QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF MARK CHETCUTI ONOR. IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar it-Tnejn, 23 ta' Novembru, 2020. Rikors maħluf numru 265/2010 JPG Angelo sive Anglu Sciberras Borg f'ismu proprju kif ukoll għan-nom tas-soċjeta` Lambusa Maritime Shipping Limited (C-39329), u b'digriet tad-29 ta' Lulju 2011 Angelic Sciberras Borg u s-soċjetà Lambusa Maritime Company Limited, magħrufa wkoll Lambusa Maritime Shipping Limited (C39329) Dan huwa appell tas-soċjetà attriċi u appell inċidentali tal-konvenuti minn sentenza mogħti mill-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili fid-29 ta' Mejju 2015 li ċaħdet kemm it-talbiet tal-attur u kemm il-kontro-talbiet tal- L-attur kien talab il-ħlas ta' sehmu mill-qligħ li jgħid li l- konvenuti għamlu wara ftehim bejn il-partijiet li l-konvenuti jinqdew Rikors maħluf numru 265/2010 b'lanċa tal-attur u jaqsmu l-qligħ miegħu, u talab ukoll il-ħlas ta' danni minħabba ħsarat li jgħid li l-konvenuti għamlu fil-lanċa. Il-konvenuti fir- rikonvenzjoni jgħidu li l-ftehim kien biss li l-lanċa tkun depożitata għandhom fl-interess tal-attur, u talbu l-ħlas ta' spejjeż li għamlu fuq il- lanċa fl-interess tal-attur; talbu wkoll danni għax igħidu illi, wara li ippermettew lill-attur jinqeda b'cold store mikri lilhom mill-gvern, huma tilfu l-kirja għax l-attur inqeda ħażin b'dak il-cold store. huma dawn: L-attur igħid illi hu għandu lanċa tas-sajd u kien ftiehem mal-konvenut illi l-lanċa jinqdew biha l-konvenut u s-soċjetà konvenuta, li hija kum- pannija tal-konvenut, u l-qligħ jinqasam bejn il-partijiet. Għalhekk għadda l-pussess tal-lanċa lill-konvenut. Minkejja dan, iżda, igħid l- attur, qatt ma ngħata sehmu mill-qligħ. Igħid ukoll illi kemm ilha l-lanċa f'idejn il-konvenut saritilha ħsara. Għalhekk fetaħ din il-kawża u talab illi l-qorti: »1. previa dikjarazzjoni li kwalunkwe ftehim konkluż bejn il-partijiet relativament għall-lanċa … ġie terminat, tordna lill-intimat sabiex fi żmien qasir u perentorju jirritorna lir-rikorrenti l-imsemmija lanċa u l- makkinarju, aċċessorji u kunzijiet tagħha kollha; »2. fin-nuqqas, tawtorizza lir-rikorrenti jirriprendi l-pussess tal-lanċa de quo huwa stess, a spejjeż tal-intimat; »3. tillikwida l-qligħ illi l-intimat ipperċepixxa bl-użu tal-lanċa tar-rikorr- enti u tikkundanna lill-intimat sabiex iħallas nofs dan il-qligħ lir- rikorrent; »4. tiddikjara li l-lanċa tar-rikorrenti soffriet ħsarat bħala konsegwenza ta' traskuraġni tal-intimat jew terzi inkarigati minnu, fiż-żmien li kienet fil-pussess esklussiv tal-istess intimat; »5. tillikwida d-danni sofferti mill-lanċa fiż-żmien li ilha fil-pussess tal- intimat u tikkundanna lill-intimat iħallas dawn id-danni lir-rikorrenti.« Il-konvenuti ressqu l-eċċezzjoni li l-ftehim ma kienx kif igħid l-attur, iżda l-ftehim kien li l-konvenut "iżomm id-dgħajsa fil-kustodja tiegħu solament biex jagħmel pjaċir lill-attur li kien għaddej proċeduri ta' separazzjoni personali minn ma' martu". Ċaħdu wkoll li saret xi ħsara lil-lanċa. Għall-għanijiet tar-rikonvenzjoni, il-konvenuti fissru illi fiż-żmien li l- lanċa kienet f'idejhom għamlulha spejjeż ta' sebgħa u għoxrin elf, tmien mija u ħamsa u disgħin euro u wieħed u sittin ċenteżmu Fissru wkoll illi biex jagħmlu pjaċir ieħor lill-attur kienu ħallewh jinqeda b'cold store mikri lilhom mill-gvern. L-attur iżda ma ħarisx il-kondizzjonijiet għall-użu tal-cold store u l-konvenuti għalhekk tilfu l-kirja u b'hekk ġarrbu danni. Il-konvenuti għalhekk ressqu dawn il-kontro-talbiet biex il-qorti: »1. tikkundanna lill-attur iħallas lill-konvenuti s-somma ta' sebgħa u għoxrin elf, tmien mija u ħamsa u disgħin euro u wieħed u sittin ċenteżmu (€27,895.61) rappresentanti spejjeż magħmula fuq lanċa tal-attur ...; »2. tiddikjara illi l-attur, abużivament u bil-moħbi tal-konvenuti, żamm merċa fil-cold store tal-konvenuti li ma kinitx permessibbli li tinżamm hemmhekk b'konsegwenza illi l-konvenuti ġew żgumbrati mill-istess cold store; »3. tiddikjara illi minħabba f'hekk l-attur ikkawża danni lill-konvenuti; »4. tillikwida d-danni hekk sofferti; »5. tikkundanna lill-attur iħallas is-somma hekk likwidata.