QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR. IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar il-Ġimgħa, 24 ta' Novembru 2017 Numru 17 Appell Ċivili Numru 471/2012/1 JZM Dan huwa appell tal-attur minn sentenza mogħtija mill-Prim'Awla tal- Qorti Ċivili fit-8 ta' Jannar 2013 li ċaħdet it-talbiet tiegħu għax sabet li waqgħu bi preskrizzjoni taħt l-art. 1407(1) tal-Kodiċi Ċivili. Il-fatti relevanti huma dawn: F'Diċembru tas-sena 2008 l-attur kien xtara dinghy u makna min- għand is-soċjetà konvenuta bi tpartit ma' dinghy u makna oħra li kellu l-attur b'żjieda ta' tlitt elef lira ta' Malta (Lm3,000) – daqs sitt elef, disa' mija u tmienja u tmenin euro u tnax-il ċenteżmu (€6,988.12) – fi flus Appell Ċivili Numru 471/2012/1 biex il-prezz b'kollox kien ta' sebat elef, seba' mija u ħamsa u tletin euro u għoxrin ċenteżmu (€7,735.20). L-attur ħa l-konsenja fi Il-Qrendi L-attur igħid illi xahrejn wara li hu vara d-dinghy l-ġdida tiegħu, il- makna ma baqgħetx taħdem sew. Għalkemm ilmenta kemm-il darba mas-soċjetà konvenuta dwar dan, u l-konvenuta fittxet li ssewwi l- makna, din xorta waħda baqgħet ma taħdimx kif suppost. Is-soċjetà konvenuta, min-naħa tagħha, tgħid illi ma kien hemm l-ebda difett fil-makna. L-attur għalhekk fetaħ il-kawża tallum u talab illi l-qorti: »1) tiddikjara li l-makna tat-tip ETEC 90HP mixtrija mill-attur min- għand is-soċjetà konvenuta ma taħdimx kif suppost, ma hijiex tal- kwalità pattwita bejn il-partijiet u separatament għal dan ma hijiex assolutament tajba għall-użu intiż għaliha u li għaliħ inxtrat; »2) tiddikjara u tiddeċiedi li s-soċjetà konvenuta għandha l-obbligi illi tapplika fl-intier tagħha l-garanzija applikabbli għal bejgħ de quo u li fil-każ odjern ma rrispettatx l-obbligi tagħha skond il-garanzija fuq il-makna; »3) tikkundanna s-soċjetà konvenuta tirrifondi lill-attur l-ammont ta' €7,735.20, rappreżentanti l-prezz imħallas, u/jew alternattivament tiġi rimpjazzata l-makna a spejjeż tas-soċjeta konvenuta; »4) tiddikjara lis-soċjeta konvenuta responsabbli għad-danni kollha »5) tillikwida d-danni kollha sofferti mill-attur, occorrendo bl-opra ta' »6) tikkundanna lis-soċjeta konvenuta tħallas lill-attur id-danni hekk sofferti mill-attur; Talab ukoll l-imgħax u l-ispejjeż ġudizzjarji. Il-konvenuta ressqet eċċezzjoni, fost oħrajn, illi: »… … … sta għall-attur jidentifika l-azzjoni minnu promossa, u jekk si tratta ta' actio redhibitoria, actio æstimatoria, azzjoni ta' danni, jew waħda bażata fuq ksur ta' obbligi kuntrattwali.« Wara li, fis-seduta tal-21 ta' Ġunju 2012 quddiem l-ewwel qorti, l-attur iddikjara "għal fini ta' aktar kjarezza … illi l-kawża saret fuq pretensjoni ta' bejgħ mhux skond il-kwalità pattwita u mhux fuq bejgħ affett minn difetti moħbija" il-konvenuta kompliet ressqet eċċezzjoni ta' preskrizz- joni taħt l-art. 1407(1) tal-Kodiċi Ċivili. L-ewwel qorti iddeċidiet hekk: »… … … tilqa' l-eċċezzjoni ulterjuri tal-kumpannija konvenuta u qiegħda tiddikjara illi l-attur iddekada mid-dritt ta' azzjoni kontra l-kum- pannija konvenuta a tenur tal-art. 1407(1) tal-Kap. Konseg- wentement qiegħda tiċħad it-talbiet kollha tal-attur, bl-ispejjeż kontra l- attur.