IMHALLEF JOSEPH ZAMMIT MCKEON Illum il-Hamis 30 ta` Novembru 2017 Kawza Nru. 1 Citaz. Il-Qorti : I. Rat ic-citazzjoni pprezentata fil-5 ta` April 2005 li taqra hekk :– Peress li permezz ta` kuntratt pubbliku fl-Atti tan-Nutar Peter Scicluna Spiteri Cuschieri Taylor li jgib id-data tas-26 ta` Marzu, 1997 il-Korporazzjoni attrici bieghet lis-socjeta` konvenuta l-proprjeta` maghrufa bl-isem ta` Grand Hotel Verdala flimkien mal-grounds, car park u l-amenitajiet tal-istess lukanda li huma accessibbli minn Triq Inguanez, Għajnsielem, Malta, u li komplessivament ikopru l-kejl superficjali totali ta` erbatax-il elf, hames mija u erba` u tletin metru kwadru (14,534m2), liema sit huwa delineat bil-kulur blu sku u mmarkat area "A" (konsistenti fl-areas "F", "G", "H", "E2" u "E3") fuq il-pjanta annessa mal-istess kuntratt u mmarkata Dokument "A", li tikkonfina mit-Tramuntana Grigal in parti ma` proprjeta` tal-Korporazzjoni konvenuta u ta` Malta Investment Management Company Limited, u in parti ma` proprjeta` tal-Knisja jew ma` successuri fit-titlu taghha u in parti ma` xifer l-irdum, mill-Punent Majjistru ma` Triq Santa Katerina u Triq ir-Rghajja u mil-Lvant ix-Xlokk mal-istess xifer tal-irdum (kopja ta` liema kuntratt u pjanta annessa qed tigi esebita flimkien ma` din ic-citazzjoni u mmarkata bhala Dokument "AA"). Peress li l-imsemmija proprjeta` hawn fuq deskritta, inkluzi l-effetti mobbli ta` go fiha, giet mibjugha mill-korporazzjoni attrici lis-socjeta` konvenuta ghas-somma komplessiva ta` zewg miljuni u sitt elef Liri Maltin (LM2,006,000). Peress li dan il-bejgh kien sar mill-korporazzjoni attrici u gie accettat mis-socjeta` konvenuta suggett ghal diversi kondizzjonijiet rizoluttivi, fosthom inter alia li s-socjeta` konvenuta kellha tuza` l-proprjeta` mibjugha lilha bhala hotel complex ta` standard li ma jkunx inqas minn "four (4) star classification". Peress li aktar minn seba` snin wara li giet trasferita l-Grand Hotel Verdala lis-socjeta` konvenuta, parti sew mill-prezz tal-bejgh ghadu ma giex imhallas lill-korporazzjoni attrici, kif jixhed il-prospett hawn anness u mmarkat bhala Dokument "BB". Peress li wara li ghaddew aktar minn seba` snin minn meta sar il-kuntratt ta` trasferiment, il-proprjeta` in kwistjoni, maz-zmien twaqqghu partijiet minnha u giet zmembrata mill-"furnishings" u l-"fittings" taghha, ghadha sal-lum maghluqa u mitluqa u certament mhiex qed tintuza mis-socjeta` konvenuta ghall-iskop indikat fil-kuntratt hawn fuq imsemmi u cioe` dak ta` "hotel complex" ta` "standard" li ma jkunx inqas minn "four (4) star classification". Peress li s-socjeta` konvenuta nnifisha llum qed issostni li ma tistax topera l-proprjeta` in kwistjoni bhala 4 star hotel u minflok il-lukanda trid tibni blokk jew blokok ta` appartamenti (vide kopja ta` ittra datata 19 ta` Ottubru, 2004 mibghuta mis-Sur Angelo Almerigo lic-Chairman tal-Malta Eneterprise li qed tigi hawn annessa u mmarkata bhala Dokument "CC"). Peress li l-korporazzjoni attrici rrifjutat it-talba tas-socjeta` konvenuta biex titnehha mill-kuntratt il-kundizzjoni rizoluttiva li l-proprjeta` in kwistjoni kellha tintuza bhala hotel complex ta` standard li ma jkunx inqas minn four (4) star classification (vide kopja ta` ittra datata 10 ta` Dicembru, 2004 li qed tigi hawn annessa u mmarkata bhala Dokument "DD"). U dan stante li kieku meta din il-proprjeta` originarjament inharget ghall-bejgh, thalliet il-possibbilta` li min jixtriha seta` jikkonvertiha f`appartamenti, certament kienu jkunu ferm aktar dawk li jithajru jixhtu l-offerti taghhom ghall-akkwist ta` din il-proprjeta` u d-dhul ghall-Korporazzjoni kien ikun ferm akbar. Tghid ghalhekk l-istess socjeta` konvenuta ghaliex din l-Onorabbli Qorti m`ghandiex :- Tiddikjara a tenur ta` artikli 1068 u 1069 tal-Kap. 16 tal-Ligijiet ta` Malta u ta` artiklu 117 tal-Kap. 13 tal-Ligijiet ta` Malta l-imsemmi kuntratt ta` bejgh datat 26 ta` Marzu, 1997 mahlul. Tikkundanna lis-socjeta` konvenuta titlaq minn idejha l-Grand Hotel Verdala flimkien mal-grounds, car park u l-amenitajiet tal-istess lukanda u troddha lura fi stat tajjeb ta` manutenzjoni lill-korporazzjoni attrici. Tillikwida d-danni li garrbet il-korporazzjoni attrici talli s-socjeta` konvenuta ma harsitx il-kundizzjonijiet tal-kuntratt u talli dan il-kuntratt sejjer jinhall. Bl-ispejjez u bl-imghaxijiet kontra l-ligi kontra s-socjeta` konvenuta li minn issa hija ingunta ghas-subizzjoni. Rat id-dikjarazzjoni guramentata, il-lista tax-xhieda u l-elenku ta` dokumenti li kienu annessi mac-citazzjoni. Rat in-nota ta` eccezzjonijiet li kienet ipprezentata fid-29 ta` April 2005 li taqra hekk :– ILLI preliminarjament l-irritwalita` tac-Citazzjoni fis-sens li l-esponenti jitlob il-prova li l-azzjoni giet validament istitwita wara u konsegwenti ghal decizjoni tal-Bord tad-Diretturi tal-Korporazzjoni attrici; li din l-azzjoni tista` tkun ghalhekk wahda istitwita mill-attrici konsegwenti ghal ordni ta` awtorita` ohra u mhux tal-Bord tad-Diretturi. ILLI minghajr pregudizzju ghall-premess, l-artiklu fil-kuntratt ippubblikat fis-26 ta` Marzu 1997 fl-Atti tan-Nutar Peter Scicluna Spiteri Cuschieri Taylor bejn l-allura Malta Development Corporation u Royal Hotels Limited, mhijiex kondizzjoni rizoluttiva. Il-kondizzjoni rizoluttiva hija definita fl-artiklu 1066 tal-Kodici Civili bhala "dik, li meta ssehh, tholl l-obbligazzjoni u terga` tqieghed il-hwejjeg fl-istess stat bhal kieku l-obbligazzjoni ma kienet giet qatt maghmula", ghalhekk il-kondizzjoni mhijiex wahda rizoluttiva fis-sens li mhijiex espressa fit-termini li jekk tavvera ruhha, jkun hemm dekadenza jew xoljiment. ILLI l-esponenti tirrileva li hija akkwistat il-porzjonijiet indikati 1 u 2 fil-kuntratt is-subutli dominjum temporanju sal-14 ta` Awwissu 2045, tad-dirett dominju temporanju u s-sussegwenti proprjeta` assoluta, kif ukoll il-proprjeta` tal-area indikata A; dan ifisser li l-konvenuta akkwistat il-proprjeta` shiha u assoluta ghaliex in virtu` tal-konsolidazzjoni bejn id-dirett dominju temporanju u l-utli dominju temporanju u s-sussegwenti proprjeta` wara assoluta. F`sitwazzjonijiet ta` proprjeta` mhijiex allura ammissibbli kondizzjoni rizoluttiva ghaliex il-proprjeta` hija perpetwa u assoluta. proprjetarja ILLI konsegwenza tad-drittijiet akkwistati mill-attrici bhala proprjetarja, hemm l-attributi kollha tal-proprjeta` fosthom li s-sid ihalli l-proprjeta` vakanti jew mhux zviluppata : anqas hemm obbligu li tizviluppa l-proprjeta`. Il-konvenuta ghandha d-dritt kollu u anke li ma tizviluppax il-proprjeta` jew thalliha battala. L-izjed li tista` tippretendi l-attrici huwa li l-artiklu minnha invokat jikkrea taht certi cirkostanzi relazzjoni personali bejn zewg partijiet, imma qatt obbligu bil-konsegwenzi ta` dekadenza. Kienet tkun differenti li kieku l-kondizzjoni kienet espressa b`mod affermattiv fis-sens li l-konvenuta kienet tkun obbligata li tizviluppa b`certu mod u taht certi termini b`konsegwenza espressa. Ma jista` qatt jintalab li jkun hemm xoljiment tal-kuntratt. ILLI minghajr pregudizzju ghall-premess, din l-azzjoni giet istitwita abbuzivament u in malafede mill-Korporazzjoni attrici. Il-fatti ghandhom jigu valutati fl-isfond ta` applikazzjoni depozitata mill-esponenti mal-MEPA ghal Five Star Hotel Complex li ilha pendenti mill-1994. Kif se jirrizuluta fil-kors tal-provi, wara li l-applikazzjoni ghal korsa tal-Golf giet irrifjutata s-sena l-ohra kienet l-Awtorita` ta` Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar li ssuggeriet lill-atturi sabiex jinbnew appartamenti minflok hotel complex. Waqt diskussjoni li l-MEPA kellha mal-attrici f`dan is-sens, l-attrici oggezzjonat ghal din l-applikazzjoni u infurmat lill-MEPA sabiex ma tkomplix tiprocessa din l-applikazzjoni qabel ma jkun hemm decizjoni. Issa wara li kienet hija strumentali biex il-MEPA ma tikkunsidrax applikazzjoni ghal appartamenti minghajr il-kunsens tal-Malta Enterprise Corporation, qed tagixxi bil-kawza odjerna. L-esponenti ghandha applikazzjoni pendenti ghal Five Star Hotel Complex mill-1994 u b`amended application bin-numru 0141/03 li saret fl-2003 u ma tista` b`ebda mod tigi tenuta li tikser il-ligi; dwar il-verita` tal-iter tal-applikazzjoni ghal permess ta` zvilupp, din il-prova ssir waqt it-trattazzjoni; l-esponenti tinsisti bil-qawwa kollha li ma tistax tigi tenuta jew sfurzata mill-attrici tikser il-Ligi. ILLI minghajr pregudizzju ghall-premess, l-esponenti ma kkawzat ebda danni lill-attrici, ghaliex fil-prospectus li akkompanja t-tender pubbliku sabiex l-offerta nghatat lill-esponenti, ma kienx hemm restrizzjoni fuq l-uzu li ma jistghux isiru appartamenti jew li jigu eskluzi appartamenti u ghalhekk il-premessa li terzi kienu joffru izjed hija kompletament infondata ghaliex din qatt ma giet eskluza fl-istadju tal-offerti. ILLI minghajr pregudizzju ghal dan kollu, l-esponenti qed tirriserva minn issa d-drittijiet taghha inkluz il-privilegg specjali lilha spettanti skont il-Ligi ghall-benefikat li ghamlet fis-sit; u ghat-telf kbir ta` opportunitajiet ta` negozji ohra li tilfet minhabba dan l-abbuz ta` dewmien esagerat ghall-hrug tal-permessi li dan issa jidher li seta` kien intiz. Salvi eccezzjonijiet ohra u bir-rizerva ta` kull dritt u azzjoni fil-Ligi inkluza dik tad-danni minhabba li tali azzjoni proposta mill-attrici, molesta nfondata, qieghda tfixkel lill-konvenuta milli tkompli tizviluppa l-proprjeta`, kif ukoll il-riperkussjonijiet negattivi fuq il-bejgh tal-appartamenti lussuzi li lahqu tlestew minn kollox u spiccaw b`suriet binja mitluqa u kif ukoll trattament diskriminatorju. Rat id-dikjarazzjoni guramentata tal-konvenuta li taqra hekk :- ILLI dwar l-ewwel zewg paragrafi tad-dikjarazzjoni attrici, il-konvenuta tirrimetti ruhha ghall-provi; ILLI dwar tad-dikjarazzjoni attrici, it-tielet paragrafu l-esponenti ma taqbel xejn li hemm kondizzjonijiet rizoluttivi ghal ragunijiet indikati fl-eccezzjonijiet taghha; tghid li hija interpretazzjoni fundamentali zbaljata li l-artiklu invokat jesprimi kondizzjoni rizoluttiva; ILLI dwar ir-raba` paragrafu tad-dikjarazzjoni attrici kwantu ghall-bilanc allegatament dovut, l-esponenti jirrimetti ruhu ghall-provi izda jirrizerva lil jipproduci l-komputazzjonijiet tieghu; ILLI dwar il-hames paragrafu tad-Dikjarazzjoni attrici, din hija inkompleta fis-sens li saru diversi xoghlijiet u ghalhekk l-esponenti dwar dan trid iggib il-provi; hallset imghaxijiet kbar, saru xoghlijiet strutturali strettament skont il-permess parzjali li nghataw u hadet fuqha l-kontroll tal-85 impjegat; l-esponent jerga` jinsisti bil-qawwa kollha li ma jistax jigi tenut mill-korporazzjoni attrici li jikser il-Ligi; ILLI l-asserzjoni fis-sitt u s-seba` paragrafi tad-Dikjarazzjoni attrici mhijiex korretta fis-sens li l-konvenuta kienet f`diskussjoni u komunikazzjoni mal-attrici bhal ma huwa normali fil-kors tal-hajja kummercjali. Apparti dan kollu, huwa essenzjalment inkorrett li l-konvenuta taqbad u tesebixxi korrispondenza mibghuta lilha biex tuzaha ghal skopijiet taghha; jinghad li l-idea li jinbnew appartamenti fis-sit twieldet minn proposta tal-MEPA wara li l-applikazzjoni ghal permess tal-Golf Course fl-istess area tal-Verdala giet irrifjutata. Saru diversi laqghat u l-MEPA talbet ghal darba tnejn il-clearance tal-Malta Tourism Authority li ma jkunx hemm oggezzjoni li ma ssirx lukanda u l-MTA ikkonfermat li ma ssibx oggezzjoni. Il-punt li qed jenfasizza l-esponent huwa l-buona fede tieghu li talab li jibni appartamenti wara suggeriment mill-MEPA stess: f`dan il-kuntest, l-asserzjonijiet tal-attrici huma zvijanti u "misleading"; ILLI kwantu ghat-tmien u d-disa` paragrafi tad-dikjarazzjoni attrici, l-esponenti tichad li kkawzat danni lill-attrici. L-esponenti terga` ssemmi li fil-prospectus li akkompanja t-tender pubbliku sabiex l-offerta nghatat lill-esponenti, ma kienx hemm restrizzjoni fuq l-uzu li ma jistghux isiru appartamenti jew li jigu eskluzi appartamenti u ghalhekk il-premessa li terzi kienu joffru izjed hija kompletament infondata ghaliex din qatt ma giet jinghad li l-Gvern kien impona eskluza fl-istadju tal-offerti; kondizzjoni li l-offerenti jiehdu r-responsabbilta` tal-impjieg ta` 85 haddiema, fatt dan li gerrex lil diversi investituri, u liema responsabbilta` l-esponenti accettat u dahlet ghaliha; dan jista` jigi kkonfermat li l-Gvern ipprova jbiegh din il-proprjeta` ghal kemm-il darba u ma rnexxilux. Barra minn hekk, l-ahhar avviz ghall-bejgh ta` din il-proprjeta` kienet cara u tonda li l-proprjeta` sejra tinbiegh bhala "Freehold" u ma kienx hemm kondizzjonijiet specjali hlief dik tal-haddiema. Rat il-lista tax-xhieda. Rat id-digriet li tat din il-Qorti hekk diversament presjeduta fil-21 ta` Ottubru 2005 fejn kien mahtur il-Perit Valerio Kabar bhala perit tekniku sabiex jirrelata dwar l-istat tal-proprjeta` u xogholijiet li saru fiha. Rat illi quddiem din il-Qorti diversament presjeduta l-partijiet qablu fit-22 ta` Frar 2006 illi l-provi li jsiru fil-kawza tal-lum ikunu jghoddu ghall- kawza Citaz. Nru. 311/05 li kienet miexja ma` din tal-lum. Rat id-digriet li tat din il-Qorti diversament presjeduta fis-27 ta` Ottubru 2006 fejn ordnat lill-perit tekniku sabiex jirrelata wkoll dwar il- konformita` tal-bini ezistenti mal-permessi li hargu. Rat id-digriet li tat din il-Qorti diversament presjeduta fit-22 ta` Frar 2008 fejn kien nominat Peter P. Degabriele bhala surveyor sabiex jassisti lill- Perit Valerio Kabar. Rat ir-relazzjoni li pprezenta l-perit tekniku quddiem din il-Qorti kif presjeduta u li kkonferma l-kontenut taghha bil-gurament fis-7 ta` April 2011. Semghet ix-xiehda in eskussjoni tal-perit tekniku. Rat in-noti ta` osservazzjonijiet, ir-replika u l-kontro-replika skmbjati bejn il-partijiet. Rat illi l-kawza thalliet ghas-sentenza ghal-lum. Rat l-atti l-ohra tal-kawza, kif ukoll l-atti tal-kawza Citaz. Xiehda Il-Qorti sejra tirreferi ghal xiehda li tqis rilevanti ghall-accertament Xehed illi huwa kien jokkupa l-kariga ta` Chairman tal-Malta Development Corporation ("MDC") bejn l-1990 u 1994. Xi snin wara sar direttur tal-korporazzjoni attrici ("MEC"). Xehed illi fl-1993 huwa nghata struzzjonijiet mill-Gvern biex l-MDC tbiegh l-lukanda Verdala ("il-lukanda"). Din il-proprjeta` kienet giet akkwistata originarjament mill-MDC fl-1984 permezz ta` subbasta u l-flus biex tkun tista` tinxtara din il-proprjeta` kienu nhargu mit-Tezor. Kemm fl- akkwist kif ukoll fil-bejgh ta` din il-proprjeta`, l-MDC kienet qed tagixxi bhala agent tal-Gvern. Ir-rikavat mill-bejgh kien se jmur lura fit-Tezor. Stqarr illi fil-bidu tas-snin disghin, il-MIMCOL kienet xtrat il-bini li kien hemm faccata tal-Verdala li kien jikkonsisti minn appartamenti in shell form li kienu jissejhu "Verdala Flats" ("il-flats"). L-intenzjoni tal-Gvern kienet li jikkonsolida din il-proprjeta` mal-lukanda fil-kaz illi jigi biex isir bejgh lill-privat. Kompla jixhed illi fl-1993 kellu struzzjonijiet sabiex tohrog sejha pubblika ghall-offerti ghall-bejgh tal-lukanda u tal-flats bil-kundizzjoni li min kien ser jixtri kellu juza l-proprjeta` bhala lukanda ta` standard ta` l-inqas 4 star classification. Qal li wara li ghalqet is-sejha ghall-offerti, l-offerti nfethu fil-pubbliku Irrizulta li kienu dahlu hames (5) offerti, tnejn minnhom ta` Inhatar kumitat fejn kienu rapprezentati l-Ministeru tal-Finanzi, il- Ministeru tat-Turizmu u l-MDC. Dan il-kumitat kellu jevalwa l-offerti mil- lat finanzjarju u mil-lat ta` fattibilita`, inkluz esperjenza u kompetenza fis- settur turistiku. Wara li kienet stabbilita gradwatorja ta` l-offerti, il-kumitat beda jittratta mal-offerenti, skont kif kienu klassifikati. Stqarr illi Angelo Almerigo kellu zewg offerti : offerta minnhom kienet ghall-prezz ta` Lm 2,250,000 ghal-lukanda ta` erba` stilel, u Lm 300,000 ghall-flats ; waqt illi t-tieni offerta kienet ta` Lm 3,300,00 ghal lukanda ta` hames stilel soggetta ghal hrug mill-Gvern ta` "an operating licence to run a Casino" u Lm 300,000 ghall-flats. Kompla jghid illi t-tieni offerta kienet skartata ghar-raguni li ma setghetx tigi accettata offerta li tkun marbuta ma` kundizzjoni bhal dik. Qal li l-ebda wahda mill-offerti li ressaq Angelo Almerigo ma kienet marbuta mal-hrug ta` permessi biex jigi zviluppat golf course hdejn il- lukanda. Il-facilitajiet li kienu nkluzi fl-offerti ta` Almerigo kienu jirreferu ghal tennis courts, health clinic, indoor swimming pool u casino imma fl-ebda offerta ta` Almerigo ma kien hemm referenza ghall-izvilupp ta` golf course. Fisser illi in segwitu bdew negozjati ma` Angelo Almerigo dwar il-prezz, terms of payment u kundizzjonijiet ohrajn. Stqarr illi wara li Almerigo intalab li jzid il-prezz fuq l-ewwel offerta, intalhaq ftehim ma` Almerigo biex il-lukanda,il-grounds taghha u l-flats jinbieghu ghas-somma totali ta` Lm 2.75 miljun li kellhom jithallsu fi zmien tliet (3) snin u mhux fi zmien hmistax (15)–il sena kif kienet tghid originarjament l-offerta ta` Almerigo. Qal li l-bejgh kellu jkun soggett ghall-kundizzjoni li kellu jkun hemm zvilupp ta` lukanda li ma tkunx ta` inqas minn erba` (4) stilel. Ftit wara kien iffirmat il-konvenju, fejn kienu nkluzi l-kundizzjonijiet kollha li kienu miftehma bejn il-partijiet, inkluza l-kundizzjoni li kienet tirrestringi l-uzu tal-proprjeta` ghal lukanda ta` klassifikazzjoni li ma tkunx inqas minn erba` (4) stilel. Il-konvenju kellu jkun validu ghal zmien massimu ta` sitt xhur. Minhabba diffikultajiet li kien qed jiffaccja biex jersaq ghall-kuntratt finali, Almerigo talab li l-konvenju jiggedded. Fil-fatt hekk sar ghal diversi drabi anke sakemm huwa ma baqax Chairman tal-MDC fl-1995. b) Xehed illi f`Dicembru 1993, il-Kabinett tal-Ministri awtorizza lill- MDC sabiex din tbiegh il-lukanda bl-art ta` madwarha u bil-pertinenzi kollha taghha, inkluz il-flats gebel u saqaf li kienu proprjeta` tal-MIMCOL. Qal li skont l-istruzzjonijiet tal-Kabinett, il-bejgh kellu jsir wara sejha pubblika ghall-offerti u bil-kundizzjoni li min jixtri kellu juza l-proprjeta` bhala lukanda ta` l-inqas erba` (4) stilel. L-ahjar offerta kienet fil-fatt dik ta` Suncrest Hotel Malta Limited li kienet ghal LM 2.75 miljun, liema somma kellha tithallas (i) Lm 275,000 mal-firma tal-konvenju ; (ii) Lm 225,000 mal-firma tal-kuntratt ta` bejgh ; (iii) Lm 750,000 fi zmien sitt (6) xhur mid-data tal-kuntratt tal-bejgh ; (iv) Lm 750,000 fi zmien tmintax (18)–il xahar mid-data tal-kuntratt tal-bejgh ; u (v) Lm 750,000 fi zmien tletin (30) xahar mid-data tal-kuntratt tal-bejgh. Kompla jixhed illi fil-25 ta` Novembru 1994, kien iffirmat il-konvenju. L-MDC accettat li dan isir bil-kundizzjoni li s-socjeta` Suncrest Hotel Malta Limited tiggarantixxi l-hlas tal-bilanc dovut. Stqarr illi l-konvenju kien soggett ghal diversi kundizzjonijiet fosthom: (1) il-pagament ta` Lm 275,000 fuq il-konvenju bhala kapparra ; (2) il- pagament ta` Lm 225,000 li kellu jsir fuq il-kuntratt tal-bejgh ; (3) il- pagament tal-bilanc (Lm 2,250,000) li kellu jsir fi zmien 30 xahar mid-data tal-kuntratt tal-bejgh b`imghax ta` 1% fis-sena fuq il-bilanc ; (4) li x-xerrej kellu jassumi r-responsabbilita` ghall-bookings kurrenti u l-kuntratti li kienu saru mill-management precedenti tal-lukanda ; (5) li x-xerrej kellu jzomm fl- impjieg il-haddiema attwali tal-lukanda ; (6) li ghal dawk li huma liabilities, ix-xerrej kellu jinzamm responsabbli ghal-liabilities li jsiru wara d-data tal- iffirmar tal-konvenju `l quddiem ; (7) li l-proprjeta` li kienet se tinbiegh kellha tintuza bhala hotel complex ta` standard li ma jkunx inqas minn erba` (4) stilel ; u (8) li l-kuntratt finali tal-bejgh kellu jsir fi zmien sit (6) xhur mid- data tal-konvenju. Stqarr illi wara talba ta` Angelo Almerigo, il-konvenju kien imgedded