QORTI CIVILI PRIM'AWLA ONOR IMHALLEF ANNA FELICE Illum 09 ta' Dicembru, 2020 E. Calleja & Sons Limited u b'digriet tal-10 ta' Jannar 2011 giet korretta ghal Calleja Limited (C-5717) Il-Qorti: Rat iċ-ċitazzjoni tas-soċjetà attriċi, li permezz tagħha, wara li ġie premess illi: Il-konvenuta kienet impjegata mas-socjetà attrici u kienet responsabbli biex tircievi flus kontanti u tipposthom biex imbaghad jigi ppreparat depozitu tal-flus biex jittiehdu l-bank. Irrizultaw xi diskrepanzi ammontanti ghall-ghaxart elef u disgha u erbghin Lira Maltin (Lm10,049) waqt li kienu qed isiru investigazzjonijiet sussegwenti fin-nuqqas ta' cash/kontanti. Il-konvenuta kienet hi effettivament responsabbli, li skond il- procedura u prattika addotata ghal hafna snin, tircievi pagamenti minghand il-klijenti flimkien ma' kaxxiera ohra u allura hija tenuta tispjega x'kien effettivament x'sar mill-cash/kontanti; jinghad illi ebda diskrepanza ma nstabet fil-kaz ta' kaxxiera ohrajn. Irrizulta in segwitu li permezz ta' function partikolari fis-sistema interna tas-software tas-socjetà attrici, l-konvenuta rnexxielha tiddeattiva ikun hemm konformità jew autoverifika tal-ammont u dettalji rcevuti bhala cash/kontanti mal-ammont ippreparat ghall-bank. Ghal dan in-nuqqas/shortfall hija unikament responsabbli l- konvenuta li qed tigi mitluba tispjega ghax qatt ma tat spjegazzjoni. Intalbet din il-Qorti sabiex: 1. Tiddikjara u tiddeciedi li l-konvenuta hija responsabbli ghan-nuqqas ta' ghaxart'elef u disgha u erbghin Lira Maltin (Lm10,049). l-command permezz tieghu kien Tikkundanna lill-konvenuta thallas lis-socjetà attrici l- ammont ta' ghaxart'elef u disgha u erbghin Lira Maltin (Lm10,049). Bl-ispejjez gudizzjarji u extra gudizzjarji inkluzi dawk tal- mandati ta' Sekwestru ta' Inibizzjoni numri 1029/02 u 1028/02 rispettivament, bl-imghax fuq kull ammont mill-jum li ttiehed u bir-riserva ta' kull dritt u azzjoni kompetenti lis-socjetà attrici skond il-ligi. Il-konvenuta minn issa ngunta in subizzjoni. Rat id-dikjarazzjoni tal-fatti tas-soċjetà attriċi maħlufa minn Joseph Ager Dimech li kkonferma illi: Il-konvenuta kienet impjegata mas-socjetà attrici u kienet responsabbli biex tircievi l-flus kontanti u tipposthom biex imbaghad jigi ppreparat depozitu tal-flus biex jittiehdu l-bank. Irrizultaw xi diskrepanzi ammontanti ghall-ghaxart'elf u disgha u erbghin Lira Maltin (Lm10,049) waqt li kienu qed isiru investigazzjonijiet sussegwenti fin-nuqqas ta' cash/kontanti. Il-kovenuta kienet hi effettivament responsabbli, li skond il- procedura u prattika addotata ghal hafna snin, tircievi l- pagamenti minghand il-klijenti flimkien ma' kaxxiera ohra u allura hija tenuta tispjega x'kien effettivament x'sar mill- cash/kontanti; jinghad illi ebda diskrepanza ma nstabet fil-kaz ta' kaxxiera ohrajn. Irrizulta in segwitu li permezz ta' function partikolari fis-sistema interna tas-software tas-socjetà attrici, l-konvenuta rnexxielha tiddeattiva l-command li permezz tieghu kien ikun hemm konformità jew autoverifika tal-ammont u dettalji rcevuti bhala cash/kontanti mal-ammont ippreparat ghall-bank. Ghal dan in-nuqqas/shortfall hija unikament responsabbli l- konvenuta li qed tigi mitluba tispjega ghax qatt ma tat spjegazzjoni. Ghalhekk kellha ssir din il-kawza. Rat in-nota tal-eċċezzjoniiet tal-konvenuta li permezz tagħha eċċepiet illi: It-talbiet attrici huma infondati fil-fatt u fid-dritt stante illi l- konvenuta ma hiex