QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF MARK CHETCUTI ONOR. Seduta ta' nhar it-Tnejn 23 ta' Novembru 2020 Dan huwa appell tal-attur minn sentenza mogħtija mill-Qorti tal- Maġistrati (Għawdex), Ġurisdizzjoni Superjuri, Sezzjoni Ġenerali, tad-19 ta' Mejju 2015 li biha ċaħdet it-talbiet kollha tiegħu peress li sabet illi huwa unikament responsabbli għall-inċident li seħħ fid-dsatax ta' Ottubru 2009 bejn il-mutur tiegħu u t-trakk tal-konvenut. Il-fatti li wasslu għal din il-kawża huma dawn: fid-19 ta' Ottubru 2009, għall-ħabta tan-nofs siegħa ta' wara nofsinhar, il-partijiet kienu nvoluti f'inċident tat-traffiku fi Triq il-Ħamrija, Għajnsielem, Għawdex. L-attur kien qed isuq mutur tat-tip Yamaha bin-numru tar-reġistrazzjoni FAZ 896 u l-konvenut – li kien akkompanjat mis-sur Christopher Coleiro - kien qed isuq trakk tat-tip Isuzu bin-numru tar-reġistrazzjoni IBH 354. Ġara li l-attur kien ħiereġ minn Triq il-Qronfol, Għajnsielem, fejn joqgħod, u kien qed jaqsam it-triq prinċipali – Triq il-Ħamrija, Għajnsielem – meta ntlaqat mit-trakk tal-konvenut li kien ħiereġ minn triq sekondarja fi Triq il-Ħamrija stess biex jidħol fit-triq prinċipali li hija magħrufa wkoll bl- istess isem ta' Triq il-Ħamrija. Fuq il-lemin tat-triq minn fejn ħareġ l-attur (Triq il-Qronfol) hemm it-triq sekondarja li minnħa ħareġ it-trakk misjqu mill-konvenut. triq minn fejn ħareġ it-trakk hemm stampat il-kliem 'STOP' u żewġ sinjali kull wieħed bil-kelma 'STOP'. Imbagħad ftit iktar 'il quddiem hemm linja kontinwa bajda fit-tarf tat-triq sekondarja. It-trakk ħalla brake marks kważi minn dik il-linja 'quddiem sa fejn seħħ l-impatt (ara ritratti Dok. L-attur sofra ġrieħi ta' natura gravi bħala konsegwenza ta' dan l- inċident billi tilef il-kilwa tal-lemin minbarra ħsara li ġarrab fil-mutur. Peress li deherlu li l-konvenut huwa unikament responsabbli għad-danni kollha subiti minnu bħala konsegwenza ta' dan l-inċident, l- attur fetaħ il-proċeduri odjerni sabiex jitlob lill-qorti: Tiddikjara li l-inċident oġġett ta' dan ir-rikors ġuramentat ġara unikament ħtija tal-konvenut minħabba sewqan traskurat, b'imperizja, u b'nuqqas ta' tħaris tar-regolamenti tat-traffiku da parti tal-istess konvenut; »2. tillikwida d-danni kollha konsegwentement sofferti mill-attur kemm għal dawk il-ġrieħi ta' natura permanenti li soffra u li ħallewlu debulizza permanenti fis-saħħa jew fil-funzjoni ta' partijiet minn ġismu, u għall- ispejjeż kollha tat-tiswija tal-ħsara li ġarrab il-mutur tiegħu f'dan l- inċident, kif ukoll spejjeż oħra għal kura medika li r-rikorrenti nkorra ruħhu fihom konsegwenza tal-korriment u l-ġrieħi li ġarrab; »3. tikkundanna lill-konvenut sabiex iħallas lill-attur d-danni kollha hekk likwidati. »Bl-ispejjeż inklużi dawk tal-ittra uffiċjali tal-5 ta' Frar 2010, u dik il-kawża kontra d-ditta ippreżentata kontestwalment ma' din assikuratriċi, u bl-inġunzjoni tal-konvenut għas-subizzjoni li għaliha minn issa jinsab imħarrek.« Il-konvenut ressaq is-segwenti eċċezzjonijiet: Illi l-konvenut bl-ebda mod u manjiera mhu responsabbli għall- inċident in kwistjoni liema inċident ġara minħabba traskuraġni grassa, imprudenza, u non-osservazzjoni tar-regolamenti tat-traffiku tal-istess rikorrenti, kif jiġi pruvat dettaljatament waqt is-smiegħ ta' dina l-kawża; Illi m'huwa minnhu xejn li l-attur li kien qiegħed isuq m/cycle tat-tip Yamaha DT (numru ta' reġistrazzjoni: FAZ 896) kien wieqaf fit-tarf ta' Triq il-Qronfol, Għajnsielem. Li kieku l-attur kien vera hekk wieqaf fit-tarf ta' Triq il-Qronfol kieku l-inċident qatt ma kien javvera ruħhu. Li ġara kien li l-istess attur ħareġ minn ġo triq sekondarja għal ġol-karreġjata tat-triq prinċipali mingħajr ma esplora tajjeb it-triq, ħareġ rassenti minn taħt il- kantuniera tal-istess triq u ipproċeda għal distanza konsiderevoli fuq ir- wrong side tat-triq bil-konsegwenza li daħal fit-truck (JBH 354) misjuq mill-konvenut. Illi l-istop sign ma jinkwadra ruħhu bl-ebda mod f'dan l-inċident u s- sinjal abjar qiegħed hemm biex jidderiġi t-traffiku li jkun irid jaqsam il- karreġjata għal fuq in-naħha l-oħra tat-triq. Fil-każ tal-konvenut huwa ma kienx se jaqsam għan-naħha l-oħra tat-triq imma kien se jipproċedi għad-dritt lejn id-direzzjoni taċ-ċentru tar-raħal tax-Xewkija meta sab l- m/cycle misjuq mill-attur ħiereġ minn kantuniera u fuq in-naħa żbaljata tat-triq sejjer lejn id-direzzjoni tar-Rabat; Illi għalhekk l-attur huwa unikament responsabbli għall-inċident in kwistjoni. »Salvi risposti oħra fid-dritt u fil-fatt.« L-ewwel Qorti ddeċidiet hekk: »Għar-raġunijiet suesposti, din il-Qorti tiddeċiedi l-kawża billi tiddikjara li r-responsabbilta' tal-inċident li seħħ fid-dsatax (19) ta' Ottubru, 2009 bejn il-mutur Yamaha FAZ 896 u t-trakk Isuzu bin-numru JBH 354 tinkombi unikament fuq l-attur Francis Lanfranco u għalhekk filwaqt li tilqa' l-eċċezzjonijiet kollha tal-konvenut, tiċħad it-talbiet kollha attriċi. »Bl-ispejjeż kollha kontra l-attur.« Il-konsiderazzjonijiet li wasslu lill-ewwel Qorti għad-deċiżjoni tagħha ġew imfissra hekk fis-sentenza appellata: »Ikkunsidrat: »Illi mil-lat ta' ġurisprudenza f'każijiet simili fejn il-verżjonijiet ta' kif seħħ l-inċident ikunu konfliġġenti jingħad illi: »'… jinkombi fuq il-Qorti li tipprova tikkostruwixxi d-dinamika ta' l- inċident b'kull element ta' prova a disposizzjoni tagħha. Dan biex minn tali rikostruzzjoni tkun tista' tasal biex tidentifika r-responsabilitajiet reċiproċi tas-sewwieqa nvoluti fl-inċident relatati ma' l-osservanza jew non-osservanza da parti tagħhom tar-regolamenti tat-traffiku li huma kienu obbligati li josservaw fiċ-ċirkostanzi li fihom seħħ is-sinistru. Fir- rikostruzzjoni jassumu allura rilevanza spiss determinanti l-provi ċirkostanzjali, materjali u fattwali li jagħtu piż korroborattiv lill-verżjoni u mhux lill-oħra u li allura jirrendu verżjoni aktar kredibbli u attendibbli mill-oħra. ta' »Illi mill-assjem tal-provi, anki in vista li l-verżjonijiet tal-istess attur ivarjaw sew minn waħda għall-oħra u anki jikkontradixxu waħda lill-oħra filwaqt li dawk tal-konvenut baqgħu dejjem konsistenti, kif ukoll mill- provi l-oħra kollha mressqa fosthom ix-xhud okulari, ritratti tal-inċident, diversi pjanti u mill-aċċess li għamlet din l-istess Qorti fit-triq fejn seħħ l-inċident, il-Qorti tqis li l-verżjoni tal-konvenut hija l-aktar waħda kredibbli u attendibbli fiċ-ċirkustanzi. fil-kontro-eżami u ssostni »Illi l-Qorti għamlet referenza għar-ritratt a fol. 178 tal-proċess fjen saru li dawn l-marki msemmija mill-attur evidentement juru li kemm fejn l-attur jgħid li huwa waqaf bil-mutur għall-ewwel fejn hemm il-marka A kif ukoll aktar 'il isfel fejn hemm il- marka bl-X fejn skont l-attur seħħ l-inċident dawn il-marki jinsabu t-tnejn fuq in-naħa l-ħażina ta' Triq il-Qronfol minn fejn ħareġ l-attur u li hu stess ikkonferma li hija 'two-way.' Effettivament fil-mument tal-impatt jirriżulta li l-attur kien ġia qiegħed fit-triq prinċipali, fuq in-naħa l-ħażina tagħha kemm għaliex mhux bi dritt ta' triqtu minn Triq il-Qronfol u anki għaliex kien qed iħares l-oppost tal-karreġġjata li kien jinsab fiha meta wieħed jikkunsidra l-karreġġati tat-triq prinċipali li minn dik in-naħa tiegħu lejn iċ-ċentru tax-Xewkija. Kien jew ma kienx wieqaf l-attur, li din il-Qorti ser tispjega aktar 'il isfel li ma temminx din il-verżjoni mogħtija mill-attur, xortwa waħda huwa ma kellux ikun fil-post fejn seħħ l-inċident fl-ebda mument. »Illi l-Qorti hija wkoll tal-fehma illi kieku kien minnu li l-attur kien wieqaf u għamel dawk il-manuvri kollha fit-triq sabiex iċaqlaq il-mutur qabel ma seħħ l-impatt kien ikun impossibli għall-konvenut u l-passiġġier li ma jarawħx quddiemhom qabel l-inċident anki għaliex it-triq sekondarja li ġew minnha mhix waħda qasira. Saħansitra skont l-attur wara dawn il- manuvri kollha huwa kellu ċ-ċans iħares lejn it-trakk tal-attur u jara l- mossi li kienu qed jagħmlu l-persuni rekbin fih. B'kontradizzjoni assoluta iżda skont hu l-inċident seħħ 'fi ftit ħin, fi ftit sekondi'. Din il- Qorti tiskanta kemm f'dawn il-ftit sekondi l-attur kellu ċans jagħmel u jara affarijiet li x'ħin ta' l-verżjoni tiegħu lill-Pulizija ma semma xejn minnhom. B'kuntrast iżda fl-ewwel verżjoni tiegħu mogħtija lill-Pulizija saħansitra semma' l-isem tar-'roundabout' li kien beħsiebu jmur lejha filwaqt li fil-verżjonijiet l-oħra kollha f'daqqa waħda din ir-'roundabout' intesiet għal kollox. Din il-Qorti tqis li persuna li forsi kienet xi ftit imfixkla minħabba li kienet imweġġa' xorta waħda ma kinitx ser tagħti dettal daqshekk sinjifikanti jekk mhux għax kien il-verita'. ir-regolamenti »In oltre l-Qorti hija tal-fehma illi kieku kien minnu li l-attur kien wieqaf fil-post indikat minnu, il-konvenut u x-xhud riekeb miegħu ma kien ikollhom l-ebda ħjiel mil-liema triq huwa seta' ħareġ meta xehedu wara l-inċident għaliex kif ġia ngħad huwa kien ġia jinsab, mhux fil-post fejn skont tat-triq prinċipali. Għalhekk il-Qorti ssostni li din il-verżjoni da parti tal-attur li huwa kien wieqaf u li għamel dawk il-manuvri kollha hija nverosimili ħafna u minn fuq meta mistoqsi għalfejn għamel dawn il-manuvri kollha, li ma jikkonformaw xejn mar-regoli applikabbli, fil-kontro-eżami tiegħu jgħid li għaliex moħħu hekk qallu. fil-karreġġjata »Illi wkoll il-Qorti hija tal-fehma li l-attur ma kellu l-ebda raġuni valida jew loġika sabiex isostni li huwa ressaq il-mutur sabiex ma jagħlaqx it- triq għall-vetturi li kienu ġejjin miż-żewġ naħat għal ġo Triq il-Qronfol u dan għaliex li kieku huwa ħareġ mis-'side' tiegħu minn Triq il-Qronfol, il-vetturi sabiex jidħlu għal ġo Triq il-Qronfol kienu jgħaddu minn triqthom cioe' minn fuq in-naħa tal-lemin tal-attur li ma kien ikun qed jikrea l-ebda ostaklu għalihom filwaqt li karozzi li ġejjin minn warajh kienu jistennew warajh sabiex joħorġu fit-triq prinċipali kif fuq kollox suppost kien qed jagħmel hu. Din il-Qorti ma tista' bl-ebda mod taċċetta bħala regolari dik il-parti tax-xhieda tal-attur