Rikors Maħluf Nru 859/14LM MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA Seduta tad-19 ta' Novembru, 2018 Rikors Maħluf Numru 859/14LM Rat ir-Rikors Maħluf ippreżentat fit-2 ta' Ottubru, 2014 mill-attur Samuel Leone Pace Bonello (K.I. Numru 125441M) (minn issa 'l quddiem "l-attur"), u maħluf minn Samuel Leone Pace Bonello innifsu, li jgħid kif ġej: Illi l-attur huwa impjegat mas-soċjetà konvenuta bħala labourer; Illi nhar it-3 ta' Jannar, 2012, l-attur kien involut f'inċident li okkorra ġewwa Triq il-Pitkali, Attard, waqt li l-attur kien qed jaħdem fuq inkarigu mogħti lilu mis- soċjetà konvenuta; Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM Illi bil-konsegwenza ta' dan l-inċident l-attur sofra debilità permanenti f'persuntu u dan kif jirriżulta mir-rapport tal-Konsulent Ortopediku Mr C. J. Thake hawn anness u mmarkat bħala 'Dok. Illi dan l-inċident seħħ unikament bi ħtija tas-soċjetà konvenuta b'konsegwenza ta' unsafe work practices, traskuraġni, negliġenza, u nuqqas ta' ħarsien tar- regolamenti li jħarsu lill-ħaddiem fuq ix-xogħol; Illi għalhekk l-attur sofra danni inġenti kemm f''lucrum cessans' u kif ukoll f''damnum emergens' u dan kif ser jiġi ppruvat waqt it-trattazzjoni ta' din il- kawża. Għaldaqstant, u in vista tas-suespost, l-esponenti umilment jitlob li din l-Onorabbli Qorti jogħġobha: Tiddikjara lis-soċjetà konvenuta unikament responsabbli għall-inċident li seħħ nhar it-3 ta' Jannar, 2012 ġewwa Triq il-Pitkali, Parti minn Ħaż-Żebbug (Malta), u li fih korra l-attur bil- konsegwenza li sofra danni fuq il-persuna tiegħu; Tillikwida d-danni sofferti mill-attur rikorrenti b'konsegwenza tal-imsemmi inċident, okkorrendo bl-opera ta' periti nominandi; Tikkundanna lis-soċjetà konvenuta tħallas lill-attur rikorrenti dik is-somma li tiġi hekk likwidata minn din l-Onorabbli Qorti bl-imgħaxijiet legali sad-data tal-pagament effettiv. Bl-ispejjeż inkluż tal-ittra uffiċjali datata 5 ta' Novembru, 2013 u bl-imgħaxijiet legali, kontra s-soċjetà konvenuta li minn issa hija inġunta għas-subizzjoni. Rat ir-Risposta Maħlufa tas-soċjetà konvenuta Fahrenheit Freight Forwarders Company Limited (C 17421) (minn issa 'l quddiem "is-soċjetà konvenuta"), li ġiet ippreżentata fis-27 ta' Ottubru, 2014, u maħlufa minn Alessandro sive Sandro Borg Debono Grech (K.I. Numru 215766M), direttur tas-soċjetà konvenuta, f'isem u għan-nom tal-istess, li biha eċċepixxa: Illi s-soċjetà konvenuta tiċħad l-allegazzjonijiet magħmula fil-konfront tagħha bħala infondati fil-fatt u fid-dritt; Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM Illi l-attur naqas milli jesponi u jippreżenta dettalji dwar l-inċident relattiv, b'mod illi din l-Onorabbli Qorti ma tistax tagħmel apprezzament ta' fatti permezz tar- rikors promutur; Illi madanakollu s-soċjetà konvenuta sejra telenka d-dettalji tal-każ u kif il-fatti żvolġew, tant li l-inċident surriferit seħħ unikament minħabba traskuraġni, u nuqqas ta' kont u ħila tal-attur; Illi, fit-3 ta' Jannar, 2012, ċertu Aleandro Parnis, impjegat bħala truck driver mas- soċjetà esponenti, ngħata ordni sabiex isuq u jittrasporta vettura kummerċjali magħrufa bħala tugmaster minn Ta' Qali sal-bitħa ossia yard tas-soċjetà esponenti li tinsab fi Triq il-Pitkali, Pembroke; Illi bil-għan li tingħata deskrizzjoni tal-vettura relattiva, ċioe tugmaster, din tikkonsisti minn truck, magħruf ukoll fl-industrija bħala 'żiemel', li għandu kabina 'single seater', li jintuża appożitament sabiex jigganċja u jiġbed trailers għall-ġarr ta' containers; Illi s-soċjetà esponenti tiċċara li s-soċjetà esponenti ma ħarġet ebda ordni sabiex l-attur jassisti lil Azzopardi Cilia, u li fil-fatt fuq kull inkarigu ta' trasport dejjem ikun preżenti biss xufier wieħed, li qatt ma jkun assistit; Illi f'dan is-sens is-soċjetà esponenti tista' biss tikkonkludi li ż-żewġ ipoteżi plawsibbli huma li jew kien Azzopardi Cilia (mingħajr awtorizzazzjoni) li sejjaħ lill-attur sabiex jakkumpanjah, jew alternattivament kien l-attur stess (ukoll mingħajr awtorizzazzjoni) li naqas mill-obbligi tiegħu u li rikeb fuq it-tugmaster fil-vjaġġ relattiv; Illi inkarigat fil-vettura relattiva kien biss Aleandro Azzopardi Cilia, skont direzzjoni ta' Etienne Borg Debono Grech, superjur tiegħu, li tah ordni ċara sabiex, kif ingħad, jittrasporta t- tugmaster minn Ta' Qali sal-bitħa ossia yard fi Triq il-Pitkali, Pembroke; Illi ulterjorment, is-soċjetà esponenti ma tistax tifhem kif, għal raġunijiet kategorikament barra mid-direzzjoni jew ordni tal-prinċipali u/jew is-superjuri tiegħu, l-attur iddeċieda jitla' fuq it-tugmaster, tant li meta l-vettura misjuqa minn Azzopardi Cilia daret għal ġewwa l-entrata tal-yard fi Triq il-Pitkali, Pembroke, l-attur safa inkastrat bejn il-vettura u t-trailer ossia karru; Illi b'mod kategoriku, u in anteprima, is-soċjetà konvenuta tiċħad li b'xi mod kienet qatt xi darba tordna jew tidderieġi li impjegat jitla' fuq il-vettura – liema deċiżjoni kienet partikolarment minħabba il-periklu ċar u manifest, Paġna 3 minn 39 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Nru 859/14LM unikament tal-attur u kompletament barra mid-direzzjonijiet jew ordnijiet jew taħriġ mill-management jew operat tas-soċjetà esponenti! – inċidentalment, wieħed għandu jsemmi wkoll li f'għoxrin sena ta' operat is-soċjetà esponenti qatt ma kellha inċidenti ta' din in-natura, u qatt ma ħarġet ordni jew inkarigu kif allegat mill-attur, ordni li hija kompletament barra mill-prassi; Illi għalkemm il-fatt li seħħ inċident mhuwiex ikkontestat mis-soċjetà esponenti, skont ir-rapport mediku redatt mill-kirurgu Mr C. J. Thake (ippreżentat mill- attur), jidher ċar u inekwivoku li l-ewwel intervent kirurġiku magħmul mill-attur kellu jiġi korrett permezz ta' intervent ieħor fit-18 ta' Jannar, 2012; Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, f'dan is-sens, in-ness tad-danni reklamati mill-attur huwa wkoll disputabbli fid-dawl tar-rapport mediku msemmi, b'dan illi jitqajjem dubbju minn fejn tirriżulta d-debilità permanenti riportata – jekk huwiex mill-inċident innifsu jew mill-ħtieġa ta' intervent ta' korrezzjoni, dejjem skont dak espost mill-kirurgu Mr C. J. Thake li eżamina lill-attur, u kif sejjer jiġi ppruvat fit-trattazzjoni tal-kawża; Illi ulterjorment, in-nuqqas ta' għaqal tal-attur f'din l-okkażjoni, ma kienx każ iżolat – fil-passat l-attur ma esegwiex l-ordnijiet u d-direzzjoni tal-prinċipali u s- superjuri tiegħu, fejn ġie mwissi kemm bil-fomm kif ukoll bil-miktub mill-prinċipali tiegħu illi l-komportament u l-imġieba tiegħu fuq ix-xogħol ma kinux sodisfaċenti, u di più, kien ukoll kisser battery operated lift truck unikament minħabba traskuraġni tiegħu, li wassal għal danni għas-soċjetà esponenti ammontanti f'eluf ta' Euro; Illi in segwitu tal-inċident mertu ta' dawn il-proċeduri, l-attur ma rrapurtax għax- xogħol u li s-soċjetà esponenti dejjem ottemperat ruħha mal-obbligi tagħha ta' prinċipal skont il-liġi; B'riserva illi s-soċjetà konvenuta titlob in-nomina ta' periti nominandi, b'riferenza għad-danni reklamati mill-attur. Għaldaqstant, is-soċjetà esponenti tirrespinġi l-allegazzjonijiet magħmula fil-konfront tagħha bħala infondati fil-fatt u fid-dritt, u titlob umilment u bir-rispett lil din l- Onorabbli Qorti sabiex tiċħad it-talbiet tal-attur bl-ispejjeż kollha kontra tiegħu. Bl-ispejjeż. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM Rat l-atti kollha tal-kawża. Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti. Semgħet ix-xhieda prodotti mill-partijiet. Rat il-verbal tal-udjenza tas-7 ta' Mejju, 2018, fejn il-partijiet ingħataw il- fakultà li jippreżentaw noti ta' sottomissjonijiet u fejn il-kawża tħalliet għal- lum għas-sentenza. Rat in-noti ta' sottomissjonijiet tal-partijiet. Il-kwistjoni bejn il-partijiet L-attur kien impjegat mas-soċjetà konvenuta meta safa korrut waqt inċident fuq il-post tax-xogħol waqt li kien riekeb fuq il-parti ta' wara ta' inġenju magħruf bħala tugmaster li skiddja, u l-attur spiċċa maqbud bejn it-tugmaster u t-trailer li kien qiegħed iġorr. Kawża tal-inċident l-attur sofra diversi ġrieħi tant li kellhom isirulu żewġ interventi kirurġiċi, wieħed dakinhar stess tal- inċident, u ieħor xi jiem wara minħabba li l-ewwel intervent ma kienx irnexxa mija fil-mija. Jirriżulta wkoll li minn wara dan l-inċident, l-attur qatt ma reġa' ħadem aktar, u dan minkejja li jidher li għadu rreġistrat fuq il-kotba tas-soċjetà konvenuta bħala impjegat tagħha. Is-soċjetà konvenuta min-naħa tagħha wieġbet li r-responsabbilità għal dan l- inċident m'għandhiex tiġi attribwita lilha, u li dan l-inċident seħħ unikament minħabba traskuraġni u nuqqas ta' kont u ħila da parti tal-attur, u Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM konsegwentement l-ebda grad ta' ħtija m'għandu jiġi addebitat lilha u lanqas m'għandha tinżamm responsabbli għad-danni sofferti mill-attur. Provi u riżultanzi Flimkien mar-rikors promutur imressaq minnu, l-attur ippreżenta kopja tar- rapport mediku mħejji