Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:484039 Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin Qorti tal-Maġistrati (Malta) RIK NRU 235/2016: ADRIAN MUSCAT (K.I. NRU. 28 – EXCEPTIO VERITATIS OSSIA IL-VERITA TAL- FATTI ALLEGATI – KRONAKA ĠUSTA – L-IDENTITA' TAL-MALAFAMAT – IL-PUBBLIKAZZJONI TA' XNIEGĦAT JEW TA' ALLEGAZZJONIJIET DESKRITTI BĦALA MHUX KONFERMATI) MAĠISTRAT: DR. VICTOR G. AXIAK 14 ta' Ġunju 2021 IL-QORTI, wara li rat ir-rikors ta' Adrian Cremona ("ir-rikorrenti") ippreżentat fit-23 ta' Settembru 2016, wara li rat ir-risposta ta' Matthew ‘Apap Bologna ("l-intimat") ippreżentata fl-1 ta' Novembru 20161, wara li rat illi din il-kawża ġiet assenjata lil din il-Qorti kif presjeduta permezz tal- assenjazzjoni magħmula ai termini tal-Artikolu 520(1)(a) tal-Kap. 9 tal-Ligijiet ta' Malta u tal-Artikolu 11(9) tal-Kap. 12 tal-Ligijiet ta' Malta b'effett mill-10 ta' Mejju 2019, wara li rat id-dokumenti kollha li ġew esebiti fil-kors tal-kawża, wara li rat in-noti ta' sottomissjonijiet finali rispettivi ppreżentati għan-nom Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:127195 Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin qed tagħti din is- Atti tal-bidu Ir-rikorrent talab lill-Qorti tiddikjara illi l-artiklu intitolat "Road rage aggressor had threatened to shoot man in 2008" ippubblikat f'paġna 3 tal-ħarġa tal-gazzetta "maltatoday" tal-24 ta' Awwissu 2016 u r-riproduzzjoni tiegħu fil-gazzetta elettronika "maltatoday.com.mt" nhar is-26 ta' Awwissu 2016, ta' liema artiklu l- intimat huwa l-awtur, huwa libelluż u malfamanti fil-konfront tiegħu u għandu bhala skop Ii jtellef jew inaqqas ir-reputazzjoni tar-rikorrenti. Il-Qorti ġiet mitluba ukoll tikkundanna lill-intimat jħallsu "dik is-somma li tiġi stabbilita minn dina l-Qorti bħala danni morali a tenur tal-artiklu 28 tal-Kap. 248 tal-Liġijiet ta' Malta". L-intimat ppreżenta l-eċċezzjoni tal-verità tal-fatti u kif ukoll in subsidium illi "l- artikolu odjern qiegħed biss jagħti kronaka ġusta u informattiva kif jirriżulta minn varji sentenzi li taw il-Qrati tagħna u kif ser jirriżulta mis-smiegħ u t-trattazzjoni ta' din il-kawza." Ir-rikorrent esebixxa mar-rikors tiegħu kopja tal-pubblikazzjoni lamentata kif Is-suġġett prinċipali tal-artiklu huwa Marius Cremona, missier ir-rikorrent, li ġimgħatejn qabel il-pubblikazzjoni kien ġie mressaq il-Qorti fuq akkużi inter alia li ħebb għal sewwieq u darbu ħafif wara inċident stradali. Skond l-artikolist, fil-passat l-istess Marius Cremona kien involut f'każ ieħor simili meta flimkien ma' ibnu (iktar 'l quddiem fl-artikolu identifikat bħala Adrian Cremona, ir-rikorrent) u ċertu Chris ili huma attakkaw raġel fil-karozza tiegħu u heddewh li ser jisparawlu. Dan l- Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:ili Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin allegat inċident kien seħħ fl-2008. Skond l-artiklu Marius Cremona huwa l-president tal-koperattiva Transport Services for Disabled Persons Cooperative Ltd liema koperattiva tipprovdi servizzi ta' trasport fl-iskejjel għal tfal b'diżabilità. L-artiklu jkompli jgħid illi t-tfal ta' Marius Cremona, ċioe Adrian u Alan Cremona, kienu ġew imressqa l-Qorti fl-2008 mixlija inter alia li waħħlu il-pjanċi ta' reġistrazzjoni ta' vettura oħra fuq vettura tagħhom. Filwaqt li r-rikorrent ma' kienx ġie misjub ħati, ħuh Alan Cremona kien ġie kkundannat iħallas multa ta' €2,574 talli saq vettura bla liċenzja u bla polza tal-assigurazzjoni. L-artiklu jgħid ukoll illi fl-2007 ir-rikorrent Adrian Cremona kien ġie misjub ħati u mmultat tali insulta surġent tal-pulizija. Il-bqija tar-rakkont jieħu