QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF MARK CHETCUTI ONOR. Seduta ta' nhar l-Erbgha, 30 ta' Gunju, 2021. Numru 12 Citazzjoni numru 916/07/1 JPG Rat ir-rikors tal-attur Ian Delorenzo, tat-30 ta' Awwissu, 2007, li permezz tieghu nghad is-segwenti: impjegat mill-kumpanniji Maltin "1. r-rikorrenti kien gie Illi l-vapur in kwistjoni jappartjeni lill-kumpanniji Olandizi Van cleaning and watch duty" fuq il-vapur HAM350 u dan skond kuntratt ta' impjieg kopja ta' liema hi hawn annessa u mmarkata Dokument ID1. Illi fit-2 ta' Settembru 2005, waqt li l-vapur HAM350 kien jinsab fil- port ta' Marsa el Brega, fil-Libya, l-esponent kien involut f'incident fuq ix-xoghol li kkawzalu disabilita permanenti ta' ghoxrin fil-mija (20%) [ara ir-rapport tal-Kaptan document ID2] Illi dan l-incident sehh ghaliex il-Kaptan tal-Vapur kien qieghed "4. jgieghel lir-rikorrenti jaghmel xoghlijiet li kien jirrikjedi tahrig li bhala fatt qatt ma nghata lir-rikorrent u ghal liema xoghol ghalhekk r-rikorrent ma kienx ikkwalifikat. Illi inoltre l-incident gara ukoll ghaliex ma kienx hemm mizuri basici sabiex jassikuraw li l-impjegat ma jsoffriex griehi. Kien filfatt rikjest li l-impjegat jaqbez minn fuq il-vapur ghal fuq il-moll ghaliex in- nies ta' fuq il-moll ma kienux qed jiehdu il-hbula. Gara li meta l-impjegat qabez minn fuq il-vapur kif ordnat mill-kaptan, nizel hazin u kiser saqajh it-tnejn b'mod li sofra dannu permanenti kif certifikat mill-kirurgu Massimo Lejman [document ID3]. Illi ghalhekk l-intimati jew min minnhom huma responsabbli ghall- hsarat sofferti mir-rikorrenti billi naqsu mid-dmir taghhom li jipprovdu "a safe working environment" u billi ma hadux hsieb jaghtu lill-impjegati it- tahrig mehtieg. "7. ta' qliegh u dan kif ser jigi ppruvat waqt is-smigh tal-kawza. "8. intimati baqghu inadempjenti. Jghidu ghalhekk il-konvenuti ghaliex din il-Qorti ma ghandhiex tiddeciedi din il-kawza billi: "10.1 Tiddikjara li l-intimati jew min minnhom huma responsabbli ghall l-incident premess f'dan ir-rikors u li fit-2 ta' Settembru 2005 u dan peress li naqsu mid-dmir taghhom li jipprovdu "a safe working environment" u billi ma hadux hsieb jaghtu lill-impjegat it-tahrig "10.2 Tillikwida d-danni sofferti mir-rikorrent konsistenti f'"damnum emergens" u f'"lucrum cessans" Illi kagun ta' dan l-incident ir-rikorrenti soffra danni li jinkludu telf Illi interpellati sabiex jersqu ghall-likwidazzjoni u hlas ta' danni l- Illi ghalhekk kellha ssir din il-kawza; "10.3 Tikkundanna lill-intimati jew min minnhom ihallsu d-danni kollha hekk likwidati; "10.4 B'riserva ta' kull azzjoni ulterjuri spettanti lir-rikorrenti u bl-ispejjez inkluzi dawk ta' l-ittri bonarji u tal-ittra ufficjali u tal-konsulti li saru in konnessjoni mal-kaz. "10.5 Ir-rapprezentanti tal-intimati huma minn issa ingunti ghas- subizzjoni." Rat ir-risposta guramentata ta' Peter Paul E Burns bhala direttur ghan-nom u in rapprezentanza tas-socjeta` konvenuta Mediterranean Trading Shipping Company Limited tal-11 ta' Ottubru, 2007, li permezz Illi ai termini tal-kuntratt tas-servizz in kwistjoni (Dokument MTS1), ir-rikorrenti kien gie ingaggat bhala kok u sabiex jirrendi servizzi ohra kif indikat fl-istess kuntratt li pero ma kienux jinkludu attivitajiet bhal dak illi taw lok ghall-allegat incident meritu tal-kawza odjerna u ghall-allegati danni mitluba mir-rikorrenti fl-istess kawza u ghalhekk meta korra r- rikorrenti kif minnu stess allegat huwa ma kienx qieghed jagixxi fil- kuntest tal-kuntratt tal-impjieg tieghu. Minghajr pregudizzju ghal fuq premess, f'kull kaz is-socjeta' "2 intimata ma tat l-ebda ordinijiet lir-rikorrenti sabiex jagixxi bil-mod kif agixxa u li wassal ghall-allegat incident u danni. Minghajr pregudizzju ghal fuq premess, jekk ir-rikorrenti kien imgieghel u/jew ordnat u'jew rikjest sabiex jagixxi kif agixxa mill-Kaptan tal-Vapur, certament illi s-socjeta' intimata ma ghandhiex tirrispondi ghal xi konsegwenzi inkluzi danni illi seta' sofra ir-rikorrent bhala konsegwenza ta' dan l-agir fit-tali cirkostanzi. Illi minghajr pregudizzju ghal fuq premess, ma kienx l-obbligu tas- socjeta' intimata li tharreg lir-rikorrenti sabiex jaghmel xogholijiet illi jmorru oltre d-dmirijiet illi ghalihom kien gie ngaggat l-istess rikorrent mis-socjeta' intimata; kif lanqas ma kien l-obbligu tas-socjeta' intimata illi tipprovdi xi mizuri sabiex tassikura illi r-rikorrenti ma jsoffriex griehi fit-twettieq ta' l-istess xogholijiet illi jmorru oltre d-dmirijiet li ghalihom kien gie ngaggat. Illi f'kull kaz u minghajr pregudizzju ghal fuq premess, ir-rikorrenti "5. jrid jipprova illi huwa tabilhaqq sofra dizabilita' permanenti ta' ghoxrin fil-mija (20%) kif minnu allegat. F'dan il-kuntest l-intimata socjeta' taghmel referenza ghac-certifikat mediku mahrug mit-Tabib Dr. Alec Leguesse mill-Isptar Xlendi, Il-Munxar fir-rigward tar-rikorrent tal-24 ta' Marzu 2006 (Dok. MTS2) fejn kien gie iccertifikat illi l-ksur kien fieq sew u illi r- rikorrenti kien fi stat li jirritorna ghax xoghol. Illi f'kull kaz u minghajr pregudizzju ghal fuq premess, l-intimata socjeta' tipprotesta ruha ghall-ispejjez billi r-rikorrenti ma esawrixxiex in-negozjati mas-sidien tal-vapur bil-ghan illi possibiliment jintlahaq ftehim bonarju u minflok ghazel it-triq tal-konfrontazzjoni. Salv eccezzjonijiet ohra." Rat ir-risposta guramentata ta' Peter Paul E. Burns bhala direttur ghan-nom u in rapprezentanza tas-socjeta` konvenuta Francis E. Sullivan & Company Limited tas-6 ta' Frar, 2008, li permezz taghha gie eccepit: "Illi t-talbiet tar-rikorrenti huma infondati fil-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu michuda minn dina l-Onorabbli Qorti stante: "1. Illi meta avverra ruhu l-incident, is-socjeta' eccipjenti ma kienetx il-principal tal-attur u ghalhekk ma hemmx relazzjoni guridika bejn l- attur u is-socjeta' eccipjenti. Salv eccezzjonijiet ulterjuri" Rat ir-risposta guramentata tal-Avukat Matthew Grech Cascun bhala mandatarju specjali f'isem u ghan-nom tas-socjeta` konvenuta Van Oord NV, tal-25 ta' April, 2008, li permezz taghha gie eccepit hekk: "Illi t-talbiet ta' l-attur huma infondati fil-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu michuda bl-ispejjez kontra l-attur ghas-segwenti ragunijiet:- "1. Illi l-esponent noe mhuwiex il-legittimu kontradittur stante li la huwa s-sid u lanqas ma kien jopera l-bastiment HAM350 li mieghu hu marbut il-mertu "2. Illi minghajr pregudizzju ghas-sueccepit, l-esponent noe mhuwiex responsabbli fil-konfront ta' l-attur billi ma hemm l-ebda relazzjoni guridika bejnu u l-attur. Dan ta' l-ahhar ma kienx impjegat mas-socjeta' esponenti meta sehh l-incident. Illi, minghajr pregudizzju ghas-suespost, Illi, minghajr pregudizzju ghas-suespost, is-socjeta' esponenti ma "3. kenitx negligenti fil-konfront tal-attur, u l-incident sehh unikament minhabba tort jew negligenza ta' l-attur jew minhabba forza magguri mhux fil-kontroll tas-socjeta' esponenti, u ghalhekk l-esponent nomine ma jistax jinzamm responsabbli versu l-attur. "4. l-incident sehh unikament minhabba kontributorjeta minn naha ta' l-attur u b'hekk l- esponent nomine mhux responsabbli in toto mid-danni reklamati mill- attur; "5. minnu li l-attur sofra d-dizabilita' permanenti allegata; Illi, minghajr pregudizzju ghas-suespost, l-attur ma ghamilx dak li "6. kien mistenni minnu sabiex jigu evitati dawn il-proceduri jew ghall- anqas jigu mitigati d-danni minnu reklamati billi irrifjuta li jigi ezaminat mill-ispecjalisti medici, kif rikjest minghajr pregudizzju; "7. danni ghandhom jigu limitati skond il-ligi. Salv eccezzjonijiet ulterjuri ohra permessi mil-ligi;" Illi, inoltre, u minghajr pregudizzju ghas-suespost, mhuwiex Illi, subordinarjament u minghajr pregudizzju ghas-suespost, id- Rat ir-risposta guramentata tal-Avukat Matthew Grech Cascun bhala mandatarju specjali f'isem u ghan-nom tas-socjeta` konvenuta Van Scuereb k/a Xuereb ta' April, 2008, li permezz taghha gie eccepit is-segwenti: "Illi t-talbiet ta' l-attur huma infondati fil-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu michuda bl-ispejjez kontra l-attur ghas-segwenti ragunijiet:- "1. Illi l-esponent noe mhuwiex il-legittimu kontradittur stante li la huwa s-sid u lanqas ma kien jopera l-bastiment HAM350 li mieghu hu marbut il-mertu tal-kaz odjern; "2. Illi minghajr pregudizzju ghas-sueccepit, l-esponent noe mhuwiex responsabbli fil-konfront ta' l-attur billi ma hemm l-ebda relazzjoni guridika bejnu u l-attur. Dan ta' l-ahhar