Ċiv. QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR. IMĦALLEF TONIO MALLIA Seduta ta' nhar l-Erbgħa, 21 ta' Lulju, 2021. Carmel Fiott, Emanuel Grima, Georgia magħrufa bħala Georgina Massaro u b'digriet tad-9 ta' Jannar 2012 l-atti tal-kawża f'isem Georgina Massaro ġew trasfużi f'isem l-eredi tagħha Jennifer Joyce, Anne Mary Warren, Josephine Garrett, Grace Carmen Frendo u Philip Massaro; Joan Cefai f'isimha proprju u bħala prokuratriċi ta' ħuha Edward Fiott residenti Tas-Sliema, Maria Dolores magħrufa bħala Dorothy ‘Apap, aħwa Fiott ulied id-decuius Carmelo Fiott; kif ukoll Anne Mary Frendo, Julian Fiott, Carmen Parfitt, Ruth Marquette, Pierre Fiott u Graziella Fiott, ulied il-mejjet Anthony Fiott bin id-decuius Carmelo Fiott v. Saviour Fiott, u b'digriet tad-19 ta' Jannar 2010 ġiet kjamata in kawża Josephine Gerada Farrugia, u b'digriet tal-4 ta' Ottubru, 2011, l-atti f'isem il-kjamata in kawża Josephine Gerada Farrugia ġew trasfużi f'isem l- eredi tagħha John Gerada Farrugia; Charles Gerada Farrugia; Mario Gerada Farrugia u b'Nota tas-16 ta' April, 2021, Christine Theresa Rita Gerada Farrugia u Charlene Gerada Farrugia assumew l-atti tal-kawża f'isem missierhom Mario Gerada Farrugia li miet fil-mori tal-appell; Catherine Cefai, Helen Gerada Farrugia, ilkoll aħwa ulied ta' Josephine Gerada Farrugia; u Jade Nathan u Jordan Gerada Farrugia ulied u Ċiv. eredi tal-mejjet Raymond Gerada Farrugia ħu r-rikorrenti l-oħra, u dan stante l-mewt tagħha Dan huwa appell imressaq mill-intimat minn sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fit-28 ta' Jannar, 2016, fil-kawża fl-ismijiet premessi (minn issa 'l hemm imsejħa "s-sentenza appellata") li biha u għar-raġunijiet hemm imfissra dik il-Qorti llikwidat il-valur tal-wirt tal-mejjet Carmelo Fiott fis-somma ta' miljun mija u wieħed u tletin elf sitt mija u ħamsin ewro u wieħed u sebgħin ċenteżmi (€1,131,650.71) u għalhekk ikkundannat lill-istess intimat appellant, bħala l-werriet waħdieni tal- imsemmi Carmelo Fiott (minħabba r-rinunzja tal-werrieta l-oħrajn maħtura), jħallas lill-atturi appellati (i) Carmel Fiott, Emanuel Fiott, Joan Cefai, Edward Fiott u Maria Dolores ‘Apap bejniethom is- somma ta' tnejn u sittin elf tmien mija u disgħa u sittin ewro u tmienja u erbgħin ċenteżmi (€62,869.48) bħala s-sehem riżervat mill-wirt ta' Josephine Garrett, Grace Carmen Frendo u Philip Massaro bejniethom is-somma ta' tnejn u sittin elf tmien mija u disgħa u sittin ewro u tmienja u erbgħin ċenteżmi (€62,869.48) bħala s-sehem riżervat mill-wirt ta' ommhom Georgina Massaro (sehem minn tmintax-il sehem, 1/18) mill- Ċiv. Fiott bejniethom is-somma ta' tnejn u sittin elf tmien mija u disgħa u sittin ewro u tmienja u erbgħin ċenteżmi (€62,869.48) bħala s-sehem riżervat mill-wirt ta' missierhom Anthony Fiott (sehem minn tmintax-il sehem, 1/18) mill-wirt ta' missieru Carmelo Fiott, bl-imgħax bit-tmienja fil- mija (8%) fis-sena fuq dawk is-somom b'seħħ minn meta nfetaħ il-wirt tal- istess Carmelo Fiott fis-7 ta' Jannar, 2007, sad-data tal-ħlas effettiv; L-azzjoni mibdija mill-atturi appellati kienet titlob li l-Qorti tistabilixxi x'kien il-ġid li jagħmel mill-wirt ta' Carmelo Fiott, u li tgħid x'jiswa dak il- ġid biex b'hekk ikun jista' jinħareġ il-valur tas-sehem riżervat spettanti lilhom mill-wirt imsemmi, u li l-appellant iħallashom dak is-sehem; Din il-kawża kienet qiegħda tinstema' flimkien ma' kawża oħra1 li biha l-imsejħin fil-kawża f'din il-kawża tallum fittxew għall-jedd tagħhom tas-sehem riżervat mill-istess wirt ta' Carmelo Fiott; Kemm din il-kawża u kif ukoll l-oħra li kienet miexja ma' din, kienu jsemmu wkoll kawża oħra2 (miftuħa mill-atturi appellati kontra l-appellant u martu Mary Fiott u kontra l-appellati fil-kawża tallum, li kienu ssejħu f'dik il-kawża) għat-tħassir ta' kuntratt ta' trasferiment ta' nofs mhux maqsum minn remissa fi Triq Birkirkara, St Peter's, Ħaż-Żabbar, magħdud is-sehem Nru. 203/13JZM maqtugħa mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fit-28.1.2016 u li s-sentenza dwar appell imressaq minnha qiegħda tingħata llum minn din il-Qorti 2 Rik. Nru. 609/07JPG maqtugħa mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fis-17.11.2014 (mhix appellata) Ċiv. ta' nofs mhux maqsum ta' ġnien li jinsab warajha, magħmula mill- F'dik il-kawża, il-Qorti għar-raġunijiet hemm imsemmija, kienet laqgħet it-talbiet attriċi billi sabet li t-trasferiment kien donazzjoni simulata, u l-kuntratt attakkat kellu jitqies biss bħala donazzjoni u mhux trasferiment oneruż. Minħabba f'hekk, l- eżitu ta' dik is-sentenza kellu tabilfors effett fuq il-konsistenza tal-ġid tal- wirt ta' Carmelo Fiott u tal-valur tas-sehem riżervat dovut lill-appellati f'din il-kawża; Għall-azzjoni attriċi, l-appellant laqa' billi qal li l-azzjoni tressqet għalxejn u qabel waqtha, ladarba hu qatt ma kellu oġġezzjoni li l-atturi jingħataw is-sehem riżervat u wkoll għaliex kull kalkolu u likwidazzjoni ta' dak is-sehem trid tistenna l-eżitu tal-kawża miftuħa biex tattakka l-kuntratt F'kull każ, żied jgħid li l-likwidazzjoni għandha ssir fuq dak il-ġid li l-liġi tammetti bħala ġid li dwaru jinħadem is-sehem riżervat (magħduda xi donazzjonijiet li missieru seta' għamel matul ħajtu), imma mhux fuq ġid tal-wirt meħlus mill-obbligu tal-kollazzjoni; Min-naħa tagħha, l-imsejħa fil-kawża Josephine Gerada Farrugia qalet li kienet taqbel mat-talbiet tal-atturi u li hija, bħala bint l-imsemmi Carmelo Fiott, kellha jedd ukoll biex tingħata s-sehem riżervat dovut lilha mill-wirt tal-imsemmi missierha bl-istess mod li qegħdin jitolbuh l-atturi; Ċiv. Biex l-ewwel Qorti waslet għad-deċiżjoni tagħha fis-sentenza appellata, għamlet il-kunsiderazzjonijiet li ġejjin: tal-azzjoni attrici bit-tieni Il-konvenut eccepixxa eccezzjoni. Dik l-eccezzjoni giet superata bis-sentenza li tat din il-Qorti diversament presjeduta fis-17 ta` Novembru 2014 fil-kawza "Carmel Fiott et vs Saviour Fiott et" (Rik. Din is-sentenza ghaddiet in gudikat. Tajjeb jinghad illi fis-sentenza kien rilevat illi l-kuntratt tad-29 ta` April 2002 ppubblikat min-Nutar Dr Alexander Bonnici Stagno Navarra ‘Apap Mangion bejn Carmelo Fiott u l-konvenut kien donazzjoni, simulata taht l-apparenza ta` trasferiment b` titolu oneruz. Konsiderazzjonijiet ta` l-Qorti 1) Generali L-atturi qeghdin jitolbu l-assenjazzjoni favur taghhom tas-sehem rizervat lilhom dovut mill-wirt ta` Carmelo Fiott, armel ta` Grazia Fiott, wara li kien hemm rinunzja ghall-eredita` ta` l-istess Carmelo Fiott u nzamm ferm id-dritt taghhom ghas-sehem riservat. Irrizulta li Carmelo Fiott miet fl-14 ta` Jannar 2007. Mir-ricerki testamentarji tieghu, irrizulta li dan Carmelo Fiott ghamel erbgha (4) testmenti :- l-ewwel wiehed kien testment unica charta ma` martu Grazia fl-atti tan- Nutar Dottor John Kayekh ‘Apap Mangion tal-25 ta` Frar 1970; it-tieni wiehed kien testment Bonnici Stagno Navarra ‘Apap Mangion tas-6 ta` Gunju 2002; it-tielet wiehed kien testment fl-atti tan-Nutar Dottor Anthony Garrett Herbert tas-16 ta` Settembru 2002; u r-raba` wiehed kien testment fl-atti tan-Nutar Anthony Garrett Herbert tas-16 ta` Marzu 2004. Jirrizulta li Carmelo Fiott nnomina bhala l-eredi universali tieghu, proprjetarji in assolut ta` gidu kollu in generali lid-disa` (9) uliedu u cioe` lil Giuseppa mart Giuseppe Gerada Farrugia; Giorgina mart Amabile Massaro; Vella; Antonio; Edward; Emmanuele; Charles sive Carmelo; Ċiv. Jirrizulta li thallew diversi prelegati lil Saviour Fiott li jikkonsistu fis- segwenti :- Id-dar mmarkata bin-numru 19 u 21 gia` immarkata bin-numru ufficjali 13 u 14 bil-garaxx anness u kontigwu ghall-istess dar bin-numru 17 gia` numru 12, li jinsabu fi Triq il-Barakki, Parti minn Ħaż-Żebbug (Malta). Dan il-prelegat jinsab indikat fit-testment tas-16 ta` Settembru 2002 fl-atti tan-Nutar Dottor Anthony Garrett Herbert ; Nofs indiviz tal-garaxx minghajr numru bl-isem ta` `Grima`s Garage`, Triq Saver Zarb, Pembroke flimkien ma` gnien. Dawn thallew b` titolu ta` prelegat in pjena proprjeta` lil Salvatore sive Saviour Fiott in forza tat-testment fl-atti tan-Nutar Dottor Alexander Joseph Bonnici Stagno Navarra ‘Apap Mangion tas-6 ta` Gunju 2002. Dan in-nofs indiviz kien jappartjeni lil Grazia mart Carmelo Fiott peress li n-nofs indiviz appartenenti lil Carmelo Fiott kien inbiegh lil Salvatore Fiott permezz ta` kuntratt fl- atti tan-Nutar Dottor Alexander Joseph Bonnici Stagno Navarra Stoner tad-29 ta` April 2002. F`dan it-testment, id-decujus iddikjara li kien jaf li l-imsemmi nofs indiviz ta` din il-proprjeta` ma kienx jappartjeni lilu izda d-decujus ried u ordna li l-legat jigi regolat mill-Kodici Civili. Jirrizulta li thalla ukoll legat lil Noel Fiott, li jigi iben Salvatore sive Saviour Fiott konsistenti fl-intier tal-fond bin-numru 139, Grima` s Flats, fi Triq Saver Zarb, Pembroke. Dan il-legat gie mholli in forza tat- testment ta` Carmelo Fiott maghmul fis-16 ta` Marzu 2004 fl-atti tan- Nutar Dottor Anthony Garrett Herbert. Dan ukoll kien jikkonsisti f`legato di cosa altrui peress li kien dikjarat mid-decujus illi huwa kien jaf li l- imsemmi fond ma kienx jappartjeni kollu lilu u xorta wahda ordna li l- imsemmi legatarju ghandu jiehu l-imsemmi proprjeta` fl-interezza kollha taghha. 