Magistrate Dr Nadine Laudizio; B.A., LLM(Kent); LL.D (melit) Dominic Mizzi, 59 years, s/o Grezzju and Grezzja nee' Pace Mascari, born parlour in Triq tal-Qroqq, Ix-Xagħra. "Il-Qorti rat ukoll illi anke 1-Qrati ordinarji Maltin diga bdew jesprimu d- dubbji taghhom rigward jekk, il-ligi, kif kienet dak iz-zmien, kienetx tiggarantixxi adegwatament d-dritt ta' smiegh xieraq konsiderat illi ma kienetx tippermetti illi suspettat jkollu assistenza legali waqt l-interrogatorju, u dan kif jidher fis-sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali deciza fis-6 ta' Ottubru 2016 fl-ismijietIl-Pulizija (Spetur Jesmond J. Pace Mascari) vs Jason Ishmael fejn intqal illi: "...jista' jkun hemm lok ghal dibattitu dwar kemm il-provvedimenti tal-Kap 9 jirrispekkjaw d-dritt ghall-assistenza legali moghti lill-arrestat tenut kont ukoll illi dan id-dritt, kif ezistenti llum taht il-ligi taghna, huwa ristrett ghal siegha qabel l-interoggatorju u b'hekk jeskludi l-jedd tal-presenza tal-avukat F'dak l-istadju l-arrestat huwa soggett ghal mistoqsijiet diretti u suggestivi bir-risposti taghhom, anke jekk jghazel li ma jwegibx, bit-traskrizzjoni tieghu tkun eventwalment esebita fil-proceduri kontrih fejn ikun meqjus innocenti sakemm pruvat mod iehor." Huwa car ghalhekk illi skont il-gurisprudenza kostanti tal-Qorti ta' San Ġiljan, hekk kif zviluppat u evolviet sussegwentement ghas-sentenza ta' Salduz, il-garanzija u protezzjoni ta' smiegh xieraq tirikjedi illi l-arrestat jinghata l-possibilita li jkollu mieghu avukat tal-fiducja tieghu waqt, u mhux biss qabel l-interogazzjoni. Ghalhekk jidher illi l-argument tal-intimati illi dan l-ilment tar-rikorrent huwa nfondat ghaliex kienet inghata l-possibilita li jkellem avukatqabel l-ewwel interrogatorju huwa nsostenibbli ghaliex mill- gurisprudenza appena citata, jidher car illi l-arrestat ghandu jinghata l- possibilita li jkollu avukat prezenti waqt l-interogazzjoni. M'huwiex kontestat, illi fiz-zmien in kwistjoni kien hemm restrizzjoni sistematika li kienet timpedixxi lill-arrestat milli jkollu avukat tal-fiducja tieghu prezenti waqt l-interrogazzjoni. M'huwiex ikkontestat ukoll illi r- rikorrent ma thalliex ikollu avukat prezenti waqt l-ewwel interogazzjoni, u illi ma inghatax access ghall-avukat tieghu qabel jew waqt it-tieni interogazzjoni. Dan il-fatt wahdu, skont il-gurisprudenza tal-Qorti ta' San Ġiljan, huwa bizzejjed biex tinstab lezjoni tad-dritt ta' smiegh xieraq." 34 Vide judgment Malcolm ELLid vs Avukat Generali dated 24th June 2016 as confirmed in the Constitutional Court: "Madankollu, ghalkemm il-Qorti Ewropea hija marbuta bir-regola tal-esawriment tar-rimedji domestici, li kienet ir-raguni ghala sabet li 1-ilment ta' Dimech kien intempestiv, din il-qorti ghandha s-setgha li taghti rimedju fejn issib li disposizzjoni li fhares dritt fondamentali mhux biss "qieghda tigi" izda wkoll meta "tkun x' aktarx sejra tigi miksura". Jekk, meta jsir uzu minn stqarrija li tkun ittiehdet minghajr ma min jaghmilha jkollu 1-ghajnuna ta' avukat, dan ikun bi ksur tal-jedd glial smigh xieraq, mela "x' aktarx" illi d-dritt ghal smigh xieraq jinkiser jekk jithalla li jsir uzu mill- istqarrija, u 1-intervent ta' din il-qorti jkun mehtieg minn issa sabiex ma thallix li dan isir.