fejn isostni li huwa ressaq il-mutur lejn il-lemin tiegħu sabiex il-karozzi deħlin għal Triq il-Qronfol jgħaddu minn fuq ix-xellug tiegħu allura kompletament 'wrong-side' meta skont ir-regolamenti tat-traffiku dawn kellhom fi kwalunkwe każ iduru minn fuq in-naħa tal-lemin tiegħu u fl-ebda mument ma kellhom jgħaddu minn fuq ix-xellug tiegħu sakemm huwa ma kienx 'wrong-way' kif fil-fatt jirriżulta kjarament li kien. Dan huwa konfortat mill- konklużjonijiet tal-espert tekniku fl-atti tal-proċess verbal li jgħid illi l- attur ħareġ: »'… kompletament minn fuq in-naħa ħażina tat-triq u cioe' minn taħt il- ġenb tal-fond imsemmi Pauline...' »L-istess perit tekniku jispjega li l-attur ħareġ minn ġo Triq il-Qronfol għal ġo Triq il-Ħamrija minn fuq il-lemin u għalhekk wrong way: »'… ngħid għaliex kif sibt il-motor cycle dan kien qiegħed maqlub fuq in- naħa tal-lemin tat-triq u kkonkludejt illi kien ħiereġ minn Triq il-Qronfol fuq in-naħa tal-lemin minflok kif suppost fuq in-naħa tax-xellug.' »L-istess konvenut dejjem sostna li l-attur ħareġ minn wara l-kantuniera u dan sostnih f'kull verżjoni li ta' anki anki ab inizio lil pulizija u lill- Maġistrat Inkwirenti. L-istess ukoll sostna l-passiġġier Chris Coleiro li kien preżenti mal-konvenut fit-trakk. Il-konsistenza ta' dawn ix-xhieda tul il-proċeduri kollha hija sinjifikanti għal din il-Qorti sabiex temmen li l- verżjoni korretta tad-dinamika tal-inċident hija dik mogħtija mill- konvenut u mhux mill-attur. »Illi l-Qorti wkoll ma tistax tifhem ir-raġunament tal-attur illi sabiex skont hu huwa jmur għand il-Ħanut tax-Xiber li kien jinsab fuq in-naħal tax- xellug tiegħu huwa saq il-mutur tiegħu kompletament in-naħa opposta ta' Triq il-Qronfol meta toħroġ minnha b'dana li huwa mar 'wrong side' u saħansitra tbiegħed mill-ħanut li suppost kien id-destinazzjoni tiegħu filwaqt li l-mutur kien qed iħares in-naħa opposta tal-ħanut ix-Xiber. »Illi din il-Qorti hija tal-fehma li l-verżjoni korretta hija li l-attur mhux minnu li kien sejjer jixtri mingħand il-Ħanut tax-Xiber iżda effettivament kien sejjer lejn id-direzzjoni tax-xogħol tiegħu cioe' fuq in-naħa tal-lemin tiegħu anki għaliex jekk huwa kien għadu ġew mill-'break' mid-dar li tinsab fl-istess Triq il-Qronfol huwa nverosimili li huwa ma kienx laħaq kiel u xorob mid-dar. Dan iżda ma għandux rilevanza għad-dinamika tal-inċident iżda biss għall-kredibilita' tal-attur. Fi kwalunkwe każ iżda jirriżulta li x'ħin ġie fit-tarf ta' Triq il-Qronfol l-attur qata' għad-dritt mill- kantuniera tan-naħa tal-lemin, ħareġ kompletament 'wrong-side' mill- istess triq bl-intenzjoni li jmur direttament fuq il-linja l-bajda u jaqsam għan-naħa l-oħra bil-mutur iħares lejn il-lemin mingħajr ma ta l-ebda każ tat-traffiku li kien ġej jew ġia ħareġ mis-'side-road' ta' Triq il-Ħamrija għal fuq it-triq prinċipali minn fejn kien ġej il-konvenut Spiteri. Dan huwa wkoll komfortat mid-dinamika tad-daqqa fuq il-vetturi li turi li l-mutur ħabat fil-ġenb tiegħu tal-lemin mal-quddiem tat-trakk b'dana li d-daqqa fuq it-trakk hija ferm wiesgħa. Dan ifisser li l-mutur mad-daqqa kien qed iħares lejn il-parti opposta tal-karreġġata fit-triq prinċipali cioe' lejn il- lemin tas-sewwieq. Dan ukoll jimmilita kontra t-teżi tal-attur li huwa kien sejjer fid-direzzjoni tal-ħanut ix-Xiber għaliex x'raġuni kellu l-attur li jpoġġi l-mutur iħares 'il isfel lejn il-lemin jekk kien ser jaqsam lejn ħanut li kien jinsab fuq ix-xellug tiegħu. B'dan l-aġir l-attur għamilha mpossibbli għal Spiteri li jarah ħiereġ minn Triq il-Qronfol qabel ma qabeż l-isplay li hemm bejn iż-żewġ toroq. Li kieku l-attur ħareġ min- naħa t-tajba l-konvenut Spiteri kien ikollu viżwali ferm aktar tajba tal- attur u fl-opinjoni ta' din il-Qorti l-inċident ma kienx iseħħ kienet x'kienet l-ispeed tal-konvenut. »Illi mill-'break-marks' tal-konvenut li jidhru kjarament fir-ritratti MX 3 u MX 4 a fol 84 kif ukoll mill-'photo-montage' tal-iskizz tal-inċident li sar mill-Perit Angelo Schembri Cachia a fol. 448 tal-proċess jidher ċar li meta l- konvenut ra li l-attur ħariġlu f'daqqa waħda minn wara l-kantuniera huwa kien ġia qabeż il-linja l-bajda (li kif jingħad aktar 'il isfel lanqas setgħet tingħata spjegazzjoni ta' x'inhi) u ħa 'break' mill-ewwel malli ħariġlu l-attur iżda riżultat li l-attur ħareġ kompletament 'wrong-side' dan ma kienx biżżejjed sabiex jiġi evitat l-inċident. F'dan l-istadju l-Qorti ma taqbilx mal-konklużjoni tal-Espert Tekniku Joseph Dimech Debono dwar il- konklużjoni tiegħu li huwa ħareġ minn fuq l-'istop sign' għaliex skont hu l-'break-marks' jibdew minn qabel il-linja u dan għaliex fil-fatt mir-ritratti u anki mill-iskizz l-'break-marks' jibdew oltre l-linja l-bajda, cioe' wara li l-konvenut qabeż il-linja. Għalhekk dan il-fatt ma jistax iservi bħala evidenza li f'xi mument il-konvenut ma waqqafx meta kien għadu fit-triq sekondarja ta' Triq il-Ħamrija bejn il-kelma 'STOP' u l-linja l-bajda. »Illi huwa fuq dan il-punt li l-Qorti taqbel ma' dak sottomess mill-attur fin-nota ta' sottomissjonijiet tiegħu li l-iskizz tal-inċident redatt mill-Perit Angelo Schembri Cachia għandu jingħatalu l-importanza li jistħoqqlu anki in vista ta' ġurisprudenza nostrana kwotata mill-istess attur fosthom Carmelo Mercieca Galea vs Esther Brightwell: »'Huwa ndubitat li f'każijiet ta' kollizzjoni l-iskizz dejjem ġie meqjus bħala element importanti tal-provi, ad eċċezzjoni tas-sitwazzjonijiet fejn ikun jidher ovvju illi dan ma jkunx ġie redatt sewwa u jkun jonqsu indikazzjonijiet li ma jistgħux jitqiesu traskurabbli. L-importanza ta' dan id-dokument ġiet ravviżata anke fil-każ fejn dan ma jkunx ġie maħluf mis-surġent li rrediġieħ. Għax anke fejn dan hu l-każ 'hu wkoll veru li dan ġie ppreparat in situ u a tempo vergine u ħadd ma ressaq dubbju dwar l-integrita' tas-surġent. Dan ta' l-aħħar huwa recorder tar-res gestae u hu fid-dover qabel xejn, bħala parti mill-investigazzjoni tiegħu, li jiġbor il-fatti relevanti kif irriżultawlu materjalment u jirreġistrahom fl- iskizz ta' l-okkorrenza. Allura meta l-iskizz ikun magħmul b'mod professjonali, u fejn indikat to scale jew almenu bl-esatezza, l-qisien importanti, u ma jkunx hemm kontestazzjoni dwaru mill-partijiet in kawża, dan l-iskizz għandu jittieħed li jgħamel prova ta' dak li juri'. »L-attur isostni li l-evidenza turi li l-konvenut kien għaddej b'ċertu 'speed'. Il-Qorti iżda ma taqbilx ma' din is-sottomissjoni anzi tqis li l- konvenut ma kienx għaddej b'xi 'speed qawwi' nonostante li wieħed mill-'break-marks' fih erba' metri u nofs u dan meta wieħed jikkunsidra t-tip ta' trakk li kien qed jinstaq fosthom it-tul u t-toqol tiegħu. Anzi l-Qorti tqis li pjuttost il-'break-marks' huma evidenza li t-trakk ma kienx qed jinstaq b'xi speed qawwi tant illi mal-impatt waqaf. Li kieku verament it- trakk kien għaddej b'ċeru 'speed' għoli l-'break-marks' kienu jkunu ferm itwal u mal-impatt it-trakk kien jibqa' miexi jkaxkar il-mutur u lil sidu miegħu. Għal dawn ir-raġunijiet ukoll il-Qorti ma taqbilx mal-konklużjoni tal-espert tekniku Joseph Dimech Debono fir-rigward tas-sewqan tal-konvenut. Fi kwalunkwe każ iżda l-Qorti ma tqisx li b'anqas speed da parti tal-attur seta' b'xi mod jiġi evitat l-inċident in vista tal-ksur pależi tar-regolamenti tat-traffiku da parti tal-attur li litteralment baqa' ħiereġ 'wrong-side' fid- direzzjoni tat-trakk u kien hu li kkrea l-periklu fit-triq. »Illi l-attur fin-nota ta' sottomissjonijiet tiegħu jsostni li l-inċident seħħ għaliex il-konvenut ma waqafx fuq l-'stop sign' li hemm fi Triq il-Ħamrija. Il-konvenut u x-xhud okulari sostnew li huwa fil-fatt waqaf u kien reġa' beda ħiereġ meta seħħ l-inċident. Kif ġia aċċennat aktar 'il fuq, il-Qorti ssostni li d-dinamika tal-inċident bl-ebda mod ma tevidenzja jekk fil-fatt il-konvenut waqafx jew le fuq il-kelma 'STOP' qabel reġa' beda ħiereġ kif fil-fatt isostni l-konvenut. Li hu żgur iżda li in vista tad-distanza li hemm bejn il-kelma 'STOP' u l-linja l-bajda fit-tarf tat-triq sekondarja magħrufa wkoll bħala Triq il-Ħamrija u l-post fejn attwalment sar l- l-inċident seħħ unikament minħabba inċident, il-fattur jekk il-konvenut waqafx jew ma waqafx fuq l-'istop sign' ma kien ser jagħmel l-ebda differenza għad-dinamika tal-inċident għaliex l-attur ħareġ kompletament 'wrong-way' minn Triq il-Qronfol u seħħ meta anki trakk tal-konvenut kien ġia qabad it-triq prinċipali. Għalhekk il-Qorti taqbel mas-sottomissjoni tal-konvenut illi fejn seħħ l-inċident l-konvenut kien ġia qabad il-karreġjata tat-triq prinċipali fi triqtu lejn ix-Xewkija u għalhekk f'dak il-punt ma kienx mistenni mill-konvenut li jkun wieqaf. Evidentement l-attur invada dik il-parti tal-karreġġjata li ma kinitx proprju tiegħu u għalhekk seħħ l-inċident, dik il-parti li hija ntiża sabiex il-karozzi li ħarġu mit-triq sekondarja magħrufa bħala Triq il-Ħamrija jaqbdu t-triq prinċipali lejn iċ-ċentru tax-Xewkija. »Illi l-Qorti iżda ma tistax ma tikkummentax li ċertament is-senjaletika fit-toroq fejn seħħ l-inċident żgur li ma hi ta' l-ebda għajnuna għas- sewwieqa li jkunu qed jagħmlu użu minn dawn it-toroq speċjalment il- kelma 'STOP' ferm lura mit-tarf tat-triq u l-linja ferm 'il bogħol quddiemha tant li lanqas ir-rappreżentanta responsabbli minnhom il- Perit Audrey Sadowski Taylor Farrugia Cardona ma kienet taf eżattament is-sinjifikat tagħhom aħseb u ara kemm għandu jkun jaf ċikku l-poplu li qed jagħmel użu mill-istess triq. 360 tal-proċess tixhed kif isegwi: l-inċident, id-direzzjoni »Illi l-Qorti analizzat bir-reqqa il-pjanta / skizz tal-Perit Angelo Schembri Cachia li tinsab 'super-imposed' fuq aerial photo tal-post tal-inċident (a fol. 448 tal-proċess) in partikolari l-posizzjoni u d-direzzjoni taż-żewġ vetturi tas- wara senjaletika fit-toroq in kwistjoni, iż-żewġ lanes fi Triq il-Qronfol u fejn jinsab il-ħanut tax-Xiber imsemmi mill-attur kif ukoll il-posizzjoni tad- daqqiet fuq iż-żewġ vetturi kif jirriżulta mill-provi kollha mressqa quddiemha u hija moralment