QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF MARK CHETCUTI ONOR. Seduta ta' nhar it-Tnejn 23 ta' Novembru 2020 Numru 15 Rikors numru 288/15 Maria sive Miriam Ellul Martin għan-nom u in rappreżentanza tal-imsiefer Muscat Azzopardi Mariano sive Mario Borg Buttigieg v. Reġistratur tal-Artijiet u Assistent Reġistratur tal-Artijiet Permezz ta' rikors preżentat fil-21 ta' Awwissu 2015 l-atturi iddikjaraw li ai termini tal-Artikolu 51(1)(b) tal-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet (Kap. 296), appellaw mid-deċiżjoni tal-intimati li ħadu fir-rigward tal-applikazzjoni numru LRA415/15. L-ilment tar-rikorrent hu fis-sens li l- intimat irrifjuta l-imsemmija applikazzjoni, għalkemm qatt ma ta avviż formali għaliex, ".… skond l-intimat hemm diversi passaġġi maqbuża talba fir-rikors taqra: fosthom att pubblikat min-Nutar Dr Silvio Montague fil-21 ta' Ġunju 2001 u att causa mortis pubblikat min-nutar Dr Silvio Montague fil-25 ta' Ġunju 2009". "Għaldaqstant, l-esponenti filwaqt li jinterponu umli appell għal quddiem din l-Onorabbli Qorti mid-deċiżjoni tal-intimati meħuda fl-applikazzjoni numru LRA 415/15 kif spjegata fl-ittra tal-11 ta' Awissu 2015; u dan fit- termini tal-artikolu 51(1)(b) tal-Att dwar ir-Reġistrazzjoni tal-Artijiet (Kap. 296 tal-Liġijiet ta' Malta) u filwaqt li jirriżervaw li jressqu dawk il- provi skond il-liġi, umilment jitolbu lil din l-Onorabbli Qorti sabiex tħassar u tirrevoka l-istess u torndalu jeffettwa r-reġistrazzjoni mitluba fl-applikazzjoni LRA 415/15)". Fis-17 ta' Settembru 2015 l-intimat wieġeb u ta r-raġunijiet għalfejn din il-Qorti għandha tiċħad it-talba għaliex: 2.1 L-ilmenti tar-rikorrent m'għandhom x'jaqsmu xejn mar-rimedju tal- appell kontemplat fl-Artikolu 51(1)(b) tal-Att dwar Reġistrazzjoni ta' Artijiet (Kap. 296). L-intimat fl-ebda stadju ma ċaħad l-applikazzjoni LRA 415/2015, u anzi huwa laqa' l-applikazzjoni b'titolu kwalifikat fit-termini tal-Artikolu 24 tal-Kap. 296, cioe` titolu soġġett għal ċerti riżervi imsemmija fl-istess ċertifikat ta' titolu. 2.3 Hemm nuqqasijiet li r-rikorrent ma rrimedjax għalihom. F'dan ir- rigward fl-applikazzjoni semma l-fatti li wassluh biex jagħmel dawk ir- riżervi fiċ-ċertifikat ta' titolu. segwenti:- Il-fatti prinċipali li huma rilevanti għal dawn il-proċeduri huma s- Ir-rikorrent hu wieħed minn sebat aħwa ta' Giuseppe Borg Buttigieg (miet fis-17 ta' Awwissu 1966) u Paula Borg Buttigieg (mietet fis-6 ta' Mejju 1996). L- aħwa jisimhom Carmelo (mejjet), Giuseppi (miet 4 ta' Diċembru 2012), Francesca (mietet 4 ta' April 2010), Angela, Rosaria, Giuseppa (mietet 22 ta' Jannar 2009) u r-rikorrent. Il-werrieta ta' Giuseppe Borg Buttigieg kienu s-sebat itfal. Borg Buttigieg għamlet testment fid-9 ta' Settembru 1975 u ħalliet prelegat favur uliedha Tufigno u Mario n-nofs indiviz tal-art magħrufa bħala 'tal-Ġebel l-Aħmar' sive 'tat-Triq tax-Xatt, limiti tan-Nadur. Giuseppa ħalliet lir- rikorrent bħala werriet tagħha. 