« Il-qorti fissret hekk ir-raġunijiet li wassluha għal din il-konklużjoni: »Dik attriċi hija azzjoni fejn l-attur bħala xerrej qiegħed jilmenta li l- oġġett konsenjat mertu ta' bejgħ ma kienx tal-kwalità pattwita. »L-azzjoni hija msejsa fuq l-art. 1390 tal-Kap. 16 li jaqra hekk – »"Jekk il-ħaġa li l-bejjiegħ iġib biex jikkunsinna ma tkunx tal- kwalità mwiegħda, jew ma tkunx bħall-kampjun li fuqu l-bejgħ ikun sar, ix-xerrej jista' jagħżel jew li jirrifjuta l-ħaġa u jitlob id-danni, jew li jirċievi l-ħaġa bi prezz anqas fuq stima ta' periti." »Meqjusa n-natura tat-talbiet attriċi, huwa evidenti illi l-attur għażel l- ewwel alternattiva u cioè "li jirrifjuta l-ħaġa u jitlob id-danni". »Apparti eċċezzjonijiet fil-mertu, il-kumpannija konvenuta qiegħda twieġeb għall-azzjoni attriċi b'eċċezzjoni ulterjuri ta' preskrizzjoni skond l-art. 1407(1) tal-Kap. 16 li taqra hekk – »"L-azzjoni li tmiss lill-bejjigħ għaż-żjieda tal-prezz, u dik li tmiss lix-xerrej għat-tnaqqis tal-prezz jew biex jerġa' lura mill-kuntratt, tintilef għeluq sentejn minn dak in-nhar tal-kuntratt. »L-attur mhuwiex qiegħed igħid illi l-preskrizzjoni skond l-art. 1407(1) tal-Kap. 16 ma kellhiex tkun eċċepita fil-każ ta' azzjoni tat-tip tentata minnu. Fil-fatt l-attur qiegħed jikkontesta l-eċċezzjoni tal-preskrizzjoni fuq il-mertu tagħha. »Fl-isfond ta' dawn il-konsiderazzjonijiet ta' dritt, din il-qorti tgħid illi fil- każ tal-lum il-provi akkwiżiti dwar l-eċċezzjoni ulterjuri tal-kumpannija konvenuta sejrin jitqiesu fuq il-premessa illi – »Fl-ewwel lok, il-perijodu ta' sentejn kontemplat mill-art. 1407(1) huwa perijodu ta' dekadenza mhux ta' preskrizzjoni. »Fit-tieni lok, is-sentejn jiddekorru mid-data illi fiha kien konkluż għall- finijiet u effetti kollha tal-liġi l-kuntratt bejn il-partijiet. Appell Ċivili Numru 471/2012/1 »Min-naħa tal-attur, saret ħafna enfasi fuq il-fatt [sc. li] l-kumpannija konvenuta rrilaxxjat garanzija favur l-attur dwar il-makna in kwistjoni. Il-kumpannija konvenuta taċċetta li kien hemm garanzija. U hemm qbil ukoll bejn il-partijiet li l-garanzija kienet tagħlaq fil-11 ta' Mejju 2012, li nzertat id-data tal-preżentata tar-rikors ġuramentat. »Mill-provi tal-attur ma rriżultawx it-termini preċiżi tal-garanzija. Għal- kemm man-nota tiegħu a fol. 51, l-attur jesebixxi bħala dok. A dak li huwa sejjaħ "kopja tal-garanzija, b'riferenza speċjali għall-ewwel klawsola", wara li din il-qorti rat id-dokument u l-klawsola partikolari li rrefera għaliha l-attur issib li dak id-dokument ma huwa garanzija xejn iżda jixbah, għaliex huwa estratt minn xi ħaġa oħra, kondizzjonijiet ta' kuntratt. »L-uniku dokument in atti li jagħmel riferenza għal product warranty information huwa dak esebit mill-kumpannija konvenuta (dok. DG1 – ara l-paġni 67 sa 78). »Din il-qorti ħadet konjizzjoni tal-product warranty information però tgħid illi m'għandux rilevanza għall-fini tal-kawża kif impostaha l-attur u għad-difiża li ressqet il-kumpannija konvenuta. »Fil-kawża tal-lum, l-attur mhuwiex qiegħed jallega illi l-kumpannija konvenuta kienet inadempjenti fl-osservanza tat-termini tal-garanzija jew warranty u allura għamel kawża biex jassikura l-osservanza tal- kumpannija konvenuta mal-kondizzjonijiet tal-bejgħ. Proprju xejn minn dan. Minflok l-attur għażel li warrab fil-ġenb il-warranty, u mar għal azzjoni speċifika biex jerġa' lura mill-kuntratt tal-bejgħ, jirrifjuta l-makna u jitlob id-danni għax, skond l-attur, l-oġġett mibjugħ ma kienx tal- kwalità pattwita. F'azzjoni speċifika ta' dik ix-xorta, ma tistax tidħol il- garanzija. Għaliex il-garanzija bit-termini kollha tagħha titlaq mill- presuppost illi l-bejgħ mhux qiegħed jiġi ripudjat. »Din il-qorti trid toqgħod fuq il-kawżali u t-talbiet li indirizza l-attur stess fir-rikors ġuramentat. L-għażla ta' kif jimposta l-kawża kienet tal-attur. Għalhekk mhuwiex leċitu għal din il-qorti li tistħarreġ 'l hinn mill- kawżali li għażel l-attur. »Aċċertata t-tip ta' azzjoni li ħa l-attur fil-kawża tal-lum, u stabbilit illi