Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. LIBERTA' TAL-ESPRESSJONI ART 10 KAP 319 TAL-LIGIJIET TA' MALTA ART 41 TAL-KOSTITUZZJONI TA' MALTA ART 7 TAL-KAP 319 TAL-LIGIJIET TA' MALTA Seduta ta' nhar il-Hamis, 27 ta' Ottubru 2016 Kawza Numru : 2 Rikors Kostituzzjonali Numru : 51/2014/LSO 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. ta' permezz fl-ismijiet: Rat ir-rikors ta' Joseph Spiteri Longhurst (K.I. 781810M) datat 27 ta' Gunju 2010 fejn espona: - Illi fl-ghoxrin (20) ta' Settembru tas-sena elf disa mija tlieta u sebghin (1973) gew istitwiti proceduri kriminali fil-konfront ta' Joseph Spiteri Longhurst bhala Editur tal-gazzetta "In-Niggieza" u Emmanuel Seychel bhala stampatur ta' l-istess gazzetta u dan "Il-Pulizija citazzjoni (Suprintendent A. Martinez Mallia Bland) vs Joseph Spiteri Longhurst u Emanuel Seychel"; Illi z-zewg imputati gew akkuzati talli fil-harga numru tnejn u hamsin (52) tas-sbatax (17) ta' Awwissu tas-sena elf disa' mija tlieta u sebghin (1973) permezz tal-artiklu intitolat "Pudina mis-Sultana a' la' Cassar", fl-ewwel faccata tal-istess harga permezz tat-titolu tal-artiklu kif ukoll tal- kontenut ta' l-istess artiklu mmalafamaw lill-Ministru tax- Xoghol, Impjiegi u Sigurta' ta' dak iz-zmien, il-kompjant fejn Onorevoli Joseph Grant B.A., LL.D., M.P. attribwixxew fatti determinanti bl-iskop li joffendu l-unur u l- fama tieghu u li jesponuh ghar-ridikolu u ghad-disprezz tal- pubbliku u minbarra dan, talli bl-istess publikazzjoni direttament jew indirettament jew bl-uzu ta' kliem ekwivoku offendew il-moralita' pubblika jew il-pudur, bi ksur tal- artikoli 11 u 15 tal-Ordinanza dwar l-Istampa, Kapitolu 117 tal-Ligijiet ta' Malta (illum Kap. 248 tal-Ligijiet ta' Malta); Illi b'sentenza datata erbatax (14) ta' Novembru tas-sena elf disa' mija tlieta u sebghin (1973) il-Qorti Kriminali tal- Magistrati tal-Pulizija Gudizzjarja ghal Malta sabet lill- 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. ta' Joseph tliet (3) xhur Calleja gie kkundannat ghall-piena prigunerija u hamsin lira (Lm50) multa filwaqt li Emmanuel Seychel gie kkundannat ghall-hlas ta' ghaxar liri (Lm10) ammenda; Illi l-imputati appellaw minn dina s-sentenza quddiem l- Onorabbli Qorti tal-Appell Kriminali tal-Maesta' Taghha r- Regina, li b'sentenza tat-tmienja u ghoxrin (28) ta' Marzu tas-sena elf disa' mija erbgha u sebghin (1974) ikkonfermat il-piena karcerarja; Illi ghalhekk, l-esponenti skonta l-piena karcerarja ta' madwar xahrejn u nofs gewwa l-Habs ta' Kordin lilu inflitta minhabba l-pubblikazzjoni fuq citata; Illi l-artikolu 41 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-artikolu 10 tal- Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, liema konvenzjoni taghmel parti mill-corpus juris taghna permezz tal-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea (Kapitolu 319 tal- Ligijiet ta' Malta), jissancixxu l-protezzjoni tal-liberta' ta' l- espressjoni; Illi tali jedd ghal-liberta' tal-espressjoni kien estensivament suggett ta' proceduri gudizzjali sija quddiem dawn l- Onorabbli Qrati kif ukoll quddiem il-Qorti Ewropea ghad- Drittijiet tal-Bniedem; Illi l-Onorabbli Qorti tal-Appell fis-sentenza "Vincent Fenech Magrin vs Victor Serra et" deciza ta' Novembru tas-sena elf disa' mija erbgha u disghin (1994) irriteniet: fil-hmistax (15) 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. il-hsieb fundamentali tissottoskrivi wkoll "Illi l-Qorti certament tissottoskrivi l-hsieb li l-liberta' ta' l- istampa ghandha dejjem tigi ssalvagwardata, billi hija ta' kull socjeta' wiehed mill-ingredjenti li r- demokratika; ristrizzjonijiet li taghmel il-Ligi ta' l-Istampa (Kap. 248) ghandhom jigu interpretati fid-dawl tal-artikolu 41 tal- Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll fl-isfond ta' l-artikolu 10 tal- Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, kif dan jigi interpretat fil-gurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet Umani. Dana l-izvilupp fis-sistema legali taghna huwa zvilupp sinifikanti hafna ghal pajjizna billi ma jistax ma jkollux l-effett li jwessa d-dritt ta' espressjoni." Illi minghajr ebda dubju l-piena karcerarja fil-konfront ta' Joseph Spiteri Longhurst, kienet wahda eccessiva, ta' pregudizzju irrimedjabbli u li tilledi d-drittijiet fundamentali tal-bniedem tal-esponenti qua gurnalist. Fil-kaz "Ir-Repubblika ta' Malta vs Reno sive Nazzareno Morris" deciza fit-tmienja u ghoxrin (28) ta' Novembru tas-sena elfejn u sitta (2006) rigward il-piena l-Qorti rriteniet li: "Il-piena ghandha diversi skopijiet. Wiehed minnhom huwa sabiex jigi ripristinat it-tessut socjali li jkun gie mcarrat bl- ghemil kriminali ta' dak li jkun. Taht dan l-aspett jassumu importanza, fost affarijiet ohra, kemm ir-rizarciment tad- dannu da parti tal-hati kif ukoll ir-riforma tal-istess hati. Skop iehor tal-piena huwa dak li tigi protetta s-socjeta'. Dan l-iskop jitwettaq kemm billi fil-kaz ta' persuni li b'ghemilhom juru li huma ta' minaccja ghas-socjeta' dawn jinzammu inkarcerati u ghalhekk barra mic-cirkolazzjoni, kif ukoll billi, fil-kaz ta' reati gravi, is-sentenza tibghat messagg car li jservi ta' deterrent generali. Il-Qrati ta' gustizzja kriminali 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. dejjem iridu jippruvaw isibu l-bilanc gust bejn dawn u diversi skopijiet ohra ta' piena." Illi l-fatt li gurnalist jintbaghat il-habs m'hu se jwassal ghall- ebda skop hawn fuq imsemmi ghaliex il-piena karcerarja ghandha tigi inflitta biss f' kazijiet li jkunu ta' theddid u li jqanqlu certa biza' lis-socjeta' li zgur mhuwiex il-kaz hawnhekk. Ghall-kuntrarju, sentenza ta' habs ghal stampat iggib 'deterrent effect' fost il-gurnalisti li mhijiex xi haga tajba f' socjeta' demokratika; fil-kaz tad-Drittijiet llli "Belpietro c. Italic" deciza fl-erbgha u ghoxrin (24) ta' Settembru tas-sena elfejn u tlettax (2013) irriteniet li la sentenza sospiza u wisq anqas il-prigunerija effettiva m'ghandhom japplikaw ghar-reati tal-istampa: l-Qorti Ewropea 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Inoltre fil-kaz "Ceylan vs Turkey" deciza fit-tmienja (8) ta' Lulju tas-sena elf disa' mija disgha u disghin (1999) il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem irriteniet: 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Illi l-fatt li editur ta' gazzetta jigi mixli, gudikat quddiem qorti ta' gudikatura kriminali u mibghut il-habs jivvjola d-dritt fundamentali tal-liberta ta' l-espressjoni protett mill-artikolu 41 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Minghajr ebda dubju l- applikazzjoni ta' piena karcerarja ghall-fatti partikolari ta' dan il-kaz hija wahda anti-kostituzzjonali u li tmur kontra d- drittijiet tal-bniedem, aktar u aktar meta l-piena inflitta tkun wahda karcerarja u effettiva; Illi minkejja l-perkors taz-zmien, l-esponenti fittex rimedji minghand l-awtoritajiet nazzjonali izda sal-lum ma ha l- ebda rimedju ghall-prigunerija nnifisha u ghad-danni morali u fizici li sofra konsegwenza taghha; Inoltre, l-artikolu 5(5) tal-Konvenzjoni Ewropea jipprovdi li min ikun vittma ta' arrest jew detenzjoni, u l-arrest jew detenzjoni ikun in vjolazzjoni ta' l-artikolu 5 tal-Konvenzjoni, il-vittma ghandu dritt obbligatorju ghal kumpens adegwat: 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. inflitta permezz l-piena karcerarja Ghaldaqstant, ir-rikorrenti jitlob bir-rispett illi din l-Onorabbli Qorti joghgobha: 1. Tiddikjara illi l-proceduri kriminali mehuda kontra l- tas- esponenti, u sentenza fil-kawza fl-ismijiet "Il-Pulizija (Suprintendent A. Martinez Mallia Bland) vs Joseph Spiteri Longhurst u Emanuel Seychel" moghtija nhar l-erbatax (14) ta' Novembru tas-sena elf disa' mija tlieta u sebghin (1973) mill-Onorabbli Qorti Kriminali tal-Magistrati tal-Pulizija Gudizzjarja ghal Malta u dik moghtija mill-Onorabbli Qorti tal- Maesta' Taghha r-Regina, nhar it-tmienja u ghoxrin (28) ta' Marzu tas-sena elf disa' mija erbgha u sebghin (1974), illedew il-jedd fundamentali u kostituzzjonali tal-istanti, hekk kif sanciti fl-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea tad- Drittijiet tal-Bniedem u ta' l-Artikolu 41 tal-Kostituzzjoni ta' Malta; Takkorda kumpens xieraq u taghti dawk l-ordnijiet u 2. provvedimenti xierqa u necessarji sabiex jigu zgurati d- drittijiet inerenti u kostituzzjonali tal-esponent kif hawn fuq indikat. Bl-ispejjez. Rat li din ir-rikors gie appuntat ghas-smigh ghas-seduta tal- 15 ta' Lulju 2014 u ordnat n-notifka tal-istess rikors lill- intimati b' ghaxart ijiem zmien ghar-risposta. Rat ir-risposta tal-Avukat Generali datata 14 ta' Lulju 2014 a fol 11 tal-process fejn esponew : 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. fis-sena 1974 tieghu kif protetti bl-Artikolu 10 Illi fil-kawza odjerna r-rikorrent qieghed jitlob lil din l- Onorabbli Qorti sabiex (i) tiddikjara li proceduri kriminali li tieghu u konkluzi mehuda kontra konsegwenza taghhom gie kundannat tliet xhur habs tad-drittijiet ghandhom tal- fundamentali l- Konvenzjoni Ewropea ghad-Drittijiet Artikolu 41 tal-Kostituzzjoni ta' Malta; talab ukoll lil din il- Qorti sabiex taghtih rimedju fosthom permezz ta' kumpens xieraq. lok l-esponent jeccepixxi s-segwenti 2. Illi fl-ewwel eccezzjonijiet in linea preliminari li qeghdin jigu