« L-attur wieġeb illi l-ftehim kien kif qal hu, mhux kif igħidu l-konvenuti. Igħid ukoll illi f'kull każ l-ispejjeż li jippretendu l-konvenuti huma esaġġerati u ċaħad li fil-cold store żamm xi merċa li ma setgħetx tinżamm hemmhekk. Rikors maħluf numru 265/2010 L-ewwel qorti ċaħdet kemm it-talbiet tal-attur u kemm il-kontrotalbeit tal-konvenuti għal raġunijiet li fissrithom hekk: »Ikkonsidrat: »illi din il-kawża tirrigwarda talba għal dikjarazzjoni illi kwalunkwe ftehim bejn il-partijiet relativament għall-lanċa … kien ġie terminat u talba sabiex l-imsemmija lanċa, flimkien mal-aċċessorji, kunzijiet u makkinarju kollha tagħha, jiġu rritornati mill-konvenuti lill-attur entro terminu stabbilit, u li fin-nuqqas l-istess attur jiġi awtorizzat jirriprendi l- pussess tal-lanċa huwa stess, bl-ispejjeż kollha konnessi mar-ripriża a kariku tal-konvenuti. Saret talba wkoll għal-likwidazzjoni tal-qligħ perċepit mill-konvenuti bl-użu tal-lanċa u sabiex nofs dan il-qligħ jitħallas lill-attur. Talba oħra kienet illi jiġi ddikjarat li l-lanċa soffriet ħsara kemm ilha fil-pussess tal-konvenuti u li jiġu likwidati d-danni kollha sofferti mill-lanċa, sabiex il-konvenuti jiġu kkundannati jħallsu- hom lill-attur. »Illi, fil-mertu, din il-kawża si tratta allegat ftehim verbali li sar bejn il- partijiet rigward il-lanċa … proprjetà tal-attur. Mill-bidunett, il-mertu ta' tali ftehim verbali ġie kkontestat u li għalhekk mill-provi miġbura jirriżulta żewġ verżjonijiet differenti u konfliġġenti. Il-verżjoni tal-attur, u ergo t-talbiet tiegħu, hija illi l-ftehim verbali bejn il-kontendenti kien illi l- lanċa tal-attur tgħaddi fil-pussess tal-konvenut biex huwa jużaha għas- sajd prinċipalment tat-tonn u l-pixxispadd, f'ismu jew tramite l- kumpanija konvenuta Lambusa Maritime Company Limited, b'dan illi l- profitti netti mill-istess negozju jinqasmu ugwalment bejn il-partijiet, b'dan ukoll illi l-konvenut kellu jkun responsabbli li jqabbad il- ħaddiema biex joperaw il-lanċa u jħallashom mis-sehem tiegħu. »Min-naħa l-oħra, il-verzjoni tal-konvenut hija illi l-ftehim verbali bejniethom kien illi huwa jżomm il-lanċa tal-attur fil-kustodja tiegħu u li jpoġġi l-lanċa fuq l-irmiġġ tiegħu ġewwa Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, u dana solament sabiex jagħmel pjaċir u jgħin lill-attur li kien għaddej minn proċeduri ta' separazzjoni personali minn ma' martu dawk iż-żminijiet. »illi l-qorti għaldaqstant ser tagħmel analiżi tal-provi hekk kif miġbura, sabiex jiġi stabbilit il-bażi tal-ftehim bejn il-partijiet, u cioè kienx pjaċir, kif jallega l-konvenut biex iżomm il-lanċa fuq l-irmiġġ tiegħu, jew kienx ftehim dwar trasferiment tal-pussess tal-lanċa f'idejn il-konvenuti biex isir biha negozju ta' sajd minn Malta bit-tqassim tal-profitti netti bejn il- partijiet. »Għalkemm mill-provi prodotti jirriżulta illi l-attur apparentement dejjem sostna l-istess verzjoni, vide affidavit tiegħu a foll. »"Fis-sena elfejn u sitta (2006) jiena bdejt proċeduri ta' separ- azzjoni personali minn ma' marti … Meta l-konvenut Anġlu Mifsud sar jaf b'dawn il-problemi li kelli huwa ssuġġerixxa illi jibda juża l- lanċa hu fis-sens illi hu jieħu l-pussess tal-lanċa u jqabbad in-nies jaħdmu biha hu. Jiena aċċettajt u konna ftehmna illi hu kellu jieħu l-pussess tal-lanċa u jibda jaħdem biha; il-ftehim kien verbali u konna bqajna illi mill-qligħ li jsir l-ewwel jitnaqqsu l-ispejjeż, imbagħad li l-qligħ li jifdal kellu jinqasam min-nofs bejni u bejnu. Konna ftehemna wkoll illi l-ħaddiema kellhom jitħallsu min-nofs tar-rikavat li kien se jieħu hu biex jien ma jkolli xejn x'naqsam magħhom. Huwa kien qalli illi anke jekk nikruha lil tat-tonn biss, ukoll kien se jibqagħlna qligħ tajjeb." »u xiehda tiegħu fis-seduta fl-1 ta' Novembru 2012 a foll. »"Dan it-tip ta' ftehim fuq din il-lanċa ġieli għamiltha ma' diversi nies, u cioè li jkun hemm xi ħadd li joħodli ħsiebha u kont intih iktar minn sehem. Ma' Mifsud kien differenti l-ftehim, għax 50/50. Din id-darba kienet differenti għaliex is-soltu mal-oħrajn kont noħroġ magħhom, però ma' Mifsud jiena qatt ma ħriġt." »u fis-seduta fil-25 ta' Jannar 2013 a fol. »"jiena l-lanċa tajhtielu mhux biex joħroġ jistad, però biex jieħu ħsiebha u jmexxiha hu u mbagħad naqsmu l-ispejjeż, u s-sajjieda kellu jqabbadhom hu. Kien qalli wkoll li kien għamel kuntratt tat- tonn ma' dawk li jġibu l-gaġeg u sallum ma rajt xejn, paroli biss. Qalli li kellu l-kuntratti