdet 1-eccezzjonijiet kollha tar-Rikorrenti Odjerni, laqghet it-talba ta' 1-Atturi u kkundannat lir-rikorrenti Ariadne Massa thallas is-somma ta' tlett elef ewro (€3,000) bhala danni lil Paul Padovani Ginies, is-somma ta' tlett elef ewro (€3,000) bhala danni lil Colin Tarek Fahmy Gad, is-somma ta' elfejn ewro (€2,000) bhala danni ill George Cordina Sacco u is-somma ta' elfejn ewro €2,000) bhala danni lil Maria Borg Inguanez filwaqt illi kkundannat lir-rikorrent Steve Robinson ihallas lill-Atturi kollha flimkien is-somma ta' elf u hames mitt Ewro (€1,500) bhala danni bl-ispejjez u bl-imghax legali dekorribbli mid-data tal-prezentata ta' 1-Avviz (is-"Sentenza tal-Qorti tal- Illi peress illi r-Rikorrenti Odjerni hassewhom aggravati bis-Sentenza tal-Qorti tal-Magistrati, fit-3 ta' Ottubru 2012 huma ressqu appell minnha quddiem il- Qorti ta' 1-Appell ghaliex sahqu illi 1-Qorti tal-Magistrati ma segwietx id- duttrina legali ormai applikabbli fil-kamp tal-libelli u malafama. Odjerni appellaw ukoll fuq il-kwantifikazzjoni tad-danni u l-imghaxijiet li gew ikkundannati li jhallsu; Illi-Atturi wiegbu dan l-appell bi twegiba intavolata fit-30 ta' Ottubru 2012 fejn sahqu li s-Sentenza tal-Qorti tal-Magistrati hija gusta u korretta u timmerita li tigi konfermata filwaqt illi 1-appell interpost mir-rikorrenti odjerni ghandu jigi michud bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra taghhom; Illi fit-3 ta' Gunju 2013 wara ii 1-Qorti ta' 1-Appell semghet biss lin-naha Attrici, cioe' r-Rikorrenti Odjerni billi la 1-Atturi u 1-anqas 1-avukat taghhom ma kienu deheru, dik li- Qorti iddifferiet l-istess appell interpost mir-Rikorrenti Odjerni ghas-sentenza; Illi b'sentenza ta' 1-14 ta' Jannar 2015 (Dokurnent "C") il-Qorti ta' 1-Appell diversament presjeduta mill-istess Qorti li semghet it-trattazzjoni, iddisponiet mill-appell interpost mir-Rikorrenti Odjemi billi laqaghtu biss fir-rigward ta' 1- ammont tad-danni likwidati mill-Qorti tal-Magistrati billi kkundannathom ihallsu lill-Atturi in solidum is-somma ta' erbat elef ewro (€4,000) b'mod ugwali bejn 1- istess rikorrenti bl-imghax mill-14 ta' Jannar 2015 u kkonfermat s-Sentenza tal- Qorti tal-Magistrati ghall-kumplament bl-ispejjez ta' 1-ewwel istanza kif gja decizi mill-Qorti tal-Magistrati izda dawk 1-ispejjez rigwardanti 1-appell ikunu sopportati kwantu ghal tlett kwarti mir-rikorrenti odjerni u kwart mill-Atturi; Illi ghalhekk, bis-sentenza tal-Qorti ta' 1-Appell ta' 1-14 ta' Jannar 2015, giet stabbilita 1-pozizzjoni legali bejn il-partijiet fil-kawza fl-ismijiet Paul Padovani Ginies et mmalafamaw lill-Atturi bir-rizultat li r-Rikorrenti Odjerni gew ikkundannati jhallsu somma ta' flus taht 1-Att dwar 1-Istampa (Kapitolu 248 tal-Ligijiet ta' Illi ghalkemm is-Sentenza ta' 1-14 ta' Jannar 2015 tal-Qorti ta' 1-Appell taffiet 1- element pekunjarju tas-Sentenza moghtija mill-Qorti tal-Magistrati, jibqa 1-fatt ikrah u iebes illi bil-procediment ta' 1-Atturi kif definittivament deciz mill-Qorti ta' 1-Appell bl-indikata Sentenza ta' kundanna fil-konfront tar-Rikorrenti Sammut Pirotta, gie lez id-dritt tal-liberta' ta' 1-espressjoni taghhom kif protett bl-artikolu 41(1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta (il-"Kostituzzjoni") u 1-Artikolu 10(1) tal-Konvenzjoni Ewropea ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet Umani u tal-Libertajiet Fondamentali (il-"Konvenzjoni") maghmula applikabbli u enforzabbli f Malta bl-Att dwar il- Konvenzjoni Ewropea 1987 (Kapitolu 319 tal-Ligijiet ta' Malta) u dan ghar- ragunijiet li gejjin: il-liberta' ta' 1-espressjoni protetta bl-artikolu 41(1) tal-Kostituzzjoni u bl- artikolu 10(1) tal-Konvenzjoni tinkludi 1-liberta' tal-komunikazzjoni ta' informazzjoni minghajr xkiel  1-informazzjoni dan il-kaz giet komunikata permezz ta' artikolu miktub minn Ariadne Massa ippubblikat fl-ewwel faccata (u jkompli fir-raba faccata) tal-harga tat-22 ta' Awissu 2010 tal-gazzetta The Sunday Times li taghha Steve Zammit Dimech kien (u ghadu) editur;  din 1-informazzjoni kienet tikkonsisti f'rapport li 1-pulizija kienet qeghda tinvestiga ingann li kien sehh fl-Isptar Mater Dei li permezz tieghu infermier u saleseman kienu qeghdin jiddefrodaw pazjenti vulnerabbli mijiet ta' ewro billi joffrulhom terapija mhux provduta mill-istat filwaqt li  ultimament kienet propju il-kelma "top" li wasslet ghall-kundanna tar- Rikorrenti Odjerni billi fi kliem il-Qorti ta' 1-Appell "… il-perm tal- kwistjoni devoluta ghal gudizzju umli ta' din il-kwistjoni hija 1-kelma "TOP" billi ma hemmx dubbju illi 1-informazzjoni dwar persuna li tokkupa kariga ft hdan l-istruttura tal-MUMN kienet fil-fatt qed tigi indagata fuq il-materja indikata "; tat-22 ta' Awissu 2010 hemm miktub testwalment hekk: "The Sunday jirrizulta li 1-infermier f'dan i1-kaz kien propju jippresjedi 1-grupp ta' infermiera fl-isptar Mater Dei u fid-dawl tan-numru kbir ta' ufficjali fi persuna bhala Top MUMN official propju biex ma tigix pregudikata 1- investigazzjoni u ssir hsara irreparabbli lill-istess persuna invesitgata; wahda li kienet qeghda tigi investigata. Minkejja