minn Mr Carmel Boulter, konsulent ortopediku, li fir- rapport tiegħu2 ddeskriva l-mod kif seħħ l-inċident tat-3 ta' Jannar, 2012. Jidher li l-attur kien riekeb fuq wara ta' inġenju magħruf bħala tugmaster appartenenti lis-soċjetà konvenuta, meta għal xi raġuni dan skiddja bir-riżultat li l-attur, li kien riekeb fuq wara, inqabad bejn il-container u l-kabina tat- Skont ir-rapport ta' Mr Thake, l-attur mill-ewwel ħass uġigħ kbir f'siequ l-leminija, u wara li ttieħed l-Isptar għall-kura, irriżulta li kellu ksur f'siequ tal-lemin. Minħabba n-natura tal-ġrieħi sostnuti minnu, l-attur kellu bżonn intervent kirurġiku, u minkejja li ġie operat dakinhar stess tal-inċident, fit-18 ta' Jannar, 2012, huwa kellu jerġa' jiġi operat minħabba li l-ksur li kellu ma kienx qiegħed jagħqad kif suppost. Il-konsulent mediku Mr Thake ikkonstata li l-attur ħareġ mill-Isptar madwar ġimgħa wara l-inċident, u li għal perijodu ta' tmien ġimgħat kellu bżonn jagħmel użu mill-krozzi. Il-feriti li l- attur kellu f'diversi partijiet minn saqajh kellhom jitnaddfu diversi drabi, u sa Ġunju tal-2013, id-data li fiha nkiteb ir-rapport, l-attur kien għadu ma rritornax lura għax-xogħol. Mr Thake qal ukoll li sa dakinhar li eżamina lill-attur, dan la seta' jitbaxxa u lanqas jogħqod għarkobbtejh, u li kien għad għandu diffikultajiet biex jitla' 4 tal-proċess. 2 Li jġib id-data tal-5 ta' Ġunju, 2013. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM turġien u slielem. L-attur kien għadu jħoss uġigħ f'saqajh b'mod frekwenti u meta jgħejja l-attur jibda jzappap. Fil-fatt sa dak iż-żmien, l-attur kien għadu ma jistax jimxi għal tul ta' aktar minn għoxrin minuta, u lanqas ma seta' jiġri, jaqbeż jew jirkeb rota. L-attur kien spjega lil Mr Thake li hu kien għadu jbati meta jiġi biex jerfa' oġġetti tqal, kif ukoll li kellu jieqaf minn attivitajiet sportivi minħabba l-uġigħ li jħoss. Fil-parti konklussiva tar-rapport Mr Thake jgħid: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM L-attur esebixxa wkoll kopja ta' ittra uffiċjali mibgħuta minnu lis-soċjetà konvenuta fil-5 ta' Novembru, 20133, li permezz tagħha hu interpellaha tersaq għal-likwidazzjoni u l-ħlas tad-danni sofferti minnu konsegwenza tal-inċident. Is-soċjetà konvenuta min-naħa tagħha esebiet għadd ta' ittri mibgħuta lilha mill-Industrial Injuries Board li jaqa' taħt ir-responsabbilità tad-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali, li permezz tagħhom il-Bord kien jinforma lis-soċjetà konvenuta li l-attur deher quddiem il-Bord, u li ġie ċċertifikat li ma jistax imur għax-xogħol għal perijodi ta' tmien ġimgħat kull darba.4 Is-soċjetà konvenuta esebiet ukoll kopja ta' ittra bid-data tad-9 ta' Diċembru, 20115, li permezz tagħha l-attur ingħata twissija wara li wera nuqqas ta' rispett u nuqqas ta' interess waqt sessjonijiet ta' taħriġ organizzati mis-soċjetà konvenuta, li magħha hu kien impjegat. L-attur għażel li jixhed bil-mezz tal-affidavit6, fejn ikkonferma li hu kien jaħdem mas-soċjetà konvenuta bħala labourer u driver u li kien ilu hekk impjegat għal madwar sitt xhur meta seħħ l-inċident mertu tal-kawża. L-attur qal li x-xogħol tiegħu kien jinvolvi s-sewqan ta' vettura magħrufa bħala tugmaster, u li biha kienu jinġabru containers tas-soċjetà konvenuta li kienu jittieħdu ġewwa yard tas-soċjetà konvenuta ġewwa Triq il-Pitkali, Pembroke. xhud spjega l-mekkaniżmu li bih it-tugmaster jiġbed container. jgħid kif dakinhar tal-inċident kien irrapporta għax-xogħol fis-7:30a.m. u kien ingħata ordni biex imur flimkien ma' Aleandro Parnis iġib container minn Ta' Scuereb k/a Xuereb kompla jgħid li t-tugmaster hija single-seater iżda dejjem kienu jintbagħtu żewġ persuni biex iġibu l-containers biha, u dan sabiex it-trakk ikun 3 A fol. 9 tal-proċess. 4 Kopji tal-ittri a fol. 22 tal-proċess. 23 tal-proċess. 27 tal-proċess. Paġna 8 minn 39 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Nru 859/14LM jista' jiġi mmanuvrat aħjar, billi wieħed isuq u l-ieħor jagħti d-direzzjoni. L- attur qal ukoll li wara l-inċident tiegħu, is-soċjetà konvenuta bidlet il-mod kif topera, tant li persuna waħda biss bdiet titħalla titla' fuq it-trakk u mhux tnejn. L-attur kompla jgħid li s-soċjetà konvenuta saħansitra introduċiet proċedura fejn jekk fuq it-trakk ikun hemm aktar minn persuna waħda, din tingħata twissija mid-diriġenti tas-soċjetà konvenuta. Hu sostna iżda li qabel l-inċident tiegħu, kienet meqjusa prassi normali li fuq it-tugmaster jitilgħu żewġ persuni, wieħed biex isuq u l-ieħor biex joqgħod wara x-xufier. L-attur qal li dakinhar tal-inċident, hu kien mar ma' kollega tiegħu sabiex jiġbdu container minn Ta' Qali lejn il-yard tal-kumpannija f'Ħ'Attard, u li minkejja li kienu qegħdin isuqu bil-mod, għal xi raġuni t-trakk skiddja u l-container dar fid-direzzjoni tat-trakk, bil-konsegwenza li t-trakk bil-container ġie f'pożizzjoni qisha imqass u hu spiċċa maqbud bejn il-container u l-kabina tat-trakk. B'riżultat tal-inċident l- attur spiċċa b'siequ l-leminija u bi tliet swaba' minn idejh maqbudin, u l- persuna li kienet qiegħda ssur it-trakk, ċertu Glanville, kellu jsuq ftit it- trakk sabiex l-attur seta' joħroġ saqajh minn bejn il-container u t-trakk. L-attur qal ukoll li kien hemm xi ħaddiema li ġabu lieva biex illevaw il-handle tal-bieba tat-trakk, u b'hekk huwa seta' joħroġ idu. Qal ukoll li kien qiegħed iħoss uġigħ kbir u li kellu ħafna demm ħiereġ minn saqajh, tant li ftit tal-ħin wara ttieħed l- L-attur qal ukoll li hekk kif daħal l-Isptar ingħata l- morfina, u ftit tal-ħin wara ġie operat. Qal ukoll li l-għada tal-operazzjoni sarulu xi testijiet u ttieħdulu xi X-Rays minn fejn irriżulta li kellu bżonn intervent ieħor, liema intervent sar madwar ġimagħtejn wara. L-attur qal li wara li ħareġ mill-Isptar dam xhur rikoverat id-dar, fejn kellu bżonn ħafna għajnuna mingħand familjari tiegħu, u fejn seta' jiċċaqlaq biss bl- użu tal-krozzi. iż-żmien kellu bżonn sessjonijiet tal- Paġna 9 minn 39 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Nru 859/14LM fiżjoterapija, u li minkejja dan huwa dam ma ra progress, tant li għal xi xhur wara li neħħa l-krozzi baqa' jbati mill-uġigħ u ma kienx jista' jimxi sew. L-attur qal li minkejja li wara xi żmien reġa' beda jimxi, hu kien għadu jbati minn uġigħ f'saqajh, kif ukoll minn moviment limitat f'saqajh. L-attur qal li konsegwenza ta' dan hu tilef ħafna mis-saħħa ta' siequ, tant li ma kienx jista' jqatta' ħin twil L-attur qal li l-kirurgu li operah, Mr Massimo Ellul, kien ikkonstata li d-diżabilità permanenti sofferta minnu kienet ta' 8%, filwaqt li l-Bord tad- Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali, li kien segwa l-każ tal-attur, kien ikkonkluda li huwa kien sofra diżabilità permanenti ta' 17%. Qal ukoll li minħabba f'din l- evalwazzjoni li saret mill-Bord tad-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali, hu kien ingħata ħlas ta' €3,968.91 ta' darba, liema ħlas inħareġ mid-Dipartiment tas- Sigurtà Soċjali u mhux mis-soċjetà konvenuta. L-attur qal li in vista tad-diskrepanza bejn il-perċentwal tad-diżabilità sofferta minnu kif ikkonstatat minn Mr Massimo Ellul, u dak li kkonstata l-Bord tad- Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali, hu kien mar għand Mr Carmel Thake sabiex dan min-naħa tiegħu jeżaminah u jasal għall-konklużjonijiet tiegħu fir-rigward Fil-fatt Mr Thake ikkonkluda li l- attur sofra minn debilità permanenti ta' 14%. L-attur qal li għax-xhur ta' Jannar u Frar tas-sena 2012, hu kien irċieva paga normali mingħand is-soċjetà konvenuta, iżda sussegwentement kien hemm diffikultajiet biex lilu tinħariġlu l-paga, għalkemm kien tħallas għall-perijodu bejn Marzu 2012 u Settembru 2012 permezz ta' pagament ta' darba. li wara xi żmien il-benefiċċji soċjali li kien jirċievi twaqqfulu. Hu qal ukoll li hu baqa' qatt ma ġie ċċertifikat li jista' jirritorna għax-xogħol, u li għalkemm kien hemm żmien li fih rappreżentanti tas-soċjetà konvenuta kienu jikkuntattjawh Paġna 10 minn 39 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Nru 859/14LM u jistaqsuh meta kien fi ħsiebu jirritorna għax-xogħol, wara li bagħat l-ewwel ittra bl-avukat, dawn waqqfu kull kuntatt miegħu. L-attur esebixxa għadd ta' dokumenti, fosthom ir-rapport mediku redatt minn Mr Massimo Borg Mercieca, kopja ta' ittra maħruġa mid-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali 8 li tindika li l-attur kien irċieva €3,968.91 bħala gratuity għall- inkapaċità, kopja tal-kont ta' Mr Carmel J. Curmi De Gray, dikjarazzjoni maħruġa mid-Direttur Ġenerali tas-Sigurtà Soċjali10 li tindika li l-attur irċieva €4,927.95 fi dħul minn benefiċċji, allowances u pensjonijiet minħabba korriment fuq il- post tax-xogħol, kopja ta' ittra oħra maħruġa mid-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali li fiha l-attur kien ġie infurmat li wara l-14 ta' Frar, 2013 hu ma kienx jibqa' jirċievi benefiċċji minħabba li kien eċċeda n-numru ta' kontribuzzjonijiet imħallsa11, dikjarazzjoni dwar l-ammont totali ta' benefiċċji, allowances u pensjonijiet imħallsa lilu taħt l-Att dwar is-Sigurtà Soċjali12, kopji tal-FS3s għas-snin 2011 u 201213, u sensiela ta' ritratti li juru l-iscarring li hu għandu f'saqajh.14 Omm l-attur, Margaret Pace Bonello ukoll għażlet li tixhed bil-mezz tal-affidavit15, fejn qalet li dakinhar li seħħ l-inċident, binha kien ittieħed l-Isptar b'ambulanza u ftit tal-ħin wara ġie operat. Ix-xhud qalet ukoll li l-għada tal-operazzjoni kien 32 tal-proċess. 