"Actio aestimatoria"; F'kaz ta' immobbli kif irid isir il- kalkolu tar-radd lura ta' parti tal-prezz; Artikoli 1427 u 1429 tal-Kodici Civili Seduta ta' nhar il-Hamis, 16 ta' Novembru, 2017 Numru 2 Citazzjoni Numru 478/05TA Rat ic-Citazzjoni tal-Attur Andrew Gatt Rossi ipprezentata fid-19 ta' Mejju 2005 u mahlufa minnu fl-istess data li permezz taghha talab is-segwenti:- "Peress illi b'kuntratt tas-17 ta' Ottubru 2003 fl-atti tan-Nutar Dottor Pierre Xerri De Caro hawn anness u mmarkat bhala document A l-attur akkwista minghand il-konvenut il-fond ossija l-flat internament immarkat bin-numru (7) fit-tielet sular fuq in-nahha tax-xellug kif thares lejh mit-triq esternament immarkat bin- numru 50 fi Triq Ferdinand von Hompesch f'Santa Marija tax-Xaghra, Ħal Ghaxaq, Il-Fgura qabel maghrufa bhala Carlton Heights, Block B bid- drittijiet u l-pertinenzi tieghu kollha inkluz il-garage numru (52) fl-istess triq u sehemhom tal-partijiet komuni kif soggett ghac-cens annwu u perpetwu ta' Lm50. Peress illi fost il-kundizzjonijiet pattwiti l-kontendenti ftehmu li l-konvenut kellu jiggarantixxi l-pacifiku pussess ta' dan il-bejgh b'ipoteka generali fuq hwejjgu kollha prezenti u futuri. Peress illi sussegwentement ghall-akkwist, l-atturi ghamlu xogholijiet ta' rinovar fil-fond in kwistjoni u immedjatament skoprew illi s-saqaf tal-bejt fuq il- kamra ta' quddiem li hija 'combined' kien jehtieg xi ftit xoghol superficjali bl- intiza illi japplikaw il-gypsum. Peress illi malli huma bdew jaghmlu dawn ix-xoghlijiet bdew jaqghu capep ta' konkos mis-saqaf imsemmi tant li beda jidher il-hadid imsaddad tax-xibka tal- istess soqfa. Peress illi l-Perit Aldo Vassallo Fabri skond certifikat mahrug fid-9 ta' Frar 2005 liema certifikat qed jigi hawn anness u mmarkat bhala dokument B ikkonferma illi dan is-saqaf huwa perikolanti u l-fond in vendita kien ghalhekk affettat b'difetti latenti. Peress illi l-attur ma kienx ihallas dak il-prezz kieku kien jaf b'dawn id-difetti mohbija. Jghid il-konvenut prevja kwalsiasi dikjarazzjoni necessarja u opportuna u ghar-ragunijiet premessi ghaliex din il-Qorti m'ghandhiex:- (1) tiddikjara u tiddeciedi illi l-fond ossija l-flat internament immarkat bin- numru (7) fit-tielet sular fuq in-nahha tax-xellug kif thares lejh mit-triq esternament immarkat bin-numru 50 fi Triq Ferdinand von Hompesch f'Santa Marija tat-Targa, Il-Fgura qabel maghrufa bhala Carlton Heights, Block B bid-dritijiet u l-pertinenzi tieghu kollha inkluz il-garage numru (52) fl-istess triq u sehemhom tal- partijiet komuni kif soggett ghac-cens annwu u perpetwu ta' Lm50 huwa affettat b'difetti latenti. tillikwida, jekk hemm bzonn bl-opera ta' periti nominadi, dik il-bicca mill-prezz li l-attur kien ihallas inqas li kieku kien jaf bid-difetti redibitorji liema somma ghandha almenu tikkorrispondi ghall-ispiza involuta biex jittrangaw is-soqfa tal-fond imsemmi. tikkundanna lill-konvenut biex jirrimborza lill-attur dik is-somma hekk likwidata bhala differenza tal-prezz li l-istess attur ma kienx ihallas lill- konvenut li kieku kien jaf bid-difetti fuq imsemmija kif fuq intqal. Bl-ispejjez komprizi dawk tal-ittra legali tat-8 ta' Marzu 2005 u bl-ingunzjoni tal-konvenut ghas-subizzjoni." Rat in-Nota tal-Eccezzjonijiet tal-Konvenut Harold Felice pprezentata fit-30 ta' Awwissu 2005 li permezz taghha wiegeb is-segwenti:- Preliminarjament:- L-inkompetenza ratione valorem ta' dina l-Qorti stante li jidher mil-atti (Dok B mac-citazzjoni) li l-ammont reklamat mill-attur huma ta' Lm2,500; Illi l-azzjoni tal-attur in kwantu bazata fuq