2) Likwidazzjoni Din il-kawża tirrigwardja likwidazzjoni wara l-emendi fil-liġi tas- suċċessjoni partikolarment dik li qabel kienet maghrufa bhala l-leġittima illum sehem rizervat. Dawn l-emendi ġew fis-seħħ fl-2004 u jagħmluha ċara li ma jaffetwawx wirt li nfetaħ qabel dik id-data. Infatti l-artikolu 116(2) tal-Att Numru XVIII tal-2004 ighid illi l-artikolu 58 li huwa appuntu l-emenda ghall-artikoli 615 u 616 tal-Kodiċi Ċivili illi jirregolaw kif tinħadem il-leġittima kellhom japplikaw ghal suċċessjonijiet li jseħħu wara li l-istess artikoli jinġiebu fis-seħħ. applikabbli hija dik vigenti bhalissa mhux dik ta` qabel l-emendi. Il-ligi taghna taqsam il-gid tad-decujus fi tnejn: dik il-parti li hija disponibbli u l-parti l-ohra li mhijiex. Il-parti mhux disponibbli tigi "Cutajar vs Cutajar" – PA/DS – 3 ta` Ottubru 2003). Ghalhekk l-ewwel haga li trid issir hija li jkun accertat jekk bid-dispozizzjoni ta` legat, id- decujus ikunx ecceda jew mar oltre l-parti disponibbli tal-patrimonju tieghu. (ara "Wismayer vs Wismayer" – Prim`Awla tal-Qorti Civili – 22 ta` Mejju 1950). Ċiv. Skond l-Art 648 tal-Kap 16, sabiex tinhadem il-legittima (illum sehem rizervat) iridu jizdiedu mal-assi ezistenti fil-mument tal-mewt id- donazzjonijiet li jkunu saru mit-testatur. Il-Qorti taghmel riferenza ghan-noti tal-Prof. V. Mifsud Bonnici Ackhdr dwar is-Successjoni pag 1021 fejn ighid hekk :- Is-sehem rizervat huwa l-jedd fuq il-beni tal-mejjet "(1) rizervat mil-ligi favur id-dixxendenti tal-mejjet u min mill- mara jew ir-ragel jibqa` haj. L-imsemmi jedd huwa kreditu tal-valur tas-sehem (2) rizervat kontra l-beni tal-mejjet. Mghaxijiet bir-rata stabbilita fl-artikolu 1139 ghandhom jigu mizjuda ma` dak il-kreditu mid-data tal-ftuh tas-successjoni jekk is-sehem rizervat jintalab fi zmien sentejn minn dik id-data, jew mid-data tan- notifika ta` att gudizzjarju jekk it-talba ssir wara li jkun ghadda dak il-perjodu ta` sentejn: Izda l-Qorti tista`, fejn ic-cirkostanzi tal-kaz hekk jehtiegu, tiddeciedi li ma jinghatax imghax jew tistabbilixxi rata ta` imghax li tista` tkun inqas minn dik stipulata fl-artikolu 1139." Wara li dahal fis-sehh l-Att XV tal-2012, l-Art 615 tal-Kap 16 gie jaqra hekk :- Qabel dahal fis-sehh l-Att XV tal-2012, ma kienx hemm il-proviso ghas-subinciz (2) li hemm illum. In kwantu ghat-talba attrici, billi Carmelo Fiott kellu aktar minn erba` (4) ulied, il-legittima jew sehem riservat kellu jkopri n-nofs tal-assi tieghu. L-ulied hajjin ta` Carmelo Fiott li rrinunzjaw ghall-wirt u Ċiv. rriservaw favur taghhom id-dritt ghas-sehem rizervat imisshom wiehed minn tmintax (1/18) kull wiehed mill-beni ta` Carmelo Fiott. Ulied dawk mill-ulied ta` Carmelo Fiott li lahqu mietu jmisshom flimkien dak li kien jispetta lill-genitur taghhom bhala wild ta` Carmelo Fiott u cioe` wiehed minn tmintax-il parti (1/18) . 3) L-immobbli Huwa pacifiku bejn il-kontendenti illi l-mejjet kien propjetarju ta` :- (i) 1⁄2 indiviz (sehemu mill-komunjoni ta` l-akkwisti) mill-fond bin- 172/173/174 Triq Birkirkara, Pembroke ; (ii) 1⁄2 indiviz (sehemu mill-komunjoni ta` l-akkwisti) mill-fond 145, Triq Birkirkara, Pembroke ; (iii) 1⁄2 indiviz (sehmu mill-komunjoni ta` l-akkwisti) mill-fond 36, Triq Birkirkara, Pembroke ; (iv) 1⁄2 indiviz (sehemu mill-komunjoni ta` l-akkwisti) mill-fond Flat 1, Grima`s Flats, Triq Birkirkara, Pembroke ; (v) 1⁄2 indiviz (sehmu mill-komunjoni ta` l-akkwisti) mill-fond Flat 2, Grima`s Flats, Triq Birkirkara, Pembroke ; (vi) 1/10 indiviz mill-wirt ta` ibnu premort Giuliano Fiott mill-fond numru 92/93, Birkirkara Hill, Pembroke ; (vii) 1⁄2 indiviz (sehemu mill-komunjoni ta` l-akkwisti) mill-fond "Grima` Garage" u gnien warajh, taht il-flat numru 2, Triq Birkirkara, Pembroke; (viii) l-intier tal-fond 12/13/14, Triq Barrakki, Parti minn Ħaż-Żebbug (Malta) ; (ix) 1⁄2 indiviz (sehemu mill-komunjoni ta` l-akkwisti) mill-fond "Grima`s Flats", 139, Triq Birkirkara, Pembroke ; u (x) l-intier tal-Qabar numru 8, Divizjoni Lvant, Sezzjoni ittra KA, Kompartiment ittra `P` Cimiterju tal-Addolorata, Rahal Gdid. Il-valuri tal-immobbli li sejra tadotta din il-Qorti huma :- €86,000: 139, Triq Birkirkara, Pembroke (periti addizzjonali); €75,000: Grima`s Flats, Flat 1, Triq Birkirkara, Pembroke (periti addizzjonali); €98,000: 145, Triq Birkirkara, Pembroke (periti addizzjonali); €372,000: 172/173/174, Triq Birkirkara, Pembroke (periti addizzjonali); €145,000: 12/13/14 fi Triq Barrakki, Parti minn Ħaż-Żebbug (Malta) (l-ewwel perit); €10,000: Il-qabar (l-ewwel perit). Wara li kien maghluq l-istadju tal-gbir tal-provi u saret it-trattazzjoni, l- atturi kkalkolaw, ghall-fini ta` l-komputazzjoni tas-sehem riservat, il- valur intier ta` Grima`s Garage bi gnien u Flat 2, Grima`s Flats, Triq Ċiv. L-atturi sahqu li fir-rigward tas-sehem indiviz appartenenti lil Carmelo Fiott, dan gie deciz minn din il-Qorti hekk kif diversament ippreseduta li kien inghata b`donazzjoni; ghalhekk il-valur ta` dak in-nofs kellu jkun ikkunsidrat ghal fini ta` legittima L-atturi nsistew ukoll li n-nofs indiviz l-iehor ta` "Grima`s Garage" li gie mholli lill-konvenut bhala legato di cosa altrui u kif ukoll n-nofs indiviz ta` Grima Flats, Flat 2, Triq Birkirkara, Pembroke li gie mholli lil iben il- konvenut u cioe` Noel Fiott b`legato di cosa altrui ghandu wkoll jigi meqjus ghall-fini tal-komputazzjoni ta` l-legittima peress li l-validita` tat- testmenti ta` Carmelo Fiott qatt ma kienu attakkati u ghalhekk il-legati kellhom jigu rispettati. Da parti tieghu, il-konvenut sostna li sehem minn dawn il-proprjetajiet jappartjeni lill-atturi, peress li huwa s-sehem li huma wirtu minghand ommhom Grazia mart Carmelo Fiott. Skont id- disposizzjoni ta` legato di cosa altrui li saret fir-rigward ta` l-proprjetajiet fuq riferiti ma kelliex effett billi l-atturi rrinunzjaw ghall-wirt ta` Carmelo Fiott u ghalhekk ghandu jigi kkunsidrat biss dak il-valur li jirrifletti s- sehem tal-konvenut. il-konvenut, "1) Il-legat tal-haga ta` haddiehor ma jiswiex, hlief jekk ikun hemm iddikjarat fit-testment illi t-testatur kien jaf li l- haga kienet ta` haddiehor u mhux tieghu ; f`dan il-kaz il- werriet jista` jaghzel jew li jakkwista l-haga mhollija b`legat sabiex ighaddiha lil-legatarju, jew li jhallas lil-legatarju l-valur gust taghha. "(2) Izda, jekk il-haga hekk imhollija b`legat, ghalkemm tkun ta` haddiehor fi zmien it-testment, tkun saret proprjetà tat-testatur fi zmien il-mewt tieghu, il-legat ta` dik il-haga huwa validu." Hemm imbaghad l-Art 698 tal-Kap 16 li jghid :- "Jekk it-testatur ikollu bicca mill-haga mhollija b`legat, jew jedd fuq dik il-haga, il-legat jiswa biss ghal dik il-bicca jew ghal dak il-jedd, kemm-il darba ma jkunx hemm iddikjarat fit- testment illi t-testatur kien jaf li l-haga ma kenitx tieghu kollha." Jidher illi Carmelo Fiott ddispona wkoll minn nofs indiviz appartenenti lill-mejta martu meta ddikjara li l-proprjetajiet ma kinux jappartjenu lilu fl-intier taghhom. Ghalhekk it-testatur mexa skond l-Art 696 tal-Kap 16 ghal dak li jirrigwarda l-validita` tad-disposizzjoni. Ċiv. tat-testatur, ghandha Id-disposizzjoni titfa` obbligazzjoni fuq l-eredi ta` Carmelo Fiott jekk kemm-il darba huwa jiddeciedi li jakkwista l-legat imholli lilu bhala pre- legatarju. Ghalhekk il-konvenut qua l-uniku werriet ta` Carmelo Fiott ghandu jissodisfa l-vot tal-Art 696(1) tal-Kap 16 billi dik il-parti li ma tkunx tappartjeni lit-testatur, ladarba hekk kien iddikjarat fit- testment stess, trid tintradd lill-pre-legatarju (ossija lilu nnifsu u lil ibnu fil-kaz ta` Grima Flats, Flat 2, Triq B`Kara, Pembroke), jew jekk hu jiddeciedi li ma jghaddix il-haga lilu nnifsu u lil ibnu, huwa obbligat li jhallas il-valur gust tal-haga mhollija b`legat. Jirrizulta ghalhekk illi ladarba t-testatur halla legat ta` haga ta` haddiehor u kien konsapevoli dwar dan, il-valur ta` l-haga, tigi ghalkemm mhijiex proprjeta` kkunsidrata bhala parti mill-assi ereditarji tat-testatur u ergo ghandha tigi kkunsidrata wkoll ai fini ta` legittima. Bhala konsegwenza, din il-Qorti sejra tikkunsidra l-valur intier tal- proprjeta` Grima`s Garage, Triq Birkirkara, Pembroke u kif ukoll il- valur tal-Flat 2, Grima Flats, Triq Birkirkara, Pembroke ai fini ta` komputazzjoni tal-massa ereditarja fir-rigward tal-kalkolu tas- sehem riservat. Inoltre l-konvenut sostna wkoll li l-valur li ghandu jittiehed ghall- komputazzjoni tas-sehem riservat ghandu jkun ibbazat fuq il-valur ta` dawk il-beni meta ssir id-donazzjoni. Ghalhekk, fir-rigward ta` Grima`s Garage, Triq B`Kara, Pembroke, ladarba bis-sentenza taghha, din il- Qorti hekk kif diversament ippreseduta ddecidiet li l-kuntratt ta` bejgh kien proprjament att ta` donazzjoni maskerat, il-valur li ghandu jigi meqjus ghandu jkun dak il-valur fiz-zmien li saret id-donazzjoni, ossija fi 2002. Ghal din is-sottomissjoni, ma jirrizultax illi wiegbu l-atturi. Wara li hasbet fit-tul, din il-Qorti tasal biex taqbel mal-konvenut fis-sens li fir-rigward ta` nofs indiviz tal-proprjeta` Grima`s Garage, Triq Birkirkara, Pembroke, il-valur li ghandu jittiehed ghall-kalkoli mehtiega ghall-iskop tal-kawza tal-lum ghandu jkun il-valur ta` dawk il-beni meta saret id-donazzjoni. Il-Qorti taghmel riferenza ghas-sentenza li tat il-Qorti tal-Magistrati (Ghawdex) Gurisdizzjoni Superjuri - Sezzjoni ta` Gurisdizzjoni Generali fl-20 ta` Marzu 2014 fil-kawza "Loreta Risiott vs Maria Zidan et" (liema sentenza kienet appellata) fejn inghad hekk :- "Minn naħa l-oħra taqbel mal-konvenuti li, għall-istess fini ta` komputazzjoni tal-legittima dovuta lill-attrici, il-valur ta` sehem Rosina Azzopardi Conti mill-art li fuqha bniet id-dar tagħha l- konvenuta Teresa Fiott, u li kien gie mogħti lilha b`donazzjoni, m`għandux ikun dak stabilit mill-perit tekniku. Ċiv. L-artikolu 648(b) tal-Kap.16, kif kien jaqra qabel l-emendi tal- 2004, jistipula illi : "imbagħad għandhom jigu mgħaqqdin magħhom ta b`kalkolu biss, b`donazzjoni … kwantu għall-ħwejjeg immobbli skont l-istat tagħhom fiz-zmien tad-donazzjoni u l- valur tagħhom fiz-zmien tal-mewt tad-donatur." il-beni Fin-nota tal-osservazzjonijiet tagħhom, il-konvenuti jiċċitaw l-artikolu 648(b) kif gie jaqra wara l-emendi imsemmija, imma kif kellha okkazzjoni tispjega din l-istess Qorti, kif ippreseduta, f`sentenza ricenti tagħha, l-Att XVIII tas-sena 2004 li ntroduca diversi emendi għall-Kodici Civili, fl-artikolu 116(2) li jirrigwarda d-disposizzjonijiet transitorji, jgħid li dawn l-emendi "japplikaw dwar suċċessjonijiet li jseħħu wara li l-istess artikolu jinġiebu fis-seħħ. Għalhekk fil-kaz presenti, billi d-decujus mietet fis-sena 2000, m`għandux japplika l-valur li kellu sehem Rosina Azzopardi Conti minn din l-art fl-epoka tal-istess donazzjoni, u cioe` ta` tmint elef lira maltija (Lm8000), kemm gie dikjarat li jiswa dan is-sehem fuq il-kuntratt relattiv, imma l-valur tiegħu fl- epoka tal-mewt tagħha." Fid-decizjoni taghha tas-6 ta` Mejju 2013 fil-kawza "Emanuel Deidun et vs Maria Risiott" din il-Qorti diversament presjeduta rreferiet ukoll ghall-Art 648(b) tal-Kap 16 fejn hemm spjegat li l-valur ta` beni li testatur ikun iddispona minnu b`donazzjoni ghandu jkun skond il-valur tal-beni fil-mument tad-donazzjoni. Hemm il-perit tekniku mahtur mill-Qorti kien ivvaluta l-art in kwistjoni li giet donata fiz-zmien li saret id-donazzjoni u dik il-Qorti imbaghad imxiet fuq l-istimi tal-perit tekniku. Issa