elenkati minghajr pregudizzju ghal xulxin: i. In kwantu l-ilment tar-rikorrent skatta minn episodji li tal- jmorru Konvenzjoni Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem fil-ligijiet in nostrali konnessjoni mal-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni msemmija ma jistghux jigu mistharrga minn din l-Onorabbli Qorti u dan a tenur tal-Artikolu 7 tal-Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta. ii. Sa fejn ir-rikorrent qieghed jaghmel allegazzjonijiet li l- prigunerija kkawzatlu danni fizici huwa kellu mezzi ordinarji disponibbli, effikaci u effettivi quddiem il-Qrati ordinarji u jekk huwa m'utilizzahhomx ma ghandux jigi koncess lilu d- indole dritt kostituzzjonali biex dak li ma qajjimx quddiem il-Qrati ordinarji jakkwistah mill-Qorti Kostituzzjonali. Isegwi ghalhekk li f'dan ir-rigward din l-Onorabbli Qorti ghandha l-gurisdizzjoni kostituzzjonali taghha a tenur tal-Artikolu 4(2) ta' l-Att XIV tiddeklina milli ferm qabel l-adozzjoni il-kappa ta' 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. tal-1987 u a tenur tal-Artikolu 46 (2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta. iii. In kwantu l-proceduri odjerni jikkoncernaw il-proceduri kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija (Supt A. Mifsud Mallia Bland) vs Joseph Spiteri Longhurst u Emanuel Seychel ghandhom jigu allegati l-atti ta' dawn il-proceduri. iv. L-allegazzjonijiet tar-rikorrent dwar ksur ta' drittijiet fundamentali huma frivoli u vessatorji u qed isiru b'abbuz tal-process gudizzjarju in kwantu qed jitressqu ghall-ewwel darba proprju issa, u cioe` erbghin sena wara li gew konkluzi l-proceduri kriminali in dezamina. Il-fatt illi fiz-zewg kawzi msemmija r-rikorrent l- ewwel halla tant snin jghaddu wara li l-proceduri kriminali ghaddew in gudikat biex proprju issa 'hareg mill-komma' lanjanzi allacjati ma' drittijiet fundamentali tal-bniedem igib bhala konsegwenza illi t-tqanqil ta' dawk il-lanjanzi jkunu 'frivoli u vessatorji'. Il-frivolu jew vessatorju jinkorpora mhux biss l-infondat u l-fieragh (bhalma del resto ghandu jirrizulta li hu dan il-kaz), izda wkoll it-tqanqil ta' argumenti, validi jew invalidi, b'mod illi jkun jidher manifestament illi jkunu ntaghzlu biex jergghu jifthu materja li ormai ilha ghal tant snin res judicata. Illi subordinament u bla pregudizzju ghas-suespost, fil- mertu, l-esponent jirrespingi l-pretensjonijiet kollha tar- rikorrent bhala nfondati fil-fatt u fid-dritt. Illi l-fatt li r-rikorrent bhala editur ta' gurnal gie mixli, gudikat minn Qorti u nghata piena karcerarja skont il-ligi ma jivvjolax id-drittijiet fundamentali tieghu. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Illi la l-Kostituzzjoni, la l-Konvenzjoni Ewropea u wisq inqas il-Qrati ma jikkoncedu l-principju arbitrarju li qieghed jivvanta r-rikorrent u cioe` li ghax hu kien gurnalist id-dritt tal-liberta' tal-espressjoni tieghu ghandu jitqies bla limitu u li addirittura kellu jigi ezonerat milli jiehu piena karcerarja anke jekk huwa vvjola l-provvedimenti tal-Ligi tal-Istampa b'mod lampanti. Illi l-esponent anzi jirrileva li d-dritt ghal-liberta' tal- espressjoni kif sancit kemm fl-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem kif ukoll fl-Artikolu 41 tal-Kostituzzjoni ta' Malta mhuwiex wiehed assolut ghax f'socjeta' demokratika l-Istat ghandu d-dritt u l-obbligu li jippromulga ligijiet, inkluz dik tal-Istampa, li jipprotegu drittijiet ohra ir-reputazzjonijiet, drittijiet u libertajiet ta' persuni ohra inkluz il-hajja privata taghhom. L-uzu ta' dan il-margini t'apprezzament mill-Istat huwa ghal ghan legittimu ghax intiz sabiex jilhaq bilanc bejn id-diversi drittijiet fundamentali tac-cittadini tieghu. Illi inoltre fil-ktieb taghhom Law of the European Convention on Human Rights, l-awturi Xuereb k/a StJames-Boyde, Castaldi and Zammit Ventura jesponu l-obbligi u r-responsabbiltajiet ta' diversi kategoriji fosthom tal-istampa, tal-gurnalisti u tal-edituri taht l-Artikolu 10 (2) tal-Konvenzjoni Ewropea ghad-Drittijiet tal- Bniedem: 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Illi inoltre u kuntrarjament ghal dak li qed jghid ir- rikorrent, sanzjoni penali bhal dik karcerarja, ghalkemm tista' titqies bhala nterferenza fl-ezercizzju tal-liberta' tal- jekk tista' espressjoni, madankollu tissodisfa l-kriterji tal-Artikolu 10(2) tal-Konvenzjoni. tkun gustifikabbli 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. fl-ismijiet Ghal kull buon fini jigi rilevat li l-principji suesposti japplikaw ukoll ghall-Artikolu 41 tal-Kostituzzjoni ta' Malta stante s-similarita' tal-provvedimenti. Illi applikazzjoni tal-principji legali suesposti ghall- fattispecje tal-kaz odjern ghandha fil-fehma tal-esponent twassal lil din l-Onorabbli Qorti ghall-konkluzjoni logika li l- Il-Pulizija (Supt A.Mifsud proceduri kriminali Tommasi) vs Joseph Spiteri Longhurst u Emanuel Seychel, inkluz il- piena ta' tliet xhur habs moghtija lir-rikorrent, huma pjenament konformi mal-Artikolu tal-Kostituzzjoni u tal- Konvenzjoni in dezamina. Dan ghaliex fost affarijiet ohra: • Kif jirrizulta mill-atti stess ta' dawn il-proceduri kriminali kien ir-rikorrent innifsu li rrikonoxxa quddiem il-Qrati ta' gurisdizzjoni kriminali li bil-pubblikazzjoni tal-artiklu ntitolat "Pudina mis-Sultana a' la' Cassar" huwa kien ikkawza ingurja u hammeg ir-reputazzjoni tal-Ministru tax-Xoghol, Impjiegi u Sigurta'. • Illi kemm il-Qorti tal-Magistrati kif ukoll il-Qorti tal-Appell tal- wara pubblikazzjoni in kwistjoni kkonkludew li din kienet wahda malizzjuza li attribwiet lill-Onorevoli Ministru ta' dak iz- zmien fatt defamanti, determinat u specifiku, gravi u ripetut, li skrutinjaw b'mod dettaljat il-kontenut 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. tal-ligi u giet moghtija wara bl-iskop li joffendi l-unur u l-fama tieghu u li jesponih ghad- disprezz tal-pubbliku. • Mill-istess atti rrizulta wkoll li l-pubblikazzjoni in kwistjoni kienet ibbazata fuq inezistenza assoluta ta' fatti u lanqas kienet tindirizza materja ta' nteress pubbliku. • Il-piena ta' tliet xhur habs moghtija lir-rikorrent kienet fil- parametri in konsiderazzjoni c-cirkostanzi kollha tal-kaz, liema piena ghandha ghalhekk tigi meqjusa bhala gustifikabbli u proporzjonali ghar-reat li tieghu instab hati r-rikorrent. Illi ghar-rigward ta' dak li qed jghid ir-rikorrent fil- kuntest tal-Artikolu 5 (5) tal-ECHR l-esponent jirrileva li l- fattispecie tal-kaz odjern huma eskluzi mill-applikabbilita' ta' dak l-Artikolu ghax id-detenzjoni u l-inkarcerazzjoni tar- rikorrent saru skont u fil-parametri tal-ligi b'sentenza ta' Qorti ndipendenti u mparzjali. Illi fid-dawl tas-suespost anke jekk din l-Onorabbli Qorti llum hija kostretta li tiggudika decizjonijiet ta' Qrati ordinarji moghtija ghexieren ta' snin ilu, fil-fehma tal- esponent ghandu jirrizulta li l-konsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Magistrati u tal-Qorti tal-Appell Kriminali fil-kaz kontra Joseph Spiteri Longhurst kienu u ghadhom rilevanti u legalment gusti u korretti u ghalhekk ghandhom jigu meqjusa li ma sarux bi ksur tad-dritt tal-liberta' tal-espressjoni tar-rikorrent. Illi bla pregudizzju ghas-suespost, jekk din l-Onorabbli Qorti xorta ssib li r-rikorrent sofra xi lezjoni tad-drittijiet fundamentali, dikjarazzjoni ta' ksur ghandha tkun sufficjenti id-drittijiet ghax tad-disposizzjonijiet dwar 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. fundamentali huwa sabiex jigu stabbilti standards u s- sejbien ta' vjolazzjoni ta' dawn l-istandards hija r-rimedju ewlieni. Jekk pero' din l-Onorabbli Qorti tiddeciedi li takkorda xi forma ta' kumpens morali dan ghandu jkun wiehed sostanzjalment ridott in vista tas-sokkombenza u l- inerzja tar-rikorrent ghal aktar minn erbghin sena biex irrikorra lejn il-Qrati u jivvanta dak li skont hu rrekallu "pregudizzju rrimedjabbli" in vista ta' allegat ksur ta' drittijiet fundamentali. Ghaldaqstant u fid-dawl tas-suespost l-allegazzjonijiet u t- talbiet tar-rikorrent ghandhom jigu michuda bl-ispejjez kontra tieghu. Salvi eccezzjonijiet ulterjuri. Rat il-verbal tas-seduta tal-5 ta' Lulju 2014 (Fol 17) fejn meta ssejjah ir-rikors deher Dr John Seychel ghar-rikorrent prezenti u Dr Susan Labada ghall-Avukat Generali. Il- Qorti rat l-eccezzjonijiet sollevati mill-Avukat Generali. ll- partijiet qablu li ghandha tinghata sentenza wahda fuq l- eccezzjonijiet kollha inkluzi dawk fuq il-mertu. Il-Qorti ordnat l-allegazzjoni tal-atti tal-proceduri kriminali fl-ismijiet (Supretendent A Mifsud Mallia Bland) vs "Il-Pulizija Joseph Spiteri Longhurst u Emanuel Seychel" tal-14 ta' Novembru 1973, u 28 ta' Marzu 1974 (Qorti tal-Appell Kriminali). Il- Qorti awtorizzat lir-rikorrent biex jipprezenta l-provi tieghu bil-procedura tal-affidavit bil-visto/notifika tad-difensur tal- ll-kawza giet kontro-parti sat-30 differita ghat-28 ta' Ottubru 2014 fid-9:30a.m., ghal dan l- iskop, kontinwazzjoni u sabiex tigi stradata l-kawza. ta' Settembru 2014. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Rat in-nota ta' osservazzjonijiet tar-rikorrenti datata 15 ta' Awwissu 2016 a fol 78 tal-process. Rat in-nota responsiva tal-Avukat Generali datata 23 ta' Mejju 2016 a fol 87 tal-process. Rat il-verbal tas-seduta mizmuma tat-Tlieta, 24 ta' Mejju 2016 (fol 103) fejn meta ssejjah ir-rikors deher Dr John Seychel ghar-rikorrent prezenti u Dr Roma SIMPSONGarg ghall-Avukat Generali. Il-Qorti semghet it-trattazzjoni tad- difensuri tal-partijiet Dr John Seychel u Dr Roma SIMPSONAlSaiedCahill, liema trattazzjoni giet registrata fuq is- sistema eletronika. Ir-rikors gie differit ghas-sentenza ghas- 27 ta' Ottubru 2016 fid-9:30a.m. Hadet konjizzjoni tal-provi prodotti. Illi r-rikorrent qed jilmenta li sofra lezjoni fid-drittijiet fondamentali tal- fit-termini Kostituzzjoni ta' Malta, aktar 'il quddiem imsejjah "Il- Kostituzzjoni" u tal-Konvenzjoni Ewropea ghall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem - Kap. 319 tal-Ligijiet ta' Malta, 'il quddiem imsejjah "Il- Konvenzjoni" minhabba proceduri kriminali mehuda kontra tieghu u konkluzi fis-sena 1974 li konsegwenza taghhom gie kundannat tliet xhur habs u dan b'riferenza "Il-Pulizija ghas-sentenza (Suprintendent A. Mifsud Mallia Bland) vs Joseph Spiteri Longhurst u Emanuel Seychel" moghtija nhar il-erbatax (14) ta' Novembru tas-sena elf disa' mija tlieta u sebghin (1973) mill-Qorti Kriminali tal-Magistrati tal-Pulizija Gudizzjarja KONSIDERAZZJONIJIET fl-ismijiet fil-kawza 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. ghal Malta u dik moghtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali tal- Maesta' Bartolo Burlo! r-Regina, nhar it-tmienja u ghoxrin (28) ta' Marzu tas-sena elf disa' mija erbgha u sebghin (1974). Inoltre qed jitlob li jigi rimedjat b'kumpens xieraq ghad- danni (morali) li sofra. ghat-talbiet. Preliminarjament Illi eccepixxa l-applikabilita' tal-artiklu 7 tal-Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta; li din il-Qorti ghandha tuza d-diskrezzjoni taghha a tenur tal-artikolu 4(2) tal-Kap 319 tal-Ligijiet ta' Malta u tal-artiklu 46(2) tal-Kostituzzjoni:li t-talbiet huma frivoli u vessatorji stante t-trapass ta' erbghin sena mis-sentenzi precitati u l-kawza tallum; u li fil-mertu d-dritt tal-liberta' tal- espressjoni kif sancit fil-Kostituzzjoni u fil-Konvenzjoni mhuwiex dritt in assolut u li fil-kaz odjern, l-artikli invokati ma gewx lezi fil-fatt u fid-dritt. Il-Fatti fil-Qosor Joseph Spiteri Longhurst kien editur tal-gazzetta In-Niggieza fis-sena 1973 fejn fil-harga tas-17 ta' Awwissu 1973 ippubblika artiklu intitolat "Pudina mis-Sultan a' la Grant". F'dan l- artiklu, ppubblikat bl-akbar prominenza fuq l-ewwel faccata tal-gazzetta, attribwixxa lill-On. Dr Joseph Grant, dak iz- zmien Ministru tax-Xoghol, Impiegi u Sigurta', bhala fatt, li certu Miss Sultana harget tqila minnu. Inoltre, l-artiklu jaghti x'jifhem li wiehed seta' jirranga li jmur Ruma biex isib ghajnuna professjonali ghal din il-kondizzjoni. Spicca biex wieghed li l-qarrejja kienu ser jinghataw aktar ahbar ghaliex "Il-qasba ma ccaqcaqx ghalxejn." Illi r-rikorrent, bhala editur, flimkien mal-istampatur tal- gazzetta imsemmija, tressqu quddiem il-Qorti tal-Magistrati 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. tal-Pulizija Gudizzjarja ghal Malta akkuzati li taw malafama lill-On. Joseph Grant billi attribwewlu fatti determinanti bl- iskop li joffendu l-unur u l-fama tieghu u jesponuh ghar- ridikolu u ghad-disprezz tal-pubbliku; u inoltre, talli bl-istess artiklu direttament jew indirettament jew bl-uzu ta' kliem ekwivoku offendew il-moralita' pubblika jew il-pudur bi ksur tal-artikoli 11 u 15 tal-Ordinanza dwar l-Istampa (Kap 117 tal-Ligijiet ta' Malta- illum kap 248 tal-Ligijiet ta' Malta). F'dawn il-proceduri l-imputat iddikjara li kien lest biex jippubblika kwalsiasi dikjarazzjoni ghas-soddisfazzjoni tal- parti ingurjata, li kien jiddispjacih mill-akkadut u li jirtira l- allegazzjonijiet maghmula fl-istess artikolu. llli b'sentenza tal-14 ta' Novembru 1973 l-imputati gew misjuba hatja skont l-imputazzjoni filwaqt li r-rikorrent gie kkundannat ghal tliet xhur prigunerija u hamsin lira (Lm50) multa kif ukoll gie ordnat il-pubblikazzjoni ta' sunt tas- sentenza. Din is-sentenza giet ikkonfermata mill-Qorti Kriminali tal- Maesta' Taghha r-Regina b'sentenza tat-28 ta' Marzu 1974. Illi r-rikorrent skonta piena karcerarja ta' xaharejn u nofs. Ma baqax jahdem ta' gurnalist u eventwalment sab impieg iehor fis-settur privat. Fis-7 ta' Awwissu 2012 talab kumpens ex gratia mill- Ministru tal-Gustizzja, dak iz-zmien l-On. Sussegwentement fid-19 ta' Dicembru 2012 ressaq talba ghall-mahfra Presidenzjali. B'ittra tat-2 ta' Jannar 2014, rcieva risposta fejn it-talba tieghu giet 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. milqugha "fis-sens illi jitnehha l-annotament tas-sejba tal- htija fic-certifikat tal-kondotta bhala sinjal ta' klemenza u mhux bhala rikonoxximent li fis-sentenza relattiva sar zball u ingustizzja." Illi r-rikors odjern gie intavolat fid-29 ta' Settembru 2014 billi r-rikorrent xorta hass li ma saritx gustizzja mieghu. Xhieda Joseph Spiteri Longhurst xehed permezz ta' affidavit (fol 19) u qal li meta inghatat is-sentenza mill-Qorti tal-Appell fil-1974 il- Qorti Kostituzzjonali kienet sospiza (bejn 1972-1974) u ghalhekk ma setax jirrikorri immedjatament ghal dik il-Qorti. Missieru miet fid-19 ta' Marzu 1974 u dan, flimkien mal-kaz tieghu effettwatlu hazin sahtu u sahhet ommu peress li fil- familja tieghu qatt hadd ma kiser dufrejh mal-Ligi. Wara s- sentenza imsemmija tbieghed mill-kitba u attivita' politika partiggjana. Xehed li dahal fl-impieg fis-settur privat fis- sena 1988 u ma riedx jidhol f'polemici politici partiggjani minhabba l-impieg tieghu. Xehed li qatt ma basar li xoghol li kien iqies normali u pulit kien ser iwasslu fil-habs. Sofra trauma minhabba l- inkarcerazzjoni li ghalih "kienet esperjenza verament kera u umiljanti u ma nista' qatt nnehhi minn quddiem ghajnejja ritratt tieghi fl-ewwel pagna tal-gurnal 'L-Orizzont' hiereg mill-bini tal-Qorti akkompanjat minn Marixxall tal-Qorti..Illi din l-esperjenza halliet effetti psikologici u fizici fuqi..ghal numru ta' snin bdejt inbati minn ghamla konsiderevoli ta' klawstrofobija." 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Wara l-pubblikazzjoni, il-gazzetta In-Niggieza ma baqghetx tigi pubblikata. Xehed li ressaq talba ghall-kumpens ex gratia fis-sena 2012 mal-Ministru Dr Chris Lanzon li kien il-Ministru tal- Gustizzja dak iz-zmien u dan b'ittra tal-24 ta' Dicembru 2012(Dok D). Sussegwentement wara laqa' mal-Ministru Lanzon ressaq talba ghall-mahfra Presidenzjali. Wara l-elezzjoni generali ta' Marzu 2013 baghat reminders lill-amministrazzjoni l-gdida kif ukoll lill-Ufficcju tal-President ta' Malta. Fit-2 ta' Jannar 2014 rcieva risposta mill-Ufficcju tal-President fejn gie informat li t-talba tieghu giet milqugha "fis-sens li jitnehha l-annotament ta' sejba ta' htija fic- tal-kondotta bhala sinjal certifikat ta' klemenza..." Madanakollu qal li fis-sena 2013 kien skopra li s-sejba ta' htija kienet gja tnehhiet mill-kondotta tieghu. In kontro-ezami1 qal li kien l-editur tal-gazzetta In- Niggieza fiz-zmien li nktieb l-editorjal in kwistjoni. Qal li ma kienx jaf dak iz-zmien li l-ligi tal-istampa kienet tipprovdi ta' ghall-piena karcerarja malafama l- informazzjoni li rcieva minn aktar minn persuna wahda - qaghad fuq li qalulu ghaliex fdahom. Fil-process irtira l-allegazzjonijiet u ghamel apologija. Dan ghamlu ghaliex qaghad fuq ix-xhieda tal-Ministru - fuq il- kelma tieghu. "Ma kellniex provi bizzejjed u ma stajtx inressaq provi izjed." Qal li irrizultalu li l-allegazzjonijiet kienu foloz. jinstab hati fuq li qaghad 1 Seduta tas-7 ta' Lulju 2015 - fol 59 et seq. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. ta' Awwissu 2012 Qal li dam is-snin qabel ma ressaq talba ghall-mahfra u ghall-kumpens ghaliex baqa' jibza jerga' iqajjem il-kaz u ma hassx li kellu jkompli jkabbar l-affari. Issa hass li ghandu iqajjem il-kaz tad-drittijiet tieghu ta' gurnalista. Iccara b'referenza ghall-para 16 tal-affidavit tieghu, li l-Avukat Generali ma tax parir lilu imma ta l-parir lill-Ministru tal- Gustizzja. Esebixxa kopji ta' zewg ittri, u cioe` Dok JC4 (Fol 70) datata nhar lill- On.Ministru tal-Gustizzja Chris Lanzon fejn talab kumpens ex gratia, u Dok. JC5 indirizzata lil E.T. il-President Dr George Rodgers datata nhar id-19 ta' Dicembru 2012 fejn talab mahfra Presidenzjali. Doris Spiteri Longhurst, mart ir-rikorrent, ukoll xehdet b'affidavit (fol 26) u qalet li wara li zzewgu u kellha l-ewwel tifla, sahansitra l-girien ma kienux ihallu lit-tfal taghhom jilghabu ma bintha ghaliex missierha kien wehel il habs. Inoltre ghal snin twal zewgha ma kienx irid li jzommu l-bieb tal-kamra fejn ikun maghluq ghaliex kien jiftakar iz-zmien meta kien ikun maghluq fic-cella. Xehed ukoll hu r-rikorrent John P. Spiteri Longhurst b'affidavit (fol 28) u qal li dejjem jitftakar lil huh jinteressa ruhu fil- gurnalizmu u fil-politika. Kien jghozz il-principji tal-liberta' u qatt ma stenna li minhabba il-politika u l-gurnalizmu ser isib ruhu imsakkar f'cella. Dan kien xokk ghall-familja billi missierhom miet gimgha qabel fid-19 t' Marzu 1974. Hu u huthom l-ohra bezghu ghall-impieg li kellhom mal-Gvern u mal-parastatal. Huh inbidel wara l-esperjenza ta' habs u donnu dahal f'qoxortu fejn ma riedx jaf b'politika izjed. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Ikkonferma wkoll li huh kien irid li l-bieb tal-kamra fejn ikun jinzamm miftuh. Qata' wkoll kull kitba politika partiggjana ghax kien jibza' li ser jerga' jittella' l-Qorti u jehel piena iktar harxa. Chris shaw li kien jokkupa l-kariga ta' Ministru tal-Gustizzja minn Jannar 2012 sat-8 ta' Marzu 2013. Kien iltaqa' mar-rikorrent li kien gie ikellmu dwar petizzjoni ghall- mahfra Presidenzjali li kellu pendenti. Tieghu kien kaz partikolari ghaliex kien jirrigwarda kaz li jmur lura hafna snin. Qal li l-petizzjoni giet michuda. Rigward kumpens sa fejn jiftakar kien hemm parir mill-Avukat Generali li r- rikorrent jinghata kumpens simboliku Xehed l-Avukat Generali b'affidavit (fol 56) u kkonferma li t-talbiet ghall-kumpens ex gratia u ghall-mahfra tieghu sabiex Presidenzjali gew ghall-konsiderazzjoni jinghata parir. Dawn saru madwar 38 sena wara li r- rikorrent skonta l-piena. Qal li t-talbiet ghal kumpens ex gratia lill-Gvern iridu jkunu ibbazati fuq danni mgarrba minhabba atti doluzi ta' terzi bhal ma huma reati ta' uzu ta' splussivi jew nar, id-danni rizultanti minn 'breakdown of law and order' u d-danni rizultanti lill-membri tal-forzi tal-ordni fl-ezekuzzjoni tad- dmirijiet taghhom. Ma jkunux necessarjament ibbazati fuq jestendux ghall- l-Gvern. "Huma ma xi dritt kontra sitwazzjonijiet fl- amministrazzjoni tal-gustizzja." Rigward din it-talba l-Gvern informa lir-rikorrent li t-talba ma kienetx ser tigi milqugha 2 Seduta tal-21 ta' April 2015 fol 49 et.seq. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. taqa' barra mill-parametri ghaliex kienet jipprovdu ghal tali kumpens. Rigward it-talba ghall-mahfra Presidenzjali din inghatat mill-President billi s-sentenza ma tibqax tidher fuq il- kondotta u dan minghajr bl-ebda mod gie rikonoxxut jew accettat li s-sentenzi tal-qrati moghtija fiz-zmien rilevanti kienu zbaljati jew ingjusti. Il-mahfriet Presidenzali ma jimplikawx ammissjoni ta' nuqqas tal-Istat izda ikun hemm diversi ragunijiet, bhal per ezempju ragunijiet umanitarji, simbolici jew ta' klemenza li jistghu jiffurmaw il-bazi tal- ezercizzju tal-prerogattiva tal-mahfra. L-Eccezzjonijiet Preliminari sollevati. L-artikolu 10 tal-Konvenzjoni ma japplikax ghall-kaz l-adozzjoni ferm qabel odjern billi l-ilment tar-rikorrent skatta minn episodji li jmorru tal- Konvenzjoni Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem fil-ligijiet nostrali fl-1987, u dan a tenur tal-Artikolu 7 tal-Kap 319 tal- Ligijiet ta' Malta. Ikkonsidrat li permezz tal-Kap. 319 fuq riferit gie stabbilit li d-Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali huma parti mill-Ligi ta' Malta u ghandhom ghalhekk ikunu ezegwibbli lokalment, (ara artiklu 3 (1) tal-Kap 319); Illi izda skont l-artikolu 7 tal-Kap 319, (id-disposizzjoni transitorja) : Ebda ksur tal-Artikoli 2 sa 18 (inklużi) tal-Konvenzjoni jew tal-Artikoli 1 sa 3 (inklużi) tal-Ewwel Protokoll li jsir qabel it-30 ta' April 1987 jew tal-Artikoli 1 sa 4 (inklużi) tar- 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. fuq tal-Kostituzzjoni. Raba' Protokoll, l-Artikoli 1 u 2 tas-Sitt Protokoll jew tal- Artikoli 1 sa 5 (inklużi) tas-Seba' Protokoll li jsir qabel l-1 ta' April 2002, ma għandu jagħti lok għal xi azzjoni taħt l- artikolu 4." Ir-rikorrent jissottometti li t-talba odjerna hija ppernjata Iz-zewg wkoll disposizzjonijiet huma analogi u l-Qrati taghna, anke qabel ma dahal fis-sehh l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea, kienu enuncjati mill-Qorti Ewropea ispirati mill-principji f'Strasbourg. Illi din il-Qorti taqbel ma' din is-sottomissjoni diment li ma jkunx hemm konflitt mal-artikolu 41 tal-Kostituzzjoni. Del resto izda, din il-qorti hija effettivament prekluza 'ex lege' milli tapplika l-artikolu 10 tal-Konvenzjoni ghall-kaz in ezami direttament billi l-perjodu temporali mertu ta' din il- kawza sehh abbundantement qabel il-perjodu operattiv statutorjament impost tat-30 t'April, 1987 Illi kif ritenut fil-kawza "Mario Cumbo Mesimer proprio et vs Il-Prim Ministru" (P.A. (RCP) 3 ta' Ottubru 2003, jidher li tali artikolu huwa ta' ostakolu ghall-allegazzjonijiet ta' ksur ta' drittijiet fundamentali tal-bniedem meta dawn huma marbuta ma' avvenimenti li sehhew qabel is-sena 1987, u la darba f'din il-kawza il-fatti lanjati sehhew qabel din tal-Konvenzjoni mhuwiex applikabbli. Konsegwentement l-ewwel eccezzjoni sollevata. Madanakollu xejn m'ghandu jipprekludi lil din il-Qorti milli taghmel riferenza ghall-gurisprudenza tal-Qorti Ewropea fil- materja tal-liberta' tal-espressjoni u tiehu ispirazzjoni minn tilqa' 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. dik il-gurisprudenza, sa fejn dan hu kompatibbli mal- Kostituzzjoni taghna. Malta taghmel parti minn Ewropa demokratika u nhaddnu, u dejjem tajna rikonoxximent ghall-istess principji fis-sistema guridika fondamentali taghna. II Ir-rikorrent kellu rimedji ordinarji effikaci u effettivi disponibbli ghalih "sa fejn qed jaghmel allegazzjonijiet li l-prigunerija kkawzatlu danni fizici." Illi b'din l-eccezzjoni l-intimat qed jistieden lil din il-Qorti biex tiddeklina milli tezercita l-gurisdizzjoni kostituzzjonali taghha a tenur tal-Artikolu 4(2) tal-Kap 319 u tal-artikolu 46(2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta. Illi din l-eccezzjoni tesprimi s-salvagwardja procedurali li qabel ma wiehed jintavola kawza kostituzzjonali ghandu intiz biex jezawrixxi kull r-rimedju jirregolarizza kostituzzjonali ghal dawk il-kawzi verament meritevoli ta' din il-procedura specjali. Illi relevanti ghall-kaz odjern hija s-sentenza "Tonio Pearson. vs Kummissarju tal-Pulizija et" (Q.K. – 5 ta' April 1991). L-ewwel Qorti fis-sentenza taghha kienet sostniet li minn ezami akkurat tas-subinciz (1) u (2) ta' l-Artikolu 46 (dak iz- zmien 47) jidher car li l-legislatur Malti ma riedx li jistabbilixxi bhala principju assolut fil-ligi Kostituzzjonali taghna li qabel ma persuna tadixxi lil din il-Qorti fil- gurisdizzjoni Kostituzzjonali taghha, ghandha dejjem u tassattivament tezawrixxi r-rimedji kollha disponibbli taht il- ligi ordinarja, jkunux ragonevolment mistennija li jipprovdu rimedju effettiv. l-azzjonijiet ir-rimedji 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Qorti ghandha diskrezzjoni wiesgha hafna dwar l- ezercizzju o meno tal-gurisdizzjoni Kostituzzjonali taghha. Ovvjament, tali diskrezzjoni ghandha tintuza gustament u ragonevolment. Illi hija l-parti li qed tallega li ma gewx ezawriti r-rimedji ordinarji li jistghu jkunu disponibbli ghaliha li ghandha l- oneru li tissodisfa lill-qorti li r-rimedju indirizzat kien wiehed effettiv kemm fil-prattika. L-intimat issottometta li f'dan il-kaz ir-rikorrent ghandu disponibbli ghalih kawza ghad-danni jekk deherlu li gie imharrek kriminalment b'mod vessatorju jew li l-proceduri kriminali fil- konfront tieghu saru abbuzivament. Illi izda, l-Qorti hi tal-fehma li r-rikorrent mhuwiex qed jallega hekk. It-talba odjerna hija mmirata ghall- dikjarazzjoni li proceduri kriminali li ttiehdu kontrih u l-piena karcerarja li kien assoggetat ghaliha lledew id-dritt tieghu ghal-liberta' tal-espressjoni. Mhuwiex qed jigi sottomess li s-sentenzi, jew anke l-prosekuzzjoni tal-offizi, kienu zbaljati fis-sens li applikaw il-ligi skorettament, illegalment jew b'mod abbuziv u vessatorju. Anzi r-rikorrent apologizza ghall-akkadut quddiem il-Qorti tal-Magistrati. Il-qofol tal-kwistjoni fil-kaz tallum hija li l-penalizzazzjoni ta' malafama kompjuta minn gurnalist u l-piena ta' prigunerija inflitta fuqu. Ikkonsidrat li l-Istat jitqies responsabbli ghad- danni inflitti fuq ic-cittadin jekk jagixxi abbuzivament jew illegalment. Fil-kaz in disamina l-abbuz jew l-illegalita' li qed jallega r-rikorrent huwa marbut ma' ta' dritt kostituzzjonali u mhux dritt ordinarju. lezjoni 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Illi inoltre, aparti d-dikjarazzjoni ta' lezjoni, r-rikorrent qed jitlob kumpens xieraq. Huwa minnu li r-rimedji civili involuti jinkludu dawk indirizzati fl-artiklu 1031 – 1033 u 1045 – 1046 tal-Kodici Civili, Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta. Ir-rimedju civili postulat jirrigwarda biss il-kumpens pekunjarju naxxenti mid-damnum emergens u mil-lucrum cessans, u kumpens ghad-dannu mhux pekunjarju mhux konsidrat – ghalkemm kien hemm il-Qorti kif pronunzjament diversament presjeduta (ara Dottor Joseph Wittebrood et vs Onorevoli Prim Ministru et, datata l-1 ta' Gunju, 2012, u Lucienne Grant vs Dragonara Casino Limited datata d-19 ta' Gunju, 2012); Kif gie ritenut mill-Qorti Kostituzzjonali fil-kaz Buttigieg v. Ministru ghall-Izvilupp tal-Infrastruttura et,3 osservat li rimedju ordinarju ghad-danni ma jeskludix, f'kazi kongruwi, talba ghal rimedju kostituzzjonali. Fil-fatt, filwaqt li, fis- sistema jaghtu il-qrati ordinarji ma kumpens morali jew for pain and suffering, kumpens simili il-Qorti. Fil-kawza, Vella v. jista' Kummissarju deciza mill-Qorti Kostituzzjonali fil-5 ta' April 1991, intqal li l-kumpens li ghandha taghti din il-Qorti ghandu jirrifletti l-gravita` tal- lezjoni u tal-oltragg fiziku u morali li jkun gie kawzat lill- persuna tal-individwu. Kompla jinghad f'din il-kawza li l- kumpens: jistghux "Kellu wkoll jirrispondi ghas-sens ta' disturb socjali li kull vjolazzjoni tal-jeddijiet fundamentali, anke jekk naturalment 3 Deciza fil-31 ta' Lulju 1996 