konvinta mill-informazzjoni ndikata fuqha illi li kieku l-attur ħareġ fuq in-naħa t-tajba tat-triq, anki jekk il-konvenut kien b'xi mod għaddej b'xi speed jew ma waqafx fuq l-'istop sign' l- inċident in kwistjoni qatt ma kien iseħħ għaliex fl-ebda ħin il-mutur ma kien jiġi fit-triq tat-trakk jew bil-kontra. il-posizzjoni »Illi fin-nota ta' sottomissjonijiet tiegħu l-attur jikkwota a favur tiegħu l- prinċipju ta' res ipsa loquitur fejn skont hu l-pjanti u surveys esibiti mill- perit tekniku Angelo Schembri Cachia maħtur fl-atti tal-inkjesta u d-diversi ritratti esibiti in atti jagħtu stampa ċara ta' x'ġara a favur tat-teżi tiegħu. Jikkwota l-kawża fl-ismijiet Il-Pulizija vs Capt. Arthur Vella Camilleri mogħtija mill- Qorti tal-Appell fis-sena 1958 Kollez. XLII.iv.1542 li tgħid: »'jekk f'inċident tat-traffiku jikkonkorru ċirkustanzi li jikkostitwixxu res ipsa loquitur, dawk iċ-ċirkostanzi ma jistgħux ma jwaqqgħux ix-xhieda kuntrarja tad-driver involut fl-inċident.' »Din il-Qorti taqbel ma' l-applikazzjoni ta' dan il-prinċipju għall-każ in eżami iżda fil-konfront u a detriment tal-verżjoni tal-attur li fl-opinjoni tal- Qorti mhix korroborata miċ-ċirkustanzi li rriżultaw lill-Qorti. »Illi ngħad fil-kawża Hazouri Angelo v Mompalao Paul desira zammit fis-16 ta' Settembru, 2004 (numru 89/1887/1) mill-Qorti tal-Appell Inferjuri mill- Onorevoli Mħallef Dr. Philip Lanfranco: »'Premessi dawn l-osservazzjonijiet, huwa ben assodat f'materja ta' determinazzjoni ta' responsabilita' għall-inċidenti stradali illi l-Qorti adita għandha tiggwida ruħha fuq dka li jkun irriżultalha li kienet il-kawża prossima u mmedjata tal-inċident partikolari u tapplika għalih il-ġudizzju tagħha in konformita' mar-regoli stabbiliti u dawk il-prinċipji tal-bon sens u tal-prudenza komuni li l-konduċenti kienu tenuti josservaw u jsegwu. »Fil-kawża fl-ismijiet Jesmond Spiteri Sacco vs Philip Smart, l-Onorabbli Qorti tal-Appell Inferjuri preseduti mill-Imħallef Dr. Philip Lanfranco fid- deċiżjoni datata 24 ta' Mejju, 2006 (numru 742/2002/1) saħqet li l- kawża prossima tal-inċident ma kienx l-ispeed eċċessiv tal-attur, iżda l- fatt li l-konvenut ittanta jittraversa t-triq tal-attur, b'dan li nħolqot emerġenza u l-ħabta saret inevitabbli: »Infatti fl-istess sentenza hawn fuq ċitata, l-Onorevoli Imħallef Dr. Philip Lanfranco ikompli jgħid: »B'applikazzjoni tal-prinċipju hawn fuq enunċjati għall-provi, fatti u ċirkustanzi tal-inċident de quo, il-Qorti tqis li kieku ma kinitx il-manuvra azzardata tal-attur li kkreat il-periklu mminenti fit-triq l-inċident in kwistjoni ma kienx iseħħ u għalhekk ir-responsabbilta' tal-inċident li seħħ fid-dsatax (19) ta' Ottubru, 2009 bejn il-mutur Yamaha FAZ 896 u t-trakk Isuzu bin-numru JBH 354 tinkombi unikament fuq l-attur Francis Lanfranco. »Filwaqt li l-Qorti tesprimi solidarjeta' mal-attur għall-ġrieħi li huwa ġarrab konsegwenza ta' dan l-inċident u dak li għadda minnu riżultat tal-istess, din il-Qorti tqis li mhux lok li l-konvenut jagħmel tajjeb għal danni li seħħew unikament tort l-azzjonijiet tal-istess attur. »In vista tal-konklużjonijiet suesposti li jwasslu sabiex it-talbiet attriċi jiġu miċħuda, m'hemmx lok li din il-Qorti tinoltra ruħha fuq il-kalkolu tad- danni sofferti mill-attur.« L-attur appella mis-sentenza appellata b'rikors tat-8 ta' Ġunju 2015 li għalih wieġeb il-konvenut fl-1 ta' Lulju 2015. Permezz tal-appell tiegħu l-attur jattakka l-apprezzament tal-provi magħmul mill-ewwel Qorti. Ifisser l-appell tiegħu hekk: »Illi bid-dovut rispett l-apprezzament li għamlet l-ewwel Qorti huwa żbaljat, u l-esponenti ma kellux jinstab responsabbli mill-provi prodotti, wisq aktar unikament responsabbli. L-ewwel Qorti emmnet għal kollox il-verżjoni tal-konvenut meta l-fatti li jemanu mill-atti huma fihom infushom tant elokwenti li l-interpretazzjoni loġika u naturali tagħhom neċessarjament u raġjonevolment kellha twassal għal prova fi grad sodisfaċenti ta' ċertu fatti, cjoe' fatti li jċedu quddiemhom ix-xhieda u l- fehmiet soġġettivi tal-partijiet. Il-fatti, inklużi l-fatti indizjarji ma kellhomx raġjonevolment iwasslu lill-ewwel Qorti biex tkun moralment konvinta mill-konklużjonijiet li ġibdet li l-ħtija għall-inċidenti kienet tal-attur, u aktar gravi minn hekk, tal-attur waħdu; »Għalkemm bħala l- apprezzament u l-evalwazzjoni tal-Prim Awla, li tkun qiegħdha fl-aħjar qagħda li tisma', tikkontrolla u tevalwa l-istess provi u x-xhieda prodotti u mismugħha quddiemha, l-esponenti jemmen bid-dovut rispett li hemm raġunijiet validi biżżejjed biex jitfgħu dubbju raġjonevoli fuq il- ġustizzja tal-apprezzament tal-provi li għamlet l-ewwel Qorti u li konsegwentement jekk il-Qorti fi grad ta' appell ma tintervjenix biex tvarja l-konklużjonijiet minnha raġġjunti tkun ser tiġi kommessa inġustizzja manifesta. L-isfortuna hi li din il-kawża kienet inbdiet u l- provi kollha nstemgħu prattikament taħt ġudikant wieħed, umbagħad ġiet deċiża minn ġudikant ieħor li daħal fl-aħħar stadju tal-kawża. »Jiġi sottomess li wara li din il-Qorti taqra u tisma' dan l-appell jiġi trattat, teżamina u tagħrbel mill-ġdid l-atti għandha tasal li tiddipartixxi ruħha mid-diskrezzjoni tal-ewwel Qorti billi jeżistu raġunijiet validi biżżejjed biex jitfgħu dubbju raġjonevoli fuq il-ġustizzja tal-apprezzament tal- provi li għamlet l-ewwel Qorti fis-sentenza appellata. »Dwar liema waħda bejn Triq il-Qronfol u Triq il-Ħamrija li minnha ħareġ il-konvenut, tieħu preċedenza fuq l-oħra, huwa ċar li t-traffiku li jkun ħiereġ minn Triq il-Qronfol għandu preċedenza fuq it-traffiku li jkun ħiereġ minn Triq il-Ħamrija. Li dawn iż-żewġ toroq mhumiex ta' importanza ugwali ikkonfermatu ix-xhud Audrey Sadowski D’Ancona mill-Awtorita' Maltija tat-Trasport fix-xhieda tagħha tal-14 ta' Frar 2013 (a fol. 367) fis-sens li min ikun ħiereġ minn Triq il-Qronfol għandu preċedenza fuq min ikun ħiereġ minn Triq il-Ħamrija: "Dawn iż-żewġ toroq jidher biċ-ċar li għandhom hierarchy differenti. Il-parti fejn qegħda two-way anke' minħabba t-traffic flows li jidher li jkun hemm ġo fiha mis- site inspection, mill-ħin li domt hemmhekk, għandha hierarchy aktar għolja mit-triq li qegħda one-way. ..… Jiġifieri meta nieħdu waħda in relation to the other tiġi l-minor road hija dik li ħierġa minn fejn hemm il- one-way." Fi żmien tal-inċident it-triq perkorsa mill-attur ma kelliex Stop sign fit-tarf tagħha. »Illi għalkemm din ix-xhud mill-Awtorita' tat-Trasport xehedet li s-sinjal l-abjad fit-tarf tat-triq minn fejn ħareġ il-konvenut appellat ma tafx x'jindika bl-eżatt il-għaliex ma ġiex miżbugħ tal-qisien kif stabbiliti mill- standard carriageway markings, jibqa' xorta waħda l-fatt li hija marka tal-karreġġjata, u meta ġie miżbugħ dan is-sinjal ma sarx għalxejn, iżda sar għal raġuni: jew bħala parti mill-STOP sign miżbugħa mal-art fejn il-vettura li tkun ħierġa minn Triq il-Ħamrija għandha tieqaf jew bħala linja ta' demarkazzjoni bejn it-triq sekondarja u t-triq prinċipali, jew it- tnejn. Ebda sinjal tal-karreġġjata fit-triq mhu qiegħed hemm għalxejn jew li m'għandu ebda tifsira sempliċement il-għaliex ma sarx tal-qisien stabbiliti mill-standard carriageway markings. Minn fuq dan is-sinjal it- trakk tal-konvenut appellat ħalla brake marks ta' 4.64m cjoe' 15 il-pied mir-roti tax-xellug u 3.5m cjoe' 9 piedi mir-roti tal-lemin kif xehed il-Perit Angelo Schembri Cachia maħtur fl-inkjesta. M'hija xejn verosimili il-verżjoni tal- konvenut appellat li huwa waqaf fuq is-sinjal STOP li hemm miżbugħ mal-art kif xehed quddiem il-maġistrat inkwirenti, qala' minn pożizzjoni stazzjonarja, umbagħad biex waqaf ħalla brak marks ta' ħmistax il-pied u tnax il-pied rispettivament. Bejn is-sinjal STOP miżbugħa fl-art u s- sinjal l-abjad fejn beda jibbrekkja l-konvenut m'hemmx dik id-distanza li l-konvenut kellu jirranka s-sewqan tiegħu daqstant li biex waqqaf kellu jħalli dan it-tul ta' brake marks li ħalla biex waqaf. Bejn is-sinjal STOP u s-sinjal abjad il-fuq minnu ċertament li m'hemmx dik id-distanza li t- trakk tal-konvenut minn pożizzjoni stazzjonarja kellu jirranka daqstant li jħalli dawk il-brake marks, anzi' d-distanza bejniethom hi ferm qasira kif jixhdu r-ritratti esibiti u l-pjanta redatta mill-Perit Schembri Cachia fl-atti tal- inkjesta… … ... »Il-brake marks li ħalla l-konvenut appellat fuq il-post huma indikazzjoni ċara li hu ma waqaf xejn u baqa' ħiereġ minn fuq l-Stop sign. Il- pożizzjoni tiegħu hi ferm aktar gravi billi mhux biss ma waqafx, iżda talli baqa' ħiereġ mingħajr ma esplora tajjeb it-triq li daħal fiha kif ser jintwera aktar 'il quddiem billi kif stqarr hu stess a tempo vergine mal- Pulizija (u dan reġa' ikkonfermah PS1377 Emanuel Agius Betts) huwa ħares biss lejn il-lemin tiegħu u ħareġ mentri Triq Qronfol tiġi n-naħa tax-xellug tat-triq li ħareġ minnha. Il-konvenut appellat kellu l-obbligu ovvju li jieqaf zoptu fil-bokka tat-trejqa mnejn kien ħiereġ biex jesplora t-triq. Kellu wkoll l-obbligu li jesplora tajjeb t-triq li kien dieħel fiha u fiż-żewġ direzzjonijiet, u mhux n-naħa tal-lemin biss kif stqarr a tempo vergine mal-Pulizija. Il-konvenut mhux biss kellu l-obbligu li jħares, imma li jħares sewwa. Minn dak li stqarr l-appellat ma' PS7164 Emanuel Agius Betts jidher li ċertament hu ħares fid-direzzjoni tal-lemin mingħajr ma ta każ minn kien hemm jew kien hemm ġej mid-direzzjoni tan-naħa tax-xellug cjoe' minn Triq Il-Qronfol, u kien għalhekk li sab lill-attur appellant ma' wiċċu. Jiġi notat anke' mir-ritratti esibiti mar-rikors tal-appell li l-viżwali tas-sewwieq Stephan Cassar Ruggier, mnejn kien ħiereġ, kienet waħda tajba u fit-tul. Fatt dan li jkompli jissottolineja n-nuqqas ta' proper lookout illi żamm il-konvenut appellat qabel u waqt li għamel il-manuvra tiegħu… Ġie ritenut ukoll li meta wieħed jiġi biex jaqsam it-triq b'karozza dan irid jara li ma jkunx hemm traffiku, mhux biss meta jaqsam imma anke' sakemm jaqsam għal kollox... »Fil-każ in eżami, il-kawża prossima, immedjata u unika ta' l-inċident kienet