FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI IMĦALLEF ONOR. JOSEPH R. MARKHAM LL.D. ILLUM il-Ħamis, 26 ta' Novembru, 2020 RUĠĠIER HOLDINGS COMPANY LIMITED (C – 14022) vs Joseph ODOH Rat ir-Rikors maħluf imressaq fis-27 ta' Settembru, 2007, li bih u għar-raġunijiet hemm imsemmija, il-kumpannija attriċi titlob li din il-Qorti (i) ssib li l-imħarrek jokkupa l-fond bin-numru 58, "Nudda House", Paceville Avenue, Paceville, limiti ta' L-Imdina, mingħajr ebda titolu fil-liġi; u (ii) tordnalu sabiex, fi żmien qasir u perentorju, jiżgombra minn dan il-fond. Talbet ukoll l-ispejjeż; 26 ta' Novembru, 2020 Rat id-digriet tagħha tad-9 ta' Ottubru, 20071, li bih ordnat li ssir in- notifika tal-atti lill-imħarrek u tat direttivi lill-kumpannija attriċi dwar it-tressiq tal-provi min-naħa tagħha; Rat it-Tweġiba Maħlufa mressqa fil-11 ta' Frar, 2008, li biha l- imħarrek laqa' għall-azzjoni attriċi billi, preliminarjament, qal li (i) l-azzjoni waqgħet bil-preskrizzjoni estintiva maħsuba fl-artikolu 2143 tal-Kodiċi Ċivili; (ii) l-azzjoni għalqet bis-saħħa tal-preskrizzjoni akkwiżittiva favurih ukoll għall- finijiet tal-istess artikolu, bis-saħħa tal-pussess li huwa kien ilu jgawdi tal- imsemmi fond bħala sid ("uti dominus") u b'bona fidi sa mill-1969. Fil-mertu, laqa' billi ċaħad li huwa jokkupa l-fond b'sempliċi tolleranza, imma qal li jżomm il-post b'titolu tajjeb fil-liġi; Rat id-degriet tagħha tat-2 ta' Lulju, 20092, li bih ordnat is-smigħ tal- provi marbuta mal-eċċezzjonijiet preliminari mressqa mill-imħarrek. Għal dan il-għan, ħatret lill-Avukat Dr Maria Dolores Caminiti bħala Assistent Ġudizzjarju; Rat id-degriet tagħha tal-10 ta' Novembru, 20163, li bih u fuq talba magħmula mill-partijiet, laqgħet it-talba tagħhom sabiex jittressqu Noti ta' Sottomissjonijiet; Rat ix-xhieda mressqa quddiem l-Assistent Ġudizzjarju; Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-imħarrek fit-2 a' Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-kumpannija attriċi tat-30 ta' Marzu, 20175, bi tweġiba għal dik tal-imħarrek; Rat l-atti tal-kawża; Rat id-degrieti tagħha li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza; Ikkonsidrat: Illi din hija azzjoni ta' rivendika. Il-kumpannija attriċi (minn issa 'l hemm imsejħa "RHC") tgħid li hija akkwistat ishma mhux maqsuma minn fond 1 Paġ. 13 – 4 tal-proċess 2 Paġ. 51 tal-proċess 3 Paġ. 736 tal-proċess 4 Paġġ. 737 sa 755 tal-proċess 5 Paġġ. 763 sa 773 tal-proċess 26 ta' Novembru, 2020 li l-imħarrek jgħix fih mingħajr titolu tajjeb fil-liġi. Trid li l-Qorti ssib li l- imħarrek qed jokkupa l-fond bla titolu u għaldaqstant tordnalu biex joħroġ minnu; Illi għal din l-azzjoni, l-imħarrek laqa' billi, b'mod preliminari, qal li (i) l-azzjoni waqgħet bil-preskrizzjoni estintiva maħsuba fl-artikolu 2143 tal- Kodiċi Ċivili; (ii) l-azzjoni għalqet bis-saħħa tal-preskrizzjoni akkwiżittiva favurih ukoll għall-finijiet tal-istess artikolu, bis-saħħa tal-pussess li huwa kien ilu jgawdi tal-imsemmi fond bħala sid ("uti dominus") u b'bona fidi sa mill-1969. Fil-mertu, laqa' billi ċaħad li huwa jokkupa l-fond b'sempliċi tolleranza, imma qal li jżomm il-post b'titolu tajjeb fil-liġi; Illi bħala fatti relevanti li joħorġu mill-atti jirriżulta li l-fond 58, "Nudda House", Vjal Paceville, ġewwa L-Imdina (minn issa 'l hemm imsejjaħ "il-Fond") kien jappartjeni lill-aħwa Mary (magħrufa wkoll bħala Maria Conċetta) Abela u Kathy