QORTI ĊIVILI – PRIM'AWLA Referenza Kostituzzjonali Nru.: 8/2019 MH Illum, 15 ta' Novembru, 2019 Is-Segretarju Permanenti fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex f'isem u għan-nom tal-istess Ministeru; Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku Rat id-digriet tal-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) Ġurisdizzjoni Superjuri (Sezzjoni Ġenerali) tat-18 ta' Jannar 2019 fil-kawża Rik Nru 8/2018PC fl- ismijiet premessi permezz ta' liema saret referenza kostituzzjonali quddiem din il-Qorti wara li ngħad hekk – "L-attur b'referenza għall-eċċezzjoni preliminari tal-konvenuti stante li bbażata fuq l-Art. 460 tal-Kap. 12, jirrileva li dan l-artikolu huwa lesiv għad-drittijiet fondamentali tiegħu, senjatament l-Art. 6 (1) tal-Konvenzjoni Ewropea u l-Art. 39 (1) tal-Kostituzzjoni peress illi din ma tirrispettax il-prinċipju ta' equality of arms u tnaqqas l-aċċess tal-attur għall-qorti. Fid-dawl ta' dan jitlob li ssir referenza kostituzzjonali ai termini ta-Art. 46 tal-Kostituzzjoni sabiex il-Prim Awla sede Kostituzzjonali, wara li tinvestiga dan il-punt tikkonkludi dwar il- validita' tal-istess artikolu. Il-Qorti b'referenza għat-talba tal-attur magħmula seduta stante llum stess u peress li tħoss li din it-talba mhix frivola u vessatorja, billi jista' jagħti l-każ illi l-art. 460 tal-Kap. 12 jagħti żvantaġġ lill-attur f'kawża li jista' jkollu kontra l-gvern u allura jista' jagħti l-każ illi hemm ksur tal-art 39 (1) tal- Kostituzzjoni ta' Malta u l-art. 6 (1) tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, tagħmel referenza Kostituzzjonali lill-Prim Awla tal-Qorti Ċivili sabiex din tiddeċiedi dwar din il-kwistjoni. Tordna lir-Reġistratur tagħha sabiex dan id-digriet jigi trasmess lir-Reġistratur tal-Qorti ta' Malta sabiex din ir-referenza tiġi trattata u deċiża skont il-liġi." Rat illi għal din ir-referenza kostituzzjonali ġiet intavolata risposta mill- Avukat Ġenerali fit-3 t'April 20191 li permezz tagħha ressaq dawn l- eċċezzjonijiet – "Illi r-referenza kostituzzjonali tirrigwarda l-artikolu 460 tal-Kap 12 li jgħid li ma jistgħux jinbdew proċedimenti kontra l-Gvern jew kontra persuna b`kariga pubblika fil-kwalita` uffiċjali tagħha, qabel ma jgħaddu għaxart ijiem minn notifika kontra l-Gvern jew dik l-awtorità jew persuna kif intqal qabel, ta' ittra uffiċjali jew ta' protest li fih il-pretensjoni jew it-talba tiġi mfissra. Onorabbli Qorti ġiet mitluba sabiex twieġeb dwar jekk dan l-artikolu jiksirx il- jedd għal smigħ xieraq kif imħares mill-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea u mill-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta` Malta. Illi tajjeb li jingħad ukoll li din il-kwistjoni tqajjmet għaliex fil-kawża numru 8/2018PC quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) (Superjuri) (Sezzjoni Ġenerali) il-konvenuti f`dik il-kawża eċċepew n-nullità tar-rikors ġuramentat imressaq mir-rikorrenti stante li ma saritx id-debita interpellazzjoni hekk kif meħtieġ ad validitatem a tenur tas-subartikolu (1) tal-Artikolu 460 tal- Dwar din l-eċċezzjoni għad m`hemmx deċiżjoni mill-Qorti referenti u għalhekk m`għandniex deċiżjoni defittiva dwar jekk effettivament l- artikolu 460 ġiex osservat jew le. Għalhekk it-talba għar-referenza saret b`mod Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, in kwantu għal dak jirrigwarda l-Artikolu 39 (1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u ta' l-Artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni Ewropeja, l-esponenti jibda biex jissottometti illi l-Artikolu 39 (1) u (2) tal-Kostituzzjoni ta' Malta jipprovdi illi sabiex jiġi garantit id-dritt għal smiegħ xieraq, is-smiegħ għandu jsir fi żmien raġonevoli, u jinstema' minn Qorti indipendenti u imparzjali mwaqqfa bil-liġi. L-Artikolu 6 (1) tal- Konvenzjoni jmur oltre` meta jipprovdi li s-smiegħ għandu jkun pubbliku u għandu jkun quddiem tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf bil-liġi. Illi l-esponenti jirrilevaw ukoll li l-jedd ta' smigħ xieraq invokat mir- rikorrenti, fil-ġeneralita` tal-każijiet, jidħol fi kwistjonijiet dwar (i) meta ma jkunx hemm tribunal indipendenti u imparzjali, (ii) meta jkun hemm dewmien inġustifikat waqt is-smigħ tal-kawża, (iii) meta jkun hemm nuqqas ta' aċċess lill- qrati, (iv) meta s-smigħ jissokta fl-assenza tal-parti fil-kawża, (v) meta ma jkunx hemm equality of arms bejn il-partijiet kontendenti fil-kawża, (vi) meta parti ma tingħatax id-dritt li tinstema' (audi alterem partem) u/jew li tressaq il-każ tagħha kif imiss u (vii) meta s-sentenza tingħata mingħajr motivazzjoni. Illi l-prinċipju ta` l-equality of arms li jissemma fir-referenza huwa wieħed mill-elementi tal-kunċett ta` smigħ xieraq li jirrikjedi li l-partijiet jinghataw opportunita` raġonevoli sabiex jippreżentaw l-każ taghhom u dan taħt kundizzjonijiet li ma jpoġġuhomx f`xi żvantagg sostanzjali fil-konfront tal- Din hija l-interpretazzjoni ta` equality of arms li tagħti l-Qorti ta` In-Nadur fil-kawżi li jigu quddiemha fuq dan il-punt ara Kress vs. De Bromhead. Bid-dovut rispett ma giex imfisser kif dan il-prinċipju allegatament ma ġiex rispettat fil-kawża in kwistjoni. Illi l-artikolu 460 tal-Kap 12 huwa parti integrali mis-sistema legali u proċedurali ta` pajjiżna li jimponi tassattivament l-obbligu li ebda att gudizzjarju, fosthom wiehed bhar-rikors ġuramentat tal-attur, ma jista' jiġi ppreżentat ħlief wara li jgħaddu għaxart ijiem min-notifika kontra l-Gvern jew dik l-awtorita` jew persuna kif hemm imsemmi fil-liġi stess, ta' ittra uffiċċjali jew ta' protest li fih il-pretensjoni jew it-talba tiġi mfissra b'mod car. jiġi spjegat waqt is-smigħ u t-trattazzjoni tal-kawza, l-interpretazzjoni li taw il- Qrati tagħna hu li dan l-artikolu jirrigwarda privileġġ proċedurali li huwa ta` ordni pubbliku u li l-persuni li favurihom japplika ma jistghux jirrinunzjaw ghaliħ jew ma jinsistux iżjed dwaru u dan minbarra li sahansitra jista jitqajjem L-esponent ma jarax kif il-jedd ta` smigħ xieraq huwa miksur bit-thaddim tal-artikolu 460 tal-Kap 12 anke għaliex hawn hekk m`għandniex sitwazzjoni fejn li r-rikorrent gie b`xi mod imċaħħad milli jressaq xi provi b`tali mod li wieħed jista jikkonkludi li ma għandux smigħ xieraq. Ir-rikorrenti kellu u għad għandhu l-istess opportunita` sabiex jippreżenta l-kaz tiegħu, li jressaq il-provi, jagħmel kontro-ezamijiet u sottomissjonijiet u għandu aċċess ugwali ghal-istess informazzjoni fil-proċess. Kien jispetta lir-rikorrenti jara li id-dispost tal- artikolu 460 jigi osservat galadarba huwa ben konsapevoli tal-konsegwenzi jekk tali artikolu ma jiġix osservat. M`huwiex desiderabbli li kull darba li parti f`kawża ma tosservax il-proċedura tal-liġi, tispiċċa tallega ksur tad-drittijiet fundamentali tagħha. Ir-rikorrent m`għandux jiġi ippremjat ghax ma osservax il-liġi. Ir-rikorrenti aċċess ghal-Qrati għandu tant mhux biss fetaħ il-kawża ċivili iżda wkoll talab li ssir referenza liema referenza ġiet aċċettata mill-Qorti Għalhekk m`hemm l-ebda lezjoni tal-artikoli msemmija. Salv eċċezzjonijiet ulterjuri. Bl-ispejjeż. Rat illi waqt is-seduta tal-10 t'April 20192 il-partijiet iddikjaraw m'għandhomx provi; Rat in-Noti ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-istess partijiet. Rat illi l-kawża tħalliet għall-lum għas-sentenza. Rat l-atti kollha tal-kawża. Ikkunsidrat: L-isfond ta' din ir-referenza kostituzzjonali huma l-proċeduri ċivili Rik Ġur 8/2018PC li ġew intavolati mill-attur permezz ta' rikors ġuramentat fl-24 ta' Jannar 