tal- diversi drabi sakemm fl-1997 gara li fil-prospectus ghal-listing kumpannija Suncrest Hotel Malta Limited u fir-reklami li kienu saru biex jinbieghu parti mill-ishma ta` din il-kumpannija, kien inghad li l-lukanda kienet tifforma parti mill-portfolio tal-kumpannija Suncrest meta fir-realta` din kienet ghadha ma akkwistatx il-proprejta` ghax kienet ghadha fuq konvenju. Bhala konsegwenza, l-MDC talbet lil Angelo Almerigo biex jersaq immedjatament ghall-kuntratt tat-trasferiment, altrimenti kienet ser tinforma lill-Awtoritajiet tal-Borza ta` Malta li l-prospectus u r-riklami li kienu qed isiru minn Suncrest ma kinux korretti ghal dak li kien jirrigwarda l-propjeta` tal-lukanda Bouzidi. Stqarr illi Angelo Almerigo iddecieda li jersaq ghall-kuntratt tal-bejgh. Il-kompraturi kienu Royal Hotels Limited u Heritage Developments Limited ghall-parti li tikkoncerna l-lukanda u l-grounds ta` madwarha. Ghal dak li kien jikkoncerna l-flats, il-kontraenti kienu MIMCOL u Sunny Homes Limited (illum Verdala Mansions Limited). Kompla jixhed illi l-kondizzjonijiet tal-bejgh kienu illi : (1) Royal Hotels Limited u Heritage Developments Limited juzaw il-proprjeta` bhala hotel complex not below the four star classification ; (2) Royal Hotels Limited assumiet ir-responsabbilita` ghall-bookings u kuntratti li kienu saru mill- management tal-lukanda qabel il-25 ta` Novembru 1994 ; (3) Royal Hotels Limited taccetta r-responsabbilita` ghal-liabilities li saru mill-management tal-lukanda wara l-25 ta` Novembru 1994 `il quddiem ; (4) Royal Hotels Limited izzomm fl-impjieg l-impjegati kollha tal-lukanda ; u (5) il-bilanc tal- prezz dovut Royal Hotels Limited u Heritage Developments Limited kellu jithallas fi zmien 30 xahar mid-data tal-kuntratt bl-imghax ta` 1% fis-sena. Il-hlas tal-bilanc tal-prezz kien garantit kollu minn Suncrest Hotel plc. Qal li fil-frattemp il-lukanda ghalqet il-bibien taghha u baqghet maghluqa. Partijiet minnha twaqqghu u ma regghux inbnew filwaqt li mill- bini ezistenti gew zmantellati u tnehhew il-fittings, furnishings u aperturi. Il- bini jinsab fi stat ta` abbandun. Anki parti mill-mobbli li kienu ta` arti u valur mhux traskurabbli, spiccaw inbieghu lil terzi. Kompla jixhed illi permezz ta` agreement proposal datat 27 ta` April 2000 li wara kien inkorporat f`kuntratt pubbliku datat 2 ta` Jannar 2001 intlahaq ftehim bejn l-MDC u Angelo Almerigo biex il-bilanc tal-prezz li kien ghadu dovut, cioe` Lm 1.6 miljun flimkien ma` l-imghax relattiv kellu jithallas kif gej : (1) Lm 800,000 fi zmien 18-il xahar mill-20 ta` April 2000 u (2) Lm 800,000 fi zmien 30 xahar mill-20 ta` April 2000 flimkien mal-imghax relattiv. Stqarr illi fil-11 ta` Mejju 2001, Verdala Mansions Limited gia` Sunny lil Homes Limited hallset Lm 378,113.92 a saldu tal-bilanc dovut MDC/MIMCOL fir-rigward tal-proprjeta` li xtrat l-istess kumpannija. Il- bejgh tal-proprjeta` lil Sunny Homes Limited ma kienx soggett ghall- kundizzjoni li l-proprjeta` trasferita tintuza bhala hotel complex not below the four star classification. Kompla jghid illi b`ittra tad-9 ta` Jannar 2002, Angelo Almerigo talab lil MDC biex mal-pagament ghas-saldu tal-bilanc dovut minn Heritage Developments Limited jigu kkancellati n-noti ta` ipoteka/privilegg nru 4144/1997 u 5047/1997 li kienu registrati favur MDC kontra Heritage Developments Limited. Stqarr illi b`ittra tal-5 ta` Frar 2002, MDC wiegbet lil Angelo Almerigo l-prospectus mahrug mill-MDC kien billi cahdet kategorikament jipprospetta li l-proprjeta` tigi zviluppata bhala golf hotel. Fisser illi fis-27 ta` Awissu 2002, Heritage Developments Limited hallset is-somma ta` Lm 99,432.11 ghas-saldu tal-bilanc dovut lill-MDC u l- privilegg specjali registrat favur l-MDC kien ridott. Baqghu l-kundizzjonijiet tal-kuntratt tal-bejgh b`mod partikolari l-kundizzjoni li kienet tirrestringi l- uzu tal-proprjeta` mibjugha ghal hotel complex not below the four star classification. Qal li l-offerta originali ta` Suncrest Hotels Malta Limited datata 14 ta` April 1994 li kienet giet accettata mill-MDC kienet fil-fatt torbot lil Suncrest sabiex topera lukanda ta` 168 kamra. Qal li fl-ittra tat-22 ta` Frar 2002, Angelo Almerigo qal li n-numru ta` kmamar tal-lukanda ma kienx ser jkun ta` aktar minn 200 u l-partijiet mhux mibnija tal-lukanda kienu se jigu uzati bhala serviced apartments li jaghmlu uzu mill-facilitajiet tal-lukanda. Ippreciza illi fl-istess ittra Angelo Almerigo kien b`xi mod ikkommetta ruhu li jhallas il-bilanc kollu dovut lil MDC fir-rigward ta` Heritage Developments Limited sa April tal-2003. Qal li l-MDC irriduciet l-privilegg specjali li kellha favur taghha safejn kien jiggarantixxi l-bilanc tal-prezz li thallas imma dan il-privilegg specjali baqa` validu fir-rigward tal-kundizzjoni li kienet tirrestingi l-uzu tal-proprjeta` trasferita. In kwantu jirrigwarda Royal Hotels Limited, qal illi l-proprjeta` trasferita mhux talli ma ntuzatx bhala lukanda izda thalliet fi stat ta` abbandun u deterjorament. Qal ukoll illi kien ghad fadal tithallas is-somma ta` Lm 1,635,340.02 bhala bilanc tal- Stqarr illi b`ittra tal-10 ta` Settembru 2003, Angelo Almerigo ghal Royal Hotels Limited ippropona li jaghmel il-hlas tas-somma ta` Lm 250,000 bil- patt li l-MDC tnehhi l-kundizzjoni fil-kuntratt originali li kienet tirrestringi l- uzu tal-prorpjeta` li kellha tintuza bhala four star hotel complex fir-rigward ta` parti mill-proprjeta` in kwistjoni tal-kejl ta` 1,860 metru kwadru, fejn Xuereb ried jibni blokk appartamenti minflok parti mil-lukanda. MDC u wara MEC baqghu jinsistu li l-klawsola li tirrestringi l-uzu tal-proprjeta` in kwistjoni kellha tibqa` torbot. Li kieku din il-kundizzjoni ma kenitx tezisti meta harget is-sejha ghall-offerti fl-1994, certament hafna aktar persuni kienu jithajjru jaghmlu offerta, u r-rikavat ghall-Gvern x`aktarx li kien ikun ferm aktar gholi. Xehed li wara li l-applikazzjoni ta` Xuereb biex jibni golf course hdejn il-lukanda kienet rifjutata mill-MEPA, Almerigo beda jsostni li sab ruhu f`pozizzjoni difficli hafna ghaliex kien kostrett jizviluppa l-proprjeta` bhala four star hotel meta ma kienx jezisti suq ghal inland hotel minghajr golf course. Xuereb talab lil Gvern biex issir emenda fil-kuntratti ta` l-akkwist ha titnehha l-obbligazzjoni li jibni lukanda, u jibni minflok erba` blokki appartamenti. B`ittra datata 10 ta` Dicembru 2004, Almerigo gie nfurmat illi l- Gvern ma kienx laqa` t-talba tieghu. Fl-istess ittra, MECe talbet lil Almerigo sabiex immedjatament ihallas il-bilanc dovut u li fin-nuqqas kienu se jigu istitwiti proceduri gudizzjarji kontra l-kumpanniji tieghu. Kien ukoll propost lil Almerigo kompromess fis-sens illi jaghti lura l-propjeta` lil MEC u jkun hemm rexxissjoni tal-kuntratt. Kompla stqarr illi Almerigo wiegeb lura b`ittra tal-24 ta` Jannar 2005 fejn spjega illi l-izvilupp ma setax ikompli minhabba problema bil-permessi li tal-MEPA. Fit-28 ta` Jannar 2005, MECe wiegbet lura lil Almerigo li l- kwistjoni li huwa ma thalliex mill-MEPA jipprocedi biex jizviluppa parti ewlenija tal-proprjeta` tal-Verdala kienet kwistjoni estranea ghaliha u li dik kienet materja li kellu jara hu direttament mal-MEPA. Min-naha taghha MEC qaghdet fuq il-posizzjoni taghha illi l-kwistjoni bl-ebda mod ma kellha tincidi fuq l-osservanza ta` l-obbligazzjonijiet li Xuereb permezz tal- kumpanniji tieghu kien assuma ma` MEC. Fl-istess waqt, MEC rega` ntimat lil Almerigo li fin-nuqqas ta` hlas jew fin-nuqqas li jidher fuq kuntratt ta` rexxissjoni, MECe kienet ser tipprocedi b`azzjonijiet legali. Zied jghid li fil-5 ta` Frar 2005, Angelo Almerigo wiegeb lura fejn sostna li biex il-lukanda tkun wahda vijabbli kien mehtieg li jizdiedu n-numru ta` kmamar u l-obbligazzjonijiet li kellu versu l-MEC ma setghux jitwettqu ghax il-permess tal-bini li kellhom kien inkomplut. MEC wiegbet lil Almerigo li skont l-obbligi kuntrattwali assunti favur MEC, il-hlas tal-bilanc dovut bl- ebda mod ma kien ikkondizzjonat jew jiddependi mill-hrug tal-permessi mill- MEPA. Almerigo wiegeb lura b`ittra tal-11 ta` Frar 2005 fejn accetta li lukanda kienet fi stat ta` abbandun u fejn rega` talab li ssir emenda fil- klawsola li tirrestringi l-uzu tal-proprjeta` fejn ippropona li minflok ma titnehha kompletament dik il-klawsola, tigi kjarifikata fis-sens li l-izvilupp jkun jikkonsisti f`lukanda zghira flimkien ma` serviced apartments. In segwitu kien deciz illi MEC tipprocedi bil-kawza tal-lum. L-istess xhud xehed ukoll viva voce fl-20 ta` April 2007. Stqarr illi huwa sar Chairman ta` Malta Enterprise fl-2003. Spicca fil- 11 ta` Jannar 2006. Cahad li meta Almerigo ipprezenta l-proposta tieghu li ssir lukanda zghira u appartamenti, huwa kien infurmah li MEC kienet accettat il- proposta tieghu. Spjega li huwa kien iltaqa` ma` Almerigo kemm-il darba bil- ghan li tinstab soluzzjoni. Il-prezentazzjoni saret fit-30 ta` Marzu 2005. Ghalkemm il-bord ta` MEC kien qed jipprova jsib soluzzjoni, il-bord kien soggett ghall-kondizzjonijiet tat-tender. Il-bord kien ghamel memorandum lill-Kabinett u l-Kabinett ha decizjoni li jipprocedu bir-rexxissjoni tal- kuntratt u t-tehid lura tal-proprjeta`. Qal li huwa prova jghin lil Almerigo izda l-kondizzjonijiet tat-tender kienu tali li ma setghux jinbidlu. Huwa cahad li l-MEC qatt tat struzzjonijiet lil MEPA sabiex ma tipprocessax l-applikazzjoni ta` Almerigo. MEC m`ghandhiex x`taqsam mal-MEPA. Huwa cahad illi f`xi laqghat, kien inghad lil Almerigo li jekk jithallsu l- ammonti dovuti, seta` jibni li jrid. Huwa qatt ma ltaqa` ma` Almerigo wahdu. Kien hemm area wara tl-lukanda fejn il-hlasijiet kienu saru wkoll. L-ammonti dovuti kienu dwar il-lukanda. Qal li kien hemm problema ta` hlas anke dwar il-parti fejn kien hemm is-swimming pool u l-car park. Ix-xhud kien mistoqsi dwar il-minuti tal-bord ta` MEC mnejn jirrizulta li kien hemm hsieb li ssir kawza ghall-hlas tal-ammonti dovuti. Huwa stqarr li l-Kabinett ha decizjoni li ssir kawza ghal rexxissjoni tal- kuntratt. Kellu laqgha mal-Ministru Gatt fl-1 ta` April 2005 li tah struzzjonijiet biex issir il-kawza ta` rexxissjoni. Fil-laqgha tal-bord li saret fl- 14 ta` April 2005 il-bord kien infurmat illi kienet se ssir il-kawza. Dakinhar il-bord ha decizjoni formali li ssir il-kawza kif saret. Kompla jixhed illi l-kawza kienet prezentata fil-5 ta` April 2005 u d- decizjoni li ssir il-kawza kienet ratifikata mill-bord fl-14 ta` April 2005. Ippreciza li fit-30 ta` Marzu 2005 saret laqgha ma` Almerigo fejn inghata Ikkonferma li l-MEC kienet konsapevoli li ma kienx hareg il-permess komplut izda dan il-fatt ma kienx jinteressa lil MEC. Fil-kuntratt ma kien hemmx hemm kundizzjoni fis-sens illi l-hlas kellu jsir meta johrog il-permess jinhareg il-permess. Spjega li l-bord kien ser jikkonsidra l-proposta illi ssir lukanda zghira u appartamenti, izda kull decizjoni finali kienet tal-Kabinett billi dik il- proposta kienet tinvolvi bdil fit-tender li abbazi tieghu sar il-kuntratt. Spjega li Chris Gray qatt ma kien impjegat ta` MEC izda tal-Institute Qal li originarjament kien hemm tlett agenziji : MDC, MEDCO u Xehed illi kien direttur ta` MDC mill-1992 sal-1996. Huwa kien jaghmel parti mill-Adjudication Committee dwar il-lukanda Huma raw l-offerti u l-aktar li qaghdu attenti kien dwar l-aspetti finanzjarju. Il-proprjeta` inbieghet bhala lukanda. Ma jidhirlux li kien hemm xi L-offerta kellha tinkludi r- il-klassi tal-lukanda. restrizzjoni dwar refurbishment tal-lukanda. Qal li ma kienx hemm kundizzjonijiet dwar golf course. Spettur Jeffrey Macelli Grima Butler viva voce fil-15 ta` Gunju 2005. Xehed illi l-licenzji tal-Lukanda Bouzidi baqghu johorgu sal-1996. Wara l-2000 ir-responsabilita` ghal-licenzji ghaddiet ghand il-kunsilli Ma kellux nota fir-registru li l-licenzja kienet irtirata. Xehed viva voce fil-15 ta` Gunju 2005. Xehed illi huwa Manager – Finanzi – MEC. Qal li sat-30 ta` April 2005, il-kapital dovut mill-konvenuti kien ta` Lm 1,167,128 filwaqt li l-interessi kienu ta` Lm 468,212. L-ahhar pagament sar fl-1997 meta sar il-kuntratt. Av. Dr. Rachel Cardona Zahra Formosa Brincat viva voce fil-21 ta` Ottubru 2005 u fl-20 ta` Gunju 2007. Xehdet illi kienet segretarja tal-bord ta` MEC. Ipprezentat kopji ta` minuti tad-decizjonijiet u tad-diskussjonijiet li kienu saru mal-kumpannija konvenuta li wasslu ghal kawza odjerna. Ipprezentat estratti ta` minuti li waslu ghad-decizjoni li ssir din il- L-azzjoni ma ttiehditx mill-ewwel ghaliex il-konvenuti xtaqu jaghmlu rapprezentazzjonijiet ; dawn saru. Saret ukoll presentation lill-bord tad- diretturi. L-ahhar minuta bin-nru 68/2005 kienet taghmel enfasi ghad- decizjoni tal-Kabinett. Fissret illi fil-minuta 10/2005 hemm riferenza fost hwejjeg ohra ghad- decizjoni li ttiehdet decizjoni biex issir azzjoni ta` rexxissjoni tal-kuntratt. tnizzel il-fatt li riedu jaghmlu azzjoni ghal rexxissjoni. Sahqet illi ntbaghtet ittra mill-MEC lill-konvenuti fejn intalbu jottempraw ruhhom ma` l-obbligi assunti minnhom u li fin-nuqqas li kienu ser jittiehdu proceduri kontra taghhom. Meta fil-bidu ta` Jannar 2005, kien rappurtat lill-bord illi l-konvenuti ma kinux ottempraw ruhhom, ittiehdet id- decizjoni li jinbdew il-proceduri legali. Kompliet tixhed illi kuntatti mal-konvenuti kienu riportati fil-minuti 31 ta` l-2005 u 59 ta` l-2005 sakemm fil-minuta 68 ta` l-2005 inghad illi l- proceduri kienu ttiehdu. Ikkonfermat li d-decizjoni kienet dejjem li jittiehdu passi ghal rexxissjoni tal-kuntratt minhabba l-fatt li fil-minuta 59 ta` l-2005, il- konvenuti riedu jbiddlu kondizzjoni tal-kuntratt dwar l-uzu. Qalet li minhabba li l-Verdala Hotel ittiehed by tender, il-bord ma seta` qatt jaccetta bdil fil-kondizzjonijiet tal-kuntratt ghaliex dak kien ifisser bdil fil-kondizzjoniet tat-tender. Tali bdil ma kienx ser ikun gust fir-rigward ta` l- offerenti l-ohrajn, peress li kieku kienu jafu bil-bdil, dawk l-offerenti kienu forsi jressqu offerta differenti. Stqarret illi ma kenitx involuta fit-tender procedure. Ir-rwol taghha kien illi tirrapporta dak li jinghad fil-bord. Frederick Van Colen Xehed viva voce fil-21 ta` Ottubru 2005. Xehed illi fi Frar 1987 inhatar General Manager tal-Lukanda Bouzidi. Baqa` fil-hatra sakemm il-lukanda ghalqet fl-10 ta` Jannar 1997. Meta l-lukanda spiccat topera, huwa baqa` ko-ordinatur tal-progett ta` zvilupp tal-Verdala, u wara baqa` mpjegat ta` Almerigo. Stqarr illi l-lukanda mhix tiffunzjona u ma hemmx attivita` go fiha. Qal illi kien ghad hemm xi ghamara go fiha imma hafna mill-ghamara tnehhiet minn hemm. Fil-lukanda la jsiru attivitajiet u lanqas jittiehdu bookings. Kompla jghid li saru xi alterazzjonijiet minn gewwa fil-lukanda. Fisser illi fil-hames sular, kien hemm ristorant li wara nbidel fi swali ghall-konferenzi. Muri ritratti, xehed illi r-ritratti juru l-parti tal-conference hall li twaqqghet flimkien mas-swimming pool li giet mirduma. Tidher ukoll parti mir-rampa li giet mibdula sabiex ikunu jistghu jitilghu coaches. Meta Almerigo akkwista l-lukanda kien hemm 78 impjegati. Almerigo beda jopera l-lukanda fil-25 ta` Novembru 1994 u kien sar ftehim mal-union biex Almerigo jiehu mieghu l-haddiema li kien hemm. Xehed illi kien hemm problema minhabba l-permessi tal-MEPA u minhabba l-bookings. Qal li f`Novembru 1995, il-lukanda kellha taghlaq ghal refurbishment. Ma kinux ghadhom hargu l-permessi mill-Awtorita` tal-Ippjanar. Meta hadha Almerigo, il-lukanda baqghet topera fl-istat li kienet. Qabel beda l- operazzjoni Almerigo, il-lukanda kienet ta` erba` (4) stilel ghalkemm ir-rati kkwotati kienu ta` lunkanda ta` tliet (3) stilel. Wara li bdiet l-operazzjoni minn Almerigo, huwa mar jahdem is- Kien saru alterazzjonijiet fil-lukanda billi l-kmamar tas-sodda li kienu zghar gew konvertiti minn zewg kmamar ghal wahda. Xehed illi huwa kien Chairman tal-MDC bejn mill-1994 sal-1997. Qal illi l-hrug tas-sejha ghall-offerti u l-bidu tal-process ta` l- evalwazzjoni ta` l-offerti kien sar fi zmien meta Prof Joseph Borg Zammit kien Chairman waqt li hu kien Deputy Chairman tal-MDC. Huwa kien membru tal-adjudicating committee li kien ipprocessa l- Meta kien appuntat Chairman, il-konvenju bejn l-MDC u Angelo Il-konvenju kellu validita` ta` sitt xhur izda kellu jigi mgedded diversi drabi, minkejja li l-MDC setghet liberalment ma accettatx li ggedded il- konvenju. Fost ir-ragunijiet li gab Xuereb sabiex jiggustifika ghaliex ma setax jersaq ghall-kuntratt finali ta` l-bejgh, kienu pendenzi mal-MEPA dwar applikazzjoni ghal korsa tal-golf. Spjega li t-tigdid tal-konvenju sar biss bit-tama li xi darba jibda l- progett ta` refurbishment u upgrading tal-lukanda. Il-konvenju ma kellu ebda kondizzjoni dwar hrug ta` permessi mill- Awtorita` ta` l-Ippjanar. La fis-sejha ghall-offerti u lanqas matul in-negozjati qabel l-iffirmar tal-konvenju, qatt issemmiet il-possibilita` ta` zvilupp ta` korsa tal-golf hdejn il-lukanda. Stqarr illi b`ittra tal-10 ta` Mejju 1995, huwa fakkar lil Xuereb li d- diffikultajiet li kien qed isib mal-Awtorita` ta` l-Ippjanar fir-rigward tal- izvilupp tal-lukanda bl-ebda mod ma kienu jincidu legalment fuq l- obbligazzjonijiet tieghu skont il-konvenju. Imbaghad b`ittra tat-28 ta` Settembru 1995, Xuereb kien infurmat li l-konvenju ma setax jibqa` jigi estiz minkejja li kellu kwistjonijiet pendenti mal-Awtorita`. Qal li bi twegiba ghal ittra tal-21 ta` Novembru 1995 li baghat is- Segretarju Parlamentari Dr Joseph Dedic De Cesare, huwa ghamilha cara li fl- ebda hin ma kien propost jew ikkunsidrat l-izvilupp ta` golf course matul il- process tal-aggudikazzjoni tat-tender tal-bejgh tal-lukanda Verdala. Stqarr illi fiz-zmien ta` bejn il-firma tal-konvenju u tal-kuntratt, MDC kellha tidhol ghal spejjez sostanzjali biex tkun f`pozizzjoni li ttrasferixxi l- lukanda lil Almerigo minghajr djun u ipoteki. MDC kienet hallset ukoll lill- Joint Office sabiex jigi konsolidat id-dirett dominju ma` l-utile dominju ta` l- istess proprjeta`. Av. Dr. Wenzu Galea St.John illi huwa kien l-avukat tal-MDC bejn l-1992 u l-2003. Qal li c-Chairman Prof Fitzpatrick kien tah l-inkariku illi jkun ko- ordinatur fil-process tas-sejha pubblika ghall-offerti ghall-bejgh ta` l-Verdala Hotel u l-appartamenti shell form li kien hemm biswit il-lukanda. Qal li kienet harget sejha pubblika ghall-offerti biex tinbiegh il- lukanda mill-MDC u dawn l-appartamenti adjacenti li kienu ser jinbieghu mill-MIMCOL. Inghata li jnaddaf il-propjeta` mill-ipoteki li kienu ghadhom jinkombu fuqha sa minn qabel il-lukanda kienet akkwistat mill-MDC fl-1984 bis-sahha ta` subbasta. Huwa kellu l-inkarigu li jaghmel l-arrangamenti mehtiega biex l-MDC tixtri d-dirett dominju tal-istess proprjeta` minghand il- Joint Office sabiex il-proprjeta` tkun tista` tinbiegh libera u franka. Kompla jixhed illi fost il-kredituri principali li kellhom drittijiet ipotekarji fuq il-lukanda, kien hemm Farsons u Mid-Med Bank li kien ghad kellhom jiehdu somom sostanzjali ta` flus. Kien hemm ukoll diversi kredituri ipotekarji ohra li kellhom jiehdu ammonti izghar. b`rapprezentanza minn Spjega li l-offerti kienu nfethu fil-pubbliku quddiem l-istampa fil-15 ta` April 1994. Kien hemm hames (5) offerti differenti u kien iffurmat tender diversi ministeri, adjudication dipartimenti u entitatjiet governattivi flimkien ma` teknici biex jigu evalwati l-offerti mill-aspetti ta` fattibilita` finanzjarja u kummercjali, track record fl- industrija tat-turizmu u planning. Imbaghad il-kumitat kellu jirrakkomanda lill-Gvern ma` liema kumpannija kellu jigi konkluz il-bejgh. Xehed illi l-offerti kienu dawn : (1) Paul Tabone ghalAPT Limited - Lm 2,985,000 ; (2) Joseph Abdulkarim ghal SA & RC Limited - Lm 1,920,000; (3) Angelo Almerigo ghal Suncrest Hotel Malta Limited - Lm 