QORTI TAL­MAĠISTRATI MALTA Bħala Qorti ta`Ġudikatura Kriminali Maġistrat Dr. VICTOR GEORGE JOHNSTON Seduta tat Traffiku Referenza tal­Każ: TRF­00117­2019­1 Il Pulizija (Spettur SARAH MAGRI) Vs Francesca Vella Mamo (K.I. Nru. 724357M) Illum, 29 ta' Ottubru 2019 Il Qorti, Rat l­akkużi hawn taħt indikati. "Talli fl-24/3/2019 ghal habta ta`10:50pm bil ­ vettura GBJ708 ġewwa TUL BIRKIRKARA ­ KOSTA,NAXXAR [1] Uzajt, gieghelt jew hallejt lil persuna ohra tuza vettura bil mutur fit toroq, kemm il darba, ghall uzu tal vettura minnek jew min dik il persuna l ohra, skond il kaz, ma tkunx issehh polza ta` assigurazzjoni dwar ir riskji ta` terzi persuni (Kap 104 Artiklu 3 (1)) Il Prosekuzzjoni titlob li l imsemmija persuna jigi skwalifikat mill Licenzji kollha tieghu tas sewqan ghal perjodu ta` zmien li l Qorti jidrilha xieraq" Semghet ix-xhiedha. Ikkunsidrat illi mill-affidavit ta' PS7320 Antoine Vella Mamo irrizulta inter alia illi: 009378M) kienet qed issuq il-vettura in kwistjoni - L-istess Diandra Moran stqarret mal-Pulizija illi hija "ma' kienetx koperta b'polza tal-assigurazzjoni ghax ghada taht il-21 sena" - Fuq il-post kien hemm certu Francesca Vella Mamo (ID. MORAN), l-imputata, li tigi bint sid il-vettura Luciane Clangura (ID. - L-istess Francesca Vella Mamo stqarret mal-Pulizija illi Diandra Moran tigi habiba taghha u "kienet hi li qaltilha biex twassalla l-karozza Il-Gżira ghax hi riedet titla ma' shaba minn Paceville sa' Il-Gżira" - Lucienne Clangura, sid il-vettura u omm l-imputata stqarret mal-Pulizija illi "l-vettura hija inxurjata ma' Atlas Insurance u hi l-vettura qeda tkopri persuni ta 'l fuq minn 25 sena u b'eccezzjoni li tista' ssuqha biss bintha Francesca Vella Mamo" Ikkunsidrat illi l-akkuza li qed tigi addebitata lill-imputata temanixxi mill-artiklu 3(1) tal-Kap. 104 tal-Ligijiet ta' Malta li jiddisponi kif gej: "3. (1) Bla ħsara tad-disposizzjonijiet ta' din l-Ordinanza, ħadd ma jista' juża jew iġiegħel jew iħalli lil persuna oħra tuża vettura bil-mutur fit-toroq kemm-il darba, għall-użu tal- vettura minnu jew minn dik il-persuna l-oħra, skont il-każ, ma tkunx isseħħ polza ta' assigurazzjoni dwar ir-riskji ta' terzi persuni, skont id-disposizzjonijiet ta' din l-Ordinanza." Ikkunsidrat illi fil-fehma taghha l-elementi necessarji ghall-vjolazzjoni ta' dan l-artiklu huma s-segwenti: L-imputat: Fil-kaz ta' "uzu" l-imputat jista' jkun kwalunkwe persuna li tista' tinstab kriminalment responsabbli taht il-ligi. Fil-kaz ta' "gieghelt jew hallejt", l-imputat jrid ikun sid il-vettura, xi hadd li ghandu pussess taghha jew inkella xi hadd li lilu giet fdata l-vettura. Ghalkemm l-Artikolu 3(1) ma' jispecifika xejn f'dan ir-rigward, il-persuna li ggieghel jew thalli lil persuna ohra tuza vettura minghajr kopertura lil terzi trid tkun necessarjament jew sid il-vettura jew persuna li ghandha pussess taghha inkella persuna illi mill-provi jirrizulta illi lilha giet fdatha, mqar b'mod temporanju, l-vettura in kwistjoni. F'dan il-kaz, mill-affidavit ta' IL-GŻIRA Antoine Vella Mamo jirrizulta illi omm l-imputata (sid il-vettura) kienet fdat din il-vettura lit-tifla taghha u filfatt din kienet ukoll