LL.D. Illum it-Tlieta, 27 ta' Novembru 2018 Kawza numru 642/2017 (JVC) Il-Pulizija (Spettur Bernard Charles Vella Carbonaro) vs Nathaniel Grech Sillato ta' 24 sena, iben Joseph u Maria Assunta nee' Rossignaud, imwieled Santa Venera, Ghawdex fil-15 ta' Gunju 1993 u residenti 38, Triq il- Manwala, L-Għarb, Ghawdex (Karta ta' l-identita' numru 24293G) Rat l-imputazzjoni migjuba kontra l-imputat talli fl-14 ta' Lulju 2015, waqt li kien qieghed jixhed gewwa l-bini tal-Qorti fir-Rabat, Ghawdex quddiem il-Magistrat Dr Joseph Mupimhidza LL.D.: Halef falz quddiem imhallef, magistrat jew quddiem ufficjal iehor li jkollu s-setgha b'ligi li jaghti l-gurament; U aktar talli fl-istess hin, lok u cirkostanzi ta xhieda falza fi proceduri kriminali. Il-Qorti ghandha meta tikkundanna lill-hati ghad-delitti msemmija f'dan is-sub-titolu tapplika espressament il-piena ta' interdizzjoni generali, kif ukoll l-interdizzjoni milli l-hati jservi bhala xhud, hlief quddiem il-Qrati tal-Gustizzja, u bhala periti, f'kull kaz li jkun. Semghet u rat il-provi kollha mressqa mill-prosekuzzjoni fl-atti; Rat id-dokumenti kollha esebiti fl-atti; Semghet it-trattazzjoni tal-partijiet fis-seduta ta' nhar it-18 ta' Ottubru, Rat li konsegwentement il-kawza giet differita ghal-lum ghad-decizjoni. Illi jirrizulta mill-atti li l-imputazzjoni migjuba kontra l-imputat odjern Nathaniel Grech Sillato hija konsegwenza ta' allegat xhieda falza li l-imputat ta fi proceduri kriminali kontra tieghu quddiem il-Magistrat Dr. Joseph Mupimhidza liema proceduri gew fi tmiemhom permezz ta' decizjoni fl-ismijiet Pulizija vs. Nathaniel Grech Sillato (260/2015) datata 16 ta' Settembru, 2015 fejn Rat l-atti kollha. Ikkunsidrat l-imputat kien gie misjub hati tal-akkuzi fil-konfront tieghu u finalment 'Finalment il-Qorti, peress li jirrizulta x-xhieda moghtija mill-hati hija nveritjiera, tordna li kopja tat-traskrizzjoni tad-depozizzjoni tieghu, flimkien ma' kopja tat-traskrizzjoni ta' l-Ispettur Bernard Charles Vella Carbonaro u Gilbert Zammit Mangion u d-dokumenti esebiti minnhom f'dan il-process kif ukoll kopja ta' din is-sentenza jintbghatu lill-Kummissarju tal-Pulizija ghal dik l-azzjoni opportuna ai termini tal-Ligi.' (ara l-kopja tad-decizjoni annessa a fol. Ghalkemm dik id-decizjoni giet appellata jirrizulta li fl-appell giet konfermata salv ghall-ammont ta' multa mposta fuq l-imputat (ara decizjoni a fol. Rat illi mix-xhieda tal-Ispettur Bernard Vella Carbonaro skont l-istess Spettur ix- ' . . il-Pulizija kienet irceviet telefonata rigward li Nathaniel Grech Sillato kien allegatament qatel xi tajra, ahna l-Pulizija kienet marret ghamlet tfittxija tal-proprjetajiet tieghu, fir-residenza tal-genituri tieghu fix-Xewkija u anki wkoll fir-residenza tan-nanna tieghu ta' Marsalforn, Iż-Żebbug (Għawdex), ghax hu kien hemm allegazzjoni li kienet tinzamm xi tajra hemmhekk. Fir-residenza ta' Dawn kienu gew iccekkjati minn tad-WBRU u minn dawn li kien hemm ammont, insomma, tnejn (2) minnhom biss U fuq dawn kienu ttiehdu proceduri fil-konfront tal- Agius fl-istqarrija li kien ta, kien ammetta li dawn it-tajr kien qatilhom hu, qabadhom hu, biss pero' meta kien tela' jixhed il-Qorti, kien qal li dawk it-tajr kien qatilhom nannuh. U din kienet il-verzjoni principali differenti L-ispettur waqt ix-xhieda tieghu esebixxa l-istqarrija mehuda lill-imputat meta mistoqsi dwar il-kaz odjern (ara fol. 17) fejn huwa ghazel li ma Rat ukoll ix-xhieda esebita fl-atti tal-istess Spettur Bernard Charles Vella Carbonaro datata 14 ta' Lulju, 2015 moghtija fl-atti tal-kawza 260/2015 (gia msemmija aktar 'il fuq) fejn f'dik il-parti relevanti ghall-kaz odjern xehed illi wara li l-imputat kien inghata d-debita twissija huwa kien qallu kif 'Meta kont staqsejtu dwarhom, rigward dawn iz-zewg tajriet hu kien ammetta li dawn iz-zewg tajriet huma tieghu, kien ammetta li kien qatilhom hu u li dawn kienu qed jinzammu fid-dar tan-nanna. Ezattament hu kien qalli hekk ara, "L-ispotted crake qtiltu jien. f'xi Ottubru jew Novembru, imma ma nafx ta' liema sena. Fuq il-piswejta, dik kont sibtha hajja u ppruvajt inhalliha tghix izda din mietet wara jumejn u li din kienet ilha xi ftit ibbalzmata u nahseb ilha madwar tliet Hu kien ammetta li t-tajr kollu li kien hemm fid-dar ta' nanntu kien tieghu u mhux tan-nanna tieghu. Jien kont staqsejtu wkoll rigward l- allegazzjoni li kien spara fuq grawa fix-xahar ta' Dicembru u hu kien isegwi: cahad . . . kienu fil-proprjeta' tan-nanna tieghu izda skont