armla minn William Farley-Hills. Qabel ma William Farley-Hills iżżewweġ lill-imsemmija Kathy, kien miżżewweġ lil Dolores imwielda Abela, oħt l-imsemmija Maria u l-istess Kathy, u kien romol meta Dolores kienet għadha żgħira fl-età. L-imħarrek huwa l-armel ta' neputija tagħhom li kien jisimha Rita (bint imwielda miż-żwieġ bejn William Farley-Hills u Dolores imwielda Spiteri k/a Spiteri Shaw). Għalhekk, bis-saħħa tat-tieni żwieġ ta' missierha, l-imsemmija Rita Catalogna saret it-tifla tar-rispett ta' Kathy Sosa; Illi l-imħarrek u martu kienu marru joqgħodu fil-Fond lejn l-aħħar tas-snin sittin (1969)7. Jirriżulta li bejn l-1960 u l-19738, l-imħarrek u martu kienu jgħixu f'dar oħra (bl-isem ta' "Erin") fl-istess Vjal, u fil-Fond kienet tgħix persuna oħra (Carolina Borg Olivier)9. L-ewwel darba li l-imħarrek u l-familja tiegħu dehru li qegħdin joqogħdu fil-Fond kien f'xi żmien bejn Ottubru tal-1973 u April tal-197410. Il-miżżewġin Catalogna qatt ma ħallsu jew intalbu jħallsu kera lis-sidien għall-okkupazzjoni tagħhom tal-Fond11; Illi fl-1975, Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw talbet lura l-fond sabiex setgħet tikrih, u l- fond dam mikri għal ftit aktar minn sentejn12. Matul dawk is-sentejn, l-imħarrek u l-familja tiegħu kienu marru joqgħodu ġo fond bin-numru disgħa (9) fi Triq Gort, ġewwa Paceville b'titolu ta' sub-ċens temporanju li l-imħarrek kien kiseb bis-saħħa ta' kuntratt tal-25 ta' Jannar, 1975. Fl-10 ta' Ġunju, 197713, l-imħarrek biegħ iċ-ċens li kien baqa' fuq il-fond lil wieħed Michael Farley-Hills. Il-miżżewġin 6 Ara x-xhieda ta' William Catalogna f'paġ. 284 tal-proċess 7 Ara affidavit ta' Joseph Catalogna f'paġ. 310 tal-proċess. Fis-sena 1972, jirriżulta li iben il-miżżewġin Catalogna kien jgħix fil-fond (Dok "WC1" f'paġ. 261 tal-proċess). Ara wkoll ix-xhieda ta' Filippa Spiteri k/a Spiteri Shaw f'paġġ. 488 – 9 tal-proċess 8 Dok "EA2", f'paġġ. 125 sa 155 tal-proċess 9 Dok "EA2", f'paġġ. 137 sa 148 tal-proċess 10 Dok "EA2", f'paġ. 156 tal-proċess 11 Xhieda tal-imħarrek f'paġ. 442 tal-proċess. Ara wkoll ix-xhieda ta' Rita Catalogna f'paġ. 304 tal-proċess, William Catalogna f'paġ. 286 tal- proċess, u ta' Reginald Farrugia f'paġ. 595 fost oħrajn 12 Ara affidavit ta' Joseph Catalogna f'paġ. 310 tal-proċess. Ara wkoll ix-xhieda ta' Reginald Farrugia f'paġ. 578 tal-proċess 13 Dok. "MR" f'paġ. 307 – 8 tal-proċess 26 ta' Novembru, 2020 Catalogna reġgħu marru joqgħodu flimkien ma' wliedhom fil-Fond għal dik il- ħabta14, għalkemm it-tagħrif mogħti fir-Reġistru Elettorali juri li kien biss mill- 1981 li l-imħarrek15, martu u binhom William kienu reġistrati li joqogħdu fil- Fond16 ; Illi minn mindu reġgħu daħlu jgħixu fih 'il quddiem, il-Fond baqa' jiġi okkupat mill-miżżewġin Catalogna bħala d-dar ordinarja tagħhom17. Kathy Farley-Hills, mietet armla minn William Farley-Hills f'Marzu tal-1992 mingħajr testment u mingħajr ma kellha wlied tagħha. Il-ġid tagħha għadda fuq oħtha Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw, zit il-mara tal-imħarrek. Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw mietet biss ftit xhur wara, f'Mejju, 1992, xebba ukoll u bla testment, u l-ġid tagħha għadda fuq in-neputijiet18. Fl-istimi tal-Perit għal skopijiet ta' denunzja ta' Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw, il-Fond ġie deskritt li hu suġġett għal ħlas ta' kera fl-ammont ta' għoxrin lira Maltin (Lm20) fis-sena19. Id-denunzja tas-suċċessjoni tal-wirt ta' Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw ssemmi l-Fond fost il-ġid tad- decuius20 u saret minn wieħed min-neputijiet tagħha – Reginald Tate – li kien ukoll prokuratur tagħha u wieħed minn dawk li biegħ sehemu mill-Fond lil RHC. Kien l-istess Calleja li qabbad perit biex jagħmel stima tal-ġid ta' zitu għall- finijiet tal-istess denunzja u ħariġlu rapport f'Ottubru tal-199222; Illi mart l-imħarrek mietet f'Ġunju tal-200423, imma minkejja li ġiet nieqsa martu, l-imħarrek baqa' jgħix fl-istess Fond u kien għadu jgħix fih matul iż-żmien li l-kawża kienet miexja24; Illi fid-29 ta' Mejju, 200125, b'kuntratt fl-atti tan-Nutar Pierre Catalogna, ulied Victoria Farley-Hills, waħda min-neputijiet ta' Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw, biegħu fost ħwejjeġ oħra, lil RHC is-sehem minn ħmistax (1/15) mill-Fond li wirtu wara l- mewt ta' ommhom, bil-patti u l-kundizzjonijiet hemm imsemmija. F'dak il- kuntratt jissemma li l-Fond kien okkupat minn mart l-imħarrek. RHC kisbet ukoll mija u tnejn u sebgħin sehem mhux maqsum minn seba' mija u għaxrin sehem (172/720) fil-Fond mingħand neputijiet oħra ta' Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw permezz ta' kuntratt fl- atti ukoll tal-istess Nutar Catalogna tal-14 ta' Marzu, 200626; 14 Ara x-xhieda ta' Rita Catalogna f'paġġ. 296 – 7 u paġ. 291 tal-proċess; Ara wkoll ix-xhieda ta' Michael Farley-Hills f'paġ. 319 tal-proċess 15 Xhieda ta' Emerenziana Beck, f'paġ. 98 tal-proċess 16 Dok "EA2" f'paġ. 171 tal-proċess 17 Ara x-xhieda ta' Anabelle Borg Olivier f'paġġ. 70 – 72 u paġġ. 251 -253 tal-proċess; Dok. "DD" f'paġ. 78 tal-proċess; Dok. "CGT1" u Dok. "CGT2" f'paġġ. 78 sa 87 tal-proċess; Dok. "EA" f'paġġ. 95 – 7 tal-proċess; Dok. "EA1" f'paġġ. 113 sa 243 tal-proċess, paġ. 644 tal-proċess, fost oħrajn. 18 Ara provenjenza fil-kuntratt tal-14.3.2006 fl-atti tan-Nutar Pierre Catalogna Dok "RS" f'paġġ. 425 – 8 tal-proċess 19 Ara Dok. "RSZ1" f'paġġ. 556 – 7 tal-proċess 20 Dok "RH6", f'paġġ. 40 – 1 tal-proċess 21 Xhieda tiegħu fil-kontro-eżami f'paġ. 592 tal-proċess 22 Dok "RSZ1", f'paġġ. 555 – 7 tal-proċess 23 Xhieda ta' Emerenziana Aġius, f'paġ. 100 tal-proċess 24 Ara x-xhieda ta' Joseph Mckay Falzon f'paġ. 369 tal-proċess 25 Dok. "RH3" f'paġġ. 35 – 6 tal-proċess 26 Dok. "RS" f'paġġ. 421G – 431 tal-proċess 26 ta' Novembru, 2020 Illi l-bejjiegħa jistqarru li lil RHC għarrfuha li l-fond kien okkupat mill-imħarrek27. Huma jikkonfermaw ukoll li qatt ma talbu kera mingħand l- imħarrek talli qagħad fil-Fond28. Joseph Oliver Bagnaschi, rappreżentant ta' RHC, jistqarr li l-bejjiegħa għarrfuh li l-imħarrek kien qed jokkupa l-Fond "bi pjaċir"29; Illi fil-11 ta' Lulju, 200730, RHC talbet b'att ġudizzjarju lill-imħarrek sabiex joħroġ mill-Fond; Illi fis-27 ta' Settembru, 2007, infetħet din il-kawża; Illi għar-rigward il-konsiderazzjonijiet ta' xejra legali marbutin mal- każ, il-Qorti tirrileva qabel xejn li din hija azzjoni ta' rivendika għaliex RHC trid li l-imħarrek jitneħħa minn ħaġa (il-Fond) li hija tgħid li hija tagħha u li fuqha l- imħarrek ma għandu l-ebda jedd. Tirrileva wkoll li RHC mhijiex is-sid tal-Fond kollu. Mill-provi mressqa, hija kisbet l-ishma mill-Fond bis-saħħa ta' żewġ atti pubbliċi nutarili li juru li hija kisbet madwar terz (1/3) mhux maqsum minnu31; Illi, madankollu, minħabba li l-imħarrek għażel li, wkoll jekk b'mod