Qorti tal-Appell (Kompetenza Inferjuri) Imħallef Anthony Simon-Galea Appell numru: 23/2019 Giovanna Megahern (appellanti) Vs L-Awtorita tal-Artijiet (appellata) 12 ta' Novembru, 2019. L-attriċi appellat minn sentenza tat-Tribunal ta' Reviżjoni Ammistrattiva tad-9 ta' Settembru, 2019 li biha ġie miċħud l-appell tagħha mid-deċiżjoni tal- konvenuta li caħdet it-talba tagħha sabiex tingħata permess, 'To replace the proċess. It-tegole tiles li l-attriċi trid tibdel huma dawk li jidhru fir-ritratti a fol. 7 u 8 tal- Il-konvenuta ċaħdet l-applikazzjoni tal-attriċi għar-raġuni li: "jmur kontra l- kundizzjonijiet tal-kirja". L-attriċi tikri mingħand il-Gvern l-art fejn hemm id-dar li tidher fl-imsemmija ritratti. Jidher li l-Awtorita' rraġunat li peress li l-kirja hi waħda agrikola u ma kellhiex records li ngħata permess sabiex tinbena d-dar li tidher fl-imsemmija ritratti, l-applikazzjoni kellha tkun miċħuda. Bis-sentenza tad-9 ta' Settembru 2019, it-Tribunal ċaħad l-appell tal-attriċi wara Il-kirja li kellha l-attriċi mingħand il-Gvern kienet kirja agrikola; Kirja agrikola hi intiża sabiex tinħadem ir-raba' u fejn l-istrutturi li jkun hemm iridu jkunu konnessi mal-attivita' agrikola; Għalkemm hu minnu li fil-file tal-Awtorita' tal-Artijiet ma nstabux il- kondizzjonijiet tal-kirja li oriġinarjament ingħatat lir-raġel tal-attriċi (Leli Borg), minn kondizzjonijiet imposti fuq terzi li ġew rikonoxxuti in solidum ma' Leli Borg fir-rigward tal-istess tenement, waħda mill-kondizzjonjiet kienet li ma jibnux mingħajr permess bil-miktub tal-Kummissarju tal- Artijiet; Il-kerrej kien bena bini li eventwalment intuża bħala residenza, mingħajr il-permess tal-Kummissarju tal-Artijiet; Fis-7 ta' Marzu, 2019 l-attriċi ippreżenta rikors tal-appell bl-aggravji jkunu: Apprezzament żbaljat tal-provi (ara paragrafu 6 tar-rikors tal- Applikazzjoni żbaljat tal-liġi (ara paragrafu 7 tar-rikors tal-appell); Fit-22 ta' Ottubru, 2019 il-konvenuta wieġbet u tat ir-raġunijiet għalfejn l-appell għandu jkun miċħud. Wara li l-qorti qrat l-atti tosserva:- Minn ittra datata 31 ta' Jannar, 1948 (fol. 41) li d-Direttur tal-Public Works bagħat lit-Treasurer, jirriżulta li fil-post in kwistjoni kien hemm Fiha hemm riferenza għall-pjanta li kopja tagħha hemm a fol. tal-proċess. Kliem li jagħti lill-qorti x'tifhem li kien hemm xi tip ta' bini fis-sit. Saħansitra f'ittra datata 22 ta' Jannar, 1956 (fol. Borg iddeskriva lilu nnifsu bħala inkwilin. 45 hemm riċevuta maħruġa mit-Teżor għal £5.6.8 bħala kera fir-rigward tat-tenement 346- M'hemmx provi ċari li d-dar fejn tgħix l-attriċi qegħda fl-istess posizzjoni Li f'tenement 346 kien hemm iktar minn bini wieħed hu wkoll evidenti mis-site plan a fol. magħruf għal liema sena jirreferi dak id-dokument u mill-atti m'huwiex possibbli għal din il-qorti li tikkonkludi li d-dar inbniet fejn hemm il-bini Mill-provi ma rriżultax id-data meta saret il-kirja oriġinali ta' tenement B'ittra datata 18 ta' Settembru, 1972 (fol. Kummissarju tal-Artijiet sabiex il-kirja tinqaleb minn fuq missieru Salvatore Megahern għal fuq ismu peress li missieru kien miet fl-14 ta' Awissu, B'ittra datata 18 ta' Jannar, 1973 il-Kummissarju tal-Artijiet għarraf lil Leli Megahern li kien qiegħed igħarrfu bħala l-inkwilin "fil-qbiela tar-raba' Nru. 346 it-tieni porzjon ta' El Aida, Minflok il-mejtin missierek u ommok Salvatore u Grezzja Megahern, bl-istess kundizzjonijiet" (fol. Il-konvenuta ppreżentat pjanta tas-sena 1948 li turi t-tenement 346. Fl-ebda stadju tal-proċeduri l-Awtorita tal-Artijiet ma tat prova x'kienu l- kondizzjonijiet tal-kirja favur Leli Megahern. L-uniċi kondizzjonijiet li ġew preżentati kienu dwar kirja li bdiet fl-1 ta' Jannar, 1975 bejn il-Kummissarju tal-Art u membri tal-familja Galea (ara Il-kirja kienet ta' tlett (3) sigħan raba' ta' parti mit-tenement 346 u l-kuntratt iġib id-data tal-14 ta' Jannar, 1975. Mill-provi ma rriżultax liema parti minn tenement 346 kienet oġġett ta' dik il-kirja u x'wassal biex saret dik il-kirja lill-familja Galea. Fit-8 ta' Novembru, 1976 90) kien iffirmat kuntratt ta' kirja identiku bejn l-istess partijiet. B'ittra datata 30 ta' Awissu, 1977 (fol. 94) il-Kummissarju tal-Artijiet għarraf lil Leli Megahern li mill-1 ta' Jannar, 1975 "… qabbel 'in solidum' mal- oħrajn bil-prezz ta' lira t-tomna, tomna mir-raba' tenement no. 346 tal- Basal, St. Paul's Bay, lill-Grezzju, Gużeppi, Gio Maria, Vittoria, Maria, u Doris aħwa Galea ta' 132, Burmarrad Road, St. Paul's Bay". B'ittra datata 27 ta' Diċembru, 2013 id-Dipartiment Proprjeta tal-Gvern bagħat igħarraf lil De Trafford Megahern li l-applikazzjoni tiegħu sabiex tinxtara d-dar ".… ma tistax tiġi aċċettata, peress li din l-proprjeta tagħmel parti minn proprjeta li kienet mikrija għal skop agrikolu u minħabba f'hekk ma tistax tinbiegħ". L-ewwel aggravju hu kritika għar-raġunament tat-Tribunal fir-rigward tal- meritu tal-kawża. Hu minnu li l-konvenuta baqgħet ma ppreżentatx il-kuntratt oriġinali tal-lokazzjoni. Pero' b'daqshekk ma jfissirx li mhemmx kondizzjonijiet li jirregolaw il-kirja. Il-qorti ma taqbilx mar-raġunament tat-Tribunal li applika kundizzjonijiet li kienu f'kirja li Salvatore Megahern, ibnu Leli Megahern u l-attriċi ma kinux parti għaliha. Kundizzjonijiet li kienu fil-kuntratt li sar minn sid il-kera ma' membri tal-familja Inskip u li mhemmx provi li Salvatore Megahern kellu x'jaqsam miegħu. f'moħħ il-qorti. Il-qorti hi tal-fehma li hemm biżżejjed provi li jindikaw li fl-art kien hemm L-ittra li Salvu Megahern kiteb fit-2 ta' Jannar, 1956 ma tħallix dubju Bil-kelma farmhouse il-qorti tifhem ukoll li l-bini kien jintuża bħala dar fejn igħix il-gabillott. Salvu Megahern kien jikri porzjon art li l-kejl tagħha kien ftit iktar minn għaxart itmiem u l-ittra tat-2 ta' Jannar, 1956 hi fiha nnifisha prova li fuqha F'dan ir-rigward il-qorti ma taqbilx mal-perit Scotto li xehed li ġewwa farmhouse ma jgħixux nies (ara fol. Il-kelma house tagħti x'tifhem differenti minn dak li jsostni l-perit Flask. Il-fatt li fl-art mikrija jkun hemm farmhouse ma jfissirx li b'daqshekk il-kirja ma F'dan il-każ hu evidenti li Salvu Megahern kien bidwi li jaħdem ir-raba' li kien jikri mingħand il-Gvern. Il-fatt li f'dik l-art kien hemm farmhouse li kien juża bħala residenza ma jfissirx li l-kirja kienet ta' fond urban. sabiex jaħdimha u dak hu l-iskop prinċipali tal-kirja. F'dan il-każ il-kirja kienet ta' ftit iktar minn għaxart itmiem raba' li tinħadem. Ir-razzett kien biss aċċessorju tar-raba'. Fatt li jidher li taċċetta wkoll