IMHALLEF JOSEPH ZAMMIT MCKEON Illum it-Tnejn 30 ta` Novembru 2015 (1) Ramel u Zrar Limited Il-Qorti : I. Rat ir-rikors guramentat prezentat fis-6 ta` April 2006 quddiem din il-Qorti diversament presjeduta (GV) li jaqra hekk :– Illi l-atturi huma s-sidien ta` porzjon diviza ta` art illum hofra ossia barriera li tinsab fil-limiti tas-Siggiewi, kontrada "Tal-Faqqanija" jew "Ta` Zuta" u hekk ukoll imsejha, ta` kejl superficjali ta` cirka disat itmiem, erba` sighan u kejla (Tom. 9.4.1) ekwivalenti ghal cirka ghaxart elef, tmien mija u erbgha u tmenin punt decimali zero sebgha metri kwadri (10,884.07m2), tmiss mit-tramuntana `l majjistral ma` Triq Ta` Zuta, mix- xlokk mar-raba ta` Giovanni Fiorini, mill-grigal ma` raba ta` Carmelo Caruana Smith jew is-successuri tieghu fit-titolu u lbic ma` propjeta` tal-Gvern. Illi in forza ta` kuntratt ta` divizjoni tat-30 ta` April 1946 in atti Nutar Nicola Talamayan din l-art kienet giet assenjata a favur Giuseppe Fiorini (Dok A). Illi in forza ta` kuntratt ta` subenfitewsi temporanja in atti Nutar Dottor Joseph Larsson tal-10 ta` Mejju 1955 l-imsemmi Giuseppe Fiorini kien ta l-imsemmija art b`titolu ta` subenfitewsi temporanja ghal zmien hamsin (50) sena lill-Kaptan Serafino Hristov. Permezz tal-istess kuntratt Giovanni Fiorini, hu l-imsemmi Giuseppe Fiorini, kien ukoll ta l-istess titolu ta` subenfitewsi temporanja art kontigwa li flimkien mal-art trasferita b`titolu il-kejl superficjali komplessiva ta` hmistax-il tomna (T15). Iz-zewg porzjonijiet trasferiti gew deskritti hekk : "Ix-xaghra msejha `Ta` Mizzi Casha Privitera` kontrada ta` Zuta fil- limiti tas-Siggiewi, tal-kejl ta` cirka hmistax-il tomna (T15) tmiss mill- majjistral u xlokk ma` Triq tal-Gvern u mill-lbic ma` gid ta` Carmelo Fisher u Giuseppe Fraser" (Dok B). temporanju ghandhom Illi in forza ta` kuntratt in atti Nutar Nicola Talamayan tal-5 ta` Dicembru 1965 l-imsemmi Giuseppe Fiorini kien biegh u trasferixxa b`titolu ta` vendita lil Giuseppe Legesse, missier l-atturi, din l-istess art (Dok C). Illi in forza ta` kuntratt ta` donazzjoni in atti Nutar Philip Talamayan tal-14 ta` Novembru 1997 l-imsemmi Giuseppe Legesse u martu Graziella Legesse, il-genituri tal-atturi, taw din il-porzjon art b`titolu ta` donazzjoni lill- istess atturi (Dok D). Illi l-utilista temporanju fuq imsemmi il-Kaptan Serafino Hristov miet fl-10 ta` Ottubru 1976 u ghalhekk ic-cens temporanju ghadda causa mortis f`idejn uliedu li min-naha taghhom permezz ta` kuntratt ta` bejgh tas- 17 ta` Awwissu 1989 in atti Nutar Dottor Joseph Larsson bieghu, assenjaw u trasferew a favur is-socjeta` konvenuta "Carmelo Abdilla and Sons Limited" "porzjon divisa mill-kontrada maghrufa "Ta` Zuta" fil-limiti tas-Siggiewi, li fuq l-annessa pjanta tinsab immarkata bl-ittra "A", tal-kejl ta` cirka sittax-il elf, tmien mija u sittin metri kwadri (16,860.00 m2) u li tmiss mill-majjistral ma` porzjoni ohra mill-istess art deskritta aktar `l isfel u mmarkata fuq l- annessa pjanta bl-ittra "E", mill-grigal ma` gid tal-kumpannija kompratrici u mill-lbic ma` porzjoni ohra mill-istess art deskritta aktar`l isfel u mmarkata fuq l-annessa pjanta bl-ittra "B", suggetta ghac-cens annwu temporanju ta` tmien liri Maltija (Lm 8) ghaz-zmien li fadal minn hamsin (50) sena li bdew jiddekorru mill-ghaxra (10) ta` Mejju elf disgha mija hamsa u hamsin (1955) u ghall-istess kondizzjonijiet hekk kif risultanti mill-att originali, minn haga ohra libera u franka u bid-drittijiet u l-giustijiet taghha kollha". Kompriz f`din l-art assenjata hemm l-art li taghha llum l-atturi huma is-sidien (Dok E) Illi meta l-atturi talbu l-art lura minhabba li skada t-terminu ta` hamsin sena cens temporanju fuq imsemmi, gew informati li t-talba taghhom ma kinitx ser tigi milqugha minhabba skrittura ta` lokazzjoni datata 9 ta` Jannar 1995 li permezz taghha s-socjeta` konvenuta Carmelo Abdilla and Sons Limited kienet tat b`titolu ta` lokazzjoni lis-socjeta` Abdilla Bros Limited l-art in kwistjoni flimkien ma` artijiet ohra ghal zmien hames snin di fermo u hames snin di rispetto (Dok F). Illi sussegwentement is-socjeta` Abdilla Bros Limited giet amalgamata fis-socjeta` Ramel u Zrar Limited. Illi s-socjetajiet konvenuti, jew min minnhom, illum qed jiddetjenu l-art de quo minghajr ebda titolu validu fil-ligijiet ghar-ragunijiet segwenti. Illi l-koncessjoni enfitewtika temporanja ghal hamsin sena tal-10 ta` Mejju 1955 llum skadiet. Illi l-kirja tad-9 ta` Jannar 1995 hija irrita u nulla fejn tirrigwarda l-art tal-atturi mertu tal-kawza odjerna u ma tistax tkun vinkolanti fil-konfront tal-atturi stante li ma saritx taht kondizzjonijiet gusti fosthom kera baxx ; il-kirja inghatat "ghal skopijiet kummercjali bl-aktar mod ampju" ; l-inkwilin inghata l-jedd li jadopera l-barriera fis-sens li jkompli jqatta` l-blat minnha ; l-inkwilin inghata l-jedd li jordom l-istess barriera ; l- inkwilin inghata d-dritt li "jaghmel kwalsiasi alterazzjonijiet strutturali ohra fl-istess inkluz li juzaha ghal kwalunkwe tip ta` attivita` kummrcjali" ; l- inkwilin inghata d-dritt li jekk ma jaghmilx uzu mill-art de quo ma jkunx responsabbli ta` non-uso jew bdil fid-destinazzjoni ; l-inkwilin inghata d-dritt li juza l-istess proprjeta` ghal skopijiet agrikoli ; l-inkwilin inghata l-fakolta` ampja li jaghmel xoghol ta` kostruzzjoni u bini fuq l-istess art ; ma sar l-ebda ftehim li l-kera tigi perjodikament awmentata u l-inkwilin inghata d-dritt li jissulloka l-art de quo. Illi l-atturi qed isofru danni b`rizultat tad-detenzjoni illegali tal- Jghidu ghalhekk il-konvenuti ghaliex m`ghandhiex din il-Qorti :- (i) Tiddikjara illi l-koncessjoni enfitewtika temporanja tal-art de quo skadiet fl-10 ta` Mejju 2005. (ii) Tiddikjara illi l-kuntratt ta` lokazzjoni ta` bejn is-socjetajiet konvenuti tad-9 ta` Jannar 1995 dwar l-art de quo huwa null u bla effett u ma hux vinkolanti fil-konfront tal-atturi stante li ma sarx taht kundizzjonijiet gusti. (iii) Tiddikjara ghalhekk jew min minnhom qed jokkupaw u jiddetjenu l-art de quo minghajr titolu validu fil- ligi. illi s-socjetajiet konvenuti (iv) Tikkundanna lill-konvenuti jew min minnhom sabiex fi zmien qasir u perentorju li jigi lilhom prefiss jizgumbrw mill-porzjoni maqsuma mill-ghalqa llum hofra ossia barriera li tinsab fil limiti tas-Siggiewi, kontrada "Tal-Faqqanija" jew "Ta` Zuta" u hekk ukoll imsejjha, tal-kejl superficjali ta` cirka disat itmiem, erba` sighan u kejla (Tom. 9.4.1) ekwivalenti ghal cirka ghaxart elef, tmien mija u erbgha u tmenin punt decimali zero sebgha metri kwadri (10,884.07 m2), tmiss mit-tramuntana `l majjistral ma` Triq Ta` Zuta, mix-xlokk mar-raba ta` Giovanni Fiorini, mill-grigal ma` raba ta` Carmelo Caruana Smith jew is-successuri tieghu fit-titolu u lbic ma` proprjeta` tal-Gvern. (v) Tiddikjara lill-konvenuti responsabbli ghad-danni kollha sofferti mill-atturi minhabba l-okkupazzjoni tal-istess art minghajr titolu. (vi) Tillikwida dawn id-danni jekk hemm bzonn bl-opera ta` periti (vii) Tikkundanna lill-konvenuti jhallsu lill-atturi d-danni hekk Bl-spejjez kontra l-konvenuti u bl-imghax legali. Rat id-dikjarazzjoni guramentata tal-atturi, il-lista tax-xhieda ndikati minnhom, u l-elenku tad-dokumenti li kienu esebiti mar-rikors guramentat. u Zrar Limited fit-8 ta` Mejju 2006 li taqra hekk :– Rat ir-risposta guramentata li pprezentat is-socjeta` konvenuta Degaetano Riley, preliminarjament, is-socjeta` konvenuta-eccipjenti teccepixxi n-nullita` tar-rikors promotur-attrici ai termini ta` l-Artikolu 789(1)(d) tal- Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta` Malta u dana billi l-atturi permezz tar-rikors promotur taghhom u bi ksur tal-principju kardinali "electam una via non datum recursus ad alteram" qeghdin jipprovaw jittentaw jaghmlu zewg azzjonijiet separati u distinti minn xulxin f`kawza wahda, senjatament jitolbu lill-Qorti sabiex tannulla skrittura ta` lokazzjoni billi din ma saritx taht kondizzjonijiet gusti, u fl-istess waqt qeghdin isostnu fir-rikors promotur taghhom, u fit-tielet talba taghhom li s-socjeta` konvenuta qed tiddetjeni l- imsemmi proprjeta` minghajr ebda titolu validu fil-ligi, zewg premessi u talbiet li huma nkompatibbli ma` xulxin, liema vjolazzjoni ma tistax tissewwwa taht l-ebda disposizzjoni ohra tal-ligi. Illi preliminarjament ukoll, is-socjeta` konvenuta teccepixxi illi qabel xejn l-atturi jridu jgibu l-prova shiha illi huma s-sidien tal-proprjeta` indikata minnhom fir-rikors promotur taghhom. Illi, preliminarjament ukoll, is-socjeta` konvenuta teccepixxi illi 3. ghal dak jirrigwarda t-tieni talba attrici din hija guridikament li improponibbli u dana stante illi in ogni caso jekk il-kirja tigi ddikjarata li ma saritx taht kondizzjonijiet gusti din ma timportax li l-iskrittura ta` lokazzjoni tigi nulla u bla effett izda li tali kirja ma tkunx vinkolanti fuq l-atturi u xejn aktar dana ai termini ta` l-Artikolu 1530 tal-Kapitolu 16 tal-Ligijiet ta` Malta. Ghalhekk din il-Qorti qatt ma` tista` tiddikjara illi l-kuntratt ta` lokazzjoni ta` bejn is-socjetajiet konvenuti huwa wiehed null u bla effett. Illi fil-mertu, ghal dak li jirrigwarda l-ewwel zewg talbiet attrici dawn huma nfondati fil-fatt u fid-dritt billi ai fini u effetti kollha tal-ligi l- lokazzjoni li hemm fis-sehh saret skond il-ligi u taht kondizzjonijiet gusti u dana hekk kif se tipprova l-istess socjeta` konvenuta waqt it-trattazzjoni ta` din il-kawza u per konsegwenza hija vinkolanti fuq l-atturi qua sidien u ghandha tigi rispettata skond il-ligi. Illi ghal dak li jirrigwarda t-tielet u r-raba` talba attrici bhala talbiet konsegwenzjali ghall-ewwel zewg talbiet attrici dawn ghandhom jigu michuda minn din il-Qorti. Illi s-socjeta` konvenuta tirreferi ghall-hames talba attrici et sequitur u teccepixxi illi hija m`ghandha twiegeb ghall-ebda danni fil- konfront ta` l-atturi u per konsegwenza m`hemm l-ebda lok ghall- likwidazzjoni tad-danni, anzi s-socjeta` konvenuta twiegeb illi huma l-istess atturi illi qed jirrekawlha danni bl-agir taghhom u ghalhekk s-socjeta` konvenuta qieghdha tirriserva l-posizzjoni taghha minn issa f`dan ir-rigward. Illi s-socjeta` konvenuta teccepixxi ulterjorment f`dan ir-rigward illi l-atturi ma sofrew u m`huma qed isofru l-ebda danni. Salv eccezzjonijiet ulterjuri hekk kif permessi mill-ligi. Rat il-lista tax-xhieda indikati mill-konvenuta Ramel u Zrar Limited. Rat ir-risposta guramentata li pprezentat is-socjeta` konvenuta Carmelo Abdilla & Sons Limited fit-8 ta` Mejju 2006 li taqra hekk :– Preliminarjament ir-rikors promotur huwa null minhabba li jikkontjeni talbiet guridikament inkompatibbli. Illi l-atturi ghandhom f`kull kaz jipprovaw it-titolu taghhom kif ukoll jidentifikaw l-art li qed jaghmlu l-azzjoni dwarha. Illi l-art mertu tal-kawza tifforma parti minn art akbar li taghha l-esponenti hija ko-proprjetarja mal-atturi kwantu ghal nofs indiviz. Fil- kwalita` taghha ta` ko-proprjetarja, l-esponenti tirrikonoxxi l-kirja lis-socjeta` konvenuta l-ohra Ramel u Zrar Limited anke wara li skadiet l-enfitewsi temporanja. Illi f`kull kaz, il-kirja tad-9 ta` Jannar 1995 kienet valida u vinkolanti mhux biss bejn il-kontraenti, izda in kwantu maghmula taht kundizzjonijiet gusti baqghet torbot ukoll lid-direttarji, bhala successuri fit- titolu, anke wara li skadiet l-enfitewsi temporanja. Illi t-tielet u r-raba` talbiet attrici in kwantu diretti kontra l- esponenti huma nfondati fil-fatt u fil-ligi u ghandhom jigu michuda. Konsegwentement anke l-hames, is-sitta u s-seba` talbiet attrici ghandhom jigu respinti in kwantu l-esponenti ma kkagonat ebda danni lill- atturi u ghalhekk ma hemm xejn jigi likwidat u mhallas. Bl-ispejjez kontra l-atturi. Rat id-dikjarazzjoni guramentata, u l-lista tax-xhieda ndikati. Rat it-traskrizzjoni tax-xiehda ta` l-attur Paul Legesse fl-udjenzi tas- 26 ta` Gunju 2006 u tas-16 ta` Marzu 2007. Rat it-traskrizzjoni tax-xiehda ta` Gaetano Graham fl-udjenzi tas-26 ta` Gunju 2006, tat-30 ta` Ottubru 2006 u tal-10 ta` Jannar 2007, rat id- dokument li kien esebit fl-udjenza tal-ahhar. Rat it-traskrizzjoni tax-xiehda tan-Nutar Dottor Philip Talamayan fl-udjenza tad-9 ta` Mejju 2007 u rat in-nota b`dokument li pprezentat Carmelo Graham. Rat illi b`sehh mill-udjenza tat-30 ta` Marzu 2009 il-kawza