2018 li fih ippremetta - Illi permezz ta' ittra datata 27 ta' Lulju 2017 mibgħuta mis-Segretarju Permanenti tal-Ministeru intimat, s-Sur John Marmara’, ir-rikorrenti ġie nfurmat li huwa ġie sospiż mill-eżerċizzju tas-setgħat u tal-funzjonijiet tal-kariga tiegħu b' effett immedjat ai termini tar-Regolament 13 (4) tar-Regolamenti tad-Dixxiplina u dana peress li skond l-istess Segretarju Permanenti huwa kien jinsab infurmat li r-rikorrenti kien qiegħed jiġi investigat mill-Pulizija. Ir-rikorrenti ġie ukoll infurmat li matul il-perjodu tas-sospensjoni tiegħu huwa għandu jirċievi nofs is- salarju tieghu. Illi din is-sospensjoni ġiet ikkonfermata mal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku u sussegwentement fuq rakkomandazzjoni tat-3 ta' Awwissu 2017 tal- istess Kummissjoni ġiet iffirmat mill-uffiċċju tal-Prim Ministru fl-14 u/jew fil-21 ta' Awwissu 2017. Illi r-rikorrenti jqies il-pretensjonijiet vantati fl-ittra tas-Segretarju Permanenti sureferita bħala nfondati fil-fatt u fid-dritt. L-azzjoni sussegwenti meħuda fil-konfront tiegħu mill-konvenuti jew min minnhom hija llegali u qed toħloq preġudizzju rrimedjabbli kontrih fejn qed tifa' piż sproporzjonat fuqu. rikorrenti għandu familja xi jmantni kif ukoll impenji finanzjarji oħra li jrid Di piu' d-deċiżjoni meħuda fil-konfront tar-rikorrenti qed tkisser ir- reputazzjoni tiegħu. fiergħa. Illi d-deċiżjoni tal-konvenuti jew min minnhom tmur kontra l-prinċipju bażilari tal-preżunzjoni ta' innoċenza. jirribbatti bis-sħiħ kwalunkwe allegazzjonijiet li setgħu saru fil-konfront tiegħu u jqieshom bħala Illi d-deċiżjonijiet tal-konvenuti jew min minnhom sureferiti hija ultra vires għaliex l-istess konvenuti jew min minnhom ma kienux awtorizzati iwettqu dik id-deċiżjoni, naqqsu li josservaw l-prinċipji ta' ġustizzja naturali jew ħtiġijiet proċedurali mandatorji sew fit-twettiq tad-deċiżjoni tagħhom kif ukoll fid-deliberazzjoni ta' qabel dwar dak l-għemil, li jikkostitixxi abbuż tas-setgħa ta' l-awtorita' tagħhom billi dan sar għal għanijiet mhux xierqa jew imsejjes fuq konsiderazzjonijiet irrelevanti, u dik id-deċiżjoni hija fi kwalunkwe każ kontra l-liġi. Illi l-konvenuti jew min minnhom naqqsu ukoll mid-dmirijiet tagħhom li ukoll joħolqu preġudizzju irrimedjabbli fil-konfront tar-rikorrenti. Illi peress li jista' jirriżulta illi n-nuqqasijiet sureferiti ikkulminaw fid- deċiżjoni aħħarija tal-Prim Ministru iżda li l-esponenti sar jaf b' dan il-fatt biss wara xhieda li ingħatat riċentement fi proceduri ta' natura kostituzzjonali u għalhekk biex ikun integru jista' ukoll jeħtieġ li jiġi inkluż il-Prim Ministru fuq il-bank tal-konvenuti. Minħabba kwistjoni ta' terminu perentorju stabbilit mill- Liġi u minħabba d-dispost tal-artikolu 460 tal-Kap. 12 li jista' jagħti li japplikaw għall-proċeduri odjerni, l-esponenti jirriżerva li jitlob l-kjamat fil- kawża tal-Prim Ministru f' dawn il-proċeduri wara li jiskadi t-terminu prevvist fl-artikolu 460 tal-Kap. din il-kawża. Illi l-esponenti jaf b' dawn il-fatti personalment u għalhekk kellha issir Għaldaqstant u għar-raġunijiet fuq premessi l-esponenti umilment jitlob lil dina l-Onorabbli Qorti jogħġobha għar-raġunijiet premessi u raġunijiet oħra li jirriżultaw waqt it-trattazzjoni ta' dina l-kawża: Tiddikjara li s-sospensjoni tar-rikorrenti mill-konvenuti saret bi ksur tal- artikolu 469A tal-Kodiċi tal-Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili fuq imsemmi għar-raġunijiet fuq imsemmija u raġunijiet oħra li jiġu elaborati u spjegati waqt it-trattazzjoni ta' dina l-kawża; Konsegwentement tannulla u tħassar is-sospensjoni fuq imsemmija; Konsegwentement l-attur jiġi rintegrat fl-istat li kien fih qabel ma ittieħdet din id-deċiżjoni u ċioe' fi grad, kundizzjonijiet, paga u xogħol li kien jeżerċita qabel. Bl-ispejjeż u bl-inġunzjoni tal-konvenuti għas-subizzjoni." Fir-risposta ġuramentata tas-Segretarju Permanenti fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex f'isem u għan-nom tal-istess Ministeru u tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku tat-2 ta' Marzu 20183 eċċezzjonijiet: "Illi l-eċċezzjonijiet tal-esponent hawn taħt elenkati qegħdin jingħataw mingħajr preġudizzju għal xulxin: Eċċezzjonijiet preliminari Illi in linea preliminari l-esponenti jeċċepixxu n-nullità tar-rikors guramentat stante li ma saritx id-debita interpellazzjoni hekk kif meħtieġ ad validitatem a tenur tas-subartikolu (1) tal-Artikolu 460 tal-Kapitolu 12 tal- Ligijiet ta' Malta fil-konfront tal-esponenti. Illi din l-eċċezzjoni qiegħda tiġi eċċepita in vista tal-fatt illi fir-rikors ġuramentat in risposta r-rikorrent qiegħed jitlob inter alia illi "jiġi rintegrat fl- istat li kien fih qabel ma ttiehdet id-deċiżjoni u ċioe' fi grad, kundizzjonijiet, paga u xogħol li kien jeżerċita qabel." L-esponent jirrileva illi din it-talba ma ssemmitx fil-protest ġudizzjarju numru 28/2017 fl-ismijiet "Mark Xu u Michelle Abela Scicluna vs l-Avukat Ġenerali, il-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku, is-Segretarju Permanenti fil-Ministeru għal Għawdex u l-Ministeru għal Għawdex" u ċjoe' fil-konfront imma biss riċentament fil-protest Ġudizzarju numru 7/2018 fl-ismijiet "Mark Xu vs. L-Onorevoli Prim'Ministru". Dan ifisser illi r-rekwiżit imsemmi fl-artikolu 460 (1) tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta u ċjoe illi "l-pretensjoni jew it-talba tiġi mfissra b'mod ċar" ma ġietx sodisfatta. interpellazzjoni fil-konfront tal-esponenti illum intimati kif imsemmija hawn fuq Illi in linea preliminari l-improponibbilita' tar-riżerva illi r-rikorrenti agħmel fil-premessa numru sebgħa (7) fir-rikors ġuramentat in risposta u ċjoe il-possibilita' li jiġi kjamat in kawża l-Onorevoli Prim'Ministru bħala ntimat fil- proċeduri odjerni stante illi d-debita' interpellazzjoni ai termini tal-artikolu 460 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta għandha ssir QABEL ma jiġu ntavolati proċeduri ġudizzjarji u mhux fl-istess ġurnata li ġie intavolat fil-protest ġudizzjarju numru 7/2018 fl-ismijiet "Mark Xu vs. L-Onorevoli Illi jingħad illi m'hijiex aċċetabbli illi r-rikorrent jgħid illi huwa sar jaf biss bid-deċiżjoni aħħarija tal-Onorevoli Prim'Ministru tramite xhieda li instemgħu f'proċeduri ta' natura kostituzzjonali stante illi kemm l-artikolu 110 tal- Kostituzzjoni ta' Malta kif ukoll ir-regolament 13 (4) tar-Regolamenti tad- jsemmu speċifikament l-funzjoni aħħarija Prim'Ministru fir-rigward ta' azzjonijiet dixxiplinari. Għaldaqstant ignoratia legis neminem excusat għaliex il-liġi hija ċara u m'hijiex skuża illi r-rikorrenti ma kienx a konoxxenza tal-istess liġi; Illi in linea preliminari ukoll l-esponenti jirrilevaw illi l-mertu huwa PALEŻAMENT EŻAWRIT stante illi s-sospensjoni msemmija fir-rikors ġuramentat in risposta, u ċjoe' dik effetwata permezz tal-ittra datata 27 ta' Lulju 2017 ai termini tar-regolament 13 (4) tar-Regolamenti tad-Dixxiplina tal- Const.03) mibgħuta mill-esponent Segretarju Permanenti tal-Ministeru għal Għawdex lir-rikorrent kif ukoll ikkonfermata mill-Onorevoli Prim'Ministru fil- 21 ta' Awissu 2017 fuq rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku fit-3 ta' Awissu 2017 ġiet mneħħija fis-17 ta' Jannar 2018 mill- Onorevoli Prim'Ministru fuq rakkomandazzjoni tal-esponent Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku tal-11 ta' Jannar 2018 u kkomunikata lir-rikorrent mill-esponent Segretarju Permanenti fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex fit- 18 ta' Jannar 2018; ta'direttur; Illi