fil-kaz tal-lum, il-valur ta` nofs indiviz li kien donat (mhux mibjugh) lill-konvenut kien stmat mill-perit tekniku fid-data meta rrediega r- rapport mhux fid-data tad-donazzjoni. Il-Qorti mhijiex sejra titlob stima mill-gdid mill-perit tekniku u sejra tghaddi sabiex tistabilixxi hi l-valur arbitrio boni viri. Issa skont l-affidavit ta` Carmel Fiott (a fol 67 et seq) jidher li fis-26 ta` Awissu 2004, kienet saret valutazzjoni ta` dan in-nofs mill-Perit Godwin Angileri li kkonkluda li l-valur intier kien jammonta ghal Lm 135,000. Dan il-valur kien citat ukoll fis-sentenza ta` din il-Qorti hekk kif diversament ippreseduta fejn ikkonkludiet li l-valur ta` Lm 7,000 li deher fuq il-kuntratt simulat ta` bejgh ma kienx wiehed reali. Il-Qorti hemm irreferiet ghar-rapport tal-Perit Angileri. Irreferiet ukoll ghall-fatt li ftit snin wara, dan in-nofs indiviz gie ddenunzjat mill-istess konvenut bil-valur ta` Lm 40,000. Din il-Qorti sejra ghalhekk taddotta l-valur moghti mill-Perit Angileri fl- 2004 ossija €157,232.70c (ekwivalenti ghan-nofs ta` Lm 135,000). Ċiv. Flus il-bank Ghalhekk il-valur li ghandu jigi kkunsidrat ghall-fini ta` sehem rizervat huwa €157,232.70c fir-rigward tan-nofs indiviz tal-proprjeta` Fiott`s Garage li gie donat lil konvenut, filwaqt li r-rimanenti nofs indiviz ta` Fiott`s Garage, u l-intier ta` Flat 2, Grima Flats, Triq Birkirkara, Pembroke, ghandu jigi kkalkolat mis-somma intiera ta` €582,000, l-ammont ta` €436,500 (3/4 ta` €582,000). Fil-fehma ta` din il-Qorti, il-valutazzjoni ta` €593,732.70c hija wahda gusta u taqbel ma` dak allegat mill-konvenut illi l-valur tal-proprjeta` naqset minn mindu giet iddonata lilu fl-2002 peress li b`dawn il-kalkoli, il-valur ta` nofs indiviz ta` Fiott`s Garage fis-sena 2002 huwa oghla mill-valur attwali ta` l-istess fond hekk kif ikkomputat mill-perit tekniku. Per konsegwenza, il-valur ta` l-assi mmobbli li jifformaw parti mill- massa ereditarja ta` €1,093,432.70c u cioe` : €593,732.70c + €43,000 + €11,000 + €18,200 + €145,000 + €10,000 + €37,500 + €49,000 + €186,000. 4) Apparti l-immobbli, jirrizulta li Carmelo Fiott kellu wkoll flus il-bank li wkoll iridu jigu kkalkolati sabiex jigi determinat is-sehem riservat. Tajjeb osserva l-konvenut li kontijiet bankarji li mmaturaw fiz-zmien meta d-decujus Carmelo Fiott kien ghadu haj jew kontijiet illi l-bilanc taghhom gie withdrawn fi zmien meta Carmelo Fiott kien ghadu haj. (sic) Ghalhekk il-kontijiet bankarji li ghandhom jinghataw konsiderazzjoni huma dawn :- HSBC current account bin-numru 965-008179-001 (numru antik 985375321) €6.41c; HSBC savings account bin-numru 985375321-008179-050 (numru antik 174703369) €15,860.87c. Dan l-ammont jinkludi €7,020.00 li gew minn kont fixed bin-numru 033-188061-100; Hemm ukoll il-kwistjoni tal-flus depositati man-Northern Rock gewwa L-atturi jinsistu li l-proventi ta` dak l-investiment ghandu jghodd ghall- kalkolu tas-sehem rizervat. Ċiv. Skont il-verbal a fol 382 u 383, jirrizulta li Joan Cefai, Carmel Fiott u Emanuel Fiott (tlieta mill-ahwa) kellhom kont miftuh f`isimhom. Ighidu li dawk il-flejjes jaghmlu parti mill-beni ta` missierhom, u ghalhekk ghandhom jitqiesu fil-komputazzjoni tal-legittima. Il-konvenut jikkontesta din id-dikjarazzjoni. Ghalhekk ghandha tigi kalkolata fuq il-patrimonju kollu li minnu jridu jitnaqqas id-dejn inkluz l-ispejjez tal-funeral tad-decujus. Fis-sentenza riportata fil-Vol. jinghad "Ir-rigali li d-decujus jaghmel a favur ta` kwalunkwe persuna ghandhom jigu mdahhlin fir-rijunjoni tal-patrimonju tad- decujus biex tigi kalkulata l-legittima ; u anki l-legati li d- decujus ikun ghamel favur xi persuni, anki jekk ikunu legati ta` benificenza" Skont ix-xiehda viva voce li tat l-attrici Joan Cefai, jirrizulta illi l-flus tan-Northern Rock kienu nghataw lill-erbat ahwa minn Carmelo Fiott bhala hlas ghal servigi li rrendew favur tieghu. Il-qorti sejra ticcita verbatim dak li qalet Joan Cefai :- "Jiena u t-tlett huti matul is-snin konna ghamilna hafna xoghol. Jiena tajt is-servizz tieghi d-dar u r-ragel tieghi ta ghajnuna kbira hafna. Huti zewg subien wiehed kien jahdem fuq tal-linja u jaghmel maintenance fuq ix-xarabanks u jithallas bi ftit. U Charlie l-iehor kien ta xi flus lil missieri meta siefer biex joqghod hemm barra ghamel tlett xhur u kien jiehu hsieb il-maintenzance tad-dar il-hin kollu jaghmel daqqa saqaf, ohra gallarija. Kellna postijiet kien jaghmel daqqa tarag, kollox minn butu ...Dawk il-flus dawk kienu ta` missieru u bhala kontribuzzjoni tax-xoghol li ghamilna ghaddihom lili, lil hija Leli, lil hija Charlie u lil Salvu. ....Kienu tal-papa` ghaddihom lilna ghax-xoghol li ghamilna u kienu jghajtu lilna." (ara fol 357) Il-qorti tinnota li in segwitu Joan Cefai ipprezentat affidavit fejn - ghal ragunijiet taghha - ma regghet semmiet xejn dwar ir-raguni ghalfejn inghatat dawk il-flejjes flimkien mat-tlett hutha l-ohra. Ċiv. jitqiesu ghall-fini lid-decujus, mhux se Lm 7,000 iddonata lill-konvenut skont skrittura a fol 335 Meqjus l-assjem din il-Qorti ma ssib l-ebda diffikulta` illi taccetta l- verzjoni li tat viva voce Joan Cefai bhala korretta u veritiera ghar- rigward tar-raguni ghalfejn inghataw dawn il-flejjes. Ghalhekk ladarba dawk kienu hlas jew kontribuzzjoni ghas- servizzi rezi tal- komputazzjoni ta` sehem rizervat. 5) Aktar Jifdal li tigi trattata l-kwistjoni ta` flejjes ohra li kienu nghataw mid- decujus lil xi whud mil-legitimarji u lill-konvenut. i) Skont skrittura tad-29 ta` April 2002, Carmelo Fiott ta b`donazzjoni lill-konvenut u martu s-somma ta` Lm 7,000. Kienet donazzjoni rrevokabbli in vista ta` s-servizzi li kien diga` rrendewlu. L-atturi jsostnu li din is-somma ukoll ghandha tigi kkunsidrata fil- komputazzjoni tal-massa ereditarja peress li l-konvenut ma ressaqx provi li verament rrenda servizzi lid-decujus li kienu jimmeritaw li dik id- donazzjoni tikkwalifika bhala debitu li kien dovut mid-decujus. Mill-banda l-ohra, il-konvenut isostni li min jallega jrid jipprova u ghalhekk il-prova li ma gewx rezi servizzi lid-decujus tispetta lill-atturi. Ladarba, skont il-konvenut, tali prova ma ngabitx, is-somma ta` Lm 7,000 ma ghandhiex tigi kkalkolata ghal kalkolu tal-porzjon riservat. Din il-Qorti kkostatat illi l-konvenut ma ressaq l-ebda provi dwar x`servizzi allegatament irrenda lil missieru. Mill-banda l-ohra, l-attur Carmel Fiott xehed b`mod dettaljat li missieru kien jigi assistit minn Giljan li jigi iben huh Toni li ghamel zmien twil jorqod ma` missieru d-decujus peress li dan kien safa` wahdu. Irrizulta li sussegwentement, l-atturi Joan u Manuel bdew jorqdu ma` missierhom filwaqt li l-ahwa l-ohra kienu jghinuh wkoll fil-bzonnijiet ta` Jidher illi Carmelo Fiott mar Casa Shields biex ikollu kura kontinwa. Ghalhekk minn hemm id-decujus kien taht il-kura ta` professjonisti. Minkejja li ma tressqux provi f`dan ir-rigward mill-konvenut, fis- sentenza fil-kawza Nru 609/2007 (fol 625 et seq tal-process), hemm riprodotta xiehda li taw il-konvenut u martu, fejn dawn sostnew li kienu huma u oht il-konvenut Dorothy li kienu jiehdu hsieb missierhom filwaqt Fix-xhieda hemm riprodotta, irrizulta li l-attur Carmelo Fiott ikkonferma li Salvu Fiott kien ghamel Ċiv. xi xhur jorqod ma` missieru, izda l-ahwa l-ohra wkoll kienu jmorru jorqdu mieghu. Carmelo Fiott u Joan Cefai sostnew li l-ulied kollha kienu jiehdu hsieb lil missierhom. Ghalhekk jidher li hemm xhieda konfliggenti dwar min kien jiehu hsieb lil missier , ghalkemm hemm qbil li sussegwentement, il-missier mar go dar ta` l-anzjani. Apparti x-xhieda konfliggenti, huwa sinjifikanti hafna l-fatt li l-iskrittura ta` donazzjoni ggib l-istess data tal-kuntratt simulat ta` l-bejgh li permezz tieghu l-konvenut u martu dehru li xtraw nofs indiviz minn Grima`s Garage, Triq Birkirkara, Pembroke. Din il-Qorti hija tal-fehma li din id-donazzjoni ta` Lm 7,000 saret mhux bhala hlas ta` xi servizzi li saru mill-konvenut, izda sabiex il-konvenut jkollu Lm 7,000 u jidher li ser ihallas lil missieru b`dawn il-flus sabiex tinholoq sembjanza li sehh kuntratt ta` bejgh u mhux kuntratt ta` donazzjoni fir-rigward ta` dan in-nofs indiviz. Hija l-fehma konvinta ta` din il-Qorti illi fir-rigward ta` dawn il- flejjes, m`ghandhomx (sic) jigu kkunsidrati mal-massa ereditarja tad-decujus. Din il-Qorti ma taqbilx mas-sottomissjoni tal-konvenut li ghandha tigi kkunsidrata biss nofs il-valur ta` din is-somma moghtija b`donazzjoni peress li nofs is-somma giet donata lil mart il-konvenut. Kif inghad qabel, ghall-fini ta` komputazzjoni, ghandhom jigu kkunsidrati l- ammonti kollha moghtija b` rigal inkluzi legati ta` beneficenza. ii) Donazzjoni lil Dorothy Iwueke Il-konvenut isostni li Dorothy Iwueke irceviet donazzjoni ta` Lm 2,000 minghand missierha u ghalhekk din ghandha tinqata` minn sehem Dorothy Iwueke. Jidher mix-xhieda ta` l-konvenut a fol 473 et seq illi ma jafx il-metodu kif din inghatat din l-allegata donazzjoni. Il-konvenut ma setax jelabora dwar jekk dawn il-flus kinux bi hlas ghal xi haga li ghamlet Dorothy Iwueke, jew jekk dawn kinux semplici rigal jew jekk dawn kinux self. dwar dawn il-flejjes. Rinfaccata b`dan in-nuqqas ta` provi dwar x` kienet ezattament din l- ghotja u l-motivazzjoni warajha, din il-Qorti ma tarax li hemm provi konvincenti bizzejjed li jwassluha sabiex din is-somma flus tigi ridotta mis-sehem riservat dovut lil Dorothy Iwueke. iii) Donazzjoni lill-attur Carmelo Fiott Gilford. Il-konvenut isostni li l-attur Carmelo Fiott nghata self ta` Lm 3,500 b` imghax ta` 7% fis-sena. Jippretendi li kellu jitnaqqas mis-sehem rizervat li jmiss lil Carmelo Fiott t-total ta` l-imghax li ddekorra mis-7 ta` Ottubru 1999 sas-6 ta` Ottubru 2015 ammontanti ghal €9,131.14, u tal-kapital ta` Lm 3,500 ekwivalenti ghal €8,153. Il-konvenut ikkalkola l-imghax mis-7 ta` Ottubru 1999 peress li pprezenta rcevuta a fol 465 tal-process fejn saret referenza ghal hlas ta` imghax dekors. Fis-sottomissjonijiet finali taghhom, l-atturi sahqu li fix-xhieda li ta fit-28 ta` Frar 2012, Carmelo Fiott spjega li huwa kien ta lura dawk il-flus lil missieru wara li talabhomhlu. Il-Qorti fliet fuq li fliet izda ma rnexxielhiex issib bhala prova fl-atti ta` din il-kawza dak li nghad fis-sottomissjonijiet finali. Fl-istess waqt jidher illi waqt is-smigh tal-provi fil-kawza bin-Nru 609/2007 (a fol 