kompliet tinstema` minn din il-qorti kif presjeduta. Rat id-digriet li tat fl-istess udjenza fejn, wara talba mill-atturi, hatret lill-Perit Mario Previ bhala perit tekniku sabiex f`dan l-istadju, jezamina l- l- pjanti esebiti sal-lum, pretensjonijiet tal-atturi fir-rigward tal-art in kwistjoni, occorrendo billi jaccedi fuq il-post. Inghata l-fakolta` li jhejji pjanti anke huwa stess, kif ukoll illi jisma` xhieda u jilqa` dokumenti. flimkien mal-kuntratti, sabiex jistabilixxi Rat id-digriet li tat fl-udjenza tal-11 ta` Jannar 2011 fejn varjat l- inkariku li kienet tat lill-perit tekniku fis-sens illi l-perit tekniku kellu jillimita ruhu sabiex jirredigi pjanta jew pjanti skond il-kaz, fejn jidentifika l- estensjoni tal-propjeta` ndikata mill-partijiet fir-rikors guramentat u fir- risposti guramentati. Baqa` bil-fakolta` li jircievi dokumenti u provi ohra. Rat ir-relazzjoni li pprezenta l-perit tekniku fil-25 ta` Settembru 2012, il-kontenut ta` liema relazzjoni kkonferma bil-gurament tieghu quddiemha fl- udjenza tal-5 ta` Novembru 2012. Rat l-atti l-ohra tal-procediment hekk kif kien kondott mill-perit Rat il-verbal tal-udjenza tal-14 ta` Jannar 2013 fejn min-naha wahda d-dofensur tal-atturi ddikjara li kien qieghed jirrimetti ruhu ghar-rapport peritali tant li ma kellux xejn aktar xi jzid mieghu waqt li da parti tal- konvenuti saret talba ghall-eskussjoni tal-perit tekniku, talba li kienet milqugha mill-Qorti fl-istess udjenza. Rat id-dokument li pprezenta l-perit tekniku fil-5 ta` April 2013. Semghet ix-xiehda in eskussjoni tal-perit tekniku fl-udjenza tal-25 ta` Kompliet tisma` x-xiehda in eskussjoni tal-perit tekniku fl-udjenza tat- 23 ta` Mejju 2013. Rat in-nota tal-atturi a fol 278 et seq tal-process. tal-process. Semghet ix-xiehda ta` Gaetano Graham, ta` Paul Legesse u tal-P.L. Quentin Borg fl-udjenza tad-19 ta` Novembru 2013, u rat id-dokumenti li kienu prezentati fl-istess udjenza. tad-29 ta` April 2014, u rat id-dokument li kien esebit fl-istess udjenza. esebit ma` din ix-xiehda. Rat in-noti b`dokumenti li pprezentat il-konvenuta Ramel u Zrar Limited fis-17 ta` Lulju 2014 u fil-31 ta` Lulju 2014. Rat in-nota ta` sottomissjonijiet li pprezentat il-konvenuta Degaetano u Rat in-nota ta` osservazzjonijiet li pprezentaw l-atturi fl-udjenza tas-17 Zrar Limited fl-udjenza tal-5 ta` Marzu 2015. Rat in-nota ta` sottomissjonijiet li pprezentat il-konvenuta Carmelo Maric is-sottomissjonijiet tal-ahhar bil-fomm illi ghamlu d-difensuri Rat id-digriet li tat fl-istess udjenza fejn halliet il-kawza ghas-sentenza tal-partijiet fl-udjenza tat-28 ta` Mejju 2015. ghal-lum. Rat l-atti l-ohra tal-kawza. L-attur Paul Legesse xehed illi missieru xtara l-art mertu ta` din il- kawza fl-1965. Wara li xtara, missieru kien qallu li wara 50 sena, l-art kienet tigi f`idejh. Lanqas hu ma qatt ircieva cens. Ic-cens li kien ghal 50 sena ghalaq fl-2005 meta mill-barriera ma setax isir aktar qtugh ta` blat. Billi c-cens kien ghalaq, l-atturi riedu l-barriera lura. Ifisser illi huwa xtara l-barriera minghand missieru. L-intenzjoni kienet illi `l quddiem il-barriera timtela` u ssir raba` reklamat. Fl-1997 sar kuntratt quddiem in-Nutar Said. Il-parti taghhom, hija dik li tinsab go Ta` Zuta Road. Kien biss meta kienu prezentati l-eccezzjonijiet illi huwa sar jaf illi l-konvenuti kienu qed jippretendu drittijiet fuq l-art. Meta huwa tkellem ma` ulied Fiorini dawn kienu qalu li missierhom kien biegh kollox lil missier l-attur. Ippreciza illi missieru xtara minghand Guzeppi Fiorini porzjon art bin-numru 1 fuq il-pjanta li tigi ma` Ta` Zuta Road u li kien fiha disat itmiem u erba` sighan. Huwa kellu sebat itmiem raba` fuq ir-rih ta` din il-barriera, u kien gie avvicinat minn Emanuel Graham sabiex ibieghlu il-barriera, li hija l- art bin-numru 1 u li qeghda ma` Ta` Zuta Road. Huwa ghamilha cara ma` Abdilla li ma kienx ser ibiegh il-barriera. Dan kollu sehh qabel saret il- kawza. Fil-kontroezami, Paul Legesse spjega li huwa ma kienx prezenti meta missieru xtara minghand Guzeppi Fiorini peress li dakinhar kellu biss sentejn. Id-dikors kien qalulu wkoll in-Nutar Said. Huwa kkonferma li l- barriera qatt ma kienet fil-pussess taghhom peress li c-cens kien ghadu ma ghalaqx. Il-barriera kienet f` idejn il-Kaptan Hristov. Huwa qatt ma kellem lil Carmelo Graham peress li c-cens kien ghadu ghaddej. Legesse baqa` jinsisti li missieru kien akkwista id-disat itmiem li qeghdin ma` Ta` Zuta Road. Mistoqsi jekk in-nutar qallux li missieru kellu biss sehem indiviz, huwa cahad li hekk kien il-kaz, u baqa` jsostni li missieru xtara porzjoni diviza u mhux indiviza. Missieru xtara fl-1965 izda huma qatt ma kellhom pussess ta` l-ghalqa ghax ic-cens kienx ghadu ghalaq. In riezami, Paul Legesse stqarr illi fuq il-kuntratt tal-akkwist li ghamel missieru, kien hemm imnizzel illi l-art kienet barriera mqatta` u li baqa` x`jinqata` minnha. L-attur Emanuel Legesse xehed illi hu u huh Paul Legesse akkwistaw il--proprjeta` mertu ta` din il-kawza minghand il-genituri taghhom. Huma kienu avzaw lil Graham sabiex jivvakaw mill-art izda baqghu hemm. Jaf illi l-art li kienet tinsab b` cens temporanju ghand terzi. Ighid illi huma talbu lura l-art wara li ghalaq ic-cens. Min-naha taghhom, il- konvenuti nsistew li kien hemm kirja. L-art kienet saret barriera tal-qawwi. Bhala fatt ma kienx ghad hemm mnejn jitqatta` aktar mill-barriera. Huma riedu lura l-art sabiex wara li din timtela` bit-terrapien tigi konvertita f`raba` ghal uzu agrikolu. Stqarr illi r-radam jinvolvi dhul enormi. Sostna li huma kienu qeghdin issofru danni ghaliex huma privati mid-dritt li jordmu go art li hija taghhom. Fil-kontroezami, Emanuel Legesse xehed illi c-cens kien inghata lill- Kaptan Hristov minn Guzeppi Fiorini. L-art inkriet meta c-cens kien ghadu ma ghalaqx. Fejn xtara missierhom huwa dak li akkwistaw hu u huh. Isostni li min biegh lilhom kellu sehem indiviz. Stqarr illi ghamlu din il- kawza fuq art li minghalihom tappartjeni lilhom, u li llum il-gurnata jaf li hija indiviza. L-art fiha sittax –il tomna, erba` sighan, u kejla u zewg decimi. L-art kienet proprjeta` ta` l-ahwa Giuseppe Fiorini u Giovanni Fiorini. Dawn qasmu l-art bejniethom bis-sahha ta` kuntratt tat-30 ta` April 1946 fl-atti tan-Nutar Nicola Talamayan. B`hekk kull wiehed minnhom kellu nofs diviz. Fl-10 ta` Mejju 1955, sar kuntratt iehor fl- atti tan-Nutar Dottor Joseph Larsson fejn l-ahwa Fiorini taw flimkien l-art kollha b`cens temporanju ghal zmien hamsin (50) sena lill-Kaptan Serafino Hristov b`cens ta` Lm 8 fis-sena. Tlett xhur wara dan il-kuntratt, sar kuntratt ta` tpartit datat 28 ta` Awissu 1955 fl-atti tan-Nutar Nicola Talamayan, fejn l-ahwa Fiorini regghu ghamlu l-ghalqa kollha wahda shiha komuni bejniethom u b` hekk l-ghalqa ma baqghetx maqsuma izda rega` saret wahda shiha bejn iz- zewgt ahwa. Kompla spjega illi wara dan il-kuntratt, l-ghalqa qatt ma regghet inqasmet. Stqarr illi f`Dicembru 1965, Joseph Fiorini biegh lil Joseph Legesse. Fil-provenjenza, in-nutar ghamel referenza ghall-att ta` divizjoni tal-1946 mhux ghall-att ta` l-1955. Ighid illi fl-1966, l-art kollha nkriet mill-Kaptan Serafin Hristov lil Carmelo Graham u Paul Fiorini. Il-kirja kienet tinkludi kemm l-ghalqa mertu tal-kawza, kif ukoll raba` ohra li tmiss maghha u permess tal-barriera. Mill-hamsa u erbghin (45) tomna, kien hemm xi hames (5) itmiem li kienu diga` gew imqatta` u l-wicc kien mikxuf izda mhux sa isfel. Meta saret il-kirja lil missieru, kien hemm parti minnha diga` mqatta`. Fil-kirja kien hemm ukoll inkluz il-makkinarju. Fisser illi fil-15 ta` Novembru 1972, il-kirja giet imhassra u minflok il- Kaptan Hristov kera kollox lil Carmelo Graham wahdu b` kera ta` Lm 80 fix- xahar. Qal illi l-Kaptan Hristov miet fl-10 ta` Ottubru 1976. Missieru baqa` jhallas il-kera lil uliedu. Missieru kien imur kull 22 tax-xahar ihallas il-kera. Il-Kaptan kien hallas lis-sidien somma bil-quddiem biex tkopri s-snin tac- cens. Il-kirja daret fuq din il-kumpannija. Il-kumpannija kienet tithallas il-kera direttament lill-eredi tal-Kaptan Esinduy. Spjega illi fis-17 ta` Awissu 1989, sar kuntratt fl-atti tan-Nutar Dottor Joseph Larsson, fejn ulied il-Kaptan Hristov bieghu lil Carmelo Abdilla & Sons Ltd il-barriera kollha u cjoe` kemm dawk l-artijiet li kienu taghhom bi proprjeta` u kif ukoll ic-cens termporanju li kien fadlilhom mill-ghalqa li kienet ta` Giuseppe u Giovanni Fiorini u li jaghlaq fl-2005. Qal illi l-barriera ta` Zuta kienet tkopri madwar 45 jew 47 tomna li 16 -il tomna minnhom kienu l-ghalqa ta` l-ahwa Fiorini. Xehed illi fid-9 ta` Jannar 1995, Carmelo Abdilla & Sons Ltd kriet il- barriera kollha inkluza l-ghalqa li kellha b` cens minghand l-ahwa Azzopardi lis-socjeta` Abdilla Brothers Limited. Is-shareholders ta` din il-kumpanija ma kinux kollha l-istess bhala dawk ta` Carmelo Abdilla & Sons Limited. Abdilla Brothers Limited ma baqghetx tezisti wara li saret haga wahda (merged) mas-socjeta` Ramel u Zrar Limited. Il-kirja baqghet fuq Ramel u Zrar Limited bil-kera ta` Lm 4,800 fis-sena. Missieru kellu 76% ta` Carmelo Abdilla & Sons Limited, mentri uliedu ossija hu, Emanuel u Raymond ahwa Graham kellhom 8% kull wiehed. Kompla jghid illi parti mill-art kienet libera mentri parti ohra kienet b`cens. L-art kienet akkwistat minghand il-Kaptan Hristov jew l-eredi tieghu. Il-kirja mal-Kaptan Hristov waqfet u Carmelo Abdilla & Sons kriet l-art lil Abdilla Brothers fl-1995. Meta l-kumpanija akkwistat, missieru ma kienx baqa` jhallas kera. Stqarr illi meta ghalaq ic-cens fl-2005, Carmelo Abdilla & Sons Limited irrikonoxxiet lil Ramel u Zrar Limited bhala inkwilin taghha. Biex jigu evitati kwistjonijiet dwar is-sehem mill-kera dovut fuq il-parti li fuqha c- cens kien skada, kienet saret kawza fejn il-Qorti b`sentenza tat-3 ta` Novembru 2005 fl-ismijiet "Ramel u Zrar Limited vs Carmelo Abdilla & Sons Limited" (Citaz nru 527/2004 TM) iffissat il-kera dovut fuq il-parti tal- barriera li kienet soggetta ghac-cens li skada fis-somma ta` Lm 1,039.54 fis- sena. Il-parti tal-atturi bdiet tigi depozitata f` isimhom il-Qorti. Isostni li l-kirja li ghandha Ramel u Zrar Limited qatt ma giet kkontestata. Ighid illi Giuseppe Fiorini kien biegh lil Giuseppe Legesse parti maqsuma mill-ghalqa ta` Zuta permezz ta` kuntratt tal-5 ta` Dicembru 1965 fl-atti tan-Nutar Nicola Talamayan. Skond Abdilla, l-izball sehh ghaliex Giuseppe Fiorini ma kellux sehem diviz mill-ghalqa izda biss sehem indiviz. Qal illi fl-14 ta` Novembru 1997 Giuseppe Legesse ghadda sehemu mill-ghalqa lil uliedu l-atturi Emanuel Legesse u Paul Legesse. Giovanni Fiorini miet fl-20 ta` Awissu 1988. B`testment tat-30 ta` Novembru 1985 fl-atti tan-Nutar Dr Joseph F Rucka, Giovanni Fiorini halla b` titolu ta` prelegat lil ibnu Michael Fiorini s-sehem ta` nofs indiviz tieghu mill- ghalqa shiha. Michael Fiorini kien immess fil-pussess ta` din l-ghalqa permezz ta` dikjarazzjoni causa mortis pubblikata min-Nutar Mariella Attard Speranza fil-5 ta` Frar 1996. B`kuntratt tal-24 ta` Dicembru 2005 fl-atti tan-Nutar Pierre Kingswell, Michael Fiorini biegh in-nofs indiviz tal-ghalqa lis-socjeta` Carmelo Abdilla & Sons Limited. Sostna illi sakemm ghalaq ic-cens, l-atturi jew missierhom qatt ma kellmuhom. Wara li ghalaq ic-cens, l-atturi talbuhom sabiex jizgumbraw mill- art, izda huma rrifjutaw u qalulhom li kienu qed ihallsu l-kera. Dwar l-estensjoni u l-identifikazzjoni ta` l-art in kwisjtoni, ix-xhud ipprezenta d-Dok GA1 konsistenti fi pjanta bil-porzjonijiet indikati bl-ahmar, li jaghmlu parti mill-kirja u li hija l-pjanta li tghodd ghal kuntratt tal-kirja tad-9 ta` Jannar 1995 li sar minn Carmelo Abdilla & Sons Limited a favur ta` Abdilla Brothers Limited. Huwa sostna li l-pjanta a fol 53 turi biss parti mill-artijiet li kienu gew mikrija. Skond Dok GA1, Bonello ghandhom nofs indiviz ta` ghaxar tumoli, ossija nofs indiviz tal-parti ta` l-art indikata bil- kulur ahmar. In kontroezami, Gaetano Graham xehed illi bil-kuntratt ta` l-1946 kull wiehed mill-ahwa Fiorini kellu sehem diviz tal-art, ghalkemm il- porzjonijiet divizi jista` jkun li ma kinux ta` l-istess kejl. Ma jirrizultax li qatt kien hemm xi offerta minghand terzi biex l-art tigi akkwistata ghall-fini ta` rdim. Ikkonferma li missier l-atturi