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. fi gradi differenti skont il-kaz, kien necessarjament jipprovoka u f'dan is-sens il-kumpens likwidat arbitrio boni viri mill-Qorti kellu wkoll iservi ta' deterrent u piena ghal min jikkometti l-vjolazzjoni u sodisfazzjon gust ghall-vittma." Inoltre l-Prim' Awla tal-Qorti Civili (Sede Kostituzzjonali) fil- kawza Busuttil v. Avukat Generali, deciza fit-3 ta' Ottubru 2003, citata b'approvazzjoni mill-Qorti Kostituzzjonali fil-kaz Anthony Martinez vs Superintendent Carmelo Seychel et dec.fit-18 ta' Settembru 2009, osservat inter alia hekk: "Meta jkun hemm rimedju alternattiv li jkun cert, xieraq, adegwat u effettiv, allura, per regola l-Qorti ghandha tiddeklina li tezercita` l-gurisdizzjoni taghha; ammenoche` ma jkunux jezistu cirkostanzi tali li minhabba l-gravita` taghhom jimmilitaw favur l-ezercizzju ta' dik il-gurisdizzjoni, bhal per ezempju, tad-dritt fundamentali tar-rikorrent ikun wassal ghall-privazzjoni mil- liberta` tieghu." (Sottolinear ta' din il-Qorti). Dan kollu premess, din il-Qorti hi tal-fehma li ma jistax jinghad li l-ezistenza ta' rimedju ordinarju ghad-danni fizici, f'dan il-kaz, jeskludi r-rimedju kostituzzjonali. Kif qalet din il- Qorti fil-kaz ta' Vella fuq citat, "Illi meta jinghad li jkun hemm rimedju iehor xieraq, dejjem ikun qieghed jitfisser li tali rimedju jrid jitqies fid-dawl tal-ksur tal-jedd fundamentali li jkun qed jigi allegat li nkiser jew li jkun mhedded li sejjer jinkiser: ghandu jkun rimedju accessibbli, xieraq, effettiv u jindirizza ta' ksur adegwat biex lamentat." Illi abbazi tal-allegazzjonijiet tar-rikorrent (jekk jinstab li fil- mertu ghandu ragun) certament ir-rimedju ordinarju li tipprovdi l-ligi ordinarja ma jistax jigi kkunsidrat bhala 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. rimedju xieraq u adegwat. Konsegwentement tirrespingi din l-eccezzjoni preliminari sollevata mill-intimati. III Din l-eccezzjoni giet sorvolata in kwantu li l-atti tal- proceduri kriminali gew allegati mal-atti tal-kawza odjerna. IV Testwalment l-intimat eccepixxa li "l-allegazzjonijiet tar- L-Allegazzjonijiet huma frivoli u vessatorji. rikorrent dwar ksur ta' drittijiet fundamentali huma frivoli u vessatorji u qed isiru b'abbuz tal-process gudizzjarju in kwantu qed jitressqu ghall-ewwel darba proprju issa, u cioe` erbghin sena wara li gew konkluzi l-proceduri kriminali in dezamina." Gie ribadit mill-Qorti Kostituzzjonali fil-kaz Alan Martinez v Avukat Generali et., (dec.fit-23 ta' Novembru 1990) riferibbilment ghall-kliem referenza kostituzzjonali tal-procedura tifhem fil-kuntest li "Il-qorti ta' 'frivola' riferibbilment ghall-kwistjoni Kostituzzjonali li tigi sollevata quddiem xi qorti - barra l-Qorti Kostituzzjonali jew il- Prim'Awla tal-Qorti Civili - tfisser li dik il-kwistjoni hija, ta' jew valur, vana, nieqsa mis-serjeta', ebda pregju jisthoqqilhiex manifestament nieqsa mis-sens, attenzjoni' waqt li 'vessatorja' tfisser li l-kwistjoni giet sollevata minghajr ragunijiet sufficjenti u bl-iskop li ddejjaq u tirrita lill-kontroparti." L-intimat isostni din l-eccezzjoni billi jissottometti li r- rikorrent kellu kull opportunita' jekk ried, li jintavola l-kawza odjerna snin ilu. Il-Qorti Kostituzzjonali ilha li giet kostitwita u l-allegazzjoni tar-rikorrent li baqa' passiv minhabba s- 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. trawma minhabba l-piena karcerarja u sitwazzjoni politika fil-pajjiz m'ghandha l-ebda fondament fattwali. Dan l-ahhar punt, din il-Qorti taqbel mal-intimat. Jista' jkun li ippercepixxa li s-sitwazzjoni politika setghet timmilita kontrih izda s-sitwazzjoni ma kienetx tali li setghet kienet ta' impediment biex ifittex gustizzja mill-Qrati taghna. Ir- rikorrent isemmi l-perjodu tas-sospensjoni tal-funzjonament tal-Qorti Kostituzzjonali, izda din il-Qorti giet ristabbilita u ma kien hemm xejn xi jzommu milli jirrikorri ghar-rimedji xierqa kif fil-fatt irrikorrew bosta cittadini ohra fiz-zminijiet kontestwali ghal dan il-kaz. Ir-rikorrent da parti tieghu jispjega d-dewmien billi jghid li sofra l-mewt konkomitanti ta' missieru. Din it-trawma kienet tali li ma kienx ikun irid li jinghalqu il-bieb tal-kamra fejn kien ikun peress li kien jiftakar iz-zmien li ghadda fic-cella tieghu. Din l-esperjenza kienet kerha ghalih u ghall-familja tant li halla l-kitba politika. Jallega wkoll li kien hemm weghdiet da parti tal-awtoritajiet izda dwar dan l-ahhar punt, din il-Qorti taqbel mal-intimat li ma jirrizultax li l-awtoritajiet weghduh xi kumpens jew rimedju partikolari. F'kull kaz, it-talbiet ghall- kumpens ex gratia u ghall-mahfra Presidenzjali rispettivament saru t-trapass ta' ghexierien ta' snin. Ikkonsidrat izda li t-trapass tas-snin ut sic mhuwiex raguni sabiex din l-eccezzjoni tista' tigi milqugha. Ma hemmx preskrizzjoni ghal-lezjoni libertajiet fondamentali. fis-sena 2012, wara ta' drittijiet u 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Il-Qorti Ewropea kellha okkazzjoni li tippronunzja ruhha dwar l-effett tat-trapass tas-snin fil-kaz Montanaro Beck and others v Malta4 ta' vjolazzjoni Kif gja rilevat, il-Qorti Ewropea qed tevalwa l-argument fil- kuntest tal-quantum ta' kumpens aggudikat tenut kont it- trapass dritt. Fil-kaz odjern il-Qorti tikkonsidra wkoll li r-rikorrent baqa' jissubbixxi l-effetti negattivi tal-piena inflitta meta l-htija tieghu kienet essenzjalment marbuta ma xogholu ta' gurnalist. Dan proprju jfisser li ghadda 4 Dec. 30 ta' Awwissu 2016 (Application no. 31454/12) 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. minn dak li jissejjah the chilling effect li ser jigi trattat iktar 'il quddiem. Din il-qorti ma tistax tikkondividi t-tezi avvanzata mill- intimat li l-ligi ma tipprotegix lil dawk li jibqghu passivi meta si tratta ta' lezjoni ta' drittijiet fondamentali. Aparti l- konsiderazzjoni li l-legislatur huwa sieket fuq dan il-punt (ubi lex voluit dixit) din il-Qorti hi tal-fehma li jinkombi fuq l- Istat sabiex jassigura li vjolazzjonijiet jigu rimedjati u mhux jistenna li jigi ccitat in gudizzju. Isegwi li r-rikorrent m'ghandux jigi penalizzat talli dam biex iressaq l-ilment tieghu. Ghaldaqstant din l-eccezzjoni qed tigi ukoll respinta. Konsiderazzjonijiet fil-Mertu Illi dan hu kaz ta' gurnalist li gie ikundannat ghall-perjodu ta' prigunerija wara li gie misjub hati ta' libell permezz ta' artiklu stampat li gie meqjus li kien malafamanti fil-konfront ta' bniedem politiku - Ministru tal-Istat - u li offenda il- moralita' pubblika u l-pudur. Mill-ezami tal-atti, sottomissjonijiet u trattazzjoni jirrizulta manifest l-piena f'din karcerarja inflitta fuq ir-rikorrent anke b'riferenza ghall- chilling effect, li ser jigi trattat aktar il-quddiem, li jista' jirrendi piena simili eccessiva meta imposta fuq gurnalist fil- qadi ta' dmirijietu. Difatti r-rikorrent mhuwiex qed jitlob li l- artikoli rilevanti tal- Kostituzzjoni ta' Malta jew tal-Konvenzjoni. il-vertenza hija tal-Kap 248 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Illi din il-Qorti minnufih tissenjala l-importanza tal-medja bhala wiehed mill-pilastri fondamentali li fuqu hija mibnija d-demokrazija kif nafuha. Fil-kawza deciza mill-Grand Chamber tal-Qorti Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem fl-ismijet Axel Springer AG vs Germany5, intqal is-segwenti: 5 Deciza fis-7 ta' Frar 2012 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Il-Qrati taghna ihaddnu l-istess principji rigwardanti r-rwol tal-istampa f'demokrazija reali u effettiva u dan ifisser ukoll li gurnalist ghandu jkun fil-liberta' li jezercita' l-professjoni tieghu, bla xkiel u interferenzi sabiex ikun jista' jiddissemina informazzjoni, analizi jew kritika lis-socjeta` li ghandha d- dritt ghal din l-informazzjoni, analizi u kritika. Madanakollu kif ser jinghad 'il quddiem, huwa pacifiku fil-Qrati taghna u fil-gurisprudenza tal- tal-Qorti Ewropea Bniedem li din il-liberta' mhix assoluta. Konsiderazzjoni ta' Dritt Dan premess il-Qorti ser tezamina l-artikolu 41 tal- Kostituzzjoni kif applikat ghall-kaz odjern anke fid-dawl tal-gurisprudenza tal-Qorti Ewropea li ispirat il-Qrati taghna fl-assenza ta' konflitt mal-Kostituzzjoni. tad-Drittijiet 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. L-Artiklu 41 tal-Kostituzzjoni jiddisponi testwalment: "41(1) Hlief bil-kunsens tieghu stess jew bhala dixxiplina tal- enituri, hadd ma ghandu ji i mfixkel fit-tgawdija tal- libert tieghu ta espressjoni, maghduda libert li jkollu fehmiet minghajr indhil, libert li jir ievi idejiet u taghrif minghajr indhil, libert li jikkomunika idejiet u taghrif minghajr indhil (kemm jekk il-komunikazzjoni tkun lill- pubbliku in enerali jew lil xi persuna jew klassi ta persuni) u libert minn indhil dwar il-korrispondenza tieghu. (2) bda ha a li hemm fi jew maghmula skont l-awtorit ta xi li i ma ghandha titqies li tkun inkonsistenti ma` jew bi ksur tas-subartikolu (1) ta dan l-artikolu safejn dik il-li i taghmel provvediment - (a) li jkun mehtie ra onevolment – (i) fl-interess tad-difiża, sigurt pubblika, ordni pubbliku, moralit jew de enza pubblika, jew sahha pubblika; jew (ii) sabiex ji u protetti r-reputazzjonijiet, drittijiet u libertajiet ta persuni ohra, jew il-hajja privata ta persuni li jkollhom x jaqsmu ma pro eduri legali,......u