preliminari, jilqa' għall-azzjoni attriċi billi sejjaħ favurih titolu għall-Fond kollu – bis-saħħa tal-preskrizzjoni – jeħtieġ li qabel kull ħaġ'oħra, tqis is-siwi ta' dik l- eċċezzjoni preliminari. L-ewwel eċċezzjoni preliminari hija dik li l-azzjoni attriċi waqgħet għax għadda ż-żmien li fih setgħet issir it-talba. L-imħarrek jibni l-każ tiegħu fuq l-artikolu 2143 tal-Kodiċi Ċivili kemm fl-aspett estintiv u kif ukoll f'dak akkwiżittiv tiegħu; Illi huwa magħruf li fl-artikolu 2143 tal-Kodici Ċivili, il- preskrizzjoni tista' tkun kemm akkwiżittiva estintiva (jiġifieri, maħsuba li twaqqaf l-azzjoni li tkun bdiet il-parti l-oħra) u kif ukoll estintiva (jiġifieri, maħsuba li tasserixxi fil-parti eċċipjenti d-dominju skond il-ħtiġijiet mitluba fil- liġi nnifisha)32. Din ta' l-ahhar, kemm-il darba tgħodd għall-każ li jkun, iġġib magħha t-telf ta' kwalunkwe azzjoni illi seta' kellha l-parti attriċi; Illi minħabba li f'din il-kawza, il-preskrizzjoni mressqa mill- imħarrkin hija waħda estintiva tal-azzjoni attriċi, jidħol fis-seħħ il-prinċipju li ż- żmien preskrittiv jgħaddi biss minn dak inhar li jkun tnissel id-dritt jew setghet tinbeda l-azzjoni meqjusa biex tħares dak id-dritt. Ghaldaqstant l-artikolu 2143 tal-Kodici Civili għandu jinqara wkoll fid-dawl tal-artikolu 2137 tal-istess Kodici 27 Ara x-xhieda ta' Filippa Spiteri k/a Spiteri Shaw fost oħrajn f'paġ. 491 tal-proċess 28 Ara x-xhieda ta' Carlo Spiteri k/a Spiteri Shaw f'paġ. 460 tal-proċess fost oħrajn. Dan ġie konfermat minn Joseph Catalogna. Ara f'dan is-sens paġ. 445 tal- proċess 29 Ara x-xhieda ta' Joseph Oliver Fenech Massa f'paġġ. 432 – 3 tal-proċess 30 Dok. "RH2" f'paġ. 11 tal-proċess 31 1/15 + 172/720 = 220/720 = 30.56% 32 Ara, b'eżempju, P.A. NC 5.10.2004 fil-kawza fl-ismijiet Joseph Van Vuuren Cassar et noe vs Sunny Homes Limited et u App. Ċiv. 26 ta' Novembru, 2020 li jghid li l-preskrizzjoni tibda tiddekorri minn meta l-azzjoni tkun setghet saret. L-osservazzjoni ta' din ir-regola hi waħda bażika, tant li jinsab insenjat illi l- impossibilità li wieħed jaġixxi trid tkun impossibilità indipendenti mir-rieda tagħha, dovuta għal kawża estranea, li ma setgħetx twarrab33; Illi dan il-principju huwa mibni fuq il-massima li actioni non natae non praescribitur. Illi, hu x'inhu l-għan tal-preskrizzjoni invokata mill-imħarrek, jaqa' dejjem fuq il-Qorti li tqis minn liema data tali preskrizzjoni bdiet għaddejja, u l- azzjoni għandha tigi miċhuda jekk mill-provi mressqin jew mill-atti tal-process dik id-data ma tkunx tista' tigi stabilita36; Illi, madankollu, ladarba l-azzjoni mnedija minn RHC hija dik rivendikatorja, l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni estintiva qajla tista' tirnexxi għaliex huwa mgħallem li l-azzjoni tar-rivendika ma tintilefx biss għaliex ikun għadda ż- żmien tat-tletin sena, jekk kemm-il darba l-parti mħarrka ma turix li hi jew ħaddieħor ikun kiseb il-ġid tal-art rivendikata b'pussess tajjeb li jagħti titolu37. Fi kliem ieħor, f'azzjoni ta' din l-għamla, il-preskrizzjoni estintiva ma tiswiex. Kemm hu hekk, ingħad li "il-jedd tal-proprjetà u l-azzjoni rivendikatorja tal- proprjetà huma ħaġa waħda u għalhekk għalkemm min ikun ħa taħt idejh għal żmien meħtieġ l-immobbli ta' ħaddieħor jakkwista dan l-immobbli b'saħħa ta' użukapjoni, sid l-immobbli qatt ma jitlef il-jedd għall-azzjoni rivendikatorja, ikun għadda żmien kemm ikun għadda"38; Illi għalhekk, safejn l-eċċezzjoni mqajma mill-imħarrek għandha l- għan li twaqqaf l-azzjoni attriċi fuq is-saħħa tal-effetti estintivi tal-preskrizzjoni minnu invokata39, dik l-eċċezzjoni ma hijiex mistħoqqa u mhix se tintlaqa'; Illi l-Qorti se tqis issa t-tieni eċċezzjoni preliminari mqajma mill- imħarrek u li titkellem dwar il-preskrizzjoni akkwiżittiva wkoll taħt is-saħħa tal- artikolu 2143 tal-Kodiċi Ċivili; 15.2.1965 fil-kawża fl-ismijiet Alsaied et noe vs Gaffiero (Kollez. 