IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar l-Erbgħa, 30 ta' Ġunju, 2021. Myers Cauchi k/a Cauchi Jones v. L-Avukat Ġenerali L-attur appella mis-sentenza tal-Qorti Ċivili, Prim'Awla tas-17 ta' Frar, 2021 li biha ċaħdet it-talba sabiex tiddikjara li inkiser il-jedd fundamentali għal smigħ xieraq skont l-Art. 37 tal-Kostituzzjoni u l-Art 6 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem minħabba li hu u xhud ma kellhomx assistenza ta' avukat waqt arrest u interrogazzjoni. Il-fatti li wasslu għal dan il-każ kienet stqarrija li ta l-attur lill-pulizija fis-6 ta' Ġunju, 2006 u stqarrija oħra li ngħatat minn ċertu Nicholas Anastasi L-attur kien akkużat quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali bil-bejgħ tal-pjanta cannabis, pussess illegali tal-istess pjanta, u li r-reati twettqu ħdejn skola, klabb jew post ieħor fejn ikun hemm iż-żagħżagħ. Waqt il-kawża Kriminali xehed l-attur B'sentenza tal-4 ta' Frar, 2015 il-Qorti tal- Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali sabet lill-attur ħati tal-akkużi u kkundannatu għal erba' snin u nofs priġunerija u multa ta' ħamest elef euro (€5000). L-attur appella mis-sentenza quddiem il-Qorti Appell li s'issa għadu pendenti. Fid-19 ta' Ġunju, 2019 l-attur ippreżenta din il-kawża. L-ilment tal-attur hu li dawk l- istqarrijiet ittieħdu mingħajr l-assistenza ta' avukat, fi żmien meta l-liġi Maltija ma kinitx tippermetti l-possibilta' lil suspettat li jkun assistit minn avukat u għalhekk bi ksur tal-jedd fundamentali għal smigħ xieraq. argumenta li l-istqarrijiet u xhieda li ta wara Nicholas Abela Grech Cascun għandhom jiġu sfilzati. Fir-rikors promotur l-attur talab sabiex l-ewwel Qorti: Tiddikjara illi minħabba l-fatt illi, l-esponenti u x-xhud prinċipali fil- proċeduri kriminali kontrih ma kellhomx l-assistenza legali waqt l-arrest u l-interrogazzjoni tagħhom, ġew lezi d-drittijiet fundamentali tal- esponenti għal smigħ xieraq kif sanċiti fl-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' malta u fl-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem; 2. Tagħti dawk ir-rimedji effettivi u xierqa fiċ-ċirkostanzi". B'sentenza tas-17 ta' Frar, 2021 l-ewwel Qorti ċaħdet it-talbiet tal- attur bl-ispejjeż kontrih. Wara li l-ewwel Qorti għamlet referenza għall- ġurisprudenza lokali u dik tal-QEDB, tat din il-motivazzjoni: ttieħditlu l-istqarrija, lir-rikorrent milli ta' avukat qabel jkollu avukat preżenti waqt 'Applikati dawn il-prinċipji għall-każ odjern, isegwi li l-argument tar- rikorrent li hemm ksur tad-dritt tiegħu għal smigħ xieraq b'mod awtomatiku għaliex l-istqarrija ttieħdet mingħajr ma huwa kellu dritt Kif sewwa għall-assistenza ta' avukat, huwa wieħed żbaljat. jissottometti l-Avukat tal-Istat, mhuwiex il-każ illi n-nuqqas ta' għajnuna ta' avukat iwassal, għalhekk biss u ipso facto, għall-ksur tal-jedd għall- smigħ xieraq. Il-Qorti tqis illi bl-ebda mod ma ġie muri li ġie leż jew x'aktarx ser jiġi leż d-dritt fundamentali tar-rikorrent minħabba l-fatt illi ma setax ikun assistit minn avukat meta ttieħditlu l-istqarrija. Ir-rikorrent naqas milli juri li dik l-istqarrija kkompromettiet serjament id-difiża u l-qagħda tiegħu matul il-proċeduri kriminali. Filwaqt illi l-Avukat tal-Istat naqas milli juri li kien hemm raġunijiet tajbin sabiex