BORD LI JIRREGOLA L-KERA Anthony ‘Ashby (KI 979252M) f'ismu u bħala kuratur ad litem ta' ommu Rosina ‘Ashby (KI 860329M) u Victoria Rosso (KI 300884M) u b'digriet tal-Bord tat-8 ta' Marzu 2012 wara l- mewt ta' Rosina ‘Ashby l-istess kienu Anthony ‘Ashby bħala kuratur ad litem ta' Mary Ann Rosso u Illum, 3 ta' Diċembru, 2018 Ra r-rikors promutur li jgħid hekk: Illi permezz ta' kuntratt datat tmienja u għoxrin (28) ta' Jannar 1989 (anness u mmarkat Dok A), Salvatore ‘Ashby (KI 87432G) ikkonceda b'titolu ta' lokazzjoni l-fond bin-numru 300 ga 118, Cannon Road, Marsaskala, lis-soċjeta' intimata sabiex dan jintuża għal skopijiet kummerċjali biss u soġġett għall-kundizzjonijiet kif imniżżla fl-istess kuntratt; Illi skond kif jirriżulta minn dikjarazzjoni magħmula minn Nutar Francis Mamo Sciberras datata 15 ta' Diċembru, 2009 (Dok B), Salvatore ‘Ashby miet fis-sitta u għoxrin (26 ta' Mejju 2002 u permezz ta' testment unica charta fl-atti tan-Nutar Dottor Joseph Birmingham u datat sebgħa (7) ta' Jannar 1965, Salvatore ‘Ashby ikkonċeda l-jedd tal-uzufrutt fuq ħwejjġu kollha lil martu Rosina ‘Ashby (KI 619553M), filwaqt li innomina lil erba' (4) uliedu, u cioe' lil Giuseppa Rosso (KI 276138M), Anthony ‘Ashby (KI 276138M), Mary Ann Rosso (KI 276138M), u Victoria Rosso (KI 276138M) bħala werrieta Illi Giuseppa Rosso (KI 276138M) mietet xebba u intestata fis-sittax (16) ta' Lulju, 2002 u għalhekk il-wirt tagħha kien ereditat minn ommha Rosina ‘Ashby (KI 276138M) u ħutha Anthony ‘Ashby (KI 276138M), Mary Ann Rosso (KI 276138M) u Victoria Rosso (KI 276138M) skond il-liġi; Illi skond il-klawsola ħamsa (5) tal-kuntratt de quo, il- manutenzjoni ordinarja, kemm dik interna u kif ukoll dik esterna taqa' f'idejn l-inkwilin, u cioe' f'idejn l-intimat; Illi kif jirriżulta miż-żewġ Diċembru 2009 (annessi u mmarkati Dok C u Dok D rispettivament), jidher ċar illi il-fond de quo mhuwiex qiegħed jinżamm fi stat tajjeb ta' manutenzjoni, kemm dik interna u kif ukoll esterna, mis-soċjeta' intimata, skond il- kuntratt oriġinali; Illi bħala konsegwenza tan-nuqqas ta' manutenzjoni, saru u qegħdin preżentament isiru ħsarat estensivi u danni konsiderevoli fil-fond imsemmi, li għalihom unikament responsabbli s-soċjeta' intimata. Tali nuqqas addirittura wassal lill-Perit Ahmed Mamme Azzopardi jiċċertifika l-fond mikri lis- soċjeta' intimata bħala perikoluz; Illi l-ħsarat illi ġew ikkawżati fil-fond mikri u l-att ta' ommissjoni da parti tas-soċjeta' intimata jikkostitwixxu ksur tal-kundizzjonijet kuntrattwali impost fuqha fil-ftehim ta' lokazzjoni fuq imsemmi. Għaldaqstant, in vista tal-premess, ir-rikorrenti jitolbu bir-rispett lil dan l-Onorabbli Bord jagħtihom permess: Illi a tenur ta' l-Artikoli 8 u 9(a) tal-Kap. 69 tal-Liġijiet ta' Malta jirriprendu l-pusses tal-fond bin-numru 300 ga 118, Cannon Road, Marsaskala mikri lis-soċjeta' intimata fit- terminazzjoni tal-lokazzjoni preżenti; l-iżgumbrament tas-soċjeta' intimata mill- imsemmi fond f'terminu qasir u perentorju li dan il-Bord jogħġbu jipprefiggi; Bl-ispejjeż kontra s-soċjeta' intimata." Ra illi s-socjeta' intimata preżentat risposta fejn qalet hekk: Illi t-talbiet tar-rikorrenti huma ibbażati fuq l-allegazzjoni li s-soċjeta' eċċipjenti, li kienet fid-dover li tagħmel il- manutenzjoni ordinarja , kemm interna kif ukoll dik sterna, tal-fond de quo, naqset milli tagħmel l-istess manutenzjoni. Dan mhux minnu u qiegħed jiġi ikkontestat mis-soċjeta' eċċippjenti u kwindi it-talbiet tar-rikorrenti huma infondati fil-fatt u fid-dritt u għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjes kontra tagħhom u dan stante li mhux minnu illi hija naqset milli tagħmel il-manutenzjoni ordinarja rikjesta minnha u dan skond ma jirriżulta ampjament miċ-ċertifikat tal-perit Edgar Laspina tal-11 ta' Frar, 2010, li kopja tiegħu qed tiġi hawn esibit, minnu jirriżulta ċar u inekwivokabilment illi dak li kien jispetta lis-soċjeta' esponenti li kellha tagħmel bħala