xtara minghand Guzeppi Fiorini izda mir-ricerki li ghamel hu, jidher li l-eredi ta` Joseph Fiorini xorta kien ghad baqghalhom sehem minn art li mhijiex mertu ta` din il-kawza. L-eredi ta` Joseph Fiorini ma ghandhomx sehem mill-art mertu ta` din il-kawza. Il-pjanta Dok GA1 tirrigwarda l-istess artijiet mertu tal-kirja misjuba a fol 49. Il-parti mill-porzjoni B li hija ndikata fil-pjanta bin-numru 321 tkompli fuq fol 50. In-Nutar Dottor Philip Talamayan xehed illi l-provenjenza tal-kuntratt li jinsab a fol 36 kien gabha mill-kuntratti ta` missieru n-Nutar Nicola Talamayan. Il- genituri tal-atturi kienu xtraw minghand Giuseppi Fiorini. Ma jidhirlux li kien ghamel ricerki peress li kienet donazzjoni minn missier lil ulied. Meta Guzeppi Fiorini u huh ghamlu l-qasma huma kienu taw cens temporanju lil Kaptan Hristov ghal hamsin (50) sena. Ippreciza illi l-ewwel saret id- divizjoni bejn l-ahwa Azzopardi ; imbaghad kull wiehed minnhom ta cens tal- parti tieghu lil Kaptan Hristov. Bejn meta saret id-divizjoni u meta xtraw il- genituri tal-atturi, kienet saret permuta. L-art kollha kien fiha 16-il tomna erba` sighan u kejla u kwint ta` kejla. Meta saret il-permuta, il-parti ta` kull wiehed kienet diga` maghzula. Bil-permuta, ghaddew lil xulxin in-nofs indiviz u s-subdirett dominju tal-propjeta` tal-porzjoni li kull wiehed minnhom giet assenjata bid-divizjoni. In-Nutar Talamayan ikkonferma li permezz ta` kuntratt tal-5 ta` Dicembru 1965 fl-atti ta` missieru Nutar Nicola Talamayan, Azzopardi biegh lil Joseph Legesse missier l-atturi porzjon maqsuma mill-artijiet bir-razzett li jinsabu fil-limiti ta` Siggiewi, liema art kien jisimha `Ta` Faqqanija` u kellha kejl ta` disat itmiem, erba` sieghan u kejla. Il-provenjenza min-naha ta` Giuseppi Fiorini kienet gejja mid-divizjoni tat-30 ta` April 1946. Ighid illi meta kien avvicinat mill-atturi peress li kien hemm kontestazzjoi li l-parti taghhom ma kinitx kollha taghhom, huwa kien ghamel il-verifiki tieghu u kkonferma li dik il-parti kienet kollha taghhom. Ighid hekk peress li meta nghata c-cens, dan kien inghata minghajr ma ttrasferew il-parti rispettiva taghhom. Imbaghad saret il-permuta, fejn tpartet in-nofs taghhom. Meta sar it-tpartit kien qed jigi trasferit nofs id-dirett dominju temporanju flimkien mal-proprjeta` tal-parti l-ohra. Wara l-permuta kulhadd baqa` bil-porzjoni diviza u assenjata lil. Ix-xhud sostna li Guzeppi Fiorini seta` jbiegh lil Guzeppi Legesse id- dirett dominju fuq porzjon art diviza. Fid-divizjoni tal-1946, il-kontraenti riedu jirrendu in komun bejniethom iz-zewg porzjonijiet art billi kull wiehed minnhom assenja lil iehor b` titolu ta` permuta in-nofs indiviz tas-sub dirett dominju u l-proprjeta` tal-porzjoni li kull wiehed minnhom gie assenjat bid- divizjoni. Ikkonferma li huwa ghamel il-kuntratt ta` donazzjoni bla ricerki. Il-P.L. Quentin Borg bhala rapprezentant tar-Registratur tal- Kumpanniji pprezenta il-memorandum u l-articles of association u dokumenti ohra relattivi ghal Carmelo Abdilla & Sons Limited, Abdilla Bros Limited, u Ramel u Zrar Limited. Bejn Abdilla Bros Limited u Ramel u Zrar Limited kien hemm fuzjoni b`mod illi Abdilla Bros Limited thassret minn fuq ir- Registru fl-1999. Konsiderazzjonijiet teknici 1) Il-konkluzjonijiet tal-perit tekniku Fir-relazzjoni tieghu, il-perit tekniku jikkonkludi hekk :- a) illi mill-kuntratti ezebiti gie ppruvat illi l-art in kwistjoni hija proprjeta` tal-atturi ; illi l-esponent waqt l-access tal-14 ta` Jannar 2010 innota illi l- barriera ghad fadlilha x` tirrendi f` dak li ghandu x` jaqsam mal-produzzjoni ta` zrar. Illi l-arja fejn jidhru t-trakkijiet u l-munzelli taz-zrar (Dok MC1) taghmel parti mill-istess arja li hija indikata f` Dok MP1, u allura taghmel parti mill-proprjeta` ta` l-atturi ; illi l-esponenti ikkonstata illi minghajr il-porzjon tal-barriera tal-atturi, ikun difficli biex il-barriera tibqa` topera bhal ma qed taghmel illum ; d) illi l-esponent huwa tal-fehma illi mill-provi rizultanti, il-valur tal-kirja kummercjali (u dan il-fatt illi l-barriera qed topera kummercjalment) gie ppruvat mill-fatt illi Hard Stone Quarry No 1 – il-barriera kwistjoni kellha licenzja tal-pulizija biex topera u li l-applikazzjoni ta` zvilupp mal- MEPA ref PA 5791/04 kienet sabiex jigi approvat estenzjoni tal-fond tat- tqattiegh tal-istess barriera ta` dik il-parti tal-barriera li hija proprjeta` ta` l- atturi ; e) Illi ghalhekk l-esponent wara li ha in konsiderazzjoni l-aspetti rilevanti huwa tal-fehma illi l-kirja kummercjali tal-art in kwistjoni hija ta` € 45,692 annwi. Dan meta l-esponent ha in konsiderazzjoni l-produzzjoni annwali ta` zrar, u l-valur annwu tieghu gie kkapitalizzat bir-rata ta` 5.5%. L-eskussjoni tal-perit tekniku Il-perit tekniku kien eskuss mill-konvenuti. Waqt l-eskussjoni, il-perit tekniku xehed illi mill-provi u mill-kuntratti kollha pprezentati, inkluz il-kuntratt tan-Nutar Nicola Talamayan tat-28 ta` Awissu 1955, jirrizulta li l-art in kwistjoni hija proprjeta` esklussiva ta` l-atturi. Fl- ezekuzzjoni tal-inkariku tieghu, huwa qabad il-pjanti kollha li kien hemm ma` kull kuntratt, ghamel superimposition taghhom billi zamm l-istess skala u sab li dik il-parti li dwarha sar il-gbir tal-provi kienet qeghda fil-boundary ta` l-art li kien qed tuza Ramel u Zrar Limited bhala barrier. Huwa kkonferma li mil-lat tekniku, irrizulta mill-kuntratti li l-art mertu tal-kawza hija proprjeta` ta` l-atturi. Huwa jghid li ma dahalx fil-kwistjoni ta` jekk Ramel u Zrar Limited kenitx iddisponiet minn xi proprjeta`. Huwa ma dahalx fil-kwistjoni tal-kirja li kienet saret lil Carmelo Graham & Sons billi dak kien punt ta` dritt mhux materja teknika. Ikkonferma izda li llum il- gurnata, il-barriera tinsab mikrija lil Gaetano Graham. Il-perit tekniku kkonferma wkoll li l-art in kwistjoni tmiss in parti mat-triq kif jirrizulta mid- dokumenti MP1 u MP2. Ighid illi meta saret l-ispezzjoni tas-sit, kien ukoll irrizulta li parti minn din l-art tmiss mat-triq. Il-perit tekniku kien mistoqsi dwar il-provi li tressqu fuq il-valur taz- zrar li jigi estratt mill-barriera in kwistjoni. Huwa spjega li ma tressqux provi ta` dan ir-rigward. Stqarr illi huwa ghandu esperjenza diretta fix- xoghol ta` barrieri. Fisser illi huwa seta` jaghmel valutazzjoni billi kien hemm pjanti b`livelli. Kien ghalhekk illi jaf il-volum li tqatta` u ghalhekk wasal ghall-konkluzjoni ragjonevoli hafna. Il-perit tekniku kompla jghid illi l-art kienet licenzjata mill-pulizija biex taghmel dak it-tip ta` kummerc ; ghalhekk wasal ghal valur ta` kirja kummercjali. Ighid illi ma kenitx inghatat informazzjoni dwar livelli sal- 2005. Madanakollu mill-pjanti kien jidher li minghajr din l-art, il-bqija tal- barriera ma tistax tahdem ghax l-art kienet tinsab f` nofs il-barriera. Huwa spjega li l-awtorita` koncernata tat permess li seta` jsir qtugh sa minus 180 metres mill-wicc tat-triq. Il-perit tekniku fisser illi ma hemmx mod wiehed biss ta` kif isir il- kalkolu tad-danni. Il-kwantifikazzjoni setghet issir billi tinhareg kwantita` dwar kemm tista` tirrendi l-art fi zrar. Kellu jkun stabbilit kemm kien hemm hela mill-volum, kemm hu l-prezz kull metru kubu taz-zrar, u l-ammont jigi kapitalizzat. Il-perit tekniku jaghti ezempju : jekk f` sena hemm produzzjoni ta` €1,000, il-kapitalizzazzjoni ssir bil-5.5%. Metodu iehor huwa illi jitqies il- valur tal-art globali u ssir kapitalizzazzjoni bit-3.5%. Huwa spjega li meta jsir kalkolu skond iz-zewg xenarji, ir-rizultat huwa simili hafna. Il-perit tekniku jghid illi fil-kaz tal-lum, huwa utilizza iz-zewg metodi ghall-fini ta` verifika. Il-metodi ta` kalkolu huma prassi adoperata fis-suq. Ighid illi x- xenarju A fid-dokument a fol 256 jaghti figura ta` €43,101 mentri x-xenarju B jaghti figura ta` €47,617. Isostni li bhala danni dawn huma kostitwiti mit-telf li ghamel sid l-art li kieku kellu l-blat jitkisser, jigi prodott zrar u jinbiegh. Il- figuri li ressaq hu jirrapprezentaw kirja ta` sena li kien jiehu s-sid bhala loss of earnings. Il-perit tekniku afferma li ma kienet tressqet l-ebda prova li matul il- pendenza ta` din il-kawza, il-konvenuti gew inibiti milli jkomplu jqattghu. Huwa sostna li l-unika prova li ngabet kienet li kien hemm applikazzjoni tal- konvenuti mal-MEPA sabiex ikun jista` jitkompla t-thaffir fil-fond in kwistjoni. Ighid illi kien ippruvat li hemm permess tal-pulizija biex il- konvenuti jkomplu ghaddejjin bix-xoghol. Il-perit tekniku ppreciza illi jekk jingiebu provi li l-operazzjoni tal-fond kien wieqaf ghal numru ta` snin, l- ammont ta` €43,101 fis-sena skond ix-xenarju A ma jibqax iregi. Fil-kaz li l- operat tas-sit kien waqaf, jibqa` ighodd il-kalkolu skond ix-xenarju B. Ighid illi art ta` din in-natura ghandha valur meta tinkera izda huwa kkalkola dan ix-xenarju b`mod konservattiv meta kkapitalizza l-valur ta` l-art bit-3.5% u mhux bil-5%. Huwa kkonferma li r-rizultat tax-xenarju B fejn tidher is- somma ta` €47,617.50 fis-sena ma ghandhiex x` taqsam mal-produzzjoni ta` zrar, ghalkemm xorta hemm telf minkejja li ma jkunx kompla t-tqattigh ta` blat. Il-perit tekniku stqarr illi skond ix-xenarju A, il-presuppost huwa li seta` jsir it-tqattigh tal-blat mentri skond ix-xenarju B, it-tqattigh mhuwiex rilevanti. Dak li kien jinteressa lilu sabiex jaghmel il-kalkoli tieghu kien li mil-licenzja u mill-permess, irrizulta li kien hemm hemm potenzjali li jsir tqattiegh sa certa livell. Huwa kkonferma li l-applikant kellu permess biex iqatta` sa minus 100 metres ; in segwitu kienet saret applikazzjoni ohra biex iqatta` aktar. Meta saret referenza ghall-valuri li gew indikati fil-kuntratt tas-sub-enfitewsi temporanja u fil-ftehim ta` kera, il-perit tekniku sostna li dawn ma kinux valuri tas-suq izda kienu valuri li probabilment kienu jaqblu ghall-partijiet fuq il-ftehim. Il-perit tekniku sostna li ma kinitx parti mill- inkariku tieghu li jara jekk kienux gusti l-kundizzjonijiet tal-kirja. Fuq domanda dwar jekk kienx ha konjizzjoni tal-kuntratt esebit a fol 67 fejn l-art kollha kienet rega` saret indiviza, il-perit tekniku qal illi huwa ra kull kuntratt li kien esebit. Baqa` jinsisti li mill-ezercizzju li ghamel, irrizulta li l-art tappartjeni lill-atturi. Sostna li l-fatt li f`xi zmien l-art kienet indiviza ma kienx jincidi fuq il-mertu tal-kostatazzjonijiet tieghu. Fuq domanda ta` l-Qorti dwar jekk fil-kalkoli tieghu l-perit tekniku kienx ikkunsidra l-art bhala parti diviza jew indiviza, il-perit tekniku sostna li huwa kien ikkunsidra li l-art kienet diviza u tappartjeni lill-atturi. Li kieku ma kkunsidrax l-art bhala diviza, huwa ma setax ikun fil-qaghda li jikkalkola l-valuri peress li ma kienx ikun jaf fejn hi sitwata l-art. Il-perit tekniku kompla jispjega li jekk l-ambjenti mhumiex liberi u franki, allura ma setax jasal ghall-valutazzjoni li ghamel. Il-valuri ndikati fir- relazzjoni tieghu jaghmlu sens fix-xenarju tal-2005. It-talba kienet illi l-art tmur ghand is-sidien originali u cioe` l-attur mal-gheluq tac-cens temporanju. Fil-fatt l-atturi baqghu ma hadux pussess ta` l-art, u l-parti l-ohra baqghet tqatta`. L-ewwel eccezzjoni ta` l-konvenuta Ramel u Zrar Limited u l-ewwel eccezzjoni ta` l-konvenuta Carmelo Abdilla and Sons Limited Fin-noti ta` sottomissjonijiet taghhom, iz-zewg konvenuti fissru li l- eccezzjoni saret billi minhabba li fl-ambitu tal-azzjoni attrici kien hemm talba sabiex il-Qorti thassar skrittura ta` lokazzjoni fuq il-kawzali li ma kenitx saret skond kondizzjonijiet gusti, imbaghad fl-istess waqt, inghad illi l- konvenuta kienu qeghdin jiddetjenu ambjenti minghajr titolu validu fil-ligi, bil-konsegwenza li kien hemm lok ghal danni. Dwar in-nullita` tac-citazzjoni, hemm gurisprudenza kopjuza. Fis-sentenza li tat fil-21 ta` Marzu 1988 fil-kawza "Francis Xavier sive Mose` Bileci vs Carmela sive` Lina Bileci", il-Qorti tal-Appell qalet hekk :- " … illi l-allegata nullita` tac-citazzjoni qed tigi invokata fit-termini ta` lartikolu 789(1) tal-Kap 12 li inter alia jipprovdi li l-eccezzjoni ta` nullita` ta` l-atti gudizzjarji tista` tinghata 1) jekk in-nullita` hija ddikjarata mil-ligi espressament 2) jekk l-att ikun mahrug minn Qorti nkompetenti ; 3) jekk fl-att ikun hemm vjolazzjoni tal-forma mehtiega mil-ligi wkoll jekk mhux taht piena