Art 845 tal-Kap 16 Preskrizzjoni Akkwizittiva Seduta ta' nhar it-Tlieta, 30 ta' Ottubru 2018 30 ta' Ottubru 2018 Paul Stafrace, Emanuel Stafrace, Joseph Stafrace, Anne Chlach, Antoinette Curmi Fava, u Dr Patrick Bellia u l-PL Louisa Fenech Pace li b' digriet tat-18 ta' Awwissu 2015 gew appuntati bhala kuraturi deputati biex lill-imsefrin jirrapprezentaw Victoria Ellul Martin u John Morrison Smith sive Jimmy Stafrace, u b' nota tal- 1 ta' Ottubru 2015 Anna Chlach u Antoinette Stafrace assumew l- atti tal-kawza flok il-kuraturi, u b' digriet tat-22 ta' Ottubru 2015 l-inkarigu tal-kuraturi deputati gie revokat. Rat ir-rikors guramentat ta' Carmen Saffrett (483717M) datat 27 ta' Lulju 2015 fejn bil-gurament taghha kkonfermat li taf personalment :- Illi l-esponenti u l-konvenuti huma komproprjetarji flimkien u indivizament bejniethom tal-fond numru erbgha (4) (ga numru tlettax (13)), Triq Emmanuele Vitale, Bormla, Malta, bid-drittijiet u l-pertinenzi kollha tieghu, soggett ghar-rata ta' cens annwu u perpetwu ta' lira u hames soldi ekwivalenti 30 ta' Ottubru 2018 l-esponenti ppruvat kemm-il darba biex ghal zewg ewro u tmienja u tletin centezmu (€2.38), kwantu ghas-sehem ta' hamsa minn disa' partijiet indivizi (5/9) l-esponenti, u l-konvenuti ghal parti minn tmintax-il parti indiviza (1/18) kull wiehed u wahda minnhom. Illi l-esponenti ma tridx tibqa' aktar fi stat ta' komunjoni mal- konvenuti fuq il-fond imsemmi. Illi fond mhuwiex komodament divizibbli, u ghalhekk hemm lok li jigi licitat u l-prezz jinqasam bejn il- kontendenti, fl-ishma rispettivi taghhom kif fuq inghad. Illi bonarjament f'arrangament mal-konvenuti ghax-xoljiment ta' din il-komunjoni, pero' sal-lum baqghu ma ftehmux u ghalhekk kellha ssir din il-kawza. Ghaldaqstant, ghar-ragunijiet premessi u prevja kull dikjarazzjoni ohra li tista' tirrizulta mehtiega, l-esponenti titlob bir-rispett li din il-Qorti joghgobha: (4), Triq 1. Emmanuele Vitale, Bormla, Malta, fuq imsemmi, mhux komodament divizibbli fil-kwoti rispettivi tal-kontendenti; 2. Konsegwentement tordna l-bejgh b'licitazzjoni tal- imsemmi fond, okkorrendo bi stima ta' perit nominat minnha ghal dan l-iskop u bl-ammissjoni ta' offerenti barranin; 30 ta' Ottubru 2018 Tordna li r-rikavat ta' dan il-bejgh jinqasam bejn l- istess kontendenti, kwantu ghal hames partijiet minn kull disgha (5/9) favur l-esponenti Carmen Saffrett u kwantu ghal parti wahda minn kull tmintax (1/18) -il parti indiviza favur kull wiehed u wahda mill-konvenuti. Bl-ispejjez kontra l-konvenuti li jibqghu minn issa ingunti ghas-subizzjoni. Rat li din il-kawza giet appuntata ghas-smigh ghas-seduta tat-22 ta' Ottubru 2015. Rat ir-rikors ta' Carmen Saffrett datat 27 ta' Lulju 2015 a fol 7 tal-process fejn l-esponenti talbet bir-rispett li din il-Qorti joghgobha, prevja l-hrug tas-soliti bandi, tahtar kuraturi sabiex jirrapprezentaw lill-intimati Victoria Ellul Martin u John Mary sive Jimmy Stafrace, assenti minn Malta, u dan ghall- finijiet tar-rikors guramentat fuq imsemmi u l-atti kollha relattivi u sussegwenti; u l-Qorti kif diversament presjeduta innominat lil Dr Patrick Bellia u lil Prokuratur Legali Louisa Fenech Pace bid-digriet moghti fit-18 ta' Awwissu 2015. Rat ir-risposta tal-intimati Mario Stafrace f'ismu propriu u bhala kuratur ta' Emanuel Stafrace u Joseph Stafrace datata 25 ta' Awwissu 2015 (fol 20) fejn bil-gurament tieghu Mario Izzo kkonferma: 1. Illi preliminarjament ir-rikorrenti trid tipprova t-titolu taghha fuq sehemha mill-fond mertu ta' din l-istanza; 30 ta' Ottubru 2018 Illi minghajr pregudizzju ghas-suespost l-esponenti