Illum, 1 ta' Novembru, 2017 vs Alfred Bagley f'ismu proprju u ghan-nom u in rapprezentanza tas-socjeta' Pjazza Antiques Limited (C 23706) Rat ir-rikors guramentat tal-attur tat-2 t' Awwissu, 2016 permezz ta' liema "Illi l-Konvenuti kien sofret serq mill-hanut okkupat u gestit minnhom bejn is-6 u 8 ta' Awissu 2011, fejn fis-serqa gew naqsin diversi oggetti ta' valur; Illi jidher li s-serqa wetqet minn Glen Caruana Pulls, Ryan Caruana Pulls u Carmel Illi l-Konvenut li ghandu negozju ta' bejgh ta' vetturi, kien xtara xi oggetti zghar ta' deheb minghand Carmel Abela Bugeja, li wara irrizulta li dawn l-oggetti ma kienu parti mis-serqa u b'hekk qatt ma kienu propjeta tal-Konvenuti; Illi minhabba dan, l-Attur kien dahal fi problemi kbar u kien akkuzat bi ricetazzjoni. Il-Konvenuti kienu intavolaw kawza kontra l-Attur fi Alftred Bagley Illi l-Konvenuti kienu intavolaw mandat ta' inibizzjoni (Nru: 1285/12), mandati ta' sekwestru (Nru: 836/12 u 165/13 LFS) u mandate ta' qbid (831/2 TM) kontra l-Attur ghas-somma ta' hames mija u hamsa u ghoxrin elf u mitejn u tmienja u ghoxrin Euro (€525,248). Dawn il-mandati poggew lill-Atturi fi problemi finanzarji kbar, kif ukoll problemi ta' sahha minhabba l-inkwiet kbir li Illi fis-17 ta' Mejju 2013, il-partijiet dahlu f'att pubbliku redatt min-Nutar Dr John Spiteri Pace (Dok A), fejn il-mandati hawn fuq imsemmija gew revokati permezz ta' kontro-mandat, bil-kundizzjoinijiet onoruzi fosthom li s-somma ta' ghoxrin elf Euro (€20,000) li gew depositati l-Qorti minhabba l-mandati ta' sekwestri, kellhom jibqghu depositati l-Qorti u gew registrati ipoteki specjali fuq propjetajiet Kappara, San Ġwann; Illi l-Attur dejjem ipprotesta l-innocenza tieghu. L-innocenza tieghu u n-nuqqas ta' involvement f'xi attivita kriminali hareg sew fl-azzjonijiet penali u anki Tant hu hekk il-Qorti ta' l-Appell Kriminali fi 24 ta' Mejju 2016, illliberat l-Attur mill-akkuzi kriminali li gew dedotti kontra tieghu. tal-kawza civili huwa wkoll nieqes minn evidenza kontra l-Attur. Minkejja dan il-Konvenuti qed izzomm bhala kawtela aktar minn nofs miljum Euro u dan certament qed isir abbuzivament u illegalment. Ghaldaqstant, l-Attur jitlob lil dina l-Onorabbli sabiex: Tiddikjara li l-Konvenuti huma responsabbi ghad-danni imwettaw lill- Tillikwida d-danni hawn fuq imsemmij Tikkundanna l-Konvenuti jhalsu lill-Attur d-danni hekk likwidati minn dina l-Onorabbli Qorti Bl-ispejjes, il-kovenuti mharka ghas-subizzjoni." Rat il-lista tax-xhieda u d-dokument annessi mar-rikors guramentat. Rat ir-risposta guramentata tal-konvenut Alfred Bagley pro et noe tat-18 ta' Jannar 20171 permezz ta' liema eccepixxa: "(1) Illi preliminarjament, l-azzjoni attriċi hija preskritta a tenur ta' l-Artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili. (2) Illi wkoll preliminarjament u mingħajr preġudizzju għall-premess, l-azzjoni attriċi hija manifestament insostenibbli billi l-att li minnu qed jilmenta l-attur huwa wieħed minnu volontarjament kuntrattat, u kwindi volenti non fit iniuria. (3) Illi mingħajr ebda preġudizzju għall-premess, u fil-meritu, it-talbiet attriċi għandhom kollha jiġu respinti billi l-eċċipjenti m'humiex responsabbli għad- jiġu respinti. (4) Illi mingħajr ebda preġudizzju għall-premess, u wkoll fil-meritu, it-talbiet attriċi huma kollha nfondati kemm fil-fatt u kemm fid-dritt, u kwindi għandhom Salv eċċezzjonijiet