awtorizzata minn ommha u specifikata bhala Authorised Driver fil-polza tal- assigurazzjoni (a fol 16). Jirrizulta ukoll illi l-imputata ikkonfermat illi kienet hi li qalet lix-xufiera Diandra Moran (habiba taghha) sabex issuq l-istess vettura. Kwindi galadarba l-imputata kellha l-pussess tal-vettura bhala Authorised Driver, l- vettura kienet giet fdata lilha minghand ommha U l-imputata halliet lil persuna ohra tuza l-vettura, allura dan l-ewwel element huwa ampjament sodisfatt. Il-vettura bil-mutur: Haga minn ewl id-dinja (ghalkemm ma' trid tiehu xejn b'sorpriz) illi trid tintuza "vettura bil-mutur" sabiex dan ir-reat jissussisti. F'dan il-kaz, il-vettura bil-mutur li intuzat kienet il-vettura "tal-ghamla Toyota b'numru ta' registrazzjoni GBJ896". Dan l-element huwa ghalhekk sodisfatt. Il-lok: Il-vettura bil-mutur trid tintuza fit-toroq. Li jfisser dan illi l-vettura trid tkun qed tigi effettivament misjuqa fit-triq. F'dan il-kaz, dan l-element huwa ukoll sodisfatt galadarba jirrizulta mill-provi illi l- vettura in kwistjoni kienet qed tinstaq gewwa Tul il-Kosta, In-Naxxar U illi x-xufiera stess stqarret mal-Pulizija illi hija kienet qed issuq l-istess vettura f'dan il-lok. L-uzu tal-vettura (mill-persuna li tuza jew li giet permessa jew mgieghla tuza) ma' jkunx kopert b'polza ta' assigurazzjoni dwar ir-riskji ta' terzi persuni: F'dan il-kaz, dan l-element ma' giex sodisfatt peress illi mill-provi (a fol 16) johrog illi tali polza ta' assigurazzjoni kienet filfatt ezistenti. Ikkunsidrat dwar dan l-ahhar element illi l-Kap. 104 tal-Ligijiet ta' Malta, ossia' l- Ordinanza dwar l-Assigurazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur għar-Riskji ta' Terzi Persuni, giet promulgata permezz tal-Ordinanza XXXVI tal-1939 (permezz ta' proklama li giet sussegwentement revokata l-Ordinanza baqghet ma' dahlietx fis-sehh qabel l-1947) bhala, dak iz-zmien, il-Kap 165 tal-Ligijiet ta' Malta. L-artiklu 3(1) in kwistjoni mill-bidu nett kien jaqra ezattament kif jaqra llum il-gurnata u m'huwiex il-kaz, kif gieli gie argumentat quddiem il-Qrati taghna, illi wara li Malta daħlet fl-Unjoni Ewropeja kellu jinbidel dan l- artiklu tal-ligi biex jigi ccarat illi hija l-vettura li ghandha tkun koperta u mhux necessarjament il-persuna li tuzaha. Illi polza tal-assigurazzjoni ta' vettura hija tipikament (ghalkemm mhux esklussivament) mahruga jew "Fully Comprehensive" jew "Third Party, Fire & Theft" jew inkella "Third Party Only". Illi t-tlett tipi ta' polza ghandhom xi haga in komuni: dik li t-terza persuna, tkun min tkun, hija koperta mill-assigurazzjoni u f'kaz illi dik it-terza persuna ssofri danni, kemm ghall- proprjeta' taghha u kemm ghall-persuna taghha, din tkun tista' taghmel claim u titlob kumpens ghar-risarciment tad-danni. Bil-ligi (ossia taht l-Art. 4 tal-Kap. 104), kull polza ta' assigurazzjoni ta' vettura trid tkun minimament tkopri t-terzi persuni. Fi kliem iehor, m'huwiex possibbli illi kumpanija ta' assigurazzjoni tohrog polza ta' assigurazzjoni ta' vettura minghajr ma' tkopri t-terz. Illi naturalment min jaffordja u jiflah ihallas ftit izjed, jista' jkopri r-riskji tieghu ukoll u/jew ta' min