IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO (Aġent President) ONOR. Seduta ta' nhar it-Tnejn 14 ta' Diċembru 2015 Avukat Ġenerali Montebello Catania huwa appell tal-Avukat Ġenerali minn sentenza mogħtija fis- 16 ta' Jannar 2015 mill-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili fil-kompetenza kostituzzjonali tagħha li kkundannatu jħallas lill-attur is-somma ta' ħamest elef euro (€5,000) bħala kumpens għall-ksur tal-jedd tiegħu imħares taħt l-Art. 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta ["il- Kostituzzjoni"] u l-Art. 6 tal-Konvenzjoni għall-Protezzjoni tad- Drittijiet tal-Libertajiet Fondamentali ["il- Konvenzjoni"] minħabba dewmien fi proċeduri kriminali billi l- proċess ta' kumpilazzjoni quddiem il-Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti Istruttorja kienu għadu ma ngħalaqx meta nfetħet il-kawża fl-2014, għalkemm l-attur kien tressaq quddiem il-Qorti b'arrest L-ewwel Qorti fissret hekk ir-raġunijiet għala sabet ksur tal-jedd għal smigħ fi żmien raġonevoli u kkundannat lill-konvenut iħallas kumpens għal dan il-ksur: "F'din il-kawża r-rikorrent akkużat b'kospirazzjoni fit-traffikar tad- droga qed jilmenta li l-proċess kriminali tiegħu li beda fi Frar 2008, u għadu mhux konkluż, qed idum wisq. Qed jilmenta wkoll mill-fatt li dam ħafna taħt arrest preventiv, u qed jilmenta wkoll li mhux qed jitħalla jsiefer biex jagħmel intervent mediku. "Illi b'dawn il-proċeduri r-rikorrent, kif ingħad, qed jilmenta prinċipalment mid-dewmien fil-proċeduri pendenti kontra tiegħu. B'mod ġenerali, biex jiġi determinat jekk is-smigħ f'xi proċeduri quddiem il-Qorti sarx fi żmien raġonevoli kif miktub mill-artikolu 39(2) tal-Konvenzjoni Ewropea, wieħed irid iqis iċ-ċirkostanzi kollha partikolari f'dawk il-proċeduri, u b'mod partikolari: tal-Kostituzzjoni u mill-artikolu 6(1) in-natura u/jew komplessità tal-kaz in kwistjoni; il-kondotta tal-partijiet fil-kawża; u il-mod kif dawk il-proċeduri ġew trattati u kondotti mill- "3. awtorità ġudizzjarja stess. "F'dan il-każ, għandu jingħad ukoll li r-rikorrent għamel żmien twil taħt arrest preventiv, li skond il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem ikun jirrikjedi aktar speditezza min-normal fit- trattazzjoni tal-każ. … ...... tad-droga, u sal-lum, seba' snin wara, "Ir-rikorrent tressaq il-Qorti taħt arrest fl-2008 b'akkużi marbutin il- mat-traffikar kumpilazzjoni għadha ma għalqitx. Il-prosekuzzjoni kienet iddikjarat illi kienet għalqet il-provi kemm fl-2012 kif ukoll fl-2013 iżda dawn reġgħu "infetħu" mill-ġdid tal-Avukat Ġenerali. L-ammont ta' droga huwa, veru, wieħed qawwi u l- investigazzjoni kienet komplessa tant li damet sejra erbat ijiem bla waqfien. Il-każ quddiem il-Qorti tal-Maġistrati ma kellux però jdum seba' snin bid-diversi persuni jitilgħu jixhdu ftit kull tant żmien, anke jekk kien hemm hafna xhieda x'jinstemgħu. Kif jiġri s-soltu f'każijiet simili, il-każ għamel diversi traġetti bejn l-uffiċċju tal-Avukat Ġenerali u l-Qorti, u diversi xhieda li setgħu u kellhom fuq jinstemgħu f'seduta waħda – debitament ippjanata u kawtelata minn indħil ta' xogħol iehor – ġew mismugħa f'diversi seduti u fuq medda twila ta' żmien. "Sfortunatament, bis-sistema ġudizzjarja attwali, dan mhux dejjem hu