l-actio redhibitoria hija preskritta ai termini tal-Artiklu 1431 Cap 16 stante li ghaddiet izjed minn sena minn meta sar l-kuntratt relattiv (17 ta' Ottubru 2003 – Dok A mac-citazzjoni) sa meta giet ipprezentata dina l-kawza, tenut ukoll kont l-attur inghata pussess tal-fond immedjatament mal-kuntratt u ghalhekk kien minn dak in-nhar stess tal-kuntratt f'pozizzjoni li jikxef kwalunkwe difett li ma jidhirx fl-istess fond. Fil-mertu u minghajr pregudizzju:- Illi is-saqaf tal-bejt tal-kamra ta' quddiem inbena skond l-arti u s- sengha u kien fi kundizzjoni tajba meta inbiegh il-fond, tenut kont ukoll li kien ilu mibni erbghin sena u kien moghti bil-membrane. Illi anki kieku, l-hsara allegata lamentata mill-attur mhiex ta' natura gravi bizzejjed biex jigi applikat ir-rimedju mitlub ta' tnaqqis ta' prezz u kwalunkwe hsara probabilment saret kawza tat-tibdil strutturali estensiv maghmul mill-attur fil-fond kemm ilu li akkwistah." Rat l-avviz tat-23 ta' Frar 2017 dwar l-assenjazzjoni ta' dmirijiet lill-Imhallfin ai termini tal-artikolu 11(3) tal-Kap 12 tal-Ligijiet ta' Malta, li bis-sahha tieghu l-kawza odjerna giet assenjata lil dina l-Qorti kif presjeduta meta kienet diga` imhollija ghas-sentenza; Rat l-atti kollha tal-kawza; Qrat ix-xhieda fil-kawza; Rat id-decizjoni preliminari tat-2 ta' Marzu, 2006; Rat il-verbal tal-udjenza tas-7 ta' Lulju 2017 fejn il-kawza thalliet ghallum ghas-sentenza. Punti ta' fatti Il-kawza li ghandha quddiemha din il-Qorti tirrigwarda kwistjoni ta' jekk difett fis-soqfa ta' l-appartament akkwistat mill-Attur minghand il-Konvenut permezz ta' kuntratt datat 17 ta' Ottubru 2003 fl-atti tan-Nutar Pierre Xerri De Caro, jikkostitwixxix difett mohbi fit-termini tal-artikoli 1424 et seq tal-Kodici Civili. Qabel ma l-Attur akkwista l-post minghand il-Konvenut, huwa kien inkariga lill-Perit Ivan De Cesare sabiex jispezzjonah. minnu datat 3 ta' Gunju 2003 (a` fol 27, 68 u 82), il-Perit Ivan De Cesare Qabel ma gie iffirmat il-konvenju l-Attur kien ra l-post tlett darbiet u kkunsidrah li kien fi stat vizibbilment tajjeb. Darbtejn minn dawn it- tlett darbiet, il-post gie muri lilu mill-Konvenut. Dan ta' l-ahhar qatt ma kkummenta jew ta x'jifhem lill-Attur bid-difett li s-soqfa kienu milqutin minnu, hlief ghall-fatt li kien ezegwixxa xi xogholijiet fil-pajpijiet tal-kcina xi hames F'Dicembru tal-2004 l-Attur inkariga lill-bennej Josef Agius Cutajar sabiex jezegwixxi xi 'alterazzjonijiet' fil-fond in kwistjoni. L-Attur isostni, li lanqas il- bennej, qabel ma beda dawn ix-xogholijiet, ma nduna li kien hemm xi difetti fis-soqfa tal-appartament (ara affidavit tal-Attur a` fol 31). Fi kliem l-Attur, dan id-difett gie skopert mill-bennej meta, wara li kien diga' waqqa' zewg arkati biex fetah il-living/dining room open plan, gie biex ibiddel il-blata tal-bieb li jaghti ghall-gallarija mil-living room. Skont l-Attur, meta l-bennej kien qieghed jaghmel dan ix-xoghol fuq il-bieb, "waqghet bicca sostanzjali mis-saqaf tal-living room/dining room fejn hareg carament li x- xibka tas-saqaf kien msaddad u mikul u fi stat gravi" (ara affidavit tal-Attur a` fol 31 u ritratti annessi ma l-istess a` fol 34). Hekk kif skopra dan id-difett fis-saqaf, huwa qabbad lill-Perit Aldo Vassallo Fabri sabiex jispezzjonah. Fic-certifikat mahrug minnu datat 9 ta' Frar 2005 (a` fol 14, 69, 115), il-Perit Aldo Vassallo Fabri kkonstata s-segwenti:- Fid-19 ta' Mejju 2005 l-Attur istitwixxa l-azzjoni odjerna. Permezz ta' sentenza parzjali datata 2 ta' Marzu 2006 (a` fol 55), din il-Qorti diversament presjeduta