preżentament u ċjoe b'effett mid-19 ta' Jannar 2018 ir-rikorrenti qiegħed iwettaq id-dmirijiet tiegħu fil-Kulleġġ ta' Għawdex li jaqa' taħt il-Ministeru tal- Edukazzjoni u Xogħol, fejn qiegħed jirċievi l-istess Salarju, allowances u benefiċċji oħra illi huwa intitolat għalihom skont il-kuntratt tiegħu fil-pożizzjoni Illi in linea preliminari u mingħajr preġudizzju għas-suespost it- trasferiment tar-rikorrenti mill-kariga tiegħu fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex għal pożizzjoni tiegħu odjerna fi ħdan il-Kulleġġ ta' Għawdex ma taqax taħt id- definizzjoni ta' egħmil amministrattiv ai termini tal-Artikolu 469A (2) tal-Kap 12 tal-liġijiet ta' Malta stante illi egħmil amministrattiv "ma tinkludix xi ħaġa li ssir bl-għan ta' organizzazzjoni jew amministrazzjoni L-esponenti jeċepixxu illi din l-azzjoni hija improponibbli stante illi dak mitlub imur kontra d-disposizzjonijiet tal-Kostituzzjoni. Din l-Onorabbli Qorti ma tistax tilqa' t-talba kif proposta mir-rikorrent u ċioe' ma tistax teżamina ir- rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku tat-3 ta' Awissu 2017 u dan peress illi l-Qrati kollha inkluż din l-Onorabbli Qorti huma preklużi mill- Kostituzzjoni ta' Malta milli jiddeċiedu dwar dan. Din l-eċċezzjoni qed tingħata fid-dawl ta' dak li jistipulaw l-Artikolu 110 kif ukoll l-artikolu 115 tal- Kostituzzjoni ta' Malta; Eċċezzjonijiet fil-mertu Illi t-talbiet attriċi huma nfondati fil-fatt u fil-liġi u għandhom jiġu miċħuda bl-ispejjeż kontra r-rikorrent; Illi l-esponenti jeċepixxu illi ai termini tal-Artikolu 158(3)(ċ) tal-Kapitolu 12 tal-Liġijiet ta' Malta, jiġi dikjarat illi l-fatti kif dikjarati mir-rikorrent qegħdin jiġu kkontestati u jeħtieġ illi jiġu pruvati; Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost is-sospensjoni msemmija fir- rikors ġuramentat in risposta hija regolata mill-Public Service Commission Illi tali sospensjoni kienet waħda leġittima u li saret skond ir-regolament 13(4) tal-istess Regolamenti u dan bħala miżura kawtelatorja in vista tal-fatt li hemm inkjesta maġisterjali pendenti fil-konfront tar-rikorrent. Għaldaqstant l-allegazzjoni tar-rikorrent illi s-sospensjoni saret b'mod illegali hija fiergħa u nfondata; Illi s-sospensjoni surreferita ġiet imneħħija formalment fis-17 ta' Jannar 2018 minn Onorevoli Prim'Ministru fuq rakkomandazzjoni tal-esponent Kummissjoni tas-Servizz Pubbliku tal-11 ta' Jannar 2018 u kkomunikata lir- rikorrent mill-Kap tad-Dipartiment l-esponent Segretarju Permanenti fi ħdan il- Ministeru għal Għawdex fit-18 ta' Jannar 2018; Illi l-esponent Segretarju Permanenti fil-Ministeru għal Għawdex bħala Kap tad-Dipartiment kkonċernat għandu l-obbligu li jottempra ruħu mar- Regolamenti tad-dixxiplina u dan sabiex jiggarantixxi Standard għoli u fiduċja fis-servizz pubbliku u jassigura li ma jiġux preġudikati jew intralċjati l- investigazzjonijiet ordnati mill-Qorti; Illi l-allegazzjoni tar-rikorrent illi d-deċiżjonijiet tal-esponenti huma ultra vires ma treġġix għas-sempliċi fatt illi r-Regolament 13 (4) tal-Public speċifikament tiddelineja il-parametri tad-drittijiet u obbligi tal-esponenti: "(4) Meta l-Kap ta' Dipartiment ikun irrakkomanda lill-Kummissjoni li l- uffiċjal għandu jiġi sospiż għal raġunijiet ta' prekawzjoni, huwa jista' jissospendi lill-uffiċjal mill-eżerċizzju tas-setgħat u tal-funzjonijiet tal-kariga tiegħu sakemm tasal id-deċiżjoni tal-Prim Ministru li jaġixxi fuq ir- rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni." Illi d-deċiżjoni aħħarija tispetta lill-Onorevoli Prim'Ministru meħuda fuq rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku u dan ai termini tal-artikolu 110 (1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta: "110.(1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta' din il-Kostituzzjoni, is-setgħa li jagħmel ħatriet għall-karigi uffiċjali u li jneħħi, u li jeżerċita kontroll dixxiplinari fuq, persuni li jkollhom jew ikunu jaġixxu f'xi karigi bħal dawk tkun fil-Prim Ministru, li jaġixxi fuq ir-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar is- Servizz Pubbliku"; Illi għaldaqstant id-deċiżjoni u rakkomandazzjoni affermati mill-esponenti ġew meħuda kollha entro il-parametri tal-liġi; Illi kif ġja ingħad, is-sospensjoni imsemmija llum m'għandhiex in vigore u r-rikorrent qiegħed iwettaq id-dmirijiet tiegħu fil-Kulleġġ ta' Għawdex, fejn qiegħed jirċievi l-istess Salarju, allowances u benefiċċji oħra illi huwa intitolat għalihom skont il-kuntratt tiegħu fil-pożizzjoni ta' direttur. Għaldaqstant it- talbiet tar-rikorrenti kif imfissra fir-rikors ġuramentat in risposta qatt ma jistgħu jiġu akkolti stante illi s-sospensjoni m'għadiex konsegwentament m'hemm xejn li jista' jiġi annullat u imħassar. L-istess jingħad għat-talba ta' reintegrazzjoni tar-rikorrent stante illi r-rikorrent ġja ġie reintegrat fil-kundizzjonijiet kollha fil-posizzjoni tiegħu ta' direttur; Illi r-rikorrent ġja qajjem l-istess ilmenti li qiegħed iqajjem fir-rikors ġuramentat in risposta fi proċeduri ġudizzjarji quddiem il-Qorti Kostituzzjonali fl-ismijiet "Mark Formosa vs l-Avukat Ġenerali" rikors kostituzzjonali DAWN L-ILMENTI ĠJA ĠEW INDIRIZZATI MILL-QORTI. Għaldaqstant jingħad illi ma jistgħax ir-rikorrent f'dan l-istadju jerġa' jqajjem l-istess ilmenti quddiem dina l-Onorabbli il-Qorti. Salv eċċezzjonijiet ulterjuri. Bl-ispejjeż kollha kontra r-rikorrent." Bħala fatti mill-atti tal-proċeduri ċivili jirriżulta li – Fis-27 ta' Lulju 2017 l-attur Mark Xu ġie nfurmat mis-Segretarju Permanenti fil-Ministeru għal Għawdex permezz ta' ittra li huwa kien ġie sospiż mill-eżerċizzju tas-setgħat u tal-funzjonijiet tal-kariga tiegħu b'effett immedjat ai termini tar-Regolament 13 (4) tar-Regolamenti tad-Dixxiplina stante investigazzjoni li kienet għaddejja fil-konfront tiegħu mill-korp tal-pulizija; Fuq rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku datata 3 ta' Awwissu 2017, din is-sospensjoni ġiet ikkonfermata u iffirmat mill-uffiċċju tal-Prim Ministru fl-14 jew fil-21 ta' Awwissu 2017; Fil-21 t'Awissu 20174 Mark Xu flimkien ma' persuna oħra ntavola protest ġudizzjarju numru 28/17 kontra l-Avukat Ġenerali, il-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku, is-Segretarju Permanenti fil-Ministeru għal Għawdex u l- Ministeru għal Għawdex fejn huwa allega fost affarijiet oħra li l-azzjoni meħuda fil-konfront tiegħu kienet illegali u qed toħloqlu preġudizzju rrimedjabbli għax qed titfa' piż sproporzjonat fuqu. Huwa allega wkoll li d- deċiżjoni tas-Segretarju Permanenti hija ultra vires tilledi d-drittijiet fundamentali tiegħu kif protetti bl-artikoli 3, 6 u 7 tal-Konvenzjoni. ddikjara li qiegħed jintavola dan il-protest a tenur tal-artikolu 460 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta u nterpella lill-protestati sabiex jiddeżistu minnufih mill- allegat aġir abbużiv u llegali tagħhom; Fis-6 ta' Settembru 20175 ġie ntavolat kontro-protest mill-Avukat Ġenerali u l-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku filwaqt li l-għada 7 ta' Settembru 20176 ġie ntavolat kontro-protest konġunt tas-Segretarju Permanenti fil- Ministeru għal Għawdex u tal-Ministeru għal Għawdex. Fiż-żewġ atti msemmija l-protestati rrespinġew l-allegazzjonijiet vantati mill-protestant u ddiffidewh milli jieħu proċeduri oħra kontra tagħhom; Fl-24 ta' Jannar 2018 l-attur Mark Xu ntavola l-kawża Rik 8/2018PC fl-ismijiet premessi. L-azzjoni hija bażata fuq stħarriġ ġudizzjarju tal-att amministrattiv li jirrigwarda s-sospensjoni tal-attur mill-eżerċizzju