s- sentejn indikati fl-art. 1407(1) tal-Kap. 16 huma perijodu ta' dekadenza mhux ta' preskrizzjoni, issir rrilevanti, għall-fini tal-provvediment tal- lum, kull prova li tressqet dwar kif l-attur ilmenta mal-kumpannija konvenuta dwar il-funzjonament tal-makna u x'sar mill-kumpannija konvenuta min-naħa tagħha. »Il-punt kruċjali jibqa' jekk l-attur ipproċediex bl-azzjoni tiegħu tal-lum skond l-art. 1390 tal-Kap. 16 fi żmien sentejn mid-data tal-kuntratt skond l-art. 1407(1) tal-Kap. »Il-provi akkwiżiti juru li l-attur iddekada mid-dritt tal-azzjoni. Infatti rriżulta li l-bejgħ ma kienx tal-makna biss iżda kien ta' dinghy u makna bi tpartit ma' dinghy u makna oħra li kellu l-attur bl-aġġunta ta' Lm3,000. Dan il-bejgħ kien konkluż f'Diċembru 2008. Irriżulta li l-attur ħa d-dinghy l-ġdid bil-makna de quo fi Frar 2009 u allura qabel ħarġet l-invoice. L-opra tal-baħar kienet varata fit-13 ta' Marzu 2009. Il- garanzija bdiet tgħodd fil-11 ta' Mejju 2009. U l-invoice ħarġet fis-27 ta' Novembru 2009. »Din il-qorti tgħid illi d-data tal-kuntratt għall-fini tal-art. 1407(1) tal- Kap. 16 kienet Diċembru 2008 anke għaliex skond l-art. 1347 tal-Kap. 16, "il-bejgħ hu perfett bejn il-partijiet, u, kwantu għall-bejjigħ, il- proprjetà tal-ħaġa tgħaddi għand ix-xerrej malli jsir il-ftehim fuq il-ħaġa u fuq il-prezz, għalkemm il-ħaġa tkun għad ma ġietx ikkunsinnata u lanqas ma jkun għad tħallas il-prezz; u minn dak il-ħin il-ħaġa nfisha tibqa' għar-riskju u għall-użu tax-xerrej". Għalhekk fil-11 ta' Mejju 2012, data tal-presentata tar-rikors ġuramentat, id-dritt tal-azzjoni tal- attur kien diġà ntilef billi kienu għaddew sentejn "minn dak in-nhar tal- kuntratt" skond l-art. 1407(1) tal-Kap. L-attur appella minn din is-sentenza b'rikors tat-28 ta' Jannar 2013 li għalih wieġbet is-soċjetà konvenuta fit-2 t'April 2013. L-aggravju tal-attur huwa illi, kontra dak li tgħid is-sentenza appellata, l-azzjoni tiegħu hija msejsa fuq l-obbligazzjoni kuntrattwali tal-garan- zija u mhux fuq l-art. 1390 tal-Kodiċi Ċivili. tiegħu hekk: »L-esponenti jissottometti bl-ikbar rispett illi għandu jirriżulta ċar li l- ewwel onorabbli qorti apprezzat ħażin il-kawża proposta quddiemha. Huwa ċar mill-konsiderazzjonijiet tagħha illi l-ewwel onorabbli qorti ttrattat din il-kawża bħala talba għar-repudju tal-bejgħ tal-makna de quo abbażi tal-artikolu 1390 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta, u kien fuq din il-kunsiderazzjoni ewlenija li bbażat l-istħarriġ tagħha u waslet għall-konklużjoni tal-preskrizzjoni kellha tintlaqa'. l-eċċezzjoni ulterjuri »Dan l-ekwivoku jidher li nbena minn meta, waqt l-udjenza tal-21 ta' Ġunju 2012, l-ewwel onorabbli qorti talbet kjarifika b'referenza għall- ewwel talba attriċi biex jiġi stabbilit jekk il-pretensjoni kenitx waħda ibbażata fuq difett moħbi, jew kinetx waħda bażata fuq li l-oġġett tal- bejgħ ma kienx tal-kwalità pattwita. Id-difensur tal-attur kien spjega f'dik l-udjenza li l-pretensjoni tal-attur ma kenitx ibbażata fuq difetti moħbija, iżda l-pretensjoni tal-attur tirriżulta mill-fatt illi l-oġġett tal- bejgħ ma kienx tal-kwalità pattwita, u kien għalhekk fuq din il-kunsider- azzjoni li saru t-talbiet fuq il-garanzija. Kien proprju f'dan il-kuntest, u minħabba din l-ispjegazzjoni, li s-soċjetà konvenuta rrinunzjat għall- ewwel tliet eċċezzjonijiet, iżda żammet ferm il-kumplament. Ġiet sodisfatta li, għall-fini tat-tielet talba, l-azzjoni kienet "waħda bbażata fuq ksur ta' obbligi kuntrattwali". »Hu sinifikanti l-fatt illi wara tali kjarifika s-soċjetà konvenuta, fil- kumment ta' reviżjoni