stharrget l-ewwel eccezzjoni tal-inkompetenza ratione valorem u cahdet l-istess bhala mhux misthoqqa. Punti ta' Liġi F'din il-kawza l-Attur qieghed jesperita l-azzjoni biex jottjeni wiehed mir-rimedji li jaghti l-artikolu 1427 tal-Kodici Civili ta' difetti latenti fil-kaz ta' Permezz ta' din l-azzjoni, l-Attur qieghed jitlob li mill-prezz jitnaqqas tant ammont u li jintradd lura lilu, b'konsegwenza tad-difett mohbi, fil-waqt li jibqa' jzomm il-haga mixtrija. Din hija ghalhekk l-azzjoni maghrufa bhala l- Ghalhekk din il-Qorti ser taghmel il-konsiderazzjonijiet taghha fid-dawl ta' din l-azzjoni fil-kuntest tal-fatti li jemergu mill-atti tal-kawza. Stabbilita x-xorta ta' azzjoni mill-ewwel issir referenza ghas-sentenza Civili Prim' Awla per Buhaglar Bugeja Joseph R. Busuttil Carbonaro tad-9 ta' Frar 2012, fejn il-Qorti kellha dan xi tghid dwar din l-azzjoni:- "l-azzjoni stimatorja (jew kif magħrufa wkoll bħala quanti minoris) hija rimedju mogħti mil-liġi lix-xerrej fir-rabta li l-bejjiegħ tiegħu għandu li jiggarantixxi li jagħmel tajjeb għad-difetti li ma jidhrux tal-ħaġa mibjugħa li jagħmluha mhix tajba għall-użu li għalih hija maħsuba, jew li jnaqqsu daqshekk il-valur tagħha illi x-xerrej ma kienx jixtriha jew kien joffri prezz iżgħar li kieku kien jaf bihom 1424 tal-Kap 16); Illi l-imsemmija azzjoni hija mħarsa b'dak li jgħid l-artikolu 1427 tal-Kodiċi Ċivili u li jagħti lix-xerrej l-għażla ta' waħda minn żewġ azzjonijiet f'każ li joħorġu difetti mistura fil-ħaġa mixtrija: jew l-għażla li jħoll il-kuntratt u jitlob ir- radd lura tal-prezz imħallas, jew li jżomm il-ħaġa mixtrija imma jitlob lura l- biċċa mill-prezz li l-Qorti tistabilixxi. Din l-azzjoni tgħodd kemm jekk il-ħaġa mixtrija tkun mobbli u kif ukoll, bħal f'dan il-każ, jekk tkun immobbli; Illi minn kliem il-liġi, jidher ċar li mhux kull difett jgħodd biex isejjes l-azzjoni. Ibda biex, irid ikun difett li ma jkunx jidher fil-waqt li jkun sar il-bejgħ (P.A. NC 23.4.2004 fil-kawża fl-ismijiet Carmel Barbieri et vs Joseph Gonzi et (mhix Minbarra dan, irid ikun ukoll nuqqas li jagħmel il-ħaġa mixtrija mhux tajba għall-użu li għaliha nxtrat jew li jnaqqas hekk il-valur tagħha li xxerrej ma kienx jixtriha jew kien joffri prezz anqas; Illi biex nuqqas f'ħaġa jitqies bħala difett għall-finijiet tal-azzjoni estimatorja, jeħtieġ li jkun "annormalita' jew imperfezzjoni, gwast jew avarija li tiġi riskontrata fil-ħaġa u li, aktar jew anqas, tneħħilha l-attitudini għall-użu jew ilbonta' jew l-integrita' tagħha" (App. Ċiv. 29.1.1954 fil-kawża fl-ismijiet Byers vs Healey noe (Kollez. Minbarra dan, dawk il-vizzji jridu jkunu gravi u kienu jinsabu fil-ħaġa mibjugħa sa minn qabel il-bejgħ u baqgħu hekk jeżistu fil-waqt tal-bejgħ. Fuq kollox, dawk id-difetti jridu jkunu tali li x-xerrej ma setax jintebah bihom meta jagħmel eżami serju u għaqli tal-ħaġa meqjusa l-ħila u l-għarfien tiegħu fiċ-ċirkostanzi (P.A. 4.11.1957 fil-kawża fl-ismijiet Fiorini noe vs Eskander et (Kollez. Huwa stabilit ukoll li l-piż tal-prova li d-difett kien wieħed moħbi jaqa' fuq l-attur xerrej u jekk ikun hemm dubju, dan imur favur il-bejjiegħ imħarrek (P.A. NC 28.1.2005 fil-kawża fl-ismijiet Mark Dardouri et vs L-intendiment tal-Attur wara din l-azzjoni fil-kawza odjerna fi kliemu hi, li "jiena qed naghmel din il-kawza u nitlob rifuzjoni tal-flejjes li jiena nfaqt" Dan l-intendiment huwa wkoll rifless fit-tieni talba tac-Citazzjoni ghar-rifuzjoni tas-somma li "tikkorrispondi ghall-ispiza involuta biex jittrangaw is-soqfa tal-fond imsemmi". Madanakollu, fid-dawl tal-insenjament