dan, ir-Rikorrenti Sammut Pirotta gew ikkundannati fil-konfront ta' xejn anqas minn erba' persuni fuq huma kollha Top MUMN Officials! Hu ovvju li 1-kliem Top MUMN Official ma jistghux jittiehdu li jirreferu ghall-erba' Atturi kif iddecidew il-Qorti tal-Magistrati u 1-Qorti ta' 1-Appell; il-fatt li harrku erba' persuni fuq rapport li persuna wahda qeghda tigi investigata biex ir-Rikorrenti Sammut Pirotta jigu kundannati fil-konfront ta' 1- Atturi "jew min minnhom", jikxef bhala fatt kemm, skont 1-istess Atturi, Top MUMN Official ma jidentifika lill-ebda wiehed jew wahda minnhom. Fic-cirkostanzi, r-Rikorrenti Sammut Pirotta gew ikkundannati fuq pubblikazzjoni li 1-anqas ma kienet libelluza fil-konfront ta' 1-Atturi. Difficli li wiehed jahseb fi xkiel ghal-liberta' ta' espressjoni aktar car minn dan il-kaz;  1-uzu tal-kelma top u t-tifsira taghha jiddependi minn valutazzjoni u apprezzament li jkunu saru dak il-hin mill-gurnalista meta giet biex tindika 1-pozizzjoni tal-persuna fi hdan il-Malta Union of Midwives and investigata minghajr ma specifikament pendenti l-investigazzjoni. Wiehed jista' jaqbel jew ma jaqbilx ma l-uzu ta' din il-kelma jew it-tifsira taghha fil-kuntest li ntuzat. Hu sottomess li ma tantx jista' wiehed jirreferi ghall-president ta' kumitat ta' l-akbar grupp ta' infermiera fi hdan dik il-Union bhala medium jew Col senno del poi issa forsi wiehed jista' jghid li 1-kelma ifisser li skont il-pozizzjoni kif finalment stabilita mill-Qorti ta' 1-Appell f'dan il-kaz u fic-cirkostanzi u minkejja li hawn Si tratta dwar gurnalizmu investigattiv, kienet intuzat il-kelma top. ta' illegalita' illi wassal ghall-kundanna tar-Rikorrenti Odjerni taht 1-Att dwar l-Istampa (Kapitolu 248 tal-Ligijiet ta' Malta) biex b'hekk gie stabilit li r-responsabilita' tar-Rikorrenti Odjerni taht dik il-ligi hija wahda Dan jikkostitwixxi xkiel ghall-liberta' ta' espressjoni tar- Rikorrenti Odjerni u ksur tad-dritt taghhom ghall-liberta' ta' 1-espressjoni protetta mill-artikolu 41(1) tal-Kostituzzjoni u 10(1) tal-Konvenzjoni tenut kont li dak li gie rapportat f'dan il-kaz kien sostanzjalment veru u fid-dawl tal-principju illum ben stabilit illi "gurnalizmu investigattiv ghandu dejjem jigi protett u mhux ikkundannat anke jekk jista' jirrizulta xi zball fir- deciz 28 ta' Marzu 2014);  sfortunatament kemm il-Qorti tal-Magistrati kif ukoll il-Qorti ta' 1-Appell f' dan il-kaz iddecidew li jipprezumu mala fede filwaqt illi skartaw fatturi li setghu ikunu determinanti biex jigi deciz jekk il-gurnalista aggixxietx in Huwa minnu li f'dan ir-rigward, il-Qorti ta' 1-Appell ittemprat konsiderevolment is-sentenza tal-Qorti tal- Magistrati, izda fil- valutazzjoni taghha dwar 1-uzu tal-kelma top, il-Qorti ta' 1-Appell sfortunatament interpretat motivi hziena u ulterjuri jew negligenza minn naha tal-gurnalista Ariadne Vasiljevic "meta saret referenza fl-imsemmi artikolu illi 1-persuna involuta kienet ufficjal gholi fi hdan 1-MUMN" ghaliex b'hekk "1-artikolista tbieghdet mill-bixra investigattiva u inoltrat ruhha fis-sensazzjonalizmu biex b'hekk hija spicatt implikat nies innocenti f'kaz gravi ta implikata frawdolenza. Ghalhekk, il-qorti ma ghandha 1- ghal dan il-kaz serju ta' sfruttament ta' nies vulnerabbli kellha tmohha tigbed il-qarrejja taghha u ma qaghditx attenta illi tirraporta fedelment l-- informazzjoni li giet lilha rimessa". Il-qorti ghamlet dawn ir -riflessjonijiet fl-sfond tal-konvinzjoni taghha "illi ma kien hemm xejn censurabbli fir- redazzjoni ta' l-artikolu mertu ta din il-kawza" u kuntrarjament ghal dak li ddecidiet il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ta' John Anthony Brincat Vassallo v, Malta (Applikazzjoni numru 17320/10 deciz fit 22 ta Novembru il-liberta' ta' 1-espressjoni protetta bl-artikolu 41(1) tal-Kostituzzjoni u 1- artikolu 10(1) tal-Konvenzjoni hija r-regola filwaqt illi 1-limitazzjoni imposta mill-Att dwar 1-Istampa (Kapitolu 248 tal-Ligijiet ta' Malta) hija 1-eccezzjoni. Bhala eccezzjoni, trid tigi applikata ristrettivament ghaliex altrimenti tohrog mill-ambitu tal-binarji legali taghha. Li din 1-eccezzjoni teghleb ir-regola u twassal ghal kundanna ghaliex il-Qorti ma qablitx ma 1-uzu tal-kelma top, jammonta ghal ksur tal-liberta' ta' 1-espressjoni tar- Rikorrenti protetta taht 1-artikolu 41(1) tal-Kostituzzjoni ul-artikolu 10(1) tal-Konvenzjoni; GHALDAQSTANT, ir-Rikorrenti Odjerni umilment jitolbu illi din il-Qorti joghgobha tiddikjara u tiddeciedi li bis-Sentenza moghtija mill-Qorti tal- Magistrati (Malta) fis-17 ta' Settembru 2012 u bis-Sentenza moghtija mill-Qorti ta' 1-Appell fl-14 ta' Jannar 2015, fil-kawza fl-ismijiet Paul Padovani Ginies (karta ta identita' 262208M) et versus Steve Zammit Dimech (karta ta' identita' numru 18181M) et gie miksur id-dritt taghhom tal-liberta' ta' 1-espressjoni protett kemm bl-artikolu 41(1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta kif ukoll bl-artikolu 10(1) tal- Konvenzjoni Ewropea ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet Umani u tal-Libertajiet Fondamentali maghmula applikabbli u enforzabbli