tal-eċċezzjonijiet tagħha li wasslet għar-rinunzja ta' tliet eċċezzjonijiet, baqgħet iżżomm ferma s-sitt eċċezzjoni tagħha, li testwalment taqra: Appell Ċivili Numru 471/2012/1 »"Illi l-attur ma jistax jitlob illi jiġu applikati kundizzjonijiet ta' garanzija illi ormai, kif iddikjara l-attur stess, skadiet fil-11 ta' Mejju 2012". »Huwa paċifiku li wieħed jikkonkludi illi kieku d-difensur tal-attur kien iwieġeb merament li kienet kwistjoni ta' ripudju ta' bejgħ, kif event- walment jidher li assumiet l-ewwel onorabbli qorti fil-kunsiderazzjonijiet tagħha, allura ċertament is-soċjetà konvenuta appellata ma kenitx iżżomm ferm is-sitt eċċezzjoni, iżda kienet tirrinunzja għaliha wkoll. Dan jingħad bħala sottomissjoni sussidjarja, però li sservi biex tikkonferma aktar is-sens tal-aggravju de quo. »L-esponenti jissottometti bir-rispett illi tali kunsiderazzjoni legali errata toħroġ bl-aktar b'mod ċar mir-ratio decidendi fundamentali u kjarament identifikabbli li fuqu straħet l-ewwel onorabbli qorti biex waslet għad- decide tagħha. Jirriżulta illi f'paġna 13 tas-sentenza, … l-ewwel onorabbli qorti rriteniet illi: tal-kumpanija konvenuta mal-kondizzjonijiet »"Fil-kawża tal-lum, l-attur mhuwiex qiegħed jallega illi l-kumpanija konvenuta kienet inadempjenti fl-osservanza tat-termini tal-garan- zija jew warranty u allura għamel kawża biex jassikura l-osserv- anza tal-bejgħ. Proprju xejn minn dan. Minflok l-attur għażel li warrab fil-ġenb il- warranty, u mar għal azzjoni speċifika biex jerġa lura mill-kuntratt tal-bejgħ, jirrifjuta l-makna u jitlob id-danni, għax skond l-attur, l- oġġett mibjugħ ma kienx tal-kwalita' pattwita. F'azzjoni speċifika ta' din ix-xorta, ma tistax tidħol il-garanzija. Għaliex il-garanzija hi bit-termini kollha tagħha titlaq mill-presuppost illi l-bejgħ mhux qiegħed jiġi ripudjat." (enfasi ta' l-esponenti) »Dan ir-ratio hekk espress bl-akbar rispett, jixhed kif l-ewwel onorabbli qorti donnha illimitat l-attenzjoni tagħha kollha kemm hi fuq l-ewwel talba attriċi meħudha għaliha u mhux fil-kuntest tal-korp tal-kawża kollu kemm hu, u ma tat ebda konsiderazzjoni la għall-premessi tal- kawża kif mibnija (li minnhom jitwieldu t-talbiet), u l-anqas kumplament tat-talbiet attriċi, minn liema, dejjem bid-dovut rispett, jirriżulta l- kuntrarju eżatt ta' dak espost mill-ewwel onorabbli qorti fil-bran hawn fuq ripropost. L-esponenti sejjer issa jissustanzja din is-sottomissjoni, kif ġej:- »1) Wara li fl-ewwel erba premessi, l-esponenti jispjega kif xtara makna li ma ħadmitx sew, u għalhekk ma kenitx tajba għall-użu mitlub minnha, bl-użu anke tal-kliem "ma hijiex tal-kwalità pattwita", fil-ħames premessa, jintroduċi l-pern tal-kawża, ossia, li l-makna kienet koperta b'garanzija li s-soċjetà konvenuta kienet obbligata li tonora; »2) Fis-sitt premessa, l-esponenti spjega kif ipprova jasserixxi d- drittijiet tiegħu proprju skond il-garanzija, u li ma ngħata ebda rimedju b'allegazzjoni [sic] li s-soċjetà konvenuta kienet fi ksur tal-obbligi kuntrattwali tagħha; »3) Fis-seba' premessa, l-esponenti jgħid b'mod ċar illi filwaqt li l-każ jista' jieħu rotot oħra għall-fini ta' kunsiderazzjoni ta' dritt (fosthom anke dik kontemplata mill-ewwel onorabbli qorti), l-aġir imputat lis- soċjetà konvenuta jikkostitwixxi wkoll ksur kuntrattwali bbażat fuq il- garanzija; »4) Illi għandu jidher ċar u fil-fatt jirrientra għal kollox fil-loġika ta' talba, cioè stesura dikjarazzjoni li l-makna "ma taħdimx kif suppost, ma hijiex tal-kwalità loġiku, ta' pattwita'', kienet neċessarja sabiex tiġġustifika l-invokazzjoni tal- garanzija in primo