626) illi fil-kontroezami (ara fol 239 ta` dak il-process) Carmelo Fiott sostna li missieru kien tah Lm3,500 biex izommhomlu u wara xi zmien kien talabhomlu lura, ghaliex kien gie bzonnhom il- konvenut, ghalhekk kien irritornahomlu. Jidher li din irrepetiet ruhha xi zmien wara u ghalhekk l-attur Carmelo Fiott nvesta dawn il-flus ghal missieru u kien ghaddielu l-interessi, kontra ricevuti. Fl-istess sentenza jinghad li l-attur Carmelo Fiott xehed li kien izomm dawn ir-ricevuti fi ktieb fil-karozza tieghu u li darba fost l-ohrajn meta kien ser iwassal lil missier flimkien ma` l-konvenut, dan il-ktieb sparixxa. Meta din il-Qorti tara r-ricevuta a fol 465, ma jirrizultax minnha li hemm referenza li din is-somma ta` Lm 3,500 kienet mislufa. Jista` jaghti l-kaz li din is-somma kienet sempliciment moghtija sabiex jzommha fil-pussess tieghu l-attur u jaghti imghax lil missieru minn din Din il-Qorti hadet konjizzjoni wkoll tal-ittra a fol 464 tal-process fejn l- attur sostna li ma kien sar l-ebda self minghand il-genituri tieghu u dana in linea ma` dak li sostna l-istess attur fix-xiehda li ta fil-kawza bin-nru 609/2007 u li giet rapportata fis-sentenza a fol 626 et seq. Meta l-konvenut kien mistoqsi minn din il-Qorti stess waqt li kien qed jixhed (a fol 452 et seq tal-process) ghal aktar dettalji, il-konvenut sostna li ma jafx kif gew mislufa izda jaf li missieru kien talabhomlu u dan baqa` qatt ma tah is-somma lura mislufa kif ukoll waqaf li jhallas l- Ċiv. Din il-Qorti ma tarax li tressqu provi sufficjenti li jimmeritaw li din is-somma tigi mnaqqsa mis-sehem riservat ta` l-attur Carmelo Fiott. 6) Kalkolu Il-Qorti sejra tqis jekk bil-laxxiti li ghamel, id-decujus marrux oltre jew in eccess tal-parti disponibbli tal-wirt tieghu. Jidher li l-valuri tal-beni li thallew bhala prelegati u legati huma konsiderevoli. Hija l-fehma konsiderata ta` din il-Qorti li l-parti disponibbli kienet leza mid-decujus fid-disposizzjoni testamentarji tieghu. Il-beni ta` d-decujus jikkonsistu f`li gej :- Immobbli - "€1,093,432.70; Flus il-bank - €21,912.40; Donazzjoni lill-konvenut - €16,305.61. Fuq din il-massa ereditarja ghandu jsir il-kalkolu tas-sehem rizervat. Dan il-kalkolu ghandu jsir fuq in-nofs. Din il-Qorti tgħid li kull wieħed mill-atturi li jiġi wild id-decuius Carmelo Fiott għandu jirċievi wieħed minn tmintax (1/18) ta' dik il-parti tal- massa ereditarja li fuqha għandu jinħadem is-sehem riżervat. Dan ifisser illi dawn l-atturi jirċievu kull wieħed l-ammont ta' €62,869.48. L- ulied ta' dawk l-ulied tad-decuius li laħqu mietu jirċievu flimkien l- ammont ta' €62,869.48 li kien jispetta lil dak il-ġenitur tagħhom li kien wild tad-decuius Carmelo Fiott. Il-Qorti sejra tghaddi sabiex tqis il-kwistjoni tal-imghax fuq l-ammont L-Art 1139 tal-Kap 16 jaqra :- L-imghax "Bla hsara ta` kull disposizzjoni ohra tal-ligi dwar il-garanzija u s-socjetà, jekk l-obbligazzjoni jkollha biss bhala oggett il- hlas ta` somma determinata, id-danni li jigu mid-dewmien tal-esekuzzjoni taghha jkunu jikkonsistu biss fl-imghaxijiet Ċiv. fuq is-somma li jkollha tinghata meqjusin bit-tmienja fil-mija fis-sena." Fil-kaz tal-lum jirrizulta li l-atturi pprezentaw ir-rikors guramentat fit-12 ta` Ottubru 2007. Ghalhekk it-talba gudizzjarja tal-atturi saret anqas minn sentejn mid- data tal-ftuh tas-successjoni. Il-proviso tal-Art 615(2) tal-Kap 16, kien introdott bl-Att XV tal-2012. Huwa evidenti illi kemm fid-data tal-mewt ta' Carmelo Fiott kif ukoll fid-data tal-presentta tar-rikors ġuramentat, il-proviso ma kienx jagħmel parti mil-liġi tagħna. Ghalhekk abbażi tal-istat tad-dritt fiż-żmien tal-presentata tar- rikors ġuramentat, il-Qorti ma għandhiex diskrezzjoni li tiddeċiedi li tnaqqas ir-rata ta' imgħax jew addirittura tordna li ma jitħallasx imgħax. Fil-każ tal-lum igħodd l-Art 615(2) tal-Kap 16, kif kien qabel kien introdott il-proviso. li b`zieda mal-ammont Fiċ-ċirkostanzi, kapitali, ghandu jithallas lill-atturi imghax ta` 8% fis-sena fuq dak il-kapital b`effett mill-14 ta` Jannar 2007: data tal-ftuħ tas- suċċessjoni sad-data tal-effettiv pagament. 8) Il-kjamata fil-kawża Illum il-kjamata fil-kawża hija rappreżentata minn uliedha. Tirriżulta adeżjoni da parti tagħhom għar-rikors ġuramentat. Kien aċċertat il-fatt li l-kjamata fil-kawża rrinunzjat għal wirt ta' missierha. In vista tad-deċiżjoni li sejra tagħti llum fil-kawża "Gerada Farrugia vs Fiott" (Rik. Ġur. Nru. 203/2013) din il-Qorti tgħid li l-kjamata fil-kawża ma għandhiex tbati spejjeż fil-kawża tal-lum. L-ispejjeż tal-kjamata fil-kawża għandu jħallashom il-konvenut. 9) Is-sitt (vi) talba Dment illi jibqa' dovut lill-atturi l-ħlas tas-sehem riżervat likwidat bis- sentenza tal-lum, kif fuq ingħad, il-Mandat ta' Inibizzjoni Nru 1330/07AF fl-ismijiet "Carmel Fiott et vs Saviour Fiott" għandu jibqa' veljanti. il-Qorti sejra tordna Ċiv. Għalhekk, il-Qorti qegħda tilqa' s-sitt talba attriċi"; L-intimat ħassu aggravat bl-imsemmija sentenza u b'Rikors tal- Appell imressaq minnu fis-17 ta' Frar, 2016, u għar-raġunijiet hemm imfissra, talab li din il-Qorti tħassarha, tirrevokaha jew, fin-nuqqas, tirriformaha billi filwaqt li tilqa' l-eċċezzjonijiet tiegħu, tiċħad it-talbiet attriċi safejn inkompatibbli mas-sottomissjonijiet tiegħu fl-aggravji mressqa u, minflok, tillikwida somma korretta u ġusta f'sehem riżervat spettanti lill- atturi appellati, bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra tagħhom; Bi Tweġiba mressqa minnhom fit-3 ta' Marzu, 2016, u għar- raġunijiet hemm imfissra, l-atturi appellati qablu mal-appellant dwar it- tielet aggravju tiegħu imma warrbu l-aggravji l-oħrajn u qalu li din il-Qorti jmissha tiċħad l-appell, bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-appellant; Bi Tweġiba mressqa fl-10 ta' Marzu, 2016, l-imsejħin fil-kawża aħwa Gerada Farrugia (ulied u aventi kawża tal-mejta Josephine Gerada Farrugia) laqgħu għall-imsemmi appell billi, filwaqt li tennew il-pożizzjoni minnhom meħuda fit-Tweġiba tal-Appell li ressqu fil-kawża li tinsab miexja ma' din, qablu mat-tielet aggravju tal-appellant, iżda mill-bqija qalu li l-Qorti jmissha tiċħad l-appell bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-appellant; Semgħet it-trattazzjoni tal-avukati tal-partijiet waqt is-smigħ virtwali tat-23 ta' Marzu, 2021, f'liema smigħ ħalliet l-appell għas-sentenza; Rat l-atti kollha tal-kawża u kif ukoll dawk tal-kawża Numru 203/13 li kienet miexja magħha, u atti oħrajn rilevanti; Ċiv. Ikkunsidrat: Illi fl-appell tiegħu, l-appellant qajjem għaxar aggravji mis- Fil-qosor, dawn l-aggravji jgħidu (i) li l-ewwel Qorti ma messhiex għaddet bħala biċċa mill-ġid tal-wirt dak il-ġid li Carmelo Fiott kien ħalla bħala legat tal-ħaġa ta' ħaddieħor ("legato di cosa altrui"), għax dak ma kienx jagħmel parti minn ġidu; (ii) li l-valur tal-post (appartament) numru tnejn (2) "Grima's Flats" fi Triq Birkirkara, f'San Santa Luċija, kellu jittieħed skond kemm kien jiswa dakinhar li nfetaħ il-wirt; (iii) li l-ewwel Qorti ħadmet ħażin is-sehem (kwota) tal-mejjet fil-korp ta' postijiet bin-numri 172, 173 u 174, fi Triq Birkirkara, Ta' Sannat; (iv) li mill- valur tad-donazzjoni "simulata" ta' nofs il-fond "Grima's Garage" fi Triq Birkirkara, f'San Santa Luċija, kien messha titnaqqas dik il-parti tal-għotja li saret b'mod oneruż, jiġifieri s-somma ta' sebat elef ewro (€7,000); (v) dwar jekk is-somma mogħtija b'donazzjoni lilu u lil martu għas-serviġi li huma taw lil 3 Kif ingħad, l-appellati jaqblu ma' dan l-aggravju (ara par "iii" tar-Risposta tal-Appell, f'paġ. 749 tal-proċess) Ċiv. Carmelo Fiott kellhiex titqies bħala parti mill-ġid tal-wirt li fuqu ried jitqies il-valur tas-sehem riżervat; (vi) li l-legat imħolli lill-attur appellat Julian Fiott kien jiswa aktar mis-sehem li jmissu mis-sehem riżervat likwidat fis-sentenza appellata, u għalhekk tali legat imissu jittieħed akkont ta' dak is-sehem; (vii) li l-valuri ta' wħud mill-ġid immobbli fil-wirt mogħti mill-periti addizzjonali li fuqhom straħet l-ewwel Qorti kienu frott iż-żmien li kien laħaq għadda minn mindu nfetaħ il-wirt, u kellhom għalhekk jgħoddu l- valuri mogħtija mill-ewwel perit ġudizzjarju għaliex dawn kienu eqreb lejn il-jum li fih infetaħ il-wirt; (viii) li l-ewwel Qorti ħadmet ħażin il-mixi tal- imgħaxijiet fuq l-ammont likwidat tas-sehem riżervat, billi ma nqdietx bid- diskrezzjoni li tagħtiha l-liġi biex tnaqqashom; (ix) l-ewwel Qorti ma messhiex aċċettat li l-effetti tal-Mandat ta' Inibizzjoni miksub mill-appellati kellu jibqa' fis-seħħ mal-għoti tas-sentenza; u (x) li hemm lok għal bdil fil- kap tal-ispejjeż; Illi bl-ewwel aggravju tiegħu l-appellant jgħid li l-ewwel Qorti ma messhiex għaddet bħala parti mill-wirt ta' missieru dawk l-ishma ta' ġid immobbli li kienu "di cosa altrui", u b'mod partikolari l-ishma li kellha martu Grazia li mietet qablu u liema ishma kienu ntirtu mill-istess uliedha (magħduda l-appellati) qabel ma ġie nieqes hu. L-appellant jgħid li l- ewwel Qorti ma fissritx għaliex kienet qiegħda tieħu din id-deċiżjoni, u l- fatt li dik il-Qorti sabet li legat bħal dak kien jiswa, ma kienx iwassal biex il-ġid hekk imħolli b'legat – ukoll jekk sal-mewt tad-decuius dak il-ġid ma Ċiv. jkunx jagħmel minn wirtu – kellu jintgħadd għall-finijiet tas-sehem riżervat. B'mod partikolari, l-appellant jgħid li ladarba l-ħaġa mħollija b'legat tkun ġid ta' ħaddieħor, ma seta' qatt ikun li dak il-ġid – li jaqa' fuq il-werriet li jiksbu wara li jinfetaħ il-wirt għall-benefiċċju tal-legatarju – kellu b'xi mod jitqies li kien ġid li fuqu tinħadem il-kwota tas-sehem riżervat. Huwa jżid jgħid li, ladarba l-ġid imħolli b'legat "di cosa altrui" f'dan il-każ kien għadda diġà għand l-appellati meta wirtu lil ommhom, l-istess appellati kienu se jgawdu għal darbtejn – l-ewwel darba meta jitħallsu mingħandu talli se jikseb mingħandhom l-ishma li tħallew minn missieru b'legat tal-ħaġa ta' ħaddieħor, u t-tieni darba meta mas-sehem riżervat li jmisshom jirċievu, se jintgħadd ukoll il-valur tal-legati hekk miksuba. Dan, ikompli jgħid, mhux biss ma jagħmilx sens, imma se joħloq inġustizzja miegħu bħala l- werriet waħdien ta' missieru; Illi għal dan l-aggravju l-appellati laqgħu billi qalu ma kienx hemm dubju li d-dispożizzjonijiet partikolari testamentarji ta' Carmelo Fiott kienu qabżu s-sehem li minnu seta' jagħmel