il-mod inkonsult kif il-konvenut appellat qabad u ħareġ minn fuq is-Stop sign bla ma ħa l-prekawzjonijiet kollha li hu kien obbligat jieħu qabel ma joħroġ fuq it-triq prinċipali. L-attur appellant isostni li huwa kien ġia' ħareġ u kien qed jistenna t-triq prinċipali tikklerja mit-traffiku sabiex ikun jista' jaqsam għan-naħa l-oħra. Huwa iċċaqlaq bil-mutur tiegħu għal ġenb biex ma jkunx ta' xkiel u fl-istess waqt lanqas ta' perikolu għalih, it-traffiku li mit-triq prinċipali ried jikser biex jidħol fi Triq il-Qronfol. Bejn iż-żewġ toroq, cjoe' it-triq jew trejqa li minnha ħareġ il- konvenut appellat u Triq il-Qronfol, l-attur appellant kellu ċertament li kellu preċedenza anke' min minnhom kellu jgħaddi l-ewwel. Hu ta' l- akbar rilevanza l-fatt li l-konvenut ħareġ minn wara Stop sign. "Sinjal li jagħti ordni perentorju lis-sewwieq li jieqaf, u jieqaf zoptu warajh, ħalli jesplora t-triq u jaċċerta ruħu qabel joħroġ li ma jkunx ġej traffiku fit-triq prinċipali u li allura seta' jagħmel it-traversata ta' l-inkroċju bla periklu għalih u għal traffiku ieħor." … Il-provi juru senjatament il-brake marks li ħalla t-trakk tal-konvenut li l-konvenut ċertament ma waqafx qabel ħareġ. Il-konvenut appellat jinsisti li waqaf. Imma anke' kieku verament f'xi ħin waqaf, ċertament hu ma ħarisx, jew jekk ħares, ma ħarisx sewwa għax kieku kien jara lill-attur Sciberras ġej. Il-konvenut kellu jiżwali tajba għad-direzzjoni mnejn kien ġew l-attur. Kieku ħares f'dik id-direzzjoni, il-konvenut kien jara l-mutur tal-attur ġej. Jekk il-konvenut ma rax il- mutur tal-attur sew qabel il-ħabta u sew qabel ma beda ħiereġ minn wara l-Stop sign, ifisser li jew ma ħares xejn, jew jekk ħares, ma ħarisx sewwa. Anzi l-konvenut meta xehed in kontro-eżami iddikjara li lill-attur rah ħiereġ minn wara l-kantuniera u iddeskriva wkoll li rah ħiereġ bil- mod. Dan m'hu verosimili xejn il-għaliex jekk lill-attur rah ħiereġ u rah ħiereġ isuq bil-mod aktar u aktar il-konvenut kellu jirregola s-sewqan tiegħu tempestivament u mhux iħalli t-tul tal-brake marks li ħalla meta kien ħiereġ minn fuq Stop sign. L-attur isostni li l-konvenut baqa' ħiereġ bla ma waqaf u dan sostnih mill-bidu nett. »Illi ġie deċiż fis-sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali fil-kawża: Il- Pulizija vs Raymond Cini Custo, 7 ta' Marzu 2012, illi "min jiġi fuq Stop sign, irid jieqaf u jibqa' wieqaf sakemm jara li jkun safe li jista' joħroġ u jipproċedi. L-eżerċizzju tal-waqfien fuq Stop sign mhux wieħed akkademiku li jinvolvi li wieħed jieqaf biex ikun waqaf imbagħad jistartja jew jingrana u jerġa' jipproċedi. Dan il-waqfien isir bi skop biex dak li jkun ikollu ċ-ċans kollu jesplora it-triq li jkun dieħel fuqha u jekk hemm bżonn jagħti id-dritta lit-traffiku li jkun ġej fuq dik it-triq l-oħra. Dawn huma l-prekawzjonijiet li kull sewwieq irid jieħu qabel ma jidħol fuq triq prinċipali hemm jew ma hemmx Stop sign. Il-preżenza tal-iStop sign hija intiża biex tneħħi kull dubju dwar preċedenza u tfakkar lis-sewwieq bl-obbligi tiegħu ta' prudenza meta jiġi biex minn triq sekondarja joħroġ fuq triq prinċipali. L-obbligu li tieqaf fuq Stop sign ma jiġix osservat biss b'waqfien momentanju u fuġittiv imma bil-waqfien duratur għal kemm ikun hemm bżonn sakemm traffiku li jkun għaddej fuq it-triq prinċipali miż-żewġ naħat jilħaq jgħaddi." »Għalhekk il-konvenut 'kien obbligat li jieqaf qabel l-Stop sign u wara li jaċċerta ruħu li kien safe għalih li joħroġ, ikompli bil-manuvra li ried jagħmel.' [Diagostino Ċivili, Maria Vella Galea vs Oreste Qoul, 5 ta' Ottubru 1998 – Kollez. LXXXII.ii.854] B'riferenza għal din is-sentenza tal-Qorti tal-Appell appena ċitata, hemm xebħ mal-każ li għandha quddiemha din il-Qorti billi l-konvenut f'dik il-kawża wkoll kien qed jikkontendi li l-attriċi ħarġitlu wrong side. L-ewwel Qorti f'dik il-kawża kienet apporzjonat ir-responsabbilita' bejn iż-żewġ sewwieqa, il-Qorti tal-Appell irriformat is-sentenza tal-ewwel Qorti u sabet lill-konvenut unikament responsabbli. Il-Qorti tal-Appell irriteniet li: "F'dan il-kuntest, jassumi mportanza determinanti l-'Stop sign' fil-punt mnejn ħareġ il- konvenut. Mhux biss għaliex hu kjarament indikattiv lill-konvenut li kien se jirfes u jittraversa triq prinċipali imma ukoll għaliex jimponi fuq il- konvenut l-obbligu li jieqaf iħares biex jesplora t-triq prinċipali u ma jazzardax jirfes fuqha jekk mhux qabel ma jkun aċċerta ruħu illi ppermetta t-traffiku fuq it-triq prinċipali li jgħaddi u li jkun jista' jirfes fuq it-triq prinċipali bla ma jtellef b'xi mod lill-utenti ta' dik it-triq.' Il-Qorti tal- Appell żiedet tgħid li: "Hu ovvju illi dak li huwa essenzjali għall-fini tad- determinazzjoni tar-responsabbilita' għas-sinistru hi d-dinamika tal- eventi li ġraw immedjatament qabel l-impatt u li kienu determinanti u li kontribwew għall-inċident. Riflessjonijiet kontravvenzjonali li bl-ebda mod ma jinċidu fuq ir-regolamenti li s-sewwieq kien obbligat josserva għal sewqan prudenti u li ma jkunx rilevanti għall-elementi ta' fatt li jikkostitwixxu l-eventi li taw lok għas-sinistru, li huma naturalment passibbli u punibbli f'sede oħra, imma ma għandhomx u m'għandux ikollhom rilevanza biex jiġi stabbilit min kellu ħtija għall-inċident. Aktar u aktar meta dik l-infrazzjoni ma tkunx seħħet fil-mument ta' l-inċident imma qabel". »Illi l-attur jispjega li fil-mument li seħħ l-investiment huwa kien ġia' ħareġ minn Triq il-Qronfol u kien qed jistenna li jikklerja t-traffiku mit-triq prinċipali biex ikun jista' jaqsam għan-naħa l-oħra tat-triq. Jispjega wkoll in kontro-eżami li billi kien hemm vetturi li mit-triq prinċipali riedu jiksru biex jidħlu fi Triq il-Qronfol, huwa ċċaqlaq bil-mutur għan-naħa tal-lemin biex jagħmlilhom il-wisa' ħalli jkunu jistgħu jgħaddu bla ma jtajruh. Huwa wera fuq ir-ritratt a fol. 178 tal-proċess il-pożizzjoni fejn kien jistenna qabel ma ċċaqlaq u l-pożizzjoni lejn fejn huwa ċċaqlaq bil- mutur: 'Jiena nikkonferma illi kont wieqaf nistenna t-traffiku għaddej biex naqsam, ġie s-Sur Cassar Ruggier, ħares lejn il-lemin tiegħu fuq il-main road u lili ma ranix, rani l-ħabib tiegħu illi ġibidlu l-attenzjoni, imbagħad sabni quddiemu. Is-Sur Cassar Ruggier ipprova jżomm il-brake, imma t-trakk kien ġej irrankat u allura tani daqqa fil-ġenb tiegħi u fuq in-naħa tal-lemin u ramieni bil-mutur b'kollox.' (xhieda tal-attur in kontro-eżami tat-3 ta' Lulju 2013). ..… 'Nikkonferma illi kien għaddej, dak il-mument kien għaddej it-traffiku. Nispjega wkoll illi kien hemm karozza li riedet tidħol minn naħa tax-xellug kif ukoll kien hemm karozza li riedet tgħaddi minn naħa tal-lemin tiegħi u kien għalhekk illi jiena ċċaqlaqt biex nagħmel il- wisa'. ..… 'Nikkonferma wkoll illi l-punt 'B' (markat fuq id-dokument a fol. 178) huwa l-punt fejn seħħ l-inċident. Sakemm jiena mort mill-punt 'A' għal punt 'B' kienet sempliċement kwistjoni ta' split of a second. Jiena ċċaqlaqt biex ma jtajrunix il-karozzi. Mistoqsi skont jiena kif seħħ l-inċident ngħid illi jiena kont fuq il-punt 'B' u Stephan ħareġ minn fuq l- Stop sign. U lanqas kien qed jarani u kien qed iħares lejn il-main road. Huwa kien qed iħares lejn in-naħa tal-lemin tiegħu. U lili Stephan ma ranix, iżda rani l-ewwel sieħbu. Ngħid illi jiena apparti illi rajt lil Stephan isuq u jħares lejn in-naħa tal-lemin tiegħu, ma rajtu jagħmel l-ebda moviment, pero' mbagħad rajt lil sieħbu jiġbidlu l-attenzjoni u kif ġibidlu l-attenzjoni Stephan applika l-brakes. Mistoqsi dawn il-movimenti kollha li jiena qed insemmi, f'kemm ħin ġraw, ngħid illi dawn ġraw fi ftit ħin, fi ftit sekondi. Jiena lil Stephan rajtu l-ewwel darba meta kien għadu l- ġewwa, il-fuq mis-sinjal fejn hemm dak l-Stop sign.' (xhieda tal-attur in kontro-eżami tas-7 ta' Novembru 2013). »Illi minn naħa tiegħu l-konvenut xehed li waqaf fuq l-Stop sign u ħareġ minn fuq l-Stop sign appena aċċerta ruħu li ma kienx ġej ħadd u li sata' joħroġ liberament fit-triq prinċipali, u kif beda ħiereġ sab lill-attur ma wiċċu li baqa' dieħel fih. Bid-dovut rispett, b'rifless taċ-ċirkostanzi fattwali, din il-verżjoni tal-konvenut appellat mhi xejn konvinċenti u ma kelliex tiġi emmnuta mill-ewwel Qorti. Li kieku dan kien il-każ, it-trakk tal-konvenut ma kienx sejjer iħalli l-brake marks li ħalla. Il-brake marks li ħalla t-trakk qabel ma seħħ l-impatt jindikaw ċar li jew il-konvenut ma waqaf xejn u baqa' ħiereġ jew li qala' bir-rankatura li f'distanza żgħira ħafna bejn STOP sign fl-art sas-sinjal l-abjad li minn fuqu il-konvenut għafas il-brake huwa ferm improbabbli li minn pożizzjoni stazzjonarja minn fejn qala' kellu jħalli brake mark ta' tul ta' 4.6m. »Il-konvenut jikkontendi li hu ġie maħsud mill-attur li ħareġ wrong side minn wara l-kantuniera ta' Triq il-Qronfol. Jirriżulta mill-verżjoni tiegħu tal-inċident li kien ta' lill-Pulizija a tempo vergine li meta hu ġie biex joħroġ għal fuq it-triq prinċipali hu ħares biss lejn il-lemin tiegħu: "Kont ħiereġ minn fuq l-Stop sign, ħarist fuq il-lemin u ma kien ġej ħadd u kif qlajt sibt il-mutur li kien ħiereġ minn Triq il-Qronfol u sibtu ma' wiċċi u saret il-ħabta." Jirriżulta minn din il-verżjoni tal-konvenut li ta lill-Pulizija, u li reġgħet ġiet konfermata minn PS Emanuel Agius Betts a fol. 236, li hu ma ħares xejn lejn ix-xellug tiegħu u ma kkalkula xejn min seta' kien hemm fuq in-naħa tax-xellug jew min seta' kien ħiereġ minn Triq il-Qronfol. Kien għalhekk li sab lill-attur ma' wiċċu u tajru. Fl-affidavit tiegħu l- konvenut ibiddel il-verżjoni tiegħu u jiddikjara li hu waqaf u qala' mill- pożizzjoni stazzjonarja tiegħu wara li 'aċċertajt ruħi li ma kien ġej ħadd u li stajt noħroġ liberament fit-triq prinċipali.' Bid-dovut rispett din il- verżjoni mhix sorretta mkien mill-provi. Anzi' dan hu każ ta' res ipsa loquitur fejn il-pjanti u surveys esibiti mill-perit tekniku Angelo Schembri Cachia maħtur fl-atti tal-inkjesta u d-diversi ritratti esibiti in atti jagħtu stampa ċara ta' x'ġara. Jinsab fil-fatt deċiż li "jekk f'inċident