responsabbli ghall-allegat nuqqas ta' ghaxart elef u disgha u erbghin Lira Maltin (Lm10,049). Is-sistema komputerizzata tas-socjetà attrici kienet taghmilha possibbli lil terzi jimmanipulaw is-sistema sabiex jidher li l- kompjuter uzat mill-konvenuta intuza sabiex tigi kancellata data. Salvi eccezzjonijiet ohra. Rat id-dikjarazzjoni tal-fatti tal-konvenuta li kkonfermat illi: It-talbiet attrici huma infondati fil-fatt u fid-dritt stante illi l- konvenuta ma hiex responsabbli ghall-allegat nuqqas ta' ghaxart elef u disgha u erbghin Lira Maltin (Lm10,049). Is-sistema komputerizzata tas-socjetà attrici kienet taghmilha possibbli lil terzi jimmanipulaw is-sistema sabiex jidher li l- kompjuter uzat mill-konvenuta intuza sabiex tigi kancellata data. Semgħet ix-xhieda prodotti. Rat illi fl-udjenza tat-22 ta' Frar 2005, din il-Qorti diversament presjeduta ħatret lill-Avukat Dottor Martin Shepel bħala espert fit-teknoloġija. Rat ir-relazzjoni tal-espert tekniku. Rat li l-kawza giet assenjata lil din il-Qorti kif presjeduta biex tkompli tinstema u tinqata'. Semgħet lill-espert tekniku jixhed in eskussjoni. Rat in-noti ta' sottomissjonijiet, ta' replika u ta' kontro replika tal-partijiet. Rat l-atti kollha tal-kawża. Ikkunsidrat illi din tal-lum hija kawża għall-kundanna tal-ħlas ta' somma flus illi l-attriċi tgħid illi l-konvenuta ħadet fuq medda ta' xhur meta l-istess konvenuta kienet impjegata mal-attriċi. lilha F'termini sempliċi tagħha, hu dritt ta' kull kumpannija li tfittex biex li gew meħuda indebitament minn xi impjegat tagħha. Mill-provi prodotti jirriżulta li l-konvenuta kienet impjegata mal- attriċi bħala back office cashier responsabbli tirċievi l-flus mingħand l-outdoor salesmen u d-deliverymen. Parti mix- xogħol tal-konvenuta bħala kaxxiera kien illi kull pagament li jaslilha ddaħlu fis-sistema tal-kompjuter billi l-ewwel iddaħħal il- pagament fid-Debtors Payment Software Application biex taġġorna l-kont tal-klijent, imbagħad, din l-application kienet integrated ma' oħra, żviluppata in house, bl-isem ta' Cashtill, in preparazzjoni għad-depożitu bankarju, fejn il-kaxxiera għal darb'oħra ddaħħal kull pagament li tirċievi. Finalment, is-sistema kienet tiġġenera żewġ irċevuti. Waħda tintbagħat lill-klijent u l-oħra titwaħħal mal-irċevuta temporanja tas-salesman/deliveryman u finalment tgħaddi għand l-accounts department biex l-inkartament jiġi filed u arkivjat. Fl-aħħar tal- ġurnata, il-konvenuta kienet ittella' lill-accounts department il- pagamenti kollha li tkun ġabret u ipproċessat dakinhar, kemm cheques u kif ukoll flus kontanti. Naturalment l-ammont globali ta' kull ġurnata li ttella' għand tal-accounts ta' bilfors ried jaqbel mal-ammont globali li l-konvenuta kienet tkun daħħlet fis- sistema tal-kompjuter dakinhar. Lorenza Van De Wakker Saliba, li tokkupa l-kariga ta' financial controller mal- attriċi, tispjega li għall-ħabta ta' Awwissu 2001 u wara li għamlu dak li jgħidulu cash control account reconciliation ta' dak ix- xahar, bdew isibu diskrepanzi bejn il-bejgħ ta' ġurnata partikolari u l-flus kontanti li jiġu depożitati dakinhar. Fil-bidu tal-2002 għamlu eżerċizzju ta' verifika dettaljat fuq xahar partikolari u minn hemm iddentifikaw li dawn id-diskrepanzi kienu qed jirriżultaw fil-każ ta' flus li kienu qed jgħaddu mingħand kaxxiera partikolari u ċioè l-konvenuta. Irriżultat ukoll din id-diskrepanza bejn l-audit trail u ċioè r-records ta' kull transazzjoni