bħala testatur u għalhekk l- eżerċizzju mwettaq mill-ewwel Qorti li tqis ukoll il-valur tal-ħwejjeġ ta' ħaddieħor li tħallew b'legat kien kemm f'postu u kif ukoll mistħoqq. li, ladarba ħareġ li d-decuius kien għażel li jagħti b'titolu partikolari aktar minn dak li kien seta' jiddisponi minnu bla ma jaqbeż il-biċċa li trid tagħmel tajjeb għas-sehem riżervat spettanti lilhom, il-konsegwenza li jilminta Ċiv. minnha l-appellant mhijiex mistħoqqa għaliex dik ukoll kienet l-effett tar- rieda tat-testatur meta fassal it-testment tiegħu bil-mod li sar; Illi l-imsejħin fil-kawża qalu li l-aggravju ma jiswiex għaliex hija r- rieda nnifisha tal-liġi li, għall-finijiet tal-kejl tas-sehem riżervat, jintgħaddu b'mod fittizju assi jew ġid li ma jkunux għadhom ġew jew ma jkunux iżjed f'idejn il-mejjet mal-mewt tiegħu. Billi l-legat ta' ħwejjeġ ta' ħaddieħor huwa ġid li t-testatur jista' jiddisponi minnu, dak il-ġid irid jintgħadd ukoll biex wieħed jasal għas-sehem riżervat xieraq; Illi l-Qorti temmen li dan l-aggravju jrid jitqies fid-dawl tal-fatti li joħorġu mill-atti dwar dan il-każ. Irid jitqies ukoll mill-ħarsien tal-prinċipju li s-sehem riżervat mogħti mil-liġi jibqa' mhux mittiefes minkejja li t- testatur jista' jkun għamel fit-testment tiegħu dispożizzjonijiet b'titolu partikolari li jnaqqru mill-ġid tal-wirt dik il-parti merfugħa biex tagħmel tajjeb għas-sehem imsemmi. Għalhekk, bit-twettiq tar-"rijunjoni fittizja" jsir eżerċizzju tal-likwidazzjoni tal-ġid tal-wirt li jkun u, minn dak li joħroġ, jinstilet is-sehem riżervat. Il-liġi nnifisha tgħid x'għandu jiddaħħal f'tali eżerċizzju biex tinħareġ il-konsistenza tal-wirt għall-finijiet tal-kalkolu tas- sehem riżervat4; 620(2) u (3) tal-Kap 16 Ċiv. Illi huwa magħruf li l-legat tal-ħaġa ta' ħaddieħor, meta magħmul kif titlob il-liġi5, iħalli l-effetti tiegħu bħal kull legat ieħor b'seħħ mill-waqt li tinfetaħ is-suċċessjoni. Minbarra dan, jekk legat bħal dak ikun jiswa, il- werriet huwa marbut li jħallsu jekk jaċċetta l-wirt iżda, sakemm iħallsu, ladarba l-legat huwa ta' ħaġa li ma tkunx tinsab fil-wirt mal-mewt tat- testatur, il-proprjeta` ma tgħaddix għand il-legatarju qabel ma jsir il-ħlas6. Minkejja dan, il-proprjeta` tal-ħaġa ta' ħaddieħor imħollija b'legat tinkiseb mingħand it-testatur. Dan ifisser li biex ħaġa titqies li tagħmel mill-wirt ta' testatur għall-finijiet tal-kejl tas-sehem riżervat, mhux meħtieġ li dik il- ħaġa tkun tinsab fil-wirt fil-waqt tal-mewt tiegħu u l-ftuħ tas-suċċessjoni tiegħu. Fit-tieni lok, hemm ċirkostanzi oħrajn maħsuba fil-liġi fejn, għall- finijiet tal-kejl tas-sehem riżervat, ħwejjeġ li fl-imgħoddi kienu jagħmlu mill-ġid tat-testatur iżda li jkun iddispona minnhom matul ħajtu – bħalma huma d-donazzjonijiet u għotjiet b'liberalita` – jintgħaddu xorta waħda7. Għalhekk, kif sewwa jgħidu l-appellati fis-sottomissjonijiet tagħhom, l- appellant ma għandux raġun jilmenta minn dak li jissemma fis-sentenza appellata f'dan ir-rigward għaliex biċċa sewwa mill-proċess tal-kejl tas- sehem riżervat tinvolvi r-"rikostruzzjoni" (u mhux biss l-aċċertament) tal- ġid tal-mejjet8; 696(1) tal-Kap 16 6 App. Ċiv. 648(b) tal-Kap 16 8 App. Ċiv. Illi, fid-dawl ta' dawn il-kunsiderazzjonijiet, il-Qorti ssib li l-aggravju Ċiv. mhuwiex mistħoqq u mhux se tilqgħu; Illi bit-tieni aggravju tiegħu l-appellant jilminta mill-valutazzjoni li għamlet l-ewwel Qorti dwar il-fond (bl-isem ta' "Grima's Garage" u l-ġnien ta' warajh, fi Triq Birkirkara f'San Santa Luċija) li kien jifforma l-mertu ta' kuntratt li, b'sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili f'kawża oħra9, nstab li kien wieħed simulat u li, fil-fatt, kien kuntratt ta' liberalità mistur bħala kuntratt ta' xiri-u-bejgħ; u kif ukoll dwar il-fond numru tnejn (2) f'"Grima's Flats" f'139 Triq Birkirkara f'San Santa Luċija. L-ewwel oġġezzoni tiegħu hija li ż-żewġ fondi minn dak il-ġid tqiesu mill-ewwel Qorti bħala fond wieħed (u għażlet l-istima mogħtija mill-ewwel perit minnha maħtur fl-ammont ta' € 582,000), u jisħaq li għandhom jitqiesu kull wieħed minnhom għal rasu. Minbarra dan, huwa jgħid li ladarba sehem mill-imsemmi ġid kien jagħmel mill-ġid tal-omm (u li l-appellati kienu diġa` wirtuh żmien qabel miet missierhom), ma kienx sewwa li l-ewwel Qorti qieset il-valur sħiħ tiegħu meta messha qieset il-valur ta' nofs (1/2) dak il-ġid għall-finijiet tal-kejl tal- ġid li fuqu jrid jinħadem is-sehem riżervat. Fit-tifsira tal-aggravju tiegħu, l-appellant jgħid ukoll li messu tqies il-valur tal-imsemmi ġid fil-waqt li nfetaħ il-wirt, u mhux il-valur mogħti bosta snin wara. Huwa jgħid li, salv it-tnaqqis li jsemmi fir-raba' aggravju, il-valur xieraq li messu ngħata lil Ċiv. dan il-ġid għall-finijiet tal-kejl tas-sehem riżervat kellu jkun ta' mija u ħamest elef sitt mija u ħamsa u sebgħin ewro (€105,675); Illi għal dan l-aggravju l-atturi appellati jilqgħu billi jgħidu li mhux mogħti li Qorti twarrab bħax-xejn il-fehma ta' perit ġudizzjarju, l-aktar fejn il-ħila tiegħu tkun waħda teknika, sakemm ma jintweriex li dak il-"giudizio dell'arte" ma jkunx sar b'mod irraġonevoli jew "priv minn dawk l-elementi assodanti li jwasslu għall-konvinċiment". Żiedu jgħidu li l-ewwel Qorti għamlet sew li, meta qieset il-valur tal-ġid, żammet f'moħħha wkoll il- potenzjal li dak il-ġid jista' joffri, aktar u aktar meta dak il-ġid se jinqeda B'mod partikolari jgħidu li, dwar il-garaxx u l-ġnien ta' miegħu, l-ewwel Qorti fissret b'mod ċar għaliex il-valur kellu jitqies fiż- żmien li saret id-donazzjoni. Għalhekk, jisħqu li dan l-aggravju ma jistħoqqlux jintlaqa'; Illi l-appellati msejħin fil-kawża jilqgħu għal dan l-aggravju billi, filwaqt li jirreferu għall-kummenti li għamlu dwar l-ewwel aggravju, jgħidu li biex wieħed ifittex sewwa jekk is-sehem riżervat tħarisx jew le (bid- dispożizzjonijiet li jkun għamel minnhom il-mejjet fit-testment), irid jittieħed qies tal-valur tal-ġid fiż-żmien tal-ftuħ tal-wirt, għalkemm għall- finijiet tal-kejl tal-istess sehem, irid jittieħed qies tal-valur ta' dak il-ġid f'data l-aktar qrib tas-sentenza li se tillikwida dak is-sehem. Jgħidu wkoll li l-fehma ta' espert maħtur minn qorti ma għandhiex titwaqqa' kif ġieb u Ċiv. laħaq, l-aktar jekk dik il-fehma tkun imsejsa fuq ħila teknika li l-qorti ma jkollhiex. B'mod partikolari, dwar dik il-parti tal-aggravju fejn l-appellant jilminta li l-ewwel Qorti qieset l-appartament u l-garaxx bil-ġnien miegħu bħala korp wieħed, huma jgħidu li ladarba l-fondi huma parti mill-istess korp u t-tnejn huma battala, jagħmel sens li jingħataw valur wieħed ilkoll flimkien u li l-valur mogħti lil dak il-ġid mill-ewwel Qorti kien wieħed xieraq; Illi ma hemmx dubju li dan l-aggravju jinbena fuq ta' qablu u jiġbed ħafna minnu. Għalhekk, safejn l-appellant iressaq ilmenti dwar il- valutazzjoni tas-sehem li tħalla b'legat tal-ħaġa ta' ħaddieħor, il-Qorti terġa' tirreferi għall-kunsiderazzjonijiet li għamlet dwar l-ewwel aggravju u b'hekk tiċħad din il-parti ta' dan l-aggravju wkoll10. Safejn l-aggravju jitkellem dwar il-valutazzjoni magħmula mill-perit, il-Qorti tqis li l-ewwel Qorti għażlet li timxi mal-valutazzjoni magħmula mill-ewwel perit imqabbad minnha11. L-ewwel Qorti fissret ukoll għaliex għażlet li tagħmel dan u għaliex il-korp ta' bini qisitu bħala entita` waħda. il-kunsiderazzjonijiet li dik il-Qorti għamlet hija u tqis il-kwestjoni, qalet espressament li kienet taqbel ma' dak li ssuġġerixxa l-istess appellant. F'dan ir-rigward, għalhekk, din il-Qorti ma ssibx li dan l-aggravju huwa tassew mistħoqq. Dik il-Qorti mxiet sewwa mad-dispożizzjonijiet tal- Artikolu 648(b) tal-Kodiċi kif kienu jgħoddu għaċ-ċirkostanzi tal-każ u kif 10 §§ 17 – 8 supra 11 Fuq qbil bejn il-partijiet, il-periti addizzjonali ma stmawx da nil-ġid, ara paġġ. 598 – 9 tal- proċess Ċiv. ukoll mat-tifsira li ngħatat lil dak l-artikolu, l-aktar dwar dak il-ġid li l-mejjet ikun iddispona minnu b'liberalita`12 (bħalma irriżulta f'dan il-każ fejn it- trasferiment lill-appellant tqies b'sentenza li saret ġudikat li kien fis-sewwa donazzjoni u mhux trasferiment oneruż). Minbarra dan, fost l-argumenti mressqa mill-appellant taħt dan l-aggravju, huwa jissuġġerixxi li din il- Qorti toqgħod fuq l-istima mogħtija liż-żewġ fondi mill-ewwel perit. Madankollu, il-Qorti tinnota li kien l-istess imsemmi perit13 li kien qies li, ladarba l-inkwilina Josephine Gerada Farrugia (l-imsejħa fil-kawża) kienet mietet, il-ġid li kien imiss ma' xulxin kellu jitqies bħala korp wieħed għall-finijiet ta' valutazzjoni u qies il-potenzjal ta' dak li seta' jsir minnu; Illi din il-Qorti tqis li fi kwestjoni li tolqot il-likwidazzjoni tas-sehem riżervat huwa ġudizzjarjament stabilit li l-kriterju tal-valutazzjoni tal-ġid kellu jkun dak ta' kemm kien jiswa tali ġid fiż-żmien li ssir il-likwidazzjoni14. Dan jgħodd kemm jekk is-sehem riżervat jingħata f'ġid mill-wirt u kif ukoll jekk jitħallas fi flus għaliex, "jekk il-leġittima ma ġietx sodisfatta u, trattandosi ta' beni in natura (mhux flus), ikkonvertiet ruħha, fil-każijiet fejn dan hu konsentit mil-liġi, fi dritt ta' kreditu fi flus, id-dritt tal-leġittimarju għandu bħala oġġett "un bene reale" u l-"aestimatio rei" għandha tkun riferita għaż-żmien tal-konverżjoni, cioé ż-żmien l-iktar qrib possibbli għall-pronunzja ġudizzjali u tenut kont għalhekk ta' xi sopravenuta 12 P.A. AE 6.5.2013 fil-kawża fl-ismijiet Emanuel Legesse et v. Maria Risiott (mhux appellata) u Camilleri Galea. (Għ) PC 20.3.2014 fil-kawża fl-ismijiet Loreta Risiott v. Maria Zidan et 13 Ara Relazzjoni tiegħu f'paġġ. 531 – 2 tal-proċess 14 P.A. JZM 29.2.2016 fil-kawża fl-ismijiet Raffaele Farrugia Grungo v. Salvino Farrugia Grungo et (mhix appellata) Ċiv. svalutazzjoni monetarja"15. Ladarba llum, bil-liġi li tgħodd għall-każ, is- sehem riżervat sar kreditu tal-wirt, din ir-regola tgħodd aktar u aktar; Illi tali fehma tibqa' isseħħ ukoll jekk kemm-il darba l-jedd tas- sehem riżervat ma jkunx ġie sodisfatt bla ħtija tal-parti li għandha jedd għalih u jkun inbidel fi dritt ta' kreditu li jitħallas fi flus bħala "aestimatio F'dak il-każ, il-valur għandu jkun iqarreb il-valur tal-ġid fiż-żmien tal-likwidazzjoni tas-sehem riżervat17. Dan joħroġ ukoll mill-fatt li l-jedd għas-sehem riżervat jitnissel mal-ftuħ tas-suċċessjoni u huwa marbut sfiq ma' dik il-ġrajja fil-qafas