ta` nullita` u dan biss f`kaz ta` pregudizzju ; 4) jekk l-att ikun nieqes minn xi partikolarita` essenzjali mehtiega mil-ligi espressament … kif qalet din il- Qorti fis-sentenza taghha tat-28 ta` April 1978 in re `Teresa La vs Salvatore GadBonavia Frendo (App. Kumm.) biex tigi ddikjarata nulla citazzjoni u jitwaqqaf il-kors taghha, jinhtieg li jkunu jikkonkorru ragunijiet gravi, fosthom nuqqasijiet ta` evidenti pregudizzju ghad-difiza tal-konvenut ; Din il-Qorti inoltre tul is-snin f`diversi sentenzi taghha applikat dan il- principju b`mod li fejn jew ikun jonqos il-pregudizzju ghad-difiza tal- konvenut jew in-nuqqas fic-citazzjoni kienet taghmel tajjeb xi haga ohra ghalih, ma annullatx ic-citazzjoni (ara `Debono Caruana vs GheitiBonavia Frendo deciza minn din il- qorti fit-23 ta` April 1945 u dik riportata fil-Vol XXXIV tal-Kollezzjoni a fol 313 ta` l-Ewwel Parti). Minbarra minn hekk gie diversi drab deciz u llum hu ormai pacifiku li nonostante l-fatt li citazzjoni jkollha xi haga mhux cara bizzejjed go fiha li pero` hi ccarata fid-dikjarazzjoni ta` l-attur dan hu bizzejjed biex isalva c-citazzjoni (ara Bonavia FrendoLegesse vs FioriniBonavia Frendo, Vol XXXIX.II.556 `Lovegrove vs PreviBonavia Frendo, XXXIV.II.501 ; `Fraser vs Schembri Mc Intyre etBonavia Frendo, XXXIX.II.575 u Sabino vs Gaspar Azzopardi XLI.II.1035)." Din il-Qorti hekk kif diversament ippreseduta fil-kawza deciza fit-30 ta` Jannar 2001 fl-ismijiet "Manuel Busuttil Pepper vs France Bouvett" spjegat li :- "Illi certament li huwa principju stabilit illi it-tifsir car u sewwa tal- oggett tal-kawza u tat-talbiet skond id-disposizzjonijiet tal-artikolu 156 tal- Kap 12 ghandhom jirrizultaw mill-istess att tac-citazzjoni innifsu u mhux minn `xi kjarifika li tista` issir dwarhom matul it-trattazzjoni` ("Raymond Hildebrandt vs Anthony Spiteri Campbell" - A. C. 30 ta` Marzu 1998) ... Illi gie ritenut illi sabiex azzjoni tigi dikjarata rritwali ghandu jigi determinat li hemm raguni gravi, u fost kollox, ghandu jigi ezaminat jekk ic- citazzjoni tkunx defugenti jew zbaljata b`mod li l-konvenut ikun jista` jigi pregudikat fid-difiza tieghu, u ghal dan l-ezami iccitazzjoni attrici ghandha tigi ezaminata fit-totalita` taghha" (`Carmelo Tanti Cassar vs Eucharist Brightwell noe` - A.C. 20 ta` Jannar 1986). Illi dan l-ezercizzju ghandu wkoll jigi ezaminat fid-dawl tal-massima ormai llum addottata mill-Qrati taghna illi `il-formalizmu ezegerat ukoll ilu hafna li gie mnaqqas u limitat li bir-ragun, il-ligi qed tkun aktar u aktar inklinata li tkompli tillimita l-formalizmu u n-nullitajiet tal-forom li jnutruh` (`Charles Borg Delicata vs Alfred D'agostino noe` - A.C. 28 ta` Frar 1997 ; `Guillaumier Industries Limited vs Reginald Axisa et` - P.A. (R.C.P.) 28 ta` Ottubru 1998 ; `Sav. Falzon vs Chairman tal-Awtorita` tal-Ippjanar` - A.C. 31 ta` Mejju 1996). Illi f`dan il-kuntest huwa sintomatiku li a bazi ta` dak li ntqal fis- sentenza `Michael Borg Brincat nomine vs Raymond Spiteri CampbellBonavia Frendo (A.C. 12 ta` Mejju 1998) dwar kawzali distinti minn xulxin, u applikati dawn il-principji ghall- kaz de quo, l-attur m`ghandux l-ewwel fil-premessi jitkellem dwar titolu u pussess, u mbaghad fit-talbiet jghaqqad kollox flimkien, b`mod li f`din l- azzjoni sar kollox neboluz jekk l-azzjoni hija ibbazata fuq titolu jew biss fuq pussess jew detenzjoni. Illi tali konfuzjoni ma ghandhiex issir ghaliex dan ma huwiex tollerat skond l-artikolu 156 (1) tal-Kap 12, billi dan la jkun gust mal-kontro-parti li trid tkun f`qaghda li tiddefendi ruhha, u di piu` tpoggi lillgudikant f`sitwazzjoni ta` ncertezza dwar l-indoli veru tal-procedura li jrid jiddeciedi dwara. Dan huwa konfermat bis-sentenza `Joseph Ejjebli vs Joseph Spiteri k/a Spiteri De BonoBonavia Frendo (A.C. 7 ta` Marzu 1958 - XLII.i.86) fejn inghad li huwa dejjem necessarju li ic-citazzjoni ghandu jkollha tifsira cara tal-oggett u r-raguni tat- talba u "dan huwa dejjem necessarju biex il-konvenut ikun jaf minnufih u b`certezza dak li ghandu jiddefendi ruhhu minnu ...". Illi pero` kontra dan kollu xorta wahda jipprevali l-principju li l-atti kemm jista` jkun ghandhom jigu salvati entro id-dettami tal-ligi peress li r- rigorozitajiet procedurali ma humiex ambaxxaturi tal-gustizzja sostanzjali u ghalhekk m`ghandhomx normalment janimaw l-andament tal-kawza u dan iktar u iktar meta illum fl-att tac-citazzjoni hemm dejjem il-formola ritwali – `premessi d-dikjarazzjonijiet necessarji u moghtija lprovedimenti opportuni` - proprju sabiex jaghmlu tajjeb ghal kwalunkwe` esigenza ta` forma li tkun necessarja biex l-att ikun komplit b`kull talba ghal kwalunkwe dikjarazzjoni". (`Mary Vella Degiovanni vs Mario Fraser` - A.K. 27 ta` Novembru 1990). Madanakollu, huwa sottomess li minkejja li huwa minnu li eccezzjoni ta` nullita` ghandha tigi nterpretata ristrettivament, dan ma jfissirx li ma hemmx cirkustanzi fejn citazzjoni tista` tigi dikjarata nulla. Fejn jidher car li c-citazzjoni hija kuntradittorja, in-nullita` ghandha tigi dikjarata minghajr ezitazzjoni. Dan gie ritenut minn gurisdizzjoni kostanti. Per ezempju, il-Qorti ta` l-Appell fis-sentenza taghha tat-28 ta` April 1978 fl-ismijiet `Teresa La vs Salvatore Gad` irriteniet li biex citazzjoni tigi ddikjarata nulla u jitwaqqaf il-kors taghha, jinhtieg li jkunu jikkonkorru ragunijiet validi, bhal per ezempju nuqqasijiet evidenti ta` pregudizzju ghad-difiza tal-konvenut. L- istess ntqal fid-decizjoni moghtija mill-Prim` Awla tal-Qorti Civili fil-21 ta` Frar 1997 fl-ismijiet `Alfred u Mary konjugi La vs Agostino Lanzon` : "In-nullita` ta` l-atti gudizzjali hija sanzjoni estrema li l-ligi trid li tigi mposta biss meta n-nuqqas - formali jew sostanzjali - fl-att, ma jistax assolutament jigi tollerat minghajr hsara ghal xi principju ta` gustizzja Ghalhekk att ta` citazzjoni ghandu jkun imwaqqa` u annullat biss ghal ragunijiet gravi." Decizjoni rilevanti ghall-kawza tal-lum hija s-sentenza li tat il-Qorti tal-Kummerc fid-9 ta` Jannar 1995 fil-kawza "Salvatore Bileci et vs Joseph Oliver Mckay Me Intyre noe". Bhal ma gara fil-kaz tal-lum, il-konvenut f`dik il-kawza eccepixxa n- nullita` tac-citazzjoni fuq il-premessa illi t-talbiet u l-premessi kienu konfuzi u konfliggenti. L-eccezzjoni saret abbazi tal-fatt li fl-ewwel tliet domandi, l- atturi talbu li l-konvenut jigi kkundannat jersaq ghall-pubblikazzjoni ta` l-att finali ghat-trasferiment ta` l-art in kwistjoni, mentri fl-ahhar tlett talbiet intlabet dikjarazzjoni ta` responsabilta`, likwidazzjoni ta` danni, u kundanna ghall-hlas ta` danni minhabba inadempjenza da parti tal-konvenut li joqghod ghall-obbligi assunti skond il-konvenju. Il-konvenut wiegeb illi kif impostati d-domandi attrici ma setghux flimkien billi d-domandi kienu iregu konfliggenti u joholqu konfuzjoni legali; kwindi kienu proceduralment insostenibbli. Il-Qorti laqghet l-eccezzjoni tan-nullita` u qalet hekk :- " … L-atturi ma setghux u ma jistghux jippromuovu z-zewg talbiet u z- zewg azzjonjiet f` daqqa wahda, ghaliex, kif imposti minnhom, azzjoni wahda teskludi lill-ohra. L-atturi kellhom jaghzlu. Jekk il-kuntratt ghadu fattibbli allura messhom ghall-ewwel qaghdu fuq l-ewwel talbiet u jekk mhuwiex setghu jaghzlu l-azzjoni tad-danni. Illi kif gie anke ritenut f` sentenzi ta` dawn il-Qrati jekk ara d-decizjoni `Emanuel Holmes vs Av. Dr. S Lanzon noe` deciza mill-Qorti ta` l-Appell fid-19 ta` Jannar 1959 (Vol XLIII-I-55) l-attur li jaghzel wahda mill- azzjonijiet li lilu huma akkordati, necessarjament irrinunzja ghall-ohrajn, u mhux permess li min ikun irrinunzja ghall-azzjonijiet tieghu li jerga` lura fuq il-passi tieghu stess. Jghid il-Fabio (ara `Rationalia` fuq il-ligi para. It-tielet sett ta` domandi rigward danni jimplikaw li l-ftehim thassar, gie xolt, ma jistax isir. Dan huwa manifestament in kontradizzjoni ma` l- ewwel tliet domandi li jitolbu lill-konvenut jaddivjeni ghall-pubblikazzjoni ta` l-att finali … Kif proprosta c-citazzjoni ghalhekk b` zewg azzjonijiet f` daqqa wahda, din hija nulla u rritwali." In sostenn ta` l-eccezzjoni taghhom, il-konvenuti jaghmlu riferenza inter alia ghas-sentenza ta` din il-Qorti tal-24 ta` Settembru 2001 fil-kawza "Angelo Padovani Ginies et vs Pawlu Dodd et". Fis-sentenza hemm ampja riferenza ghall-gurisprudenza dwar il- parametri tan-nullita` ta` azzjoni. Din il-Qorti tikkondividi r-rassenja ta` gurisprudenza hemm riportata izda ma tarax li l-azzjoni odjerna ghandha xi sembjanza mal-mertu ta` dik il- kawza. Infatti fis-sentenza "Padovani Ginies et vs Dodd et", it-talbiet kienu sabiex fl- ewwel lok jigi dikjarat illi kuntratt ta` bejgh ta` vettura kien kolpit bi zball u/jew frodi, u fit-tieni lok, sabiex jigi dikjarat li l-vettura ma kinitx tal- kwalita` pattwita. Skond din il-Qorti, l-atturi kienu b`azzjoni wahda, qeghdin jikkontemplaw ghemil tal-imharrek li jirrendi null il-ftehim, u n- nuqqas ta` twettieq min-naha ta` l-imharrek tar-rabta kontrattwali li huwa dahal fiha bl-istess bejgh. Fil-kaz odjern, l-allegazzjoni hija li kien hemm talbiet kontradittorji, peress li kien hemm talba ghall-annullament tal-kirja li tippresupponi kirja valida sakemm din ma tigix annullata, u talba sabiex il-Qorti tikkonferma l- llegali, bid-dritt ghar- inesistenza tal-kirja, u allura risarciment ta` danni. l-okkupazzjoni ir-riflessjoni taghha dwar l-eccezzjonijiet tal- konvenuti, din il-Qorti tirreferi ghall-insenjamenti ta` dawn il-Qrati in relazzjoni ma` talbiet ghal dikjarazzjoni ta` okkupazzjoni bla titolu, kif spjegat, fost ohrajn, minn din lil-Qorti fis-sentenza li tat fl-20 ta` Mejju 2004 fil-kawza "Legesse noe vs Fenech" : "Illi tajjeb li wiehed jifhem ukoll xi jkun qieghed jitfisser meta attur jixli lill-imharrek li qieghed izomm jew jokkupa post bla titolu. Din il-frazi tfisser li l-parti mharrka sa millbidu ma kellhiex jedd tutelabbli ghall-post minnha mizmum. Il-frazi `bla titolu` ghandha titqies li legalment iggib maghha ghamla ta` okkupazzjoni li, sa mill-bidu nett taghha, ma kinitx konsentita, jew ghaliex tkun wettqet minghajr ir-rieda ta` sid il-post li jkun, jew ghaliex tkun ittiehdet b`mod abbuziv jew bi vjolenza jew arbitrarjament, jew bil-mohbi tas-sid, liema illegalita` tkun issoktat salwaqt li tinbeda l- kawza. F`kaz bhal dan, is-setgha tal-Qorti biex tisma` kawza bhal din tieqaf malli jirrizulta li limharrek kellu tassew xi titolu." il-kunsens, abbuzivament bi vjolenza, b`arbitriju Tajjeb li jigi sottolineat illi bla titolu jimporta okkupazzjoni ta` proprjeta` li sa mill-bidu nett ma kenitx konsentita, okkupazzjoni li tkun saret minghajr jew klandestinament, liema illegalita` tkun damet sal-mument li fih giet proposta l-kawza. Bla titolu ma jfissirx bhala kawzali xi kwalita` ta` titolu li seta` kien hemm imma li issa wahda mill-partijiet tirritjeni li m`ghadhiex tissussisti u ghalhekk ikun hemm bzonn dikjarazzjoni gudizzjarja fis-sens li t-titolu li kien hemm intilef, spicca jew b`xi mod iehor m`ghadux validu. Anke l- prekarju huwa titolu proprju ghaliex l-okkupazzjoni inizjali tkun legittima. (ara : Qorti tal-Appell : 28 ta` April 2004 : "Joseph Hamilton et vs Salvatore Borg Brincat et"). Fil-kaz tal-lum il-konvenuti qeghdin jikkontendu li ladarba minn naha wahda qieghed jintalab li l-kirja tkundikjarata nulla ghax ma saritx skond kundizzjonijiet gusti, ma jistax fl-istess waqt jintalab li jigi dikjarat li li l-art qed tigi okkupata minghajr ebda titolu validu fil-ligi, peress li tali talba minnha stess tippresupponi illi qatt ma kien hemm xi tip ta` titolu validu. l-konvenuti qeghdin Ghalkemm ma ccitawx gurisprudenza, jidderiegu ruhhom lejn gurisprudenza li tghid illi jekk jirrizulta kwalunkwe tip ta` titolu biex jinnewtralizza radikalment l-unika kawzali li jkun hemm li tkun propju tikkonsisti fl-allegazzjoni tal-karenza ta` kull titolu, dak ma jhallix aktar lil din il-Qorti is-setgha li tiddeciedi dwar it-talba ghal zgumbrament fondata fuq kawzali ohra (ara : Qorti tal-Appell :- 12 ta` Awissu 1994 : "Carmelina Lanzon et vs Paul Chetcuti Saliba et noe" ; 24 ta` April 2001 : "Joseph Paul La vs Raymond Larsson"). Riferibbilment ghad-difiza tal-konvenuti b`din l-eccezzjoni, din il-Qorti taghmel referenza ghas-sentenza li tat il-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fil- 15 ta` Lulju 2009 fil-kawza "Joseph Fraser vs Josephine bezzina wettinger ta` Michael Lanzon". Hemm saret analizi tal-kwistjoni. Fl-aħħar nota ta` l- osservazzjonijiet tagħha l-konvenuta pprovat tressaq eccezzjoni oħra għaliex kellhiex tkun milqugħa t-talba attrici, billi skond hi l-kawza kienet malament ifformulata fuq il-bazi ta` "bla titolu" anke ghaliex l-okkupazzjoni minnha tal- fond fil-bidu kienet legittima. Apparti li l-Qorti ta` l-Appell sostniet li tali osservazzjoni kienet eccezzjoni vera u proprja li l-appellanti ma kenitx ipprezentat formalment fil-bidu tal-procediment quddiem l-Ewwel Qorti, il- Qorti ta` l-Appell ghamlet dan ir-riliev :- "Maghdud dan, ukoll jekk il-Qorti kellha tikkonsidra `l hekk imsejjah "argoment", ma tarax kif dak pretiz mill-appellanti jista` jkun guridikament sostenut. Gja bis-sentenza precedenti taghha tat-13 ta` Settembru, 2007 din il- Qorti, b`dissens mal-konkluzjoni ta` l-ewwel Qorti, kienet iddeterminat illi l- konvenuta kienet giet kongedata u li lkongedo hekk moghti kien wiehed validu. La dan huwa hekk, jinsab accettat bhala jus receptum illi min jissokta jokkupa fond wara kongedo ikun qed jokkupa dak il-fond bla titolu. "Mhux biss il-lokazzjoni ta` bla titolu validu wara l-kongedo moghti mhix wahda legalment improprja izda lanqas ma tista` ccitazzjoni tigi attakkata b`nullita` tat-talba tendenti ghallizgumbrament tal-konvenut minn post minhabba dak innuqqas ta` titolu (ara Kollez. Fl-istess sens u direzzjoni hi l-gurisprudenza tal-Qorti tal- Kassazzjoni Taljana citata minn din il-Qorti fid-decizjoni taghha fl-ismijiet "Licari Estates Ltd et -vs- Carmel La", 10 ta` Ottubru, 2005. 