tat-traffiku jikkonkorru ċirkustanzi li jikkostitwixxu res ipsa loquitur, dawk iċ- ċirkostanzi ma jistgħux ma jwaqqgħu ix-xhieda kuntrarja tad-driver involut fl-inċident." [Appell Kriminali, Il-Pulizija vs Capt. Arthur Vella Camilleri [1958] Kollez. »Fl-istess nifs imbagħad il-konvenut jiddikjara li ra lill-attur Sciberras 'li litteralment ħareġ minn wara l-kantuniera ta' Triq il-Qronfol u ġie għal fuqi.' M'hemmx dubbju li din il-verżjoni tal-konvenut m'għandhiex mis- sewwa l-għaliex jew sabu ma' wiċċu u ħasdu kif stqarr a tempo vergine mal-Pulizija jew li rah ħiereġ minn wara l-kantuniera li baqa' ġej għal fuqu. L-ewwel nett li kieku dan tal-aħħar kien il-każ, l-impatt kien ikun man-naħa ta' quddiem tal-mutur u mhux mal-ġenb tiegħu. Id-daqqa ħadha kollha l-attur fuq il-ġenb tiegħu u ntlaqtulu partijiet vitali ta' ġismu fosthom il-fwied u l-kilwa tal-lemin li minħabba l-inċident l-attur tilef 95% mill-funzjonament tagħha. It-tieni nett li kieku l-konvenut verament ra lill-attur ħiereġ minn wara l-kantuniera u rah ġej għal fuqu kif iddikjara fl-affidavit tiegħu, u fil-kontro-eżami tiegħu tas-16 ta' Diċembru 2014, żied jgħid ukoll li lill-attur rah ħiereġ 'bil-mod', kien hemm distanza biżżejjed mill-ewwel kisra tan-naħa ta' fuq tal-splay sa fejn instab maqlub mal-art il-mutur ta' 8.56m cjoe' ta' tmienja u għoxrin pied (ara d-distanza murija fuq l-aerial photo esibit mill-Perit Angelo Schembri Cachia fis- seduta tas-7 ta' Mejju 2014), li hija distanza kunsidrata pjuttost twila biżżejjed biex sewwieq li jkollu kontroll sħiħ tas-sewqan tiegħu fil- pożizzjoni tal-konvenut kien ċertament ikun fi grad li jiffrena l-vettura tiegħu tempestivament u mhux iħalli l-brake marks li ħalla l-konvenut sa ma waqqaf it-trakk. Il-fatt li hu stess jammetti fix-xhieda tieħgu li ra lill-attur ħiereġ minn wara l-kantuniera u rah baqa' ġej għal fuqu fejn ovvjament kellu d-dritta kien jimponi fuqu d-dover li jwaqqaf u jistennieh jgħaddi. Li kieku l-konvenut kien qiegħed isuq sewwa, vwoldiri bi speed adattat għaċ-ċirkostanzi tal-post, l-inċident kien faċilment jiġi evitat billi jiffrena s-sewqan tiegħu tempestivament, u l-investiment ma kienx iseħħ. Jinsab fil-fatt deċiż li "id-difiża ta' sudden emergency ma tistgħax tiġi sollevata b'suċċess meta kien hemm 'qabel' vjolazzjoni mill-parti tad-driver, għax allura jkun hu stess li ħoloq l-emerġenza b'dik li tissejjaħ self created incapacity kwantu li ma setgħax iżomm a tempo stante li kien miexi bi speed żejjed." [Appell Kriminali, Il-Pulizija vs Capt. Arthur Vella Camilleri [1958] Kollez. »Dwar il-verżjoni tal-konvenut li l-attur ħariġlu minn wara l-kantuniera u ħasdu, huwa improbabbli u diffiċli tivviżwalizza sitwazzjoni bħal dik deskritta mill-konvenut appellat fir-raffront ta' dak li realment seħħ. Li kieku fil-mument tal-impatt il-mutur tal-attur kien 'in motion', u ma rriżultaw l-ebda brak marks, il-mutur kien ċertament jibqa' wara l-impatt 'in motion' għall-inqas għal ċerta distanza u mhux jinqaleb eżatt quddiem it-trakk kif jidher fil-pjanta u fir-ritratti esibiti in atti. Anke' għal din ir-raġuni l-verżjoni tal-konvenut appellat, li għandha mill-inkredibbli, ma kelliex titwemmen mill-ewwel Qorti, u din il-konstatazzjoni għandha tiffavorixxi l-verżjoni tal-attur appellant. »F'materja bħal dik taħt eżami fejn tkun teżisti konflittwalita' fix-xhieda tal-partijiet involuti huwa paċifikament akkolt li "l-Qorti għandha teżamina jekk xi waħda miż-żewġ verżjonijiet, fid-dawl tas-soliti kriterji tal-kredibilta' u speċjalment dawk tal-konsistenza u verosomiljanza, għandhiex teskludi lill-oħra, anke' fuq il-bilanċ tal-probabilitajiet utal- preponderanza tal-provi, għax dawn, f'kawżi ċivili, huma ġeneralment suffiċjenti għall-konvinċiment tal-ġudikant." Vol.L.ii.440] Jinsab fil-fatt deċiż li "l-provi ndizjarji ħafna drabi jista' jkunu siewja ferm u xi drabi jistgħu anki jkunu siewja ferm akter minn dawk okulari li, kull tant jistgħu jkunu biss soġġettivi u kull tant, u x'aktarx iva milli le, ikunu kuluriti b'dak li jissejjaħ esprit de voiture. Imbagħad fejn ma jkunx hemm xhieda okulari li jistgħu jiddeskrivu jew jispjegaw dak li ġara, dawn il- provi indizjarji, jistgħu faċilment u mingħajr bżonn ta' ħafna tiġbid, jagħtu stampa ċara tad-dinamika tal-inċident. S'intendi, bħal kull prova ndiretta oħra, iridu jkunu tali li jwasslu għall-konklużżjoni univoka u li biha l-ġudikant ikun moralment konvint lil' hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni mill-ħtija jew responsabbilta' kriminali tal-imputat jew akkużat … hu dover tal-Qorti li tara jekk mill-assjem tal-provi ċirkostanzjali jirriżultax b'mod li jkun sodisfatt il-konvinċiment morali tal- ġudikant sal-grad rikjest fil-proċess penali tirriżultax ħtija ta' sewqan ħażin." [Appell Kriminali, Il-Pulizija vs James Seisun, 11 ta' Lulju 2002]. Dan il-prinċipju ġie ribadit f'sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell Sede Inferjuri, fil-kawża: Middlesea Insurance vs Joseph Briffa Dimech et (App Inf 20.01.2003PS) … … ... »Mill-assjem tal-provi jidher li l-konvenut ma waqafx fejn kellu jieqaf, u mhux kif xehed, il-għaliex altrimenti t-trakk tiegħu ma kienx sejjer iħalli brak marks ta' 4.6m u 3.5m… … … Bid-dovut rispett huwa ferm diffiċli li wieħed ikollu jaċċetta bħala veritjiera l-verżjoni tal-konvenut appellat li hu waqaf, qala' u reġa' waqaf, u mbagħad iħalli dak it-tul ta' brake marks kollu. Jinsab fil-fatt deċiż li "f'materja ta' kawżi ta' traffiku, il- "brake marks" huma waħda minn dawk iċ-ċirkustanzi li jwasslu għall- applikazzjoni isuq, għalkemm ma jagħmelx dawk il-kalkoli matematiċi li huma meħtieġa biex fil-Qorti jiġi apprezzat u ġudikat il-każ, għandu pero' jkun jaf u jirrealizza li fis-sewqan awtomobilistiku d-distanzi u l-kolliżjonijiet huma kwistjoni ta' sekondi u għandu jirregola l-għemil tiegħu fis-sewqan konformement. Jekk ma jagħmelx hekk, huwa jirrendi ruħu ħati ta' traskuraġni imputabili kriminalment." [Appell Kriminali, Pulizija vs Joseph Fituri, 7 ta' Ġunju 1952 – Kollez. »Barra minn hekk huwa evidenti li l-konvenut appellat naqas li jżomm 'l hekk imsejħa proper look out għaliex kif stqarr il-konvenut a tempo vergine mal-Pulizija li hu ħares biss lejn il-lemin u lill-attur sabu ma' wiċċu. Imbagħad fl-affidavit tiegħu hu biddel il-verżjoni tiegħu u xehed li kien ra lill-konvenut ħiereġ minn wara kantuniera u li rah ġej isuq bil- mod. Anke' jekk għal għall-grazzja tal-argument dato sed non concesso wieħed ikollu jaċċetta bħala veritjiera din l-aħħar l-verżjoni tal-konvenut appellat cjoe' li l-attur ħareġ minn wara l-kantuniera, tenut kont tad-daqs tal-mutur Yamaha 100 u l-pożizzjoni elevate tas-sewwieq fuq mutur ta' dan it-tip li bla dubbju jissupera l-għoli taċ-ċint li hemm fil-kantuniera man-naħa tal-splay, il-konvenut kellu jinduna mal-ewwel bl-attur ħiereġ minn mal-kantuniera billi l-viżwali kienet tippermettilu li jaraħ ġej minn dik id-direzzjoni. Anke' l-pożizzjoni tal-konvenut fit-trakk kienet waħda elevate u kienet tippermettilu viżwali aktar wiesa' u dominant, u kien ferm aktar faċli għalih li jara lill-attur ħiereġ minn wara l-kantuniera kieku verament ħares lejn dik in-naħa. Dan wisq u wisq aktar kellu jinduna bih meta jirriżulta mill-kejl meħud mill-perit li mill-kantuniera sa fejn instab maqlub mal-art il-mutur kien hemm distanza ta' kważi tletin pied, u li kieku l-konvenut appellat kien qed isuq kif kellu jsuq u kien qed iżomm proper lookout għal dak li kien raġjonevolment viżibbli cjoe' dak li kien qed iseħħ quddiemu in plain view, ċertament li kien ikun fi grad li jikkontrolla s-sewqan tiegħu u jiffrena t-trakk tiegħu tempestivament. »Jinsab deċiż li: "proper look out' hija ferm aktar milli sewwieq ikun qed iħares 'il quddiem jew li jkollu viżwali ċara iżda s-sewwieq irid ikollu 'an awareness of his immediate vicinity' u cioe' li s-sewwieq irid ikun jaf x'qed jiġri madwaru u mhux sempliċement iħares 'il quddiem b'mod ċass jew isuq bil-mod … … … Għalhekk kull driver irid jirregola s- sewqan tiegħu skond il-kondizzjonijiet u ċirkostanzi li jkun fihom. Fin- nuqqas ikollu jwieġeb għall-imprudenza tiegħu meta jseħħ incident stradali." … Ma jidhirx li l-konvenut żamm a proper lookout għal dak li kien qed jiġri madwaru, dmir importantissimu kif jidher minn din is-silta fil-ktieb 'Gibbs' 'Trial of Motor Car Accident Cases' sezzjoni 54 fejn jingħad: "Keeping a proper look out, means more than looking straight ahead, it includes awareness of what is happening in one's immediate vicinity. »Dan l-obbligu huwa korollari għall-prinċipju li sewwieq għandu l-oneru li fis-sewqan tiegħu juża dik id-diliġenza mistennija minn bonus pater familias u li hija raġjonevoli tenut kont taċ-ċirkostanzi : Bħalma huma l- konfigurazzjoni tat-triq, il-frekwenza tat-traffiku, d-dawl, il-viżwali, il- kondizzjonijiet atmosferiċi, l-istat ta' l-art, u ċirkostanzi partikolari oħra li jistgħu jirrikjedu grad ta' attenzjoni għoli mis-sewwieq. Huwa għanu wkoll jassikura f'kull waqt li s-sewqan tiegħu jkun tali li jkollu kontroll sħiħ tal-vettura misjuqa minnu. »Illi in materja ta' provi u senjatament dwar il-valur probatorju tal-iskizz ossia tal-pjanta redatta mill-Perit Angelo Schembri Cachia, ġie ritenut fis-sentenza fil-kawża fl-ismijiet: Carmelo Mercieca Galea vs Esther Brightwell, deċiża mill- Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fl-20 ta' Ottubru 2003, li "Huwa ndubitat li f'każijiet ta' kollizzjoni l-iskizz dejjem ġie meqjus bħala element importanti tal-provi, ad eċċezzjoni tas-sitwazzjonijiet fejn ikun jidher ovvju illi dan ma jkunx ġie redatt sewwa u jkun jonqsu indikazzjonijiet li ma jistgħux jitqiesu traskurabbli. L-importanza ta' dan id-dokument ġiet ravvizata anke fil-każ fejn dan ma jkunx ġie maħluf mis-surġent li rrediġieħ. Għax anke fjen dan hu l-każ 'hu wkoll veru li dan ġie ppreparat in situ u a tempo vergine u ħadd ma ressaq dubbju dwar l- integrita' tas-surġent. Dan ta' l-aħħar huwa recorder tar-res gestae u hu fid-dover