li tkun għaddiet il-konvenuta u dawk li daħħlet fil- Cashtill Application. Ix-xhud tkompli billi tispjega li d- ta' diskrepanza kienet Lm10,049, illum €23,408 fuq medda ta' xhur. tammonta għas-somma globali L-Awditur Joseph Camilleri Falzon mid-ditta KPMG wkoll jispjega kif irriżulta li l-flus li suppost daħħlet il-kumpannija ma kienux qed jiġu kollha depożitati l-bank. Ikompli billi jispjega li l-attriċi għandha dak li jsejħulu cash control account li jirrifletti fejn ikunu qed imorru l-flus kollu li suppost tkun daħħlet l-attriċi mal- ġurnata. Filwaqt illi l-figura ta' ġurnata partikolari suppost tkun taqbel mal-ammont li attwalment jiġi depożitat il-bank dakinhar, spiss kien qed jiġri li kien qiegħed jiġi depożitat il-bank inqas milli suppost. Ix-xhud ikkonferma li mill-evidenza li raha fil-kotba tal-attriċi, kien qiegħed jasal għall-istess konklużjoni ta' Lorenza Van De Wakker Saliba u ċioè li d-diskrepanzi kienu qed joriġinaw mill-kompjuter jew aħjar mill-user account tal-konvenuta peress li setgħet taċċessa l-user account tagħha minn terminals jew kompjuters differenti. Rinfaċċjata b'dawn id-diskrepanzi, il-konvenuta ma setgħetx tagħti spjegazzjoni u lanqas riedet tammetti li ħadet dawn il-flus u allura l-attriċi kienet kostretta tiftaħ din il-kawża. L-attriċi tikkontendi li għal dawn il-flus li nstabu li huma nieqsa hija unikament responsabbli l-konvenuta u allura għandha tirrifondi s-somma ta' Lm10,049. Robert Camilleri Cumbo, li dak iż-żmien kien jaħdem bħala IT manager mal- attriċi, jispjega li l-konvenuta lanqas ma setgħet tagħti spjegazzjoni lilu dwar kif kienu seħħew dawn id-diskrepanzi u allura huwa ntalab mill-attriċi jagħmel verifiki fuq l-applications tal-kompjuter li kienet tuża l-konvenuta u sab illi fejn isseħħ l- integration bejn id-Debtors Payment Software Application u l- Cashtill Application kien hemm difett jew bug li permezz tagħha meta l-utent, f'dan il-kaz il-kaxxiera, wara li tkun daħħlet il- pagament fid-Debtors Payment Software Application, tista' taghfas l-escape button darbtejn fuq xulxin u b'hekk il-parti fejn il-pagament suppost jiddaħħal fil-Cashtill Application tinqabeż. Peress li fl-aħħar tal-ġurnata l-accounts department kienu jagħmlu reconciliation biss bejn dak li kien jgħidilhom il-Cashtill Application u l-flus kontanti u cheques li kienu jgħaddulhom il- kaxxiera, il-kaxxier/a seta' faċilment iżomm dawn il-flus għalih u l-klijent lanqas ma jinduna b'xejn għaliex il-pagament ikun ġie reġistrat fil-kont tiegħu permezz tad-Debtors Payment Software Application u allura tintbagħat lilu l-irċevuta bil-posta. Fil-fatt, l-accounts department sabu numru ta' riċevuti li kienu ħarġu mingħand il-konvenuta u ċioè mill-user account tagħha iżda li ma ġewx reġistrati fil-Cashtill Application. L-attriċi tgħid illi kien proprju dan li kienet qed tagħmel il- konvenuta u ċioè iżżomm parti mill-flus li tirċievi u tirreġistra l- bilanċ fil-Cashtill Application. L-attriċi tinsisti li dawn id- diskrepanzi oriġinaw mill-ipproċessar u mit-tħaddim tas-sistema minn persuna waħda partikolari biss u ċioè l-konvenuta. Huwa rilevanti l-inċident li jsemmi Robert Camilleri Cumbo fil-każ ta' pagament partikolari li l-konvenuta kienet avviċinatu dwaru qabel ma ġara dan kollu. Huwa jispjega li kien hemm okkażjoni fejn il-konvenuta kienet marret fuqu sabiex tirraporta li pagament li hija kienet daħħlet fis-sistema ma kienx qiegħed jidher fil-Cashtill