2,550,000 (Lm 2,250,000 ghal-lukanda u Lm 300,000 ghall-appartamenti) ; (4) Angelo Almerigo ghal Suncrest Hotel Malta Limited - Lm 3,300,000 (Lm 3,000,000 ghal-lukanda u Lm 300,000 ghall-appartamenti) li kienet marbuta mal- kundizzjoni li jinhareg permess ghall-operazzjoni ta` casino fl-istess lukanda u (5) Alan Azoitel ghal Grand Hotel Investments Limited - Lm 3,000,000 (Lm 2,900,000 ghal-lukanda u Lm 100,000 ghall-appartamenti). Wara d-data tal-gheluq tat-tender, MDC irceviet offerta ohra ghal Lm 3,400,000 li kienet skwalifikata ghaliex kienet prezentata tard. Fisser illi fit-tieni laqgha tal-kumitat li saret fis-26 ta` April 1994, giet ipprezentata skeda li taghti rezokont ta` kull offerta mill-aspett tekniku, liema skeda kienet giet redatta minn Arthur Cachia Enriquez tal-kumpannija Dedic. Il- kumitat ha decizjoni fejn iddelega lil Albert Czerny-Muscat u Hugh Czerny-Muscat Szabadka biex jidhlu fid-dettal ta` l-aspetti finanzjarji ta` kull offerta u jekk ikun mehtieg jintalbu kjarifiki minghand l-offerenti dwar kundizzjonijiet tal- pagamenti u finanzi. Qal li fil-laqgha tat-30 ta` Mejju 1994 huwa informa lill-kumitat illi l- Kabinett tal-Ministri kien iddecieda li l-Verdala Hotel kellha tinbiegh libera u franka biex tigi refurbished bhala lukanda ta` hames (5) stilel. Il-kumitat kien infurmat ukoll illi l-Kabinett kien f`diversi okkazzjonijiet irrifjuta li jawtorizza l-hrug ta` aktar licenzji ghal casinos godda. jekk hux l-offerenti kollha issottomettew l-informazzjoni addizzjonali rikjesta u cioe` (i) certified financial projections (ii) dettalji dwar il-finanzjament tal-progett in kwantu ta` self ghax-xiri tal-proprjeta` u in kwantu bhala working capital (iii) garanziji jew letters of intent li tali finanzjament huwa jew se jkun kunsidrat favorevolment (iv) dettalji dwar azzjonisti jew investituri flimkien ma` referenzi dwarhom, (v) dettalji dwar management u marketing agreements u (vi) dettalji dwar l-infiq ghar-refurbishment propost. A bazi ta` din l- informazzjoni addizzjonali, skont il-parametri stabbiliti mill-Kabinett, il- kumitat iddecieda li jaghmel short list ta` tliet offerenti : APT Ltd, Grand Hotel Investments Limited u Suncrest Hotel Malta Limited. Stqarr illi t-tieni offerta ta` Suncrest Hotel Malta Limited li kienet marbuta mal-kundizzjoni li jinhareg permess ghal casino giet skartata minhabba d-decizjoni tal-Kabinett li ma jinhargux permessi ghall-ftuh ta` casinos. jezaminaw fid-dettall Kompla jixhed illi l-kumitat imbaghad iddelega lil Albert Czerny-Muscat u Hugh Czerny-Muscat Szabadka biex il-figuri finanzjarji sottomessi mill-kumpanniji li gew short-listed. Fil-laqgha li saret fit-13 ta` Gunju 1994, Albert Czerny-Muscat u Hugh Czerny-Muscat Szabadka issottomettew ir-rapport taghhom lill-kumitat. Dan iddecieda li ma jkomplix jikkonsidra l-offerta ta` APT Limited peress li din irriduciet l-offerta taghha minn Lm 2,985,000 ghal Lm 2,500,000 u ghaliex kienet ibbazat l-evalwazzjoni tal-market trends fuq il- figuri ghal 1989 u mhux fuq figuri attwali. Il-kumitat iddecieda wkoll illi Czerny-Muscat u Czerny-Muscat Szabadka kellhom jiltaqghu ma` rapprezentanti ta` Grand Hotel Investments Limited biex dawn jaghtu lill-kumitat : (i) id-dettalji ta` l- investitur, (ii) fin-nuqqas ta` dan, garanzija bankarja ghall-ammont li kellu jigi stabbilit aktar il- marketing/management organization prospettiva u (iv) konferma tal-impenn taghhom li kienu se jzommu fl-impjieg lill-impjegati kollha prezenti. Sostna li fil-laqgha tat-28 ta` Gunju 1994, il-kumitat iddecieda li s- dwar sottomissjonijiet investor/operation information ma kinux sodisfacjenti u ghalhekk dan l- offerent kien eliminat. Kompla stqarr illi l-kumitat ghadda imbaghad biex iqis l-offerta ta` Suncrest ghall-prezz ta` Lm 2,550,000. Peress li l-lukanda kienet ser tinbiegh freehold, MDC ghamlet talba lill-Joint Office sabiex tohrog id-dirett dominju ghall-bejgh permezz ta` sejha pubblika ghall-offerti u biex MDC tinghata right of first refusal. Anglu Almerigo kien l-uniku barra l-MDC li ghamel offerta mal-Joint Office ghall-amont ta` Lm 200,000. Il-kumitat talab lil Almerigo sabiex jew jirtira l-offerta li ghamel jew jgholli l-offerta tieghu ghax- xiri tal-lukanda b`ammont agguntiv ta` Lm 200,000. Almerigo accetta li jgholli l-offerta tieghu ghal Lm 2,750,000 li kellhom jithallsu (i) Lm 275,000 mal- iffirmar tal-konvenju ; (ii) Lm 225,000 mal-iffirmar tal-kuntratt tal-bejgh ; (iii) Lm 750,000 fi zmien sitt xhur mill-kuntratt ; (iv) Lm 750,000 fi zmien tmintax-il xahar mill-kuntratt u (v) Lm 750,000 fi zmien tletin xahar mill- kuntratt. Qal illi l-offerta rebbieha ta` Suncrest kienet tghid li l-lukanda kellha tigi zviluppata bhala four star hotel. In-nefqa ghar-refurbishments/extensions tal-lukanda kellha tlahhaq Lm 1,000,000. In-numru tal-kmamar kellu jibqa` l-istess. Wara li rebhet it-tender, Suncrest talbet biex fuq il-konvenju jidhru Royal Hotels Limitd u Sunny Homes Limited. MDC accettat it-talba bil-patt u kundizzjoni li Suncrest Hotel Malta Limited xorta tkun garanti in solidum maz-zewg kumpannji l-ohra ghall-obbligi kontrattwali kollha. Il- konvenju sar fil-25 ta` Novembru 1994 bl-MDC u MIMCOL fuq naha wahda u Royal Hotels Limited, Sunny Homes Limited u Suncrest Hotel Malta Limited min-naha l-ohra. Qal li l-konvenju kien imgedded diversi drabi ; l-ewwel darba fit-23 ta` Mejju 1995 meta kien imgedded ghal tliet xhur u baqa` jigi hekk imgedded sakemm kien iffirmat il-kuntratt finali fis-26 ta` Marzu 1997. Anglu Xuereb kien jiggustifika t-talba tieghu biex jibqa` jigi mgedded minhabba d-dewmien min-naha tal-MEPA biex jinhargu l-permessi. Anglu Xuereb baqa` jinsisti li ma jersaqx ghall-kuntratt finali qabel ma johorgu l-permessi. B`ittra datata 24 ta` Ottubru 1996, Almerigo kiteb lill-MDC fejn ftehim ma` Heritage qal Developments Lmited biex tixtri parti mill-art koperta mill-Grand Hotel Verdala tal-kejl ta` 1542 metru kwadru. L-MDC wiegbet lura b`ittra tas-7 ta` Novembru 1996 fejn spjegat li skont il-konvenju, it-trasferiment tal- proprjeta` kellu jsir lil Royal Hotels Limited u lil Sunny Homes Limited liema socjetajiet ma kellhomx dritt ta` sostituzzjoni b`terzi fuq il-kuntratt finali. Kompla jixhed illi in segwitu t-talba ta` Xuereb li parti mill-proprjeta` tinxtara minn Heritage Developments Limited intlaqghet bil-patt li l- kundizzjoni li l-proprjeta` tigi zviluppata bhala hotel complex not below the 4 Star classification xorta wahda tibqa` tapplika ghal Heritage wkoll. Spjega li fil-perijodu bejn ta` l-iffirmar tal-konvenju u l-iffirmar tal- kuntratt, l-MDC kellha tidhol fi spiza sostanzjali biex tkun fil-pozizzjoni li taghmel it-trasferiment minghajr djun u ipoteki. Huwa jikkalkola li biex jilliberaw il-proprjeta` mill-ipoteki, kienu intefqu madwar Lm 600,000 mentri fuq il-konvenju kienu thallsu biss Lm 275,000 u fuq il-kuntratt finali kien ser ikun hemm pagament ta` Lm 225,000. Qal li fl-istess perijodu bejn il- konvenju u l-kuntratt, l-MDC hallset ukoll is-somma ta` Lm 200,000 lill-Joint Office sabiex jigi kkonsolidat id-dirett dominju mal-utile dominium ta` l- istess proprjeta`. Xehed li l-kuntratt kien iffirmat fis-26 ta` Marzu 1997. Il-fatt li kien wassal sabiex jigi ffirmat il-kuntrat kien illi fi ftit gimghat Suncrest kienet harget prospectus ghall-public listing taghha fil- Borza ta` Malta. Fil-prospectus u fir-riklami kien inghad illi l-lukanda Verdala kienet tifforma parti mill-assi tal-kumpannija meta fir-realta` l- kuntratt ta` bejgh kien ghadu ma sarx. Ghalhekk Anglu Almerigo kien infurmat mill-MDC li kellu jew jemenda l-prospectus u r-reklami jew jersaq ghall-kuntratt. Eventwalment, Almerigo iddecieda li jersaq ghall-kuntratt ta` bejgh. Fisser illi fil-kuntratt kien hemm stipulat fost hwejjeg ohra illi : (i) ix- xerrej kellu juza l-proprjeta` li giet trasferita bhala hotel complex not below the 4 star classification (ii) ix-xerrej assuma r-responsabbilita` ghall-bookings u kuntratti li gew konkluzi mill-management tal-lukanda qabel il-25 ta` Novembru 1994 u (iii) x-xerrej kellu jzomm fl-impjieg l-istaff kollu tal- lukanda Bouzidi. Ma kien hemm l-ebda kundizzjoni fil-kuntratt li kienet tikkundizzjona l-obbligi tal-kumpratur ghall-hrug ta` permessi tal-bini mill- MEPA jew ma` zvilupp ta` xi korsa tal-golf. Qal illi peress li ma kienux onorati t-termini, obbligi u skadenzi tra` hlas skont il-kuntratt, MDC bdiet procedura biex il-lukanda Bouzidi tinbiegh permezz ta` subbasta. Sussegwentement, dawn l-iskadenzi kienu gew estizi bi zmien itwal pero` minkejja dan kollu l-inadempjenzi tal-kompraturi baqghu jissussistu. Stqarr illi kien Chairman tal-MDC bejn l-2000 u Lulju 2003. Xehed dwar korrispondenza skambjata. Ikkonferma illi kien ghamilha cara lil Anglu Almerigo li ma kien hemm l-ebda kondizzjoni marbuta ma` l-izvilupp ta` golf course. Iltaqa` ma` Anglu Almerigo. Ghalih ma kenitx tfisser single room situations imma jista` jkollok iktar minn kamra wahda jew appartamenti f`ambjent ta` lukanda. Din l-interpretazzjoni hija dik li kienet accettata fil-qasam tat-turizmu. Spjega li Almerigo kien infurmah li meta ghamel l-offerta, huwa kien rabatha ma` l-izvilupp tal-golf course u li kien hemm reklam li deher fil- gazzetti dwar dan. Min-naha tieghu huwa kien informa lil Almerigo li hu kien marbut bil-kuntratt mhux b`dak li jigi reklamat fil-gazzetti. Xehed illi huwa Chairman ta` AX Holdings Limited, li hija azzjonista Fl-1993, l-MDC harget prospett fejn kien indikat li l-lukanda Verdala kienet ser tigi trasferita. It-trasferiment kien ser isir fuq cens temporanju u dawk l-offerti taghhom. jissottomettu Huwa kien interessat li jakkwista l-art izda wera l-intenzjoni li jakkwistaha fuq bazi ta` freehold u mhux ta` cens temporanju. Dan jidher car mill-offerta li saret fis-27 ta` Mejju 1993 (Dok AX 1). F`dik l-offerta, kien hemm differenza fl-ammont offrut ghal proprjeta` b`cens temporanju u dak Spjega li wara li ma kienx hemm interess minn investituri bizzejjed ghax-xiri fuq titolu ta` cens temporanju, l-MDC iddecidiet li terga` tohrog l- offerta fuq bazi freehold u ghalhekk dehret sejha tal-Malta Development Corporation sabiex jintlaqghu offerti ghall-bejgh ta` l-art kollha freehold li kienet taghlaq fit-18 ta` Marzu 1994 (Dok AX 2) flimkien ma` prospectus gdid (Dok AX 3). Spjega li fil-prospectus, l-special conditions (pagni 8 u 9) kienu li peress li parti mill-art kienet lukanda, l-offerenti kienu marbuta li jiehdu l- bookings u jzommu l-haddiema tal-lukanda bl-istess kundizzjonijiet tal- collective agreement li kien fis-sehh dak iz-zmien. Imkien ma kien hemm li l- bejgh kien se jsir bil-patt u kundizzjoni li l-art tintuza bhala lukanda. Qal li l- art kienet hafna akbar mil-lukanda nfisha u fuq is-sit kien diga` hemm mibnija appartamenti mentri l-parti l-kbira mis-sit ma kinitx mibnija. Xehed li sadanittant, l-awtoritajiet koncernati skoprew li d-dirett dominju ta` l-art kien ghadu ta` l-Ufficju Kongunt u ghalhekk inhareg avviz fil-harga tal-Gazzetta tal-Gvern ta` l-4 ta` Marzu 1994 li permezz tieghu thabbar mhabbar li l-istess Ufficju Kongunt kien ser johrog offerti ghal bejgh tad-dirett dominju temporanju tas-sit imsemmi (Dok AX 4). Id-data ta` skadenza ghal din l-offerta kienet is-17 ta` Marzu 1994, jigifieri gurnata biss qabel kienet se taghlaq l-offerta ta` l-MDC. Sostna li wara id-data ghall-gheluq ta` l-offerti kienet estiza sal-15 ta` Qal li huwa ried jaghmel offerta biex jakkwista id-dirett dominju temporanju tas-sit liema offerta kienet ta` Lm 200,000 (Dok AX 6). Spjega li fl-avviz tal-Gazzetta tal-Gvern ma kien hemm ebda referenza ghal Hotel Verdala, izda l-avviz kien jirreferi ghal « proprjeta` ta` bicca art tal-kejl ta` dsatax-il elf, mitejn u erbgha u disghin metru kwadru (19,294 m2) mill-art Tal-Forok, limiti tal-Virtu, Għajnsielem Malta… » Qal li fuq is-site plan relattiv kien hemm ukoll inkluz u indikat l-appartamenti li kien hemm, izda ma kien hemm ebda indikazzjoni ta` xi kondizzjonijiet dwar il-lukanda. Development Corporation u AX Holdings biss li tefghu l-offerti ghall-akkwist tad-dirett dominju temporanju tas-sit tal-Verdala. Qal li l-offerta ghas-sit kollu, inkluz il-lukanda u l-appartamenti li ghamlet il-Malta Development Corporation (MDC) kienet ferm anqas minn dik li ghamlet is-socjeta` tieghu. Wara, mill-ittra mibghuta mill-Ministeru tal-Finanzi lil MDC datata 24 ta` Gunju 1994 (Dok AX 7) huwa sar jaf li l- MDC kellha right of first refusal li huwa ma kienx jaf bih u ghalhekk id- dirett dominju temporanju tas-sit tal-Verdala Hotel gie liberat a favur ta` Malta Development Corporation ghal dak l-ammont li offra hu ghalih, u cioe` Lm 200,000. Qal li saret referenza ghall-prospectus u specifikament l-art li fiha tinstab il-lukanda Bouzidi u mhux ghal-lukanda Bouzidi. Qal li kienet intiza b`mod car u esplicitu li din l-offerta kienet tinkludi l-art kollha, kemm-il lukanda, l- appartamenti u l-art kollha ta` 19,294 metri kwadri. Qal li kienu ntefghu zewg alternattivi, wahda ghall-istess prezz offrut fl-offerta ta` qabel u cioe` ta` Lm 2,550,000 u l-ohra ghal aktar, izda bil-patt u kundizzjoni li jkun hemm licenzja ghal casino liema offerta ma gietx accettata. Spjega li l-hsieb kien li joperaw lukanda ghaliex kien hemm suq ghal din il-lukanda jekk ikun hemm attrazzjoni specjali annessa maghha. Qal li huwa kien ha f`idejh l-operat tal-lukanda mid-data tal-konvenju u ghamel l-isforzi kollha minkejja l-intoppi li sab mill-awtoritajiet sabiex ikun jista` jirranga l-lukanda u jaghmilha kompetittiva. Zied jghid li wara li l-offerta giet maghzula bhala l-ahjar offerta, bdew it-trattativi bejn il-partijiet. Giet accettata l-offerta ghall-akkwist tas-sit taht dawk il-pattijiet u kundizzjoniiet fil-letter of acceptance datata 24 ta` Ottubru 1994 mibghuta mill-Ministeru ghas-Servizzi Ekonomici (Dok AX 10). Din il- saru laqghat bejn in-negotiating committee ta` l-MDC u s-socjeta` tieghu iwasslu ghall-iffirmar tal-konvenju, qatt ma kien hemm diskussjonijiet fis-sens li l-klawsola mertu ta` din il-kawza kienet ser tigi inserita fl-istess konvenju. Tant hu hekk illi l-kwistjoni dwar jekk l-klawsola mertu tal-kawza kinitx ser tigi nserita fl-istess konvenju tqajmet biss madwar gimgha qabel il-konvenju. fejn huwa Qal li tenut kont tal-kundizzjonijiet tas-suq ta` dak iz-zmien, huwa ried li jopera lukanda fuq parti mis-sit u ghalhekk dak iz-zmien ma sab l- ebda oggezzjoni li l-klawzola mertu ta` din il-kawza tigi inserita fil-konvenju u fl-eventwali kuntratt. Pero` huwa spjega li l-ispirtu ta` dik il-klawsola partikolarment meta jitqies li xtraw freehold, ma kienx li l-art tibqa` tintuza bhala hotel complex ta` mhux anqas minn four star ghall-eternita. Spjega li fil-25 ta` Novembru 1994, kien iffirmat il-konvenju (Dok AX 11). Ippreciza li ghalkemm il-lukanda kienet qeghda topera fiz-zmien ta` l- iffirmar tal-konvenju, il-lukanda per se kienet fuq cirka terz biss ta` l-art trasferita. Qal li l-akkwist kien ser isir freehold izda l-Gvern ma riedx jigi rinfaccjat bis-sitwazzjoni l-art bil-lukanda u immedjatament ma` l-akkwist, jitwaqqaf l-operat tal-lukanda bir-rizultat li l- haddiema jispiccaw bla xoghol. Il-Gvern kien wera bic-car li ried li l-impjegati li kienu jahdmu l-Grand Hotel Verdala jibqghu jzommu l-impjieg taghhom wara t-trasferiment u ried ukoll li ssir xi forma ta` investiment ghaliex kien jaf bil-kundizzjoni hazina tas-servizzi u ta` l-istruttura tal-lukanda. Dawn fil- fatt kienu l-motivazzjonijiet tal-klawsola mertu ta` din l-kawza u mhux xi ftehim bejn il-partijiet li s-sit kellu jigi operat bhala lukanda ghal dejjem. Qal li r-rieda tal-grupp tal-kumpanniji tieghu kien dejjem li jakkwista l-art fuq bazi ta` freehold. Qal li jekk tinxtara freehold, l-art tkun tieghu in assoluta proprjeta` u jkun jista` jekk irid, ibiddel l-uzu taghha jekk is-suq ikun hekk jirrikjedi. Qal li d-decizjoni kummercjali meta ntefghet l-offerta u gie ffirmat il-konvenju u l-kuntratti kienet dejjem li tigi operata lukanda fuq is-sit. Izda kien attent hafna li fl-offerta tieghu jirreferi ghall-art li fuq parti minnha tinsab il-lukanda Bouzidi u mhux ghal-lukanda nfisha. Qal li huwa ghandu hafna esperjenza fis-suq tal-proprjeta` u deher fuq diversi kuntratti. Sostna li trasferiment freehold huwa dejjem trasferiment assolut ta` propjeta hlief fil-kazi fejn ikun hemm xi servitujiet partikolari favur proprjetajiet partikolarment meta jigi kkunsidrat il-lingwa tal-klawsola in kwistjoni kif ukoll li qatt ma kien hemm tali kundizzjoni fil-prospectus u fl-acceptance ta` Xehed li waqt negozjati dettaljati qabel harget il-letter of Intent, fl- li qalulu li l-permess ghal bini ma kellux idum aktar minn tlett xhur biex Abbazi ta` din l-informazzjoni, huwa applika ghal permessi mehtiega (ref no PA 8125/94) u accetta li jibda jopera l-lukanda mal-konvenju, dan ghalkemm il-lukanda kienet malandata u kienet qed titlef hafna flus. Wara li kien iffirmat il-konvenju, huwa beda jaffaccja problemi relatati mal-hrug tal- permessi. Madwar sitt xhur wara l-konvenju, ossija fid-9 ta` Mejju 1995, huwa kkuntattja lil MDC sabiex jinfurmahom bil-problemi riskontrati. Qal li nonostante l-assigurazzjoni li l- Awtorita` ta` l-Ippjanar ghamlet lill-Ministru li kienu qed jaghmlu milli jistghu biex ihaffu l-process, ghaddew aktar minn 12-il sena mid-data ta` din l-ittra u makenitx tidher rieda tajba da parti tal-Awtorita`. Il-permess baqa` ma harigx. Kompla jixhed illi wara ntbaghtet ittra ohra lill-Ministru, b`kopja lill- Prim Ministru u lic-Chirman tal-MDC, liema ittra ggib id-data tal-5 ta` Ottubru 1995 (Dok AX 13) fejn spjega li l-lukanda kienet ippjanata li taghlaq f`Novembru 1995 u li minhabba l-fatt li kien ghadu ma rceviex il-permessi mehtiega, il-marketing tal-lukanda kellu jigi sospiz. F`dan il-perijodu, kien sar programm ta` xogholijiet sabiex ix-xoghol jibda f`April 1995 u jitlesta sena wara. Kienet appuntata wkoll il-kumpannija ewlenija Ingliza Brimmer biex iwettqu l-project management (Dok AX 14), ghamlu l-financial projections u waslu biex jakkwistaw il-finanzi mehtiega ghall-progett (Dok AX 15). jinvestu 20% fil-lukanda (Dok AX 16 u Dok AX 16a). Wara sentejn, jistennew il-permessi biex johorgu, u wara li l-ftehim bejniethom gie estiz ghal diversi joperaw lukanda ohra, kif fil-fatt ghamlu meta investew fil-lukanda ta` Paceville u ghalhekk il-kuntratt ta` bejniethom waqa`. Spjega li dan ma kienx l-uniku arrangament li kellu ma` kumpannija barranija ewlenija dwar it-tmexxija tal-lukanda. iehor ta` hotel management ma` Regent International sabiex jinvestu 10% u jmexxu l- lukanda (Dok AX 17) izda dan il-ftehim rega` falla ghall-istess raguni u cioe` minhabba li l-lukanda qatt ma kellha permessi biex tinbena u ghalhekk ma setghetx topera. Qal li huwa mpjega management team Malti sabiex jassisti fit-tmexxija tal-lukanda u gew appuntati l-interior designers ta` fama mondjali Richmonds International bi spiza gholja (Dok AX 18). Ipprepara brochures godda ghall-kumpless (Dok AX 19) u nbnew hames sample rooms u suites kompluti (Dok AX 20 A sa Dok AX 20F). Lejn l-ewwel xhur tal-1996, wara li beda jaghmel pressjoni mal-Gvern sabiex tittiehed decizjoni definittiva mill- Awtorita` ta` l-Ippjanar dwar l-applikazzjoni tieghu, waqt laqghat li saru ma` rapprezentanti tal-Awtorita` ta` l-Ippjan rigward applikazzjonijiet ghal zvilupp ta` sit iehor, kien qed ikollu serje ta` minacci dwar applikazzjonijiet ghal permessi ohra ta` AX Holdings. Kien qed jinghata x`jifhem li peress li kien hemm divergenza partikolari dwar permess wiehed, din id-divergenza kien ikollha effett fuq applikazzjonijiet ohra tal-grupp tieghu. Sostna li din l- imgieba minn ufficjali gholja ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar fil-konfront