ulterjuri skont il-liġi. Bl-ispejjeż kontra l-attur, li huwa minn issa nġunt in subizzjoni." Rat il-lista tax-xhieda annessa mar-risposta guramentata. Rat illi l-kaz huwa differit ghall-lum ghas-sentenza dwar l-ewwel eccezzjoni preliminari tal-konvenut pro et noe dwar il-preskrizzjoni; Rat illi dwar din l-eccezzjoni l-partijiet iddikjaraw li l-atti huma sufficjenti bhala prova2; Semghet it-trattazzjoni tal-partijiet dwar din l-eccezzjoni3; Rat l-atti l-ohra tal-kawza. Ikkunsidrat: Fil-kaz tal-lum l-attur, negozjant fil-bejgh ta' vetturi, jghid li huwa xtara xi oggetti zghar tad-deheb minghand persuna u minhabba f'hekk spicca fi problemi kbar peress li tali persuna flimkien ma' ohrajn sussegwentement ghaddew proceduri kriminali minhabba serq mill-hanut tal-konvenut, u l-attur kien gie akkuzat b'ricettazzjoni. proceduri civili kontra l-attur, kif ukoll mandat kawtelatorju fuq ammonti sostanzjali ta' flus li poggew lill-attur fi problemi finanzjarji kbar u anke ta' Eventwalment il-partijiet f'din il-kawza iffirmaw ftehim li permezz tieghu gie rtirat il-mandat kawtelatorju taht diversi kundizzjonijiet. L-attur dejjem sahaq fuq l-innocenza tieghu tant li hu gie liberat mill-akkuzi kriminali li kienu saru kontra tieghu. minn nofs miljun Ewro bhala kawtela tal-pretensjonijiet tieghu u dan, skont l- attur, b'mod abbuziv u llegali. L-attur qieghed ghalhekk ifittex lill-konvenut ghad-danni minnu sofferti minhabba dan l-allegat agir. Minn naha tieghu il-konvenut pro et noe jichad il-pretensjonijiet attrici u jressaq eccezzjonijiet kemm preliminari kif ukoll fil-mertu. Huwa jeccepixxi fl-ewwel 2 Verbal a fol 37 3 Seduta tas-17 ta' Mejju 2017 lok il-preskrizzjoni tal-azzjoni, l-insostenibilita' tal-azzjoni, u fil-mertu jichad li huwa responsabbli ghad-danni veru l-attur. Mill-atti sa issa jirrizulta li: i. Skont il-verzjoni tal-attur fl-affidavit tieghu4, lejn l-ahhar tas-sena 2011 gie avvicinat minn certu Charles Abela Bugeja gewwa x-showroom tieghu tal-karozzi f'Hal Tal-Pieta' u xtara minghandu xi bicciet tad-deheb, liema deheb huwa eventwalment biegh wara li rreklamah fuq sit socjali. ghandu certu Glen Caruana Pulls u bieghlu vann. Xhur wara, f'Gunju 2012 l-attur odjern gie arrestat mill-pulizija u gie nvestigat dwar serq minn hanut tad-deheb fil-Belt Floriana b'valur ta' circa nofs miljun Ewro. il-Qorti akkuzat fost ohrajn b'ricettazzjoni. Mill-provi mressqa, fil-fehma tal- attur, kien jidher car li huwa ma kellu x'jaqsam xejn mas-serqa li saret minn Charles Abela Bugeja, Glen Caruana Pulls u iben Caruana Pulls. Inoltre huwa jghid li l- oggetti tad-deheb li kien xtara minghand Abela Bugeja ma kinux parti mis-serqa li sofra l-konvenut. Huwa gie liberat mill-akkuzi kontrih quddiem il-Qorti tal- Magistrati fl-10 t'April 2014 u b'sentenza tal-24 ta' Mejju 20165 il-Qorti tal- Appell Kriminali kkonfermat is-sentenza tal-ewwel Qorti. Fil-31 t'Awwissu 2012, il-konvenut Alfred Bagley kien intavola kawza fl-ismijiet Alfred Bagley pro et noe vs Glen Caruana Pulls et6 fejn qieghed jitlob il-likwidazzjoni u l-hlas ta' danni minghand diversi persuni fosthom l-attur odjern minhabba s-serqa msemmija u ghax fil-fehma ta' Bagley, l-attur odjern kien ha pussess ta' dawn l- oggetti misruqa in mala fede. Il-konvenut odjern kien intavola wkoll mandati kawtelatorji kontra l-attur; Fis-17 ta' Mejju 2013 gie ffirmat ftehim bejn il-partijiet quddiem in-Nutar