ma kienx impjegat mas-socjeta' esponenti meta sehh l-incident. Illi, minghajr pregudizzju ghas-suespost, is-socjeta' esponenti ma "3. kenitx negligenti fil-konfront tal-attur, u l-incident sehh unikament minhabba tort jew negligenza ta' l-attur jew minhabba forza magguri Illi, minghajr pregudizzju ghas-suespost, Illi, inoltre, u minghajr pregudizzju ghas-suespost, mhuwiex mhux fil-kontroll tas-socjeta' esponenti, u ghalhekk l-esponent nomine ma jistax jinzamm responsabbli versu l-attur. "4. l-incident sehh unikament minhabba kontributorjeta minn naha ta' l-attur u b'hekk l- esponent nomine mhux responsabbli in toto mid-danni reklamati mill- attur; "5. minnu li l-attur sofra d-dizabilita' permanenti allegata; Illi, minghajr pregudizzju ghas-suespost, l-attur ma ghamilx dak li "6. kien mistenni minnu sabiex jigu evitati dawn il-proceduri jew ghall- anqas jigu mitigati d-danni minnu reklamati billi irrifjuta li jigi ezaminat mill-ispecjalisti medici, kif rikjest minghajr pregudizzju; "7. danni ghandhom jigu limitati skond il-ligi. Salv eccezzjonijiet ulterjuri ohra permessi mil-ligi;" Illi, subordinarjament u minghajr pregudizzju ghas-suespost, id- Rat ir-risposta guramentata tal-Avukat Matthew Grech Cascun bhala mandatarju specjali f'isem u ghan-nom MultisShore BV tal-25 ta' April, 2008, li taqra hekk: "Illi t-talbiet ta' l-attur huma infondati fil-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu michuda bl-ispejjez kontra l-attur ghas-segwenti ragunijiet:- Illi ma hemm l-ebda relazzjoni guridika bejn l-esponent noe u l- "1. attur u s-socjeta' esponenti lanqas ma hija surrogata fid-drittijiet tas- socjetajiet Olandizi konvenuti l-ohra u ghaldaqstant l-esponenti noe mhuwiex l-legittimu kontradittur fil-kaz odjern. Illi, minghajr pregudizzju ghas-suespost, is-socjeta' esponenti ma kenitx negligenti fil-konfront tal-attur, u l-incident sehh unikament minhabba tort jew negligenza ta' l-attur jew minhabba forza magguri mhux fil-kontroll tas-socjeta' esponenti, u ghalhekk l-esponent nomine ma jistax jinzamm responsabbli versu l-attur. l-incident sehh "3. unikament minhabba kontributorjeta minn naha ta' l-attur u b'hekk l- esponent nomine mhux responsabbli in toto mid-danni reklamati mill- attur; "4. minnu li l-attur sofra d-dizabilita' permanenti allegata; Illi, inoltre, u minghajr pregudizzju ghas-suespost, mhuwiex Illi, minghajr pregudizzju ghas-suespost, Illi, minghajr pregudizzju ghas-suespost, l-attur ma ghamilx dak li kien mistenni minnu sabiex jigu evitati dawn il-proceduri jew ghall- anqas jigu mitigati d-danni minnu reklamati billi irrifjuta li jigi ezaminat mill-ispecjalisti medici, kif rikjest minghajr pregudizzju; "6. danni ghandhom jigu limitati skond il-ligi. Salv eccezzjonijiet ulterjuri ohra permessi il-Ligi;" Illi, subordinarjament u minghajr pregudizzju ghas-suespost, id- Rat ir-risposta guramentata tal-Avukat Matthew Grech Cascun bhala mandatarju specjali f'isem u ghan-nom tas-socjeta` konvenuta Van Oord Waterbouw BV ezercjenti l-kummerc bhala Van Oord ACZ BV tal-25 ta' April, 2008, li permezz taghha tressqu s-segwenti eccezzjonijiet: "Illi t-talbiet ta' l-attur huma infondati fil-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu michuda bl-ispejjez kontra l-attur ghas-segwenti ragunijiet:- "1. Illi l-esponent noe mhuwiex il-legittimu kontradittur stante li la huwa s-sid u lanqas ma kien jopera l-bastiment HAM350 li mieghu hu marbut il-mertu tal-kaz odjern; Illi minghajr pregudizzju ghas-sueccepit, l-esponent noe mhuwiex "2. responsabbli fil-konfront ta' l-attur billi ma hemm l-ebda relazzjoni guridika bejnu u l-attur. Dan ta' l-ahhar ma kienx impjegat mas-socjeta' esponenti meta sehh l-incident. Illi, minghajr pregudizzju ghas-suespost, is-socjeta' esponenti ma kenitx negligenti fil-konfront tal-attur, u l-incident sehh unikament minhabba tort jew negligenza ta' l-attur jew minhabba forza magguri mhux fil-kontroll tas-socjeta' esponenti, u ghalhekk l-esponent nomine ma jistax jinzamm responsabbli versu l-attur. l-incident sehh "4. unikament minhabba kontributorjeta minn naha ta' l-attur u b'hekk l- esponent nomine mhux responsabbli in toto mid-danni reklamati mill- attur; "5. minnu li l-attur sofra d-dizabilita' permanenti allegata; "6. Illi, minghajr pregudizzju ghas-suespost, l-attur ma ghamilx dak li kien mistenni minnu sabiex jigu evitati dawn il-proceduri jew ghall- Illi, inoltre, u minghajr pregudizzju ghas-suespost, mhuwiex Illi, minghajr pregudizzju ghas-suespost, anqas jigu mitigati d-danni minnu reklamati billi irrifjuta li jigi ezaminat mill-ispecjalisti medici, kif rikjest minghajr pregudizzju; "7. danni ghandhom jigu limitati skond il-ligi. Salv eccezzjonijiet ulterjuri ohra permessi mil-ligi;" Illi, subordinarjament u minghajr pregudizzju ghas-suespost, id- Rat is-sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili tal-14 t'April, 2016, li permezz taghha l-kawza giet deciza fis-sens illi: il-legittimi kuntraditturi "Ghal dawn il-mottivi, l-Qorti filwaqt li tilqa l-ewwel eccezzjoni F.E. Sullivan & Co. Ltd, l-ewwel eccezzjoni ta' Multisure B.V. u kif ukoll l- ewwel u t-tieni eccezzjoni ta' socjetajiet Van Oord NV, Ix-Xgħajra bv u Van Oord ACZ u tiddikjara illi l-istess socjetajiet mhumiex tar-rikorrent u ghaldaqstant tilliberahom mill-osservanza tal-gudizzju, tichad l-eccezzjonijiet kollha tas-socjeta Mediterranean Trading Shipping Company Limited, tilqa' t- talbiet kollha tar-rikorrenti fir-rigward tal-istess socjeta Mediterranean Trading Shipping Company lis-socjeta Mediterranean Trading Shipping Company Limited responsabbli ghad- danni sofferti mir-rikorrenti, tillikwida d-danni sofferti fl-ammont ta' €81,854.61 u tordna lis-socjeta Mediterranean Trading Shipping Company Limited sabiex thallas lir-rikorrent is-somma ta' €81,854.61 bl-imghax mid-data ta' din is-sentenza sad-data tal-pagament effettiv. "Bl-ispejjez kontra s-socjeta Mediterranean Trading Shipping Company Limited, b'dan illi l-ispejjez tas-socjetajiet F.E. Sullivan & Co Ltd, Van Oord NV, Van Oord Werkendam bv u Van Oord ACZ u Multisure B.V. ghandhom ikunu a karigu tar-rikorrent." Dik il-Qorti tat is-sentenza taghha wara li ghamlet is-segwenti konsiderazzjonijiet: "Il-Perit Legali Dr. Marco Lo Presti Buttigieg kien tal-fehma illi l-fattispeci ta' din il- kawza kienu pjusttost semplici, u fil-maggior parti taghhom inkontestati. Fil-fatt jirrizulta illi permezz ta' kuntratt tal-14 ta' Dicembru 2004, is- socjeta' konvenuta Francis E. Sullivan & Company Limited ingaggat bhala impjegat taghha lill-attur Ian Delorenzo li gie impjegat sabiex jaqdi d-dmirijiet ta' "cook, general maintenance, cleaning and watch duty" fuq il-bastiment li jgib l-isem HAM3501 . Illi permezz ta' kuntratt iehor tal-14 ta' Mejju 2005, l-attur gie impjegat fuq l-istess termini u kundizzjoni sabiex jippresta l-istess servizzi fuq l-istess bastiment, bid-differenza illi l-kuntratt sar mas-socjeta' Mediterranean Trading Shipping Co. Ltd. Illi gara illi fil-jum tat-2 ta' Settembru 2005 ghal-habta tas-7.30 tal-filghodu [u cioe fiz-zmien meta kien fis-sehh il-kuntratt ta' impjieg li jgib id-data tal-14 ta' Mejju 2005], u meta kien jenhtieg illi l-bastiment HAM350 jitrakka mall-moll fil-port ta' Marsa el Brega, fil-Libya, l-attur, li kien mitlub mill-Kaptan tal-bastiment sabiex jinzel l-art bil-ghan li jassisti fl- immaniggjar tal-irmigg, garrab incident li kawza tieghu huwa gie certifikat li qieghed ibati minn debilita' ta' natura permanenti. "Filwaqt li l-attur jghid li ghal dan l-incident huma responsabbli l- konvenuti jew min minnhom, u dan peress illi huwa aderixxa ruhu ma ordni moghtija lilu mill-Kaptan tal-bastiment, il-konvenuti jichdu r- responsabilita' ghal dan l-akkadut. "Illi s-socjeta' Mediterranenan Trading Shipping Co. Ltd. tibda billi tiskolpa ruhha ghal dan l-akkadut billi ttenni illi fil-mument tal-incident l- attur Ian Delorenzo ma kienx qieghed jaghmel xoghol li huwa kien ingaggat biex jaghmel, u li fi kwalunkwe kaz ma kienetx hi li tat xi ordni lill-attur li wassal ghall-incident u ghad-debilita' permanenti li huwa jsofri minnha. "Illi l-provi prodotti ma jhallux dubju illi fuq il-vapur ma kien hemm ebda rapprezentant ta' Mediterranean Trading Shipping Co. Limited li setgha ta' xi ordni lil Ian Delorenzo, kif jirrizulta wkoll b'mod inekwivoku illi l- assistenza li kien qieghed jaghti Ian Delorenzo ma kienetx fil kompitu tieghu li jwettaq. Il-Perit Legali kien tal-fehma li Mediterranean Trading Shipping