l-imputat kienu tieghu, kien qed izommhom hemmhekk.' Mistoqsi f'dawk il-proceduri jekk l-imputat kienx ghen fl-investigazzjoni 'is-Sur Grech Sillato ghinna specjalment rigward dawn iz-zewg tajriet, jekk mhux sejjer zball qalilna li hu ma kienx jaf li seta' joqtolhom u li kien sar jaf dakinhar imma kien ghinna jigifieri. Li ma ammettiex rigward il- 21 et seq tal-process). Fir-rigward taz-zewg ghasafar protetti misjuba ghand l-imputat huwa jixhed kif isegwi 'Jien kont staqsejt lil Nathaniel Grech Sillato fuq dawn l-ezemplari li hu kien qalilna fil-prezenza tal-Pulizija li kienu l-ghasafar tieghu. Fil-konfront tal-ghasafar imharsa niftakar li kien stqarr maghna li fil-kaz ta' li Spotted Crake, il-Gallozz tat-tikkek ma kienx jaf li huwa mhares, u ghaldaqstant haseb li huwa legittimu u seta' jzommu, u fil-konfront tal-Marsh Sandpiper, Cawcawa, kien qalilna li kien gabielu, kien gabha l-kelb waqt li kien ghall-kacca, sabha l-kelb u ddecieda li jibbalzmaha u jzommha go dik ir-residenza . . ' Jirrizulta li dan il-kliem mill-imputat intqal waqt l-ispezzjoni fil-fond qabel ma' l-imputat ghamel l-istqarrija tieghu. Ix-xhud ma setax jikkonferma kemm it-tajr in kwistjoni kien ilhom isegwi: Rat ukoll ix-xhieda tal-istess Gilbert Zammit Mangion fl-atti tal-kawza 260/2015 31 et seq tal-process, fejn f'parti minnha jixhed kif 'Infatti jien kont tajt caution kemm lilha u kemm lis-Sur Grech Sillato bhala kwalunkwe mistqoqsija li nistaqsu lilhom, kif ukoll anke l-pulizija Pero' waqt l-ispezzjoni tal-ghasafar jidher li s-Sur Grech Sillato biss 34 et seq tal-process fejn mistoqsi direttament dwar ir-raguni ghalfejn kien qal li t-tajr huwa tieghu jixhed kif isegwi: . . .Issa inti smajtu lill-Ispettur jghid illi dakinhar tal-istqarrija inti ghidt illi jiena dawk it-tajr huma tieghi u qtilthom jiena. Pero' eventwalment naturalment kien hemm affarijiet diversi. Spjega x'inhi l-verita'. Jien dawk it-tajr nafhom minn dejjem hemmhekk u ghas-semplici raguni ghidt li tieghi minhabba li ma ridtx lin-nanna tidhol f'inkiwet. Ghax mill- bqija dak it-tajr minn dejjem nafu jien . . Jiena staqsejt lill-pulizija u qaluli jekk ma tghidx li tieghek ha ntellghu lin-nanna xhud . . li kont maghhom Ma ridtx li tidhol in-nanna fl-inkwiet eh. tidhol ta' tmenin sena!' Mistoqsi kemm ilhom hemm dawk it-tajr jghid li minn dejjem hemm jafhom u li huma ta' nanntu ghax nannuh li kien ilu mejjet xi tmien snin Aktar 'il quddiem izda fix-xhieda tieghu jikkonferma li qabel ma hu ta l- istqarrija lill-Pulizija fejn qal li l-ghasafar kienu tieghu huwa kien ha parir minghand l-avukat ta' fiducja tieghu. Jikkonferma wkoll li l-istqarrija fejn huwa ammetta li l-ghasafar kienu tieghu kienet giet moqrija lilu qabel ma giet iffirmata minnu. Jinsisti izda li kien staqsa li jekk ma jghidx li huma tieghu jekk hux ser itellghu lin-nanna tixhed u skont hu kienu qalulu iva. Rat illi fl-istess xhieda l-imputat gie mwissi mill-Magistrat sedenti Dr. Joseph Mupimhidza sabiex jghid il-verita' kollha u gie wkoll mwissi dwar il- possibilita' li jittiehdu proceduri kontra tieghu fuq gurament falz (ara fol. Rat illi fid-decizjoni datata 16 ta' Novembru, 2015 dwar l-istqarrija dik il- Qorti rrilevat kif isegwi: 'Il-Qorti taghmel referenza ghal dak li stqarr l-imputat fl-istqarrija (Dok. 38 et seq.) rilaxxata minnu lill-pulizija. Jibda billi jinghad li qabel giet mehuda l- istqarrija tal-imputat, l-imputat inghata d-dritt li jikkonsulta ma' avukat tal-ghazla tieghu kif fil-fatt ghamel. Fl-istqarrija rilaxxata minnu, l- imputat ikkonferma li fid- dar tan-nanna tieghu nstabu fil-vetrina zewg tajriet protetti u wiegeb li wahda kien qabadha f'Ottubru jew Novembru imma ma jafx is-sena (a fol. hajja u prova jhalliha tghix, izda din mietet wara jumejn. "Dik ilha ftit balzmata. madwar 3 snin". Fl-istqarrija li ta l-imputat fl-20 ta' Frar 2015 meta l-abbli prosekutur l-Ispettur Bernard Charles Vella Carbonaro staqsih l-imputat wiegeb b'dan il-mod: BCS "Issa fir-rigward ta' tajr ibbalzmat li hemm fid-dar ta' nanntek ta' Marsalforn, Iż-Żebbug (Għawdex). dawn it-tajr inti taf ta' min huma?" NA "Dawk it-tajr li raw il-pulizija huma tieghi. BCS "Jigifieri dawn qbathom inti?" BCS "Kemm ilek bhala zmien taqbad minn dawn it-tajr?" NA "Minn mindu gibt il-licenzja ilni naqbad dawn it-tajr. Licenzja ilni li gibtha madwar Illi fil-kamp penali dejjem gie ritenut li l-konfessjoni – popolarment maghrufa bhala l- istqarrija tal-imputat jew l-akkuzat – hija l-prova regina li tista' tressaq