lill-qarrejja fl-inċident l-ieħor li seħħ fl-2008 (imsemmi fil-bidu tal- artiklu) li fih kien involut Marius Cremona, ibnu Adrian u ċertu Chris ili. F'dan l-inċident kien ġie mressaq persuna l-Qorti mixli li kkaġuna feriti gravi fuq ir- rikorrent. Dan però ġie meħlus mill-Qorti li kkonkludiet li kien qed jaġixxi in self defence u li fil-verità din il-persuna għamel dak li għamlet wara li kien ġie segwit u mhedded mir-rikorrent, missieru u ċertu Chris ili fil-karozza tiegħu fuq xi djun relatati mal-bini. L-artiklu jikkonkludi illi sa' dak iż-żmien ma' kienx magħruf jekk il-persuni li aggredew lil dik il-persuna kienux ġew mressqa ukoll mill-Pulizija. Ir-rikorrent ma' ħassux malafamat b'dak li ġie ppubblikat fuqu fir-rigward ta' proċeduri fil-Qorti. Minflok huwa ħassu offiż b'parti oħra fl-istess storja. L-artikolist informa lill-qarrejja illi Marius Cremona kien ingħata l-bail in konnessjoni mal- inċident li seħħ xi ġimgħatejn qabel u dan sabiex fost affarijiet oħra ikun jista' jżur lit-tifel tiegħu fit-taqsima tal-kura intensiva ġewwa l-Isptar Mater Dei fejn skond rapporti mhux konfermati, dan kien qed jiġi rikoverat għal ġrieħi li sofra kawża ta' nirien fuq dgħajsa li ġew mqabbda f'tentattiv sabiex issir claim ma' kumpanija tal- assigurazzjoni. Hija din tal-aħħar il-parti li skond ir-rikorrent kellha l-għan li ttellef jew tnaqqas ir-reputazzjoni tiegħu. Liġi applikabbli Qabel xejn għall-finijiet ta' preċiżjoni għandu jingħad illi fl-14 ta' Mejju 2018, cioe' ftit iktar minn sena u nofs wara l-ftuħ ta' din il-kawża, daħal fis-seħħ permezz tal-Att XI tal-2018 il-Kap. 579 intitolat 'l-Att dwar il-Midja u l-Malafama'. Għalkemm b'effett mill-14 ta' Mejju 2018 ġie mħassar ukoll il-Kap. 248 tal-Ligijiet ta' Malta madanakollu ai termini tal-Artikolu 25(2) tal-Kap. 579: 'l-Att imħassar, kif fis-seħħ qabel ma jiġi mħassar permezz ta' dan l-Att, għandu jkompli japplika fir-rigward ta' kawżi pendenti fil-qorti fiż-żmien li jitħassar' Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:127195 Sessjoni tal-Għid Ir-Rabat (Għawdex) Għaldaqstant huwa ċar illi huma d-dispożizzjonijiet tal-Kap. 248 (L-Att dwar l- Istampa) li japplikaw għall-kawża odjerna. Ix-xhieda li tressqu mir-rikorrenti fil-kors tal-kawża kienu s-segwenti: a. L-intimat Matthew ‘Apap Bologna li xehed fis-seduta tas-27 ta' April 20175, b. Ir-rikorrent nnifsu Adrian Cremona li xehed fis-seduta tas-27 ta' April 20176. L-intimat ressaq bħala xhud tiegħu lil Saviour Fenech Pomroy, l-editur tal-gazzetta "maltatoday" li xehed fis-seduta tat-8 ta' Frar 20187 u in kontroeżami fis-seduta tal- 11 ta' Ġunju 20188. Fis-seduta tas-27 ta' April 2017, Matthew ‘Apap Bologna, l-intimat, ikkonferma li l-artiklu lamentat kien kitba tiegħu u li l-verżjoni li dehret fuq is-sit elettroniku hija riproduzzjoni identika tal-istess artiklu9. Fl-istess seduta, ir-rikorrent Adrian Cremona xehed li Marius Cremona, il-persuna identifikata bħala ir-"road rage aggressor" fl-artiklu lamentat, huwa missieru.10 Jgħid ukoll illi ħuh jismu Alan (inkorrettement traskritt bħala Aaron) Cremona. Mistoqsi jekk kellux xi inċident fuq dgħajsa huwa wieġeb fl-affermattiv u qal is-segwenti: "Daka kelli dinghy kien qieghed fuq il-karru l-Gharmier fuq ir-rowler miġbud wara l- karozza, nizziltu go l-islipway ta' l-Gharmier, mhux id-dinghy, id-dinghy fuq il-karru; nizzilt il-mutur go l-ilma biex nistartjah halli inhaddmu go l-ilma. Jigifieri d-dinghy ma nizziltux minn fuq il-karru. Mort biex nipprova nistartja u ma riedx jistartja. Ftahnielu, konna jiena u iehor, inhraqna t-tnejn li ahna, ftahnielu il-hutch ta' wara biex nara ccaqalqitx il-battery, missejna l-battery