John Spiteri Pace li permezz tieghu qablu li jitnehha Mandat ta' Sekwestru kawtelatorju ghas-somma ta' €525,248 kontra l-attur odjern taht diversi kundizzjonijiet fejn huwa ghamel ipoteka specjali fuq il-proprjetajiet tieghu u thalliet depozitata l-Qorti s-somma ta' €20,000; L-attur ikompli jixhed li apparti l-problemi finanzjarji li din il-vicenda dahhlitu fihom huwa sofra konsegwenzi wkoll fuq sahhtu. Ikkunsidrat: L-ewwel eccezzjoni preliminari tal-konvenut pro et noe tghid hekk – "(1) Illi preliminarjament, l-azzjoni attriċi hija preskritta a tenur ta' l-Artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili. Dan l-artikolu jipprovdi hekk - L-azzjoni għall-ħlas tal-ħsarat mhux ikkaġunati b'reat taqa' bi preskrizzjoni bl-egħluq ta' sentejn." Huwa pacifiku bejn il-partijiet li l-preskrizzjoni applikabbli fil-kaz tal-lum hija dik ta' sentejn kif indikata f'dan l-artikolu tal-ligi. "Is-socjetajiet konvenuti qed jeccepixxu li l-azzjoni attrici hi preskritta bi skadenza ta' sentejn skont l-artikolu 2153 tal-Kodici Civili. Dan l-artikolu jippreskrivi b'terminu ta' sentejn l-azzjonijiet kollha ghad-danni li jirrizultaw Hu ribadit fil-gurisprudenza taghna li ghall-finijiet ta' preskrizzjoni, il-ligi taghraf tliet ghamliet ta' azzjoni ghad-danni, u jigifieri: (a) azzjoni dwar hsarat imnissla minn ghemil li jikkostitwixxi reat, f'liema kaz iz-zmien talpreskrizzjoni huwa dak imfisser mil-ligi biex issir l-azzjoni kriminali dwar l-istess reat (regolat bl-art.2154(1) tal-Kap.16); (b) azzjoni ghall-hsarat imnisslin minn delitt jew kwazi-delitt ('l hekk imsejha culpa aquiliana), f'liema kaz il- preskrizzjoni hija ta' sentejn - principju rifless fl-artikolu 2153 tal-Kodici Civili; u (c) azzjoni ghall-hsarat imnissla minn nuqqas ta' twettieq ta' kuntratt li mhux imfisser f'att pubbliku, f'liema kaz il-preskrizzjoni hija dik ta' hames Hu ghalhekk pacifiku li illi l-preskrizzjoni bjennali prevvista mill-Artikolu 2153, (Kollez. Illi, ghalhekk, il-preskrizzjoni ta' sentejn imsemmija fl-artikolu 2153 tal-Kodici Civili, minbarra li ma tapplikax ghall-hsara mahluqa minn ghemil li jikkostitwixxi reat, lanqas ma tapplika fejn l-allegata hsara titnissel minn ksur ta' patt kuntrattwali (Ara per ez. "Axiag vs Egere", deciza fil-5 ta' Frar, XV.44); "Naudi vs Pace Meli", deciza mill-Onorabbli Qorti tal-Appell fid-9 ta' Marzu, 1925 (Vol. il-Qorti fl-10 ta' Mejju, 1982). et", deciza minn din il-Qorti fil-15 ta' Jannar, 1999, gie konfermat li l- preskrizzjoni applikabbli tkun ta' hames snin jekk id-danni huma rizultat ta' inadempjenza ta' obbligazzjoni. Il-kwistjoni in ezami hija jekk il-kolpa fil-kaz prezenti kinetx kontrattwali jew extra - kontrattwali / aquiliana naxxenti mid-delitt jew kwazi delitt. L-Onorabbli Qorti tal-Appell fil-kawza "Joseph Sultana Peregin v Emmanuel Montoneri" deciza fid-19 ta' Frar 1954 per Sir. Luigi Micallef Cauchi, irriteniet li wiehed mill-kriterji sabiex jigi deciz jekk il-fatt hux kolpa kontrattwali jew aquiliana, vwoldiri li, meta hemm kuntratt, il-kolpa tista' tkun aquiliana biss meta l-fatt ikun indipendenti u awtonomu mir-rapport kontrattwali. "(enfasi ta' din il-Qorti.) Din il-Qorti irriteniet li fatt ta' negligenza u imperizja li jikkostitwixxi inadempjenza kuntrattwali, li jista' ikun non factum jew anke male factum ma tistax tkun kolpa aquiliana imma damnum injuria datum li jista' isir fl-okkazzjoni