QORTI ĊIVILI – PRIM'AWLA Rikors Kostituzzjonali Nru.: 58/2017 MH Illum, 31 ta' Ottubru, 2018 Guido (KI 116168M) u Judith (KI 990432M) konjugi Agius Gauci Calleja Dghoughi tiegħu esponiet: Rat ir-rikors kostituzzjonali tar-rikorrenti tad-19 ta' Lulju 2017 li permezz "Illi hija l-unika proprjetarja tal-fond 19 Santa Maria, Triq Dar il- Bebbux, Birżebbuga ġja 15 St.Charles Alley, Birżebbuga li hija kkonċediet lil Thomas Parsons b'kuntratt tal-24 ta' Frar 1967 fl-atti tan-Nutar Dottor George Mallia li kopja tiegħu qegħda tiġi hawn annessa u mmarkata bħala dokument A l-fond in kwistjoni għall-perjodu ta' konċessjoni emfitewtika temporanja ta' 17 il-sena biċ-ċens annwu u temporanju ta' LM25 fis-sena pagabbli kull sitt xhur bil-quddiem. Illi din il-konċessjoni emfitewtika temporanja tal-24 ta' Frar 1967 fl-atti tan-Nutar Dottor George Mallia, dokument A fil-process odjern skadiet fis-26 ta' Frar 1984. il-konċessjoni emfitewtika temporanja kien is-subkonċedih lil Emanuel Abdilla Rotsey mis-27 ta' Frar 1976 li sussegwentement issubkonċedih lill-intimati Guido u Judith Leonard Bonavia fit-terminazzjoni tal-konċessjoni emfitewtika temporanja l-utilisti tal- fond in kwistjoni kienu l-konjuġi Caruana Dingli. Illi ai termini tal-Att XXIII tal-1979 l-intimati Caruana Dingli ippretendew li huma jistgħu jibqgħu jgħixu fil-fond bħala residenza ordinarja tagħhom u jħallsu kera doppja ta' Lm50 fis-sena u dan għal perjodu ta' 15 il-sena u ċioe' sas-26 ta' Frar 1999. Illi mis-27 ta' Frar 1999, il-kera suppost saret Lm100 fis-sena pero' l- intimati baqgħu ihallsu Lm50 fise-sena u baqgħu hekk jitħallas sal-1 ta' Jannar 2010 meta l-inkwilini bid-disposizzjonijiet tal-Att X tal-2009 bdew iħallsu kera fis-somma ta' EUR 185 fis-sena. Illi fl-1 ta' Jannar 2013 huma bdew iħallsu kera ta' EUR197.31c u dan sal-31 ta' Dicembru 2016 fejn reġgħet għoliet il-kera fl-1 ta' Jannar 2016 għal EUR 200. Illi dan il-fond ma kienx fond dekontrollat kif jirriżulta mid-dokument Illi effettivament qabel ma daħlet fis-seħħ l-Att XXIII ta' l-1979, ġja la darba l-fond ma kienx fond dekontrollat, kien soġġett għar-rekwiżizzjoni u l-fair rent u għalhekk il-konsulenti legali tal-antekawza tar-rikorrenti kienu taw parir lill-rikorrenti biex jagħtu b 'konċessjoni emfitewtika temporanja l-fond imsemmi lil Thomas Parsons għax b'hekk id- disposizzjonijiet tar-'Rent Restrictions (Dwelling Houses) Ordinance 1944 ma jkunux japplikaw. Illi kieku il-fond sussegwentement ċeda sussegwentement lil intimati, kienu japplikaw id-dispożizzjonijet tal-'fair rent' li ma kienu fair xejn stante li l-kumpens li huma setgħu jirċievu bħala kera kien dak kif stabbilit fl-4 ta' Awissu 1914 oltre li l-fond in kwistjoni kien ikun soġġett għar-rekwiżizzjoni. Illi hija riedet tipprotegi l-proprjeta' tagħha sabiex fit-terminazzjoni tal- konċessjoni emfitewtika temporanja terġa' tieħu lura ħwejjigha mingħajr okkupazzjoni. Illi bid-dħul fis-seħħ ta' l-Att XXIII ta' l-1979, din is-sitwazzjoni tbiddlet radikalment u l-intimati u l-eredi tagħhom li kienu jgħixu magħhom, ġie mogħti lilhom id-dritt li jibqgħu jgħixu fil-fond basta li jkunu ċittadini Maltin u li jużaw il-fond bħala residenza ordinarja tagħhom u awment fil-kera skond ir-rata ta' inflazzjoni kif determinata mill-Awtoritajiet Illi għalhekk effettivament ir-rikorrenti ġiet spossessata mid-dritt ta' użu tal-proprjeta' tagħha, wara li skada t-terminu lokatizju u għalhekk ġie assoġġettat għal relazzjoni forzata ta' sid u inkwilin għal perijodu indefinit u għalhekk intilef il-bilanċ bejn l-interessi ta' l-inkwilini u dawk tas-sidien, minkejja l-ftehim milħuq bejn il-partijiet bil-kuntratt ta' koncessjoni emfitewtika temporanja, dokument A. Illi b'dan il-mod, ir-rikorrenti giet imċaħħda mit-tgawdija tal-proprjeta' tagħha, mingħajr ma ġiet mogħtija kumpens xieraq għat-tehid tal- pussess ta' l-istess fond, minkejja l-kuntratti ta' konċessjoni emfitewtika temporanja miftehma bejnha u bejn l-antekawża tal-intimati u dan qabel id-dħul in vigore tal-Att XXIII ta' l-1979 u infatti l-unika kumpens li ġie offrut kien li jitħallas iż-żieda fir-rata ta' l-inflazzjoni pero' qatt iktar mid-doppju wara l-għeluq tal-perijodu emfitewtiku temporanju . Illi fil-fatt, il-valur lokatizju ta' l-istess fond, dak iż-żmien ossija mis-27 ta' Frar 1984 u kull 15 il-sena sussegwenti kien ferm ogħla minn dak mogħti lilhom bl-Att XXIII ta' l-1979. Illi hija għalhekk ġiet privata mill-proprjeta' tagħha stante illi skond il- prinċipji stabbiliti mill-Konvenzjoni Ewropeja, l-prinċipju tal-legalita' jippresupponi illi l-applikazzjoni tal-provvedimenti tal-liġi domestika, għandhom ikunu suffiċjentement aċċessibli, preċiżi u li wieħed għandu jistenna fi stat demokratiku fl-applikazzjoni tagħhom – vide Ohayon Applikazzjoni No. 47045/06 deċiża fl-15 ta' Settembru, 2009. Illi fiċ-ċirkostanzi, meta r-rikorrenti kienet ftehmet fuq konċessjoni emfitewtika temporanja ta' fond mhux dekontrollat, hija qatt ma kellha tippretendi illi b'leġislazzjoni ta' l-Att XXIII ta' l-1979, il-Gvern ta' Malta kellu jgħaddi Liġi li jużurpalha d-dritt taghha ta' liberu trasferiment ta' proprjeta' mhux skond il-ftehim raġġunt u jagħti dritt għar-renova tal-lokazzjoni lill-inkwilini mhux taħt kondizzjonijiet ġusti billi jimponilha li tircievi kera irriżorja mhux skond is-suq u li ma tirriflettix il-valur lokatizju tal-fond, liema liġi għalhekk ma krejatx bilanċ tar-rekwiżit tal-prinċipju ta' proporzjonalita. Illi prinċipju massimu li għandu jiġi segwit, hu li l-individwu m'għandux jiġi assoġġettat għal leġislazzjoni li huwa ma setax jipprevedi li ġġib toqol u telf eżaġerat ukoll fil-kumpens li għandu jirċievi għat-tehid effettiv tal-proprjeta' tiegħu kif ġara f'dan il-każ. – Vide Sporrong and deċiza fit-28 ta' Settembru, 1995, 33, Series A no. 315 – B u Illi konsegwentement a tenur ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja, ġja la darba kien hemm ksur ta' l-Artikolu 1 ta' l-Ewwel Protocol tal- Konvenzjoni Ewropeja, l-intimati għandhom iħallsu kumpens biex ikun hemm sodisfazzjon ġust lir-rikorrenti għal ħsara minnha sofferti. Illi għalhekk ir-rikorrenti hija ntitolata għal kumpens minħabba t-telf fil-kontroll, użu u tgawdija tal-proprjeta' tagħha minn meta hija ma setgħetx tieħu l-proprjeta' tagħha minħabba l-leġislazzjoni intavolata bl-Att XXIII ta' l-1979 u dan mid-9ta' Gunju 1984 – Vide 53134/99, 52, deċiża fl-10 ta' Mejju, 2007; Akkus vs. Turkey – deċiza fid-9 ta' Lulju, 1997, Reports 1997-IV, 35; Bugeja Caligari vs. Ukraine – No. 5596/03, 22 ta' Novembru, 2005, 30, unpublished; Hajar vs. Malta – No. 31122/05, 20, deċiża 17 ta' Lulju, 2008 u Ali Hassan Borg and Attard Mallia vs MALTA deciza fit-30a' Lulju 2015 mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem. Illi barra minn hekk il-Prim Awla tal-Qorti Ċivili, Sede Kostituzzjonali fil-kawża "Rose Gatt vs Avukat Generali et" deċiża fil-25 ta' Frar 2016 u kkonfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fil-11ta' Lulju 2016 iddeċidiet illi f'każ simili bħal dan meta ġiet iffirmata konċessjoni emfitewtika temporanja s-sidien ma setgħu qatt jipprevedu l-piż eċċessiv li kienu ser ikomplu jerfgħu mat-trapass ta' kwazi 34 sena. Isegwi għalhekk illi l- attriċi tiġi kkunsidrata rrinunzjat inkondizzjonatament b'mod indefinit u perpetwu għad-dritt ta' tgawdija tal-proprjeta' tagħha, b'sagrifiċċju lejn l-interess ġenerali soċjali li fir- realta' tali interess m'għadux ireġġi tul il-milja taż-żmien. Illi r-rikorrenti tħoss illi fir-rigward tagħhom ġie miksur l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protocol tal-Konvenzjoni Ewropeja u konsegwentement għandhom jitħallsu kumpens a tenur ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja, stante illi huma ġew privati, mingħajr ma ngħataw kumpens ġust għat- tgawdija tal-proprjeta' tagħha u ċioe' tal-fond 19 Santa Maria, Triq Dar il-Bebbux, Is-Siggiewi gja 15 St.Charles Alley, Is-Siggiewi minħabba d-disposizzjonijiet ta' l-Artikolu 12 tal-Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta, kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979. Għaldaqstant ir-rikorrrenti jitolbu bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti prevja kwalsiasi dikjarazzjoni neċessarja u opportuna u għar-raġunijiet premessi jgħidu l-intimati għaliex m'għandhiex: Tiddikjara u Tiddeċiedi illi fil-konfront tar-rikorrenti l-operazzjonijiet ta' l-Artikolu 12 tal-Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979, u bl-operazzjonijiet tal-Liġijiet viġenti qegħdin jagħtu dritt ta' rilokazzjoni lill-intimati u jirriprendu l-pussess tal-proprjeta' tagħhom . Konsegwentement Tiddikjara u Tiddeċiedi illi qed jiġu vjolati d-drittijiet tagħhom għat-tgawdija tal-proprjeta' tagħha tal-fond 19 Santa Maria, Triq Dar il-Bebbux, Is-Siggiewi gja 15 St.Charles Alley, Is-Siggiewi bi vjolazzjoni ta' l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protocol tal-Konvenzjoni Ewropeja (l-Ewwel Skeda tal-Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta) u b'hekk tagħtiha ir-rimedju li jidhrilha xierqa fis-sitwazzjoni inkluz l-izgumbrament tal-intimati mill- Tiddikjara u Tiddeċiedi illi l-intimati huma responsabbli għal kumpens u danni sofferti mir-rikorrent b'konsegwenza ta' l-operazzjonijiet ta' l-Att XXIII ta' l-1979 li ma kreawx bilanċ ġust bejn id-drittijiet tas-sid u dak ta' l-inkwilin, stante illi ma jirriflettux is-suq u lanqas il-valur lokatizju tal-proprjeta' in kwistjoni ai termini ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja. Tillikwida l-istess kumpens u danni kif sofferti mir-rikorrenti, ai termini ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja. Tikkundanna lill-intimati iħallsu l-istess kumpens u danni likwidati ai termini ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja. Bl-ispejjeż, kompriżi dawk ta' l-ittra uffiċjali tas-27 ta' Ġunju 2017 li kopja tagħha qed tiġi hawn esebita u mmarkata bħala dokument C u bl-inġunzjoni ta' l-intimati għas-subizzjoni." Rat ir-risposta ta' l-Avukat Ġenerali tad-9 ta' Awwissu 20171 li permezz tagħha ressaq dawn l-eċċezzjonijiet: "Illi l-lanjanza tar-rikorrenti hija fis-sens illi bid-dħul fis-seħħ tal-Att XXIII tal-1979 qed jiġu miksura fil-konfront tagħha l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta kif ukoll l-ewwel artikolu tal-ewwel protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem u dan billi hija qed tiġi mċaħħda mit- tgawdija tal-proprjeta' senjatament il-fond 19 Santa Maria, Triq Dar il- Bebbux Birżebbuga gja 15 St. Charles Alley, Birżebbuga, mingħajr ma qed tingħata kumpens adegwat; proprjeta' in kwistjoni; Illi in linea preliminari ir-rikorrenti trid iġġib prova tat-titolu tagħha fuq il- Subordinament u mingħajr preġudizzju għas-suespost fil-mertu l-esponent jopponi l-allegazzjonijiet u l-pretensjonijiet kollha tar-rikorrenti bħala infondati fil-fatt u fid-dritt u dan għas-segwenti raġunijiet li qegħdin jiġu avvanzati mingħajr preġudizzju għal xulxin; Illi l-esponenti jeċepixxu l-improponibilita' tal-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u dan peress illi dan l-artikolu japplika biss f'każ ta' teħid forżuz tal- proprjeta'. Illi sabiex wieħed ikun jista' jitkellem fuq teħid forzuż jew obbligatorju, persuna trid tiġi żvestita minn kull dritt li għandha fuq dik il- proprjeta'. Pero' ċertament li fil-każ odjern tali żvestiment ma jsirx u dan peress illi bit-tħaddim tal-artikolu 12 tal-Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta, ir- rikorrenti ma tilfitx għal kollox id-drittijiet kollha fuq il-fond in kwistjoni. miżura msemmija fil-liġi li qed tattakka ir-rikorrenti, għalkemm tinkwadra ruħha taħt kontroll ta' użu, madakollu din ċertament ma twassalx għal deprivazzjoni totali tal-proprjeta'. Isegwi għalhekk li l-ilment tar-rikorrenti jinkwadrax fil-parametri tal-Kostituzzjoni u konsegwentement għandu jiġi miċħud; Illi safejn l-ilment tar-rikorrenti huwa msejjes fuq l-ewwel artikolu tal- ewwel protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea, l-esponenti jirrelevaw li skont il- proviso ta' dan l-istess artikolu, l-Istat għandu kull jedd li jgħaddi dawk il- liġijiet li jidhirlu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjeta' skont l-interess ġenerali. Illi hija ġurisprudenza kostanti tal-Qorti ta' Strassburgu li l-Istat igawdi minn diskrezzjoni wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu meħtieġ fl- interess ġenerali u sabiex jistabilixxi liema huma dawk il-miżuri meħtieġa għall-ħarsien tal-interess ġenerali; Illi tali diskrezzjoni tal-leġislatur ma' għandiex titbiddel sakemm din ma tkunx manifestament mingħajr bażi raġjonevoli. Kif spjegat fis-suespost l- esponent jisħaq li fil-każ odjern hemm bażi raġjonevoli li tiġġustifika l- promulgazzjoni tal-leġislazzjoni li tinsab taħt skrutinju fil-kawża odjerna; Illi dejjem mingħajr preġudizzju għas-suespost, ma hemm ebda ksur tal- artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea u dan peress illi dak li ġara fil-każ odjern huwa li l-Istat tramite l-artikolu 12 irregolarizza sitwazzjoni ta' natura soċjali fl-ambitu tal-ġid komuni b'dana pero' li baqgħu impreġudikati d-drittijiet tas-sidien qua proprjetarji tal-fond in kwistjoni; Illi fir-rapport tal-Kummissjoni fil-każ Connie Ali Hassan Borg et vs Malta (applikazzjoni numru 16756/9) tat-12 ta' Jannar 1991 ġie osservat illi "the Fil-fehma tal-esponent miżuri soċjali implimentati sabiex akkomodazzjoni lill-persuni fil-bżonn ċertament jaqgħu fil-kappa tal-interess ġenerali. Illi l-artikolu 12 tal-Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta huwa maħsub biex jipproteġi persuni milli jiġu mkeċċija mid-dar ta' abitazzjoni tagħhom f'għeluq it-terminu konċess lilhom fil-kuntratt tal-enfitewsi jew sub-enfitewżi. Isegwi li dan l-artikolu ma jistax jiġi klassifikat bħala wieħed mhux leġittimu jew mhux fl-interess ġenerali; Illi stabbilit li l-artikolu 12 tal-Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta għandu għanijiet leġittimi u huwa fl-interess ġenerali bil-konsegwenza li ma hemm xejn ħażin taħt il-Konvenzjoni Ewropea, li l-liġi nostrana tiddisponi li fl- għeluq tal-enfitewżi jew sub-enfitewżi l-okkupant li jkun qed juża' l-fond bħala r-residenza tiegħu għandu jitħalla fid-dar taħt titolu ta' kera. b'hekk li safejn ir-rikorrenti qegħdin jitolbu dikjarazzjoni ġudizzjarja li l-liġi tikser il-Konvenzjoni Ewropea u li l-kirja favur Mary Mifsud Bugeja għandha tiġi mwaqqfa, tali talbiet mhumiex mistħoqqa; Illi inoltre dwar l-ilment tal-allegata sproporzjon fil-kera, jiġi rilevat li bis- saħħa tal-Att X tal-2009 kif emendat bl-Att V tal-2010, senjatament l- artikolu 38(4)(A), il-valur tal-kera beda jogħla kull tlett snin skont l-artikolu 1531Ċ tal-Kodiċi Ċivili (Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta). F'dan ir-rigward l- esponent jirrileva illi f'ċirkostanzi bħal dawn, fejn jeżisti