Ċiv. QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF JOSEPH AZZOPARDI ONOR. IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar il-Ġimgħa, 29 ta' Novembru, 2019. Franġisk u Mananni konjuġi Grima k/a Kokavessis; u b'digriet tat-8 ta' Jannar 2008 il-ġudizzju ġie trasfuż f' isem Janette mart John Grima k/a Kokavessis, Miguel Grima k/a Kokavessis, Carmela mart Paul Manche’, Victoria mart Francis Farrugia Galea, Margaret mart Michael Sacco Decelis, ilkoll aħwa Grima k/a Kokavessis, minflok Franġisk Grima k/a Kokavessis li miet fil-mori tal-kawża u b'digriet tal-20 ta' Novembru 2012 il-ġudizzju ġie trasfuż f'isem Francis Farrugia Galea minflok Victoria Farrugia Galea li mietet fil-mori tal-kawża v. Antonio u Maria konjuġi Sobh Dan huwa appell ad istanza tal-konvenuti Antonio u Maria konjuġi Sobh mis-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) Ġurisdizzjoni Superjuri, Sezzjoni Ġenerali, fis-27 ta' Ġunju 2014, li permezz tiegħu qegħdin jitolbu lil din il-Qorti tvarja s-sentenza appellata Ċiv. tikkonferma l-paragrafu numru (1) tad-decide in kwantu ddikjarat li l-atturi huma proprjetarji tal-passaġġ de quo; tħassar il-paragrafu numru (2) tad-decide u minflok tordna li l-ħajt għandu jinbena miż-żewġ partijiet fil-kawża a spejjeż komuni u dana fil-post u modalita` indikata mill-perit tekniku Joseph Paladino fir-rapport tiegħu, u cioe` fejn fuq il-pjanta jinsabu 'l ġewwa minn dan id-dotted line li huwa mmarkat fuq il-pjanta jibqgħu miftuħa. Bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-atturi appellati. Għal intendiment aħjar ta' dan l-appell is-sentenza mogħtija mill- ewwel Qorti qegħda tiġi hawnhekk riprodotta fl-intier tagħha: "Il-Qorti, "Rat ic-Citazzjoni li permezz tagħha l-atturi, wara li ppremettew : "Illi l-atturi huma proprjetarji ta' sqaq tar-raba fil-Munxar formanti parti mit-territorju magħruf bħala "Ta' Taksis", u li jisbokka għal Triq il-Bajjada; "Illi xi żmien ilu l-attur Attard kien ta permess lill-konvenut Farrugia sabiex jaqal l-ħajt divisorju bejn il-proprjeta' tiegħu (tal-konvenut) Ċiv. u l-passaġġ proprejta' tal-atturi u dana peress illi l-konvenut ried li jagħmlu tal-kantun; "Illi wara li l-konvenut qala l-ħajt tas-sejjieħ li kien hemm ma reġax bnih kif kien mifthiem li jagħmel u dana nonostanti diversi interpellazzjonijiet da parti tal-attur u promessi da parti tal- konvenut li sa jibnih; "Illi oltre dan l-istess konvenut fetaħ twieqi fuq l-istess passaġġ mingħajr ebda dritt u mingħajr l-permess tal-attur; "Illi konvenut ħalla fl-istess passaġġ ġebel u tankijiet u materjal ieħor li qed jostakolaw l-aċċess liberu ta' l-istess passaġġ għall- attur. "Talbu lill-konvenuti nomine jgħidu għaliex m'għandhiex din il- Qorti: "1. Illi fi żmien qasir u perentorju li jiġi lilhom prefiss li jerġgħu jibnu l-ħajt diviżorju bejn il-proprjeta' tagħhom u l-passaġġ imsemmi proprejta' tal-atturi u dana bil-kantun kif miffthiem; Illi jgħalqu b'mod permanenti t-twieqi li fetħu fuq l-istess passaġġ proprjeta' tal-atturi; Illi fl-istess żmien ineħħu l-ġebel tankijiet u materjal ieħor li jirriżulta li tefgħu fuq l-istess passaġġ, u dana kollox taħt id- direzzjoni ta' perit nominandi. "Fin-nuqqas li jagħmlu x-xogħolijiet neċessarji taħt id-direzzjoni tal-istess perit nominandi u a spejjes