ta' kuntratt. Din il-Qorti taghmel riferenza wkoll ghall-awturi Ellul Fenech-Mifsud Taliana li jghidu Hu ammess il-konkors bejn ir-responsabbilita' kontrattwali u dik extra kontrattwali. Kif gie deciz fis-sentenza fil-kawza fl-ismijiet "Lagana’ vs Briffa Axiaq et", deciza fid-9 ta' April 1949, (Vol. XXXIII.II.379) il-Qorti kkunsidrat illi "l- htija meta tigi kkunsidrata fl-entita' taghha, hija wahda; u taht dan l-aspett ma hemmx distinzjoni bejn kolpa kontrattwali u dik komunement imsejha aquiliana, Id-differenza bejniethom tinsab fil-kawza fil-grad. In kwantu ghall-kawza, il-htija kontrattwali obbligazzjoni pre-ezistenti li maghha hija marbuta; mentri l-htija aquiliana tippresupponi fatt li minnu titnissel ' ex nunc'. In kwantu ghall-grad id- differenza hija riposta fl-estensjoni tar-responsabbilita' fis-sens illi fil-kolpa kontrattwali wiehed jista' jirrispondi ta' htija hafifa skont il-kaz, mentri fil- kolpa aquiliana r-responsabbilita' testendi ruhha b'mod li dwarha ma hemmx hemm xejn inkompatibbli bejn responsabbilita' kontrattwali u htija aquiliana ... jista' jkun hemm materja ta' delitt jew kwazidelitt anke f'materja ta' obbligazzjonijiet konvenzjonali; f'liema ipotesi l-parti lesa jista' jkollha zewg azzjonijiet – dik nascenti minn htija contrattuale u dik nascenti minn htija extra Fil-kaz ta' azzjoni ghad-danni nascenti mir-responsabbilita' contrattuale l-attur ghandu jipprova li huwa kellu favur tieghu dik l-obbligazzjoni kuntrattwali u li l-konvenut kien inadempjenti fl-esekuzzjoni ta' dik l-obbligazzjoni fil-konfront ta' l-istess attur. B'hekk ir-responsabbilita' ghad-danni tirrizulta mir-rabta guridika jew nuqqas taghha, u dana skont il-kaz, li hemm bejn il-partijiet L-awtur Andrea Cassar Trigona jaghti ezempju car sabiex ikun jista' jaghraf id- distinzjoni bejn rabta kontrattwali lok ghar-responsabbilita' contrattuale u n-nuqqas ta' rabta kontrattwali Din ic-citazzjoni hija citata f'diversi sentenzi recenti tal-Qrati taghna u, ghall-iktar carezza, qed tigi hawnhekk abbraccjata wkoll minn din il-Qorti: L-awtur jispjega li fl-ambitu tar-responsabbilita' Esposti dawn il-principji generali fil-gurisprudenza, l-Qorti tinnota li l-unika divergenza bejn il-partijiet odjerni hija dwar il-perjodu li minnu bdiet tiddekorri din il-preskrizzjoni. L-artikolu 2137 tal-Kodici Civili jipprovdi li - Bla ħsara ta' disposizzjonijiet oħra tal-liġi, il-preskrizzjoni ta' azzjoni tibda minn dak in-nhar li din l-azzjoni tista' tiġi eżerċitata; mingħajr ma jittieħed qies tal-istat jew tal-kondizzjoni tal-persuna li lilha din l-azzjoni L-attur isostni li s-sentejn preskrizzjoni bdew jiddekorru minn dakinhar li nghatat is-sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali fil-konfront tieghu u cioe' mill-24 ta' Mejju 2016. Dan ghaliex fil-fehma tieghu id-dritt tieghu ghal azzjoni ghad-danni seta' jibda biss minn dakinhar li l-liberatorja tieghu mill- Ghalhekk ghalih minn meta il-Qorti kristallizat b'mod finali l-innocenza tieghu. Ghall-attur minn dak il-mument 'il quddiem, izda mhux qabel, ma kien fadal ebda lok li l-proprjeta' msemmija fl- att pubbliku tas-17 ta' Mejju 2013 tibqa' marbuta sakemm jigu decizi l- proceduri civili l-ohra naxxenti mill-episodju tas-serqa mill-hanut tad-deheb tal- L-argument tal-attur huwa li la wara dik is-sentenza tal-Qorti tal- Appell Kriminali, il-konvenut odjern qed jirrifjuta li