Co. Limited tista' tinzamm responsabbli ghall-akkadut a bazi ta' kontributorjeta' stante li ma ngiebet ebda prova u ma saret l-ebda allegazzjoni illi Mediterranean Trading Shipping Co. Limited naqset minn xi obbligu taghha meta hija rrendiet servizz permezz tal-impjegat taghha lill-bastiment HAM350. Ic-cirkostanzi kienu jkunu differenti li kieku, ghal grazzja ta' l-argument, l-attur gab prova dwar nuqqasijiet fuq il-bastiment li s-socjeta' attrici Mediterranean Trading Shipping Co. Ltd. kienet taf bihom u li minkejja dana kollu hija ma haditx il- prekawzzjonijiet mehtiega sabiex hija tipprotegi lill-impjegat taghha. Effettivament, it-talbiet attrici huma bbazati fuq l-allegazzjoni illi l- konvenuti naqqsu milli jipprovdu "a safe working environment" u tahrig adegwat lill-intimat u wkoll illi ma kienx hemm mizuri basici sabiex jassikuraw illi l-impjegat ma jsoffriex griehi. "Il-Perit Legali sostna li, l-ebda prova ma ngiebet in sostenn ta' dawn l- allegazzjonijiet. Ghal kuntrarju jirrizulta illi minkejja basiku, l-attur kien inghata xi tahrig qabel gie impjegat ghall-ewwel darba fuq il-bastiment. Lanqas ma jirrizulta illi l-konvenuti jew minn minnhom naqqsu milli jipprovdu "a safe working environment", u dan ghandhu jinqara' fil- kuntest illi ma l-iskadenza ta' l-ewwel kuntratt l-attur dahal ghat-tieni kuntratt sabiex jippresta servizzi fuq l-istess bastiment. Filwaqt li huwa minnu illi l-attur sofra debilita' permanenti, kif jistqarr l-attur stess kienet l-ewwel darba li huwa ntalab jinzel minn fuq il-bastiment ghal fuq il-moll. Il-provi f'dan ir-rigward mbaghad huma kontestati, ghaliex fil-waqt li l- attur jghid li huwa segwa ordni tal-Kaptan kif kien tenut jaghmel ai termini tal-klawzola 12 tal-kuntratt ta' impjieg tieghu, l-Kaptan, minkejja li ma jikkontestax il-fatt illi talab lill-attur jinzel l-art sabiex jassisti bl- irmigg, jtenni illi l-attur zbarka minn post li ma kellux jizbarka minnu. Dan il-fatt huwa kontestat mill-attur. Il-Perit Legali qies illi gialadarba l- ewwel eccezzjonijiet tas-socjeta' Mediterranean Trading Shipping Co. Ltd. ghar-ragunijiet moghtija ghandhom jigu milqugha, ma huwiex ta' utilita' illi dawn il-provi jigu evalwati f'aktar profondita. "Il-Perit Legali sostna wkoll illi kien minnu illi s-socjeta' F.E. Sullivan & Co. Ltd. ma kienetx il-principal tal-attur meta avverra ruhu l-incident, u ghalhekk ghandu mis-sewwa dak li tecepixxi din is-socjeta' fis-sens illi hija ma ghandha l-ebda relazzjoni guridika ma' l-attur. Ir-raguni ghaliex il-kuntratt tal-14 ta' Mejju 2005 sar ma Mediterranean Trading Shipping Co. Ltd. u mhux ma' F.E. Sullivan & Co. Ltd. bhal dak tal-14 ta' Dicembru 2004 ma jirrizultax mill-atti ta' dawn il-proceduri, pero jirrizulta car illi fit- 2 ta' Settembru 2005, l-attur kien impjegat ta' Mediterranean Trading Shipping Co. Ltd. u mhux ta' F.E. Sullivan & Co. Ltd li allura tharrket inutilment. "Illi s-socjeta' Multisure BV jirrizulta li hija merament broker ghall- bzonnijiet ta' l-assikurazzjoni ta' Van Oord, u dan kif xehed Johnny Bartolo Bennetti fil-kapacita' tieghu ta' direttur ta' Multisure B.V. Din ix-xhieda ma giet bl-ebda mod kontestata. Illi ghalhekk ghandha ragun din l- istess socjeta' tecepixxi illi mhijiex legitimmu kuntradittur ta' l-attur. "Is-socjetajiet Van Oord NV, Van Oord Nederland BV u Van Oord Waterbouw BV, iressqu diversi eccezzjonijiet. Fosthom jecepixxu illi l- ebda wahda mis-socjetajiet ma hija s-sid tal-bastiment HAM350 kif lanqas ma joperaw il-bastiment in kwistjoni. Illi minkejja illi din l- eccezzjoni kellha tkun sorpendenti u allarmanti ghall-attur, l-attur naqas milli jissostanzja l-allegazzjonijiet tieghu dwar il-propjeta' tal-bastiment. "Illi minkejja li l-attur ghazel li jharrek lil dawn it-tlett socjetajiet esteri, ma nghatat l-ebda raguni jew spjegazzjoni x'kienet il-funzjoni, ir-rwol jew ir-responsabilita' allegata ta' kull wahda minn dawn is-socjetajiet sabiex min irid jiggudika jifhem tajjeb ir-ragunijiet ghall-involviment taghhom bhala parti f'dawn il-proceduri. Madankollu, anke jekk kif ser jigi indikat l-ebda wahda minn dawn is-socjetajiet ma' hija s-sid tal- bastiment HAM350, jirrizulta illi anke Peter Paul Burns kien tal-fehma illi s-sid tal-bastiment kienet is-socjeta' Van Oord ACZ. "Illi prezumibilment l-attur harrek lil dawn it-tlett socjetajiet stante illi huwa jtenni illi "l-vapur in kwistjoni jappartjeni lill-kumpanniji Olandizi F'dan ir-rigward ma jinghad xejn iktar mill-attur. kuntrarju, ic-certifikat ta’ registrazzjoin tal-bastiment HAM350, esebit illi dan inhareg mill-ministeru is-socjeta' Sleephopperzuigers bhala dokument ma' l-affidavit ta' Richard Alexander Fenech Buontempo, juri illi s-sidien tal-bastiment huma Sleephopperzuigers II B.V. L-Perit Legali rrileva responsabbli f'Rotterdan nhar is-6 ta' Dicembru 2005 [u cioe wara l-incident], madanakollu lill-attur ma sehhlux jgib prova inkonfutibli ta' l-allegazzjoni tieghu dwar il-propjeta' jew l-operatur tal-bastiment, kontra l-prova mressqa mill-konvenuti dwar is-sidien ta' l-istess. 92 jidher illi s-socjeta' Sleephopperzuigers II B.V. hija wahda mid-diversi sussidjarji tas-socjetajiet formanti parti mill- grupp Van Noord N.V. "Il-Perit Legali kompla jsostni illi minghajr il-htiega ta' approfidimenti dwar il-kuncett legal applikabbli, huwa ben stabbilit illi socjetajiet kummercjali jgawdu minn personalita' guridika separata u distina. F'dan [u cioe Besloten il-kaz Vennootschap] hija socjeta' privata b'responsabilita' limitata u mhuwiex il-kaz li xi socjeta' jew socjetajiet ohra, fostom is-socjetajiet konvenuti esteri, anke jekk dawn huma konnessi, ghandhom jassumu xi responsabilita' ghad-danni li ghalih tista' tkun responsabbli s-socjeta' Sleephopperzuigers II B.V. "Illi minkejja li l-atti tal-proceduri kienu joffru lill-attur l-informazzjoni kollha mehtiega dwar is-sid tal-bastiment, li fl-ahharnett setghet kienet reponsabbli ghall-incident u ghall-konsegwenzjali hlas ta' danni li l-attur qieghed jippretendi li huwa sofra, il-kjamata ta' liema seghtet facilment intalbet, il-Perit Legali qies illi rrizulta illi l-eccezzjonijiet tal-socjetajiet konvenuti esteri jregu fis-sens illi l-ebda wahda minnhom ma ghandha relazzjoni guridika ma' l-attur u ghalhekk dawn l-eccezzjoni kellhom jigu milqugha. "Mir-relazzjoni tal-Perit Mediku il-Konsulent Charles Fyfe jirrizulta illi Ian Delorenzo sofra ksur fil-qasba tas-sieq tax-xellug li estenda ghal wick ta' l-ghakset is-sieq tax-xellug kif ukoll ksur tal-'calcaneum' tal-lemin fl- accident li kellhu fit-2 ta' Settembru 2005. Il-ksur tal-qasba tas-sieq tax- xellug kif ukoll tal-'calcaneum' tal-lemin ghaqad. "Wiehed irid jikkonsidera il-fatt illi ghalkemm il-ksur ghaqad peress li kien qed jinvolvi wick ta' gok, fil-kaz tax-xellug l-ghakset is-sieq tax- xellug u fil-kaz tal-lemin is-'subtalar joint' jista' jkun suggett li jizviluppa artrite qabel iz-zmien f'dawn iz-zewg gogi msemmija. "Jekk jigri dan ikollu ugiegh u jkun limitat fil-miexi tieghu. "Il-Konsulent Fyfe ghamel stima tad-dizabilita’ permanenti li qed isofri Ian Delorenzo kagun tal-accident li kellu fit-2 ta’ Settembru 2005 ta’ 5% (hamsa fil-mija) Il-Perit Legali kkonkluda illi, din l-Qorti ghandha tilqa’ l- ewwel eccezzjoni ta’ F.E. Sullivan & Co. Ltd, l-ewwel eccezzjoni ta’ Multisure B.V. u kif ukoll l-ewwel u t-tieni eccezzjoni ta’ socjetajiet Van bhala Van Oord ACZ BV u tiddikjara illi l-istess socjetajiet mhumiex legittimi kuntraditturi ta' l-attur u filwaqt li tilqa' wkoll l-ewwel, tieni, t- tielet u r-raba' eccezzjonijiet tas-socjeta' Mediterranean Trading Shipping Limited ghar-ragunijiet moghtija, tichad it-talbiet tal-atturi Ian Delorenzo fl-intier taghhom, bl-ispejjez kontra l-istess attur. "Ikkonsidrat; "Fir-rigward tar-responsabbilita tas-socjeta ntimata Mediterranean Trading Shipping Company, din il-Qorti ma taqbilx mal-konkluzjoni tal- Perit Legali illi din is-socjeta, qua employer tar-rikorrenti m'ghandha l- ebda responsabbilta ghad-danni sofferti mir-rikorrent. Fir-relazzjoni tieghu, il-Perit Legali jibbaza din il-konkluzjoni fuq il-fatt illi l-att li wassal lir-rikorrenti biex ikun involut fl-incident in kwistjoni ma kienx parti mill- linja tax-xoghol tieghu skont il-kuntratt ta' impjieg u ghalhekk is-socjeta Mediterranean Trading Shipping Company m'ghandha l-ebda responsabbilta ghall-akkadut. Il-Qorti ma tikkondividix din il-fehma. "Mill-provi jirrizulta illi r-rikorrent qabez minn fuq il-bastiment ghal fuq l- art wara li inghata