Application. Madanakollu, ix-xhud jgħid illi peress illi dakinhar ma kienitx kwistjoni ta' flus nieqsa, għaliex li l-konvenuta kienet qaltlu li ġiet over fil-cash, u dan kien inċident ta' darba, huwa ma kienx daħal fid-dettal sabiex isib x'seta' wassal għall-problema għaliex assuma li jekk il-konvenuta ser terġa tiltaqa' ma din il-problema kienet ser terġa tmur tgħidlu. Finalment, ta' min isemmi wkoll li (i) id-diskrepanzi nstabu biss fejn jidħlu flus kontanti u l-attriċi qatt ma sabet cheques nieqsa u (ii) l-attriċi ma kienet issib l-ebda diskrepanza fil-ġranet li għal xi raġuni ma kinetx tkun xogħol il-konvenuta. Da parti tagħha, il-konvenuta teċċepixxi li hija mhijiex responabbli għall-allegat nuqqas tas-somma riklamata kif ukoll illi s-sistema komputerizzata tas-soċjetà attriċi kienet tagħmilha possibbli lil terzi jimmanipulaw is-sistema sabiex jidher li l- kompjuter użat mill-konvenuta intuża sabiex tiġi kanċellata data. Il-konvenuta xehdet b'mod estensiv fejn tispjega eżattament x'kien xogħolha u għalkemm tirrikonoxxi li kien hemm dawn id- diskrepanzi, li oriġinaw mill-user account tagħha, hija tiċħad li qatt ħadet xi flus imma ma tistax tispjega x'ġara. Fir-relazzjoni tiegħu, l-espert tekniku jispjega li: "Mill-eżami tas-sistema jirriżulta li r-rutina bejn il-Cash Till u Debtors' Ledger u l-Cash Control kellu difett (bug) permezz ta' liema kien jeżisti metodu kif ma ddaħħalx l-entraturi fil- Cash Tanti Cassar mingħajr ma jindunaw l-Accounts Department – xhieda ta' Robert Camilleri Cumbo. Fil-fatt dan kien possibbli billi waqt il-proċess bejn il-Cash Till u d-Debtors' Ledger – the [esc] key is pressed twice l-ammont proċessat fid-Debtors Ledger ma jirriżultx fil-Cash Deposit report, ergo fil-Cash Tanti Cassar ukoll." Ikompli dwar il-password tal-user account li: "Waqt li l-password hija r-responsabilità tal-user fdata lilu bħala mezz ta' sigurta huwa l-user responsabbli minnha u jekk l-user jgħaddi dina l-password lil ħaddieħor dak kollu li jagħmel tali terz bil-użu ta' dina l-passport ġġib il- konsegwenza li dak kollu li sar b'dina l-password huwa daqs li kieku sar minn l-user ma min ġiet abbinata dina l- password." L-espert tekniku għalhekk jasal għall-konklużjoni li: "...ġie pprovat li l-flus kontanti nieqsa fid-depożiti tirriżulta mill-ipproċessar fid-Debtors' Ledger u Cash Control mill-user Daphne Failla, fejn difett fir-rutina kien possibbli tiġi deattivata l-command li permezz tiegħu kien ikun hemm konformita jew autoverifika ta' l-ammont ippreparat għall- bank u mhux li ġiet manipulata s-sistema sabiex jidher li l- kompjuter użat mill-konvenuta intuża biex tiġi kkanċellata data." Il-Qorti, wara li fliet bir-reqqa l-provi kollha prodotti u r- relazzjoni tal-espert tekniku, issib illi taqbel perfettament mal- konklużjonijiet kif imfissra fl-imsemmija relazzjoni u ma ssib l- ebda raġuni għalfejn dawn il-konklużjonijiet għandhom jiġu skartati. Skartata allura t-teżi tal-konvenuta li s-sistema tal-kompjuter kienet b'xi mod manipulata, din il-Qorti tqis illi ġie muri mill- attriċi li l-konvenuta kienet skopriet mod kif ma tirreġistrax ċertu pagamenti fil-Cashtill Application biex tkun tista' żżomm il-flus hi. tħalli il-Qorti tagħha aċċessibli Il-konvenuta tipprova titfa dubju fuq il-verżjoni tal-attriċi minħabba l-fatt illi l-kompjuter tagħha dejjem kien ikun mixgħul u allura seta' faċilment xi ħadd daħal hu fuq is-sistema f'isimha u għadda dawn it-transazzjonijiet