10 ta` Mejju, 2000, Numru 5987 u 9 ta` Novembru, 1989, Numru 4718)" Bl-applikazzjoni ta` dawn l-insenjamenti ghall-kawza tal-lum, jidher li l-hsieb ta` l-atturi meta mexxew bl-azzjoni taghhom kien l-ekonomija tal- gudizzju fis-sens illi taw bidu ghal azzjoni wahda fejn l-ewwel hemm talba li jigi dikjarat li l-lokazzjoni hija nulla u bla effett, u mbaghad jigi dikjarat li per konsegwenza l-okkupazzjoni kienet minghajr titolu validu fil-ligi, u ghalhekk hemm lok ghal likwidazzjoni ta` danni. Ghalhekk fil-kaz li tintlaqa` t-talba u jigi konkluz li l-kirja hija nulla stante li ma saritx taht kondizzjonijiet gusti, allura min jissokta jokkupa l-art ikun qed jokkupa dik l- art bla titolu. Fil-kaz tal-lum, mil-lat ta` impostazzjoni tal-azzjoni, il-Qorti mhijiex tara nullita`. Hemm rabta bejn il-kawzali u t-talbiet. Il-Qorti mhijiex tara konflitt jew kontradizzjoni fit-talbiet b`tali mod li l-konvenuti se jbatu pregudizzju fid-difiza taghhom. Purche` il-kawzali u t-talbiet ikunu msejsa fuq principji tad-dritt u ndirizzati lejn dak li jkun fil-fatt il-legittimu kontradittur tal-azzjoni, allura l-azzjoni tregi. Biex azzjoni tkun nulla, skond l-Art 789 tal-Kap 12, in-nullita` trid tkun iddikjarat mil-ligi espressament jew ikun hemm vjolazzjoni tac-cirkostanzi mehtiega mil-ligi jew in-nuqqas ta` xi partikolarita` essenzjali mehtiega mil-ligi espressament. Fil-kaz tal-lum, il- konvenuti ma ndikaw l-ebda disposizzjoni tal-ligi li fuqha qeghdin jibbazaw l- allegata nullita`. Lanqas ma ndikaw fejn kien il-pregudizzju li setghu garrbu bl-azzjoni attrici kif saret. Kull wiehed miz-zewg konvenuti jwiegeb skond it- talbiet kif gew indirizzati fil-konfront ta` kull wiehed. Ghalhekk il-Qorti qeghda tichad l-ewwel eccezzjoni ta` l- konvenuta Ramel u Zrar Limited u l-ewwel eccezzjoni ta` l- konvenuta Carmelo Abdilla and Sons Limited It-tieni eccezzjoni ta` l-konvenuta Ramel u Zrar Limited u t-tieni eccezzjoni ta` l-konvenuta Carmelo Abdilla and Sons Limited Irrizulta b`mod evidenti li meta sar il-kuntratt ta` bejgh minn Giuseppe Fiorini lil missier l-atturi fil-5 ta` Dicembru 1965, Giuseppe Fiorini biegh sehem diviz filwaqt li injora l-kontenut tal-kuntratt ta` permuta tat-28 ta` Awissu 1955 li bih hu stess flimkien ma` Giovanni Fiorini kienu assenjaw lil xulxin nofs indiviz mis-sehem rispettiv taghhom tal-art mertu ta` din il-kawza. Sussegwentement ghal dan il-kuntratt, din l- ghalqa qatt ma regghet inqasmet u ghalhekk b` dan il-kuntratt, il-proprjeta` in kwistjoni ma baqghetx diviza izda regghet saret indiviza. Fin-nota ta` sottomissjonijiet taghhom, l-atturi sostnew li meta Giuseppe Fiorini biegh is-sehem diviz lil missierhom, fl-gheluq l-ghaxar snin mill-insinwar tieghu, ossija precizament fit-13 ta` Dicembru 1965, missierhom sar is-sid indiskuss ta` l-art ai termini ta` l-Art 2140 tal-Kap 16. Fil-premessi tar-rikors guramentat, ma saret l-ebda referenza li l-atturi kienu saru sidien ta` l-intier ta` l-art bis-sahha tal-preskrizzjoni akkwizittiva, izda sempliciment saret premessa enumerata bin-numru wiehed (1) fejn kien dikjarat li huma sidien ta` art diviza bil-kejl ta` circa disat itmiem, erba` sighan u kejla, u sussegwentement, ghamlu referenza ghall-kuntratt ta` bejgh li sar fil-5 ta` Dicembru 1965 fejn missier l-atturi xtara din l-art minghand Azzopardi, u mbaghad ghall-kuntratt ta` donazzjoni li sar fl-14 ta` Novembru 1997 fejn l-atturi gew moghtija b` donazzjoni din l-art. Minkejja din l-omissjoni li ma jissemmiex l-akkwist bil-preskrizzjoni akkwizittiva, din il-Qorti ma tarax li din tammonta ghal sitwazzjoni fejn il-Qorti ghandha tinjora dan il-punt li kien rimarkat fin-nota ta` sottomissjonijiet ta` l-atturi. L-Art 2140 tal-Kap 16 jipprovdi li persuna ssir sid ta` haga immobbli li hi tkun kisbet b`titolu li jghaddi l-proprjeta` u li tkun zammet ghandha bhala sid, b`bona fidi u ghal zmien ta` mhux anqas minn ghaxar snin li jibdew jghaddu minn dakinhar li l-att li bih inholoq it-titolu jigi registrat fir- Registru Pubbliku. Huwa rikjest li l-bona fidi, flimkien mal-pussess, itulu ghaz-zmien kollu li huwa mehtieg ghall-preskrizzjoni ; izda n-nuqqas ta` bona fidi ta` possessur precedenti mhijiex ta` hsara ghas-successur tieghu. Zmien ta` pussess b`mala fidi ma jintghaddx maz-zmien mehtieg ghall- preskrizzjoni. Fis-sentenza taghha tas-27 ta` Frar 2003 fil-kawza "Henry Fraser et vs Alfred Dodd et", din il-Qorti spjegat li l-bona fidi tikkonsisti fil-fehma shiha li persuna hija tassew, jew temmen li hija tassew, sid il-haga li ghandha f`idejha. Din il-fehma trid titqies minn kif ic-cirkostanzi kienu jidhru f`ghajnejn il-persuna li ssejjah favuriha l-preskrizzjoni akkwizittiva. Kull dubju jew nuqqas ta` certezza f`persuna dwar il-pussess taghha tal-haga jitqies bhala c-cahda tal-bona fidi. Daqstant iehor jitqies nieqes mill-bona fidi min imissu ragonevolment jintebah mic-cirkostanzi li l-haga li ghandu f`idejh hija ta` haddiehor. Min-naha l-ohra, il-bona fidi hija prezunta sakemm ma jintweriex mod iehor minn min jallega l-mala fidi. Element iehor mehtieg sabiex tirrizulta l-preskrizzjoni tal-ghaxar snin huwa l-pussess. Mhux kull pussess jghodd. Irid ikun pussess kontinwu, bil- miftuh, bla xkiel jew kundizzjonijiet minn haddiehor u, fuq kollox, irid ikun b`mod li l-pussessur jidher li qieghed izomm il-haga b`tieghu. Il-Qrati taghna konsistentement ghamluha cara li n-nozzjoni ta` pussess hija detenzjoni ta` haga korporali jew it-tgawdija ta` jedd, li taghhom tista` tinkiseb il-proprjeta` u li wiehed izomm jew jezercitah bhala tieghu. Fis-sentenza ta` din il-Qorti tat-8 ta` Ottubru 2004 fil-kawza "Costantino Schembri Mc Intyre vs l-Ecc Tieghu Dr Alexander Chattaway Brightwell" inghad :- "Il-pussess hu deskritt fl-art. 524 (1) ta` l-istess Kodici bhala `d- detenzjoni ta` haga korporali jew it-tgawdija ta` jedd, li taghhom tista` tinkiseb il-proprjeta` u li wiehed izomm jew jezercitah bhala tieghu nnifsu`. Id-distinzjoni bejn il-pussess u d-detenzjoni tinsab fl-animus tal- possessur. Sabiex ikun hemm pussess tutelabbli ai termini ta` l-Artikolu 534 huwa mehtieg pussess animo domini." Fis-sentenza ta` din il-Qorti tal-5 ta` Ottubru 2004 fil-kawza "Joseph Bileci noe et vs Verdala Mansions Limited gia` Sunny Homes Limited" inghad :- "Jigi osservat wkoll f` materja ta` pussess li min jidditjeni f`titolu prekarju ikun qed jidditjeni f` isem il-pussessur u min jiddetjeni f`isem haddiehor mhux possessur; il-pussess huwa tal-persuna li f`isimha qed tinzamm il-haga. Ghalhekk hija din il-persuna ossia l-possessur li tista` tippreskrivi.. Rilevanti wkoll li jigi annotat li skond l-Artikolu 2118 dawk li jzommu f` isem haddiehor ma jistghux jippreskrivu favur taghhom infushom, jghaddi kemm jghaddi zmien. Dawn jinkludu l-kerrejja, id-depozitarji, l- uzufruttwarji u generalment dawk li ma jzommux il-haga bhala taghhom infushom, uti dominus. Ghax `mhux bizzejjed li jkollok id-detenzjoni tal-haga jew it-tgawdija taghha mhux bhala haga proprja imma bhala haga ta` haddieor, ghalliex allura din tkun fiss detenzjoni jew tgawdija prekarja`. Rigward il-kuncett tal-pussess rikjest, jinsab insenjat illi tnejn huma l- elementi bazici tieghu: dak materjali konsistenti fil-poter ta` fatt fuq il-haga, u dak intenzjonali konsistenti fl-animus tal-possessur li jgawdi d-dritt fuq il- haga bhallikieku hu kien proprjetarju taghha - animus et corpus; corpus possessionis et animus possidendi vel animus domini. Mhux bizzejjed li jkun ezercizju bil-bona grazzja jew tolleranza." Min jezercita poter ta` fatt fuq il-haga huwa prezunt possessur, u ghalhekk jispetta lil min jikkontesta dan il-pussess li jipprova li l-pussess huwa sempliciment att ta` pura tolleranza. F`dan is-sens kienet is-sentenza li tat il-Qorti tal-Appell (Sede Inferjuri) fl-24 ta` Marzu 2004 fil-kawza "Maria Attard Sacco vs Benedict Larsson et" :- "In vista tal-fatt illi min jezercita poter ta` fatt fuq il-haga huwa prezunt possessur, jispetta lil min jikkontesta dan il-pussess li jipprova li l- pussess hekk vantat jidderivi minn att ta` tolleranza. Dan ghaliex, kif drabi ohra osservat, `it-tolleranza ma ghandhiex tigi prezunta u ghandha ghalhekk tigi pruvata almenu prima facie" u "l-piz ta` din il-prova jinkombi fuq min jinvoka t-tolleranza` u "durata twila tat-tgawdija tintegra fiha prezunzjoni qawwija li kapaci tinnewtralizza l-asserzjoni illi si tratta minn mera tolleranza. Dan ghaliex huwa difficli li wiehed jipotizza tolleranza li tipprotragga ghal zmien bosta." Decizjoni li fissret l-elementi rikjesti mill-Art 2140 tal-Kap 16 kienet is-sentenza ta` din il-Qorti tal-20 ta` Ottubru 2005 fil-kawza "Mercury plc vs Emanuel sive Manuel Fraser et" :- "Kwindi, l-konvenut ma jistax jipprova jikkampa mal-preskrizzjoni akwizittiva ta` ghaxar snin, ghax dik il-preskrizzjoni trid, fl-ewwel lok, l- akkwist tal-proprjeta` b`titolu tajjeb, mentri f`dan il- kaz, fit-titolu tal- akkwist, ma tirrizultax dik il-bicca art, izda tirrizulta biss il-bejgh u x-xiri ta` "Villa Carmen" bhala korp specifikat. Decizjoni ohra li ghamlet rassenja tal-elementi mehtiega ghall- applikazzjoni ta` l-Art 2140 tal-Kodici Civili hija dik moghtija mill-Qorti tal- Magistrati (Ghawdex) Gurisdizzjoni Superjuri (Sezzjoni Generali) fis-6 ta` Frar 2015 fil-kawza "Michelina Talamayan vs Maria Assunta Fiorini et" fejn kien rilevat hekk :- "Illi fit-tielet eccezzjoni taghha, il-konvenuta M`Assunta Fiorini tinvoka l-preskrizzjoni a tenur ta` l-artikolu 2140 tal-Kodici Civili. L-artikolu 2140 tal-Kap 16 jistipula s-segwenti: "(1) Kull min b`bona fidi u b`titolu tajjeb biex jittrasferixxi l- proprjetà,jipposjedi haga mmobbli ghal zmien ta` ghaxar snin, jakkwista l- proprjetà taghha. Jekk it-titolu jkun gej minn att li, skont il-ligi, ghandu jkun inskritt fir- Registru Pubbliku, iz-zmien mehtieg ghall-preskrizzjoni ma jibdiex miexi hlief mill-jum ta` l-iskrizzjoni ta` dak l-att." Illi kif inghad fis-sentenza Ray Lanzon vs Aldo Caruana Smith et (PA RCP deciza fis-27 ta` Jannar 2011) huwa ben maghruf, li r-rekwiziti ghall- preskrizzjoni akkwizittiva huma li:- (a) ikun hemm titolu tajjeb biex jittrasferixxi l-proprjeta`, (b) il-pussess talhaga, (c) il-bona fide tal-pussessur u (d) l-pussess ghal zmien ghaxar snin. Inoltre, sabiex persuna tippreskrivi favur taghha, il-pussess irid ikun (a) kontinwu, (b) mhux miksur, (c) pacifiku, (d) pubbliku u (e) mhux ekwivoku ghaz-zmien li tghid il-ligi. XXV.I.257) intqal : Dwar l-element tal-bona fidi ssir referenza ghal dak li ntqal fil-kawza flismijiet Ester Spiteri Gonzi et vs Joseph Aleksic (Appell Civili deciz fis-26 ta` Frar 1965, Vol