37 tal-proċess. 38 tal-proċess. 39 tal-proċess. 40 tal-proċess. 41 tal-proċess. 42 u 43 tal-proċess. 44 sa 46 tal-proċess. 51 tal-proċess. Paġna 11 minn 39 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Nru 859/14LM kellimhom Mr Massimo Ellul, il-kirurgu li għamel l-intervent fuq l-attur, li infurmahom li l-operazzjoni ma kinitx irnexxiet mija fil-mija, u li kien hemm il- ħtieġa ta' intervent ieħor, li kien sar fit-18 ta' Jannar, 2012. li binha dam żmien twil ma jistax jimxi, u li hi kienet għamlet ħafna żmien id- dar sabiex tassisti lil binha li ma seta' jagħmel xejn waħdu. Qalet ukoll li binha kien qiegħed ibati ħafna minħabba li kien tilef l-indipendenza tiegħu għal xi żmien. Hi kompliet tgħid li minkejja li binha għamel diversi sessjonijiet ta' fiżjoterapija, hu kien dam ma beda jara riżultati, u għal żmien twil kien iħossu li qed jgħejja, u kien iħoss ħafna wġigħ ukoll. Ix-xhud ikkonfermat li wara l- inċident u l-interventi li saru fuq binha, hu kellu jagħmel diversi spejjeż marbuta mal-kura li kien jeħtieġ. Ix-xhud qalet ukoll li binha spiċċa dipendenti fuqha sabiex twasslu fejn ikollu bżonn u partikolarment għas-sessjonijiet ta' fiżjoterapija, bi spejjeż addizzjonali għaliha. Hi kkonkludiet ix-xhieda tagħha billi qalet li binha ma jistax jagħmel ħinijiet twal fuq saqajh u lanqas m'għadu jipprattika l-isports li kien iħobb. Fl-udjenza tas-17 ta' April, 2015 xehed Mr Carmel Evers, consultant orthopaedic surgeon, li xehed li huwa kien eżamina lill-attur wara l-inċident li kellu fuq trakk, meta għeleb container u saqajh inqabdet bejn il-container u t- Ix-xhud ikkonferma li l-attur kellu fracture tal-għadma tal-koxxa, u li l- operazzjoni kienet tinvolvi riparazzjoni ta' saqajn l-attur bil-metall. l-ewwel operazzjoni ma tantx irnexxiet u li l-attur kellu bżonn operazzjoni oħra biex setgħet tissewwa l-ħsara li kien hemm. Ix-xhud ikkonstata wkoll li l-ferita tal-attur damet ma għaqdet, u meta eżaminah sab li l-irkoppa kienet pjuttost instabbli. Qal li dan jista' jwassal għal ħsara fil-meniscus, fil-cartridge u jista' 64 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM jkun hemm artrite fl-irkoppa qabel iż-żmien. Mr Thake qal li l-gravità tal- ferita hi minħabba li l-ħsara damet aktar minn tletin ġurnata biex tissewwa, u minħabba li hemm problema bil-ligament. Ix-xhud qal li l-ħajja tal-attur inbidlet fis-sens li hu kellu jwaqqaf l-isports li kien jipprattika minħabba li l- irkoppa mhix stabbli. Dwar il-ħtieġa għat-tieni intervent, ix-xhud qal: "Ġieli jiġri li meta tagħmel intervent fi stat ta' emerġenza, taċċetta anke ċertu affarijiet naqra mhux eżatt però imbagħad meta l-affarijiet jibdew jissettiljaw tgħid isma' mhux se nħallih hekk lil dan. Sakemm għadek fiċ-ċans, ovvjament jekk tħallih ħafna jilħaq jagħqad f'dik il-pożizzjoni ħażina imma sakemm għadek fiċ-ċans tista' tirranġa. Wara ftit ġranet jiġifieri rranġawha." Fl-udjenza tas-17 ta' April 2015 xehed il-psikjatra Dr Mark Camilleri Craus, prodott mill-attur, li qal li hu eżamina lill-attur u seta' jikkonstata li dan kien qiegħed isofri minn post traumatic stress disorder li wasslitu għal tibdil fil-personalità tiegħu. Ix-xhud ta eżempji ta' kif l-attur inbidel, bħall-fatt li beda jħossu konxju meta jmur jgħum minħabba fl-iscarring li għandu f'saqajh, il-fatt li ma setax jibqa' jagħmel ċertu sports, il-fatt li ma jistax jibqa' jmur il-gym, jew isuq ċertu tip ta' karozzi. Ix-xhud qal li seta' jikkonstata li l-attur huwa persuna vulnerabbli u li jista' jkollu problemi ta' dipressjoni fil-futur, minħabba li hemm ċertu aġġustament soċjali li jrid jadatta ruħu għalih. Ix-xhud qal ukoll li l-attur ma jistax jaħdem f'impjieg li jħossu adattat għalih, bħalma hu xogħol fuq il- mekkanika tal-karozzi, u li l-fatt li l-attur jaf li għandu ċertu restrizzjonijiet f'saħħtu minħabba l-inċident, bħall-fatt li ma jistax joqgħod tul ta' ħin fuq saqajh jew jibda jzappap, jistgħu jwassluh għal sitwazzjoni fejn ikollu bżonn terapija fit-tul sabiex jitgħallem jgħix bir-restrizzjonijiet li qiegħed jesperjenza. li r-restrizzjonijiet li għandu l-attur f'ħajtu qegħdin 68 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM jaffettwawh b'mod sinifikattiv, u dan il-fattur qiegħed ipoġġih f'riskju akbar li Ix-xhud esebixxa wkoll kopja ta' rapport mediku li hu ħejja wara li eżamina lill- attur19, li fih ikkonstata li l-attur qiegħed isofri minn debilità permanenti ta' natura psikoloġika ta' 20%, li x-xhud iddeskriva b'dan il-mod: Fl-udjenza tal-5 ta' Ottubru, 2015 xehed il-kirurgu ortopediku Mr Massimo Ellul, li qal li huwa kien opera lill-attur dakinhar tal-inċident fit-3 ta' Jannar, 2012, fejn kien sar tentattiv biex il-ksur jiġi stabbilizzat bi pjanċa. minħabba problemi li nqalgħu waqt l-operazzjoni, kien hemm il-ħtieġa ta' intervent kirurġiku ieħor minħabba li r-riżultat tal-ewwel operazzjoni kien 'inaċċettabbli' u dan minħabba li l-għadma baqgħet mgħawġa. Ix-xhud qal li l- attur dam jimxi bil-krozzi għal madwar tmien xhur u li wara dak iż-żmien hu kien reġa' beda jimxi u jsuq. Ix-xhud qal li hu kien invista lill-attur fid-19 ta' Frar, 2013 għall-finijiet ta' dan ir-rapport mediku, u dakinhar l-attur kien għadu qiegħed jilmenta minn uġigħ fl-għadam, l-aktar meta jitħabat.20 Ix-xhud 73 tal-proċess. 20 Fi kliem ix-xhud, il-problemi li kien qiegħed ikollu l-attur kienu jinkludu:"Qalli li ma kienx kapaċi jimxi għal aktar minn għoxrin minuta u qalli li wara li jimxi daqshekk ikollu jieqaf ipoġġi biex jistrieħ. Dak iż-żmien kellu problemi biex jitla' u jinżel it-taraġ, ma kienx kapaċi jinżel kokka, jinżel għarkupptejh u meta kien ikun muġugħ kien jieħu Ħal Lija. Meta eżaminajtu jiem kellu ċikatriċi fuq in-naħa ta' barra l-koxxa tal-lemin, twila tletin ċentimetru u kellu ċikatriċi fuq l-għadma ta' meta ġara l-inċident ta' għaxar ċentimetri. Kellu xi feriti oħra ta' għaxar ċentimetri kf qed juri r-rapport." Qrati tal-Ġustizzja Paġna 14 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM qal li peress li sieq l-attur baqgħet qasira, u in vista tal-fatt li fil-futur jista' jsofri minn infezzjonijiet, id-diżabilità permanenti tiegħu ġiet stabbilita li qiegħda fil-grad ta' 8%. Ix-xhud qal li minn X-ray speċjali li ttieħed tas-sieq, ġie stabbilit li sieq minnhom hi żewġ ċentimetri aqsar mill-oħra. filwaqt li hu normali li jkun hemm diskrepanzi fit-tul tas-saqajn minn persuna għal oħra, madanakollu diskrepanza ta' żewġ ċentimetri tfisser li l-ġisem ma jkunx jista' jikkompensa għaliha u jibdew jiġu manifestati problemi oħrajn. Mistoqsi jekk il-problemi li qiegħed jesperjenza l-attur humiex riżultat tal-fatt li wara l-ewwel operazzjoni ġie innutat li kien hemm problemi li ma kinux aċċettabbli, l-problema ewlenija kienet operazzjoni, minflok ma reġgħet twaħħlet l-għadma, din ġiet stabbilizzata dritta, u kien hemm angolazzjoni żgħira. Ix-xhud kompla jispjega li hemm evidenza li tindika li meta dawk l-angolazzjonijiet ma jiġux ikkoreġuti, l-irkoppa tbati, xi ħaġa li hu ħass li ma kinitx aċċettabbli u kien għalhekk li l-attur ngħata l-parir li jgħaddi għat-tieni operazzjoni. Ix-xhud esebixxa wkoll kopja tar- rapport mediku mħejji minnu.21 Fl-udjenza tal-11 ta' Marzu, 2016, xehed il-P.L. Sean Barker, in rappreżentanza tad-Direttur tas-Sigurtà Soċjali, li esebixxa kopja tad-dokumenti b'dettalji dwar il-benefiċċji li rċieva l-attur mid-Dipartiment in segwitu għall-inċident mertu ta' din il-kawża.23 Ix-xhud spjega li dokument minnhom jirrigwardja l-fatt li l- attur deher quddiem il-Bord Mediku tad-Dipartiment għadd ta' drabi bejn is- 16 ta' Frar, 2012 u t-3 ta' Mejju, 2013. Ix-xhud qal li wara li l-attur ġie eżaminat mill-Bord Mediku tad-Dipartiment fit-3 ta' Mejju, 2013, ġie stabbilit li hu qiegħed isofri minn diżabilità permanenti ta' 17%. 101 tal-proċess. 118 tal-proċess. 