l- iżommu interrogazzjoni u waqt il-posizzjoni ġurisprudenzjali kurrenti turi li m'għadux il-każ li l-fatt waħdu li l-liġi ma l- kinetx interrogazzjoni, awtomatikament iwassal sabiex jinstab li kien hemm ksur tad-dritt għal smigħ xieraq, kif qiegħed jippretendi r-rikorrent, imma din il-Qorti għandha tqis diversi fatturi qabel tasal għall-konklużjoni tagħha. Ir-rikorrent naqas milli juri wkoll li huwa għandu jitqies bħala persuna vulnerabbli. Huwa minnu li kellu biss 21 sena u li din kienet l-ewwel darba li r-rikorrent xellef difrejh mal-ġustizzja, imma ma tirriżultax xi prova fis-sens li ċ-ċirkostanzi li fihom sarulu l-mistoqsijiet kienu għalih intimidanti jew li ma kienx qiegħed jifhem l-import taċ-ċirkostanzi li kien jinsab fihom. Huwa għażel li jwieġeb volontarjament, mingħajr theddid, wegħdi jew promessi ta' vantaġġi u wara li ngħata d-debita twissija skont il-liġi, u ċioè li ma kienx obbligat jitkellem sakemm ma kienx hekk jixtieq, iżda li dak li kien ser jgħid seta' jinġieb bħala prova kontrih. ir-rikorrent kien qiegħed jifhem l-import tas-sitwazzjoni li kien fiha meta rrilaxxja l-istqarrija, li huwa rrifjuta li jixkef il-fornitur li kien provdielu d- Dawn il-fatturi kollha ġew meqjusa mill-Qorti tal-Maġistrati meta kienet qiegħda tiddeċiedi l-kawża tar-rikorrent. Mis-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati jirriżulta li l-pulizija kellhom evidenza biżżejjed kontra r-rikorrent. Din l-evidenza ġiet evalwata minn Maġistrat u in kwantu li r-rikorrent appella mid-deċiżjoni tal-Ewwel Qorti, ser terġa tiġi evalwata minn Imħallef, u għalhekk, minn persuni b'għarfien għoli tal-proċedura legali u l-liġi Maltija. Din il-Qorti qiegħda tqis ukoll li jirriżulta mid-deċiżjoni tal-Qorti tal- Maġistrati li r-rikorrent, meta xehed viva voce quddiem dik il-Qorti, skarta kompletament dik il-verżjoni li kien ta lill-Pulizija meta rrilaxxja l- istqarrija tiegħu b'dan illi xorta waħda ammetta li d-droga li nstabet fil- pussess ta' Abela Grech Cascun kien tahielu hu. Il-Qorti fil-fatt osservat li 'viva voce xorta jammetti – jekk wieħed jagħżel illi jemmen din it-tieni verżjoni, illi huwa attwalment mar jiġbor id-droga għal Abela Grech Cascun, dan dejjem fil-kuntest ta' kif il-Liġi tagħna tiddefinixxi t-traffikar.' Il-Qorti kompliet billi qalet hekk: "Bla dubju ta' xejn l-azzjoni tal-imputat, anke kieku biss kellha temmnu – illi huwa mar jagħmel pjaċir lil sieħbu Abela Grech Cascun għax ġie hekk mitlub minnu, tinkwadra f'din id-definizzjoni. Illi verament tiġbor droga għal ħaddieħor mhi xejn ħlief forma oħra ta' distribuzzjoni taghħa, la fil-fatt taha lil ħaddieħor. Għalhekk l-azzjoni u l-verżjoni mressqa mill-imputat bħala difiża xorta taqa' taħt id-definizzjoni ta' traffikar hemm ċitata." Il-Qorti tal-Maġistrati ma kellhiex għalfejn tistrieh fuq l-istqarrija li kien irrilaxxja r-rikorrent sabiex tasal għad-deċiżjoni tagħha dwar il-ħtija tar- rikorrent, għaliex meta xehed viva voce, ir-rikorrent ma ċaħadx illi kien hu li ta d-droga lil Abela Grech Cascun, anzi ammetta li hekk ġara. Huwa indubbjament fl-interess pubbliku li r-rikorrent jiġi investigat u imressaq sabiex jiġi ġudikat mill-Qrati ta' ġurisdizzjoni kriminali in konnessjoni ma traffikar u pussess ta' droga. Għaldaqstant, il-Qorti ssib li r-rikorrent ma rnexxilux