gurisprudenzjali, jinghad li:- "l-ammont li l-Qorti trid tikkonsidra, jekk jirriżulta li l-elementi neċessarji għall- actio aestimatoria jeżistu, ma jkunx l-infiq li l-istess atturi għamlu biex isewwu dak id-difett, iżda kemm effettivament il-Qorti tikkunsidra li kienu jixtru l-post l- atturi li kieku kienu jafu b'dan l-allegat difett: Illi fis-sentenza fl-ismijiet Joseph Ryabokon. vs. Joseph Bonett nomine (P.A., 31.01.2000) jingħad difatti li: "… f'azzjoni aestimatorja s-somma li għandha titnaqqas, f'każ li jirriżultaw difetti in vendita, m'għandhiex tkun ekwivalenti għas-somma meħtiega biex jiġu rranġati d-difetti, iżda l-Qorti għandha tistabilixxi x'kien ikun il-prezz tal- bejgħ fil-mument tal-kuntrattazzjoni kieku x-xerrej kien jaf bid-difetti lamentati". li għandu jingħata lix-xerrej mhux neċessarjament jirrifletti dak li ntefaq mill-atturi biex irranġaw il-pedamenti, iżda jingħata qies ukoll ta' kunsiderazzjonijiet oħrajn bħal kemm dan l-ammont jirrappreżenta bħala perċentwal mill-prezz imħallas, jekk kienx hemm tnaqqis Konsiderazzjonijiet mill-prezz oriġinali, jekk il-prezz tal-bejgħ kienx prezz relattivament tajjeb jew wieħed relattivament għoli u jekk tali xogħlijiet li kellhom isiru minħabba l- istess difett moħbi, kellhom xorta waħda jsiru għal raġunijiet oħrajn." Ezaminati l-fatti tal-kaz fid-dawl tal-principji fuq enuncjati, b'mod partikolari r-ritratti prezentati mill-Attur, din il-Qorti ma ghandha ebda diffikulta` biex tafferma li d-difett fis-soqfa kien jezisti sa minn qabel li sar il- Dan jirrizulta mir-ritratti markati Dok H sa M (a` fol 34) li jikkorrispondu perfettament ma' dak li kkonstata l-Perit Vassallo Fabri u cioe`, li kien hemm hsara fix-xibka tal-konkrit tas-saqaf b'konsegwenza ta' sadid estensiv li kien qed iwaqqa' l-qoxra ta' isfel tal-konkrit tas-saqaf, tant li kien irrendih strutturalment perikoluz u rreparabbli. Din il-Qorti temmen li huwa altament remot, jekk mhux impossibli, li dan id-difett faqqas fil-perjodu qasir minn meta sar l-att ta' trasferiment sakemm inkixef id-difett u cioe` ftit 'l fuq minn sena wara l-akkwist imsemmi. L-anqas ma tista' din il-Qorti tqis bhala attendibbli, l-ipotesi tal-Perit Dieter Eskander (a` fol 158), prodott mill-Konvenut, li dan id-difett seta' immaterjalizza b'konswegwenza ta' nuqqas ta' hila u sengha tal-bennej li ghamel ix- xogholijiet strutturali. Hija l-fehema soda tal-Qorti, li l-ebda xoghol hazin li seta' wettaq il- bennej, ma seta' qatt ikkaguna x-xorta ta' sadid riskontrat fix-xibka. Maghdud ma' dan, kif sewwa ikkonstata l-Perit Vassallo Fabri, ir-ritratti jindikaw car, li l-ezistenza ta' materjal uzat, kien tentattiv biex jissewwa l-konkrit, qabel ma gie mbajjad il-hajt u ghalhekk ukoll qabel ma sar it-trasferiment tal- post. Il-presenza ta' dan il-materjal inehhi kull dubju, li mhux biss ma huwiex il-kaz li d-difett nholoq wara l-bejgh tal-appartament, izda lanqas ma hu possibli li l-Konvenut ma kienx jaf b'dan id-difett qabel il-bejgh. Isegwi ghalhekk li l-verzjoni tal-Konvenut moghtija fl-affidavit (a` fol 139) u x-xhieda (a` fol 160) tieghu ma hijiex verosimili. Pero` tajjeb ukoll li jigi senjalat li fic- Citazzjoni l-Attur ma hu qieghed jaddebita ebda mala fede lill-Konvenut ai fini ta' danni fid-dawl li qed tkun ezercitata l-azzjoni stimatorja u dan kif ser jinghad aktar 'l quddiem. Jirrizulta wkoll car ghal din il-Qorti, li fil-mument li gie konkluz il-bejgh, id-difett fis-soqfa kien mohbi bit-tibjid li sar mill-Konvenut. mic-certifikat irrilaxxjat mill-Perit Ivan De Cesare wara spezzjoni vizwali