ordni mill-Kaptan biex jinzel fuq l-art jiehu hsieb il- hbula. Dan gie kkonfermat mill-Kaptan stess. Dak li ma kienx hemm qbil fuqu, huwa l-post minn fejn ir-rikorrenti kellu jaqbez u l-gholi li kellu jaqbez minnu; il-Kaptan jikkontendi li kien hemm post iktar sigur minn fejn seta' jaqbez ghaliex kien hemm inqas distanza ghall-art; ir-rikorrenti qal pero illi l-Kaptan ma tahx struzzjonijiet rigward ezattament minn fejn kellu jaqbez; struzzjonijiet li kienu krucjali ikkunsidrat illi dan ma kienx parti mix-xoghol normali tar-rikorrenti, u ma kellu l-ebda tahrig f'dan ix- xoghol partikolari. Irrispettivament minn jekk forsi kienx hemm post iktar sigur minn fejn ir-rikorrenti seta' jaqbez, din il-Qorti ma tistax tifhem kif il-haddiema ta' fuq dan il-bastiment ma gewx forniti b'gangway jew rope ladder, l-uzu ta' liema kien kapaci jipprevjeni l-incident sfortunat in kwistjoni. "Il-Qorti ma taqbel xejn mal-argument illi l-agir tar-rikorrent ma kienx parti mir-responsabbilitajiet kontrattwali tieghu. Ir-rikorrent kien qieghed jesegwixxi l-ordnijiet tal-Kaptan tieghu, responsabbilita illi tohrog ukoll mill-kuntratt tal-impjieg tieghu ai termini tal-klawsola numru 12. Ghalkemm huwa minnu illi l-obbligu kontrattwali f'dan is-sens huwa limitat ghal ordinijiet li ghandhom x'jaqsmu mad-doveri tar-rikorrenti ai termini tal-ewwel klawsola, is-socjeta ntimata stess tghid fin-nota ta' sottomissjonijiet taghha illi "[l]-impjegat, in kwantu bahhar fuq vapur, kellu joqoghod ghad-direzzjoni generali tal-kaptan, ghaz-zamma tal- ordni fuq il-bastiment." "Il-Qorti tqis illi galadarba is-socjeta ntimata impjegat lir-rikorrenti bhala bahhar fuq vapur, qajla tista' taccetta l-argument illi l-obbligu li joqghod ghad-direzzjoni generali tal-Kaptan ma kienx obbligu direttament relatat mal-impjieg tieghu. "Huwa relevanti wkoll f'dan il-kontest dak illi intqal minn din il-Qorti diversament presjeduta fis-sentenza fl-ismijiet Charles Megally Cassar vs Malta Investment Management Company Limited deciza fid-9 ta' Ottubru 2003, u cioe illi: "...lanqas ma jista' jinghad li d-decisjoni li jerfa ittiehdet mill-attur. Kien il-Manager tas-socjeta' konvenuta li kien jinsisti li l-attur u siehbu jgorru l-ghamara, u ma jidhirx li dawn kellhom ghazla. Veru li setghu jghidu "le", pero', meta hemm l-impjieg tieghu fin-nofs, impjegat mhux facli jirrezisti l-ordnijiet tal-employer tieghu." "Dan kollu japplika aktar u aktar f'dan il-kuntest fejn ir-rikorrenti mhux talli, kif tghid is-socjeta ntimata stess, kellu obbligu generali li jsewgi d- direzzjonijiet moghtija lilu mill-Kaptan, izda talli il-kuntratt ta' impjieg jipprovdi ghall-possibilita tterminat l-impjieg sommarjament jekk il-Kaptan jaghmel ilment ragonevoli kontra tieghu. Ghalhekk, ma jkunx gust illi l-Qorti tippretendi illi r-rikorrenti ghandu jerfa r-responsabbilta ghall-akkadut ghaliex l-ordinijiet tal-Kaptan kienu jmorru oltra d-doveri tieghu, meta bhala bahhar, huwa kellu dmir generali li jobdi l-ordinijiet tal-kaptan, sitwazzjoni mahluqa mill-kuntratt ta' impjieg tar-rikorrent, u kien hemm possibilita illi l-impjieg tieghu jintemm sommarjament kieku l-Kaptan ilmenta illi r-rikorrent ma kienx qed isegwi d-direttivi tieghu. "Is-socjeta ntimata eccepiet illi m'hemm l-ebda relazzjoni guridika bejna u bejn il-Kaptan li ta l-ordni lir-rikorrenti. In-nuqqas ta' relazzjoni guridika diretta pero ma jezimix lis-socjeta ntimata awtomatikament mir- responsabbilita ghall-incident in kwistjoni versu r-rikorrent, ghaliex il- kuntratt ta' impjieg in kwistjoni holoq relazzjoni guridika indiretta bejn is- socjeta ntimata u r-rikorrent, meta pogga lill-impjegat tas-socjeta rikorrenti taht id-direzzjoni tal-Kaptan, li kien ukoll f'posizzjoni illi jinfluenza t-terminazzjoni sommarja tal-impjieg tar-rikorrent. Meta impjegat lir-rikorrent, is-socjeta ntimata kienet taf illi bhala bahhar, ir- rikorrent kien ser ikollu obbligu generali li jsegwi id-direzzjonijiet tal- Kaptan. Mhux talli hekk, talli s-socjeta ntimata ghamlita possibli ghaliha illi tittermina sommarjament l-impjieg tar-rikorrent f'kaz ta' ilment mill- kaptan. Ghalhekk huwa car illi r-relazzjoni ta' bejn il-Kaptan u r-rikorrent kienet krucjali ghall-impjieg tar-rikorrent mas-socjeta ntimata, u dan nonostante l-fatt illi l-Kaptan ma kienx ukoll impjegat mas-socjeta ntimata jew rapprezentant taghha. Dan fuq kollox fuq ghazla tas- socjeta ntimata stess, li volontarjament eligiet illi taghti lilha nnifisha l- possibilita li ttittermina sommarjament l-impjieg tar-rikorrent f'kaz ta' ilment minn naha tal-kaptan. Is-socjeta ntimata ma tistax tippretendi li taghti lilha nnfisha dan id-dritt, filwaqt illi mbaghad tezimi ruhha minn kull responsabbilta versu r-rikorrent jekk jigri incident waqt li r-rikorrent ikun qieghed isegwi d-direttivi tal-kaptan. "Ghaldaqstant il-Qorti tqis illi s-socjeta ntimata Mediterranean Trading Shipping Company hija responsabbli ghal-kwalunwke danni li jistu' iktar il-quddiem f'din is-sentenza jirrizultaw li gew sofferti mir-rikorrent. "Mill-provi jirrizulta illi kienet in-norma li fil-port fejn gara l-incident il- haddiema ta' fuq il-bastiment kien ikollhom jaqbzu ghal fuq l-art biex jiehdu hsieb il-hbula huma. Dan il-fatt xehdu mhux biss ir-rikorrent, izda wkoll il-Kaptan tal-bastiment. Mill-provi prodotti ma rrizultax illi kien hemm xi mod kif il-haddiema setghu jaghmlu dan b'mod sigur, minghajr ma jkollhom bzonn jaqbzu min fuq il-vapur. Filfatt, hadd mill-intimati ma rrifjuta l-allegazzjoni tar-rikorrent, ikkorroborata mill-kaptan, illi l- haddiema kien ikollhom jaqbzu minn fuq il-vapur biex jiehdu hsieb il- hbula. Il-Qorti tqis illi huwa inaccettabli illi l-haddiema ta' dan il-vapur ma gewx provduti b'mezz sigur kif jinzlu minn fuq il-vapur meta jkollhom bzonn jinzlu biex jiehdu hsieb il-hbula. Dan l-incident sfortunat seta' gara lil kwalunkwe haddiem li kien hemm abbord, ghaliex kwalunwke persuna tista' tinzel hazin fuq saqajha meta taqbez minn gholi, anke relattivament baxx, u ssofri il-griehi li sofra ir-rikorrent fil-kaz in ezami. Irrispettivament minn jekk kienx hemm post ftit inqas gholi minn fejn setghu jaqbzu l-haddiema, il-Qorti tqis illi ma kelliex tkun in-norma li l- haddiema jaqbzu minn fuq il-bastiment, u dawk li kienu jhaddmuhom ma kellhomx ihallu li din it-tip ta' sitwazzjoni tavvera ruhha meta setghu facilment ifornu lill-haddiema b'mezzi biex jinzlu minn fuq il-bastiment b'mod aktar sigur. "Kif intqal fis-sentenza fl-ismijiet Kevin Vella Borda vs Alfred Mizzi & Sons (Marketing) Limited deciza minn din il-Qorti diversament presjeduta fid- 9 ta' Ottubru 2003: "[h]ija gurisprudenza tal-Qrati taghna li huwa obbligu ta' min ihaddem biex jipprovdi kundizzjonijiet ta' xoghol li jassiguraw is-sahha tal- haddiema fuq il-post tax-xoghol tieghu; min ihaddem ghandu dover li jipprovdi post tax-xoghol li ma jkunx ta' periklu u riskju ghas-sahha tal- istess haddiema (ara "Armeni Cauchi vs Megally Cassar", deciza minn din il-Qorti fit-30 ta' April, 1997, u "Desira vs Grech & Co. Ltd", deciza wkoll minn din il- Qorti fit-30 ta' Mejju, 2002). Min ihaddem ghandu jinzamm responsabbli meta ma jiehux hsieb li jipprovdi ambjent li jassikura s-sahha tal- haddiem, u jrid ukoll jipprevedi u jipprovdi ghal fatt li l-haddiem ghandu tendenza li jitraskura r-riskji inerenti fix-xoghol tieghu. Kif qalet l- Onorabbli Qorti tal-Kummerc fil-kawza "Helal vs lyangan noe", deciza fit-12 ta' Jannar, 1983, "wiehed irid jikkonsidra l-atmosfera fil- post tax-xoghol, id-diffikultajiet li jsib il-haddiem fil-kaz tax-xoghol tieghu, il-hinijiet twal, l-ghaggla fix-xoghol, nuqqas ta' ghajnuna minn haddiema ohra li jkunu inkarigati biex jahdmu mieghu fuq dan ix-xoghol"; dawn huma kollha fatturi li, min ihaddem irid jikkunsidra meta jkun qed jippjana l-lant tax-xoghol u johloq dak li komunement hu msejjah "a safe system of work." "Inoltre, gie indikat li min ihaddem ghandu l-obbligu u d-dmir li jipprovdi sorveljanza adegwata sabiex l-ambjent tax-xoghol ma jkunx konducenti ghal kwalunkwe forma ta' incident li jippregudika lill-impjegati tieghu ("Cini vs Wells noe", deciza minn din il-Qorti fid-29 ta' Mejju, 2001), u jrid jara wkoll li l-haddiema tieghu jkunu mistharrga ghat-tip ta' xoghol li jkunu mqabbda jaghmlu." "Il-fatti illi s-socjeta ntimata m'hijiex il-proprjetarja tal-bastiment li fuqu kien jahdem ir-rikorrent ma jfissirx illi s-socjeta ntimata hija ezenti minn dawn l-obbligi li ghandu min ihaddem. Dan ghaliex kienet is-socjeta ntimata illi