lesti, għalhekk tajthielu l-lanċa." »din il-qorti, wara li għarblet ix-xiehda kollha prodotta f'dan il-każ, tagħraf li bl-ebda mod ma tista' tagħti affidibilità jew kredibilità lix- xiehda tal-attur. Dan qiegħed jingħad għal diversi ragunijiet. Prinċipal- ment il-qorti ma tista' tagħti ebda affidibilità lilll-attur meta jirriżulta li huwa ikkonsenja lanċa tiegħu lill-intimat biss sabiex tiġi skapriċċata martu minn qligħ tal-komunjoni tal-akkwisti fil-kawża ta' separazzjoni li kienet għadha pendenti bejniethom. Di più din il-qorti ma tistax tagħti affidibilità lill-attur li saħansitra għamel skrittura privata quddiem nutar ta' self fittizju t'għoxrin elf mingħad l-intimat għall-istess skop, cioè biex igħabbi l-komunjoni tal-akkwisti u b'hekk jisċapriċċa lil martu u jevita' illegalment li jgħaddilha dak dovut lilha. »Illi di più hemm provi skjaċċanti illi minkejja illi [l-lanċa] kienet tqiegħdet f'hard standing facilities Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar u dan minn Settembru 2008 sal-gurnata tal-llum, Francis Smiljanic pprezenta riċevuti ta' bejgħ ta' hut mill-lanċa in kwistjoni fis-sena 2008 – dok. RS5, u dok. RS6 għas-sena 2009. «Illi hekk, skond l-email Dok RS7, l-attur kien ippreżenta r-riċevuti tas- sena 2009 lix-xhud Rita Welch ġurnata qabel ma hija bagħtet l- imsemmija email, u cioè fis-7 ta' April 2010. Illi l-kawża in deżamina kienet ġiet istitwita fit-22 ta' Marzu 2010, u cioè dawn l-imsemmija rċevuti għas-sena 2009 kienu ġew ippreżentati mill-attur lix-xhud Rita Welch b'insistenza da parte tal-attur ("he insisted … to record these sales on the vessel") wara li kienet infetħet il-kawża in deżamina. Illi anke prima facie, u skond l-email ikkwotata, il-preżentata ta' dawn ir- riċevuti hija waħda suspettuża immens, kif inhi suspettuża l-insistenza tal-attur max-xhud Welch. Il-qorti tagħel aċċenn wkoll għall-ittra datata 29 ta' April 2010 iffirmata mid-Direttur Ġenerali tat-Taqsima tar- tal-Agrikoltura u s-Sajd, Dr Anthony Cioffi u Regolament mibgħuta lill-avukat tal-attur, Dr Angele Lagana (dok. RS8), li fiha jingħad: »"Minn informazzjoni li għandu dan id-dipartiment il-bastiment … ilu fuq l-iskall għas-sajjieda, Ponta tal-Qrejten, Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, mis-17 ta' Settembru 2008. Għaldaqstant is-Sur Francis Smiljanic ma jistax jirreġistra qabda fuq dan il-bastiment għax inkella jkolli nfittxu għal informazzjoni falza." »Illi fir-rigward ta' dok. RS6 ġiet preżentata email datata 8 t'April 2010 (dok. RS7) illi fiha jingħad Rikors maħluf numru 265/2010 »Dan kollu huwa wkoll sostanzjat mix-xiehda tal-konvenut meta jagħti t-testimonjanza fuq l-uzu tal-VAT numbers. »L-uniċi fiscal reċeipts li jappartjenu lill-intimat huma 000204/203/202 /201 li jammontaw għall Lm5,050.00. "Dak li ddikjara Francis dwar l-ammont ta' fiscal receipt 29,811.00 huma fuq VAT li ma jeżistix u fuq kumpannija li ma teżistix. Tant hu hekk illi meta s-Sur Tanti mill-Fisheries xehed staqsejnieh kemm qabdet ħut id-dgħajsa. Dan kull ma ppreżenta kien biss statistika li kellu minn fuq informazzjoni tad-dipartiment. Meta ntalbu l-vouchers tal-bejgħ tal-ħut tal-pixkerija dawn ma sabu l- ebda records u l-unika records li ngiebu għal din il-kawża kienu VAT fiscal receipts li kien ippreżentahom Francis Smiljanic lil Rita Welch. Tanti ippreżenta dokument li wera li fl-2006 qabdet 41,356, fl-2007 27,880 u fl-2008 1,077. Meta staqsejna lil Joseph Azzopardi Arena tal-koperattiva dwar min ħallas id-djun tad-diesel dan qal li ħallsu min għandu l-irċevuta … … ." »Il-qorti għaldaqstant, meħuda in konsiderazzjoni l-fatturi fuq indikati, tagħraf li ma tistax isserraħ fuq x-xiehda tal-attur, u b'mod speċjali ma tistax tqis ipprovat skond il-liġi li kien hemm ftehim ta' negozju dwar il- lanċa … fuq il-binarji li l-attur ipprova jipperswadi lil din il-qorti. »Il-verżjoni tal-konvenut rigwardanti n-natura tal-ftehim verbali bejn il- partijiet hija kompletament differenti: »"F'Marzu 2008 kien ċempilli Francis Smiljanic u qalli li kien lest iġib il-bastiment Malta u jsib baħrin minn hawn biex juri lill-istaff li kellu li hu ma kienx bżonnhom. Kien talabni biex nisilfu fejn jorbot il-lanċa u nsiblu xi crew. Jien għidtlu biex jara jirranġax ma ...l- crew li kellu qabel. Schembri webbes rasu u ġab il-bastiment