luogo u għalhekk imbagħad t-talbiet sussegwenti, bbażati propju fuq il-ksur tal-garanzija – l-esponenti jissottometti bir- rispett li sabiex tiġi ġustifikata li s-soċjetà konvenuta naqset milli tonora l-garanzija, kellu l-ewwel jiġi stabilit li l-makna de quo kienet tabilħaqq ma taħdimx kif suppost u għalhekk kien hemm stat ta' fatt tali li jiġġustifika l-attwazzjoni tal-obbligi tal-venditur taħt l-istess garan- zija; »5) It-tieni talba hija fil-fatt talba espressa u inekwivoka għal dikjar- azzjoni li s-soċjetà konvenuta kienet marbuta bil-garanzija u naqset milli tirrispettaha; »6) It-tielet talba tikkontempla r-rimedji li jistgħu jingħataw proprju taħt il-garanzija u cioè jew ir-rifużjoni tal-flus jew inkella li l-makna tiġi rimpjazzata, talba li f'ebda iter legali oħra ma tkun tista tintalab. Huwa għalhekk diffiċli li wieħed isegwi l-konklużjoni tal-ewwel onorabbli qorti meta qalet illi "… Minflok l-attur għażel li warrab fil-ġenb il-warranty, u mar għal azzjoni speċifika biex jerġa' lura mill-kuntratt tal-bejgħ, jirrifjuta l-makna u jitlob id-danni ..." »7) Ir-raba', ħames u sitt talbiet jittrattaw talba għal danni – danni, li kieku l-mertu għaddha biex effettivament jiġi trattat f'din il-kawża, kienu jinvolvu spejjeż li kellu jidħol għalihom l-esponenti sabiex jik- konvinċi s-soċjetà konvenuta tonora l-garanzija, bħal, per eżempju, ħlas ta' rapport ta' espert ex parte; »8) Fis-sitt eċċezzjoni tagħha, is-soċjetà konvenuta eċċepiet li l- esponenti ma setax jibbaża kawża fuq il-garanzija, stante li din kienet skadiet; »Illi għalhekk, l-attur appellanti jissottometti bir-rispett illi għandu jir- riżulta ċar … li l-ewwel onorabbli qorti żbaljat meta ttrattat il-kawża odjerna bħala waħda msejsa taħt l-artikolu 1390 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta. Il-fatt li intużaw il-kliem "kwalità pattwita" ma jfissirx li l-kawża awtomatikament hija bażata fuq l-artikolu 1390 meta huwa ċar sia mill- premessi u sia mit-talbiet illi l-azzjoni ma hijiex assolutament bażata fuq dan l-artikolu. Fil-fatt, f'ebda mument, kuntrarjament għall-argu- mentazzjoni tal-ewwel onorabbli qorti, ma ġie mitlub ir-repudju tal- kuntratt ta' bejgħ, jew id-diminuzzjoni tal-prezz. »Jingħad ukoll illi l-bejgħ bħala tali kien wieħed tad-dinghy u l-makna f'daqqa. L-esponenti ma kellu ebda lanjanza fuq id-dinghy u għalhekk qatt ma ried f'kull każ li jirripudja l-bejgħ innifsu. Huwa ried biss illi s- soċjetà appellata tonora l-obbligi tagħha skond il-garanzija għal dak li kellu x'jaqsam mal-makna – ħaġa li s-soċjetà appellata naqset li tagħmel. »Illi, jerġa' jiġi ribadit, għall-fini ta' kjarezza, li l-mistoqsija magħmula mill-ewwel onorabbli qorti fl-udjenza tal-21 ta' Ġunju 2012, kienet biex tiġi ċċarata l-bażi tal-pretenzjoni tal-esponenti – i.e. jekk kienx qiegħed jgħid li kien hemm difett moħbi, jew jekk kienx qiegħed jgħid li l-oġġett ma kienx tal-kwalità miftehma. Din il-mistoqsija saret in vista tal-ewwel tliet eċċezzjonijiet tas-soċjetà konvenuta, u din fil-fażi preliminari tal- kawża, cioè fl-ewwel smigħ. Ġie ċarat li si trattava ta' pretensjoni bażata fuq [li] il-makna ma kenitx taħdem kif suppost u għalhekk ma kenitx tal-kwalità pattwita, ergo t-talbiet saru kif indikat fir-rikors ġuramentat, cioè ibbażati fuq il-ksur kuntrattwali tal-garanzija. Appell Ċivili Numru 471/2012/1 paċifiku illi biex tiġi invokata l-garanzija jinħtieġ li jkun hemm stat ta' fatt li jiġġustifika tali invokazzjoni. Dan l-istat ta' fatt kien proprju naxxenti mill-fatt illi l-makna supplita mis-soċjetà appellata ma kinetx tal-kwalità pattwita. »Stabbilit