279) 35 Op. cit. §393-bis, paġ 306 36 App. Ċiv 5.4.1993 fil-kawża fl-ismijiiet Muscat Curmi vs Farrugia et (Kollez. Vol: XXIX.ii.488) ; u P.A. 19.10.1954 fil-kawża fl-ismijiet Petrovic vs Ellul Sciberras et (Kollez. Vol: XXXVIII.ii.583) 38 P.A. PS 27.6.2003 fil-kawża fl-ismijiet Salvino Tartaglia Genovese Faenza Dedic et vs Francis Vassallo Fabri 39 § 4.4 tan-Nota ta' Sottomissjonijiet, f'paġ. 751 tal-proċess 26 ta' Novembru, 2020 Illi huwa aċċettat f'dan ir-rigward, li l-fatt innifsu li l-persuna żżomm il-ħaġa minkejja li taf li m'hijiex tagħha, iżda li tagħmel dan bil ħsieb li ssir sid dik il-ħaġa, ikun element ta' pussess tajjeb biżżejjed għall-finijiet ta' dik il- preskrizzjoni akkwiżitiva40. Iżda dak il-pussess jitlob elementi oħrajn li tabilfors iridu jintwerew b'mod tajjeb biżżejjed biex ikun jista' jingħad li l-pussessur kiseb jedd għall-ġid bis-saħħa ta' dik il-preskrizzjoni. Dak il-pussess irid ikun wieħed leġittimu, jiġifieri wieħed bla ma jaqta', bla xkiel, wieħed li jkun fid-dieher u mhux ekwivoku41, u li ma jkunx wieħed ta' sempliċi tolleranza42. F'xi sentenzi tali pussess ingħad li jrid ikun "animus (rem sibi habendi) et corpus"43. Dan għaliex min iżomm il-ħaġa mhux bħala tiegħu nnifsu ma jista' qatt jippreskrivi favurih innifsu44, bl-istess mod li dawk li jafu li qegħdin iżommu xi ħaġa b'tolleranza ta' sidha ma jistgħu qatt jgħidu li għandhom pussess kif mifhum mil- liġi45; Illi fil-provi mressqa f'dan il-każ jirriżulta li fl-1975, fuq talba ta' Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw (waħda miż-żewġ sidien tal-Fond) l-imħarrek u martu għażlu li joħorġu mill-Fond ħalli tkun tista' tikrih lill-barranin. Damu barra minnu xi ftit aktar minn sentejn u ma rċevew xejn mill-kera li tħallset minn dik il-kirja. Fil- fehma tal-Qorti, din iċ-ċirkostanza tissarraf fi ksur ta' xi żmien preskrittiv li seta' kien jitqies għaddej favur l-imħarrek u familtu bil-fatt innifsu li tneħħew mill- pussess tal-Fond, ladarba dan twal għal aktar minn sena46. Minbarra dan, l- imħarrek jagħraf li, għall-anqas sa dak iż-żmien, Kathy Farley-Hills u Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw kienu s-sidien tal-Fond47; Illi wara li ntemmet dik il-kirja, s-sid reġgħet ħalliethom jidħlu joqogħdu fil-Fond. Minn dakinhar li l-imħarrek u l-familja tiegħu reġgħu daħlu joqogħdu fil-Fond sa meta s-sidien (mary Spiteri k/a Spiteri Shaw u Kathy Rutter) ġew neqsin fl- 1992, ma tressqet ebda prova li turi li l-istess sidien kellhom xi jgħidu mal- miżżewġin Catalogna jew li riedu jieħdu l-Fond lura f'idejhom. Imma mal-mewt tal- aħħar waħda fosthom f'Mejju tal-1992 (u peress li s-sidien qatt ma taw il-Fond lill-imħarrek jew lil martu b'xi att pubbliku inter vivos u lanqas b'dispożizzjoni testamentarja), il-Fond għadda għand il-werrieta tagħhom skond il-liġi. Sa dak iż-żmien, la l-imħarrek u lanqas martu ma kienu ilhom fil-pussess kontinwu tal- Fond għal tletin (30) sena u wisq anqas setgħu żammewh bħala tagħhom uti dominus; 40 P.A. JZM 13.2.2014 fil-kawża fl-ismijiet Coleiro Brothers Ltd vs Karmenu Zammit (mhix appellata) 41 Art. 2107 tal-Kap 16 42 P.A. PS 28.3.2003 fil-kawża fl-ismijiet Carmelo Vella Gera Bologna Sceberras D'Amico Duncan vs Emanuel Petrovic (mhix appellata) 43 App. Ċiv. 13.3.1953 fil-kawża fl-ismijiet Gorrieri et vs AlMajdoubeh (Kollez. 