ingaggat lir-rikorrenti, u fil-fatt kienet impjegatu proprju sabiex jahdem fuq dan il-bastiment. Galadarba is-socjeta intimata ghazlet illi thaddem persuna fuq dan il-bastiment, kellha obbligu lejh li tassigura illi l-post fejn kien ser ikun qed jahdem ma jkunx konducenti ghal xi forma ta' incident, u specjalment incidenti li jistghu facilment jigu evitati bhal dak mertu tal-kawza de quo. Dan specjalment ikkonsidrat illi fil-kuntratt ta' impjieg ma hemm l-ebda klawsola permezz ta' liema is-socjeta ntimata ezimiet ruhha jew illimitat ir-responsabbilita taghha versu r-rikorrent ghal incidenti li setghu isehhu abbord il-bastiment. Ghalhekk is-socjeta ntimata kellha l-obbligu li tassigura li l-post fejn ghazlet illi tibghat lill-impjegat taghha biex jahdem ma kienx ta' perikolu ghalih. Fin-nuqqas ta' dan is-socjeta ntimata hija responsabbli versu r- rikorrent ghad-danni li setgha soffra b'kagun ta' dan l-incident, u dan naturalment minghajr pregudizzju ghal kwalunkwe dritt ta' azzjoni li s- socjeta ntimata jista' jkollha kontra sid il-bastiment. Ikkonsidrat; "Fir-rigward tad-dizabilita permanenti intqal illi: ""dak li jrid jigi stabbilit mhuwiex grad ta' inkapacita` f' sens purament mediku izda l-effett illi l-hsara personali ghandha fuq il-qligh tad- danneggjat" ("Zahra Lehtonen –vs- Heard"). Kif spjegat fid-decizjoni "Vincenza Serracino Inglott Moore –vs- John Pirotta et", Appell Civili, 5 ta' Frar 1980, "il-fatt li sa issa ghadha mpjegata bhal qabel ma ghandux inaqqas mid-dritt taghha ghal kumpens ghaliex il-menomazzjoni li ghandha ghad tfixkilha fl-impjieg taghha u ma tista' qatt tkun au pair ma' impjegati ohra fl-istess kategorija. Din il-menomazzjoni tincidi b' mod rilevanti fuq il-patrimonju taghha." Gie in fatti osservat illi "d-dizabilita` timplika nuqqas ta' opportunitajiet ta' xoghol alternattiv u dan in-nuqqas ta' ghazla huwa ta' zvantagg u wisq probabbli jikkaguna nuqqas ta' opportunitajiet ta' qligh ahjar f' xoghol addattat ghal min ma ghandux dizabilita` fizika ..." Appell, 7 ta' Lulju 1998)."3 "Il-konsiderazzjonijiet li trid taghmel il-Qorti huma limitati ghal: ta' "kwantifikazzjoni tad-danni attwalment sofferti mid-dannaggjat bhala id-danni kollha l-incident kif ukoll ghal dawk rizultat dirett konsegwenzjali li kien ser isofri bhala konsegwenza tad-debilita` permanenti li necessarjament tincidi fost hwejjeg ohra fuq il-kapacita` lavorativa tieghu. Dan mhux biss attwalment fic-cirkostanzi tax-xoghol fejn kien jahdem l-attur imma wkoll potenzjalment f'kull attivita` ohra lavorativa ghalih miftuha."4 tal-persuna illi r-rapporti "Pero gie ritenut ukoll illi danni permanenti li jgibu bhala rizultat u konsegwenza motiv ta' misthija u telf ta' joie de vivre jincidu wkoll fuq l- aspettattivi l- konsiderazzjoni mil-lat jew grad ta' inkapacita` ghax-xoghol wiehed irid iqis ukoll il-kumpless tal-konsegwenzi delatarji li d-dannu jhalli fuq il- persuna skont cirkostanzi personali taghha.5 "Ghalkemm l-esperti medici ma qabblux fuq il-percentagg ta' dizabilita, ilkoll qabblu illi kagun l-incident mertu ta' din il-kawza ir-rikorrent sofra danni permanenti. tal-esperti medici jikkoroboraw it-tezi tar-rikorrent illi d-danni sofferti minnu ghandhom impatt delatarji fuq il-kapacita lavorativa tieghu u fuq il-possibilita tieghu illi jibqa' jkollu hajja attiva, kif kellu qabel l-incident, minhabba illi b'kagun tal-incident soffert minnu huwa, inter alia, ma jistghax jaghmel hafna hin bilwieqfa, ma jistghax jimxi jew jigri hafna, u ghandu problema kbira jimxi fuq l-imharbat, tant illi dan jikkawzalu inflammazzjoni temporanja. "L-incident soffert mir-rikorrent ghandu impatt kbir fuq il-kapacita lavorativa tieghu, specjalment fil-karriera maghzula minnu, u cioe dik ta' kok, li tirrikjedi illi huwa jdum hin twil bil-wieqfa u jaghmel certu manuvri, li issa ma jistghax. B'konsegwenza ta' dan l-incident l- esponenti tilef il-karriera maghzula minnu fl-eta ta' 27 sena, tant li filfatt ir-rikorrent qieghed jissa jiddependi fuq l-ghajnuna socjali. "Skont ir-rapport tal-espert mediku Mr. Charles Fyfe M.D., F.R.C.S., jirrizulta illi irrikorrenti jimxi izappap fuq il-lemin u il-pexxun tal-lemin huwa izghar minn dak tax-xelluq b'centimetru u nofs. Jirrizulta wkoll li minkejja li l-ksur ghaqad, ir-rikorrenti jista' jkun suggett li jizviluppa artrite qabel iz-zmien fl-ghaksa tax-xellug u fis-subtalar joint tal-lemin. Ikkunsidrat dan, l-espert medika stima d-dizabilita permanenti li qed isofri r-rikorrenti fl-ammont ta' 5%.6 "Mir-rapport tal-esperti medici Mr. Joe Faure MD Azzopardi Arnaud FRCS, Mr. Jason Nassar MD., MChir., u Mr. Frederick Nassar Sant Portanier MD, FRCS, jirrizulta illi r-rikorrenti jimxi izappap u li ghandu tnaqqis fis-sensitivita fir-rigel tal-lemin mill-livell tal-irkoppa sat-truf tas-swaba. Jirrizulta wkoll illi l-gharqub tal-lemin twessa u kien hemm peroneal entrapment. muskoli tal-pexxun lemini kienu kemmxejn mixrubin. Jirrizulta wkoll illi skont X-Rays li ttiehdu fl-14 ta' Jannar 2008 hemm tibdil degenerattiv Irrizulta illi l-ksur tal-gharqub tal-lemin halla ebbusijja fl-ghaksa w s-subtalar joint li taffetwa lir-rikorrent meta jimxi fuq l- imharbat jew jigri. Barra minn hekk, bhala rizultat tat-trawma fuq ir- riglejn gietu komplikazzjoni msejjha Syndrome", li pero m'hijiex ta' livell qawwi. Ghalhekk huwa kienu tal- fehma illi d-dizabilita permanenti sofferta mir-rikorrent hija ta' 9%.7 In eskussjoni irrispondew illi ma jistghax jigi eskluz li fil-futur isir xi intervent kirugiku, pero il-kwalita ta' dawn l-interventi jkunu li jnaqqsu l- ugigh a skapitu tal-moviment.8 "Inoltre, il-partijiet kienu qabbdu lil kirurgu Raymond Bonnici Bennett sabiex jezamina lir-rikorrent qabel ma giet intavolata din il-kawza. Mir-rapport tieghu jirrizulta illi l-kirurgu kien ezamina lir-rikorrent ukoll billi ha X-Rays u ghamel MRI (Lumbar Spine). Rigward riglejn ir-rikorrenti, il-kirurgu irrileva illi r-rikorrenti juri sintomi u sinjali ta' "chronic regional pain syndrome." A bazi ta' dan il-kirurgu stima illi d-dizabilita sofferta mir- rikorrenti hija ta' 13%, maqsuma fi 10% minhabba d-danni sofferti fid- dahar u 3% minhabba d-danni sofferti fl-ghaksa u fis-subtalar joints. "Wara li studjat dawn ir-rapporti, il-Qorti taccetta l-istima tal-kirurgu Raymond Bonnici Bennett fir-rigward tal-percentagg ta' 10% minhabba d-danni sofferti fid-dahar li dehru fuq l-MRI li ghamel il-kirurgu. L-istima f'dan ir- rigward ma jihdirx illi giet ikontradetta mis-socjeta ntimata, li anzi kienet hi illi ghazlet u insistiet illi r-rapport tal-kirurgu Gatt jigi prezentat bhala prova f'dawn il-proceduri. Jidher illi l-esperti l-ohra illi ezaminaw lir- rikorrenti ma ghamlux MRI bhal ma ghamel il-kirurgu Gatt u ghalhekk ma kienux f'posizzjoni li jirrelataw fuq id-danni sofferti mir-rikorrenti f'dahru. "Fir-rigward tad-danni sofferti fl-ghaksa u subtalar joint tar-rikorrenti, illi Qorti tqis illi l-aktar rapport li jikkonvinci l-Qorti rigward l-istat ta' fatt tad- dizabilita sofferta mir-rikorrenti f'riglejh huwa dak tal-periti perizjuri, fl- ammont ta' 9%. Dawn l-esperti ghamlu ezami akkurat tal-anatomija u fizjologija tal-ghaksa u subtalar joints tarrikorrenti. Il-Qorti hadet partikolarment in konsiderazzjoni wkoll dak li xehdu l-periti medici in eskussjoni fir-rigward tal-fatt illi ma jistghux jigu eskluzi interventi kirurgici futuri, izda illi dawn l-interventi jnaqqsu l-ugigh a skapitu tal- moviment, u li ghalhekk ir-rikorrenti ser ikun f'posizzjoni li jkollu jaghzel jekk jibqax jghix b'ugigh sostanzjali kroniku, jew jekk jissagrifikax il- moviment biex inaqqas l-ugigh. Il-Qorti hadet ukoll il-konsiderazzjoni l- opinjoni tal-esperti illi d-danni ikkawzati mill-incidenti in kwistjoni ser iwassalu lir-rikorrent biex jibda jsofri minn artrite qabel iz-zmien fl- ghaksa tax-xellug u fis-subtalar joint tal-lemin. "Il-Qorti ma tikkondividix mal-opinjoni tar-rikorrenti li ssottometta fin- nota ta' sottomissjonijiet tieghu illi l-percentagg ta' dizabilita permanenti ghandu wkoll jinkludi d-dizabilita kkawzata minn depressjoni. ghaliex ir-rikorrent ma gab l-ebda prova f'dawn ir-rigward, u lanqas ma talab li jigi appuntat espert psikjatriku sabiex jezamina lir-rikorrent. Ghalhekk fin-nuqqas ta' prova konkreti rigward l-ezistenza u l-estent ta' dizabilita permanenti ikkawzata mid-depressjoni il-Qorti hija prekluza milli tikkonsidra d-depressjoni fil-kalkolu ta' dizabilita permanenti sofferta mir-rikorrent. "Ghalhekk il-percentagg komplessiv tad-dizabilita