jirrilaxxa l-irbit tal- proprjeta' ndikata fl-att pubbliku msemmi, allura skatta d-dritt tal-istess attur li Ghall-attur, la l-kawza odjerna giet intavolata fit-2 t'Awwissu 2016, u cioe' inqas minn tlett xhur wara l-ghoti ta' tali sentenza, allura l-kawza mhijiex preskritta. Ta' opinjoni ferm diversa huwa l-konvenut pro et noe. Huwa jsostni li l-fatt allegatament leziv li se mai wassal ghall-proceduri odjerni jipprecedi sahansitra l-att pubbliku li sar bejn il-partijiet fis-17 ta' Mejju 2013. Skont il-konvenut, il- preskrizzjoni bdiet tiddekorri minn meta gie ntavolat l-att ta' sekwestru kawtelatorju (1203/12) ghas-somma ta' €525,248 mill-konvenut odjern kontra l-attur odjern, ghax kien proprju minhabba dan il-mandat li eventwalment sar il-kuntratt tal-2013 fuq imsemmi. proprju din l-azzjoni kawtelatorja mehuda mill-konvenut odjern li wasslet biex l-attur jintrabat bil-ftehim tal-2013 li issa qed jilmenta minnu l-attur fil-kawza. B'hekk, skont il-konvenut, la d-dritt t'azzjoni kien jezisti sa minn qabel l-2013, il-kawza hija certament preskritta. Elenkati l-pozizzjonijiet rispettivi tal-partijiet, il-Qorti sejra tghaddi biex tevalwa l-principji gurisprudenzjali applikabbli. Kif qalet din il-Qorti diversament preseduta fil-kaz Penza Tarmac Ltd vs Zoqdi Hydro Rocks Construction Ltd deciz fit-28 t'April 20168 - L-Artikolu 2137 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta jipprovdi hekk: "Bla hsara ta' dispozizzjonijiet ohra tal-ligi, il-preskrizzjoni ta' azzjoni tibda minn dak inhar li din l-azzjoni tista' tigi ezercitata; minghajr ma jittiehed qies tal-istat jew tal-kondizzjoni tal-persuna li lilha din l-azzjoni tmiss, u dan b'applikazzjoni tal-principju li z-zmien preskrittiv jghaddi biss minn dakinhar li jkun tnissel id-dritt jew setghet tinbeda l-azzjoni. Dan il-principju huwa mibni fuq il massima li "actio non natae non praescribititur"9 (Ara wkoll f'dan is-sens is-sentenza fl-ismijiet Albert Briffa Axiaq noe vs Anthony Sicali Mallia et deciza mill-Qorti tal-Appell fit-23 ta' Settembru 2009.) Illi inoltre l-inerzja ma timpedix d-dekors tal-perjodu preskrittiv ai fini tad- determinazzjoni tal-preskrizzjoni purche` din l-inerzja mhix dovuta ghall- impossibilita` li jagixxi. Il-kliem testwali tal-artikolu fuq citat fis-sens li tterminu estentiv jibda jiddekorri "minn dakinhar li l-azzjoni tista' titmexxa" jirreferu ghall-kawzi guridici li jistghu ikunu ta' xkiel ghall-azzjoni u mhux ghal kawzi purament fattwali, per ezempju, ghal xi diffikolta` fattwali li seta' jirriskontra t-titular tad-dritt soggettiv diment li dawn ma jqeghduhx fl- impossibilita` li jagixxi." "......kif intqal fil-kawza fl-ismijiet Anna Lloyd vs Eric Ciantar Pisani (deciza mill- Qorti Civili, Prim'Awla, mill-Onor. "Japplika wkoll il-principju li l-preskrizzjoni ma tiddekorrix meta persuna tkun impeduta jew imwaqqfa milli tagixxi fil-kaz fejn l-ezercizzju ta' azzjoni processwali tkun necessarjament tiddependi minn pronunzjament iehor u allura jistax l-perjodu preskrittiv (Cruz Benitez vs Pace Meli, Lau Mifsud Buhagiar, 9 ta' Marzu 1994), Di piu' fil-kaz D'emanuele vs Egere, deciza fl-1 ta' Gunju 1959, il-Qorti tal- "Bianco vs Hill Delmar", deciza fit-2 ta'Gunju 1930 fuq l-awtorita' tal-Pugliese, fil-kaz prezenti, il-preskrizzjoni ghar-rigward tat-tieni azzjoni tibqa' sospiza " A bazi ta' dawn il-principji l-Qorti tqis li t-tezi tal-attur ma