manutenzjoni ordinarja għamiltu kollu. Anzi huma ir- rikorrenti li naqsu li jagħmlu il-manutenzjoni straordinarja b'mod korrett u reġolari, kuntrarjament għal dak stipulat fil- ftehim ta' bejneithom, partikolarment in vista tal-fatt il- kostruzzjoni tal-bini hija ta' kwalita' inferjuri u kwindi il- in kwistjoni għandu bżonn ta' manutenzjoni straordinarja estensiva sabiex ma jigrilux ħsara ulterjuri, u b'digriet tal-Bord tal-25 ta' Awwissu 2010, il-kliem 'u kienu l-istess rikorrenti stess li hassew dan il-bzonn u zmien ilu sahansitra ghamlu ukoll water-proofing membrane fuq il-bejt biex jassiguraw irwiehhom li ma jkunx hemm penetrazzjoni ta' ilma tax-xita fil-fond in kwistjoni' inbidel bis-segwenti " in vista tan-nuqqas tar-rikorrenti, is-soċjeta' intimata, fl- interess tal-istess rikorrenti, iżda a proprio spejjeż tagħha stess, u cioe' tas-soċjeta' intimata, għamlet water-proofing membrane fuq il-bejt biex tassigura ruħha li ma jkunx hemm penetrazzjoni ta' ilma fil-fond in kwistjoni. Salv konstestazzjoni oħra." Ra l-atti kollha tal-kawza. Ra n-nota ta' sottomissjonijiet tar-rikorrenti tat-02 ta' Mejju 2018. Ra n-nota ta' sottomissjonijiet tas-socjeta'intimata tal-04 ta' Lulju 2018. Sema' l-provi. Ikkunsidra: Ra illi l-kawza thalliet ghal-lum ghas-sentenza. Ra u qies id-dokumenti u provi kollha prodotti. Illi f'din il-kawza r-rikorrenti qeghdin jitolbu t-terminazzjoni tal-kirja u l-izgumbrament tas-socjeta' intimata minhabba illi naqset li taghmel il- manutenzjoni ordinarja mehtiega kemm interna kif ukoll esterna u konsegwentament il-fond garrab hafna hsara u s-socjeta' intimata b'hekk ukoll kisret il-kundizzjonijiet tal-kirja. Is-socjeta' intimata tikkontesta tali talbiet u teccepixxi illi hija hadet hsieb tali manutenzjoni tant li ghamlet spejjez taghha waterproofing membrane u l-hsara sehhet minhabba illi ab initio l-bejt kien mibni b'materjal difettuz. Il-Fatti fil-qosor Permezz ta' kuntratt datat tmienja u għoxrin ta' Jannar 1989 (Dok A, 3), Salvatore ‘Ashby, illum mejjet, ikkonċeda lis-soċjeta' intimata, b'titolu ta' lokazzjoni, l-fond bin-numru 300, ġia 118, Cannon Road Santa Venera, suġġett għall-kondizzjonijiet oħra hemm stipulati. rikorrenti f'din il-kawża huma l-eredi universali ta' Salvatore ‘Ashby (Dok Skond klawsola 5 tal-ftehim ta' lokazzjoni, il-manutenzjoni ordinarja tal-fond mertu tal-kawża hija f'idejn l-inkwilin, is-socjeta' intimata. Ir-rikorrenti jghidu illi l-fond de quo mhux qiegħed jinżamm fi stat ta' manutenzjoni tajjeb ppreżentaw żewġ Papagiorcopulo fir-rigward (Dok C, fol 6 u Dok D, fol 7). Jghidu wkoll illi dan in-nuqqas ta' manutenzjoni jikkostitwixxi ksur kondizzjonijiet kuntrattwali imposti fuq is-soċjeta' intimata, u talbu lil dan il-Bord sabiex a tenur tal-artikoli 8 u 9 (a) tal-Kap 69 tal-Liġijiet ta' Malta jagħtihom permess jirriprendu l-pussess tal-fond fit-terminazzjoni tal-lokazzjoni preżenti u jordna l-iżgumbrament tas-soċjeta' intimata mill-istess fond. Da parti tagħha, is-soċjeta' intimata tiċħad li hija ma għamlitx ix-xogħol ta' manutenzjoni ordinarja. Hija ppreżentat ċertifikat Scovino (fol 11) inkarigat minnha li juri li x-xogħol li kellha tagħmel hija għamlitu, u li jindika ukoll li l-binja hija ta' kwalita' inferjuri. Teccepixxi wkoll illi kienu r-rikorrenti li naqsu milli jagħmlu manutenzjoni straordinarja b'mod korrett u regolari. Tgħid li spiża tagħha, hija kienet għamlet il-'water proofing membrane' fuq il-bejt biex ma jkunx hemm penetrazzjoni tal-ilma fil-fond in kwistjoni. Illi stante li din hija kwistjoni teknika, il-Bord innomina periti tekniċi, a folio 14 tal-process, li prezentaw ir-relazzjoni taghhom a folio 24 tal- process, kif ukoll ir-risposta maghmula ghad-domandi tas-socjeta' Ir-rikorrenti ppreżentaw pjanta tal-fond, a folio 20 tal-process u sett ritratti, a folio 21 tal-process, meħuda mill-perit ex parte tagħhom li juru l-istat tal-fond mikri għand is-soċjeta' intimata. Il-periti tekniċi aċċedew fuq