interess ġenerali leġittimu, ma jistax isir paragun mal-valur tal-proprjeta' fis-suq ħieles kif pretiż mir-rikorrenti; Illi l-Qorti Ewrope stess fil-ġurisprudenza tagħha fosthom fil-każ ta' Debono Balzan Pisani Bugeja v Malta2 rrikonoxxiet li "State control over levels of rent falls into a Illi għalhekk anke jekk fil-każ odjern jirriżulta li l-kera dovuta lir-rikorrent hija inferjuri għall-valur lokatizju fis-suq, dan it-tnaqqis huwa kontro- bilanċjat bil-marġini wiesgħa tal-Istat li jilleġisla fil-kuntest ta' miżuri soċjali; Illi fl-umli fehma tal-esponent fil-każ odjern din l-Onorabbli Qorti m'għandhiex tevalwa din il-liġi fil-kuntest prinċipalment ta' spekulazzjoni tal-proprjeta' imma għandha tiskrutinja u tapplika l-liġi fil-qafas aktar wiesgħa u cioe' mill-aspett ta' proporzjonalita' fid-dawl tar-realta' ekonomika u soċjali tal-pajjiż in ġenerali; Illi jsegwi għalhekk li meta wieħed jiżen dan fl-assjem kollu, il-konklużjoni hija li anke dina l-parti tal-ilment tar-rikorrenti dwar in-nuqqas ta' propozjonalita' ma huwiex ġustifikat għaliex ma hemm ebda ksur tal-ewwel artikolu tal-ewwel protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea u kwindi kull talba għall-kumpens prospettata mir-rikorrenti mhijiex mistħoqqa; Illi minkejja li f'każijiet oħra kontra l-Istat Malti fejn saret lanjanza ta' ksur tad-dispożizzjonijiet tal-ewwel artikolu tal-ewwel protokoll tal-Konvenzjoni 2 App Nru 47045/06 Deċiż 15/09/2009 3 Enfasi tal-esponent Ewropea bbażata fuq it-tħaddim tal-artikolu 12 tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta, il-Qorti Ewropea kienet waslet għall-konklużjoni li kien hemm sproporzjonalita' u tqassim mhux xieraq tal-piżijiet u l-benefiċċji, jiġi rilevat li tali ġurisprudenza hija limitata għall-fattispecie u għaċ-ċirkostanzi partikolari ta' dawk il-każijiet. Huwa rilevanti pero' lil-istess Qorti Ewropea Illi dejjem mingħajr preġudizzju għas-suespost, dato ma non concesso li din l-Onorabbli Qorti jidhrilha li kien hemm xi ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti, fatt li qed jiġi kontestat, l-esponent jirrileva li fiċ-ċirkostanzi tal-każ, dikjarazzjoni ta' ksur hija suffiċjenti u ma hemmx lok għar-rimedji oħra mitluba mir-rikorrenti; Salv eċċezzjonijiet ulterjuri. Ghaldaqstant fid-dawl tas-suespost jirriżulta li ma hemm ebda lezjoni tad- drittijiet fundamentali tar-rikorrenti u din l-Onorabbli Qorti għandha tiċħad il- pretensjonijiet u t-talbiet kollha bħala infondati fil-fatt u fid-dritt u dan bl- ispejjeż kontra l-istess rikorrenti. Rat ir-risposta ta' l-intimati Guido u Judith Caruana Dingli tal-24 ta' Awwissu 20175 li permezz tagħha eċċepew: "1) Fl-ewwel lok fir-rigward tal-ewwel u t-tieni talba, jiġi rilevat li l-eċċipjenti ottempraw ruħhom mal-Liġijiet viġenti, u għaldaqstant ma tista' tiġi attribwita 4 Amato Pisani Bugeja v Malta paragrafu 55. Qorti takkolji tali talbiet. l-ebda ħtija jew nuqqas da parti tagħhom, fl-eventwalità li din l-Onorabbli 2) In vista tal-premess, l-eċċipjenti jirrilevaw li l-eventwali rimedji li din l- Onorabbli Qorti jogħġobha tagħti, fl-eventwalità ta' akkoljiment tal-ewwel żewż talbiet, għandhom jagħtu piż għal fatt li l-eċċipjenti osservaw il-Liġijiet viġenti, u għalhekk ċertament ir-rimedju ta' żgumbrament huwa wieħed estrem u mhux applikabbli għal każ odjern; 3) Illi in oltre u mingħajr preġudizzju għall-premess, l-eċċipjenti jirrilevaw, u dan għal dak li hemm rilevat f'paragrafu sitta (6) tar-Rikors Ġuramentat tar- rikorrenti, illi l-istess rikorrenti, fil-perjodu imsemmi, ossia mis-sebgħa u għoxrin (27) ta' Frar 1999 sal-ewwel (1) ta' Jannar 2010, qatt ma kienet talbet lill-eċċipjenti l-awment tal-kera għall-fond in kwistjoni jew intavolat xi ittra uffiċjali f'dan ir-rigward; 4) Illi di piu' u mingħajr preġudizzju għas-suċitat, l-istess eċċipjenti għamlu diversi xogħolijiet strutturali fl-imsemmi fond in deżamina u dan bil-permess assolut tal-istess rikorrenti; 5) Illi in oltre, u mingħajr ebda preġudizzju, l-eċċipjenti għandhom titolu validu ta' kera skont l-artikolu 12 et seq tal-Kapitolu 158 tal-Liġijiet ta' Malta (Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar) liema liġi għadha in vigore sal-lum il-ġurnata; 6) Di più u mingħajr preġudizzju għal premess, l-eċċipjenti ma humiex responsabbli għal xi allegati danni sofferti mir-rikorrenti, u ghalhekk it-tielet, ir-raba' u fil-konfront guridikament insostenibbli; 7) Illi f'kull każ, l-eċċipjenti jirriżervaw minn issa id-dritt ta' rivalsa fil-konfront tal-Gvern ta' Malta, f'każ illi huma jiġu żgumbrati mill-fond residenzjali lokat lilhom mir-rikorrenti; 8) Illi għalhekk fil-kontroll ta' użu tal-proprjetà in kwistjoni, da parti tal-Gvern ta' Malta, hija miżura leġittima sabiex isservi għall-skopijiet soċjali. konsegwenza ta' hekk ma jeżisti l-ebda żbilanċ bejn l-interessi tar-rikorrenti u dawk tal-eċċipjenti li jimmerita dikjarazzjoni ta' ksur tal-Ewwel Artikolu tal- Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni (ara f'dan is-sens Oliver Galea Curmi vs Prim Ministru noe deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fis-16 ta' Novembru 1989; Nazzareno Galea vs Giuseppe Ovbiagele deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fit-30 ta' Novembru 2001; u Amato Cohen and Others vs Austria deċiża mill-Qorti Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem fid-19 ta' Diċembru 1984). 9) Illi finalment, u mingħajr ebda preġudizzju għall-premess, l-applikazzjoni, f'dan il-każ, tal-Artikolu 12 tal-Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta ma għandux jiġi dikjarat bħala leżiv għad-drittijiet tar-rikorrenti, tenut kont taċ-ċirkostanzi soċjali u finanzjarji tal-eċċipjenti, magħdud ukoll il-fatt li l-fond mertu tal-każ hija l-unika residenza tagħhom u l-fatt li l-eċċipjenti ma għandhom ebda proprjetà oħra li huma jistgħu jirrisjedu fiha. Salv eċċezzjonijiet ulterjuri jekk ikun il-każ. Bl-ispejjeż kontra l-istess rikorrenti li huma minn issa nġunti għas-subizzjoni." Rat il-provi kollha mressqa mill-partijiet. Rat id-dokumenti kollha ppreżentati minnhom u d-digrieti relattivi. Rat in-Noti ta' Sottomissjonijiet skambjati bejn il-partijiet. Rat li l-kawża tħalliet għal-lum għas-sentenza. Rat l-atti kollha l-oħra tal-kawża. Ikkunsidrat: Fil-każ tal-lum ir-rikorrenti qua sid tal-fond fi Triq Dar il-Bebbux Birżebbuga issostni li ġew leżi d-drittijiet fundamentali tagħha għat-tgawdija tal-proprjeta', kif protetti bl-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea għad- Drittijiet tal-Bniedem u Libertajiet Fundamentali ("il-Konvenzjoni") u l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni tal-Malta ("il-Kostituzzjoni"). Hija talbet li tingħata r- rimedji kollha opportuni u effettivi a tenur tal-artikolu 41 tal-Konvenzjoni inkluż l-iżgumbrament tal-intimati konjuġi Agius mill-fond in kwistjoni u l- likwidazzjoni ta' kumpens adegwat. Minn naħa tagħhom l-intimati, apparti xi eċċezzjonijiet ta' natura preliminari, irrespinġew il-pretensjonijiet tar-rikorrenti bħala nfondati fil-fatt u fid-dritt. Xehdet ir-rikorrenti Catherine Elmostrati li qalet li hija l-unika proprjetarja tal-fond 19 Santa Maria, Triq Dar il-Bebbux, Birżebbuga li hija kkonċediet lil Thomas Parsons b'kuntratt tal-24 ta' Frar 1967 fl-atti tan-Nutar Dottor George Spiteri Enden għall-perjodu ta' konċessjoni emfitewtika temporanja ta' 17 il- sena biċ-ċens annwu u temporanju ta' LM25 fis-sena pagabbli kull sitt xhur bil- Din il-konċessjoni emfitewtika temporanja skadiet fis-26 ta' Frar Tul il-konċessjoni emfitewtika temporanja Thomas Parsons kien 6 Affidavit a fol 32 et seq 7 Fol 6 et seq issubkonċedih lil Emanuel Abdilla Rotsey fis-27 ta' Frar 1976 u sussegwentement issubkonċedewh lill-intimati Guido u Judith Caruana Dingli. Huma rċevew il-lawdemji kemm fil-każ tas-subkonċessjoni li saret lil Emanuel Abdilla Rotsey kif ukoll lil Guido Spiteri k/a Spiteri De Bono. Ir-rikorrenti ddikjarat li hija wirtet il-fond mingħand missierha li miet intestat fl- 14908. Hija kompliet tgħid li ai termini tal-Att XXIII tal-1979 l-intimati Caruana Dingli ppretendew li huma jistgħu jibqgħu jgħixu fil-fond bħala residenza ordinarja tagħhom u jħallsu kera doppja ta' Lm50 fis-sena għal perjodu ta' 15 il-sena sas- 26 ta' Frar 1999. Fis-27 ta' Frar 1999 il-kera suppost saret Lm100 fis-sena pero' l-intimati baqgħu iħallsu Lm50 fis-sena u baqgħu hekk iħallsu sal-1 ta' Jannar 2010 meta l-inkwilini bid-dispożizzjonijiet ai termini tal-Att X tal-2009 bdew iħallsu s-somma ta' €185 fis-sena. Fl-1 ta' Jannar 2013 il-kera saret €197.31 u dan sal-31 ta' Diċembru 2016 fejn reġgħet għoliet mill-1 ta' Jannar 2017 għal Il-fond mertu ta' dawn il-proċeduri ma kienx dekontrollat10. Hija qalet li dan kien ifisser li l-uniku mod biex issalva l-proprjeta' tagħha minn rekwiżizzjoni u mill-kundizzjonijiet drakonjani tal-"fair rent" kellha bilfors tagħti l-proprjeta' tagħha b'konċessjoni emfitewtika temporanja. Dan kien qalulha l-professur Joseph Micallef Cauchi li kien l-avukat ta' ommha u ħabib tal-familja. fetħilhom għajnejhom illi li kieku kellhom jikru l-fond, dan kellu jinkera bil- kera li l-fond kien iġib fl-4 t'Awissu 1914 u jekk jitolbu xi rigal u/jew kera ogħla minn dak li kien stabbilit fl-1914 kienu jġibulhom il-Bord tal-Kera. ma kienx aċċettabbli għalihom u għalhekk huma ġew mogħtija l-parir biex jagħtu l-fond b'konċessjoni emfitewtika temporanja. U fil-fatt kienu għamlu hekk għax il-fondi tagħhom ma kinux dekontrollati u lanqas dekontrollabbli. Kieku m'għamlux hekk kien ikollhom problema oħra ta' rekwiżizzjoni li kienu jsiru bil-gzuz fis-sebgħinijiet u tmenininijiet u l-proprjeta' kienet tispiċċa fil- pussess tal-Gvern kif spiċċawlha diversi fondi oħra li hija kellha. Għalhekk hija kellha dak li l-Ingliżi jgħidu Hija qalet li qatt ma pprospettaw li l-Kamra tar-Rappreżentanti kellha tgħaddi liġi l-Att XXIII tal-1979 biex b'hekk seħħ dak li hija ppruvat tevita għax b'din il-liġi l-emfitewta li kien ċittadin Malti u li kien jgħix fil-fond bħala r-residenza tiegħu baqa' protett fl-inkwilinat b'dan li tiżdied il-kera darba kull 15 il-sena u qatt aktar mid-doppju. Ir-rikorrenti nvece riedet li tipproteġi l-proprjeta' tagħha sabiex f'għeluq il- perjodu tal-kirja terġa tieħu lura ħwejjiġha mingħajr okkupazzjoni. Għalhekk bid-dħul fis-seħħ tal-liġi in kwistjoni hija ġiet spussessata mid-dritt ta' użu tal-proprjeta' tagħha wara li skada t-terminu ta' emfitewżi temporanja u ġiet assoġġettata għal relazzjoni forzata ta' sid u inkwilin minkejja li l-ftehim oriġinali bejniethom skont il-kuntratt kien dak ta' enfitewsi temporanja. il-mod hija ġiet imċaħħda mit-tgawdija tal-proprjeta' tagħha mingħajr ma ġiet mogħtija kumpens xieraq għat-teħid tal-pussess tal-fond mertu tal-kawża. Peress li l-uniku kumpens li ġie offrut lilha kien li jitħallas iż-żieda fir-rata tal- inflazzjoni (iżda mhux aktar mid-doppju wara l-għeluq tal-perjodu emfitewtiku temporanju) il-valur lokatizju tal-fond fis-suq ħieles mis-26 ta' Frar 1984 u kull 15 -il sena sussegwenti kien ferm ogħla minn dak mogħti skont l-Att XXIII tal- Hija ssostni li għaldaqstant ġiet ipprivata mill-proprjeta' tagħha stante li skont prinċipji stabbiliti mill-Konvenzjoni Ewropea, l-prinċipju tal-legalita' jippresupponi li l-applikazzjoni tal-provvedimenti tal-liġi domestika għandhom ikunu suffiċjentement aċċessibbli, preċiżi u li wieħed għandu jistenna fi stat L-Istat Malti nvece għadda liġi li biha użurpalha d-dritt tagħha ta' liberu trasferiment ta' proprjeta' mhux skont il-ftehim milħuq bejnha u bejn l-intimati imma kkonċeda d-dritt lill-intimati għar-renova tal-lokazzjoni mhux taħt kundizzjonijiet ġusti billi mponilha li tirċievi kera rriżorja mhux skont is-suq u li ma tirriflettix il-valur lokatizju tal-fond; b'hekk ma ġiex kreat bilanċ tar- rekwiżit tal-prinċipju ta' proporzjonalita'. Ir-rikorrenti tippretendi li l-intimati m'għandhomx jibqgħu jistrieħu fuq titolu ta' lokazzjoni mogħti lilhom bl-Att XXIII tal-1979 għax hija mhix qed tirċievi kumpens ġust u adegwat u skont is-suq peress li l-valur lokatizju tal-fond huwa ferm ogħla minn dak li qed tirċievi llum ossija €200 fis-sena. Kieku hija kellha tikri dan il-fond kienet iddaħħal mal-€10,000 fis-sena. Fil-fehma tar-rikorrenti din hija nġustizzja li qed tilledi d-drittijiet fundamentali tagħha u għalhekk kellha tiftaħ il-kawża. minħabba tali leżjoni. Hija tinsisti wkoll li l-intimati għandhom jiġu żgumbrati minn dan il-fond Ir-rikorrenti esibiet diversi dokumenti flimkien mal-affidavit tagħha. In kontro-eżami11 r-rikorrenti qalet li saret taf li l-fond ingħata b'sub-ċens lill- intimati għax huma qalulha. Sakemm infetħet il-kawża hija dejjem aċċettat il- uffiċjali. flus tal-kirja. Dwar dak li qalet fl-affidavit tagħha u ċioe' li fi Frar 1999 il-kera suppost saret €100 imma l-intimati baqgħu iħallsu €50 sa Jannar 2010 hija qalet li ma għamlet xejn fil-frattemp biex titlob l-ammont sħiħ u lanqas bagħtet ittra L-intimat Avukat Ġenerali preżenta rapport ex parte tal-perit Paul Francalanza Gravino li ddeskriva l-post bħala wieħed antik b'sular wieħed fil-pjan terran livell mat-triq għajr għal kamra waħda fuq il-faċċata fil-livell tal-bejt fl-ewwel Qal li l-post kien okkupat mill-inkwilin preżenti fi stat differenti milli hu Huwa kkonstata li l-inkwilin għamel diversi benefikati biex jagħmel il- post wieħed abitabbli kif inhu llum. Is-servizzi tad-dawl, ilma u drenaġġ saru mill-ġdid. Huwa vvaluta l-fond in kwistjoni għas-somma ta' €174,000 meta jitqarreb għall-eqreb €500. Il-kera f'każijiet simili, fejn l-għamara kienet kollha tal-inkwilin u saru benefikati kbar fil-post mill-inkwilin normalment tittieħed għal mhux iżjed minn 2.75% tal-valur tal-post u għalhekk tammonta għal €4,785 fis-sena jew €398.75 fix-xahar. Il-perit preżenta tabella13 li tagħti ħarsa ġenerali fil-varjazzjoni tal-valur tal-fond in kwistjoni mill-1884 'l hawn u tiġbor fiha wkoll l-varjazzjoni relatata tal-kera annwali matul il-medda tal-istess perjodu. Il-perit tekniku maħtur mill-Qorti Mario Mallia maħtur sabiex jagħmel stima tal-valur lokatizju tal-fond in kwistjoni mis-27 ta' Frar 1984 u għal kull 5 snin sussegwenti sal-preżentata tar-rikors ġuramentat14 preżenta r-relazzjoni tiegħu15. Huwa għamel is-segwenti osservazzjonijiet – a. Id-data tal-valutazzjoni hija d-data tal-aċċess li nżamm fil-post u ċioe' l-4 ta' Diċembru 2017; b. Il-valutazzjoni hija bbażata fuq valur komparattiv fejn l-espert ikkunsidra l- valur tas-suq ta' proprjetajiet komparabbli fl-inħawi; c. Il-fond in kwistjoni jaqa' f'arja ta' konservazzjoni urbana u jista' jinbena sular ieħor, sovrastanti għal dak li hemm preżenti; d. Wara li ddeskriva t-tqassim tal-fond huwa kkonstata li matul iż-żminijiet dan sarulu diversi alterazzjonijiet u filwaqt li uħud mill-kmamar tas-sodda għadhom imsaqqfa bix-xorok tal-qasba, uħud minnhom reġgħu ġew mibnija wara t-tieni Il-kċina u