possibbli. Din il-Qorti tagħmel tagħha l-kummenti li għamlet dan l-aħħar din il-Qorti fil-kawża Holmes v. Avukat Ġenerali deċiża fit-3 ta' Ottubru 2014, fis-sens li, ġeneralment, id-dewmien hu rizultat ta': li għandha istruttorja biex tikkontrolla l-mod u r-ritmu li bih jinġabru l-provi tal- prosekuzzjoni fl-istadju tal-kumpilazzjoni. Pjuttost tista' tgħid li l-kontroll qiegħed f'idejn l-Avukat Ġenerali. Hu evidenti li l-uffiċċju tal-Avukat Ġenerali stess hu under- staffed u minkejja jagħmlu ħilithom biex l-avukati jipprovaw ileħħqu. F'każ bħal dan l-impressjoni li tieħu l- Qorti hu li kemm-il darba rinviju jsir biex ikun sar fit- terminu kontemplat mil-liġi u mbagħad wieħed jara wara (better safe than sorry). Volum ta' kawżi li jrid jisma' u jiddeċiedi ġudikant. Jekk il- ġudikant ser jibqa' mgħobbi kif inhu b'mijiet ta' kawżi u fl- istess ħin jibqa' jirċievi kawżi ġodda, apparti xogħol iehor, jkollna każijiet bhal dan. F'xenarju simili ser m'huwiex possibbli li f'kull każ jiġi garantit smigħ xieraq fi żmien raġonevoli. Din hi r-realtà, isiru kemm isiru emendi fil-liġi fil-qasam amministrattiv tal-Qorti. tal-proċedura inizjattivi jibqa' oħra ""Dewmien li fih innifsu qiegħed iwassal sabiex din il-Qorti kon- tinwament tiġi rinfaċċjata b'kawżi simili fejn biex tasal għal deċiżjoni jkollha toqgħod teżamina volumi ta' atti li jkunu nġabru matul is-snin li fih innifsu jieħu ż-żmien." "Kif ingħad diversi drabi mill-qrati tagħna u mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, huwa l-istat li għandu obbligu li jindirizza dawn in-nuqqasijiet (ara Salessi v. Italy, deċiża mill- Qorti Ewropeja fis-26 ta' Frar 1993 u Busuttil v. Avukat Ġenerali, deċiża minn din il-Qorti fit-2 ta' Lulju 2013, fost oħrajn). Kwindi, bħala regola, huwa l-istat li jrid iwieġeb għal dewmien żejjed fil- proċeduri ġudizzjarji. "Wara li l-Qorti rat l-atti tal-proċeduri kriminali, tasal għal konklużjoni li l-każ tar-rikorrent ma kellux jieħu dawk is-snin kollha u għadu ma ġiex deċiż definittivament. Dan apparti li mill- atti tal-proċeduri kriminali ma jirriżultax li r-rikorrent kellu xi ħtija għalfejn il-każ dam daqshekk. F'ħajja ta' bniedem sitt snin huma ħafna. Sitt snin ta' inċertezza tiela' u nieżel il-Qorti għas-seduti, għaliex dik hi s-sistema. Dewmien f'kull xorta ta' proċeduri ġudizzjarji fi proċeduri kriminali, fejn il-libertà tal-bniedem hi in diskussjoni, m'għandux jiġi tollerat. Wieħed irid jiftakar ukoll li r-rikorrent hu barrani u mill-provi hu evidenti li ma għandu l-ebda rabta ma' Malta. Din iċ-ċirkostanza tkompli tiggrava s-sitwazzjoni. l-ġustizzja, "Kien hemm diversi rinviji tal-każ, tant li, sas-seduta li fiha ngħalqu l-provi quddiem din il-Qorti, l-att tal-akkuża kien għadu ma ħariġix. F'sena, bħala regola, kull każ idum sitt xhur quddiem l-Avukat Ġenerali u sitt xhur quddiem il-Qorti, sistema li ma tħallix lill-Qorti fejn timmanuvra meħud kont il-volum kbir ta' xogħol li jkollha, u ma jidhrix li qatt saret insistenza li dan il-każ jitmexxa bid-debita speditezza. Hemm ħafna raġunijiet għal dan, kif spjegat aktar qabel; però, jibqa' l-fatt li r-rikorrent dam 22 xahar taħt arrest preventiv u sa issa, kważi seba' snin, għadu ma jafx fejn qiegħed. Għal dan id-dewmien irid jingħata kumpens finanzjarju