f'Malta bl-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea 1987 (Kapitolu 319 tal-Ligijiet ta' Malta) u konsegwentement taghti r- rimedji u taghmel dawk 1-ordnijiet, tohrog dawk 1-atti u taghti dawk id-direttivi li tqis xierqa sabiex twettaq, jew tassigura t-twettiq tad-dispozizzjonijiet ta' 1- imsemmija artikoli 41(1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta ul-artikolu 10(1) tal- Konvenzjoni Ewropea ghall-protezzjoni tad-Drittijiet Umani u tal-Libertajiet Fondamenatali (Kapitolu 319 tal-Ligijiet ta' Malta). Bl-ispejjez." skond il-ligi; Rat illi l-atti tar-rikors promotur, d-digriet u l-avviz tas-smiegh gew debitament notifikati Rat ir-risposta tal-Kummissarju tal-Pulizija u tal-Avukat Generali tal-10 ta' Gunju 2015 53 et seqq.) li taqra hekk: "Illi l-lanjanza tar-rikorrenti hija li allegatament soffrew vjolazzjoni tal-Artikolu 10 (1) tal-Konvenzjoni Ewropeja u tal-Artikolu 41 (1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u dan peress li 'ghalkemm is-Sentenza ta' l-14 ta' Jannar 2015 tal-Qorti ta' l- Appell taffiet l-element pekunjarju tas-Sentenza moghtija mill-Qorti tal- Magistrati, jibqa l-fatt ikra u iebes illi bil-procediment ta' l-Atturi kif definittivament deciz mill-Qorti tal-Appell bl-indikata Sentenza ta' kundanna fil- konfront tar-Rikorrenti Odjerni, gie lez id-dritt tal-liberta' ta' l-espressjoni Illi l-esponenti jikkontesta l-allegazzjonijiet u l-pretensjonijiet tar-rikorrenti stante li huma nfondati fil-fatt u fid-dritt ghar-ragunijiet segwenti: Illi in linea preliminari, ir-rikors promotur huwa wiehed frivolu u vessatorju u abbuziv tal-process gudizzjarju ai termini ta' l-Artikolu 46 (5) tal-Kostituzzjoni u tal-Artikolu 4 (5) tal-Kap. 319 tal-Ligijiet ta' Malta stante li mhux ghajr appell mid-decizjoni ta' l-Onorabbli Qorti ta' l-Appell tal-14 ta' Jannar 2015 fl- ismijiet "Paul Padovani Ginies, Colin Tarek Fahmy Gad, George Cordina Sacco u Maria Borg Inguanez vs Steve Zammit Dimech u Ariadne Vasiljevic" (Appell Civili Nru. 301/10). drabi fil-gurisprudenza nostrali, din il-Qorti kif adita m'hijiex Qorti ta' revizjoni u dan peress li m'hijiex il-funzjoni taghha li tiddeciedi jekk Qrati ohra ddecidewx il-kawzi sew jew le, izda biss jekk tali decizjonijiet jivvjolawx id- drittijiet fundamentali. Illi in linea preliminari wkoll, l-esponenti qieghed jitlob il-kjamat in kawza ta' Paul Padovani Ginies, Colin Tarek Fahmy Gad, George Cordina Sacco u Maria Borg Inguanez in kwantu bl-azzjoni attrici r-rikorrenti qed jillamentaw minn sentenza li giet deciza favur ta' dawn l- individwi u f'kaz ta' sejbien ta' lezjoni dina l-Onorabbli Qorti tista' taghti rimedji li jistghu jolqtu lil dawn l-individwi u ghalhekk huma ghandhom jissejjhu f'dawn il-proceduri. Ebda ksur tal-Artikolu 10 (1) tal-Konvenzjoni u tal-Artikolu 41 (1) tal- Kostituzzjoni ta' Malta Illi kemm l-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropeja kif ukoll l-Artikolu 41 tal- Kostituzzjoni ta' Malta filwaqt illi jenuncjaw bhala dritt fundamentali d-dritt tal- liberta' ta' l-espressjoni, fis-subinciz (2) taghhom jikkontemplaw l-eccezzjonijiet f'liema kazijiet huwa permissibbli mill-istess Konvenzjoni u Kostituzzjoni li jirrendi legali u lecitu indhil mill-Istat b'deroga ta' dan id-dritt fundamentali. L-esponenti jissottometti illi huwa evidenti illi d-dritt protett b'dana l-Artikolu mhuwiex wiehed assolut izda hemm certi restrizzjonijiet illi l-Istat jista' b'mod proporzjonat jimponi fir-rigward ta' l-ezercizzju tieghu abbazi ta' ragunijiet L-esponenti jissottometti illi l-Istat igawdi certu margini ta' apprezzament sabiex jillimita dan id-dritt. Kif dejjem gie ritenut mill-Qorti Ewropeja dwar id- Drittijiet tal-Bniedem dawn ir-restrizzjonijiet huma permissibbli meta jkunu preskritti b'ligi, jsiru ghal ghan legittimu u jkunu necessarji f'socjeta' Illi certament li gurnalist ma jistax jirrapporta bhala « fatt » semplicement ghax « deherlu » li hekk ikun gara, jew ghax kien taht « impressjoni » li dak il-fatt Illi l-interess tal-gurnalisti li jxandru l-ahbarijiet b'attwalita' huwa nteress legittimu izda ma hux interess li quddiemu ghandu jcedi l-jedd ta' haddiehor ghall-fama tieghu. Ghalhekk, l-interess ta' gurnalist li jippubblika ahbar ma jehlisx lil tali gurnalist mill-htiega li jivverifika l-ahbar, aktar u aktar meta dik l- ahbar tista' tkun ta' hsara ghal haddiehor. tal-liberta' tal-espressjoni u kontrobilancjati mad-dritt tac-cittadin ghall-inkolumita' tieghu specjalment meta dak ic-cittadin mhux involut fil-politika. Illi fil-kaz fl-ismijiet Verdens Gang and Aase v. Norway (applikazzjoni numru 45710/99) fis-16 ta' Ottubru Illi l-Qorti Ewropeja osservat li, meta si tratta tar-reputazzjoni professjonali tac-cittadin, l-istampa trid tagixxi in buona fede u tara li tforni Dan ifisser li artikolu f'gurnal irid jittrasmetti stejjer bazati fuq fatti u mhux fuq impressjonijiet. Fil-fatt, f'dina l- kawza, il-Qorti Ewropeja canfret lill-gurnal talli dan ma hax « sufficient steps to Gurnal, ghalhekk, ghandu obbligu biex jivverifika l-verita' ta' dak li qed jistampa u ma ghandux jippubblika