XLIX.I.238) li :- "Fil-ligi taghna l-buona fede mhux bizzejjed li tkun tezisti fil-mument tal-akkwist izda jehtieg li tissussisti matul il-perijodu kollu rikjest ghall- preskrizzjoni..." Fis-sentenza ta` fl-ismijiet Schembri Mc Intyre vs Brightwell (Appell Civili deciz fit-28 ta` Marzu 1955, Vol. XXXIX-I-139) gie ritenut li "il-buona fede tirrapprezenta dak l-istat ta` animu tal-possessur, il-koxjenza u l-intimakonvinzjoni tieghu li l- haga li jipposjedi hi tieghu: `cum crediderit cum dominum esse`. Il-possessur ghandu jkollu dik ic-certezza; u jekk ikollu xi dubju, tkun tezisti fih l- incertezza u konsegwentement tispicca il-buona fede fissens tal-ligi." Fil-kawza deciza fil-21 ta` Jannar 1977 mill-Qorti ta` l-Appell Civili Superjuri fil-kawza fl-ismijiet Von Brockdorff Lancaster vs Giuseppe Lanzon gew enuncjati d-diversi artikoli applikabli u ntqal li : "(I) huwa possessur ta` bona fide min, ghall-motiv verosimili, jemmen li l-haga li jippossjedi hija tieghu u li, invece, huwa possessur ta` mala fidi min jaf jew, fic-cirkostanzi, ghandu jipprezumi li dik il-haga mhix tieghu [artikolu 568 (illum 531) tal-Kodici Civili] ; li l-bona fidi hija presunta u l-malafede jinhtiegilha tigi ppruvata minn min jallegaha [artikolu 569 (illum 532) tal-Kodici Civili] ; li l-bona fide hija rikjesta mhux biss fil-mument tal-akkwist, imma matul iz-zmien kollu mehtieg ghal kompiment tal-preskrizzjoni... l-eventwali mala fede tal-possessur precedenti ma ippregudikax lissuccessur tieghu [artikolu 2247(1) (illum 2142) tal-Kodici Civili] u lanqas tiggjovah fis-sens tas-subartikolu 2 ta` l-istess artikolu..." Ghalhekk il-bona fidi hija presunta u tibqa` tezisti sakemm ma ssirx prova kuntrarja. Infatti l-artikolu 532 tal-Kap. 16 jghid hekk: "Ghandu dejjem jinghad li wiehed huwa bona fidi, u min jeccepixxi l-mala fidi ghandu jippruvaha." Jinghad ukoll li din il-fehma trid titqies minn kif ic-cirkostanzi kienu jidhru f`ghajnejn il-persuna li teccepixxi favuriha l-preskrizzjoni akkwizittiva. Kull dubju f`persuna dwar il-pussess taghha tal-haga jitqies bhala nuqqas tal-bona fidi. Huwa necessarju li l-bona fidi, flimkien mal-pussess tkun prezenti tul izzmien kollu li huwa mehtieg ghall-preskrizzjoni (art 2141 tal- Kap. 16). In-nuqqas ta` bona fidi ta` possessur precedenti m`hijiex ta` hsara ghassuccessur tieghu, ghalkemm iz-zmien tal-pussess b`mala fidi ma jigix kalkolat maz-zmien mehtieg ghall-preskrizzjoni (art 2142(1)(2) tal-Kap.16. Illi l-element iehor mehtieg biex tigi ppruvata l-preskrizzjoni ta` l- ghaxar snin huwa l-pussess. Fis-sentenza fl-ismijiet Pace Seychell vs Previ et ( Prim`Awla tal-Qorti Civili deciza fl-20 ta` Jannar 1961, Vol XLV.II.533) intqal li mhux kull pussess jghodd ghas-success tal-preskrizzjoni eccepita: irid ikun pussess ghal ghaxar snin u li ma jaqtax, bil-miftuh, bla xkiel jew kundizzjonijiet minn haddiehor u, fuq kollox, irid ikun b`mod li lpussessur jidher li qieghed izomm il-haga b`tieghu. Meta dan jigi ppruvat il-possessur tal-fond jista` jirrezisti t-talba ta` min jallega li hu mhux proprjetarju tal-fond billi jeccepixxi l-preskrizzjoni decennali (Maurice smith noe vs Mary Rucka et, Cit Nru: 575/1996LFS deciza fit-8 ta` Frar, 2012)" Hija l-fehma meqjusa ta` din il-Qorti illi l-atturi ssodisfaw l- elementi kollha rikjesti sabiex japplika favur taghhom l-Art 2140 tal- Kap 16 :- Titolu li jghaddi l-proprjeta` ta` haga immobbli It-titolu li bih ghaddiet il-proprjeta` ta` l-art mertu ta` din il-kawza lil missier l-atturi kien il-kuntratt tal-5 ta` Dicembru 1965 fl-atti tan-Nutar Nicola Talamayan. Fil-kuntratt, l-oggett tal-bejgh kien : "porzjoni maqsuma mill-ghalqa tas-Siggiewi kuntrada `Tal-Faqqanija` jew `Ta` Zuta` u hekk ukoll imsejha tal-kejl superficjali ta` circa disa` itmiem, erba` sighan u kejla (Tom 9.4.1) tikkonfina mit-tramuntana mat-triq ta` Zuta, mil-lvant ma` raba` ta` Carmelo Caruana Smith u mill-punent ma` proprjeta` tal-Gvern Civili ta` Malta u min nofsinhar ma` proprjeta ta` Giovanni Fiorini....ahjar delineate fis-sketch munit mal- imsemmi att tieghi ta` divizjoni fejn hija indikata bin-numru wiehed." 2) Pussess ta` din il-proprjeta` bhala sid fil-limit L-atturi u l-awtur taghhom fit-titolu huma meqjusa bhala pussessuri legali ta` din l-porzjon diviza, minkejja li materjalment din kienet f` idejn l- utilista li kien wkoll ikkoncediha b` lokazzjoni lil terzi. Irrizulta li l-atturi kienu jqisu li din l-art bhala proprjeta` taghhom tant li meta skadiet l-enfitewsi, huma talbu lura l-pussess ta` l-art, u stante li ma nghatawx tali pussess, ipprocedew b` din l-azzjoni. Il-Qorti ma tikkondividix l-argumenti li gabu l-konvenuti fis-sens li ladarba ma tressqitx prova li l-atturi jew l-awtur taghhom fit-titolu kienu qed jircievu c-cens (ghax skont Gaetano Graham, il-Kaptan Hristov kien hallas ic- cens dovut bil-quddiem), ma kienx hemm da parti ta` l-atturi pussess pubbliku fir-rigward ta` l-intier ta` l-art. Skont il-kuntratt, il-parti diviza ta` l-art kollha nxtrat u kien ghalhekk li l-animu tal-atturi jew ta` l-awtur taghhom kien li huma kienu ser jiehdu lura l-art kollha malli taghlaq il- koncessjoni enfitewtika. Ghalhekk, huma kienu qed jippossjedu tramite l- utilista l-intier tal-porzjon art mertu ta` din il-kawza. 3) awtur taghhom kellhom mala fede. Il-bona fidi hija prezunta u ghalhekk trid issir il-prova li l-atturi jew l- Il-konvenuti ma gabux din il-prova. Anzi addirittura kien ammess anke fin-nota ta` sottomissjonijiet ta` l- konvenuta Carmelo Abdilla and Sons Limited illi l-atturi lanqas biss kienu jafu li l-awtur fit-titlu ta` missierhom kien proprjetarju ta` porzjon indiviza u mhux tal-porzjon diviza li effettivament inbieghet. Infatti il-konvenuta Carmelo Abdilla and Sons Limited fil-pag 7 u 8 tan-nota taghha tghid :- "Huwa evidenti mill-provi li meta pprezentaw il-kawza, taghhom, l- attuir ma kienux jafu bil-kuntratt ta` permute tat-28 ta` Awissu 1955, li bih Giuseppe Fiorini u Giovanni Fiorini kienu assenjaw lil xulxin nofs indiviz mis-sehem rispettiv taghhom mill-art mertu ta` din il-kawza. Dan johrog car kemm mix-xhieda taghhom u aktar minn dak tan-Nutar Philip Talamayan, li stqarr li ma kienx ghamel ricerki u ma kienx jaf b` dik il-permuta." Inoltre jigi notat ukoll li fil-kuntratt tal-bejgh tal-5 ta` Dicmebru 1965, il-provenjenza immedjata dwar it-trasferiment ta` din il-porzjoni diviza lil Giuseppe Legesse hija d-divizjoni tat-30 ta` April 1946, ossija meta l-ahwa Azzopardi qasmu l-art. Li kieku f` dan il-kuntratt ta` l-1965 kien hemm imnizzla xi referenza ghal kuntratt tat-28 ta` awissu 1955, dan kien forsi jixhet xi dubbju dwar jekk kienx hemm bona fide. Izda ma hemm l-ebda referenza ghal tali kuntratt li jidher li l-atturi u l-awtur fit-titolu taghhom ma kinux jafu bih. Zmien ta` mhux anqas minn ghaxar snin li jibdew jghaddu minn dak inhar li l-att li bih inholoq it-titolu jigi registrat fir- Registru Pubbliku Il-kuntratt sar fil-5 ta` Dicembru 1965. Ghalhekk altru li ghaddew l-ghaxar snin. Billi saret il-prova li l-art mertu ta` din il-kawza hija propjeta` tal-atturi, il-Qorti qeghda tichad it-tieni eccezzjoni ta` l-konvenuta Ramel u Zrar Limited u t-tieni eccezzjoni ta` l-konvenuta Carmelo Abdilla and Sons Limited VI. L-ewwel talba Din it-talba tirrizulta ppruvata sal-grad rikjest mil-ligi stante mill- kuntratti esebiti jirrizulta li l-enfitewsi temporanja tal-art ghalqet fl-10 ta` Mejju 2005. Ghalhekk it-talba qeghda tkun milqugha. It-tieni talba Fis-sentenza li tat din il-Qorti fit-30 ta` Novembru 2011 fil-kawza "Id- Direttur tal-Artijiet vs Alfred Bugeja Brewer et" inghad hemm dwar l-Art 1530 tal-Kap 16 :- "Illi hawn irid jigi ezaminat l-artikolu 1530 tal-Kap 16 li jipprovdi :- jiswa` kwantu ghassuccessuri l-haga that fedekommess jew b`uzufrutt, jew taht titolu iehor temporanju jew li jista` taht jinhall, kondizzjonijiet gusti, u ghal zmien mhux aktar minn tmien snin, fil-kaz ta` raba`, jew ta` erba` snin, fil-kaz ta` bini, jew ghal zmien soltu skond l-uzu, kif kaz ta` hwejjeg mobbli ... jekk Il-kiri moghti ghal zmien itwal mill-persuna li tipposedi l-haga kif inghad hawn fuq, jigi, fuq talba tas-successuri tieghu fil-pussess tal-haga, imnaqqas ghaz-zmien li jmiss kif imsemmi hawn fuq, u dan iz-zmien jibda jghodd minn dak in-nhar tal-kuntratt. Illi izda dan irid jittiehed fil-kuntest ta` dak li jipprovdi lartikolu ma` l-artikolu 1530 tal-Kap 16 fuq imsemmi jidher li s-successuri huma tenuti li jirrispettaw tali kirja almenu ghall-imsemmi perjodu kemm-il darba jigu rispettati tali kondizzjonijiet indikati fl-istess artikoli, u fuq kollox li listess kirja issir taht kundizzjonijiet gusti – u jekk inhu hekk il-kaz dan jorbot ukoll lil proprjetarji nudi li jikkonsolidaw it-tgawdija meta jispicca l-uzufrutt. Illi kif inghad fis-sentenza ta` l-Onorabbli Qorti ta` l-Appell fl-ismijiet "Bernard Oneill et vs Carmen mart Michele Rutter et" ( A.C. (JSP) (CAL) (JDC) - 4 ta` April 2001 –669/91) ma hemm l-ebda dubju li dak li huwa importanti fil-qari ta` l-istess klawsoli kienet li fil-mument meta ssir ilkirja, li jigi "osservat l-obbligu ta` min kellu f`idejh proprjeta` b`titolu temporanju u kien jikkoncediha lit-terz b`titolu ta` kiri, b`mod li b`tali negozju seta` kien jorbot lis-successuri tieghu fit-titolu, illi jagixxi "uti bonus pater familias" u li jassigura li dak in-negozju ma jkunx pregudizzjevoli ghallinteressi ta` min kellu jissuccedih, f`dan il-kaz l-atturi. Ilgustizzja tal- kondizzjonijiet kellha wkoll naturalment tkun "inter alia" rifless tan-natura tan-negozju, tar-rejaltajiet ekonomici ezistenti fil-mument meta dan jigi konkluz, tazzmien meta sar il-ftehim in relazzjoni ma` dak li fih illokatur kellu jgawdi l-fond, ta` l-istat ta` dritt li kien jezisti allura u li kien jirregola l- kiri tal-fond tax-xorta taht ezami u li ddefinilu l-potenzjal ekonomiku tieghu. Dan b`mod li wiehed ikun jista` jghid illi min kien qed izomm il-haga b`titolu temporanju kien, bil-ftehim, qieghed jaghmel att ta` amministrazzjoni gusta tal-proprjeta` li fl-ahhar millahhar kienet ta` haddiehor. … Il-ligi ma torbotx il-gustizzja tal-kiri ma` xi element partikolari, bhal quantum tal-kera (anke jekk dan kien element essenzjali tallokazzjoni), jew id-dritt ta` sullokazzjoni, jew l-obbligu li jsiru benefikati. It-test veru, fil-fehma ta` din il-Qorti, kellu jkun fir-risposta ghad-domanda jekk il-ftehim, filkomplessita` tieghu, kienx jitqies vantaggjuz mis-successur fit-titolu li kieku kien qed jaghmlu hu flok il- lokatur. Minn dan seta` jigi stabbilit jekk il-kirja kienitx taht kondizzjonijiet gusti jew ingusti. Dan ifisser ukoll li min kellu l-fond f`idejh b`titolu temporanju kellu fil-mument meta kkonceda l-fond b`titolu ta` kera, jissalvagwardja mhux biss l-interessi tieghu, imma wkoll l-interessi tassuccessuri tieghu fit-titolu. Naturalment sakemm dan kien umanament u ragonevolment possibbli u kredibbli u dejjem jekk kien il-hsieb tieghu li l- kuntratt ta` kiri li jkun ghamel kellu jorbot lis-successuri tieghu fit-titolu. Illi din il-Qorti thoss li l-istess principji japplikaw anke fil-kaz odjern u fis-sentenzi fuq citati u diversi ohrajn gew infatti applikati l-istess principji u hawn wiehed jirreferi wkoll ghas-sentenza "Dr. Henry Saladino proprio et nomine vs Joseph Holmes" (P.A. (RCP) – 28 ta` Gunju 2006) u "Gemma mart Joseph Lopez et vs Angelo Lancaster" (P.A. (GCD) 21 ta` Gunju 2002 – 421/1991) fejn appuntu l-istess principji gew applikati ghall-kaz fejn fond gie moghti b`kera mill-uzufruttwarju tant li l-istess kirja mertu ta` dik il-kawza giet iddikjarata li ma saritx taht termini gusti anzi rrizulta li l-kiri sar that kondizzjonijiet illi xejn ma jaghmlu gustizzja mas- sidien, u dan kien rifless mhux biss mill-ammont ta` kera, izda min-nuqqas inter alia tal-uzufruttwarju li jiddekontrolla il-fond taht id-disposizzjonijiet ta` l-artikolu 3 ta` l-Ordinanza li tnehhi l-Kontroll tad-Djar – Kap 158 – u dan minkejja ddisposizzjonijiet ta` l-Att XXIII ta` l-1979. Illi dan l-insenjament gie anke segwit fis-sentenza mill- Onorabbli Qorti ta` l-Appell fl-ismijiet "Cecil Fiorini et nomine vs Josephine Savasta nomine" (A.C. (JDC) (JAF) (FD) – 17 ta` Frar 2003) fejn inghad li l-ligi ma tispecifikax x`ghandhom ikunu dawn il-kundizzjonijiet gusti, izda thalli dan