f'Malta, u cioè Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, u konna poġġejnieh fuq irmiġġ tiegħi. Kien talabni biex insiblu xi crew biex jaħdem bih u jien kont għidtlu li kont ser nara nsiblux xi sajjied li ried jaħdem miegħu. Hu qalli li kien lest jaħdem miegħu u jaqsam il-qliegħ fuq 50/50 basis bl- inġenji b'kollox wara li jaqtgħu l-ispejjeż." »Il-konvenut reġa' tenna a fol. »"Iċ-ċwievet tal-lanċa la m'huma u la qatt ma kienu għandi. Ftehim ma kien hemm qatt ma' Smiljanic. Iva, naqbel li l-crew kienu n-nies tiegħu, però kont qabbadthomlu jiena. Jiena kemm sibtlu dan il-crew, però ma kelli x'naqsam xejn ma' dan l- arranġament. Dan għamiltulu bħala pjaċir." »Fl-affidavit ta' Monica Sciberras Borg jirriżulta illi l-konvenut kien ġie mqabbad mill-attur biex jingaġġa baħrin biex jieħdu ħsieb il-lanċa. seq, hija xehdet illi ma kinitx preżenti għall-ftehim li sar bejn il- kontendenti u taf biss dak li qalilha żewġha. L-intimat min-naħa tiegħu jinnega kategorikament li qatt kien hemm ftehim għal negozju fuq il- lanċa in kwistjoni, u li dak li għamel kien biss biex jgħin lill-attur fis- sitwazzjoni ta' problemi matrimonjali li kien jinstab fihom. »Għar-rigward tat-tieni talba l-qorti jehtieg illi tanalizza l-ispejjeż tal- hard standing facility li skond ix-xiehda ta' Marco Markham, sal-31 ta' Jannar 2011, l-ammont dovut huwa ta' €17,020.26. »Jidher ċar mill-provi prodotti illi l-attur kieku ried seta' jieħu l-pussess tal-lanċa, li dejjem kienet u baqgħet reġistrata f'ismu, billi jħallas il- miżati tal-hard standing facility. Il-qorti tagħraf li dan m'għamlux għaliex kien qed jippretendi li dan l-ammont jiġi mħallas mill-konvenut. Il-fatt illi l-attur allegatament ma kellux ċwievet u l-logbook f'idejh ma jbiddilx l-istat ta' fatt li, mal-awtoritajiet konċernati, il-lanċa baqgħet reġistrata f'ismu. »Illi mill-provi prodotti jirriżulta li kien hemm xi forma ta' ftehim bejn il- partijiet sabiex l-lanċa tittella' l-art, u cioè gewwa l-hard standing facilities gewwa Baħar iċ-Ċaghaq, In-Naxxar, dan il-ftehim kien sar a bażi tal-fatt illi l- lanċa kellha tissewwa u li għalhekk kellha tibqa' fil-hard standing facilities sakemm isiru x-xogħolijiet riparatorji neċessarji. »Illi għar-rigward it-talba tad-danni sofferti miż-żewġ kontendenti, ma jirriżultax ipprovat sodisfaċentement skond il-liġi illi l-ħsara fil-gear box ġiet kawżata minn xi negliġenza da parti tal-intimat jew tas-soċjetà intimata. »Illi fir-rigward tat-tielet talba tal-attur, u cioè il-likwidar ta' nofs il-qligħ illi l-konvenut ipperċepixxa bl-użu tal-lanċa tal-attur skond il-"ftehim", il- qorti tagħraf illi seta' kien hemm xi bejgħ ta' ħut fl-ewwel parti tas-sena 2008 u dan stante li f'Settembru 2008 il-lanċa kienet ittellgħet fuq l-art ġewwa l-hard standing facilities Marsaxlokk. »Illi jirriżulta provat sodisfaċentement li meta l-lanċa kienet għadha fil- pussess tal-attur, u cioè qabel Frar jew Marzu 2008, huwa kien jużaha għas-sajd, u skond dok. B (anness mal-kontro-talba tal-konvenuti) fis- sena 2006 il-bejgħ nett kien fl-ammont ta' €41,356; fis-sena 2007 il- bejgħ nett kien fl-ammont ta' €27,880; u fl-2008 (u cioè sa Jannar 2008 meta l-lanċa kienet għadha fil-pussess tal-attur) il-bejgħ nett kien fl-ammont ta' €1,077, u dan kuntrarjament għal dak li xehed il- konvenut. B (anness mal-kontro-talba tal-konvenuti) kif ukoll ix-xiehda ta' Anthony Thomas, li esebixxa lista mill-2004 sal-2010 tal-ħut mibjugħ mill- lanċa in kwistjoni (dok. AT1) juri l-bejgħ ta' hut fis-snin 2006 u 2007, u juri b'mod ċar u inekwivoku illi, kuntrarjament għal dak allegat mill- konvenuti, il-lanċa kienet fil-fatt qiegħda taħdem fis-snin preċedenti għall-"ftehim". Il-qorti tgħamel aċċenn għax-xhieda ta' Anthony Thomas, "Rigward dok. AT1, fejn hemm imnizzel "xejn", dan jirreferi għall-fatt li ma kien hemm xejn mill-pixkerija, però seta' kien hemm bejgħ ieħor però mhux mill-pixkerija". »Illi din il-qorti digà kellha l-opportunità illi telabora fuq il-qerq manifest tal-attur u tagħmel referenza għal dak illi hija enunċjat fil-konfront ta' dok. RS7 u dok. Dawn id-dokumenti jikkostitwixxu prova lampanti tal-mala fede tal-attur li jittenta li jiżgwida lill-qorti fir- rigward tat-tielet talba tiegħu għall-likwidar tal-qligħ illi l-konvenut bl- Rikors maħluf numru 265/2010 użu