l-kamra tal-ikel ġew miżjuda aktar tard; e. Wara li l-perit tekniku kkunsidra diversi fatturi u ċioe' t-tip, id-daqs, l-istat ta' manutenzjoni u l-lok huwa wasal għall-opinjoni li l-valur tas-suq tal-fond liberu u frank huwa ta' madwar €165,000 filwaqt li l-valur lokatizju ġie kalkulat fuq persentaġġ ta' 3.5%; f. L-istruttura ġiet spezzjonata b'mod viżiv biss: dawk il-partijiet tal-proprjeta' li huma mgħottijin jew li m'hemmx aċċess għalihom ma ġewx spezzjonati u 14 Digriet tal-ħatra a fol 29 15 Fol 51 et seq dawn il-partjiet huma meqjusin li jinsabu f'kundizzjoni tajba. jistax jiġi nterpretat li jikkonferma l-istabbilita' u l-integrita' tal-istruttura tal- g. Il-valur lokatizju tal-fond fuq 3.5% ġie stmat hekk16 – Saru domandi in eskussjoni lill-perit li għalihom wieġeb li17 biex stabilixxa l- valur tal-proprjeta' huwa qabbel ma' proprjetajiet ta' estate agents fl-inħawi u rrefera għal fondi tal-istess tip fil-Gudja, Ir-Rabat (Malta). Qal ukoll li f'Ħal Għaxaq ma jidhirx li hemm ħafna proprjetajiet tat-tip tiegħu fuq is-suq. Fil-valutazzjoni li wasal għaliha l-perit ma ħax in konsiderazzjoni l-għamara iżda l-immobbli biss. Xehed l-intimat Guido Muscat Zarb li qal li meta ġie lura mill-Awstralja fl-1976 hu u martu kienu jgħixu mal-ġenituri tiegħu ġewwa fond f'Ħal Għaxaq. li din id-dar kienet żgħira huwa beda jipprova jfittex fond ieħor għalih u għal Kien dam ifittex iżda wara circa tlett snin iltaqa' ma' persuna li qallu li kien hemm post Birżebbuga u li l-inkwilin li kien hemm fih kien se jitlaq. l-intimat kellem lill-inkwilin, ċertu Manuel Abdilla Rotsey, dan talbu Lm400 biex jitlaq mill-post. Abdilla Rotsey u l-intimat Caruana Dingli kienu kellmu lis-sid, Thomas Pantalleresco u preżenti kien hemm ukoll ir-rikorrenti Catherine Pantalleresco. L-intimat ftakar li s-sidien kienu qalulu li l-post ried ħafna manutenzjoni u li jekk huwa ried il-post kellu jagħmel dan ix-xogħol a spejjeż tiegħu għax huma ma ridux jagħmlu spejjeż fih. Peress li l-intimat kien ippressat sabiex ikollu residenza għall-familja tiegħu kien aċċetta. L-intimat qal ukoll li fil-fond la kien hemm sistema tad-drenaġġ u lanqas kamra tal-banju u l-vit tal-ilma kien wara l-bieb ta' barra. Hu kien għamel dak li kien hemm bżonn. Dan il-post kellu biss 3 kmamar u hu kien żied xi kmamar bħal kamra tal-banju kif ukoll kċina u għamel kuritur peress li kien hemm bitħa kbira Kien reġa għamel mill-ġdid is-sistema tad-dawl, tal-ilma, tad-dranaġġ u twaħħil tal-madum. Ftakar ukoll li kien reġa' ltaqa ma' Thomas Pantalleresco u dan ġab reġistru miegħu u qallu li hu kien se jkompli fuq iċ-ċens tas-sur Degiovanni u għalhekk kellu jħallas ċens doppju li kien xi erba' liri Maltin u ftit ċenteżmi. kien qallu biex 'il quddiem imorru jagħmlu kuntratt għand in-nutar sabiex il- post idur fuqu mingħand Degiovanni pero' dan qatt ma ġara. L-intimat qal ukoll li meta ltaqa' ma' Thomas Pantalleresco kien qallu li minn issa ried iħallas kera ta' Lm25 u dan peress li l-post kien ġie għandu. L-intimati kienu daħlu fil-post għal ħabta ta' Novembru tal-1979. ħallsu l-kera fil-ħin. Għall-ħabta tal-1984 il-kera rduppjat għal Lm50 u baqgħu iħallsu dan l-ammont sakemm kien hemm tibdil fil-liġi tal-kera u din kienet telgħet għal €185 (peress li fil-frattemp kienet daħlet il-munita Ewro). mindu l-kera ġiet Lm50 fl-1984 sa meta żdiedet bil-liġi, is-sidien qatt ma talbuhom żieda fil-kera. Minn dakinhar 'l hawn l-intimati dejjem għexu f'dan il-post u qatt ma kellhom postijiet ohra ħliefu. L-intimat qal ukoll li llum il-ġurnata huwa pensjonant u dejjem kellu paga baxxa apparti li għamel perjodu bla xogħol. Il-verżjoni tal-intimat ġiet sostanzjalment konfermata wkoll minn martu l- intimata Judith Caruana Dingli fl-affidavit tagħha19. In kontro-eżami l-intimat Guido Caruana Dingli qal20 fost oħrajn qal li qabel ma nbdiet il-kawża l-kera dejjem ġiet aċċettata mis-sidien. Ix-xogħlijiet li għamel fil-fond saru fuq medda ta' żmien wara li daħlu jgħixu fil-post. Is-sid qatt ma oġġezzjona għalihom dment li jħallas għalihom l-istess intimat kif miftiehem. Il-pensjoni tal-intimat hija ta' €515 fix-xahar. L-intimati preżentaw ukoll diversi dokumenti tagħhom21. tal-pożizzjoni B. EĊĊEZZJONI PRELIMINARI L-intimat Avukat Ġenerali ressaq l-eċċezzjoni li r-rikorrenti trid iġġib prova tat- titolu tagħha fuq il-proprjeta' in kwistjoni. Fl-ewwel lok jiġi osservat li f'kawżi ta' natura kostituzzjonali mhuwhiex imperattiv li r-rikorrent iressaq prova tat-titolu assolut fuq il-proprjeta' mertu Fis-sentenza li tat fis-7 ta` Frar 2017 fil-kawża Robert Kaczmarski vs Avukat Dghoughi et din il-Qorti diversament preseduta qalet hekk:- "Illi biex wieħed ikun f`qagħda li juri li ġarrab ksur tal-jedd fundamentali tiegħu taħt l-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni m`għandux għalfejn jipprova titolu assolut u lanqas wieħed oriġinali bħallikieku l-azzjoni dwar ksur ta` jedd fundamentali kienet waħda ta` rivendika (Kost. 27.3.2015 fil-kawża fl-ismijiet Huwa biżżejjed, għall-finijiet ta` dak l-artikolu, li wieħed juri li għandu jedd fil-ħaġa li tkun li bih jista` jieqaf għall- pretensjonijiet ta` ħaddieħor. Imbagħad, għall-finijiet al-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, huwa biżżejjed li l-persuna turi li kellha l-pussess tal-ħaġa li tkun." Ċ. Fi kwalunkwe każ, fil-provi tagħha r-rikorrenti mhux biss iddikjarat bil- ġurament li hija wirtet il-fond in kwistjoni mingħand missierha fl-1963 iżda wkoll esibiet estratt tad-denunzja tat-trasferiment tal-ġid li seħħ wara l-mewt Il-prova tat-titolu għaldaqstant ġiet sodisfatta mir-rikorrenti. Din l-eċċezzjoni qegħda għalhekk tiġi respinta. Qabel tipproċedi bl-eżami tat-talbiet tar-rikorrenti l-Qorti sejra tqis argument imqajjem mill-intimat Avukat Ġenerali fin-Nota ta' Sottomissjonijiet tiegħu u ċioe' li l-artikolu 12 tal-Kap 158 li a bażi tiegħu qegħda tallega ksur tad- drittijiet fundamentali tagħha mhuwhiex applikabbli għall-każ odjern ghaliex ma sar ebda kuntratt formali ta' enfitewsi kif stipulat skont l-artikolu 1497 tal- Il-Qorti fl-ewwel lok tirrileva li dan il-punt kellu se mai jitressaq formalment bħala eċċezzjoni mill-bidu nett fir-risposta għar-rikors promotur sabiex il- kontro-parti jkollha l-opportunita' li tressaq provi u sottomissjonijiet tagħha fir- rigward u mhux sempliċiment tissollevah bħala sottomissjoni fl-aħħar fażi tal- Fir-rigward fil-każ fl-ismijiet George Borg Martin vs Maria Borg Martin et deċiż fl-4 t'Ottubru 200222 il-Qorti qalet hekk: "Fin-nota ta' osservazzjonijiet responsiva tal-konvenuti, hlief John u Maria l-kwistjoni preskrizzjoni ta' l-azzjoni attriċi billi skond huma, kwalunkwe kumpens għandu jiġi limitat għall-perjodu kif kontemplat fl-artikolu 2156(f) tal-Kap 16 tal- Liġijiet ta' Malta – u ċioe' għal mhux aktar minn ħames snin mid-data tal- presentata taċ-ċitazzjoni. F'dan ir-rigward din il-Qorti tosserva li fl-ewwel lok mhux leali li wieħed jintroduċi element ieħor f'kawza in difiża tal-posizzjoni tiegħu wara li jkun spiċċa kollox u l-kawża titħalla għas-sentenza. Għalhekk intużat il-kelma sorprendentement u mhux għax din l-eċċezzjoni ma tistax tingħata f'kull stadju tal-proċeduri. Iżda jiġi rilevat ukoll li tali eċċezzjoni ma tistax tingħata f'nota ta' osservazzjonijiet billi il-formalita' rikjesta mill-ligi għan-nota eċċezzjonijiet bin-notifika neċessarja lill-kontro-parti." Fi kwalunkwe każ il-Qorti tqis li dan l-argument ma jreġix. Il-kuntratt ta' konċessjoni enfitewtika temporanja fuq il-fond imsemmi huwa dak tal-24 ta' Frar 1967 esibit in atti23 u li fost kundizzjonijiet oħra kien jippermetti lill-inkwilin oriġinali Thomas Parsons li jitrasferixxi l-fond lil terzi matul il-perjodu ekwivalenti għal sena ċens lis-sidien24. taċ-ċens jitħallas Mill-atti rriżulta li l-inkwilin Parsons kien użufruwixxa ruħu minn din il- klawsola billi ssubkonċeda l-fond lil ċertu Emanuel Abdilla Rotsey li minn naħa tiegħu eventwalment issubkonċedieh lill-intimati odjerni l-konjuġi Agius. Irriżulta li l-konjuġi Agius ġew debitament rikonoxxuti mis-sid rikorrenti u żewġha, tħallas il-lawdemju u s-sidien bdew jaċċettaw il-ħlas taċ-ċens mingħand l-intimati Caruana Dingli. B'hekk dawn l-intimati sempliċiment daħlu fiż- żarbun minflok l-enfitewti preċedenti u baqgħu jabitaw fil-fond bis-saħħa tal- pattijiet u kundizzjonijiet tal-kuntratt imsemmi sad-data tal-għeluq tiegħu u ċioe' sas-26 ta' Frar 1984. Minn wara dik id-data l-intimati Agius setgħu jibqgħu jabitaw fil-fond mhux bis-saħħa tal-kuntratt iżda bis-saħħa tal-liġi: l-Att XXIII tal-1979 b'titolu ta' kera. Għalhekk l-argument tal-intimat Avukat Dghoughi m'għandu ebda fondament fil-fatt u fid-dritt u l-artiklu 12 tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta huwa ċertament applikabbli għall-każ tal-lum. L-ewwel talba tar-rikorrenti F'din it-talba r-rikorrenti qegħda titlob dikjarazzjoni mill-Qorti li fil-konfront tagħha l-applikazzjoni ta' l-Artikolu 12 tal-Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979, u bl-applikazzjoni tal-liġijiet viġenti qegħdin jagħtu dritt ta' rilokazzjoni lill-intimati u jirrenduha impossibli li hija, bħala sid, tirriprendi l-pussess tal-proprjeta' tagħha. L-artikolu 12 (2) (b) (i) tal-Kap 158 kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979 u Atti sussegwenti jipprovdi hekk - (1) Minkejja kull ħaġa li tinsab fil-Kodiċi Ċivili jew f'xi liġi oħra, id- disposizzjonijiet li ġejjin ta' dan l-artikolu u tal-artikoli 12A u 12B għandu jkollhom effett dwar il-kuntratti kollha ta'enfitewsi temporanja li jkunu saru fi kwalunkwe żmien. (2) Meta dar ta' abitazzjoni tkun ingħatat b'enfitewsi temporanja - (a) għal perijodu ta' mhux iżjed minn tletin sena, jekk il-kuntratt ikun sar qabel il-21 ta' Ġunju, 1979, jew (b) għal kull perijodu ieħor, jekk il-kuntratt ikun sar wara l-imsemija data, u fit- tmiem xi enfitewsi bħal dik l-enfitewta jkun ċittadin ta' Malta u jkun jokkupa d- dar bħala residenza ordinarja tiegħu l-enfitewta jkollu jedd li jibqa' jokkupa id-dar b'kera mingħand il-padrun dirett – (i) b'kera li jkun daqs iċ-ċens li kien jitħallas minnufih qabel ma tkun għalqet l-enfitewsi, miżjud, fil-bidu tal-kirja tad-dar bis-saħħa ta' dan l- artikolu, u wara t-tmiem ta' kull ħmistax-il sena wara sakemm tibqa' l-kirja favur l-istess kerrej, b'daqstant miċ-ċens li kien jitħallas minnufih qabel dak il-bidu jew il-bidu ta' kull perijodu sussegwenti ta' ħmistax-il sena, li jkun ammont li ma jkunx iżjed minn dak iċ-ċens, li jirrappreżenta bi proporzjon għal dak iċ-ċens iż-żieda fl-inflazzjoni minn meta ċ-ċens li għandu jiżdied ikun ġie stabbilit l-aħħar." Huwa ċar għalhekk li din id-dispożizzjoni tal-liġi tipprovdi li minkejja dak li jinsab fil-Kodiċi Ċivili jew f'xi liġi oħra, dan l-artikolu appena ċitat flimkien ma' oħrajn li jsegwuh għandhom effett fuq il-kuntratti kollha ta' enfitewsi temporanja li jkunu saru f'kull żmien. Il-liġi tgħid li meta tintemm dik l- enfitewsi temporanja u l-enfitewta jkun ċittadin ta' Malta u jkun jokkupa d-dar bħala r-residenza ordinarja tiegħu, huwa jkollu dritt li jibqa' jabita fil-fond b'titolu ta' kera mingħand il-padrun dirett. Mill-provi imressqa in atti huwa paċifiku li l-intimati konjuġi Agius huma ċittadini Maltin u fi tmiem il-konċessjoni enfitewtika temporanja fl-1984 huma kienu qegħdin jokkupaw il-fond proprjeta' tar-rikorrenti bħala r-residenza ordinarja tagħhom. Huwa paċifiku wkoll li huma kellhom id-dritt li a tenur tal- artikolu 12 (2) (b) (i) tal-Kap 158 li jibqgħu jgħixu fil-fond mertu ta' dawn il- proċeduri b'kera li titħallas kif previst fil-liġi. Isegwi li mal-iskadenza tal-enfitewsi temporanja, fis-sena 1984, kif stipulata fil-kuntratt tal-1967 ir-rikorrenti ma kellha ebda alternattiva ħlief li tippermetti u tirrikonoxxi lill-konjuġi Agius bħala nkwilini a tenur tal-artikolu tal-liġi msemmi u taċċetta l-ammont ta' kera kalkulat skont kif hemm stipulat u li jiżdied wara t-tmiem ta' kull ħmistax -il sena sakemm tibqa' l-kirja favur l- Issa għalkemm il-Qorti tikkonċedi li r-rikorrenti hija rinfaċċjata b'diffikulta' akbar biex hija terġa tieħu lura l-fond in kwistjoni f'idejha minħabba dak li appena ngħad, dan ma jekwivalix għall-impossibilita' tar-ripresa kif allegat Il-qrati tagħna diġa trattaw dan il-punt. Ingħad hekk fil-każ Robert Kaczmarski vs Avukat Generali et (Rik Nru 50/15 "Illi, madankollu, safejn l-ewwel talba tar-rikorrent, kif imfassla, torbot il-ksur imġarrab minnu mal-fatt li d-dispożizzjonijiet tal-artikolu 12 tal-Kap 158 "jirrenduha impossibbli lir-rikorrenti li jirriprendi l-pussess tal-proprjeta` tiegħu" din il-Qorti diġa` qalet aktar qabel li dan ma jidhirx li huwa l-każ. Huwa tabilħaqq iżjed iebes u diffiċli li r-rikorrent iseħħlu jneħħi lill-intimati Ganado mill-post – l-aktar minħabba l-ftehim tal-kirja li għadu għaddej – iżda l-liġi ma tagħlaqx il-bieb lilu biex jingħata dak ir-rimedju u l-proċedura u l- aċċess għal tribunal indipendenti u imparzjali biex jilħaq dak il-għan huwa disponibbli lilu bħalma huwa disponibbli għal kull sid ieħor ta` post mikri bħala residenza protetta jew `kontrollata`. Dan il-punt jingħad b`aktar qawwa fid- dawl tal-effetti li din il-Qorti tqis li jinħalaq bis-sejbien tal-ksur tal-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll meta meqjus l-artikolu 12 tal-Ordinanza. Għalhekk, il- Qorti ma ssibx li tassew jeżisti ksur tal-jedd fundamentali tar-rikorrent taħt l- ewwel talba tiegħu għar-raġuni li huwa jagħti f`dik it-talba". Fil-kawza fl-ismijiet Raymond Mallia Dalmas et vs Avukat Dghoughi et deċiża fil-11 ta' Frar 2015 il-Qorti qalet is-segwenti – "Illi l-qorti lanqas taqbel mas-sottomissjoni tar-rikorrenti li, bil-liġi kif inhi, l- appartament ma jistgħu qatt joħduh lura f'idejhom u li għalhekk b'dak li ġara itteħdilhom darba għal dejjem il-pussess tal-appartament. Jista' jagħti l-każ li l- mod kif l-appartament jiġi lura għand ir-rikorrenti jitlob il-prova ta' ċirkostanzi oħra min-naħa tagħhom, u hu żgur li ma huwiex daqshekk awtomatiku daqs kif kien li kieku l-ligi ma nbidlitx; izda ma jistax jingħad li ntemmilhom il-jedd li jieħdu l-post lura jew li dan sejjer jibqa' għand l-intimati Tabone, jgħaddi kemm jgħaddi żmien. Il-qorti jidhrilha li biex wieħed jara sewwa x'inhi l- qagħda legali li tħares ir-rabta preżenti ta' bejn il-partijiet fuq l-appartament, wieħed irid iqis id-dispożizzjonijiet kollha relattivi tal-liġi u mhux biss dawk tal- artikolu 5 tal-Kap 158. Fiċ-ċirkostanzi tal-lum, ma jistax jingħad li l-argument tar-rikorrenti huwa wieħed tajjeb;" Għal darb'oħra l-Qorti qalet hekk fil-każ Maria Pia Kaczmarski vs AG et deċiż fis-7 ta' Novembru 2017 - "Illi jiżdied jiġi sottolineat li minkejja r-ripresa tal-fondi in dizamina mir- rikorrenti mingħand l-intimati Cesare mhux faċli daqs kif kien ikun li kieku ma daħalx fis-seħħ l-Att XXIII tal-1979, dan xorta waħda ma jfissirx li r-rikorrenti spiċċala għal