tieghu kienet indikattiva ta` l-intoppi li kienet qed tiffaccja AX Holdings. Sahaq illi huwa dejjem ghamlu l-almu tieghu sabiex ghall-anqas tittiehed decizjoni dwar l-applikazzjoni tieghu u dahal ammont kbir ta` korrispondenza sabiex din l-applikazzjoni timxi. Qal li dan kien kollu ta` xejn u kien ta` detriment finanzjarju ghall-kumpanniji involuti. Qal li kienu gew investiti flus fid-dizinn tal-progett u thallsu diversi konsulenti. Dawn l- ispejjez kienu addizzjonali ghall-ammont sostanzjali ta` kapital li kien hareg ghal diversi xogholijiet fuq l-art li mbaghad l-awtoritajiet ma halluhx jizviluppa. Qal li sal-lum, il-kumpanniji tieghu ghadhom igorr imghaxijiet, spejjez kif ukoll spiza ta` 24 hour security service u dan kollu fuq art li lanqas biss tista` tintuza. Stqarr illi huwa dejjem ghamel il-parti tieghu u l-progett ma twettaqx mhux minhabba nuqqas ta` intenzjoni min-naha tieghu izda minhabba li huwa kien f`pozizzjoni ta` impossibilita` li jinhargu l-permessi relattivi ghal Il-korsispettiv ta` dawn l-intenzjonijiet serji u ambizzjuzi kienu danni finanzjarji kbar liema danni kienu ghadhom jigu subiti. apparti l-fatt li l-investiment kbir li ghamel kien ghadu ma halla ebda frott u rrizulta fit-telf ta`opportunitajiet ta` negozju iehor. Qal li r-reputazzjoni kummercjali tas-socjetajiet tieghu giet affettwat b`mod negattiv. kienet intbaghtet ittra lil Ministru Francis Axiaq Link li kien il- Ministru responsabbli mill-MEPA fit-18 ta` Settembru 1996 b`kopja lil Prim Ministru, lil Ministru ghas-Servizzi Ekonomici, u lic-Chairman ta` MDC. Kompla jixhed illi wara nbidel il-Gvern saret laqgha fejn kien infurmat li l-permessi mehtiega kienu ser johorgu u li ghalhekk seta` jaghlaq il- lukanda u jibda bix-xoghol fuq gewwa sakemm johorgu l-permessi. Fuq dawk il-kondizzjonijiet, huwa kien lest li jiffirma l-kuntratti finali bil-patt li l- interim payments jibdew jghaddu minn meta jinhargu l-permessi kollha u mhux mid-data tal-kuntratti. Qal li ntbaghtet ittra fl-24 ta` Marzu 1997 lic- Chairman ta` l-MDC, lil kull min kien koncernat, u kien involut waqt in- negozjati ossija l-Ministru John Castillo, Dr Mario Cavallaro, John Hamilton Taylor-East (MIMCOL), Nutar Peter Scicluna Spiteri Cuschieri Taylor u Dottor Louis Farrugia Sheppard Aldahmany (Dok AX 24) u dan jumejn biss qabel ma gew iffirmati l-kuntratti. L- ittra kienet intiza bhala konferma ta` dak li kien miftiehem verbalment u minnha jirrizulta bic-car li kien importanti ghalihom, partikolarment ghal dak li ghandhu x`jaqsam ma` finanzjament, illi l-pagamenti jibdew jinhargu mid-data ta` hrug ta` permess komplet. Stqarr illi fis-26 ta` Marzu 1997, huwa mar sabiex jiffirma t-tlett kuntratti finali. Sar ftehim li l-art tinqasam fi tlieta u kellha tigi akkwistata minn tlett kumpanniji differenti tal-grupp tieghu. Zgur li qatt ma kienet l-intenzjoni ta` hadd li jinbnew zewg lukandi fuq dan is-sit ; tant kemm kienet l-intenzjoni tieghu li din l-art tigi zviluppata b`mod differenti li talab u gie accettat li jsir kuntratt separat (Dok AX 25 sa 27). Kompla jghid illi wara li saru l-kuntratti, huwa baqa` minghajr ebda permess u kien anke resssaq lment quddiem l-Ombudsman. irrakkomanda li l-ipprocessar ta` l-applikazzjoni jigi konkluz fi zmien qasir minghajr il-bzonn ta` applikazzjoni gdida. Ippjanar injorat ir-rakkomandazzjoni ta` l-Ombudsman u nsistiet li tigi sottomessa applikazzjoni gdida, kif fil-fatt kellu jsir. Intant il-lukanda nghalqet u l-75 haddiem gew trasferiti lejn lukandi mghammra u armata kif suppost. L-infrastruttura tas-servizzi tad-dawl, ilma u inginerija kienu malandati u dana minbarra il-pizijiet finanzjarji li ggib maghha operazzjoni ta` dan it-tip meta tkun serja hazin. Malli ghalqet il- lukanda, beda x-xoghol fuq gewwa. Kien zarmati s-servizzi kollha, saru l- alterazzjonijiet kollha kemm fil-kmamar u kif ukoll fil-public areas li qeghdin fuq gewwa tal-lukanda. Rega` tlesta studju finanzjarju gdid u estensiv li sar minn Deloitte & Touche f`Jannar 1998 (DOk AX 28). Xehed li fl-14 ta` Ottubru 1999, huwa kiteb lis-Segretarju tal-Bord ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar (Dok AX 29) fejn spjegalu l-inkwiet li kien qed jaffaccja minhabba d-dewmien fil-process ta` l-applikazzjoni tieghu. Fit-28 ta` Lulju 2000, il-Bord tal-MEPA approva l-progett kollu, izda ma approvax il- faccata tal-lukanda kif proposta u zammha bhala reserved matter (Dok AX 30). Minhabba dan inkariga kumpannija ta` fama fil-qasam ta` l-arkitettura u landscaping WAT&G b`dan l-inkarigu, li tawh kont ta` `il fuq minn 560,000 liri sterlini biex jassistuh fil-progett (Dok AX 31). Wara sentejn u nofs ta` diskussjonijiet dettaljati bejn il-konsulenti barranin u l-Awtorita` ta` l- Ippjanar, l-Awtorita` talbet li ssir applikazzjoni gdida. Fil-11 ta` Frar 2003, dahlet l-applikazzjoni bin-numru 00141/03 (Dok AX 32 A sa H), liema applikazzjoni baqghet pendenti ghalkemm it-target date ghad-decizjoni kienet l-10 ta` Gunju 2003. Fisser illi malli hareg il-permess, bir-reserved matter b`kollox, beda x- xoghol fuq barra fuq il-binja u s-sit tal-Grand Hotel Verdala sabiex ikollu headstart ghaliex haseb li d-disinji tal-faccati tal-lukanda kienu serjin jigu approvati fi zmien qasir. Twaqqa` l-bini li kellu jitwaqqa`. Kien skavat il-blat biex ikunu jistghu jsiru l-estenzjonijiet u sahansitra giet iffurmata l-blinding layer tal-konkrit ghall-pedamenti. Tlesta t-tunnel li kellu jghaqqad iz-zewg parkeggi fuq is-sit. Kien skavat il- blat fejn kellu jigi l-underground car park u saret struttura kbira tal-konkos peress li that kien hemm it-tafal. Peress illi l-kmamar originali tal-lukanda kienu zghar u riedet kmamar tal-banju. Tlestiet il-blokka bini ohra maghrufa bhala duplex suites. Thallsu l-ispejjez kollha ghal full development permit u saru d-diversi kuntratti ma` operaturi Sar ftehim mal-General Workers Union dwar il- Saret ukoll wirja li ghaliha kienet mistiedna l-media biex jinghataw pubblicita` l-pjani li kellhom ghal-lukanda u ghall-progett. Stqarr bl-investiment li sar, l-imghaxijiet u l-ispejjes kienu jlahhqu l- figura ta` madwar. Qal li l-ispiza rikorrenti annwali kienet ta` madwar Lm 500,000. Insista li flimkien mal-konsulenti tieghu WAT&G gew sottomessi varji proposti dwar faccjati u pjanti godda ghall-proget kollu. L- Awtorita` ta` l-Ippjanar talbet li jsiru xi emendi zghar rigward il-hrug bil- vetturi mill-parkegg minn fuq is-sit, filwaqt li l-faccjati u bdil iehor kienu gew accettati verbalment waqt id-diskussjonijiet. Qal li wara madwar sentejn ta` negozjati fid-dettal mal-MEPA u wara li sar qbil dwar l-aspetti kollha tal- progett, huwa kien mitlub jissottometti applikazzjoni gdida li ggib in-nru PA 00141/03 fl-20 ta` Jannar 2003. Zied jghid illi billi l-applikazzjoni baqghet pendenti, ma setghux isiru xogholijiet konnessi mal-faccata. Hafna alterazzjonijiet interni kienu jiddependu mill-alterazzjoni tal-faccata. L-istructural engineer u l-periti arkitetti ma setghux jaghtu linja ezatta u jaghmlu disinn ta` l-istruttura tal- estensjonijiet jekk ma kinux jafu fejn gejjin il-kolonni u kif ser jintrabat il- progett kollu ; ghalhekk l-estensjonijiet ma setghux jinbnew. Qal li l-effetti negattivi ta` dan id-dewmien ma kienux limitati ghas-sit tal-lukanda biss izda qeghdin jaffettwaw ukoll l-izvilupp u l-vijabbilita` tal- progett ta` Verdala Mansions minhabba li uhud mill-appartamenti ma setghux jinbieghu ghaliex jigu ezattament faccata tal-lukanda. Id-danni jestendu ghal Verdala Mansions u d-duplex suites li huma propjeta` ta` Heritage Developments Limited. Kien hemm tmien konvenji li thassru. Stqarr illi wara li kienet rifjutata l-applikazzjoni ghall-korsa tal-golf, ufficjali tal-MEPA ghamlu proposta biex minflok jizdied il-bini tal-lukanda, titwaqqa` l-binja ezistenti u minflokha tinbena blokka ta` appartamenti b`arkitettura aktar addatta ghas-sitt u li tintegra ahjar fl-skyline. Wara li kkonsulta ruhu, accetta l-proposta bil-kundizzjoni li l-permess ma jdumx ma jinhareg u li l-metragg li kien hemm fl-applikazzjoni precedenti bin-nru. 00141/03 jigi rispettat. Kien hemm qbil li l-proposta tmur fuq fast track procedure bhalma sehh fil-kaz tal-progett tal-Golden Sands Compex u kien suggerit illi l-periti jiltaqghu kull gimghatejn sabiex l-izvilupp ikun ippjanat fuq kif riedet il-MEPA. Qal li wara diversi laqghat, huwa kien mitlub jikkonferma mill-Malta Tourism Authority li ma kien hemm l-ebda oggezzjoni li ssir il-lukanda. MEPA talbet ukoll li clearance minghand MEC izda din mill-ewwel irrigettat il-proposta u nsistiet li kellhom jithallsu l-ammonti dovuti lilha. Minhabba dan, huwa kien infurmat minn MEPA illi qabel tigi risolta l-pendenza ma` MEC l-applikazzjoni ma kenitx ser timxi. lill-bord issir prezentazzjoni Spjega li huwa kellu diversi pariri legali li l-kondizzjoni li tirrestringi l- uzu tal-proprjeta` ghal lukanda ma setghet qatt tikkostitwixxi dritt reali jew servitu` izda kien jaf li tali klawsola setghet tohloq problema fis-suq li kieku kellu tigi trasferita din il-proprjeta` lil terzi. Fl-isfond ta` dan kollu, kien propost l-izvilupp ta` lukanda zghira bil- facilitajiet kollha u b`serviced apartments madwarha. Spjega li l-Prim Ministru ma kienx sab oggezzjoni jekk il-bord tal-MEC jaccetta u kien lest li joqghod fuq ir-rakkomandazzjoni ta` l-bord. Fit-3 ta` Frar 2005 kiteb lil MEC fin-negattiv. biex Madanakollu, wara telefonata li saret lic-Chairman Zammit Cakmak., dan accetta li ssir din il-prezentazzjoni. Waqt id-diskussjoni, huwa nghata x`jifhem li jekk tigi proposta lukanda zghira u l-kumplament bhala serviced apartments, il-bord kien jaccetta l-proposta. Kien hemm qbil dwar kif kien ser jithallas il-bilanc u sar ftehim li l-proposta ssir permezz ta` ittra ; hekk sar u l-ittra in kwistjoni hija dik tal-11 ta` Frar 2005 (Dok AX 39). Zied jghid li waqt diversi nkontri li kellu mac-Chairman Zammit Al Zeyani u mal-membri tal-bord ta` MEC, kien infurmat illi kemm-il darba jithallas il-bilanc, l-art setghet tigi zviluppata kif irid.. Dan id-diskors kien ikkonfermat b`ittra tas-17 ta` Frar 2005 (Dok AX 40) fejn jidher bic-car li l- kwistjoni ta` l-emenda tal-klawzola kienet qed tigi marbuta direttament mal- kwistjoni tal-hlas tal-bilanc. Huwa pprezenta wiehed mill-pariri legali li kellu minghand Dr Louis Zammit Ventura fis-sens li din il-klawsola tal-hotel complex mhijiex servitu u lanqas ma timponi dritt reali fuq il-proprjeta`. Waqt laqgha ohra mac-Chairman Zammit Al Zeyani, kien infurmat illi l-avukat ta` MEC kien ta l-istess parir. Axiaq Al Zeyani qallu li kien se jiehu parir minghand l- Avukat Generali. Kompla jghid li fl-ittra tas-17 ta` Frar 2005, ic-Chairman ta` MEC qal li l-bord kien ser jikkonsidra emenda tal-klawsola fil-kuntratt ta` bejgh fis- sens li tinbena lukanda zghira u serviced apartments madwarha u li l- wara rcieva ittra minn MEC fejn dawn accettaw li ssir prezentazzjoni lil bord Il-laqgha saret u kien hemm qbil li tigi zviluppata lukanda ta` madwar 80 kamra u serviced apartments. Huwa ppropona li jsir il-hlas tal-bilanc fi zmien xahrejn minn mindu johrog il-permess. kellu jaghti risposta bil-miktub. Zammit Al Zeyani li kien indahal il-Ministru fil-kwistjoni u ordna illi jittiehdu proceduri legali. Qal li fit-12 ta` April 2005, huwa baghat ittra lil Zammit Al Zeyani fejn esprima id-dizappunt tieghu u qallu li ser izommu lill-MEC responsabbli ghad-danni. Fis-16 ta` Mejju 2005 rega` kiteb lill-Prim Ministru u weghdu li huma kienu lesti jhallsu l-bilanci kollha lil MECe fi zmien tlett xhur minn mindu jircievu l-permessi. Fil-31 ta` Jannar 2006, rega` kiteb lic-Chairman tal-MEPA biex l- applikazzjoni tieghu timxi. Angelo Almerigo rega` xehed din id-darba viva voce fl-udjenza tal-24 ta` April 2006 fejn fis-sostanza kkonferma l-kontenut tal- affidavit tieghu. Stqarr illi huwa baghat l-offerta lil MIMCOL meta dawn hargu r- L-offerti li ghamel kienu relatati ma` refurbishment tal-lukanda. Insista li huwa tefa` l-offerta ghall-art kollha. Qal li fuq l-art li saret Fuq l-art l-ohra kien hemm il-grounds tal-lukanda. Sostna li l-offerta murija fid-Dok AX 8 kienet l-offerta li giet accettata u li hija marbuta mal-prospectus li hareg mill-Gvern. Qal li kien hemm zewg offerti : fl-ewwel wahda kien hemm referenza ghal refurbishment tal- lukanda, u fit-tieni offerta kien hemm referenza ghal refurbishment tal- lukanda flimkien ma` casino. Meta ffirma l-konvenju, kien hemm 75 persuni mpjegati u kienet tnizzlet il-kundizzjoni li jkun hemm lukanda ta` mhux anqas minn erba` stilel peress li kien hemm insistenza li l-haddiema ma jitkeccewx. Ighid illi ma kellux ghalfejn jirrizerva d-dritt li ma juzax il-post bhala lukanda ghaliex kien xtraha bhala freehold. Accetta dik il-klawsola ghaliex kien jaf ir-raguni ghalfejn tnizzlet. Qal illi kienet il-MEPA li talbet li jkun hemm ittra ta` clearance minghand MEC sabiex ikun jistghu jinbnew appartamenti. Spjega li l-konvenju li ffirma kien soggett li jinhareg il-permess. Fuq il- kuntratt ma kienx hemm kundizzjoni li dan ikun suggett ghall-hrug ta` permess. Talab li jsiru tlett kuntratti ta` bejgh separati u l-Gvern accetta. Spjega li l-art fejn hemm il-Verdala Mansions kienet akbar mill-mizura li kien hemm fuq il-konvenju. Ikkonferma li t-talba tieghu biex il-hlas tal-prezz ikun marbut mal-permessi ma kenitx milqugha. Sostna li l-applikazzjoni ghall-korsa ta` golf kienet separata. Accetta li la fil-konvenju u lanqas fil-kuntratt, ma kien hemm xi kondizzjoni dwar korsa tal-golf. Sostna li huwa kien qal kemm-il darba li jekk ma jaghtux permess ghal korsa tal-golf huwa kien ser jikkunsidra li jsiru appartamenti. Minghajr korsa tal-golf, il-lukanda ma kenitx vijabbli. Ippreciza li l-ewwel applikazzjoni kienet iggib in-nru 8125/1994 u kienet tirrigwarda l-lukanda u duplex suites. L-applikazzjoni tal-golf course kienet ma` din l-applikazzjoni inizjalment izda imbaghad il-MEPA talbet li dawn jigu separati kif fil-fatt sehh snin wara. Qal li l-applikazzjoni kienet tinkludi art wkoll li ma kinitx giet moghtija lilu mill-Gvern. Bejn il-1994 u l- 2003 kien hemm ukoll applikazzjoni tal-Verdala Mansions u duplex suites. Qal li kellu jissepara l-Verdala Mansions biex seta` jinhareg il-permess komplut. Stqarr illi t-talba tieghu biex il-pagamenti jsiru wara li johrogu l- permessi ma kenitx inkorporata fil-kuntratt, ghalkemm fil-kuntratt kien hemm id-dati ta` meta kellu jsir il-pagament. Ikkonferma li nma kienux onorati d-dati tal-pagamenti kollha. Qal li huwa ghamel pagamenti izda meta ma harigx il-permess, huwa waqaf. Qal li MEC kienu semmew illi jitnizzel hotel complex izda huwa kien dejjem b`intenzjoni cara li kien ser jixtri freehold u jaghmel li jrid. MEC insistiet fuq il-klawsola tal-hotel complex ghaliex bezghu li huwa kien ser ikecci l-haddiema mix-xoghol. Fil-korrispondenza qatt ma kien hemm imnizzel li jkun hemm hotel Fisser li Lulju 2000 kien approvat il-progett kollu. MEPA ma kinitx qed toggezzjona ghat-tip ta` zvilupp li kellu jsir hemmhekk izda kienet qed thares lejn l-izvilupp bhala faccata u skyline. Stqarr illi meta l-lukanda ghalqet fl-1997, kienu bdew ix-xogholijiet minn gewwa u tnehhew is-servizzi kollha bhal plumbing u elettriku. Kienu nqalghu l-kmamar tal-banju u l-bibien, u sar upgrading tal-bibien. Ippreciza li l-applikazzjoni ghal korsa tal-golf saret seba` xhur wara li saret l-ewwel applikazzjoni fis-27 ta` Dicembru 1994. In-nru taghha kien 4179/1999. Saret applikazzjoni ohra bin-nru 2871 ta` l-2004 dwar il-golf course izda din rega` kienet negattiva Spjega li l-uniku bini li waqqa` kien il-bini fejn hemm il-Grand Masters Place u l-area fejn gejja l-estensjoni tal-lukanda u li tidhol fejn hemm partijiet ohra mibnijijn il-Virtu Heights. Qal li kienet demolita ukoll il-parti tal-lukanda fejn kien hemm conference hall u fejn hemm il-laundry u s- swimming pools. Qal li hemm bilanc ta` xi miljun lira li ghadu dovut lil Malta Enterprise flimkien ma` imghaxijiet li jitilghu sa miljun lira ohra. Ikkonferma li huwa gie interpellat biex ihallas dawn il-bilanci u l-pagamenti kienu regghu wkoll gew rescheduled. Sostna li r-raguni ghalfejn ma hallasx kien minhabba li l-permess baqa` ma harigx minkejja li gie mwieghed li kellu johrog malajr. Qal li ghalkemm ma kinitx miktuba, huwa kien accetta li jiehu f`idejh l-operat tal-lukanda ma` l-iffirmar tal-konvenju, peress li kien gie mwieghed li ser jinhareg il-permess. Ikkonferma li hemm korrispondenza fejn huwa ghamilha cara li mhux ser jhallas jekk ma johrogx il-permess. l) Xehed viva voce fl-udjenza tat-28 ta` Gunju 2006. Stqarr illi meta nbieghet il-lukanda Bouzidi, kien il-Ministru Ghas- Taht il-ministeru kienet taqa` MIMCOL. Qal illi MIMCOL kienet ikkonduciet il-bejgh in kwistjoni. Il-Gvern kien qed jipprova jbiegh il-lukanda billi kienet qed taghmel telf kontinwu, izda ried ihares l-impiegi tal-impjegati. Qal illi l-proprjeta` kienet giet offruta freehold u l-Gvern kellu jixtri d- dirett dominju biex ibieghu freehold. Stqarr illi mill-ahhar prospectus ma jidhirx li kien hemm kundizzjoni Muri Dok AX 10, huwa qal li dawk kienu l-kundizzjonijiet marbuta mas-sejha ta` l-offerti u stqarr li li kieku kien hemm xi kundizzjonijiet ohra, dawn kienu jizdiedu fil-lista. Xehed viva voce fl-udjenza tat-28 ta` Gunju 2006. Xehed illi jahdem MEPA bhala senior planning officer mas-sezzjoni tal- Dwar permess nru 81125/1994, xehed li dan kien ipprezentat fis-27 Il-permess hareg fit-28 ta` Lulju 2000. Kien jirrigwarda alterazzjonijiet u additions tal-lukanda ezistenti. Fost ix-xogholijiet kien hemm bini ta` blokka gdida ta` appartamenti u refurbishment tal-lukanda izda b`reserved matter ghar-rigward ta` l-elevation treatment tal-lukanda ezistenti. faccata kellha tkun deciza iktar `il quddiem. Spjega li gie accettat li x-xogholijiet interni jibdew izda l-kwistjoni tal- Il-kwistjoni tal-faccata baqghet tigi diskussa izda imbaghad waqfet ghaliex bdiet tigi trattata l-kwistjoni tal-korsa tal-golf. Billi dwar din ta` l- ahhar ma kienx hareg permess, rega` bdiet tigi trattata l-kwistjoni tal- faccata. Waqt id-diskussjoni, saret proposta miz-zewg nahat fis-sens li l-bini jitnehha kollu u jsir bini gdid u ahjar. L-alterazzjonijiet interni setghu isiru minghajr ma tintmess il-faccata izda ma setghux isiru finishings. Qal li saret applikazzjoni bin-nru 141/2003 li kienet tkopri emenda ghall-ewwel permess, kif ukoll il-faccata l-gdida. Ir-reserved matter tal- applikazzjoni tal-1994 kien ser jigi trattat fl-applikazzjoni tal-2003. F`din tal- ahhar kien hemm emenda ghal parti tal-lukanda li tinkludi l-faccata, emenda ghal landscaping u leisure areas, kif ukoll emenda ghall-parti li kellha tinbena u li kienet maghrufa bhala Grand Masters Place Apartments. Beda jigi trattat tourist complex u mhux semplici blokka ta` appartamenti. Id- diskussjoni kienet intenzjonata sabiex ikun hemm progett li jikkontempla aktar landscapes. Ikkonferma li kienu gew ikkonsultati WAT & G li kienu ressqu proposti dwar il-faccjata. Dawn il-konsulenti kienu ressqu trattament klassiku wisq ghal faccjata li ma kienx intghogob. Imbaghad qamet il- kwistjoni tal-korsa tal-golf u, wara li din giet sorvolata, huwa kien iltaqa` ma` periti ohra. Il-pjanti li tressqu mal-applikazzjoni tal-2003 kienu qeghdin jigu injorati in via temporanja sabiex tigi trattata l-proposta li jitnehha l- kumpless kollu u jinbena iehor gdid. Qal li r-reazzjoni dwar din il-proposta kienet generalment pozittiva u kienu mitluba emendi li fil-fatt saru. Insista li l-applikazzjoni kienet ghadha tigi segwita u kienu jsiru laqghat b`mod regolari ghaliex il-proget kien ghadu haj. Fil-fatt kien deciz l- uzu u d-densita` ta` l-izvilupp u ghalhekk kien imiss li tigi deciza l-forma. Fil-kontroezami, xehed illi