bħala rimedju. "Il-fatt li r-rikorrent dam 22 xahar taħt arrest preventiv huwa wkoll każ ta' dewmien żejjed. Ġie kemm-il darba enfasizzat li persuna akkużata trid tinżamm taħt arrest preventiv għal dak il-minimu neċessarju biex jiġi salvagwardat il-proċess xieraq, però dan iż- żmien m'għandux jiġġedded biex tiġi moqdija l-prosekuzzjoni jew is-sistema ġudizzjarja li, forsi, ma tippermettix trattazzjoni ta' kull każ fi zmien qasir. Il-Qorti li tkun qed tisma' talba għal ħelsien mill-arrest ma tridx tikkondizzjona ruħha bis-sistema li qed tiġi mġiegħla taħdem fiha, iżda trid tqis il-każ skont iċ-ċirkostanzi tiegħu, u tipprovdi għall-ħelsien mill-arrest, taħt kundizzjonijiet xierqa, jekk tara li l-każ qed ikarkar wisq. "Fil-kuntest tal-ilment tar-rikorrent marbut mal-problemi ta' saħħa li għandu, din il-Qorti ma tarax li għandu raġun. Minn meta r- rikorrent sar jaf bil-problema li jbati biha, ingħata l-kura meħtieġa u sarulu t-testijiet li t-tobba dehrilhom neċessarji. Ġie deċiż li ssirlu operazzjoni, iżda hu rrifjuta li din issir hawn Malta qabel ma jieħu opinjoni oħra barra minn Malta. Il-Qorti tal-Maġistrati talbet li konsulenti mediċi fil-materja jitilgħu jixhdu quddiemha, u dawn ikkonfermaw li l-operazzjoni li kellu bżonn ir-rikorrent ġieli saret u tista' ssir hawn Malta. Għall-bidu kien hemm problema bid-dewmien biex fuq tista' ssir insistenza tal-Qorti, sarlu appuntament aktar viċin. Ir-rikorrent, però, ma riedx li ssirlu l-operazzjoni hawn Malta. l-operazzjoni, però, "Din il-Qorti issib li dan ir-rifjut mhux raġonevoli. Meta f'pajjiż teżisti sistema medika tajba, kif teżisti f'Malta, u l-intervent ikun ippjanat li jsir f'qasir żmien, l-insistenza ta' dak li jkun li bilfors irid li ssirlu l-operazzjoni f'pajjiż barrani ma tistax titqies waħda li timmerita konsiderazzjoni. Is-sitwazzjoni medika f'pajjiżna hija rispettata u mfaħħra anke fl-esteru, b'unika problema tkun marbuta mad-dewmien biex isiru ċerti interventi. F'dan il-każ ir- rikorrent kien ingħata preferenza, iżda xorta għażel li jirrifjuta l- operazzjoni b'insistenza li jmur l-Olanda. Ir-rikorrent ma weriex li f'Malta ma kienx se jingħata l-aħjar kura skont iċ-ċirkostanzi tiegħu, u ebda persuna ma tista' tinsisti li għandha dritt tiehu a second opinion barra l-pajjiż, meta din ma ġietx meqjusa bħala neċessarja mill-konsulenti Maltin. "Dan l-aggravju qiegħed, għalhekk, jiġi miċħud. "Fid-dawl ta' dawn il-konsiderazzjonijiet, din il-Qorti tara li għandha tillikwida danni morali minħabba d-dewmien, u, għal dan il-fini, qed tiffissa kumpens ekwivalenti għal €5,000. "Għaldaqstant, għar-raġunijiet premessi, tiddisponi mit-talbiet attriċi billi tilqa' l-istess talbiet kif dedotti (limitatament kif ingħad qabel) u għall-fini tat-tieni u t-tielet talba tillikwida I-kumpens fis- somma ta' €5,000 bħala rimedju għad-dewmien li r-rikorrent ġarrab fis-smigħ tal-każ tieghu. "L-ispejjeż tal-kawża jibqgħu bla taxxa bejn il-partijiet." L-Avukat Ġenerali appella minn din is-sentenza b'rikors tal-5 ta' Frar 2015 li għalih l-attur wieġeb fit-18 ta' Mejju 2015. L-aggravji tal-appell huma i.illi ma hemmx ksur tal-jedd għal smigħ fi żmien raġonevoli, u ii.illi f'kull każ ir-rimedju mogħti ma huwiex wieħed L-ewwel aggravju ġie mfisser hekk: "llli ma