tal- jemergi ukoll mir-ritratt Dok C (a` fol 34), fejn l-ebda konsentura ma hija Ghalhekk il-Qorti hija tal-konvinciment, li l-Attur ma setax jintebah bid- difett fis-soqfa minkejja l-ispezzjoni diligenti li wettaq kemm hu u kif ukoll il- Perit li qabbad. Ladarba n-natura tad-difett kienet tali li, skont ma ccertifika l- Perit Vassallo Fabri, is-saqaf kellu jitnehha, isegwi li d-difett kien wiehed gravi, u li ghalhekk ikkontribwixxa ghat-tnaqqis il-valur tal-appartament in kwistjoni. Ghaldaqstant jissussistu l-elementi kollha rikjesti sabiex l-azzjoni estimatorja esperita mill-Attur tigi akkolta b'success jekk dejjem ma jirnexxux l- eccezzjonijiet l-ohrajn sollevati mill-Konvenut u li ser ikunu trattati aktar 'l Fost dawn l-eccezzjonijiet hemm dik tal-preskrizzjoni ai termini tal- artikolu 1431(1) sollevata mill-Attur b'mod preliminari, in kwantu l-azzjoni odjerna waqghet bl-gheluq taz-zmien ta' sena minn meta sar il-kuntratt tal- Hawn irid jinghad li ghalkemm huwa minnu li l-artikolu fuq imsemmi jsemmi l-kelma 'preskrizzjoni', fil-verita` hawn si tratta ta' perjodu perentorju ghaliex huwa wiehed ta' dekandenza, li kuntrarjament ghall-kuncett legali ta' preskrizzjoni, la jista' jigi sospiz u l-anqas interrot bl-interpellanza ta' ittra ufficjali jew att gudizzjarju. Kif sewwa spjegat fis-sentenza Tancred Mokaddem.' vs Carmel sive Charles "Illi, fis-sewwa, huwa meqjus li ż-żmien maħsub fl-artikolu 1431 m'huwiex daqstant żmien preskrittiv daqs kemm wieħed ta' dekadenza (Ara, b'eżempju, 26.3.1976 fil-kawża fl-ismijiet Emanuel Randazzo vs Francis Etarhuni noe (mhix pubblikata) u P.A. 6.7.1982 fil-kawża fl-ismijiet Antoinette azzjoni trid tinbeda sa ma jagħlaq dak iż-żmien u ma jistax jitwal bil-ħruġ ta' att ġudizzjarju (P.A. TM 9.6.2005 fil-kawża fl-ismijiet Joseph Gambina noe vs Cassar Bonavia ma jirriżulta f'dan il-każ li l-bejjiegħ għaraf l- eżistenza tad-difett riskontrat mill-attur xerrej jew intrabat li jara jirranġahx, f'liema każ hemm il-fehma li ż-żmien tad-dekadenza jitwaqqaf u jerġa' jibda mill-ġdid b'"obbligazzjoni awtonoma ġdida, novattiva ta' dik lobbligazzjoni oriġinarja tal-garanzija" (P.A. PS 3.10.2003 fil-kawża fl-ismijiet Emanuel Whitehead Boldarini madankollu, fejn l-azzjoni tkun waħda mibnija fuq id-difett mistur, iż-żmien imsemmi biex tinbeda l-azzjoni jibda jgħaddi minn dak inhar li x-xerrej seta' jkun li huwa jikxef id-difett (Art. 1431(2) tal-Kap 16) jekk kemm-il darba jkun uża dehen ordinarju li bih seta' jintebah (P.A. 1.10.1982 fil-kawża fl-ismijiet Carmelo Sollars vs Joseph Sollars (mhix pubblikata)). U fejn il-ħaġa mixtrija tkun ta' sura tali li ma jkunx possibli li x-xerrej jintebah b'xi difett moħbi jekk mhux meta jseħħu xi ċirkostanzi partikolari, ż-żmien imsemmi f'dak l-artikolu ma jibdiex jgħaddi qabel ma sseħħ xi ċirkostanza bħal dik, minkejja li jkun għadda żmien twil mix-xiri u l-konsinna tal-ħaġa (Kumm. 7.3.1950 fil-kawża fl- ismijiet Tanti vs Saffrett noe (Kollez. Minbarra dan, l- imsemmi żmien jgħaddi minn dak inhar li jirriżulta d-difett moħbi u mhux minn dak inhar li l-ħaġa mixtrija tibda turi li fiha xi nuqqas (App. fil-kawża fl-ismijiet Dr. Charles J. Moghrabi vs John Xerri De Caro et noe." (mhix pubblikata). (Sottolinear ta' din il-Qorti). Il-Qorti hija sodisfatta, li l-Attur ezercita dak l-isforz ta' diligenza mistennija ta' bonus pater familias sabiex jaccerta ruhu fuq l-istat tal- Tant hu hekk, li l-Attur ma xtarax il-fond qabel ma ta' Perit Arkitett jispezzjona jiccertifikah li huwa sikur strutturalment. Dan gie anke dikjarat mill-Konvenut tad-Dikjarazzjoni