il- prosekuzzjoni biex tipprova l-htija tal-persuna akkuzata, dment li din tkun saret volontarjament u ma gietx imgieghla, jew mehuda b'theddid, jew b'bizgha', jew b'weghdiet jew twebbil ta' vantaggi (artikolu 658 tal-Kodici Kriminali). Mix-xhieda li ta' Gilbert Zammit Mangion, ufficjal fl-iSpecialist Enforcement Branch tal-Wild 20) johrog li l-imputat qatt ma kien ghamel xi dikjarazzjoni ta' ghasafar ibbalzmati kif ukoll l-ebda persuna f'dak l-indirizz fejn instabu qatt ma kienet iddikjarat xi tajr protett ibbalzmat. L-ufficjal Haber fid-deposizzjoni tieghu jghid "li minn dawn l-ghasafar irrizulta li zewg ezemplari m'humiex ezemplari mnizzla fl-iskeda tnejn jew tlieta tal-legal notice 79/2006, ghalhekk il-pussess taghhom ma kienx legittimu. Fil- fatt ezemplari minnhom, minn dawn it- tnejn, kien ukoll imnizzel fi skeda wiehed, ghalhekk huwa protett b'mod strett ukoll. L-istess ufficjal esebixxa lista tat-tjur kollha li kellu fil-vetrina l-imputat b'ritratti 24) u ritratt taz-zewg tajriet protetti (a fol. L-isem xjentifiku tat-tajriet Illi l-imputat meta ghazel li jaghti x-xiehda tieghu qal li hu qal lill-pulizija li t-tajr kien tieghu biex jevita li n-nanna tieghu titla' tixhed fil-proceduri. Qal li t-tajr esebit mill- pulizija f'dawn il-proceduri kienu ta' nannuh mejjet. Anke l-avukat difensur prova jiehu lil din il-Qorti fuq il-pista li t-tajr kienu fil- vetrina li kienet dejjem inzammet maghluqa u ghalhekk t-tajr baqghu fi stat daqshekk tajjeb. Il-Qorti inzertat li ghandha ftit esperjenza fejn jidhol insib u kacca, ghaliex trabbiet f'ambjent ta' kaccaturi u nassaba u ghalhekk la l-imputat u anqas l-avukat difensur tieghu li qieghed jipprova jipprovdi l-ahjar difiza lill-klijent tieghu m'huma se jikkonvincu li t-tajr esebit ilu s-snin ibbalzmat. Il-Qorti fil-provi prezentati quddiemha mill-prosekuzzjoni hemm id-decizjoni li tat il- Qorti diversament preseduta fis-17 ta' Ottubru 2013 Il-Pulizija (Spettur Josric Mupimhidza) 6 et seq.) fejn f'din id-decizjoni tirreferi ghal dak li qal l- imputat lill-pulizija meta nqabad dakinhar "Rigward, it-tajr ibbalzmat jammetti illi dawn Il-Qorti rreferit ukoll ghall- istqarrija tal-imputat "Madanakollu mill-istqarrija tieghu l-imputat stess jammetti li kien sab dawn l-ghasafar u ibbalzmahom." Il-Qorti dakinhar ma emmnitux u lanqas illum m'hi ser temmen lill-imputat li t-tajr kien ta' nannuh u llum irid jaghmilha ta' kavallier biex jevita' li jinkwieta lil nanntu u jevitalha l-iskarigg milli tissejjah biex tixhed fil-Qorti. Lill-pulizija a tempo vergine qalilhom li t-tajr kien tieghu. Mill-affidavit ta' WPC 133 A Migliore (fol. vetrina bit-tajr. Fil-vetrina kien hemm 27 tajra ibbalzmati u zewgt ifniek ibbalzmati. infurmana li l-vetrina kienet tieghu u li wahda mit-tajr li kien hemm gol-vetrina kienet Piswejta li hi llegali … Hekk kif Gilbert Zammit Mangion kien qieghed jispezzjona l-vetrina huwa nnota li kien hemm tajra ohra protetta li kienet Gallozz tat-tikek". Mix-xiehda ta' PC 60 J Baldacchino (fol. 18) johrog li "Hu (l-imputat) minnufih infurmana illi l-vetrina kienet kollha kemm hi tieghu u zied jghidilna illi wiehed mit-tajr li kien hemm gewwa din il-vetrina kienet protetta u li kienet Piswejta ..." Rigward il-konflitt bejn ix-xhieda moghtija mill-Ispettur Bernard Charles Vella Carbonaro u l- imputat, il-Qorti taghmel riferenza ghall-artikolu 638(2) tal-Kap. 9 li jghid illi xhieda ta' xhud biss, jekk emmnut minn min ghandu jiggudika fuq il-fatti, hija bizzejjed biex taghmel prova shiha u kompluta minn kollox, daqs kemm kieku l-fatt gie ppruvat Din il-Qorti jidhrilha illi x-xhieda ta' l-Ispettur Bernard Vella Carbonaro ghandha tigi emmnuta peress illi dina tinkwadra fis-shih ma' dawn ir-reati u c-cirkostanzi illi kien jinsab fihom l-imputat. Il-Qorti hija tal-fehma li x-xhieda tal- imputat assolutament m'hijiex kredibbli u ser tordna nvestigazzjoni mill-Kummissarju tal-Pulizija sabiex isir l-istharrig necessarju inkluz jitqabbel dak li xehed l-imputat f'dawn l-atti u dak li ddikjara fil-process deciz fis-17 ta' Ottubru 2013 Il-Pulizija (Spettur Josric Mupimhidza) vs Nathaniel Grech Sillato.' Din il-Qorti rat ukoll li permezz ta' decizjoni datatat 15 ta' Lulju, 2016 l- Onorabbli Qorti tal-Appell ikkonfermat is-sentenza tal-Ewwel Qorti salv riduzzjoni fil-piena (esebita' a fol. 49 et seq tal-process). Rat ix-xhieda tal-imputat fl-atti odjerni (a fol. 60 et seq tal-process) fejn dwar l-istqarrija li huwa kien ta originarjament lill-Pulizija fejn kien ammetta