bhala fatt dak li lill-gurnalist ikun 'deherlu' Kwindi meta l-Qrati li stharrgu l-allegazzjonijiet ta' malafama mressqa insistew fuq il-htiega tal-gurnal li jivverfika l-fatti, ma kienux qed imorru kontra l-jedd ghall-liberta' tal-espressjoni tar-rikorrenti. Illi certament li dan bl-ebda mod ma jaghmel sarima lill-istampa biex jirrapportaw fuq affarijiet ta' interess pubbliku, ghax l-obbligu ta' verifikazzjoni tal-verita' hija marbuta intrinsikament mal-kuncett tal-liberta' tal-istampa. Illi rapportagg irid tal-espressjoni dmirijiet responsabbilitajiet li jistghu jiddettaw il-htiega tar-restrizzjonijiet li ghalihom hemm riferenza fl-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni u fl-Artikolu 41 tal-Kostituzzjoni. Illi ghalkemm is-sentenza tal-Qorti tal-Magistrati kif konfermata mill-Qorti tal- Appell tikkostitwixxi interferenza mill-awtorita' pubblika mad-dritt ghal-liberta' tal-espressjoni tar-rikorrenti, madanakollu tali interferenza hija gustifikata stante li saret fil-parametri tar-restrizzjonijiet permissibbli fil-Konvenzjoni u fil- Kostituzzjoni. Illi ma hemm l-ebda dubju li l-interferenza li minnha qed jillamentaw ir- rikorrenti hija preskritta bil-ligi u dan peress li s-sentenza nghatat skont dak li jipprovdu d-disposizzjonijiet tal-Att dwar l-Istampa (Kap. 248 tal-Ligijiet ta' il-kwezit f'socjeta' demokratika fl-interess ta' xi ghan legittimu u dan abbazi tal-principji stabbiliti fil-gurisprudenza kemm nostrana u kif ukoll dik tal-Qorti Ewropeja. l-gurisprudenza (ara Grech Enriquez v. Romania – applikazzjoni numru 28871/95 deciza fis-27 ta' Gunju 2000 u Pavanello & Maindonald v. Romania – applikazzjoni numru 33348/96 deciza fl-10 ta' Gunju 2003) johrog ukoll li l- limitazzjonijiet u s-sanjonijiet mahsuba fil-ligijiet nostrana dwar l-istampa huma Illi jsegwi ghalhekk li dina l-lanjanza mhijiex misthoqqa u ghandha tigi Bl-ispejjez. Salv eccezzjonijiet ulterjuri. Rat il-provediment taghha datat 22 ta' Frar 2016, vide fol 82 et seqq.; Rat in-nota ta' osservazzjonijiet tar-rikorrenti Steve Zammit Dimech u Ariadne Vasiljevic, datata 10 ta' Rat in-nota' Sottomissjonijiet tal-Avukat Generali, datata 9 ta' Gunju 2017, vide fol 441 Rat d-dokumenti u l-atti kollha tal-kawza; Semghet it-trattazzjoni tal-partijiet. Ikkonsidrat; informazzjoni fuq l-istorja in kwistjoni u kienet qaghdet attenta biex ma tiddentifika lil hadd fl-istorja, tant li anke kienet uzatt il-kliem illi l-infermier in kwistjoni kien ma jahseb li din il-persuna hija xi hadd mill-erba' persuni li kien parti mill-esekuttiv Spjegat illi hija kienet iddeskrievit lil dan l-infermier b'dan il-mod ghaliex huwa kien imnizzel bhala c-chairperson tal-Mater Dei Group Committee, u ghalhekk kien ovju li kien persuna importanti fl-MUMN. Kompliet illi huma kienu pruvaw jiehdu kumment minghand l-infermier, izda ma rrnexilhomx u kien ghalhekk li ma kienux uzaw ismu fl-istorja. Ziedet illi barra minn hekk, dan l-infermier kien jismu ezatt bhal kirurgu Alex Randazzo u din kienet raguni ohra ghalfejn ma riedux juzaw ismu sabiex ma jhammugx isem il-kirurgu Randazzo. Xehdet illi huma kienu iddeciedew li jippubbilikaw l-istorja anke qabel ma hadu kumment minghand l-infermier ghaliex hassew li dan kien fl-interess pubbliku peress illi l-istorja kienet tikkoncerna sitwazzjoni fejn pazjenti kienu qed jigu mgieghla jhallsu €100 ghal terapija partikolari tad-demm minn dan l-infermier, u salesman li kien qed jippoza ta' tabib, ghalkemm dan is-servizz kien qed jigi offrut b'xejn mill- Gvern lill anzjani. Ziedet li filfatt is-sors taghha kien ghaddielha ricevuti li kienu jikkonfermaw dan. Spjegat li wara l-appell civili mill-kawza ta' libell li kienu ressqu l-ufficjali tal- esekuttiv tal-MUMN, ir-rikorrenti kienu spiccaw bl-assi kollha frizati tant illi meta gara dan hija kienet barra minn Malta u lanqas setghat tigbed flus. Iccarat illi huma esekuttiva fi hdan l-MUMN, u li qaghdu attenti hafna biex ma jhammgu lil hadd, u kienu filfatt l-MUMN li kienu identifikaw aktar lil Manche peress li kienu qalu li l- persuna in kwistjoni hija biss chairperson ta' kumitat fi statement li deher fis-Sunday Times fit-22 ta' Awissu, u cioe dik il-gurnata stess li deher l-artiklu. Qalet ukoll illi din l-istorja kienet waslet lil Ministru tas-Sahha sabiex jordna inkjesta. intavolat Mandat ta' Sekwestru u mhux Freezing Order, u kkonfermat il-bqija tax- Xehedet li hi kienet ghamlet follow up tal-istorja u ghamlet intervista mal-Ministru li dak iz-zmien kien Dr. Joe Aquilina Calleja, li kien qalilha li s- salesman li kien involut fl-iffrodar tal-pazjenti kien ser jitressaq il-Qorti. Ikkonfermat illi l-verifiki li ghamlet biex uzat il-kliem "top official" ghamlithom wahedha minn fuq is-sit elettroniku tal-MUMN, minghajr ma kellmet li xi hadd mid-dirigenti jew ufficjali tal-MUMN. Steve Zammit Dimech xehed a fol 412E et seqq. illi huwa l-editur tal-gazzetta in kwistjoni u Ariadne Vasiljevic kienet marret ghandu b'din l-istoja ta' infermier li kien qed iqarraq b'nies morda u vulnerabbli, u ghalhekk huwa hass li kien fl-interess pubbliku li din l- istorja tigi