biex naraw hix mahlula, issikkajniha naqra b' idejna. Provajt nistartja u tar spark mill-flyline tal-battery tal-plus. L-ispark x' hin tar kien hemm il-fumes, mhux petrol, fumes tal-petrol qisu bhal meta tghid dak ic-cpar tal- Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Fenech Pomroy Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin petrol, u x' hin sparkjat il-battery id-dinghi ramieni minn fuqu ghal fuq il-blat u nhraqna kollha … Ghamilt gimgha l-ITU, gimaghtejn fis-sala, u xahar id-dar… Inhraqt 65 %." Mistoqsi jekk id-dgħajsa kienetx assigurata r-rikorrent innega dan u qal hekk: Lanqas insurance tat-triq – third part, ma kelli l-ebda insurance… Fiha registration imma ma kienex; il-licenzja u l-insurance tad-dghajsa ma kienux imhallsin ghax jien ma kontx ser insuqu; fil-fatt hu kien fuq it-trailer, ma kienx mahlul go l-ilma… Nizziltu biex nistartjalu l-mutur ghax kien ilu ma jahdem, ghedt ha inhaddmu ghaxar minuti go l-ilma ghedt halli issa naghmillu service .." Imbagħad meta ġie mistoqsi għalfejn kien qed iħoss li l-bran lamentat kien malafamanti fil-konfront tiegħu huwa wieġeb hekk: "Dik il-problema kbira li qed insib anke jien ma' ta' l-insurance biex ninxurja vettura. Ghax kull darba, jigifieri nista' intella' ta' l-insurance xhieda hawnhekk; kif immur biex ninxurja jghidli - isma', jghidli hawnhekk hawn artikolu illi inti kont pprovajt tahraq dghajsa minhabba l-insurance. Meta jien lanqas kelli insurance fuq il-boat! U ilni ma jkolli claim ma' ta' l-insurance iktar minn sitt snin. U claim ta' hruq ma kelli qatt. Dejjem jigifieri jew jahbtuli b' xi vettura l-haddiema, ghax jien ghandi kumpanija u nhaddem hamsin ruh jigifieri, allura jkolli xi accident li jahbtuli u hekk; il-bqija qatt ma hraqt xejn ghall-insurance." Finalment ir-rikorrent spjega kif huwa għandu kumpanija bl-isem ta' Waste Collection Limited li taghmel xoghol tal-gvern, tigbor l-iskart, tnaddaf toroq pubbliċi, ġonna u rawndabouts. Jgħid ukoll illi għandu showroom tal-karozzi f'ĦażIl-Kalkara. Fis-seduta tat-8 ta' Frar 2018, Saviour Fenech Pomroy, l-editur tal-gazzetta "maltatoday", xehed kif ġej: "Il-Court Reporter taghna fuq medda ta' erbgha snin kiteb xi tlett elef u sitt mitt… ikkalkulajthom dalghodu, tlett elef u sitt mitt artiklu, u normalment meta jkun hemm kwistjoni li jista' jkun ma jkunx hemm precizjoni jew xi haga hekk, normalment l- avukati jkellmu lil Court Reporter u l-affarijiet jigu rrangati. F'temp ta' gurnata normalment ikun hemm mal-hamsa, sitta, sebgha rapporti minn pool. Din hija l-ewwel darba, nahseb li Matthew ‘Apap Bologna huwa wiehed mill-iktar Court Reporter li baqa' hawnhekk f'dawn l-ahhar snin, u l-ewwel darba li sar libell fuq hekk"11 Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:127195 Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin Ix-xhud kompla jispjega li huwa ma jafux lir-rikorrent iżda jaf li huwa kkunsidrat bħala "person of interest" mill-Pulizija fis-sens li kien persuna magħruf mal-Pulizija. L-informazzjoni dwar il-possibilità tal-involviment tiegħu f'tentattiv ta' frodi tal- assikurazzjoni waslulhom mis-sorsi tagħhom fi ħdan il-Pulizija. Ix-xhud esebixxa ukoll sentenza mogħtija mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fis-27 ta' Marzu 2017 fil- konfront inter alia tar-rikorrent fejn il-Qorti kienet iddeċidiet illi kuntratt ta' bejgħ iffirmat minn koppja bħala l-bejjiegħa rappreżentanti mir-rikorrent u kumpanija rappreżentata ukoll mir-rikorrent (proprjetà tiegħu) bħala x-xerrejja, kien milqut minn causa illeċita u għaldaqstant ġiet ddikjarat bħala null u bla effett minħabba evażjoni tal-liġijiet fiskali12. Skond ix-xhud