… Ghalkemm din il-qorti tenunen u ttenni illi 1-interpretazzjoni minnha moghtija fil-kaz ta' Charles Stephen Jovanoski u sentenzi ohra moghtija wara hija interpretazzjoni korretta u proporzjonata billi tilqa' ghal abbuzi min-naha tal- prosekuzzjoni u thares id-drittijiet ta' persuna akkuzata b' reat kriminali, jidher li din 1-interpretazzjoni - ghallinqas fejn il-process kriminali jkun intemm - ilium ma ghadhiex aktar tenibbli fid-dawl tas-sentenza fuq imsemmija ta' Borg v. Malta moghtija dan 1-ahhar mill-Qorti Ewropea. Din il-qorti ghalhekk ilium hi tal-fehma li ma jkunx ghaqli li tinsisti fuq 1-interpretazzjoni li kienet tat fil-kaz ta' Jovanoski, ghalkemm ittenni li ghadha temmen illi hija interpretazzjoni korretta, proporzjonata u ta' buon sens. Is-sentenza ta' Borg izda ghandha tinqara wkoll fid-dawl tas-sentenza 1-ohra, ukoll fuq imsemmija, tal-istess Qorti Ewropea fil-kaz ta' Dimech fejn il-qorti tenniet illi trid tqis il-process fl-intier tieghu biex tara kienx hemm smigh xieraq, u ghalhekk, fejn il-process kriminali, bhal fil-kaz tallum, ghadu ghaddej, trid tistenna li jintemm il-process biex tqisu flintier tieghu biex tara kienx hemm smigh xieraq. Madankollu, fil-kaz tallum il-qorti hija tal-fehma li ma jkunx ghaqli li 1-process kriminali jithalla jitkompla bil- produzzjoni tal-istqarrija tal-attur ghax tqis illi, fic-cirkostanzi, in-nuqqas ta' ghajnuna ta' avukat ma kienx nuqqas li ma jista' jkollu ebda konsegwenza ta' pregudizzju ghall-attur billi fl- istqarrija tieghu 1-attur ammetta 1-htija. Fic-cirkostanzi huwa xieraq illi, kif qalet 1-ewwel qorti, ma jsir ebda uzu mill-istqarrija fil-process kriminali." "Ghalhekk din il-Qorti qieghda b'referenza ghat-talba maghmula mill-Avukat difensur tal-imputat fis-seduta ta' nhar l-ghoxrin (20) ta' Novembru tas-sena elfejn u tmintax (2018), tilqa' t-talba u tiddikjara l-erba' (4) stqarrijiet rilaxxati mill-imputat ossia tnejn rilaxxati nhar il-hdax (11) ta' Awwissu tas- sena elfejn u ghaxra (2010) u tnejn rilaxxati fil-wiehed u tletin (31) ta' Awwissu tas-sena elfejn u ghaxra (2010) bhala inammissibli u qieghda ghalhekk tal-istqarrijiet rilaxxati millimputat. Konsegwentement tiddikjara li kwalunkwe prova u partijiet ta' xhieda inkluz dik tal-imputat fejn issir referenza ghal dawn l- istqarrijiet hija wkoll inammissibli u ghalhekk sejrin jigu skartati". "Huwa minnu wkoll kif rapportat aktar 'l fuq li fl-Artikolu 638(2) tal- Kapitolu 9 ix-xiehda ta' xhud wiehed biss, jekk emnut minn min ghandu jiggudika fuq il-fatt hija bizzejjed biex taghmel prova shiha u kompluta minn Ghalhekk jispetta lillQorti tara liema hija l-aktar xhieda kredibbli u vero simili ficcirkostanzi u dan a bazi tal-possibilita'. Huwa