jaqblu illi l-fond ma huwiex komodament divizibilli; 3. Illi l-esponenti jaqbel previa dak li fuq inghad, illi l-fond de quo ghandu jinbiegh in licitazzjoni b' dana izda li ma jissejhux oblaturi barranin. Illi l-esponenti ma ghandhomx ibatu spejjes ta' dan il- gudizzju peress li qatt ma gew interpellati ghal dan il-ghan u dan ghar-raguni li l-esponenti Mario Stafrace ghadu sal-lum jiehu hsieb u kura ta' l-esponenti Emanuel Stafrace peress li r-rikorrenti abbandunatu nonostante r-rakkomandazzjoni tal-genituri taghha fit-testment fejn hallewlha nofs indiviz. Rat ir-risposta guramentata ta' Paul Stafrace, Anne Chlach u Antoinette Curmi Fava bl-ahhar tnejn f'isimhom proprio u kif ukoll bhal mandatarji tal-imsefrin Victoria Ellul Martin u John Mary sive Jimmy Stafrace ghan-nom tal-istess u dan kif assumew permezz ta' nota ta' assunzjoni li qeghdin risposta jipprezentaw guramentata datata l-1 ta' Ottubru 2015 fejn bil-qima wiegbu u bil-gurament tieghu Paul Stafrace kkonferma: 1. Illi l-esponenti ma jaqblux li r-rikavat ghandu jinqasam bil-mod kif qieghed jintalab fir-rikors promotur, peress li l- attrici naqset li titlob il-prelegat lilha mholli bis-sahha ta' testment maghmul fl-atti tan-Nutar John Sciberras tat-2 ta' Lulju 1983 mill-genituri tal-kontedenti fi zmien ghaxar snin mill-ftuh tas-successjoni tal-istess u dan kif jiddisponi l- artikolu 845 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta. kontestwalment mal-prezenti 30 ta' Ottubru 2018 tipprocedi bl-azzjoni odjerna sa Illi minghajr ebda pregudizzju ghas-suespost, l-attrici fejn ma setghetx jirrigwarda dik il-parti li tispetta lilha bis-sahha ta' legat lilha mholli kif fuq inghad, peress li qatt ma giet imessa fil- pussess tal-istess. Illi dato ma non concesso li ma jintlaqghux l- eccezzonijiet fuq imsemmija, l-importanti hu, li l-ishma rispettivi tal-kontendenti jkun jirriflettu r-rieda tat-genituri taghhom skont testmenti minnhom maghmula kif ser ikun ipprovat fil-kors tal-kawza u li meta ssir il-licitazzjoni in kwistjoni jithallew barranin jaghmlu l-offerti sabiex jingieb l- ahjar prezz. Salvi eccezzjonijiet ohra. Dehret appuntat kuratur assumew jigu hawn rapprezentati mill-Avukat Dr Toni Saffrett. Ghalhekk il-Qorti Il-kawza giet irrevokat differita sabiex l-attrici tirregola ruhha fuq l-eccezzjonijiet issollevati mill-konvenuti. Il-kawza giet differita ghad-19 ta' Novembru 2015 fid-9:30a.m. l-atti u qed ll-konvenuti 30 ta' Ottubru 2018 Rat ir-rikors ta' Carmen Saffrett pprezentat fl-10 ta' April 2017 a fol 60 tal-process fejn l-esponenti talbet bir-rispett li din il-Qorti joghgobha, ai termini tal-artikolu 807 tal-Kap. 12, tordna li din il-kawza tghaddi fil-persuna ta' Maria Rosa Stafrace (545292M), minflok il-mejjet zewgha Mario Stafrace, konvenut f' din il-kawza; u l-Qorti, bid-digriet taghha tat-18 ta' April 2017 (fol 71) laqghet it-talba, u ordnat li l-atti jigu trasfuzi f'isem Maria Rosa Stafrace, u ordnat li jsiru l- annotazzjonijiet mehtiega. Rat il-verbal tas-seduta mizmuma t-TIieta, 16 ta' Jannar 2018 fejn meta ssejhet il-kawza dehru Dr Phyllis Bellotti ghall-attrici prezenti. Dr Bellotti talbet l-allegazzjoni tal-atti tal- kawza rikors Nru 3/2000/PL fl-ismijiet "Abela Carmen et vs Jospeh Stafrace et noe" li marret Dezerta fit-18 ta' Awwissu 2005 billi din hija rilevanti ghall-eccezzjoni ta' preskrizzjoni ssollevata minn uhud mill-konvenuti fir-risposta a fol 22 tal- process. Il-Qorti laqghet it-talba u ordnat l-allegazzjoni tal- atti. Il-kawza giet differita sabiex jibdew isiru l-kontro- ezamijiet ghall-20 ta' Frar 2018 fil-11:30a.m. Dr Patrick