hlief safejn dak il- provvediment jew, skont il-każ, il-ha a maghmula skont l- awtorit tieghu ti i murija li ma tkunx ra onevolment ustifikabbli f socjeta demokratika..."6 6 L-artikolu 10 tal-Konvenzjoni jiddisponi: 2 (1) Kulħadd għandu d-dritt għal-libertà ta' espressjoni. Dan id-dritt jinkludi l-libertà li jkollu opinjonijiet u li jirċievi u jagħti informazzjoni u ideat mingħajr indħil mill-awtorità pubblika u mingħajr ma jittieħed kont ta' fruntieri. Dan l-Artikolu ma għandux jimpedixxi Stati milli jeħtieġu liċenzi għax-xandir, televiżjoni jew impriżi ċinematografiċi. (2) L-eżerċizzju ta' dawn il-libertajiet, billi jġib miegħu dmirijiet u responsabbiltajiet, jista' jkun suġġett għal dawk il-formalitajiet, kundizzjonijiet, restrizzjonijiet jew penali kif preskritti b'liġi u li jkunu meħtieġa f'soċjetà demokratika, fl-interessi tas-sigurtà nazzjonali, integrità territorjali jew sigurtà pubblika, biex jiġi evitat id-diżordni jew l- 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. (3),(4) u (5) - omissis. Illi wara li, fis-subartiklu 41(1), jinsab enuncjat l-principju fondamentali li kulhadd ghandu d-dritt ghal-liberta' tal- espressjoni, billi hu rikonoxxut li l-ezercizzju ta' dan id-dritt igib mieghu certu obbligi u responsabbilitajiet, fis-subartiklu 41(2) ta' restrizzjonijiet accettabbli ghat- tgawdija ta' dan id-dritt u cioe`:-. Ebda haga li tkun maghmula skont l-awtorita' ta' xi ligi ma ta' ghandha espressjoni garantita mill-istess artikolu "sa fejn dik il-ligi inkonsistenti mal-liberta' taghmel provvediment li jkun mehtieg ragonevolment fl- interess ta'....-omissis- "moralita' jew decenza pubblika" art.41(2)(a)(i); jew sabiex ji u protetti r-reputazzjonijiet, drittijiet u libertajiet ta persuni ohra, jew il-hajja privata ta persuni li jkollhom x jaqsmu ma pro eduri legali" art.41(2)(a)(ii); u sakemm dak il-provvediment jew, skont il-każ, il-ha a maghmula skont l-awtorit tieghu ti i murija li ma tkunx ra onevolment ustifikabbli f socjeta demokratika." Fil-prattika, il-liberta' tal-espressjoni ta' sikwit tigi kontro- bilancjata ma' libertajiet u drittijiet fondamentali ohra, ad għemil ta' delitti, ghall-protezzjoni tas-saħħa jew tal-morali, għall-protezzjoni tar- reputazzjoni jew drittijiet ta' ħaddieħor, biex jiġi evitat il-kxif ta'informazzjoni riċevuta b'sigriet, jew biex tiġi miżmuma l-awtorità u l-imparzjalità tal-ġudikatura. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. is-sanzjonijiet tal-Konvenzjoni, mhumiex li ta' drittijiet ezempju, ghall-privatezza u ghar-reputazzjoni tal-individwu (artiklu 8 tal-Konvenzjoni Ewropea). Madanakollu huwa importanti li jigi senjalat li mhux kull azzjoni li timpingi fuq il-limitazzjonijiet imsemmija ghandha necessarjament Il- limitazzjonijiet imfissra fl-artikolu 41 tal-Kostituzzjoni, bhal fl-artikolu 10(2) intizi biex joholqu gerarkija tirrelega d-dritt ghall- espressjoni hielsa ghall-ahhar post. F'dan il-kuntest, l-artiklu 41 tal-Kostituzzjoni, bhall-artiklu 10 tal-Konvenzjoni fl-assjem tieghu, jistabbilixxi, l-linji gwida jew kriterji sabiex jinholoq bilanc bejn id-dritt ta' espressjoni hielsa moghti lill-medja (u lill-gurnalisti) minn naha l-wahda, u, min-naha l-ohra, id-drittijiet u interessi ta' tal-persuna ta' rapportagg, li tiddefendi l-privatezza, l-isem u r-reputazzjoni taghha. Liberta' tal-Istampa Illi tal-istampa, ta' komunikazzjoni bil-meżżi imbagħad, l-indħil li l-jedd tal-espressjoni ħielsa jirreferi għalih jista' jkun indħil minn awtorita' pubblika wara li jkun ta' sar procedimenti kriminali għall-malafama, bhal ma hu l-kaz odjern, jew proceduri ta' disprezz7 jew inkella għall- l-aħħar procedimenti cirkostanza, kundanni qawwija jew mhux mistennija ta' famużi minħabba ta' għamla civili l-Istat, kif ukoll il-jedd. għad-danni l-eżercizzju fil-qasam ta' dak fil-każ 7 ECHR fil-kawża The Sunday Times vs U.K. (Applik. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. bħala pubblikazzjonijiet tal- espressjoni8. Fi kliem ieħor, huwa ndħil li jnissel il-biżgħa f'li wieħed jeżercita l-jedd tal-espressjoni ħielsa għaliex iżomm quddiem għajnejh il-konsegwenzi li x'aktarx igarrab jekk jagħmel dan ("chilling effect"9). B'riferenza għal dan il- fenomenu limitattiv, ingħad li "this effect, which works to Illi kif gie ribadit mill-Qorti tal-Appell fil-kaz Vincent Fenech Magrin v Victor Serra et.,deciz fil-15 ta' Novembru 1992, :- "6.2. Illi l-Qorti tissottoskrivi l-hsieb li l-liberta' tal-istampa il-Ligi tal-Istampa (Kap 248) ghandhom ghadha dejjem tigi salvagwardata billi hija wahda mill- ingredjenti fondamentali ta' kull socjeta' demokratika; 6.3. Illi l-Qorti tissottoskrivi ukoll il-hsieb li r-restrizzjonijiet li jigu taghmel interpretati fid-dawl tal-artikolu 41 tal-Kostituzzjoni ta' Malta kif ukoll fl-isfond ta' l-artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea fil- tad-Drittijiet gurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Umani. Dana l-izvilupp fis-sistema legali taghna huwa zvilupp sinifikanti hafna ghall-pajjizna billi ma jistax ma jkollux l- effett li jwessa d-dritt ta' espressjoni. Madanakollu b'dan l- izvilupp essenzjali l-istampa ma inghatatx xi passaport ta' immunita' billi tibqa' dejjem il-htiega li tinzamm sens ta' proporzjon bejn il-liberta' tal-espressjoni u c-censura tal- 8 Ara, per eżempju, ECHR 13.7.1995 fil-kawża Barbara cali vs U.K. (Applik. (1993) A.C. 534 10 ECHR 24.4.2007 fil-kawża fl-ismijiet Sumame and others vs Malta (Applik. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. restrizzjonijiet purke' Dejjem jinhtieg li jinzamm bilanc bejn il-bzonn li f'socjeta' demokratika jithalla spazju sufficjenti ghal-liberta' li wiehed jikkritika u jissemma l-opinjoni u l-gudizzju tieghu, mal-bzonn l-iehor, xejn anqas mehtieg, tad-difiza tar- reputazzjoni, l-unur u l-isem tajjeb li kull persuna f'socjeta' demokratika ghandha d-dritt li tgawdi." Illi huwa pacifiku li d-dritt protett bl-artikolu 41 tal- Kostituzzjoni u l-artikolu 10 tal-Konvenzjoni fit-termini izda arginat bir- tieghu mhuwiex wiehed assolut responsabbilitajiet u li huma "ra onevolment ustifikabbli" (l-art.41) jew "mehtiega" jew "necessary in a democratic society" (art.10) - dak li l- gurisprudenza ta' Strasbourg komunement issejhilha "a pressing social need" ghall-protezzjoni ta' drittijiet u nteressi ohrajn hemm l-awturi Xuereb k/a StJames-Boyde, O'Boyle & Zammit Ventura jitkellmu dwar "imperative necessities" bhala l-kejl li jista' jiggustifika l-interferenza tal-Istat fl- ezercizzju tal-liberta` tal-espressjoni.11 Illi minn qari ta' dan l-artikolu jsegwi li din il-qorti ghandha tapplika s-segwenti kriterji sabiex tasal ghad-decizjoni taghha: 1. Jekk kienx hemm interferenza fid-dritt pretiz. Jekk l-interferenza temani mill-ligi jew saret in forza ta' xi ligi. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Jekk l-interferenza hija gustifikabbli skont wiehed jew aktar mill-ghanijiet legittimi (legitimate aims) imfissra fis- subartiklu 41(2) tal-Kostituzzjoni. Jekk l-interferenza kienet ragjonevolment gustifikabbli f'socjeta' demokratika kif ukoll proporzjonali fl-applikazzjoni tal- taghha kontra apprezzament tal-Istat. Applikati dawn il-Kriterji ghall-kaz odjern din il-qorti m'ghandha l-ebda diffikolta li ssib li kien hemm interferenza fil-liberta' tal-espressjoni tar-rikorrent permezz tal-proceduri kriminali u tas-sussegwenti kundanna tieghu. Illi kif gie ritenut mill-Qorti Ewropea in materja, "It follows il-margni The fundamental question is the extent of such restrictions" ;12 It-tieni kriterju huwa wkoll soddisfatt ampjament billi l-Qorti applikat l-artikli relattivi tal-Att dwar l-Istampa (illum Kap 248 tal-Ligijiet ta' Malta) li jikkontemplaw ukoll piena ta' habs u agixxiet entro l-limiti tad-diskrezzjoni taghha fl- imposizzjoni tal-piena. Il-kwalita' tal-ligijiet imsemmija mhix in diskussjoni billi d-disposizzjonijiet legali kienu accessibbli 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. u l-konsegwenzi kienu preveddibbli ghal kulhadd. Ir- rikorrent, kontrarjament ghal dak li xehed, difficli ma setax ma jkunx jaf x'kienu s-sanzjonijiet applikabbli fil-ligi Maltija ghal min jinsab hati ta' malafama jew ksur tal-moralita` pubblika. It-tielet kriterju huwa wkoll soddisfatt billi l-interferenza saret "fl-interess...tal-moralit jew de enza pubblika, u sabiex ji u protetti r-reputazzjonijiet, drittijiet u libertajiet ta` persuni ohra..." li huma uhud mill-ghanijiet legittimi stipulati fl-artikolu 41 tal-Kostituzzjoni. Illi jenhtieg issa li l-Qorti tezamina l-kaz fid-dawl tar-raba' kriterju u cioe` jekk l-interferenza kienet ragjonevolment gustifikabbli f'socjeta' demokratika kif ukoll proporzjonali fl- applikazzjoni taghha kontra r-rikorrent, tenut kont il-margni tal-apprezzament tal-Istat. Illi r-rikorrent qed jitlob dikjarazzjoni li l-proceduri penali nfushom kienu lezivi tad-dritt tieghu. Dwar dan il-punt il-Qorti Ewropea fil-kaz fl-ismijiet Castells v Spain 13 irriteniet li ".. 