veru wkoll li l-Qorti ghandha tqis provi cirkostanzjali jew indizzjarji sabiex tara jekk hemmx irbit bejn l-imputat u l-allegat reat. li fil-kamp penali l-provi ndizzjarji hafna drabi huma aktar importanti mill- provi diretti, pero' hu veru wkoll li provi ndizzjarji jridu jigu ezaminati b'aktar attenzjoni sabiex il-Gudikant jaccerta ruhu li huma univoci. Fil-fatt il-Qorti hawnhekk taghmel riferenza ghall-sentenza moghtija mill- Qorti tal-Appell Kriminali fil-hmistax (15) ta' Gunju, 1998 fil-kawza fl- ismijiet Il-Pulizija vs. Joseph Lee Pace Mascari, fejn kien gie ritenut li provi jew indizzji cirkostanzjali ghandhom ikunu univoci, cioé mhux ambigwi. Ghandhom ikunu ndizzji evidenti li jorbtu lill-akkuzat mar-reat u hadd iktar, anzi l-akkuzat biss, li hu l-hati u l-provi li jigu mressqa, ikunu kompatibbli mal-presunzjoni tal-innocenza tieghu. Illi ghalhekk huwa mportanti fl-isfond ta' dan il-kaz li jigi ppruvat li kien limputat biss li ghamel dak li gie akkuzat bih u ghalhekk il-Qorti sejra tikkonsidra kwalunkwe prova possibilment cirkostanzjali li tista' torbot lill-imputat b'mod univoku bir-reati addebitati lilu. Fil-fatt kif gie ritenut fis-sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali fis-sitta (6) ta' Mejju, 1961 fil-kawza fl-ismijiet IlPulizija vs Carmelo Stevanovic: "Il-prova ndizzjarja ta' spiss 18 hija l-ahjar prova tal-volta hija tali li tipprova fatt bi precizjoni matematika". Illi huwa veru li fil-kamp penali, il-provi ndizzjarji hafna drabi huma aktar importanti mill-provi diretti. Hu veru wkoll li lprovi ndizzjarji jridu jigu ezaminati b'aktar attenzjoni sabiex wiehed jaccerta ruhu li huma univoci. Archbold fil-ktieb tieghu Criminal Practice (1997 Edition Para 10-3) b'riferenza ghal dak li qal Lord Normand fil-kaz Teper vs. R (1952) jghid: Illi din hija ezattament il-posizzjoni hawn Malta, kif fil-fatt giet konfermata b'sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali nhar d-disgha ta' Jannar, 1998 fil-kawza fl-ismijiet Il-Pulizija vs Emanuel Thornton. Din il-Qorti thoss u tghid li provi cirkostanzjali huma bhal katina li tintrabat minn tarf ghal tarf, b'sensiela ta' ghoqiedi li jaqblu ma' xulxin u li flimkien iwasslu fl-istess direzzjoni. Il-Qorti hija rinfaccjata b'zewg verzjonijiet ta' kif sehhet il-grajja [...] Ghalhekk m'hemmx dubju li l-Qorti hija rinfaccjata b'zewg verzjonijiet bikri tas-sentenza jidher li limputati li gew investigati a tempo vegine tal- investigazzjoni baqghu konsistenti fil-verzjoni tal-fatti taghhom sa meta xehdu l-Qorti viva voce minn jeddhom hames snin wara l-incident. Illi ghalhekk m'hemmx dubju li kollox jiddependi fuq ilkredibilita` tax-xhieda u dan billi bhala Gudikant il-Qorti ghandha tqies l-imgieba, il-kondotta u l- karattru tax-xhieda, talfatt jekk ix-xhieda ghandhiex mis-sewwa jew hiex kostanti u ta' fatturi ohra tax-xhieda tieghu u jekk ix-xhieda hiex imsahha minn xhieda ohra u tac-cirkostanzi kollha tal-kaz u dan ai termini tal-Artikolu 637 