huwiex kontestat li l-artikolu 5 tat-Konvenzjoni Ewropea jesiġi bħala parti mill-kunċett ta' smigħ xieraq li deċiżjonijiet li jkunu jinvolvu tilwimiet ta' natura ċivili u anke dawk ta' natura kriminali jiġu maqtugħa fi żmien raġonevoli. ll-ħeffa fl-għeluq ta' proċeduri ġudizzjarji jifforma parti integrali mill-jedd ta' smigħ xieraq għaliex dan iħares lill-partijiet minn dewmien proċedurali eċċessiv u sabiex l-amministrazzjoni tal-ġustizzja b'mod ġenerali ma tiġix perikolata u wisq aktar imnaqqsa kemm mill-kredibbilità u mill-effettività tagħha. "llli mat-trapass taż-żmien il-Kummissjoni u l-Qorti Ewropea stabbilew ċertu fatturi li għandhom jiġu meqjusa biex jiġi determinat jekk kienx hemm dewmien irraġonevoli jew le. Dawn il-fatturi jinkludu: - "a. in-natura u / jew komplessità tal-każ inkwistjoni; "b. l-imġieba proċesswali tal-partijiet fil-kawża; u "ċ. il-mod kif dawk il-proċeduri ġew trattati u kondotti mill- awtorità ġudizzjarja stess. l-esponent huwa "llli l-ewwel onorabbli Qorti elenkat u irrikonoxxiet dawn il-fatturi u l-prinċipji jirrigwardaw legali dewmien f'proċess ġudizzjarju, meta hija effettivament għaddiet biex teżaminahom fid-dawl taċ-ċirkustanzi partikolari ta' dan il- jiġu kkunsidrati li għandhom li għalkemm f'kawżi każ, ftit li xejn daħlet funditus fihom u għalhekk ma waslitx għal konklużjoni ġusta. "llli ibda biex li dwar l-ewwel fattur u cioè dak li jirrigwarda n- natura u l-komplessità tal-kawża l-Qorti qalet biss li l-ammont ta' droga huwa wieħed konsiderevoli u li l-investigazjoni kienet fil- fatt waħda komplessa. L-esponent jargumenta li għal-każ in diżamina dan il-fattur huwa wieħed kruċjali sabiex jiġi determinat jekk hemmx dewmien irraġonevoli jew le. F'dan l-isfond l- esponent ser jagħmel referenza għall-fatti sabiex wieħed jifhem aħjar il-komplessità ta' dan il-każ. ta' kważi 6 Kg li kienet kokajina tagħhom bl-għajnuna "Fl-1 ta' Frar 2008 il-pulizija rċiviet informazzjoni li Uffiċjali tad- Dwana ġewwa l-Ajruport Internazzjonali ta' Malta waqqfu lil Aulis Curmi u Janno Brahmi, żewġ persuni ta' nazzjonalità Estonjana, minħabba suspett li fil-bagalji tagħhom kienu qed iġorru d-droga. Huma kienu waslu Malta b'titjira minn Xlendi, Il-Munxar, ll-Libja. Iż-żewġ persuni in kwistjoni ġew arrestati u nfethet ukoll inkjesta maġisterjali. Ta' min wieħed igħid li d-droga li kienu qed iġorru li irriżultat effettivament hija waħda mill-ikbar qabdiet ta' droga kokajina f'Malta. Dan l-ammont jiswa iżjed minn ħames mija, tlieta u disgħin elf, erba' mija u erbgħa u tletin euro (€593,434) kif ġie stabbilit mill-espert tal-Qorti. Meta dawn il-persuni ġew mitkellma mill-pulizja huma wrew ix-xewqa li jikkoperaw mal-awtoritajiet Maltin sabiex jiġu arrestati persuni oħra involuti f'dan iċ-ċirku internazzjonali ta' traffikar ta' droga. Fil-fatt il-pulizija ġabu wkoll awtorizzazzjoni mingħand il-maġistrat tal-għassa biex ai termini tal-artikolu 308 et seq. tal-Kap. 101 ikunu jistgħu ikomplu l- investigazzioni taż-żewġ Estonjani. Sussegwentement u kif kien ippjanat, l-imsemmija Aulis Curmi u Janno Brahmi marru fil-lukanda Fortina Hotel tas-Sliema biex minn hemmhekk jistennew terzi persuni jiġu għad-droga li huma kienu ġabu f'Malta u dan kollu taħt is-sorvelljanza kontinwa tal-pulizija. Fil-fatt