13 Deciz fit-23 ta' April 1992, para 46 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. l-azzjoni Illi ingiebu zewg akkuzi kontra r-rikorrent - malafama kontra persuna fil-hajja politika u offiza tal-moralita' pubblika u l- pudur. Ghal dak li jirrigwarda l-akkuza ta' malafama, hija difficli ghal din il-Qorti li taccetta li proceduri u sanzjonijiet ta' penali huma mizuri proporzjonali kontra gurnalist fil-qadi tar-responsabbilitajiet tieghu. Sanzjonijiet penali huma riflessi fil-kondotta tal-akkuzat f'kaz ta' htija billi kemm l-artikolu 7 kif ukoll l-artikolu 11 tal-Kap 248 jistipulaw piena kriminali. Inoltre kif jirrizulta mill-esperjenza tar-rikorrent, meta gurnalist jigi sottomess ghall-procedura penali, li effettivament jfisser li r-Repubblika ta' Malta qed tmexxi proceduri kontrih, ikun qed jissubixxi esperjenza umiljanti li difficli li ma tkunx ta' deterrent ghalih fil- kontinwazzjoni ta' xogholu ta' gurnalist. Ghalhekk fil-kaz odjern, il-qorti hija tal-fehma li l- li interferenza mill-Istat tramite ttiehdu kontra l-intimat ghall-malafama gurnalistika kienu lezivi tad-dritt tieghu ta' liberta' tal-espressjoni. l-proceduri penali Illi riferibbilment ghall-akkuza ta' ksur ta' moralita' u pudur, tali akkuza u s-sejba ta' htija certament jirriflettu l-kuntest socjali fiz-zmien in kwistjoni. Din il-Qorti tqies li l-protezzjoni li ghandha tigi zgurata lill-gurnalisti salv fl-eccezzjonijiet estremi li ser jigu trattati l-quddiem, ghandu jinfirex ukoll ghall-kejl ta' censura morali. Altrimenti l-biza ta' sanzjonijiet kriminali tibqa' dejjem, jekk mhux taht il-kappa ta' akkuza ta' malafama, tibqa' taht il-kappa tac-censura. Illi ghalkemm taqbel li l-kliem uzati ma hallew xejn ghall-fantasija, kienu intrinsikament marbutin mar-rapport li ppubblika dwar l- imgieba ta' persuna politika. Fil-kaz odjern, il-Qorti hija tal- fehma li anke fejn hemm allegazzjoni ta' ksur ta' moralita' u pudur, issib li l-Istat ecceda l-limiti fic-cirkostanzi odjerni, 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. il-kliem kienu xokkanti ghall-uhud, konsiderat il-kliem li ntuzaw fl-artikolu stampat tieghu. Anke jekk dawn il- prosekuzzjoni tal-awtur taghhom, qua gurnalist, ecceda l- limiti rikonoxxuti ghal-liberta' tal-espressjoni. fil-kamp tal-liberta' Difatti r-restrizzjonijiet imsemmija ghandhom jigu interpretati restrittivament. tar-reputazzjoni 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Dan il-principju gie segwit anke wara, bhal ma kien fil-kaz ta' Oberschlick (ECHR 23 ta' Mejju, 1991) fejn intqal hekk: Dak li l-Qorti enuncjat f'dawn iz-zewg sentenzi huwa ormai pacifiku llum anke fil-gurisprudenza nostrana. Id-distinzjoni bejn persuni privati u politici, u bejn politici u public figures ohra, u l-firxa tal-protezzjoni moghtija lill- 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. medja, giet trattata fil-kaz Von Ħaż-Żabbar v Germany (No. 2), fejn gie ritenut mill-Qorti Ewropea (Grand Chamber)20 li: "2. Dan il-kaz citat kien jikkoncerna persuna pubblika u mhux fil-politika izda l-principji ribaditi japplikaw ugwalment ghall- kaz odjern. 20 Deciz fis-7 ta' Frar 2012. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Ikkonsidrat li, huwa proprju sabiex jinholoq bilanc bejn id- dritt ghall-espressjoni hielsa, u d-dritt tas-socjeta' u tal- individwu fil-mira tal-medja, li l-limitazzjonijiet mfissra fl- artikolu Kostituzzjonali in mertu jimponu obbligazzjonijiet fuq il-gurnalist id-dmir li jagixxi in bona fede, u skont l-etika gurnalistika, u jew analizi jindirizzaw dak li hu ta' interess pubbliku in adempiment tar-rwol ta' "watchdog" fis-socjeta'. Il-Qorti Ewropea kellha obbligazzjonijiet ta' gurnalisti f'diversi kazi. Hekk fil-kaz Savitchi v Moldova21:- l-okkazzjoni il-kritika 21 Deciza fil-11 ta' Ottubru 2005 (Application no. 11039/02) 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Similment fil-kaz fl-ismijiet Flux v Moldova (No. 6)22 il- Qorti Ewropea kkonsidrat fid-dettall d-dmirijiet ta' gurnalisti: Fil-kaz ta' Macvicar v UK 23 Il-Qorti Ewropea kkonsidrat id- dmir li gurnalist jivverifika l-fatti rapportati hekk: 22 Deciz fid-29 ta' Ottubru 2008. 23 Deciz fis-7 ta' Mejju 2002 . 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Din il-linja ta' hsieb hija konformi mal-principji enuncjati li mill-Qrati b'riferenza ghad-distinzjoni bejn "allegazzjoni ta' fatt" u "comment" :- "F'materja ta' ingurja bl-istampa ghandha ssir distinzjoni bejn "allegation of fact" u dak li huwa "comment". Biex tirnexxi d-difiza tal-verita` tal-konvicju, il-fatt ghandu jigi ppruvat. Il-comment biex ikun gustifikat irid ikun "fair and bona fide", u ma jistax ikun "fair u bona fide" jekk il-fatt attribwit lill-kwerelant ma jkunx veru" ("Reginald Bartolo Lautier vs Harold Bunting" - XXXVI.IV.843). tal-'fair Illi ghalhekk ma comment', "jekk ma jigux ippruvati sodisfacentament, il-fatti l-eccezzjoni addebitati lill-kwerelant, u ma tistax tirnexxi d-difiza tal- 'justification' u jekk il-fatti ma jkunux veri, lanqas jista' jkun hemm 'fair comment' ("Anglu Serra vs Anthony Brydon" Vol.XI.IV.1195; "Dr Joseph M. Scicluna Muscat vs Joseph Brydon" 929/90/JSP - 3 ta' Ottubru 1991). "hadd ma jista' jippretendi li jkollu licenzja ta' kritika jew kumment dwar fatti li ma jkunux sostanzjalment veri u korretti". Dan kollu premess, huwa minnu li l-kompitu ta' din il-Qorti mhix ta' appell tat-tieni grad u m'ghandhiex tinvestiga jekk il-ligi ta' il-Qrati korrettement. applikaw 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. l-gravita' Illi, izda, ma tistax ma tikkummentax li fil-fehma taghha, konsiderando lill-ex tal-fatti Ministru Cassar u l-oltragg ghar-reputazzjoni tieghu kien mistenni li r-rikorrent kien iressaq xi provi korroborattivi. Illi r-rikorrent mhux biss ma ssollevax id-difiza tal-verita' tal- fatti f'dawk il-proceduri imma ddikjara, wara li xehed il- Ministru Cassar, li l-allegazzjonijiet maghmula fl-artikolu inkriminanti kienu bla bazi u li kien qed jirtirahom, kif ukoll li kien lest li jippubblika fil-pront kwalunkwe dikjarazzjoni a soddisfazzjon tal-parti leza, kif fil-fatt hekk ghamel. Ir-rikorrent xehed quddiem din il-Qorti u ddikjara li qaghad fuq l-informazzjoni li rcieva minn aktar minn persuna wahda - qaghad fuq li qalulu ghaliex fdahom. In kontro-ezami spjega li kien apologizza lill- Ministru ghaliex "Ma kellniex provi bizzejjed u ma stajtx inressaq provi izjed." Qal li rrizultalu wara dik ix-xhieda, li l- allegazzjonijiet kienu foloz. Illi hawnhekk ma giex sostnut li agixxa in mala fede ghalkemm certament agixxa b'nuqqas ta' responsabbilita' u etika tenut kont l-implikazzjonijiet serji tal-artikolu fuq il- tat-terza hajja privata persuna implikata li kienet facilment identifikabbli. Fil- fehma ta' din il-Qorti, in-Niggieza kien gurnal partiggjan politiku izda f'dan l-artikolu, ghal dak li hu kontenut, iktar xaqleb lejn stil ta' tabloid news jew scandal sheet. Dan fih innifsu ma jaghtihx immunita' biex ikisser ir-reputazzjoni, anke ta' persuna jew judgments argumenti u value ragjonevoli. Ghalkemm ma kienx hemm fatti korrobranti, l-artikolist assigura lill-qarreja li dak li kiteb kien jafu biz-zgur u li kien ta' Ministru mizzewweg, oltre fil-hajja politika, minghajr fatti 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. ser jippubblika artikoli ohra in segwitu. Illi izda din il-Qorti ssostni li tali argumenti ghandhom isibu r-rilevanza taghhom fil-kamp ta' proceduri u sanzjonijiet civili milli f'dawk penali li m'ghandomx jibqghu aktar applikabbli fil-kaz ta' malafama gurnalistika. Proporzjanalita' tal-Interferenza Fi kliem iehor, irid jigi ezaminat jekk, l-applikazzjoni fil-kaz konkret ta' ligi tivvjolax il-principju tal-proporzjonalita' billi l- intervent tal-Istat irid johloq bilanc bejn il-mezzi adoperati u l-ghan li jrid jintlahaq bl-interferenza - f'dan il-kaz il- protezzjoni tal-moralita' pubblika u r-reputazzjoni privata tal-individwu. Illi ghar-rigward ta' persuna fil-qasam pubbliku, il-livell ta' kritika li l-ligi tal-istampa tittollera huwa x'aktarx gholi, ażżardat u wiesgha, u cirkoskritt biss minn prova ta' hażen jew mid-dicenza tal-fatti msemmija jew pubblika jew ta' abdikazzjoni ta' dmirijiet imposti fuqha. F'dan il-kuntest il-Qrati jqiesu wkoll is-sanzjonijet applikati. infondatezza 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Ir-rikorrent jissottometti li piena karcerarja fil-kuntest ta' l- artikolu 41 (2)(a)(2) ma hijiex mizura ragonevoli illi l-istat jista' jiehu fil-konfront ta' gurnalist. Inoltre gie sottomess li kwalsiasi mizura li trid tittiehed karcerarja o meno, trid titqies skont ir-riga li maz-zmien giet zviluppata u li llum il- gurisprudenza ta' Strasburg qed issegwi b'riferenza ghal hekk chilling effect. L-intimat irribatta dwar dan il-punt li l-gurisprudenza tal- Qorti Ewropea hija cara illi c-chilling effect jigi applikat f'kaz ta' gurnalizmu investigattiva fejn il-gurnalist qed jagixxi biex jesponi kaz li hu ta' interess pubbliku. Illi fil-kaz Lingens v Austria fuq citat, il-Qorti Ewropea irriteniet li : Dan kollu gie ezaminat mill-Qorti Ewropea fil-kaz fl-ismijiet Korsten and Mazare v. Romania25 fejn gie ribadit li : 25 Dec. fis-17 ta' Dicembru 2004. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Dwar il-chilling effect, l-istess Qorti irriteniet li: "5. Inflizzjoni ta' Sanzjonijiet Penali ghall-offiza tal-Istampa Illi l-awturi Harris GALANKara & Green jiktbu: "Indeed the 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Illi in sostenn tat-tezi tieghu r-rikorrent jistrieh primarjament fil-kaz fuq relativament recenti ta' Belpietro v Italy 28 fejn gie affermat li : is-sentenza moghtija mill-Qorti Ewropea EHRR 400 para 115 GC 28 24 ta' Settembru 2013 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. jikkotribwixxi ghad-dibattitu u Illi l-intimat iqies li r-rikorrent ma jisthoqqlux l-istess protezzjoni li ghandu jkollu gurnalist investigattiv ghal xi rapportagg interess pubbliku. Illi din il-Qorti ma taqbilx ma din is-sottomissjoni. Huwa ta' interess ghal pubbliku li l-imgieba tal-politikanti taghhom, u specjalment u repsonsabbilitajiet ministerjali, tkun incensurabbli anke fil- hajja privata. Jekk din l-imgieba tista' tohloq dubbji fuq l- integrita', kapacita' u kredibbilita' taghhom fil-qadi tal- funzjonijiet pubblici taghhom allura d-diskors jirrientra fil- kamp ta' dibattitu u interess pubbliku. Illi inoltre, sanzjoni karcerarja applikata ghall-kaz odjern, li ma pprezentax periklu ghas-sigurta' tas- socjeta' in generali, jew xi minaccja reali ta' mibgheda in jew vjolenza, mhuwiex ragjonevoli accettabbli kwantu sproporzjonat ghall-ghan legittimu fi stat demokratiku fejn jezistu rimedji ohrajn ad ezempju, proceduri civili ghad-danni ghall-protezzjoni tal-privat. Illi huwa minnu li r-rikorrent gie mixli wkoll li offenda l-pudur u l-moralita' pubblika anke permezz tal-kliem uzati fl- ghandhom dmirijiet 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Huwa fatt konoxxut li l-kuncett ta' moralita' jinbidel maz-zminijiet. Il-Qorti Ewropea fil-kaz Gad and Others v Switzerland (dec. fit-24 ta' Mejju 1988) irribadiet li : Illi fil-kaz odjern, l-artiklu in mertu kellu riferenza cara ghall- atti sesswali, u jaghmel insinwazzjonijiet velati ghall-atti sesswali kompjuti bejn il-Ministru u t-terza persuna bl-uzu ta' metafori li ma jhallu xejn ghall-immaginazzjoni tal-qarrej. Il-Qorti Kriminali rritieniet li l-kliem kemm kemm velati, taw deskrizzjoni pornografika inkonfondabbli tal-att sesswali bil-konsegwenza ta' gravidanza. Illi l-legittimita' tal-interferenza, fid-dawl tal-kliem uzati fl- artikolu, mhix in diskussjoni. Madanakollu din il-Qorti ma jimmerita sanzjoni karcerarja ssibx dak specjalment fid-dawl tal-gurisprudenza zviluppata fejn hu 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. il-Qorti hi fuq ragjonevolment gustifikabbli ormai pacifiku li sanzjoni karcerarja hija gustifikabbli biss f'kazijiet estremi, li certament mhuwiex il-kaz odjern. Fil-proceduri kriminali ir-rikorrent apologizza, ddikjara li kien lest li jippubblika dak li riedet il-parti leza, u rtira kollox, mhux ghaliex kien in mala fede meta ppubblika l-artikolu, (dan f'ebda hin ma gie ppruvat) imma ghaliex induna li l- fonti tieghu, li hu qies li kienu affidabbli, zgwidawh. ta' Ghaldaqstant din ir-rikorrent ma kienetx wahda prigunerija inflitta f'socjeta proporzjonata u demokratika u konsegwentement issib li d-drittijiet tar- rikorrent kif sanciti taht l-artikolu 41 tal-Kostituzzjoni ta' Malta gew ivvjolati. Ghandu jinghad ukoll li fil-mument tar-redazzjoni ta' din is- sentenza gie mhabbar li ser jitressaq abbozz ghad- dekriminalizzazzjoni tal-libell, liema emmendi jidher li ser ikollhom l-appogg taz-zewg nahat tal-Kamra tad-Deputati. Dan wahdu mhuwiex determinanti ghall-konsiderazzjonijiet li ghamlet din il-qorti izda huwa daqstant minnu li hemm qbil f'dan il-pajjiz li l-kriminalizzazzjoni tal-libell huwa anakronistiku u mhux mehtieg ragjonevolment f' socjeta' demokratika f'kazijiet fejn hemm rimedji alternattivi li ma jimminawx il-liberta' tal-istampa u xorta jipprotegu d-drittijiet ta' terzi. Dan hu konformi mal-izviluppi fid-drittijiet tal- bniedem in partikolari. tal-espressjoni tal-liberta' 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Rimedju Ir-rikorrent qed jitlob kumpens xieraq ghal-lezjoni li sofra. Jsostni li kumpens simboliku mhuwiex rimedju effettiv ghal dak kollha li sofra konsegwenza tal-perjodu li ghadda f'cella tal-habs. L-intimat iribatta fis-sens li d-dikjarazzjoni ta' ksur huwa rimedju gust, kif ukoll li din il-Qorti ghandha tikkunsidra l- fatt li r-rikorrent kien passiv ghal aktar minn erbghin sena qabel ma intavola din il-kawza. Ghandu jigi senjalat li l- qorti taqbel mal-intimat li l-Gvern Malti ma wieghed xejn b'riferenza ghall-korrispondenza esebita li ghaddiet bejn ir- rikorrent u l-Ministru kkoncernat u l-ufficju tal-Presidenza ta' Malta. Ikkonsidrat li l-fedina penali tar-rikorrent giet imnaddfa mill- kundanna minhabba t-trapass ta' snin. Ukoll din il-Qorti mhix ikkoncernata mill-fatt li huwa skonta xaharejn u nofs mit-tliet xhur prigunerija, ghaliex anke gurnata wahda kienet tkun bizzejjed biex tohloq sproporzjon kif fuq stabbilit. Ikkonsidrat li kwalsiasi piena karcerarja kienet eccessiva fil-kaz in ezami. Mir-rizultanzi gie ppruvat li konsegwenza trawma psikologika tal-prigunerija sofra anzjeta', u (klawstrofobija). Qatt ma basar li karriera fil-gurnalizmu kienet ser twasslu ghall-habs u baqa' l-effetti negattivi ta' din l-esperjenza imweghra ghall-bosta snin. Ma baqax jikteb fil-kamp tal-politika partiggjana u dan ukoll hu ta' thassib ghaliex il-process li ghadda minnu mmina l- pluralizmu fis-socjeta' taghna. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. ta' passivita', din Illi il-qorti gja ikkummentat ante li l-Kostituzzjoni ma tippreskrivix l- azzjoni odjerna. Ghalhekk ma tarax ghalfejn ghandha tippenalizza lir-rikorrent minhabba t-trapass ta' snin. Anzi tista' tapprezza ex post facto li r-rikorrent gie milqut bic- chilling effect kif gie diskuss ampjament. Kif gie ritenut mill-Qorti Ewropea fil-kaz Apap L-Imġarr v Malta 29 bhal fil-kaz ta' Montanaro Gauci v Malta fuq citat li: Ikkonsidrat ukoll li l-ligi taghna ghadha tipprovdi ghall-piena karcerarja fil-kaz ta' gurnalisti. L-Istat baqa' ikaxkar saqajgh ghal dak li jirrigwarda id-dekriminalizzazzjoni ta' malafama mill-istampa, minkejja l-gurisprudenza kostanti fuq citata u ta' dan ghandu jwiegeb. 30 Illi dan kollu premess hi tal-fehma li r-rikorrent fic- cirkostanzi ghandu dritt ghall-kumpens ghad-danni morali. Illi ghal dak li jirrigwarda l-eccezzjoni tal-intimat, minn ezami tal-gurisprudenza tal-Qorti Ewropea l-Qorti taqbel li tal-Kunsill 29 Deciz fit-30 ta' Awwissu 2016. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. f'bosta kazi dik il-Qorti llimitat ir-rimedju ghall-dikjarazzjoni ta' lezjoni. l-Qorti Illi ta' Ewropea ordnat €10,000 (Ceylan), €20,000 u €15,000 rispettivament liz-zewg applikanti fil-kaz Steel and Morris v UK 31u €5,000 (Mizzi Haber). Din il-Qorti hi tal-fehma li, billi l-artikolu ma rraprezenta l- ebda periklu ghas-socjeta' Maltija, jew ghal xi kategorija tal-istess socjeta', ma kienx hemm lok ghall-applikazzjoni ta' piena karcerarja. Ir-rikorrent tilef il-liberta' tieghu u ghalkemm illum il-Qorti qed tevalwa vjolazzjoni storika b'lenti aggornati, b'hekk ma jfissirx li l-principji enuncjati llum, li jigbdu riga favur il-gurnalist hlief f' kazi eccezzjonali u estremi, m'ghandhomx ikollhom applikazzjoni retroattiva a beneficcju tal-akkuzat. tali kumpens Din essenzjalment minhabba ghall-piena karcerarja bil-konsegwenzi kollha, fizici u emottivi li garrab. Fil-maggor parti il- gurnalisti kienu affrontaw multi u danni likwidati izda mhux habs. Huwa minnu li r-rikorrent seta' kien aktar rigoruz fl- investigazzjoni tieghu bhala gurnalist kif jirribatti l-intimat. Izda fil-fehma ta' din il-Qorti dan l-argument ghandu jipprevali r- responsabbilitajiet etici fir-rapportagg tieghu jista' jissubixxi fil-kamp civili il-Qorti jinjora 31 Deciz fil-15 ta' Frar 2005. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. legittimament sanzjonijiet meqjusin u proporzjonati izda ma jistax jiggustifika sanzjonijiet penali. Ghalhekk l-kumpens ghad-danni non- pekunjarji ex aequo fl-ammont ta' hamest elef ewro (€5,000)32. Illi ghalhekk ghal dawn il-motivi, din il-Qorti, taqta' u tiddeciedi, billi filwaqt li tilqa' l-ewwel eccezzjoni billi l- artikolu 10 tal-Konvenzjoni mhix applikabbli ghall-kaz odjern, tichad ir-rimanenti eccezzjonijiet sollevati mill- intimat, u tiddisponi mit-talbiet tar-rikorrent billi: 1. Tilqa' l-ewwel talba u tiddikjara illi l-proceduri kriminali mehuda kontra r-rikorrent, u l-piena karcerarja inflitta "Il-Pulizija permezz (Suprintendent A. Martinez Mallia Bland) vs Joseph Spiteri Longhurst u Emanuel Seychel" moghtija nhar ta' Novembru tas-sena elf disa' mija tlieta u sebghin (1973) mill-Onorabbli Qorti Kriminali tal-Pulizija Cilia Borg ghal Malta u dik moghtija mill-Onorabbli Qorti tal-Appell Kriminali tal-Maesta' Taghha r-Regina, nhar it- tmienja u ghoxrin (28) ta' Marzu tas-sena elf disa' mija erbgha u sebghin (1974), illedew il-jedd fundamentali kostituzzjonali tal-istanti, hekk kif sanciti fl-Artikolu 41 tal- Kostituzzjoni ta' Malta; fl-ismijiet fil-kawza 32 Vide sentenza fil-kaz ta' Belpietro v Italy. 27 ta' Ottubru 2016. Rikors Kostituzzjonali Nru: 51/2014/LSO. Tilqa' t-tieni talba u tillikwida l-kumpens li ghandu 2. jithallas ta' hamest elef ewro (€5,000) ghad-danni non pekunjarji, u tikkundanna lill- Gvern ta' Malta biex ihallas lir-rikorrent din is-somma hekk likwidata flimkien mal-imghaxijiet legali mil-lum stess. Minhabba t-trapass ta' zmien u t-temi legali in diskussjoni, tordna li kull parti tbati l-ispejjez taghha. 27 ta' Ottubru 2016 Josette Zammit Cutajar Deputat Registratur 27 ta' Ottubru 2016 27 ta' Ottubru 2016.