121 et seq. tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 15 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM dokument uffiċjali 24 li jindika li l-attur ingħata disablement gratuity ta' €3,968.91, benefiċċju minħabba korriment fuq xogħol fis-somma ta' €5,200.56 u benefiċċju tal-mard fis-somma ta' €369.29, għal total ta' €9,538.76. Fl-istess udjenza xehdet WPC 341 Leanne Brincat Dowdall, li ppreżentat kopja tar- rapport tal-Pulizija 26 fir-rigward tal-inċident tat-3 ta' Jannar, 2012, liema rapport kien tħejja minn WPC 61 Maria Attard Pace. Ix-xhud ikkonfermat li minn dan ir-rapport jirriżulta li l-vittma tal-inċident kien l-attur, u li mir-rapport ma jirriżultax min kien qiegħed isuq it-trakk inkwistjoni.27 Fl-udjenza tat-28 ta' April, 2016 xehed Aleandro Dyer, li qal li hu kien ilu jaħdem mas-soċjetà konvenuta minn meta kellu sittax-il sena, u li xogħlu kien jinvolvi li jsewwi t-trailers u jagħmel xogħol ta' manutenzjoni. Hu qal li dakinhar tal-inċident mertu ta' din il-kawża, hu kien daħal xogħol fis-7:00a.m., meta l-imgħallem tah ordni biex imur iġib trailer minn żewġ kantunieri bogħod, sabiex dan jittieħed fil-bitħa tas-soċjetà konvenuta f'Ħ'Attard. Hu qal li għalkemm 'mhux soltu' li jkun hemm żewġ persuni rekbin fi trakk, dakinhar l-attur kien rikeb miegħu biex imorru jġibu t-trailer inkwistjoni. Qal li l-attur weġġa' meta nqabad bejn it-trakk u t-trailer. Ix-xhud qal ukoll li hu ma kellux liċenzja biex isuq dak it-tip ta' trakk, u li wara l-inċident hu ma baqax jintbagħat iġib trailers, iżda beda jitħalla jaħdem fuq ġewwa. 127 tal-proċess. 130 tal-proċess. 132 tal-proċess. 27 Fir-rapport esebit id-dinamika ta' kif seħħ l-inċident ġiet deskritta b'dan il-mod, "Wara li l-Pulizija pproċediet fuq il-post tal-aċċident u ċioè ġewwa 'Fahrenheit', Triq il-Gradilja, Pembroke, fejn ġie mitkellem id-direttur Etienne Borg Debono Grech (ID 17043M), fejn min-naħa tiegħu spjega li l-inċident seħħ għall-ħabta ta' 08:15am, fil-parti ta' quddiem tal-bitħa hekk kif Ciantar kien qiegħed juża t-trakk (magħruf bħala 'master'), li jintuża biex ikaxkar it-trailers minn post għal ieħor fil-bitħa stess. Borg Debono Grech kompla jgħid li hekk kif Ciantar kien qed jipprova jqabbad il-master mat-trailer, il-pin ma qabadx sewwa u kif kien qed jipprova jqabbdu t-trailer skossja, u biċ-ċaqliqa mexa għal fuq Ciantar li nqabad bejn il-master u t-trailer." 28 A fol. 137 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 16 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM Fl-istess udjenza xehdet WPS Maria Roelse, li qalet li l-Pulizija ġew infurmati bl-inċident wara li rċevew telefonata mill-Isptar li kien hemm inċident ġewwa s-sit tas-soċjetà 'Fahrenheight Freight Forwarders' li jinsab f'Ħ'Attard. Ix-xhud qalet li kienet marret tkellem lill-attur l-Isptar u li wara marret fuq is-sit tal-inċident. Fl-udjenza tad-9 ta' Ġunju, 2016 xehed Alessandro Xuereb Mallia, li hu wieħed mid- diretturi tas-soċjetà konvenuta u li qal li waqt il-ħin tal-inċident hu kien qiegħed fl-uffiċċju tas-soċjetà konvenuta. Ix-xhud qal li ġewwa Ta' Qali hemm parkeġġ fejn jitħallew it-trailers u li xi drabi jintbagħtu impjegati tas-soċjetà konvenuta jġibu t-trailers għall-yard li tinsab f'Ħ'Attard, biż-żewġ siti huma viċin ħafna ta' xulxin. Ix-xhud ċaħad li kien biss wara l-inċident li ngħatat ordni lill-ħaddiema tas-soċjetà konvenuta biex meta jinġibdu t-trailers ma jibqgħux imorru żewġ ħaddiema, u qal li l-prassi minn dejjem kienet li jmur impjegat wieħed. Ix-xhud mistoqsi jekk il-persuna li nbtagħtet tiġbed it-trailer, Aleandro Parnis, kellux taħriġ biex jagħmel dak ix-xogħol, jew kellux liċenzja biex isuq, ix-xhud wieġeb li ma jafx. Permezz ta' nota ppreżentata fit-28 ta' Settembru, 2016, is-soċjetà konvenuta ppreżentat l-affidavit ta' Hermann Prospero, wieħed mid-diretturi tas-soċjetà Famalco Holdings Limited, li tagħha s-soċjetà konvenuta Fahrenheit Freight Forwarders Company Limited hija kumpannija sussidjarja. Ix-xhud qal li minn qabel l-inċident, kien hemm diversi okkażjonijiet li fihom inġibdet l-attenzjoni tal-attur għall-attitudni tiegħu fuq il-post tax-xogħol. Qal li madwar xahar qabel l-inċident inkwistjoni l-attur kien ingħata twissija formali minħabba li 29 A fol. 141 tal-proċess. 149 tal-proċess. 155 tal-proċess. Paġna 17 minn 39 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Nru 859/14LM waqt sessjoni ta' taħriġ miżmuma mill-kumpamnija, dan kien wera nuqqas ta' rispett b'mod manifest, kif ukoll ma kienx ta attenzjoni xierqa għal dak li kien qiegħed jiġi spjegat. Ix-xhud qal li l-Famalco Group jagħti importanza u prijorità assoluta lit-taħriġ regolari tal-impjegati u lill-ħarsien tas-saħħa u s- sigurtà fuq il-post tax-xogħol. Ix-xhud allega li l-attur kien juri nuqqas ta' rispett anki fil-preżenza tas-superjuri tiegħu, u għalhekk huwa kien tal-fehma li l-inċident inkwistjoni seħħ unikament minħabba traskuraġni u nuqqas ta' għaqal tal-attur. Ix-xhud allega li l-attur mexa b'mod oppost għal kull loġika meta rikeb fuq vettura li hi maħsuba għal xufier wieħed, aktar u aktar meta din il-vettura tkun igganċjata mat-tugmaster, u għalhekk irid jinġarr kobor u piż konsiderevoli. Ix-xhud kompla jgħid li l-attur qatt ma qal min kien li tah l-ordni biex jirkeb fit- tugmaster, u li l-persuna li dak iż-żmien kienet inkarigata mill-operat fil-yard, ċertu Edin Roe kien assigurah li hu qatt ma ta ordni bħal dik lill-attur. kompla jgħid li m'hemm l-ebda raġuni għaliex impjegat għandu jirkeb bejn trakk u trailer, u li meta wieħed jagħmel dan ikun qiegħed jesponi ruħu għall- periklu għal xejn b'xejn. Ix-xhud qal ukoll li bħala kumpannija huma qatt ma ddiskutew li għandha tinbidel xi prassi fir-rigward tas-sewqan tat-tugmaster, u li l-prassi minn dejjem kienet li għandu jitla' operatur wieħed abbord it- Xehed ukoll bil-proċedura tal-affidavit Edin Caruana Lauri, impjegat mas-soċjetà konvenuta bħala local logistics manager u li bħala tali kien superjur tal-attur. Ix-xhud qal li hu kien inkarigat biex ta' kuljum iqassam ix-xogħol fil-yard u li kien jagħti l-ordnijiet lill-impjegati biex imorru jniżżlu t-trailers minn Ta' Qali. 157 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 18 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM Ix-xhud qal li l-attur ma kienx iħabbrek ħafna biex ilesti x-xogħol mogħti lilu, u li ma' kull ċans li jiġih, l-attur kien jintefa' jparla ma' Aleandro Azzopardi Cilia. ċaħad li qatt xi darba ta ordni biex fuq it-tugmaster jitilgħu żewġ persuni biex imorru jiġbdu xi trailer minn Ta' Qali. Hu qal li minbarra l-periklu ovvju li jirriżulta jekk żewġ persuni jitilgħu fuq it-tugmaster, f'dak iż-żmien li fih seħħ l- inċident, is-soċjetà konvenuta kellha nuqqas ta' impjegati, u għalhekk hu ma setax jibgħat żewġ persuni mingħajr ebda ħtieġa. Ix-xhud qal ukoll li ma kienx il-każ li kien hemm ħtieġa li jitla' xi ħadd fuq it-tugmaster biex jagħti direzzjoni "Jiena ntenni li kemm ili impjegat ma' Fahrenheit qatt ma kien hemm bżonn li jmorru tnejn min-nies biex iniżżlu trailer ġewwa l-yard. Nerġa' ntenni li dak iż- żmien tal-inċident jien kont l-unika persuna li nassenja dan it-tip ta' xogħol ġewwa l-yard ta' Fahrenheit u nikkonferma li dakinhar jiena żgur li ma tajt ebda ordni lil Samuel Leone Pace Bonello sabiex jitla' f'xi ħin Ta' Qali jniżżel trailer. Fil-fatt, hekk kif infurmawni bl-inċident, jiena bqajt skantat minħabba li ma kelli ebda idea li Samuel Leone Pace Bonello kien barra l-yard." Permezz ta' nota ppreżentata fit-2 ta' Novembru, 2016, is-soċjetà konvenuta ppreżentat affidavit ta' Etienne Galea, direttur ta' Famalco Holdings Limited (C 17342), li qal li bħala direttur tal-kumpannija huwa ffukat aktar fuq it- tmexxija u l-operat estern tal-Grupp, u li hu ta' sikwit ikun ġewwa l-yard fejn seħħ l-inċident inkwistjoni. Qal ukoll li l-impjegati assenjati fil-yard jirrispondu direttament lil Edin Roe, u li dan ilu mpjegat mas-soċjetà konvenuta sa mill- 2006, u li hu jidhirlu li dan dejjem mexxa l-affarijiet tiegħu b'mod professjonali u diliġenti. Ix-xhud kompla jgħid li t-tugmaster hu intiż biex jinstaq minn xufier wieħed biss, u li dan għandu sedil wieħed, li jfisser li l-ebda parti tiegħu mhi maħsuba 161 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 19 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM biex fuqu jitilgħu aktar minn persuna waħda. Hu kompla jiddeskrivi dan il- makkinarju bħala wieħed sofistikat, mgħammar b'teknoloġija apposta biex ikun jista' jiġi misjuq minn persuna waħda, mingħajr l-għajnuna ta' ħadd.34 Ix-xhud qal li minkejja li hu jkun fil-yard għal ħin twil, hu qatt ma sema' lil xi ħadd minn ħutu jagħti ordnijiet biex it-tugmaster jinstaq minn aktar minn persuna waħda, u lanqas lil Edin Mujic qatt ma semgħu jagħti ordnijiet bħal Ix-xhud kompla jgħid li d-deċiżjoni li jitla' fuq it-tugmaster kienet waħda li ħa l-attur waħdu u għalhekk l-inċident inkwistjoni kien riżultat ta' traskuraġni u nuqqas ta' għaqal da parti tiegħu. Ix-xhud ikkonferma wkoll li wara l-inċident inkwistjoni, la hu u lanqas ħutu ma ddiskutew xi tibdil li kellu jsir dwar l-użu tat-tugmaster. Fl-udjenza tat-2 ta' Novembru, 2016 xehed Dr Joseph Ramallah, li jaħdem bħala in-house lawyer mal-Famalco Group. Ix-xhud esebixxa numru ta' ritratti li juru l-istess makkinarju li weġġa' fuqu l-attur.36 Ix-xhud spjega l-mod kif jiffunzjona l-apparat inkwistjoni, u qal li waħda mill-funzjonijiet speċjali tiegħu hi li l-kabina tat-tugmaster iddur meta jkun qed jirriversja u jigganċja l- container b'tali mod li ma jkun meħtieġ l-involviment tal-ebda persuna oħra fl- Ix-xhud qal ukoll li x-xufier m'għandux bżonn jinżel minn fuq it-tugmaster biex jigganċja l-container u li dan għandu tagħmir apposta biex kemm iqabbad il-pajpijiet tal-arja mal-container mingħajr ma 34 Fi kliem ix-xhud: "Dak li qed ngħid jgħodd kemm għal meta x-xufier jiġi biex jigganċja t-trailer mat-tugmaster kif ukoll għal waqt is-sewqan. Fost il-funzjonijiet li t-tugmaster huwa mgħammar bihom, għandu l-faċilità li s-sedil flimkien mal- kontrolli tal-vettura jdur b'lura sabiex ix-xufier ikun jista' joperah bl-aħjar mod possibbli waqt li jkun qed jirriversja. Ix- xufier għandu wkoll il-faċilità li minn fuq is-sedil jaġġusta l-għoli tal-ganċ b'mod awtomatiku sabiex jillivella eżatt mat- trailer li jkun irid jigganċja. Barra minn hekk, ix-xufier lanqas ma għandu għalfejn jinżel minn fuq it-tugmaster sabiex iqabbad il-pajpijiet tal-arja li jeħlu għal mat-trailer sabiex dan ikun jista' jibbrekja." 