dan kollu, ikun jeħtieġ għalhekk li wieħed jara jekk l-artikolu 1407 ċitat għall-fini tal-eċċezzjoni ulterjuri ikunx applikabbli għall-każ de quo. »Illi l-artikolu 1407(1) tal-Kap. 16 jaqra hekk: »"L-azzjoni li tmiss lill-bejjigħ għaż-żjieda tal-prezz, u dik li tmiss lix-xerrej għat-tnaqqis tal-prezz jew biex jerġa' lura mill-kuntratt, tintilef għeluq sentejn minn dakinhar tal-kuntratt." »Għandu jirriżulta ċar li dan l-artikolu tal-liġi japplika għal każijiet fejn il- bejgħ qiegħed jiġi ripudjat, abbażi jew tal-artikolu 1403, jew permezz ta' azzjoni taħt l-artikolu 1390 fejn jew jintalab ir-ripudju tal-bejgħ, jew l-aċċettazzjoni tal-oġġett mibjugħ b'riduzzjoni fil-prezz. »L-azzjoni proposta ma tinkwadrax taħt l-artikolu 1390, kif diġà ngħad. L-esponenti ma talabx ir-ripudju tal-bejgħ, jew ir-rifjut tal-oġġett bid- danni, jew li jirċievi l-ħaġa bi prezz inqas. Dak li talab l-esponenti kien, prevja id-dikjarazzjoni mitluba fl-ewwel talba li l-makna ma taħdimx kif suppost u ma hiex tal-kwalità pattwita, dikjarazzjoni li s-soċjetà konvenuta appellata ma rrispettatx l-obbligi tagħha fuq il-garanzija, u kundanna jew ta' rifużjoni tal-flus jew alternattivament li tiġi rim- pjazzata l-makna. It-talba għad-danni fir-raba' talba hija konseg- wenzjali għall-ksur kuntrattwali. »Ġaladarba l-azzjoni, kif diġà ribadit, hija msejsa fuq il-ksur kuntratt- wali tal-garanzija, u ma tittrattax ir-ripudju tal-bejgħ jew tnaqqis fil- prezz kif kontemplat fl-artikolu 1390, allura t-terminu ta' dekadenza kontemplat fl-artikolu 1407(1) ma hux applikabbli, u se mai, f'każ ta' diskussjoni dwar it-terminu tal-azzjoni, għandu jiġi applikat it-terminu tal-garanzija. »Kif ikkonfermat mis-soċjetà konvenuta appellata fis-6 eċċezzjoni tagħha, u mix-xiehda ta' Darius Rota, il-garanzija skadiet fil-11 ta' Mejju 2012. Il-kawża ġiet intavolata fil-11 ta' Mejju 2012, proprju l- aħħar ġurnata tat-terminu effettiv tal-garanzija. Dal-fatt ukoll, apparti kull kunsiderazzjoni ulterjuri, huwa xiehda is-soċjetà appellata damet tieħu lill-esponenti mingħand Kajfa għal għand Pilatu bl-isperanza qatt milħuqa li l-makna tiġi taħdem kif oriġinarjament pattwit fil-mument tal-bejgħ. ta' kemm »In konklużjoni, l-attur appellanti jissottometti bir-rispett illi l-ewwel onorabbli qorti apprezzat u fehmet ħażin dak mitlub minnha fir-rikors ġuramentat u naqset, bir-rispett, illi tieħu konjizzjoni tal-premessi u t- talbiet u għalhekk spiċċat biex qieset din il-kawża bħala waħda ta' ripudju ta' bejgħ, illi kif jirriżulta minn qari tal-premessi u t-talbiet żgur li ma hijiex. Kuntrarjament għal dak li joħroġ mill-imsemmija premessi u talbiet tal-azzjoni attriċi, l-ewwel onorabbli qorti ikkonkludiet erronja- ment u b'applikazzjoni żbaljata ta' kunsiderazzjonijiet legali u fattwali illi l-esponenti skarta l-kwistjoni tal-garanzija meta l-każ kien proprju l- kuntrarju. »Stabbilit li din il-kawża ma hijiex waħda taħt l-artikolu 1390 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta, allura għandu jsegwi li l-artikolu 1407(1) ma huwiex applikabbli, u għaldaqstant l-eċċezzjoni ulterjuri tas-soċjetà konvenuta appellata għandha tiġi respinta, bl-ispejjeż kontra tagħha.