il-post, għamlu pjanta mhux skalata tal- istess, a folio 30 tal-process u ppreżentaw ir-rapport tagħhom, a folio 34 tal-process fejn ikkonkludew li l-bejt tal-fond de quo għamel żmien jixrob l-ilma u li l-membrane li għamlet is-soċjeta' intimata waqqaf il- proċess tad-degrad, pero l-ħsara hi serja u tali li teħtieġ xogħol rimedjali Ikkonkludew l-ħsara ġiet aggravata bin-nuqqas ta' manutenzjoni suffiċjenti mis-soċjeta' intimata, meta din kienet aċċettat l-obbligu tal- manutenzjoni fil-ftehim ta' lokazzjoni. Irriżultalhom ukoll nuqqas ta' manutenzjoni adegwata bhal per eżempju il-katusa maqlugħa, vegitazzjoni li kibret mhux hazin fuq il-bejt u sinjali ta' penetrazzjoni tal-ilma mill-bejt. Għad-domandi in eskussjoni, il-periti tekniċi irrispondew, fir-rigward tad-domand dwar l-aċċess mis-soċjeta' intimata għal fuq il-bejt, illi sabiex issir il-manutenzjoni tal-bejt, sellum ta' sular għoli jagħti aċċess għal fuq il-bejt. "irriżulta illi l-membrane sar oriġinarjament mis-soċjeta' intimata u il- ħtieġa ta' manutenzjoni sussegwenti inkluż xi ħaġa minima bħal li l- postijiet ta' ħruġ tal-ilma jinżammu nodfa u pristini, hu ċertament kompitu tal-intimati u ma huwiex kredibbli li minħabba użu ta' sellum ta' massimu sular għoli dan ma setax isir". Irriżultalhom nuqqas ta' spezzjonar da parti tas-soċjeta' intimata (eżempju li l-ħruġijiet tal-ilma huma liberi u li l-katusi huma f'posthom ) u esprimew li kien hemm nuqqas ta' manutenzjoni ordinarja u kontinwa tal- kontrabejt: paragrafu Apparti mill-fatt illi l-manutenzjoni regolari ma tantx kienet issir, il-periti tekniċi sabu ukoll, paragrafu 7, a folio 54 tal- process, illi l-penetrazzjoni tal-ilma kien ilha issehh qabel ma sar il- membrane u baqghet issa anke wara li sar il-membrane, u li baqa' postijiet fejn baqgħet għaddejja l-ħsara. Huma irrispondew ukoll fil- paragrafu 8, a folio 55 tal-proceds illi ż-żamma fi stat tajjeb tal-katusa huwa xogħol li jitqies manutenzjoni ordinarja. Is-soċjeta' intimata inkarigat lill-Perit Scovino li ħa samples mill- process, fuq dawn is-samples, fejn huwa ikkonkluda hekk, a folio 50): Paolo Rodgers, xehed a fol 62 tal-process, illi l-kumpanija tiegħu, Solid Base Laboratory Ltd, għamlet testijjiet fuq sample tal-konkos mill-fond mertu tal-kawża, li ħadet għandhom is-soċjeta' intimata. Spjega illi r- riżultati ta' dawn it-testijiet qegħdin fil-proċess a fol 51. Dawn ir- riżultati ma jiġux interpretati mill-kumpanija li tittestja, iżda jiġu interpretati minn perit. Il-Perit Edgar Scovino (perit ex parte tas-soċjeta' intimata) ħa s- sample tal-concrete li waqa' mis-saqaf lil Solid Base Laboratory Ltd għall-ittestjar. Huwa xehed hekk dwar dawn it-testijiet li saru, a folio 75 tal-process, "it-test saru minn Solid Base, kumpanija speċċjalizzata u l- carbonation hija test li tipprovalek jekk il-concrete huwiex frisk jew F'dan il-każ, xejn ġdid, kien antik.". Imbagħad kompla hekk, a folio 76 tal-process: "again qed nipprova mit-test li jien qabadt lil experts jagħmlu illi l-concrete li fih salt content darbtejn u nofs tan- norma dak is-salt contents se jaffettwa l-ħadid, iġiegħlu jiddeterjora.". Il-Periti Membri wieġbu hekk, a folio 80 tal-process, għad-domandi in eskussjoni li biex jitilgħu fuq il-bejt, ħaddiema tas-soċjeta' intimata kellhom bżonn sellum peress li ma kienx hemm aċċess dirett mill- maħżen. Huma xehdu ukoll li ż-żamma tal-katusa (minfejn jinżel l- ilma) nadifa u bla ħaxix taqa' taħt manutenzjoni ordinarja, li skont il- ftehim bejn il-partijiet, kienet kompitu tal-inkwilin, is-soċjeta' intimata. Dik il-katusa tidher fuq ritratt numru 12, a fol 34 tal-process. Xehdu li l- manutenzjoni ordinarja ma kinitx qed issir u li huma sabu l-katusa miżduda prattikament bil-ħaxix fuqha u kien hemm katusa oħra maqlugħa bl-ilma jċarċar mal-ħajt. Fianlment xehdu li huma ma iltaqgħu ma l-ebda perikolu sabiex jeċċedu fuq il-bejt. Anthony ‘Ashby, wieħed mir-rikorrenti, a folio 89 tal-process, xehed