skont il-permess 8125/1994, l-applikant ma ghandux ghazla li jhalli l-faccata kif inhi. Meta hareg il-permess tal- 8125/1994, il-MEPA ma kinitx kuntenta bil-faccjata fis-sens illi la kellha tibqa` kif inhi u lanqas li kienet giet sottomessa mill-applikant. Kien ghalhekk li gie deciz li l-faccjata tigi trattata wara. Spjega li l-lukanda hija forma ta` "L" u l-Grand Master Palace Apartments huma l-appartamenti li qeghdin fil-bicca ta` wara tal-L. Ikkonferma li hareg permess biex jinbnew numru ta` appartamenti. Spjega li l-parti maghrufa bhala duplex suites area kienet koperta bil-permess tal-1994 u dawn huma mibnija. Dawn huma parti mil-lukanda u nghataw bhala estensjoni tal-lukanda, ossija nghata permess biex jinbnew fuq art tal-lukanda. n) Xehed viva voce fl-udjenza tal-20 ta` April 2007. Xehed illi huwa Direttur tal-Ippjanar. Cahad li qatt ircieva struzzjonijiet biex ma jipprocessax applikazzjoni Xehed viva voce fl-udjenza tat-8 ta` Gunju 2007. Xehed illi Direttur – Finanzi – A.X. Holdings Limited. Stqarr illi kien prezenti ghal laqgha li saret il-MEPA, li ghaliha kienu prezenti wkoll Anglu Almerigo, Perit Ray Mangion Quintano, Joe Axiaq Al Zeyani, Av. Louis Despott Spiteri Seisun, Chris Gray u Silvio Williams:. L-iskop tal-laqgha kienet diskussjoni il-lukanda Bouzidi bil-ghan li jintlahaq ftehim fejn jithallsu flus lil MEC u jkun ftehim dwar l-uzu tal-proprjeta`. Fil-laqgha ma ntlahaq ebda ftehim. Fil-laqgha ssemmiet il-kwistjoni tal-permess bejn Anglu Almerigo u Chris Gray. Ghalkemm ma ftakarx il-kliem ezatt, l-ispirtu tad-diskussjoni kien illi Borg indika li l-MEPA ma setghetx tipprocessa l-applikazzjoni billi kien hemm disgwid mal-MEC. Waqt id-diskussjonijiet, Clinch kien infurmat illi Heritage Developments Ltd kienet hallset il-pendenzi kollha. MEC kellha ipoteka favur taghha minhabba l-kondizzjoni li kienet impost fuiq Heritage Developments Limited dwar l-uzu tal-propjeta`. Fil-kontroezami, huwa stqarr illi Royal Hotels Limited kien ghad kellha bilanc xi thallas. Il-bilanc ma kienx thallas minhabba l-kwistjoni tal- permess, ghalkemm il--pagament ma kienx relatat ma` hrug tal-permess. Cahad illi Anglu Almerigo ta struzzjonijiet biex ma jithallsux l-ammonti. Kien hemm diskussjonijiet ghaddejin dwar il-kwistjoni li l-art infisha ma kinitx ghadha fabbrikabbli bhala lukanda. Qal li kien hemm diskussjonijiet dwar l- interpretazzjoni tal-klawsola li kien hemm li tirristringi l-uzu tal-proprjeta` bhala hotel complex. Ikkonferma li Royal Hotels Limited ma kellhiex cash in hand sabiex thallas is-somom dovuti lil MEC kif ukoll lanqas ma kellha facilitajiet bankarji biex thallas lil MEC. Qal izda li A.X. Holdings Limited kellha r- risorsi finanzjarji. Stqarr illi l-hlas ma sarx fuq bazi ta` principju mhux ghax ma kienx hemm flus. Ir-relazzjoni tal-perit tekniku Kif inghad aktar kmieni, din il-Qorti diversament presjeduta kienet hatret lill-Perit Valerio Kabar bhala perit tekniku sabiex jirrelata dwar l- istat tal-propjeta` mertu ta` din il-kawza. a) Osservazzjonijiet Fir-relazzjoni, il-perit tekniku jaghmel dawn l-osservazzjonijiet :- Fir-rigward tal-parti tal-proprjeta` murija Verdala Mansions, Verdala Mansions Common Area, Verdala Mansions Swimming Pool Common Area fuq il-pjanta annessa ma` Dok AX 01 bil-kuluri vjola jidher illi din giet zviluppata f`appartamenti residenzjali bil-landscape areas propizji. Din il-blokka qed tigi ndikata in parti fir- ritratt Dok 257388. Il-Verdala Hotel Complex Common Area 02 hekk kif mmarkata fuq il-pjanta annessa ma` Dok AX 01 bil-kulur isfar hija fully landscaped u tahtha hemm car park. Din qed tigi murija fir-ritratti Dok 257388 sa Dok 112109. Il-car park li huwa lest ghal dik li hija konstruzzjoni tieghu qed jigi muri fir- ritratti Dok 482161 sa 367041. Fir-rigward tal-parti ndikata Virtu Heights fuq il-pjanta annessa ma` Dok AX 01 bil-kulur blu u ahmar jirrizulta li din ukoll giet zviluppata f`appartamenti residenzjali. Dok 413008 huwa ritratt mill-gholi tal-kumpless in kwistjoni. Dok 766668 sa Dok 860735 juru l-istat ta` l-istess binja. Il-pjanti ta` dawn l-appartamenti qed jigu annessi ma` dan ir-rapport bhala Dok VRT HT B u r- ritratti VRT HT 01 sa VRT HT 28 juru l-istat li jinsab fih l-istess bini. Il-parti ndikata New Development u New 04. Development Common Area fuq l-istess pjanta annessa ma` Dok AX 01 jirrizulta illi hawn ghalkemm hemm xi sample rooms lesti x-xoghol jinsab fl-istadju li fih saru diversi structural alterations. Il-parti - Il-faccata tal-binja hekk indikata f`din il- parti qed tigi murija fuq Dok 112102 sa Dok 112106 annessi ma` dan ir-rapport. Jirrizulta kif tallega l- Korporazzjoni attrici li hemm xi concrete spalling u qlugh ta` hgieg fl-istess faccata. Xoghol fuq din il- faccata ma sarx. tal-lukanda - precedentement ta` eskavazzjoni u dan hekk kif jidher fuq Dok 112114 sa Dok 112116, Dok 130606 sa Dok 130607 u Dok VRT HT 29 sa Dok VRT HT 29. Gie stabbilit in situ u dan a bazi ta` Dok WM 130696 anness ma` din ir-Relazzjoni li l-parti ndikata ABCDE fl-istess dokument ma twaqqghetx pero` l-kumplament muri bil-kulur isfar twaqqa`. - Dok 112118 sa Dok 729631, Dok 112140 sa Dok 904926 u Dok 130601 sa Dok 130603 juru n- New Development fl-istat ikkonstatat waqt l-access jidher li ma kienx sar hafna xoghol fiha. Dok 563496 sa Dok 989121 u Dok 317963 sa - Dok 873313, juru l-istat li jinsabu fih diversi partijiet ta` din il-parti tal-binja senjament fejn qabel kien hemm ir-reception area, l-lounge, ir-rock garden, r-restaurant, il-plant room u l-conference hall. Il-fourth floor jinsab fi stat li fih saru xogholijiet strutturali fejn uhud minn zewg kmamar saru wahda u hemm ukoll xi sample rooms. is-sular ghad fadal kmamar fi stat kif kienu qabel It-third floor u s-second floor jinsabu fi stat li fiih saru xogholijiet strutturali l-istess bhas-sular sovrastanti, pero` ghad hemm numru ta` kmamar li ma sarx xoghol fihom. L-ewwel sular jinsab fi stat li fih ma sarux xogholijiet strutturali ghalkemm tnehhew il-bibien u l-`wall paper`, tnehhew il-"fittings", il-kmamar tal-banju, "lighting" u "finishing", "carpeting" tal- kurituri, kmamar, nqalghu s-soffitti tieghu, kif fil- veru fatt sar fis-sulari kollha. - L-istat tar-Roof Garden Level, t-tank room, il-fourth floor, it-third floor, is-second floor, u l-first floor qed jigi muri fir-ritratti annessi Dok 079140 sa Dok 955045. - l-istat taghhom qed jigi muri fir-ritratti annessi Dok 823758 sa Dok 848757. Ghalkemm hemm diversi partijiet li saru x-xogholijiet fihom jirrizulta illi l- partijiet fejn ma sarx xoghol huma fi stat pjuttost abbandunat." Il-partijiet Il-perit tekniku jaghmel deskrizzjoni tax-xogholijiet :- Quddiem il-lukanda saret struttura fil- forma ta` "driveway" u "underground car park" li skond is-socjeta` konvenuta jesa 120 vettura ghal l- uzu ta` l-istess lukanda u l-gnien sovrastanti ghal l- istess "car park". Wara l-lukanda sar tqattiegh fejn qabel aktarx kien hemm reception hall, car park u strutturi ohrajn inkluz tankijiet taz-zejt. tal-lukanda precedenti msejjah 02. Fil-livell Roof Level hekk kif muri fuq Dok WM 01 ossia l- plant room, it-tank room u l-control room ma sar l- ebda xoghol. Fil-fifth floor level gia ezistenti li jidher fil- pjanta annessa Dok WM 02 saru s-segwenti xogholijiet : Fil-parti ndikata A fuq Dok WM 02 tnehhew - il-kolonni tan-nofs u cioe` erbatax-il wahda, tnehhew it-travi sovrastanti ghalihom, saru l- "concrete repairs" fil-kolonni li thallew u sar travu minn naha sa ohra tal-parti ta` wara ta` l-istess terrazzin. Fil-parti murija B u C fuq l-istess Dok WM - 02 tnehha l-istess interjur kollhu taghha, inzammet l-istruttura u cioe` l-qafas strutturali inkluz is-saqaf u giet pjantata mill-gdid fi stat ta` "shell form" mibnija mill-"hollow concrete block" skond disinn gdid li sar. Fl-istess parti saru wkoll "concrete repairs" fuq il-qafas strutturali li nzamm. Jigi rrilevat li mill- kuritur tnehhew l-aperturi li jaghtu ghal barra. - Fil-parti D ta` l-istess Dok WM 02 tnehha l- interjur kollhu, saret estensjoni tal-konfini interna sal-pilastri ta` l-istruttura, ssaqqfet parti mill- verendah bejn "cantilever beam" u iehor tul il- faccata kollha u din l-operazzjoni saret ukoll dawra mejt mal-partijiet B u C. 04. Fil-fourth floor li huwa typical floor hekk kif jidher f`Dok WM 03 anness mar-relazzjoni odjerna saru s-segwenti xogholijiet : ta` - bejniethom u sar travu u zewg kolonni fuq kull naha, inghalaq il-bieb immarkat A, tnehha l-hajt BC ta` bejn il-kmamar tal-banju, inghalaq il-bieb immarkat D, tela` hajt EF sabiex inholoq kamrin ghall-WC. Mill-kmamar tnehha l-interjur kollhu salv l-art tal-"parquet". Jigi rilevat li nzammew ukoll l-aperturi originali. Saret ukoll twessieh ta` entratura mill-"lobby". - 38/39 Fil-kmamar 33 u 32 sar l-istess xoghol bhal Fil-kmamar 31 u 30 sar l-istess xoghol bhal Fil-kmamar 36 u 37 sar l-istess xoghol bhal Fil-kmamar 35 u 34 sar l-istess xoghol bhal Il-kmamar 38 u 39 Fil-kmamar 29 u 28 sar l-istess xoghol bhal - 38/39 - Fil-kmamar 27 u 26 sar l-istess xoghol bhal 38/39 fir-rigward ta` l-istruttura. In oltre, saru l- finituri kompleti nkluz l-purtieri u aperturi godda u saret il-kamra tal-banju kompleta bid-"dressing area" sabiex saret is-sample room. Il-kamra numru 25 li hija "single room" giet - ikkompletata kollha u tinkludi s-soffit, purtieri, aperturi, kamra tal-banju, gwardarobba, finitura u "polish" ta` l-art tal-"parquet". Tlestew il-"light fittings" u kienet serviet bhala "sample room". Biswit il-kamra mmarkata 25 hemm "suite" - immarkata S4A. F`din il-kamra tnehhi s-soffit u l- aperturi ta` gewwa, zzarmat il-kamra tal-banju u tnehha lmadum. Tnehhew ukoll is-servizzi. L- aperturi li jaghtu ghal barra ghadhom fil-post. - bhala S4A. - Il-kamra numru 24 hija "single room" u hawn tnehhew is-servizzi, l-aperturi interni, s-soffit u twapet biex tal-banju. Tpoggew jipprotegu l-art. Il-"parquet" f`partijiet inqala` fl- "suite" aktarx kawza ta` dhul ta` l-ilma. - - hlief ghall-kolonni tan-nofs. Il-kamra 19 li hija "single room" zzarmat u tnehhew l-aperturi nterni u nghalaq l-"inter-linking door", izzarmat ukoll il-kamra tal-banju. Fil-kuritur tal-kmamar deskritti fis-suespost sar "stripping" tal-kurutur kollhu uu fl-indana tal- Fis-"suite" S4B sar l-istess tip ta` xoghol Fil-21 u 20 sar l-istess xoghol bhal 38/39 Fit-22 u t-23 sar l-istess xoghol bhal 38/39. Fl-18 u 17 sar l-istess xoghol bhal 38/39 hlief Fil-15 u 16 sar l-istess xoghol bhal 38/39 Fit-13 u 14 sar l-istess xoghol bhal 38/39 Bejn l-18 u l-19 il-"house keeper store" ma sar "lifts" faccata tal-bitha nterna tnehha anke s-soffit u l-istess indana tat-tarag. - l-ebda xoghol. - ghall-kolonni fin-nofs. - hlief ghall-kolonni fin-nofs. - hlief ghall-kolonni fin-nofs. - Fil-11 u 12 sar l-istess xoghol bhal 38/39. Il- "parquet" ma kienx mghotti u hemm parti minnhu maqlugha wkoll. - Fit-10 u 9 sar l-istess xoghol bhal 38/39 hlief ghall-kolonii u ttella` hajt fin-nofs tal-"bricks" bejn iz-zewg kmamar. - - Fil-5 u 6 sar l-istess xoghol bhal 38/39. Jigi rilevat li l-parti mill-"parquet" maqlugha u mhux mghotti. - - - Fil-kmamar mill-1 sa 18 tnehha s-soffit, sar "stripping" totali u tnehhew is-servizzi minbarra d- "ducts" ta` l-"aircondition". - Fid-"dumbwaiter area" mmarkata DW tnehha s-soffit, l-apertura nterna u xi madum ta` mal-hajt. Il-konfini u profil tat-third floor huma 05. identici ghal dak muri f`WM 03 u n-numru tal- F`dan is-sular gie stabbilit li saru s-segwenti xogholijiet : Fis-7 u 8 sar l-istess xoghol bhal 38/39. Fil-1 u 2 sar l-istess xoghol bhal 38 u 39 Fil-4 u 3 sar l-istess xoghol bhal 10 u 9 Fit-27/26 sar l-istess xoghol bhal 38/39 fir- Fit-37/36 sar l-istess xoghol bhal 38/39 fir- Fit-33/32 sar l-istess xoghol bhal 38/39 fir- Fit-38/39 sar l-istess xoghol bhal 38/39 fir- Fit-35/34 sar l-istess xoghol bhal 38/39 fir- Fit-31/30 sar l-istess xoghol bhal 38/39 fir- Fit-29/28 sar l-istess xoghol bhal 38/39 fir- - raba` sular; - raba` sular; - raba` sular hlief li ma tnehhiex il-kisi; - raba` sular hlief li ma tnehhiex il-kisi; - raba` sular hlief li ma tnehhiex il-kisi; - raba` sular hlief li ma tnehhiex il-kisi; - raba` sular hlief li ma tnehhiex il-kisi; - Fit-25 u l-"suite" S4A ma sar xejn hlief li tnehhew il-kmamar tal-banju, is-servizzi u l-kisi ta` mal-hitan u tnehhew l-aperturi interni. - Fit-24 u l-"suite" S4B ma sar xejn hlief li tnehhew il-kmamar tal-banju, is-servizzi u l-kisi ta` mal-hitan u tnehhew l-aperturi interni. - raba` sular; - Fit-21/20 sar l-istess xoghol bhal 38/39 fir- raba` sular hlief li ma tpoggewx posthom f`posthom il-kolonni. - interni u servizzi u kamra tal-banju; - tas-soffit, servizzi u thalla biss ducting". Fil-kuruturi sar l-istess xoghol ta` tnehhija il-"ventilation Fin-19 sar "stripping" biss tal-hitan, aperture Fit-23/22 sar l-istess xoghol bhal 38/39 fir- il-kamra Il-"parquet" tal-kmamar 35/34 u 33/32 gie Fit-24 inbidlet il-kamra tal-banju u giet Gie stabbilit li mill-1 sa l-18 sar l-istess - xoghol bhall mill-1 sa l-18 fir-raba` sular. Fis-second floor sar l-istess xoghol bhat- "third floor" bis-segwenti differenzi: - destrutt kompletament - inbidlet "serviced" il-kamra. - "serviced" il-kamra. Fil-first floor sar biss it-tnehhija tas-servizzi mill-kamra u l-kuruturi hlief ghall-"ventilation duct". Tnehhew l-aperturi nterni u l-kmamar tal- banju u sar l-"istripping" tal-hitan. Il-"parquet" tal- kmamar ma giex ikkonstat mghotti. Saret "sample bathroom" fit-10 u gie destrutt il-"parquet" tal- kmamar 12, 15, 16, 17 u 18. Fil-ground floor li qed jigi muri fil-pjanta WM 04 saru s-segwenti xogholijiet: - Fil-kamra mmarkata bl-ittra A li hija l- "bar/tea room", inqala` l-"fitted carpet", is-soffit u s- servizzi minbarra d-"ducts" ta` l-"airconditioning", tnehha l-"bar" u l-"light fittings" u tnehhew il- mobbli. Apertura li nkissret, inghalqet bil-"bricks". Fil-passagg tad-dawra tnehha l-paviment u nghata l-qatran u sar "first fix" ta` l-elettriku. - Fid-“dining” mmarkata bl-ittra C ma jidher - li saru l-ebda xogholijiet u l-ambjent ghadu kif kien qabel. - Fil-kcina mmarkata bl-ittra D, tnehhew xi hitan divizorji, tnehhew is-soffiti u s-servizzi, twaqqa` xi madum minn mal-hitan u gew zgumbrati l-immobbli, saret ticrita f`wiehed mill- hitan esterni. Fil-parti murija B ma sar l-ebda xoghol. Gie rrilevat mill-konvenuti illi s-soffit waqa` u mhux tnehha. - Fil-"banquet hall" immarkata F jirrizulta li hemm "partition" gia ezistenti li ma jidhirx fil- pjanta, tnehhiet parti kbira mill-"parquet", tnehha parti mis-soffit u l-"fixtures" ta` mal-hitan. - mill-parti XX il-quddiem u ttella` hajt tal-"bricks". - Fil-parti ndikata H it-"T.V. lounge" jew l-"a la carte restaurant" jidher illi ma saru l-ebda xogholijiet. - Fil-"patio" immarkat J jidher li sar xoghol strutturali estensiv fil-forma ta` saqaf gdid bi "skylight" kbir u tarag centrali fit-tond sabiex jaghti access ghas-sular sottostanti. Fl-ufficini ndikati K fil-livell tal-"ground - floor" jidher illi kollox ghadu kif kien hlief li gew zgumbrati l-immobbli. - ma sar l-ebda xoghol. Fis-semi-basement level tal-lukanda li qed jigi muri fuq Dok WM 05 esebit minn Dr Attard Cassar ghall-korporazzjoni attrici. - Fil-parti ndikata A fuq il-pjanta WM 05 fejn hemm is-"Shopping Arcade" jidher illi zzarmaw l- attrezzaturi tal-hwienet u s-soffit u s-servizzi, nqala` t-tapit u baqa` biss il-"ventilation ducting". imhaffra wkoll xi trinek. Fil-parti B – "drinking water tank" jidher illi l-istess tank tnehha u floku sar tarag tal-konkos bhala "feature" u speci ta` atrium hekk kif deskritt fil-konkluzzjoni precedenti. Fil-parti ndikata C ossia n-“night club” jidher illi zzarmat kompletament inkluz it-tapit, Fil-livell sovrastanti mmarkat L jidher illi Fil-parti ndikata H ma Fil-parti F tnehhiet is-"swimming pool". servizzi, soffit, u l-"fixtures" u l-"fittings". Tnehhew xi aperture u saru numru ta` hitan divizorji tal-"hollow concrete blocks". - Fil-parti D ma sarux xogholijiet ghajr li nqalghu xi bibien bil-"hollow concrete blocks". F`din il-parti gie re-introdott tarag. - Il-parti ndikata E u cioe` l-"boiler room", "store" u "laundry" twaqqghetu fadal biss is-"sub station". - - Fil-parti G fejn hemm "clerical dining room", "staff dining room" u "refuse" jirrizulta illi ma sar l- ebda xoghol. - xogholijeit. - divizorji. - xoghol. - concrete blocks" u anke bejn il-parti J u l-parti K. Il-"garage" indikat L twaqqa` l-bicca l-kbira - minnu fl-istess qies li twaqqghet il-parti tal- "conference hall" u sar hajt biex jifred il-parti rimanenti tas-sit Fil-parti ndikata N twaqqghu numru ta` hitan divizorji u ttellghu ohrajn bil-"hollow concrete F`din il-parti zzarmaw il-"fixtures and fittings” u s-soffitti relattivi. Fil-parti ndikata M jidher illi ma sar l-ebda Fil-parti ndikata J jidher li ma sar l-ebda Bejn il-parti J u l-parti B sar hajt tal-"hollow Fil-"general store" indikat li saru xi hitan tal-"garage" mill-kumplament Fil-parti ndikata O fejn qieghed jigi ndikat - "public bar" ma sar l-ebda xoghol hlief li tnehhew il-"fixtures u fittings" u zzarma l-post kollhu." Il-perit tekniku ghamel l-accertamenti tieghu dwar il-konformita tal- bini ezistenti mal-permessi tal-izvilupp. Ighid hekk :- ir- 01. rapprezentant tal-MEPA Robert Cavallaro da gie dirett sabiex jesebixxi l-permessi u l-pjanti relattivi ghan- numri tar-referenza PA 8125/94 u pA 4179/99, kif fil-fatt finalment ghamel u l-istess dokumenti jinsabu annessi mar-rapport odjer. Wara li ezamina l-istess dokumenti hekk gew a konjizzjoni tieghu l- esponent jirrizultalu illi : - Huwa minnhu dak li qed tafferma s-socjeta` konvenuta illi ma gie approvat l-ebda xoghol fuq il- faccata ghaliex skond il-kondizzjoni numru 15 tal- permess PA 8125/94 din kienet "reserved matter". Isegwi ghaldaqstant li l-fatt li ma sarx xoghol fuq iil-faccata kien in konformita` ma` tali permess. Meta wiehed iqabbel dak li sar in situ fir- - il-lukanda tal-landscaping quddiem rigward proprja u Ħaż-Żabbar Mansions hekk kif approvat fil- pjanta 137C tal-permess PA 8125/94 jirrizultalu illi hemm diversi diskrepanzi u dank if jirrizulta anke mis-survey li sar b`ordni tal-Qorti esebit Dok PC 414175. Jidher illi l-iswimming pool mhix approvata u l-landscaping mhux kif approvat fl- istess permess PA 8125/94. - li kien approvat zvilupp tal-partijiet fejn illum jezisti tqattiegh u eskavazzjoni rrecintata bejn Triq San Bastjan, Triq Santa Katerina u Triq Inguanez, Mill-pjanti approvati liema zvilupp sar minnhu biss it-twaqqiegh u t- tqattiegh. L-izvilupp approvat bejn il-parti li ghad - fadal illum in situ mill-lukanda gia` ezistenti u l- Virtu Heights ma nbeniex u lanqas il-landscaping u l-pools li hemm approvati fil-gonna ta` quddiem l- istess parti. - Ghal dak li jirrigwarda l-Virtu Heights li l- pjanti taghhom gew esebiti Dok VRT HT B jirrizulta li hemm xi diskrepanzi minn dak approvat fil-pjanti 137D u 137 E ta` PA 8125/94. Jirrizulta wkoll illi fil-pjanti approvati huma msejha suites u fil-fatt aktarx illi qed jintuzaw bhala residenzi kif jirrizulta mir-ritratt Dok VRT HT 25. Dwar in-nota tal-korporazzjoni attrici LM 101001, il-perit tekniku pprezenta Dok A fejn indika l-konfini taz-zona B u parti minn zona A tal- pjanta annessa mal-kuntratt tal-bejgh tas-26 ta` Marzu 1997 - superimposed fuq il-pjanta redatta mis-surveyor li kien nominat mill-qorti wara talba tal- perit tekniku. Abbazi ta` dan l-ezercizzju, il-perit tekniku jikkostata illi :- tal-blokka - proprja Verdala Mansions/Apartments ecceda z-Zona B salv ghal bicciet insinifikanti li l-esponent ihoss li jista` jattribwihom ghal tolerances li wiehed irid jaccetta fid-dawl tad-dokumenti li kellhu ghad-disposizzjoni tieghu meta rrediga l-pjanta Dok A. - li tissemma fil-paragrafu