tal-konvenuti. "Bl-ispejjeż inklużi dawk tal-ittra uffiċċjali tal-25 ta' Mejju 1995 u bil-VAT. Il-konvenuti huma nġunti għas-subizzjoni. "Rat id-Dikjarazzjoni tal-fatti ta' l-atturi debitament maħlufa minn Frangisk Grima k/a Kokavessis. "Rat in-Nota ta' l-Eċċezzjonijiet tal-konvenuti li eċċepew illi: "1. L-intempestivita tal-azzjoni peress illi l-konvenuti dejjem kienu disposti li jibnu l-ħajt in kwistjoni tal-kundizzjoni pero' li dak li kien ġie miftiehem bejn il-kontendenti jiġi rdott f'kuntratt pubbliku, ħaġa li l-atturi dejjem irrifjutaw li jersqu għalih; Illi fi kwalunkwe każ u mingħajr preġudizzju għal premess, it- twieqi oġġett ta' dina l-kawża huma skond il-liġi u fid-distanza legali; Ċiv. Illi dwar il-ġebel u tankijiet u materjal ieħor, dawn l-oġġetti qegħdin fil-proprjeta' tal-konvenuti; Salvi eċċezzjonijiet oħra fid-dritt u fil-fatt. "Rat id-Dikjarazzjoni tal-fatti tal-konvenuti maħlufa minn Antonio Sobh. "Rat id-digriet tagħha tad-19 ta' Ġunju 1997 fejn ħatret lill-Avukat Dottor Chris Brincat bħala perit legali. "Rat id-digriet tagħha tal-25 ta' Ottubru 1999 li bih ħatret lill-A.I.C. Edward Sheth bħala perit tekniku sabiex jassisti lill-perit legali. "Rat id-digriet tagħha tat-22 ta' Lulju 2002 fejn irrevokat l-inkarigu ta' Dr. Chris Brincat bħala perit legali, u ordnat li l-provi jkomplu jinġabru mill-Assistent Ġudizzjarju tagħha. "Rat id-digriet tagħha tas-6 ta' Otubru 2005 fejn irrevokat l- inkarigu tal-A.I.C. Edward Sheth, u ssostitwietu bl-A.I.C. Joseph Paladino fl-istess inkarigu. "Rat id-digriet tagħha tat-13 ta' April 2007 fejn, fuq talba tal-perit lis-surveyor Randolph Britta sabiex tekniku, jassistih fl-inkarigu tiegħu. "Rat id-digriet tagħha tas-27 ta' Lulju 2007 fejn ordnat l- allegazzjoni tal-atti tal-kawżi ndikati fil-lista tax-xhieda tal-atturi. "Rat ir-relazzjoni tal-perit tekniku ppresentata fit-23 ta' Mejju 2008 u minnu maħlufa fil-5 ta' Dicembru 2008. "Rat id-domandi in eskussjoni tal-perit tekniku li saru mill-atturi permezz tan-Nota tagħhom tal-20 ta' April 2009. "Rat ir-risposti tal-perit tekniku li ta għal dawn id-domandi fl- udjenza tal-24 ta' April 2009. "Rat id-domandi in eskussjoni tal-perit tekniku li saru mill-atturi permezz tan-Nota tagħhom tat-23 ta' Jannar 2013. "Rat ir-risposti tal-perit tekniku li ta għal dawn id-domandi permezz tan-Nota tiegħu tal-25 ta' Jannar 2013. "Rat ir-risposti ulterjuri li ta l-istess perit tekniku fl-udjenza tat-22 ta' Marzu 2013. "Rat l-affidavit ta' Michelle Britta fejn ikkonfermat bil-ġurament is-survey mħejji mid-ditta tagħha. Ċiv. "Rat id-digriet tagħha tat-2 ta' Mejju 2014 fejn ħalliet il-kawża għal- lum għas-sentenza. "Rat in-Nota ta' l-Osservazzjonijiet rispettivi tal-kontendenti. "Rat l-atti l-oħra kollha tal-kawża, inkluzi l-verbali tax-xhieda mismugħa u d-dokumenti u affidavits esebiti. "Ikkunsidrat: "Illi permezz ta' din il-kawża l-atturi qed jitolbu li l-konvenuti jiġu ordnati jkomplu jibnu l-ħajt diviżorju li jifred il-proprjeta' tagħhom mill-passaġġ proprjeta' tal-atturi, jgħalqu t-twieqi tagħhom li jagħtu għal fuq dan il-passaġġ, u biex ineħħu l-ġebel u mbarazz ieħor li jekk hemm bżonn, il-passaġġ. Talbu wkoll, ħallew dikjarazzjoni fis-sens li dan il-passaġġ jappartjeni lilhom. "Il-konvenuti eċċepew fl-ewwel lok l-intempestivita' tal-azzjoni, billi