tal-Kapitolu 9 tal-Ligijiet ta' Malta. [...] Huwa minnu, kif gie allegat mid-difiza, li jekk il-Qorti hija rinfaccjata b'zewg verzjonijiet konflingenti ghandha tillibera, stante li tali konflitt ghandu jmur a beneficcju tal-imputat, pero' huwa veru wkoll kif gie deciz mill-Qorti tal- Appell Kriminali fiddsatax ta' Mejju, 1997 fil-kawza fl-ismijiet Il-Pulizija vs "Mr Chairman, din il-klawsola ġdida qiegħda tiġi ntrodotta minħabba l- Konvenzjoni ta' Ta' Xbiex u ż-żewġ protokolli tagħha. Fil-15 ta' Diċembru tas- sena 2000 il-gvern iffirma l-Konvenzjoni ta' Ta' Xbiex tal-United Nations kontra t-transnational organised crime kif ukoll iż-żewġ protokolli li hemm magħha. L-ewwel protokoll huwa kontra t-traffikar tan-nisa u tfal għal skopijiet ta' prostituzzjoni, skjavitu` jew trasferiment ta' organi, u t-tieni protokoll kontra l-immigrazzjoni illegali u l-isfruttament ta' l-immigranti 46 Page 10 of the same parliamentary debates Act III of 2002, Kumitat Permanenti Ghall- Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Ligi, Laqgha Nru 131, 6 ta' Marzu 2002 "Xi tfisser il-frażi "li wara tiġi rċevuta"? Il-verżjoni Ingliża tgħid hekk: Bil-Malti "harbouring and subsequent reception" għamilnieha biss "li wara tiġi riċevuta". Naħseb li hemm xi ħaġa nieqsa. taċċetta u taħbi. (Interruzzjonijiet) Il-"ħabi" inkludejnieha qabel. għedna li tfisser "reklutaġġ, trasport jew trasferiment ta' persuna, jew ta' minuri, skond kif ikun il-każ, inkluż il-ħabi ta' din il-persuna, jew tal-minuri, li wara tiġi riċevuta ...".49 DR SILVIO CAMILLERI: Il-ħabi waħdu m'huwiex traffikar. F'każ li ġie xi ħadd bil-vittma u żammejtha moħbija għandi, hemmhekk m'hemmx traffikar. It-traffikar qiegħed proprju x'ħin ittraffikajt lil dik il-persuna. Allura wara li jien inkun ħbejtu għaddejtu lil ħaddieħor u kien hemm bdil … GĦalhekk għandek l-element ta' traffikar. Tonio Pace Mascari, Page 11, Parliamentary debates Act III of 2002, Kumitat Permanenti Ghall- Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Ligi, Laqgha Nru 131, 6 ta' Marzu 2002 names Ir-Repubblika ta' Malta vs Dominic ‘Theuma. "Illi ma hemmx dubju li l-kelma "immobilizzawhom" , kelma mehuda ghandha il-konnotazzjoni , fost ohrajn , li ixxekkel persuni b'mod li Hekk fil-lingwa Franciza il-verb L-istess sinifikat jinghata fil-lingwa Taljana u dan it-terminu jintuza ta' spiss fir- rapportagg tal- "cronaca nera" fil-mezzi tax-xandir u fl-istampa Pulizija (Leonardi Joseph Scifo u Leonardi Joseph Stevanovic) vs Illi mir-rizultanzi processwali jirrizulta li s-sur cali Marsham anki jekk ghall-ftit sekondi ma setax johrog mill-banka tal-lottu billi limputat xekklu milli jaghmel dan. Anzi qallu specifikatament biex ma jiccaqlaqx tant li ghamel uzu minn spray sabiex proprju jimmobilizza lill-istess. Kwindi anki din l-imputazzjoni tinsab Artikolu 8 tal-Kapitolu 63 jippreskrivi: (1) Kull min iżomm jew jeżerċita jew ikollu sehem ma' oħrajn fl- eżerċizzju ta' burdell jew ta' dar, ħanut jew lokal ieħor jew ta' xi