« Il-konvenuta wieġbet hekk: »Illi għandu jingħad a priori illi jekk l-appellant qed jikkontesta I- korrettezza tal-apprezzament tal-liġi, u kwindi, d-deċiżjoni tal-ewwel qorti, qieghed jiċħad huwa stess I-argumentazzjoni illi fuqha qed jippernja I-azzjoni tiegħu. »Illi dan qiegħed jingħad espressament minħabba l-fatt iili fir-rikors ta' appell, konvenjentement qiegħed jigi injorat il-fatt illi fis-seduta tat-28 ta' Ġunju 2012 sar verbal fejn ġie miftiehem bl-aktar mod ċar u inekwivoku li »"Il-partijiet qablu illi għandha tigi deċiża l-ewwel eċċezzjoni ulter- juri tal-preskrizzjoni skond l-art. 1407(1) tal Kap. 16". »Illi din id-dikjarazzjoni saret unikament wara li ġie stabbilit illi l-azzjoni attriċi hija waħda msejsa fuq I-art. 1390 tal-Kap. 16, u kien proprju għalhekk illi sussegwentent tali eċċezzjoni ulterjuri ta' preskrizzjoni ġiet ippreżentata. »llli għaldaqstant kwalsiasi argumentazzjoni jew sottomissjoni magħmula da parti tal-appellant għandha tingħata konsiderazzjoni biss entro dawn il-parametri illi, minkejja huwa għażel ma jiċċitax fir- rikors ta' appell, stabilixxa huwa stess, proprju minħabba li I-azzjoni tiegħu hija ppernjata fuq talba sabiex jerġa' lura mill-kuntratt ta' bejgħ, tant li rrifiuta l-makna u talab id-danni stante li l-magna de quo ma kenitx tal-kwalità pattwita. »llli għalhekk huwa tal-iskantament kif l-appellant jallega li "Dan ir-ratio hekk espress, bl-akbar rispett, jixhed kif l-ewwel onorabbli qorti donnha illimitat l-attenzioni tagħha kollha kemm hi fuq l-ewwel talba attriċi meħuda għaliha u mhux fil-kuntest tal-korp tal-kawża kollu kemrn hu … … ..." meta kien l-appellant stess illi qabel fuq liema artikolu tal-liġi għandu jiġi applikat, trattat u deċiż. »Illi l-appellant jagħmel tentattiv ieħor fjakk, u jikkontradixxi t-teżi tiegħu meta, minkejja l-verbal tat-28 ta' Ġunju 2012 magħmul minnu stess, jissottometti, »"illi għalhekk l-attur appellanti jissottometti bir-rispett illi għandu jirriżulta ċar [...] li l-ewwel onorabbli qorti zbaliat meta ttrattat il- kawża odierna bħala waħda msejsa taħt l-artikolu 1390 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta." »Illi, kif irriteniet I-ewwel Qorti, "Din il-qorti trid toqgħod fuq il-kawżali u t-tatbiet li indirizza I-attur stess fir-rikors ġuramentat. L-għażla ta' kif jimposta l-kawża kienet tal-attur. Għalhekk mhuwiex leċitu għal din il- qorti li tistħarreġ 'l hinn mill-kawżali li għażel l-attur". »Dan l-apprezzament ingħata aktar saħħa mill-appellant stess meta fis-seduta tat-28 ta' Ġunju kompla jillimita d-direzzjoni illi ried jagħti lill- kawża tiegħu stess meta ddikjara illi kellha tiġi trattata u deċiża I- ewwel eċċezzjoni tal-preskrizzjoni ai termini tal-artikolu 1407(1) illi preċiżament tindirizza azzjoni ppernjata fuq l-artikolu 1390 tal Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta, u li m'għandha x'taqsam assolutament xejn ma' azzjoni bbażata fuq ksur ta' obbligi kuntrattwali, f'dan il-kaz, garanzija. Appell Ċivili Numru 471/2012/1 »Illi huwa inkonċepibbli kif l-appellant jargumenta illi l-kawża ġiet deċiża a bażi ta' applikazzjoni ħażina tal-liġi meta kien l-istess appell- ant illi indika lill-ewwel onorabbli qorti kif xtaq, u taħt liema artikolu tal- liġi l-kawża kellha tiġi mismugħa, trattata u deċiża, u cioè, l-artikolu 1407(1) tal-Kap. 16 illi tittratta azzjonijiet li jaqghu taħt l-artikolu 1390 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta.« L-eċċezzjoni taħt l-art. 1407(1) tal-Kodiċi Ċivili tressqet wara li l-attur, fis-seduta tal-21 ta' Ġunju 2012 quddiem l-ewwel qorti, iddikjara "ghal fini ta' aktar kjarezza … illi l-kawża saret fuq pretensjoni ta' bejgh mhux skond il-kwalità pattwita u mhux fuq bejgh affett minn difetti moħbija". hekk: Il-konvenuta fehmet – u l-ewwel qorti qablet magħha – illi b'din l- istqarrija l-attur kien qiegħed igħid illi l-azzjoni hija waħda taħt l-art. 13901 tal-Kodiċi Ċivili u għalhekk ressqet l-eċċezzjoni ta' preskrizzjoni taħt l-art. Fil-fatt it-talba biex titressaq l-eċċezzjoni tgħid »Illi in linea mal-verbal tal-istess seduta fejn l-attur iddikjara illi l-azzjoni tiegħu hija ppernjata fuq l-artikolu 1390 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta, is-soċjetà konvenuta tixtieq illi tippreżenta eċċezzjoni ulterjuri fis-sens illi l-azzjoni kif bażata fuq l-artikolu ċitat huwa preskritt ai termini tal- artikolu 1407(1) tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta.« Fil-fatt, iżda, ma huwiex minnu illi "l-attur iddikjara illi l-azzjoni tiegħu hija ppernjata fuq l-artikolu 1390"; il-kliem "kwalità pattwita" li nsibu fl- istqarrija tal-attur ma huwiex xi kliem sagramentali li minnufih jitfa' l- azzjoni taħt l-art. L-obbligazzjoni ta' bejjigħ li jikkonsenja l-ħaġa bil-kwalitajiet kollha miftiehma bejnu u x-xerrej ma toħroġx biss ex Jekk il-ħaġa li l-bejjiegħ iġib biex jikkunsinna ma tkunx tal-kwalità mwiegħda, jew ma tkunx bħall-kampjun li fuqu l-bejgħ ikun sar, ix-xerrej jista' jagħżel jew li jirrifjuta l-ħaġa u jitlob id-danni, jew li jircievi l-ħaġa bi prezz anqas fuq stima ta' periti. (1) L-azzjoni li tmiss lill-bejjigħ għaż-żjieda tal-prezz, u dik li tmiss lix-xerrej għat-tnaqqis tal-prezz jew biex jerġa' lura mill-kuntratt, tintilef għeluq sentejn minn dak in-nhar tal-kuntratt. lege iżda tista' toħroġ ukoll minn ftehim, u għalhekk in-nuqqas ta' kwalità miftiehma jagħti azzjoni kemm taħt l-art. 1390 u kemm taħt il- garanzija kuntrattwali. Il-fatt illi l-attur qabel li l-kawża tibqa' għas- sentenza dwar il-preskrizzjoni taħt l-art. 1407(1) ma jfissirx li qabel ukoll illi dik il-preskrizzjoni tgħodd għall-każ. Tassew illi r-rikors maħluf seta' sar aħjar biex juri illi l-azzjoni kienet qiegħda ssir, jew kienet qiegħda ssir ukoll, taħt il-garanzija kuntratt- Madankollu, fir-rikors maħluf jingħad ċar kemm fil-premessi – "illi l-makna de quo hija koperta taħt garanzija li tiskadi fil-11 ta' Mejju 2012"; illi l-attur "jasserixxi d-drittijiet tiegħu taħt il-garanzija"; u "s- soċjetà konvenuta … ma onoratx il-garanzija mogħtija fuq il-makna" – kif ukoll fit-talbiet – "tiddikjara … li s-soċjetà konvenuta għandha l- obbligi illi tapplika fl-intier tagħha l-garanzija applikabbli għall-bejgħ de quo" – illi l-azzjoni saret taħt il-garanzija, u għalhekk qalet ħażin l- ewwel qorti illi l-attur "għażel li jwarrab fil-ġenb il-warranty". Isegwi għalhekk illi l-konklużjoni tal-ewwel qorti, imsejsa fuq il-pre- messa żbaljata illi l-azzjoni hija dik taħt l-art. 1390, hija wkoll ħażina. Biex ma jinħoloq ebda ekwivoku, il-qorti tgħid illi kull ma qiegħed jiġi deċiż b'din is-sentenza hu illi s-sentenza appellata hija ħażina għax tgħid illi l-azzjoni saret biss taħt l-art. 1390 u għalhekk tintlaqat bil-pre- skrizzjoni taħt l-art. 1407(1); il-kwistjoni jekk il-garanzija kuntrattwali hijiex applikabbli għall-każ u għat-talbiet tal-attur, u jekk l-azzjoni taħt il-garanzija wkoll waqgħetx bil-preskrizzjoni tibqa' bla preġudizzju billi s-sentenza appellata ma kinitx dwar hekk. Appell Ċivili Numru 471/2012/1 Il-qorti għalhekk tipprovdi dwar l-appell billi tirriforma s-sentenza appellata: tikkonfermaha fejn qalet li l-azzjoni sa fejn magħmula taħt l- Artikolu 1390 tal-Kodiċi Ċivili waqgħet bil-preskrizzjoni taħt l-Artikolu 1407(1) u tħassarha fejn ċahdet it-talbiet tal-attur fuq il-premessa żbaljata li l-azzjoni kienet biss taħt l-Artikolu 1390. L-ispejjeż fl-ewwel grad ta' dan l-episodju jinqasmu bin-nofs bejn il- partijiet u dawk tal-appell tħallashom il-konvenuta. Giannino Yalcin Brincat Mummery De Marco Noel Chomarat De Marco Silvio Riyahi President Deputat Reġistratur ld