tistax tregi. Kif jenfasizza l-attur stess fir-rikors guramentat, huwa "dejjem ipprotesta l- innocenza tieghu. L-innocenza tieghu u n-nuqqas ta' involvement f'xi attivita kriminali hareg sew fl-azzjonijiet penali u anki civili. Tant hu hekk il-Qorti ta' l- Appell Kriminali fi 24 ta' Mejju 2016, illiberat l-Attur mill-akkuzi kriminali li gew dedotti kontra tieghu." Din id-dikjarazzjoni hija ghalhekk ammissjoni cara anke da parti tal-attur stess li kulma ghamlet il-Qorti tal-Appell Kriminali fis- sentenza taghha kien li kkonfermat dak il-fatt li huwa kien ilu jsostni gia sa mill-bidu nett u ghalhekk ma "nholoq" ebda dritt t'azzjoni permezz taghha jew ghad-direttura gie imfixkel jew sosspiz xi dritt t'azzjoni pertinent lill-attur. il-Qorti qalet hekk – "Trattat l-appell, din il-Qorti tara li ma tistax taqbel mat-tezi attrici. [-artikolu ta' preskrizzjoni invokat hu dak applikabbli ghall-kaz, u fil-principju, il-preskrizzjoni tibda tghaddi u timxi mill-jum li fih ikun gara l-fatt illecitu li minnu jidderiva d-dannu, u mhux mill-jum meta l-parti leza issir taf bih. L- atturi jinvokaw il-principju contra non valentem agere non currit praescriptio. Il-ligi taccetta dan il-principju f'kazijiet limitati biss, pero`, mhux eskluz mill- gurisprudenza l-applikazzjoni b'mod generali tal-principju f'kazijiet kongruwi. Fil-kawza Al Zeyani Del Priore et v. Rapa et deciza minn din il-Qorti fit-28 ta' Frar, 2014, intalbet l-applikazzjoni ta' dan il-principju fil-kaz ta' azzjoni ghad- danni derivanti minn okkupazzjoni illegali ta' fond. Il-konvenuti eccepew illi l- azzjoni kienet preskritta, bl-atturi jinvokaw is-sospensjoni tat-terminu tul il-kors tal-kawza precedenti ta' zgumbrament. Din il-Qorti qalet hekk fir-rigward: "Fir-rigward tal-preskrizzjoni ta' hames snin ai termini tal-Artikolu 2156(f) tal- Kodici Civili, il-gurisprudenza hi konformi li, fil-fatt, huwa dan it-terminu applikabbli ghall-kaz. Il-kwistjoni, f'dan il-kaz, hija jekk dan it-terminu kienx sospiz tul iz-zmien li hadu dawn il-qrati sakemmm iddecidew il-fatt li l- okkupazzjoni tal-fond kien minghajr ebda titolu. Tezisti gurisprudenza li tghid li, f'kazijiet simili, id-dekorriment taz-zmien ta' preskrizzjoni ma setax jghaddi hlief mid-data tad-definizzjoni tal-azzjoni li stabbiliet tal-okkupazzjoni bla Il-konvenuti appellanti, gustament fil-fehma ta' din il-Qorti, jikkritikaw din il-linja gurisprudenzjali. studju interessanti u ta' min ifahhru, l-appellanti, tramite l-avukat taghhom, enigmatika u dam ma gie accettat fi Franza (li ghandhom Kodici Civili jixbah lil taghna, il-Kodici Napuljun), u meta gie eventwalment accettat, inghata interpretazzjoni stretta, u meqjus li jkun applikabbli biss bhala eccezzjoni limitata ghar-regola li z-zmien tal-preskrizzjoni jibda jghaddi minn dak inhar li sehh l-fatt in kwistjoni. fil-kawza Hawn Malta dan il-principju huwa wkoll accettat, pero`, kif qalet din il-Qorti Xuereb v. Zammit, deciza fid-9 ta' Marzu, 1994, il-preskrizzjoni tkun sospiza biss fejn sentenza tal-Qorti tohloq id-dritt tal-azzjoni, u mhux fejn sempliciment tiddikjara l-ezistenza ta' fatt, u cioe`, tistabbilixxi x'kienet il-posizzjoni guridika korretta qabel ma beda l-procediment." Dak li qalet din il-Qorti fil-kawza Xuereb v. Zammit imsemmija jinsab kwotat fis-sentenza li tat il-Prim' Awla tal-Qorti Civili f'din il-kawza. F'dan il-kaz, is-sentenza li tat il-Qorti