Bellia msejjah tliet darbiet ma deherx. Dr Stafrace ddikjara li ma kellux aktar provi dwar l-ewwel eccezzjoni. Il-Qorti semghet it-trattazzjoni finali fuq l-ewwel 30 ta' Ottubru 2018 KONSIDERAZZJONIJIET eccezzjoni ta' Dr Carlos Ferrante u Dr Phyllis Bellotti, liema trattazzjoni giet registrata fuq is-sistema eletronika. Il- kawza giet differita ghas-sentenza ghat-30 ta' Ottubru 2018 fid-9:30a.m. Hadet konjizzjoni tal-provi prodotti. Illi din hija sentenza in parte fuq l-ewwel eccezzjoni sollevata mill-intimati Paul Stafrace, Anne Chlach u Antoinette Curmi Fava, din ta' l-ahhar proprio u ghan-nom tal-assenti Victoria Ellul Martin u John Mary Stafrace, fejn qed jikkontendu li r-rikavat m'ghandux jinqasam bil-mod kif mitlub fir-rikors promotur stante li r-rikorrenti naqset li titlob il-prelegat imholli lilha b'testment tal-genituri datat 2 ta' Lulju 1983 u dan a tenur tal-artikolu 845 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta. Fatti: Jirrizulta li l-ahhar testment ta' Carmelo Stafrace datat 14 ta' Novembru 1987 fl-atti tan-Nutar Joseph Ferencevic Dok CA5, halla lill-ahwa kollha partijiet f'dan il-kaz eredi f'ishma ugwali. Illi fl-ahhar testment ta' omm il-kontendenti Teresa Stafrace datat 2 ta' Lulju 1983 fl-atti tan-Nutar Dottor John Sciberras Dok CA8, halliet lir-rikorrenti eredi universali taghha, salv il-prelegati mhollija minnha filwaqt li l-intimati kollha thallew il-legittima. Jirrizulta li Carmelo Stafrace miet fil-25 ta' Jannar 1988 kif jidher minn Dok CA1, u Teresa 30 ta' Ottubru 2018 twaqqaf Stafrace mietet fis-16 ta' Mejju 1991, Dok CA2. Jirrizulta li fl- 2000 ir-rikorrenti kienet ipprezentat kaz quddiem it-Tribunal ghall-Qsim tal-Wirt sabiex jinqasam il-wirt tal-partijiet, fil-fatt dak il-kaz huwa anness mal-process odjern, izda r- rikorrenti stess kienet il-kaz, konsegwentement il-kaz spicca dezert. Sussegwentement ir-rikorrenti qed tipprocedi b'dan il-kaz sabiex ma tibqax fi stat ta' koproprjeta` rigward il-fond numru erbgha (4) Triq Emmanuele Vitale Bormla, ma' hutha l-ohra, l-partijiet f'dan il-kaz. Provi: Carmen Saffrett xehdet permezz ta' affidavit (fol 31-32) u qalet li l-partijiet fil-kaz huma ahwa, u missierhom Carmelo Stafrace kien miet fil-25 ta' Jannar 1988 u ommhom Teresa Stafrace mietet fis-16 ta' Mejju 1991. Semmiet li l-ahhar testment ta' missierha hu datat 14 ta' Novembru 1987, Dok CA5, u skont ir-raba' artikolu ta' dak it-testment l-ahwa kollha thallew bhala eredi f'ishma ugwali. Illi skont l-ahhar testment ta' ommhom Teresa Stafrace datat 2 ta' Lulju 1983, halliet lil Carmen Saffrett eredi universali u lill-intimati l-ohra hallitilhom il-legittima. Spjegat li hi akkwistat nofs l- imsemmi fond mertu ta' dan il-kaz mill-wirt ta' ommha u ta' wiehed minn disgha (1/9) parti missierha b'hekk ghandha hamsa minn disgha partijiet u l- intimati kollha ghandhom parti minn tmintax (1/18) parti indiviza kull wiehed. Qalet li fil-fond kien hemm huha Mario, u peress li hi xtaqet li l-fond jinbiegh, offriet li tbieghlu sehemha izda huha ma kkoperax, u hi ma qalet xejn indiviza mill-wirt 30 ta' Ottubru 2018 peress li kien hemm huha Emmanuel dizabilitat ukoll fl- istess fond, izda wara xi rapporti qalet li huha Emanuel ittiehed id-Dar tal-Provvidenza. F'affidavit ulterjuri qalet (fol 123-124) li peress li huhom Emmanuel kien dizabilitat, il-genituri kienu staqsew min kien lest jiehu hsiebu u hadd ma kien lest jaghmel dan, izda hi accettat u ta' dan l-inkarigu, l-genituri hallewlha nofs id-dar. Spjegat li hutha kienu jafu li kellha l-akbar sehem mid-dar u qatt ma qajmu ebda oggezzjoni fuq hekk, qabel