din is-sentenza hija illustrazzjoni, in parte, tal-passat tar-rikorrent. Is-Sur Fenech Pomroy spjega ukoll illi għalkemm ma' kellux fil-pussess tiegħu (u għal raġunijiet ovvja, ma' setax ikollu) il-kondotta tar-rikorrent huwa kien konxju b'numru ta' każijiet li kien involut fihom u li però ma' kienx iħoss li huma rilevanti li jsemmihom. In kontroeżami ix-xhud reġa tenna s-segwenti: "Mela l-kumment li jiena qrajt, kieku smajtni qabel, kien kumment li s-sors tal-pulizija infurmana u dahlet fl-istorja. Jiena kont naf li l-pulizija, is-sors tal-pulizija tawna din l- istorja. Is-sors hafna drabi jkun wiehed korrett u dan dahal fuq il-mertu li dan kien person of interest. U dan kien referenza ghal storja partikolari. Igifieri li kien hemm kaz fejn kien hemm nar fuq dghajsa, dan x'jghidulu, kien hemm xi hruq u l-pulizija hasbu li kienet marbuta ma' insurance fraud..." Ikkonferma ukoll li l-intimat ma' tkellimx mal-Pulizija qabel ma' ħareġ l-artikolu in kwistjoni u li ma' kienx sar kuntatt mar-rikorrent għall-verifika tal-informazzjoni mhux konfermata li kienu rċevew minn sorsi fi ħdan il-Pulizija. Fis-seduta tal-11 ta' Ġunju 2018, fit-tkomplija tal-kontroeżami tiegħu, Saviour Fenech Pomroy reġa' kkonferma illi: Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Il-Kalkara Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin "Din l-informazzjoni partikolari, jekk m'inhix sejjer zball semmejtha fix-xhieda l-ahhar darba, kienet informazzjoni li kienet ghaddejja fi News Room, ahna jkollna hafna minn dan it-tip ta' informazzjoni li kienet hierga minn sors ta' pulizija… jiena, I was privy to this information and I was privy to this particular information u meta kitibha, jien kont konxju li kitibha ghax jiena ghidtlu jekk hemm din il-haga, nizzilha"13 Eċċezzjonijiet Id-difiża tal-verità tal-fatti L-ewwel eċċezzjoni mressqa mill-intimat hija dik illi l-artikolu in kwistjoni huwa bbażat fuq fatti veri. Huwa minnu illi ħafna mill-fatti esposti mill-artikolista, bħal per eżempju l-proċeduri ġudizzjarji meħuda kontra Marius Cremona u t-tfal tiegħu, huma fatti verifikabbli u sostanzjalment veri. Madanakollu huma l-fatti tal-bran lamentat illi għandhom ikunu bbażati fuq fatti veri ġaladarba hija din il-parti tal- pubblikazzjoni illi r-rikorrenti jħossu malafamat biha. Fir-rigward tal-ġustifikazzjoni ta' xniegħa ossia dik li bl-Ingliż hija magħrufa bħala "rumour", il-Qrati tal-Ingilterra u Wales sostnew għal diversi drabi illi din tirrikjedi mhux li l-intimat jressaq provi li verament ir-rikorrenti kien qiegħed jiġi suspettat ta' reat kriminali, jew li kien hemm raġunijiet 'l għala għandu jiġi hekk suspettat, iżda minflok l-intimat għandu jressaq provi illi r-rikorrent tabilħaqq wettaq ir-reat in kwistjoni.14 Il-Qorti tikkondividi bi sħiħ dan l-insenjament ġudizzjarju u mill-provi mressqa, speċjalment mix-xhieda ta' Saviour Fenech Pomroy, ma' tarax li b'xi mod l- allegazzjonijiet esposti fil-bran de quo ġew ippruvati bħala veri. Anzi, dan ix-xhud għamilha ċara illi l-artikolist kien qed jibbaża l-artikolu tiegħu biss fuq informazzjoni li waslet lin-newsroom minn sorsi fi ħdan il-Pulizija. Huwa veru li l-intimat jista' jargumenta illi kieku kien jaf mill-bidu nett illi r- rikorrent kien qed jillimita l-libell għall-bran partikolari in kwistjoni, huwa possibbilment ma' kienx jressaq l-eċċezzjoni tal-verità tal-fatti u għalhekk m'għandux ibati l-ispejjeż tagħha. Però kif ser jirriżulta fil-paragrafu sussegwenti, din l-eċċezzjoni xorta waħda ma' tistax proċeduralment tiġi mqajjma fil-konfront tar-rikorrent. 13 Fol 73 14 Ara fost oħrajn Chase v. News Group Newspapers Ltd., [2002] EWCA (Civ) 1772, [2003] E.M.L.R. 11, 218 (C.A.) u Lewis v. Daily Tel. Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:127195 Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin Dan qed jingħad għaliex għall-finijiet ta' din il-kawża (li nbdiet qabel iddaħħal fis- seħħ l-Att dwar il-Midja u l-Malafama) din id-difiża hija rregolata mill-Artikolu 12 tal-Kap. 248 li fost affarijiet oħra jipprovdi illi l-prova tal-verità tal-fatti attribwiti hija ammessa biss fil-każ li l-persuna offiża taqa' taħt waħda jew iktar mill-ħames kategoriji elenkati u cioe: Tkun uffiċjal jew impjegat pubbliku u l-fatti attribwiti lilha huma dwar l- eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħha; jew Tkun kandidat għal kariga pubblika u l-fatti attribwiti lilha jkunu dwar l- onestà, il-ħila jew il-kompetenza tagħha li tokkupa dik il-kariga; jew Abitwalment teżerċita professjoni, arti jew sengħa, u l-fatti attribwiti lilha jkunu dwar l-eżerċizzju ta' dik il-professjoni, arti jew sengħa; jew Tieħu parti attiva fil-politika u l-fatti attribwiti lilha jkunu dwar il-parti li hi tieħu fil-politika; jew Jkollha kariga ta' fiduċja fi kwistjoni ta' interess pubbliku ġenerali. Huwa ċar illi r-rikorrent ma' jaqa taħt l-ebda waħda minn dawn il-kategoriji għaliex ir-rikorrent la huwa uffiċjali jew impjegat pubbliku, la huwa kandidat għal kariga pubblika, la jeżerċita professjoni, arti jew sengħa (jew jekk jagħmel hekk, l-fatti attribwiti lilu ma' jikkonċernawx tali professjoni, arti jew sengħa), la jieħu parti attiva fil-politika u lanqas m'għandu kariga ta' fiduċja. Għalhekk din id-difiża m'hijiex proċeduralment ammissibbli. Dritt ta' kronaka L-eċċezzjoni l-oħra formali mressqa mill-intimat hija dik illi l-artikolu odjern qiegħed biss jagħti kronaka ġusta u informattiva. F'dan ir-rigward intqal mill-Qrati tagħna illi "fejn għandu x'jaqsam ma' ġurnaliżmu investigattiv serju kemm il-Qrati Maltin u kif ukoll il-Qorti ta' Stasbourg jagħtu għarfien lill-fatt li l-jedd ta' kronaka mibni fuq ġurnaliżmu serju jagħti ħarsien wiesa' lill-ġurnalist taħt l-artikolu 10 tal-Konvenzjoni. Dan ukoll fejn il-pubblikazzjoni tkun milquta minn xi żball jew ineżattezza ġenwina, imbasta tkun magħmula b'mod serju u prudenti fuq ħaġa ta' interess pubbliku, bla ħsieb jew mottiv ulterjuri u li l-kontenut ikun wieħed ġust ("fair") u li meta jkun hemm Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Il-Kalkara Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin ċaħda jew spjegazzjoni ta' dak ir-rapportaġġ mill-persuna milquta bih, il-ġurnalist iġib ukoll tali ċaħda jew spjegazzjoni fl-imsemmi rapportaġġ15" "hija regola dottrinali tal-materja aġitata, konfermata wkoll mill ġurisprudenza, illi d divulgazzjoni ta' aħbar permezz ta' stampat jew pubblikazzjoni hi konsiderata bħala eżerċizzju leċitu tad-dritt ta' kronaka. Dan l eżerċizzju però jibqa' hekk leċitu sakemm jikkorrispondu u jikkonverġu fih dawn l-osservanzi prinċipali: (a) il-verità tal-fatti esposti riżultant minn riċerka serja, diliġenti u kompleta; (b) ir-rakkont irid ikun neċessarju għas-sodisfazzjon ta' l interess pubbliku li jkun mgħarraf b'fatti determinati ta' rilevanza politika jew soċjali; (ċ) il-kritika trid tkun miżmuma f'termini korretti u miżurati b'mod li ma titraxxendiex f'aggressjoni personali jew invettiva."16 Hekk ukoll il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem fis-sentenzi diversi tagħha matul is-snin ipproteġiet dan id-dritt ta' kronika u dan per di piu anke f'każijiet fejn jiġu ppubblikati xniegħat jew qlajja illi l-ġurnalista ma' jkunx jista' jipprova. Per eżempju fis-sentenza Thorgeir Cuffaro Libreri v. Iceland17 intqal