bl- affidavit li missieru ikkonċeda b'titolu ta' kirja il-fond mertu tal-kawża lis-soċjeta' intimata. Skond il-ftehim ta' kirja, klawsola 5, il- manutenzjoni ordinarja interna kif ukoll esterna taqa' fil-kompitu tal- inkwilin, mentri dik straoardinarja taqa' fil-kompitu tas-sid. meta ġie mwelli l-post de quo lis-soċjeta' intimata, kien fi stat tajjeb ta' manutenzjoni, u ħadd qatt ma ilmenta li kien hemm xi diffetti fl- istruttura tal-fond. Xehed illi l-bejt huwa aċċessibbli kemm minn naħa ta' wara kif ukoll minn naħa ta' quddiem, paragrafu 8, a folio 90 tal- Ir-rikorrenti kienu semgħu mingħand xi ġar illi fil-fond mikri kien hemm ħsarat strutturali u r-rikorrenti kienu inkarigaw perit sabiex jispezzjona l-fond, l-ewwel darba spezzjona mill-bejt - fejn ġie konkluż It-tieni darba, il-perit spezzjona l-fond minn ġewwa, għaliex l-intimata tathom aċċess, u huwa ikkonkluda li s-saqaf ix-xhud ikkonstata l-istat tal-fond li juri li s-socjeta'inkwilina ma għamlitx il-manutenzjoni ordinarja. qatt ma kien daħal fil-fond qabel dan kien lis-soċjeta' intimata,pero qabel il-kirja lis-soċjeta' intimata, il-fond kien mikri lil ħaddieħor. Missieru ma baqax iħalleb il-bejt meta dan kien mikri lis- soċjeta' intimata u wara li dawn għamlu l-waterproofing membrane. Xehed li l-aċċess għal fuq il-bejt kien permezz ta' sellum - jew min naħa tad-driveway jew min naħa tal-faċċata. Xehed illi huma qabbdu perit sabiex jispezzjona l-fond meta ġar qalilhom li hemm ħsara fis- saqaf tal-fond mikri. Huma kienu offrew garaxx alternattiv lis-soċjeta' intimata għaliex huma riedu jibnu appartamenti lit-tfal tagħhom. missieru kera l-fond lis-soċjeta' intimata dan kien fi stat strutturali tajjeb. Missieru kien qallu li huwa ma baqax jitla' jħalleb il-bejt. Missieru qallu li huwa kien qal lis-soċjeta' intimata biex tieħu ħsieb tħalleb il-bejt (fol 179). Ikkonferma li ma kienx hemm taraġ għall-bejt, iżda tromba li minnha missieru kien jitla' għal fuq il-bejt b'sellum. Godwin Rosso xehed, a folio 92 tal-process, illi huwa għandu garaxx fuq wara tal-fond mertu tal-kawża u illi s-soċjeta' intimata qatt ma avviċinatu għall-aċċess mill-garaxx tiegħu għal fuq il-bejt. huwa jaf li l-fond kien dejjem fi stat strutturali tajjeb qabel ġie mwelli lis-soċjeta' intimata, u li l-bejt huwa aċċessibbli b'sellum kemm minn naħa ta' quddiem kif ukoll minn naħa ta' wara. Il-Perit John Ahmed Mamme Azzopardi, a folio 95 tal-process, ikkonferma bil- gurament r-rapporti tiegħu, dok C u D annessi mar-rikors promotur. Alfred Everson, ex-direttur tas-soċjeta' intimata xehed, a folio 102 tal- process, li s-soċjeta' intimata kellha bżonn maħżen imdaqqas u impenetrabbli mill-ilma tax-xita peress li fih kienu ser jaħżnu white Meta ra l-maħżen huwa nduna li saqaf ma kienx mija fil-mija tajjeb, billi it-tibjid tas-saqaf wera li kien hemm ċerta penetrazzjoni tal- Huwa kien qal b'dan lis-sid li qallu li jekk ried il-maħżen, kellu jieħdu fl-istat li kien. Minħabba li kellu lokazzjoi tajba, is-soċjeta' intimata aċċettat li tikri l-maħżen pero infurmat lis-sid li kienet ser tagħmel il-'water proofing membrane', kif fil-fatt sar. Xehed li sakemm kien involut huwa fil-kumpanija, qatt ma daħlet qatra ilma fil-maħżen. Anthony Dempsey, direttur kurrenti tas-soċjeta' intimata li xehed, a fol 104 tal-process, ippreżenta l-istatut tas-soċjeta' intimata. Xehed li Alfred Everson (li ma baqax direttur mas-soċjeta' intimata) kien innegozzja il- Is-soċjeta' intimata timporta white goods u l-maħżen kellhom bżonnu biex fih jaħżnu dawn il-white goods. Għalhekk dan il-maħżen kellu jkun fi stat tajjeb u ma jidħolx ilma minnu. Xehed illi "wara li krejna l-maħżen, sibna li s- saqaf tiegħu ma kienx kapaċi u informajna bil-kondizzjoni tiegħu lill- proporjetarju.". Is-sid tahom il-permess li jagħmlu l-water proofing membrane fuq is-saqaf tal-maħżen. Xehed illi huma ma għandhomx aċċess għall-bejt tal-maħżen billi t-taraġ li jagħti għall-bejt huwa eskluż Huma taw il-membrane