35 A fol. 163 tal-proċess 36 Ritratti esebiti a fol. 168 u 169 tal-proċess. Paġna 20 minn 39 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Nru 859/14LM jinżel mal-art u mingħajr ma jkun meħtieġ l-involviment tal-ebda persuna oħra. Fl-udjenza tat-12 ta' Jannar, 2017, il-Qorti ħatret lil Mr Fredrick Camilleri Farrugia Grech German bħala espert mediku, sabiex jeżamina lill-attur u jirrelata dwar il- konsegwenza tal-inċident, l-istat ta' saħħa tal-attur u jekk konsegwenza tal- inċident l-attur ġarrabx xi debilità permanenti u f'liema grad. Fl-udjenza tat-12 ta' Jannar, 2017 xehed il-konsulent ortopediku Mr Carmel Diagostino, li kkonferma li hu kien irrilaxxja ċertifikat mediku wara li l-attur kien mar għandu f'Mejju tas-sena 2013. Ix-xhud ikkonferma li hu kien ra r- rapport maħruġ minn Mr Massimo Ellul, iżda li hu ma kienx qabel miegħu minħabba li kien hemm damaged ligaments u lateral cruciate ligament li Mr Ellul ma semmiex fir-rapport tiegħu. Ix-xhud qal li din it-tip ta' ħsara tikkawża instabbilità, li taffettwa dik l-attività kollha li jagħmel il-bniedem u li għaliha hemm il-ħtieġa ta' stabbilità fl-irkoppa. Ix-xhud, li fir-rapport tiegħu kkonstata li l-attur kien qiegħed ibati minn diżabilità permanenti ta' 14%, qal li huwa wasal għal ċertu konklużjonijiet minħabba f'dak li qallu l-attur meta eżaminah, għalkemm dak li qallu kien kredibbli in vista tan-natura tal-ġrieħi sostnuti Ix-xhud ikkonferma li l-attur għandu diffikultajiet biex jerfa' ċerti piżijiet, biex jagħmel squatting, biex jimxi, biex jaqbeż u biex jagħmel ċerti eżerċizzji. Id-difensur tas-soċjetà konvenuta wera lix-xhud għadd ta' ritratti elevati mill-Facebook profile tal-attur 38 , lill-attur qiegħed isuq speedboat, jgħum, jiffrekwenta l-gym, u Mr Thake wieġeb li l-ħsara li għandu l-attur fl-irkoppa mhux bilfors tipprekludih milli jagħmel dawn l- 176 tal-proċess. 180 et seq tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 21 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM eżerċizzji. Ix-xhud qal li l-attur kien mar għandu għal vista u għal rapport mediku, u li kien bagħtu għal dan l-iskop l-avukat tiegħu. L-espert mediku maħtur mill-Qorti Mr Frederick Camilleri Farrugia Grech German ppreżenta r-rapport tiegħu fit-13 ta' Frar, 201739, fejn wara li kkonstata li kien hemm inċident u l-mod kif dan seħħ, iddeskriva n-natura tal-problemi li l-attur kien għadu qed jaffaċċja ħames snin wara l-inċident li kien seħħ fl-2012: "Ciantar qalli li bħala riżultat tal-inċident huwa jilmenta minn uġigħ madwar l- irkoppa l-leminija li jħossu mhux kuljum iżda kultant. Dan l-uġigħ kapaċi jdum ġimgħa biex jgħaddilu, u jġiegħlu jzappap. L-uġigħ iħossu speċjalment meta jqum minn siġġu fil-baxx jew meta jkun isuq u jeħel fit-traffiku. Ilmenta wkoll li l-irkoppa tal-lemin għandha l-laxk u ta' spiss iċċedilu u jogħtor. Ma jħossux jista' jaqbeż jew jimxi għat-tul; ċioè aktar minn nofs siegħa għax l- uġigħ f'irkopptu jikkarga. Fit-taraġ iħossu skomdu speċjalment meta jinżlu. Din l-irkoppa xi drabi tintefaħ, u xi drabi tqarmeċ però qatt ma tistaġna ('locking'). Żied jgħid li riġlejh spiċċat ftit mgħawġa u ma jħossux komdu jiġri jew jitla' slielem. L-irkoppa ma jitnihiex għal kollox u allura ma jinżilx kokka. Fl-aħħar ilmenta li dan ir-riġel qsar minn wara l-inċident u mal-mixi jħoss żaqżiq fuq il-lemin taħt żaqqu." Ix-xhud ikkonkluda li l-attur għandu diżabilità permanenti ta' 10% kawża tal- inċident tat-3 ta' Jannar, 2012. Fl-udjenza tat-23 ta' Frar, 2017 sar il-kontroeżami ta' Dr Mark Vella Smith, li kkonferma li hu beda jara lill-attur madwar sena u nofs wara li seħħ l-inċident kawża tal-post traumatic stress li sofra. Ix-xhud ikkonferma li wara li ħareġ iċ- ċertifikat rigward id-debilità permanenti sofferta mill-attur, dan ma baqax imur għandu għal sessjonijiet ta' terapija bl-istess frekwenza bħal qabel. 186 et seq. tal-proċess. 197 et seq. tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 22 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM xhud ġie mistoqsi dwar il-fatt li hu u l-attur kienu jiffrekwentaw l-istess gym, u dan wieġeb li hu kien josserva li l-attur kellu diffikultà biex jaqfel il-lazzijiet taż- żarbun, jew biex idur u jimxi fuq ponot subgħajh. Qal li l-uġigħ fiżiku jirrendi l- istat fiżjoloġiku ta' persuna agħar. Hu kompla jgħid li l-fatt li l-attur jorqod u jqum bir-restrizzjonijiet ġodda li qiegħed jesperjenza minn wara l-inċident, ipoġġih f'sitwazzjoni ta' żvantaġġ minħabba l-effetti psikoloġiċi u fiżiċi permanenti li hu qiegħed jesperjenza. Fl-udjenza tal-5 ta' Mejju, 2017 xehed l-attur Samuel Macrae Pace Bonello in kontroeżami41, li qal li meta seħħ l-inċident hu kien ilu jaħdem mas-soċjetà konvenuta għal madwar sitt xhur. Mistoqsi fejn kien jaħdem qabel beda jaħdem mas-soċjetà konvenuta, l-attur wieġeb li għamel żmien ma jaħdimx u li għamel żmien jaħdem ma' kumpannija tal-lifts. Qal ukoll li wara l-inċident irriżultalu li huwa għadu fuq il-kotba tas-soċjetà konvenuta, għalkemm ma jmurx xogħol u ma jirċievi l-ebda paga, u li minħabba f'hekk hu mhu jaħdem Mistoqsi jekk matul il-ġurnata jkunx fil-garaxx ta' xi mechanic, ix-xhud wieġeb li dan jista' jkun, għalkemm ma tax dettalji u ċaħad li hu impjegat ma' L-attur qal ukoll li hu tgħajxu ommu. Mistoqsi x'inhi r-raġuni għaliex ma jagħmel xejn, meta l-perċentwal ta' diżabilità permanenti li huwa jsofri minnha huwa żgħir, l-attur qal li darba minnhom hu kien ċempel l-uffiċċju tas- soċjetà konvenuta u kien talabhom biex jew idaħħluh lura x-xogħol jew inkella jtuh konferma bil-miktub li kienu qegħdin iwaqqfuh mix-xogħol. min-naħa tas-soċjetà konvenuta kienu qalulu li jekk irid jirriżenja u li huma ma L-attur kompla jgħid li hu ma kellu l-ebda raġuni għaliex 213 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 23 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM jirriżenja, u kien għalhekk li baqa' m'għamel xejn biex jirranġa s-sitwazzjoni tiegħu. L-attur ikkonferma li hu jmur il-gym fuq bażi regolari u li hemmhekk jerfa' piżijiet anki sa tmenin kilo. Qal ukoll li hu jkun spiss għand mechanics differenti li huma ħbieb tiegħu, għalkemm qal li hu mhux biex jaħdem imur għandhom. L-attur ikkonferma li hu ma jirċievi l-ebda benefiċċji soċjali minħabba li jidher li għadu fuq il-kotba tas-soċjetà konvenuta. L-attur qal li meta hu kien impjegat tas-soċjetà konvenuta, l-imgħallem tiegħu kien Etienne Borg Debono Grech, u li fl-assenza tiegħu hu kien jieħu ordnijiet mingħand Edin Roe. L- attur allega li dakinhar tal-inċident kien Edin Roe li bagħat lilu u lil Aleandro Azzopardi Cilia iniżżlu trailer minn Ta' Qali. Hu allega li ladarba l-ordni li ngħatat kienet "intom morru", dak kien ifisser li hu u Aleandro Azzopardi Cilia kellhom imorru Ta' Qali jġibu t-trailer flimkien. Muri ritratti tat-tugmaster, l-attur ikkonferma li dan l- apparat jaħdem billi wieħed imur quddiem container, jidħol taħtu u jaqbad miegħu, jitqabbdu l-pajpijiet tal-arja, jittellgħu s-saqajn minn barra, u jinstaq. L-attur qal li s-seat li hemm fil-kabina jdur, biex min qiegħed isuq ikun jista' jara x'hemm warajh mingħajr tbatija. L-attur ikkonferma dak kollu li qal Etienne Borg Debono Grech fix-xhieda tiegħu li t-tugmaster huwa apparat sofistikat, u dwar il-funzjonijiet li jagħmel, u qal li dakinhar tal-inċident hu kien riekeb wara x- xufier eżatt wara l-kabina. Mistoqsi jekk kienx hemm xi ħadd li tah struzzjonijiet biex jirkeb wara x-xufier, l-attur qal li l-post li qagħad fih hu, hu l- aktar post sigur li wieħed jista' jpoġġi fuqu. Mistoqsi jekk xi ħadd tahx struzzjonijiet biex jitla' proprju f'dik il-parti tal-kabina, l-attur wieġeb: "Hemmhekk huwa l-post li dejjem bagħtuna tnejn nirkbu fuqu għax hemm l- unika post li inti ma għandekx speċi ta' periklu." Qrati tal-Ġustizzja Paġna 24 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM L-attur qal li qabel dakinhar tal-inċident, kien hemm episodji oħra meta hu rikeb fuq it-tugmaster ma' terzi, fosthom anki ma' Etienne Borg Debono Grech u ma' Edin Roe, li kienu s-superjuri tiegħu. L-attur qal illi billi kien riekeb fuq wara tal- kabina, hu kien ser ikollu l-funzjoni li jidderieġi lis-sewwieq tat-trakk minħabba li l-containers ikunu mdaħħlin bejn is-siġar u l-viżwali ta' x'inhu jiġri wara