mill-Qorti illi għalkemm l-allegazzjonijiet kienu bbażati fuq xniegħat persistenti li kienu ġejjin mill-pubbliku, ma' kienx raġjonevoli però għall-persuna li allegatament tat lok għall- malafama illi tipprova l-verità ta' dawn l-allegazzjonijiet: "the press would be able to publish almost nothing if it were required to publish only fully proven facts. Kemm mis-sentenzi tal-Qrati tagħna u kemm mill-insenjament tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem jirriżulta ċar illi d-dritt ta' kronika huwa protett biss meta l-kronaka tkun neċessarja għas-sodisfazzjoni tal-interess pubbliku jew inkella tirrigwarda affarijiet li huma ta' public concern. Ma' jistax jintqal f'din il-kawża illi l- artikolista kien qiegħed jaqdi xi interess pubbliku meta huwa informa lill-qarrejja illi wieħed mit-tfal ta' ċertu Marius Cremona kien qed jiġi suspettat li wettaq frodi tal- assigurazzjoni. Kwistjoni bħal din hija waħda ta' materja privata u kienet tkun biss fl-interess pubbliku li tiġi rrappurtata storja bħal din li kieku s-suġġett tal- allegazzjonijiet kien huwa nnifsu persuna li taqdi funzjoni pubblika. Ċiv. 26.3.2010 fil-kawża fl-ismijiet Norman Lawson vs Joe Rodwell kif ikkwotata fis-sentenza Louis Mustefa Al Muhamad v. Etienne Gulic' Hammett. Meli Muscat et. Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Meli Muscat Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin Għalhekk anke din l-eċċezzjoni m'għandiex tiġi milqugħa. L-identità tal-malafamat B'żieda ma' dawn l-eċċezzjonijiet inoltre, fin-nota ta' sottomissjonijiet finali tiegħu, l- intimat jargumenta illi r-rikorrent ma' ġiex identifikat fil-bran lamentat u billi l- artikolu "jgħid ċar li Marius Cremona għandu mill-inqas żewġt itfal" il-kliem użati mill- intimat "ma' jagħtu l-ebda indikazzjoni dwar liem wieħed mit-tfal ta' Marius Cremona kien is-suspettat f'dan l-akkadut". Din l-eċċezzjoni ma' tressqitx b'mod formali iżda kif ġieli intqal mill-Qrati tagħna f'dan ir-rigward: "jidher li hu ormai pacifiku illi 'ghalkemm hu veru li min ikun konvenut f'gudizzju u jrid jikkontesta ttalba ghandu jipprezenta nota li jkun fiha migjubin l-eccezzjonijiet tieghu, dan pero` ma jfissirx illi l-istess konvenut, wara l-prezentata ta' din in-nota, ma jkunx jista' jressaq u jissolleva eccezzjonijiet ohra, anki fil-korp ta' nota ta' l- osservazzjonijiet, u huwa obbligu tal-gudikant li meta jigi biex jaqta' l-kawza, jezamina u jivvaluta l-mezzi kollha ta' difiza li l-partijiet ikunu ressqu quddiemu' (Vol. XLI P I p 48)."18 Din il-posizzjoni m'hijiex waħda konsistenti fil-Qrati tagħna, partikolarment dawk ta' ġurisdizzjoni superjuri19 iżda anke quddiem din il-Qorti20. Madanakollu din il- Qorti tħoss illi għal aktar minn raġuni waħda hija għandha tieħu din l-eċċezzjoni in konsiderazzjoni. Qabel xejn u forsi l-iktar raġuni importanti hija dik li l-element tal- identifikazzjoni tas-suġġett tal-artikolu huwa fondamentali għal kawżi ta' libell u kwindi l-Qorti għandha d-dritt tqajjem, anki indipendentement mill-inizjattiva tal- parti intimata, in-nuqqas ta' dawk l-elementi li jsostnu l-fundamenti tal-pretensjoni tar-rikorrenti. Dan jiġri dejjem, ukoll fejn parti mħarrka tkun fi stat ta' kontumaċja (ara. ad eżempju, Giuseppe Grixti Micallef vs Giovanni Andrews, Qorti tal-Kummerċ, (Ċit Nru. 258/1986/2 PS, Prim' Awla tal-Qorti Ċivili, 31/01/2003) 19 Per eżempju fis-sentenza "Antida Falzon v. APS Bank Ltd" (Ċit. Nru. 301/1998/1 GV, Prim' Awla tal- Qorti Ċivili, 28/05/2003), il-Qorti qalet li : "Argument legali dedott f' nota ta' sottomissjonijiet u mhux bhala eccezzjoni formali, ma jobbligax lill-Qorti li tqisha bhala tali. Diversament ikun jammonta ghal strapp procedurali li jista' jkun ta' pregudizzju serju ghall-kontroparti, oltre li jkun ukoll jammonta ghal intralc mhux awtorizzat fuq il-proceduri 'in corso'." 