din l-operazzjoni wasslet biex il-pulizija tarresta wkoll żewġ persuni oħra ta' nazzjonalità Niġerjana li kienu qed joqogħdu Malta u cioè lil Chima Spiteri Pace Bardon u Ferdinand Maklam. Bl- informazzjoni li Ferdinand Maklam ta lill-pulizija ġie stabitit li persuna oħra kellha tiġi Malta minn Il-Fgura proprju biex tiġbor id-droga in kwistjoni. Din il-persuna irriżulta li kien ir-rikorrenti Samuel Grima Libreri li wasal Malta minn Il-Fgura fl-4 ta' Frar 2008 u ġie arrestat. Għalhekk komplessivament din l-investigazzjoni wasslet għas-sejba ta' ammont kbir ta' droga kokaijna (6 Kg), għall-arrest ta' ħames persuni ta' nazzjonalità barranija fosthom ir-rikorrenti u damet sejra erbat ijiem bla waqfien. Wieħed irid igħid ukoll li r-rikorrenti Samuel Grima Libreri ma kellux fiżikament id-droga fuqu; anzi qed jiġi allegat li hu ġie minn Il-Fgura proprju bl-intenzjoni li jinvolvi ruħu f'Malta fit-traffikar tas-6 Kg droga kokajina. Din l-investigazzjoni kienet partikolarment komplessa u diffiċli anke għaliex il-pulziija kellhom joqogħdu ferm attenti li l- persuni involuti ma jiġihomx suspett li dan it-traffikar ta' droga kien qed iseħħ taħt il-kontroll u sorveljanza tagħhom; "llli l-konsegwenza ta' din l-investigazzjoni komplessa hija riflessa wkoll fil-proċeduri ta' kumpilazzjoni li qed jirriżultaw komplessi wkoll. Fil-proċeduri in diżamina l-prosekuzzjoni kellha ttella' diversi persuni li ħadu sehem attiv f'din l-operazzjoni inkluż l-esperti li tqabbdu fl-inkjesta maġisterjali, l-esperti li tqabdu waqt l-istess kumpilazzjoni u wħud mill-persuni li ġew arrestati in konnessjoni ma' dan il-każ. Minn eżami tal-proċess kriminali jirriżulta ictu oculi li l-volum ta' dokumenti u xiehda jindika li kien hemm bżonn żmien twil biex din l-istess evidenza tinġabar. Dawn huma kollha fatturi li minnhom innifishom jirrikjedu ċertu żmien u żgur li ma jistgħux jittieħdu b'mod leġġer tenut kont tas- serjetà tal-każ. "llli però dwar dawn iċ-ċirkostanzi kollha l-ewwel onorabbli Qorti ma ssemmi assolutament xejn u anzi tagħti kważi l-impressjoni li dan hu proċess ġudizzjarju di facile spedizione li jista' jiġi konk'luz f'qasir żmien. "llli dwar il-fattur l-ieħor li jirrigwarda l-imġieba tal-partijiet fil- kawża, l-ewwel onorabbli Qorti jidher li tefgħet il-ħtija kollha fuq l- uffiċċju tal-Avukat Ġenerali. L-ewwel onorabbli Qorti injorat għal kollox il-fatt li fil-kors tal-proċeduri kriminali in diżamina nqalgħu ċirkostanzi li kienu indipendenti mill-votontà tal-partijiet involuti u anke tal-istat. L-esponent huwa tal-umli fehma li minn eżami tat- verbali tas-seduti jirriżulta li matul is-snin inqatlgħu diversi ċirkostanzi li għamluha diffiċli biex il-proċess jitħaffef, inkluż ċirkostanzi li wieħed diffiċli li jkollu kontroll fuqhom. Fil-fatt kien hemm numru ta' seduti li ġew differiti mill-Qorti tal-Maġistrati minħabba fost oħrajn indisposizzjoni tal-maġistrat sedenti jew tal-uffiċjal prosekutur minħabba raġunijiet ta' saħħa jew ta' urġenza f'każijiet oħra. Apparti dan f'numru ta' seduti anki r- rikorrent stess ma deherx, però mill-atti ma jirriżultax li hu għamel xi lment formali biex il-proċess jitħaffef u anzi kien hemm ukoll seduti li ġew utilizzati mhux biex jittellgħu l-provi iżda biex tiġi determinata