huma qatt ma opponew li jkomplu jibnu dan il-ħajt, pero' riedu li qabel xejn dak li ġie miftihem bejn il-kontendenti jiġi redatt f'kuntratt pubbliku. Sostnew ukoll li t-twieqi msemmija kienu jagħtu għal fuq il-proprjeta' tagħhom, u l-materjal imsemmi fiċ- ċitazzjoni kien ukoll qiegħed fi ħwejjiġhom. "F'xi żmien sew qabel ma ġiet istitwita din il-kawża, inħatt ħajt tas- sejjieh, li kien jifred il-passaġġ in kwistjoni mill-proprjeta' tal- konvenuti, bil-ħsieb li jsir ieħor tal-kantun minfloku. L-attur sostna li biex isir dan, il-konvenut kien talab u akkwista l-kunsens tiegħu. Minn naħa l-oħra l-konvenut jinsisti li huwa kien talab il-permess tal-predeċessuri fit-titolu tal-atturi, u ċioe' l-familja Calvagna, billi dakinhar il-proprjeta' tal-passaġġ kienet għadha tagħhom.1 Il- konvenut jikkontendi wkoll li meta ġie biex jissostitwixxi dan il-ħajt tas-sejjieħ b'wieħed tal-kantun, f'parti minnu ħalla fetħa biex ikun jista' jdaħħal it-truck tiegħu. Billi l-passaġġ kien dejjaq wisq, daħal 'l ġewwa fil-proprjeta' tiegħu ħalli b'hekk ikun jista' jdaħħal it-truck tiegħu b'lura. It-twieqi li fetaħ il-konvenut jgħid li qegħdin kollha fl- ispazju li ħalla biex ikun jista' jidħol it-truck. dakinhar kellu l-permess tas-sidien tal-passaġġ biex ikun jista' jdaħħal it-truck tiegħu minn dan il-passaġġ. konvenuti baqgħu ma ressqu ebda provi. "Madankollu f'din il-kawża l-konvenuti mhumiex jiċħdu li l- passaġġ huwa proprjeta' Eċċezzjonijiet tagħhom m'hemm ebda kontestazzjoni f'dan ir- Jirriżulta mill-istess Nota tal-Eċċezzjonijiet, u anke minn dak li ngħad fil-kors tas-smiegħ ta' din il-kawża, li l-konvenuti jaċċettaw illi l-fetħa li kienet tħalliet f'dan il-ħajt issa għandha tingħalaq. Iżda l-ħajt baqa' ma nbeniex għaliex il-kontendenti tal-atturi, u nfatti 1 Ara kopja tal-kuntratt ta' akkwist tal-atturi; Dok.A anness mac-citazzjoni, a fol. 5 – 14 tal- process Ċiv. l-oħra fuq dak l-konvenuti mhumiex jaqblu fejn għandha titla' din il-parti tal-ħajt. L-atturi jinsistu illi dan għandu jkun prolungazzjoni tal-ħajt tal-kantun fid- direzzjoni tat-tramuntana tal-ħajt tal-kantun indikat bħala "stone wall" (bil-gradients 100.82 - 100.23 immarkati fejnu) fuq is-survey ippreparata mid-ditta ta' Randolph Britta,2 sa ma jaħbat mal- ħajt tal-bini tal-konvenuti tal-faċċata (fejn hemm il-gradient 98.93). Minn naħa li rrakkomanda l-perit tekniku,3 dan il-ħajt għandu jitla fejn fuq l- istess pjanta s-surveyor immarka "traces of rubble wall." "Il-perit tekniku kien tal-opinjoni li dawn it-traċċi ta' ħajt tas-sejjieħ li s-surveyor sab meta mar fuq il-post biex jirrediġi l-pjanta tiegħu, jistgħu jagħtu ndikazzjoni fejn kien il-ħajt tas-sejjieħ oriġinali. Dawn l-hekk imsejjħa traċċi ta' ħajt tas-sejjieħ ġew indikati fuq il- pjanta b'linja dritta mill-punt "A" fit-tramuntana sal-punt "B" lejn in- nofsinhar. Għalkemm dan il-ġebel, li l-perit tekniku spjega li huwa "mbaqqad fl-art" jista' jagħti ndikazzjoni tal-parti ta' barra ta' xi ħajt tas-sejjieħ li xi darba seta' kien hemm f'dan il-passaġġ, ma ngħatatx spjegazzjoni għaliex xejn m'hu allinejat mal-ħajt (l-istone wall imsemmi) mibni mill-konvenut stess meta inqala' l-ħajt tas- sejjieħ, u li presumibilment inbena fejn suppost, għax m'hemm l- ebda kwistjoni dwaru. Terġa' x'ħin tqabbel din il-pjanta mal-parti