ikun qieghed isuq. Hawn min jkopri r-riskji tieghu u/jew tas-sewwieq f'kaz illi jsofri danni li jirrizultaw minn nar jew serq ("Third Party, Fire & Theft") u hawn min jaghzel dik il-polza li tissejjah "Fully Comprehensive" u b'hekk ikopri hafna mid-danni li jista' jsofri hu jew is-sewwieq kemm fil-persuna tieghu u kemm fil-vettura tieghu. Illi kwalunkwe polza ta' assigurazzjoni tas-sewqan tigi mahruga lill-policyholder, f'dan il- kaz lis-sid tal-vettura Lucienne Clangura (ara fol 16 tal-process), u tispecifika ukoll dawk il- persuni li jkunu awtorizzati li jsuqu l-vettura. F'dan il-kaz il-polza in kwistjoni tispecifika illi awtorizzati jsuqu l-vettura huma: il-policyholder (omm l-imputata), kwalunkwe persuna illi ghandha 25 sena jew izjed u kif ukoll il-persuna (li ghandha bejn 18 u 25 sena) illi ssuq il-vettura fuq l-ordni jew bil-permess tal-policyholder. F'dan il-kaz il-persuna li kellha bejn 18 u 25 sena u li kienet awtorizzata mill-policyholder sabiex issuq il-vettura u kienet ghalhekk ukoll koperta, hija l-imputata Francesca Vella Mamo, bint il-policyholder. Illi x'jigri jekk persuna li m'ghalqitx il-25 sena u li m'hijiex indikata bhala persuna Cuschieri kellha 21 sena fid-data indikata fl-akkuza) issuq l-istess vettura? F’kaz li jigri hekk, allura l-policyholder jkollu problema biex jitlob lill-kumpanija tal-assigurazzjoni tieghu sabiex thallsu tad-danni li jkun sofra (hu jew xi beneficcjarju iehor tal-polza) ghaliex ir-risarciment mhux necessarjament din aktarx tkun intitolata tirrifjuta peress illi l-vettura kienet qed tigi misjuqa minn persuna eskluza mill-polza. Naturalment kollox jiddependi mill-fattispecie tal-kaz u wiehed ikun irid jinvestiga ukoll fost affarijiet ohra jekk wara kollox il-policyholder kienx jaf illi s-sewwieq mhux awtorizzat kien qieghed isuq il-vettura. Fi kwalunkwe kaz pero din hija kwistjoni ta' natura civili u m'hijiex ta' rilevanza ghall-kamp kriminali. 3(1) tal-Kap. 104 tal-Ligijiet ta' Malta, u kwindi ghal din il-kawza, huwa illi ghall-uzu ta' dik il-vettura tkun tezisti polza ta' assigurazzjoni li tkun in vigore. Jekk tali polza tkun tezisti, allura t-terz dejjem ikun protett (hlief f'certu kazijiet specifici elenkati fil-ligi) ghaliex jigri x'jigri, tkun qed tinstaq minn min tkun qed tinstaq, il-kumpanija tal- assigurazzjoni tkun obbligata taghmel tajjeb ghad-danni li t-terz jsofri b'kawza tal-uzu tal- imma vettura. Dan eventwalment isir. Filfatt it-terza persuna tista' anke tiftah kawza civili fil-Qorti jew fic- Centru Malti tal-Arbitragg, skond il-valur tal-kaz, kontra l-persuna assigurata bil-polza u f'kaz ta' sentenza favur it-terz, l-assiguratur huwa obbligat taht l-Art. 10(1) tal-Kap. 104 illi jhallas lill-istess terz anke jekk l-assiguratur ikun intitolat jannulla jew ihassar il-polza. Naturalment imbaghad l-istess assiguratur ikollu d-dritt li jitlob risarciment tad-danni minghand l-assigurat – materja li hija ukoll ta' natura civili. Illi dan kollu jfisser illi fir-rigward tal-kopertura tat-terz ma' taghmilx differenza jekk min kien qieghed juza l-vettura u kkawza d-danni kellux licenzja tas-sewqan jew le, ghandux inqas minn 25 sena jew