2118 tal-Kap 16 45 Art. 526 tal-Kap 16 u App. PS 24.3.2004 fil-kawża fl-ismijiet Maria Gorrieri vs Benedict Zammit Grech et 46 Art. 2127 tal-Kap 16 47 Ara x-xhieda tiegħu fil-kontro-eżami f'paġ. 348 tal-proċess 26 ta' Novembru, 2020 Illi l-atteġġament muri mill-imħarrek u martu lejn is-sid Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw meta dehrilha li kellha tikri l-post lill-barranin minkejja li kienet taf li l-imħarrek u martu kienu jgħixu fil-Fond u ma kellhomx post ieħor tagħhom, huwa fatt li jħasseb lill-Qorti dwar jekk għandhiex tilqa' l-asserzjoni tiegħu li l-istess sidien kienu jgħidulu li l-Fond kien jista' jgħoddu b'tiegħu. Fl-ewwel lok, il-fatt innifsu li Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw minn jeddha u minkejja li kienet taf li neputitha (Rita Catalogna, mart l-imħarrek) kienet qiegħda trabbi familja ġol-Fond, ma tilfitx l-opportunità li tgħaddi biex tikri l-Fond lill-barranin u għaddiet l-għażla tagħha48. Fit-tieni lok, l-imħarrek u martu ma rreżistew bl-ebda mod għal din l-għażla tas-sid, għalkemm jgħid li dan għamluh għaliex liz-zijiet tal-mara kienu baqgħu jafuhulhom għal dak li dejjem għamlu magħhom. Fit-tielet lok, ma jirriżultax li s-sid għaddiet jew qasmet mal-imħarrek u martu xi parti mid-dħul li qalgħet mill-kirjiet49. Fir-raba' lok, il-fatt li bħala mara mdaħħla fin-negozju u li kienet tipposjedi diversi proprjetajiet, Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw naqset li tgħaddi l-Fond lill-imħarrek jew lil martu l- Fond b'xi att bejn il-ħajjin jew b'dispożizzjoni testamentarja, jimmilita ħafna kontra l-ideja li s-sidien infushom qatt telqu minn taħt idejhom il-Fond bħala sidien tiegħu; Illi, fil-fehma tal-Qorti, dawn iċ-ċirkostanzi li għadhom kemm issemmew joqorbu ħafna lejn għarfien min-naħa tal-imħarrek tat-titolu għall- Fond f'ħaddieħor u ta' rinunzja ta' kull element ta' pussess "animo domini" fuq l-istess ġid; Illi, min-naħa l-oħra, l-imħarrek jittanta juri li ħadd mill-werrieta ma ressaq pretensjoni fil-konfront tiegħu jew ta' martu kemm f'dak li jirrigwarda ħlas ta' kera jew żamma bil-kwiet tal-Fond. Huwa minnu li, wara li l-imħarrek u martu u wliedhom reġgħu daħlu joqogħdu fil-Fond wara l-1977, huma tħallew mis-sidien jokkupawh bla xkiel. Jirriżulta wkoll li kien l-imħarrek li talab u seħħlu jikseb kumpens fl-199950 biex issir it-tiswija meħtieġa wara xogħlijiet li kienu saru f'sit biswit hi u tittella' lukanda fil-qrib51; Illi meta l-Qorti tqis iż-żewġ verżjonjiet tal-partijiet, tasal għal fehma li l-konsiderazzjonijiet marbuta mal-imġiba ta' Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw u oħtha Kathy Farley-Hills, imfissra aktar 'il fuq, mhux ta' min iwarrabhom. L-isforzi mtennija li l- imħarrek u x-xhieda tiegħu għamlu dwar it-tul taż-żmien li kienu jżommu l-Fond ma humiex inekwivoċi għaliex ma jwaslux għall-prova li dak li seħħ fihom ġara biss għaliex huma kienu jippretendu li kienu sidien tal-Fond u ma setgħux ġraw ukoll kieku kienu jżommuh taħt xi raġuni oħra; 48 Ara x-xhieda fil-kontro-eżami