permanenti sofferta mir-rikorrenti huwa ta' 19%. "Komputazzjoni tad-danni "Jirrizulta pruvat illi fiz-zmien tal-incident ir-rikorrent kellu paga ta' Lm650 fix-xahar u cioe Lm7,800, ekwivalenti ghal €18,139.53, fis-sena. "Multiplier: "Il-multiplier, hekk kif stabbilit fil-gurisprudenza nostrana, huwa fattur diskrezzjonali. Fil-fatt il-multiplier li jigi adoperat mill-Qrati jvarja, hekk kif gie ritenut fil-kawza flismijet George Antoncich vs Raymond Quintano (Citazz. Nru. 484/2008LFS): "kien ta' 5 snin fil-kaz ta' persuna ta' 53 sena Tovchegrechko Borg vs Buontempo 16-Dic-2004, ta' 15 fil-kaz ta' persuna ta' 22 sena Zahra Lehtonen vs Eldridge App Civ Sup 22-Dec-1967, 15-il sena fuq persuna ta' 24 Serpina vs Aquilina Harmsworth PA 29-Ott-1970, ta' 18 fuq persuna ta' 28 sena Huber vs Markham CUCCHIARA 1-Ott-1982, ta' 18 fil-kaz ta' persuna ta' 42 Taliana vs Serpina PA 15- Sett-1999, ta' 20 fil-kaz ta' persuna ta' 34 sena Armeni Cauchi vs Fava Pace Mc Gahern Civ Sup 26-Lul1991, ta' 20 fil-kaz ta' persuna ta' 33 sena Moore vs Pirotta Mc Gahern Civ Sup 5-Frar1980, ta' 25 fil-kaz ta' persuna ta' 30 sena lyangan vs Huber App Civ Sup 27- Feb2004, ta' 26 fil-kaz ta' persuna ta' 35 sena Berry Brincat vs Grech Cascun PA 29- Ott-1998, ta' 30 fil-kaz ta' persuna ta' 17 Glynn vs Fava Pace App Civ Sup 28-Nov- 2003, ta' 30 fil-kaz ta' persuna ta' 26 Grioli vs Cilia Pisani PA 30- Gun-2004, ta' 30 fil-kaz ta' persuna ta’ 23 sena Nassar vs Farrugia Sciuech PA 20- Jan-2005, ta’ 35 fil-kaz ta’ persuna ta’ 18 sena Caruana Dingli vs Nassar App Civ Sup 3-Dic-2004, ta’ 36 fil-kaz ta’ persuna ta’ 20 sena Tovchegrechko Borg vs ili PA 16-Dic-2004." "Illi ghalhekk fid-dawl tal-gurisprudenza ccitata, l-Onorabbli Qorti, fil- kawza fl-ismijiet precitati ta’ George Antoncich vs Raymond Quintano, uzat is- segwenti chart: "Eta tal-vittma 0 - 15 16 - 20 21 - 25 "Il-Qorti ma jidhirilx li ghandha tiddipartixxi mill-principji delineati fis- sentenza Antoncich vs Quintano hawn fuq citati, u ghalhekk tqis illi fil-kawza odjerna il-multiplier ta' 27 ghandu jigi adoperat. Pero, minhabba illi r- rikorrent baqa' jithallas il-paga normali tieghu ghal sentejn wara l- incident, il-Qorti tqis illi ghandu jkun hemm riduzzjoni fil-multipliet (recte: multiplier) ta' sentejn, biex b'hekk il-multipliet (recte: multiplier) applikabbli fil-kawza de quo minhabba c-cirkostanza tal-kaz ghandu jkun ta' 25. "Tnaqqis tal-lump sum payment: "Is-segwenti kawzi ccitati fil-kawza Joseph Vella Haber vs Ludvic Huber, jiggwidaw ilQorti sabiex tasal ghal konkluzjoni dwar is-somma li ghandha titnaqqas bhala lump sum: Fil-kawza lyangan vs Huber PA 5 ta' Ottubru 1993 il-Qorti hasset li minn dan ghandu jonqos xi 2% ghal kull sena ta' dewmien. Gie wkoll propost li m'ghandux awtomatikament jitnaqqas skond kemm iddum il-kawza: "jekk id-danneggant ma jkollux htija fid-dewmien tal-kawza, m'ghandux ikun hemm tnaqqis fil-lump sum deduction" – Agius vs Portelli Cassola 29 ta' Ottubru, 2003. " Fil-kawza Mizzi vs ili PA 16-Dic-2004 is-somma giet ridotta bi 18% ghax kienu ghaddew tliet snin, waqt li fil-kawzi Antoncich vs Zammit Cassar Bonanno App Civ Sup 16-Mar-1999 u lyangan A vs Huber Q App Civ Sup 27-Frar- 2004, minhabba li ghaddew 8 snin tnaqqas b'10%. "Mill-atti tal-kawza jirrizulta li l-incident mertu ta' dawn il-proceduri sehh fl-2005, il-kawza giet intavolata fl-2007, u r-rapport tal-perit legali gie prezentat fl-2013. Mill-atti ma jirrizultax illi d-dewmien tal-kawza huwa attriwibli lis-socjeta ntimata. Lanqas huwa ghal kollox pero attribwibli lir- rikorrent, li minkejja li naqas milli jipproduci provi f'xi seduti ma jistghax jinzamm responsabbli in generali ghal fatt illi din il-kawza damet ghaddeja kwazi ghaxar snin. Il-Qorti tqis ghalhekk illi tnaqqis ta' 5% ikun "Ghalhekk id-danni sofferti mir-rikorrenti huma fl-ammont ta': Rat ir-rikors tal-appell tas-socjeta` konvenuta Mediterranean Trading Shipping Company Limited, li permezz tieghu talbet lil din il-Qorti tvarja s-sentenza tal-14 t'April, 2016, tal-ewwel Qorti fil-kawza fl-ismijiet premessi, billi filwaqt li tikkonferma s-sentenza fil-parti fejn laqghet l- ewwel eccezzjoni tas-socjeta` Francis E. Sullivan & Company Limited, thassar u tirrevoka l-bqija tas-sentenza appellata, billi filwaqt li tichad it- talbiet tal-attur appellat, tilqa' l-eccezzjonijiet kollha taghha, bl-ispejjez Rat ir-risposta tas-socjetajiet Van Oord NV, Van Oord Waterbouw BV, kif rapprezentati mill-mandatarju specjali taghhom Av. Dr. Matthew Grech Cascun, li permezz taghha wiegbu li sa fejn is-socjetajiet esponenti gew illiberati mill-osservanza tal-gudizzju, in kwantu m'humiex legittimi kontraditturi mhux kontestat mis-socjeta` appellanti u ghalhekk m'ghandhiex u ma tistax tigi ddisturbata. Fil-bqija jaghmlu referenza ghan-nota ta' sottomissjonijiet taghhom. Rat li ghalkemm l-attur appellat gie debitament notifikat bir-rikors tal-appell, huwa ghazel li ma jressaq l-ebda risposta. Rat l-atti kollha tal-kawza u d-dokumenti esebiti; Ikkunsidrat: L-attur Ian Delorenzo, impjegat mas-socjeta` konvenuta appellanti, ressaq din il-kawza fil-konfront tal-konvenuti, peress li fit-2 ta' Settembru, 2005, waqt li l-vapur HAM 350 li kien jahdem fuqu kien fil-port ta' Marsa el Brega, Is-Swieqi, huwa kien involut f'incident fejn wegga' fuq il-post tax- xoghol meta waqt li kien qieghed jahdem fuq il-vapur intalab mill-kaptan li jaqbez ghal fuq il-moll sabiex jorbot il-hbula. Gara izda li hekk kif l-attur qabez, nizel hazin fuq saqajh u kisirhom it-tnejn, b'tali mod li baqa' jsofri minn dizabilita` permanenti u dan peress li huwa qatt ma nghata tahrig ghal dan, kif ukoll li l-konvenuti naqsu milli jipprovdu a safe working Ghalhekk l-attur talab li l-konvenuti jew min minnhom ghandhom jinzammu responsabbli ghad-danni mgarrba minnu. Il-konvenuti kollha cahdu r-responsabbilita` ghall-incident li sehh. L-ewwel Qorti filwaqt li lliberat il-konvenuti l-ohra mill-osservanza tal- gudizzju, in kwantu rriteniet li ma kinux legittimi kontraditturi, sabet li s- responsabbli ghal dak li sehh u ghalhekk kellha taghmel tajjeb ghad- danni mgarrba mill-attur, li nghad li sofra minn dizabilita` permanenti f'dahru u f'riglejh, fejn gew likwidati d-danni favur l-attur fis-somma ta' €81,854.61, bl-imghax mid-data tas-sentenza. Hija ssejjes l-appell taghha fuq hames aggravji: (i) hija ssostni li ma kellhiex tigi dikjarata responsabbli ghad-danni sofferti mill-attur appellat u dan peress li jekk l-appellat sofra d-danni, dawn kienu konsegwenza ta' talba tal-Kaptan, li m'ghandu l-ebda rabta diretta jew indiretta mas-socjeta` esklussivament rapprezentant tas-sidien tal-bastiment; (ii) hija ma kellhiex tigi dikjarata responsabbli ghad-danni mgarrba mill- attur appellat u dan stante li hija impjegat lill-appellat sabiex ikun kok u jaghmel xoghol tal-ghassa, tindif u manutenzjoni generali u xejn izjed u ghalhekk l-appellat sofra d-danni meta kien qieghed jagixxi barra mill- mansjonijiet tal-kuntratt ta' impieg tieghu; (iii) l-appellat ma kellux ghalfejn jaqbez minn fejn qabez u jekk sofra d- danni dan kien minhabba n-negligenza u t-traskuragni tieghu u s-socjeta` appellanti m'ghandhiex tigi dikjarata responsabbli ghal danni li l-appellat (iv) il-percentwal ta' dizabilita` kif determinat mill-ewwel Qorti huwa (v) l-ewwel Qorti m'ghamlitx id-deduzzjonijiet kollha mis-somma pagabbli lill-appellat li gurisprudenzjalment kellhom isiru mill-ewwel Qorti. Illi ghandu jinghad mal-ewwel, li din il-Qorti ma taqbilx mal-ewwel Il-fatt li l-attur wegga' hekk kif kien qieghed isegwi t-talba tal-Kaptan tal-vapur li kien qieghed jahdem fuqu, m'ghandux jezimi lis-socjeta` konvenuta mir-responsabbilita` taghha. Ghalkemm huwa minnu li l-Kaptan m'ghandu l-ebda rabta diretta mas-socjeta` appellanti, jibqa' l-fatt li l-attur huwa impjegat taghha, kif jirrizulta mill-kuntratt ta' 47 tal-process) u skont l-istess kuntratt tal-attur appellat: Ghalkemm wiehed jista' jargumenta li x-xoghol tal-attur kien limitat ghal dawk id-doveri hemm elenkati, izda kif osservat mill-ewwel Qorti, is- socjeta` appellanti kellha wkoll id-dritt li tittermina l-kuntratt tal-attur sommarjament f'kaz li l-Kaptan jaghmel ilment ragonevoli kontra tieghu (Klawsola 7 tal-istess kuntratt). Isegwi li ma jkunx gust li jinghad li l-attur wegga' peress li ghamel xi haga li ma kinitx mitluba minnu fil-kuntratt. Wiehed ma jistax jippretendi li l-ewwel jaghmel klawsoli daqstant generici, izda fl-istess waqt oneruzi fuq l-impjegat, sabiex imbaghad