li t-tajr kien tieghu jixhed kif isegwi: Avukat Joshua u kont ghidtlu li jekk jien ha nghid it-tajr huwa tan-nanna hux ha ntellaghha l-Qorti – cara daqs il-kristall, dik kienet il-kwistjoni kollha – qalli, "jekk ha ssemmi lin-nanna fin-nofs ha titla' l-Qorti." Ghidtlu, mela jien ha nghid li t-tajr huwa tieghi biex in-nanna ma ntellghuhiex il-Qorti.' Mistqosi allura mbaghad x'verzjoni ta quddiem il-Magistrat Dr. Joseph 'Dalli Vassallo ghidt li huwa tan-nanna imma dakinhar kien ghadda z-zmien, minn meta ghamilna l-istatement kien ghadda z-zmien u qisu l-bicca xoghol kienet, tan-nanna, kienet barra mhux ha titla' l-Qorti.' Ghalkemm jikkonferma li l-istaqarrija kien ghamilha minn jeddu jibqa' jinsisti li kien qal li t-tajr kien tieghu biex jissalvagwardja lin-nanna. Il-Qorti rat li fl-atti odjerni setghet possibilment titressaq l-istess nanna msemmija mill-imputat sabiex se mai tikkonferma l-verzjoni taghha izda ghalkemm f'verbal minnhom issemmiet din il-possibilita' finalment ma Il-Qorti tinnota wkoll li filwaqt li fil-proceduri quddiem il-Magistrat Dr. Joseph Mupimhidza l-imputat kien qal li kienu l- pulizija li tawh il-parir biex ma jsemmix in-nanna, fil-verzjoni tieghu fil- kawza odjerna jsostni li kien l-Avukat tieghu li kien tah dan il-parir u mkien ma jissemmew il-pulizija. Illi l-artikoli li bihom jinsab akkuzat l-imputat odjern jaqghu taht it-Titolu tad-Delitti kontra l-Amministrazzjoni tal-Gustizzja. Dwar il-'Judicial Perjury' jew ahjar spergur - falza testimonjanza l- artikolu 104 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta jaqra kif isegwi: '(1) Kull min jaghti xiehda falza fi proceduri kriminali dwar delitt suggett ghall-piena akbar mill-piena ta' prigunerija ghal zmien sentejn, sew kontra kemm favur il-persuna mputata jew akkuzata, jehel, meta jinsab hati, minn sentejn sa hames snin prigunerija. (2) Izda, jekk il-persuna akkuzata tigi ikkundannata ghal piena akbar mill- piena ta' prigunerija ghal zmien hames snin, ix-xhud li jkun ta x-xiehda falza kontra dik il-persuna fil-kawza, jew, li mix-xiehda tieghu jkun sar uzu kontra il-persuna akkuzata f'dik il-kawza, jehel dik il-piena akbar.' L-artikolu 105 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta jaqra kif isegwi: 'Kull min jaghti xiehda falza fi proceduri kriminali dwar reat mhux imsemmi fl-ahhar artikolu qabel dan, sew kontra kemm favur il-persuna imputata jew akkuzata, jehel, meta jinsab hati, il-piena ta' prigunerija minn disa' xhur sa sentejn.' Minn naha l-ohra fir-rigward ta' 'Extrajudicial Perjury' – jew ahjar gurament falz l-artikolu 108 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta jaqra kif isegwi: '(1) Kull min, f'kull kaz iehor mhux imsemmi fl-artikoli ta' qabel ta' dan is-sub-titolu, jahlef il-falz quddiem imhallef, magistrat jew quddiem ufficcjal iehor li jkollu s-setgha b'ligi li jaghti l-gurament, jehel, meta jinsab (a) il-piena ta' prigunerija minn erba' xhur sa sena, jekk il-gurament ikun mehtieg mil-ligi, jew ordnat b'sentenza jew b'digriet ta' wahda mill-qrati (b) il-piena ta' prigunerija ghal mhux izjed minn tliet xhur, jekk il- (2) Id-dispozizzjonijiet ta' dan l-artikolu ma jghoddux ghall-guramenti ta' Malta; L-Artikolu 109 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta jitkellem dwar l- interdizzjoni fil-kundanna ghall-kalunnja, spergur u gurament falz u '(1) Il-qorti ghħandha, meta tikkundanna lill-hati ghad-delitti msemmija il-piena tal-interdizzjoni generali, kif ukoll l-interdizzjoni milli l-hati jservi bhala xhud, hlief quddiem il-qrati tal-gustizzja, u bhala perit, f'kull kaz li jkun. (2) Din l-interdizzjoni tkun ghaz-zmien minn hames snin sa ghaxar snin fil-kazijiet imsemmijin fl-ahhar artikolu qabel dan, u ghaz-zmien minn ghaxar snin sa ghoxrin sena f'kull kaz iehor imsemmi fl-artikoli ta' qabel ta' dan is-sub-titolu.' Illi stante li fil-kaz odjern il-prosekuzzjoni ressqet zewg akkuzi fil- konfront tal-imputat jehtieg li ssir distinzjoni bejn spergur (Art. 105) u gurament falz (Art.108 (1)) Fid-decizjoni fl-ismijiet Il-Pulizija Marzouki Hachemi Beya Bent Adbellatif deciza nhar il-22 ta' Ottubru reati kif isegwi: "F'dan l-istadju ta' din is-sentenza, ghandu jigi rilevat li r- reat kontemplat fl-Artikolu 104 (1) tal-Kodici Kriminali, u anke dak fl-Artikolu 105, hu dak ta' spergur (falza testimonjanza), filwaqt li r-reat kontemplat fl-Artikolu 108 (1) tal-Kodici Kriminali hu dak ta' gurament falz biss. L- ewwel reat imsemmi hu komunament imsejjah "legal