kollox id-dritt li tirriprendi l-pussess tal-fondi de quo." Għalhekk din l-ewwel talba tar-rikorrenti mhijiex ser tintlaqa'. Għal dawn ir-raġunijiet l-ewwel talba tar-rikorrenti sejra tiġi miċħuda. Ferm il-premess pero' dan ma jfissirx li l-bqija tat-talbiet tar-rikorrenti mhumhiex akkoljibbli (kif ser jingħad aktar 'il quddiem). Fil-każ Robert Kaczmarski vs Avukat Laud et suċċitat fejn kienu tressqu talbiet simili għal dawk tal- lum il-Qorti qalet hekk - "Illi b`daqshekk ma jfissirx li l-Qorti ma tistax issib ksur tal-jedd taħt it-tieni Għalkemm fid-dehra tagħha din it-tieni talba tista` tkun konsegwenzjali għall-ewwel talba, huwa ċar għal din il-Qorti li r-rikorrenti tassew qiegħed iġarrab ksur tal-jedd tiegħu kif imħares bl-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni għar-raġunijiet imsemmijin aktar `il fuq u li ma hemmx għalfejn jerġgħu jissemmew. B`mod partikolari, ma jistax jingħad li, minn dak li ħareġ mill-fatti u mill-konsiderazzjonijiet li saru aktar qabel, it-tieni talba ma tistax trieġi fuq is-saħħa tagħha, safejn imsejsa fuq ksur tal-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni. Dan qiegħed jingħad għaliex din il-Qorti waslet għall-fehma li r-rikorrenti qiegħed iġarrab ksur tal-jedd tiegħu taħt l- artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni minħabba li l-piż li l-liġi qiegħda ġġegħelu jġorru huwa wieħed sproporzjonat meta mqabbel mal-għan li għalih l-indħil kien maħsub li jirregola favur l-intimati." It-tieni talba tar-rikorrenti Ir-rikorrenti qegħda lill-Qorti li ġew leżi d-drittijiet fundamentali tagħha għal tgawdija tal-proprjeta' tagħha kif protetti bl-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u l-ewwel artikolu tal-ewwel protokol tal-Konvenzjoni. L-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni jgħid hekk - "(1) Ebda proprjetà ta` kull xorta li tkun ma għandu jittieħed pussess tagħha b`mod obbligatorju, u ebda nteress fi jew dritt fuq proprjetà ta` kull xorta li tkun ma għandu jiġi miksub b`mod obbligatorju, ħlief meta hemm disposizzjoni ta` liġi applikabbli għal dak itteħid ta` pussess jew akkwist – (a) għall-ħlas ta` kumpens xieraq; (b) li tiżgura lil kull persuna li tippretendi dak ilkumpens dritt ta` aċċess lil qorti jew tribunal indipendenti u imparzjali mwaqqaf b`liġi sabiex jiġi deċiż l- interess tagħha fi jew dritt fuq il-proprjetà u lammont ta` kull kumpens li għalih tista` tkun intitolata, u sabiex tikseb ħlas ta` dak il-kumpens; u (c) li tiżgura lil kull parti fi proċeduri f`dik il-qorti jew tribunal dwar pretensjoni bħal dik dritt ta` appell mid-deċiżjoni tagħha lill-Qorti tal-Appell Iżda f`każijiet speċjali l-Parlament jista`, jekk hekk jidhirlu xieraq li jagħmel fl- interess nazzjonali, b`liġi jistabbilixxi l-kriterji li għandhom jitħarsu, magħduda l-fatturi u ċ-ċirkostanzi l-oħra li għandhom jitqiesu, biex jiġi stabbilit il- kumpens li għandu jitħallas dwar proprjetà li jittieħed pussess tagħha jew li tiġi akkwistata b`mod obbligatorju; u f`kull każ bħal dak il-kumpens għandu jiġi iffissat u għandu jitħallas skont hekk. (2) Ebda ħaġa f`dan l-artikolu ma għandha tiftiehem li tolqot l-egħmil jew ħdim ta` xi liġi safejn tipprovdi għat-teħid ta` pussess jew akkwist ta` proprjetà – (a) bi ħlas ta` xi taxxa, rata jew drittijiet; (b) bħala penali għal, jew bħala konsegwenza ta`, ksur tal-liġi, sew jekk bi proċeduri ċivili jew wara dikjarazzjoni ta` ħtija ta` reat kriminali; (c) wara l-attentat ta` tneħħija tal-proprjetà barra minn jew ġewwa Malta bi ksur ta` xi liġi; (d) bħala teħid ta` kampjun għall-finijiet ta` xi liġi; (e) meta l-proprjetà tikkonsisti f`annimal meta jiġi misjub f`art ħaddieħor jew (f) bħala inċidentali għal kirja, liċenza, privileġġ jew ipoteka, mortgage, dritt, bill of sale, pleġġ jew kuntratt ieħor; (g) bħala l-għoti jew l-amministrazzjoni ta` proprjetà għan-nom u għab- benefiċċju tal-persuna ntitolata għall-interess benefiċjarju fiha, proprjetà fi trust, proprjetà tal-għadu jew il-proprjetà ta` persuni dikjarati b`sentenza jew xort`oħra dikjarati falluti jew insolventi, persuni ta` moħħ marid, persuni mejta, jew għaqdiet korporati jew mhux korporati fil-kors ta` stralċ jew likwidazzjoni; (h) fl-esekuzzjoni ta` sentenzi jew ordnijiet ta` qrati; (i) minħabba li tkun fi stat perikoluż jew ta` ħsara għas-saħħa tan-nies, annimali jew pjanti; (j) bħala konsegwenza ta` xi liġi dwar ilpreskrizzjoni ta` azzjonijiet, preskrizzjoni akkwiżittiva, art abbandunata, teżor misjub, manumorta jew iddrittijiet ta` suċċessjoni kompetenti lill-Gvern ta` Malta; jew (k) għal dak iż-żmien biss sakemm ikun meħtieġ għall-finijiet ta` xi eżami, investigazzjoni, kawża jew inkjesta jew, fil-każ ta` art, l-egħmil fuqha – (i) ta` xogħol ta` konservazzjoni ta` ħamrija jew ilkonservazzjoni ta` risorsi naturali oħra ta` kull xorta jew ta` rikostruzzjoni ta` ħsara tal-gwerra; jew (ii) ta` żvilupp jew titjib agrikolu li s-sid jew okkupant tal-art ikun ġie mitlub, u jkun mingħajr skuża raġonevoli u legali rrofta jew naqas li jagħmel. (3) Ebda ħaġa f`dan l-artikolu ma għandha tiftiehem li tolqot legħmil jew ħdim ta` xi liġi safejn tipprovdi għall-għoti lill-Gvern tal-proprjetà ta` xi minerali, ilma jew antikitajiet ta` taħt l-art. (4) Ebda ħaġa f`dan l-artikolu ma għandha tiftiehem li tolqot l-egħmil jew ħdim ta` xi liġi għatteħid ta` pussess obbligatorju fl-interess pubbliku ta` xi proprjetà, jew l-akkwist obbligatorju fl-interess pubbliku u ta` xi interess fi jew dritt fuq proprjetà, meta dik ilproprjetà, interess jew dritt huwa miżmum minn għaqda korporata li hija mwaqqfa għal skopijiet pubbliċi minn xi liġi u li fiha ebda flejjes ma ġew investiti barra minn flejjes provduti minn xi leġislatura f`Malta." Fir-raba'eċċezzjoni tiegħu l-intimat Avukat Ġenerali jeċċepixxi hekk fir- rigward ta' dan l-artikolu - "Illi l-esponenti jeċċepixxu l-improponibilita' tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u dan peress li dan l-artikolu japplika biss f'każ ta' teħid forzuz tal-proprjeta'. Illi sabiex wieħed ikun jista' jitkellem fuq teħid forzuz jew obbligatorju, persuna trid tiġi żvestita minn kull dritt li għandha fuq dik il-proprjeta' bħal meta jkun hemm ordni ta' esproprijazzjoni permezz ta' akkwist b'titolu ta' xiri assolut. Pero' ċertament li fil-kaz odjern tali żvestiment ma jsirx u dan peress li bit- tħaddim tal-Artikolu 12 tal-Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta, ir-rikorrenti ma tilfitx għal kollox il-jeddijiet kollha fuq il-ġid in kwistjoni. Il-miżura msemmija fil-liġi li qed jattakaw ir-rikorrenti, għalkemm tinkwadra ruħha taħt kontroll ta' użu, madankollu din ċertament ma twassalx għal deprivazzjoni totali tal- proprjeta'. Isewgi għalhekk li l-ilment tar-rikorrenti ma jinkwadrax fil- parametri tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u konsegwentement għandu jiġi miċħud;" Din il-Qorti diġa' kellha l-opportunita' li tagħti l-veduti tagħha dwar dawn l- argumenti mressqa mill-Avukat Ġenerali fis-sentenza tagħha stess Rik 14/15 fl- ismijiet Angela sive Gina Mattioli vs L-Onorevoli Prim Ministru et deċiża fil- 15 ta' Dicembru 2017 - "L-intimati rappreżentanti tal-Gvern jirribattu li dan l-Artikolu japplika biss meta jkun hemm teħid obbligatorju tal-proprjetà. Biex wieħed jista' jitkellem dwar teħid forzuz jew obbligatorju, persuna trid tiġi svestita minn kull dritt li għandha fuq dik il-proprjetà, li mhux il-kaz odjern fejn bit-tħaddim tal-Artiklolu 12A tal-Kap 158, ir-rikorrenti ma tilfitx għal kollox id-drittijiet taghha fuq il- Huma jsostnu li l-miżura msemmija fil-liġi li qed tiġi attakata mir-rikorrenti, hija biss kontroll fl-użu u fit-tgawdija tal-proprjetà. Pero'tali miżura ma twassalx għal deprivazzjoni totali tal-propjetà. Fil-fehma tar-rikorrenti ma huwiex kopert bl-Artikolu 37 Kostituzzjoni ta' Malta u għandu ghalhekk jiġi michud. Ilmenti identici ghal dawk odjerni diga' gew trattati minn din il-Qorti "Applikat dan l-artikolu għall-kaz in eżami, huwa ritenut illi t-teħid tal-pussess tal-appartament sar b'mod obbligatorju fuq is-sid in kwantu l-kera fuq il- proprjeta' tagħha ġiet imposta permezz tal-liġi tas-sena 2007 u għalhekk saret kontra r-rieda tagħha. Ċertament ma jistax jingħad li l-kirja hija rizultat ta' ftehim bejn is-sid u l-okkupant, anzi kif ingħad mir-rikorrenti hija qatt ma accettat ħlas wara li skada ċ-ċens. Għalhekk għalkemm f'dan il-każ wieħed ma jistax jitkellem dwar esproprjazzjoni, il-kera kienet imposta fuq ir-rikorrenti, li ma ngħatat ebda għażla. Inoltre l-konsiderazzjonijiet li saru qabel dwar in- nuqqas ta' kumpens xieraq, li kellu jingħata lir-rikorrenti fil-forma ta' kera hekk kif stipulata fil-liġi, meta kkumparata ma' dak li setgħet iġġib fis-suq, għandhom japplikaw fl-analiżi ta' dan l-artikolu wkoll. Illi kif irriteniet il-Qorti Kostituzzjonali fil-kawża fl-ismijiet Mary Anne Cassar Vella vs Tabib John Mallia et, datata l-31 ta' Ottubru, 2014: "L-artiklu 37 tal-Kostituzzjoni jħares mhux biss kontra t-teħid tal-proprjeta' sħiħa mingħajr kumpens xieraq, b'mod li tinħoloq sitwazzjoni fejn "is-sid oriġinali ġie żvestit u mneżża minn kull dritt li għandu fuq dik il-proprjeta", iżda jrid ukoll illi "ebda interess fi jew dritt fuq proprjeta` ta' kull xorta li tkun" ma jittieħed mingħajr kumpens xieraq; Mill-kliem adoperat fil-provvediment kostituzzjonali in eżami, jirriżulta ċar li l- leġislatur ried li tingħata intepretazzjoni wiesgħa għall-oġġett ta' teħid li jista' jkun "interess" jew "dritt" fi proprjeta "ta' kull xorta." Dan qiegħed jingħad ukoll fuq l-iskorta ta' dak li ntqal fis-sentenza tal-Qorti Kostituzzjonali, tal-24 ta' Ġunju, 2016, fil-kawża fl-ismijiet Vincent Jecheva et vs Jiġi osservat li, għalkemm il-każ odjern ma jittrattax esproprijazzjoni imma jirrigwardja t-teħid ta' interess fi proprjeta għal skopijiet ta' kirja, dan it-teħid ta' interess tant hu riġidu u wiesa' li fil-prattika jservi sabiex jippriva lir- rikorrenti bħala sidien mill-użu u mit-tgawdija tal-proprjeta` tagħhom. Għaldaqstant din il-Qorti, filwaqt li hi konxja tal-ġurisprudenza indikata mill- Avukat Ġenerali li tgħid li l-kontroll ta' użu u tgawdija ta' proprjeta` huwa eżenti mill-applikazzjoni tal-artikolu 37[1] tal-Kostituzzjoni, hi tal-fehma li f'dan il-każ non si tratta semplicement ta' kontroll ta' użu izda si tratta ta' teħid ta' fi proprjeta' u għalhekk jaqa' fil-protezzjoni kostituzzjonali fuq ċitat. Għalkemm kif jingħad mill-intimati huwa minnu li r-rikorrenti ma kenitx svestita minn kull dritt li għandha fuq il-proprjeta' in kwistjoni, bħal meta jkun hemm esproprjazzjoni, madankollu, lanqas jista' jingħad li l-liġi tas-sena 2007 tikkostitwixxi sempliċi kontroll fl-użu u fit-tgawdija tal-proprjeta'. sens is-sentenza ta' din il-qorti, kif preseduta fis-sentenza tagħha tas-6 ta' Isegwi li t-talbiet tar-rikorrenti sa fejn dawn jissejjsu fuq l-artikolu 37(1) tal- Kostituzzjoni, wkoll jimmeritaw li jintlaqgħu." Il-Qorti taqbel pjenament ma' dawn l-osservazzjonijiet u qegħda tagħmilhom tagħha. Għaldaqstant issib li hemm ksur tal-artikolu 37 (1) tal-Kostituzzjoni fil- Fid-dawl tal-ġurisprudenza suesposta l-Qorti tqis li t-teħid tal-pussess tal-fond in kwistjoni mingħand ir-rikorrenti sar b'mod obbligatorju u dan stante li l-kera fuq l-istess proprjeta' ġiet imposta bis-saħħa tal-liġi li ddaħħlet fis-seħħ bl-Att XXIII u l-emendi sussegwenti għall-artikolu 12 tal-Kap 158 in eżami. Mela tali reġim tal-liġi ma kellux il-kunsens tas-sidien. Żgur li ma huwhiex il-każ li l- konversjoni miċ-ċens temporanju għal kirja tal-fond in kwistjoni saret bi ftehim reċiproku bejn is-sidien u l-okkupanti. Għalhekk għalkemm f'dan il-każ wieħed ma jistax jitkellem dwar esproprjazzjoni, il-kera kienet imposta fuq ir-rikorrenti mill-liġi, u għal din l-impożizzjoni ma ngħatat ebda xelta. Għal dawn ir-raġunijiet, għalkemm kif josserva l-intimat Avukat Ġenerali, ir- rikorrenti ma tneħħilhiex kull dritt tagħha bħala sid fuq il-proprjeta' mertu ta' dawn il-proċeduri, bħalma jiġri f'każ ta' esproprjazzjoni vera u proprja, lanqas huwa aċċettabbli l-argument li l-liġi tal-1979 kif sussegwentement emendata hija klassifikabbli bħala sempliċi kontroll fl-użu u fit-tgawdija tal-proprjeta' għax tali liġi qegħda ċċaħħad b'mod sinifikanti lis-sidien milli jagħmlu użu kif jixtiequ huma mill-proprjeta` tagħhom. Ċaħda għal kollox arbitrarja. F'dan il-kuntest il-Qorti tagħmel referenza għall-każ Ian Peter Nind et vs Avukat Generali et deċiż fl-24 ta' Ġunju 2016 mill-Qorti Kostituzzjonali fejn intqal hekk - Din il-Qorti tibda bl-osservazzjoni li l-artikolu kostituzzjonali fuq citat (art.37 tal-Kostituzzjoni) jiddisponi li : – "..ebda proprjeta` ta' kull xorta li tkun ma għandu jittieħed pussess tagħha b'mod obbligatorju, u ebda interess fi jew dritt fuq proprjeta` ta' kull xorta li tkun ma għandu jigi miksub, b'mod obligatorju......" Mid-diċitura ta' dan il-provvediment kostituzzjonali jirriżulta ċar li l-liġi riedet li tingħata interpretazzjoni wiesgħa għall-oġġett tat-teħid, li jista' jkun kull "interess" jew "dritt" fi proprjeta` "ta kull xorta" mobbli u immobbli. Jiġi osservat li, għalkemm il-każ odjern ma jittrattax esproprijazzjoni formali jew de facto, imma jirrigwardja t-teħid ta' interess f'proprjeta` għal skopijiet ta' kirja, dan it-teħid tant hu riġidu u wiesa' li fil-prattika jservi sabiex jippriva lir-rikorrenti bħala sidien mill-użu u mit-tgawdija tal-proprjeta` tagħhom. Għaldaqstant din il-Qorti, filwaqt li hi konxja tal-ġurisprudenza indikata mill-Avukat Ġenerali li tgħid li l-kontroll ta' użu u tgawdija ta' proprjeta` huwa eżenti mill-applikazzjoni tal-Artikolu 37[1] tal-Kostituzzjoni, hi tal-fehma li meta dan il-kontroll ta' użu, bħal fil-każ in diżamina, ikun tali li jippriva b'mod sostanzjali lis-sidien milli jagħmlu użu kif jixtiequ mill- proprjeta` tagħhom, allura dan ikun jekwivali għal teħid ta' "interess" f'dik il- proprjeta` u għalhekk jaqa' fil-protezzjoni tal-artikolu kostituzzjonali fuq ċitat." Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti tikkonkludi li b'riżultat tal-introduzzjoni tal-artikolu 12 tal-Kap 158 ir-rikorrenti sofriet ksur tal-artikolu 37 (1) tal- Kostituzzjoni u għall-istess motivi ir-raba' eċċezzjoni tal-Avukat Ġenerali qegħda tiġi respinta. Ir-rikorrenti ssostni wkoll li l-artikolu 12 tal-Kap 158 iċaħħadha mid-dritt tagħha għat-tgawdija tal-possedimenti tagħha kif protetti bl-artikolu 1 tal- Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni25. Minn naħa l-oħra l-intimat Avukat Ġenerali, fl-eċċezzjonijiet tiegħu enumerati 5 sa 15 ikompli jeċċepixxi li skont il-proviso ta' dan l-istess artikolu, l-Istat għandu kull dritt li jgħaddi dawk il-liġijiet li jidhirlu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal-proprjeta' skont l-interess ġenerali u jgawdi minn diskrezzjoni wiesgħa sabiex jidentifika x'inhu meħtieġ fl-interess ġenerali u sabiex jistabilixxi liema huma dawk il-miżuri soċjali meħtieġa għall-ħarsien tal- interess ġenerali. Tali diskrezzjoni tal-leġislatur ma' għandiex titbiddel sakemm din ma tkunx manifestament mingħajr bażi raġjonevoli. Ma hemm ebda ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti peress illi dak li ġara fil-każ odjern huwa li l-Istat tramite l-artikolu 12 irregolarizza sitwazzjoni ta' natura soċjali fl- ambitu tal-ġid komuni b'dana pero' li baqgħu impreġudikati d-drittijiet tas- sidien qua proprjetarji tal-fond in kwistjoni. L-artikolu 12 tal-Kap. 158 tal- Liġijiet ta' Malta huwa maħsub biex jipproteġi persuni milli jiġu mkeċċija mid- dar ta' abitazzjoni tagħhom f'għeluq it-terminu konċess lilhom fil-kuntratt tal- enfitewsi jew sub-enfitewżi. Isegwi li dan l-artikolu ma jistax jiġi klassifikat bħala wieħed mhux leġittimu. Inoltre jkompli dan l-intimat, dwar l-ilment tal-allegat sproporzjon fil-kera, bis- saħħa tal-Att X tal-2009 kif emendat bl-Att V tal-2010, senjatament l-artikolu 38(4)(A), il-valur tal-kera beda jogħla kull tlett snin skont l-artikolu 1531Ċ tal- Kodiċi Ċivili (Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta). F'ċirkostanzi bħal dawn, fejn jeżisti interess ġenerali leġittimu, ma jistax isir paragun mal-valur tal-proprjeta' fis-suq ħieles kif pretiż mir-rikorrenti. Għalhekk anke jekk fil-każ odjern jirriżulta li l-kera dovuta lir-rikorrent hija inferjuri għall-valur lokatizju fis-suq, dan it-tnaqqis huwa kontro-bilanċjat bil-marġini wiesgħa tal-Istat li jilleġisla fil- kuntest ta' miżuri soċjali. Fil-fehma ta' dan l-intimat fil-każ odjern din il-Qorti m'għandhiex tevalwa din il-liġi fil-kuntest prinċipalment ta' spekulazzjoni tal- proprjeta' imma għandha tiskrutinja u tapplika l-liġi fil-qafas aktar wiesgħa u cioe' mill-aspett ta' proporzjonalita' fid-dawl tar-realta' ekonomika u soċjali tal-pajjiż in ġenerali. Inoltre, minkejja li f'każijiet oħra kontra l-Istat Malti fejn saret lanjanza ta' ksur tad-dispożizzjonijiet tal-ewwel artikolu tal-ewwel protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea bbażata fuq it-tħaddim tal-artikolu 12 tal- Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta, il-Qorti Ewropea kienet waslet għall-konklużjoni li kien hemm sproporzjonalita' u tqassim mhux xieraq tal-piżijiet u l-benefiċċji, l-intimat irrileva li tali ġurisprudenza hija limitata għall-fattispecie u għaċ- ċirkostanzi partikolari ta' dawk il-każijiet. L-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni jipprovdi hekk – "Kull persuna naturali jew persuna morali għandha d-dritt għat-tgawdija pacifika tal-possedimenti tagħha. Ħadd ma għandu jiġi pprivat mill-possedimenti tiegħu ħlief fl-interess pubbliku ġu bla ħsara tal-kundizzjonijiet provduti bil-liġi u bil-prinċipji ġenerali tal-liġi internazzjonali. Iżda d-disposizzjonijiet ta` qabel ma għandhom b`ebda mod inaqqsu d-dritt ta` Stat li jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu tal- proprjeta` skond l-interess ġenerali jew biex jiżgura l-ħlas ta` taxxi jew kontribuzzjonijiet oħra jew pieni.". Il-Qorti mill-ewwel tagħmel referenza għall-kunsiderazzjonijiet dettaljati li għamlet dwar dan l-artikolu kif ukoll dwar l-istess talba u l-istess eċċezzjonijiet appena, ċitati l-Qorti diversament preseduta fil-każ Rik 75/14 Josephine Parsons pro et noe vs L-Onor Prim Ministru et deċiż fit-28 ta' Settembru 2017 li fih saret referenza ampja għal ġurisprudenza in materja, inkluż dwar l- artikolu 12 (2) (b) (i) mertu tal-proċeduri odjerni fosthom- Wara li kien ċitat l-Art 12(2) tal-Kap 158, il-Qorti kkonkludiet illi d- disposizzjoni tmur kontra l-Art 1 Prot 1 tal-Konvenzjoni. Kien osservat illi l-Art 12(2) kien baqa` l-istess kif kien meta kien introdott fl- Kien altru milli evidenti li l-piż finanzjarju kien għadu mixħut fuq is- Għalhekk kien dikjarat illi l-Art 12(2) huwa bla effett fir-rigward tal-proprjeta` mertu tal-kawża, u kien dikjarat li l-inkwilini ma setgħux invokaw id-disposizzjoni sabiex jibqgħu jabitaw fil-fond. L-Avukat Ġenerali kien ordnat iħallas lir-rikorrenti s-somma ta` €30,000. Il-Qorti qalet hekk : Sitwazzjoni bħal dik tal-każ odjern diġa` ġiet trattata mill-Qorti Ewropeja fil- każ Amato Pisani Bugeja vs Malta (App.Numru 47045/06) deċiż fil-15 ta` Settembru 2009, fejn bażikament il-qorti qalet: i. Restrizzjoni għas-sid li jittermina kirja tissarraf f`kontroll tal-użu tal- Għalhekk il-każ għandu jiġi eżaminat taħt it-tieni paragrafu tal- L-Att XXIII tal-1979 kien legali in kwantu l-għan tiegħu kien "a legitimate Irid jigi sodisfatt l-element ta` proporzjonalita`; (Ara wkoll C.M. v Franza deciza fis-26 ta` Gunju 2011). Il-kera li r-rikorrent kien qieghed jircievi kull sena, mija u ghoxrin lira Maltija (Lm120), gie ddikjarat li hu baxx. L-istess inghad fir-rigward tal- massimu li seta` jircievi skond il-ligi (Lm420). Kera li tikkontrasta sew ma` dik li tithallas fis-suq hieles. Ghalkemm il-qorti rrikonoxxiet li l-Gvern kien igawdi minn margni ta` apprezzament wiesgha fir-rigward ta` kontroll ta` kera, b`applikazzjoni tal-Artikolu 12(1) is-sid kien ikollu jedd ghal kera ta` Lm99 minn meta ghalaq ic-cens fl-1991, u 15 il-sena wara kien ikollu jedd ghal v. Meqjus il-kera baxxa, l-inċertezza jekk is-sid qattx kien ser jirkupra l- proprjeta` tiegħu, il-possibilta` remota li l-inkwilin jitlaq mill-fond minn jeddu speċjalment meħud in konsiderazzjoni li l-kirja setghet tintiret, nuqqas ta` salvagwardji proċedurali fl-applikazzjoni tal-liġi, u ż-żieda tal-istandard of living f`Malta matul is-snin, il-qorti kkonkludiet li piż żejjed ġie mqiegħed fuq Il-qorti osservat li ċ-ċirkostanzi fuq Għalhekk ikkonkludiet li hemm ksur tal- Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni. Il-Qorti tat kumpens lir-rikorrent wara li osservat li hu ".....entitled to Il-Qorti osservat ukoll li wara l-emendi ntrodotti fl-1995, l-effetti ta` din il- liġi tħassru ghall-kuntratti li saru wara l-1995; "..… a decision which fell L-emendi li saru fl-1995 wasslu biex ma tingħatax iktar protezzjoni għal min jagħmel kuntratt ta` enfitewsi fl-1 ta` Gunju 1995 u wara. B`dan il- provvediment, u oħrajn li lliberalizzaw is-suq tal-kirjiet f`Malta, jidher li l- Gvern ta` Malta kien qiegħed jirrikonoxxi li l-qagħda soċjali tal-pajjiż ma kenitx titlob li tingħata iktar protezzjoni. Madankollu ma saret l-ebda reviżjoni ta` dawk li bħal rikorrenti sabu ruħhom imċaħħdin mill-proprjeta` tagħhom bi dritt li jirċievu kumpens miżeru. Japplika wkoll f`dan il-każ il-konklużjoni li għamlet il-Qorti Ewropea fil-każ Ferrante and Others vs Norway deċiż fit-12 ta` Ġunju 2012:- Ovvjament m`huwiex id-dmir tal-qorti biex tgħid kif għandu jseħħ bilanċ bejn l- interessi tal-privat u l-interessi l-oħra. Il-Qorti Ewropea diġa` kellha l-opportunita li teżamina l-Artikolu 12(2) tal- Kap. 158 fil-każ ta` Amato Pisani Bugeja u tesprimi l-fehma tagħha. Għalkemm strettament il-ġurisprudenza ta` dik il-qorti ma torbotx lill-qrati lokali, il-Gvern ma ressaq l-ebda raġuni valida għalfejn din il-qorti m`għandix issegwi l- insenjament ċar li joħroġ minn dik is-sentenza. Wara li l-qorti qieset l-istima tal-valur lokatizju paragunat mal-ħlas li r- rikorrenti huma intitolati li jirċievu skond il-liġi, iċ-ċirkostanzi l-oħra li semmiet il-Qorti Ewropeja fil-każ ta` Amato Pisani Bugeja, u wkoll il-fatt li s-sid għandu dritt għall-awment fil-kera kull 15 il-sena, żmien li din il-qorti tqies li ma jirriflettix ir-realta` ekonomika taż-żmenijiet tal-lum, il-konklużjoni hi li hemm ksur tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll. Il-miżuri li setgħu kienu meħtieġa matul is-seklu dsatax ma jfissirx li baqgħu bżonnjużi għaż-żmenijiet Ġialadarba l-Artikolu 12(2) tal-Kap. 158 jipprovdi:- i. Għall-ħlas ta` kera baxxa ħafna li ma tirriflettix il-valur tal-proprjeta` fuq is- suq. Jekk wieħed kellu joqgħod fuq l-istima tal-perit Micheal u l-iktar kera li r- rikorrenti huma llum intitolati għaliha (€465.87 is-sena), ifisser dħul ta` 0.13% tal-valur tal-proprjeta`. Dan il-provvediment ma jissalvagwardjax l-interessi tas-sid, inkluż dak li jagħmlu l-qliegħ mill-proprjeta` tagħhom. Għall-awment ta` kera kull ħmistax-il sena biss; Għal mod kif jiġi kkalkolat awment fil-kera, ċjoe bażat biss fuq l-indiċi ta` inflazzjoni u ma jistax jaqbeż id-doppju tal-kera li kien jitħallas, mingħajr ma wieħed jikkunsidra l-valur tal-proprjeta` bħala fattur rilevanti; Għal fatt li jekk il-partijiet ma jaqblux dwar il-kondizzjonijiet tal-kirja, eskluż dawk li huma regolati mil-liġi, allura l-uniku rimedju li għandu s-sid hu jirreferi l-każ quddiem il-Bord Li Jirregola l-Kera. v. Għal stat ta` inċertezza għar-rigward ta` meta s-sid ser ikollu dritt jieħu lura l-pussess ta` hwejġu. Għaddew diġa` iktar minn ghoxrin (20) sena minn meta Inċertezza li teżisti minkejja li t-tifsira ta` inkwilina ġiet ristretta wara l-emendi li saru bl-Att X tal-2009. Għal nuqqas ta` garanziji proċedurali sabiex is-sid ikun jista` jieħu lura l- pussess ta` ħwejġu f`każijiet fejn ikollu bżonn il-proprjeta` per eżempju għall- użu personali tiegħu jew ta` membri tal-familja, jew fejn iċ-ċenswalist ma jimmeritax li jingħata protezzjoni; il-qorti ser tiddikjara li dan il-provvediment imur kontra d-dritt fundamentali tar-rikorrenti kif protett fl-Artikolu 1 tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea. Dan hu provvediment li għadu kif kien meta gie ntrodott fl-1979, u hu altru milli evidenti li l-piż finanzjarju għadu sal-lum mixħut kollu fuq dawk is-sidien privati li huma milquta minn dan il- Id-deċiżjoni tal-Ewwel Qorti kienet appellata. Fid-deċizjoni li tat fil-25 ta` Ottubru 2013, il-Qorti Kostituzzjonali kkonfermat is-sentenza tal-Ewwel Qorti għal dik li hija vjolazzjoni pero` naqqset il- kumpens għal €15,000. Kien deċiż fl-ewwel istanza li minkejja l-emendi bl-Att X tal-2010 fejn il-kera bħal dik mertu tal-kawża kienet saret rivedibbli kull tliet snin u mhux iktar kull ħmistax-il sena, xorta waħda ma kien hemm bilanċ xieraq bejn l-interess ġenerali u dak privat tas-sid. Ingħad: "Hu evidenti li f`dan il-każ il-liġi qegħda tippermetti lir-rikorrenti li tirċievi biss a minimal profit (ara sentenza tal-Qorti Ewropea fil-kaz Amato Pisani Bugeja v. Malta 47045/2006 tal-15 ta` Diċembru 2009). Dan m`huwiex biżżejjed biex ikun hemm bilanċ xieraq. ....`Il fatt li l-kera hi rivedibbli kull tliet snin m`hijiex miżura li tat lok biex jinħoloq il-bilanċ xieraq li ssemma hawn fuq. Dan iktar u iktar meta hu fatt magħruf li hu s-suq li jirregola l-kera u mhux l-indiċi ta` inflazzjoni li hemm fl-Iskeda tal-Kap. Ligi li għal finijiet ta` kera ma tagħti l-ebda konsiderazzjoni per eżempju għal-lokalita' fejn jinsab il-fond, id-daqs tal-fond u l-kundizzjoni tiegħu. Apparti l-kera hemm fatturi oħra li juru li ma nżammx il-bilanċ xieraq. Hekk per eżempju sid il-kera jista` jirrifjuta li jġedded il-kera biss fil-każijiet limitati kontemplati fl-Artikolu 5(3) tal-Kap. Teżisti wkoll inċertezza meta sid il- kera ser ikun jista` jieħu l-fond taħt il-kontroll tiegħu. Il-probabilta` hi li fl-istat attwali tal-affarijiet hu remot ħafna li l-konjugi Mifsud jitilqu minn jeddhom mid-dar oġġett ta` dawn il-proċeduri. F`dan ir-rigward hemm stat ta` inċertezza totali ġialadarba l-liġi ma tiffissax terminu massimu li fih il- proprjeta` għandha tibqa` titgawda b`kirja. Sallum diġa` għaddew sbatax-il sena minn meta tterminat il-koncessjoni enfitewtika, u r-rikorrenti m`għandha l- ebda ħjiel meta ser tieħu lura ħwejjigha. Inoltre d-definizzjoni ta` kerrej tinkludi wkoll ulied u ħut il-kerrej mhux miżżewwgin li jkunu jgħixu miegħu fiż-żmien tal-mewt tiegħu (ara Artikolu 2). Fil-każ in eżami l-konjuġi Mifsud għandhom tifla li tgħix magħhom. Claudia Lepre’ xehedet li riċentement xtrat appartament ġewwa s-Swatar bħala investiment (102). B`daqshekk ma jfissirx li fil-każ in eżami m`hemmx il-possibilta' li tibqa` tgħix magħhom u tgawdi mill-protezzjoni li toffri l-liġi. Mela l-liġi ma toffrix biss protezzjoni lill-inkwilin iżda wkoll lil Hekk ukoll fis-sentenza Albert Mallia et vs Cahill`Prim`Ministru et, il-Qorti Kostituzzjonali qalet: "[36] Din il-Qorti tosserva li l-Att XXIII tas-sena 1979 li jipprovdi għall- konverżjoni taċ-ċens temporanju għal wieħed ta` lokazzjoni jikkostitwixxi ndħil fid-dritt konvenzjonali tar-rikorrenti għat-tgawdija tal-proprjeta` tagħhom, stante li permezz tiegħu nħolqot "forced landlord-tenant relationship" għal żmien indefenit, b`mod li r-rikorrenti qegħdin isofru deprivazzjoni tal- proprjeta` tagħhom, stante li ma jistgħux jużawha biex jabitaw fiha, kif ukoll qed isofru telf finanzjarju sostanzjali bil-kera baxx fissat mil-liġi". ...Hu fatt li mill-provi rriżulta li l-mezzi finanzjarji tal-intimati jiddependu mill- pensjoni li jirċievi l-intimat Rosario Lepre’. Ma rriżultax li għandhom xi ntrojtu ieħor. Li tnejn min-nies igħixu bil-pensjoni tar-raġel li jirċievi mingħand il- Gvern ma tippermettix ħajja ta` lussu.