tas-setgħat u l-funzjonijiet tal-kariga tiegħu ai termini tal-artikolu 469A tal-Kap 12 tal- Liġijiet ta' Malta; Il-konvenuti qajmu diversi eċċezzjonijiet fosthom l-ewwel eċċezzjoni preliminari tagħhom dwar in-nullita' tar-rikors ġuramentat Rik 8/18PC. kuntest ta' din l-eċċezzjoni hija li fil-fehma tal-konvenuti, hemm nieqsa d- debita interpellazzjoni hekk kif meħtieġ ad validitatem a tenur tas-subartikolu (1) tal-Artikolu 460 tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta fil-konfront tagħhom peress li filwaqt li fir-rikors ġuramentat 8/2018PC l-attur kien qiegħed jitlob inter alia illi "jiġi rintegrat fl-istat li kien fih qabel ma ttiehdet id-deċiżjoni u ċioe' fi grad, kundizzjonijiet, paga u xogħol li kien jeżerċita qabel", din it-talba ma ssemmietx fil-protest ġudizzjarju numru 28/2017 fl-ismijiet Mark Xu et vs l-Avukat Ġenerali, il-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku, is-Segretarju Permanenti fil-Ministeru għal Għawdex u l-Ministeru għal Għawdex u ċjoe' fil- konfront tal-konvenuti fil-kawża imma tali talba ssemmiet biss riċentament fil- protest ġudizzarju numru 7/2018 fl-ismijiet Mark Xu vs L-Onorevoli Skont il-konvenuti, r-rekwiżit imsemmi fl-artikolu 460 (1) tal- Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta u ċjoe illi "l-pretensjoni jew it-talba tiġi mfissra b'mod ċar" ma ġietx sodisfatta u konsegwentement id-debita interpellazzjoni fil-konfront tal-konvenuti ma tistax titqies li saret; Fil-proċeduri ċivili msemmija l-partijiet ingħataw l-opportunita' li jagħmlu Noti ta' Sottomissjonijiet dwar din l-ewwel eċċezzjoni preliminari8. proprju minn hemm li spuntat it-talba, li ġiet milqugħa mill-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex), sabiex jintbagħtu l-atti lil din il-Qorti fil-vesti kostituzzjonali tagħha sabiex tindaga jekk l-artikolu 460 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta huwhiex leżiv tad-drittijiet fundamentali tal-attur kif protetti bl-artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni Ewropea għad-Drittijiet u Libertajiet Fundamentali ("il-Konvenzjoni") u bl-artikolu 39 (1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta ("il-Kostituzzjoni"). Elenkat dan l-iter proċesswali kif żviluppa sa issa, imiss li tiġi trattata r- referenza kostituzzjonali li għandha quddiemha l-Qorti. 7 Dan il-protest ġudizzjarju s'issa ma ġiex preżentat in atti 8 Seduta tat-12 t'Ottubru 2018 a fol 29 Il-kweżit li ntbagħat lilha mill-Qorti tal-Maġistrati jirrigwarda l-analiżi tal- artikolu 460 tal-Kap 12 tal-Liġijiet ta' Malta fid-dawl tal-prinċipji li jissalvagwardjaw id-drittijiet fundamentali tal-attur kif protetti bl-artikolu 6 (1) tal-Konvenzjoni u l-artikolu 39 (1) tal-Kostituzzjoni, senjatament jekk dan l- artikolu msemmi joħloqx żvantaġġ lill-attur f'kawża kontra l-gvern in kwantu ma jirrispettax il-prinċipju tal-equality of arms u anke jnaqqas l-aċċess tal-attur għall-Qorti. L-attur Mark Xu jissottometti li l-artikolu 460 tal-Att imsemmi ma jservix għal għan leġittimu u lanqas huwa proporzjonat. Jgħid li dan l-artikolu joħloq ostaklu proċedurali li mhuwhiex ġustifikat b'dana li ndividwu jista' jiġi mċaħħad milli jfittex rimedju fil-Qorti jekk ma josservax id-dettami tiegħu. Minn naħa tiegħu l-Avukat Ġenerali jopponi din l-allegazzjoni bħala nfondata fil-fatt u fid-dritt u jsostni li dan l-artikolu tal-liġi ma jilledix il-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni. Huwa jsostni li l-attur mhuwiex imċaħħad mid-dritt li jressaq il- każ tiegħu bi provi, kontro-eżamijiet u sottomissjonijiet u għalhekk qiegħed jingħata smiegħ xieraq. Kien jispetta lill-attur jara li d-dispost tal-artikolu 460 jiġi osservat. Mhuwhiex konsentit skont l-intimat li persuna ma tosservax il- proċedura tal-liġi u wara tallega li nkisrulha d-drittijiet fundamentali tagħha. Jiġi nnutat ukoll li l-Avukat Ġenerali ressaq eċċezzjoni preliminari, enumerata 2, fejn jgħid li t-talba għar-referenza kostituzzjonali saret b'mod prematur għax l-eċċezzjoni tal-konvenuti rappreżentanti tal-Gvern fil-kawża Rik 8/18 dwar in- nullita' tar-rikors ġuramentat għadha mhijiex deċiża definittivament. Għal dan il-Qorti twieġeb fl-ewwel lok li tali argument kien imissu tqajjem quddiem il- Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) qabel ma dik il-Qorti ddeċidiet li tilqa' t-talba għar-referenza. Din il-Qorti issa għandha quddiemha kweżit magħmul minn Qorti oħra li hija sejra twieġeb kif mitlub. Fi kwalunkwe każ pero' jiġi sottolineat li kemm il-Kostituzzjoni kif ukoll il-Konvenzjoni jippermettu indaġini tal-Qorti mhux biss f'ċirkustanzi fejn ikun diġa' sar jew qed isir ksur ta' drittijiet fundamentali imma anke fejn il-ksur ikun għadu ma seħħx imma x'aktarx iseħħ. Dan anke sabiex jiġu evitati sitwazzjonijiet fejn ikun tard wisq biex id-drittijiet fundamentali in kwistjoni jiġu protetti jew sitwazzjonijiet fejn iċ-ċittadin ma jkunx jista' jingħatalu rimedju. Għalhekk it-tieni eċċezzjoni tal-Avukat Ġenerali sejra tiġi miċħuda. L-artikolu 460 tal-Kap 12 jgħid hekk - (1) Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (2), ebda att ġudizzjarju li bih jinbdew xi proċedimenti ma jista' jiġi ppreżentat, u ebda proċedimenti ma jistgħu jittieħdu jew jinbdew, u ebda mandat ma jista' jiġi mitlub, kontra l-Gvern, jew kontra xi awtorità mwaqqfa bil-Kostituzzjoni, barra mill-Kummissjoni Elettorali, jew kontra xi persuna li jkollha kariga pubblika fi l-kwalità uffiċjali tagħha, ħlief wara li jgħaddu għaxart ijiem min-notifika kontra l-Gvern jew dik l-awtorità jew persuna kif intqal qabel, ta' ittra uffiċjali jew ta' protest li fih il-pretensjoni jew it-talba tiġi mfissra b'mod ċar. (2) Id-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (1) ma japplikawx – (a) għal azzjonijiet għal rimedju taħt l-artikolu 46 tal-Kostituzzjoni; jew (b) għal mandati ta' inibizzjoni; jew (ċ) għal azzjonijiet għall-korrezzjoni ta' atti tal-istat ċivili; jew (d) għal azzjonijiet li għandhom jinstemgħu bl-urġenza; (e) għal riferenzi ta' tilwimiet għall-arbitraġġ, u meta skont id-dispożizzjonijiet ta' xi liġi għandha tiġi mħarsa proċedura partikolari, magħdud terminu jew żmien ieħor, id-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (1) m'għandhomx japplikaw u l-imsemmija proċedura, magħdud kull terminu jew żmien ieħor, għandha tapplika u tiġi mħarsa minflokhom. (3) Kawżi kontra l-Gvern li dwarhom ikun hemm fis-seħħ mandat ta' inibizzjoni għandhom jinstemgħu mill-Qorti b'urġenzau bi preferenza għal kawżi oħra." Dan l-artikolu ġie ntrodott fil-Kodiċi t'Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili permezz tal-Att VII tal-1981 u ġie emendat darbtejn permezz tal-Att XXIV tal- 1995 u l-Att XXXI tal-2002. Huwa ormai rikonoxxut anke fil-ġurisprudenza nostrali li dan il-privileġġ proċedurali konċess mill-leġislatur a favur il-Gvern għandu applikazzjoni tassattiva u peress li huwa meqjus ta' ordni pubbliku jista' jiġi sollevat anke mill-Qorti ex officio. Fil-każ Mario Shead vs Kummissarju tal-Artijiet et deċiż fit-30 ta' Mejju 2017 ingħad hekk dwar dan l-artikolu– ".....dan il-privileġġ proċedurali huwa wiehed ta` ordni pubbliku, u l-persuni li favurihom japplika lanqas jistgħu jirrinunzjaw għalih jew ma jinsistux iżjed dwaru, minbarra l-fatt li l-kwestjoni tista` titqajjem mill-Qorti ex officio. (ara d- deċizjoni ta` din il-Qorti diversament ippreseduta tas-7 ta` Mejju 1999 fil- kawża Dominic Hamilton Cacciottolo vs Onor Prim Ministru et li kienet ikkonfermata mill-Qorti ta` l-Appell fis-27 ta` Frar 2004). Minn