tal-eccezzjonijiet Ma hemm xejn fl-atti li jindika li l-Perit mqabbad mill-Attur ma ghamilx xogholu sewwa meta esplita l-inkarigu li tah l-Attur biex jispezzjona l- istruttura tal-fond. Ghalhekk, il-fatt li l-anqas dan, ma seta' jinduna bid-difett fis-soqfa, jaccentwa kemm dan id-difett kien mistur u latenti. Il-Qorti tqis, li l- 'puncto tempore' minn meta beda jiddekorri l-perjodu imsemmi fl-artikolu 1431 sabiex setghet tigi ezercitata l-azzjoni odjerna, bhala dak meta l-Attur seta' jintebah bid-difett u mhux minn meta sar il-bejgh, kif qieghed jippretendi fis-soqfa f'Dicembru 2004 meta cediet bicca konkos mis-saqaf, waqt li l-bennej kien qed jaghmel xoghol fuq il-blata tal-bieb li jaghti ghall-gallarija. Dan l- avveniment qanqal fl-Attur, dubju ragonevoli fil-kwalitá tas-saqaf, u ghalhekk qabbad Perit iehor sabiex jispezzjona l-istess. Kien biss wara li d-difett gie ccertifikat fid-9 ta' Frar 2005 bhala gravi mill-Perit Aldo Vassallo Fabri (a` fol 69), li l-Attur kellu kull raguni jifhem illi s-saqaf tal-appartament kienet affett minn mankament mohbi fis-soqfa. Ghaldaqstant, u fi kliem l-istess Qorti fis- "Kien minn hemm li d-dies scientiae fl-attur kien stabbilit, għaliex kien minn hemm li d-difett kien aċċertat (App. 18.10.1963 fil-kawża fl-ismijiet Spiteri k/a Spiteri Shaw vs Vincenti Fahmy Gaad (Kollez. hemm 'il quddiem li huwa ried jagħmel l-għażla tiegħu dwar ir-rimedju li kellu jfittex kontra l-bejjiegħ tiegħu." Ladarba l-Attur istitwixxa l-proceduri odjerni f'inqas minn sena minn meta il-Perit Aldo Vassallo Fabri hareg l-imsemmi certifikat datat 9 ta' Frar 2005 izda anke minn meta kellu hjiel taghhom f'Dicembru 2003, isegwi, li din l- azzjoni saret entro z-zmien ta' sena kif irid l-artikolu 1430 tal-Kodici Civili. Permezz ta' eccezzjoni fil-mertu, il-Konvenut laqa' wkoll ghall-azzjoni tal-Attur billi bbaza fuq il-klawsola 2 tal-kuntratt (a` fol 10) permezz ta' liema Madanakollu, kif jinghad fid-Decizjoni tal-Qorti Civili Prim' Awla Per Buhaglar Bugeja Joseph R. Busuttil Carbonaro, fl-ismijiet Doctor Martin Gauci Grech et -vs- Simon James Joseph Brownrigg datata 4 ta' Awwissu 2016:- "Din il-frażi ġiet diversi drabi interpretata mill-Qrati tagħna fis-sens li ma timplikax neċessarjament rinunzja għall-jeddijiet ta' garanzija kontra d-difetti moħbija; Illi kemm hu hekk, ingħad li "Fil-fatt dana l-prinċipju ġie enunċjat fis- sentenza riportata fil-volum XXII.i.309 li ċċitat l-oħra fil-Volum XV f'deċiżjoni (inedita) mogħtija fil-kawża Carmelo Moghrabi vs Nazzareno Qoul (Kumm. 6.5.1943) u a bażi tal-istess jingħad sostanzjalment li frasi simili ma tirrapreżentax dik id-dikjarazzjoni espliċita rikjesta mil-liġi (ara Art. 1476 Kodiċi Ċivili, li pero` ma jissemmiex f'dawk is-sentenzi espressament) ħalli l-venditur jeżonera ruħu mill-garanzija kontra dawna d-difetti. Il-Qorti ma tistax ma taqbilx ma' dina r-raġuni, pero` proprju mħabba fiha ma tistax teskludi li taħt ċerti ċirkostanzi dina l-frasi tiġi użata għall-iskop tal-esoneru in kwistjoni u allura jista' jkollha dana l-effett. Dina l-possibilita` ssemmiet in konnessjoni mal-użu ta' dina l-frasi f'każi ta' bejgħ bl-irkant u ġie rikonoxxut bħala prinċipju, dan l-effett fis-sentenza riportata fil-Volum XX.i.273 u dan juri li l- prinċipju fuq enunċjat ma jistax jittieħed f'sens assolut u kwindi jixraq li jiġu eżaminati ċ-ċirkostanzi li fihom dika l-frażi tkun tniżżlet, jekk tinqala kwistjoni fuqha, u din ma tistax tiġi mill-ewwel skartata; hu utili pero` jiġi hawn osservat, bħala kwistjoni ta' prinċipju, li l-eżoneru kontemplat