… M`hemmx dubju li l-Gvern għandu dmir li jipprovdi għal nies fil-bżonn, iżda żgur mhux billi jitfa` l-piż kollu fuq sid il-kera. Ir-realta` tal-lum m`hijiex dik li kienet teżisti fl-1979 meta daħal fis- seħħ l-Att XXIII li kien l-Att li ħoloq a forced landlord-tenant relationship. apparti li l-Gvern lanqas ma ppreżenta statistika bħala prova li fiċ-ċirkostanzi tal-lum għad hemm il-ħtieġa tal-miżura li ttieħdet bl-introduzzjoni tal-Att XXIII … Waqt is-smiegħ tal-kawza ssemma wkoll li:- i. sid il-kera għandha iktar ġid li wirtet mingħand il-ġenituri. jbiddel xejn minn dak li diġa` ntqal. ii. l-intimati Mifsud għamlu miljoramenti fil-fond....Pero` hi l-liġi stess li tipprovdi li meta jiskadi t-terminu tal-koncessjoni, il-padrun dirett jiehu lura l- fond bil-miljoramenti (Artikolu 1521 tal-Kodici Civili). Ġialadarba l-ilment tar-rikorrenti hu gustifikat taħt l-Ewwel Artikolu tal- Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, m`hemmx il-ħtieġa li l-qorti titratta l-ilment tagħhom fir-rigward tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni." Fis-sentenza li tat fid-29 ta` April 2016, il-Qorti Kostituzzjonali qalet :- L-ewwel Qorti sabet leżjoni tad-drittijiet tal-intimati taħt l-Artikolu 1 tal- Ewwel Protokoll tal-Kap. 319...Kemm l-Avukat Ġenerali, kif ukoll l-intimati konjuġi Mifsud jissottomettu illi tenut kont tal-interess ġenerali leġittimu wara l-miżura leġislattiva in diżamina, il-Qorti ma għandhiex issib sproporzjon tali li jimmerita sejbien ta` leżjoni tal-artikolu protokolari. Fir-rigward hija opportuna l-osservazzjoni magħmula minn din il-Qorti fis- sentenza tagħha tad-29 ta` Novembru 2013 fl-ismijiet Christopher Cacciatolo v. " … hu l-prinċipju abbraċċjat minn din il-Qorti u mill-Qorti Ewropeja li, anke jekk il-miżura li jkun ħa l-Istat tkun leġittima u tkun fl-interess pubbliku, xorta waħda tista` twassal għal-leżjoni konvenzjonali jekk ma jinżammx bilanċ ġust bejn l-interessi tas-soċjeta` ġenerali u l-protezzjoni tad-dritt fundamentali sanċit fl-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni, b`mod li l-miżura, allura leġittima, tkun titfa` fuq l-individwu `a disproportionate and eccessive Jiġi osservat li, għad li l-istat għandu marġini wiesgħa ta` diskrezzjoni f`materja ta` akkomodazzjoni soċjali huwa għandu l-obbligu li jassigura wkoll li bejn il-mezzi adoperati u l-iskop li jrid jilħaq, ikun hemm bilanċ ġust bejn il- piż li qed ibati s-sid ta` proprjeta` fit-tgawdija paċifika tad-dritt fundamentali tiegħu minħabba kirja protetta, u l-interessi tas-soċjeta` in ġenerali. L-istat għandu għalhekk l-obbligu illi jassigura li ebda parti ma tkun assoġġettata għal piż sproporzjonat u eċċessiv. L-ewwel Qorti sabet li f`dan il-każ, għal numru ta` raġunijiet, ma nħoloqx bilanċ ġust bejn l-interess tal-komunita` u l-interessi privati tar-rikorrenti bħala sidien… Din il-Qorti tikkondividi dawn il-konsiderazzjonijiet maghmula mill- ewwel Qorti li wassluha sabiex f`dan il-kaz issib ksur tal-artikolu konvenzjonali fuq ċitat riżultat ta` fatturi li ħolqu żbilanċ bejn l-għan tal-miżura u l-piż sproporzjonat u eċċessiv li qed isofru r-rikorrenti. Tosserva wkoll li huwiex minnu illi l-Qorti ma qiesitx il-fatt illi użu ta` proprjeta` fl-interess ġenerali fil-kuntest ta` akkomodazzjoni soċjali jista` jimporta riduzzjoni konsiderevoli fl-ammont tal-kera pagabbli. Hija ikkonsidrat l-ammont tal-kera fil-kuntest ta` bilanċ xieraq, u waslet għall-konklużjoni li l- ħlas ta` 18% tal-kera li jimmerita` l-fond in kwistjoni fis-suq ħieles, ma huwiex Konvenzjoni." biżżejjed biex jintlaħaq dan il-bilanċ. Dan id-distakk fil-valur lokatizju joħloq sproporzjon u jitfa` piż eċċessiv u sproporzjonat fuq ir-rikorrenti bi preġudizzju għad-dritt fundamentali tagħhom sanċit bl-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal- Fil-kawża kienet trattata l-kwistjoni dwar jekk id-dispost tal-Art 12(4) tal-Kap 158 kienx jilledi d-dritt ta` proprjeta` kif imħares fl-Art 1 Prot 1 tal- Konvenzjoni, li għalqet il-konċessjoni subenfitewtika temporanja fil-11 ta` Jannar 2010, ir-rikorrenti (ċittadina Maltija u residenti fil-fond) ippretendiet li bl-applikazzjoni tal-Art 12[4] u [5] is-subenfitewsi temporanja tiġi konvertita favur tagħha għal waħda perpetwa. Fis-sentenza li tat fil-31 ta` Jannar 2014 il-Qorti Kostituzzjonali qalet hekk :- L-eċċezzjoni in diżamina hija bażata fuq id-dispost tal-Artikolu 1 tal- Ewwel Protokoll li jissanċixxi bħala dritt fundamentali t-tgawdija paċifika li persuna, naturali jew morali, għandha tal-possedimenti tagħha, b`mod li ħadd m`għandu jiġi pprivat minn dawn il-possedimenti jekk mhux fl-interess pubbliku u bla ħsara għal-kundizzjonijiet provduti bil-liġi; iżda l-istess dispożizzjoni tirrikonoxxi s-setgħa tal-iStat li "jwettaq dawk il-liġijiet li jidhrulu xierqa biex jikkontrolla l-użu ta` proprjeta` skont l-interess ġenerali!" Illi l-ewwel rekwiżit sabiex interferenza f`dan id-dritt tkun konformi mal- artikolu Konvenzjonali fuq citat, huwa li tkun leġittima. Fil-ġurisprudenza tal- Inoltre, filwaqt li d-dritt ta` proprjeta` huwa rikonoxxut bħala wieħed fundamentali, dan "mhuwiex dritt assolut imma ġie perċepit b`mod divers tul iż- żminijiet skont konċessjonijiet diversi ta` politika soċjali u ideoloġiji! ħadd ma jikkontesta illi d-dritt ghall-proprjeta` ta` l-individwu huwa soġġett għall-interess pubbliku u għal ġid tal-kollettivita` fil-parametri stabbiliti mill- liġi" [PA [sk] Perit Mupimhidza Stoner v. Prim Ministru, deċiża 11 t'Awissu 1995 konfermata minn din il-Qorti fit-30 April 1996]. Iżda "58. 2011 [ara ukoll Q.Kos. Illi kemm il-Kummissjoni kif ukoll il-Qorti Ewropea jirrikonoxxu li "state Illi fil-mertu din il-Qorti tosserva li llum jinsab assodat fil-ġurisprudenza patria li l-Artikolu 12 tal-Kap.158 tal-Liġijiet ta` Malta hija miżura leġislattiva leġittima inkwantu intiża sabiex tipproteġi numru kbir ta` ċittadini milli jiġu żgumbrati mir-residenza tagħhom peress li jkunu jisfaw bla titolu għeluq il- konċessjoni enfitewtika. Ma hemmx dubju li din il-miżura tikkostitwixxi interferenza leġittima fit-tgawdija paċifika tas-sidien tal-fondi inkwistjoni stante li tidħol fil-marġini ta` diskrezzjoni wiesgħa li għandhom l-iStati Membri. Dan ġie rikonoxxut mill-ewwel Qorti fis-sentenza tagħha, u għalhekk din il- Qorti ma tistax taqbel mal-appellanti fl-ilment tagħhom li dik il-qorti ma "rrikonoxxietx adegwatament" il-marġini wiesgħa ta` din id-diskrezzjoni. Dak li pero` qalet l-ewwel Qorti hu li l-applikazzjoni tal-artikolu preċitat għal fatti speċje tal-każ huma leżivi tal-artikolu Konvenzjonali, inkwantu f`dan il-każ gie leż il-prinċipju ġenerali tal-proporzjonalita`, bejn l-għan tal-miżura u l- interessi tal-intimati sidien, b`mod li ma nżammx `il dak il-bilanċ ġust "the "L-istat għandu d-dritt li jagħmel liġijiet sabiex jikkontrolla l-użu tal- proprjeta`, liema dritt huwa soġġett in sostanza għall-interess ġenerali. Depożizzjoni din li hija skolpita f`termini wiesa` u li tagħti skop ampju u diskrezzjoni wiesa` lill-Istat f`dan ir-rigward, iżda l-Qorti Ewropeja llimitat din id-diskrezzjoni wiesa` billi sostniet li anke din ir-regola għandha tiġi nterpretata fid-dawl tal-prinċipju ġenerali tal-"fair balance" li għandu japplika għat-tlett regoli kontenuti fl-Artikolu in disamina. Għalkemm mid-diċitura tal- Artikolu jidher li l-interess ġenerali huwa l-uniku ngredjent essenzjali għall-fini il-Qorti Ewropea issoġġettat din ir-regola għall-prinċipju ġenerali tal-proporzjonalita`." Peresso Tagliaferro et v. Direttur għall-Akkomodazzjoni Soċjali – 26/11/2003] Ukoll, fil-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropeja jinsab ritenut li: "Not only must L-ewwel Qorti osservat li f`dan il-każ l-applikazzjoni tal-Artikolu de quo tikkrea żbilanc inġust kontra s-sidien peress li "il-korrispettiv huwa inadegwat b`mod partikolari fiż-żminijiet tal-lum meta komparat mal-valur tal-fond." hekk :- Fis-sentenza ta` din il-Qorti diversament presjeduta tas-7 ta` Frar 2017 ingħad "Illi f`dak li jirrigwarda l-ksur allegat taħt l-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni l-kwestjoni tieħu xejra oħra. Għalhekk il-Qorti sejra tgħaddi biex tistħarreġ il-kwestjoni mqajma mir-rikorrent taħt din id-dispożizzjoni; Illi fit-tifsira u l-applikazzjoni li ngħatat mill-Qrati dwar l-imsemmija dispożizzjoni bħala parti mil-liġi tagħna, ingħad li din testendi biex tħares it- tgawdija ħielsa mill-persuna dwar ħwejjiġha (il-possedimenti tagħha) u mhux biss il-ħarsien mit-teħid ta` pussess kif maħsub fl-artikolu 37 tal-Kostituzzjoni. Huwa minħabba f`hekk li l-applikabilita` tal-artikolu taħt il-Konvenzjoni jidher li hija usa` minn dak taħt il-Kostituzzjoni; Illi bħalma bosta drabi ngħad, l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll fih tliet regoli. L-ewwel regola tistabilixxi ddritt li kull persuna (kemm fiżika u kif ukoll morali) tgawdi ħwejjiġha bil-kwiet. It-tieni regola trid li biex persuna ma titħalliex tgawdi ħwejjiġha bil-kwiet irid ikun hemm interess pubbliku u bla ħsara ta` kundizzjonijiet maħsuba fil-liġi u l-prinċipji ġenerali ta` dritt internazzjonali. tielet regola trid li l-ewwel żewġ regoli ma jnaqqsux il-jedd tal-Istat li jwettaq liġijiet li jkunu xierqa biex (a) jikkontrolla l-użu tal-ġid skond l-interess ġenerali, jew (b) biex jiżgura l-ħlas ta` taxxi, kontribuzzjonijiet jew pwieni. B`mod partikolari, fil-ħarsien tal-jedd imsemmi f`dak l-artikolu irid jintwera li jkun inżamm u tħares bilanċ xieraq bejn linteressi tal-komunita` u dawk tal- individwu li ġidu jkun intlaqat mill-egħmil tal-Istat. Dwar it-tifsir xieraq ta` dan l-artikolu, il-Qrati tagħna diġa` (Ara, per eżempju, Kost. 28.12.2001 fil-kawża naħa fl-ismijiet Debono Pace Cera Muscat vs Avukat Ġenerali et (Kollez. il-fehmiet meqjusa tagħhom u ħarġu b`sensiela ta` prinċipji li fuqhom għandhom jintiżnu l-jeddijiet tal-individwu fuq naħa u dawk tal-Istat fuq in- l-oħra; Illi, fuq kollox, l-imsemmija tliet regoli tal-artikolu 1 huma msenslin waħda mal-oħra u għandhom jinftehmu b`qari ma` xulxin (Q.E.D.B. 23.9.1982 filkawża fl-ismijiet Ellul Hawes & Cauchi Jones vs D'amato (Applik. Għalhekk, filwaqt li lliġijiet li jagħtu s-setgħa lill-Istat li jieħu ġid f`idejh għal għanijiet pubbliċi huma meqjusa bħala meħtieġa f`soċjeta` demokratika, dawn ma jagħtux jedd assolut jew insindakabbli lill-Istat, għaliex tali jedd għandu jitqies bħala eċċezzjoni jew limitazzjoni għall-jedd talindividwu li jgawdi ħwejġu u ġidu bil-kwiet, u għalhekk l-Istat irid juri kif imiss li l-jedd tiegħu wettqu bil-qies u fil-parametri permessi mil-liġi. Dan ukoll jgħodd fejn l- Istat ma jiħux ġid f`idejh imma, bħal fil-każ li l-Qorti għandha llum quddiemha, jgħaddi liġijiet maħsuba biex jirregolaw l-użu u t-tgawdija ta` ġid bħal dak; Illi ma hemm l-ebda dubju li t-tifsira mogħtija lill-kelma "possedimenti" fl- imsemmi artikolu tal-Konvenzjoni hija waħda wiesgħa u żgur tmur lil hinn mit- tifsira ta` sempliċi proprjeta``. Illi ta` min jgħid li l-imsemmi artikolu jirreferi għallinteress pubbliku jew generali, u mhux għas-skop pubbliku, u huwa dan il-kriterju tal-interess li huwa l-qofol li jħoll u jorbot jekk għemil jiksirx dak l-artikolu konvenzjonali. biex jitqies jekk tali interess pubbliku jew ġenerali jinstabx huwa dak li jqis jekk Illi huwa stabilit li biex indħil fit-tgawdija tal-ġid ta` persuna jkun ġustifikat fl- interess ġenerali, irid jintwera li hemm utilita` konkreta għal dak l-indħil, u mhux sempliċi ipotesi ta` bżonn jew aspirazzjoni. Minbarra dan, l-interess ġenerali jew pubbliku għandu jibqa` jseħħ għaż-żmien kollu tal-indħil fit- tgawdija tal-ġid tal-persuna (Kost. 10.10.2003 fil-kawża fl-ismijiet Francis Higgins Vella Haber et vs Kummissarju tal-Artijiet). Illi huwa mgħallem li, għall-finijiet ta` l-artikolu 1, "there will be deprivation of Għalhekk, b`teħid ta` ġid mingħand is-sid għall-finijiet ta` dan l-artikolu, jidher li wieħed ifisser il-każ fejn iljeddijiet proprjeta`rji jinġiebu fix-xejn (Ara, per eżempju, Kost. 1.2.2008 fil-kawża fl-ismijiet Vincent Jecheva noe et vs L-Cahill. Illi minbarra dan, kif ingħad aktar qabel, huwa aċċettat li s-setgħa tal-Istat li jindaħal biex b`liġi jikkontrolla l-użu tal-ġid taħt l-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll hija setgħa wiesgħa u diskrezzjonali. Dejjem tibqa` l-ħtieġa li jintwera (mill-istess Stat) l-interess ġenerali u l-bilanċ xieraq bejn l-interessi tal-individwu u dak tal-komunita` (Kost. 8.1.2007 fil-kawża flismijiet Gera de` Petri Testaferrata Boniċi Għaxaq vs L-Avukat Ġenerali et); Illi, min-naħa l-oħra, għal dak li jirrigwarda l-indħil fl-użu tal-ġid min-naħa tal-Istat, jidher li dan l-indħil jista` jieħu s-sura ta` kull għamla ta` kontroll (bla ma jċaħħad lis-sid mit-titolu), sakemm dan isir billi jitħares il-bilanċ bejn il- ħtieġa ta` interess pubbliku jew ġenerali u l-jeddijiet tas-sid fuq dak il-ġid; Illi filwaqt li huwa d-dmir tal-Istat li juri li t-teħid jew l-indħil seħħ tassew fl- interess pubbliku jew ġenerali (Kost. 24.5.2004 fil-kawża fl-ismijiet Raymond Xuereb Zhang et vs Il-Kummissarju tal-Artijiet), hemm qbil li, fejn jidħol dak li jitqies bħala "interess pubbliku", l-Istat igawdi firxa wiesgħa ta` diskrezzjoni Greċja (Applik. Madankollu, il-mod kif titwettaq dik id- diskrezzjoni jrid jgħaddi mill-gharbiel tal-bilanċ mistenni bejn linteressi tas- soċjeta` u dawk tal-individwu mġarrab bit-twettiq tagħha, u dan kemm jekk l- egħmil ikun ta` teħid ta` proprjeta`` u kif ukoll jekk ikun "sempliċement" dwar indħil fl-użu tagħha (54 K. Reid A Practitioner`s Guide to the European Edit, 2007) paġ. Illi huwa aċċettat ukoll li s-setgħa mogħtija lill-Istat li jikkontrolla l-użu tal-ġid ukoll għal għanijiet soċjali jew fl-interess pubbliku trid titwettaq b`mod proporzjonali mal-interessi tas-sid privat fit-tgawdija ta` ħwejġu. Din il- proporzjonalita` tinkiseb fis-sura ta` ħlas ta` kumpens xieraq u għalhekk jekk il- kumpens maħsub mil-liġi ma jkunx xieraq, jonqos proporzjonalita`. Jekk ikun hemm ksur tal-jedd fundamentali għat-tgawdija paċifika tal-ġid kif imħares bl-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni; Illi huwa stabilit li, fejn jidħol l-aspett talproporzjonalita` taħt il-Konvenzjoni Human Rights (4th Edit, 2006), § 17.4.2, f`paġġ. 882 – 3) Dan l-element talproporzjonalita` kien kunsidrat b`reqqa mill-ogħla Qorti f`Malta f`għadd ta` każijiet u l-Qorti tqis li għandha taċċenna għalihom bla ma tidħol f`dettal ta` tismija mill-ġdid (Ara Kost. 27.4.2012 fil-kawża flismijiet Michael Zammit Fresta et vs Illi ma hemmx dubju li, fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha, l-indħil li minnu jilminta r-rikorrent seħħ bis-saħħa ta` liġi (l-Att XXIII tal-1979). B`dik il-liġi, fir-rigward ta` postijiet li qabel kienu dekontrollati, fi tmiem ta` enfitewsi li tagħlaq ta` post bħal dak, is-sid (i) ma setax aktar jippretendi li l-utilista joħroġ millpost, imma l-liġi kienet tat lil dak l-utilista l-jedd li jibqa` joqgħod fih bħala Illi (ii) l-kirja kienet imġedda għal żminijiet ta` ħmistax-il (15) sena kull waħda, bil-ħlas tal-kera regolat. Illi (iii) s-sid ma setax aktar jirrifjuta li jġedded il-kirja ħlief fiċ-ċirkostanzi imsemmija fl-istess dispożizzjonijiet, u (iv) ma setax jimponi kundizzjonijiet oħrajn ħlief dawk ukoll stabiliti espressament. Għar-rigward tat-teħid lura tal-post mingħand il-kerrej, is-sid irid juri lill-Bord li Jirregola l-Kera li l-kerrej ikun kiser il-kundizzjonijiet tal-kirja dwar ħlas f`waqtu tal-kera, iż-żamma f`kundizzjoni tajba tal-post mikri u l-ħarsien tal- kundizzjonijiet miftehma, fosthom li ma jkunx inqeda mill-post b`użu ieħor minn dak miftiehem li l-post kien inkera għalih. Dwar il-kundizzjonijiet li s-sid jista` jimponi, il-kera ma baqax mingħajr kontroll u seta` jiżdied biss kull ħmistax-il sena skond l-indiċi tal-inflazzjoni u ma jaqbiżx id-doppju tal-ammont tal- perjodu ta` qabel. Għal dak li jirrigwarda t-tiswijiet u ż-żamma f`kundizzjoni tajba tal-post, sid il-kera ma setax jeħles mir-rabta li jidħol għall-ispejjeż meħtieġa jekk mhux qabel iressaq quddiem l-imsemmi Bord li Jirregola l-Kera ċertifikat minn perit arkitett u aċċettat mill-kerrej, li juri li l-post kien fi stat tajjeb ta` tiswija. Qabel ma daħlu dawn id-dispożizzjonijiet, sid ta` post dekontrollat ma kienx marbut b`dawn il-kundizzjonijiet f`każ li jikri l-post; Illi fil-każ tal-kirja li nħalqet favur l-intimati Ganado, dawn ġew igawdu mill- bidliet li ddaħħlu fil-liġi bl-Att XXIII tal-1979 kemm għaliex il-post kien konċess lilhom b`enfitewsi temporanju bħala d-dar fejn joqogħdu u jgħixu regolarment u kif ukoll għaliex huma kienu ċittadini Maltin. Tajjeb jerġa` jingħad li meta l- intimati Ganado kisbu l-konċessjoni enfitewtika tal-post mingħand ir-rikorrent, huma kienu għamlu dan bil-wegħda li joħorġu mill-post malli jagħlaq