perjury" jew "false testimony", filwaqt li r-reat l-iehor jissejjah "extra-judicial perjury" jew "false swearing". Fil-fatt, kif gie ritenut u hu accettat, tezisti distinzjoni bejn dawn iz- Bazikament, id-differenza hi li min jixhed falz waqt kawza (ai termini ta' l-Artikoli 104 (1) u 105) ma jitqiesx mil-ligi li dak l-agir tieghu jikkostitwixxi biss 'spergur', cioe', falza testimonjanza; mentre min jiehu gurament falz f'dawk l-okkazzjonijiet l-ohra li mhumiex waqt kawza (ai termini ta' l-Artikolu 108 (1) tal-Kap.9), hemm ikun qed jiehu gurament falz, izda ma jkunx qed jikkommetti d-delitt aktar serju ta' spergur fil-kontest ta' l- imsemmija Artikoli 104 (1) u 105." Issa l-imsemmija Artikoli 104 (1) u 105 tal-Kodici Kriminali jghidu li jkun hemm ir-reat ta' spergur jew xhieda falza, meta din tinghata fi proceduri kriminali. Kif jghid il- Illi fid-decizjonijiet fl-ismijiet Pulizija vs. Wigi Finocchiaro datata nhar il-25 ta' l-Onorabbli Qorti rriteniet li ghalkemm id-dicitura tal-artikoli tal-Ligi in konnessjoni ma' spergur (A.104 u A.105) jista' jinftiehmu differenti fis- sens li dawn jigu mwettqa minn terzi, minn dawn iz-zewg sentenzi jirrizulta car li r-reat ta' spergur jista' wkoll jigi kommess minn imputat li jixhed fil-falz f'kawza tieghu stess. Fil-fatt fis-sentenza fl-ismijiet Pulizija 'L-imputat li jixhed il-falz f'kawza kriminali li saret kontra tieghu stess jirrendi ruhu hati ta' falza testimonjanza l-istess bhal kieku dak l-ispergur gie kommess minn xhud li tkun persuna Filwaqt li fid-decizjoni Pulizija vs Wigi Finocchiaro jinghad illi: 'Id-disposizzjonijiet tal-ligi li tirrendi hati ta' spergur lil min jaghti xhieda falza fi proceduri kriminali, sew kontra kemm favur l-imputat, hija applikabbli anke ghall-kaz ta' min ikun xehed il-falz f'kawza kriminali fejn kien imputat huwa stess.' Elementi ta' dawn ir-reati Fin-noti tieghu fuq il-Ligi Kriminali, il-Professur Sir Anthony J. Mifsud Depasquale jelenka erba' (4) elementi li jridu jkunu prezenti sabiex jissussisti r-reat ta' B'dawn ikunu: fil-ktieb - Delitti Contro Fin-noti tieghu fuq il-Ligi Kriminali, il-Professur Sir Anthony Mifsud Depasquale jelenka erba' (4) elementi li jridu jkunu prezenti sabiex dan ir-reat jissussisti. B'dawn ikunu: ' On oath; u 4. Dwar l-gurament falz Antolisei fil-ktieb tieghu 'Parte Speciale – Reati Fil-kawza il-Pulizija vs Marthese Cakmak. deciza nhar it-2 ta' Frar 2011 mill-Magistrat Edwina Baldacchino l-imputata b'akkuzi taht l-artikolu 108 tal- Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta. Il-Qorti qieset li l-imputata kellha titressaq fuq spergur (A. 105) u mhux fuq gurament falz. "Illi l-Qorti tistqarr mal-ewwel illi l-imputata qatt ma tista' tinstab hatja ta' dana ir-reat. Hija akkuzata talli fis-16 ta' Jannar 200 tat xhieda falza. Illi ma hemmx dubbju illi hija xehdet quddiem il-Qorti tal-Magistrati f'proceduri kriminali pendenti fil-konfront ta' zewgha. Hawnhekk biss hija Illi se mai, l-imputata messha giet akkuzata bir- reat ikkontemplat fl-artikolu 105 ta' l-ispergur fi proceduri kriminali u mhux taht dina d- disposizzjoni tal-ligi li tikkontempla reat kemmxejn Ingliza r-reat ikkontemplat hawnhekk huwa r- reat ta' spergur f'proceduri extra gudizzjarji (extra judicial perjury) u kwindi mhux f'Qorti tal- Gustizzja. Ghaldaqstant l-imputata ma seta' qatt jigi addebitat lilha dana r-reat u dana peress illi x-xhieda taghha hija xhieda moghtija f'kawza kriminali u tista' tammonta biss ghal judicial perjury kif ikkontemplat fl- Ghaldaqstant fid-dawl ta' dawn ir-rizultanzi processwali l- imputata qed tigi lliberata minn kull akkuza migjuba fil- konfront taghha." Ritrattazzjoni: Illi fil-kaz odjern jirrizulta li l-imputat gie mwiddeb mill-Magistrat Dr. Joseph Mupimhidza sabiex jikkunsidra jbiddel il-verzjoni u jghid il-verita' kif gia espost aktar 'il fuq izda quddiem il-Qorti huwa baqa' jinsisti fuq il- verzjoni li l-ghasafar kienu tan-nanna tieghu u mhux kif kien ammetta originarjament mal-Pulizija li kienu tieghu. Fuq din id-dottrina titkellem fit-tul is-sentenza Il-Pulizija (Spettur Neil aktar 'il fuq kif isegwi: "Li trid tara l-Qorti issa hu jekk dan il-fatt jinkwadrax ruhu taht din id-duttrina ta' "retraction". Jinghad mal-ewwel li ma hemm ebda dubju li din id-duttrina, ghalkemm ma tirrizultax daqstant cara mill- Kodici Kriminali, fil-prattika giet accettatha mill-Qrati taghna f'kazijiet ta' spergur. L-Artikolu 522 (1) tal-Kodici Kriminali jaghti s-setgha lill-Qorti sabiex fid-diskrezzjoni