20 Ara "Raymond Tait v. Anthony Sacco Farag" (Rik. Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Sacco Farag Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin 24.11.1934 u Esinduy Maria Concetta vs Higgins Carmelo, Appell Inferjuri, deċiża 20.11.2009). Inoltre, huwa importanti jingħad illi r-rikorrent ma' ġiex ippreġudikat bit-tressiq ta' din l-eċċezzjoni fl-istadju meta tressqet billi huwa kellu ċ-ċans jagħmel ir-replika tiegħu, u anke f'każ ta' ġustifikazzjoni jitlob li jressaq il-provi tiegħu in sostenn tar- replika, fis-seduta tat-8 ta' Frar 2021 liema seduta kienet imħollija għat-trattazzjoni ulterjuri. Filfatt f'tali seduta r-rikorrent ma' għamel l-ebda replika jew trattazzjoni ulterjuri u għaldaqstant il-Qorti ħalliet il-kawża għas-sentenza. Finalment il-Qorti tħoss illi r-rikorrent kien jaf mill-bidu nett, jew missu kien jaf, illi l-kwistjoni tal-identità tal-malafamat kienet ser tqum xi ħin jew ieħor f'din il-kawża peress illi fil-bran lamentat, li huwa wieħed qasir ħafna, huwa ma' jissemma imkien b'ismu. Għalhekk huwa seta' raġonevolment jantiċipa li ser tqum din il-materja u kellu kull ċans li jilqa' għaliha mill-bidu nett fl-istadju tal-provi tiegħu. Dwar l-element tal-identifikazzjoni tas-soġġett tal-artikolu hemm diversi sentenzi fosthom is-sentenza fl-ismijiet George Spiteri v. Rebecca sive Becky Schembri Picco Green Caruso (Appell Inferjuri Nru. 199/2011/1 LM, deċiża 12.06.2020) fejn il-Qorti qalet hekk: "Din il-Qorti tissenjala li l-ġurisprudenza tal-Qrati tgħallimna li fejn qed tiġi attribwita l-malafama, l-intenzjoni tal-kittieb ma tibqax relevanti u għandu jiġi mistħarreġ jekk il-qarrej ordinarju, b' mod naturali u mingħajr proċessi diffiċli jistax jasal biex jidentifika l-persuna soġġett tal-kitba u dan sa ċertu grad ta' ċertezza21, b' dana li l- prova dejjem taqa' fuq ir-rikorrent." Fis-sentenza Emanuel L. Atzori v. Victor Spagnol (Ċit Nru. 3385/1996, Prim' Awla, 11.10.02) il-Qorti ikkwotat silta mis-sentenza Vincent Borg Debono Grech vs Victor Spagnol et, Vol. LXXVIII.ii.372: "Il-fatt li persuna ma tissemmiex b' isimha f' artikolu ma jfissirx li dik il-persuna ma tistax taġixxi taht il-liġi ta' l-istampa. Kemm il-darba mill-kontenut tal-artikolu 3385/1996, George Falzon Schembri et vs Alfred Brock bħala Editur tal-Gażżetta it-Torca, 13.03.02 Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Brock Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin joħroġ ċar min kienet dik il-persuna, l-editur u l-istampatur tal-ġurnal huma azzjonabbli u responsabbli għad-danni kemm il-darba jirrizulta li ngħatat malafama." Ukoll fis-sentenza fl-ismijiet George Falzon Schembri et v. Alfred Brock (Ċit. Nru. 1038/98 AJM, PA deċiża 13.03.2002) intqal illi: "Biex ikun hemm malafama huwa necessarju li jew il-persuna tkun identifikabbli b' isimha jew ghal anqas din tkun identifikabbli mill-pubbliku in generali". Fuq dan il-punt però il-Gatley22 jgħid hekk: Il-Gatley jikkwota ukoll sentenza oħra30 fejn intqal is-segwenti: Lord Di Bartolo fis-sentenza Jones v. Hulton & Co. [1909] qal ukoll illi: Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:127195 Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin Kwindi din il-Qorti, għall-kuntrarju ta' dak li ġieli rritenew Qrati oħra, tara li mhux neċessarju għall-finijiet ta' din il-kawża illi l-persuna suġġett għal malafama ikun identifikabbli mill-pubbliku in ġenerali iżda din il-persuna tal-inqas għandu tkun identifikabbli