3.3 B'kuntratt tal-21 ta' Ġunju 2001 pubblikat min-nutar Silvio Montague, li ma ġiex insinwat, kienu assenjati immobbli lill-erbat itfal ta' Carmelo Borg Buttigieg u ddikjaraw li dak assenjat lilhom kien "… a saldu u in totali sodisfazzjon tas-sehem kollu spettanti lill-komparenti Maria Borg Buttigieg nomine, Josanne u Anthony aħwa Borg Buttigieg fuq il-wirt u suċċessjoni ta' Gużepp Borg Buttigieg ..... u ta' Akakios Borg Buttigieg..… L-imsemmija Borg Caruana u Akakios konjuġi Borg Buttigieg jiġu n-nanniet paterni tal-imsemmija David Mario Napier u Anthony aħwa Għalkemm dak il-kuntratt ma ġiex insinwat, xorta għandu effett legali bejn dawk li kienu parti għalih. 3.4 Fid-9 ta' Mejju 2011 saret dikjarazzjoni causa mortis addizzjonali min-nutar Dr Maria Muscat Triolo Bigeni (dokument preżentat fl-istadju tal-appell). Fiha jingħad li fit-22 ta' Jannar 2009 mietet Guzeppa Cassar, oħt ir- rikorrent li b'testment tad-19 ta' Awissu 1974 kien nominat bħala werriet universali tagħha. Jissemma wkoll li fil-25 ta' Ġunju 2009 saret dikjarazzjoni oħra quddiem in-nutar Silvio Montague, li pero` baqa' ma ġiex reġistrat. Għalhekk jingħad li r-rikorrent għamel dikjarazzjoni oħra fis-17 ta' Jannar 2011 fl-atti tan-nutar Dr Maria Ronayne. Fl-att dikjaratorju tad-9 ta' Mejju 2011 żied il-proprjeta` li ddikjara li wiret mingħand oħtu Guzepp Borg Buttigieg, fosthom terz indiviż tal-porzjon art magħrufa bħala 'Tal-Ġebel l- Aħmar' sive 'Tat-Triq tax-Xatt" limiti tan-Nadur, Għawdex b'kejl ta' 9969 2.6 B'kuntratt tat-23 ta' Settembru 2013 pubblikat min-nutar Dr Maria Muscat Triolo Bigeni saret qasma ta' proprjeta komuni bejn il-membri tal-familja L-immobbli hu deskritt bħala art magħrufa bħala 'Tal-Ġebel l- Aħmar' sive 'Tat-Triq tax-Xatt' limiti tan-Nadur, Għawdex b'kejl ta' 3050.04 metri kwadri, soġġetta għal ċens perpetwu ta' €1.16 fis-sena u murija f'site plan mehmuża mal-istess att. Fl-att hemm deskrizzjoni tal- provenjenza tal-istess art. B'dak l-att ir-rikorrent nomin kien assenjat żewġ prozjonijiet diviżi mill-imsemmija art, waħda b'kejl ta' 1288.35 metri kwadri u l-oħra 428.8 metri kwadri (ara fol. Parti mill-istess art baqgħet komuni bejn il-partijiet (kejl ta' 475.28 mk), skont ishma li jissemmew fl-istess art, sabiex issir triq privata. 3.6 Fit-8 ta' Ġunju 2015 ir-rikorrent ippreżenta applikazzjoni lir- Reġistratur tal-Artijiet (numru 415/15) li biha talab ir-reġistrazzjoni ta' tliet porzjonijiet art f'Għawdex:- 3.5.1. porzjon art magħrufa tal-Ġebel l-Aħmar b'kejl ta' ċirka 1,288.36 metri kwadri fil-limiti tan-Nadur, Għawdex; 3.5.2. sehem ta' 8/12 indiviżi ta' porzjon art li tisbokka fuq passaġġ bla isem fi Triq l-Imġarr, Ħaż-Zebbug (Malta), Għawdex b'kejl ta' 475.28 metri kwadri; 3.5.3. porzjon art magħrufa