le, jew jekk huwiex b'xi mod eskluz mill-kopertura tal-polza jew le. It-terz dejjem protett jekk fis-sehh ikun hemm polza ta' assigurazzjoni tal-vettura. Illi t-terz ma' jkunx protett biss jekk fid-data tal-incident ma' jkunx hemm fis-sehh polza ta' assigurazzjoni ghal dik il-vettura. Ad ezempju, f'dan il-kaz ingiebet prova (a fol 16) illi l-polza giet ikkancellata b'effett mill-4 ta' April 2019 minhabba li din giet iddikjarata bhala scrapped. Li jfisser dan illi li kieku per ezempju l-vettura fil-verita ma' kienetx verament giet scrapped u baqghet tinstaq mill-4 ta' April 2019 'l quddiem (xi haga li ma' gratx f'dan il-kaz ghaliex hawnhekk qed nitkellmu fuq incident li sar fl-24 ta' Marzu 2019) u inqala incident wara tali data, allura ghall-uzu tal-vettura in kwistjoni ma' kienx ikun hemm fis- sehh polza ta' assigurazzjoni u allura t-terz ma' kienx ikun jista' jitlob kumpens mill- kumpanija tal-assigurazzjoni. Huwa dan il-kaz illi ried jipprevjeni milli jigri l-legislatur permezz tal-Art. 3(1) tal-Kap. 104 tal-Ligijiet ta’ Malta. F’kazijiet bhala dawn, it-terz xorta jista’ jkollu forma ta’ protezzjoni billi japplika lill-Fond għal Protezzjoni u Kumpens 9D(1) tal-Kap. 104 tal-Ligijiet ta’ Malta pero dan mhuwiex desiderabbli u hija sitwazzjoni bhal din illi l-legislatur ried jipprevjeni milli tigri permezz tal-Art. Illi matul is-snin inqalghet certu ambigwita’ fil-Qrati nostrani fis-sens illi bdiet tqum il- mistoqsija dwar il-presunzjoni taht l-Artikolu 3(1A) tal-Kap. 104 tal-Ligijiet ta’ Malta. "3(1A) Ikun preżunt li ma kienx hemm polza tal-assigurazzjoni fis-seħħ skont is-subartikolu (1), kemm-il darba min jiġi akkużat b’reat taħt is-subartikolu (1) ma jġibx prova kuntrarja billi juri ċertifikat tal-assigurazzjoni maħruġ taħt l-artikolu 4(4)." Illi l-ambigwita’ qamet principalment dwar fuq min jinkombi l-oneru tal-prova dwar l- assikurazzjoni. Fis-sentenza ricenti moghtija minn din il-Qorti diversement presjeduta fl- ismijiet Briguglio vs Nathaniel De Battista (QTM:KRM:Magistrat Doreen Benedetti – 11 ta' Marzu 2019), il-Qorti dahlet f'certu dettal dwar is-sentenzi kunfliggenti fuq dan il-punt u finalment pero stqarret li dan il-kunflitt gie rizolt permezz ta' sentenzi ricenti fosthom is-sentenza fl-ismijiet Briguglio vs Andre Apap tal-Appell Kriminali moghtija mill-Qorti (QTA:KRM:400:2010, deciza 4 ta' Frar 2011) fejn inghad is-segwenti:- "Ghar-rigward tal-imputazzjoni dwar sewqan mill-imputat meta ma kienx kopert b'polza ta' l-assikurazzjoni kontra r-riskji ta' terzi persuni, il-prova li l-imputat kien hekk kopert b'tali polza kienet tispetta lill-imputat ghat-tenur tal-artikolu 3(1A) tal-Kap 104. Din il- Qorti ma taqbilx mad-distinzjonijiet li saru minn din il-Qorti diversament preseduta fis- sentenzi taghha Il-Pulizija vs. Angelo Moffitt, Il-Pulizija vs Stefan Amaira, u l-Pulizija vs Charles traci u ohrajn dwar meta tiskatta l-prezunzjoni prevista fis-subartikolu 3(1A) tal- Kap 104. Is-subartikolu 3(1A) tal-Kap 104 hu car u inekwivoku fil-portata tieghu: il- prezunzjoni in kwistjoni tiskatta kull meta "...min jigi akkuzat b'reat taht is-subartikolu (1) ma jgibx prova kuntrarja billi juri