s- sewwieq ma tkunx tajba. Fl-udjenza tal-31 ta' Mejju, 2017 xehed Etienne Borg Debono Grech in kontroeżami42, li qal li minkejja li hu jkun spiss il-yard, dakinhar tal-inċident huwa kien qiegħed fl- uffiċċju tal-kumpannija, madwar mitt (100) metru bogħod. Ix-xhud qal li mill- inċident kollu hu ra biss lill-attur fuq siġġu, u li ma rax l-inċident iseħħ. difensur tal-attur irrefera għall-fatt li x-xhud kien enfasizza li s-soċjetà konvenuta tagħti ammont ta' taħriġ lill-ħaddiema tagħha, u staqsa jekk kienx il-każ li l-ħaddiema jingħataw ukoll taħriġ dwar kif għandu jinstaq it- Ix-xhud qal li t-tugmaster jgħallmek issuqu xi ħadd li għandu esperjenza, u li ma jingħatax taħriġ speċifiku fuq l-użu tat-tugmaster. qal li biex jinstaq tugmaster wieħed m'għandux bżonn liċenzja, u li m'hemm l- ebda kors u lanqas hemm il-ħtieġa ta' xi reġistrazzjoni ta' dan it-tugmaster, allavolja dan jinstaq fit-triq. Mistoqsi hux il-każ li tifel ta' sittax-il sena jista' jaqbad tugmaster u joħroġ isuq, ix-xhud wieġeb li sa fejn jaf hu t-tugmaster dejjem instaq fi proprjetà tas-soċjetà konvenuta, u li Aleandro Parnis dak iż- żmien diġà kellu esperjenza ta' sentejn xogħol miegħu. Ix-xhud qal li ma jiftakarx jekk dakinhar tal-inċident kinitx saret telefonata lill-Pulizija u għall- ambulanza, u minn min, għalkemm qal li ma kienx hu li ċempel għall- ambulanza jew għall-Pulizija. 221 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 25 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM Fl-istess udjenza reġa' xehed Edin Mujic43, li qal li huwa jieħu ħsieb il-logistics Ix-xhud ikkonferma li dakinhar li seħħ l-inċident mertu ta' din il-kawża, hu kien qiegħed fil-yard jagħti struzzjonijiet lill- ħaddiema dwar dak li għandhom jagħmlu. Ix-xhud ikkonferma li t-tugmaster kien qiegħed jinstaq minn Aleandro Azzopardi Cilia, u li dan kellu jinħareġ fit-triq biex jasal minn sit għal ieħor. Mistoqsi jekk hemmx bżonn li wieħed ikollu liċenzja tas-sewqan biex jopera t-tugmaster, ix-xhud wieġeb li ma jafx, għalkemm ikkonferma li trid tkun taf toperah. Qal ukoll li Aleandro Azzopardi Cilia kien impjegat bħala yard operator, u li hu ġieli qabbdu jimmanuvra fil-bitħa bit-trailer. xhud qal li kien hu li wera lil Aleandro Azzopardi Cilia kif għandu jinstaq it-tugmaster, u li apparti l-liċenzja tas-sewqan normali, x-xhud għandu liċenzja speċjali biex ikun jista' joperah. Ix-xhud qal iżda li hu qatt ma kien ivverifika jekk Aleandro Azzopardi Cilia għandux liċenzja tas-sewqan jew le, u lanqas ma kien jaf jekk għandux liċenzja speċjali jew le. Hu qal li dakinhar tal-inċident Aleandro Azzopardi Cilia kien mar iġib it-trailer bit-tugmaster, meta f'ħin minnhom sema' l-għajjat, u hekk kif ħareġ barra ra lill-attur imweġġa'. Ix-xhud ikkonferma li l-inċident seħħ quddiem il-gate, hekk kif it-tugmaster kien qiegħed jiddaħħal fil-bitħa. Mistoqsi jiftakarx x'ordnijiet kien ta lill-attur, ladarba hu ma kienx bagħtu ma' Aleandro Azzopardi Cilia fuq it-trakk, ix-xhud wieġeb li ma jiftakarx. Hu ċaħad li kien hemm okkażjonijiet oħra li fihom l-attur intbagħat jakkumpanja sewwieqa tat- Ix-xhud qal li hu ma jiftakarx min kien li ċempel għall-ambulanza u lanqas min kien li ċempel lill-Pulizija, għalkemm qal li ma kienx hu. 229 et seq. tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 26 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM Fl-istess udjenza sar konfront bejn l-attur, Samuel Leone Pace Bonello u x-xhud Edin Roe, fuq talba tas-soċjetà konvenuta stess.44 Ix-xhud Edin Roe ġie mistoqsi dwar dak allegat mill-attur li hu kien bagħat lil Aleandro Azzopardi Cilia u lill-attur iġibu t-trailer minn Ta' Qali flimkien, u x-xhud qal li dan assolutament ma kienx il- każ, u li hu ma kellux għalfejn jibgħat tnejn min-nies. Hu kompla jgħid li r- raġuni għaliex ma kellux għalfejn jagħmel hekk kienet li: "Dak huwa inġenju one seater. Investejna flus fih apposta biex nużaw bniedem wieħed fuqu speċjalment fil-każ minn fejn huma, minn fejn it-trailers, ħa nfehmek eżatt. Aħna għandna xufiera li jiġu bil-catamaran bil-lejl u peress li l- bitħa tagħna tinstab Ħ'Attard, residential area, biex ma naqilgħux kaos mal- ġirien lix-xufiera ngħidulhom jiżganċaw it-trailers fil-parking ta' Ta' Qali fejn jarma l-monti." Ix-xhud kompla jispjega kif filgħodu hu jibgħat persuna bit-tugmaster iġġib it- Qal ukoll li biex isir il-manuvrar kollu meħtieġ m'hemmx bżonn l- involviment ta' terzi, u li x-xufier tat-tugmaster ikun jista' jagħmel dak kollu meħtieġ minn fuq is-seat tat-tugmaster li jkun qiegħed isuq. Wara x-xhieda ta' Edin Mujic, il-Qorti staqsiet lill-attur x'għandu xi jgħid dwar dak li ntqal, u dan min-naħa tiegħu baqa' jinsisti li l-ordni li ngħatat kienet fis- sens li 'intom morru', u li l-container inkwistjoni kien ipparkjat wara l- Ambaxxata Amerikana, fejn hemm triq dejqa li wieħed jidħol minnha, u l- container kien mitfugħ hemm wara. Qal ukoll li kienu jintbagħtu żewġ impjegati sabiex wieħed minnhom ikun jista' jara minn mas-siġar, u biex jekk ikun hemm il-ħtieġa li t-tugmaster jinsaq bir-reverse, il-persuna riekba fit- tugmaster tkun tista' tinżel tittawwal minn bejn il-karozzi. L-attur kompla jgħid 237 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 27 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM li minkejja li t-tugmaster hu mgħammar bil-mirja, dawn jafu ma jkunux biżżejjed. Fl-udjenza tat-23 ta' Frar, 2017 il-Qorti ħatret lill-espert mediku il-psikjatra Dr Etienne Theodoulou sabiex jeżamina lill-attur u jirrelata dwar il-konsegwenzi tal- inċident, l-istat ta' saħħa tal-attur u jekk konsegwenza tal-inċident l-attur ġarrabx xi debilità permanenti u f'liema grad. Fl-udjenza tas-26 ta' Ġunju, 2017 xehed Aleandro Azzopardi Cilia in kontroeżami45, li qal li meta seħħ l-inċident inkwistjoni hu kien ilu impjegat tas-soċjetà konvenuta għal aktar minn sentejn. Hu spjega li xogħlu kien fil-yard tas-soċjetà konvenuta, jagħmel xogħol ta' manutenzjoni, u li l-ordnijiet kien jeħodhom kemm mingħand Etienne Borg Debono Grech kif ukoll mingħand Edin Roe. ikkonferma li hu u l-attur kienu ħbieb u kienu jfittxu ħafna lil xulxin fuq ix- xogħol. Hu qal ukoll li t-tugmaster jista' jinstaq u jiġi mmanuvrat minn persuna waħda. Ix-xhud qal li hu kien saq it-tugmaster diversi drabi qabel dakinhar tal- inċident, u li qabel dakinhar, hu qatt ma kellu inċidenti bih. dakinhar tal-inċident huwa kien intalab imur iġib it-trailer minn Etienne Borg Debono Grech, u li dak il-ħin li ngħata l-ordni, l-attur ma kienx qiegħed ħdejh u għalhekk l- ordni ma setgħetx ingħatat lit-tnejn li huma f'salt. Ix-xhud ikkonferma li la Etienne Borg Debono Grech u lanqas Edin Roe ma kienu taw ordni fis-sens li hu u l-attur kellhom imorru jġibu t-trailer flimkien. Ix-xhud kompla jgħid li hu segwa l- ordni li ngħata, u li hekk kif waqaf biex tinfetaħ il-gate tal-yard, l-attur tela' fuq il-parti ta' wara tat-trakk. Hu qal li ma staqsiex lill-attur x'kienet ir-raġuni għalfejn tela' miegħu, u kkonferma wkoll li qatt ma kien hemm okkażjoni li 248 et seq. tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 28 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM fiha Etienne Borg Debono Grech jew Edin Roe kienu bagħtuh iġib xi trailer ma' xi persuna oħra. Ix-xhud kompla jgħid li wara li lesta x-xogħol li kellu jagħmel, waqt li kien qiegħed isuq lura, skiddja bit-trakk, bir-riżultat li l-attur, li kien riekeb fuq wara, spiċċa maqbud bejn it-trakk u t-trailer. Ix-xhud ikkonferma li d-drabi li fihom kien hemm il-ħtieġa li fuq it-tugmaster jaħdmu żewġ persuni kienu f'okkażjonijiet fejn it-tugmaster jesperjenza xi ħsara, u li dawn ikunu okkażjonijiet li fihom it-tugmaster jibqa' fil-yard u mhux joħroġ barra. L-espert mediku Dr Etienne Theodoulou ippreżenta r-rapport tiegħu fir-Reġistru tal-Qorti fid-19 ta' Ottubru, 2017, u wara li għamel il-konstatazzjonijiet tiegħu dwar id-dinamika tal-inċident u l-mod kif ħajjet l-attur sfat affettwata wara l- inċident, ikkonkluda r-rapport tiegħu billi qal: Is-soċjetà konvenuta ppreżentat għadd ta' domandi li permezz tagħhom saret l-eskussjoni taż-żewġ esperti mediċi maħtura mill-Qorti u dan in vista tar- riżultanzi tagħhom. Dr Etienne Theodoulou ġie prodott in eskussjoni mis-soċjetà konvenuta fl-udjenza tas-6 ta' April, 201846 u dan spjega li minn dak li seta' jevalwa wara li eżamina lill-attur, minkejja li dan għadda minn esperjenzi koroh oħra f'ħajtu, bħalma kienet il-mewt ta' missieru, dawn ma affettwawhx 297 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 29 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM daqskemm affettwah l-inċident inkwistjoni, li kawża tiegħu nbidlitlu ħajtu.47 Ir- risposti bil-miktub għad-domandi in eskussjoni huma ppreżentati a fol. seq. tal-proċess. Fl-udjenza tas-6 ta' April, 2018 reġa' xehed l-attur in kontroeżami48, li meta mistoqsi jekk jaħdimx ma' autodealer, għal darb'oħra kkonferma li hu għadu mhux qed jaħdem. Qal ukoll li hu għadu rreġistrat bħala impjegat tas-soċjetà Fl-udjenza tas-7 ta' Mejju, 2018 xehed Mr Frederick Camilleri Farrugia Busuttil Griffin, li b'riferiment għad-domandi li sarulu in eskussjoni qal li fil-konklużjonijiet tiegħu huwa straħ ħafna fuq dak li qallu l-attur, għalkemm għamel verifiki mal- X-rays li tpoġġew għad-dispożizzjoni tiegħu. Ix-xhud ikkonferma li wara l- inċident li kellu l-attur fejn kiser siequ, din għaqdet kemm kemm imdawra, u konsegwentement kellu ħsara serja fil-quadriceps, fatturi dawn kkontribwixxew biex ikkonkluda li d-debilità permanenti li qiegħed isofri minnha l-attur hi fil-grad ta' 10%. Ix-xhud ikkonferma wkoll li hu ra lill-attur ħames snin wara l-inċident, u għalhekk kien għadda biżżejjed żmien biex jekk l-attur kellu jirkupra minn wara l-inċident, kien jirkupra.50 Ix-xhud ikkonferma li minn wara l-inċident, l-attur għandu limitazzjonijiet li qabel ma kellux. 