tal-Ġebel l-Aħmar b'kejl ta' ċirka 428.8 metri kwadri fil-limiti tan-Nadur, Għawdex; 3.7 Fl-applikazzjoni r-rikorrent iddikjara li t-talba kienet bażata fuq kuntratt ta' qasma tat-23 ta' Settembru 2013 pubblikat min-nutar Dr Maria Robinson dak il-kuntratt jirriżulta li l-imsemmija immobbli kienu assenjati lir-rikorrent. Ir-Reġistratur tal-Artijiet ħareġ ċertifikat ta' titolu fejn fil-parti "Kummenti oħra fuq applikazzjoni numru 201509605G", iddikjara "hemm diversi passaġġi maqbuża fosthom att pubblikat min-nutar Silvio Montague 21/06/2001 u Att Causa Mortis pubblikat min-nutar Silvio Montague 25/06/2009" 3.9 Permezz ta' ittra legali datata 7 ta' Awwissu 2015, ir-rikorrent ilmenta li l-applikazzjoni tiegħu ma ġietx aċċettata. Fiha spjega wkoll li l- att causa mortis tal-25 ta' Ġunju 2009 ma kienx preżentat għaliex l-att ma ġiex insinwat, u kien reġa' sar fid-9 ta' Mejju 2011 b'att tan-nutar Maria Jeremic-rigward tal-att l-ieħor tan-nutar Silvio Montague tal-21 ta' Ġunju 2001, infurmah li ma kienx jara raġuni għalfejn kellu jippreżentah. ddikjara li kien qiegħed jibgħat kopja tal-istess mal-ittra. 3.10 Permezz ta' ittra ta' tweġiba datata 11 ta' Awwissu 2005, l- Assistent Reġistratur fir-Reġistru tal-Artijiet (Għawdex), għarraf lid- 3.9.1 Fir-rigward tal-kuntratt pubbliku tan-nutar Silvio Montague tal-21 ta' Ġunju 2001, għal finijiet ta' reġistrazzjoni ta' trasferiment ta' immobbli, kellha ssir applikazzjoni għal dak l-iskop; 3.9.2 Mill-istess kuntratt, jirriżulta li l-partijiet fuq il-kuntratt tan-nutar Maria Muscat Triolo Bigeni tat-23 ta' Settembru 2013 ma kinux is-sidien tal-ishma kollha tal-proprjeta`. 3.9.3 "Peress illi Carmelo Borg Buttigieg miet wara Gużepp Borg Buttigieg, hu wiret sehem indiviż mill-assi ereditarji ta' missieru, u wara l-mewt tiegħu, wirtuh Għalhekk peress illi ma ġiex indikat illi l-aħwa Borg Buttigieg irrinunzjaw ukoll għall-wirt ta' missierhom, is-sehem invidiż illi Carmelo kien wiret mingħand missieru u li sussegwentement intiret minn uliedu, għadu proprjeta tal-aħwa Borg Buttigieg ulied Carmelo". 3.9.4 Ir-rikorrent kien għadu ma ppreżentax kopja tal-kuntratt pubblikat min-nutar Silvio Montague fil-25 ta' Ġunju 2009. Konsiderazzjoni Il-Qorti tibda billi tosserva li jidher li l-kwistjoni bejn il-partijiet inqalgħet bla bżonn. Fit-tweġiba l-intimat ħa l-pożizzjoni li:- ".… l-aħwa ulied Carmelo Borg Buttigieg ma rrinunzjawx ukoll għall-eredita ta' missierhom u għaldaqstant, huma għad għandhom 1⁄4 indiviż ta' 1/14 indiviż kull wieħed mill-immobbli...