qabel xejn, bħala parti mill-investigazzjoni tiegħu, li jiġbor il- fatti relevanti kif irriżultawlu materjalment u jirreġistrahom fl-iskizz ta' l- okkorrenza. Allura meta l-iskizz ikun magħmul b'mod professjonali, u fejn indikat to scale jew almenu bl-esatezza, l-qisien importanti, u ma jkunx hemm kontestazzjoni dwaru mill-partijiet in kawża, dan l-iskizz għandu jittieħed li jgħamel prova ta' dak li juri" … … ... »Eżami tal-provi ma juru xejn ta' sustanza li jindikaw li l-attur appellant kellu jiġi b'xi mod miżmum responsabbli tal-inċident la fil-mument tal- inċident jew immedjatament qabel. Mill-assjem tal-provi hu ferm aktar probabbli li l-konvenut appellant ittanta jaqsam Triq il-Qronfol biex jidħol għal ġot-Triq il-Ħamrija b'mod traskurat u negliġenti ċertament bla ma żamm proper look out għat-traffiku li kien hemm quddiemu u bla ma waqaf għal kollox qabel beda l-manuvra tiegħu… Dawn il-fatti bla dubbju kellhom u għandhom jinkolpaw lill-konvenut appellat bl-akkadut, stante li jimmanifestaw nuqqas gravi u serju da parti tiegħu ta' dik id- diliġenza u attenzjoni fihom li ċ-ċirkostanzi immedjatament qabel u fil-mument tal-akkadut, kienu jiddettaw. Il- konvenut kellu l-obbligu li jirregola s-sewqan tiegħu b'mod li ma jiġix rinfaċċjat b'sitwazzjoni li, minħabba s-sewqan tiegħu, ma jkunx fil- posizzjoni li jevita l-kollozzjoni; għax sewwieq għandu l-obbligu li ma jpoġġix lilu nnifsu f'sitwazzjonijiet fejn ma jkunx jista' jirreaġixxi b'mod adegwat u tempestivament għal xi emerġenza li tista' tinħoloq [Prim'Awla, Herbert Briffa Camoin et vs Vouyouka Briffa Dimech et, 28/10/2005]. li kien qed isuq »Wara kollox, min ikun qed isuq, għalkemm ma jagħmilx dawk il-kalkoli matematiċi li huma meħtieġa biex fil-Qorti jiġi apprezzat u ġudikat il- każ, għandu pero' jkun jaf u jirrealizza li fis-sewqan awtomobilistiku d- distanzi u l-kolliżjonijiet huma kwistjoni ta' seconds, u għalhekk is- sewwieq għandu jirregola l-għemil tiegħu fis-sewqan konformament u jassikura kontroll tal-vettura tiegħu f'kull ħin waqt is-sewqan [Appell, Kriminali, Pulizija vs Joseph Fituri, 7/06/1995]. Illi n-nuqqas ta' diliġenza fis-sewqan da parti tal-konvenut, u l-fattur tal-veloċita li kien qed isuq biha l-konvenut kif jirriżulta mill-brake marks li ħalla t-trakk tiegħu, huma ndikattivi ċari tal-fatt li s-sewqan tal-konvenut kien bla dubbju wieħed imprudenti u ċensurabbli fiċ-ċirkostanzi.« Il-konvenut wieġeb kif ġej għal dan l-appell: »Illi l-uniku aggravvju minn din is-sentenza huwa dak li l-Ewwel Onorabbli Qorti għamlet apprezzament żbaljat tal-provi, aggravvju li fl- umli opinjoni tal-esponenti huwa assolutament bla bażi u li għandu jiġi respint bl-ispejjeż kontra l-attur appellant. »Illi l-attur appellant jilmenta mill-fatt illi l-apprezzament li għamlet l- Ewwel Onorabbli Qorti huwa żbaljat u li mill-provi prodotti ma kellhiex tinstab ħtija tal-inċident fl-attur. Saħansitra l-attur appellant jisħaq li l- Ewwel Onorabbli Qorti emmnet verżjoni waħda meta l-fatti kienu tant ċari u 'elokwenti' li qatt ma setgħet l-Qorti tkun moralment konvinta mill- konklużjonijiet tagħha stess. Dawn huma dikjarazzjonijiet li wieħed isibha ftit bi tqila biex jemmen meta wieħed jeżamina d-dettal, l- profondita' u l-eżami li għamlet l-ewwel Camilleri Farrugia Qorti fis-sentenza tagħha. Infatti mill-istess sentenza huwa ovvju li l-Onorabbli Qorti qieset propju ż-żewġ verżjonijiet tal-partijiet, pero tat ukoll importanza kbira lil dak li qal l-espert Tekniku Joseph Dimech Debono u lil pjanta redatta mill-Perit Angelo Schembri Cachia, kif ukoll l-verżjonijiet li l-partijiet taw lil pulizija a tempo vergine. Għal konvenjenza tiegħu pero l-attur appellant ftit li xejn jagħmel referenza għar-rapport tal-espert Joseph Dimech Debono. »Illi d-dettal li tinkorpora fiha s-sentenza appellata jġib fix-xejn l-ilment tal-attur appellant meta jgħid li hija sfortuna li l-provi kollha instemgħu prattikament taħt ġudikant wieħed u imbagħad ġiet deċiża minn ġudikant ieħor. L-ewwel nett ibda biex l-kontro-eżamijiet tal-konvenut u tax-xhud Christpher Coleiro saru quddiem l-istess Qorti li tat is- sentenza. It-tieni nett kienet din l-Onorabbli Qorti li żammet aċċess fuq il-post u rat tabilħaqq kif inhi l-flow tat-traffiku fil-lok fejn seħħ l-inċident. Il-fatt li l-Ewwel Onorabbli Qorti aċċediet fuq il-post huwa punt importanti ħafna u li ma hemm l-ebda aċċenn għalih fir-rikors tal-appell tal-attur. Wieħed diffiċli jifhem jekk tabilħaqq ma jmurx fuq il-post u jara b'għajnejħ u din hija l-umli opinjoni tal-esponenti għalfejn din l- Onorabbli Qorti għandha tkun ferm kawta milli tvarja l-konklużjonijiet raġġunti mill-Ewwel Onorabbli Qorti. Il-fatt li kawża tinbeda quddiem ġudikant u tkompli quddiem ġudikant ieħor ma jfissirx li b'daqshekk ġiet kommessa xi inġustizzja. Infatti f'numru sostanzjali ta' kawżi fil-Gżira tagħna l-provi jinstemgħu quddiem l-assistent ġudizzjarju u l-kawża tiġi deċiża mill-Qorti, allura dan ifisser li l-Qorti li tagħti d-deċiżjoni ma tkunx tista' tasal għal konklużjonijiet tagħha b'mod seren? Jekk tabilħaqq kien hemm xi ħadd li setgħa jgħid li ġie preġudikat kien l-konvenut appellat għax l-Qorti kienet żgur tapprezza l-mod kif xehed l-attur fuq il-pedana tax-xhieda u dana waqt li jbiddel minn verżjoni għal oħra ta' kif ġara l- inċident. »Huwa paċifiku illi f'materja ta' dixxiplina tal-proċeduri, Qorti tat-tieni grad bħala regola ma tiddisturbax ir-regolament tal-Qorti tal-ewwel grad jekk mhux verament għal motivi gravi, dak li fil-fehma tal-Qorti ċertament hawn m'huwiex il-każ. Dan għaliex mill-provdiment tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili l-andament tal-kawża huwa sostanzjalment, anke jekk forsi mhux assolutament, imħolli fid- diskrezzjoni tal-Qorti. Kif drabi oħra ingħad, "din il-fakulta' hija soġġetta għall-prinċipji ġenerali tar-raġuni prattika u l-grad ta' din il-fakolta' imbagħad jiddependi mill-ġudikant, u tista' toxxilla skont il-personalita' ġuridika li jippossjedi l-ġudikant" – Perit Guido Hazouri –vs- Dr. Emmanuel Zammit Fresta, Appell Ċivili, 14.01.1993. – Korporazzjoni Telemalta v Hili Diane – 15.12.2003 – PA – Imħallef Philip Lanfranco. »Daqstant ieħor pero' ġie kostantement ritenut ukoll fil-ġurisprudenza illi din il-Qorti kienet obbligata illi tissindika dan l-apprezzament u anke tasal għal konklużjoni diversa minn dik li jkun wasal għaliha l-ewwel tribunal jekk tkun konvinta illi altrimenti tkun ser tiġi kaġunata inġustizzja manifesta. "Jiġifieri meta fil-fehma tagħha, wara li tkun ikkunsidrat l-atti kollha proċesswali, jitnissel fiha l-konvinċiment morali illi l-provi prodotti ma kinux u ma setgħux iwasslu għall-konklużjoni li għaliha jkun wasal l-ewwel tribunal, din il-Qorti ta' reviżjoni kienet obbligata li tiddelibera s- sentenza tagħha fuq dik il-bażi ta' fatt kif fil-fehma tagħha tkun tirriżulta ppruvata, anke jekk dan ifisser li jkollha fil-proċess tiskarta dawk il-fatti li s-sentenza appellata tkun additat bħala provanti l-premessi għat- talbiet attriċi" – Emily Abela Camilleri et –vs- George Spiteri Farrugia, Appell mill-Bord li Jirregola l-Kera, 06.10.2000. »L-appellant ma ġieb l-ebda raġuni impellenti l-għala d-diskrezzjoni tal- Ewwel Onorabbli Qorti għandha tiġi skartata. »Illi fir-rikors tal-appell tiegħu l-attur jagħmel minn kollox biex jipprova jikkonvinċi lil din l-Onorabbli Qorti li l-kawża tal-inċident huwa l-fatt li l- konvenut ħareġ minn fuq Stop Sign. L-attur appellant qiegħed ikompli jaggrappa ma din it-teżi meta huwa jaf ben tajjeb li dan ma huwiex minnhu għax il-kawża prossima tal-inċident kien propju l-fatt li huwa ħareġ minn wara l-kantuniera tat-triq u kompletament fuq in-naħa l- ħażina tat-triq b'tali mod li l-konvenut sab lil attur ġo wiċċu. Fis-sentenza jingħad: »Illi infatti għalkemm l-attur qiegħed jipprova jnessina mill-fatt li huwa kien fuq in-naħa l-ħażina tat-triq, qiegħed pero jinsa li kien hu stess li ammetta li kien qiegħed fuq in-naħa l-ħażina tat-triq u dana meta immarka fuq il-pjanta bl-ittra A u bl-ittra B l-posizzjoni ta' fejn kien qabel seħħ l-impatt. L-attur qatt ma messhu kien fil-posizzjoni li kien qabel seħħ l-impatt u huwa dan l-fatt li ikkawża l-inċident. L-attur jipprova jagħti diversi spjegazzjonijiet ta' kif spiċċa fil-punti indikati minnhu stess fil-pjanta pero u bir-rispett kollhu dawn huma biss skużi bla bażi biex jipprova jiġġustifika l-fatt li huwa kien fuq in-naħa l-ħażina tat-triq. »Illi hekk kif l-esponenti kellhu l-opportunita' li jesponi fin-nota ta' sottomissjonijiet tiegħu, l-attur ta' xejn anqas minn erbgħa verżjonijiet ta' kif ġara l-inċident, b'dawn il-verżjonijiet ikunu kollha differenti u b'uħud minnhom saħansitra kunfliġġenti għal xulxin. Mhux biss iżda apparti hekk huwa jipprova jwaqqa x-xhieda tas-Surġent Jason Gatt Baldacchino u cioe' tas-Surġent li ħa l-verżjoni tal-attur l-isptar kif ukoll jgħid li ma jaqbilx mal-konklużjonijiet tal-espert Tekniku Joseph Dimech Debono. Għal attur l-inċident seħħ unikament kif jgħid hu, iżda wieħed ma jistax ma jistaqsix għal liema verżjoni mill-ħafna li ta, qiegħed jirreferi? Kif mistenni l-attur appellant ma jagħmel l-ebda referenza għal dawn id- diversi verżjonijiet li ta u jikkonċentra l-enerġija kollha tiegħu biex jikkonvinċina li l-inċident seħħ għall-konvenut ma waqafx fuq l-istop sign. »Illi pero kemm l-konvenut kif ukoll ix-xhud isostnu li huwa waqaf fuq l- istop sign. Infatti kif tajjeb osservat l-Ewwel Onorabbli Qorti, '...mir- ritratti u anki mill-iskizz l-break-marks' jibdew oltre l-linja l-bajda, cioe' wara li l-konvenut qabeż il-linja. Għalhekk dan il-fatt ma jistax iservi bħala evidenza li f'xi mument il-konvenut ma waqqafx meta kien għadu fit-Triq sekondarja ta' Triq il-Ħamrija bejn il-kelma 'STOP' u l-linja l- bajda.' Pero u hekk kif sostna l-konvenut mill-bidu nett u hekk kif jidher mir-risposta ġuramentata tiegħu, l-istop sign ma tiċċentra xejn f'dan l- inċident u infatti li kieku l-attur kien tabilħaqq hekk wieqaf fit-tarf