huwa. Tgħid illi kien il- manager tagħha stess li kien insista li ma jistax ikun kull darba li toħroġ mill-kamra titfi l-kompjuter. tal-konvenuta illi Madanakollu, m'għandux mis-sewwa. L-ewwel u qabel kollox, il-konvenuta ma kien imissha qatt tħalli l-kompjuter tagħha jew aħjar tippermetti li l-user account tagħha ikun miftuħ u aċċessibli fuq xi kompjuter jekk hi ma tkunx fil-kamra. Din mhux kwistjoni li wieħed joqgħod jixghhel u jitfi l-kompjuter kull darba li jillarga ftit imma hija r-responsabbiltà ta' kull impjegat li jassigura l- workstation tiegħu u jara li dan ikun f'kull ħin password protected. Mhux skuża valida li l-konvenuta kienet bi fuq traskuraġni kompjuters differenti. Aktar minn hekk, il-konvenuta ma ġabet l-ebda prova li kien hemm xi ħadd ieħor li seta' għadda dawn it-transazzjonijiet f'isimha. Hija ressqet biss argumenti ipotetiċi u konġetturi li bl- ebda mod ma jsibu xi bażi fil-provi miġjuba f'din il-kawża. Ladarba kollox jipponta lejha, kien jispetta lilha li xxejjen il-provi bil-wisq aktar sodi li ġabet l-attriċi. Il-konvenuta bħal donnha tipprova titfa' xi ħtija wkoll fuq Robert Camilleri Cumbo, l-IT manager tal-attriċi iżda la ġabet xi prova li kien hu li b'xi mod kellu x'jaqsam mad-diskrepanzi bejn il-flus li daħlu fid- Debtors Payment Software Application u l-Cashtill Application jew li huwa kellu aċċess għall-password tagħha u għadda t- transazzjonijiet in kwistjoni hu. Billi din it-teżi hija teoretikament u teknikament possibbli ma jfissirx illi huwa probabbli li ġara hekk meta ma hemmx l-iċken prova fl-atti sabiex tissostanzja din il-linja ta' difiża tagħha. Hija targumenta wkoll illi huwa suspettuż li Robert Camilleri Cumbo ma għamel xejn meta kienet avviċinatu hija stess dakinhar illi sabet li transazzjoni kienet tidher f'application waħda imma mhux fl- oħra. Madanakollu, il-Qorti ma tara xejn suspettuż fil-mod li aġixxa Robert Camilleri Cumbo dakinhar. Kif spjega huwa stess, sa fejn kien jaf hu, din ġrat darba waħda biss u ladarba ma kienx każ ta' flus neqsin ma ħassx li kellu għalfejn jindaga aktar fil-fond sakemm ma terġax tiġri darb'oħra. Imma meta ġrat numru ta' drabi wara, il-konvenuta ma marritx tgħidlu kif kienet għamlet l-ewwel darba. B'żieda ma dan kollu, il-Qorti tqis illi mhuwiex verosimili li ħaddieħor kien ser ikollu l-opportunità jgħaddi numru sostanzjali ta' transazzjonijiet mill-user account tal-konvenuta mingħajr ma qatt indunat. Dan għaliex dan ix-xenarju jippresupponi li min kien (i) kien jaf bid-'difett' jew loophole tad-double escape (ii) f'diversi okkazzjonijiet kellu aċċess għall-user account tal- konvenuta (iii) kellu biżżejjed ħin biex jgħaddi dawn it- transazzjonijiet kif spjegat aktar qabel f'din is-sentenza u l- irċevuta tas-salesman/deliveryman li l-pagament tagħha jkun ipproċessa jieħu ħsieb ipoġġiha mal-munzell irċevuti lesti li kien ikollha l-konvenuta u finalment (iv) jieħu l-flus. Il-konvenuta ma tikkontestax il-quantum tas-somma riklamata mill-attriċi. Il-Qorti tqis għalhekk li l-attriċi wriet li fuq medda ta' xhur kien hemm diskrepanza ta' Lm10,049 bejn il-bejgħ li għamlet l-attriċi u l-flus li attwalment daħħlu fil-Cashtill Application u sussegwentment depożitati l-bank u għal dawn il- flus għandha twieġeb il-konvenuta. Għalhekk u għal dawn ir-ragunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi tilqa' t-talbiet attriċi bl-imgħax mid-data tas-sentenza. L-ispejjeż tal-kawża jitħallsu mill-konvenuta.