qabel ma daħlu l-white goods fil- maħżen. Huwa xehed li r-rikorrenti staqsewh jekk huwa kienx lest li jiċċaqlaq għall-maħżen ieħor peress li huma riedu jiżviluppaw l-arja tal- Huwa xehed ukoll li hemm diffett fil-kwalita tal-concrete użat fis-saqaf. Jgħid li la darba it-taraġ għas-saqaf ġie bblukkat lilhom peress li kien eskluż mill-kirja, huma ma kellhomx obbligu ta' manutenzjoni tas-saqaf, u li l-waterproofing li għamlet is-soċjeta' intimata kien buona grazia tagħha. Xehed li fil- maħżen, fil-preżenti ma jidħolx ilma. Il-perit inkarigat minnhom ħa sample li waqa' mis-saqaf tal-maħżen u ħadha għall-ittestjar minn fejn irriżulta illi ntuża materjal ħażin fil-kostruzzjoni. A folio 124 sa 133 tal-process, is-soċjeta' intimata ippreżentat il- hija ma kellhiex aċċess għall-bejt. Is-soċjeta' intimata ippreżentat ukoll ritratti, a folio 154 sa 156 tal-process, li juru li l-bieb li jagħti aċċess għall-bejt huwa imbarrat u tal-grada li tinżamm imsakkra. Alfred Everson li iffirma l-kuntratt ta' kirja. Xehed illi meta inkera kien jidher li qisu dieħel l-ilma u meta informaw lir-rikorrenti dwar dan, xehed illi huma ma kellhomx obbligu li jagħmlu l-'waterproofing membrane' pero' għamluh bil-permess tas-sid oriġinali. Biex għamlu l- 'waterproofing', telgħu b'sellum. Xehed li wara li sar il-'membrane', ma daħalx ilma. Xehed illi huma ma kellhomx aċċess għall-bejt. Permezz ta' affidavit addizzjonali, a folio 160 tal-process, Anthony Dempsey xehed illi ma kienx possibbli għas-soċjeta' intimata li titla' fuq il- Xehed illi hemm bieb fil-kamra biswit il-binja mikrija lilha li minnu wieħed jista' jitla' fuq il-bejt pero' dik il-kamra b'dan il-bieb kienet eskluża mill-kirja lis-soċjeta' intimata. Huwa xehed hekk dwar ir- ritratti a fol 154 sa 156 tal-process: "minn dawn it-tliet ritratti jirriżulta inkonfutabilment illi is-soċjeta' intimata kienet impeduta li tgħaddi għal fuq il-bejt tal-fond lilha mikri.". Alfred Everson xehed, a folio 167 tal-process, illi huwa kien ħa ħsieb il- kuntratt ta' kirja. Qabel ma saret il-kirja kien jidher illi l-fond kien jagħmel l-ilma mis-saqaf pero' huma xorta waħda krew il-fond wara li s-sid qallu biex jieħu ħsieb il-manutenzjoni huwa. Xehed li l-ftehim tiegħu mar-rikorrent kien dwar il-waterproofing u mhux dwar il- manutenzjoni in ġenerali. Biex għamlu l-'water proofing', huma telgħu fuq il-bejt b'sellum. Xehed illi huma ma għamlux manutenzjoni tal- Kunsiderazzjonijiet tal-Bord Fin-nota ta' sottomissjonijiet tar-rikorrenti, dawn spjegaw illi l- kontestazzjoni bejn il-partijiet hija dik illi filwaqt li skont ir-rikorrenti, il-fond mikri minnhom lis-socjeta' intimata kien sofra ħsarat estensivi u strutturali b'kawża tan-nuqqas tagħha illi tagħmel il-manutenzjoni ordinarja interna u esterna tal-fond (kif kienet obbligata tagħmel bil- kuntratt), skont is-socjeta' intimata hija kienet wettqet il-manutenzjoni ordinarja u kienu r-rikorrenti illi naqsu milli jagħmlu l-manutenzjoni straordinarju tal-fond b'mod korrett u regolari. Skont s-soċjeta' intimata ukoll, il-fond kellu kwalita' ta' kostruzzjoni inferjuri u li hija kellha tagħmel a spejjeż tagħha il-water proofing membrane . Ir-rikorrenti jissottomettu dwar l-inkonsistenza li tirriżulta mix-xhieda tal-ex direttur tas-soċjeta' intimata Alfred Everson u dik tad-direttur perkolazzjoni tal-ilma qabel ma ffirma l-kuntratt tal-kirja, filwaqt li d- direttur kurrenti tas-soċjeta' intimata xehed illi huwa sab li s-saqaf ma kienx kapaċi wara li ġie ffirmat il-ftehim tal-kiri. Ir-rikorrenti jissottomettu ukoll li l-verżjoni tas-soċjeta' intimata li l- fond kien jagħmel l-ilma fis-saqaf fil-mument tal-kirja ma għandhiex mis-sewwa għaliex kieku dan kien minnu, is-soċjeta' intimata ma kenitx tidħol fil-kirja, għaliex is-soċjeta' intimata kellha bżonn maħżen li ma jagħmilx ilma. Jissottomettu ukoll illi ma daħħlet ebda klawsola fil- ftehim ta' kirja f'dan is-sens u ċioe' fir-rigward tal-istat tal-fond fil- mument