parti minnhom li huma ffrekwentati jew magħduda bħala li huma ffrekwentati għal skop ta' prostituzzjoni jew għal skopijiet oħra immorali jeħel, meta jinsab ħati, il-priġunerija għal żmien ta' mhux iżjed minn sentejn u multa ta' mhux iżjed minn erba' mija u ħamsa u sittin euro u sebgħa u tmenin ċenteżmu (465.87). … ... (3) Persuna titqies li għandha sehem fl-eżerċizzju ta' burdell jew ta' dar, ħanut jew lokal ieħor jew ta' parti minnhom għal skop ta' prostituzzjoni jew għal skopijiet oħra immorali, kemm-il darba hija tieħu sehem direttament jew indirettament minn xi qligħ ta' dak leżerċizzju jew tieħu parti attiva fl-eżerċizzju ta' burdell, dar, ħanut jew lokal ieħor jew ta' parti minnhom." L-Artikoli 9 u 10 tal-Kapitolu 63 ikomplu jippreskrivu hekk: Kull min għandu ħanut, alloġġ jew lukanda jew appartament privat u jħalli jew jippermetti li dak il-ħanut, alloġġ, lukanda jew appartament jew xi parti tagħhom jiġu wżati bħala post ta' laqgħa għal skop ta' prostituzzjoni jew għal skopijiet oħra immorali jeħel, meta jinsab ħati, il-piena tal-priġunerija minn xahar sa sitt xhur. Is-sid jew kull min għandu taħt idejh l-amministrazzjoni ta' dar jew fond ieħor li xjentement jagħti b'kiri jew jippermetti l-użu tagħhom għal skop ta' prostituzzjoni jew għal skopijiet oħra immorali jeħel, meta jinsab ħati, il-piena tal-priġunerija minn xahar sa sitt F'kaz b'fattispecje simili ghal dak odjern, qamet il-kwistjoni jekk il- frazi "ghal skopijiet ohra immorali" fil-Kapitolu 63, tissodisfax r- rekwizit ta' forseeability taht l-Artikolu 7 tal-Konvenzjoni Ewropea, stante li skont l-imputati f'dak il-kaz, hemm nuqqas ta' certezza tal- ligi li taghmilha impossibbli li gudikant jiddeciedi jekk kemm-il darba l-eghmejjel li huma mixlijin bihom kienux tassew immorali jew le ghal fini tal-ligi. Fil-fatt saret riferenza ta' din il-kwistjoni lill-Prim'Awla tal-Qorti Civili, li mis-sentenza taghha sar appell lill-Qorti Kostituzzjonali. Din il-kwistjoni tqanqlet ukoll fit-trattazzjoni orali quddiem din il-Qorti mill-abbli difensuri tal-imputati, ghalkemm fil- kaz odjen ma ntalbet li issir l-ebda riferenza kostituzzjonali. Il-kaz, li din il-Qorti ghamlet riferenza ghaliha huwa Il-Pulizija v. Frank Miggiani et, deciz fil-25 ta' Mejju 2012, fejn il-Qorti Kostituzzjonali irriteniet hekk: Fil-kaz in ezami l-akkuzi li ghandhom l-appelati huma li fl- istabbiliment Maximus tfajliet barranin, bi hwejjeg ta' taht biss (bras li offrew servizz ta' zfin topless bi hlas. It-tfajliet kienu jghaddu l- qliegh minn dan is-servizz sesswali lil min kien impjegahom u huma L-appellati kienu l-intraprendituri li jorganizzaw dan it-tip ta' servizz. Id-domanda hija, jista' gudikant, indipendentement mill- opinjonijiet personali u soggettivi tieghu, jiggudika jekk dawn l-atti li dwarhom l-appellati huma akkuzati, rigwardati oggettivament, jekk jirrizultaw pruvati, jitqiesu bhala atti li jikkostitwixxu r-reat ta' atti maghmula ghal skop ta' prostituzzjoni jew ghal skopijiet ohra