tal-lanċa… u l-kundanna lill-konvenut sabiex iħallas nofs il-qligħ lill-attur. »Il-qorti tgħaraf illi l-uniku prova ta' bejgħ ta' ħut għas-sena 2008 hija dik li giet irreġistrata mad-Dipartiment għar-Regolazzjoni tal-Biedja u s-Sajd. Illi x-xhud Rita Welch esebiet dawn ir-riċevuti għas-sena 2008 (dok. RS5), minn fejn jirrizulta illi għas-sena 2008, kien hemm telf ta' €4,289. »Illi fir-rigward tal-kontro-talba tal-konvenuti, u b'referenza għall-ewwel talba kif dedotta, jirriżulta illi tali talba, u cioè li l-attur jiġi kkundannat iħallas lill-konvenuti l-ammont ta' €27,895.61 rappreżentanti spejjeż magħmula fuq il-lanċa tal-attur, hija bbażata fuq dok. A (anness mal- 'statement of kontro-talba aċċount' maħruġa mis-soċjetà konvenuta Lambusa Maritime Com- pany Ltd. tal-konvenuti), »Għar-rigward tat-talba għal risarċiment tan-nefqa u l-ammont żborżjat mill-konvenut u s-soċjetà tiegħu, din il-qorti tagħaraf illi l-konvenut u s- soċjetà intimata qegħdin jippretendu s-somma ta' €27,895.61 li minnhom €2,675 huwa diesel, €2,800 huwa għall-lixka u €2,750 huwa ammont imħallas lill-crew ta' din il-lanċa. »Din il-qorti tagħraf illi in vista tan-nuqqas ta' ftehim bil-miktub bejn il- kontendenti u fid-dawl tal-provi inkonsistenti għall-aħħar fil-kawża odjerna, in vista tal-fatt illi l-baħrin fuq il-lanċa … ma ġewx prodotti miż-żewġ kontendenti, il-qorti ma tarax kif hija tista' tikkonsidra l- ammonti pretiżi bħala provati skond il-liġi, aktar u aktar meta wieħed jirrealizza li l-konvenut u s-soċjetà tiegħu kienu jaħdmu fl-istess sfera ta' negozju, kellu l-lanċa tiegħu, għaldaqstant kien jeħtieg lixka, fishing apparel u diesel fl-istess perjodu ta' żmien. Infatti, Daniel Zammit qatt ma kien ra lill-attur qabel ma ltaqa' miegħu l-qorti f'dawn il-proċeduri. Hu kien strieħ kompletament fuq il-kelma tal-intimat Mifsud għal kif kellu joħroġ l-invoices u fuq liema bastiment. »Il-qorti tagħarf illi x-xiehda tat-tliet baħrin fuq il-[lanċa] kienu vitali sabiex tiġi provata sodisfaċentement skond il-liġi l-vertenza li għandha quddiemha din il-qorti, b'mod speċjali għal dak pretiż fil-kontro-talba tal-konvenut u tas-soċjetà intimata. »Għal dawn il-motivi, il-qorti … tiċħad l-ewwel talba, tilqa' t-tieni talba iżda l-pussess tal-lanċa għandha tkun a spejjeż tal-attur; tiċħad it- tielet, ir-raba' u l-ħames talba tal-attur. Illi fil-konfront tal-kontro-talba, il-qorti tiċħad l-ewwel, it-tieni, it-tielet, ir-raba' u l-ħames talba rikon- venzjonali tal-intimat u tas-soċjeta intimata. »Fid-dawl taċ-ċirkostanzi partikolari ta' dan il-każ, il-qorti tqis illi l- kawża tibqa' bla taxxa bejn il-partijiet.« L-attur appella b'rikors tat-18 ta' Gunju 2015, li għalih il-konvenuti wieġbu, b'appell inċidentali, fit-3 ta' Lulju 2015. L-attur ma weġibx għall-appell inċidentali. Fl-ewwel u t-tieni aggravji tal-appell ewlieni l-attur jikkontesta l-kon- klużjoni tal-ewwel qorti illi ma temminx il-verżjoni tiegħu dwar x'kien tassew il-ftehim bejn il-partijiet. Igħid illi: »… kieku l-ftehim konkluż bejn il-kontendenti sar mhux għal skop ta' negozju, żgur Ii l-konvenut ma kienx jintriga billi jfittex u jieħu ħsieb il- ħaddiema tal-lanċa, u jħallas għall-attur ammonti sostanzjali ta' flus riparazzjonijiet, hardstanding facilities, ħarira, snanar, diesel għall- lanċa u spejjeż oħra ta' fornituri tal-lanċa. Jiġi sottomess umilment Ii kieku verament il-ftehim bejn il-partijiet kien biex il-konvenut jagħmel pjaċir lill-attur, żgur Ii l-konvenut ma kienx iħallas dawn il-flus u jerfa' r- responsabilità kollha għall-crew u għall-fornituri tal-lanċa, aħseb u ara kieku l-ftehim kien addirittura sar għal xi skop illegali jew sabiex il- konvenut igħin lill-attur appuntu biex iqarraq u jiskapriċċa lill-mara tiegħu minħabba proċeduri ta' separazzjoni, kif ikkonkludiet erronja- ment l-ewwel qorti. Infatti, jiġi sottomess illi l-konklużjoni illi l-ftehim in kwistjoni sar appuntu "sabiex tiġi skappriċċata martu minn qligħ tal- komunjoni tal-akkwisti fil-kawża ta' separazzjoni", apparti li lanqas saret allegazzjoni da parti tal-konvenut f'dan is-sens, ma hijiex sorretta mill-provi u hija għalhekk żbaljata.