numru 2 tan-nota LM 101001 tinsab fiz-zona A u mhux fiz-zona B. - zona A u mhux fiz-zona B. Il-garage li jinsab taht il-pjazza qieghed fiz- Dwar ir-risposta tas-socjeta` konventa, il-perit tekniku jghid hekk :- fuq Fir-rigward ta` dak li jinghad fl-ewwel - jirrileva illi s-survey gie paragrafu l-esponent tal- ordnat mill-Onorabbli Qorit Korporazzjoni attrici u ghaldaqstant l-esponent hass li kellhu jirrelata fuqu. Mill-ezercizzju illi l-esponent ghamel f`Dok A - u dan fid-dawl anke tat-tolerances u l-parametri li ppermettewlu jahdem fihom d-dokumenti in atti ma jirrizultalux li l-binja proprjeta ta` l-appartamenti ta` Verdala Mansions eccediet iz-zona mmarkata B. Dan jigi rrilevat fir-rigward tat-tieni paragrafu tar- risposta tas-socjeta` konvenuta. - L-esponent ma jara l-ebda dawl tekniku illi jista` jitfa` fuq it-tielet paragrafu tar-risposta tas- li wasal ghalih socjeta` konventa salv dak precedentement fis-suespost. - Gialadarba l-esponent ma gabarx provi fuq l- uzu tas-swimming pool ud-deck area msemmija fir- raba` paragrafu tar-risposta tas-socjeta` konvenuta ma jarax x`punti teknici jista` jaghmel fir-rigward. - Fir-rigward tal-hames paragrafu tar-risposta tas-socjeta` konvenuta l-esponenti jirrileva li ma gabarx provi dwar x`hemm jew x`jezisti fiz-zona B. Dwar il-garage fiz-zona A diga` esprima ruhu fis- suespost. L-eskussjoni Il-perit tekniku wiegeb ghal domandi in eskussjoni. Xehed illi l-pjanta a fol 691 taghmel parti minn Dok AX 01. Il-parti kulurita bil-vjola fuq dik il-pjanta hija l-binja Verdala Mansions jigifieri fejn telghu l-appartamenti. Huwa veru li kien hemm parti ohra li hija indikata bil-kulur ahdar li fiha sar xi twaqqiegh u thalliet fi stat ta` skavazzjoni u abbandun. L-area li tigi faccata ta` Verdala Mansions hija mmarkata bil- kulur isfar b`linji homor kif ukoll tinsab fil-genb. Il-main hall tal-lukanda ghadha tezisti izda inqala` l-parquet. Hemm bicca li tigi wara l-lukanda fejn Fil-fatt din tinfed ghaliha l-car park li hemm taht l-area s-safra ta` faccata Verdala Mansions u hija immarkata bil-kulur ahdar. Din tinsab bejn Triq San Bastjan u Triq Inguanez. Kompla jixhed illi l-parti murija bil-kulur ahmar fil-pjanta annessa ma` Dok AX 01 a fol 691 mhijiex propjra l-Virtu Heights. Dik hija common area ghall-parti ta` Victoria Heights. Il-parti ta` Victoria Heights hija murija bil-kulur blu u taghti ghal Triq ir-Rghajja. Fiha hemm numru ta` appartamenti li huma fizikament separati mill-binja u li huma finished. Jirrizultaw qniepen bil-kunjomijiet ta` persuni. Ghalih dan ifisser li l-fondi huma abitati. Go Virtu Heights, hemm ukoll intercom jixghel. Anke dan jidher il-kaz ta` Verdala Mansions. Kompla jixhed illi l-parti kulurita ahdar hija l-parti fejn tqattghet bicca blat u anke fejn kien hemm tentattiv sabiex isir refurbishment tal- lukanda proprja. Verdala Mansions hija dik il-parti murija bil-kulur vjola car u skur. Sostna li fir-rigward ta` l-appartamenti li gew mibnija go Virtu Heights, ma kienx hemm area li giet zviluppata u qed tintuza mill-okkupanti. Spjega li quddiem Verdala Mansions fil-parti li hija murija bil-linji hatched in red, hemm parkegg u swimming pool zghira mentri fil-parti fejn hemm bl-isfar hemm car park u fuq din hemm landscape area li tigi quddiem il-lukanda. Qal illi taht l-art hemm parkegg kbir. Ghal dan hemm access minn rampa li tidher. Huwa ma ghamel ebda verifika ta` jekk dak il-parkegg kienx qed jintuza. Kompla jfisser illi fil-parti murija hatched bl-ahmar, hemm parkegg fuq l-art u hemm parkegg iehor fil-parti mmarkat bil-kulur isfar, liema parkegg huwa taht l-art u huwa accessibbli minn rampa. Qal illi hemm gate biex tidhol ghall-izvilupp kollu izda fit-Triq Ippreciza illi l-unici kmamar li huma lesti u kompluti huma s-sample L-ebda kamra ma hija fi stat ta` abitazzjoni. Stqarr illi l-pool li kienet tidher fil-pjanti antiki ma ghadhiex tezisti. Minflok din il-pool u flok il-gonna li kien hemm, illum hemm hofra kbira skavata. Stqarr illi hemm partijiet fil-lukanda li fihom sar hafna xoghol li qieghed fi stat avvanzat. Zewg blokki tal-Verdala Mansions u l-Virtu Heights huma lesti u joqghodu n-nies fihom. Dawn kienu parti mil-lukanda originarjament, ossija kienu parti mill-overall footprint. Sostna li hemm il-binja proprja, li fiha hemm sulari li qeghdin fi stat avvanzat u sa anke hemm sample rooms lesti filwaqt li hemm sulari li nbeda x-xoghol u sulari li tnehhewxi affarijiet. Kompla spjega li isfel nett ma sar kwazi xejn hlief li tnehhew is- servizzi. Bejn Triq Inguanez u Triq San Bastjan, waqqghu, haffru u waqfu. Fl-areas l-ohra fejn kienet ippjanata li tigi l-korsa tal-golf, tnehhiet il- pool u ma sar xejn izjed. Il-portata probatorja ta` relazzjoni teknika Fis-sentenza li tat fid-19 ta` Novembru 2001 fil-kawza "Bezzina k/a Bezzina Wettinger vs Genovese", il-Qorti tal-Appell qalet hekk – Kemm il-kostatazzjonijiet tal-perit tekniku nominat mill-Qorti kif ukoll il-konsiderazzjonijiet u opinjonijiet esperti tieghu jikkostitwixxu skond il-ligi prova ta` fatt li kellhom bhala tali jigu meqjusa mill-Qorti. Il-Qorti ma kenitx obbligata li taccetta r-rapport tekniku bhala prova determinanti u kellha dritt li tiskartah kif setghet tiskarta kull prova ohra. ritenut minn dawn il-Qrati li kellu jinghata piz debitu lill-fehma teknika ta` l- espert nominat mill-Qorti billi l-Qorti ma kellhiex leggerment tinjora dik il- prova. In linea ta` principju, ghalkemm qorti mhix marbuta li taccetta l- konkluzjonijiet ta` perit tekniku kontra l-konvinzjoni taghha (dictum expertorum numquam transit in rem judicata), fl-istess waqt dak ma jfissirx pero` illi qorti dan tista` taghmlu b`mod legger jew kapriccjuz. Il-konvinzjoni kuntrarja taghha trid tkun ben informata u bazata fuq ragunijiet li lilha sottomessa gravament b`ragunijiet li ghandhomx ikunu privi mill-konsiderazzjoni ta` l-aspett tekniku tal-materja taht ezami ("Caniglia vs Testa et noe" – Qorti tal-Appell – 29 ta` Mejju 1998). l-opinjoni teknika Il-qorti ma tistax tinjora r-relazzjoni peritali sakemm ma tkunx konvinta li l-konkluzjoni ta` tali relazzjoni ma kenetx gusta u korretta. Din il- konvinzjoni pero` kellha tkun wahda motivata minn gudizzju ben informat, anke fejn mehtieg mil-lat tekniku. ("Galea Cavallazzi vs Mercieca" – Qorti tal-Appell – 6 ta` Ottubru 1999 u "Zammit Fresta vs Williams:" – Qorti tal-Appell – 28 ta` Jannar 2000). fil-kumpless kollha Il-giudizio dell`arte espress mill-perit tekniku ma jistax u ma ghandux, aktar u aktar fejn il-parti nteressata ma tkunx ipprevaliet ruhha mill- fakolta` lilha moghtija ta` talba ghan-nomina ta` periti addizzjonali, jigi skartat facilment, ammenokke` ma jkunx jidher sodisfacentement illi l- tac-cirkostanzi, konkluzjonijiet peritali huma, irragonevoli" – ("Bugeja et vs Muscat et" – Qorti tal-Appell – 23 ta` Gunju 1967). Tramite l-korporazzjoni attrici, il-Gvern ta` Malta hareg sejha ghall- offerti biex jinbiegh l-operat u l-proprjeta` tal-Grand Hotel Verdala fir-Rabat. Kundizzjoni ohra kienet illi l-akkwirent prospettiv kellu jonora l- prenotazzjonijiet li diga` kellha l-lukanda, u jzomm fl-impjieg il-persuni kollha kienu mpjegati, bl-istess kundizzjonijiet ltax-xoghol i huma kellhom : Wara l-ipprocessar u assenjazzjoni ta` t-tender, sar konvenju fejn inghata l-pussess u l-operat tal-lukanda, wara li saru diversi laqghat fejn kienu trattati u diskussi t-termini u kundizzjonijiet, fosthom li kellha ssir refurbishing tal-lukanda, u li l-lukanda kellha tkun ta` livell ta` mhux anqas minn erba` stilel : In segwitu sar kuntratt ta` bejgh fis-26 ta` Marzu 1997 fl-atti tan- Nutar Dottor Peter Scicluna Spiteri Cuschieri Taylor (fol 7 sa 18) bejn Malta Development Corporation u Royal Hotels Limited. Abbazi ta` dan il-kuntratt, Royal Hotels Limited akkwistat il-Grand Hotel Verdala flimkien mal-art adgjacenti, il- parkegg tal-vetturi u amenitajiet ohra b`kejl globali ta` 14,534 metri kwadri. Kompriz fil-bejgh kien hemm ukoll l-oggetti mobbli kollha ta` go fiha. Il-prezz patwit kien ta` Lm 2,006,000. Dan il-prezz ma thallasx kollu ma` l-kuntratt izda kien miftiehem kif u meta kellhom isiru l-hlaijiet tal-prezz. Kien ikkostitwit privilegg specjali u ipoteki specjali a favur tal- korporazzjoni attrici fuq il-proprjeta` immobbli u mobbli bhala garanzija ghal bilanci li kienu ghadhom ma thallsux, u bhala garanzija tat-twettiq tat- termini u l-kundizzjonijiet tal-kuntratt. Barra minn hekk, il-kumpannija Suncrest Hotels plc dehret fuq il-bejgh bhala garanti tal-obbligazzjonijiet assunti minn Royal Hotels Limited. Fost il-kundizzjonijiet tal-kuntratt ta` bejgh, kien hemm illi :- Snin wara li sar dan il-kuntratt, tressqet il-kawza tal-lum bit-talbiet li ghalihom diga` saret riferenza aktar kmieni. Il-korporazzjoni attrici tghid illi r-ragunijiet taghha ghalfejn saret l- azzjoni odjerna huma :- (i) peress illi parti sew mill-prezz tal-bejgh baqa` ma giex imhallas, u (ii) peress illi l-proprjeta` giet thalliet mitluqa u abbandunata, u mhijiex tintuza bhala hotel complex ta` standard ta` mhux inqas minn four star classification. Il-korporazzjoni attrici baqghet tishaq fuq din il-kondizzjoni anke meta s-socjeta` konvenuta talbet li l-kundizzjoni titnehha. Min-naha taghha, Royal Hotels Limited iddefendiet il-posizzjoni taghha b`serje ta` eccezzjonijiet (supra) li l-qorti sejra tittratta. L-ewwel (1) eccezzjoni L-ewwel eccezzjoni tittratta l-kwistjoni tal-awtorizzazzjoni sabiex tigi promossa l-kawza tal-lum. Jirrizulta li l-kawza tal-lum kienet istitwita mill-korporazzjoni attrici, bil-gurament jigi mehud minn Joseph Axiaq Al Zeyani bhala Chairman, fl- isem u in rapprezentanza tal-istess. jirrizulta illi l- korporazzjoni attrici kienet ressqet memorandum lill-Kabinett tal-Ministri. Wara dan ittiehdet id-decizjoni mill-Ministru Austin Tirchett Faenza li ssir kawza ghar- rexxissjoni tal-kuntratt tal-bejgh. In segwitu kien hemm ratifika ta` din id- decizjoni mill-bord tad-diretturi tal-korporazzjoni attrici fl-14 ta` April 2005. Il-minuta taqra hekk :- Is-segretarju tal-bord, Av. Rachel Cardona Zahra, ipprezentat bil-gurament estrat tal-minuti fejn ittiehdet id-decizjoni tal-bord tad-diretturi li ssir il- kawza tal-lum. Saret il-kawza ghaliex is-socjeta` konvenuta riedet tbiddel kondizzjoni tal-kuntratt dwar l-uzu. Din il-Qorti hija tal-fehma li l-korporazzjoni attrici kienet debitament awtorizzata mill-bord taghha u mill-Kabinett tal-Ministri sabiex tistitwixxi dawn il-proceduri. Minkejja t-trapass taz-zmien, il-kawza baqghet ghaddejja u qatt ma kienet sollevata oggezzjoni mill-Kabinett tal-Ministri jew mill-Bord tad- Diretturi tal-korporazzjoni attrici li ma kienx hemm l-awtorizzazzjoni sabiex tigi ntavolata l-kawza. Tajjeb jinghad ukoll illi fis-sottomissjonijiet taghha bil-miktub, is- socjeta` konvenuta ma ghamlet ebda referenza ghal din l-eccezzjoni. Il-Qorti tichad l-ewwel (1) eccezzjoni. It-tieni (2) u r-raba` (4) eccezzjonijiet V. Bit-tieni (2) eccezzjoni, kien eccepit illi l-artikolu tal-kuntratt tas-26 ta` Marzu 1997 fl-atti tan-Nutar Dr Peter Scicluna Spiteri Cuschieri Taylor bejn l-allura Malta Development Corporation u Royal Hotels Limited li fuqu qeghda tistrieh il- korporazzjoni attrici mhuwiex kondizzjoni rizoluttiva. illi konsegwenza tad-drittijiet akkwistati, Ir-raba` (4) eccezzjoni ssegwi l-istess linja difensjonali. Hemm kien il-konvenuta bhala Fl-eccezzjoni jkompli jinghad illi kondizzjoni rizoluttiva hija definita fl- Art 1066 tal-Kap 16. Abbazi ta` dak li tghid id-disposizzjoni, il-kondizzjoni partikolari tal-kuntratt dwar l-uzu tal-propjeta` bhala four star hotel complex ma tistax titqies bhala rizoluttiva fis-sens illi mhijiex espressa ghax ma tghidx illi jekk tavvera ruhha, ikun hemm dekadenza jew xoljiment tal- kuntratt. eccepit proprjetarja ghandha d-drittijiet kollha. L-aktar illi tista` tippretendi l- attrici huwa illi l-artikolu tal-kuntratt li nvokat johloq relazzjoni personali bejn zewg partijiet, mhux obbligu bil-konsegwenzi ta` dekadenza. Is-socjeta` konvenuta tishaq illi kieku l-kondizzjoni kienet espressa b`mod affermattiv fis-sens li l-konvenuta kienet tkun obbligata li tizviluppa b`certu mod u taht certi termini b`konsegwenza espresso, hemm is-sitwazzjoni kienet tkun differenti. Kif inhi s-sitwazzjoni fil-kaz tal-lum, ma jista` qatt jintalab ix- xoljiment tal-kuntratt. Dawn l-eccezzjonijiet jesigu analizi tal-Art 1067 u 1069 tal-Kap 16, kif ukoll l-Art 117 tal-Kap 13. Il-Kodici Civili jaghmilha cara li ftehim jigi xjolt jekk ikun suggett ghal kundizzjoni espressa jew ghal kundizzjoni tacita. Ikun hemm kundizzjoni espressa jekk din tkun miktuba espressament fil-kuntratt, waqt illi jkun hemm kundizzjoni tacita jekk din tohrog mil-ligi. Fil-kaz ta` kundizzjoni espressa, il-ftehim jigi xjolt ipso jure, waqt illi ksur ta` kundizzjoni tacita, ma jgibx ix-xoljiment awtomatiku tal-ftehim. L-Art 1067 tal-Kap 16 jaqra hekk :- jekk il-kondizzjoni rizoluttiva hija espressa fil- kuntratt, dan il-kuntratt, meta l-kondizzjoni ssehh, jinhall ipso jure u l-qorti ma tista` taghti ebda zmien lill-konvenut. L-Art 1068 tal-Kap 16 jaqra illi :- Il-kondizzjoni rizoluttiva tinghadd dejjem bhala li giet maghmula fil-kuntratti bilaterali, fil-kaz li wahda mill-partijiet tonqos ghall-obbligazzjoni taghha. Izda f`dan il-kaz, il-kuntratt ma jinhallx ipso jure u l-qorti tista`, skond ic-cirkostanzi, taghti zmien xieraq lill-konvenut, bla hsara ta` kull disposizzjoni ohra tal-ligi dwar il-kuntratt tal- bejgh. L-Art 1069 tal-Kap 16 ighid :- l-kondizzjoni (1) Meta sew dik maghmula espressament kemm dik li tiqies bhala maghmula, tkun ghall-kaz li fih wahda mill- partijiet tonqos ghall-obbligazzjoni taghha, il-parti li lejha l-obbligazzjoni ma tkunx giet esegwita, tista` taghzel, jekk il-kondizzjoni ssehh, jew li titlob il-hall l-ohra li ggieghel tal-kuntratt, tesegwixxi l-obbligazzjoni, meta dan ikun possibli. (2) Fil-kaz, il-wiehed u l-iehor, il-konvenut jista` jigi kkundannat gahllhlas tad-danni. lill-parti Ghall-kaz tal-lum huwa rilevanti wkoll l-Art 117 tal-Kap 13 li jghid hekk :- Fil-kuntratti kummercjali, il-kondizzjoni rizoluttiva tacita msemmija fl-artikolu 1068 tal-Kodici Civili tholl il-kuntratt ipso jure, u l-qorti ma tistax taghti zmien lill-konvenut sabiex jigi mehlus mill-mora : Izda dan l-artikolu ma japplikax ghal-kuntratti ta` kiri ta` proprjeta` immobbli jew ghall-kuntratti ta` enfitewsi jew ghall-kuntratti li l-hall taghhom, fil- kaz ta` nuqqas ta` wahda mill-partijiet milli thares l-obbligi taghha, jkun regolat b`ligi b`mod specjali. Dwar il-kundizzjoni rizoluttiva espressa Fil-kaz ta` kundizzjoni rizoluttiva espressa, il-Qorti ma tistax tikkoncedi zmien lill-parti inadempjenti. Fis-sentenza li tat il-Qorti ta` l-Appell fil-31 ta` Mejju 2002 fil-kawza : "Fil-kaz ta` kundizzjoni rizoluttiva espressa, il-Qorti ma taghtix zmien lill-parti inadempjenti biex tispurga n-nuqqas il- kundizzjoni rizoluttiva m`hijiex espressa imma wahda tacita f`dan il-kaz il-kuntratt ma jinhallx ipso jure." Anke fil-kaz fejn hemm xoljiment ipso iure, xorta wahda jkun mehtieg li jkun hemm dikjarazzjoni gudizzjarja esplicita dwar dak ix-xoljiment. Dikjarazzjoni ta` dan it-tip tinkiseb biss b`azzjoni li ssir b`talba ghal Il-Qorti taghmel riferenza ghas-sentenza ta` din il-Qorti diversament presjeduta tas-26 ta` April 2002 fil-kawza : St. Andrew`s Farm and Building Company Limited v. Henry Attard Cachia. F`din il-kawza, kien eccepit li t-talbiet attrici kienu nfondati stante li l- imsemmi ftehim kien gie xjolt ipso jure skont l-Art 1068 u 1069(1) tal-Kodici Civili u tal-Art 117 tal-Kodici tal-Kummerc peress li s-socjeta` attrici naqset li thares l-obbligi taghha. Il-Qorti qalet hekk :- fis-sens tirregola ir-regola hija varjata li it-terminazzjoni "Ir-regola generali l-kuntratti ma ta` tippermettix kuntratt minhabba inadempjenza, izda taghti lill- Qorti l-fakolta` li taghti zmien ragjonevoli lid- debitur li jissodisfa l-mora. F`materja kummerjali, din l-Qorti m`ghandiex din id-diskrezzjoni izda ghandha tholl il-kuntratt. F`kull kaz, li tippronunzja x-xoljiment tal-kuntratt. ( Vol LXIII p4 p956 Gauci vs Cutajar) Dan johrog mill-artikoli 1068 u 1069 u Art 117 tal- Kap. 13. Il-konvenut ghandu ghalhekk l-ghazla jew li jitlob il-hall tal-kuntratt jew li ggieghel lill-parti l-ohra li tesegwixxi l-obbligazzjoni, meta dan ikun possibli, u fil-kaz il-wiehed u l-iehor, il-konvenut jista` jigi kkundannat ghall-hlas tad-danni. Izda hija dejjem il-qorti li tippronunzja x-xoljiment tal-kuntratt. Il-kontro-talba li pprezenta l-konvenut bl-ebda mod ma tissana l-posizzjoni billi meta giet prezentata c-citazzjoni ta` l-attur u l-kontro-talba tal-konvenut, hu kien ilu minn Ottubru, 1996 li unilateralment ittermina l-kuntratt. Kwantu ghar-ragunijiet li semma l-konvenut biex jiggustifikaw it-terminazzjoni unilaterali tal-ftehim, il-Qorti m`ghandhiex ghalfejn tidhol fihom stante li l-konvenut ma mexiex kif suppost legalment kellu jaghmel." Ta` l-istess portata kienet is-sentenza li tat il-Qorti tal-Magistrati (Ghawdex) Gurisdizzjoni Superjuri - Sezzjoni ta` Gurisdizzjoni Generali - fil- 25 ta` Ottubru 2005 fil-kawza : Anthony Cavallaro et noe et vs. Edward Cali et noe : fejn inghad hekk :- jista` "Ghall-kuntrarju tal-konvenut nomine, jidher illi l-gurisprudenza stabilita lokali hija fis- sens illi anke f`kaz ta` kuntratti kummercjali l-ebda jittermina l- wiehed mill-kontraenti ma kuntratt unilateralment ta` kondizzjoni rizoluttiva tacita, imma dejjem irid jaghmel talba ghal dan il-fini lill-Qorti. Hekk infatti inghad f`sentenza f`kawza gia` citata [St. Andrew`s Farm and Building Company Ltd. Henry Attard Cachia, Prim`Awla, 26/04/2002), simili hafna ghal dik il-ftehim kien gie unilateralment itterminat mill-konvenut… .....Din is-sentenza giet segwiet dak li kien gie deciz precedentement fis-sens illi: `Ir-regola generali li tirregola l-kuntratti hija … l-artikolu 1068 kap. 16, talli ma jippermettix it-terminazzjoni uilaterali tal-kuntratt minhabba inadempjenza, talli jaghti lill-Qorti l- fakolta` li taghti zmien ragjonevoli lid-debitu li jissodisfa l-mora li jkun waqa` fiha. Fil-kamp kummercjali mbaghad tan- negozju ma tippermettix m`ghandhiex din id- diskrezzjoni u hija obbligata tholl il-kuntratt. Imma hawn qieghed il-punt. Hija dejjem il-Qorti li trid tippronunzja x-xoljiment ta` kuntratt...