gie pprezentat dan il-kaz. Semmiet li fl-2000 hi pprezentat kaz quddiem it-Tribunal ta' Arbitragg dwar qsim tal-Wirt biex jinqasam il-wirt, u hutha ma kienux oggezzjonaw tant li ma kkontestawx il-kaz, izda peress li kien ghad hemm huha Emmanuel joqghod fid-dar ghalhekk fl-2005 infurmat li ma xtaqitx tipprocedi b'dak il-kaz. Ziedet tghid li sussegwentement wara li huha Emmanuel ittiehed id-Dar tibqa' aktar tal-Provvidenza hi ma kellhiex ghalfejn f'komunjoni ma' hutha. Antoinette Curmi Fava xehdet permezz ta' affidavit (fol 75) u qalet li l-ahwa kollha partijiet f'dan il-kaz trabbew u ghexu fl-imsemmija dar numru 4 Triq Emmanuele Vitale r-Rabat sa ma zzewgu. Spjegat li wara l-mewt ta' missierha, ommha baqghet tghix fid-dar sa ma mietet flimkien ma' huha Emanuel, u meta f'Mejju 1991 gie huha Mario mill- Amerka mar ighix hemm mal-familja tieghu flimkien ma' huhom Emanuel sa ma Emmanuel minhabba l-kundizzjoni tieghu intbaghat ighix id-Dar tal-Provvidenza. Qalet li wara 30 ta' Ottubru 2018 li miet huhom Mario fl-2016 martu Rose baqghet tghix fl- imsemmi fond mal-partner taghha. In kontro-ezami (fol 126-128)1 qalet li ma tiftakarx li r- rikorrenti semmiet li ghandha nofs mid-dar u qalet li ma tiftakarx li kienet saret kawza fl-2000, u lanqas tiftakar li kellhom lill-Avukat Martin Smart u ma pprezentawx risposta, anzi qalet li qatt ma marret ghand avukat. Ikkonfermat li dak li thalla b'legat hekk inbiegh skont it- testment tal-genituri. Anne Chlach xehdet permezz ta' affidavit (fol 78) u qalet li l-imsemmi fond trabbew fih u wara l-mewt ta' missier ommha baqghet tghix f'dan il-fond, u wara l-mewt ta' ommha fl-1991, kien gie huha mill-Amerka u beda jghix hu hemmhekk ma' familtu ghall-habta tal-1992 u 1993 flimkien ma' huhom Emanuel. Semmiet li huhom Emanuel ftit tas- snin ilu ttiehed id-Dar tal-Provvidenza, u meta f'Ottubru 2016 huhom Mario li kien joqghod hemm miet, martu Rose baqghet tirrisjedi hemmhekk flimkien mal-partner taghha, u baqghet ma tathomx cavetta u ghalhekk, il-partijiet bhala komproprjetarji tal-fond ma jistghux jidhlu fil-fond. In kontro-ezami qalet (fol 129-130)2 li ma tiftakarx li kien hemm kawza qabel ghall-qsim tal-wirt. Qalet li qatt ma rceviet karti d-dar dwar dak il-kaz ghall-qsim tal-wirt u ma tiftakarx u ma tafx li qabbdu avukat. Mistoqsija sehemha huwiex kollox kif redatt fit-testment tal-genituri, u l-flus ta' 1 Seduta tal-20 ta' Frar 2018. 2 Seduta tal-20 ta' Frar 2018. 30 ta' Ottubru 2018 dak li nbiegh s'issa tqassam skont it-testmenti tal-genituri qalet li iva. Dritt: - Eccezzjoni tal-preskrizzjoni ai termini tal- artikolu 845 tal-Kap 16. Illi gie eccepit li r-rikavat m'ghandux jinqasam kif mitlub fir- rikors promotur stante r-rikorrenti naqset milli titlob il- prelegat imholli lilha permezz tat-testment datat 2 ta' Lulju 1983, fiz-zmien ghaxar snin mill-ftuh tas-successjoni tal- istess eredita` kif jiddisponi l-artikolu 845 tal-Kap 16 tal- Ligijiet ta' Malta. L-artikolu 845 tal-Kap 16 jistipula li: "(1) L-azzjoni biex jintalab wirt, jew legat, jew is-sehem riservat, sew fis-successjonijiet b'testment kemm ukoll f'dawk ab intestato, tispicca bl-gheluq ta' ghaxar snin mill- ftuh tas-successjoni." Illi l-gurisprudenza hija assodata fil-hsieb li t-terminu dedott fl-artikolu ccitat huwa wiehed ta' preskrizzjoni akkwizittiva u mhux ta' dekadenza. Dwar l-artikolu 845, il-Qorti fil-kawza fl-ismijiet Edith Stafrace et vs Joseph EI Khabuli et (Cit. Nru. 1758/01/FS) deciza fit-18 ta' Mejju, 2005 kienet irreferiet ghas-sentenza fl-ismijiet Stella Grima Pulo et vs Caterina Curmi Fava et deciza mill-Qorti ta' l-Appell fid-29 ta' Jannar 1954, fejn inghad illi: 30 ta' Ottubru 2018 "Il-preskrizzjoni decennali li tolqot l-azzjoni maghrufa bhala "petitio hereditatis" biex jintalab wirt jew legat, jew sehem tal-beni fis- tant successjoni intestata hija preskrizzjoni akkwizittiva...