ppublikata. Spjega illi s-sors ta' Massa kien kredibbli u kien hemm anke ricevuti li kienu jikkorroboraw l-istorja. Kompla illi Massa kienet ppruvat taghmel kuntatt mal-infermier in kwistjoni izda ma rnexxiliex u ghalhekk kienu ddecidew li jippublikaw l-istorja minghajr ma jsemmu ismu ghaliex kien hemm urgenza li din l- istorja tasal ghand il-pubbliku, imbaghad jippublikaw follow up hekk kif jiehdu kumment minghand il-persuna koncernata. Zied illi l-infermier in kwistjoni kien gie deskritt bil-mod kif gie deskritt minhabba li ghalihom persuna li tagixxi bhala chairperson ta' kumitat hija necessarjament persuna important f'dik l-organizazzjoni. Xehed illi dakinhar stess l-MUMN ippublikat statement li kien jiddentifika lil persuna kkoncernata hafna iktar mill-artikolu taghhom. In kontro-ezami a fol 424 et seqq. ma qabilx illi ma vverfikawx l-informazzjoni li kien tahom is-sors, rega qal illi filfatt kellhom dokumentazzjoni fil-forma ta' ricevuti, u kkonferma li apparti dan, ma hassx illi kien hemm bzonn xi verifiki ohrajn. illi huwa kienu provaw jaghmlu kuntatt ma' Manche biss, ghalkemm zied li fl-ahhar mill-ahhar ma kienx id-dover tieghu bhala editur li jaghmel kuntatt ma' persuni ma' Manche. Ikkonsidrat; koncernati, ghaliex dan kien jaqa' taht il-kompetenza tal-gurnalist li kien qed jiehu Xehed illi hu ma kienx prezenti meta Massa pprovat taghmel kuntatt Il-funzjoni ta' din il-Qorti m'hijiex li tezamina zbalji ta' dritt jew ta' fatt li allegatament ikunu gew kommessi mill-qrati ordinarji, sakemm dawn l-izbalji ma jkunux kisru id- drittijiet u libertajiet garantiti mill-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni.1 Dan ifisser illi din il-Qorti mijiex Qorti ta' revizjoni izda tissindika allegat ksur tad-drittijiet umani. Ir-rikorrenti ressqu din il-kawza biex jiksbu protezzjoni tad-dritt taghhom ghal liberta tal-espressjoni u filfatt talbu lil din il-Qorti ghal rimedju tad-danni li huma allegatament garbu minhabba r-restrizzjoni, skont huma ingustifikata, tad-dritt taghhom ghal liberta tal-espressjoni. Illi ghalhekk il-Qorti ma taghraf li hemm ebda frivolita wisq anqas vessatorjeta fit-talbiet tar-rikorrenti. Ghalhekk din l-eccezzjoni qed tigi michuda. Ikkonsidrat; Fis-sentenza fl-ismijiet Handysite v. the United Kingdom deciza fis-7 ta' Settembru 1976 il-Qorti ta' Strasbourg irrilevat illi: 1 Vide inter alia Cavallaro Raines v. Spain, ECHR 30544/96 (21 ta' Jannar 1998) par. 28; Kemmache v. France, ECHR 17621/91 (24 ta' Novembru 1994) par. Vide wkoll Thorgeir Bason v. Iceland deciza fil-25 ta' Gunju 1992 para. ta' Frar 1997 para. Fir-rigward ta' kawzi kriminali ta' libel u kawzi civili ta' malafama u l-konsegwenzi ta' ezitu negattiv f'dawn il-kawza ghal gurnalisti, din il-Qorti kif diversament presjeduta fil-kawza fl-ismijiet Joseph Galea Muscat vs L-Avukat Generali deciza fis-27 ta' Ottubru 2016 u kkonfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fit-12 ta' Gunju 2017, inghad illi dan it-tip ta' indhil mill-Awtorita Pubblika fuq il-jedd tal-espressjoni tal- "...huwa ndħil li jnissel il-biżgħa f'li wieħed jeżercita l-jedd tal- espressjoni ħielsa għaliex iżomm quddiem għajnejh il-konsegwenzi li x'aktarx igarrab jekk jagħmel dan ("chilling effect"). B'riferenza għal F'din is-sentenza din il-Qorti diversament presjeduta hasset illi kellha: tal-medja bhala wiehed mill-pilastri dikjarat fis-sentenza tal-Qorti Ewropea fl-ismijiet "The Sunday Times - "Il-Qrati taghna ihaddnu l-istess principji [tal-Qorti ta' Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar] rigwardanti r-rwol tal-istampa f'demokrazija reali u effettiva u dan ifisser ukoll li gurnalist ghandu jkun fil-liberta' li jezercita` l- professjoni interferenzi sabiex jista' jiddissemina informazzjoni, analizi jew kritika lis-socjeta' li ghandha d- dritt ghal din l-informazzjoni, analizi u kritika. jinghad 'il quddiem, huwa pacifiku fil-Qrati taghna u fil-gurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem li din il-liberta' mhix Dan huwa ibbazat fuq l-insenjament tal-Qorti ta' Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, li kif qalet fis-sentenza fl-ismijiet Axel Springer AG v. Germany:2 Nru. 39954/08, Deciza fis-7 ta' Frar 2012 mill-Grand Chamber Fl-istess vena, fis-sentenza fl-ismijiet Jersild v. Denmark deciza fit-23 ta' Settembru 1994 intqal illi: Huwa risaput pero illi mhux kull indhil mill-Istat fl-ezercizzju tal-jedd tal-espressjoni jissarraf fi ksur ta' dan il-jedd. Kif intqal fis-sentenza fl-ismijiet Vincent Moussa vs Victor Puli. et deciza mill-Qorti tal-Appell fil-15 ta' Novembru 1992, il-jedd ghal espressjoni ma jaghtix lill-istampa "...xi passaport ta' immunita` billi tibqa' dejjem il-htiega li tinzamm sens ta' proporzjon bejn il-liberta' tal-espressjoni u c-censura tal-malafama. Dejjem jinhtieg li jinzamm bilanc bejn il-bzonn li f'socjeta' demokratika jithalla spazju sufficjenti ghal-liberta' li wiehed jikkritika u jissemma l- opinjoni u l-gudizzju tieghu, mal-bzonn l-iehor, xejn anqas mehtieg, tad- difiza tar-reputazzjoni, l-unur u l-isem tajjeb li kull persuna f'socjeta' demokratika