Jistghu l-appellati ragjonevolment jahsbu li ma kinux ser jittiehdu passi kontra taghhom taht dan il-kap meta huma joffru dan is-servizz ta' zfin ta' natura sesswali u/jew erotika b'nisa barranin irgiel biss, anke f'kabini privati, u dan bi hlas ghal dawn is-servizzi Fil-fehma ta' din il-Qorti l-frazi "atti immorali" f'dan il-kaz tissodisfa r-rekwizit ta' foreseeability fil-kuntest tal-ligi kif inhi u fis- socjeta Maltija u gudikant ghandu l-parametri biex ikun jista' jasal ghal konkluzjoni jekk lap dancing, pole dancing u strip tease (u mhux kwazi gharwenin) jammontawx ghal atti immorali ai termini tal-ligi taht il-Kap. Fid-dawl ta' dawn ir-rizultanzi, din il-Qorti taqbel hafna ma' dak li rriteniet din il-Qorti, diversament preseduta, fil-kawza fl-ismijiet Il- Pulizija vs. Paul Jason Wirth, deciza fl-14 ta' Frar 2008, fejn din il-Qorti irriteniet hekk: "Fin-nuqqas ta' tifsira ta' "skopijiet immorali", il-Qorti trid bil-fors b'analogija tesamina ddisposizzjonijiet tal-Kapitolu 63 u tara l- ambjent ta' "clubs" adulti f'dan l-isfond. Tajjeb li jigi osservat f'dan l-istadju li l-Ligi ma tipprojbix l-att sesswali fih innifsu bejn zewg Il-Kapitolu 63 jipprojbixxi, fost affarijiet ohra, it-tlajjar ghal dak l-iskop, it-tmexxija ta' burdell ghal dak l-iskop, l-isfruttar ta' persuni ghal dak l-iskop u l-qligh ta' flus minn dik l-attivita, izda mhux l-atti sesswali bejn mara u ragel li t- tnejn ikunu hekk iridu, anki jekk il-wiehed qed ihallas flus lill-ohra Allura l- "iskop immorali" ghandu jigi kkunsidrat fl-isfond tad-disposizzjonijiet tal-Kapitolu 63. interpretazzjoni li din il-Qorti tista' taghti, il-Ligi tfittex li tipprotegi persuni li jigu assoggettati kontra l-volonta taghhom milli jaghmlu atti sesswali ma' terzi, u/jew l-flus li jithallsu ta' hekk jinghaddu lil haddiehor, lil min qed imexxiehom. L-immoralita allura ma tibqax biss izolata fuq l-att sesswali per se, izda li wiehed jisfrutta d-dghjufija ta' haddiehor u jzomm lil dik il-persuna dghajfa taht kontroll assolut Huwa f'dan ilkuntest li l-Qorti ghanda tara xi jfisser "skop Dan qieghed jinghad ukoll u jigi pprecizat peress illi fil- kamp penali ghandha dejjem tinghata interpretazzjoni restrittiva ta' kull kuncett li jkun, u ghalhekk l-iskop "immorali" ukoll irid jigi interpretat b'dan il-mod u f'dan l-isfond. Fil-kaz ta' 'lap dancers' u 'pole dancers' x'ghandna? ambjent ta' persuni adulti li konsenswalment jinku u jipprovokaw lil xulxin minghajr wisq intimita zejda, u bi hlas. Fil-fehma tal-Qorti, din l-attivita ma tinkwadrax ruhha fl-immorali f'dan is-sens, izda se mai tinkwadra ruhha f'loghob bin-nar b'ilbies protettiv – kemm wiehed jara u jmiss in-nar millqrib kemm jista' jkun minghajr ma jinharaq. ilkoll flimkien, li qed jaghtu l-kunsens taghhom ghal ftit loghob li ma Ma hemm xejn immorali b'daqshekk. hemm xejn kontra l-ligi." imur favur l-akkuzat" (Repubblika ta' Malta vs Jose' Edgar Clantar (Crim. (Sup.) 5.12.2012); u Repubblika ta' Malta vs George Kephart,