fit-8 ta' Lulju, 2008, ma holqot ebda dritt ghall-atturi prezenti, izda ddikjarat dak li kien ovvju minn qabel, u cioe`, li l- konvenuti, allura atturi, ma setghux ma kienux jafu li l-atturi, allura konvenuti, ma kienux responsabbli ghall-hsarat lamentati. Jekk kellha tkun ovvja ghall attwali konvenuti li l-azzjoni taghhom kienet frivola u vessatorja, daqshekk kellha tkun ovvja ghall-atturi prezenti, li kellhom, allura, jikkawtelaw il- pretenzjoni taghhom ghad-danni, imqar bi spedizzjoni ta' ittra ufficjali Fil-kaz Eleni Izzo noe vs Direttur Generali ta' l-Artijiet u Registru Pubbliku et deciza fil-31 ta' Jannar 201412 il-Qorti kompliet hekk - "....id-duttrina u l-gurisprudenza, in omagg ghall-principju Ruman contra non li jistghu jezistu cirkostanzi li jissospendu l-mixja tat-terminu ta' preskrizzjoni. Wahda minn dawn ic-cirkostanzi hija meta d-dritt tal-azzjoni jinholoq f'kawza, b'mod li allura wiehed ikun fl-impossibbilita` li jagixxi qabel ma tigi deciza dik il-kawza. Dan ma jfissirx, pero`, li meta sentenza semplicement "tirriserva" dritt ta' azzjoni si et quatenus, bhal ma gara f'dan il-kaz, hi tkun qed "tohloq" xi dritt ta' azzjoni li ma kienx jezisti qabel. hu li l-Qorti tkun qed tirriserva lill-parti dritt ta' azzjoni jekk jezisti u jekk disponibbli, pero`, ma tkun qed taghti ebda drittijiet godda lil dik il-parti jew b'xi mod tirriavviva dritt ta' azzjoni li jkun gia` skada. F'dan il-kaz, id-dritt ta' azzjoni ghad-danni konsegwenza tal-allegat agir negligenti tad-Direttur tar-Registru Pubbliku ma nholoqx mid-decizjoni ta' din il-Qorti, izda mill-allegat ommissjoni tad-Direttur. L-ezitu tas-sentenza fil- kawza l-ohra ma holoq ebda dritt ta' azzjoni konsegwenzjali favur l-istess atturi sabiex jipprocedu b'din l-azzjoni ghar-rizarciment tad-danni, u kif osservat il- Prim' Awla tal-Qorti Civili fil-kawza Sharpe v. Guazzo, deciza fil-21 ta' April, 2009, b'kumment li jghodd ukoll ghal dan il-kaz, "ma kien hemm xejn x'izomm lill-atturi milli, imqar b'ittra ufficjali, jwaqqfu kull darba l-moghdija ta' dak iz- Fl-istess sens huwa l-kumment tal-istess Qorti fil-kawza Mcintyre et v. Naudi et, deciza fid-29 ta' April, 2010, fejn inghad illi "ma kien hemm xejn li kien jipprekludi lill-atturi milli jharsu d-dritt ta' azzjoni taghhom bla ma jistennew l-ezitu tal-kawza l-ohra" (ara wkoll Lloyd v. Micallef Cauchi, deciza minn din il-Qorti fit-28 ta' Novembru, 2003). Il-pozizzjoni korretta ta' meta l-preskrizzjoni tigi sospiza, giet iccarata minn din il-Qorti fil-kawza Cruz Benitez v. Pace Meli, deciza fid-9 ta' Marzu 1994, fejn intqal hekk: "… meta tkun sentenza tal-Qrati li tohloq id-dritt ta' azzjoni, isegwi, illi l- azzjoni gudizzjarja tista' tinbeda biss wara dik is-sentenza u li, wkoll, minn dik id-data tista' tibda tiddekorri l-preskrizzjoni. sempliciment dikjaratorja ta' x'kienet il-posizzjoni guridika korretta qabel beda l-procediment, allura, huwa daqstant iehor car li tali sentenza m'ghandha ebda rilevanza la ghal meta l-azzjoni tal-kreditur setghet tigi intavolata u konsegwentement, ghad-data li minnha bdiet tiddekorri l-preskrizzjoni." Tal-istess linja ta' hsieb kienet il-Qorti fil-kaz fl-ismijiet Maria Hole sive Mari Bezzina Francalanza vs Direttur tar-Registru et deciza fis-26 ta' Novembru 201513. Dwar It-trapass taz-zmien kif ikkunsidrat fl-artikolu 2137 in ezami inghad fis- sentenza fl-ismijiet Sharpe