certifikat ta' l-assigurazzjoni mahrug taht l-artikolu 4(4)" tal-Kap. Din id-dispozizzjoni ma thalli lok ghal ebda interpretazzjoni" Illi l-ambigwita' li qamet fuq min jinkombi l-oneru tal-prova gabet maghha ukoll kontroversja bla bzonn (bla bzonn ghaliex hija totalment irrilevanti u m'ghandiex x'taqsam mal-kwistjoni tal-oneru tal-prova), fis-sens illi ghal xi raguni jew ohra beda jigi argumentat, xi drabi mid-difiza u xi kultant anke accettat mill-Qrati taghna, illi jekk l- imputat ikun eskluz mill-kopertura (per ezempju ghaliex m'ghandux licenzja tas-sewqan jew ghaliex ghandu inqas minn 25 sena u ma' jkunx "sewwieq awtorizzat" specifikat fil- polza) allura huwa jkun hati tal-akkuza migjuba kontrih taht l-Art. 3(1) tal-Kap. 104 tal- Ligijiet ta' Malta. Bir-rispett, argument bhal dan huwa bla bazi legali u din il-Qorti assolutament ma' tistax taqbel mieghu. Filfatt f'dan ir-rigward din il-Qorti taghmel taghha l- kliem li ntqal mill-Qorti tal-Appell Kriminali fl-ismijiet Briguglio vs Emanuel Fero’ (App. Nru. 329:2010:MM, 26 ta' Marzu, 2015): … Id-dicitura tal-Artikolu 3(1) tal-Kap 104 hija cara u ma thalli lok ghall-ebda tip ta' interpretazzjoni. Jissussistu l-elementi tar-reat previst fl-imsemmi artikolu meta ma tkunx issehh polza ta' assigurazzjoni dwar riskji ta' terzi persuni, skond id-disposizzjonijiet ta' din l-Ordinanza. Is-semplici fatt li tkun tissussisti kopertura assigurattiva jeskludi ghal kollox ir-reat kontemplat fl-imsemmi artikolu (sottolinear u emfasi mizjuda minn din il- Eventwali ksur tal-kondizzjonijiet tal-polza jista` jwassal ghal konsegwenzi ta' natura civili bejn l-assikuratur u l-assigurat, senjatament l-eventwali dritt ta' regress civili li l-assiguratur jista` jkollu fil-konfront tal-assikurat. Izda tali kwistjonijiet ta' natura civili dak li jirrigwarda r-reat kontemplat fl-artikolu 3(1) tal-Kap 104 billi dan ir-reat jissussisti biss meta ma tkunx fis-sehh polza ta' assigurazzjoni" Illi lanqas ma' taqbel din il-Qorti ma' posizzjoni li gieli ttiehdet fil-passat fis-sens illi sabiex ixejjen il-presunzjoni li wettaq reat taht l-Artikolu 3(1), l-imputat jehtieglu jipprezenta xi dikjarazzjoni mill-kumpanija tal-assigurazzjoni tieghu illi l-polza tkopri ukoll terzi persuni. Din hija xi haga prezunta u semmai ghandha tkun il-prosekuzzjoni illi f'kaz illi l-imputat jipproduci bhala prova tieghu polza tal-assigurazzjoni li tkopri l-uzu tal-vettura, iggib prova illi minkejja l-ezistenza ta' dik il-polza, jezistu cirkustanzi (fosthom dawk kontemplati taht 10(2) jew (3) tal-Kap. 104) li minhabba fihom terzi persuni jistghu ma' jkunux koperti. Illi fil-kaz in kwistjoni kif diga inghad, mill-provi (a fol 16) johrog illi fir-rigward tal-uzu tal-vettura kien hemm ezistenti fil-gurnata tal-incident, polza ta' assigurazzjoni dwar ir- riskji ta' terzi persuni, xi haga li giet ikkonfermata ukoll viva-voce mir-rapprezentant ta' Atlas Insurance fis-seduta tal-lum. Illi ghaldaqstant l-imputata ma' tista qatt tinstab hatja tal-akkuza addebitata lilha. Decide Wara li rat l­akkużi u l­liġi, ossia Kap 104 Artiklu 3(1). Tillibera lill-imputata fuq nuqqas ta' provi. Dr. VICTOR GEORGE AXIAK Mihail