juri li tassew ser iġarrab ksur tad-dritt tiegħu għal smigħ xieraq bil-fatt biss illi meta huwa ġie interrogat u ttieħditlu l-istqarrija il-liġi ma kinetx tippermetti li jkun mgħejjun minn avukat. Ir-rikorrent jallega wkoll li ġie leż id-dritt fundamentali tiegħu għal smigħ xieraq peress illi anke l-imsemmi Mark Abela Grech Cascun kien irrilaxxja stqarrija lill-pulizija mingħajr ma seta' jkun assistit minn avukat tal- għażla tiegħu. L-argument tar-rikorrent m'għandux mis-sewwa. Ilment dwar ksur tad- dritt fundamentali għal smigħ xieraq minħabba stqarrija li tkun ġiet irrilaxxjata lill-Pulizija jista' jsir biss minn dik il-persuna li tkun għamlet dik l-istqarrija u ħadd aktar. Mhux hekk biss imma r-rikorrent m'għandux raġun jilmenta li huwa ser jiġi preġudikat għaliex fil-proċeduri kriminali li ttieħdu fil-konfront tiegħu saret użu minn din l-istqarrija. Skont l-artikolu 661 tal-Kapitolu 9 tal-Liġijiet ta' Malta, konfessjoni ma tagħmilx prova ħlief kontra min jagħmilha, u mhix ta' preġudizzju għall- ebda persuna oħra. Il-fatt li Abela Grech Cascun għamel stqarrija mal-Pulizija mingħajr assistenza ta' avukat ma jista' jkun tal-ebda dannu għar- rikorrent. Huwa minnu li skont l-artikolu 30A tal-Kap. 101, dikjarazzjonijiet ta' terzi jistgħu jinġiebu bħala prova kontra persuna mixlija b'reat li għandu x'jaqsam mad-droga, imma l-istess artikolu jkompli billi jgħid li dik id- dikarazzjoni jkollha valur probatorju biss jekk tiġi kkonfermata bil- ġurament. Jiġifieri l-istqarrija waħeda, jekk mhux maħlufa, ma tistax tkun ta' preġudizzju għar-rikorrent. F'każ illi r-rikorrent qed jilmenta mill-fatt li din l-istqarrija ta' Nicholas Anastasi Grech Cascun ġiet ikkonfermata bil-ġurament, jgħodd dak li qalet il-Qorti Kostituzzjonali fil-każ Il-Pulizija (Spettur Norbert Mercieca Minuti) vs Renald Ozen, tas-6 ta' Frar 2015: "Il-fatt illi l-istqarrija tiġi mwettqa bil-ġurament quddiem maġistrat, uffiċjal ġudizzjarju imparzjali u indipendenti, hija garanzija biżżejjed ta' kontroll u legalità, u, kontra dak li jgħid l-imputat, il-fatt illi għandu dritt ampju ta' kontro-eżami jagħtih ukoll equality of arms mal-prosekuzzjoni."' B'rikors preżentat fid-9 ta' Marzu, 2021 l-attur appella mis-sentenza Appell li kważi hu cut and paste tan-nota ta' sottomissjonijiet li l-attur ippreżenta fl-ewwel Qorti. Fil-15 ta' Marzu, 2021 l-Avukat Ġenerali ppreżenta tweġiba. L-aggravji tal-attur huma li ma kienx assistit minn avukat waqt li kien qiegħed jagħmel l-istqarrija u l-istess ġara fil-każ tax-xhud prinċipali L-attur jinsisti li dan wassal għal ksur tal-jedd tiegħu għal smigħ xieraq u l-aħjar rimedju hu li jitpoġġa fil-pożizzjoni oriġinali li kien fiha qabel inkiser il-jedd fundamentali tiegħu. Fl-ewwel lok din il-Qorti kemm-il darba għamlitha ċara li l-użu f'proċeduri Kriminali ta' stqarrija minn suspettat mingħajr ma jkun assistit il-fatt waħdu ma jwassalx għall-ksur fundamentali għal smigħ xieraq. Kull każ għandu ċ-ċirkostanzi partikolari tiegħu. Kif sewwa qalet l-ewwel Qorti jrid jiġi kkunsidrat il-proċess fit- totalita' tiegħu (ara wkoll sentenzi li semmiet l-ewwel Qorti fosthom Farrugia v. Malta (62088/13) tal-QEDB tal-4 ta' Ġunju, 2019). pożizzjoni l-iktar riċenti li ħadet dik il-Qorti (ara wkoll per eżempju sentenza Beuze v. Belgium (71409/10) tad-9 