qari ta` dan l-artikolu, jidher li kwalunkwe kawża li ssir kontra persuna li jkollha kariga pubblika fil-kwalita` uffiċjali taghħa, għandha issir wara li jgħaddu għaxart ijiem min-notifika kontra dik il-persuna ta` ittra uffiċjali jew ta` protest li fih il-pretensjoni jew it-talba tiġi mfissra b`mod car. Il-ġurisprudenza nostrana għamlet ċar illi jekk ma tkunx giet segwita l- proċedura stabbilita bl-Art 460 tal-Kap 12, l-azzjoni tkun irregolari u nulla. Kawża ta` interess dwar dan il-punt, ċitata mill-perit legali, kienet dik fl-ismijiet Samantha Peresso Fiorentino vs Kevin Busuttil Dougal et li kienet deċiża minn din il-Qorti diversament presjeduta fil-11 ta` Jannar 2012. Fil-kors ta` dik il-kawża wieħed mill-konvenuti kien eċċepixxa n-nullita` tal-azzjoni billi ma kienx osservat l-Art 460 tal-Kap 12. Il-Qorti qalet hekk :- Mejju, 2007 ingħad: Fil-kawża fl-ismijiet V. G. Tiles Co. Limited vs Malta Industrial Parks Nru. 355/07FS) deċiża minn din il-Qorti kif presjeduta fit-13 ta` Ġurisprudenza fuq l-artikolu 460 tal-Kap 12: Kull att ġudizzjarju fir-Reġistru disposiżżjonijiet ta` l-artikolu 460 tal-Kap 12 huwa irritu u null. - Ara PA Spiteri vs Chairman ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar 29/5/97. Fis-sentenza tal- kawża fl-ismijiet Smash Communications Limited vs Malta Communications Authority Prim`Awla tat-22 ta` Novembru 2007 ġie ritenut illi "l-kelma `persuna` kif użata fl-Artikolu 460(1) tal-Kap. 12 tinkludi wkoll persuna ġuridika". Meta persuna tkun trid tistitwixxi kawża kontra l-Awtorita` ta` l-Ippjanar, qabel ma ssir iċ-ċitazzjoni l-attur irid jinforma lill-Awtorita`, permezz ta` ittra ufficjali jew protest gudizzjarju, li ghandha intenzjoni taghmel kawza. Jekk din l-ittra ma tintbagħat, a tenur tal-art 460 tal-KOPC, il-kawża tkun nulla [Sunny Coast (Caterers) Limited vs Awtorita` ta` l-Ippjanar deċiża PA – Imħ R Pace Fis-sentenza tal-Prim`Awla tas-26 ta` Ġunju 2003, fl-ismijiet Emanuel Heinanen "Illi l-imsemmi artikolu huwa privileġġ proċedurali mogħti lill-Gvern f`kawżi li fihom ikun imharrek u ġie mfisser bħala regola ta` ordni pubbliku, u japplika ghal kull ghamla ta` att ġudizzjarju li bih jinbdew procedimenti kontra l- Gvern… Illi l-imsemmi privileġġ, jekk ma jitħarisx, iwassal ghan-nullita` ta` l- azzjoni li tkun ittiħħdet bi ksur tieghu." L-imsemmi artikolu jimponi doveri fuq ir-Registratur. Infatti fis-sentenza tal- Qorti ta` l-Appell (Sede Inferjuri) tal-10 ta` April 2003 fl-ismijiet Salvatore "Huwa desumibbli mill-artikolu appena ċitat illi l-liġi tirrikjedi tassattivament il-preżentata ta` ittra ufficjali jew ta` protest. Mhux hekk biss pero` ghax l-istess dispost jissokta jgħid illi r-Registratur għandu jirrifjuta li jirċievi l-att ġudizzjarju jew dokument ieħor li jigi ppreżentat fir- Registru kontra d- disposizzjonijiet ta` dan l-artikolu. Fuq dan l-aħħar punt tajjeb li jingħad illi kif akkolt fil-ġurisprudenza anke f'każ illi r-Registratur ikun ippermetta l- preżentata taċ-ċitazzjoni l-istess ma tistax tissana n-nullita` imposta mil-liġi." Ara wkoll sentenza Prim`Awla tal-25 ta` Jannar 1991 fl-ismijiet Ines Peresso Fiorentino et Pizzuto fis-sentenza tal-Onorabbli Qorti ta` l-Appell tas-27 ta` Frar 2004 tal- kawża fuq imsemmija fl-ismijiet Domenico Hamilton Cacciottolo vs Chairman ta` l- Awtorita` ta` l-Ippjanar [deċiża mill-Prim`Awla fid-29/5/97] ġie ritenut li n- nuqqas ta` osservanza tal-provvedimenti ta` l-Art. 460 tal-Kap. 12 mhux talli jġib miegħu l-piena tan-nullita` ta` l-att li bih ikunu nbdew il-proċeduri, iżda jġib miegħu ukoll in-nullita ta` kull att relattiv u sussegwenti. Infatti intqal : "Minn eżami ta` l-Artikolu 460 tal-Kap. 12 joħrog biċ-ċar li l-leġislatur ried jimponi tassattivament l-obbligu li ebda att ġudizzjarju, fosthom wieħed bħaċ- ċitazzjoni ta` l-attur, ma jista` jigi ppreżentat ħlief wara li jgħaddu għaxart ijiem min-notifika kontra l-Gvern jew dik l-awtorita` jew persuna kif hemm imsemmi fil-liġi stess, ta` ittra uffiċċjali jew ta` protest li fih il-pretensjoni jew it-talba tiġi mfissra b`mod car… Minn eżami tal-provi mbagħad jirriżulta li fil- mument li l-attur ippreżenta ċ-ċitazzjoni in eżami - bi ksur allura ta` l-Artikolu 460 tal-Kap. 12 - ħaġa bħal din ma setax jagħmilha, bil-konsegwenza li dak kollu li avvera ruħu in segwitu kien irritu u null, u bħala tali ma seta` jipproduċi ebda effett." Fl-istess sens kienet id-deċizjoni ta` din il-Qorti diversament ippreseduta tal-25 ta` Frar 2016 fil-kawza Oliver Dalli Gonzi vs Awtorita` ta` Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar. Ingħad :- Illi dwar il-konsiderazzjonijiet legali marbuta mal-eċċezzjoni taħt eżami, jibda biex jingħad li l-artikolu 460(1) tal-Kodiċi tal-Proċedura Ċivili jrid li l-ebda att gudizzjarju li bih jinbeda procediment ma jista` jitressaq u ebda proċediment ma jista` jittieħed jew jinbeda kontra l-Gvern jew kontra xi awtorita` mwaqqfa bil-Kostituzzjoni, barra mill-Kummissjoni Elettorali, jew kontra xi persuna li jkollha kariga pubblika fil-kwalita` uffiċjali taghħa qabel ma jgħaddu ghaxart ijiem min-notifika b`ittra ufficjali jew protest li jfissru b`mod car il-pretensjoni jew talba lill-Gvern, awtorita` jew persuna bħal dak; Illi hemm qbil li l-attur ma bagħat ebda interpellazzjoni gudizzjarja lill- Awtorita` mħarrka qabel ma fetaħ din il-kawza.... Illi l-Qorti tagħraf li l-ħtieġa tal-ħruġ ta` talba ġudizzjarja qabel tista` tinfetaħ kawża jew jittieħed proċediment ieħor hija regola proċedurali li tagħti privileġġ lill-Gvern, korpi u persuni msemmija f`kawżi li fihom ikunu mħarrkin, liema privileġġ ġie mfisser li japplika ghal kull għamla ta` att ġudizzjarju li bih jinbdew proċedimenti kontra l-Gvern, dawk il-korpi jew dawk il-persuni. Bħala tali, din ir-regola tirrappreżenta limitazzjoni fuq il-jedd tal-persuna li tfittex il- jeddijiet tagħha konta l-amministrazzjoni pubblika. Hija regola iebsa li teżiġi li tingħata tifsira restrittiva biex ma toħnoqx bla bżonn l-azzjoni ġudizzjarja kontra l-awtorita` pubblika fejn din tista` tibqa` miexja `l quddiem. Jibqa` dejjem li dan il-privileġġ procedurali huwa wieħed ta` ordni pubbliku, u l- persuni li favurihom japplika lanqas jistgħu jirrinunzjaw ghalih jew ma jinsistux izjed dwaru, minbarra l-fatt li l-kwestjoni tista` titqajjem mill-Qorti ex Jingħad ukoll illi min ikun irid iressaq azzjoni kontra l-amministrazzjoni pubblika jrid jara li jħares b`reqqa dak li jitlob l-imsemmi artikolu, u li tali azzjoni titressaq kontra dik l-Awtorita` li tkun ġiet interpellata; Illi minn qari xieraq ta` kliem il-liġi, jissemma x`għandu jitlob att gudizzjarju li għalih jgħodd l-artikolu 460(1). Il-liġi tgħid li f`dak l-att "il-pretensjoni jew it- talba tiġi mfissra b`mod ċar". B`dan, il-Qorti tifhem li mhux kull att ġudizzjarju jkun jgħodd bhala `twissija` lill-awtorita` pubblika għall-finijiet tal-imsemmi artikolu, iżda trid issir talba jew interpellazzjoni li tfisser sewwa x`inhu l-ilment li l-mittenti jistenna li l-awtorita` intimata tindirizza. L-istess insenjament kien riaffermat fis-sentenza ta` din il-Qorti diversament fil-kawża Mula Cortis Caruana Lauri et vs Chairman Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ. Hemm ingħad illi n-nullita` li ġġib in-nuqqas ta` ħarsien tal-procedura li għandha ssir qabel ma jinġieb `il quddiem l-att hija waħda assoluta, u mhijiex sanabbli kontra l-imħarrkin kollha. Il-Qorti qalet hekk:- Illi b`konsiderazzjoni tal-aspetti legali tal-eċċezzjoni taħt eżami jibda biex jingħad li l-artikolu 460 tal-Kodiċi tal-Proċedura