ghandha d-dritt li tgawdi." Ghalhekk skont il-gurisprudenza tal-Qorti ta' Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, kif ukoll il-gurisprudenza tal-Qorti Kostituzzjonali nostrana, sabiex il-Qorti tiddetermina jekk restrizzjoni tad-dritt ghal liberta tal-espressjoni huwiex gustifikabbli o meno, ghandhom jigu ezaminati t-tliet elementi jew r-restrizzjoni segwenti: Ir-restrizzjoni trid tkun preskritta mill-ligi; Ir-restrizzjoni trid ikollha ghan legittimu; Ir-restrizzjoni ghandha tkun neessarja f'socjeta demokratika.5 Fir-rigward ta'dan, skont l-awtur Dirk Tickle: Huwa risaput illi ghandu jkun possibli ghall-gurnalisti li jinvokaw id-difiza tal-buona Din id-difiza tfisser illi jekk fiz-zmien tal-publikazzjoni il-gurnalist kellu ragunjiet sufficjenti biex jemmen li l-informazzjoni relattiva kienet vera, l-istess gurnalist m'ghandux jigi punit ghal publikazzjoni taghha. Dan ghaliex, kif intqal fis- sentenza deciza mill-Qorti ta' Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar deciza fis-26 ta' Novembru 1991 fl-ismijiet Cardona, dak li hu rikjest li jsir mill-gurnalist huwa li jkun ghamel verifiki ragonevoli tal-informazzjoni li tkun giet moghtija lilu, u dan ghaliex apparti il-buona fede, l-gurnalist irid ukoll juri diligenza u professjonalizmu fil-ksib ta' informazzjoni minnu ppubblikata. Il-Qorti taghmel referenza wkoll ghal dak li jinghad mill-awtrici Dominika Zammit Satariano minn hekk, il-gurisprudenza taghmel distinzjoni bejn dak li hu rapportagg ta' fatti, u dak li huwa msejjaq bhala 'value judgements'. Fir-rigward ta' value judgements il-principju segwit huwa illi a kuntrarju ta' rapportagg ta' fatti, (l- ezistenza ta' liema tista' tigi accertata), il-veracita ta' value judgements m'hijiex suxxettibbli ghal provi, u ghalhekk gurnalist ma jistghax jigi rikjest li jressaq prova tal-veracita ta' value judgement li jkun ghamel. Fir-rigward ta' value judgements, dak li l-Qorti tiehu in konsiderazzjoni huwa jekk kienx hemm bazi fattwali sufficjenti biex isir tali value judgement, u intqal illi fil-kaz li dan ikun nieqes, l-interferenza legittima u proporzjonata tal-jedd ghal espressjoni hija gustifkata.8 Il-Qorti taghmel ukoll referenza f'dan is-sens ghal dak li ntqal mill-Qorti ta' Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar fis-sentenza fis-6 ta' Ottubru 2009. fl-ismijiet Morice v. France deciza fit-23 ta' April 2015 fejn il-Qorti sabet illi r- restrizzjoni tad-dritt ta' Spiteri ghal espressjoni ma kienetx gustifikata ghaliex: Ikkonsidrat; Il-kaz prezenti jittratta sejbien ta' responsibilita ghal malafama minn naha tar- rikorrenti versu l-erba' ufficjali esekuttivi tal-MUMN, u dan wara li r-rikorrent Massa kienet kitbet artikolu li gie ppublikat fil-gazzetta The Sunday Times ta' Malta, (l- editur ta' liema huwa r-rikorrenti Zammit Dimech), fejn irraportat illi infermier deskritt minnha bhala wiehed li jokkupa 'a top post' fi hdan l-MUMN u salesman li kien qed jipprezenta ruhhu bhala tabib, kienu qieghdin jiddefrodaw lil pazjenti anzjani billi jezigu hlas ghal kura li l-isptar kien joffri b'xejn, sabiex idawwru dan il-profitt L-erba' ufficjali esekuttivi tal-MUMN ressqu proceduri kontra Zammit Dimech u Vasiljevic a bazi tal-fatt li skont huma, id-deskrizzjoni tal-infermier in kwistjoni bhala 'top official' fi hdan l-MUMN kien malafamanti fil-konfront taghhom u dan peress illi din id-deskrizzjoni kienet taghti lil qarrej x'jifhem illi l-infermier li fuqu kitbet Massa, kien proprju wiehed minn dawn l-erba' ufficjali. Il-qrati ordinarji kienu sabu favur l-ufficjali esekuttivi tal-MUMN u ir-rikorrenti gew ikkundannati jhallsu in solidum is-somma ta' €4,000 b'mod ugwali bl-imghax dekoribbli mill-14 ta' Jannar L-istess ufficjali esekuttivi kienu filfatt hargu Mandat ta' Sekwestru kontra r- rikorrenti u effettivament iffrizaw il-kontijiet bankarji taghhom sakemm thallset din Kien ghalhekk illi r-rikorrenti intavolaw din l-azzjoni, ghaliex skont huma din il-kondanna ghal hlas tad-danni tissarraf f'lezjoni tad-dritt taghha ghal jedd tal- espressjoni hekk kif sancit fil-Kostituzzjoni ta' Malta u fil-Konvenzjoni Ewropeja dwar id-Drittijiet tal-Bniedem. Hekk kif intqal fis-sentenza citata aktar il-fuq fl-ismijiet Joseph Galea Muscat vs L- Avukat Generali, kondanni ghal hlas ta' danni wara kawza civili ta' malafama jistghu jikkostitwixxu restrizzjoni tad-dritt ghal liberta tal-espressjoni. Ghalhekk il- Qorti trid issa tiddetermina jekk din ir-restrizzjoni kienetx leziva tad-drittijiet tar- rikorrenti, u dan billi taghmel determinazzjoni a bazi ta' tliet elementi jew restrizzjonijiet aktar il-fuq riportati cioe it-triple test. Ir-restrizzjoni in kwistjoni kienet preskritta mill-ligi? Fir-rigward ta' dan l-element, m'huwiex kontestat mill-partijiet illi l-ordni ta' hlas ta' danni ghal malafama huwa preskritt mill-ligi tal-pajjiz u li ghalhekk dan l-element Ir-restrizzjoni in kwistjoni kellha ghan legittimu? Il-Qorti rat illi r-restrizzjoni in kwistjoni kienet saret ghal protezzjoni tar-reputazzjoni Il-gurisprudenza tal-Qrati tikkonsidra l-protezzjoni tar-reputazzjoni