fl-artikolu 1476 ċitat jista jirrigwarda biss dawk id-difetti li anke l-venditur stess ma jkunx jaf bihom billi jekk ikun jaf bihom irid isemmihom lill-kumpratur u ma jistax jeħles minn responsabilita` għalihom billi jinkludi l-klawżola ta' eżoneru b'mod ġeneriku; dana tesiġieħ il-buona fede li hija a bażi ta' kull kuntrattazzjoni inkluża klawżola simili – ara Fadda, Giurisprudenza tal-Codice Civile – Nru. 94 fuq l- 1500 tal-Kodiċi Taljan Vol. VIII paġ. P.A. 23.1.1964 fil-kawża fl- pubblikata); ismijiet Borg Baldacchino vs Izzi Savona (Kollez. Vol: XLVIII.ii.781) u App. Ċiv. 5.3.1979 fil- fl-ismijiet Gerald Spiteri Caminiti et vs Emanuele Cassar Bonavia Boldarini, min-naħa l-oħra, biex rinunzja ta' dritt tkun tiswa tassew, ir-rinunzja trid tkun waħda espressa u ma tħallix lok għall-ebda dubju bejn il-kontraenti; Illi f'dan il-każ, ma jistax jingħad li l-atturi tabilħaqq irrinunzjaw għall-garanzija u wisq anqas jista' jingħad li l-garanzija kienet eskluża, meta wieħed iqis li, fl- istess kuntratt, l-imħarrek-bejjiegħ espressament intrabat li jagħti l-garanzija tal-pussess paċifiku, waħda oħra miż-żewġ garanziji ewlenin li l-liġi tgħabbi bihom lill-bejjiegħ f'kuntratt ta' xiri-u-bejgħ;" Applikati dawn il-principji inkluz il-fatt li, fl-istess kuntratt il-Konvenut iggarantixxa l-pacifiku pussess tal-bejgh b'ipoteka generali fuq hwejgu, din il- Qorti hija konvinta li bil-frazi 'tale quale' l-Attur ma rrinunzjax ghall-garanzija li jaghti l-Konvenut bil-ligi ghad-difetti mohbija. Aktar minn hekk, kif spjegat aktar 'l fuq, fil-kaz li ghandha quddiemha l-Qorti, jirrizulta li l-venditur kien jaf bihom u kien obbligu tieghu li jinsenjalahom lill-Attur qabel il-bejgh. Konsegwentement din il-Qorti sejra tilqa' l-ewwel talba attrici. Isegwi li t-tieni u t-tielet talbiet attrici ghal tnaqqis fil-prezz miftiehem u ghal- likwidazzjoni tas-somma bhala differenza tal-prezz sejrin jintlaqghu wkoll. Kif diga accennat iktar il-fuq:- "It-tnaqqis estimatorju li l-Qorti tasal biex tistabilixxi jekk kemm-il darba joħroġ li tassew kien hemm difett mistur, m'huwiex fis-sura ta' likwidazzjoni tad- dannu mġarrab mix-xerrej minħabba tali difett, imma eżerċizzju pjuttost suġġettiv li jimmira li jistabilixxi x'kien ikun il-prezz anqas (jiġifieri mill-prezz miftiehem) li dak ix-xerrej kien ikun lest li jħallas li kieku kien jaf bid-difett fil- ħaġa li kien qiegħed jixtri (App. Ċiv. 27.6.2003 fil-kawża fl-ismijiet Michael Cassar Bonavia ma għandu jiddependi fuq kemm tkun in-nefqa li jrid jagħmel ix-xerrej biex ineħħi d-difett li jkun ħareġ, għalkemm hemm fehma li dan il-fattur ukoll imissu jittieħed b'qies mill-qorti meta tkun qiegħda tqis l-ammont ta' aestimatio li jmissu jintradd lura lix-xerrej (P.A. AE 11.11.2011 fil-kawża fl-ismijiet Maria Conċetta Morcelet vs Carmelo Byers Buttigieg et (mhix appellata)); Illi dan l-eżerċizzju li l-Qorti tintalab tagħmel bir-rieda tal-liġi jolqot il-prezz li bih tkun inxtrat il-ħaġa (Art. 1427 tal-Kap 16) u jmur lura għal dak iż-żmien li jkun sar il-kuntratt (Ara Kumm. 7.11.1988 fil-kawża fl-ismijiet Fenech Soler vs M'huwiex maħsub li l-ammont likwidat bħala tnaqqis fil-prezz jieħu qies tal-valur fis-suq tal-ħaġa li tirriżulta milquta bid-difett, b'mod li wkoll fejn ix-xerrej ibigħ il-ħaġa minnu mixtrija wara li jkun ressaq l-azzjoni estimatorja, huwa xorta waħda jibqagħlu d-dritt li jfittex dak ir-rimedju kontra l-bejjiegħ tiegħu (P.A. NA 31.1.2000 fil-kawża fl-ismijiet Joseph Ryabokon. vs Joseph Bonett noe (mhix pubblikata)); Illi bi tħaddim ta' dawn il-prinċipji, il-Qorti tqis