… 3. lill-konjugi, Ghaldaqstant, barra mill-element passiv taz-zmien, hemm bzonn li jigi ppruvat ukoll l-element attiv tal-pussess. Dan il- pussess irid ikun mhux semplicement kazwali, izda jrid ikun pussess formali, jigifieri kapaci li jiggenera u jikkostitwixxi d-dritt tal-proprjeta`. Konsegwentement, dak il-pussess ghandu jkun reali, u mhux bizzejjed il-pussess "di diritto". Il- pussess ta' l-uzurpatur irid ikun ghalhekk, kontinwu, mhux interrott, pacifiku, pubbliku u mhux ekwivoku, ghaz-zmien kollu li tghid il-ligi, kif ukoll "animo domini". Dan il- pussess ghandu jigi ppruvat b' mod infrangibbli, tant ghar- rigward tal-fatt tal-pussess fih innifsu, kemm ukoll tal- kwalitajiet jew karattri li jrid ikollu l-pussess; u din il-prova tinkombi lil min jallega l-preskrizzjoni. " Fil-kawza Stafrace vs EI Khabuli l-Qorti kienet qalet: "Difatti l-pussess bhala fatt, mhux sufficjenti biex johloq id- dritt tal-proprjeta`, izda jrid ikun tali, fi kliem Laurent 30 ta' Ottubru 2018 Il-karattri fuq migjuba tal-pussess legittimu huma kwindi, kif jikkonkludi Laurent, "una garanzia per la proprieta` contro F'dan is-sens hi l-interpretazzjoni li baqghet tinghata mill- gurisprudenza matul is-snin. Vol XXXIX.i.139), iz-zmien mahsub fl-Artikolu 845 gie mfisser bhala wiehed preskrittiv u mhux ta' dekadenza, u ghandu minn zmien ta' preskrizzjoni akkwizittiva.4 4 Ara ad ezempju fil-kawza Elena Federici vs Carmela Bruno West et deciza mill- Prim'Awla tal-Qorti Civili fit-22 ta' Ottubru 1975 gie osservat: "Il-Qorti ta' l-Appell bis- sentenza taghha tat-8 ta' Ottubru 1924 fil-kawza "Mallia Grieco Falanga vs Mallia Grieco Falanga et", qalet li dak l-artikolu tal-ligi jistabilixxi preskrizzjoni sui generis u mhux dekadenza, li dik il-preskrizzjoni hija akkwizittiva.....". F'sentenza fl-ismijiet Luigi Azzopardi Mercieca Falzon Tabone ed altri vs Giovanni Azzopardi Mercieca Falzon Tabone ed altri deciza mill-Prim'Awla fil-5 ta' Ottubru 1886 (Vol. Fil-kawza John Busuttil Griffin nomine vs Elizabeth Busuttil Griffin et deciza mill-Qorti ta' l-Appell fis-16 ta' Jannar 1996, gie kkonfermat li l-Artikolu 845 jispecifika terminu ta' preskrizzjoni u jista' jkun hemm "...sospensjoni jew interruzzjoni tal-istess perjodu kontemplata f'parti ohra tal-ligi civili taghna". 30 ta' Ottubru 2018 Il-principju li fuqu huwa mibni l-imsemmi artikolu huwa dak li jwaqqaf kawzi ta' wirt jew sehem minn wirt kontra min, ghaz-zmien ta' ghaxar snin ikun zamm f' idejh bhala sid il-gid tal-wirt jew ta' dik il-parti li dwarha titmexxa kontrih l-azzjoni ereditarja. Illi, madankollu u b'effett dirett tan-natura essenzjali tal- preskrizzjoni mahsuba f'dak l-Artikolu, inghad li persuna li ma zommx ghandha hwejjeg jew assi minn wirt bhala taghha, ma tistax tressaq favuriha l-preskrizzjoni ta' l- ghaxar snin tal-petitio hereditatis li dwarha jitkellem l- Artikolu taht ezami. Difatti fil-kawza Josephine Bonnici Mallia et vs Joseph Shoval deciza fis-27 ta' Gunju 2008 mill-Qorti ta' l- Appell rega' kkonferma l-principji fuq ribaditi u kompla "Konsegwentement dak il-pussess ghandu jkun reali u mhux bizzejjed il-pussess di diritto" (Abela Hill v. Abela Hill, deciza minn din il-Qorti fl-14 ta' Novembru 2000)." Illi huwa stabbilit li biex tirnexxi l-eccezzjoni taht l-Artikolu 845 tal-Kodici Civili (bhalma huwa mehtieg f'kull