« Kompla jgħid hekk: illi minħabba »L-ewwel onorabbli qorti kkonkludiet r-riċevuti ppreżentati mill-attur dwar bejgħ ta' ħut mill-lanċa, liema riċevuti l-qorti qieset bħala foloz, ma setgħetx tqis bħala ppruvat skond il-liġi Ii kien hemm ftehim ta' negozju dwar il-lanċa … fuq il-binarji allegat mill-attur. Din il-konklużjoni ma hijiex korretta anke għaliex dan il-ftehim dwar negozju ma jirriżultax biss mix-xiehda tal-attur, ix-xhieda tiegħu u l- provi ċirkostanzjali oħra ta' dan il-każ, iżda wkoll ex admissis mill- konvenut u minn martu Monica Sciberras Borg, Ii xehdu kif l-istess konvenut ħallas eluf ta' euro biex jgħallem il-crew l-ġdid u biex xtara ikel, diesel eċċetera għal-lanċa … … ...« Din il-qorti, wara li qieset sew ix-xiehda, ma tistax ma taqbilx mal- ewwel qorti dwar l-affidabilità tal-attur, mhux biss minħabba l-alleg- azzjoni li ried iqarraq b'martu – ħaġa li wara kollox il-konvenut ukoll deher li lest ikun kompliċi miegħu fiha – iżda wkoll u aktar għax fittex li jinqeda b'dokument li fih falz ideoloġiku biex joħloq prova li saret attività ekonomika bil-lanċa meta dik il-lanċa kienet fuq l-art; kif qal ir- Rikors maħluf numru 265/2010 Kif igħid l-attur fir-rikors tal-appell, iżda, dan ma jwassalx inevitabil- ment għall-konklużjoni illi l-ftehim ma kienx kif igħid hu. Lanqas ma jfisser li għax ma jitwemminx l-attur mela awtomatikament jitwemmen f'kollox il-konvenut li, wara kollox, kien ex admissis kompliċi miegħu fit-tentativ li jaħbi qligħ minn mart l-attur. Il-konvenut jaqbel li kien hu li, fuq talba tal-attur, sablu ekwipaġġ għall- lanċa, iżda jgħid li l-ekwipaġġ tqabbad mhux biex jaħdem għalih iżda għall-attur. Tassew illi l-oneru tal-prova li l-ekwipaġġ tqabbad biex jaħdem għall-konvenuti bi sħab mal-attur u mhux għall-attur waħdu qiegħed fuq l-attur, li għamel din l-allegazzjoni. Tassew ukoll illi l- aħjar prova kienet tkun il-produzzjoni tal-baħrin bħala xhieda, iżda din il-prova ma saritx għax il-baħrin ma tressqux biex jixhdu. Madankollu din il-qorti ma tistax ma tagħtix piż ukoll għall-fatt li l- konvenut lill-attur mhux biss sablu ekwipaġġ għal-lanċa iżda wkoll jaqbel illi għamel ħafna spejjeż fuq il-lanċa, u fil-fatt qiegħed jippretendi ħlas tagħhom bir-rikonvenzjoni. Martu stess qalet illi "kien ħareġ ħafna flus u ħallas lill-crew biex iħaddmu din il-lanċa, u ikel u diesel eċċ. – dak kollu li hemm bżonn biex tinħadem lanċa, u cioè eluf ta' liri"1. Il-qorti ssibha x'aktarx iebsa li temmen li l-konvenut kien sejjer joħroġ dawk il-flus kollha jekk ma kellu ebda interess fin- negozju, u biss biex jagħmel "pjaċir" lill-attur. Iebes ukoll li temmen li l- konvenut ħareġ dawk il-flus kollha għall-attur meta qal ukoll illi "… kien Xiehda ta' Monica Sciberras Borg, mart il-konvenut, fl-24 ta' April 2012, fol. Monica Sciberras Borg qalet ukoll li xogħolha "huwa fl-accounts tal-kumpannija [konvenuta]; ara wkoll ix-xiehda tal-konvenut fl-istess seduta: "Iva, naqbel li ħriġt eluf ta' liri għas-Sur Schembri", ibid. fol. jixtri l-ħut mill-kumpannija tiegħi għar-restaurant tiegħu. li dejjem ħallasni għal dan il-ħut". Jekk "mhux dejjem" ħallsu kif kompla jħallih jiddejjen għal eluf ta' liri fuq il-lanċa jekk mhux għax kellu interess kummerċjali fl-attività ta' dik il-lanċa? Relevanti wkoll il- fatt illi l-konvenut xehed illi lill-attur "għidtlu biex jiġi jieħu d-dgħajsa ... għaliex il-lanċa ma kenitx qed tiġġenera daqshekk flus" 2. kellux interess fin-negozju bil-lanċa, għalfejn qagħad jinkwieta dwar kemm qiegħda tiġġenera flus jekk, kif igħid hu, l-iskop kollu ta' dan l- eżerċizzju kien biex igħin lill-attur fil-kwistjoni li dan kellu ma' martu? Fil-fehma tal-qorti l-konvenut ma weriex li kien hemm raġuni għalfejn jieħu dik ir-responsabiltà kollha fuq spallejh ui jidħol għal dawk l- ispejjeż sempliċement biex igħin lill-attur iqarraq b'martu. Aktar tista' titwemmen għalhekk il-verżjoni li kien hemm negozju bejn il-partijiet u li l-konvenut daħal għal dak il-ftehim sabiex jagħmel qligħ mhux biss favur lill-attur. Ma huwiex irrelevanti wkoll il-konflitt fix-xiehda tal-konvenut u ta' martu: il-konvenut igħid illi "ċ-ċwievet tal-lanċa la ma huma u la qatt ma kienu għandi"3 waqt li martu tgħid illi "żewġi bilfors xi darba kellu ċ- ċwievet peress illi kien iħaddimha"4. Meqjus kollox, u minkejja li din il-qorti taqbel mal-ewwel qorti li hemm x'juri li x-xiehda tal-attur ma hijiex ta' min joqgħod fuqha, u li ma tressqitx l-aħjar xiehda, iżda meqjusa wkoll il-fatti msemmija