vs. Dimitrov deciza fil-11 ta' Gunju, 2010 illi: "_ _ _ jibda biex jigi registrat illi kif jinghad fl-Artikolu 3258 Kodici Civili, "bla hsara ta' disposizzjonijiet ohra tal-ligi, il-preskrizzjoni ta' azzjoni tibda minn dak in-nhar li din l-azzjoni tista' tigi ezercitata, minghajr ma jittiehed qies tal istat jew tal-kundizzjoni tal-persuna li lilha din l-azzjoni tmiss". mill-Qorti tal-Appell Supejuri illi "t-test li trid il-ligi allura kien dak oggettiv, dipendenti mill-fatt li minnhom jorigina d-dritt tal-attur li jagixxi, mhux it-test soggettiv ghall-persuna tal-attur u cioe` jekk din kenitx jew le f'kundizzjoni li tagixxi, tkun xi tkun ir-raguni" ("Raphel Sammut Mamo -vs-Anthony Desira Buttigieg", 6 ta' Evidentement, imbaghad, "iz-zmien hu dak li fih tkun twieldet l- obbligazzjoni, u li fih ikunu twieldu d-dritt u l-azzjoni konsegwenzjali" ("Joseph Dimitrov -vs- Prof. Joseph Abudu", Prim' Awla, Qorti Civili, 9 ta' Mis-sustanza tal-premessi fir-rikors guramentat l-Qorti tqis li l-ilment li skont l- attur irrekalu d-danni u li taghhom qed jitlob rizarciment fil-proceduri odjerni 13 Nru 621/14 huwa proprju z-zamma da parti tal-konvenut pro et noe ta' aktar minn nofs miljun Ewro b'mod allegatament abbuziv u illegali. Isegwi li l-"fatt" li minnu skatta d-dritt t'azzjoni tal-attur u li minnu bdiet tiddekorri l-preskrizzjoni huwa l-mument minn meta bdew jinzammu bhala kawtela dawn il-flejjes mill- L-att li bih sehh dan il-fatt huwa proprju l-Mandat ta' Sekwestru kawtelatorju nru 1203/12 fl-ismijiet Alfred Bagley f'ismu proprju u ghan-nom u in rapprezentanza tal-kumpanija Pjazza Antiques Ltd vs Glen Caruana Pulls et ghas-somma ta' €525,248. Id-data preciza tal-prezentata ta' dan il-Mandat ma tirrizultax mill-atti peress li dan il-Mandat ma giex formalment prezentat, madankollu minn verifiki li ghamlet il-Qorti jirrizulta li dan gie prezentat fit-13 t'Awwissu 2012. Ghaldaqstant, huwa minn dik id-data li se mai skatta l-fatt allegatament illecitu li minnu dderiva dannu lill-attur odjern, u huwa konsegwentement minn dakinhar ukoll li huwa meqjus li nibet id-dritt tal-attur li jissalvagwardja l- interessi u d-drittijiet tieghu fir-rigward ta' tali fatt. Ghal kull buon fini jinghad li kulma ghamel il-ftehim tas-17 ta' Mejju 2013 kien li jirregola pattijiet u l- kundizzjonijiet godda ta' kif kellha tibqa' kawtelata s-somma mertu tal-mandat fil-konfront tal-attur odjern, u dan primarjament bis-sahha ta' ipoteki specjali da parti tal-attur odjern a favur il-konvenut Bagley. Issa jekk l-attur kien jippreferi jistenna l-ezitu tal-kawza kriminali fil-konfront tieghu sabiex ikun jista' jsahhah il-bazi tal-azzjoni tieghu bi prova ulterjuri, huwa kien certament liberu li jaghmel dan. Madankollu, u kif issottolineat anke fil-gurisprudenza citata, kien jinkombi fuq l-istess attur li fil-frattemp jissalvagwardja l-interessi u d-drittijiet tieghu almenu permezz ta' ittri ufficjali sabiex il-preskrizzjoni tigi nterrotta. cioe' d-data tal-prezentata tal-Mandat ta' Sekwestru sat-2 t'Awwissu 2016 meta giet intavolata l-kawza odjerna ghaddew sew iktar minn sentejn, il-kawza attrici ghad-danni hija meqjusa preskritta. Ghal dawn il-motivi l-Qorti: Tilqa' l-ewwel eccezzjoni preliminari tal-konvenut pro et noe; u Tiddikjara l-azzjoni attrici preskritta ai termini tal-artikolu 2153 tal- Kap 16 tal-Ligijiet ta' Malta. Bl-ispejjez ikunu a karigu tal-attur.