taż-żmien li tkun seħħet. Hawnhekk ukoll, l- appellant ma weriex li l-ewwel Qorti naqset milli tqis il-valutazzjoni skond il-prinċipji li jgħoddu għll-każ jew tat fehmiet u raġunijiet li ma joqogħdux ma' dak li titlob il-liġi. L-istess ħaġa tgħodd għall-għażla tagħha li timxi mal-fehmiet tal-perit minnha maħtur, għalkemm jidher ċar li għamlet aġġustamenti wkoll fuq tali stejjem biex timxi ma' dak li trid il-liġi; Illi fid-dawl ta' dawn il-kunsiderazzjonijiet, din il-Qorti tqis li dan l- aggravju wkoll ma jistħoqqlux jintlaqa'; Illi dwar it-tielet aggravju l-appellant jgħid li sehem missieru Carmelo Fiott mit-tliet fondi bin-numri mija u tnejn u sebgħin (172), mija Ċiv. 10.12.1973 fil-kawża fl-ismijiet Conċetta Farrugia Grungo et v. Ġiuseppe Picarelli et (mhix pubblikata) 16 App. Ċiv. 14.12.1973 fil-kawża fl-ismijiet Emilia Joyce et v. Eleonora Shoval noe et (mhix pubblikata) 17 App. Ċiv. Ċiv. u tlieta u sebgħin (173) u mija u erbgħa u sebgħin (174) fi Triq Birkirkara, f'San Santa Luċija tqies ħażin mill-ewwel Qorti. Huwa jgħid li fis-sewwa sehem missieru mill-imsemmija fondi kien ta' terz (1/3) mhux maqsum u mhux ta' Għalhekk, billi l-imsemmi ġid kien stmat b'kollox fis-somma ta' tliet mija u tnejn u sebgħin elf ewro (€ 372,000), il- valur għall-finijiet tal-kalkolu tas-sehem riżervat imissu jkun mija u erbgħa u għoxrin elf ewro (€ 124,000); Illi, kif ingħad, kemm l-atturi appellati u kif ukoll l-appellati msejħin fil-kawża jaqblu ma' dan l-aggravju; Illi, mill-kostatazzjonijiet li din il-Qorti għamlet tal-provi mressqa fl- atti18, joħroġ ċar li dak il-ġid kien jagħmel f'parti minnu minn ġid parafernali ta' omm il-partijiet u ma kienx kollu ġid tal-komunjoni tal-akkwisti. Għalhekk, jidher li meta l-ewwel Qorti qieset il-valur ta' dak il-ġid, imxiet mal-bixra tal-biċċa l-kbira mill-ġid l-ieħor li qieset biex illikwidat il-valur tas- sehem riżervat. Biex jingħad kollox, hija u tifli l-atti tal-kawża, din il-Qorti sabet li l-ewwel Qorti setghet kienet influwenzata minn provi dokumentali mressqa mill-appellati nfushom biex waslet għal dak il-kalkolu. Kemm hu hekk, jirriżulta li meta l-appellant resaq biex jagħmel id-dikjarazzjoni "causa mortis" tal-wirt ta' missieru, kien huwa stess li ddikjara li sehem missieru mill-imsemmija tliet (3) fondi kien ta' nofs (1/2) mhux maqsum19. 18 Ara Dok "P", f'paġ. 45 tal-proċess 19 Ara Dokti "X1" u "PM1" f'paġġ. 36 u 249 tal-proċess Ċiv. F'kull każ, ladarba l-appellati jaqblu ma' dan l-aggravju, il-Qorti sejra tilqgħu billi taġġusta s-somma li jmissha tkun likwidata bħala s-sehem riżervat li għandu jitħallas mill-appellant lill-partijiet l-oħrajn fil-kawża; Illi bir-raba' aggravju tiegħu l-appellant jgħid li, filwaqt li ma huwiex qiegħed jikkontesta li l-valur tal-fond "Grima's Garage" fi Triq Birkirkara, f'San Santa Luċija, jiddaħħal fil-kejl tal-massa tal-wirt ta' missieru, jilmenta li l- ewwel Qorti ma qisitx li huwa kien wettaq serviġi għall-benefiċċju ta' missieru u li s-sebat elef Lira (Lm 7,000) li ngħataw hu u martu kienet fis- sewwa ħlas ta' dejn li missieru kellu miegħu u wkoll li l-istess Qorti ma għamlitx sewwa li għaddet id-donazzjoni msemmija wkoll bħala parti mill- ġid li kellu jitqies għall-kejl tas-sehem riżervat, għaliex b'hekk ġiet li dak l- ammont iddaħħal darbtejn; Illi l-appellati jgħidu li l-aggravju mhuwiex mistħoqq. li s-somma kollha kienet għotja u mhux ħlas ta' kreditu maħluq bl-għoti tas-serviġi, u din is-somma kollha kellha titqies għall-finijiet tal-kejl tas- sehem riżervat, ukoll jekk ma ngħatatx biss lill-appellant imma lil martu Illi l-appellati msejħin fil-kawża jwarrbu dan l-aggravju billi jgħidu li s-somma msemmija kienet biċċa mill-bixkla mfassla biex l-appellant jispiċċa jieħu l-fond b'xejn taħt l-iskuża li kien kreditur ta' missieru. Jisħqu Ċiv. li s-sebat elef Lira ngħataw mill-missier biex taparsi "joqtlu" dejn li ma kienx jeżisti u biex l-appellant ma jkollux għalfejn joħroġ lanqas dik is- somma biex "jixtri" l-post li kien jiswa wisq aktar minn hekk; Illi dan l-aggravju ikompli, sa ċertu punt, fejn ħalla t-tieni wieħed. Jintrabat mal-ammont tad-donazzjoni li ngħatat fl-istess okkażjoni tat- trasferiment favur l-appellant ta' sehem tan-nofs mhux maqsum tal-fond bi "prezz" li kien l-istess daqs l-ammont tal-imsemmija għotja. ieħor tħalla lill-appellant b'legat fit-testment ta' missieru. Id-donazzjoni L-ewwel Qorti sabet li dik id-donazzjoni ma kinitx tabilħaqq pagament ta' debitu li missier il-partijiet kellu mal-appellant u martu, imma kienet maħsuba biex tagħmel tajjeb għall-"prezz" iddikjarat fuq il-kuntratt li sar dakinhar stess dwar in-nofs mhux maqsum ta' Din il-Qorti taqbel għal kollox mal-kostatazzjonijiet magħmulin f'dan ir-rigward mill-ewwel Qorti. Fil-qafas taċ-ċirkostanzi li kienu għaddejjin dakinhar li sar il-kuntratt – li mbagħad b'sentenza nstab li kien wieħed simulat – din il-Qorti ma tarax kif l-appellant ġie preġudikat bil-kalkoli magħmulin mill-ewwel Qorti għaliex jekk il-kuntratt tat- trasferiment tas-sehem minn "Grima's Garage" u l-ġnien ta' miegħu tqies b'sentenza li għaddiet f'ġudikat li huwa donazzjoni, is-somma msemmija f'dak il-kuntratt ma setgħet qatt titqies bħala "ħlas" imwettaq u fis-sewwa ma nġabet l-ebda prova li l-appellant fil-fatt ħallas lil missieru dak l- 20 Dok "AST1", f'paġ. 335 tal-proċess Ċiv. Min-naħa l-oħra, il-kitba tad-donazzjoni hija prova minnha nnifisha ta' għotja ta' dak li tgħid u, għalhekk, ma jistax jitqies li meta dik l-għotja tqieset għall-finijiet tal-kejl tal-assi tal-wirt, l-appellant kien qiegħed iġarrab preġudizzju doppju f'dak ir-rigward; Illi għalhekk, lanqas dan l-aggravju ma jistħoqqlu jintlaqa'; Illi l-ħames aggravju jinbena wkoll fuq dak ta' qablu. jgħid li minkejja li l-ewwel Qorti qalet li s-somma ta' sebat elef Lira (Lm 7,000) ma kellhiex tintgħadd mal-massa tal-wirt għall-finijiet tal-kalkolu tas-sehem riżervat, spiċċat għadditha xorta waħda; Illi kemm l-appellati u kif ukoll l-imsejħin fil-kawża jilqgħu għal dan l-aggravju billi jisħqu li l-appellant qiegħed jaqbad ma' żball tal-pinna fis- sentenza appellata u jagħmel storja minnu; Illi l-Qorti tgħid mill-ewwel li dan l-aggravju mhuwiex mistħoqq. Għalkemm fis-sentenza appellata, hija u tqis il-kwestjoni tad-donazzjoni magħmula lill-appellant u martu, l-ewwel Qorti qalet li "Hija l-fehma konvinta ta' din il-Qorti illi fir-rigward ta' dawn il-flejjes, m'għandhomx jiġu kkunsidrati mal-massa ereditarja tad-decujus"21, il-kunsiderazzjonijiet li saru kemm qabel u kemm wara dik is-silta juru biċ-ċar li l-ewwel Qorti 21 Sentenza f'paġ. 704 tal-proċess Ċiv. kienet tabilħaqq qiegħda tqis id-donazzjoni bħala biċċa mill-massa tal-wirt ta' Carmelo Fiott għall-finijiet tal-kejl tas-sehem riżervat. "m'għandhomx" hija żball tal-pinna minflok "għandhom". Dan joħroġ ċar ukoll minn kunsiderazzjonijiet oħra li saru f'partijiet oħra tas-sentenza appellata u li jixhdu ċar x'kienet il-fehma tal-ewwel Qorti dwar post dik id- donazzjoni fil-qafas tal-azzjoni mressqa mill-appellati; Illi dan l-aggravju għalhekk mhux se jintlaqa'; Illi s-sitt aggravju jirrigwarda l-fatt li wieħed mill-appellati – Julian Fiott – kien ukoll legatarju fit-testment ta' nannuh u l-ħaġa mħollija lilu b'legat f'dak it-testment (somma li llum iġġib €6988) taqbeż is-sehem riżervat dovut lilu. L-appellant jgħid li ladarba l-imsemmi appellat talab u ngħata l-legat lilu mħolli, ma jifdallu jieħu xejn aktar mis-sehem riżervat likwidat bis-sentenza appellata; Illi l-atturi appellati jilqgħu għal dan l-aggravju billi jgħidu li din hija kwestjoni li l-appellant qiegħed iqanqal biss f'dan l-istadju u ma semmiha qatt sa ma ngħatat is-sentenza appellata. Huma jgħidu li s-sehem li llikwidat l-ewwel Qorti ma kienx is-sehem tal-imsemmi appellat legatarju imma dak li kien imiss lil missieru Anthony Fiott bħala sehem riżervat li Ċiv. Illi l-Qorti tqis li huwa minnu li l-liġi tgħid li dak li jmissu s-sehem riżervat għandu jaqta' minnu dak kollu li jkun ħa mingħand it-testatur u li jkun suġġett għall-kollazzjoni22. Madankollu, hija wkoll ir-rieda tal-liġi li dak kollu mħolli b'testment (sakemm ma jingħadx mod ieħor f'dak it- testment) mhux suġġett għall-kollazzjoni23. Huwa biss f'każ fejn legatarju li għandu jedd għas-sehem riżervat jitlob it-tnaqqis ta' xi dispożizzjoni magħmula favur werriet jew legatarju ieħor minħabba li tkun taqbeż is- sehem li minnu t-testatur seta' jiddisponi li għandu jqis bħala meħud akkont tas-sehem riżervat tiegħu xi legat imħolli lilu mill-istess testatur24; Illi mill-atti joħroġ li l-appellat Julian Fiott daħal fil-kawża għaliex missieru – Anthony Fiott, wieħed mill-ulied tad-decujus Carmelo Fiott – laħaq miet qabel missieru. L-imsemmi Julian Fiott huwa minn fost l- appellati li rrinunzja għall-wirt ta' nannuh25, imma f'wieħed mit-testmenti li bis-saħħa tiegħu nfetaħ il-wirt ta' nannuh, it-testatur kien ħallielu s-somma ta' Lm3,000 bħala legat26. Madankollu, ir-rinunzja għall-wirt ma ġġibx ukoll rinunzja għal legat27. Lanqas ma jirriżulta li huwa talab it-tnaqqis ta' xi dispożizzjoni testamentarja partikolari li għamel nannuh f'xi wieħed mit- testmenti tiegħu. L-appellant jgħid ukoll li l-legat imħolli lil Julian Fiott 620(4) tal-Kap 16 23 Art. 923 tal-Kap 16 24 Art. 938(1) tal-Kap 16 25 Ara Dok "Ċ5", f'paġ. 25 tal-proċess 26 Ara Dok "T4", f'paġġ. 283 – 4 tal-proċess 27 Art. 620(5) tal-Kap 16 Ċiv. tħallas. L-appellant ma jgħidx minn min sar il-ħlas, meta u b'liema mod: lanqas ressaq prova tal-kwittanza; Illi, kif sewwa jgħidu l-appellati, il-kwestjoni mqajma mill-appellant f'dan l-aggravju ma ssemmiet qatt qabel ma ngħatat is-sentenza Dan waħdu jista' jservi biex din il-Qorti ma tqisx l-aggravju. Madankollu, b'żieda ma' dawn il-konsiderazzjonijiet, il-Qorti tqis ukoll li l- aggravju mhux mistħoqq għaliex meta l-ewwel Qorti għaddiet biex tillikwida s-sehem riżervat, dan għamlitu dwar is-sehem li kien imiss lil ulied id-decuius u mhux lil kull wieħed u waħda minn ulied uliedhom. Għalhekk, ladarba l-likwidazzjoni saret b'dak il-mod (għaliex hekk ukoll intalab fit-tielet talba attriċi) u ladarba l-appellant ma ressaq l-ebda lment dwar il-likwidazzjonijiet f'dak ir-rigward, ma jistax ifettaq fuq is-sehem li se jmissu l-appellat Julian Fiott u joħloq aggravju b'hekk. riżervat likwidat favur ulied Anthony Fiott jibqa' bla mittiefes