309 tal-proċess. 312 tal-proċess. 50 Fi kliem ix-xhud, "L-għadma għaqdet kemm kemm qasira, kemm kemm milwija, kemm kemm imdawra, il-muskolu flok laħam aħmar hemm scar tissue fuqu allura jiġi dgħajjef, mhux ħa jitbiddel" Qrati tal-Ġustizzja Paġna 30 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM Konsiderazzjonijiet legali Il-Qorti evalwat il-provi miġjuba quddiemha, minn fejn jirriżulta inkonsistenzi bejn il-verżjoni mogħtija mill-attur u dik mogħtija mis-soċjetà konvenuta, fir- rigward ta' dak li ġie allegat mill-attur li s-soċjetà konvenuta allegatament kellha l-prassi li tippermetti, jekk mhux addirittura tqabbad, żewġ impjegati minn tagħha jitilgħu fuq it-tugmaster maħsub għall-użu minn persuna waħda, xi ħaġa li l-esponenti tas-soċjetà konvenuta jiċħdu bil-qawwa kollha. L-attur min-naħa tiegħu insista li hu f'għadd ta' okkażjonijiet kien jintbagħat mas- sewwieq tat-tugmaster sabiex jassistih billi jgħinu fl-immanuvrar tiegħu f'sitwazzjonijiet li jkunu diffikultużi, bħal meta l-container li jrid jinġarr ikun qalb is-siġar, u għalhekk is-sewwieq tat-tugmaster ikollu bżonn l-assistenza ta' xi ħadd biex ikun jista' jimmanuvra t-trakk sew. Min-naħa tagħhom l- esponenti tas-soċjetà konvenuta ċaħdu dan kollu u qalu li t-tugmaster hu apparat sofistikat biżżejjed biex min ikun qiegħed isuqu ma jkollu bżonn l- assistenza ta' ħadd. Quddiem dawn id-diverġenzi fil-provi, il-Qorti trid tevalwa l-provi fl-assjem tagħhom sabiex tistabbilixxi min mill-partijiet x'aktarx li qiegħed jgħid is- sewwa, u liema mill-verżjonijiet mogħtija mill-partijiet, hi l-aktar waħda Il-Qorti tqis li meta jkun hemm kuntrast bejn ix-xhieda tal-partijiet, il-kriterju determinanti mhuwiex jekk il-ġudikant assolutament jemminx dak li jkun ġie spjegat lilu, iżda jekk dawk l-ispjegazzjonijiet humiex verosimili fiċ- ċirkostanzi żvarjati tal-ħajja.51 Il-grad ta' prova rikjest fil-kamp ċivili huwa dak li Qrati tal-Ġustizzja Paġna 31 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM biżżejjed li jkun inissel ċertezza morali f'moħħ il-ġudikant li tkun indotta minn preponderanza ta' provi meqjusa fuq bilanċ ta' probabbilitajiet.52 Fil-każ odjern il-Qorti kkunsidrat it-teżi attriċi, fejn ġie spjegat li dakinhar tal- inċident, bħal drabi oħra fil-passat, l-attur intbagħat fuq it-tugmaster ma' kollega tax-xogħol tiegħu, u dan minħabba li l-container li kien hemm il-ħtieġa li jinstaq minn Ta' Qali sa Ħ'Attard kien f'post li skont dak li allega l-attur, kien jirrikjedi li s-sewwieq tat-tugmaster jiġi assistit minn persuna oħra. Din it-teżi mhi korroborata minn l-ebda xhud ieħor, lanqas mill-kollega tax-xogħol tal- attur, Aleandro Azzopardi Cilia, li meta ġie mitlub jispjega qal li ma setax jifhem x'kienet ir-raġuni għalfejn l-attur tela' fuq il-parti ta' wara tal-kabina tat- tugmaster, u li hu ħaseb li dan kien intbagħat minn xi ħadd mis-superjuri tiegħu, minkejja li din il-ħaġa ma kienet ġrat qatt qabel. Parnis ikkonferma li la Etienne Borg Debono Grech u lanqas Edin Roe ma kienu taw ordni fis-sens li hu u l-attur kellhom imorru jġibu t-trailer flimkien. Anki l-esponenti tas-soċjetà konvenuta ċaħdu li kienu huma li bagħtu lill-attur mas-sewwieq tat-tugmaster. Min-naħa l-oħra il-Qorti hi rinffaċċjata bi stampa ċara tal-modus operandi tas- soċjetà konvenuta, li minkejja li tisħaq li tagħti importanza lit-taħriġ tal- impjegati tagħha u lir-regoli tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, min- naħa l-oħra jidher li ma tqis li hemm xejn barra minn loku li ġuvni ta' sittax-il sena, li evidentement la għandu liċenzja tas-sewqan u lanqas għandu liċenzja speċjali biex jopera ċerti inġenji, jintbagħat fi triq pubblika jsuq apparat bħalma hu t-tugmaster u jintalab iġorr container permezz tiegħu. Mill-provi rriżulta li Aleandro Azzopardi Cilia kellu tmintax-il sena meta seħħ l-inċident, għalkemm dan ikkonferma li hu kien ilu impjegat mas-soċjetà konvenuta għal 52 Vide wkoll Casha vs. Agius Simler, P.A., 08.04.1994, Best vs. Manager tal-Intrapriża tal-Ħalib, P.A., 17.07.1981, Filletti vs. Patiniott (Vol.LXX.II.144) u Camilleri Farrugia vs. Testone, App.Kum., 25.02.1952. Paġna 32 minn 39 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Nru 859/14LM aktar minn sentejn, u li tul dawn is-sentejn hu ntalab isuq it-tugmaster f'numru ta' okkażjonijiet. L-esponenti tas-soċjetà konvenuta kienu evażivi meta mistoqsija dwar jekk is-sewwieq tat-tugmaster dakinhar tal-inċident kellux il-liċenzja biex jagħmel dan, u Etienne Borg Debono Grech, wieħed mid-diretturi tas- soċjetà konvenuta, saħansitra qal li biex jinstaq tugmaster la hemm bżonn liċenzja u lanqas hemm bżonn li dan jiġi rreġistrat, u dan minkejja li t- tugmaster jinstaq fi triq pubblika. Jirriżulta wkoll li d-diriġenti tas-soċjetà konvenuta la ċemplu għall-assistenza medika u lanqas talbu għall-assistenza tal-Pulizija wara li seħħ l-inċident, xi ħaġa din li timplika li d-diriġenti tas- soċjetà konvenuta kienu jafu li kien hemm nuqqasijiet fl-operat tagħhom, liema nuqqasijiet huma riedu jostru. Jekk l-attur, kif allegaw l-esponenti tas- soċjetà konvenuta, kien hu li qiegħed lilu nnifsu f'sitwazzjoni ta' periklu, ċertament li s-soċjetà konvenuta kienet naqset mid-dmirijiet tagħha bħala employer meta ppermettiet li sewwieq taħt l-età, li m'għandu l-ebda liċenzja tas-sewqan, jingħata taħriġ fuq l-użu tat-tugmaster53, u agħar minn hekk, li jitħalla jsuq trakk bħal dak, u joħroġ bih fi triq pubblika. Meta mistoqsi dwar id-dinamika tal-inċident, is-sewwieq tat-tugmaster, Aleandro Azzopardi Cilia qal li hu kien skiddja, bir-riżultat li l-attur spiċċa maqbud bejn il-container u t-tugmaster. Illi kif kellha l-okkażjoni tistabbilixxi din il-Qorti fid-deċiżjoni li tat fl-ismijiet "… appena jiġi pattwit kuntratt ta' impjieg, jiskattaw l-effetti ta' bosta liġijiet li jħarsu lill-ħaddiem, fosthom … dawk dwar is-sigurtà fuq il-post tax-xogħol. Għalkemm jiskattaw fil-kors ta' kuntratt ta' impjieg, dawn ir-regoli jistgħu jkunu 53 Skont dak li xehed Edin Roe. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 33 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM fonti ta' danni extra-kuntrattwali konkorrenti mad-danni kuntrattwali. jistgħu jkunu wkoll Skont l-artikolu 1033 tal-Kodiċi Ċivili, "Kull min, bil-ħsieb jew mingħajr il-ħsieb li jagħmel deni, għax ikun irid jew b'nuqqas ta' diliġenza, ta' prudenza jew ta' ħsieb, jagħmel jew jonqos li jagħmel xi ħaġa li biha jikser xi dmir impost mil-liġi, hu obbligat għall-ħlas tal-ħsara li tiġri minħabba f'hekk." Ir-regola ġenerali in tema extra-kuntrattwali, li ilha stabbilita fil-Kodiċi Ċivili hi li "kull wieħed iwieġeb għall-ħsara li ssir bi ħtija tiegħu." Ikun fi ħtija min ma jużax il-prudenza, id-diliġenza, u l-ħsieb ta' missier tajjeb tal- familja, iżda ħadd ma jwieġeb għal nuqqas ta' grad ikbar ta' diliġenza (Artikolu 1032). Anki fil-qasam tax-xogħol, kwalsiasi azzjoni (pożittiva jew negattiva) jew forma ta' kondotta assunta trid tkun ippernjata fuq il-prudenza u d-diliġenza tal-bonus paterfamilias. Għandha tkun akkumpanjata wkoll minn dak il-buon sens li ż- ikunu żmien, jiddettaw. Din hija l-bażi preventiva li l-liġi tagħna tiġbor fiha u dan sabiex tbiegħed lill-persuna mill-ħsara, anke għal dak li jirrigwarda ħsara potenzjali. il-mument u s-sitwazzjoni partikolari jirrikjedu Illi l-ġurisprudenza Ingliża ukoll tagħraf li fil-każ ta' korriment fuq il-post tax- xogħol, huma applikabbli kemm il-kuntratt ta' impjieg kif ukoll il-liġi delittwali, billi dawn jirkbu fuq xulxin u fil-fatt illum il-ġurnata jista' jitqies li fil-kuntratt ta' impjieg hemm patt impliċitu li min iħaddem għandu jipprovdi post tax-xogħol sikur għall-ħaddiem: Illi fil-qasam tas-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, fl-1 ta' Mejju, 2001 daħal fis-seħħ l-Att XXVII tas-sena 2000 (illum Kap. 424 tal-Liġijiet ta' Malta) li bena fuq il- liġijiet u regolamenti li diġà kien hemm qabel. Bis-saħħa ta' dan l-Att, ġie ippubblikat fost ħafna regolamenti oħrajn, l-Avviż Legali 36 tal-2003 imsejjaħ Qrati tal-Ġustizzja Paġna 34 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM 'Regolamenti dwar Dispożizzjonijiet Ġenerali dwar is-Saħħa u s-Sigurtà