ta' Triq il-Qronfol qabel seħħ l-inċident: »Infatti minn ħarsa lejn ir-ritratti wieħed jista jinduna fejn seħħ tabilħaqq l-impatt u kif l-attur qatt ma messhu kien fil-punt li kien. Din l- ispjegazzjoni li ta' l-attur fil-kontro-eżami hija ovvjament differenti minn dik li ta' lis-surġent Jason Gatt Baldacchino a tempo vergine kif ukoll minn dik li tinsab fir-rikors ġuramentat u dik li tinsab fl-affidavit. Per eżempju wieħed ma jistax ma jistaqsix kif jekk l-attur ħareġ minn fejn suppost ħareġ, kif spiċċa 'biswit it-traffic island kantuniera bejn it-triq prinċipali u t-triq sekondarja l-oħra'? Kif qatt setgħat l-attur ikun biswit it-traffic island qabel seħħ l-inċident? X'kien qed jagħmel biswit it-traffic island jekk kien sejjer għand il-ħanut Tax-Xiber li jinsab fid-direzzjoni opposta? Kif jista' b'xi mod l-attur jiġġustifika li kien jinsab fejn ir-roundabout jekk suppost kellhu jkun wieqaf numru ta' metri 'l bogħod u cioe' fit-tarf ta' Triq il-Qronfol? »Infatti ġustament l-Ewwel Camilleri Farrugia Qorti irrimarkat illi: »L-istess xhud PS 928 Jason Gatt Baldacchino ikkonferma bil-ġurament tiegħu l- verżjoni li kien tah l-attur. Il-konvenut sab lil attur ma wiċċhu u kien għalhekk li malli rah applika l-breakijiet. Ma huwiex minnhu dak li jissottometti l-attur appellant u cioe li l-break marks huma indikazzjoni ċara li hu ma waqaf xejn u baqa' ħiereġ minn fuq l-istop sign. Il- konvenut applika l-breakijiet mhux fuq l-istop sign iżda fil-mument li sab lil attur quddiemu. Dan qed jingħad ukoll in vista tal-fatt li l-attur tfaċċa wara li l-konvenut kien diġa' waqaf fuq l-istop sign u qala. Li kieku l- inċident seħħ fuq l-istop sign eżatt kien forsi b'ħafna tiġbid joħloq l- argument li l-konvenut suppost kien wieqaf imma fil-punt li seħħ l- inċident l-konvenut ma kienx mistenni minnhu li jkun wieqaf. Infatti kien hemm diversi metri bejn l-istop sign u l-punt fejn seħħ l-impatt. L-attur invada dik il-parti tal-karreġġjata li ma kinitx propju tiegħu u 'dak li jkun fil-parti 'l ħażina tat-triq, kellu joqgħod ferm attent u jkollu kawtela akbar min-normali fil-manuvri tiegħu, u dan għaliex il-karozzi li jkunu mexjin fid-dritta tagħhom ma jkunux qegħdin jistennew u jħarsu dik id-diliġenza totali normalment rikjesta fis-sewqan tagħhom, anke fid-direzzjoni tat- toroq minn fejn ma huwiex mistenni li għandhom joħorġu karozzi oħra.' »Illi punt ieħor li jqajjem l-attur appellant fin-nota ta' sottomissjonijiet tiegħu huwa dak li l-'konvenut ħares biss lejn il-lemin tiegħu u ħareġ mentri Triq il-Qronfol tiġi n-naħa tax-xellug tat-triq li ħareġ minnha.' B'din l-akkuża l-attur appellant qiegħed jipprova jsib skuża oħra biex isalva l-iżball tiegħu li ħareġ minn naħa l-ħażina tat-triq u li qatt ma messhu kien fil-post fejn kien. Infatti u jekk wieħed imur fuq il-post jerġa jirrealizza kemm l-obbligu li kellhu l-konvenut kien li malli jitlaq minn fuq l-istop sign huwa jħares lejn ir-right tiegħu biex ikun jista' jidħol fil-flow of traffiku u jipprosegwi lejn iċ-ċentru tar-raħal. Sewwieq ma jistax jiġi mistenni li jħares dawra mejt miegħu biex jara jistax ikun hemm xi ħadd ħiereġ minn direzzjonijiet ħżiena. Dan ma jfissirx li s-sewwieq ma għandhux jesplora tajjeb it-triq, iżda lanqas ifisser li għandhu jippresta l-attenzjoni tiegħu biex jara huwiex ħiereġ xi ħadd minn fejn mhux suppost. Għalhekk l-attur ma għandux għalfejn jitkaża bil-fatt li l- konvenut ħares lejn il-lemin tiegħu u aċċerta ruħhu li ma kien ġej ħadd u kien għalhekk li prosegwa fit-triq tiegħu. Lanqas huwa minnhu dak li jgħid l-attur u cioe' li l-konvenut biddel il-verżjoni tiegħu meta qal li 'aċċertajt ruħu li ma kien ġej ħadd u li stajt noħroġ liberament fit-triq prinċipali.' Anzi l-obbligu li kellhu l-konvenut kien propju dak u qatt ma setgħa jipprevedi li l-konvenut kien ser joħroġ minn wara l-kantuniera! ta' Infatti mid-dokumenti sottomissjonijiet tiegħu, preċiżament Dokument A u Dokument B juru propju kif l-viżwali li kellhu l-konvenut kienet propju tat-tarf tal-isplay. Dan jixhdu l-konvenut fil-kontro-eżami meta jikkonferma li l-attur ħareġ minn wara l-kantuniera u li l-ewwel darba li rah kien fit-tarf tal-isplay. Malli l-konvenut lemaħ lil attur huwa applika l-breaks immedjatament. Il-konvenut ma setgħax jara minn ġej minn wara l-kantuniera. l-istess attur man-nota »Illi l-kawża tal-inċident kienet propju l-posizzjoni li kien jinsab fiha l- istess attur. L-attur jgħix f'dawk inħawi u huwa midħla sew tal-post fejn seħħ l-inċident. Wieħed kien jistenna li jeżerċita aktar prudenza fis- sewqan tiegħu, iżda issa ma jistax jipprova jitfa t-tort tal-akkadut fuq il- konvenut. Saħansitra l-Ewwel Onorabbli Qorti tant xtarret sew il-provi li kellha quddimeha li qieset anke d-diversi verżjonijiet tal-attur u li kollha jwasslu għall-istess konklużjoni. Kemm jekk huwa kien qiegħed jaqsam (in motion) u ħa jaqbad ir-roundabout, kemm jekk ċaqlaq il-mutur biex jgħaddi t-traffiku għal ġewwa Triq il-Qronfol, kemm jekk kien biswit it- traffic island, il-verżjonijiet kollha jwasslu għal konklużjoni li hu qatt ma huwa suppost kien f'dawk il-punti. Infatti u ironikament l-attur fid-diversi verżjonijiet li jagħti jsemmi li kien f'diversi punti barra fejn suppost kien. Li kieku kien fejn suppost l-inċident qatt ma kien iseħħ. tal-attur hija »Illi ma hemmx dubbju għalhekk li l-Ewwel Onorabbli Qorti tat affidabilita lix-xhieda mogħtija mill-konvenut, aktar milli lil dik tal-attur. inkonsistenti, mimlija kontradizzjonijiet u Ix-xhieda inverosimili għal aħħar. Mhux l-istess jista' jingħad għax-xhieda tal- konvenut li dejjem kien konsistenti f'dak li qal. L-attur jinfixel fid-diversi verżjonijiet tiegħu b'tali mod li lanqas hu ma donnhu jaf kif ġara l- inċident jew inkella jaf kif ġara iżda jrid b'xi mod jattribwixxi l-ħtija kollha fuq l-konvenut inġustament. L-Ewwel Onorabbli Qorti irrimarkat: »Illi l-Ewwel Onorabbli Qorti setgħet tikkonstata dan kollhu meta marret fuq il-post waqt l-aċċess. Ma kien hemm l-ebda ħtieġa jew raġuni għalfejn l-attur iħarrek l-mutur. L-emerġenza ħoloqha huwa stess meta ġie jaqa u jqum mir-regolament tat-traffiku u qabad u qasm minn taħt il- kantuniera biex jgħaġġel jasal fuq il-post tax-xogħol mill-break. Infatti l- istess xhud Christopher Coleiro jispjega kif ra lil attur b'idejħ waħda mal- isteering u bl-oħra kien qed jaqfel iċ-ċinga tal-helmet tiegħu. Jispjega wkoll li ħareġ minn wara l-kantuniera. Il-konvenut ukoll jikkonferma li l- attur litteralment ħareġ minn wara l-kantuniera ta' Triq il-Qronfol b'tali mod li l-konvenut bl-ebda mod ma setgħa jarah. Mhux l-istess jista' jingħad li kieku l-attur kien fejn suppost kien u cioe' wieqaf fit-tarf ta' Triq fir-risposta ġuramentata tiegħu isostni li Infatti huwa għalhekk l-konvenut il-Qronfol. »Illi in fatti ta' min josserva wkoll illi matul il-kawża l-attur biddel il- premessi tiegħu u dana peress li skarta l-verżjoni ġuramentata li kien ta' fiċ-ċitazzjoni tiegħu u cioe' li kien wieqaf bil-mutur tiegħu fit-tarf ta' Triq il-Qronfol Xewkija ħaġa li ma setgħetx issir. Infatti r-risposta ġuramentata ġiet intavolata propju b'risposta għar-rikors ġuramentat u din l-Onorabbli Qorti hija marbuta ma dawk il-premessi. Dan ifisser ukoll li l-attur qatt ma jista jipprova l-każ tiegħu għax hu stess qiegħed jiddipartixxi minn dak li huwa stess stqarr fil-premessi tal-kawża! »Illi saħansitra l-attur appellant jpoġġi fid-dubbju l-konklużjonijiet tal- Perit Tekniku u cioe li l-attur ħareġ wrong side. Saħansitra jipprova jitfa dubbju fuq l-ħsara subita fil-vetturi rispettivi in segwitu għall-impatt u dan meta l-istess Perit Tekniku kien ċar dwar fejn seħħet il-ħsara. L- attur huwa ferm selettiv fuq il-fatti li jogħġbu jissenjala u jrid jipprova jikkonvinċina li l-causa prossima tal-inċident kien nuqqas da parti tal- konvenut meta dan ma huwa minnhu xejn.« Għalkemm huwa minnu li din il-qorti tiddipartixxi biss mill- apprezzament tal-provi magħmul mill-ewwel Qorti f'ċirkostanzi eċċezzjonali u f'każijiet biss fejn jeżistu raġunijiet serji għaliex għandha tagħmel dan, fil-każ tal-lum din il-qorti jidhrilha illi tkun qed tippermetti li sseħħ inġustizzja manifesta tiddeċiedi tistrieħ fuq apprezzament tal-provi tal-ewwel Qorti. Wara li fliet l-atti proċesswali kollha din il-qorti jidhrilha illi għalkemm l-attur għamel ħażin meta ħareġ 'wrong side' minn Triq il- Qronfol, Għajnsielem sabiex jaqsam Triq il-Ħamrija1 – u għalhekk huwa tal- inqas parzjalment responsabbli għal-inċident li seħħ – ma taqbilx mal- ewwel Qorti illi l-ebda responsabbilita` għall-istess inċident m'għandha tintrefa' mill-konvenut. Fl-ewwel lok, mill-provi prodotti mill-partijiet joħroġ biċ-ċar illi ftit qabel ma seħħ l-inċident il-konvenut ma ħarisx fuq in-naħa tal-xellug qabel ma ħareġ għat-triq prinċipali iżda ħares biss fuq in-naħa tal-lemin. Dan ġie kkonfermat numru ta' drabi fosthom mill-konvenut stess2 kif ukoll minn Christopher Coleiro – li kien passiġġier fit-trakk tal-konvenut fil- mument meta seħħ l-inċident. Fil-verżjoni li ta lill-pulizija ftit wara li seħħ l-inċident il-konvenut qal: »Kont ħiereġ minn fuq l-stop sign waqaft, ħarist fuq il-lemin u ma kien ġej ħadd u kif qlajt sibt il-mutur li kien ħiereġ minn triq il-qronfol u sibtu ma' wiċċi u saret il-ħabta.« 3 Fix-xhieda tiegħu mogħtija in kontro-eżami tas-16 ta' Diċembru 2014 Christopher Coleiro ukoll ikkonferma li l-konvenut ma ħarisx lejn in- naħa tax-xellug għax "ma kienx hemm skop" li jħares lejn dik in-naħa. Fit-tieni lok, huwa wkoll ċar li l-konvenut ma waqafx fuq l-istop sign kif kien obbligat li jagħmel u anzi baqa' ħiereġ. Dan hu evidenti mill-brake mark li sab l-espert mekkaniku Joseph El Gazzar li fir-rapport qal: Illi jirriżulta li t-trakk kien qiegħed jinstaq il-barra aktar l-isfel minn fejn issuċċieda l-inċident ġot-Triq il-Ħamrija jinsab Stop sign miktub fl- art fit-triq u aktar il-quddiem minn dan l-istop sign qabel toħroġ ġol-parti d-dritta tat-Triq il-Ħamrija jinsab ukoll Stop sign konsistenti f'line li jaqsam il-parti l-wiesgħa tat-Triq il-Ħamrija għal ġot-triq aktar dritta ta' Triq il-Ħamrija; Illi nstabu provi li t-trakk ma osservax dawn is-sinjali billi hekk kif induna bil-ħruġ tal-motorcycle minn ġot-Triq il-Qronfol huwa applika l- brakes minn fuq l-istop sign iktar l-isfel ġol-imsemmija Triq il-Ħamrija kif indikat fid-dokument immarkat Dok JZ1.