iż- żmien miftiehem u sakemm ikunu għadhom ma xtrawx post tagħhom fejn kien fi ħsiebhom imorru joqogħdu; Illi l-Qorti hija tal-fehma wkoll li wieħed ma jistax jittraskura aspett ewlieni li joħroġ min-natura talkuntratt tal-enfitewsi. Jidher li dan l-aspett mhux kulħadd jagħraf is-siwi tiegħu u jagħti `l wieħed x`jifhem li saħansitra quddiem il-Qorti ta` L-Isla dan il-kunċett tal-kuntratt mhuwiex apprezzat kemm jistħoqqlu. Il-Qorti qiegħda tirreferi għall-fatt li l-kuntratt ta` enfitewsi jista` jixxiebah ma` bejgħ, fejn lutilista jingħata jeddijiet wesgħin fuq il-ġid mogħti lilu b`enfitewsi u fejn id-direttarju jxidd (għat-tul talkonċessjoni) kważi l-kontroll kollu fuq il- ħaġa li jkun ta` b`enfitewsi, ħlief għall-għarfien tad-dirett dominju tiegħu bil- ħlas tal-"canone". Dan ifisser li l-"canone" jew ċens li kien ikun impost f`konċessjoni enfitewtika ma kienx tabilfors jitkejjel mas-siwi intrinsiku jew skond is-suq tal-ġid li jkun qiegħed jingħata b`enfitewsi, iżda kien ikun ħlas nominali bħala turija biss tal-eżistenza tal-jeddijiet tal-padrun dirett. Filbiċċa l- kbira tal-każijiet, din kienet tkun għażla konxja u ħielsa tal-konċedent direttarju; Illi meta, għalhekk, l-artikolu 12 tal-Kapitolu 158 rabat il-kejl tal-ħlas tal-kera l-ġdida ex lege ma` kemm kien l-ammont tal-"canone" li jitħallas matul il- konċessjoni enfitewtika, kienet qiegħda tinħalaq sitwazzjoni li tabilfors iddarras lill-padrun dirett flgħeluq tal-imsemmija konċessjoni. Kemm hu hekk, it-taqbil li llum isir dwar il-valur lokatizju ta` fond li seta` kien ingħata b`enfitewsi li tagħlaq, iwassal għar-riżultati kontrastanti mal-kejl tal-kera dovuta marbuta mal-ammont ta` "canone" li kien iffissat liberament bejn il-kontraenti, kif jidher li kien il-każ fil-konċessjoni enfitewtika oriġinali bejn ir-rikorrent u l- Dan il-fattur issa jidher li huwa wkoll riżultat li joħroġ f`bosta każijiet fejn wieħed jiġi biex iqis l-aspett tal-proporzjonalita` tal-miżura fil- konfront tat-tgawdija tal-jedd tas-sid fuq ħwejġu; Illi minħabba f`hekk, jibqa` fatt mhux kontestat li t-tiġrib li jsib ma` wiċċu l- padrun dirett meta tagħlaq konċessjoni (sub-)enfitewtika mhuwiex daqstant minħabba r-riperkussjonijiet tal-għażla tiegħu li jimponi "canone" mhux kalibrat mal-valur fis-suq tal-immobbli, daqskemm minħabba l-fatt li, fl-għeluq talimsemmija konċessjoni, sejra tinħalaq kirja mkejla fuq u b`rabta` mal- imsemmi "canone" u liema kirja żżomm milli l-immobbli bil-benefikati mtellgħin fuqu jerġa` lura għand sidu. Kif sewwa ingħad f`dan ir-rigward "il- fatt illi l-liġi tagħti lis-sid il-jedd biss illi l-kera jżomm il-valur monetarju tiegħu bla konsiderazzjoni għall-fatt illi s-sid ġie mċaħħad mill-possibilita` li jieħu l- fond lura jew li jikrih b`kundizzjonijiet aktar vantaġġużi, u l-fatt ukoll illi l-liġi ma taħseb għal ebda mekkaniżmu biex tkun valutata tassew il-ħtieġa soċjali tal-kerrej għal kirja protetta, u ma taħsibx għall-possibilita` li dik il-ħtieġa tiġi mqabbla mal-ħtieġa, li tista` tkun xejn anaqas soċjali, tas-sid, jagħmlu l-liġi nieqsa minn dawk l-elementi li joħolqu bilanċ u proporzjon bejn il-ħtieġa ġenwina għallakkomodazzjoni soċjali u li ċċaħħad lis-sid mit-tgawdija ta` ħwejġu" (Kost 30.9.2016 fil-kawża fl-ismijiet Maria Stella Parsons Xuereb Zhang et vs Avukat Dghoughi et §20); Illi fis-sottomissjonijiet tiegħu, ir-rikorrent jgħid li bil-bidliet li saru fil-liġi matul iż-żmien li kienet għadha miexja l-konċessjoni enfitewtika oriġinali, huwa ġarrab ħsara kemm f`dak li jirrigwarda l-ammont ta` dħul li seta` jippretendi bi dritt mingħand l-utilista u kif ukoll bil-fatt li lanqas seta` aktar jieħu l-post lura f`idejh mal-għeluq tal-istess konċessjoni, minkejja li jgħid li wliedu kellhom bżonnu biex jgħixu fih huma. Għalhekk, jgħid li huwa qiegħed illum bla ħtija tiegħu jġorr il-piż ta` rabta legali li ma kienet bl-ebda mod maħsuba meta daħal fis-seħħ l-Att XXIII tal-1979. Ikompli jargumenta li l-fatt li hu aċċetta għal numru ta` snin il-kera mingħand l-intimati Ganado wkoll wara li kien għalaq iż- żmien konvenzjonali ma jnaqqas xejn mill-fatt li jeżisti żbilanċ bejn l-interessi tiegħu dak milħuq mill-interess pubbliku. Jisħaq li l-kera li jdaħħal illum mingħand l-intimati Ganado – elfejn disa` mija u ħdax-il euro u tlieta u għoxrin ċenteżmi (€2911.23) kull sena – jġibu mqar sbatax fil-mija (17%) tal-valur lokatizju xieraq li l-post kien stmat mill-perit tekniku mqabbad mill-Qorti li jista` jġib f`kera fiż-żmien li nfetħet din il-kawża. Jgħid ukoll li tassew għandu bżonn il-post kemm għalih u għal martu u bil-liġi kif inhi ma jistgħux joħduh f`idejhom, filwaqt li wliedhom kellhom ifittxu post għalihom biex jikruh bi ħlas ta` kera għoli. Huwa jisħaq li fid-dawl tal-ksur tal-jedd li huwa qiegħed iġarrab, ir-rimedju xieraq għandu jkun il-ħlas ta` kumpens għat-telf ta` kera minn dak inhar li l-konċessjoni enfitewtika ntemmet u nħalqet il-kirja sallum, imqabbla ma kemm kien jinkera l-post li kieku kien ħieles biex jinkera fuq issuq; u kif ukoll li l-post jintraddlu lura battal mill-kerrej, għaliex anqas minn hekk, il-ħsara li qiegħed iġarrab tibqa` ma tissewwiex; Illi, min-naħa tagħhom l-intimati Ganado jisħqu ħafna fuq il-fatt li r-rabta kuntrattwali li nħalqet bil-ftehim tal-2009 ma tistax tissarraf fi ksur tal-jeddijiet Huma jgħidu li nqdew b`jedd li tagħtihom il-liġi u ma jistgħux iwieġbu għall-ilment ta` ksur ta` jedd fundamentali li ma ħalquhx huma. Itennu li lanqas ma tista` tintlaqa` t-talba tar-rikorrent biex din il-Qorti tordnalhom joħorġu mill-post u li lanqas ma huwa xieraq li huma jkunu kundannati jħallsuh kumpens, imma jekk tassew hemm ksur tal-jeddijiet tar- rikorrenti, hu l-Istat li għandu jħallas kumpens bħal dak; Illi l-intimat Avukat Ġenerali jargumenta li l-Konvenzjoni tagħti lill-Istat setgħa wiesgħa biex jindaħal fil-jedd ta` tgawdija tal-possedimenti talprivat għal interess pubbliku. Iżid jgħid li r-rikorrent minn rajh biddel il-binarji ta` din il- kawża hekk kif qatagħha li jidħol f`kuntratt ta` kirja ġdid mal-intimati Ganado li ma baqgħetx aktar marbuta mad-dispożizzjonijiet tal-Kapitolu 158 tal-Liġijiet Iżid jgħid li wkoll kieku l-Qorti kellha ssib li d-dispożizzjonijiet tal- artikolu 12 tal-Kapitolu 158 kienu jiksru l-jedd fundamentali tar-rikorrent, b`daqshekk ma jġibx ukoll il-ħall tal-ftehim ta` kirja li sar fl-2009 bejnu u l- intimati Ganado u li fadallu sa Novembru tal-2023 biex jagħlaq u b`ħarsien tar- regola li lkuntratti jorbtu lil min jidħol fihom – pacta sunt servanda – u jridu jitwettqu b`bona fidi. L-intimat jgħid li ma hemm l-ebda dubju li meta għaddiet il-liġi fl-1979, l-Istat kien qiegħed jagħmel dan b`għan leġittimu fejn l-indħil kien jinvolvi t-tħaddim ta` politika soċjali u ekonomika f`qafas ta` interess pubbliku u ta` ġustizzja soċjali. Jgħid li dik il-liġi kienet taqa` fil-parametri tat- tieni paragrafu talArtikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni u żżomm bilanċ ġust bejn l-għan soċjali maħsub wara dik il-liġi u r-rispett u l-ħarsien tal-jeddijiet fundamentali tas-sidien dwar it-tgawdija ta` ħwejjiġhom. L-għan soċjali wara l-bidliet fil-liġi bl-Att XXIII tal-1979 – dak li fl-interess pubbliku ikun assigurat li jkun hemm provvista ta` djar fejn wieħed jgħix għal min ikun nieqes minn tali akkomodazzjoni minħabba raġunijiet finanzjarji u soċjali – kien magħruf ukoll mill-Qorti ta` L-Isla f`bosta sentenzi li tressqu quddiemha minn applikanti minn Malta. Itemm jgħid li llum il-ġurnata l-liġi reġgħet inbidlet u saret iżjed favorevoli għas-sidien u jolqtu lir-rikorrenti wkoll; Illi din il-Qorti tqis li, fiċ-ċirkostanzi tal-każ, ma jistax jingħad li r-rikorrent ġie "privat" jew imċaħħad minn ħwejġu għall-finijiet tat-tifsira mogħtija fl-ewwel paragrafu tal-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni. hemm l-ebda dubju li, bis-saħħa tal-Att XXIII tal-1979, seħħ indħil sostanzjali fit-tgawdija ta` ħwejġu b`mod li l-ilment tiegħu jaqa` biex jitqies taħt it-tieni paragrafu tal-istess artikolu. Kif ingħad qabel, filwaqt li dak l-indħil huwa legali (għaliex huwa sewwasew l-effett ta` liġi mgħoddija mill-Parlament), u filwaqt li ma hemm lebda dubju li l-għan li għalih kienet għaddiet il-liġi kien dak li jipprovdi akkomodazzjoni mħarsa lil għadd ta` persuni, wieħed irid jara jekk dak l-indħil kienx wieħed meqjus jew proporzjonali jew jekk, minħabba fih, is-sid tal-ġid (f`dan il-każ partikolari r-rikorrent) intalabx jerfa` piż żejjed u sproporzjonat fit-tgawdija tal-jedd tiegħu meta mqabbel mal- għanijiet li għalihom dik il-liġi ddaħħlet fis-seħħ; Illi l-Qorti jidhrilha li jixraq tqis li, qabel ma ddaħħlu fis-seħħ id- dispożizzjonijiet tal-artikolu 12 tal-Kap 158, fil-liġi kien diġa` ilu s-snin li ddaħħlu dispożizzjonijiet li jħarsu lill-kerrejja ta` postijiet urbani. Kemm hu hekk, id-dispożizzjonijiet tal-Kap 158 kienu jirrappreżentaw eċċezzjoni għal dawk iddispożizzjonijiet u l-kelma "dekontrollat" kienet tirreferi sewwasew għat-tneħħija ta` ċerti fondi "ġodda" millmorsa tad-dispożizzjonijiet tal-liġijiet il-qodma, jekk ikunu mħarsa ċerti kundizzjonijiet hemm preskritti. l-Kap 158, sal-1979, kien eċċezzjoni għar-regola ta` x`jiġri minn post urban mogħti b`konċessjoni enfitewtika meta tintemm il-konċessjoni miftehma. meta ddaħħlu fis-seħħ id-dispożizzjonijiet tal-liġi bl-Att XXIII tal-1979, il- leġislatur kien qiegħed jerġa` joħloq eċċezzjoni fl-eċċezzjoni u jikkontrolla x`setgħat kien ikollu s-sid ta` post iddekontrollat fl-egħluq ta` konċessjoni enfitewtika u x`jeddijiet kien ikollu lokkupant tal-istess post fi tmiem konċessjoni bħal dik; Illi l-Qorti tħoss li din il-preċiżazzjoni hija meħtieġa fil-każ li għandha quddiemha llum – b`mod partikolari f`dak li jirrigwarda l-kriterju tal- proporzjonalita` – għaliex biha joħroġ ċar li d-dispożizzjonijiet tal-Att XXIII tal-1979 kienu ndħil leġislattiv meta fl-ordinament ġuridiku Malti kienu jeżistu diġa` liġijiet oħrajn li jipprovdu għall-ħarsien tal-akkomodazzjoni soċjali kemm f`dak li jirrigwarda s-setgħat tal-Istat li jieħu b`rekwiżizzjoni ġid immobbli privat biex jagħtih b`kiri lil min kien jeħtieġu, u kif ukoll f`dak li jirrigwarda l- kiri ta` postijiet qodma f`dak li jirrigwarda r-relazzjonijiet u d-drittijiet privati bejn sidien u kerrejja; Illi, minbarra dan, il-bidliet li ddaħħlu fil-liġi bl-Att XXIII tal-1979 ingħatalhom effett retrospettiv, jiġifieri saru jgħoddu wkoll għal konċessjonijiet enfitewtiċi ta` postijiet dekontrollati mogħtija qabel ma ġie fis-seħħ l-imsemmi Att. ifisser li, fi tmiem konċessjoni bħal dik, tnisslu effetti u konsegwenzi legali li l- partijiet kontraenti ma kellhomx f`moħħhom meta ntrabtu bil-ftehim tal-istess konċessjoni enfitewtika ta` post bħal dak. Dawn l-effetti u konsegwenzi għabbew aktar lis-sidien u iffavorew lill-utilisti li mbagħad, b`daqqa ta` pinna, saru kerrejja. Dawn l-effetti u konsegwenzi ma baqgħux jgħoddu fil-każ fejn kirjiet ta` postijiet dekontrollati saru fl-1 ta` Ġunju, 1995 jew wara dakinhar. Minħabba f`hekk, il-kirja mertu tal-każ tal-lum ma setgħetx tieħu benefiċċju minn din il-liberaliżżazzjoni; Illi b`żieda ma` dan kollu, kien biss wara bosta snin minn mindu r-rikorrent sab ruħu milqut minn dawn il-bidliet leġislattivi li minnhom tant jilminta li fetaħ din il-kawża fl-2015. Dan ma jfissirx li b`daqshekk tilef l-istatus tiegħu ta` "vittma" tal-liġi li minnha jilminta, iżda din iċ-ċirkostanza taf tħalli tabilfors impatt fuq ilkwalita` tal-ilment imressaq (Kost. 25.10.2013 fil-kawża fl-ismijiet Dr Cedric Lepre’ et vs L-Avukat Ġenerali et) u wkoll fuq ir-rimedju mogħti (Kost.3.3.2011 fil-kawża fl-ismijiet Dr David Patiniott et vs Kummissarju tal-Artijiet et). Għalkemm f`dan ir-rigward irid jingħad ukoll li l-fatt li l-liġi ma timponix fuq sid żmien sa meta jmissu jiftaħ proċeduri dwar ilment ta` ksur ta` jedd fundamentali tqies mill-Qorti fi L-Isla bħala "questionable" li l-Qorti domestika tieħu qies tad-dewmien fit-tnedija tal-proċeduri bħala wieħed millkriterji li fuqu jitkejjel il-kumpens (Ara Q.E.D.B. 30.8.2016 fil-kawża fl- ismijiet Preca Trapani Gauċi et vs Malta (Applik. Illi meta l-Qorti tiġi biex tqis jekk l-indħil li r-rikorrent ġarrab huwiex wieħed li joqgħod għall-ħtiġijiet tal-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni, trid nor unforeseeable" (Q.E.D.B. 1.12.2014 fil-kawża fl-ismijiet Anthony Balani Illi meta wieħed iqis il-fatturi u ċ-ċirkostanzi kollha marbuta mal-każ, wieħed isib li l-piż finanzjarju għadu mitfugħ kollu fuq ir-rikorrent sallum. Dan joħroġ l-iżjed meta wieħed iqis il-valur li l-post kien meqjus li jista` jinkera kemm fiż- żmien meta għalqet ilkonċessjoni enfitewtika u kif ukoll kemm kien jinkera llum li kieku ma kenitx fis-seħħ il-liġi kif inhi b`effett tal-Att XXIII tal-1979. perit tekniku sab li fis-sena meta għalqet il-konċessjoni enfitewtika magħmula lillintimati Micallef Cauchi (jiġifieri f`Diċembru tal-1993) il-valur li bih il-post kien jista` jinkera kien ta` erbat elef disa` mija u sitta u ħamsin euro (€ 4,956) fis- sena filwaqt li llum l-istess appartament kien jista` jinkera għal sbatax-il elf u seba` mitt (€17,700) fis-sena. Meta l-konċessjoni enfitewtika ntemmet u nħalqet il-kirja ope legis (fl-1993) l-ogħla kera li seta` jintalab mingħand lintimati Micallef Cauchi kien ta` elfejn u tnejn u għoxrin euro (€2,022) fis-sena, filwaqt li għat- tieni tiġdida tal-kirja għal ħmistax-il (15) sena sat-30 ta` Novembru, 2023, i- lkera li l-intimati Ganado huma tenuti jħallsu hu ta` elfejn disa` mija u ħdax-il euro u tnejn u għoxrin ċenteżmi (€ 2,911.22) fis-sena; Illi dan ifisser li filwaqt li meta nħalqet il-kirja l-kera li seta` jintalab mingħand l-intimati Ganado kien jitla` għal madwar wieħed u erbgħin fil-mija (41%) tal- valur lokatizju xieraq tal-post, issa l-kera dovut bilkemm ilaħħaq is-sbatax fil- mija (17%) tal-valur lokatizju xieraq tal-istess post illum. Jiġifieri aktar ma qiegħed jgħaddi ż-żmien jirriżulta li aktar qiegħed jikber iddistakk bejn dak li jitħallas b`kera u dak li jixraq jitħallas. Meta wieħed iqabbel il-kera dovuta mal-kera li l-post jista` jinkera bih li kieku ma kienx maqbud taħt l-effetti tal-Att XXIII, wieħed isib li hemm disproporzjon qawwi bejn qagħda u oħra u li dan iddisproporzjon qiegħed iġarrbu r-rikorrent waħdu, minkejja l-għanijiet leġittimi u soċjali li l-liġi qiegħda tilħaq fir-rigward tal-intimati Micallef Cauchi; Illi għalhekk, il-Qorti tasal għall-fehma li fil-qagħda li jinsab fiha r-rikorrent illum u ladarba l-bidliet li reġgħu saru fil-liġi baqgħu ma indirizzawx għal kollox qagħda bħal dik li jinsab fiha r-rikorrent, u kif ukoll fid-dawl tat-tifsira li ngħataw id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Kap 158 kif mibdula bl-Att XXIII tal- 1979, kemm mill-qrati ta` kompetenza kostituzzjonali Maltin (Kost. fil-kawża fl-ismijiet Maria Ludgarda Naili et vs Rosario Lepre’ et) u kemm tal- Qorti ta` L-Isla (Q.E.D.B. 15.9.2009 fil-kawża fl-ismijiet Amato Ismail vs Nru. 47045/06) §§51 – 2; u Q.E.D.B. 11.12.2014 fil-kawża fl- Nru. 3851/12) §66 – fost oħrajn), jirriżulta li r-rikorrent ġarrab u qiegħed iġarrab ksur tal-jedd tiegħu għat- tgawdija paċifika ta` ħwejġu kif imħares bl-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni u dan minħabba li d-dispożizzjonijiet tal-artikolu 12(2) u (3) imsemmi Kap 158 iqiegħed fuqu piż sproporzjonat meta mqabbel mal-għan li għalih iddaħħlu fis-seħħ l-istess dispożizzjonijiet; Illi ..