mill-persuni li jkunu jafuha. Fil-każ in eżami r-rikorrent xehed illi kien hu l-persuna li sofra ħruq kawża ta' ħruq fuq dgħajsa. Madanakollu minn imkien ma' jirriżulta lill-Qorti, la mill-artikolu u wisq anqas mill-provi, illi ħu r-rikorrent m'għandux dgħajsa ukoll JEW illi l-inċident li fih r- rikorrent sofra ħruq kien wieħed li ġie rrappurtat fil-miftuħ jew tal-inqas kien magħruf fost in-nies li jafu lill-istess rikorrent. Fi kliem ieħor ma' jirriżultax lill-Qorti illi l-persuni li jafu lir-rikorrenti kienu jafu li kien hu (i.e. u mhux ħuh l-ieħor) li sofra ħruq fl-inċident in kwistjoni. Wieħed jista' forsi jażżarda jassumi – iżda mhux jikkonkludi fuq bażi ta' probabbilta' – dan il-fatt importanti. Fl-artikolu mertu ta' din il-kawża, it-tfal ta' Marius Sacco Farag ġew identifikati bħala "Adrian and Alan" filwaqt li fil-bran lamentat l-artikolist jirreferi għal "Muscat's son". Ma' jidhirx, tal-inqas mill-artikolu jew mill-provi miġjuba, illi Marius Sacco Farag għandu xi tfal oħra. Kwindi qarrej sensibbli dotat b'intelliġenza ordinarja jaf, meta jaqra l- artikolu in kwistjoni, illi l-persuna li skond rapporti mhux ikkonfermati kien involut f'attentat ta' frodi kien Adrian Sacco Farag jew Alan Sacco Farag. B'daqsxejn tiġbid tal- immaġinazzjoni wieħed jista' jargumenta illi filwaqt li l-artikolista jgħid illi "Muscat's son had suffered burns in a boat fire" dan ma' jgħidx illi kien l-istess "Muscat's son" illi effettivament kien suspettat fl-involviment ta' frodi. Pero' huwa ċar għall-Qorti li t- tifsira singulari li għandha tingħata lil dan il-bran, kif ukoll it-tifsira l-iżjed loġika għaliha, hija dik illi "Cremona's son" mhux biss weġġa fl-inċident iżda kien ukoll l-istess persuna suspettata ta' insurance fraud. Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Di Bartolo Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin Skond ma' jgħid l-intimat fin-nota ta' sottomissjonijiet finali tiegħu: "qarrej ordinarju ma setghax jasal ghall-konkluzjoni Ii din is-silta qed taghmel referenza ghall-attur u mhux ghal xi tfal ohra ta' Marius Cremona, fosthom Alan Cremona Ii wkoll jissemma diversi drabi b'ismu f'artikolu de quo stess. Ghalhekk, l-identifikazzjoni tal-attur, element essenzjali f'kawza ta' Iibell, huwa nieqes." F'dan ir-rigward Castaldi jgħid is-segwenti: Sentenza tal-14 ta' Ġunju 2021 ECLI:MT:CIV:2021:Castaldi Sessjoni tal-Għid il-Ħamsin Fil-każ de quo kif ġa ntqal, qarrej sensibbli dotat b'intelliġenza ordinarja jikkonkludi, meta jaqra l-artikolu in kwistjoni, illi l-persuna li skond rapporti mhux ikkonfermati kien involut f'attentat ta' frodi kien Adrian Sacco Farag JEW Alan Sacco Farag. Fi kliem ieħor ma' setax ikunu t-tnejn li huma u darba s-suġġett tal-allegat malafama kien speċifikament wieħed mill-aħwa (mingħajr pero ma' ġie speċifikat l-isem), la r- rikorrent Adrian Sacco Farag u lanqas ħuh Alan Sacco Farag ma' setgħu jagħmlu libell lill- intimat fin-nuqqas ta' prova illi l-qarrej ordinarju li jaf lill-aħwa kien jaf għal min kien qiegħed jirreferi l-intimat. Mhux l-istess kien jiġri però li kieku l-artikolista semma liż-żewġt aħwa (mingħajr ma' semmihom b'isimhom) f'daqqa bħala persuni suspettati li wettqu frodi għax f'dak il-każ kemm wieħed u kemm l-ieħor kienu ikollhom dritt t'azzjoni kontra l-intimat. Għalhekk, fin-nuqqas ta' dan l-element tant importanti, l-azzjoni tar-rikorrenti ma' tistax treġi fil-konfront tal-intimat. Deċiżjoni Għal dawn ir-raġunijiet il-Qorti qegħda tiddisponi minn din il-kawża billi tiċħad it-talbiet tar-rikorrenti. Madanakollu fiċ-ċirkustanzi jkun xieraq illi l-ispejjeż jibqgħu bla taxxa bejn il-partijiet. Maġistrat Reġistratur