tal-kirja. Il-posizzjoni tar-rikorrenti hija li huma willew il-fond de quo lis-soċjeta' intimata fi stat strutturali tajjeb (paragrafu 30, a folio 202 tal-process) u illi issottomettu illi s-soċjeta' intimata ma ippreżentat ebda prova kontrarja li l-fond ma ingħatalhomx fi stat strutturali tajjeb. Il-ħsara strutturali irriżultaw minħabba n-nuqqas ta' manutenzjoni ordinarja da parte tas-soċjeta' intimata u illi kemm il-manutenzjoni interna kif ukoll esterna kienet a karigu tas-soċjeta' intimata, skond il-ftehim ta' Is-soċjeta' intimata qatt ma ipprevaliet ruħha mill-artikolu 1541 (1) tal- Kap 16 li tinterpella lir-rikorrenti sabiex jagħmlu it-tiswijiet jew f'każ ta' inadempjenza illi titlob illi tiġi awtorizzata twettaq ix-xogħlijiet hija. Lanqas ma infurmat lir-rikorrenti bl-istat strutturali tas-saqaf. Finalment, fir-rigward tal-aċċess għall-bejt jissottomettu illi s-soċjeta' intimata kellha aċċess faċli min-naħa ta' quddiem tal-fond b'sellum u illi l-Periti Tekniċi warrbu il-possibbilita illi l-intimata ma kellhiex aċċess għas-saqaf tal-maħżen. Is-soċjeta' intimata tissottometti illi r-relazzjoni kontrattwali ta' bejn il- partijiet hija regolata mill-iskrittura privata ta' bejniethom. tissottometti illi l-fond mikri lilha kien ibati minn problemi strutturali sa minn qabel ma inkera lilha, pero hija krietu xorta waħda għax il-post kien konvenjenti għaliha. Għal din ir-raġuni, is-soċjeta' intimata kienet għamlet il-membrane hija fuq il-bejt. Biex għamlu dan, telgħu b'sellum fuq il-bejt. Hija tissottometti illi la darba il-bejt ma kienx aċċessibbli għaliha, hija qatt ma aċċettat li tkun resposabbli għall-mantuenzjoni tal-bejt u li d-dover tal-manutenzjoni tal-istess baqa' dejjem fuq is-sid. Tgħid li bħal ma missier ir-rikorrenti kien jitla' jħalleb il-bejt huwa, kien l-obbligu tar-rikorrenti ukoll li jaraw li dan jibqa' jsir. Hija ma taqbilx mal-interpretazzjoni li taw il-Periti tal-Bord meta dawn qalu li ma tagħmilx differenza jekk l-aċċess għall-bejt kienx wieħed faċli jew le u terġa' tirripeti illi hija intrabtet li tagħmel il-manutenzjoni ordinarja esterna ta' dawk il-partijiet tal-fond li hija kellha aċċess normali u faċli għalih. Tissottometti li għaliha la darba ma daħal qatt iktar ilma kollox kien Tgħid ukoll li l-concrete użat fil-binja kien ta' kwalita inferjuri, kif jirriżulta mill-perit ex parte tagħha, u li kienet il-kwalita inferjuri tal-concrete użat li ħolqot il-bżonn li s-sid iħalleb il-bejt kull sena. Dwar il-fatt illi d-direttur Alfred Everson xehed illi huma kienu jafu bid- difetti qabel ma saret il-kirja, filwaqt illi d-direttur Anthony Dempsey xehed illi huma kienu jafu bid-difett wara l-kirja, tgħid li dan huwa x'aktarx dovut għall-fatt illi Dempsey lanqas daħal fil-fond qabel ma dan inkera u daħal fil-fond wara li dan inkera lilhom, u kien allura f'dak il-mument li Anthoy Dempsey induna bil-ħsarat fis-saqaf. Tgħid li ma hemm xejn inverosimili fil-fatt li hija kriet il-fond meta kienet taf bid-difetti strutturali fih u dan peress li hija laqgħet għal dan billi għamlet il-membrane fis-saqaf. Tissottometti illi l-ftehim kien li hija tagħmel il-membrane fuq il-bejt , imbagħad ma jkollhiex x'taqsam aktar mal-manutenzjoni tal-bejt, u li kien baqa' l-obbligu tas-sid li kien iħalleb il-bejt. Principji Legali u Gurisprudenza Illi t-talba tar-rikorrenti lill-Bord - sabiex jittermina l-kirja tal-fond indikat fl-istess Rikors u jawtoriżża r-ripreża tal-pussess tiegħu fl- iskadenza li jmiss - hija ibbażata fuq l-artikoli 8 (1) u 9 (a) tal-Kap 69 tal-Liġijiet ta' Malta. L-artikolu 8 (1) jistipula hekk:- Meta sid il-kera jkun irid jieħu lura l- pussess tal-fond fit-tmiem tal-kiri, huwa għandu jitlob permess lill-Bord għal daqshekk L-artikolu 9 (a) .jistipula hekk :- Il-Bord jagħti l-permess imsemmi fl- aħħar artikolu qabel dan f'dawn il-każijiet: (a) jekk il-kerrej, fil-kors tal-kiri ta' qabel, ma jkunx ħallas puntwalment il-kera li kellu jagħti, jew ikun