… "Illi dak li dejjem sostna l-esponenti, inkluż fl-imsemmija ittra tal-11 ta' Awwissu 2015, huwa li la ulied Carmelo Borg Buttigieg irrinunzjaw għall- eredita ta' Giuseppe u ta' Paola Borg Buttigieg dawn ma rrinunzjawx ukoll għall-eredita' ta' Carmelo missierhom". Il-Qorti fehmet li Carmelo Borg Buttigieg, wieħed mis-seba' ulied ta' Giuseppe u Paula konjuġi Borg Buttigieg, miet wara l-ġenituri tiegħu. B'hekk hu kien wieħed mill-werrieta u mhux uliedu li kienu parti għall-kuntratt tal-21 ta' Ġunju 2001 pubblikat min-nutar Dr Silvio Montague. Għalhekk meta sar il- kuntratt tal-21 ta' Ġunju 2001, ulied Carmelo Borg Buttigieg ġew assenjati proprjeta` li kien hemm fil-wirt tan-nanniet tagħhom bħala werrieta ta' Huma messhom sehem mill-wirt tan-nanniet paterni tagħhom peress li huma werrieta ta' missierhom u mhux għaliex in- nanniet paterni ħallewhom werrieta. Hu minnu li fil-kuntratt tal-21 ta' Ġunju 2001 jingħad li irċevew l-immobbli li jissemma f'dak il-kuntratt "a saldu ta' sehemhom mill-ereditajiet fuq imsemmija", pero` jibqa' l-fatt li gawdew minn dawk l-ereditajiet bis-saħħa tal-fatt li huma werrieta ta' Il-Qorti ma ssib l-ebda raġuni valida għalfejn ulied Borg Buttigieg kellhom jew għandhom jirrinunzjaw għall-wirt ta' missierhom Carmelo Borg Buttigieg. hu żgur hu li bil-kuntratt tal-21 ta' Ġunju 2001 ma kien għad fadlilhom ebda jedd, bħala werrieta ta' missierhom Carmelo Borg Buttigieg, fil-wirt tan- nanniet paterni tagħhom. L-intimati huma żbaljati meta jsostnu li ulied Carmelo Borg Buttigieg għad għandhom xi sehem mill-immobbli oġġett tal-kuntratt ta' qasma tat-23 ta' Settembru 2013 pubblikat min-nutar Maria Bongailas. Fit-tweġiba jissemma wkoll li: ".… ladarba l-kuntratt pubblikat min-nutar Silvio Montague tal-21 ta' Ġunju 2001 għadu ma ġiex irreġistrat neċessarjament ifisser li t-titolu li qegħdin jitolbu l-partijiet għandu joħroġ bħala titolu kwalifikat kif fil-fatt ħareġ". Madankollu fiċ-ċertifikat tat-titolu li l-intimat stess ħareġ, ma jissemmiex dak il-fatt (ara wkoll l-ittra datata 11 ta' Awissu 2005 li l-istess intimat bagħat lid-difensur tar-rikorrent). L-Artikolu 51(1)(b) tal-Kap. jistgħu korrezzjonijiet fir-reġistru fuq ordni tal-qorti kompetenti jew tar-reġistratur, b'dan li jkun hemm dritt ta' appell lill-Qorti tal-Appell, f'każ li:- "(b) bla ħsara għal kull dispożizzjoni kuntrarja espressa ta' dan l-Att, meta l-Qorti tal-Appell, fuq talba bil-mod preskritt ta' xi persuna li tkun milquta bi dħul li jkun sar jew bin-nuqqas ta' dħul fir-reġistru, jew minħabba li jkun sar xi nuqqas ('by any default being made'), jew għax ikun hemm dewmien mingħajr meħtieġ, f'xi dħul fir-reġistru, tordna li ssir korrezzjoni fir-reġistru". F'dan il-każ hu evidenti li fir-rigward tal-applikazzjoni tar-rikorrent sar dħul fir-reġistru. Iċ-ċertifikat ta' titolu li nħareġ mill-intimat hu l-aqwa Għalhekk m'għandhiex raġun ir-rikorrenti nomine li fir-rikors "Illi l-intimat irrifjuta din l-applikazzjoni iżda qatt ma ta avviż formali illi din l-applikazzjoni kienet rifjutata. B'dan saru jafu l-esponent tramite l- avukat tagħhom". L-intimat argumenta li l-kummenti li tniżżlu fiċ-ċertifikat ta' titolu, saru ai termini tal-Artikolu 