jipprova jahsel idejh minn kull responsabbilita` mal-ewwel okkazjoni li tinqala', billi jghid li l-ordni tal-Kaptan kienet tmur lil hinn mid-doveri tal-impjegat in kwistjoni. Giadarba l-impjegat tpogga f'dik is-sitwazzjoni fejn kellu jsegwi l- istruzzjonijiet moghtija lilu mill-Kaptan, (altrimenti seta' jitkecca jew ma jkollux il-kuntratt imgedded) u wettaq dak mitlub minnu, mhux ghax offra li jaghmel din il-bicca xoghol minn jeddu, izda ghaliex kien mitlub li jaghmel dak li ghamel mill-istess Kaptan, isegwi li s-socjeta` appellanti ghandha tirrispondi ghall-akkadut f'kaz li jirrizulta li naqset mid-doveri taghha bhala dik li thaddem lill-impjegat in kwistjoni. Ghalkemm il-Kaptan ma kienx impjegat tas-socjeta` konvenuta appellanti, jew rapprezentant taghha, hija stess tat lill-Kaptan rwol determinanti fil-kuntratt tal-impieg Kif inghad fis-sentenza citata mill-ewwel Qorti ta' m'huwiex facli ghall-impjegati li jirrifjutaw li jwettqu l-inkarigu moghti lilhom meta jkun hemm l-impieg taghhom fin-nofs. Jigi nnutat ukoll li, fl-ewwel aggravju taghha s-socjeta` konvenuta appellanti tishaq li huwa principju kardinali fid-dritt marittimu li l-Kaptan tal-vapur huwa r-rapprezentant tas-sidien tal-bastiment u li allura ghandhom ikunu is-sidien li jwiegbu ghall-kwalunkwe` azzjoni li ha l- Kaptan li tista' tirrizulta f'danni lil terzi. Madankollu hija ma talbitx li ssir is-sejha fil-kawza tal-Kaptan jew tas-sidien tal-bastiment. kaz, tajjeb li jigi mfakkar li, in kwantu l-appellanti tilmenta dwar id-decizjoni tal-ewwel Qorti, sa fejn inghad minnha li ghalkemm hija mhix sid il- bastiment, xorta kellha l-obbligu li tassigura ruhha li l-post fejn kellu jahdem l-impjegat taghha ma kienx wiehed ta' perikolu ghalih, tajjeb li jigi mfakkar illi r-responsabbiltajiet tas-socjeta` appellanti m'humiex biss dawk naxxenti mir-relazzjoni kuntrattwali taghha mal-attur appellat izda l- obbligi ta' min ihaddem, huma rizultanti mil-ligi li titratta l-materja. Ghalhekk ai termini tad-dispozizzjonijiet tal-Artikolu 6(2) tal-Kap. dwar l-Awtorita` ghas-Sahha u s-Sigurta` fuq il-Post tax-Xoghol), wiehed isib fost affarijiet ohra, l-mizuri li ghandhom jittiehdu minn min ihaddem sabiex jevita dannu fiziku, korriment jew mewt fuq il-post tax-xoghol, li ghandhom jittiehdu fuq il-bazi ta' dawn il-principji generali ta' prevenzjoni: "(a) li jiġi evitat riskju; (b) l-identifikazzjoni ta' perikli assoċjati max-xogħol; (c) l-evalwazzjoni ta' dawk ir-riskji li ma jistgħux jiġu evitati; (d) il-kontroll mill-bidu ta' dawk ir-riskji li ma jistgħux jiġu evitati; (e) li jittieħdu l-miżuri neċessarji kollha biex jirriduċu r-riskju kemm ikun raġonevolment prattiku, inkluż li jitbiddel dak li huwa perikoluż b'dak inqas perikoluż;..." jkunx perikoluż Applikati dawn il-kriterji rizultanti mill-provvediment tal-ligi ghall-kaz in ezami, mill-provi in atti ma jirrizultax li s-socjeta` konvenuta nvestiet f'risk assessments sabiex tiddetermina liema huma r-riskji jew il-perikoli li huma assocjati ma' dan konsegwentement setghet tiehu l-mizuri xierqa sabiex jitnaqqas il- perikolu jew il-potenzjal li jsehh incident. appellanti naqset mid-dover taghha li tassikura li l-lant tax-xoghol kien wiehed sigur ghall-impjegat taghha, nkluz li jkun hemm gangway jew mezz t'access iehor sigur, kif dawk abbord il-vapur ikunu jistghu jinzlu l- art, fattur determinanti ghall-incident in kwistjoni, ghalhekk ghamlet sew l-ewwel Qorti meta tefghet ir-responsabbilita` ghall-incident fuq is- Din il-Qorti ma taqbilx mal-appellanti meta tilmenta li l-ewwel Qorti kienet qieghdha tippretendi l-impossibbli minnha, wara kollox skont ix-xhieda ta' Peter Paul Burns, l-attur kien jibqa' ghassa fuq il-vapur meta dan kien jigi Malta. certament kellha l-opportunita` li taghmel il-verifiki u l-accertamenti mehtiega sabiex jigu identifikati r-riskji u jittiehdu l-mizuri mehtiega sabiex dawn jitnaqqsu. Isegwi li dan l-ewwel aggravju ma jregix. L-istess jista' jinghad ghat-tieni aggravju. Ghalkemm fi kliem ix- xhud Burns, ix-xoghol tal-attur kien dak ta' kok u ta' tindif mehtieg fuq il-vapur, mit-terminologija wzata fil-kuntratt tal-impieg tieghu, jirrizulta li meta sar il-kuntratt zdied ix-xoghol ta' manutenzjoni sabiex l-attur ikun jista' jitqabbad jaghmel dak li jkun hemm bzonn fuq il-vapur in kwistjoni. Huwa mifhum li persuna mpjegata bhala kok, ma jkollhiex gharfien kif taghmel affarijiet relatati max-xoghol ta' bahhar. Tant hu hekk, li skont ix- xhieda ta' Nicholas ‘Surname, assistent ghad-Direttur tal-Operazzjonijiet tas- socjeta` konvenuta appellanti, meta l-attur applika ghal dan ix-xoghol, kien mehtieg li l-ewwel jaghmel erba' korsijiet bazici sabiex ikun jista' jigi Issa filwaqt li l-attur ghamel tliet korsijiet bejn April u Gunju tas-sena 2005 (ara Dok. tal-process), relatati ma' "Fire Fighting", "First Aid" u "Personal Survival Responsibility" l-attur ma lahaqx ghamlu peress li l-kors kien ghadu mhux miftuh u l-principali barranin riedu li l-attur jibda jahdem, minkejja li ma kellux l-korsijiet bazici kollha lesti u li dan il-kors pendenti jsir aktar 'il quddiem meta l-attur ikun lura Malta bil-leave. Din il-Qorti thoss li s- socjeta` konvenuta kellha l-obbligu bhala dik li thaddem l-attur maghha, li tassigura ruhha li l-attur jinghata t-tahrig kollu mehtieg qabel jintbaghat fuq il-bastiment u mhux l-ewwel tibaghtu fuq il-bastiment u mbaghad tara meta jkun jista' jkompli t-tahrig mehtieg ghalih. Dan l-agir ma jirriflettix l- oneru ta' responsabbilita` xierqa, kif vestita mil-ligi f'min ihaddem. Ghalkemm huwa minnu li s-socjeta` konvenuta appellanti ma kinitx hi li talbet lill-attur jaqbez mill-vapur, ladarba kien mistenni mill-attur li joqghod ghall-istruzzjonijiet moghtija lilu mill-kaptan, kif rizultanti mill- kuntratt tal-impieg tal-attur, kif spjegat qabel, il-pretensjoni tas-socjeta` konvenuta appellanti li tahsel idejha mill-akkadut ma tistax tirnexxi. Ghalhekk din il-Qorti ma taqbilx mat-tieni aggravju tal-appellanti, li l-ordni li nghatat mill-Kaptan kienet taqa' lil hinn mid-doveri tal-attur, kif rizultanti mill-kuntratt t'impieg tieghu. Kwindi jigi ribadit li din il-Qorti, bhal ta' qabilha tqis li s-socjeta` appellanti ghandha twiegeb ghad-danni li garrab l-attur appellat kagun tal-incident in kwistjoni u dan minghajr pregudizzju ghal kull dritt t'azzjoni li hija ghandha fil-konfront tal-kaptan jew tas-sid il- Rigward it-tielet aggravju li l-attur ma kellux ghalfejn jaqbez minn fejn qabez, u li allura jekk sofra d-danni dawn kienu konsegwenza tan- negligenza tal-istess attur li ghaliha ma tirrispondix l-appellanti, ghandu jinghad li f'dan il-kuntest huwa evidenti l-importanza li mpjegat jinghata t- tahrig mehtieg relattiv ghall-mansjonijiet tieghu. li l-attur gie mpjegat principalment bhala kok, madankollu s-servizzi tieghu kienu qeghdin jinghataw abbord bastiment u f'dan il-kuntest l- evalwazzjonijiet tar-riskji huma differenti minn dawk ta' kok li jahdem fi kcina fuq l-art. Meta l-attur gie nkarigat li jaqbez minn fuq il-bastiment ghal fuq il-moll, ghalkemm il-kaptan jixhed li kien qallu "to leave the vessel amidships between two bollards" li skont il-kaptan ikun bejn wiehed u iehor tal-istess livell tal-moll u li qatt ma qallu li jitlaq min-naha tal- foredeck, l-attur jichad dan. Ghalkemm l-gholi minn fejn qabez l-attur seta' kkontribwixxa ghall-akkadut, jibqa' relevanti li l-fatt li ma kienx hemm mezz sigur ta' kif wiehed jinzel minn fuq il-vapur. Inoltre, l-attur in kontro-ezami jixhed li dakinhar tal-incident kienet l-uniku darba li huwa qabez minn fuq il-vapur, li jixhed in-nuqqas ta' tahrig dwar dan l-aspett ta' xoghol mitlub mill-attur. Jinghad biss mill-attur li huwa kien ra din il- manuvra ssir diversi drabi mill-inginier jew il-crane operator abbord li Dan mhux il-mod kif isir tahrig dwar aspett perikoluz tax- Fin-nuqqas ta' taghmir sabiex l-ekwipagg jinzel mill- vapur b'mod sigur u fin-nuqqas ta' tahrig ta' kif l-ahjar wiehed jinzel sabiex jigi evitat il-perikolu, din il-Qorti ma thossx li ghandha tigi akkollata responsabbilita` kontributorja fuq l-attur. Ghalhekk dan it-tielet aggravju ser jigi michud ukoll. Imiss li jigi trattat ir-raba' aggravju, dak fejn l-appellanti tikkontendi li l-percentwal ta' dizabilita`, kif determinat mill-ewwel Qorti, huwa wiehed Skont l-espert mediku nkarigat mill-attur, il-kirurgu Massimo Lejman, l-attur kien qieghed isofri dizabilita` permanenti ta' 20%. mir-rapport mediku tal-perit mediku nkarigat mill-ewwel Brincat