ta' Novembru, 2018). Mhux l-istess jingħad dwar is-sentenza A.T. vs. Luxembourg (30460/13) tal-14 ta' Settembru, 2015 li rrefera għaliha d-difensur tal-appellant waqt it-trattazzjoni. F'dan il-każ m'hemmx dubju li fl-istqarrija li l-attur ta lill-pulizija fis- 6 ta' Ġunju, 2006, qal fatti li jinkriminawh. Hekk per eżempju li: Kellu d-droga cannabis fil-pussess tiegħu li kien xtara mingħand persuna għall-prezz ta' €280; Kien xtara d-droga sabiex ibiegħha u fil-fatt biegħ id-droga lil Nicholas Abela Grech Cascun għall-istess prezz li kien xtraha għaliex kien ħabib tiegħu; Kien hemm tliet okkażjonijiet meta xtara d-droga; Id-droga kien iżommha fil-garaxx; Id-droga li kienet instabet għand Grech Cascun kien ġabha hu u ħbiha fil- Diġa' hemm sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali, iżda għad hemm appell pendenti. sentenza hu evidenti li s-sejbien ta' ħtija kien ibbażat fuq provi oħrajn fosthom id-depożizzjoni tal-attur quddiem dik il-Qorti u wkoll ix-xhud Hemm ukoll xhieda ta' uffiċjali tal-pulizija dwar għassa li għamlu quddiem id-dar tal-attur u x'sabu fir-residenza u fil-pussess ta' Grech Cascun. Saħansitra, fis-sentenza l-Qorti kkunsidrat ukoll id-difiża li ressaq l-attur li l-każ kien jitratta dwar entrapment maħsub mill-pulizija b'kollużjoni tax- Difiża li fuqha ressaq aggravju wkoll fir-rikors tal-appell. apparti li mill-istqarrija stess jirriżulta li l-attur kien ingħata t-twissija li għandu jedd li ma jitkellimx u li dak li jgħid jista' jinġieb bi prova. Dan ma kienx każ fejn id-deċiżjoni ta' kundanna fl-ewwel stadju kienet determinata fuq l-istqarrija li l-akkużat ta lill-pulizija mhux fil- preżenza ta' avukat, fi stadju ta' investigazzjoni. Lanqas mhu każ fejn hemm prova li l-istqarrija inġabret b'mod illegali u kontra r-rieda tal-attur. Il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali presjeduta minn Maġistrat, iddeċidiet il-kawża Kriminali wara li semgħet il-provi kollha u għalhekk kienet fl-aħjar pożizzjoni sabiex tiddeċiedi l- kawża fil-meritu. Dan lanqas mhu każ fejn il-meritu tal-kawża Kriminali ser jiġi determinat minn ġurati. F'dan il-każ hemm sentenza ta' Qorti u fiha hemm ir-raġunijiet ta' x'wassalha sabiex issib lill-attur ħati. Każ fejn l-attur u x-xhud Ayling, ix-xhud prinċipali tal-prosekuzzjoni, xehedu viva voce quddiem dik il-Qorti għal iktar minn darba. Għalhekk il-Qorti kienet f'pożizzjoni sabiex tqis liema verżjoni li ngħatat quddiemha kienet l-iktar kredibbli, irrispettivament ta' x'setgħu qalu lill-pulizija fl-istadju tal- investigazzjoni. Dan wara li quddiem il-Qorti tal-Maġistrati l-appellant ingħata kull opportunita` li jressaq il-provi li ried u jagħmel kontro- eżamijiet ta' xhieda tal-prosekuzzjoni. Rilevanti wkoll hu li l-Qorti tal-Maġistrati fis-sentenza kkunsidrat jekk l-istqarrija kinitx ittieħdet bi pressjoni jew theddid. Eżerċizzju li faċilment jista' jerġa' jsir quddiem il-Qorti tal-Appell Kriminali. Hu minnu li din l-istess Qorti f'sentenzi oħrajn qalet li jkun floku li stqarrija li jkun ta imputat titneħħa mill-proċess tal-proċeduri Kriminali sabiex jiġi żgurat li ma jkunx hemm periklu li eventwalment isiru proċeduri Kostituzzjonali jistgħu jwasslu biex jiġi annullat proċess sħiħ. Madankollu, filwaqt li hemm ukoll sentenzi fejn din il-Qorti għamlet sempliċement