li meta xi qorti ssib li hemm raġuni tajba biex tordna t-tnaqqis fil-prezz minfuq minn xerrej li, wara l-bejgħ isib li l-ħaġa mixtrija kienet milquta minn difett mistur, dak it-tnaqqis irid imur lura għal dak inhar tal-kuntratt ta' bejgħ-u-xiri, daqslikieku l-prezz miftiehem fil-bidu kien imnaqqas b'dak l-ammont estimatorju;" (Tancred Mokaddem. vs Sa fejn jirrigwarda dik il-parti ta' prezz li ghandha tinghata lura lill-Attur mill-Konvenut fid-dawl tal-principji fuq imsemmija, jrid jinghad, li hadd mill- partijiet ghall-kawza, ma hass il-htiega li jitqabbad stimatur ta' beni immobbli biex jistablixxi skont il-prezz tas-suq ta' meta sar il-bejgh, x'ghandu jkun it- tnaqqis fil-prezz. Hadd mill-Periti tal-partijiet ma ghamel l-icken accenn ghal dan l-aspett tal-kawza, hlief li l-Perit Aldo Vassallo Fabri fic-certifikat minnu rilaxxjat (a` fol 14) jaghmel referenza ghal stima fl-ammont ta' LM2500 biex isiru x-xogholijiet rimedjali. Stima li tikkontrasta mhux ftit mal-ammonti li issemmew aktar tard fil-kawza (ara dokumenti a` fol 94 u fol 180 u 181). Il-Qorti tinnota wkoll, li la fil-gravami u l-anqas fit-talbiet tac-Citazzjoni tal-Attur, ma qeghdha tkun attribwita xi xorta ta' mala fede lill-Attur. Ghalhekk, din il-Qorti ma tistax tapplika l-effetti tal-artikolu 1429(1) tal-Kodici Kull ma tista' taghmel il-Qorti hu, li tikkundanna lill-Konvenut jaghti lura lill-Attur, dik il-parti tal-prezz, li kieku dan tal-ahhar kien jaf bid-difetti fil- mument tal-bejgh u xorta ried jibqa' ghaddej bl-akkwist, kien jitlob li titnaqqas. L-Attur qieghed jitlob li dan it-tnaqqis ghandu de minimo jikkorrispondi "ghall-ispiza involuta biex jitrangaw is-soqfa tal-imsemmi fond" (ara t-tieni Il-Qorti pero' tosserva, li l-valuri li ssemmew biex giet rimedjata l-hsara kollha saru ex post facto ghall-iskoperta tad-difetti u wara li kien sar l-bejgh. Il-ligi, minn naha l-ohra, qed tipprospetta sitwazzjoni retroattiva, fis-sens, li ai fini tal-fissazzjoni ta' dik il-parti tal-prezz, li ghandha tintradd lura mill-bejjiegh lix-xerrej, tmur lura ghall-mument qabel il-bejgh. Il-mistoqsija ghalhekk hi din: x'kien joffri l-Attur qabel il-bejgh, u cioe` bhala x-xerrej potenzjali, bhala prezz, kieku kien jaf bid-diffetti inkwistjoni u xorta ried jibqa' ghaddej bil-bejgh, fid-dawl, li l-prezz li xtara bih meta ma kienx jaf bihom, huwa dak ta' LM59,000? Il-Qorti konvinta, li l-Attur kien jistrieh fuq il-parir tal-Perit tieghu ta' dak iz-zmien u li fic-certifikat tieghu tad- 9 ta' Frar 2005 tissemma' c-cifra ta' LM2500 b'relazzjoni ma' dawn id-difetti. Ghalhekk, fid-dawl tal-principji fuq imsemmija, din il-Qorti tqis gust, li jsir tnaqqis fil-prezz ta' Lm2500 ekwivalenti ghal €5,834 u ghalhekk ser tillikwida l-parti mill-prezz li ghandu jintradd lura lill-Attur ghandu jkun fis- somma imsemmija. Ghaldaqstant u ghar-ragunijet fuq imsemmija, il-Qorti qieghda taqta' u tiddeciedi din il-kawza billi:- Tichad l-eccezzjonijiet rimanenti tal-Konvenut u dan fid-dawl li l-ewwel eccezzjoni diga` giet deciza b'sentenza parzjali tat-2 ta' Marzu 2006. Tilqa' l-ewwel talba attrici. Tilqa' t-tieni talba attrici, b'dan, li ai fini ta' din it-talba qed tillikwida dik il-parti tal-prezz li l-Konvenut ghandu jirrifondi lill-Attur fl-ammont ta' elfejn u hames mitt Lira Maltija (Lm2500) ekwivalenti ghal hamest elf tmien mija u erbgha u tletin Ewro (€5834). Tilqa' it-tielet talba attrici u tikkundanna lill-Konvenut ihallas lill-Attur is- somma hekk likwidata fit-tieni talba bl-imghaxijiet legali mill-presenti sal- Spejjes tal-kawza a` karigu tal-Konvenut.