Mummery, Mr. Charles Fyfe, l-attur gie stmat li qieghed isofri dizabilita` permanenti ta' 5%. Filwaqt li l-periti addizjonali stmaw id-dizabilita` mgarrba mill-attur fl- ammont ta' 9%. Inoltre, l-partijiet kienu qabbdu lill-kirurgu Raymond Bonnici Bennett sabiex jezamina lill-attur, li wara li ddetermina li l-attur sofra dizabilita` fid- dahar stmata bhala 10% u 3% minhabba d-danni sofferti fl-ghaksa, wasal ghal total ta' 13%. L-ewwel Qorti adottat l-10% stabbilita` mill-kirurgu Gatt bhala dizabilita` mgarrba f'dahar l-attur, flimkien mad-9% stmata mill- periti addizzjonali bhala d-dizabilita` mgarrba mill-attur f'riglejh, sabiex waslet ghal total ta' dizabilita` ta' 19% ghall-fini tal-likwidazzjoni tad-danni. L-appellanti tirrileva li filwaqt id-dizabilita` totali stmata mill-kirurgu Gatt kienet ta' 13%, l-ewwel Qorti messha adottat il-percentwal ta' dizabilita` ta' 9% kalkolat mill-periti addizzjonali. Il-gurisprudenza tghallem illi fejn il-persuna danneggjata jkollha diversi debilitajiet, huwa solitu illi l-Qorti tasal ghal weighted average fir- rigward tal-percentwal ta' dizabilita`. Hawnhekk issir referenza ghas- sentenza tal-Prim'Awla tal-Qorti Civili fil-kawza fl-ismijiet Joseph kelly et v. George Nassar, deciza fit-30 t'April, 2001, fejn il-Qorti f'kaz ta' numru ta' debilitajiet, kienet konfrontata b'diversi persentaggi u hija Per Morris L.J. in Psaila v Cassar Mockridge. ...Fil-kaz M. lyangan vs G Huber PA JSP 5/10/93 il-Qorti titkellem dwar "weighted average" u rriferiet ukoll ghas-sentenza Zahra Lehtonen vs Eldridge fejn intqal li "dak li jrid jiġi stabbilit ma huwiex il-grad ta' inkapacita' f'sens purament mediku, izda l-effett illi l-hsara personali ghandha fuq il-qliegh tad-danneggjat." Dan il-principju kien adoperat ukoll, fis-sentenza ta' din il-Qorti tal-31 ta' Jannar, 2014, fil-kawza fl-ismijiet Brian Bellante v. Brian Tyre Services Limited, fejn f'kaz ta' persuna li sofriet minn diversi debilitajiet konsegwenza ta' incident li garrbet, issemmiet il-htiega li jigi stabbilit "Skont il-ġurisprudenza meta persuna ssofri diversi gradi ta' diżabilità permanenti għandu jiġi adoperat il-kriterju magħruf bħala weighted average, fejn id-diversi gradi ta' diżabilità permanenti riżultanti jiġu kkunsidrati in relazzjoni mal-persuna fiżika sħiħa mingħajr ebda preżunzjoni a priori jiġu komputati l-multipliċità komplessivament. Bil-weighted average, għandu jittieħed bilanċ tar- riżultanzi tal-esperti mediċi biex dan ikun jirrifletti aħjar is-sitwazzjoni reali tad-danneġġjat (Schembri Bell Vella Degiorgio noe et vs Aquilina Harmsworth et, App. Hekk ukoll, f'sentenza aktar recenti ta' din il-Qorti tas-6 t'Ottubru, hekk fir-rigward: "Illi l-artikolu 1045 tal-Kodici jaghmilha cara illi l-komputazzjoni tad- danni issir a bazi tad-danni patrimonjali soffert minn dik il-persuna, u ghalhekk il-Qorti bilfors trid tallacja l-komputazzjoni tal-weighted average mal-impatt illi d-diversi menomazzjonijiet li sofra l-appellant jista' jkollhom fuq il-kapacita lavorattiva u l-qliegh futur tieghu. Fil-fatt hija gurisprudenza kostanti tal-qrati Maltin illi l-percentwali ta' disabilita` li trid tigi stabbilita ma tirriflettix il-grad ta' inkapacita` f'sens purament mediku izda fuq l-effett illi din ghandha fuq il-qliegh tad-dannegjat". Din il-Qorti wara li qieset dawn il-principji, kif ukoll ir-rapporti tal-esperti medici kemm dawk mahtura mill-Qorti, inkluz ix-xhieda moghtija minnhom in eskussjoni, kif ukoll dawk inkarigati mill-partijiet, tasal ghall- konkluzjoni li ghandha ragun l-appellanti in kwantu ma kellux jinhareg it- total ta' zewg dizabilitajiet, izda ghandu jigi mnaqqas il-percentwal ta' dizabilita` adottat mill-ewwel Qorti, sabiex minflok meta jigi adoperat il- weighted average jigi adottat percentwal ta' 15%. Ghalhekk dan l- aggravju jimmerita li jigi milqugh. Jonqos li jigi trattat l-ahhar aggravju tas-socjeta` konvenuta appellanti, dak fejn tilmenta li mis-somma pagabbli lill-appellat, l-ewwel Qorti m'ghamlitx it-tnaqqis li normalment isir f'kawzi simili. ghat-tnaqqis ta' zewg terzi (2/3) li jsir meta persuna ma tkunx kap ta' familja u ghas-sentenzi li ssir referenza ghalihom, jigi osservat li f'dawk iz-zewg kazijiet, ic-cirkostanzi tal-kaz kienu differenti, peress li l-incident f'dawk il-kazijiet wassal ghall-mewt tal-vittma u l-eredi tal-vittma ressqu l- Kien f'dawk ic-cirkostanzi fejn gie ritenut li sa fejn l-eredi ma kinux distinzjoni bejn sitwazzjoni fejn si tratta ta' mewt ta' kap ta' familja li, minnu din tkun qieghdha tiddependi direttament, ghal xi sitwazzjoni ohra fejn invece ghaz-zamma u ghixien ta' membru iehor ta' familja li qieghdha tghix fi hdanha u li fin-normalita` tal-hajja l-probabilita` tkun li din tiehu l- istat taghha jew tmur tghix ghal rasha. Certament dan il-kriterju m'huwiex applikabbli fil-kaz in ezami, fejn l-attur qieghed imexxi l-kawza de iure Isegwi li dan l-argument ma jregix. Lanqas l-argument tal-appellanti rigward it-tnaqqis ghal lump sum payment, ma jista' jirnexxi. L-appellanti tilmenta mill-fatt li ghalkemm il- kawza hadet iz-zmien, dan ma kienx ghal xi raguni imputabbli lilha, kwindi l-ewwel Qorti kellha tadotta tnaqqis ulterjuri u mhux semplicement dak ta' Certament it-tnaqqis ma jigix adoperat kif suggerit mis-socjeta` konvenuta appellanti fejn sahansitra tippretendi tnaqqis ta' 20%. il-gurisprudenza kostanti tal-Qrati Maltin il-percentwali ta' minhabba l-hlas ta' lump sum payment jonqos bir-rata ta' 2%. Din ir- riduzzjoni fil-precentwali ta' tnaqqis tibda tiddekorri minn dakinhar li tkun giet intavolata l-kawza sakemm tinghata s-sentenza finali. fis-sentenza ta' din il-Qorti deciza fit-13 ta' Lulju, 2020, fil-kawza fl-ismijiet "Fil-kaz tat-tnaqqis bhala lump sum payment, skont kriterju li gie mistharreg mill- Prim'Awla tal-Qorti Civili, fil-kawza fl-ismijiet Joseph Fava Pace v. All Services Ltd. deciza fit-2 ta' Gunju, 2005: "f'kazijiet kongruwi, soltu li jsir tnaqqis iehor ta' 20% ghall-fatt li jkun ser ikun hemm hlas f'daqqa ("lump sum payment") lill-beneficcjarji. Jekk id-decisjoni, pero`, tkun se tinghata wara tul ta' certu zmien, hi l-prattika li l-percentagg ta' tnaqqis jonqos, u hi konswetudini tal-Qrati, li jekk kawza iddum aktar minn sentejn, il-percentagg jonqos b'zewg punti ghall-kull sena ohra li l-kawza iddum biex tigi decisa." Huwa ritenut ukoll li dan it-tnaqqis ghandu jibda jigi kkalkolat minn meta tigi ntavolta l-kawza u mhux minn meta sehh l-incident. (Ara f'dan is-sens is- sentenza ta' din il-Qorti tas-27 ta' Frar, 2004, fil-kawza fl-ismijiet Annunziata sive Nancy lyangan v. Odette Huber). Applikati dawn il-principji ghall-kaz in ezami, meqjus il-fatt li l-kawza giet intavolata fis-sena 2008, u konsidrat il-fatt li ser tinghata sentenza finali f'dan il-kaz, wara tnax-il sena, din il-Qorti ma tqisx li ghandu jkun hemm tnaqqis bhala lump sum payment." B'applikazzjoni tal-istess principji ghall-kaz in ezami, ghalkemm it-tnaqqis ta' 5% kien gustifikat meta nghatat is-sentenza mill-ewwel Qorti, kunsidrat li f'dan il-kaz il-kawza kienet intavolata fis-sena 2007, filwaqt li s-sentenza finali qieghdha tinghata llum, wara erbatax-il sena, din il-Qorti ma tqisx li ghandu jsir tnaqqis ulterjuri bhala lump sum payment. Ghalhekk kunsidrat li ser jintlaqa' r-raba' aggravju, fejn ser jitnaqqas il-percentwal ta' dizabilita` ghal 15%, izda fejn il-paga u l-multiplikand ser jibqghu l-istess, mentri peress li gie ritenut li m'ghandux isir tnaqqis fil- forma ta' lump sum payment, ghall-fini tal-lucrum cessans din il-Qorti ser taghmel komputazzjoni mill-gdid: €18,139.53x15%x25 = €68,023.24. il-lucrum cessans konvenuta appellanti lill-attur appellat qieghed jigi llikwidat fl-ammont Ghal dawn ir-ragunijiet, il-Qorti taqta' u tiddeciedi l-appell billi tilqghu in parte u filwaqt li tirrevoka dik il-parti tas-sentenza appellata fejn id-danni sofferti mill-attur b'konsegwenza tal-istess incident bhala lucrum cessans gew likwidati fis-somma ta' wiehed u tmenin elf, tmien mija u erbgha u hamsin ewro u wiehed u sittin centezmu (€81,854.61) u minflok tillikwida d-danni sofferti mill-appellant bhala lucrum cessans fis-somma ta' tmienja (€68,023.24), u tikkonfermaha fil-bqija taghha, bl-imghax mid-data tas- sentenza appellata sad-data tal-hlas effettiv. L-ispejjez ta' dan l-appell jithallsu in kwantu ghal tmenin fil-mija (80%) mis-socjeta` konvenuta appellanti u ghoxrin fil-mija (20%) mill-attur appellat, filwaqt illi l-ispejjez tal-prim'istanza jibqghu kif decizi mill-ewwel