l-attriċi tant li f'paragrafu 6.3.24 tar-rikors tal-appell qalet: "Illi jiġi umilment sottomess li sempliċiment peress li fuq art ta' daqs sostanzjali jkun hemm parti żgħira ħafna, rokna, użata biex jgħix fiha l-gabillott, speċjalment fiż-żminijiet meta ngħatat il-kirja mhux biżżejjed biex jibdel il- karattru tal-kirja minn wieħed agrikolu għal wieħed residenzjali. Il-karattru tal- kirja u tal-art jibqa' determinat mill-użu prinċipali li jkun qed isir mill-art. F'dan il-każ, disgħin fil-mija tal-art jekk mhux iżjed għadha qed tintuża għat-tkabbir tal-uċuh u l-bini li hemm fuq l-art iservi biss bħala maħżen għall-inġenji u parti fejn igħix il-gabbillot. Bid-dovut rispett, it-Tribunal ma setax jasal għall- konklużjoni li l-karattru agrikolu tal-proprjeta tbiddel b'xi mod, iżjed u iżjed meta ma ġiex eżebit il-kuntratt oriġinali u ma hemm xejn x'jindika li l- gabillott ma setax igħix fil-binja li kienet tifforma parti mill-art in kwistjoni sa mill-bidunett tal-kirja". Pero' għall-qorti mhemmx provi b'saħħithom li d-dar li tidher fir-ritratti a fol. u 9 tal-proċess hi l-farmhouse li tissemma fid-dokumenti li hemm fl-atti, tgħid x'tgħid l-attriċi. Miż-żewġ ritratti wieħed faċilment jikkonkludi li d-dar m'hijiex Qed jingħad antika għaliex l-ittra ta' Salvu Megahern inkitbet fl- 1956 meta allura probabbilment f'parti mill-art kien hemm farmhouse mibnija. Din il-materja setgħet faċilment tiġi riżolta minn kull wieħed mill-partijiet billi jippreżenta orthophotos li għandha l-Awtorita' tal-Ippjanar, u li jmorru lura għas-snin erbgħin. Il-prova li d-dar Oriana hi l-farmhouse li kiteb dwarha Salvu Megahern kellha ssir mill-attriċi. Id-dehra tad-dar li tidher fir-ritratti msemmija tagħti lill-qorti x'tifhem li d-dar inbniet snin wara l-1956. Kif diġa' ntqal, m'hemmx prova:- i. Meta inbena l-bini li jidher fis-site plan a fol. Skont il-perit Stefan Flask, dak id-dokument hu, "… l-iżjed riċenti li din probabbli kienet saret min-naħa ta' mbagħad meta kienet saret il-Lands jiġifieri pjanta updated għax ovvjament il-pjanta l-antika qed nitkellmu prattikament żmien il-gwerra jiġifieri illi l-affarijiet ikunu nbidlu sewwa". Meta nbniet id-dar 'Oriana', Triq Burmarrad, El Aida. Jekk id-dar 'Oriana' hijiex mibnija fl-istess post fejn qabel kien hemm il-bini. Prova li kellha ssir mill-attriċi. Il-fatt jibqa' li skont ittra datata 2 ta' Jannar, 1956 Salvu Borg talab permess Salvu Borg (Bormla) kien missier Leli Borg. Borg, il-Kummissarju tal-Art infurmah li kienet qegħda ddur f'ismu bl-istess kondizzjonijiet (ara ittra datata 18 ta' Jannar, 1973 a fol. Il-permess li fl-1956 Salvu Borg talab sabiex jagħmel manutenzjoni fil-farmhouse hi fiha nnifisha prova b'saħħitha li sabiex tinbena d-dar kellu jintalab permess, kemm jekk id-dar nbniet flok il-farmhouse u kemm jekk inbniet fuq parti tal-art fejn ma kienx hemm bini. Hu veru li ma ġiex preżentat kuntratt tal-kirja li kellu Salvu Pero l-qorti ma taqbilx mal-attriċi illi għaldaqstant, ".