ċivili jrid li l-ebda att ġudizzjarju li bih jinbeda proċediment ma jista` jitressaq u ebda proċediment ma jista` jittieħed jew jinbeda kontra l-Gvern jew kontra xi awtorita` mwaqqfa bil-Kostituzzjoni jew kontra xi persuna li jkollha kariga pubblika fil-kwalita` uffiċjali tagħha qabel ma jgħaddu għaxart ijiem min-notifika b`ittra uffiċjali jew protest li jfissru b`mod ċar il-pretensjoni jew talba lill-Gvern, awtorita` jew persuna bħal dak; Illi hu xieraq jingħad li dan l-artikolu huwa waħda mid-dispożizzjonijiet li l-liġi tikkontempla fir-rigward ta` proċeduri ġudizzjarji li fihom ikun imdaħħal il- Gvern, korp statutorju jew korporazzjoni mwaqqfa bil-Kostituzzjoni. għamla ta` proċeduri, l-liġi tagħti lill-Gvern ċerti privileġġi. Minħabba f`hekk, u billi dawn id-dispożizzjonijiet huma ta` natura partikolari, għandhom jitqiesu bħala eċċezzjoni għar-regoli ġenerali proċedurali u fl-istess waqt jitħaddmu fi ħdan il-qafas sħiħ ta` dak li jipprovdi l-Kodiċi tal-Proċedura; Illi mill-kliem iebes tal-imsemmi artikolu 460 joħroġ ċar li mhux talli att ġudizzjarju (li mhux ittra uffiċjali jew protest ġudizzjarju) ma jiswiex u ma jistax jitmexxa `l quddiem kontra l-Gvern, awtorita` jew persuna pubblika, kif ingħad, iżda li lanqas biss imissu jitħalla jitressaq mir-Reġistratur tal-Qrati. liġi tuża l-kliem "ippreżentat", "jittieħdu jew jinbdew" u "mitlub", li lkoll juru bid-dieher li l-ħsieb tal-leġislatur kien li l-atti mressqa bi ksur ta` dawk id- dispożizzjonijiet jintlaqtu mortalment mill-bidunett; Illi f`għadd ta` sentenzi li ngħataw minn dawn il-Qrati fit-tifsir li huma taw lil dan l-artikolu, ingħad dejjem li l-azzjonijiet li ma jaqgħux taħt il-morsa tal- imsemmi artikolu 460 huma dawk li jissemmew b`mod tassattiv fis-subartikolu Kull azzjoni ohra li taqa` `l barra minn dawk il-każijiet speċifiċi trid ta` bilfors tgħaddi mill-għarbiel preventiv tal-interpellazzjoni ġudizzjarja u l-mogħdija ta` żmien ta` għaxart ijiem minn mindu l-Gvern, awtorita` jew persuna pubblika tkun laqgħet għandha dak l-att ġudizzjarju Ittri interpellatorji jew minn idejn avukat li ma jkunux atti ġudizzjarji ma jgħoddux għal daqshekk; Illi l-Qorti tqis ukoll li, skond ma ngħad f`sentenzi ta` dawn il-Qrati, dan il- privileġġ proċedurali huwa wieħed ta` ordni pubbliku, u l-persuni li favurihom japplika lanqas jistgħu jirrinunzjaw għalih jew ma jinsistux iżjed dwaru, minbarra l-fatt li l-kwestjoni tista` titqajjem mill-Qorti ex officio; Illi l-imsemmi artikolu huwa privileġġ proċedurali mogħti favur il-Gvern, korpi u persuni msemmija f`kawżi li fihom ikunu mħarrkin, liema privileġġ ġie mfisser li japplika għal kull għamla ta` att ġudizzjarju li bih jinbdew proċedimenti kontra l-Gvern, dawk il-korpi jew dawk il-persuni. L-għan għal dak l-artikolu huwa li jipprovdi l-opportunita` li jiddefendu lilhom infushom;" Esposti dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali dwar l-effett ċivili u proċedurali tal- artikolu 460 tal-Kap 12, jeħtieġ li l-istess artikolu jiġi analizzat fil-kuntest tad- drittijiet fundamentali tal-attur indikati mill-Qorti referenti. L-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni jipprovdi li – (1) Kull meta xi ħadd ikun akkużat b'reat kriminali huwa għandu, kemm-il darba l-akkuża ma tiġix irtirata, jiġi mogħti smigħ xieraq għeluq żmien raġonevoli minn qorti indipendenti u imparzjali mwaqqfa b'liġi." L-artikolu 6 tal-Konvenzjoni jipprovdi li - "(1) Fid-deċiżjoni tad-drittijiet ċivili u tal-obbligi tiegħu jew ta' xi akkuża kriminali kontra tiegħu, kulħadd huwa ntitolat għal smigħ imparzjali u pubbliku fi żmien raġonevoli minn tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b'liġi. sentenza għandha tingħata pubblikament iżda l-istampa u l-pubbliku jista' jiġi eskluż mill-proċeduri kollha jew minn parti minnhom fl-interess tal-morali, tal- ordni pubbliku jew tas-sigurtà nazzjonali f 'soċjetà demokratika, meta l- interessi tal-minuri jew il-protezzjoni tal-ħajja privata tal-partijiet hekk teħtieġ, jew safejn ikun rigorożament meħtieġ fil-fehma tal-qorti f'ċirkostanzi speċjali meta lpubbliċità tista' tippreġudika l-interessi tal-ġustizzja. Il-Qorti tfakkar fl-ewwel lok li kif jispjegaw tajjeb kemm diversi awturi kif ukoll l-istess ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea, l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni jiggarantixxi d-dritt għal smiegħ xieraq li jinkorpora s-segwenti prinċipji: Dawn il-prinċipji huma garantiti wkoll fl-Artikolu 39 tal-Kostituzzjoni. Fir-referenza kostituzzjonali tal-lum il-Qorti hija msejħa biex tanalizza l- kwistjoni mill-aspett tad-dritt għall-aċċess tal-Qorti u tal-equality of arms. 1) Id-dritt għal aċċess għall-Qrati jipprevedi opportunita' effettiva liċ-ċittadin li jadixxi quddiemhom sabiex ifittrex rimedju għall-lamenteli tiegħu. L-awturi Labada, CORDINA SACCOPavia Lofreda u Reiff komplew jgħidu hekk fil-ktieb Law of the 9 Camilleri Haber R. & Bouslama H, 2001, Fair Trial Rights, Ħal Gharghur, pg-88-89 10 Tieni edizzjoni paġna 238 et seq Naturalment l-aċċess għall-Qorti mhuwhiex assolut u huma permissibbli restrizzjonijiet fl-eżerċizzju ta' dan id-dritt purche' jservu għal għan leġittimu u huma proporzjonati għall-istess limitazzjoni. L-awturi msemmija jgħidu hekk fir-rigward – Fil-każ Emanuel Doherty vs Avukat Ġenerali deċiż fit-12 ta' Mejju 2006 din il-Qorti diversament preseduta qalet hekk dwar din il-materja in eżami – "In effett il-Qorti Ewropeja fil-każ fl-ismijiet Belez and Others v. Czech Republic (12 ta' Novembru 2002) irriteniet – Hu importanti għalhekk li kollox jiġi interpretat fid-dawl tal-prinċipju tar-"rule Fil-proċess penali l-akkużat għandu ikollu rimedju effettiv sabiex jieħu d-drittijiet tiegħu. Huwa għandu ukoll ikollu protezzjoni effettiva tad-drittijiet tiegħu. Aspetti proċedurali huma intizi biss biex tiġi assikurata amministrazzjoni ġusta tal-ġustizzja. Għalhekk ir-regoli proċedurali u l- applikazzjoni tagħhom m'għandhomx jipprekludu lill akkużat li l-appell tiegħu jiġi trattat fil-meritu u b'hekk huwa ikollu rimedju effettiv sabiex jiġu salvagwardati d-drittijiet tiegħu; F'dan il-każ jista' jingħad li l-Qorti tal-Appell Kriminali bid-deċiżjoni tagħha li ma tittrattax il-meritu naqset li tissalvagwardja id-drittijiet tar-rikorrenti għal smiegħ xieraq. Il-Konvenzjoni u l-Kostituzzjoni tagħna iridu jiggarantixxu drittijiet li huma prattiċi u effettivi u mhux drittijiet teoretiċi u illużorji;" Il-każ ċitat spiċċa wkoll quddiem il-Qorti Kostituzzjonali li fis-sentenza tagħha tas-26 ta' Mejju 2006 qalet hekk - Din il-Qorti, fis-sentenza tagħha mogħtija aktar kmieni din is-sena fil- kawża fl-ismijiet Patrick Sammut Demarco v. Avukat Ġenerali u Kummissarju tal- Pulizija kienet qalet hekk fir-rigward tad-dritt ta' aċċess għal qorti li huwa insitu fl-Artikoli 39 u 6 tal-Kostituzzjoni u tal-Konvenzjoni rispettivament: "Mill-banda l-oħra, l-Artikoli 39 u 6 tal-Kostituzzjoni u tal-Konvenzjoni rispettivament, ukoll invokati mill-appellant, jirreferu b'mod ġenerali għad-dritt ta' smigħ xieraq minn qorti jew tribunal imparzjali w indipendenti, liema dritt jinkludi d-dritt ta' aċċess effettiv għal qorti jew tribunal imparzjali w In fatti, kif ġie ritenut fir-rigward ta' l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni: "Dawn il-prinċipji japplikaw ukoll f'każijiet meta l-liġi domestika, bħal fil-każ ta' l-appellant Sammut Demarco, tagħti dritt ta' appell minn deċiżjoni tal-Qorti tal- Maġistrati li tkun sabet lil dak li jkun ħati ta' reat: dak id-dritt ta' appell (f'dan