tal-imħarrek f'paġ. 349 tal-proċess 49 Ibid paġ. 348 tal-proċess 50 Dok "WC7" f'paġ. 270 tal-proċess 51 Ara Dokti. "WC5" u "RSZ" f'paġġ. 265 – 7 u 552 – 4 tal-proċess 26 ta' Novembru, 2020 Illi minbarra dan, mill-atti joħroġ ukoll li RHC interrompiet kull mogħdija ta' żmien li setgħet kienet miexja favur l-imħarrek permezz tal-ittra uffiċjali tal-11 ta' Lulju, 2007. Dan ifisser li, kontra dak li jgħid l-imħarrek, żgur ma laħqux għaddew tletin (30) sena ta' żamma tal-Fond min-naħa tiegħu qabel ma laqa' n-notifika ta' dak l-att ġudizzjarju. Man-notifika, dak l-att kiser il- preskrizzjoni52. Dan iwassal lill-Qorti biex issib li lanqas it-tieni eċċezzjoni preliminari ma hija pruvata u se tiċħadha minħabba f'hekk; Illi dwar il-mertu tat-talbiet attriċi, ma hemmx wisq x'wieħed iżid ma' dak li ssemma qabel u li joħroġ ċar mill-atti tal-kawża. Ladarba l-imħarrek ma seħħlux juri titolu tajjeb bis-saħħa tal-preskrizzjoni akkwiżittiva, u fin-nuqqas ta' xi prova oħra tajba, ma joħroġ minn imkien li huwa għandu titolu tajjeb fil- liġi fuq il-Fond; Illi l-allegazzjoni ewlenija ta' RHC hija li l-imħarrek ma għandux titolu tajjeb għall-Fond u huwa għalhekk li tridu joħroġ minnu. Tajjeb li wieħed jifhem x'ikun qiegħed jitfisser meta attur jixli lill-imħarrek li qiegħed iżomm jew jokkupa post bla titolu. Din il-frażi tfisser li l-parti mħarrka sa mill-bidu ma kellhiex jedd tutelabbli għall-post minnha miżmum53. Il-frażi "bla titolu" għandha titqies li legalment iġġib magħha għamla ta' okkupazzjoni li, sa mill- bidu nett tagħha, ma kinitx konsentita, jew għaliex tkun twettqet mingħajr ir-rieda ta' sid il-post li jkun, jew għaliex tkun ittieħdet b'mod abbużiv jew bi vjolenza jew arbitrarjament, jew bil-moħbi tas-sid, liema illegalità tkun issoktat sal-waqt li tinbeda l-kawża. F'każ bħal dan, is-setgħa tal-qorti biex tisma' kawża bħal din tieqaf malli jirriżulta li l-imħarrek kellu tassew xi titolu fuqhiex iserraħ il-każ tiegħu54. Iżda l-prinċipji hawn fuq imsemmija kellhom jinftehmu f'sens limitat. Jiġifieri, l-qorti hija msejħa li tistħarreġ u tistabilixxi l-eżistenza ta' titolu tal-parti mħarrka fil-konfront tal-parti attriċi li trid tiżgumbraha. Ma huwiex biżżejjed, allura, li l-parti mħarrka tipprova li qegħda żżomm fond bis-saħħa ta' xi relazzjoni ġuridika leġittima, hi x'inhi fil-konfront ta' xiħadd, hu min hu: il-parti mħarrka trid tipprova l-eżistenza ta' relazzjoni ġuridika li tagħtiha titolu fil-konfront tal- parti attriċi55; Illi fejn attur jitlob it-tneħħija tal-parti mħarrka minn post fuq il-bażi li din tkun qiegħda iżżomm dak il-post bla ebda titolu, jaqa' fuq l-attur il-piż li jipprova dak li jallega. Dan ifisser li, f'kawża mibnija fuq il-kawżali tan-nuqqas ta' titolu, r-regola hija xorta waħda li l-piż jaqa' fuq min qiegħed jallega n-nuqqas ta' titolu skond ir-regola ġenerali tal-proċedura56. Iżda mbagħad hemm xi fatturi li jistgħu jxaqilbu dak il-piż57. Tqum ukoll il-kwestjoni dwar jekk l-attur jistax 2128 tal-Kap 16 53 App.Inf. 12.8.1994 fil-kawża fl-ismijiet Borg Olivier et vs Gatt Rossi et (Kollez. 2.8.1994 fil-kawża fl-ismijiet Lawrence Reale et vs Emanuel Xuereb Darmanin (mhix pubblikata) 55 App. Ċiv. 30.3.2001 fil-kawża fl-ismijiet De Giovanni vs Alshalsh et noe (Kollez. 562 tal-Kap 12 57 App. 27.6.1953 fil-kawża fl-ismijiet De Giovanni vs Grima (Kollez. 