fuq il- Post tax-Xogħol', li huwa korp ta' regolamenti ta' importanza kbira fil-qasam tax-xogħol. Illi l-Att imsemmi jikkodifika prinċipji u dmirijiet ġenerali li għandhom jirregolaw dan il-qasam u biex jenfasizza l-importanza tiegħu jistqarr li, 'Il-protezzjoni tas- saħħa u tas-sigurtà fuq il-postijiet tax-xogħol għandha titqies bħala materja ta' interess pubbliku.' Illi l-artikolu 4(2) jelenka dawn il-prinċipji ġenerali ta' prevenzjoni li fuqhom għandhom jiġu imfasslin il-miżuri li għandhom jittieħdu minn min iħaddem biex jevita dannu fiżiku u psikoloġiku, korriment jew mewt, fuq il-postijiet tax- xogħol: (a) Li jiġi evitat riskju; (b) L-identifikazzjoni ta' perikli assoċjati max-xogħol; (c) L-evalwazzjoni ta' dawk ir-riskji li ma jistgħux jiġu evitati; (d) Il-kontroll mill-bidu ta' dawk ir-riskji li ma jistgħux jiġu evitati; (e) Li jittieħdu l-miżuri neċessarji kollha biex jirriduċu r-riskju kemm ikun raġonevolment prattiku, inkluż li jitbiddel dak li huwa perikoluż b'dak li ma jkunx perikoluż jew li jkun inqas perikoluż; (f) Billi tingħata prijorità lill-miżuri ta' protezzjoni kollettivi fuq miżuri ta' protezzjoni individwali; (g) Li jiġi adattat ix-xogħol għall-ħaddiem, partikolarment għal dak li għandu x'jaqsam mal-iddisinjar ta' postijiet tax-xogħol, l-għażla ta' tagħmir tax- xogħol u l-għażla ta' metodi ta' produzzjoni u ta' xogħol, u partikolarment sabiex jiġi mnaqqas xogħol monotonu u xogħol li jkollu rata ta' xogħol stabbilita minn qabel, u biex jitnaqqas l-effett tagħhom fuq is-saħħa; (h) Billi wieħed jadatta ruħu għall-progress tekniku fl-interess tas-saħħa u tas- sigurtà fuq il-post tax-xogħol; u (i) Billi tiġi żviluppata policy ta' prevenzjoni globali u loġika li tkopri t- teknoloġija, l-organizzazzjoni ta' xogħol, il-kundizzjonijiet ta' xogħol, ir- relazzjonijiet soċjali u l-influwenza ta' fatturi li għandhom x'jaqsmu mal- ambjent tal-post tax-xogħol." Il-Qorti rreferiet ukoll għas-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell fl-ismijiet Felix Leonardi vs. Beechwood Limited fit-3 ta' April, 2009: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 35 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM "Għar-rigward il-prinċipji li jirregolaw il-materja, din il-Qorti tirribadixxi li, filwaqt illi l-ġurisprudenza tal-Qrati tagħna timponi obbligi severi fuq min iħaddem biex jassigura 'a safe environment' fuq il-post tax-xogħol u li dan jipprovdi l-mezzi kollha neċessarji u meħtieġa biex tiġi salvagwardjata l- inkolumità tal-ħaddiema tiegħu fuq il-lant tax-xogħol, dan ma jwassalx għall- kunċett ta' 'strict liability' ta' min iħaddem, u l-impjegat li jweġġa' fuq ix-xogħol huwa obbligat li jipprova li l-inċident seħħ b'responsabbilità ta' min iħaddem. Lanqas ma jista' jgħid li teżisti xi preżunzjoni jew, kif sejħitilha l-ewwel Qorti, 'kważi preżunzjoni' ta' responsabbilità ta' min iħaddem kull meta jseħħ inċident li fih iweġġa' ħaddiem. Hu obbligu tal-ħaddiem li juri u jipprova li l-inċident seħħ konsegwenza ta' nuqqas ta' min iħaddem, partikolarment li jkun injora xi obbligu impost fuqu bil-liġi jew bil-ġurisprudenza in subjecta materia." Qabel kull ħaġa oħra l-Qorti għandha tistħarreġ dwar min kien tabilħaqq responsabbli għall-korriment tal-attur meta seħħ l-inċident mertu tal-kawża. Il-fatt li Aleandro Azzopardi Cilia, is-sewwieq tat-tugmaster, ma kienx liċenzjat biex isuq dan it-trakk kif rikjest mil-liġi u għad ukoll li dan is-sewwieq seta' kien negliġenti fil-qadi ta' dmirijietu meta t-tugmaster misjuq minnu spiċċa jiskiddja fl-entratura tal-bitħa tas-soċjetà konvenuta, dakollu jista' jitqies li huwa irrilevanti jekk fl-aħħar mill-aħħar jiġi stabbilit illi l-preżenza tal-attur fuq in-naħa ta' wara tal-kabina tat-tugmaster ma kinitx rikjesta mis-superjuri tiegħu bħala parti mid-dmirijiet tax-xogħol tiegħu. Lil hinn mill-imsemmija nuqqasijiet da parti tas-soċjetà konvenuta, dak li jrid jiġi stabbilit mill-Qorti f'din il-kawża huwa jekk fil-mument tal-inċident l-attur kienx qiegħed fuq in- naħa ta' wara l-kabina tat-tugmaster bħala parti mid-dmirijiet tiegħu fuq inkarigu tas-superjuri tiegħu, jew inkella kienx qiegħed hemmhekk biss fuq inizjattiva tiegħu. Fl-eventwalità li jiġi stabbilit li fil-mument tal-inċident l-attur ma kienx wara l-kabina tat-tugmaster fuq inkarigu tas-superjuri tiegħu imma biss fuq inizjattiva tiegħu, evidentement ir-responsabbiltà għad-danni sofferti mill-attur b'konsegwenza tal-inċident inkwistjoni tkun unikament kollha tal- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 36 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM attur u s-soċjetà konvenuta m'għandhiex iġġor l-ebda responsabbiltà għall- L-attur bl-ebda mod ma pprova dak li kien tenut li jipprova, lanqas fuq bażi ta' probabbiltajiet, li meta kien fuq il-parti ta' wara tal-kabina tat-tugmaster huwa kien qiegħed hemmhekk fuq struzzjonijiet tas-superjuri tiegħu jew għax kien qiegħed isegwi proċeduri normalment segwiti f'ċirkostanzi simili mill-impjegati tas-soċjetà konvenuta. Mill-provi jirriżulta li t-tugmaster adoperat mis-soċjetà konvenuta kien attrezzat b'tali mod li fit-tħaddim tiegħu is-sewwieq ma jkollux bżonn l-assistenza ta' persuna oħra. Aleandro Azzopardi Cilia, xhud imressaq mill-attur stess, li kien ħabib u kollega tax-xogħol tal-attur, fix-xhieda tiegħu jgħid b'mod ċar li ma setax jifhem x'kienet ir-raġuni għalfejn l-attur tela' fuq il-parti ta' wara tal-kabina tat-tugmaster, tant li ħaseb li dan kien intbagħat minn xi ħadd mis-superjuri tiegħu, minkejja li din il-ħaġa ma kienet qatt ġrat qabel. minn hekk Azzopardi Cilia ikkonferma li la Etienne Borg Debono Grech u lanqas Edin Roe ma kienu taw ordni fis-sens li hu u l-attur kellhom imorru jġibu t-trailer flimkien. naħa tagħhom id-diriġenti tas-soċjetà konvenuta ċaħdu b'mod kategoriku li huma kienu bagħtu lill-attur mas-sewwieq tat-tugmaster jew li kien hemm xi okkażjonijiet oħrajn fejn kienu għamlu dan. Il-fatt li l-attur korra fil-mument li skiddja t-tugmaster misjuq minn Leandro Azzopardi Cilia, impjegat tas-soċjetà konvenuta, minnu nnifsu m'għandux iwassal biex ir-responsabbiltà għall-korriment tal-attur tiġi mgħobbija awtomatikament fuq is-soċjetà konvenuta, jekk jiġi stabbilit li l-attur ma kellux ikun fejn kien fil- mument li skiddja t-tugmaster. Ħaddiem għandu jżomm lura milli jqiegħed lilu nnifsu f'sitwazzjoni li tesponih għal riskju bla bżonn u joqgħod f'kull ħin attent Qrati tal-Ġustizzja Paġna 37 minn 39 Rikors Maħluf Nru 859/14LM għal dak li jkun qiegħed jagħmel.55 Fuq kollox il-ħaddiem għandu jkun konxju tal-perikli fuq il-lant tax-xogħol tiegħu u m'għandu qatt jagħmel manuvri azzardati li jgħollu r-riskju tal-ħsara jew korriment lilu u 'l dawk ta' madwaru.56 Skont ir-regola aċċettata fil-ġurisprudenza tal-Qrati tagħna volenti non fit iniuria, ċjoè jekk il-parti li sofriet id-danni tkun għażlet minn rajha u b'mod volontarju li tqiegħed lilha nnifisha fil-periklu, ma tistax imbagħad titlob il- kumpens għal dak li seta' gralha minħabba l-imsemmi periklu. L-element tal- volontarjetà f'dak li tkun għażlet li tagħmel il-parti li sofriet il-korriment, huwa element partikolari li jiddistingwi dik l-imġiba minn att ta' ubbidjenza għall- istruzzjonijiet mogħtija mis-superjuri tagħha fuq il-post tax-xogħol.57 Il-Qorti tqis illi in vista tal-fatt li l-asserzjoni prinċipali tal-attur li fuqha bbaża t-talbiet tiegħu, li fil-mument li seħħ l- inċident mertu tal-kawża, huwa kien bilqiegħda wara l-kabina tat-tugmaster fuq inkarigu tas-superjuri tiegħu jew għax kien qiegħed isegwi xi proċedura stabbilita mill-prinċipal tiegħu, bl-ebda mod ma ġiet ikkorraborata u ma ġietx ippruvata lanqas fuq bażi ta' probabbiltajiet. Għaldaqstant it-talbiet attriċi għandhom jiġu miċħuda. Is-soċjeta konvenuta m'għandhiex tinżamm responsabli għall-korriment tal-attur ladarba dan meta tela' fuq wara tal- kabina tat-tugmaster u espona ruħu għar-riskju evidenti li jisfa mgħaffeġ bejn it-trailer u t-trakk, ma kienx għamel dan fuq inkarigu ta' xi wieħed mis- superjuri tiegħu bħala parti mix-xogħol tiegħu mas-soċjetà konvenuta. Il-Qorti m'għandhiex għalfejn tgħaddi biex tikkunsidra t-tieni u t-tielet talbiet attriċi ladarba l-ewwel talba attriċi mhijiex qed tiġi milqugħa. 56 P.A., 09.10.2003, Kevin Borg Debono Grech vs. Alf Mizzi & Sons Limited. 57 P.A., 07.12.2004, Carmel Polidano vs. Korporazzjoni Enemalta. Paġna 38 minn 39 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Nru 859/14LM il-kawża kif ġej: Għar-raġunijiet hawn fuq mogħtija din il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċidi din Tiċħad l-ewwel talba tal-attur u ssib li l-attur kien unikament responsabbli għall-korriment tiegħu stess waqt l-inċident li seħħ fit-3 ta' Jannar, 2012 fi Triq il-Pitkali, Parti minn Ħaż-Żebbug (Malta); Tiċħad it-tieni u t-tielet talba tal-attur billi dawn huma konsegwenzjali għall-ewwel talba tiegħu. L-ispejjeż tal-kawża għandhom jitħallsu mill-attur. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 39 minn 39