` [Qorti ta;- Kummerc : Pio Doublesin vs. Joseph Shoval, vol LXIII Pt 4 p 956) Din il-qorti zzid ma dak li ntqal f`dawn id- decizjonijiet illi jidher illi huwa proprju ghalhekk illi l-artikoli rilevanti tal-ligi dejjem jaghmlu referenza ghall-`qorti`. Altrimenti kieku kellha tigi accettat t-tezi tal-konvenuti u l-kontraent jista` jittermina l-ftehim minn jeddu jekk jidhirlu li l- kontraent l-iehor kien inadempjenti, l-qorti ma l-ispeditezza Dan ifisser illi, bl-interpretazzjoni moghtija mill- Qrati taghna ghall-artikoli 1068 u 1069 tal-kap. 16 u l-artikolu 117 tal-Kap. 13, kontraent illi jidhirlu illi ghandu dritt ghar-rizoluzzjoni ta` kuntratt minhabba inadempjent da parti tal-kontraent l- iehor, ghandu dejjem jirrikorri l-Qorti biex jitlob dikjarazzjoni f`dan is-sens, u f`kaz ta` kuntratt kummercjali, u fejn il-kwistjoni ma tkunx wahda ta` dewmien fil-hlas tal-kera, il-Qorti tkun marbuta illi tholl il-kuntratt b`effett retroattiv, ghax kif jghallem il-Giorgi [Teoria della obbligazioninel Diritto Moderno Italiano 61 ed. XLIX pt I p 518), il- Qorti ma jkollhiex l-ghazla li tikkoncedi l-beneficcu tal-purgazzjoni tal-mora lil min ikun naqas mill jwettaq l-obblig tieghu, bhal fil-kaz ta` kuntratt civili, imma hija marbuta illi tilqa` t-talba ghar- rexissjoni tal-kuntratt." Dwar il-kundizzjoni rizoluttiva tacita u l-Art 117 tal-Kap 13 Id-differenza fil-konsegwenza ghas-sehh ta` kundizzjoni risolutiva tacita u kundizzjoni risolutiva espressa giet spjegata fil-gurisprudenza tal- Qrati taghna. Fil-kawza "Barbara vs Direttur tax-Xogholijiet Pubblici" deciza mill-Qorti ta` l-Appell fl-4 ta` Novembru 1987 inghad hekk :- "Issa l-artikolu 1111 tal-Kodici Civili (kap. 23) illum art. 16 jitkellem car u tond u bla bzonn ta` xi interpretazzjoni illi kondizzjoni risoluttiva tinghad dejjem bhala li giet maghmula fil-kuntratti bilaterali ghall-kaz li wahda mill-partijiet tonqos ghall-obbligazzjoni taghha, izda f`dan il-kaz, il-kuntratt ma jinhallx, ipso iure, u l-Qorti tista`, skond ic- cirkostanzi, taghti zmien xieraq lill-konvenut ..." Id-decizjoni tal-Qorti ta` l-Appell fit-23 ta` Novembru 1962 fil-kawza "Faenza et vs Caruana Pulls" stabbiliet illi :- 1111 tal-Kodici Civili, il-kondizzjoni risoluttiva hi dejjem sottointiza fil-kuntratt bilaterali fil-kaz li wahda mill-partijiet tonqos mill-obbligazzjonijiet taghha; u skond l-art. 1112 il-parti li lejha l- obbligazzjoni ma tkunx giet esegwita tista` taghmel, jekk il-kondizzjoni ssehh, jew li titlob ir-risoluzzjoni tal-kuntratt jew li ggieghel lill-parti l-ohra tesegwixxi l-obbligazzjoni jekk dan jista` jkun ..." F`decizjoni ohra tal-Qorti ta` l-Appell tal-31 ta` Mejju 2002 fil-kawza "Fil-kaz ta` kundizzjoni rizoluttiva espressa, il-Qorti ma taghtix zmien lill-parti inadempjenti biex tispurga n-nuqqas taghha. Fejn invece il- kundizzjoni rizoluttiva m`hijiex espressa imma wahda tacita f`dan il-kaz il- kuntratt ma jinhallx ipso jure. " L-istess Qorti ghamlet riferenza ghall-kawza "Caniglia vs Garg Bellizzi" tat- Fid-decizjoni tad-29 ta` April 1993 fil-kawza "DeLuca vs Williams:" Meta l-kondizzjoni risoluttiva, sew dik maghmula espressament kemm dik li titqies bhala maghmula tacitament, tkun ghall-kaz li fih wahda mill- partijiet tonqos mill-obbligazzjonijiet taghha, il-parti li lejha l-obbligazzjoni ma tkunx giet esegwita, tista` taghzel, jekk il-kondizzjoni ssehh, jew li titlob il- hall tal-kuntratt, jew li ggieghel lill-parti l-ohra tesegwixxi l-obbligazzjoni, meta dan ikun possibli (artikolu 1069). Izda, hemm differenza sostanzjali,fl- applikazzjoni taghha, bejn il-wahda u l-ohra. Infatti, jekk il-kondizzjoni risoluttiva hija espressa fil-kuntratt, dan il-kuntratt meta l-kondizzjoni ssehh, jinhall `ipso iure`m u l-Qorti ma tista` taghti ebda zmien lill-konvenut biex jesegwixxi l-obbligazzjoni (artikolu 1067). Jekk il-kondizzjoni risolutiva hija tacita, il-kuntratt ma jinhallx `ipso iure`, u l-Qorti tista` skond ic-cirkostanzi, taghti zmien xieraq lill-konvenut biex jesegwixxi l-obbligazzjoni tieghu (artikolu 1068). Decizjoni sinjifikanti hafna ghall-kaz tal-lum hija dik ta` din il-Qorti tat-23 ta` Mejju 1953 fil-kawza "Falzon noe vs Manara et" fejn inghad hekk :- Illi, kif esprimew ruhhom il-partijiet, jidher li huma riedu jistipulaw, mhux kondizzjoni rizolutiva, izda l-patt kommissorju, li huwa wisq differenti. Difatti l-kondizzjoni rizolutiva tirrisolvi l-obbligazzjoni ipso jure (art. Civ) u l-Qorti ma tistax taghti lid-debitur ebda zmien biex jippurga l- mora, mentri, trattandosi ta` patt kommissorju espress jew tacitu, skond il-ligi taghna, l-obbligazzjoni ma tispiccax `ipso iure`, izda hemm bzonn li jintalab u jigi akkordat mill-Qorti x-xoljiment ta` l-obbligazzjoni; u f`kaz ta` patt kommissorju tacitu, il-Qorti tista` taghti lid-ddebitur zmien ragjonevoli skond ic-cirkustanzi (art. Anke fis-sentenza ta` din il-Qorti diversament presjeduta fil-kawza Ghalhekk, sakemm il-ftehim ma jkunx sar fih patt ta` kundizzjoni rizolutiva espressa li meta ssehh iggib fix-xejn il-kuntratt b`mod li lanqas il- Qorti ma tista` ttawwal iz-zmien lid-debitur ghall-ezekuzzjoni, il-fatt li jkun sar ftehim bilaterali bejn tnejn min-nies jew izjed jista` johloq il-prezunzjoni li tinghadd li saret fih il-kundizzjoni rizoluttiva tacita f`kaz li wahda mill-istess partijiet tonqos li twettaq il-parti taghha. Imma din il-kundizzjoni ma ggibx fi tmiemha ipso jure l-obbligazzjoni (ghajr fil-kuntratti kummercjali), u hija moghtija lill-Qorti mil-ligi s-setgha li taghti lid-debitur zmien xieraq u skond ic-cirkostanzi biex jaghmel dak li kien intrabat. Eccezzjoni ghal dawn il-principji tirrizulta mill-Kap 13 fejn jinghad li "fil-kuntratti kummercjali, anki l-kundizzjoni risoluttiva tacita ggib ghall- hall `ipso iure` tal-kuntratt (Art 117 Kap 13) hlief (u din l-eccezzjoni ghar- regola giet introdotta bl-Att XXII tal-1976) fil-kaz ta` kuntratti ta` kiri ta` proprjeta` immobbli jew ghall-kuntratti ta` enfitewsi jew ghall-kuntratti li l- hall taghhom, fil-kaz ta` nuqqas ta` wahda mill-partijiet milli thares l-obbligi taghha, ikun irregolat b`ligi b`mod specjali." (ara "Brincat noe et v. Mifsud et" - deciza fit-28 ta` Frar 2001) Dwar l-applikazzjoni ta` l-Art 117 tal-Kap 13 hemm divergenzi fid- decizjonijiet tal-Qrati taghna. Il-Qorti ta` l-Appell fil-kawza "Cutajar vs Fenech" tas-6 ta` Ottubru 1999 qalet hekk :- … il-fatt li dan l-artikolu kien applikabbli ghall-fatti in kawza anke ghaliex il-partijiet ittrattaw l-obbligazzjoni bhala wahda kummercjali, naturalment, mhux necessarjment ifisser li kellu jigi hekk applikat fic- cirkostanzi partikolari tal-kaz...ma hijiex infatti ghal kollox korretta l- impressjoni generali illi kien pacifiku fil-gurisprudenza li f`kontrattazzjonijiet kummercjali, il-kundizzjoni rizoluttiva kienet tipproduci dejjem u f`kull kaz ir-rizolluzzjoni tal-kuntratt di piena diritto u li l-Qorti, fejn l-inadempjenza kontrattwali f`kuntratt bilaterali tkun wahda kummercjali, ma setghet qatt takkorda lid-debitur ebda dilazzjoni biex jispurga l-mora. Jirrizultaw sentenzi fejn il-Qrati kkonsidraw beneficcju tal-purgazzjoni tal-mora u ma applikawx rigorozament, id-dispost ta` l-artikolu 117 tal-Kodici Kummercjali fejn ic-cirkostanzi tal-kaz hekk kienu jindikaw. Dan ghaliex kien kjarament jirrizulta li l-parti li tkun qed tinvoka r-rexxissjoni tal-kuntratt fuq din il- bazi, ma tkun sofriet l- inadempjenza u fejn allura jkun irrizulta illi l-adempjenza ma kenitx fattur materjali u determinanti ghall-esekuzzjoni ta` l-obbligazzjonijiet assunti mill- kontraenti fil-kuntratt bilaterali. l-ebda pregudizzju bhala konsegwenza ta` Dan huwa rifless fil-konsiderazzjonijiet tal-Qorti tal-Kummerc fis- sentenza taghha tat-12 ta` Frar 1958 fil-kawza "Zammit-Mangion vs Cutajar Vassallo" fejn qalet hekk :- Din il-Qorti, kif tinsab illum presjeduta, kellha bosta okkazzjonijiet biex tesprimi ruhha fis-sens illi bil-promulgazzjoni ta` l-Att numru XIV tal-1933, maghmul espressament biex jirregola l-obbligazzjonijiet kummercjali, illum inkorporat fil-Kodici tal-Kummerc (Titolu V), minhabba fid-dispozizzjoni kontenuta fl-artikolu 8 ta` dak l-Att, illum artikolu 121 (illum artikolu 117) tal-Kodici Kummercjali, il-purgazzjoni tal-mora kontemplata fl-imsemmi artikolu 1659 (illum 1068) tal-Kodici Civili ma tistax tigi iktar koncessa, u gahdha ta` l-istess fehma, izda l-Qorti ta` l-Appell tal-Maesta` Taghha r- Regina recentement irriteniet li ghadha tista` tigi koncessa, u ghalhekk din il- qorti sejra tikkoncediha. Jibqa` fatt ghalhekk illi f`kaz li ssehh kundizzjoni risolutiva li ma tkunx espressa f`kuntratt, ikun jehtieg li min ikun in mora jinghata zmien xieraq sabiex jaghmel dak li hu dovut minnu li jsir u ma jkun hemm l-ebda xoljiment tal-ftehim ipso iure. Hemm dubju jekk dan huwiex applikabbli ghal obbligazzjonijiet kummercjali, minhabba divergenzi fil-gurisprudenza. Huwa ritenut b`mod kostanti illi l-inadempjenza da parti ta` kontraent ggib maghha l-eventwali xoljiment tal-ftehim biss fil-kazijiet fejn l- indampjenza tkun wahda gravi u b`konsegwenzi drastici. Din il-Qorti fis-sentenza taghha tal--21 ta` April 2004 fil-kawza "Vassallo Grixti vs Said Hollier" ghamlet riferenza ghal decizjoni li tinsab fil-Vol. Hemm inghad hekk :- … fost ir-ragunijiet preveduti mil-ligi ghar-rizoluzzjoni tal-kuntratti hemm il-kondizzjoni rizoluttiva tacita fil-kaz li wahda mill-partijiet tkun inadempjenti (Artikolu 1111, illum Artikolu 1068 tak-Kodici Civili)… Hemm bzonn illi l-inadempiment ikun gravi u proporzjonat ghall-konsegwenzi derivanti mir-rizoluzzjoni (Abela, Giurisp. 236 u 239). (ara wkoll is-sentenza moghtija minn din il-Qorti – kif presjeduta – fit- 28 ta` Frar 2017 – mhux appellata – fil-kawza : CMV S.p.A v. Vittoriosa Gaming Limited : fejn hemm citati decizjonijiet tal-Qrati taghna dwar il- materja in ezami) Il-Qorti sejra tara liema mill-premess ighodd ghall-kaz tal-lum u cioe` huwiex il-patt kommissorju tacitu jew il-patt kommissorju espress. Ma hemmx dubju illi fil-kuntratt de quo ma kien hemm ebda stipulazzjoni li permezz taghha inghad x`kellu jigri fil-kaz ta` inadempiment tal-obbligazzjonijiet assunti. il-Qorti, il-partijiet ma tirrigwardax kundizzjoni rizoluttiva espressa izda kundizzjoni rizoluttiva tacita. Qed jinghad dan ghaliex fil-kuntratt in kwistjoni, inkiteb illi : "this sale is also being made and accepted subject to the following conditions" : imbaghad aktar `l isfel : kienet inserita kundizzjoni li l-proprjeta` in kwistjoni kellha tintuza bhala lukanda : bla ma tnizzel b`mod espress illi fin-nuqqas, kien isegwi x-xoljiment. Ghalhekk fil-kaz tal-lum il-Qorti trid tara jekk huwiex applikabbli l- Mill-istess kuntratt jirrizulta wkoll kjarament illi l-kuntratt kien Tghid dan ghaliex il-kuntrat kien il-konsegwenza ta` sejha ghall- L-offerta kienet proprjament tirrigwarda l-operat ta` lukanda tant li kien hemm kundizzjonijiet relatati mal-prenotazzjonijiet li diga` kellha l- lukanda, kif ukoll l-impjegati tal-istess. B`zieda ma` dan, il-Qorti tirreferi ghall-Art 5(h) tal-Kap 13. Fid-disposizzjoni, huwa nkluz ix-xiri u l-bejgh mill-gdid ta` immobbli meta dan isir bi spekulazzjoni kummercjali u l-intraprizi tal-bini. Socjeta` kummercjali bhal dik konvenuta titqies li hija kummercjant fid-dawl ta` dak stipolat fl-Art 4 tal-Kap 13. Ghalhekk l-atti li taghmel ghandhom jitqiesu bhala atti kummercjali skont l-Art 7 tal-Kap 13. Dan premess, il-Qorti tghid illi kien ippruvat ghas-sodisfazzjon taghha illi s-socjeta` konvenuta ma ottempratx ruhha ma` dak li obbligat ruhha li taghmel, ossija li taghmel lukanda ta` mhux anqas minn erba` (4) stilel. Dan irrizulta bl-aktar mod car u evidenti mir-rapport estensiv u dettaljat tal-perit tekniku, li inter alia pprezenta volum ta` ritratti li juru liema kien l-istat illi fih kienu jinsabu l-ambjenti tas-sit. Irrizulta li l-lukanda Verdala ghalqet il-bibien taghha u baqghet maghluqa ghal diversi snin. Irrizulta li partijiet minnha twaqqghu u ma regghux inbnew. Irrizulta illi mill-bini ezistenti kienu zmantellati u tnehhew il-fittings, furnishings u aperturi bil-konsegwenza li l-bini fl-assjem tieghu jinsab fi stat ta` abbandun u ta` deterjorazzjoni. Din il-Qorti m`ghandhiex l-icken dubju li s-socjeta` konvenuta naqset milli toqghod ma` dak li kienet obbligata taghmel skont il-kuntratt ta` bejgh. Dan jinghad meta tqis li fl-ahhar korrispondenza skambjata bejn il- partijiet, is-socjeta` intimata kienet qeghda tinsisti li titnehha l-kondizzjoni mill-kuntratt sabiex tkun tista` tizviluppa s-sit kif riedet hi. Meta tqis illi l-obbligazzjonijiet bejn il-kontendenti kienu kummercjali, din il-Qorti tqis, bl-applikazzjoni ta` l-Art 117 tal-Kap 13, illi m`ghandhiex taghti zmien ghall-purgazzjoni tal-mora lis-socjeta` intimata sabiex din tezegwixxi l-obbligu li dahlet ghalih bil-kuntrat de quo.. Ghalhekk tichad it-tieni (2) u r-raba` (4) eccezzjonijiet It-tielet (3) eccezzjoni Is-socjeta` konvenuta tghid illi ghalkemm huwa minnu li tezisti kondizzjoni rizolutiva implicita f`kull kuntratt bilaterali, dan ma japplikax fil-kaz fejn hemm regoli u dixxiplina specjali bhalma hija l-vendita. Il-Qorti tirreferi ghat-t-tielet (3) eccezzjoni (supra). In sostenn ta` din l-eccezzjoni, is-socjeta` konvenuta tirreferi ghall-Art 1068 tal-Kap 16. Is-socjeta` konvenuta taghmel l-argument illi fil-kaz ta` bejgh, l-unici rimedji u azzjonijiet disponibbli huma l-azzjonijiet dwar il-pacifiku pussess, dwar difetti mohbija u fejn l-oggett tal-bejgh ma jkunx tal-kwalita` patwita. Skont is-socjeta` konvenuta, lanqas dwar mankat hlas ta` prezz mill- kompratur, ma hemm dritt ghal xoljiment. li d-disposizzjonijiet tal-kondizzjoni rizoluttiva Sar l-argument illi lanqas ma hemm dritt ta` xoljiment f`kuntratt ta` enfitewsi fin-nuqqas ta` patt espress rizoluttiv, ergo iktar u iktar ma jistax implicita jigi accettat japplikaw fil-kaz ta` bejgh. ggib `il quddiem is-socjeta` konvenuta. Din il-Qorti ma taqbel propju xejn mal-argumenti li qeghda Tqis infondat l-argument tal-konvenuta illi fl-istitut tal-bejgh, mhijiex konsentita azzjoni naxxenti minn patt kommissorju tacitu. Il-kawza kienet tittratta talba ghat-thassir ta` kuntratt ta` bejgh ta` ishma minhabba n-nuqqas fil-pagament ta` bilanci dovuti. Qamet il-kwistjoni dwar jekk mankanza ta` dik ix-xorta mill-konvenut tistax twassal ghall-applikazzjoni ta` l-Art 1068 tal-Kap 16 u tal-Art 117 tal- Kap 13, billi si trattava ta` obbligazzjoni kummercjali. Fid-decizjoni nghad hekk :- Illi ma hemmx dubju li r-relazzjoni bejn il-partijiet hija wahda ta` bejgh, u dan huwa pacifiku bejn il- partijiet u a propozitu ta` l-istess hemm id- dispozizzjoni ta` l-artikolu 1438 li tghid illi :- "(1) Il-bejjiegh ta` immobbli ma jistax jitlob il- hall tal-bejgh minhabba li ma jkunx gie lilu mhallas il-prezz". (2) Izda, meta l-bejgh hu ta` merkanzija jew ta` hwejjeg mobbli ohra, il-hall tal-bejgh, ghalkemm il- kondizzjoni rizoluttiva ma tkunx giet miftiehma espressament, isir ipso iure fl-interess tal-bejjiegh, jekk ix-xerrej, qabel l-gheluq taz-zmien miftiehem ghall-kunsinna tal-haga, ma jmurx biex jirceviha, inkella, ghad li jmur biex jirceviha, ma joffrix fl- istess hin il-hlas tal-prezz, kemm-il darba ma jkunx gie miftiehem zmien ghall-hlas". Illi mela fil-kaz odjern jidher li dan il-kaz mhux dak kontemplat fl-imsemmi artikolu stante li dan huwa kaz fejn jipprospetta li jekk il-konsenja ma ssirx jew jekk mal-konsenja ma` jithallasx il-prezz li jkun dovut ikun hemm ix-xoljiment tal-kuntratt ipso iure anke jekk dan ma jkunx ta` natura kummercjali u ghalhekk f`dan l-artikolu hija prospettata deroga mill-principji ta` patt tacitu fil- principji generali tal-ligi (Notes on Civil Law – Professur V. Degabriele – pagna 577). Illi apparti dan l-istess bejjiegh ghandu favur tieghu wkoll lazzjoni kontemplata fl-artikolu 1439 li jaghtuh il-fakolta li jekk jikkonkorru c-cirkostanzi hemm indikati huwa jista` jiehu l-oggett lura u jevita wkoll il-bejgh ta` l-istess oggett lill-terzi. Illi minn dan kollu jirrizulta li l-bejjiegh ghandu diversi xelti x`jaghzel meta x-xerrej ma jonorax l-obbligi tieghu ghall-hlas tal- prezz, izda dawn ir-rimedji huwa oltre dawk moghtija fil-ligi taht il-principji generali tal- ligi li jirregolaw il-patt kummissarju tacitu fil-kamp civili, u allura r-riferenza li ssir fl- artikolu 1068 ghar-regoli ta` kuntratt ta` bejgh hija biss sabiex tindika li minkejja r- regoli generali fil-kaz kontemplat fl-artikolu 1438 il-pactum tacitum japplika ipso iure u mhux ufficio judicis. Illi dan ghalhekk ifisser li l-patt kummissarju tacitu japplika wkoll ghal bejgh u allura l- artikolu 1068 huwa applikabbli ghall-kaz ta` bejgh ta` mobbli, b`dan li f`kaz ta` negozju kummercjali, bhal dan il-kaz, jigu in vigore d- dispozizzjoni ta` l-artikolu 117 tal-Kap 13 fejn il-kunduzzjoni rizolutiva tacita "tholl il- kuntratt ipso iure u l-Qorti ma tistax taghti zmien lill-konvenut sabiex jigi mehluz mill- mora". Illi hawn wiehed jirreferi ghas-sentenza "Comm. Illi ghalhekk id-dispozizzjonijiet ta` l-artikolu 117 tal-Kap 13 huma applikabbli ghall kaz odjern, u la darba gie ippruvat li l-konvenut fil-kwalita` tieghu premessa skond l-iskritturi indikati ma ottemperax ruhu ma` l-istess, isegwi li bl-applikazzjoni tal-patt kummissarju tacitu, din il-Qorti m`ghandhiex triq ohra hlief li tiddikjara x-xoljiment ta` l-istess kuntratt minhabba inadempjenza konvenut fil-kwalita` premessa fl-iskritturi ta` l-4 ta` Dicembru 1991." (enfasi ta` din il-Qorti) Din id-decizjoni kienet appellata. Fis-sentenza li tat il-Qorti tal-Appell fit-30 ta` Mejju 2008 kienet ikkonfermata s-sentenza tal-Ewwel Qorti. … ser tghaddi biex titratta it-tielet lanjanza ta` l- appellant, li tikkonsisti fl-allegazzjoni li l-ewwel Qorti : "kienet zbaljata meta nterpretat l-Artikolu 117 tal- Kap.13 kif interpretatu u kontra l-insenjament tal- kazistika recenti" L-appellant jghid li l-Ewwel Qorti ddecidiet illi l- inadempjenza anke parzjali tal-konvenut illi jhallas il-korrispettiv dovut minnu, tammonta ghall- vjolazzjoni ta` patt kommissorju tacitu u bhala rizultat ta` dan ix-Share Transfer Agreement kellu jigi xolt ai termini ta` l-Artikolu 117 tal-Kodici Kummercjali. L-appellant sostna li l-ewwel Qorti ma kenitx korretta meta applikat dana l-artikolu. Dana ghaliex kien applikabbli ghall-kaz odjern is- subartikolu (2) ta` l-Artikolu 1438 tal-Kodici Civili billi si tratta ta` bejgh ta` azzjonijiet f`socjeta` u allura bejgh ta` hwejjeg mobbli. L-imsemmi sub- artikolu kien applikabbli in omagg ghall-principju lex specialis derogat lex generalis. Ghalhekk l- appellant sostna li l-Artikolu 1438(2) ghandu japplika ghall-kawza odjerna, fatt li l-Ewwel Qorti skartat. L-appellant ikompli jghid li billi fil-kaz odjern ix-xerrej gie moghti zmien ghall-hlas, skond l-istess subartikolu l-venditur ma jistax jitlob ir- rexissjoni tal-ftehim. Fi kliem l-appellant stess : "Il-Mellieha il-fatt illi x-xerrej gie moghti terminu biex id-dritt ta` il-korrispettiv tieghu, rexissjoni taht dan l-artikolu ma japplikax ghall- kaz odjern. Huwa car allura illi l-attur fil-kawza ma ghandux dritt jitlob ir-rexissjoni taht l-imsemmi artikolu. Id-dritt ta` l-attur huwa biss dak illi jitlob il-hlas tal-korrispettiv spettanti lilu." (fol. L-appellant zied jghid li l-guristi Taljani jsostnu li sabiex wiehed jitlob l-applikazzjoni tal- patt kommissorju, wiehed kellu qabel xejn jesegwixxi l-obbligi kollha tieghu u ghalhekk jekk wiehed ma jadempix l-obbligi tieghu kollha, huwa ma jistax jitlob rexissjoni a bazi ta` nuqqas ta` adempiment min naha – inadeplendi non est ademplendum. Ghalhekk jsostni li "il-fatt illi l-attur ma pposponiex l-ipoteka li kellu a favur il-Bank of Valletta plc gja Ltd, kif kien intrabat u obbligat li jaghmel f`wahda mill- iskritturi tal-4 ta` Dicembru 1991, jipprojbieh milli jittenta din l-azzjoni Civili." (fol. L-Artikolu 117 tal-Kodici Kummercjali jghid tal-parti L-Artikolu 1068 tal-Kodici Civili jghid ... inadempjenti Il-ftehim mertu tal-kawza ma jistipula xejn 24. dwar x`kellu jigri fil-kaz fejn wahda mill-partijiet tibqa` l- ta` fl-imsemmi obbligazzjonijiet minnha assunta ftehim. Ghaldaqstant, f`kazijiet bhal dawn jidhlu fis-sehh id-disposizzjonijiet provduti fil-ligi. Fit- tielet aggravju tieghu l-appellant qieghed jsostni li l-Artikolu 117 tal-Kodici tal-Kummerc u l-Artikolu 1068 tal-Kodici Civili m`ghandhomx japplikaw ghal kaz in ezami peress li l-oggett tal-bejgh jirrigwarda Shares Transfer u ghaldaqstant, billi dawn jittqiesu bhala mobbli, ghandu japplika l- Artikolu 1438(2) tal-Kodici Civili. L-imsemmi Artikolu 1438 jghid ... taqbel sostanzjalment ma` Fis-sentenza appellata l-ewwel Qorti ghamlet studju approfondit ferm dwar l-artikoli hawn fuq citati u dwar il-mertu ta` l-azzjoni odjerna. Din il- l-imsemmija Qorti konsiderazzjonijiet ta` l-ewwel Qorti u ma` l- lill-istess interpretazzjonijiet disposizzjonijiet il-Qorti m`ghandha xejn verament utli xi zzid ma` dak li jinghad fis-sentenza appellata taht dana l-aspett, ma jidhrilhiex li hemm bzonn li tiddilunga ruhha f`ripetizzjonijiet inutili." hija tal-ligi. U billi din decizjoni. Din l-Qorti