talba tar-rikorrenti dwar il-kundizzjoni medika tiegħu. fuq jassorbi dawn jekk wieħed kellu il- "Illi għalhekk konsiderazzjonijiet kolha fatturi ma ngħatawx piż mistħoqq mill-ewwel Qorti, l-esponent huwa tal- umli fehma li kien inġust li l-ewwel onorabbli Qorti waslet għall- konklużjoni li hemm leżjoni tad-drittijiet fundamentali a bażi ta' nuqqasijiet fis-sistema ġudizzjarja u partikolarment minħabba l- uffiċċju tal-Avukat Ġenerali." imsemmija, Huwa minnu illi l-każ kien x'aktarx kompless u kien jeħtieġ ċerta tħejjija. Madankollu, dan ma jfissirx illi seba' snin kienu meħtieġa biex il-proċess, mhux jintemm, iżda jitwassal sal- istadju li għall-inqas jinħareġ l-att ta' akkuża. Fil-fatt eżami tal- proċess ta' kumpilazzjoni juri illi d-dewmien kien mhux minħabba l-komplessità tal-każ jew minħabba l-volum ta' xiehda, iżda minħabba l-mod kif il-proċess tmexxa, li juri illi n-nuqqas aktar milli f'parti jew f'oħra qiegħed fis-sistema nnifsu, li ma jħallix li proċess jibda u jintemm iżda jitkarkar: il-ġbir tax-xiehda jsir bin- nifs, seduti jinħlew billi jinstema' biss xhud wieħed għal ftit minuti, seduti oħra jkollhom jitħassru għax lill-Qorti stess jew lill- Prosekuzzjoni jidħlilhom xogħol ieħor aktar urġenti u jitħassru wkoll seduti għal raġunijiet varji. proċess jieħu fit-tul, aktar tqum il-possibilità li jinqalgħu ostakoli, li jkomplu jwasslu għal aktar dewmien. Din il-Qorti, bħall-ewwel Qorti, tapprezza illi l-volum ta' xogħol u n-nuqqas ta' riżorsi jwasslu għal sitwazzjoni fejn ma jibqax possibbli li kull każ jingħata l-attenzjoni indiviża biex jitmexxa b'ħeffa u bla ħela ta' żmien. Iżda dan ma huwiex ġustifikazzjoni; anzi jfisser illi l-Istat qiegħed jonqos mill-obbligu tiegħu li jara li s- sistema ġudizzjarju jkollu r-riżorsi kollha meħtieġa biex jista' jimxi b'ħeffa u b'effiċjenza waqt li fl-istess ħin jitħarsu l-interessi tal- ġustizzja. Ma nistgħux ma ngħidux ukoll, iżda, illi hemm nuqqasijiet ukoll min-naħa tal-operaturi tas-sistema, għax hija l- inerzja li twassal biex l-affarijiet inkomplu nagħmluhom b'dan il- mod "għax dejjem hekk sar", u għalhekk, għalkemm nafu li jsiru ħażin, inkomplu nagħmluhom hekk. Il-Qorti għalhekk taqbel mar-raġunament tal-ewwel Qorti li waslet għall-konklużjoni li żmien ta' seba' snin biex imqar jinħareġ l-att ta' akkuża huwa żmien twil wisq li ma jistax jitqies bħala żmien raġonevoli, aktar u aktar fil-kuntest ta' proċeduri kriminali bħal ma huma dawk li dwarhom saret din il-kawża tallum. L-ewwel aggravju huwa għalhekk miċħud. It-tieni aggravju jolqot ir-rimedju mogħti mill-ewwel Qorti u ġie "… … … il-kumpens fl-ammont ta' 5,000 euro li ffissat l-ewwel onorabbli Qorti għad-dewmien huwa manifestament esaġerat u żbaljat u kellu jkun ferm inqas. L-appellat ippreżenta r-rikors promotur fil-25 ta' Frar 2014 u għalhekk kienu laħqu għaddew sitt snin mill-bidu tal-proċeduri kriminali. Għalkemm huwa minnu li sitt snin m'huwiex perjodu qasir lanqas wieħed jista' jgħid li huwa wieħed esaġerat meta tikkunsidra li fis-sistema ġudizzjarja tagħna kien hemm kawżi li ħadu ħafna iktar żmien sabiex jiġu deċiżi. "Issa f'dan il-każ l-ewwel onorabbli Qorti ma indikatx fuq liema bażi hija waslet għall-ammnnt ta' 5,000 euro. Dan l-ammont ġie tas-sentenza mingħajr ebda mniżżel