rakkomandazzjoni, wieħed irid jiftakar li kull każ għandu ċ- ċirkostanzi partikolari tiegħu. F'dan il-każ partikolari diġa' hemm sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali u li fiha sar apprezzament tal-provi kollha li tressqu quddiem dik il-Qorti fil-kors tal-proċess kollu. Ċirkostanza li ma kinitx teżisti f'każijiet oħra li ddeċidiet dwarhom din il-Qorti. Ovvjament dak l-apprezzament ser jiġi mistħarreġ mill-Qorti tal-Appell Kriminali. Wara li qieset iċ-ċirkostanzi tal-każ in eżami l-Qorti m'għandhiex dubju li bil-fatt li l-istqarrija tal-attur tibqa' fl-atti, mhijiex ser taffetwa l- overall fairness tal-proċeduri Kriminali li llum hemm pendenti fil-Qorti tal- Kif rajna dik l-istqarrija mhijiex l-unika prova kontra l- attur, apparti l-fatt li l-Qorti tal-Appell Kriminali ser tqis ukoll għandhiex mis-sewwa l-verżjoni li ta l-attur meta xehed u spjega li kien mar għad- droga sabiex jagħmel pjaċir lil Grech Cascun. Għal dak li jirrigwarda l-istqarrija li Grech Cascun ta lill-pulizija, ma jirriżultax li kien persuna vulnerabbli jew li ġie mġiegħel jagħti l-istqarrija kontra r- rieda tiegħu jew billi ġie mwiegħed xi favur. Dan apparti li kif tajjeb osservat l-ewwel Qorti, skont Art. 661 tal-Kodiċi Kriminali jipprovdi: "Konfessjoni ma tagħmilx prova ħlief kontra min jagħmilha, u mhix ta' preġudizzju għal ebda persuna oħra". Inoltre, Grech Cascun xehed quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali, fejn allura l-attur kellu kull opportunita` li jagħmillu kontro-eżami u jiskredita lix-xhud. Fil-fatt dak il-kontro-eżami Saħansitra meta Ayling xehed fis-seduta tas-27 ta' Settembru, 2006 il-prosekuzzjoni kienet ser taqralu l-istqarrija li kien ta' x-xhud. Il-Qorti ma ppermettitx li tinqara l-istqarrija u ordnat li jsiru domandi lix-xhud. Hekk sar u x-xhud wieġeb għad-domandi. Fir-rikors l-attur għamel referenza għas-sentenza Sansone v. Malta (51760/99) tas-16 ta' Marzu, 2000 fejn il-QEDB ikkonfermat li paragrafi 3(d) u 1 tal-Art. 6 tal-Konvenzjoni jitolbu li ".… the L-attur altru milli kellu dik l-opportunita` quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali. Inoltre, għamlet sew l-ewwel Qorti li straħet fuq l-insenjament fis- sentenza Stephens v. Malta (35989/14) tal-14 ta' Jannar, 2020 li wkoll kien jitratta dwar stqarrija li tat terza persuna u li tressqet bħala prova, fejn intqal: Minn qari tas-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali hu wkoll evidenti li fis-sejbien ta' ħtija ma straħitx fuq l-istqarrija li Ayling ta lill-pulizija. Dan apparti li m'hemm l-ebda prova li x-xhud ta l-istqarrija b'riżultat ta' pressjoni u kontra r-rieda tiegħu. Għalkemm l-attur argumenta li wkoll ix-xhieda li ta Doepfmer quddiem l-ewwel Qorti għandha titneħħa mill-proċess tal-proċeduri Kriminali, ma ewwel Qorti hu żbaljat. ngħatat l-ebda raġuni li tista' tikkonvinċi lil din il-Qorti li r-raġunament tal- Għal dawn il-motivi tiċħad l-appell bl-ispejjeż kollha kontra l-appellant. Tordna li kopja ta' din is-sentenza titpoġġa fl-atti tal-appell Il-Pulizija v. Briegel Micallef li għad hemm pendenti quddiem il-Qorti tal-Appell Kriminali sabiex jitkompla s-smigħ tal-appell. Giannino Spiteri k/a Spiteri Shaw Cassar Trabelsi Anthony Abela Fiteni Trabelsi Mark Humphrys Naudi Prim Imħallef Deputat Reġistratur da