taghha tmexxi lejn is- sewwa kull xhud li jhawwad fix-xhieda tieghu, dan billi twissih, L-Artikolu 104 (3) tal-Kap. proviso tas- subartikolu (2) ta' l-istess Artikolu 104, juri bic-car l- intenzjoni tal-legislatur li meta xhud jerga' lura mix-xhieda falza li jkun ta, b'mod li tali ritrattazzjoni tibbenfika xi persuna akkuzata u misjuba hatja in bazi tax-xhieda falza tieghu, u qabel ma tigi esegwita dik is-sentenza, allura tali ritrattazzjoni tibbenefika wkoll lil dak ix- xhud li jregga' lura x-xhieda falza tieghu, dan ghal dak li jirrigwarda l-piena anqas li hu soggett ghaliha f'tali kaz a differenza tal-piena akbar soggett ghaliha meta jinstab hati ta' dak l-ispergur minghajr ma jkun reggha lura x-xhieda falza tieghu. zewg Artikoli separati fil-Kodici Kriminali kjarament juru li l- legislatur ried jaghti l-opportunita' jew incentiv lix-xhud li xehed falz sabiex iregga' lura dik ix-xhieda tieghu. Ried jaghti l-opportunita' lil dak ix-xhud li jregga' lura x-xhieda falza tieghu w b'hekk jevita li tigi kagunata xi hsara rreparabbli lil xi persuna jew anke lis-socjeta' in Ta' min izid ma' dawn iz-zewg Artikoli tal-Kodici Kriminali, dak li jiddisponi il-Kap.12 fl-Artikolu 602 (1), maghmul applikabbli ghall-procedimenti kriminali bl-Artikolu 645 tal-Kap. fejn xhud, f'kull zmien qabel l-eghluq tas- smigh tal-kawza, jkun jixtieq jaghmel xi zieda jew korrezzjoni ghal dak li jkun xehed qabel, u l-Qorti tippermetti tali zieda jew korrezzjoni. Dawn huma tlett Artikoli tal-Ligi li kjarament juru li din id-duttrina ta'ritrattazzjoni kienet f'mohh il- legislatur. Din tar-ritrattazzjoni, fil-fatt, hija incentiva li l-ligi taghti lix-xhud sabiex jasal biex jikkoreggi lilu nnifsu biex dak li jkun xehed falz precedentement ma jwassalx ghad- dannu ta'haddiehor u sabiex ukoll l-istess xhud ikollu mohhu mistrieh li l-ligi qed tipproteggih billi jibbenefika minn din ir- ritrattazzjoni tieghu li twassal ghan-newtralizzazzjoni tar-reat ta' spergur. ezattament l-iskop wara din id-duttrina, cioe' li tigi zvelata l-verita' li hu wkoll l-iskop ta' kull process kriminali, li bniedem li x-xhieda falza tieghu tista' twassal ghal xi decizjoni hazina, jkun f'posizzjoni li jirrimedja ghal tali sitwazzjoni qabel ma jkun tard wisq. L-effett ta' din l-incentiva hu li tigi eliminata l-possibilita' li l-gustizzja tigi zgwidata w li jsir xi dannu rreversibbli lil xi hadd. Issa pero', mhux kull tip ta' ritrattazzjoni hija accettabbli fis-sens li din dejjem tibbenefika lix-xhud li jregga lura mix-xhieda falza tieghu. Hemm certi rekwiziti li jridu jigu sodisfatti sabiex din il-linja difensjonali jirrizulta mill- gurisprudenza, l-effett tar-ritrattazzjoni hu li din tinnewtralizza ghall-kollox ir-reat ta' spergur. kollha necessarji sabiex tirnexxi din il-linja difensjonali, l-effett taghha hu li min ikun xehed falz u volontarjament iregga' lura dik ix- xhieda falza tieghu fil-mument opportun, hu jkun ezonerat minn kull responsabilita' kriminali. U dan hu propju l-incentiv li taghti l-ligi lil kull min jirritratta lura minn xi xhieda falza li jkun ta, purche' huma Dan hu incentiv intiz biex iwassal lix- xhud biex jerga' jahsibha, jiddispjacih minn dik ix-xhieda falza li jkun ta, u jasal jghid il-verita' minghajr ma jinkorri f'responsabilita' Hu l-premju li l-ligi taghti lil dak ix-xhud talli ghen u ta l- kontribut tieghu siewi sabiex issir gustizzja jew sabiex ma ssirx ingustizzja in bazi ta' xhieda falza." Ikkunsidrat ulterjorment: Illi fil-kaz odjern jirrizulta li l-imputat qed jigi akkuzat li huwa xehed falz waqt is-smiegh tal-kawza kriminali kontra tieghu stess bin-numru 260/2015 (li d-decizjoni taghha tinsab esebita a fol. 38 et seq tal-process Jirrizulta ghalhekk (kif jidher ukoll mill-gurisprudenza hawn fuq ikkwotata) li l-akkuza fil-konfront tal-imputat hija dik ta' spergur u mhux ta' semplici gurament falz. Minn dan il-Qorti tista' mill-ewwel teskludi l-imputazzjoni ai termini tal-artikolu 108 tal-Kap. 9 tal-Ligijiet ta' Malta u cioe' l-ewwel imputazzjoni migjuba kontra l-imputat odjern li 'Inti hlift falz quddiem imhallef, magistrat jew quddiem ufficjali iehor li jkollu s-setgha b'ligi li jaghti l-gurament.' Ai termini tat-tieni mputazzjoni l-imputat qed jigi wkoll akkuzat li huwa xehed falz waqt is-smiegh tal-kawza kontra tieghu stess bin-numru 260/2015 (li d-decizjoni taghha tinsab esebita a fol. 38 et seq tal-process odjern) u cioe' bl-akkuza ta' spergur. Illi ai termini tal-artikolu 104 (1) tal- Kap. 9 sabiex tkun