24 tal-Kap. 296 li jipprovdi: (1) Meta mal-eżami tat-titolu r-reġistratur ikun jidhirlu li t-titolu jista' jiġi stabbilit biss għal perijodu limitat, jew ikun proprjetà taħt trust jew ikun suġġett għal kondizzjoni jew għal ċerti riżervi, ir-reġistratur jista', bi dħul ta' reġistrazzjoni għal drittijiet jew interessi li jinqalgħu qabel data jagħmel eċċezzjoni mill-effett fir-reġistru, speċifikata jew taħt att speċifikat jew xort'oħra deskritti b'mod partikolari fir-reġistru. "(2) Ir-reġistrazzjoni ta' persuna bħala sid ta' art b'titolu kkwalifikat skont dan l-artikolu ikollha l-istess effett bħar-reġistrazzjoni ta' dik il- persuna b'titolu, jew titolu garantit, skont il-każ, kemm-il darba reġistrazzjoni bħal dik ma tolqotx jew ma tippreġudikax li jiġi nfurzat xi dritt jew interess li jkun jidher fir-reġistru bħala li hu eċċettwat". Madankollu l-Qorti mhijiex tara kif dik id-dispożizzjoni għandha x'taqsam ma' dan il-każ. Fiċ-ċertifikat tat-titolu maħruġ mill-intimat, ma saret l-ebda eċċezzjoni mill-effett ta' reġistrazzjoni "....għal drittijiet jew interessi li jinqalgħu qabel data speċifikata jew taħt att speċifikat jew xort'oħra deskritti b'mod partikolari fir-reġistru". F'kull każ wieħed irid jifhem ukoll li r-Reġistratur meta ssirlu talba sabiex jirreġistra art taħt id-dispożizzjonijiet tal-Kap. 296 għandu jkollu d- dritt li fejn meħtieġ jitlob it-tagħrif li jqis li hu meħtieġ sabiex jikkonsidra l- applikazzjoni tal-applikant. Hekk per eżempju f'dan il-każ issemmiet id- dikjarazzjoni causa mortis li saret min-nutar Silvio Montague tal-25 ta' Ġunju 2009 u li tissemma fil-kuntratt ta' diviżjoni tat-23 ta' Settembru 2013 b'referenza għas-suċċessjoni ta' Giuseppa Borg Buttigieg li mietet fit-22 ta' Jannar 2009 u li jidher li r-rikorrent hu l-werriet universali tagħha. minnu li r-rikorrenti nomine infurmat lill-intimat li kienet saret dikjarazzjoni causa mortis oħra minflok dik tal-25 ta' Ġunju 2009, iżda l-Qorti ma tara xejn ħażin li r-Reġistratur talab kopja tad-dikjarazzjoni causa mortis li Għalkemm fil-kuntratt ta' diviżjoni issemmiet causa mortis oħra li saret fid-9 ta' Mejju 2011 min-nutar Dr Maria Muscat Triolo dikjarazzjoni causa mortis. Magro, ma jissemmiex li t-tieni dikjarazzjoni saret minflok l-ewwel Bubaqra, Iż-Żurrieq u f'kull każ, l-intimat xorta ħareġ iċ-ċertifikat ta' titolu u r-rikorrent ġie reġistrat bħala s-sid. Għalhekk hi għal kollox żbaljata l- premessa li saret fir-rikors tal-appell li l-applikazzjoni kienet rifjutata. ma kinitx rifjutata li nħareġ iċ-ċertifikat ta' titolu. Magħmula dawn il-konsiderazzjonijiet il-Qorti mhi tara l-ebda raġuni jew ħtieġa għalfejn għandha tordna korrezzjoni ai termini tal- Artikolu 51(1)(b) tal-Kap. 296, cioe` d-dispożizzjoni li invokat r-rikorrent Għal dawn il-motivi tiċħad it-talba tar-rikorrenti nomine bl-ispejjeż Deputat Registratur mb