kaz ta' eccezzjoni ta' preskrizzjoni akkwizittiva) irid jintwera li min ikun gie mfittex biex irodd il-haga mhollija b'wirt (x'aktarx, izda mhux bilfors, taht titolu partikolari) lill- parti attrici, irid ikun zamm pussess shih tal-haga mitluba daqs li kieku kienet tieghu (animo domini) ghaz-zmien kollu preskrittiv. Illi l-prova ta' dan il-pussess bhala wiehed mill-elementi indispensabbli tal-preskrizzjoni akkwizittiva, tinkombi lil 30 ta' Ottubru 2018 ta' min il-kuntest, min jinvoka l-istess preskrizzjoni. Huwa mehtieg li tingieb prova fir-rigward ta' l-elementi necessarji rigwardanti l- pussess. F'dan il-kawza Joe PULI.Jimenez et vs David Cauchi Vaughan, P.A. (1254/02 JA) deciza fil-5 ta' Dicembru 2003, saret referenza ghall-kaz Alberto Ghirxi vs Angela sive Giulia Sacco, deciza mill-Qorti tal- Appell fil-15 ta' Dicembru 1939 fejn gie trattat is-suggett tal- preskrizzjoni decennali b'mod estensiv: "Hu indubitat li l-preskrizzjoni ..… fuq imsemmija hija fin- natura taghha akwizittiva ghaliex minhabba dak iz-zmien, il-possessur tal-eredita` jew tal-legat ikun akkwista d-dritt fuq l-eredita` jew fuq il-hwejjeg li jikkonponu l-legat u ghalhekk ikun jista' jirrespingi d-dritt ta' min jigi 'l quddiem li ghal dan id-disposizzjoni ghandha natura estintiva." "Ghalhekk dan il-pussessur kellu jipposjedi b'pussess tajjeb li jista' jippreskrivi u skont l-artikolu (dak iz-zmien 1882 - illum 2118) mhux tajjeb ghal dan il-fini l-pussess tal-uzufruttwarju, ghaliex dan ikun qieghed jipposjedi mhux animo domini izda semplicement ghall-fini li jgawdi l-haga, jiehu l-frutti waqt il-hajja tieghu izda n-nuda proprjeta` tibqa' ghand haddiehor. Infatti, l-fondament ta' kull preskrizzjoni akwizittiva huwa dak li tevita l-kontestazzjonijiet peress li kull min ikun jipposjedi jkun mhux b'titolu prekarju (kif inhu deskritt fl-artikolu msemmi) izda titulo propietatis et domini, jibqa' jzomm din il-haga in bona sew in malafede, pero` dejjem bl-animu li qieghed jippossjedi titulo propietatis u 30 ta' Ottubru 2018 ghalhekk qed jaghmel att ta' dominju. Jekk dak l-istat ta' affarijiet baqa' jsehh ghaz-zmien li trid il-ligi u l-veru proprjetarju ma giex 'il quddiem, allura tkun operat ruhha l- usucapione favur dak il-possessur. (Ara wkoll Angelo Calenti et vs Michelina Attard Demanuele, PA, (81/07/JPG), deciza fis-7 ta' Novembru 2014). Illi fil-kaz in ezami, qed jigi eccepit li r-rikorrenti naqset milli titlob il-prelegat imholli lilha mill-genituri taghha, permezz tat-testment datat 2 ta' Lulju 1983 esebit bhala DokCA8 a fol 43, fit-terminu ta' ghaxar snin, kif rikjest mil-ligi, b'hekk hawnhekk tidhol l-eccezzjoni ai termini tal-artikolu 845 tal- Kap 16. Trattazzjoni: Fit-trattazzjoni l-avukat difensur tal-intimati sostna li l- proceduri quddiem it-Tribunal ghall-Qsim tal-Wirt kienu gew ipprezentati fl-2000, mill-1988 mill-mewt tal-missier l- ghaxar snin kienu ghaddew izda mill-mewt ta' l-omm fl- 1991 l-ghaxar snin ma kienux iddekorrew. Gie sottomess ukoll, li l-proceduri quddiem it-Tribunal ghall-Qsim tal-Wirt ma gewx rinunzjati izda mill-atti jirrizulta li spiccaw dezerti, konsegwentement qed jigi argumentat li l-interruzzjoni 30 ta' Ottubru 2018 ghall-preskrizzjoni fis-sena 2000 bil-ftuh tal-proceduri ma sehhitx abbazi tal-artikolu 2132 tal-Kodici Civili. F'dan il-kuntest, ta' min isemmi li l-artikolu 2132 tal-Kap 16 jiddisponi hekk: "2132(1) tal-preskrizzjoni maghmul b'talba gudizzjarja jitqies bhallikieku ma sarx jekk l-attur jirrinunzja ghat-talba jew il-kawza tibqa' dezerta, jew jekk it-talba tigi michuda". L-istess avukat difensur tal-intimati