tista' tissussisti din l-akkuza jehtieg li d-delitt li bih kien akkuzat l-imputat kellu jkun suggett ghall-piena akbar mill-piena ta' Din il-Qorti rat mid-decizjoni tal-Qorti precedenti tal-Prim'Istanza kif ukoll mid-decizjoni tal-Onorabbli Qorti tal-Appell li ai fini ta' piena gie applikat fil-konfront tal-imputat odjern l- Avviz Legali 79 tal-2006 b'mod partikolari r-regolament 27 (2) (b) li apparti l-multi jipprovdi alternattivament ghall-piena ta' prigunerija ta' Jirrizulta ghahekk illi kieku l-imputat odjern fil- proceduri precedenti fejn allegatament ikkommetta spergur huwa kellu biss l-akkuzi taht l-Avviz Legali 70 tas-sena 2006 allura din il-Qorti setghetx issibu hati ai termini tal-artikolu 104 (1) tal-Kap. 9 tal-Ligijiet ta' Malta stante li ma kienx alllura jissusisti l-element essenzjali li x-xhieda trid tkun inghatat fi proceduri fejn il-piena hija akbar mill-piena ta' prigunerija ghal zmien sentejn, filwaqt li piena ta' prigunerija ta' massimu sentejn ma jirrizultax li hija inkluza. Madanakollu jirrizulta li fil- proceduri precedenti l-imputat kien ukoll akkuzat bir-recivida ai termini tal-artikolu 49 tal-Kap. 9 tal-Ligijiet ta' Malta. Isegwi ai termini tal- artikolu 50 tal-istess Kap. 9 tal-Ligijiet ta' Malta li l-piena ta' sentejn, konsegwenza tar-recidiva, setghet tizdied b'mill-anqas grad wiehed u b'hekk jirrizulta li l-element tal-artikolu 104 (1) tal-Kap. 9 cioe' li l-piena trid tkun ta' prigunerija ta' aktar minn sentejn huwa finalment sodisfatt (massimu sentejn prigunerija u zieda ta' mill-anqas grad habba r- L-imputat odjern ghalhekk jista' jinstab hati tat-tieni akkuza migjuba fil-konfront tieghu ai termini tal-artikolu 104 (1) tal-Kap. 9 tal- Ligijiet ta' Malta cioe' dik ta' spergur li taqra: 'U aktar talli fl-istess hin, lok u cirkostanzi tajt xhieda falza fi proceduri suggett li l-elementi l-ohra tar-reat ikunu sodisfatti. Apparti l-kwistjoni tal-piena kif imposta bhala kundizzjoni ai termini tal- artikolu 104 (1) tal-Kap. 9 tal-Ligijiet ta' Malta jirrizulta car li l-imputat qed jigi akkuzat li xehed falz waqt proceduri kriminali fil-konfront tieghu liema proceduri jirrizultaw pruvati mill-atti u liema proceduri ai termini tal-gurisprudenza hawn fuq ikkwotata jistghu ukoll jaghtu lok ghall- imputazzjoni ta' spergur. Illi jirrizulta ghalhekk li jonqos li din il-Qorti tiddetermina jekk jirrizultax mill-provi mressqa li l-imputazzjoni li l-imputat ikkommetta spergur fil- kawza kriminali in kwistjoni deciza mill-Magistrat Dr Joseph Mupimhidza Geiser l-fatt li x-xhieda tal-imputat inghatat waqt is-smiegh ta' kawza kriminali jirrizulta pjenament pruvat u ghalhekk dan l-element huwa Illi in oltre mill-provi kif imressqa quddiem din il-Qorti tqis li ma hemm l-ebda dubju li l-imputat Nathaniel Grech Sillato originarjament kien stqarr mal- Pulizija li l-ghasafar in kwistjoni kienu tieghu u ta' hadd aktar. jammettih hu stess anki fix-xhieda tieghu fil-kawza odjern. xhieda tal-imputat stess, dan jirrizulta wkoll mix-xhieda skjetta tal- Ispettur Bernard Charles Vella Carbonaro kif ukoll mill-iddettar verbatim tal- istqarrija tal-imputat fid-decizjoni tal-Magistrat Dr. Joseph Mupimhidza esebita Il-Qorti tinnota wkoll id-dettalji li l-imputat kien ta lill-ispettur a tempo vergine kif ukoll lill-'enforcement officer' dwar kif u meta dawn kienu nqabdu jew ingabru dawn it-tajr, partikolarment iz-zmien li dawn Dawn jimmiltaw ferm favur li l-verzjoni veritiera hija dik moghtija originarament fl-istqarrija u mhux dik li nghatat quddiem il-Magistrat fil-mori tal-proceduri kriminali. Minn naha l-ohra mix-xhieda tal-imputat quddiem il-Magistrat Dr. Joseph Mupimhidza esebita fl-atti odjerni u anki fix-xhieda tieghu quddiem din il-Qorti l-imputat isostni li huwa kien gideb fl-istqarrija u li l-verita' kienet li l-ghasafar kienu ta' nanntu jew sahansitra ta' nannuh mejjet. jipprova jiggustifika din il-bidla volontarja fil-verzjoni tal-fatti billi jghid li kien inghata parir qabel l-istqarrija li jekk ser jghid li huma ta' nanntu allura kienet ser tittella' tixhed il-Qorti. Kif gia izda rilevat aktar 'il fuq fl- analizi tax-xhieda tal-imputat il-Qorti tinnota li filwaqt li quddiem il- Magistrat Dr. Joseph Mupimhidza l-imputat wehhal fil-pulizija fejn qal li hu kien staqsa lill-pulizija fis-sens li jekk isemmi lil nanntu allura din kinitx ser tittella' l-Qorti u skont hu dawn qalulu iva, fil-verzjoni moghtija lill- Qorti odjerna huwa jixhed li kien qallu hekk l-Avukat u mhux il-pulizija. In