u l-mod kif dak is-sehem jinqasam hija ħaġa ta' bejniethom; Illi dan l-aggravju wkoll mhux tajjeb u mhux se jintlaqa'; Illi s-seba' aggravju tal-appellant jirrigwarda l-istima tal-fondi magħmula mill-periti addizzjonali u jikkontesta l-fatt li l-valutazzjonijiet magħmulin minnhom huma ogħla minn dawk magħmulin mill-ewwel perit u jidher li huma influwenzati minn ġrajjiet li seħħew wara l-mewt tat- Ċiv. Huwa jgħid li dawn il-valutazzjonijiet wasslu lill-ewwel Qorti biex, minkejja li mxiet ma' prinċipji legali korretti dwar iż-żmien li għandu jitqies għall-finijiet ta' valutazzjoni, hija kellha toqgħod fuq stejjem li ma jaqblux ma' dawk l-istess prinċipji. Għalhekk, l-appellant jgħid li din il-Qorti jmissha tagħmel rivalutazzjoni 'l isfel tagħhom ex aequo et bono; Illi l-appellati jilqgħu għal dan l-aggravju billi jgħidu li ladarba t- testatur Carmelo Fiott iddispona bit-testmenti jew mod ieħor b'aktar mis-sehem disponibbli, l-effett hu li l-valutazzjoni tal-ġid tal-wirt kellha ssir b'rabta maż-żmien meta kellha tingħata s-sentenza; Illi l-appellati msejħin fil-kawża jwarrbu dan l-aggravju billi jtennu dak li kellhom xi jgħidu dwar it-tieni aggravju tal-appellant u jżidu li l- appellant kellu jġib raġunijiet wisq tajbin u serji biex iwasslu lill-Qorti tilgħab mal-istejjem mogħtija u tibdilhom fuq is-saħħa ta' ekwita`; Illi l-Qorti tqis li dan l-aggravju jgħodd biss għal uħud mill-immobbli li jagħmlu mill-wirt ta' Carmelo Fiott. Dan jingħad għaliex, fuq talba tal- appellati, il-periti addizzjonali ntalbu jivvalutaw biss uħud mill-bosta fondi li kienu parti minn dak il-wirt. Tajjeb jingħad li l-valutazzjonijiet magħmulin mill-ewwel perit maħtur mill-ewwel Qorti saru fuq kostatazzjonijiet li saru wara aċċessi f'Ġunju u Novembru tal-201128 u l-valutazzjonijiet kollha li 28 Rapport Peritali f'paġġ. 525 sa 535 tal-proċess Ċiv. saru fih jitkellmu dwar "valur preżenti tas-suq" tal-ġid kollu hemm stmat. Dan ifisser li dawk l-istejjem jagħtu valur tal-ġid tal-wirt ta' Carmelo Fiott madwar erba' snin wara l-ftuħ tiegħu. Il-kostatazzjonijiet tal-periti addizzjonali saru f'April tal-2014 u wkoll jitkellmu dwar "il-valur tal- proprjeta` fil-preżent"29. Fl-eskussjoni li l-appellant għamel lill-periti kemm tal-ewwel rapport30 u kif ukoll dawk addizzjonali31, imkien ma staqsa dwar tiegħu. L-istess jingħad dwar sottomissjonijiet magħmula quddiem l-ewwel Qorti: għall-kuntrarju, fis- sottomissjonijiet tal-għeluq, l-appellant innifsu jgħid li "jirritjeni li għal fini ta' valutazzjoni, din għandha tkun ibbażata fuq l-istat attwali li fiha tinsab il-proprjeta`"32. Il-Qorti jidhrilha wkoll li l-għażla tal-ewwel Qorti li tqis il- valur ta' wħud mill-ġid immobbli skond il-valutazzjoni mogħtija mill-periti addizzjonali toqgħod ukoll mal-kriterji li qorti hija mistennija tħaddem fil- każ ta' likwidazzjoni ta' wirt għall-finijiet tal-kejl tas-sehem riżervat33. Minħabba f'hekk, din il-Qorti ma tarax li għandha għalfejn tagħmel ir- rivalutazzjoni tal-istejjem mitluba mill-appellant u ma għandhiex fuqhiex tagħmel dan jekk mhux fuq l-istess kriterji li kellha u li ħaddmet l-ewwel Illi għalhekk, lanqas dan l-aggravju ma jistħoqqlu jintlaqa'; 29 Rapport Peritali Addizzjonali f'paġġ. 595 sa 607 tal-proċess 30 Nota f'paġġ. 565 – 6 tal-proċess 31 Nota f'paġġ. 620 – 1 tal-proċess 32 Nota ta' Sottomissjonijiet f'paġ. 653 tal-proċess 33 Ara, b'eżempju, App. Ċiv. 15.12.2015 fil-kawża fl-ismijiet Michael Sant v. Margaret Butterfield et § 13 Ċiv. Illi t-tmien aggravju jirrigwarda dik il-parti tas-sentenza appellata li titkellem dwar l-imgħax u li l-ewwel Qorti qalet li kellha tabilfors tapplikah skond kif kienet il-liġi fiż-żmien rilevanti. L-appellant jgħid li ma jaqbilx mal-ewwel Qorti li ma setgħetx tinqeda bid-diskrezzjoni tagħha u teħles għal kollox l-impożizzjoni tal-imgħax jew tħaddem rata aktar baxxa fuq is- sehem riżervat likwidat minnha. Huwa jgħid li, għalkemm fiż-żmien meta tressqet il-kawża l-liġi ma kinitx tagħti dik id-diskrezzjoni lill-qorti, saż- żmien li ngħatat is-sentenza appellata l-liġi kienet inbidlet u kienet espressament tagħti diskrezzjoni fir-rata tal-imgħax jew jekk saħansitra kellu jimxi mgħax fuq somma likwidata bħala sehem riżervat. dan, waqt it-trattazzjoni magħmula quddiem din il-Qorti, id-difensur tal- appellant argumenta li ma kienx xieraq li jitwekka bil-ħlas ta' mgħax meta kien miżmum għal żmien twil milli jħallas lill-appellati s-sehem riżervat minħabba Mandat ta' Inibizzjoni li huma stess kienu ħarġu biex iżommuh milli jagħmel dan. Minbarra dan, argumenta wkoll li ma kienx sewwa li huwa jkollu jħallas imgħax b'lura fuq somma li kienet likwidata biss fis- sentenza appellata, għaliex dan imur kontra r-regola li in illiquidis non fit bażi fil-liġi; Illi l-appellati laqgħu għal dan l-aggravju billi qalu li l-ewwel Qorti ħaddmet sewwa l-liġi li tgħodd għall-każ u l-aggravju ma għandu l-ebda Ċiv. Illi l-appellati msejħin fil-kawża jilqgħu għall-aggravju billi jgħidu li l- partijiet ġew fiex ġew minħabba dak li għamel l-appellant innifsu meta resaq għall-pubblikazzjoni ta' kuntratt li nstab li kien simulat u li l-ħsieb warajh kien biex itellifhom milli jkunu jistgħu jieħdu s-sehem riżervat li jistħoqqilhom mill-wirt ta' Carmelo Fiott. Min-naħa l-oħra, l-ewwel Qorti ħaddmet il-liġi kif kellha titħaddem u l-mixi tal-imgħax huwa stabbilit mil- liġi nnifisha; Illi l-Qorti tqis li ilu żmien stabbilit li l-jedd għal-leġittima jnissel il- mixi tal-imgħaxijiet favur min għandu jedd għal dak is-sehem. Tali mgħax kien jibda għaddej minn dak inhar li jinfetaħ il-wirt, imma jitqies biss fuq is-sehem li jkun imiss lil-leġittimarju u mhux fuq il-ġid kollu tal-wirt34. Taħt dak l-istitut, il-leġittimarju kien jixxebbah ma' legatarju. Il-Qorti tagħraf li, wara l-bidliet li ddaħħlu fil-liġi dwar is-sehem riżervat u kif minn leġittima bħala pars bonorum saret sehem riżervat bħala kreditu kontra l-wirt, il- leġislatur deherlu li fuq is-sehem riżervat ukoll kellu jimxi l-imgħax favur il-persuna li għandha jedd għalih u kontra l-istess wirt. L-Artikolu 615(2) tal-Kodiċi Ċivili jagħmilha ċara li r-regola hi li fuq is-sehem riżervat jibda miexi mgħax bir-rata stabbilita fl-Artikolu 1139 b'seħħ minn dakinhar li jinfetaħ il-wirt. Din hija r-regola, u dik ir-regola sseħħ jekk kemm-il darba t-talba għas-sehem riżervat issir fi żmien sentejn minn dakinhar li jinfetaħ 34 P.A. 16.5.1950 fil-kawża fl-ismijiet Said v. Borġ Garrett noe et (Kollez. Ċiv. il-wirt jew, jekk issir wara dak iż-żmien, mid-data tan-notifika ta' att ġudizzjarju li fih issir it-talba. Il-leġislatur għażel li jorbot ir-rata ta' mgħax tat-tmienja fil-mija (8%) fis-sena ma' dik maħsuba fl-Artikolu 1139 tal- Kodiċi Ċivili li jitkellem dwar dewmien ta' eżekuzzjoni ta' obbligazzjoni li jkollha biss bħala oġġett il-ħlas ta' somma determinata. F'dak il-każ, l- imgħax li jimxi fuq is-sehem riżervat jitqies bħala aċċessorju għall-kreditu dovut u għalhekk, għall-kuntrarju ta' dak li jargumenta l-appellant, huwa element sostantiv tal-kreditu35 u mhux biss wieħed proċedurali; Illi fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha, ma hemm l-ebda kontestazzjoni li l-appellati ressqu t-talba fi żmien sewwa qabel ma għaddew sentejn minn mindu nfetaħ il-wirt, għaliex Carmelo Fiott miet f'Jannar tal-2007 u l-kawża nfetħet f'Ottubru tal-istess sena. Il-kwestjoni mqanqla bl-aggravju, madankollu, hija jekk l-ewwel Qorti setgħetx jew messhiex ħaddmet id-diskrezzjoni tagħha li ssib li s-sehem riżervat likwidat favur l-appellati ma kienx jiġbed fuqu l-mixi tal-imgħax. L-ewwel Qorti kienet tal-fehma li ma setgħetx tħaddem id-diskrezzjoni għaliex id- dispożizzjoni relattiva tal-liġi li tħalli li jsir dan36 daħlet fis-seħħ wara li miet Carmelo Fiott u snin wara li kienet infetħet din il-kawża; 35 Ara, f'dan ir-rigward, l-art. 728(b) tal-Kap 16 fejn jidħol il-legat ta' fond, kapital jew ħaġ'oħra li tagħti l-frott, fejn l-imgħax jimxi minn dakinhar tal-mewt tat-testatur bla ħtieġa ta' sejħa ġudizzjarja 36 Proviso tal-Art. 615(2) tal-Kap 16 Ċiv. Illi filwaqt li tagħraf is-siwi ta' wħud mill-argumenti li l-appellant ressaq dwar f'dan ir-rigward, il-Qorti ssib li l-aggravju tiegħu m'huwiex mistħoqq, ukoll jekk mhux għar-raġunijiet mogħtija mill-ewwel Qorti. L- appellant ma ta l-ebda raġuni tajba għaliex l-ewwel Qorti messha ħaddmet id-diskrezzjoni biex fuq l-ammont likwidat bħala sehem riżervat dovut lill-appellati ma kellux jimxi l-imgħax. Fir-Rikors tal-Appell tiegħu jsemmi xi ħames raġunijiet għaliex huwa jqis li kien jixraq li ma kellux jimxi mgħax fuq is-sehem riżervat likwidat jew, jekk kellu jkun hemm imgħax, li jkun f'rata anqas minn dik imsemmija fl-Artikolu 1139 tal-Kodiċi. dawk ir-raġunijiet jidhru li huma ripensament li għaddielu minn moħħu wara li ngħatat is-sentenza appellata; Illi, kemm hu hekk, quddiem l-ewwel Qorti – minkejja li kien qal li ma kellu l-ebda oġġezzjoni għal-likwidazzjoni tal-leġittima dovuta – kien qajjem l-eċċezzjoni li l-azzjoni attriċi saret qabel waqtha (intempestiva) minħabba kawża oħra li tressqet biex tattakka s-siwi tal-kuntratt, liema eċċezzjoni baqa' qatt ma rtiraha u l-ewwel Qorti kellha saħansitra tagħti deċiżjoni dwarha fis-sentenza appellata. Fit-tieni lok, ir-raġuni ewlenija li wasslet lill-appellati jiftħu din il-kawża kienet il-"manuvra" li saret bis- sehem attiv tal-appellant fil-pubblikazzjoni tal-imsemmi kuntratt simulat bil-ħsieb li s-sehem riżervat spettanti lill-appellati ma jkunx jista' jingħata jew jitnaqqas sew. Fit-tielet lok, meta saru s-sottomissjonijiet mill- appellati dwar il-pretensjoni tagħhom għall-imgħax fuq is-sehem li kellu Ċiv. likwidat mill-ewwel Qorti37, sottomissjoni min-naħa tiegħu biex iwaqqa' dik il-pretensjoni u wisq anqas semma t-tħaddim tad-diskrezzjoni li l-ewwel Qorti kellha taħt id- dispożizzjonijiet tal-proviso tal-Artikolu 615(2) tal-Kodiċi Ċivili. F'dan ir- rigward, għalhekk, l-aggravju jista' jitqies li qiegħed iqanqal kwestjoni noviter li ma ssemmietx jew kienet dibattuta fl-ewwel istanza; Illi minħabba f'dawn il-kunsiderazzjonijiet, dan l-aggravju ma jistax jintlaqa' għaliex mhux mistħoqq; Illi bid-disa' aggravju l-appellant jilmenta talli l-ewwel Qorti laqgħet is-sitt talba attriċi u b'hekk ikkonfermat għal dejjem l-effetti tal-Mandat ta' Inibizzjoni li l-appellati kienu talbu