il-kaz lill-Qorti ta' l-Appell Kriminali), għalkemm jista' jkun regolat u ristrett, ma jistax ikun regolat u ristrett b'tali mod li jġib fix-xejn id-dritt innifsu, u l- limitazzjonijiet u restrizzjonijiet irid ikollhom għan leġittimu u jkun hemm proporzjonalita` bejn il-mezz adoperat u l-għan li jkun irid jintlaħaq.........." Il-prinċipju tal-equality of arms huwa konsistentement spjegat f'katina ta' ġurisprudenza kemm lokali kif ukoll tal-Qorti Ewropea. Fil-każ Kenneth Henny vs Avukat Ġenerali deċiż fl-1 ta' Lulju 2019 ingħad hekk - "Speċifikament dwar equality of arms, il-Qorti tirreferi għal dak illi qalet Fis-sentenza li tat l-ECtHR fis-26 ta` Lulju 2011 fil-kawża "Huseyn and Others vs Azerbaijan" ingħad hekk :- Fil-kaz ta` "Klimentyev vs Russia" li kienet deciza mill-ECtHR fis-16 ta` para 37 tad-decizjoni :- Fil-kaz ta` C.B v Austria li kien deciz fl-4 ta` April 2013, lECtHR qalet hekk fil- tghid hekk :- Applikazzjoni tal-prinċipji suesposti għall-każ odjern Il-Qorti tinnota fl-ewwel lok li l-Avukat Ġenerali jipprova jiġġustifika l- ippromulgar tal-artikolu 460 tal-Kap 12 billi jgħid li ma jistax jiġi pretiż li l- interessi taċ-ċittadin huma l-istess jew ugwali għal dawk tal-Gvern. Dan għax fil-fehma tal-istess Avukat Ġenerali, l-għan aħħari ta' dan l-artikolu "huwa sabiex jagħti opportunita' lill-Gvern, korp jew persuna b'kariga pubblika li jingħata avviż li persuna beħsiebha tibda proċeduri ġudizzjarji sabiex il-Gvern ikollu żmien joffri rimedju jew soluzzjoni għal vertenza li tkun inqalgħet mal- B'reazzjoni għal dan ir-raġunament il-Qorti tissottolinea li tabbraċċja l-prinċipju ġenerali li l-Istat u ċ-ċittadin mhux neċessarjament dejjem jistgħu jitpoġġew f'keffa waħda għal dawk li huma dmirijiet u drittijiet in kwantu hemm ċirkustanzi li jirrikjedu li l-Istat ikollu ċerti privileġġi inerenti mal-qadi tal- funzjoni tiegħu bħal per eżempju fil-każijiet fejn huwa konċess lill-Gvern diskrezzjoni wiesgħa biex jilleġisla bil-għan li jindirizza l-ħtiġijiet varji tas- 11 Nota ta' Sottomissjonijiet tal-intimat paragrafu 12 soċjeta'. Madankollu din id-diskrezzjoni mhijiex assoluta u l-Istat irid xorta jassikura li t-tħaddim ta' din l-istess diskrezzjoni ikun proporzjonat u jservi għal għan leġittimu u ma jpoġġix liċ-ċittadin f'qagħda sostanzjalment żvantaġġjata meta mqabbla miegħu. Fil-fehma ta' din il-Qorti ma hemm ebda dubju li l-artikolu 460 tal-Kap 12 jimponi regola proċedurali tagħha għandha konsegwenzi fatali fuq id-dritt taċ-ċittadin li jipproċedi b'kawża kontra l- Huwa minnu li l-Qrati tagħna, konxji mill-effetti tan-nuqqas t'osservanza ta' dan l-artikolu fuq il-jeddijiet taċ-ċittadini, ifittxu li jagħtu nterpretazzjoni restrittiva lil dan l-artikolu tal-liġi. Iżda dan ma jneħħi xejn mill-fatt li fl-istess waqt il-Qrati tagħna għandhom ukoll idejhom marbutin fis-sens li – a) dan l-artikolu huwa applikabbli b'mod tassattiv u lanqas il-persuni li favurihom japplika ma jistgħu jirrinunzjaw ghalih jew ma jinsistux iżjed dwaru; b) in-nuqqas ta` osservanza tal-provvedimenti ta` l-Art. 460 in kwistjoni mhux talli jġib miegħu l-piena tan-nullita` ta` l-att li bih ikunu nbdew il-proċeduri, iżda jġib miegħu ukoll in-nullita ta` kull att relattiv u sussegwenti; c) l-artikolu jikkostitwixxi privileġġ procedurali a favur il-Gvern biss u huwa wieħed ta` ordni pubbliku li jista' jitqajjem anke mill-Qorti ex ufficio; d) Id-diċitura stretta tal-artikolu 460 tiddetta b'mod ċar u inekwivoku li nterpellazzjoni b'att ġudizzjarju li mhux ittra uffiċjali jew protest ġudizzjarju ma tissodisfax il-vot tal-liġi u timpedixxi l-bidu ta' azzjoni kontra l-Gvern. Addirittura, il-leġislatur speċifikatament uża kliem bħal "ippreżentat", "jittieħdu jew jinbdew" u "mitlub", li kif stqarru l-Qrati tagħna f'diversi okkażjonijiet, jirriflettu ampjament l-intenzjoni tal-leġislatur li l-kawżi ppreżentati li ma jirrispettawx id-dettami riġidi tal-artikolu in eżami "jintlaqtu mortalment mill- bidunett" tant li lanqas biss imisshom jitħallew jitressqu mir-Reġistratur tal- e) Lanqas il-fatt waħdu li tintbagħat ittra uffiċjali jew protest ġudizzjarju kontra l-Gvern entro t-terminu stipulat mhi suffiċjenti biex tkun valida skont l-art 460 stante li kif ikompli jgħid l-istess artikolu, jeħtieġ ukoll li "l-pretensjoni jew it- talba tiġi mfissra b`mod ċar". Dan ikompli jżid mal-piż u r-responsabbilta' li għandu jġorr iċ-ċittadin qabel jibda kawża kontra l-Gvern stante li jekk Qorti ssib li talba jew interpellazzjoni fi protest jew ittra uffiċjali ma tfissirx sewwa x`inhu l-ilment u t-talba, għal darb'oħra ċ-ċittadin jerġa' jsib ruħu mċaħħad milli javvanza l-każ tiegħu kontra l-Gvern ġewwa l-Qrati; f) Kif diġa' ġie dikjarat mill-Qrati f'aktar minn okkażjoni waħda huma limitati ħafna ċ-ċirkustanzi li fihom l-artikolu in eżami jippermetti eċċezzjonijiet għar- Infatti jirriżulta li l-uniċi azzjonijiet kontra l-Gvern li jaqgħu il' barra mill-giljottina tal-artikolu 460 huma dawk li jissemmew b`mod tassattiv fis- Mill-bqija, kull azzjoni oħra li mhijiex inkluża fil-lista msemmija taqa` fl-ambitu tas-sub-artikolu (1) u allura neċessarjament trid tintbagħat interpellazzjoni ġudizzjarja permezz ta' ittra uffiċjali jew protest u jridu jiskorru għaxart ijiem min-notifika kontra l-Gvern jew l-awtorità jew persuna msemmija fl-artikolu qabel tinfetaħ kawża kontrihom; g) Addirittura, kif ikompli jipprovdi s-subartikolu (3) tal-artikolu 460, kawżi kontra l-Gvern li dwarhom ikun hemm fis-seħħ mandat ta' inibizzjoni ukoll igawdu minn vantaġġ proċedurali in kwantu l-leġislatur jimponi li dawn għandhom jinstemgħu mill-Qorti b'urġenza u bi preferenza għal kawżi oħra. Magħmula dawn il-konsiderazzjonijiet suesposti l-Qorti hija tal-fehma ferma li ċ-ċirkustanzi tal-każ odjern huma tali li aktarx ser iwasslu għall-ksur tad- drittijiet fundamentali tal-attur kemm minħabba nuqqas t'aċċess effettiv għall- Infatti, għall-Qorti l-attur Mark Xu diġa' sab ruħu a priori żvantaġġjat b'mod sproporzjonat proċeduralment fuq żewġ binarji – (i) għas-sempliċi fatt li l-kawża li fetaħ hija kontra l-Gvern u mhux kontra ċittadin privat u għalhekk huwa kien kostrett li josserva d-dettami riġidi u rigorużi tal-artikolu 460 tal-Kap 12 kif osservat aktar 'il fuq; u (ii) għax jekk jinstab li huwa ma jottemprax ruħu ma' dak kollu li jgħid dan il- provvediment tal-liġi ser ikun qed jiffaċċja konsegwenzi fatali għall-każ tiegħu b'dana li jitlef id-dritt li javanza l-każ tiegħu il-Qorti u għalhekk id-dritt sostantiv minnu reklamat jiġi saġrifikat u mxekkel minħabba regola proċedurali. Għalhekk il-Qorti ssaqsi "fejn hi l-equality of arms??". Għall-Qorti ma hemm ebda ġustifikazzjoni leġittima u proporzjonata għall-fatt li l-Gvern ikkonċeda arbitrarjament, unilateralment u gratuwitament lilu nnifsu dan il-privileġġ proċedurali bl-iskuża, kif jargumenta l-Avukat Ġenerali, li l-Gvern ikollu żmien biex joffri rimedju jew soluzzjoni għall-kwistjoni li tkun inqalgħet. L-istess argument se mai seta' jgħodd ukoll a favur kwistjonijiet li jinqalgħu bejn ċittadini privati fis-sens illi li kieku ċittadin ikun avżat minn qabel b'ittra uffiċjali jew protest anke huwa jkollu l-opportunita' li jasal għal soluzzjoni jew joffri rimedju lill-kontro-parti. Għalhekk il-Qorti ma tara ebda loġika u ġustifikazzjoni f'dan ir-raison d'etre tal-vantaġġ proċedurali mogħti mill-leġislatur lill-Gvern biss mill-punto di vista Aktar preokkupanti minn hekk hija s-sitwazzjoni partikolari li sab ruħu fiha l- attur Formosa fejn effettivament huwa ottempra ruħu mat-terminu mpost