spjegazzjoni ta' xejn." fil-parti deċiżjonali L-Avukat Ġenerali mbagħad jelenka numru ta' kawżi li damu aktar minn dik li dwarha saret il-kawża tallum u fejn ingħata kumpens anqas minn ħamest elef euro, u jkompli hekk: "… … … meta wieħed iqabbel il-kumpens mogħti mill-ewwel onorabbli Qorti fis-sentenza appellata mal-kumpens mogħti mill- qrati tagħna tul dawn l-aħħar snin isib li I-kumpens mogħti fil- kawża odjerna huwa wieħed manifestament għoli ħafna u allura dato ma non concesso jinstab li kien hemm ksur tad-drittijiet fundamentali tal-appellat, il-kumpens għandu jkun ferm inqas minn dak stabbilit mill-ewwel onorabbli Qorti, sabiex dan jirrifletti l-każistika tal-aħħar deċennju u jkun hemm uniformità fis- sentenzi." L-attur wieġeb hekk: "Argument ieħor li qajjem l-Avukat Ġenerali huwa li l-kumpens huwa wieħed esaġerat ħafna u għandu jkun ferm anqas u dan sabiex jirrifletti l-każistika tal-aħħar deċennju u għandu wkoll ikun hemm uniformità fis-sentenzi; bir-rispett kollu dan huwa argument li assolutament ma jreġġix kemm għall-fatt li l- kumpens ta' ħamest elef euro (€5,000) m'huwiex għoli kif ukoll għall-fatt li f'Malta m'hawnx liġi ta' preċedent. "Illi l-onorabbli Qorti dejjem bir-rispett kbir għandha ssib il-kuraġġ u tikkundanna l-aġir tal-Avukat Ġenerali għax jidher ċar illi l- Avukat Ġenerali jħossu komdu jħalli I-kawżi jdumu u qatt ma jiġi ikkundannat u b'hekk qiegħed jitħalla jkompli jabbuża mill- posizzjoni tiegħu. Ir-rule of law għandha tapplika għal kulħadd u ħadd m'għandu jippretendi li hu above the law. "Għalhekk dejjem bir-rispett din l-onorabbli Qorti għandha tibgħat messaġġ ċar lill-Avukat Ġenerali u tissanzjonah fejn qiegħed jagħmel ħażin u b'hekk iżommu ferm għoli d-drittijiet tal- nies. "Illi huwa ben fatt mill-riċerka li għamlet il-kummissjoni tal- Ewropa li Malta tirrankja fil-qigħ tal-lista tad-dewmin fil-qrati u li għalhekk jekk ma jkunx hemm ebda sanzjonijiet kontra dan id- dewmin żgur li ser nibqgħu nirrankjaw fejn konna." Il-Qorti tosserva qabel xejn illi l-proċeduri penali kontra l-attur għadhom ma nqatgħux: id-dewmien li dwaru tat kumpens l- ewwel Qorti ma kienx id-dewmien biex finalment jintemmu l- proċeduri iżda d-dewmien biex jinħareġ l-att ta' akkuża. ieħor, il-proċeduri kontra l-attur fadlilhom aktar żmien biex jintemmu. Għandu jingħad ukoll illi l-problema tad-dewmien huwa wieħed sistematiku u mhux xi ħaġa li laqtet biss lil dan il-każ partikolari. In-nuqqas tal-istat huwa għalhekk aktar gravi, u jsir aktar gravi jekk, minkejja l-ħafna episodji ta' dewmien li dwarhom ingħatat kundanna minn dawn il-qrati, il-problema jibqa' ma jiġix Wieħed għalhekk jistenna illi aktar ma jkomplu jinġiebu episodji ta' dewmien il-quantum tal-kumpens għad-danni morali jkompli jogħla. Meqjus dan kollu, u billi wkoll danni ta' ħamest elef euro (€5,000) ma jurux nuqqas ta' relatività mal-quantum ta' danni likwidati f'kawżi oħra li jixbhu lil din tallum, il-Qorti qiegħda tiċħad dan l- Il-Qorti għalhekk tiċħad tikkonferma s-sentenza L-ispejjeż tal-ewwel grad jibqgħu regolati kif iddisponiet is- sentenza appellata; l-ispejjeż tal-appell iħallashom il-konvenut. Giannino Bartolo Bondin Calleja Amaira Aġent President Noel Micallef Lupi Joseph Gaffarena Purkiss Lupi Deputat Registratur mb