ta' individwi bhala ghan legittimu a bazi ta' liema jista' jigi ristrett id-dritt tal-espressjoni, u ghalhekk anke dan l-element huwa sodisfatt.9 Ir-restrizzjoni in kwistjoni kienet necessarja fi Stat demokratiku? Ghalkemm huwa maghruf illi l-jedd ghal espressjoni huwa protett b'mod aktar robust jirrigwarda diskussjonijiet politici, skont il-gurisprudenza diskussjonijiet rigward kwistjonijiet ohra ta' interess pubbliku huma protetti bl- istess mod, u dan kif jidher fis-sentenza fl-ismijiet Filletti Petras Muscat v. Iceland deciza fil-25 ta' Gunju 1992, fejn intqal illi: Il-Qorti hija tal-fehma illi l-artikolu rraportata mir-rikorrenti f'dan il-kaz kien wiehed ta' interess pubbliku. Dan ir-rapportagg kien jittratta allegat kaz ta' frodi li kien qed jigi kommess a deteriment ta' anzjani morda u vulnerabbli, li kienu qed ihallsu ghal kura moghtija b'xejn mill-iStat sabiex il-persuni nvoluti jkunu jistghu jdawwru l- Il-Qorti tqis illi huwa ndiskuss li dan ir-rapportagg kien wiehed ta' interess pubbliku ghaliex il-pubbliku in generali mhux biss kellu interess, izda anzi kellu dritt li jircieva din l-informazzjoni, ikkonsidrat li din l-informazzjoni setghat kienet vitali ghall protezzjoni tal-potenzjonali vittmi ta' din l-allegata skema defrodanti, sabiex vittmi ta' din l-iskema isiru jafu li sfaw vittmi ta' reat biex b'hekk ikunu jistghu jirrikorru ghand il-pulizija, jirraportaw l-akkadut u jiffaciltaw l- investigazzjoni. Filfatt, tant kien ta' interess pubbliku r-rapportagg tar-rikorrenti, illi l-Ministru tas- Sahha kien ordna immedjatament illi l-kaz jigi investigat, u eventwalment kienu ttiehdu proceduri kriminali necessarji quddiem il-Qorti tal-Magistrati. Barra minn hekk, peress illi il-kommissjoni ta' dan il-frodi kienet ghada qed issehh, il-Qorti tqis illi kien imperattiv li l-informazzjoni tigi ppubblikata mill-aktar fis possibli, ghall-protezzjoni tal-vittmi, jew potenzjali vittmi ta' din l-iskema, cioe anzjani vulnerabbli li allegatament kienu qed jispiccaw ihallsu somom sostanzjali ta' flus ghal kura li fir-realta' kienet qed tinghata b'xejn mill-Gvern Malti. Rigward l-argument illi galadarba r-rikorrent m'ghamlux kuntatt mal-persuna allegatament involuta, u cioe l-infermier Alex Randazzo, ma kellhomx jippubblikaw l- artikolu in kwistjoni minghajr kontro-kumment, il-Qorti tqis li dan l-argument huwa wiehed insostenibbli, mifhum l-element ta' urgenza fl-ippubblikar ta' dan l-artikolu gurnalistiku nvestigattiv, minhabba l-protezzjoni tal-interessi legittimi ta' persuni anzjani u vulnerabbli. Ghalhekk dan ma kienx kaz fejn ir-rikorrenti kellhom jiddilungaw fil-pubblikazzjoni taghha ghaliex l-infermier in kwistjoni ma kienx disponibbli biex jaghti kumment. Kieku kellhu jigi accettat dan l-argument, din il- Qorti tkun qed taghmel sarima ma' halq l-istampa, ghaliex ikun ifisser l-gurnalisti jkunu jistghu jigu mwaqqfa milli jippublikaw artikolu u jxandru ahbarijiet kurrenti billi l-persuna in kwistjoni tevadi t-tentattivi taghhom biex jaghmlu kuntatt u jiehdu kumment minghandha. F'dan ir-rigward, u fic-cirkostanzi ta' dan il-kaz, il-Qorti tqis illi r-rikorrenti kienu gustifikati li jippublikaw l-artikolu in kwistjoni minghajr ma stennew kontro- Anzi il-qorti tqis li r-rikorrenti kienu prudenti u urew razan konsiderevoli meta ghazlu li ma jxandrux isem l-infermier in kwistjoni ga la darba ma setghax jigi Ghalhekk il-fatt li ppublikaw l-artikolu in kwistjoni minghajr kontro- kumment minghand l-infermier Manche, ma jistghax jintuza bhala bazi ghar- restrizzjoni tad-drittijiet taghhom. Il-Qorti rat ukoll illi r-rikorrenti uzaw prudenza u galbu konsiderevoli meta anke kkonsidraw il-fatt illi bil-publikazzjoni tal-isem tal- infermier setghu ihammgu r-reputazzjoni tal-kirurgu bl-istess isem, u li ghalhekk ghalihom din kienet raguni ohra biex ma jippublikawx isem l-infermier allegatament Element centrali ta' din il-kawza huwa l-fatt illi ghalkemm l-erba' ufficjali hassew ruhhom immalafamati bir-rapportagg tar-rikorrenti, l-istess ufficjali esekuttivi effettivament qatt ma kienu issemmew b'isimhom, u ma kellhom x'jaqsmu xejn mal- frodi rapportat mir-rikorrenti. Il-kwistjoni kienet illi bl-uzu tal-kliem 'top official' ir- rikorrenti kienu identifikaw lil xi hadd minn dawn l-erba' persuni bhala l-persuna li kienet qed tikkometti l-frodi in kwistjoni. Is-sentenza citata aktar il-fuq fil-kaz ta' Thorgeir Bason hija ta' relevanza u mportanza partikolari f'dan il-kaz. F'dik il-kawza, l-applikant kien ippublika artikolu rigward allegazzjonijiet ta' vjolenza kommessa minn membri tal-forza tal-pulizija, minghajr ma semma' ebda isem, u kien gie sottomess illi l-indhil fid-dritt tieghu ghal kienet irrilevat illi: liberta tal-espressjoni kien gustifikat peress illi l-ghan kien il-protezzjoni tar- reputazzjoni tal-pulizija. Il-Qorti ta' Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar ma kienetx accettat dan l-argument, u Il-Qorti tqis illi bl-istess mod, l-artikolu tar-rikorrenti ma jistghax jitqies bhala attakk kontra l-erba' ufficjali esekuttivi jew xi hadd partikolari minnhom. Il-Qorti hija tal- fehma