għamel ħsara ħafna fil- fond, jew xort'oħra ma jkunx esegwixxi l-kondizzjonijiet tal-kiri, jew ikun uża l-fond xort'oħra milli għall-iskop li l-fond ikun ġie lilu mogħti b'kiri, jew ikun issulloka l-fond jew ittrasferixxa l-kiri mingħajr il- kunsens espress ta' sid il-kera. tajjeb. Ir-rikorrenti jallegaw li l-fond mikri mhux qiegħed jinżamm fi stat tajjeb ta' manutenzjoni u konsegwenza ta' dan il-fond ġarrab ħsarat estensivi u Is-soċjeta' intimata tallega li hija ma rċevietx il-fond fi stat strutturali tajjeb għaliex intuża concrete ta' kwalita inferjuri, tant li kien hemm il- bżonn li hija tagħmel il-membrane fuq il-bejt hija u li l-manutenzjoni tal-bejt kien f'idejn is-sid stante li hija ma kellhiex aċċess faċli għall- Jibda sabiex jingħad illi skond l-artikolu 1560 tal-kapitolu 16 :- Jekk ma tkun saret ebda deskrizzjoni tal-istat tal-ħaġa mogħtija b'kiri, jingħad, fin-nuqqas ta' prova kuntrarja, li l-kerrej irċieva l-ħaġa fi stat L-iskrittura tat-28 ta' Jannar 1989 (fol. 3) ma titkellem xejn dwar l- kondizzjoni tal-fond lokat. Għalhekk fin-nuqqas ta' deskrezzjoni tal- fond mill-partijiet, il-presunzjoni hija illi fond mertu tal-kawża ġie imwelli mir-rikorrenti lis-soċjeta' intimata fi stat strutturalment tajjeb. (F'dan is-sens, sentenza tal-Qorti tal-Appell (Superjuri) tas-27 ta' Il-Bord jirreferi ukoll għas-sentenza aktar riċenti tal-Qorti tal-Appell (Superjuri) tat- 30 ta' Ottubru 2015 , Rikors Numru 1125/08, prezunzjoni kreata bl-Artikolu 1560 tal-Kodici Civili illi jekk ma tkun saret ebda deskrizzjoni tal-istat tal-haga fil-mument li nbdiet il-kirja, dan igib li l-kerrej ircivieha fi stat tajjeb. F'dan il-kaz ma saretx deskrizzjoni tal-istat tal-fond fil-bidu tal-kirja, u ma tressqux provi konvincenti li jwaqqghu din il-prezunzjoni. In kwantu tali, hu mistenni li l-kerrej jirrestitwixxi l-haga fl-istess stat tajjeb. In linea mas-suċitata ġurisprudenza, dan il-Bord ser jara jekk is-soċjeta' intimata ressqietx provi konvinċenti sabiex twaqqa din 'il-presunzjoni li l-fond ġie imwelli lilha fi stat strutturali tajjeb. Illi s-soċjeta' intimata ippreżentat in atti rapport tal-perit ex parte fejn dan jgħid li kien hemm fuq biċċa mill-concrete li waqgħet mis-saqaf u l-perit exparte tas- soċjeta' intimata interpreta dawn ir-riżultati ( fol 49) fejn ikkonkluda Għaldaqstant filwaqt li s-soċjeta' intimata tgħid illi intuża konkrit ta' tekniċi maħtura mill-bord ikkonkludew illi l-ħsarat huma l-konsegwenza ta' nuqqas ta' manutenzjoni ordinarja tal-bejt da parte tas-soċjeta' Huma ikkonkludew hekk (fol 27) din is-sitwazzjoni ġiet aggravata u esposta bin-nuqqas ta' manutenzjoni tagħhom stess .....u .....L-esponenti nnutaw ukoll illi, sfortunatament, minkejja li issa hemm il-membrane, għad hemm xorta evidenza ta' ċertu livell ta' nuqqas ta' manutenzjoni Imbagħad għad-domandi in eskussjoni magħmula lilhom mis-soċjeta' intimata, il-periti tekniċi irrispondew hekk (fol 54) Għalkemm ċerti xogħlijiet ta' riparazzjoni huma ta' natura straordinarja, il-membri tekniċi esprimew l-opinjoni li dan hu pero riżultat ta' nuqqas ta' manutenzjoni ordinarja u kontinwa tal-kontrabejt ta' fuq, u li hu evidenti li kienu qegħdin jikbru fuq firxa ta' snin u, għalhekk, l-intimati kellhom kull opportunita, jekk hekk kien jidhrilhom, li jiġbdu l-attenzjoni tas-sidien fuq is-sitwazzjoni. Illi għalhekk filwaqt illi l-perit ex parte tas-soċjeta' intimata jgħid li l- materjal jista jaħti għad-danni, il-periti tekniċi jgħidu li kien in-nuqqas ta' manutenzjoni ordinarja li wassal għad-danni. teknika tal-kwistjoni, il-Bord kien ħatar periti tekniċi sabiex jassistuh. Illi fir-rigward tal-piż li għandu jingħata lill-konklużjonijiet tal-esperti tekniċi maħtura, issir riferenza għas-sentenza tal-Qorti ta' l-Appell fl- ismijiet Ferencevic vs Muscat Fenech deciza fl-1 ta' Marzu 1994 fejn ġie ritenut hekk : "Il-Qorti ma tissostiwixxi l-gudizzju taghha ghal dak tat-tekniku, sakemm ma jigux indikati lilha oggezzjonijiet