taghmel taghha l-insenjamenti li hargu minn din id- Anke din il-Qorti tikkontendi illi r-rimedji ezistenti fil-kaz ta` kuntratt ta` bejgh jmorru oltre l-principji generali tad-dritt li jirregolaw il-patt kommissarju tacitu.. Il-hames (5) eccezzjoni Il-Qorti qeghda tichad it-tielet (3) eccezzjoni. Permezz tal-hames eccezzjoni, is-socjeta` konvenuta teccepixxi li l- in malafede mill- istitwita abbuzivament u azzjoni tal-lum kienet korporazzjoni attrici. Imbaghad taghti r-ragunijiet taghha (supra). Qabel tqis il-mertu tal-eccezzjoni, il-Qorti taghmilha cara li minkejja li fin-nota ta` sottomissjonijiet taghha, is-socjeta` intimata tghid illi xtaqet tressaq provi dwar din l-eccezzjoni u dwar id-difiza taghha ta` l-impossibilita jew tad-diligenza debita, is-socjeta` intimata kellha kull opportunita` li taghmel dan matul is-snin kollha li damet ghaddejja l-kawza. Mhuwiex accettabbli dewmien ingustifikat sabiex kawza tasal ghall- konkluzjoni taghha. Jekk is-socjeta` intimata fl-istadju tan-nota ta` sottomissjonijiet skopriet li ma kenitx ressqet il-provi kollha taghha, dik hija problema taghha. Wara serje twila ta` talbiet ghal differiment tal-kawza minhabba possibbli transazzjoni li baqghet ma sehhitx, is-socjeta` konvenuta kienet ben konsapevoli li l-kawza thalliet ghas-sentenza finali (ara l-verbali). Il-Qorti tghid kjarament illi ma taqbilx ma` l-pretensjoni tal- ta` tressqet korporazzjoni attrici impossibilita`, hekk kif gie allegat fir-replika pprezentata mill-korporazzjoni attrici. l-ebda eccezzjoni Ghal din il-Qorti, huwa car hafna illi l-hames (5) eccezzjoni ma hija Dan premess, il-Qorti sejra tghaddi sabiex tqis jekk dan il-principju ghandux jigi applikat ghall-kaz tal-lum. Abbazi tal-principju ad impossibilia nemo tenetur, id-debitur li jrid jehles mill-obbligazzjoni tieghu u mill-konsegwenzi tal-inadempjenza tieghu, irid jipprova u jridu jirrizulta li kien impossibbli ghalih li jwettaq l- obbligazzjoni. Din il-Qorti tghid illi l-fatt li l-esekuzzjoni ta` kuntratt tkun saret lid-debitur mill- aktar difficli obbligazzjoni. Il-Qorti taghmel riferenza ghas-sentenza li tat il-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fit-18 ta` Mejju 2016 fil-kawza : Joseph Cheteuti et vs Antares Development Limited Hemm irrizulta li l-obbligazzjoni assunta mis-socjeta appellanti kienet fis-sens li kienet obbligat ruhha li tibni kamra "… fuq il-pedament ezistenti bl-uzu ta` bricks u kantun antik fuq il-faccata, gholi kif kien qabel." Madankollu mill-provi rrizulta li ma kienx possibbli li l-kamra terga` tinbena fuq il-pedamenti ezistenti, ladarba ghall-fini tal-hrug tal-permess ta` zvilupp, il-MEPA nsistiet li l-alignment tal-faccata kellha tkun skont il-bini biswit il-proprjeta tal-atturi. Kien biss wara li kienet riveduta l-pjanta sabiex din tirrifletti dak li nghad fl-ittra tal-MEPA tal-21 ta` Gunju 2007, li nghata l-permess ta` zvilupp. Dan premess, il-Qorti qalet hekk : "Ghalkemm fil-kuntratt ma jinghadx espressament li l-kamra tinbena skond il-permess tal-MEPA, il- qorti tosserva: Il-kuntratt jipprovdi li kellha ssir applikazzjoni ghall-hrug ta` permess ta` zvilupp. Haga li dejjem kellha ssir irrispettivament issemmitx jew le fl- iskrittura. Hu ovvju li l-kamra trid tinbena skond il- permess ta` zvilupp. `Il-fatt li fil-kuntratt ma jinghadx espressament li l-kamra kellha tinbena skond il-permess tal-MEPA, dan hu ovvju li hekk kellu jsir. Alternattivament il- bini jkun illegali. Hu maghruf li nemo tenetur ad impossibilia. L-attrici ma setghetx tibni l-kamra bil-mod pattwit fl-iskrittura originali, gialadarba l- MEPA mponiet li l-faccata tal-bini jkun l- aligned mal-bini appellanti kienet fl-impossibilita` li twettaq l- obbligazzjoni. Impossibilta` li ma kellhiex Ghalhekk kontroll fuqha gialadarba sabet ruhha f`tali posizzjoni b`ebda tort taghha." (enfasi ta` din il-Qorti). Similment fis-sentenza tal-Qorti ta` l-Appell moghtija fit-22 ta` Frar 2013 fil-kawza : Noel Rodo et v. Carmelo sive Charles Cali et : inghad li gej :- "[13] Jirrizulta wkoll mill-provi li, ghalkemm fid- data meta nghatat is-sentenza minn din il-Qorti f`Dicembru 2005, lsuzu godda tal-ghamla pattwita ma kienux ghadhom jigu importati f`Malta, kemm meta sar il-ftehim fit-22 ta` Marzu 1996 u kemm meta nghatat l-ewwel sentenza fil-15 ta` Ottubru jezisti, u l-impediment ma kienx 2002, dan ghalhekk ma kien hemm xejn x`jiggustifika n- nuqqas tal-konvenut li jaderixxi mal-ftehim, ghajr li ha zball fil-kalkoli tan-negozju li kien ser jaghmel bir-rizultat ta` telf finanzjarju da parti tieghu. Ghaldaqstant tenetur ad impossibilia ma jistax ikun ta` sufragju ghall- u inadempiment gharresponsabbilita` ghad-danni konsegwenzjali. [14] Kif osservat din il-Qorti fis-sentenza tat-2 ta` Dicembru 2005 fil-kawza 166/96 fl-istess ismijiet: "Il-verita` ghalhekk hi li l-konvenut mhux minnu li gie f`impossibilita` ta` ezekuzzjoni, imma li biex jattwa dak li ntrabat ghalih ma` l-attur appellat x`aktarx kien ifisser li jitlef mill-qliegh li huwa kien ipprospetta ghalih." tal-konvenut, kontrattwali Fis-sentenza li tat fis-26 ta` Gunju 2015 fil-kawza : Id-Dipartiment tal-Kuntratti et v. Anthony Gray, il-Qorti ta` l-Appell qalet hekk :- "Trattat l-ewwel l-appell tal-konvenut, din il-Qorti tara li dan l-aggravju tal-konvenut mhux misthoqq. Kif jammetti l-istess konvenut, il-principju huwa li nemo tenetur ad impossibilia, li jfisser li biex jigi mehlus mill- debitur ta` obbligazzjoni konsegwenzi tal-inadempjenza tieghu, irid jirrizulta li kien impossibbli ghalih li jwettaq l-obbligazzjoni. Il-fatt li l-esekuzzjoni tal-kuntratt saret aktar difficli jew aktar spendjuza ma jezonerax lid- debitur tal-obbligazzjoni. Fil-kawza Mizzi noe v. Attard noe, deciza minn din il-Qorti fit-8 ta` Frar, 1969, intqal li f`kaz ta` trazzin tax-xoghol mill-haddiema, il-kumpannija tesegwixxi xorta wahda debitrici l- trid il-kumpannija taghha. Biex obbligazzjonijiet tezonora ruhha mir-responsabbilita`, irid jintwera li l-effett tat-trazzin tax-xoghol fuq l-obbligazzjoni ma setghax jigi ovvjat b`xi mezz li fic-cirkostanzi seta` jigi ragonevolment mistenni mill-kumpannija. Fil-kawza Id-Direttur tal-Kuntratti v. Office Electronics Ltd. deciza mill-Prim`Awla tal-Qorti Civili fit-22 ta` Ottubru, 2004, intqal li zieda fil- prezzijiet mill-fornituri esteri ma hijiex skuza ghall- inadempiment tal-obbligazzjoni, avolja dan ifisser li l-ispejjez ghall-esekuzzjoni tal-kuntratt kibru (ara wkoll Grech v. Muscat, deciza mill-istess Prim`Awla tal-Qorti Civili fis-6 ta` Ottubru, 2005). Aktar cara hija l-posizzjoni li hadet il-Qorti ta` Kassazzjoni fejn gie enfasizzat il-htiega ta` impossibilita` assoluta u oggettiva biex id-debitur ta` obbligazzjoni jezonora ruhu. Tant hu hekk li f`decizjoni tal-istess Qorti ta` Santa Venera tal-5 ta` Dicembru, 1974, kuntrattur ta` fornitura zejt ma giex mehlus mill-obbligazzjoni ta` konsegwenza tan- nazzjonalizzmu taz-zejt fil-Libja u l-gwerra tal- Kippur. fis-suq rizultat tal-problemi Fil-kaz in ezami, il-konvenut jghid li l-krizi tal- mad-cow disease ma hallietux jimporta laham tac- canga kemm xtaq u din il-krizi irrendiet l- esekuzzjoni tal-obbligazzjoni impossibbli. Kif qalet l-ewwel Qorti, pero`, il-konvenut ma weriex li kienet impossibbli ghalih li jimporta laham minn, per ezempju, l-Awstralja jew New Zealand. Jekk il- konvenut sab diffikulta` jimporta kemm ried laham mill-fornituri regolari tieghu, kellu jfittex suq iehor, anke jekk bi prezz oghla. Fil-kaz in ezami, il- problemi li gie rinfaccjat bihom il-konvenut setghu jigu ovvjati b`mizuri ohra li ragonevolment kien mistenni li jiehu, u dan billi tal-anqas jipprova, b`impenn mehtieg, jgib laham tac-canga minn x`imkien iehor. Dan ma jirrizultax li sar. Fil-fatt, mill-provi jirrizulta li f`dak iz-zmien kien hawn importatur stabbilit tal-laham, pero`, ghal xi raguni, il-konvenut ma jidhirx li ttenta jixtri l- laham tac-canga minghandu. Isegwi, li l-ostakolu indikat ma kienx "insormontabbli" u, allura, ma jezonorax lid-debitur mir-responsabbilita` - ara Raymond noe v. Busuttil deciza minn din il-Qorti fis-16 ta` Novembru, 1942." Is-socjeta` konvenuta tishaq illi hija ghamlet minn kollox sabiex tipprova tikseb il-permessi mehtiega sabiex tizviluppa lukanda fis-sit in : ad kwistjoni. impossibilia nemo tenetur. Ghalhekk ghandu l-principju illi obbligazzjoni kontrattwali li kellha lejn is-socjetà konvenuta. jinghad l-korporazzjoni attrici naqset minn xi jistax Il-korporazzjoni attrici tissottometi illi l-bejgh in kwistjoni sar bejn korporazzjoni tal-Gvern u kumpannija privata. Dan tal-lum ma kienx kuntratt normali fejn ladarba l-proprjeta` harget minn idejn il-bejjiegh huwa ma kienx ser ikun affettwat izjed b`dak li jigri. Fil-kaz tal-lum, l-enti governattiva kellha l-interess primarju li thares u tirregola l-uzu tal- proprjeta` in kwistjoni tant li fis-sejha ghall-offerti, l-enfasi kollha kienet fuq il-kundizzjonijiet ta` l-offerta bil-prezz jigi stabbilit mix-xerrej. Il-korporazzjoni attrici tinsisti li fil-kuntratt ma kien hemm l-ebda klawsola ta` esoneru mill-kundizzjoni li fl-ambjenti in kwistjoni ssir lukanda fil-kaz li ma jinhargux il-permessi ta` l-zvilupp. Kemm fil-konvenju kif ukoll fil-kuntratt ta` akkwist, ma kienet stipolata l-ebda kondizzjoni li l-patt kellu jibqa` fis-sehh biss fil-kaz li johorgu l-permessi tal-izvilupp. Fil-kaz tal-lum, huwa minnu :- Illi l-permessi ta` l-izvilupp baqghu ma hargux b`mod komplet u Illi l-korporazzjoni attrici baqghet tinsisti fuq l-osservanza tal- kondizzjoni li s-socjeta` konvenuta kellha tibni lukanda ta` mhux anqas minn erba` (4) stilel. korporazzjoni attrici tghid :- Wara ezami akkurat tal-provi li ressqet is-socjeta` konvenuta, jirrizulta li din ppruvat tibda topera lukanda mis-sit u tissodisfa l- kondizzjoni. Tressqu provi dwar id-diversi spejjez li nkorriet sabiex tikseb il- li kien mehtieg. Tressqu wkoll provi dwar permess ta` applikazzjonijiet li saru ghall-hrug ta` permessi mill-awtorita` kompetenti sabiex il-kondizzjoni tkun osservata, izda minkejja dawk it-tentattivi kollha, baqa` qatt ma nhareg il-permess kollu sabiex tigi zviluppata l-Grand Hotel Verdala. Fil-fatt baqghet titqies bhala reserved matter il-kwistjoni tal- faccjata tal-lukanda ; dan il-fatt holoq limitazzjoni sostanzjali tax-xogholijiet li setghu jigu ezegwiti. Accertati dawn il-fatti, fil-fehma ta` din il-Qorti, dawn il-fatti fl-assjem taghhom ma fl- impossibilita` li twettaq l-obbligazzjoni minhabba kundizzjonijiet li kienu imposti mill-Awtorita` ta` l-Ippjanar (mhux mill-korporazzjoni attrici). jwasslux ghall-prova illi s-socjeta` Qed jinghad hekk ghaliex id-diffikultajiet li sabet ruhha fihom is- socjetà konvenuta kienu gejjin mil-fatt illi biex jitwettqu l-pjanijiet taghha kienet tehtieg aktar zmien, spejjez u koncentrazzjoni fuq l-applikazzjoni tal- bini ta` lukanda. Ghal din il-Qorti, dan mhuwiex bizzejjed sabiex jigi applikat il- principju ad impossibilia nemo tenetur ghaliex li kieku s-socjeta` konvenuta kompliet tahdem u pprovat issib tarf anke teknikament issib tarf tal- pendenza dwar il-faccjata tal-lukanda, li thalliet impregudikata bhala reserved matter, allura l-materja kienet tiehu svolta ghal kollox diversa. Minflok hadet din it-triq li kienet aktar ragjonevoli u aktar rispettuza tal- pattijiet il-kumpannija konvenuta bidlet il-hsieb u bdiet tahdem minflok fuq pjan ta` zvilupp ta` appartamenti. Il-Qorti ma taqbilx li kienet l-Awtorita` tal-Ippjanar li ghamlitha li dahlet ghalihom mal-korporazzjoni attrici, impossibbli ghall-konvenuta li twettaq l-obbligazzjonijiet taghha. Kull ma kellha taghmel is-socjeta` intimata kienet li tinsisti fuq l- ipprocessar anke tal-kwistjoni tal-faccjata tal-lukanda, u mhux tmur invece ghal applikazzjoni ghall-zvilupp ta` appartamenti meta hija kienet ben konsapevoli bit-termini u l-kundizzjonijiet li kienet obbligata tezegwixxi skont il-kuntratt ta` l-bejgh. Skont ma xehed ir-rapprezentant tas-socjeta` konvenuta, l-Awtorita` tal-Ippjanar ma kinitx qeghda toggezzjona ghat-tip ta` zvilupp li kellu jsir fis- sit izda kienet qeghda thares lejn l-izvilupp bhala faccjata u skyline. Imbaghad wara diversi diskussjonijiet, u wara li s-socjeta` konvenuta hatret diversi esperti, kienet sottomessa applikazzjoni fil-11 ta` Frar 2003 bin-nru 00141/03 li kienet tinkludi ir-reserved matter ndikata fil-permess PA 8125/94, emenda ghal parti tal-lukanda li tinkludi l-faccata, emenda ghal landscaping u leisure areas, kif ukoll emendi ghal parti li kellha tinbena u li kienet maghrufa bhala Grand Masters Place Apartments. Irrizulta mix-xiehda ta` Robert Cavallaro mill-Awtorita` tal-Ippjanar illi l- pjanti li tressqu ma` l-applikazzjoni 00141/03 kienu ghall-mument qeghdin jitqeghdu fil-genb sabiex tigi trattata l-proposta li jitnehha l-kumpless kollu u jinbena iehor gdid. Tajjeb jinghad ukoll illi Robert Cavallaro kkonferma illi l-applikazzjoni kienet ghadha qed tigi segwita u li l-progett ghadu haj. Ir-rieda tas-socjeta` intimata li taghmel zvilupp divers minn kif kienet obbligata taghmel skont il-kuntratt tal-akkwist taghha tirrizulta minn ittra datata 10 ta` Settembru 2003, fejn Angelo Almerigo ghal Royal Hotels Limited kien ippropona li jaghmel il-hlas tas-somma ta` Lm 250,000 bil-patt li l-MDC tnehhi l-kundizzjoni fil-kuntratt originali li kienet tirrestringi l-uzu tal- prorpjeta` ghal hotel complex ta` livell ta` mhux anqas minn erba` (4) stilel fir-rigward ta` parti mill-proprjeta` in kwistjoni tal-kejl ta` 1,860 metru kwadru, fejn l-istess Almerigo ried li jinbena blokk appartamenti minflok parti mil-lukanda. L-istess baqghet ir-rieda aktar minn sena wara kif jirrizulta minn ittra datata 19 ta` Ottubru 2004 (esebita a fol 20 sa 23), fejn kien riaffermat illi :- L-istess baqghet l-intenzjoni s-sena ta` wara meta b`ittra tal-11 ta` Frar 2005, l-istess Angelo Almerigo accetta li l-lukanda Bouzidi kienet tinsab fi stat ta` abbandun u rega` talab li ssir emenda ghall-klawsola tal-kuntratt li kienet tirrestringi l-uzu tal-proprjeta` billi ppropona li minflok il-klawsola titnehha ghal kollox tigi kjarifikata fis-sens li l-izvilupp jkun ta` lukanda zghira flimkien ma` serviced apartments. Il-hsieb tas-socjeta` intimata kien dejjem wiehed illi taghmel li tista` sabiex tkattar kemm tista` r-return fuq l-investiment taghha. Ghall-bidu, riedet tizviluppa golf course. Meta dan il-hsieb kellu jitwarrab, minflok is-socjeta` konvenuta baqghet tinsisti wara l-applikazzjoni sabiex tinbena lukanda skont kif kontrattat mal-attrici, ippruvat tikseb l- awtorizzazzjoni li tizviluppa wkoll appartamenti, dan ghar-raguni cara illi dawn tal-ahhar kienu jirrendu lill-izviluppatur return aktar sostanzjali. Ghal din il-Qorti dan ikompli jikkonferma illi l-vera kwistjoni kienet illi bil-bini tal-livell ikkontemplati fil-kuntratt bejn il-partijiet kien ferm aktar ta` vantagg finanzjarju ghas-socjeta` konvenuta. ta` appartamenti mhux Ghal din il-Qorti, isiru kemm li ma kienx finanzjarjament vijabbli ghas-socjeta` konvenuta li taghmel l-izvilupp kif kien patwit mal-attrici ma jghinu xejn lill-istess konvenuta ghall-fini tal- istanza tal-lum. isiru provi dwar Il-kwistjoni tibqa` wahda ta` pacta sunt servanda. Is-socjeta` konvenuta liberament accettat li tidhol ghal kuntratt mal- attrici ghall-izvilupp ta` lukanda kif jirrizulta mill-kuntratt. Ma jirrizultax ippruvat ghas-sodisfazzjon ta` din il-Qorti illi l- Awtorita` tal-Ippjanar irrifjutat li tohrog permess ta` zvilupp ta` s-sit in kwistjoni skont kif maqbul bejn il-partijiet. Fil-fatt kollox ghandu pendenti. Dwar il-parti tal-eccezzjoni fejn kien eccepit illi l-korporazzjoni attrici istitwit din il-kawza abbuzivament u in malafede, il-Qorti tqis li abbazi tal- provi akkwiziti, l-allegazzjoni hija nfondata. Apparti illi l-korporazzjoni atrici u l-Awtorita` tal-Ippjanar huma entitajiet separati u distinti, tal-ewwel ma kellha l-ebda interess li twaqqaf il- permessi ghaliex fl-ahhar mill-ahhar, dak li riedet kien li jsir il-progett kif miftiehem mal-konvenuta. Kien biss meta sabet illi l-progett kien wieqaf bis-sit fi stat ta` abbandun, kif meta sabet illi l-konvenuta riedet taghmel zvilupp divers minn dak patwit, illi hadet l-azzjoni odjerna. Il-Qorti qeghda tichad il-hames (5) eccezzjoni wkoll. L-ewwel (1) u t-tieni (2) talbiet Ghar-ragunijiet li fissret fid-dettall waqt li kienet qeghda tittratta l-eccezzjonijiet fuq riferiti, li kienu michuda kollha, il-Qorti sejra tilqa` l-ewwel (1) u t-tieni (2) talbiet. It-tielet (3) u r-raba` (4) talbiet Is-socjeta` konvenuta it-talbiet bis-sitt eccezzjoni. Tajjeb jinghad illi meta parti fuq kuntratt tonqos li twettaq dak li L-Art 1125 tal-Kap 16 ighid :- Kull min jonqos li jesegwixxi obbligazzjoni li huwa jkun ikkuntratta, hu obbligat għad-danni." L-Art 1135 tal-Kap 16 ighid :- Bla hsara tal-eccezzjonijiet u tat-tibdil kif migjubin hawn aktar `il quddiem, id-danni li ghandhom jithallsu lill-kreditur huma, b`mod generali, ghat-telf li jkun bata` u l-qligh li jkun gie mtellef. Ladarba si tratta ta` danni ex contractu, l-ghan taghhom irid ikun dak li jaghmlu tajjeb ghall-hsara li l-parti kontraenti mgarrba turi li garrbet minhabba l-ksur tal-obbligazzjoni kontrattwali tal-parti l-ohra. Id-danni m`ghandhomx ikunu ghodda ta` piena kontra dik il-parti inadempjenti. Lanqas m`ghandhom ikunu okkazjoni ghall-parti mgarrba li taghmel gwadann finanzjarju bi hsara tal-parti inadempjenti. In partikolari, min minhabba ksur ta` rabta kontrattwali li jkun dahal ghaliha, isir responsabbli ghall-hlas tad-danni lill-parti l-ohra jrid jaghmel tajjeb ghal kull dannu li ragonevolment jitqies konsegwenti direttament minn dak in-nuqqas. Il-parti mgarrba ghandha d-dmir li tiehu l-passi mehtiega biex tnaqqas kemm jista` jkun dak id-dannu jew tal-anqas ma taghmlux aghar (ara : sentenzi ta` din il- Qorti diversament presjeduta : Guillaumier Industries Ltd v. Taormina Holdings Limited deciza fit-22 ta` Novembru 2012 u Improved Design Contractors Limited v. Matrix Company Limited et deciza fil-31 ta` Mejju, 2017). Il-Qorti ghamlet esami approfondit tal-provi. Jidher illi l-partijiet intilfu fid-dibattiment tal-kwistjoni ta` l-kundizzjoni risoluttiva, u jidher illi njoraw talbiet ohra u d-difiza ghall-istess. Dan il-fatt huwa mill-aktar evidenti fil-kaz tat-tielet u tar-raba` talba attrici. Minn imkien mill-provi ma jirrizulta x`ghamla ta` danni tallega li garrbet il-korporazzjoni attrici u l-quantum ta` dawn id-danni. Kif indikat is-socjeta` konvenuta fin-nota ta` sottomissjonijiet taghha, il-kwistjoni tad-danni qatt ma giet trattata fuq ebda livell : la provi u lanqas sotomissjonijiet. Abbazi tal-principju actore non probante, reus absolvitur, kellha tkun l-attrici li kellha l-oneru li taghmel il-prova tad-danni ; fin- nuqqas li taghmel dan it-talbiet taghha kellhom jigu respinti. Il-konvenuta m`ghandha ghalfejn tipprova xejn. Din il-Qorti mhijiex sejra ghalhekk taghmel tajjeb hi ghan-nuqqas tal- korporazzjoni attrici ghaliex in-nuqqas ta` min igorr il-piz tal-prova jsarraf fi zvantagg ghalih (ara d-decizjonijiet tal-Qorti tal-Appell [Sede Inferjuri] fil- kawzi : GasanMamo Insurance Agency vs Korporazzjoni Enemalta : 12 Il-Qorti qeghda tilqa` s-sitt (6) eccezzjoni u tichad it-tielet (3) u r-raba` (4) talbiet attrici. tiddeciedi din il-kawza billi :- (5) eccezzjonijiet. Ghar-ragunijiet kollha premessi, il-Qorti qeghda taqta` u Tichad l-ewwel (1), it-tieni (2), it-tielet (3), ir-raba` (4) u l-hames Tilqa` l-ewwel (1) u t-tieni (2) talbiet. Tilqa` s-sitt (6) eccezzjoni. Tastjeni milli tiehu konjizzjoni ulterjuri eccezzjoni. Tichad it-tielet (3) u r-raba` (4) talbiet. Bl-applikazzjoni tal-Art 223(3) tal-Kap 12 tal-Ligijiet ta` Malta, tordna illi kull parti tbati l-ispejjez taghha.