u kisbu kontrih. Huwa jgħid li b'dan il- mod u mingħajr ma l-ewwel Qorti fissret għaliex kienet qiegħda tilqa' dik it-talba, tqiegħed f'qagħda li nżamm milli jista' jħallas is-sehem riżervat Jgħid ukoll li, mil-lat purament proċedurali, talba bħal dik ma setgħetx issir għaliex hemm bosta sentenzi li jgħidu li mhux mogħti li mandat ta' inibizzjoni jiġġedded indefinittivament. Żied jgħid li ladarba t- talba għall-ħruġ tal-Mandat saret bil-ħsieb li l-ġid tal-wirt ikun konservat ħalli jkun jista' jiġi determinat is-sehem riżervat, l-għan li għalih inħareġ il- Mandat intemm hekk kif il-ġid tal-wirt sar magħruf u mogħti valur. Fuq kollox, jgħid li ladarba l-ħlas tas-sehem riżervat jirrigwarda kreditu li 37 Ara nota ta' sottomissjonijiet f'paġ. 644 tal-proċess Ċiv. jitħallas f'somma flus, ma jagħmel l-ebda sens li huwa jinżamm milli jista' jbigħ mill-ġid tal-wirt innifsu ħalli jkun f'qagħda li jista' jħallas lill-appellati s-sehem riżervat dovut lilhom; Illi l-appellati jilqgħu għal dan l-aggravju billi jgħidu li, mqar mid- daqqa t'għajn, qari tas-sentenza appellata turi li ma huwiex minnu li l- ewwel Qorti tawlet għal dejjem l-effetti tal-Mandat ta' Inibizzjoni maħruġ minnhom, imma biss u limitatament qalet li kellu jibqa' fis-seħħ sakemm l-ammont kanoniżżat jitħallas; Illi mill-mod kif tfasslet is-sitt talba attriċi, intalbet il-konferma tal- Mandat ta' Inibizzjoni maħruġ "fis-sens li tinibixxi definittivament" lill- appellant milli jbigħ, jitrasferixxi, jiddisponi minn jew jikkonċedi jew iwiegħed lil terzi xi ġid tad-decuius jew jimmitti lil xiħadd fil-pussess il-ġid li jagħmel mill-wirt ta' Carmelo Fiott "qabel ma jiġi likwidat u mħallas is- sehem riżervat mil-liġi (leġittima) lil kull wieħed mill-atturi". L-ewwel Qorti laqgħet dik it-talba kif magħmula. Fid-degriet li bih intlaqa' l-Mandat, ħareġ ċar li t-talba saret bil-għan li "Sabiex tiġi kalkolata u kwantifikata il- leġittima iridu jittieħdu in konsiderazzjoni l-assi kollha tal-eredita` tal- istess decuius u għalhekk jinħtieġ li dawn l-assi kollha jiġu konservati. Ikun ta` preġudizzju irrimedjabbli lir-rikorrenti jekk dawn l-assi jew uħud minnhom jiġu b`xi mod trasferiti"38. Ma' dak ir-rikors, kienu tressqu żewġ Ċiv. listi ta' ġid li ntlaqtu bil-Mandat; Illi bilkemm għandu għalfejn jingħad li huwa aċċettat li Mandat ta' Inibizzjoni huwa att ġudizzjarju li, min-natura tiegħu, huwa kawtelatorju u maħsub li jkollu effett limitat taż-żmien sakemm iservi biex jikkawtela l- pretensjoni li dwarha jkun inħareġ. Mal-għoti ta' sentenza, tintemm il- ħtieġa li dak il-Mandat jibqa' fis-seħħ, għaliex ikun mistenni li kulma jrid jibqa' jorbot ikun determinat fil-parti deċiżorja tas-sentenza nnifisha. Mandat ta' Inibizzjoni huwa x'aktarx l-att kawtelatorju waħdieni li l-liġi ma tagħtix li jista' jinbidel f'att eżekuttiv39, u għalhekk għalih tgħodd ir-regola li att kawtelatorju ma jibqax fis-seħħ wara li jgħaddu ħmistax-il jum minn dakinhar li kawża tgħaddi f'ġudikat40; Illi, b'żieda ma' dan, ingħad bosta drabi li talba f'Rikors Maħluf fis- sens li l-effetti ta' Mandat ta' Inibizzjoni jiġu konfermati jew imtennija għal dejjem tqieset bħala talba inaċċettabbli billi timmira li tagħmel perpetwa inibizzjoni li, min-natura tagħha, hija limitata għaż-żmien meħtieġ sakemm jiġi meqjus id-dritt sostantiv li b'ħarsien tiegħu jkun inħareġ tali F'każ bħal dan, il-Qorti ma taħsibhiex darbtejn biex tiddikjara 838B(2) tal-Kap 12 40 Art. 838B(1) tal-Kap 12 41 App. Ċiv 7.10.1997 fil-kawża fl-ismijiet Ħal Ghaxaq et v. Gauċi (Kollez. Ċiv. bħala att li ma jiswiex42; l-att ġudizzjarju li jkun nieqes mit-talba għad-dritt imsemmi fil-Mandat Illi l-Qorti tqis li s-sitt talba kif magħmula ma titlobx li l-effetti tal- Mandat mitlub u miksub mill-appellati jittennew għal dejjem, kif donnu qiegħed jilmenta l-appellant. Għall-kuntrarju, it-talba torbot iż-żamma fis- seħħ tal-istess Mandat ma' żewġ kontinġenzi: (i) li ssir il-likwidazzjoni tas- sehem riżervat (li saret bis-saħħa ta-sentenza appellata) u (ii) li jitħallas is-sehem riżervat hekk likwidat (li għadu ma sarx). tistax tikser il-liġi, l-ilqugħ tas-sitt talba attriċi jrid jinqara fid-dawl ta' dak li ssemma qabel dwar x'tgħid il-liġi fuq is-siwi tal-Mandat ta' Inibizzjoni u kemm jista' l-aktar jibqa' fis-seħħ. B'dan il-mod, l-appellant ma jistax jgħid li se jġarrab ħsara li ma tissewwiex u wisq anqas se jinżamm milli jkun jista' jissalda l-ħlas li jrid jagħmel lill-appellati tas-sehem riżervat kanoniżżat. Kien hemm matul iż-żmien li kienet miexja l-kawża u għad hemm illum disponibbli lill-appellant – u, kieku jridu, lill-partijiet flimkien b'rieda tajba u b'bona fidi – rimedji proċedurali oħrajn mogħtija mil-liġi biex jitħaffef il-proċess tal-ħlas għas-saldu tal-jedd kanoniżżat biex, f'dak l-aspett, l-effetti tas-sentenza appellata fejn tidħol is-sitt talba attriċi ma jkunux ta' xkiel lill-ebda waħda mill-partijiet; Illi għalhekk dan l-aggravju wkoll m'huwiex se jintlaqa'; Ċiv. 14.1.2002 fil-kawża fl-ismijiet Lawrence Van Buren Mallia pro et noe v. Raymond Van Buren Mallia Ċiv. Illi jifdal li l-Qorti tqis l-għaxar u l-aħħar aggravju tal-appellant li jitkellem dwar il-mod kif is-sentenza appellata għabbietu bil-ħlas tal- ispejjeż tal-kawża ukoll fir-rigward tal-appellati msejħin fil-kawża. jgħid li l-ewwel Qorti kien messha tittempera jew taqsam l-ispejjeż tal- kawża minħabba bosta raġunijiet. Huwa jsemmi l-fatt li qatt ma kien kontra li l-appellati jingħataw is-sehem riżervat dovut lilhom u jisħaq li kien minħabba r-ras iebsa tagħhom li l-biċċa twalet. Iżid jgħid li "kien hemm numru ta' punti li dwarhom l-atturi ħarġu telliefa" u li t-talba għall-ħatra tal- periti addizzjonali ma saritx minnu imma mill-appellati. Fl-aħħarnett jgħid li, filwaqt li l-attur huma bosta (u jistgħu jaqsmu l-ispejjeż bejniethom), huwa jinsab waħdu u jrid jerfa' l-ispejjeż waħdu; Illi l-appellati jwarrbu dan l-aggravju wkoll u jgħidu li x-xilja tal- appellant li huma kienu jaħtu għal xi intransiġenza ma toħroġ minn imkien fl-atti tal-kawża. Minbarra dan, jgħidu li f'azzjoni bħal din il-piż tal-ispejjeż ma jintefax fuq min għandu l-jedd li jitlob il-likwidazzjoni tas-sehem Illi l-imsejħin fil-kawża appellati jtennu l-istess raġunijiet tal- appellati l-oħrajn u jżidu li ma teżisti l-ebda raġuni tajba biex din il-Qorti tilqa' dan l-aggravju; Ċiv. Illi l-Qorti tqis li l-ewwel Qorti wieżnet il-kap tal-ispejjeż fuq ir-regola li tgħid li kull sentenza definittiva għandha tikkundanna lit-tellief għall- ispejjeż43. Minn dik is-sentenza joħroġ ċar li kull waħda mit-talbiet attriċi ntlaqgħet u l-ebda waħda mill-eċċezzjonijiet tal-appellant ma ntlaqgħet. Għalhekk, mad-daqqa t'għajn, ma kien hemm l-ebda raġuni għalfejn l- ewwel Qorti setgħet inqdiet bid-dispożizzjoni tal-liġi44 biex taqsam il-kap tal-ispejjeż fuq il-partijiet. Din il-Qorti ma tifhimx minn fejn joħroġ li mis- sentenza appellata kien hemm xi punti li dwarhom l-appellati ħarġu Lanqas ma tara li kien hemm raġuni tajba oħra li minħabba fiha kien ikun xieraq li tgħabbi lill-atturi jew lill-imsejħin fil-kawża b'xi biċċa mill- ispejjeż tal-kawża. L-appellant ma weriex (u l-atti tal-kawża ma jixhdux) b'liema mod l-appellati kienu intransiġenti tul il-mixja tat-taqbida biex jieħdu sehemhom. Minbarra dan, lanqas ma jirriżulta li t-talba mill- appellati għall-ħatra ta' periti addizzjonali kienet waħda kapriċċuża, u xieraq jitfakkar li kienu l-istess appellati li, wara li kienet saret il-ħatra, kienu illimitaw il-postijiet li dwarhom kellhom isiru l-valutazzjonijiet, wara li kienu qagħdu għat-tweġibiet tal-ewwel perit eskuss u bil-għan dikjarat li ma jkabbrux l-ispejjeż. Fl-aħħarnett, il-Qorti ma tarax li l-fatt li l-appellant jinsab jitqabad waħdu kontra l-bqija ta' qrabatu għandu jkun raġuni tajba għaliex il-kap tal-ispejjeż imissu jinqasam: dik il-qagħda ġabha b'idejh meta pprova jkejjel b'xibru u ma qiesx il-konsegwenzi ta' egħmilu u l- 223(1) tal-Kap 12 44 Art. 223(3) tal-Kap 12 Ċiv. tagħhom; ħsara li kienu jġarrbu l-appellati li kieku ma ħabirkux biex iħarsu l-jeddijiet Illi għalhekk, lanqas dan l-aggravju ma jistħoqqlu jintlaqa'; Illi fid-dawl tal-fatt li din il-Qorti laqgħet it-tielet aggravju se jkun meħtieġ li jsir aġġustament fil-valur tas-somma li fuqha jrid jinħadem is- sehem riżervat. Kif ingħad f'dak l-aggravju, l-aġġustament irid isir rigward is-sehem li l-mejjet Carmelo Fiott kellu mill-korp ta' ġid f'numri 172, 173 u 174 fi Triq Birkirkara, f'San Santa Luċija. Sehmu kien ta' terz (1/3) u l-valur aċċettat mill-ewwel Qorti għal dak il-ġid kien ta' tliet mija u tnejn u sebgħin elf ewro (€372,000) mogħti mill-periti addizzjonali. Għalhekk, għall-finijiet tat-tieni talba attriċi sehem il-mejjet Carmelo Fiott minn dak il-ġid kien iġib mija u erbgħa u għoxrin elf ewro (€124,000). Għalhekk, il-valur sħiħ aġġustat tal-wirt tiegħu li fuqu għandu jinħadem is-sehem riżervat jinżel għal miljun u disgħa u sittin elf sitt mija u ħamsin ewro u wieħed u sebgħin ċenteżmi (€1,069,650.71). Dan iġib li s-sehem riżervat li l-appellati wlied il-mejjet Carmelo Fiott jistħoqqilhom jitħallsu huwa ta' disgħa u ħamsin elf erba' mija u ħamsa u għoxrin ewro (€59,425) kull wieħed u waħda Fejn illum minflokhom daħlu wliedhom jew ulied uliedhom, dak l-ammont jinqasam bejn dawk l-ulied jew neputijiet, kif ordnat fis- Ċiv. Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi billi: Tiċħad l-aggravji kollha tal-intimat appellant ħlief għat- tielet wieħed u għalhekk qiegħda tirriforma s-sentenza mogħtija mill- Prim'Awla fit-28 ta' Jannar, 2016, fil-kawża fl-ismijiet premessi billi, għall- finijiet tat-tieni, tat-tielet u tar-raba' talbiet attriċi tiddikjara li l-valur sħiħ tal- ġid tal-wirt ta' Carmelo Fiott li fuqu jrid jinħadem is-sehem riżervat fl- ammont ta' miljun u disgħa u sittin elf sitt mija u ħamsin ewro u wieħed u sebgħin ċenteżmi (€1,069,650.71) u għalhekk li l-ammont ta' sehem riżervat likwidat favur kull wieħed u waħda minn ulied il-mejjet Carmelo Fiott jkun ta' disgħa u ħamsin elf erba' mija u ħamsa u għoxrin ewro (€59,425) minflok l-ammont hemm imsemmi, u tikkonferma għal kollox l-istess sentenza għall-bqija; u Tordna li l-appellant iħallas l-ispejjeż ta' dan l-appell tiegħu. Mark Gohil Prim Attard Mangion Joseph R. Kayekh Attard Mangion Tonio Romagnoli Attard Mangion Deputat Reġistratur gr