gravi u serji ta' piz tali li jinducuha li taghmel dan." F'dan ir-rigward, issir riferenza ukoll għas-sentenza tal-Prim Awla 31 ta' Ottubru 2017 Rik. "In linea ta' principju, ghalkemm qorti mhix marbuta li taccetta l- konkluzjonijiet ta' perit tekniku kontra l-konvinzjoni taghha (dictum jfissirx pero' illi qorti dan tista' taghmlu b' mod legger jew Il-konvinzjoni kuntrarja taghha trid tkun ben informata u bazata fuq ragunijiet li gravament ipoggu fid-dubju dik l-opinjoni teknika lilha sottomessa b' ragunijiet li ghandhomx ikunu privi mill- konsiderazzjoni ta' l-aspett tekniku tal-materja taht ezami. ma tistax tinjora r-relazzjoni peritali sakemm ma tkunx konvinta li l- konkluzjoni ta' tali relazzjoni ma kinetx gusta u korretta. Din il- konvinzjoni pero' kellha tkun wahda motivata minn gudizzju ben informat, anke fejn mehtieg mil-lat tekniku. espress mill-perit tekniku ma jistax u m'ghandux, aktar u aktar fejn il-parti interessata ma tkunx ipprevaliet ruhha mill-fakolta' lilha moghtija ta' talba ghan-nomina ta' periti addizzjonali, jigi skartat facilment, ammenokke' ma jkunx jidher sodisfacentement illi l- konkluzjonijiet peritali huma, fil-kumpless kollha tac-cirkostanzi, irragonevoli" Fis-sentenza taghha tad-19 ta' Novembru 2001 fil- kawza "Strauss vs El Gazzar", il-Qorti tal-Appell qalet hekk - Kemm il- kostatazzjonijiet tal-perit tekniku nominat mill-Qorti kif ukoll il- konsiderazzjonijiet u opinjonijiet esperti tieghu jikkostitwixxu skond il-ligi prova ta' fatt li kellhom bhala tali jigu meqjusa mill-Qorti. In linea mal-ġurisprudenza suċitata, dan il-Bord sejjer jaccetta l- konkluzjonijiet tal-perit tekniċi maħtura minnu, u dan għaliex ma jirriżultawlu ebda ragunijiet li gravament ipoggu fid-dubju dik l- opinjoni teknika sottomessa lilu minnhom. In oltre, dan il-Bord ser jaċċetta dawn il-konklużjoniiet ukoll għaliex is- soċjeta' intimata ma ipprevalietx ruħha mill-fakolta' li titlob in-nomina ta' periti addizzjonali, kif hija kellha tagħmel sabiex hija tattakka l- konklużjonijiet tal-perit tekniku1. Dan kif ġie ritenut mill-Qorti tal-Appell (Inferjuri) b'sentenza tat-22 ta' Jannar, 2010 Appell Civili - Ghawdex Numru. Borg vs Carmelo Camilleri Furniture Limited:- Jigi rilevat li jekk is- socjeta' intimata ma' kienitx kuntenta bil-konkluzzjonijiet tal-espert tekniku, wara l-eskuzzjoni tieghu, messha talbet in-nomina ta' periti 1 Kif ġie ritenut mill-Qorti tal-Appell (Superjuri) sentenza tad-29 ta' April 2016 Rikors numru 640/07 Mario u Josephine konjugi Difesa v Jesmond Mamo Sciberras et addizzjonali. Ghalhekk dment li l-konkluzjonijiet ta' l-espert tekniku ma jigux gravament imqeghda fid-dubbju, il-Qorti ghandha taccetta dawk l- konkluzjonijiet, aktar u aktar fejn l-parti interessata, bhal ma gara f'dana l-kaz, ma pprevallietx ruhha mill-fakolta' lilha moghtija mil-ligi li titlob in-nomina ta' periti addizzjonali. Illi b'hekk, dan il-Bord sejjer jaċċetta l-konklużjoni tal-periti tekniċi illi l-ħsara konsiderevoli fil-fond mikri tirriżulta minħabba n-nuqqas ta' manutenzjoni suffiċjenti li kienet tinkombi fuq is-soċjeta' intimata li fl- iskrittura tal-kirja, assumiet l-obbligu fi klawsola 5 illi "Il-manutenzjoni ordinarja interna u esterna hija għall-inkwilin; dik straordinarja għas- sid" u mhux għal kwalita inferjuri tal-konkrit, kif tallega is-soċjeta' Jaccetta ukoll il-konklużjonijiet tal-periti tekniċi illi s- soċjeta' intimata fil-fatt kellha aċċess tal-bejt permezz ta' sellum Ghaldaqstant, il-ħsarat fil-fond mikri huma kaġun tan-nuqqas ta' manutenzjoni da parti tas-soċjeta' intimata u stante li huma ħsarat li kkagunaw hsara konsiderevoli fil-fond, skond l-artikolu 9 tal-Kap 69 tal- Ligijiet ta' Malta, it-talbiet tar-rikorrenti jimmeritaw li jigu milqugha. Ghal dawn ir-ragunijiet, il-Bord qieghed jilqa' t-talbiet tar-rikorrenti, u ghall-fini ta' zgumbrament jiffissa terminu ta' zmien xahar mil-lum. Spejjez a karigu tas-socjeta'intimata. Deputat Reġistratur