ccita l-kaz Canadian Enterprises Limited vs Emanuel Tubic deciza fis-6 ta' Ottubru 2010, fejn l-istess sentenza tirreferi ghall-kaz Joseph Glynn pro et noe vs Carmelo Curmi De Gray deciza fl-10 ta' Marzu 1953, fejn gie ribadit li "bhala tal-premess, bid-dezerzjoni konsegwenza tal-gudizzju jiskomparixxi l-effett interruttiv tal-preskrizzjoni ta' l-azzjoni dedotta bil-gudizzju li gie perent; u ghalhekk, jekk meta tigi riproposta l-istanza tkun ghaddiet il-preskrizzjoni ta' l- azzjoni, ma jistax jigi invokat kontra dik il-preskrizzjoni l- beneficcju ta' l-interruzzjoni ta' dik il-preskrizzjoni bil- prezentata tac-citazzjoni fil-gudizzju li gie perent". fit- l-avukat difensur Min-naha trattazzjoni sostniet li fit-testment unica charta tal-genituri tal-partijiet, kienu thallew diversi prelegati, fosthom il- prelegat tar-rikorrenti. Peress li jirrizulta li l-missier Carmelo Stafrace kien biddel it-testment u halla lil uliedu kollha eredi fi kwoti indaqs fl-1987 Dok CA5, kwindi l-akbar 30 ta' Ottubru 2018 sehem li qed titlob ir-rikorrenti mhuwiex provenjenti mill-wirt tal-missier izda mill-wirt ta' l-omm. Illi l-omm Teresa Stafrace mietet fis-16 ta' Mejju 1991 kif jirrizulta mic-certifikat tal- mewt taghha esebit Dok CA2, ghalhekk il-kawza ghall- Qsim tal-Wirt kienet giet ipprezentata entro l-ghaxar snin stipulati fl-artikolu 845 tal-Kap 16. tal-preskrizzjoni, gie Referibbilment ghall-eccezzjoni sottomess, li dak sostnut mill-avukat tal-kontro-parti dwar l- interruzzjoni tal-preskrizzjoni, m'ghandux relevanza legali, ghaliex jirrizulta li min qed jeccepixxi l-preskrizzjoni kien diga accetta li kien hemm il-prelegati, kwindi rrinunzja ghall-preskrizzjoni fil-kaz Numru 3/2000 anness li kien diga gie pprezentat fit-Tribunal ghall-Qsim tal-Wirt. Din l- accettazzjoni saret billi kien sar verbal f'dawk il-proceduri kif verbalizzat mill-avukat difensur ta' l-intimati (Anne Chlach, Antoinette Curmi Fava, u John Mary Stafrace) f'dawk il- proceduri Dr. Martin Smart fejn gie rilevat li ma kienx hemm il-htiega li tigi pprezentatat risposta, li kienu jaqblu mat-talbiet kif dedotti u rrimettew ruhhom. Fattispecje tal-kaz in ezami: Illi fil-kaz odjern, jirrizulta li fl-2000 ir-Rikors Numru 3/2000 kien gie pprezentat quddiem it-Tribunal ghall-Qsim tal-Wirt mhux biss mir-rikorrenti, izda minn Victoria Ellul Martin u minn Paul u Emanuel Stafrace. L-intimati f'dak il-kaz kienu Anne Chlach, Anne Mary Curmi Fava u Joseph Stafrace. Victoria Ellul Martin, li fil-kaz odjern hija wahda mill-intimati li qed 30 ta' Ottubru 2018 tissolleva din l-eccezzjoni kienet ipprezentat il-kaz Rikors Numru 3/2000 flimkien ma' Carmen Saffrett. Din il-Qorti tibda biex tippreciza, li wara ezami akkurat tal- atti annessi f'Rik. Numru 3/2000, kif sewwa sottomess mill- avukat difensur tar-rikorrenti fit-trattazzjoni, il-verbal datat 16 ta' Lulju 2001 (fol 39-40 ta' dak il-process) ighid manifestament car, li: "Dr. Martin Smart informa lit-Tribunal illi l-intimati ma hassewx il-htiega illi jipprezentaw risposta billi jaqblu mat- talba kif dedotta u jirrimettu ruhhom ghall-gudizzju." Illi fil-kaz odjern, meta Anne Chlach u Anne Mary Curmi Fava, in kontro-ezami gew referuti ghal dan il-verbal, huma qalu li ma jiftakrux li kienu involuti f'kawza, u cahdu li kienu assistiti minn avukat. Certament, ix-xhieda taghhom hija kunfliggjenti ghal dak li jirrizulta fl-atti tal-kaz Nru 3/2000 u ma tirrispekkjax dak li gara f'dawk il-proceduri. Illi ma gietx il-kaz mill-intimati u gie ipprezentata verbalizzat li jaqblu mat-talbiet kif dedotti, liema talba f'dak it- il-kaz kienet ghall-qsim