fl-arbitru diskrezzjonali tal-gudikant u dan ghandu jkun gwidat mill-fatt li d-disposizzjoni kontenuta fl-artikolu 1530 (1) tikkostitwixxi deroga ghar-regoli bazilari kontenuti fl-artikoli 999 (1) u 1001 tal- Kodici Civili li jghidu hekk :- "999 (1) Hadd ma jista` b`kuntratt f`ismu jobbliga ruhu jew jikkuntratta hlief ghalih innifsu". Il-kuntratti ghandhom effett bejn il-partijiet li jikkuntattaw biss, u ma jistghux ikunu ta` hsara jew ta` gid ghal haddiehor hlief fil-fazijiet li tghid il-ligi". Illi l-istess Qorti qalet hekk :- "Illi fil-fehma tal-Qorti, billi si tratta ta` eccezzjoni gharregola generali; huwa xieraq li l-artikolu 1530 jinghata interpretazzjoni ristrettiva. L- enfitewta temporanju li jiddeciedi li jikri lil terz il-fond kummercjali fil-kors talenfitewsi temporanja m`ghandux jahseb ghar-rasu biss, izda bhala bonus paterfamilias u konxju mill-fatt li dak li jistipula hu, jista` jorbot ghal hafna snin lid-direttarju wara l-konsolidazzjoni, l-istess enfitewta ghandu juza iddiligenza kollha biex jimponi kondizzjonijiet li mhux biss ikunu gusti ghalih, izda wkoll verament gusti ghas-sid". Illi fil-fatt din is-sentenza hija eku ta` dik li inghatat hafna snin qabel minn din il-Qorti diversament presjeduta mill- Onorevoli Mhallef Maurice Attard Sacco De Trafford fil-kawza flismijiet "Markiz John Holmes vs Frank Holmes" (P.A. MCC – 23 ta` Frar 1965) fejn inghad li l-imsemmi artikolu ghandu jkollu interpretazzjoni restrittiva u dan peress li kien formulat biss bhala "spedjenti suggerit mill-esigenzi prattici biex jirrikoncilja l-interess tal- proprejatarju ma` dak ta` l-inkwilin u biex jassikura li l-inkwilin igawdi il- fond almenu ghal xi zmien ragonevoli u mhuwiex intis biex jipperpetwa d- drittijiet ta` l-inkwilin kif issa qed jitlob ilkonvenut". Sa hawn hija konkonkordja l-gurisprudenza odjerna. Illi l-posizzjoni odjerna hija spjegata fis-sentenza ta` l- Onorabbli ta` l- Appell fl-ismijiet "Angelo Calleja De Bono nomine vs Vincent Schembri Picco et" deciza fl-1 ta` April 2005 (A.C. (VDG) (JDC) (JAF) u "Louis Caruana Scovino nomine vs Alan Bileci et nomine" (P.A. (TM) 28 ta` Frar 2006). Illi infatti fis-sentenza ta` l-Onorabbli Qorti ta` l-Appell fuq appena citata nghad li l-principji stabbiliti fil-kawza "Catherine Calleja De Bono vs Saverio Harvey" (A.C. – 21 ta` Frar 1969) u l-applikazzjoni ta` l-artikolu 4 tal-Kap 109 illum artikolu 3 tal-Kap 69 ghandu jinqara flimkien ma` lartikolu 1530 tal-Kap 16, b`dan li jkun hemm kirja u li allura din tkun suggetta ghar-rilokazzjoni biss "sakemm ilkirja maghmula originarjament tkun saret that kundizzjonijiet gusti. Fid-decizjoni in re Louis Pesci noe vs Godwin smith, moghtija fis-6 ta` Mejju 1985, il-Qorti ta` l-Appell ipprecizat x`kellha tkun ilkonsiderazzjoni principali tal-Qorti meta ikkonfrontata b`cirkostanzi li jinkwadraw ruhhom fid-dispost ta` l-artikolu 1530 jigifieri "li l-unika kwistjoni li ghandha tigi ezaminata minnha hija din" assumendo li saret il-lokazzjoni li qieghed jippretendi l-konvenut appellant li saret favur tieghu, din illokazzjoni, skond ma` qieghed jippretendi huwa, saret that kundizzjonijiet gusti? Jekk ma saritx taht kundizzjonijiet gusti allura dik il- lokazzjoni, anke jekk saret kif qieghed jippretendi l-konvenut appellant, ma tiswiex skond ittermini ta` l-artikolu 1619 (1) (1530) ghall-attur nomine bhala s-successur tac-censwalist u kwindi, fi kwalunkwe kaz, mhux applikabbli l- konsegwenzi indikati fis-sentenza Calleja De Bono vs Harvey, kieku din il-Qorti, kif illum komposta, kellha taccettahom". Hawn imbaghad saret riferenza ghad-decizjoni fuq citata "Debrincat mart Joseph Lopez et vs Angelo Lancaster" (P.A. (GCD) 21 ta` Gunju 2002) u "Bernard Oneill et vs Carmen Czerny-Muscat et" (A.C. 4 ta` April 2001) fejn inghad li :- "Fil-fehma ta` din il-Qorti l-gustizzja ta` dawn ilkundizzjonijiet kellha temana mill-fatt illi kien obbligu ta` min kellu f`idejh il-proprjeta` b`titolu temporanju u kien qed jikkoncedih lil terzi b`titolu ta` kiri, b`mod li b`tali negozju seta` kien qed jorbot lis-successuri li dak n-negozju ma` jkunx pregudizzjevoli ghall-interessi ta` min kellu jissuccedih, f`dan il-kaz l-atturi". … Illi f`dan il-kuntest din il-Qorti thoss ukoll li l-agir talkonvenuti kien wiehed in mala fede u l-iskop taghhom kien dak li jippregudikaw serjament id-drittijiet ta` l-atturi u dan l-element ta` mala fede fih innifsu jrendi l-istess kirja nulla u bla effett fil-konfront tal-proprjetarji peress li ma saritx taht kundizzjonijiet gusti u allura ma saritx skond il-ligi. Fil-fatt fis-sentenza "John u Mary konjugi Pace Seychell vs David Attard Speranza u "Huwa minnu dak li qalu l-konvenuti appellanti illi l-mala fede hija fattur relevanti ghall-ghanijiet ta` l-artikolu 1530 tal-Kodici Civili; dan ifisser illi l-kirja maghmula in mala fede biex tqarraq biss bis-sidien ma tistax titqies bhala maghmula taht kondizzjonijiet xierqa". Illi ghalhekk hija f`dan il-kuntest gusta l-premessa ta` latturi li tali titolu ta` kirja li l-konvenuti qed ivantaw filkonfront taghhom ma tapplikax ghalihom ghaliex saret b`mod illegali u dan iktar u iktar meta l-attur qatt ma rrikonoxxa lis-socjetajiet konvenuti bhala li ghandhom xi titolu wara li skada c-cens fis-sena 1994 ("Angelo Calleja De Bono nomine vs Vincent Schembri Picco et" deciza fl-1 ta` April 2005 (A.C. (VDG) (JDC) (JAF); "Estelle Fiorini La vs John Ryabokon." (Mag. Ghawdex (A.E.) – 7 ta` Jannar 2008) u f`dan il-kuntest dak li nghad fin-nota tal-osservazzjonijiet tal-attur datata 4 ta` Jannar 2011 dwar "Dikjarazzjoni ta` Nullita` rigward il- Ftehim ta` Kera" limitat ghal dan l-aspett huwa korrett (fol.310 sa l-ewwel tlett paragrafi ta` fol. 311) u ghalhekk f`danil-kuntest ukoll il-hames talba attrici qed tigi milqugha." Fis-sentenza ta` din il-Qorti tal-31 ta` Ottubru 2011 fil-kawza "Ashatani jiskatta l-Art.1530 tal-Kap.16, il-presuppost hu li hemm kirja. Din il-Qorti accertat ruhha li kirja kien hemm. Issa dak li jrid jigi accertat huwa jekk fil-kaz tal-lum kienux gusti inkella le filkonfront tal-konvenuti l- kondizzjonijiet tal-kirja bejn Regency Estates Limited u l-attur fic-cirkostanzi previsti fis-subinciz (1) ta` l-Art.1530 tal-Kap.16. Jekk jirrizulta li l- kundizzjonijiet kienu gusti, allura dik ilkirja torbot ukoll lill-konvenuti. Jekk jirrizulta li ma kienux, allura mal-gheluq tac-cens temporanju, l-attur spicca minghajr titolu validu fil-ligi ghar-rigward tal-hanut de quo … Fis-sentenza ta` din il-Qorti tad-9 ta` Jannar 1886 filkawza "Tabone et vs Borg et" (Vol.XI.13) wara li saret riferenza ghall-Art.1283 tal-Ordinanza VII tal-1868 (u cioe` l-Art.1530 tal-lum) kien inghad li dik id-disposizzjoni kienet tidderoga mill-principju "resoluto jure dantis solvitur et jus accipientis" li ghalih ghamlu riferenza l-konvenuti firrisposta mahlufa taghhom. Ladarba d- disposizzjoni kienet in deroga ta` dak il-principju, il-koncessjoni li taghti ddisposizzjoni ma tistax tigi estiza b`mod illimitat izda ghandha tkun ristretta ghal kazijiet genwini ta` lokazzjonijiet li skond il-vot tal-ligi verament ikunu jiswew in rispett ghall-interess tal-propjetarju li jkun qieghjed jikkonsolida. (ara Appell Inferjuri – "Briffa et vs Lanzon" – 20 ta` Ottubru 2003). Fis-sentenza taghha tal-14 ta` Ottubru 1910 fil-kawza "Micallef vs Apap" (Vol.XXI.II.148) din il-Qorti ghamlet analizi qasira tar-raison d`etre ta` din id-disposizzjoni :- Diversi kienu l-pronunzjamenti tal-Qrati taghna dwar il-kriterji li ghandhom jiddeterminaw il-gustizzja o meno tal-kondizzjonijiet. Fis-sentenza taghha tal-1 ta` Lulju 2005 fil-kawza "Vella Friggieri et vs Aeoroflot Russian International Airlines et", il-Qorti tal-Appell gemghat il- principji li ghandhom jirregolaw il-kwistjoni u zvolgiet il-hsieb taghha hekk – Billi l-vertenza odjerna ticcentra ruhha principalment dwar l- interpretazzjoni ta` dan l-artikolu u tal-frazi `kundizzjonijiet gusti` ikun utili wkoll li jigu ribaditi certi principji enuncjati mill-Qrati taghna dwar dan l- artikolu. Tali principji gew trattati funditus mill-Qorti tal-Appell … f`decizjoni recenti fl-ismijiet Angelo Calleja De Bono v. Vincent Schembri Picco et deciza fl-1 ta` April, 2005 fejn intqal illi – "Fid-decizjoni in r: Gemma Lopez et v. Angelo Lancaster et moghtija mill-Prim Awla tal-Qorti Civili fil-21 ta` Gunju, 2002 fejn si tratta ta` kirja maghmula milluzufruttwarju ta` villa … gie ritenut illi `biex twiegeb ghallmistoqsija jekk il-kirja saritx taht kundizzjonijet gusti essenzjalment trid tara jekk bonus paterfamilias illi jkun sid tal-haga kienx jikriha fiz-zmien meta kriha luzufrutttwarju taht dawk il-kundizzjonijiet. Jekk il-haga ma kienx jikriha li kieku kienet tieghu, ghax il-kundizzjonijiet ma jkunux ta` vantagg bizzejjed ghalih, mela a ghandux jikriha meta hi ta` haddiehor u b`dawk il-kundizzjonijiet li bihom ma kienx jorbot hwejgu, jorbot hwejjeg haddiehor." F`decizjoni ohra precedenti mbaghad fl-ismijiet Bernard Oneill et v. Carmen Czerny-Muscat moghtija fl-4 ta` April, 2004 il-Qorti tal-Appell spjegat li fil- verifika dwar jekk il-kundizzjonijiet tal-kirja kienux gusti jew le wiehed irid ihares lejn iz-zmien li fih tkun saret il-kirja ; "kellha necessarjament tigi stabbilita b`ezami tac-cirkostanzi fattwali meta l-kunsens vinkolanti tal- kontraenti fil-ftehim tal-kiri holoq ir-rabta kuntrattwali li biha l-fond ikun gie lokat." Fl-istess decizjoni gie inoltre ritenut illi – "Fil-fehma ta` din il-Qorti l-gustizzja ta` dawn ilkundizzjonijet kellha temani mill-fatt illi kien obbligu ta` min kellu f`idejh ilproprjeta` b`titolu temporanju u kien qed jikkoncediha lit-terz b`titolu ta` kiri, b`mod li tali negozju ma jkunx pregudizzjevoli ghall-interessi ta` min jissuccedih, f`dan il- kaz tal-attur. Il-gustizzja tal-kundizzjonijiet kellha wkoll naturalment tkun inter alia rifless tan-natura tannegozju, tar-realtajiet ekonomici ezistenti fil- mument li dan jigi konkjuz, taz-zmien meta sar il-ftehim in relazzjoni ma` dak li fih il lokatur kellu jgawdi l-fond, l-istat tad-dritt li kien jezisti allura u li kien jirregola l-kiri tal-fond tax-xorta that ezami u li ddefinielu l-potenzjal Dan b`mod li wiehed ikun jista` jghid li min kien qed izomm ilhaga b`titolu temporanju kien, bil-ftehim, qieghed jaghmel att ta` amministrazzjoni gusta tal-proprjeta` li fl-ahhar millahhar kienet ta` haddiehor. Fil-fehma tal-Qorti ghalhekk filwaqt illi kellhom ikunu l-kriterji tangibbli, marbuta maz-zmien meta li kellhom jiddeterminaw il-verifika tal-gustizzja talkundizzjonijiet li tahthom tkun saret il-kirja, lapprezzament ta` dawk il-kriterji kien ghal kollox imholli f`idejn il- Qorti, apprezzament li kellu jkun wiehed oggettiv, kemm jista` jkun ibbazat fuq elementi fattwali, imma li mhux eskluz illi kien jinvolvi wkoll indagini soggettiva dwar l-`idem placitum jkunu consensus` meta jkun gie finalizzat il-ftehim tal-kiri. Din il-Qorti hi wkoll tal- fehma li l-gustizzja talkundizzjonijiet kellha allura tigi stabbilita minn ezami kumplessiv tal-ftehim kollu tal-kiri u tal-kundizzjonijet kollha li ghalihom ikun suggett. Il-ligi ma torbotx ilgustizzja tal-kiri ma` xi element partikolari, bhal quantum tal-kera (anke jekk dan kien element essenzjali tallokazzjoni) jew id-dritt ta` sullokazzjoni jew l-obbligu li jsiru benefikati. It-test veru fil- fehma tal-Qorti kellu jkun firrisposta ghad-domanda jekk il-ftehim fil- kumplessita` tieghu kienx jitqies vantaggjuz mis-successur fit-titolu li kieku kien qed jaghmlu hu flok il-lokatur. Minn dan seta` jigi stabbilit jekk il-kirja kenitx taht kundizzjonijiet gusti jew mhux gusti. Dan ifisser ukoll li min kellu l-fond f`idejh b`titolu temporanju kellu fil-mument meta kkonceda l-fond b`titolu ta` kera jissalvagwarda mhux biss l-interessi tieghu imma wkoll l- interessi tas-successuri tieghu fit-titolu. Naturalment sakemm dan kien umanament u ragjonevolment possibbli u kredibbli u dejjem jekk kien ilhsieb tieghu fil-kuntratt ta` kiri li jkun ghamel kellu jorbot lis-successuri tieghu fit-titolu. Altrimenti kien liberu li jiddisponi kif ried minn dik li f`dak iz-zmien kienet proprjeta` tieghu, fis-sens li seta` jiddisponi minnha liberament favur terzi fil-limiti tal-ligi stabbiliti." Anke fuq l-iskorta tal-premess, din il-Qorti sejra tislet