fil- Xiehda tal-konvenut fil-5 ta' Ottubru 2012, fol. Xiehda tal-konvenut fl-24 ta' April 2012, fol. Rikors maħluf numru 265/2010 paragrafi ta' qabel dan, din il-qorti temmen illi, aktar iva milli le, il- ftehim bejn il-partijiet kien dak ta' sħubija kif igħid l-attur u mhux ta' mandat u depożitu kif igħid il-konvenut. Għalhekk ma tistax taqbel mal-konklużjoni tal-ewwel qorti dwar in-natura tar-relazzjoni legali bejn il-partijiet. tiċħad it-talbiet tal-attur. Dan iwassal għal rikonsiderazzjoni tad-deċiżjoni tal-ewwel qorti li L-ewwel talba ġiet miċħuda u t-tieni talba ntlaqgħet b'dan li l-ispejjeż biex jieħu lura l-lanċa jħallashom l-attur. Fil-fehma ta' din il-qorti l-ewwel żewġ talbiet – biex jinħall il-ftehim u biex il-konvenut irodd lura l-lanċa bl-apparat kollu tagħha – għandhom jintlaqgħu. Ladarba l-ftehim ma huwiex qiegħed jiġi implimentat għax ir-relazzjonijiet bejn il-partijiet ħżienu, ma hemmx raġuni għala għandu jibqa' fis-seħħ, u l-qorti għalhekk tiddikjara li l-ftehim għandu jitqies li ntemm b'seħħ minn Diċembru tal-2009, meta l-attur sejjaħ lill-kon- venut b'att ġudizzjarju biex iroddlu l-lanċa u l-apparat kollu li hemm magħha. L-ispejjeż biex tintradd il-lanċa huma l-ispejjeż għall-ħlas tal-kera talli qiegħda tinżamm fuq l-art. Sakemm kien għadu fis-seħħ il-ftehim, dawn l-ispejjeż kellhom jitnaqqsu mill-qligħ li għamlet il-lanċa, iżda wara Diċembru tal-2009 l-ispejjeż għandhom iħallsuhom il-konvenuti. Għalhekk l-ispejjeż minn Settembru 2008, meta l-lanċa ttellgħet l-art, sa Diċembru 2009, meta għandu jitqies li ntemm il-ftehim, jitnaqqsu mill-qligħ; l-ispejjeż minn Jannar 2010 'il quddiem iħallsuhom il- It-tielet talba hija għal sehem l-attur mill-qligħ. Il-lanċa tħaddmet mill-konvenuti minn Marzu 2008 sa Settembru 2008 meta ttellgħet l-art għax kellha l-ħsara. Ma hemmx xiehda li tista' toqgħod fuqha dwar xi qligħ għamlet f'dawk ix-xhur. Kif ingħad fis- sentenza appellata, l-attur ipprova jinqeda b'falz ideoloġiku biex joħloq prova ta' qligħ. Ix-xiehda li hemm hija dik ta' dok. Rita Welch tad-Dipartiment għar-Regolazzjoni tal-Biedja u s-Sajd, li juri illi għas-sena 2008 kien hemm telf ta' erbat elef, mitejn u disgħa u Din iċ-ċifra wkoll ma tistax toqgħod fuqha għax il-konvenuti ma iddikjarawx xi dħul kien hemm bejn Marzu u Settem- bru tal-2008. Tista' tasal għal stima ta' kemm seta' kien hemm qligħ billi tieħu medja mis-snin ta' qabel, meta l-lanċa kien iħaddimha l-attur. fiċ-ċirkostanzi ta' nuqqas ta' xiehda li tista' toqgħod fuqha – wara kollox ma hemm ebda serħan il-moħħ li ċ-ċifri tal-qligħ li għamel l-attur qabel l-2008 huma aktar ta' minn joqgħod fuqhom milli fuq ċ-ċifri li ipprova joħloq għall-20085 – il-qorti hija tal-fehma illi l-qligħ li seta' kien hemm jista' jiġi, bla ma ssir inġustizzja ma' ebda waħda mill-partijiet, paċjut mal-ispejjeż li huma l-meritu tal-kontro-talba tal-konvenuti. L-attur kellu interess jonfoħ dawn iċ-ċifri għax fuqhom jinħadem is-sussidju fuq id- diesel. Rikors maħluf numru 265/2010 Ir-raba' u l-ħames talbiet huma għal-likwidazzjoni u ħlas ta' danni min- ħabba ħsarat li ġarrbet il-lanċa. Din il-qorti iżda taqbel mal-ewwel qorti illi ma hemm ebda prova li dawn il-ħsarat seħħew bi ħtija tal-konvenuti jew ta' nies imqabbda minnhom. Għalhekk is-sentenza appellata, safejn ċaħdet dawk it-talbiet, għandha tiġi konfermata. Ngħaddu issa għall-appell inċidentali. L-ewwel aggravju jolqot iċ-ċaħda tal-ewwel kontro-talba tal-konvenuti, dik biex il-qorti "tikkundanna lill-attur iħallas lill-konvenuti s-somma ta' sebgħa u għoxrin elf, tmien mija u ħamsa u disgħin euro u wieħed u sittin ċenteżmu (€27,895.61) rappresentanti spejjeż magħmula fuq lanċa tal-attur". Il-konvenuti jgħidu illi dik it-talba kellha tintlaqa' għax għamlu prova li tassew għamlu dawk l-ispejjeż. L-ispejjeż pretiżi mill-konvenuti huma elenkati fid-dok. B mehmuż mat- tweġiba maħlufa tiegħu. Jingħad qabel xejn illi wħud mill-partiti f'dik il- lista ma humiex "spejjeż magħmula fuq lanċa tal-attur" iżda l-prezz ta' ħut mibjugħ, lanqas lill-attur iżda lis-soċjetà tiegħu Neptunes Bar and Mela kemm għax il-ħlas għal dan il-ħut huwa dovut mhux mill-attur iżda mill-kumpannija, li, għalkemm hija tal- attur, għandha personalità għaliha, u kemm għax f'kull każ dawn ma humiex spejjeż magħmula fuq il-lanċa, din il-parti