testment datat 2 ta' Lulju 1983. Ghalhekk, ix-xhieda tal- intimati Anne Chlach u Anne Mary Curmi Fava ma tistax titqies kredibbli meta rinfaccjati bi prova kuntrarja permezz tal- verbal datat 16 ta' Lulju 2001 f' rikors Numru 3/2000. Jigi dedott, fit- trattazzjoni ma jregix fid-dawl tar-rizultanzi fil-kaz Rik. Illi huwa minnu li jirrizulta li dak il-kaz spicca l-argument sottolineat mill-intimati tal-wirt bil-prelegati, skont 30 ta' Ottubru 2018 parti mill-wirt dezert, kif gie spjegat matul ix-xhieda u anke fit-trattazzjoni ghar-raguni li dak il-kaz ma tkompliex peress li kien hemm Emmanuel, hu l-partijiet, ghadu jirrisjedi fl-imsemmija dar formanti tal-kontendenti. Madankollu, minkejja d-dezerzjoni, jirrizulta li l-intimati f'dak il-kaz, li f'dawn il-proceduri qed jissollevaw l-eccezzjoni odjerna, kienu diga gharfu l-jedd tar-rikorrenti ghas-sehem taghha skont dak indikat fit-testment datat 2 ta' Lulju 1983. F'dan il-kuntest huwa relevanti hafna l-artikolu 2922 tal- Kodici Civili li jistipula: "Il-preskrizzjoni tinkiser jekk id-debitur jew il-pussessur jaghraf il-jedd tal-parti li kontra taghha dik il-preskrizzjoni kienet bdiet miexja". Difatti, f'dan il-kaz japplika dan l-artikolu 2922 u mhux l- artikolu 6671 kif sottomess mill-intimati fit-trattazzjoni. Inoltre`, applikati l-principji sucitati dwar il-preskrizzjoni taht l-artikolu 845 tal-Kap 16, jigi ritenut li din il-preskrizzjoni tibda tiddekorri biss mid-data li jittiehed pussess esklussiv. Ghaldaqstant, kif ritenut ripetutivament fil-gurisprudenza, ladarba l-preskrizzjoni ai termini tal-artikolu 845 tal-Kap 16, hija preskrizzjoni akwizittiva, ghalhekk jehtieg li jigi ppruvat mhux biss id-dekorriment taz-zmien izda l-elementi stipulati fl-artikolu 2107 tal-Kodici Civili.5 (1) Il-preskrizzjoni hija mod ta' akkwist ta' jedd b'pussess kontinwu, mhux miksur, paċifiku, pubbliku, u mhux ekwivoku, għal żmien li tgħid il-liġi." 30 ta' Ottubru 2018 F'dan is-sens huma relevanti l-kawzi citati mill-avukat difensur tar-rikorrenti fit-trattazzjoni f'dan ir-rigward. Fil-kaz Alfred Debono Cachia Castelletti et vs Carmelo Debono Cachia Castelletti deciza mill-Qorti tal- Appell fis-27 ta' Ottubru 2017 inghad: l-eccezzjoni ma "Il-preskrizzjoni taht l-artikolu 845 titqies wahda akwizittiva u ghalhekk tehtieg mhux biss il-moghdija ta' zmien izda wkoll il-pussess, bil-kwalitajiet kollha li jrid l-artikolu 2107(1) tal-Kodici Civili – fosthom li jkun "mhux ekwivoku" – f'idejn dak li jressaq l-eccezzjoni. Fil-kaz tal-lum, izda l-pussess tal-konvenut huwa ekwivoku, ghax huwa pussess ta' komproprjetarju u ghalhekk mhux inkompatibbli mal- komproprjeta` tas-sidien l-ohra. Ghalhekk billi jonqos wiehed mill-elementi mehtiega tistax tintlaqa'." Bl-istess mod, fil-kaz in ezami, ma gewx ippruvati l- elementi tal-pussess kif rikjest u huwa karenti wkoll l- element ta' inekwivocita`. Illi din il-Qorti hija tal-fehma li ghar-ragunijiet diga spegati, ma gewx ippruvati l-elementi rikjesti li huma mehtiega ghal din il-preskrizzjoni akwizittiva. Ghaldaqstant tichad l-ewwel eccezzjoni sollevata fit-termini tal-artikolu 845 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta. 30 ta' Ottubru 2018 Illi ghalhekk ghal dawn il-motivi, din il-Qorti, taqta' u tiddeciedi, billi tichad l-ewwel eccezzjoni tal-intimati Paul Stafrace, Anne Chlach, Antoinette Curmi Fava, Victoria Ellul Martin u John Mary sive Jimmy Stafrace, u tordna l-prosegwiment tal- kaz fuq il-mertu. L-ispejjez jigu determinati mas-sentenza finali. 30 ta' Ottubru 2018 Josette Linwood Deputat Registratur 30 ta' Ottubru 2018 30 ta' Ottubru 2018