26 ta' Novembru, 2020 ikun mistenni li jipprova fatt negattiv jew non-fatt, u dan skond ir-regola "negativa non sunt probanda"; Illi bi tħaddim ta' dawn ir-regoli, l-imħarrek ma jiswielu xejn li jgħid li kemm hu u kif ukoll martu kienu qegħdin iżommu l-Fond bir-rieda u l-kunsens ta' zijietha. Kif ingħad qabel, dak il-kunsens ma ssarrafx f'titolu tajjeb kontra s- suċċessuri tal-imsemmija Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw u Kathy Farley-Hills. Anqas u anqas ma ntwera li jissarraf f'raġuni tajba biex twaqqa' t-titolu miksub minn RHC. L-imħarrek ma ressaq l-ebda sottomissjoni dwar is-siwi tat-titolu miksub minn RHC għaliex għażel li jillimita ruħu fuq il-kisba min-naħa tiegħu ta' titolu fuq il-Fond bis-saħħa tal-preskrizzjoni; Illi kif ingħad għadd ta' drabi, meta l-parti mħarrka ma tillimitax ruħha biss biex tilqa' għall-azzjoni rivendikatorja billi tinvoka l-pussess, iżda tgħaddi biex tinvoka titolu, il-Qorti jkollha tqis it-titolu hekk invokat. U jekk kemm-il darba l-parti mħarrka ma jseħħilhiex turi tajjeb dak it-titolu tagħha, taqa' u tfalli d-difiża tagħha safejn imsejsa fuq it-titolu58. U ladarba tfalli dik il-linja ta' difiża, il-parti mħarrka ma tkunx tista' mbagħad terġa' tistkenn taħt id-difiża tal-pussess tagħha tal-art rivendikata mill-parti attriċi, għaliex huwa jrid jagħżel jew il-waħda jew l-oħra59. Meta l-parti mħarrka tinvoka favuriha t-titolu kontra l-parti attriċi rivendikanti, il-parti mħarrka ssir qisha kienet hi l-parti rivendikatriċi u jkollha turi titolu tajjeb li l-liġi tistenna f'azzjoni petitorja bħal din, minbarra li tkun qiegħda impliċitament tagħraf it-titolu tal-parti attriċi60; Illi kif rajna aktar qabel, l-imħarrek ma seħħlux jipprova l-kisba tat- titolu bil-preskrizzjoni invokat minnu nnifsu. Għalhekk, ma seħħlux ixejjen it- titolu ta' RHC u ma wasalx biex xejjen lanqas il-pretensjoni attriċi li huwa qiegħed fil-Fond bla ebda titolu; Illi l-Qorti tagħmilha ċara li dan kollu li qalet jgħodd fir-rigward tal- imħarrek, ladarba RHC għażlet li tħarrek lilu biss f'din il-kawża. Ma qiegħda tgħaddi l-ebda ġudizzju fuq xi jedd li wliedu (bħala werrieta ta' ommhom, mart l-imħarrek) jista' għandhom fuq l-istess Fond bis-saħħa tal-wirt ta' Mary Spiteri k/a Spiteri Shaw, liema jedd jibqa' bla mittiefes minkejja din is-sentenza; Illi dan iwassal biex l-ewwel talba attriċi titqies ippruvata kif imiss u jistħoqqilha tintlaqa'; It-tieni talba konsegwenzjali għall-ewwel waħda u ma hemm l-ebda raġuni għalfejn ma għandhiex tintlaqa' wkoll; 58 P.A. 23.1.1953 fil-kawża fl-ismijiet Cassar Vassallo vs Spiteri k/a Spiteri Shaw et (Kollez. Vol: XXXVII.ii.630) 59 P.A. 16.5.1962 fil-kawża fl-ismijiet Spiteri k/a Spiteri Shaw vs De Giovanni (Kollez. Ċiv. 9.1.2009 fil-kawża fl-ismijiet Markiża Beatrice Macrae Gabarretta of St John noe et vs Joseph AlMajdoubeh Alshalsh et 26 ta' Novembru, 2020 Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-kawża Tiċħad l-eċċezzjonijiet tal-imħarrek bħala mhux mistħoqqa; Tilqa' l-ewwel talba attriċi u ssib li l-imħarrek qed jokkupa l-fond "Nudda House" f'numru 58, Vjal Paceville, L-Imdina, mingħajr titolu validu fil- liġi; Tordna lill-imħarrek sabiex fi żmien tlett (3) xhur millum, joħroġ mill-imsemmi fond u jħallih liberu u battal favur l-kumpannija attriċi; u Tikkundanna lill-imħarrek iħallas l-ispejjeż tal-kawża. Onor. Joseph R. Vella Zahra LL.D., Santa Luċija 26 ta' Novembru, 2020 Marisa Mumford Deputat Reġistratur 26 ta' Novembru, 2020 26 ta' Novembru, 2020