tat-talba ma tistax tintlaqa', bla ħsara għal kull jedd li jista' jkollhom il-konvenuti għall-ħlas ta' dawk il-partiti fi proċeduri oħra. Dwar il-bqija, din il-qorti ġà osservat fil-para. 25, supra, illi dawn l- ispejjeż jiġu paċjuti mal-qligħ, ladarba fiċ-ċirkostanzi la l-qligħ u lanqas l-ispejjeż ma jistgħu jiġu preċiżati billi l-qorti temmen illi fil-verità ebda waħda mill-partijiet ma tagħti garanzija ta' affidabilità: l-attur għax ipprova joħloq prova tal-qligħ b'falz ideoloġiku u l-konvenut għax ipprova jaħbi l-fatt li ħaddem il-lanċa u ma tax tagħrif dwar id-dħul minn dik l-attività. Bit-tpaċija ssir ġustizzja xierqa maż-żewġ partijiet. L-ewwel aggravju huwa għalhekk miċħud. It-tieni aggravju jolqot it-talbiet l-oħra, dawk għal-likwidazzjoni u ħlas tad-danni talli l-attur tellef lill-konvenuti l-kirja ta' cold store. Il-konvenut igħid illi, wara li ippermetta lill-attur jinqeda bil-cold store mikrija lilu mill-gvern, l-attur qiegħed fiha prodotti li taħt il-kondizzjonijiet tal-kiri ma setgħux jitqiegħdu hemm, u l-gvern għalhekk temmlu l-kiri. jinqeda, il-konvenut kellu jikri tliet reefer containers li għalihom ħallas kera ta' erbgħa u għoxrin elf, tmien mija u ħamsin euro (€24,850). Jekk tassew il-kiri tal-cold store intilef bi ħtija tal-attur, id-danni kienu jkunu d-differenza bejn il-kera li l-konvenuti ħallsu għall-containers u l- kera li kienu jħallsu lill-gvern li kieku l-kiri mill-gvern ma ntemmx. il-kalkolu ma jistax isir għax prova ta' x'kera kien jitħallas lill-gvern ma Barra minn hekk, huwa relevanti wkoll il-fatt illi l-containers, li nkrew għal erbgħa u għoxrin elf, tmien mija u ħamsin euro (€24,850), inkrew mill-konvenuti mingħand kumpannija oħra tagħhom stess6. F'dawn iċ- ċirkostanzi kien ikun xieraq illi tinġieb prova li l-kera li tħallas mill- Xiehda ta' Monica Sciberras Borg, mart il-konvenut, fl-24 ta' April 2012, fol. Rikors maħluf numru 265/2010 konvenuti, effettivament lilhom infushom, kien kera bir-rata tas-suq, u mhux kera minfuħ bi ftehim magħhom infushom biex jiżdiedu d-danni. Din il-prova wkoll ma saritx. Għandu jingħad ukoll illi, għalkemm hemm prova li l-kiri tal-cold room tassew intemm għax sar użu ħażin minnu, ma hemmx prova li kien l- attur li kiser il-kondizzjonijiet tal-kiri mal-gvern. Mart il-konvenut xehdet illi kienu jħallu lil terzi jinqdew b'dan il-cold store, u mhux biss lill- attur7, u għalhekk kull wieħed minn dawn seta' kien dak li kiser il- kondizzjonijiet. Meqjus in-nuqqas ta' attendibilità tax-xiehda taż-żewġ partijiet, din il- qorti ma tisax b'serenità tilqa' dan l-aggravju, li għalhekk huwa miċħud Għal dawn ir-raġunijiet il-qorti tiddisponi mill-appell u mill-appell inċidentali billi tirriforma s-sentenza appellata: tħassarha fejn ċaħdet l-ewwel talba u laqgħet it-tieni talba b'dan li l-ispejjeż relattivi jitħallsu mill-attur; tipprovdi, minflok, billi tilqa' l-ewwel talba: tgħid illi l-ftehim bejn il-partijiet għandu jitqies li ntemm f'Diċembru tal-2008, u tikkun- danna lill-konvenuti jroddu l-lanċa bit-tagħmir kollu tagħha lill- attur, b'dan illi l-ispejjeż relattivi għaż-żmien bejn Settembru 2008 u Diċembru 2009 jiġu paċjuti mal-qligħ li sar fiż-żmien meta l-lanċa kienet titħaddem mill-konvenuti, u l-ispejjeż relattivi għaż-żmien wara Diċembru tal-2009 iħallsuhom il- konvenuti; tilqa' t-tieni talba billi tagħti lill-attur is-setgħa li jieħu l-lanċa jekk il-konvenuti jonqsu li jrodduha fi żmien xahar millum, b'dan li l-ispejjeż jinqasmu kif ingħad aktar 'il fuq; tikkonfermaha fejn ċaħdet it-tielet talba billi l-qligħ hu paċjut mal-ispejjeż u ma jibqa' dovut ebda bilanċ; tikkonfermaha fejn ċaħdet ir-raba' u l-ħames talbiet; tikkonfermaha fejn ċaħdet il-kontro-talbiet; tirriformaha fi-parti dwar l-ispejjeż tal-ewwel grad; tordna, minflok, illi l-ispejjeż relattivi għat-talbiet tal-attur jinqasmu hekk: sehem minn tlieta (1/3) jħallsu l-attur u żewġ ishma minn tlieta (2⁄3) jħallsuhom il-konvenuti; l-ispejjeż tar-rikonvenzjoni jħallsuhom il-konvenuti. L-ispejjeż tal-appell ewlieni jinqasmu hekk: sehem minn tlieta (1/3) jħallsu l-attur u żewġ ishma minn tlieta (2⁄3) jħallsuhom il-konvenuti; l- ispejjeż tal-appell inċidentali jħallsuhom il-konvenuti. Giannino Matthews. Smart Megally Anthony Abela Fiteni Megally Mark Coppola Prim Imħallef Deputat Reġistratur rm