… setgħu biss isiru konġetturi dwar x'setgħu kienu jew ma kinux il-kondizzjonijiet tal-kirja oriġinali, liema konġetturi, pero, ma jistgħu qatt jissodisfaw il-grad tal-prova li trid il-liġi". Il-permess li talab Salvu Borg fl-ittri tal-1956 u tal-1957 jagħu lill-qorti x'tifhem li waħda mill-kondizzjonijiet tal-kirja kienet li l-inkwilin ikollu jitlob il-permess ta' sid il-kera sabiex isiru xogħlijiet fl-art. L-oneru tal-prova li sid il-kera ta l-permess sabiex tinbena d-dar 'Oriana', li għall-qorti m'hijiex il-farmhouse li Salvu Megahern kiteb dwarha fl-1956, kellha ssir mill-attriċi. Prova li ma saritx. Fiċ-ċirkostanzi, il-konvenuta ma tistax tiġi mġiegħla tilqa' l-applikazzjoni tal- attriċi meta mhemmx prova li tat il-kunsens tagħha sabiex tinbena d-dar Wara kollox it-tegole ġodda li trid tagħmel l-attriċi, għalkemm xogħol de minimis, jifforma parti mill-istess dar. L-attriċi għamlet ukoll riferenza għall-affidavit li kienet għamlet fis-7 ta' Novembru, 2018 fejn qalet li, "Dan l-aħħar ġejt infurmata illi l-qbiela kienet qed tirreferi biss fuq ir-raba' anness mal-fond 'Oriana', u ma tinkludix l-bini magħruf bl-isem 'Oriana' (bil-garaxxijiet) u lanqas ma tinkludi r-razzett li jġib in-numru Għall-qorti dak l-affidavit hu rrilevanti, għaliex mill-provi rriżulta bla dubju li d-dar inbniet fuq art li hi mikrija lill-attriċi. Hu evidenti li min dak iż-żmien kien tal-parir fejn inbniet id-dar mhijiex kompriża fil-kirja, kien żbaljat. Fit-tieni aggravju l-attriċi tilmenta li d-deċiżjoni tal-konvenuta kienet nulla għaliex ma kinitx motivata kif suppost. Ilment li tressaq fl-appell li sar quddiem it-Tribunal li fis-sentenza ma laqgħux. Fl-avviż li bagħatet l-Awtorita lill-attriċi infurmatha biss li l-applikazzjoni għall-permess ta' No Objection in Principle sabiex jinbidlu t-tegole tmur "kontra l-kundizzjonijiet tal-kirja" mingħajr ma ddikjarat liema kienu l-kundizzjonijiet. Il-qorti tifhem l-ilment tal-attriċi, fis-sens li ma kinitx taf x'kundizzjonijiet tal-kirja kienet qegħda tirreferi għalihom il- Fil-fatt kien biss bit-tweġiba tal-Awtorita' li ppreżentat fit-28 ta' 12) li hemm spjegat b'mod ċar għalfejn l-applikazzjoni tal- attriċi kienet miċħuda: Illi rigward l-aggravji fil-mertu l-esponenti tagħmel referenza għall- Application Report hawn anness u mmarkat Dok. Hu għalhekk evidenti li r-raġunament tal-konvenuta kien fis-sens li l-kirja kienet agrikola u fuq l-art inbniet dar mingħajr permess ta' sid il-kera. Għaldaqstant, il-konvenuta rraġunat li l-attriċi ma kellhiex tingħata permess li tibdel it-tegole tiles li hemm mal-faċċata tad-dar u fit-terrazzin fil-ġemb tad-dar li nbniet mingħajr ma ntalab il-permess ta' sid il-kera. Pero waqt is-smiegħ tal-kawża quddiem it-Tribunal, l-attriċi ngħatat l- opportunita' kollha li tressaq il-provi kollha sabiex tirribatti dak li qegħda ssostni l-Awtorita'. Għalhekk l-ilment tal-attriċi li d-deċiżjoni tal-Awtorita hi nulla għaliex m'hijiex motivata u għalhekk ma kinitx tippermettilha li tikkontesta d-deċiżjoni tal-Bord, hi mingħajr bażi. Qabel bdew jinstemgħu l-provi quddiem it-Tribunal, il-konvenuta spjegat b'mod ċar id-deċiżjoni u għalhekk kienet taf x'inhi r-raġuni għalfejn l-applikazzjoni kienet miċħuda. Għalhekk kellha kull opportunita' li tressaq provi sabiex tikkontradiċi dak li qegħda ssostni l-konvenuta. li t-Tribunal ikkunsidra u ddeċieda dwar il-meritu wara li qies l-argumenti kollha taż-żewġ partijiet. Għaldaqstant, it-tieni aggravju hu miċħud ukoll. Għal dawn il-motivi tiċħad l-appell bl-ispejjeż kollha kontra l-attriċi.