mis-survey sheet uffiċċjali tas-sena 1958,4 meta allura kien għad hemm il-ħajt tas-sejjieħ mibni, jidher ċarissimu fuq din il-pjanta tal- aħħar, li dik il-parti tal-ħajt tas-sejjieħ kienet nieżla f'linja dritta lejn it-tramuntana u taħbat ġo nofs il-hajt ta' wara tal-bini tal-konvenut, biex il-kantuniera tal-istess bini tidher qed tisporġi għal ġo l-isqaq, li konsegwentement f'dik il-parti jidjieq ħafna. "Dan ma jistax ifisser ħlief illi l-parti tal-ħajt tal-kantun li jonoqs tinbena trid tkun kif qed isostnu l-atturi, u ċioe' prolungazzjoni tal- ħajt tal-kantun indikat bħala "stone wall" hawn fuq deskritta, fid- direzzjoni tat-tramuntana sa ma jaħbat ġo nofs il-ħajt ta' wara tal- li ma saret ebda bini allegazzjoni dwar xi servitu' favur il-bini tal-konvenuti, t-twieqi fl- istess bini li jistgħu jispiċċaw 'l barra minn dan il-ħajt li għandu jinbena, u jkunu jagħtu għal fuq il-passaġġ proprjeta' tal-atturi, għandhom jingħalqu. L-istess, il-ġebel u materjal ieħor tal- konvenuti li jkun hemm fuq in-naħa ta' barra tal-ħajt li jrid jinbena, għandu jitnehha wkoll. "Għal dawn il-motivi tiddeċidi l-kawża billi tilqa' t-talbiet attriċi u : "1. tiddikjara li l-atturi huma l-proprjetarji assoluti u uniċi tal- passaġġ msemmi fiċ-ċitazzjoni, formanti parti mit-territorju "Ta' Taksis" fil-Munxar; tal-konvenuti. Għalhekk, u peress 219 3 Ara relazzjoni tiegħu a fol 216 -218 4 Esebita bhala Dok.JM 2 a fol. Ċiv. "2. tikkundanna lill-konvenuti sabiex, a spejjeż tagħhom u fi żmien tliet (3) xhur mil-lum: "(i) jibnu l-parti mill-ħajt diviżorju li fadal biex jinbena bejn il- proprjeta' tagħhom u l-passaġġ imsemmi, b'tali mod li din il- parti tal-ħajt li trid tinbena tkun prolungazzjoni tal-ħajt tal- kantun indikat bħala "stone wall" (bil-gradients 100.82 - 100.23 immarkati fejnu) fuq is-survey ippreparata mid-ditta ta' Randolph Britta,5 fid-direzzjoni tat-tramuntana sa ma jaħbat mal-ħajt tal-bini tal-konvenuti tal-faċċata (fejn hemm il- gradient 98.93); "(ii) jgħalqu t-twieqi kollha li għandhom fil-bini tagħhom li allura jkunu 'l barra minn dan il-ħajt li jrid jinbena; u "(iii) jneħħu l-ġebel, tankijiet u materjal ieħor tagħhom li jispiċċa fil-passaġġ ' l barra minn dan il-ħajt diviżorju. "Fin-nuqqas li jsir dak hawn ordnat fiż-żmien konċess, tawtorizza lill-atturi sabiex jagħmlu huma dawn ix-xogħolijiet taħt id- direzzjoni tal-istess perit tekniku u a spejjeż tal-konvenuti. "Bl-ispejjeż, inklużi dawk tal-ittra uffiċċjali tal-25 ta' Mejju 1995, jkunu a karigu tal-konvenuti." s-segwenti: RIKORS TAL-APPELL tal-konvenuti (15.07.2014): Il-konvenuti ħassew ruħhom aggravati bis-sentenza tal-ewwel Qorti u għalhekk interponew dan l-appell minnha. Il-punti li jressqu huma Jilmentaw li l-ewwel Qorti ma għamlitx distinzjoni bejn (i) il- ħajt tal-isqaq li nbena minnu bil-ħajt tal-kantun u bi ftehim tal- istess attur, u (ii) il-ħajt li dwaru il-partijiet mhux qed jaqblu Ċiv. fejn għandu jinbena. Jenfasizzaw li l-ħajt tal-kantun indikat bħala fil-pjanta tas-surveyor m'għandux x'jaqsam ma' din il-kawża. Jenfasizzaw ukoll li ż-żewġ ħitan (tas-sejjieħ) inħattu fi żminijiet differenti: il-ħajt tas-sejjieħ li nbena tal-kantun sar bi ftehim mal-attur; filwaqt li meta inqala' l-bqija tal-ħajt l-ieħor, il-konvenut kien talab il- permess lill-predeċessuri fit-titolu