dawn il-principji 1) Ma hemm l-ebda regoli prestabbiliti u fissi ta` kif jigi sodisfatt il- kriterju volut mill-Art.1530(1) tal-Kap.16 (ara "Oneill et vs Czerny-Muscat et" op. cit.). Il-quantum tal-kera huwa meqjus bhal l-aktar importanti u vitali fl-ezercizzju biex jigi stabbilit jekk il-kundizzjonijiet tal- kirja kienux gusti inkellale. Pero` dak il-fattur mhuwiex l-uniku element ad eskluzjoni ta` ohrajn. Kif qalet il-Qorti tal-Appell fissentenza taghha tas-6 ta` Ottubru 1999 fil-kawza "Bellizzi et vs Matrenza noe" hemm aspetti ohra tal- ftehim li jistghu jkunu daqstant determinanti fid-deliberazzjoni tal-Qorti. Fl-ezercizzju tad-diskrezzjoni x`hinuma "kondizzjonijiet gusti", il-Qorti ghandha tqis li huwa dmir tal-enfitewta li "jiehu kura ragonevoli ta` linteressi tas-sid, ghax altrimenti din tkun interpretazzjoni ta` ligi li timporta virtwalment konfiska "in aeternum" ghallproprjetarju; interpretazzjoni brutali u ndifferenti li ma ghandiex tigi segwita" [ara – "Urbas vs Ozen" - Qorti tal-Kummerc – 7 ta` Gunju 1983). dwar Inoltre li l-kundizzjonijiet tal-kirja jkunu gusti huwa fl-interess taz-zewg partijiet. Fis-sentenza taghha tat-30 ta` April 1997 fil-kawza "Tonna et vs Borg" il-Qorti tal-Appell qalet hekk – … Kondizzjonijiet kellhom ikunu gusti kemm oggettivament fir-rigward tan-negozju konkjuz, kif ukoll soggettivament fir-rigward tad-direttarju li kellu eventwalment ikun kostrett li jirrikonoxxi dik il-kirja jekk tkun taht kundizzjonijiet gusti. L-interess taz-zewg kontraenti johrog proprju minn dan ir-riskju reali li dik ilkirja "ma tkunx tiswa" fir-rigward tas-sid direttarju, u ghalhekk tigi bla ebda effett fil-konfront tieghu. U taht dan l-aspett hu ovvju illi l-interess ta` l-inkwilin u ferm akbar minn dak ta` l-enfitewta li, bhala regola, terminata l-koncessjoni ma jibqghalux wisq aktar interess fil-fond u fil-kirja. Kif inghad mill-Qorti tal-Appell (Inferjuri) fissentenza taghha fil-kawza "Morris vs Lanzon" (op. cit.) – … l-apprezzament tal-kondizzjonijiet li tahthom tkun saret il-kirja, konsiderati fl-assjem taghhom, kellu jkun wiehed oggettiv, kemm jista` jkun bazat fuq elementi fattwali, ghalkemm mhux eskluz l-involviment ta` indagini soggettiva dwar l-elementi li jkunu ddeterminaw l-"idem placitum consensus" meta jkun gie finalizzat il-ftehim tal-kiri. Sabiex jigi deciz jekk il-kirja kenitx wahda skond kundizzjonijiet gusti wiehed irid ihares lejn id-data talkuntratt u cioe` l-15 ta` Settembru 1994. Ghall-fini tal-kejl tal-quantum tal-kera, il-kriterju li ghandu jigi adottat huma rregoli tas-suq … Din il-Qorti assolutament m`ghandha l-ebda prova min-naha tal-konvenuti ta` kemm kien ir-rental value tal-hanut de quo fid-data tal-kuntratt tallokazzjoniu cioe` fil-15 ta` Settembru 1994. Anke ghal din il-Qorti iz-zmien rilevanti huwa d-data tal-kuntratt tal- kera mhux id-data tal-gheluq taccens. Tal-ewwel kienet prova vitali u determinant ghall-konvenuti liema prova pero` baqghet ma saritx u allura baqghet ghal kollox mankanti. Din il-Qorti hija necessarjament marbuta li tiggudika "iuxta allegata et probata". Dan il-principju jghodd bil-bosta fir-rigward tal-konvenuti billi kienu huma li ressqu ttalbiet rikonvenjonali dwar it-titolu tal-attur. Il- kuntratt tal-kera sar qabel l-1995 u ghalhekk wara t-tmiem tal-perijodu originali id- disposizzjonijiet tal-Kap.69 tal- Ligijiet ta` Malta. … Mela ghalkemm l-attur kien se jkollu protezzjoni bil-Kap.69, u allura kull awment eventwali kien ikun regolat skond il- Kap.69, il-kontraenti holqu regim iehor ta` awmenti li fil- principju ma kienx ta` zvantagg ghas-sidien. igawdi minn protezzjoni skond l-attur kien Inoltre, kif issenjala l-attur fin-nota ta` osservazzjonijiet tieghu, effett tad-disposizzjonijiet l-Att X tal-2009, il-kirja in kwistjoni, ghax hija kummercjali, ghandha terminu li huwa determinat ope legis. Din il-Qorti tista` tasal biex tifhem l-argument talkonvenuti meta jghidu li l-kera seta` kien oghla konsiderata l-lokalita` tal-fond u n-natura kummercjali tieghu. Pero` fin-nuqqas ta` prova in linea mal-argument taghhom, li setghet issir permezz ta` opinjoni esperta jew permezz tal-prova dwar kif fondi simili fl-istess lokalita` kienu gew mikrija fiz-zmien meta sar il-kuntratt tal-lokazzjoni de quo u mhux f`xi zmien iehor, din il-Qorti ma tistax oggettivament tqis il-kera patwit mal-attur bhala fih innifsu ngust jew pregudizzjevoli ghall-interessi tad-direttarji, jew irrealistiku jew li ma jirriflettix il-valur tas-suq meta gie konkluz il-ftehim. Din il-Qorti qieset ukoll il-kondizzjonijiet l-ohra talkirja (li ghalihom diga` ghamlet riferenza) u ma ssibx li dawn kienu aktar gravuzi ghad- direttarji konsiderata n-natura taghhom u l-istat tad-dritt fiz-zmien meta sar il-ftehim tal-kirja. Din il-Qorti qieset il-kondizzjonijiet mhux b`mod izolat izda fil-kuntest tal-ftehim fl-interezza tieghu. Ma kienx pruvat li kien hemm fil-ftehim xi kundizzjoni tant ingusta li xxejjen ir-ragjonevolezza tal-kundizzjonijiet kollha. Anke l-fatt wahdu li l- kirja saret tliet snin qabel ghalaq ic-cens ma jittrasformax il-ftehim f`tentattiv sabiex id-direttarji jigu mpeduti milli jirriprendu pussess tal-fond propju ghaliex fl-assjem kollu taghha ma hemmx prova li lkirja saret under conditions. Fil-kaz tas-sentenza filkawza "Bellizzi et vs Matrenza noe" (op. cit.) l-ftehim ta` kiri sar appena sentejn qabel ma giet terminata lkoncessjoni enfitewtika eppure fuq dak il-fatt wahdu il- Qorti ma setghetx tikkonkludi li l- kirja saret under "unfair conditions". Id-direttarji ma ghandhomx id-dritt li jirriprendu l-pussess tal-fond lokat fit-terminazzjoni tal-koncessjoni enfitewtika. Dak id-dritt hu moghti biss jekk jigi pruvat illi lkirja maghmula mill-utilista ma tkunx saret that kondizzjonijiet gusti. Fil-kaz tal-lum prova ta` dan ma tirrizultax." Fl-isfond ta` din il-gurisprudenza, din il-Qorti tirrileva illi fil-kaz tal- lum il-lokazzjoni saret fid-9 ta` Jannar 1995 mill-konvenuta Carmelo Abdilla and Sons Limited a li sussegwentement kienet merged fis-socjeta` konvenuta Ramel u Zrar Limited. Il-lokazzjoni saret kwazi hdax-il sena qabel skadiet l-enfitewsi temporanja. Din il-Qorti ma tarax li kien hemm prova ta` mala fede fl-ghoti tal-lokazzjoni. Infatti meta saret il-kirja, fis-socjeta` Carmelo Abdilla and Sons Limited, il-missier kellu kontroll assolut tal-kumpannija billi minkejja li t-tlett uliedu kienu azzjonisti, dawn flimkien kienu fil-minoranza ghal dawk li huma ishma. Mill-banda l-ohra, irrizulta li Abdilla Bros Limited twaqqfet minn tnejn mit-tlett ahwa li kellhom sehem zghir fis-socjeta` Carmelo Abdilla and Sons Limited, u minn tnejn ohra li ma kellhomx x` jaqsmu ma` Carmelo Abdilla and Sons Limited. Jidher li l-kirja saret bejn zewg kumpanniji distinti, fiz-zewg li kellhom azzjonisti differenti b`kontroll differenti kumpanniji. Dan premess, ghandu jinghad illi sabiex tistabilixxi jekk il- kondizzjonijiet tal-kirja kienux gusti inkella le, il-Qorti trid thares lejn id-data meta saret il-kirja u cioe` id-9 ta` Jannar 1995. Quddiem din il-Qorti, ingabet prova li dak li nkera minn Carmelo Abdilla and Sons Limited lil Abdilla Bros Limited kienet porzjon art kbira konsistenti f` diversi porzjonijiet ta` art fosthom dik mertu ta` din il-kawza. Kien spjegat illi l-kera kienet ta` Lm 4,800 fis-sena. Fit-3 ta` Novembru 2005, inghatat sentenza minn din il-Qorti fejn kienet apporzjonata l-kera pagabbli ghall-art mertu ta` din il-kawza. Kien deciz illi l-kera pagabbli ghall-art in kwistjoni tammonta ghal Lm1,039.54c fis-sena. Madankollu quddiem din il-Qorti ma tressqu l-ebda provi dwar kemm kien il-valur lokatizju ta` l-ambjenti in kwistjoni fid-data tal-kuntratt tal- lokazzjoni. Il-prova ta` stima tal-valur tal-kera kummercjali fil-mument li saret il-kirja baqghet ma saritx mill-atturi. Lanqas ma tirrizulta din il-prova mill-kostatazzjonijiet u l-konkluzjonijiet li wasal ghalihom il-perit tekniku. Infatti skond il-gurisprudenza fuq citata, l-istima ghandha tkun ibbazata fuq il-valur tal-fond u l-kera li seta` jiggenera l-istess fond fil-mument li saret il- kirja, u mhux fil-mument tat-terminazzjoni tal-enfitewsi temporanja. Dan assolutament ma rrizultax mir-rapport tal-perit tekniku. Dak li rrelata l- perit tekniku seta` jservi ta` bazi ghal kalkolu ta` danni allegatament soffert mill-atturi fil-kaz li kellu jigi deciz li l-lokazzjoni ta` l-art de qua ma saritx skond kondizzjonijiet gusti, izda bl-ebda mod dak li rrelata l-perit tekniku ma seta` jitfa` dawl fuq il-valur lokatizju ta` l-art mertu ta` din il-kawza fil- mument li saret il-kirja. Jinghad ukoll li ma tressqu l-ebda provi dwar il-kundizzjoni ta` l-art mertu ta` din il-kawza fil-mument tal-ftehim ta` lokazzjoni, kif ma tressqu l- ebda provi dwar il-kwantita`, il-kwalita` u l-valur taz-zrar li kienet tipproduci l-art fiz-zmien tal-lokazzjoni. Kien biss imbaghad fis-sottomissjonijiet verbali li l-legali ta` l-attur ressaq argument fis-sens li jekk jigi kkunsidrat il-valur li nghata mill-perit tekniku ghall-kirja fl-2012, u tmur lura u tapplika l-indici ta` l-gholi tal-hajja kif kien fl-1995, ghandu jirrizulta li l-kirja fl-1995 kienet bil-bosta zvantaggjuza ghall-atturi u bil-wisq `il boghod mill-kalkoli li ghamel il-perit tekniku. Madankollu, dan l-argument ma jwassalx ghall-konvinciment ta` din il-Qorti. Kellha tingieb prova li turi precizament x` kien il-valur ta` kirja vigenti fiz-zmien li saret l-istess kirja. Il-perit tekniku lanqas biss inghata provi dwar ammonti, valuri u l-istat ta` dawn l-ambjenti, tant li biex wassal ghal konkluzzjonijiet tieghu, kellu jirreferi ghall-fatt li huwa wasal ghal konkluzzjonijiet tieghu in parte frott l-esperjenza diretta tieghu fix-xoghol tal-barrieri. Din il-Qorti qieset ukoll il-fatt li l-perit tekniku rrelata li minghajr il- porzjon tal-art mertu ta` din il-kawza, ikun difficli ghal barriera ezistenti li tibqa` topera. Dan jista` jwassal ghal sitwazzjoni fejn fil-kaz illi l-atturi jirriprendu l-art, dan ikun ta` detriment taghhom ghaliex l-art ma ghandhiex valur gholi wehidha, izda jkollha valur oghla meta tkun mal-porzjonijiet l- ohra li hemm fis-sit. Jigi notat ukoll illi l-permess ta` operat ta` barriera jinsab f` idejn wahda mill-konvenuti. Ghalhekk minn dan il-lat, il-ftehim ta` lokazzjoni jista` jservi ta` vantagg ghall-atturi. Ghalhekk din il-Qorti thalliet fil-posizzjoni li m`ghandhiex quddiemha l-ebda provi sabiex tkun tista` oggettivament tiddikjara illi l-kera pattwita kienet bhala tali ngusta jew pregudizzjevoli ghall-atturi. Il-Qorti qeghda tichad it-tieni talba. It-talbiet l-ohra Ladarba qeghda tiddeciedi illi mhuwiex ippruvat li l-kuntratt ta` lokazzjoni ma sarx skond kondizzjonijiet gusti, bil-konsegwenza li qeghda tkun michuda t-tieni talba, mhuwiex il-kaz li din il-Qorti tidhol fil-kwistjoni jekk kienx possibbli legalment li jigi dikjarat kuntratt ta` lokazzjoni bhala null fir-rigward ta` din l-art jew jekk kellhiex tali talba tigi impustata b`mod li tintalab dikjarazzjoni li l-kirja mhijiex vinkolanti fuq l-atturi stante li ma saritx taht kundizzjonijiet gusti. Inoltre ladarba l-bqija tat-talbiet attrici huma konsegwenzjali ghall-akkoljiment tat-tieni talba, dawk it-talbiet qeghdin jigu respinti. Ghar-ragunijiet kollha premessi, il-Qorti qeghda taqta` u tiddeciedi din il-kawza billi :- Tichad l-ewwel u t-tieni eccezzjonijiet tas-socjeta` konvenuta Ramel u Zrar Limited. Tichad r-raba` eccezzjoni tas-socjeta` konvenuta Ramel u Zrar Limited limitatament u safejn din tolqot l-ewwel talba tal-atturi. Tilqa` l-ewwel talba tal-atturi. Tilqa` r-raba` eccezzjoni tas-socjeta` konvenuta Ramel u Zrar Limited limitatament u safejn din tolqot it-tieni talba tal-atturi. Tastjeni milli tiehu aktar konjizzjoni tal-bqija tal-eccezzjonijiet Tichad l-ewwel, it-tieni u t-tielet eccezzjonijiet tas-socjeta` Tilqa` r-raba` eccezzjoni tas-socjeta` konvenuta Carmelo Catania Gilson it-tieni talba tal-atturi, u bhala konsegwenza tichad it- tielet, ir-raba`, il-hames, is-sitt u seba` talbiet tal-atturi. Tastjeni milli tiehu aktar konjizzjoni tal-hames u tas-sitt eccezzjonijiet tas-socjeta` konvenuta Carmelo Abdilla and Sons Limited. Bl-applikazzjoni tal-Art 223(3) tal-Kap 12 tal-Ligijiet ta` Malta tordna li kull parti tbati l-ispejjez taghha.