illi d-deskrizzjoni ta' top official m'hijiex dikjarazzjoni ta' fatt izda tikkonsisti judgement maghmul mill-gurnalista il-kariga tal-persuna allegatament involuta fir-reat irraportat minnha. Ta' min jinnota illi l-gurnalista fl- ebda hin ma qalet illi l-infermier in kwistjoni kien jokkupa kariga esekuttiva, izda biss li kien jokkupa a top post. Jirrizulta u m'huwiex kontestat illi l-infermier Manche kien jokkupa l-kariga ta' Chairperson fuq il-Mater Dei Group Committee. Fil-fehma ta' din il-Qorti ghalhekk kien ragonevoli ghar-rikorrenti li jirreferu ghal infermier tokkupa l-kariga ta' Chairperson fuq Kumitat, u specjalment kumitat tal-portata in kwistjoni, tista' ragonevolment tigi deskritta bhala persuna li tokkupa kariga gholja fi hdan l-organizazzjoni. Din il-Qorti tqis illi id-deskrizzjoni ta' Manche bhala a top official kienet a value judgement li kellha, ai termini tas-sentenza hawn fuq citata ta' fatt illi m'hemm ebda prova, u zgur li ma jistghax jigi determinat illi din id- deskrizzjoni kienet '[a] misleading or as a gratuitous attack'. tikkoncerna l-interess publiku mill-qrib. Apparti dana kollu fil-fehma tal-Qorti mill-prova jirrizulta illi r-rikorrenti kien qed jagixxu in buona fede. Il-Qorti f'dan ir-rigward qieset il-fatt illi r-rikorrenti Zammit Dimech kien mill-ewwel accetta illi jippubblika statement tal-MUMN illi l-erba' ufficjali esekuttivi ma kienux involuti f'dak rapportat mir-rikorrenti, u dan minkejja il-bixra moghtija f'dan l- Kif intqal aktar il-fuq, skont il-gurisprudenza tal-Qorti ta' Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, il-buona fede tal-gurnalist hija element li l-Qorti ghandha tiehu in konsiderazzjoni meta tigi biex tiddetermina jekk ikkomettiex malafama, u ghalhekk il-Qorti tqis li l-fatt li l-Qorti tal-Appell qieset li l-intenzjoni tar-rikorrenti ma kienetx relevanti10, jfissir li l-iStat ma ggarantiex sufficjentement id-dritt tar-rikorrent ghal liberta tal-espressjoni. Fir-rigward tal-verifika tal-informazzjoni moghtija lilha, l-Qorti tqis illi r-rikorrenti osservat prattici gurnalistici tajbin u dan billi mhux biss qaghdet fuq is-sors li ta l- informazzjoni, li skontha kien sors tajjeb u ta' min joqghod fuqu, izda talli kellha wkoll dokumentazzjoni (ircevuti ta' hlas) li kienet tissostanzja l-informazzjoni moghtija lilha, u li ghalhekk ma kellha l-ebda raguni valida sabiex tiskarta jew 25 tas-sentenza. tiddubita l-informazzjoni moghtija lilha. Filfatt, il-provi li kellha f'idejha Massa kienu meqjusa bizzejjed biex eventwalment wasslet ghal ftuh ta' proceduri kriminali kontra l-persuni relattivi. Qorti tqis illi mhuwiex mistenni li l-gurnalisti jgibu provi inkonfutabbli tal-veracita ta' dak rapportat minnhom. Dan huwa l-obbligu tal-Istat fi proceduri kriminali kontra l-persuni involuti, u mhux tal-gurnalisti. L-obbligu tal-gurnalisti huwa li jivverfikaw il-fatti rapportati minnhom sa grad ragjonevoli u li meta jippublikaw, jaghmlu dan in buona fede, u cioe bi hsieb ragonevoli illi l-fatt rapportat minnhom, wara l-verifiki L-obligu da parti tal-gurnalista u editor rikorrenti fil-fehma konsiderata ta din il-Qorti, gie pjenament imwettaq fil-kaz in ezami. Il-Qorti tqis wkoll illi r-rapportagg investigattiv tar-rikorrenti f'dan il-kaz kien wiehed fl-interess pubbliku ewlieni ghaliex kien qieghed jinkixef allegat qerq u reati kriminali ta' ufficjali pubblici. Dan ir-rapportagg investigattiv kellhu jigi ppublikat b'certu urgenza ghal protezzjoni tal-anzjani u l-vulnerabbli. Fil-fehma tal-Qorti, jekk fic-cirkostanzi ta' dan il-kaz, il-Qorti kellha tqis li r-restrizzjoni tal-jedd ghal espressjoni tar-rikorrenti bhala wiehed gustifikabbli, din is-sentenza jkollha dak li darbtejn li jippubbilkaw artikoli ta' gurnalizmu investigattiv in buona fede jekk imbaghad jistghu jispiccaw jigu kkondannati jhallsu d-danni ghal malafama ta' nies li ma semmewx, u wisq anqas indentifikaw. Il-Qorti tqis li sabiex ir-rimedju moghti jkun effettiv, il-Qorti ghandha tpoggi lir- rikorrenti fl-istat li kienu qabel ma inghatat is-sentenza tal-Qorti tal-Appell li permezz taghha gew kondannati jhallsu s-somma ta' €4,000 b'mod ugwali, u ghaldaqstant tillikwida d-danni dovuti fl-ammont ta' €2,000 ghal kull wiehed mir- Ghal dawn il-motivi, il-Qorti taqta' u tiddiciedi billi filwaqt li tastejni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri tat-tieni eccezzjoni peress illi din giet diga precedentement determinata, tichad il-bqija tal-eccezzjoni tal-intimati, tilqa t-talbiet tar- rikorrenti u ghalhekk tiddikjara illi r-rikorrenti soffrew lezjoni tad-dritt taghhom ghal liberta tal-espressjoni hekk kif sancit bl-artikolu 41(1) tal- Kostituzzjoni ta' Malta u l-Artikolu 10 (1) tal-Konvenzjoni Ewropeja ghall- Protezzjoni tad-Drittijiet Umani tal-Libertajiet Fondamentali, tillikwida d- dannu soffert mir-rikorrenti fl-ammont ta' elfejn Ewro (€2,000), kull wiehed u somma ta' elfejn Ewro (€2,000) u lir-rikorrenti Steve Zammit Dimech s-somma ta' elfejn Ewro €2,000) bl-imghax dekoribbli mid-data ta' din is-sentenza sad-data tal- L-ispejjez ghandhom ikunu a karigu tal-intimat.