tal-attur. Fit-tieni lok jilmentaw bil-fatt li l-ewwel Qorti invertiet l-oneru tal-prova u għamlet apprezzament tal-provi. Isostnu li l- ewwel u qabel kollox kellhom ikunu l-atturi li jippruvaw bi provi konvinċenti fejn kien il-ħajt, u mhux huma. Isostnu li l- atturi ma ressqu l-ebda prova in sostenn tal-pretenzjoni tagħhom li l-ħajt in kwistjoni kellu jitla' b'prolongazzjoni tal- ħajt tal-kantun eżistenti. Skont huma kien korrett il-perit tekniku fis-sens li l-ħajt diviżorju in kwistjoni għandu jitla' fejn li dan huwa kkonfortat: - mit-traċċi tal-ħajt tas-sejjieħ oriġinali li nstabu fuq il-post; - mix-xiehda u kontro-eżami tal-konvenut innifsu; Ċiv. - mill-fatt li l-wisgħa tal-isqaq kif murija fuq is-survey sheets antiki hija kważi daqs il-wisgħa indikata fuq il-pjanta redatta mill-perit u s-surveyors; - mix-xiehda li ta l-perit tagħhom – il-perit Saviour Briffa Curmi. (iii) Fit-tielet lok jargumentaw li l-ewwel Qorti għamlet eżerċizzju tekniku u preżunzjonijiet li ma setgħetx tasal għalihom jekk mhux bil-ħila ta' elementi tekniċi. Isostnu li ma kienx hemm raġuni valida biex l-ewwel Qorti tiskarta l-konklużjonijiet tal- esperti tagħha. Jargumentaw ukoll li kieku tabilħaqq issir prolongazzjoni tal-ħajt tal-kantun (kif jippretendu l-atturi) ikun ifisser li l-isqaq ser jitwessa' ħafna aktar milli suppost u ma jista' qatt jaqbel ma dak li kien hemm oriġinarjament. li l-perit sab li jekk il-ħajt jitla' fejn hemm it-traċċi tal-ħajt tas- sejjieħ, ikun jaqbel mal-wisgħa tal-isqaq kif jirriżulta mis- (iv) Finalment jissottomettu li jekk il-ħajt diviżorju jitla' fejn jippretendu huma (cioe` fejn hemm id-dotted line fuq il- pjanta), l-aperturi jiġu jagħtu fuq l-ispażju li huwa proprjeta` tagħhom u għalhekk ma hemmx ħtieġa li jingħalqu. Ċiv. RISPOSTA tal-appell tal-atturi (12.08.2014): L-atturi appellati wieġbu biex jgħidu li s-sentenza appellata hija korretta u jistħoqqilha li tiġi kkonfermata, bl-ispejjeż kontra l-konvenuti L-attur Franġisk Attard fix-xiehda tiegħu tad-19 ta' Novembru 1997 xehed illi huwa proprjetarju ta' territorju magħruf bħala "Ta Taksis" li kien jinkludi passaġġ jew sqaq li jibda minn Triq il-Bajjada u jitla' sa dan it-territorju tiegħu6. Spjega li huwa bena parti mhux ħażin minn dan it- territorju b'mod li dan il-passaġġ min-naħa ta' fuq huwa imblokkat bil-bini. Sostna li ħadd m'għandu dritt jgħaddi minn dan il-passaġġ, u qal li fil-fatt kien għamel kawża ta' spoll kontra l-konvenut għaliex kien qed jgħaddi minnu, iżda tilifha għaliex ma għamilhiex fi żmien xahrejn. Kompla jgħid li xi snin ilu l-konvenut kien talbu l-permess biex jaqla' ħajt diviżorju li kien hemm bejn il-passaġġ u l-proprjeta` tiegħu, sabiex jibnih tal-kantun. li huwa kien tah il-permess biex jaqla' l-ħajt iżda għalkemm bena parti minnu bil-kantun, ħalla fetħa mhux mibnija. Żied jgħid li barra dan il- konvenut fetaħ żewġt itwieqi għal fuq il-passaġġ: waħda madwar ħmistax- il sena ilu (u kull meta jkellmu fuqha jgħidlu li ser jagħlaqha iżda ħalliha 6 Huwa flimkien maċ-ċitazzjoni ippreżenta kopja tal-att tal-akkwist datat 16.06.1973, atti Nutar Joseph Best. Ċiv. miftuħa); l-oħra fetaħha tliet snin ilu. F'xiehda ulterjuri mogħtija ta' Diċembru 1998, ippreżenta site plan Dok FA1. Spjega kif dan id-dokument juri kif kien il- ħajt oriġinarjament, u