« 5 Fatt li hu konfermat f'ritratti li hemm fl-atti. L-istess espert reġa' kkonferma dan il-fatt meta xehed fis-seduta tal-24 ta' April 2012: »… niftakar illi hemm stop sign imbagħad iktar 'il quddiem hemm line illi jindika illi ma tistax taqsam. Qed niġi mistoqsi jekk mill-brake marks illi ħadt jirriżultalix illi f'xi waqt it-trakk kien waqaf, il-brake marks kienu dritti 5 Ara fols 132, 133 tal-proċess. Ara wkoll fol 100. u kontinwi u ma jidhirlix illi kienu saru b'tali mod illi is-sewwieq tat-trakk kien waqaf u reġa' qala'...« 6 Il-kelma STOP hi ordni ċara li sfortuntament għal ħafna xufiera ma Qabel it-trakk joħroġ fi Triq il-Ħamrija, il-konvenut kellu obbligu li jwaqqaf it-trakk fit-tarf tal-linja li tidher fir-ritratti u jħares fuq in- naħa tal-lemin fi Triq il-Ħamrija u jara xi traffiku jista' hemm quddiemu. Dan qabel ma jitħajjar jidħol fi Triq il-Ħamrija. Fattur ieħor importanti li jirriżulta mill-provi prodotti – u li donnu l- ewwel Qorti skartatu - huwa li kieku l-konvenut ħares quddiemu qabel saq għal ġewwa Triq il-Ħamrija kien jintebaħ bl-attur fuq il-mutur tiegħu u probabbilment l-inċident kien jiġi evitat. Il-passiġġier Christopher Coleiro jikkonferma li qabel ma seħħ l-inċident huwa rah lill-attur "ħiereġ minn mal-kantuniera" u rah ukoll li "kellu idu waħdu fuq il-mutur u bl-idu l-oħra kien qiegħed jirranġa l-helmet."7 Fil-kontro-eżami l-istess xhud reġa' kkonferma s-segwenti: »Hu waqt li kien ħiereġ minn ġol-, kellu idejh waħda fuq il-mutur u kif stajt nara, hu kien qed jew jipprova jaqfel iċ-ċinga jew ħa jibda, waħda kienet hawn idejh u l-oħra kienet hawn. »Mal-ġenb ta' wiċċu. »Eżatt 6 Ara fol 175 tal-proċess. Ara wkoll fols 84, 341, 342, 415. 7 Ara fol 407 tal-proċess. Ara wkoll fol 486. »Mela hu, aħna, hu beda ħiereġ, ejja ngħidu t-triq fiha daqshekk all right, hu beda ħiereġ minn din in-naħa eżatt. »Minn ma' l-isplay. »Minn ma' l-isplay. Ħareġ minn ma' l-isplay eżatt, allura dak il-ħin kif kien qed jilgħab hekk, kif rajnieħ aħna; »Qed jilgħab hekk jiġifieri qed jilgħab ma' wiċċu. »Eżatt għax kieku kien jilħaq jieqaf żgur. Hu baqa' ħiereġ quddiemna mbagħad ma laħaqx waqaf.« 8 L-attur ukoll ikkonferma illi qabel ma seħħ l-inċident il-konvenut "kien qiegħed iħares fuq in-naħa tal-lemin tiegħu" 9 u li rah isuq u "baqa' iħares fuq in-naħa tal-lemin tiegħu." 10 Fix-xhieda tiegħu mogħtija in kontro-eżami fis-7 ta' Novembru 2013 iżid jgħid hekk: »… lili Stephan ma ranix iżda rani l-ewwel sieħbu. Ngħid illi jien apparti illi rajt lil Stephan isuq u jħares lejn in-naħa tal-lemin tiegħu ma rajtu jagħmel l-ebda movimenti pero' mbagħad rajt lil sieħbu jiġbidlu l- attenzjoni u kif ġibidlu l-attenzjoni Stephan applika l-brakes… … Jiena lil Stephan rajtu l-ewwel meta kien għadu il-ġewwa, il-fuq is-sinjal fejn hemm dak l-istop sign… Jiena rajt lill-sieħbu, lill-sieħbu jattiralu l- attenzjoni, rajt lill-sieħbu jattiralu l-attenzjoni...« 11 8 Ara fol 491 tal-proċess. Ara wkoll fol 493 fejn il-passiġġier fit-trakk tal-konvenut appellat – is- sur Christopher Coleiro - ikkonferma li "li kieku ħareġ minn naħa l-oħra tat-triq konna nilħqu narawħ iktar." 9 Ara fol 423. Fil-fehma ta' din il-qorti din ix-xhieda hija kruċjali għaliex tikkonferma żewġ affarijiet: fl-ewwel lok tikkonferma li l-konvenut appellat kellu jintebaħ bl-attur li kieku ħares fuq quddiem kif kien obbligat li jagħmel fiċ-ċirkostanzi (għaliex vetturi setgħu jiġu miż-żewġ naħat), u mhux jibqa' ħiereġ minn fuq is-sinjal stop mingħajr ma jieqaf u jħares biss fuq il-lemin. 12 Fit-tieni lok ix-xhieda fuq imsemmija tikkonferma wkoll li mhuwiex minnu dak li jsostni l-konvenut appellat li l-attur ħareġ f'salt minn wara l- kantuniera u ma taħx ċans jibbrekja. Kieku l-konvenut waqaf fit-tarf tat- triq sekondarja li minnha kien ħiereġ, ċjoe' wara l-linja bajda kontinwa miżbugħa fl-art, kien jinduna bil-mutur u jevita l-inċident. Fix-xhieda tiegħu mogħtija in kontro-eżami fis-16 ta' Diċembru 2014 il-konvenut fil-fatt ikkonferma li l-attur kien ħiereġ minn wara l-isplay "bil-mod" u li ma kienx ħiereġ "merfuħ." 13 Dan jikkontrasta bil-qawwi ma' dak li allega l-istess konvenut li l-attur ħareġ f'salt minn wara l-kantuniera jew l-isplay. Min-naħa l-oħra l-attur ma jistax jippretendi li ma kellux tort għall- inċident, meta ħareġ wrong side minn Triq il-Qronfol għal ġewwa t-triq prinċipali (Triq il-Ħamrija) mingħajr ma waqaf. Fl-ewwel lok kellu jsuq il- mutur fuq in-naħa tax-xellug ta' Triq il-Qronfol u fit-tarf tagħha kellu jieqaf. L-attur kellu jiżgura li ma jirfisx fi Triq il-Ħamrija qabel ma jkun aċċerta ruħu li fit-triq ma kienx hemm traffiku. Evidenti li m'għamel xejn minn dan u kif ħareġ min-naħa ħażina tat-triq, sab ma' wiċċu t-trakk tal-konvenut. 12 Ara wkoll ir-ritratti annessi mar-rikors tal-appell tal-attur appellant. Apparti li evidenti li ma waqafx qabel ħareġ fi Triq il-Ħamrija, ħareġ minn parti ta' Triq il-Qronfol li ma kellux joħroġ minnha. Għaldaqstant, ir-responsabbilita` għall-inċident li seħħ fid-19 ta' Ottubru 2009 fi Triq il-Ħamrija, Għajnsielem, Għawdex għandha tintrefa' nofsha mill-attur appellant u nofsha mill-konvenut. L-attur sofra ħsara fil-kilwa tal-lemin. biss tal-kilwa baqgħet tiffunzjona. Esprima wkoll il-fehma li probabbilment bit-trapass taż-żmien il-kilwa ser tkompli tiddeterjora u tieqaf taħdem. Dwar id-danni, għalkemm l-attur sofra ġrieħi li wasslu għal diżabbilita` permanenti minħabba l-inċident, baqa' jaħdem mas-soċjeta` FXB Limited u għadu sal-lum jagħmel l-istess xogħol ta' machine operator.14 L-istess xehed Joe Zammit Carbone – rappreżentant tas-soċjeta`' FXB Limited – fix-xhieda mogħtija fil-25 ta' Novembru 2011.15 Madankollu l-ġurisprudenza hi llum stabbilita li l-danneġġat xorta għandu jedd għall-kumpens. Wieħed irid japprezza wkoll li filwaqt li f'inċident tat-traffiku l-parti danneġġata intortament tiġi kkumpensata għall-ħsara li ssofri fil-vettura, daqstant ieħor persuna għandha jkollha l- tkun kumpensata għall-ħsara fil-persuna tagħha irrispettivament dan ikollux impatt fuq il-ħajja lavorattiva tagħha jew le. L-attur twieled fit-23 ta' Frar 1967 u l-inċident seħħ fid-19 ta' Ottubru 2009, filwaqt li ippreżenta l-kawża fis-17 ta' Mejju 2011. Għalhekk meta seħħ l-inċident kellu 42 sena. Illum diġa' għaddew ħdax- il sena minn meta seħħ l-inċident. L-espert mediku esprima l-fehma li l-attur sofra diżabbilita` permanenti ta' 14.3%. Ma saret l-ebda prova li tikkontradiċi l-opinjoni tal- Bħala multiplier il-qorti kkonsidrat li għaddew ħdax-il sena mill- inċident. Għalhekk ser tagħmel il-kalkoli fuq multiplier ta' sbatax-il sena. Għal dak li hu salarju fid-data tal-inċident l-attur kellu €179.95 fil- ġimgħa. L-attur isostni li ma' dik is-somma għandha tiżdied is-somma ta' €11.65 fil-ġimgħa għal attendance allowance. Dħul li ddeskrivieh li hu garantit jekk jattendi għax-xogħol. L-istess jippretendi li l-qligħ jinkludi s- sahra fis-somma ta' €6.78 fis-siegħa. Fin-nota ta' sottomissjonijiet argumenta li l-kakoli għandhom isiru fuq qligħ ta' €14,193.12. Il-qorti ma taqbilx dwar il-pretensjoni tal-attur li fil-kalkoli jkunu inklużi l-attendance allowance u s-sahra. Skont ma qal l-istess attur, jekk kien qiegħed imur għax-xogħol xorta baqa' jirċievi Dwar is-sahra mhemm xejn garantit li dak ser ikun parti mill- qligħ, u f'kull każ lanqas mhemm provi suffiċjenti li wara l-inċident ma ngħatax sahra minħabba l-inċident li kellu. Is-salarju li kellu r-rikorrent fl-2011 kienet ta' €9360 fis-sena. Ovvjament wieħed jistenna li matul is-snin dik is-somma tiżdied ukoll meqjus l-għoli tal-ħajja. Fiċ-ċirkostanzi l-qorti ser tagħmel il-kakoli fuq qligħ ta' €11,500 fis-sena. jitnaqqas persentaġġ ta' 6% meħud konsiderazzjoni li l-attur ippreżenta l-kawża fl-2011 u l-kawża qegħda tiġi deċiża b'mod finali iktar minn disa' snin wara u l-multiplier applikat hu ta' sbattax-il sena (f'dan is-sens are sentenza ta' din il-qorti Yordan Vella Degabriele v.Vassallo Builders Group Limited tas-16 ta' Diċembru 2019 (fol. Għaldaqstant f'dan ir-rigward il-ħlas dovut hu: €11,500 x 17 x Għal dawk li huma damnum emergens, l-attur jippretendi l- ispejjeż għat-tiswija tal-mutur (ara nota ta' sottimissjonijiet) fis-somma ta' erbgħa mija u ħamsin ewro (€450). Dan kif konfermat fl-affidavit ta' John Ali Farag, il-mekkanik li għamel it-tiswija tal-mutur, kif ukoll il-kont u riċevuta a fol. Il-qorti ser iżżid ukoll l-attendance allowance li l-attur tilef mid-19 ta' Ottubru 2009 sat-23 ta' Diċembru 2009, ċjoe' meta suppost kellu jidħol lura għax-xogħol iżda ma daħalx minħabba li beda s-shutdown tal-Milied (ara deposizzjoni ta' Joseph Zammit Carbone, financial controller tal- kumpannija li timpjega lill-attur).16 Il-qorti ser tagħmel il-kalkoli fuq tmien ġimgħat, li jfissru €93. Għaldaqstant peress li l-attur għandu nofs it-tort, il-ħlas dovut bħala damnum emergens hu ta' mitejn u wieħed u sebgħin euro u ħmistax-il ċenteżmu (€271). Għal dawn il-motivi sa fejn kompatibbli ma' dak li ntqal ħawn fuq tilqa' parzjalment l-appell tal-attur u tvarja s-sentenza tal-ewwel Qorti tad-19 ta' Mejju 2015 u filwaqt li tiċħad l-eċċezzjoni li l-konvenut mhuwiex responsabbli għall-inċident: Tiddikjara li l-inċident tat-traffiku li seħħ fid-19 ta' Ottubru 2009 seħħ ukoll tort tal-konvenut, u r-reponsabbilta` qegħda tinqasam 50% għal kull wieħed tal-partijiet fil-kawża. Tillikwida d-danni fis-somma ta' tlettax-il elf erba' mija u ħdax-il Tikkundanna lill-konvenut appellat sabiex iħallas lill-attur is-somma ta' tlettax-il elf erba' mija u ħdax-il euro (€13,411), bl-imgħax millum. Spejjeż taż-żewġ istanzi jinqasmu nofs bin-nofs bejn il-partijiet fil-kawża. Deputat Registratur mb