oltre, il-Qorti tinnota li l-imputat fil-kaz odjern ghazel finalment li ma jtellax almenu lil nanntu sabiex tikkonferma l-verzjoni tieghu li l-ghasafar kienu taghha jew sahansitra ta' nannuh li ilu mejjet tmien snin. anqas ittella' jixhed l-Avukat li almenu seta' jikkonferma jekk hux minnu li l-imputat kien staqsieh dwar il-kwistjoni ta' nanntu qabel ma ghamel l- istqarrija. Illi din il-Qorti fid-dawl illi x-xhieda, b'mod partikolari tal-Ispettur Bernard Vella Carbonaro baqghet wahda konsistenti tul il-proceduri kemm dawk precedenti kif ukoll dawk odjerni kif ukoll fid-dawl tal-inkonsistenzi fil- verzjonijiet tal-imputat kemm fir-rigward ta' dak li huwa qal fl-ewwel stqarrija tieghu lill-pulizija, kif ukoll dak li xehed quddiem il-Magistrat Dr. Joseph Mupimhidza u dak li xehed quddiem din il-Qorti tqis li gie pruvat lilha sal-grad rikjest mil-ligi fi proceduri kriminali u cioe' oltre r- ragjonevoli dubju li l-verita' hija li l-ghasafar in kwistjoni kienu tal- imputat u li l-verzjoni li dawn kienu tan-nanna ( jew sahansitra ta' nannuh li kien ilu mejjet tmien snin) kienet u hija gidba sfaccata tal-imputat sabiex jiprova jghatti l-atti kriminali tieghu. Dwar dan il-punt allura l-Qorti tqis li taqbel ma' dak deciz ukoll mill-Onorabbli Qorti tal-Appell fis-sentenza 54 paragrafu 13 jinghad 'Fic-cirkostanzi, meta l-imputat ripetutament kien stqarr mal- pulizija, kemm oralment kif ukoll bil-miktub, u din wara li kien kkonsulta avukat, li t-tajr kien tieghu, u li l-gallozz tat-tikek kien qatilha hu waqt li l-piswejta kien sabha hajja u zammha izda wara veritiera dak li stqarr lill-pulizija waqt l-investigazzojni u li Mal-pulizija l-imputat ma stqarrx semplicement li t-tajr kien tieghu izda zied jghid li kien qabadhom hu u ta d-dettalji dwar kif gew ghandu l-gallozz u l-piswejta u ddistingwa c-cirkostanzi ta' wahda mic-cirkostanzi tal-ohra. Dan apparti li hu ferm stramb li l- ewwel l-imputat kien lest jissagrifika ruhu biex skont hu jghatti lil nanntu izda imbghad xi xhur wara meta tressaq il-Qorti s-sens altruwistiku tieghu lejn nanntu ta' tmenin sena sparixxa u beda Jirrizulta ghalhekk pruvat lil din il-Qorti li l-imputat huwa hati ta' spergur fix-xhieda tieghu moghtija minnu quddiem il-Magistrat Dr Joseph Mupimhidza tul il-proceduri kriminali fl-ismijiet Fenech Melillo vs Nathaniel Grech Sillato (kif decizi 38 et seq tal-process odjern. L-istess imputat sahansitra kompla jinsisti b'din il-gidba kemm wara li gie mwiddeb mill-Magistrat precedenti kif ukoll quddiem din il-Qorti w'ghalhekk ma jistax jinghad li f'xi hin kien hemm ritrattazzjoni tal-istess. Decizjoni Ghaldaqstant ghar-ragunijiet kollha suesposti, il-Qorti tqis li giet sufficjentement pruvata t-tieni akkuza kif migjuba fil-konfront tal- imputat u ser tghaddi sabiex issibu hati tal-istess. Illi l-Qorti tqis li l-ewwel imputazzjoni fil-konfront tal-imputat, anki bhala alternanti ghat-tieni akkuza, ma tistax legalment tirrizulta fil-konfront tal- Illi dwar il-piena l-Qorti hadet in konsiderazzjoni n-natura tar-reat li tieghu qed jinstab hati l-imputat u l-fatt li fl-atti hija sprovvista mill-fedina penali tieghu, ommissjoni li minn dak li rat il-Qorti fil-kaz odjern ser Il-Qorti wkoll ikkunsidrat li l-imputat ghandu jinghata l-opportunita' li jbiddel id-direzzjoni u mil-lum 'il quddiem jibda jiehu bis-serjeta' l-ligi kriminali tal-pajjiz u l-konsegwenzi gravi li l-ksur tal-istess ligi jgib mieghu qabel ma jkun tard wisq ghalih. Ghal dawn il-motivi l-Qorti, wara li rat u hadet in konsiderazzjoni f'din id-decizjoni l-artikoli 28A, 49, 50, 104, 105, 108, 109 tal-Kap. 9 tal-Ligijiet ta' Malta u l-Avviz Legali 79 tas-sena 2006, filwaqt li tillibera lill-imputat mill-ewwel imputazzjoni migjuba fil-konfront tieghu, issibu hati tat-tieni mputazzjoni migjuba kontra tieghu u tikkundannah ghall-minimu possibbli taht l-artikolu 104 (1) tal-Kap. b'applikazzjoni tal-artikolu 28A (1) tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta qed jigu B'applikazzjoni tal-artikolu 109 tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta u fit-termini tal-istess artikolu din il-Qorti ma ghandhiex alternattiva ghajr li tinterdici b'mod generali ghal zmien ghaxar snin (il-minimu possibbli f'dawn ic- Il-Qorti spjegat lill-imputat fi kliem ordinarju ai termini tal-artikolu 28A (4) tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta l-import ta' din is-sentenza u x'jigri jekk jikkommetti reat iehor punibbli bi prigunerija fi zmien erba' snin mil-lum. Vera kopja