cioe` illi ma kienx joħroġ mill-kantuniera iżda kien jispiċċa f'nofs il-bini. Huwa indika bl-ittra "X" dik il-parti tal-ħajt fejn jaħbat F'xiehda ulterjuri oħra fid-19 ta' Ottubru 1999 l-attur ippreżenta Spjega li fejn hemm indikat bl-ittra "X" huwa l- fond tal-konvenut, fejn hemm indikat bl-ittra "Y" huwa l-passaġġ tiegħu, u fejn hemm indikat bl-ittra "Z" huwa fejn jaħbat il-ħajt. Ċiv. Il-Perit Saviour Briffa Curmi (prodott mill-konvenuti) fix-xiehda tiegħu tal-24 ta' Novembru 2006 qal li fil-fehma tiegħu, biex wieħed isib eżatt fejn kien il-ħajt irid isir survey tal-ambjenti w imbagħad issir overlap tas-site Spjega li l-ħajt tas-sejjieħ li jinsab faċċata ta' fejn hemm il- kwistjoni għadu tale quale kif jidher fis-survey sheet, filwaqt li l-bini tal- konvenut, ukoll għadu skont is-survey sheet għaliex jidher għadu qadim. Għalhekk irraġuna li b'survey ta' dak li jeżisti llum b'overlap fuq is-site plan tal-1968 suppost wieħed ikun jaf fejn għandu jiġi l-ħajt. ħajt kien jaqbad minn x'imkien fil-kantuniera li huwa mmarka "A"7. tiegħu ta' 7 Fil-fatt fejn immarka bl-ittra "A" huwa proprju fejn l-attur immarka "Z" fuq is-survey sheet Dok FA. Ċiv. Novembru 2006 qal li għandu maqjel fl-ambjenti in kwistjoni, b'bieb ta' garaxx u twieqi fuq l-ispazju li jgħid li hu tiegħu. Spjega li oriġinarjament kien hemm ħajt tas-sejjieħ mal-kantuniera immarkata "A", u huwa kien tkellem mas-sidien ta' dak iż-żmien (l-awturi fit-titolu tal-attur odjern) u qalulu li seta' jaqilgħu. "Taċ-Ċiku qaluli aqilgħu. Imbagħad qlajt il-ħajt hemmhekk biex għamilt dak il-garaxx, u kont nidħol bit-trakk minn hemm u hemmhekk it-trakk mhux se jtik id-djieq li tidħol hemmhekk. Jiena hemmhekk daħħalt il-ħajt 'il ġew biex kont nitla' bit-trakk s'hemmhekk u niġi b'lura għal ġol-garaxx." Qal li meta neħħa l-ħajt il-bini tiegħu tefgħu 'il ġewwa ħafna, madwar ħmistax jew għoxrin pied, u dan sabiex ikun jista' jidħol bit-trakk. Xehed ukoll li l-aperturi, kollha kemm huma, qegħdin f'tiegħu. Enfasizza li meta waqqa' l-ħajt ma kienx tal-attur iżda kien Taċ-Ċiku, u li l-attur ma jafx kif kien dan il-ħajt qabel. Fir-rigward tal-ħajt tal-kantun qal li dan bnieh bi ftehim mal-attur. "Qabel ma kienx tiegħu meta waqqajt il-ħajt. Meta waqqajt il-ħajt kien Taċ-Ċiku. Hu hawnhekk ma jafx x'kien hawn. Imbagħad waqqajt il-ħajt, ftehmt ma' Taċ-Ċiku, is-sid ta' min kien, u nbiegħ u daħal hu (l-attur), imbagħad x'ħin daħal hu, aħna dak il-ħajt aħna u Attard għamilnih bi ftehim." Kontro-eżaminat fl-20 ta' Lulju 2007, spjega li l-post li għandu kien ta' missier il-mara u xtrah mingħandu, u li sussegwentement bena l- garaxx madwar erbgħin (40) sena ilu. Qal li l-ħajt tas-sejjieħ li kien qala' bil-permess tal-awturi fit-titolu tal-attur, kien 'il barra, u huwa bnieh 'il ġewwa biex ikun jista' jidħol bit-trakk. Qal li wara li daħal fix-xena l-attur Ċiv. huwa bena ħajt tal-kantun bi ftehim miegħu; ippreċiża li hu u l-attur kienu fil-fatt għamlu sinjal fejn kellu jiġi dan il-ħajt tal-kantun. RAPPORT TAL-PERIT TEKNIKU Il-perit tekniku Joseph Paladino issottometta: - Survey sheet tal-1934 (Dok JM1) li fuqha l-isqaq huwa - Survey sheet tal-1958 (Dok JM2) li fuqha l-isqaq huwa - Survey sheet tal-1968 (Dok JM3) li fuqha l-isqaq huwa indikat bl-aħmar; indikat bl-aħmar; indikat bl-aħmar; - Survey