mill- artikolu 460 tal-Kap 12 qabel fetaħ il-kawża Rik 8/18PC kontra l-Gvern tant li huwa bagħat protest ġudizzjarju lill-partijiet li mbagħad spiċċaw konvenuti fil- Iżda l-attur xorta huwa rinfaċċjat b'eċċezzjoni preliminari li qed titlob dikjarazzjoni ċara ta' nullita' tar-rikors ġuramentat tal-attur. Dan għax fil-fehma tal-konvenuti rappreżentanti tal-Gvern, il-kontenut tal-protest ġudizzjarju Nru 28/17 ma jirrispettax ir-rekwiżit tal-artikolu in kwistjoni li jesiġi li "l- pretensjoni jew it-talba tiġi mfissra b'mod ċar". Jiġifieri bħala fatt, dan ifisser li jekk il-Qorti tal-Maġistrati, fl-applikazzjoni tad-dettami tal-artikolu tal-liġi mpunjat, tasal għall-konklużjoni li l-protest ġudizzjarju imsemmi ma jissodisfax il-vot tal-liġi allura l-kawża tal-attur tiġi stronkata ab initio mingħajr ma' l-attur ikollu ċ-ċans javanza aktar 'il quddiem il-każ tiegħu. Tenut kont il-prinċipji ġurisprudenzjali li jirriżultaw dwar l-artikolu 460 tal-Kap 12 hemm probabilta' reali li tista' twassal biex l-attur Fomosa jara l-każ ċivili tiegħu mitfugħ il-barra mill-ewwel sempliċiment għax jista' jinstab li fil-protest ġudizzjarju ma fissirx it-talba tiegħu b'mod ċar biżżejjed. Dan ukoll bi ksur pależi tal-aċċess effettiv tiegħu għall-Qorti peress li minħabba f'hekk ikun ser jitlef iċ-ċans li jipproċedi ulterjorment bil-provi tiegħu dwar il-lamenteli li ressaq fil-kawża ċivili. Tali probabbli konsegwenzi fil-konfront tal-attur jikkostitwixxu fil-fehma tal- Qorti l-iżvantaġġ spoporzjonat u l-undue hardship li l-art 6 (1) tal-Konvenzjoni u l-artikolu 39 (1) tal-Kostituzzjoni jridu jevitaw meta jiggarantixxu l- protezzjoni għad-dritt t'aċċess għall-Qorti u l-equality of arms. Ta' interess għat-tematika in eżami huwa dak li qal l-Imħallef Għajnsielem f'deċiżżjoni Kulturali12 fejn l-Qorti għamlet studju erudit dwar l-effett ta' l-atrtikolu n kwistjoni li jgħin għal-iskop ta' din id-deċiżżjoni. Din il-Qorti se tiċċita fit-tul li ntqal:- 12 Deċiża 9/07/2019: Simiana Gur. "Illi l-Qorti rat id-dibattitu parlamentari meta ġie diskuss l-abbozz ta' liġi li ntroduċa l-Art. 46013 u rriżultalha li tabilħaqq l-iskop tal-leġislatur kien li jagħti l-opportunita` lill-amministrazzjoni pubblika biex terġa' taħsibha jekk tkun ħadet deċiżjoni żbaljata fil-konfront taċ-ċittadin; u b'hekk tiġi evitata li ssir kawża – kif tenniet l-abbli avukat tal-konvenut u wkoll diversi drabi dawn il-Qrati. Għan dan li huwa ċertament leġittimu u li jifforma parti ntegrali min- normi fundamentali tal-ordinament ġuridiku tagħna. Għalhekk ma jistax ma jitqiesx bħala norma ta' ordni pubbliku. B'danakollu din in-norma m'għandhiex tintuża' b'mod assolut u b'mod li turta prinċipji oħra fundamentali tal- ordinament ġuridiku tagħna, fosthom li dawn il-Qrati jisimgħu u jiddeċiedu l- kawżi "mingħajr ebda distinzjoni jew privileġġ"14 – ukoll norma pożittiva tal- kodiċi ta' proċedura tagħna - u li n-nullita` - li twassal għall-multiplikazzjoni tal-kawża għalxejn – tiġi evitata. M'hemmx dubbju li l-ħtieġa ta' notifikazzjoni preventiva tpoġġi lill-Gvern f'pożizzjoni vantaġġjuża u pprivileġġjata filwaqt li korrispondentement tpoġġi liċ-ċittadin fi żvantaġġ; u dan meta l-Gvern diġa` huwa ferm ikbar u iktar b'saħħtu miċ-ċittadin. Huwa għalhekk li l-Art. għandu jiġi nterpretat restrittivament – kif filfatt sar f'ċerti każijiet, bħal meta l- Gvern jiġi msejjaħ f'kawża. Sfortunatament il-Qrati tagħna mhux dejjem segwew din il-linja. Għall-kuntrarju, kultant ħadu pożizzjoni estrema, u mhux talli ppronunzjaw in-nullita`, imma wkoll addirittura l-ineżistenza tal-atti ppreżentati mingħajr il-preavviż preventiv, u dan mhux biss fil-konfront tal- amministrazzjoni pubblika, imma wkoll fil-konfront ta' konvenuti privati li jkunu ġew imħarrkin flimkien magħha. Pożizzjoni li Mħallfin oħra m'aċċettawx. Dan apparti li n-nullita` hija odjuża għaliex twassal għall-multiplikazzjoni tal- kawżi – dak li l-leġisatur ried jevita bil-mezz tal-avviż preventiv – u wkoll f'ċerti każijiet – bħal fil-każ preżenti fejn l-azzjoni trid issir qabel ma jgħaddi terminu dekadenzjali – għal telf permanenti ta'dritt sostantiv; TALBA GĦAT-TNEĦĦIJA TAL-ART. Illi l-Kummissjoni tal-1993 maħtura sabiex tirrakkomanda bidliet estensivi fil- proċedura ċivili, ikkritika bl-aħrax l-Art. 460 u rrakkomandat (mingħajr suċċess) it-tneħħija tiegħu: L-ART. 460 MEQJUS ANAKRONISTIKU Illi f'sentenza riċenti, il-Qorti tal-Appell ħasset li kellha tikkumenta li " Illum, jista' jingħad, li dan il-privileġġ joħloq stat ta' anakroniżmu fil-kuntest tal- ħtieġa li l-partijiet kollha jridu jitpoġġew f'sitwazzjoni identika taħt il-liġi"16; 15 enfasi miżjuda mill-Qorti. L-ART. Illi kien f'dan l-ispirtu li uħud mis-sentenzi tal-Qrati tagħna abbandunaw il- pożizzjoni estrema ppronunzjata in re: Avukat Dr. Louis Gohil et vs Ronald Stephens. et17 li rriteniet illi: "Minbarra dan, ingħad li, proprju minħabba l-kliem użat fl- artikolu in kwestjoni, n-nullita' li jġib in-nuqqas ta' ħarsien tal- proċedura li għandha ssir qabel ma jinġieb 'il quddiem l-att hija waħda assoluta li mhix sanabbli tal-proċediment kollu mhux biss fil-konfront tal-Gvern imħarrek imma wkoll, jekk ikun il-każ, fil-konfront tal-imħarrkin l-oħrajn ukoll, anke jekk dawn ma jistgħux minn jeddhom jinvokaw dak il-privileġġ f'isimhom" u addottat minflok interpretezzjoni stretta, bħall-każ ta' Mario Shead v Il- Kummissarju tal-Artijiet et18 (in-nullita` ma tinfettax lil terzi konvenuti privati); il-każ fejn ġie ppreżentat mandat t'inibizzjoni kontestwalment mal-kawża: "Fil- fehma tal-qorti l-Artikolu 460 tal-Kap. 12 għandu jigi nterpretat fis-sens li wara r-rikors għall-ħruġ ta' mandat ta' inibizzjoni, m'hemmx għalfejn li l-Gvern joqgħod jerġa' jiġi notifikat b'ittra uffiċjali jew protest qabel tiġi preżentata l- kawża għall-jedd pretiż"19; L-ART. 460 GĦADU JISTABBILIXXI NORMA TA' ORDNI PUBBLIKU? Illi m'hemmx dubbju li l-Art. 460 kien u għadu norma ta' ordni pubbliku; u li sfortunatament il-leġislatur iqisu produċenti n-nullita`, għalkemm wasal iż- żmien li din in-norma tiġi ttemperata biex tieħu qies ta' norma oħra, daqstant ieħor ta' ordni pubbliku, tal-ugwaljanza ta' kull litigant quddiem il-Qrati tagħna. L-Art. 460 jista' jkun bi ksur tal-jeddijiet fundamentali. 17 22.6.1992 Prim'Awla per Imħ. F.G.Howes: 18 Prim'Awla 30 ta' Mejju 2017, per Imħ. Ferm il-premess u fid-dawl tas-suespost il-Qorti ssib li d-drittijiet fundamentali tal-attur aktarx ser jiġu miksura u qegħda twieġeb lill-Qorti tal-Maġistrati f'dan sejrin jiġi miċħuda. Għall-istess raġunijiet il-bqija tal-eċċezzjonijiet tal-intimat Avukat Ġenerali Ghal dawn il-motivi l-Qorti qegħda taqta' u tiddeċiedi billi: Tiċħad l-eċċezzjonijiet tal-Avukat Ġenerali; Twiegeb għall-kwistjoni kostituzzjonali riferuta lilha mill-Qorti tal- Maġistrati (Għawdex) (Ġurisdizzjoni Superjuri) (Sezzjoni Ġenerali) bid- digriet tagħha tat-18 ta' Jannar 2019 billi ssib li għar-raġunijiet kollha msemmija l-art. 460 tal-Kap. 12 jagħti żvantaġġ lill-attur fil-kawża li għandu kontra l-gvern u aktarx jikser l-art 39 (1) tal-Kostituzzjoni ta' Malta u l-art. 6 (1) tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Għandha tkun il-Qorti Riferenti li tiżen dawn iċ-ċirkostanzi fl-isfond tal- każ Rik 8/2018 li hemm quddiemha għal ta' rimedju; Għalhekk tordna lir-Registratur sabiex jirrimanda l-atti lura lill-Qorti Riferenti sabiex dik il-Qorti tkun tista' taqta' u tiddeċiedi l-każ skont dak li ġie deċiż fis-sentenza tal-lum. Onor. Dr. Miriam Milyutina LL.D. Imħallef Victor Gaspar Azzopardi Dep. Reġ.