li sar minn Messrs. Ltd (Dok JM4) li fuqu ġie indikat l-isqaq kif jinsab illum. Aċċenna għall-fatt li fuq dan is-survey ġie indikat "traces of rubble wall" permezz ta' "dotted line" AB. Huwa kkonkluda li l-ħajt li kien twaqqa' u li sa llum għadu ma nbeniex għandu jinbena fuq il-linja AB indikata fuq Dok JM4, u dan Ċiv. għaliex proprju hemmhekk għadhom jeżistu traċċi fejn kien jinsab il-ħajt oriġinali qabel ma twaqqa', u wkoll għaliex meta wieħed ikejjel il-wisgħa tal-isqaq fuq is-survey sheets antiki (1934, 1958, 1968) u jqabbilhom mas-survey ta' Messrs Randolph Camilleri Surveys Ltd, isib li d- differenza hija negliġibbli. Fis-seduta tal-24 ta' April 2009, huwa xehed in eskussjoni. huwa mexa fuq il-pjanta tas-surveyor (Dok JM4), senjatament fejn ġie indikat fejn kienu jinsabu t-traċċi tal-ħajt tas-sejjieħ. AĊĊESS Fl-20 ta' April 2012 inżamm aċċess fuq il-post, u kienu preżenti l- Qorti, il-partijiet assistiti mid-difensuri tagħhom, u wkoll il-perit tekniku. Il-konvenut indika lill-Qorti fejn kien hemm il-pedamenti l-qodma tal-ħajt tas-sejjieħ. Huwa spjega lil-Qorti li kien bena 'il ġewwa mill-ħajt tas-sejjieħ li kien hemm, u dan biex ikun jista' jidħol bit-trakk li kellu fil- garaxx, li llum jinsab imbarrat. Qal li l-ħajt tal-kantun kien bnieh bi ftehim mal-attur, iżda l-bqija tal-ħajt ma qablux fejn kellu jsir. Il-konvenut isostni li għandu jinbena fejn kien il-ħajt oriġinali tas-sejjieħ. Sussegwentement għall-aċċess, il-Perit Tekniku Joseph Paladino fit- Ċiv. 22 ta' Marzu 2013, reġa' xehed in eskuzzjoni. Huwa ppreżenta survey sheet tas-sena 1986 u mmarka l-passaġġ fuqha fl-aħmar. b'referenza għall-pjanta li għamlu s-surveyors (Dok JM4) qal li dak il-ħajt tal-kantun li huwa indikat bħala "stone wall" u li jispiċċa u ma jkomplix, ma kienx jeżisti hekk, iżda ġie hekk għaliex inbena mgħawweġ 'il ġewwa. KUNSIDERAZZJONIJIET Il-pjanta tas-surveyor (Dok JM4) li mexa fuqha l-perit tekniku hija Ċiv. Biex wieħed jifhem aħjar kif kien l-isqaq tul iż-żminijiet, din il-Qorti qed tinserixxi ħdejn xulxin estratti rilevanti mis-survey sheets tas-snin 1934, 1958, 1968 u 1986: Komparazzjoni tas-survey sheet tal-1958 ma dik tal-1968 turi li l- fetħa ġiet ikkreata bejn l-1958 u l-1968, cioe` qabel ma l-attur xtara l- Dan jikkorrobora sew il-verżjoni tal-konvenut meta fix- xiehda tiegħu mogħtija fl-2007 qal li madwar erbgħin (40) seba qabel (u allura jiġi madwar l-1967) kien neħħa parti mill-ħajt tas-sejjieħ tal-passaġġ bil-permess tal-predeċessuri fit-titolu tal-attur u li kien ħalla l-fetħa sabiex ikun jista' jdaħħal it-trakk fil-garaxx li huwa bena bejn 15 u 20 pied 'il Ċiv. ftehim mal-attur. ġewwa mill-passaġġ. Meta imbagħad daħal fix-xena l-attur jirriżulta li inħattet parti oħra mill-ħajt tas-sejjieħ u minfloku inbena ħajt tal-kantun bi Għalkemm il-konvenuti jidhru li qegħdin jaqblu li l-fetħa li kienet tħalliet miftuħa fiż-żmien il-predeċessuri tal-attur għandha tingħalaq, huma jippretendu li l-ħajt għandu jinbena fejn fuq id-Dok JM4 hemm indikat fejn jinsabu traċċi tal-ħajt tas-sejjieħ oriġinali, filwaqt li l-atturi jippretendu li dan għandu jkun prolongazzjoni tal-ħajt tal-kantun, cioe` fejn jinsab il-garaxx li llum huwa imbarrat (fejn hemm immarkat "lintol"). L-atturi jargumentaw li jekk il-hajt jinbena fuq fejn hemm "traces of rubble wall" ma jigix ikompli mal-ħajt tal-kantun (fejn hemm immarkat "stone wall") u għalhekk dan il-ħajt jiġi jperper. Din il-Qorti pero` ma jidhrilhiex li għandha tieħu dan il-fatt in kunsiderazzjoni. L-angolu tal-ħajt tal-kantun m'għandux jikkundizzjona lill-Qorti fid-deċiżjoni tagħha dwar fejn għandu jinbena l-ħajt biex jagħlaq il-fetħa. Għalkemm li ma ngħatat spjegazzjoni għaliex it-"traces of rubble wall" indikati fuq il-pjanta Dok JM4 mhumiex allineati mal-ħajt tal-kantun ("stone wall"), kif tajjeb jargumentaw il-konvenuti b'daqshekk ma jfissirx li l-ħajt tas-sejjieħ oriġinali ma kienx fejn instabu t-traċċi. U għalkemm l-ewwel Qorti Ċiv. għaliex ma hemmx kwistjonijiet dwaru, il-perit tekniku fit-tieni xiehda tiegħu in eskussjoni, minflok kien konvint li l-ħajt oriġinali ma kienx jeżisti hemmhekk, u li l-istone wall fil-fatt huwa mgħawweġ 'il ġewwa. Fid-dawl ta' dan kollu din il-Qorti hija tal-fehma li l-ewwel Qorti ma kellha assolutament l-ebda raġuni sabiex tiskarta l-konklużjoni tal-perit tekniku u tissostitiwha bil-konvinzjoni tagħha stess. Ghalhekk, din il-Qorti issib li l-appell tal-konvenuti huwa kompletament fondat. jirriżulta li l-ħajt Ii għandu jinbena għandu jinbena fuq il-linja AB (cioe` fejn instabu t-traċċi tal-ħajt tas-sejjieħ antik) jiġi li t-twieqi tal-konvenuti fil-fatt qegħdin jagħtu għal fuq il-proprjeta` tiegħu stess u allura m'għandhomx jingħalqu; u kwalsiasi materjal li jinsab mil-linja AB 'il ġewwa jiġi li huwa ukoll fil-proprjeta` tal-konvenuti u għalhekk mhux il-każ li jiġu ordnati jneħħuh. Kif qalet din il-Qorti, fil-kawza fl-ismijiet Giswarda Talbot v. Emanuele Caniglia et (23 ta' Gunju 1967) ghalkemm il-Qorti mhux marbuta li taccetta l-konkluzjonijiet peritali kontra l-konvinzjonijIet taghha innifisha, u l-konkluzjonijiet peritali bhal materjali istruttorji ohrajn tekniku ma jistghux u ma ghandux, … ...., jigi skartat facilment, ammenokke' ma jkunx jidher sodisfacentement illi l-konkluzjonijiet peritali huma fil-kumpless kollhu tac-cirkostanzi irragonevoli. Bl-istess mod il- Ċiv. Qorti (Prim Awla) ippronunzjat ruhha fil-kawza fl-ismijiet Josephine Briffa Curmi v. Louis Davis, deciza fil-11 ta' Ottubru 2010 u ikkonfermata minn din il-Qorti fil-31 ta' Ottubru 2014, u aktar ricentement il-Qorti tal- Appell fil-kawza fl-ismijiet Kummissarju tal-Artijiet v. Mugliette et deciza fit-28 ta' Marzu 2014 u Giulia Fava Zerafa et v. Guzeppi Azulay deciza fl-24 ta' April 2015 . konsegwentement: Għal dawn il-motivi din il-qorti tilqa' l-appell tal-konvenuti u tikkonferma l-paragrafu numru (1) tad-decide tas-sentenza appellata in kwantu ġie dikjarat li l-atturi huma proprjetarji tal- tħassar il-paragrafu numru (2) tad-decide tas-sentenza appellata u minflok tordna li l-ħajt għandu jinbena miż-żewġ partijiet fil-kawża a spejjeż komuni u dana fil-post u modalita` indikata mill-perit tekniku Joseph Paladino fir-rapport tiegħu, u cioe` fejn fuq il-pjanta hemm immarkati "traces of rubble wall"; b'dan illi l-aperturi li jinsabu 'l ġewwa minn dan id- dotted line li huwa mmarkat fuq il-pjanta jibqgħu miftuħa. L-ispejjeż ta' dan l-appell għandhom jitħallsu mill-atturi appellati. Joseph Seager Prim Imħallef Giannino Beckett Camilleri Fava Noel Zarb Piscopo Imħallef Bertolo Maggi. Deputat Reġistratur gr