… huwa ċar għal din il-Qorti li r-rikorrenti tassew qiegħed iġarrab ksur tal-jedd tiegħu kif imħares bl-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni għar-raġunijiet imsemmijin aktar `il fuq u li ma hemmx għalfejn jerġgħu jissemmew. B`mod partikolari, ma jistax jingħad li, minn dak li ħareġ mill-fatti u mill-konsiderazzjonijiet li saru aktar qabel, it-tieni talba ma tistax trieġi fuq issaħħa tagħha, safejn imsejsa fuq ksur tal-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni. Dan qiegħed jingħad għaliex din il-Qorti waslet għall-fehma li rrikorrenti qiegħed iġarrab ksur tal-jedd tiegħu taħt l-artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni minħabba li l-piż li l-liġi qiegħda ġġegħelu jġorru huwa wieħed sproporzjonat meta mqabbel mal-għan li għalih l-indħil kien maħsub li jirregola favur lintimati. Għalhekk, it-tieni talba hija tajba u sejra tintlaqa` u dan safejn titlob is-sejbien ta` ksur ta` jedd fundamentali taħt il- Konvenzjoni." Fis-sentenza li tat din il-Qorti diversament presjeduta fit-2 ta` Mejju 2017 kien Irid jingħad ukoll li l-effetti negattivi tal-Artikolu 12(2)(b)(i) jinħassu mhux biss fil-kera baxxa li ma tissalvagwardjax l-interessi tas-sid, iżda wkoll fil-mod kif tiġi awmentata u kkalkulata l-kera, fl-istat ta` inċertezza għar-rigward ta` meta s-sid tista` tieħu l-fond lura u anke fil-fatt li huwa rrilevanti jekk għandhiex bżonnu għall-użu tagħha jew tal-familja tagħha jew jekk iċ-ċenswalist/inkwilin jimmeritax protezzjoni. Fid-dawl ta` dan kollu, din il-qorti hija tal-fehma li l-applikazzjoni tal-Artikolu 12(2)(b)(i) tal-Kap 158 qed joħloq piż eċċessiv fuq ir-rikorrenti. Għar- raġunijiet mogħtija fuq, ladarba qed jiġi deċiż li l-libertà kontrattwali tagħha meta kkonċediet il-fond b`enfitewsi temporanja kienet imxekkla minħabba l- ordni tarrekwiżizzjoni, mhux qed jitqies li b`tali konċessjoni hija rrinunzjat għall-protezzjoni li taghtiha l-liġi għad-drittijiet fondamentali tagħha. Għalhekk Ewropea." qegħda tikkonsidra li l-Artikolu 12(2)(b)(i) tal-Kap 158 huwa leżiv tad-drittijiet tar-rikorrenti kif protetti bl-ewwel artikolu tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Fis-sentenza ta` din il-Qorti diversament presjeduta tal-25 ta` Frar 2016 Rigward l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll L-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti Ewropea ghal dan l-Artikolu hu ormai kostanti fis-sens li : Ikkonsidrat : Dwar l-interess pubbliku, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem qalet hekk fil-każ ta` James v. Ir-Renju Unit (21 ta` Frar 1985): Jidher ghalhekk li l-margini ta` apprezzament tal-Istat huma wiesa` Il-Qrendi, wiesgħa kemm hu wiesgħa l-marġini ta` apprezzament li għandu l- Istat (fuq il-livell internazzjonali meta si tratta ta` sentenza tal-Qorti ta` L-Isla) jew il-Leġislatura u l-Ezekuttiv (fuq il-livell domestiku," meta si tratta ta` allegazzjoni quddiem il-Qrati Maltin ta` vjolazzjoni ta` xi dritt fondamentali), hija dejjem il-Qorti – u f`kawżi bħal dik de quo, hija dejjem din il-Qorti Kostituzzjonali – li trid finalment tiddetermina mhux biss jekk hemmx dan l-iskop prima facie leġittimu aktar `l fuq imsemmi iżda jekk, fil-każ konkret, intlaħaqx fil-konfront tar-rikorrent dak il-bilanċ ġust bejn l-interess ġenerali u l-interess tal-privat ossia tar-rikorrent. Fi kliem ieħor, irid jiġi eżaminat jekk, l- applikazzjoni fil-każ konkret ta` liġi li hija magħmula prima facie "skont l- interess ġenerali" tivvjolax il-prinċipju tal-proporzjonalita`. Kif jingħad f`każ deciz mill-Qorti ta` L-Isla aktar kmieni s-sena li għaddiet -- Hutten- Czapska v. Poland fejn hemm l-intervent tal-Istat, dan irid joħloq bilanċ bejn l- interess ġenerali u l-interess tal-privat, u l-każ partikolari (jiġifieri l-fattispeci partikolari tal-każ) irid jiġi eżaminat għall-fini ta` tali determinazzjoni. Dik il- Qorti qalet hekk f`paragrafu 105: et v Avukat Generali et -Q.K. 26 ta` Mejju 2006)(Ara wkoll Residual Limited (C24807) v Kummissarju l-Artijiet -Q.K. 19 Il-Qorti kompliet tistħarreg kif dan kollu jgħodd ghall-Art 12(2)(b)(ii) tal-Kap "Illi l-ilment tar-rikorrenti tikkoncerna l-Ordinanza tal-1959 dwar it-Tnehhija tad-Djar mill-Kontroll (Kap. 158 tal-ligijiet ta` Malta) kif emmendat bl-Att XXIII tas-sena 1979 u, senjatament, bid-disposizzjoni tal-artikolu 12(2)(b)(ii) li permezz tal-istess, persuna li qed jokkupa fond b`titolu ta` enfitewsi temporanja jista` jikkonverti t-titlu tiegħu f`wiehed ta` kiri mat-terminazzjoni tal-perjodu tal-enfitewsi purke` qed jokkupa l-fond bħala r-residenza ordinarja tiegħu u huwa ċittadin Malti. Permezz ta` din l-Ordinanza, kif hekk emendata, sidien direttarji ġew milquta retroattivament għal dawk il-konċessjonijiet enfitewtiċi (u subenfitewtiċi) temporanji li ġew ikkuntrattati qabel il-21 ta` Ġunju 1979 u diversi huma s- sentenzi tal-ogħla istituzzjoni kostituzzjonali ta` dan il-pajjiż, u anke tal-Qorti Ewropea, li kkonsidrat tali bħala ksur tad-drittijiet fondamentali tagħhom. Każijiet simili għal dak in eżami kienu diġa` mertu ta` kawżi ohra. F`dan il- kuntest issir per ezempju riferenza għas-sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali fil- kawżi:- Huwa fatt li l-Artikolu 12 tal-Kap. 158, li daħal fis-sehh bl-Att XXIII tal-1979, kellu bħala ghan a legitimate social policy. Madankollu l-piż sabiex jintleħaq dan l-għan ma kellux jintrefa` kollu fuq is-sid in kwantu kellu jigi żgurat bilanċ xieraq bejn il-ħtigijiet tal-interess ġenerali tal-komunita` (ir-realta` socio- ekonomika tal-pajjiż in ġenerali) u l-ħtieġa għall-protezzjoni tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem. Hu assodat kemm fil-ġurisprudenza tal-Qrati tagħna, kif ukoll fis-sentenzi ta` L-Isla, li l-Kap 158 tal-Liġijiet ta` Malta, inter alia, l-artikolu 12(2)(b)(i) tal-liġi imsemmija huma leżivi tad-drittijiet fondamentali tas-sidien kif garantiti tal-Konvenzjoni. unanimi li, speċjalment wara t-trapass tas-snin mill-introduzzjoni tal-emendi legali bl-Att XXIII tal-1979, diversi disposizzjonijiet ta` din il-liġi tant ħolqu sproporzjon bejn id-drittijiet tal-privat u l-interessi u ħtiġijiet soċjali ġenerali li ġiet dikjarata leżiva ta` dawk id-drittijiet. Il-każ ċitat Rik 75/14 Josephine Parsons pro et noe vs L-Onor Prim Ministru et għamel referenza għal diversi każijiet oħra li kollha esprimew prinċipji simili għal dak li appena ngħad u li għal skans ta' ripetizzjoni tagħmel referenza għalihom. Minn dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali appena elenkati li l-Qorti tabbraċċja u tagħmel tagħha hija tissottolinea s-segwenti kunsiderazzjonijiet għall-fini tal- Kif diġa' ġie aċċennat, il-kirja li r-rikorrenti kienet kostretta tidħol fiha mal- intimati konjuġi Agius ma kinitx waħda volontarja iżda dettata mill-liġi, senjatament bl-introduzzjoni tal-artikolu 12 tal-Kap 158; Tenut kont tal-fatt li ċ-ċens temporanju konċess lill-intimati Agius ġie fi tmiemu fis-26 ta' Frar 1984, huma għadhom sal-lum u ċioe' 34 sena wara jokkupaw il-fond bis-saħħa biss tal-art 12 tal-Att imsemmi; Minkejja li tiżdied kull tlett snin bis-saħħa tal-emendi tal-Att X tal-2009, analizzati l-valuri lokatizji tal-fond skont is-suq ħieles kurrenti fl-isfond tar-rata tal-kera li r-rikorrenti tista' tkun intitolata għaliha bis-saħħa tal-Art 12 tal-Kap 158 ma hemm ebda dubju li hemm disparita' enormi jekk mhux ukoll xokkanti bejn ir-rati. Anke jekk il-kumpens mhux bilfors ikun daqs kemm irendi s-suq ħieles xorta jirriżulta li hemm qabża kbira meta mqabbel mal-valur lokatizju massimu li r-rikorrenti kienet tista' tirċievi mingħand il-konjuġi Agius skont il- liġi. Ċertament li r-rata dettata mill-liġi la tista' titqies li hija kompatibbli mar- realta' soċjali f'Malta fiż-żminijiet lanqas mar-rati lokatizji applikabbli fis-suq ħieles tal-proprjeta'. Wieħed irid jħares biss madwaru, anke minn sempliċement ħarsa lejn gazzetta lokali, biex japprezza l-isbilanċ enormi li qed jiġi rekatt fis-suq tal-kera fejn si tratta ta' propjeta milquta bħal dik tar- Isegwi li għall-fini tal-kaz odjern, sakemm l-Art 12 tal-Kap 158 ikkonċeda d-dritt ta' inkwilinat fuq il-fond in kwistjoni lill-intimati Agius, ir- rikorrenti ma hijiex qegħda tipperċepixxi kumpens xieraq u ġust li jagħmel tajjeb għal dan il-piż impost mill-liġi; Huwa minnu li hija l-prerogattiva esklussiva tal-Istat li jilleġisla bil-għan li jindirizza l-qafas soċjali viġenti fil-pajjiż minn żmien għal zmien, inkluż li jintrometti fl-użu u t-tgawdija ta' proprjeta' ta' ċittadini privati. tħaddim tad-diskrezzjoni tiegħu li joħloq mekkaniżmu li jipproteġi kategorija ta' ċittadini (utilisti ta' fondi għal fini tal-każ tal-lum) huwa xorta m'għandux il- mano libera li jippreġudika b'mod sproporzjonat id-drittijiet ta' kategorija ta' ċittadini oħra (sidien ta' dawk il-fondi għal fini tal-każ tal-lum). Fin-nuqqas huwa l-Istat li għandu jġorr ir-responsabbilta' għal dan l-iżbilanċ bejn il-varji drittijiet imsemmija; Fil-każ odjern din il-Qorti tasal għall-istess konklużjoni li waslu għaliha Qrati oħra ripetutament f'kawżi ta' din ix-xorta u ċioe' li l-mekkaniżmu leġislattiv in eżami ma jipprovdix għal salvagwardji adegwati favur is-sidien ta' proprjetajiet milquta b'tali liġi, b'dana li allura b'applikazzjoni għall-fattispeċje tal-każ odjern ir-rikorrenti odjerna hija kostretta li ġġorr fuqha piż sproporzjonat u nġust li jiġġustifika l-pretensjoni tagħha ta' ksur tad-dritt fundamentali tagħha għat-tgawdija tal-proprjeta' tagħha. Għaldaqstant il-Qorti ssib leżjoni fundamentali tagħha kif protett bl-ewwel artikolu tal-ewwel Protokol tal- Konvenzjoni b'dana li l-artikolu 12 tal-Kap 158 ma jistax ikun applikat fil- konfront tagħha. Għall-istess raġunijiet tiċħad mill-ħames sal-ħmistax il- eċċezzjoni mressqa mill-intimat Avukat Ġenerali. L-eċċezzjonijiet tal-intimati konjuġi Agius F'dan l-istadju l-Qorti sejra tagħti ħarsa lejn l-eċċezzjonijiet tal-konjuġi Agius. L-ewwel żewġ eċċezzjonijiet - Huwa minnu li kif jgħidu dawn l-intimati fl- ewwel eċċezzjoni tagħhom huma ottempraw ruħhom mal-liġijiet viġenti, u għaldaqstant ma tista' tiġi attribwita l-ebda ħtija jew nuqqas da parti tagħhom per se madankollu l-Qorti sabet ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti qua sid u allura rimedju a favur tagħha huwa ċertament mistħoqq. li r-rimedju mhuwhiex ser jikludi l-iżgumbrament tal-konjuġi Agius minn din il- Qorti għar-raġunijiet li ser jingħataw aktar 'il quddiem. It-tielet eċċezzjoni - Il-fatt li r-rikorrenti baqgħet taċċetta l-kera u ma talbitx l- awment fil-kera ma jippreġudikax id-dritt tagħha li tiftaħ dawn il-proċeduri u tavvanza t-talbiet in eżami. Ir-raba' eċċezzjoni - Jingħad ukoll li d-difiża li l-intimati konjuġi għamlu diversi xogħolijiet strutturali fil-fond in kwistjoni ma hi ta' ebda għajnuna għalihom għax kif jipprovdi l-artikolu 1521 (1) tal-Kodiċi Ċivili meta l-fond jirritorna lura għand is-sid dan jintradd lura bil-miljoramenti kollha li jkunu Fleur-de-Lys, Birkirkara ma jistgħu tali xogħolijiet b'xi mod jinpingu tant fuq ir-rimedju ġust mistħoqq għal leżjoni nnifisha għalkemm jekk ta' ċertu portata għandhom jittieħdu in konsiderazzjoni. Il-hames eċċezzjoni – Il-Qorti diġa sabet li l-artikolu 12 tal-Kap 158 huwa leżiv tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti u għalhekk l-intimati ma jistagħux jibqgħu jiggranfaw ma' dan l-artikolu biex isostnu t-titolu tagħhom. Is-sitt eċċezzjoni – Din l-eċċezzjoni hija ġustifikata fis-sens li huwa l-Istat li għandu jagħmel tajjeb għal kwalunkwe kumpens li l-Qorti sejra tillikwida a favur ir-rikorrenti. Is-seba' eċċezzjoni – Il-Qorti sejra tastjeni milli tieħu konjizzjoni ta' din l- eċċezzjoni in kwantu jekk l-intimati jidhrilhom li għandhom ifittxu għal xi jagħmlu dan. drittijiet li huma jippretendu li għandhom huma għandhom id-dritt li It-tmien u d-disa' eċċezzjoni – Dawn l-eċċezzjonijiet sejrin jiġu miċħuda għax il-Qorti diġa' ddikjarat li hemm żbilanċ sproporzjonat kontra l-interessi tar- rikorrenti li minħabba fih sabet ksur tad-drittijiet fundamentali tagħha u għal dan ser tingħata rimedju kif ser jingħad. Fit-tielet, ir-raba' u l-hames talba tagħha r-rikorrenti titlob rimedju xieraq għall-vjolazzjoni tad-drittijiet fundamentali tagħha. Ma hemm ebda dubju li in vista tal-fatt li r-rikorrenti sofriet piż sproporzjonat imcaħħda mit-tgawdija tal-proprjeta' tagħha kawża applikazzjoni tal-art.12 tal-Kap 158, hija sofriet ksur tad-drittijiet fundamentali tagħha kif diga' ngħad. Għal dan hija għandha tingħata rimedju adegwat. L-ewwel rimedju huwa fis-sens li la din il-Qorti sabet li l-artikolu 12 (2) (b) (i) tal-Kap. 158 jikser id-dritt fundamentali tar-rikorrenti għat-tgawdija tal-fond mertu tal-proċeduri tal-lum, dan l-artikolu ma jistax jigi applikat fil-konfront tar-rikorrenti u għalhekk l-intimati konjuġi Agius jew l-aventi causa tagħhom ma jistgħux jinqdew bil-protezzjoni ta' din il-liġi f'kaz li ssir kawza ghall- izgumbrament tagħhom mill-fond in kwistjoni. It-tieni rimedju huwa l-għoti ta' kumpens għar-rikorrenti biex jagħmel tajjeb għall-leżjoni sofferta. Fil-każ Raymond Mallia Dalmas et vs Avukat Dghoughi et zahra conti fid-29 ta` April 2016, il-Qorti qalet li – "Dwar il-quantum tal-kumpens dovut issir referenza għas-sentenza ta` din il- deċiża fil-31 ta` Ottubru 2014, fejn f`materja ta` komputazzjoni ta` kumpens għal leżjoni ta` dritt fondamentali sanċit fl-artikolu konvenzjonali fuq ċitat ġie osservat: "Rigward il-quantum tal-kumpens stabbilit mill-ewwel qorti, din il-Qorti tosserva fl-ewwel lok li kull każ għandu jiġi trattat u deċiż fuq il-fattispecie tiegħu. Barra minn hekk, jekk il-Qorti Ewropeja ħasset li f`ċerti każijiet kellha tagħti kumpens f`ammont inferjuri għal dak li ngħata lir-rikorrenti mill-ewwel Qorti, ma jfissirx li allura l-Qrati Maltin tilfu l-awtonomija tagħhom b`mod li bilfors kumpens li jingħata ikun f`ammont viċin dak li tagħti l-Qorti Ewropeja. Fil-każ odjern l-ewwel Qorti ħadet in konsiderazzjoni l-fatturi kollha li jimmilitaw kemm favur kif ukoll kontra r-rikorrenti u deherilha li l-kumpens xieraq li għandha tagħti f` dan il-każ ikun fl-ammont ta` ħamsa u għoxrin elf Hija kkonsidrat id-dewmien da parti tar-rikorrenti li jieħdu l-proċeduri opportuni, il-valur tal-immobbli, iż-żmien tant twil li r-rikorrenti ilhom privati mill-godiment tal-proprjeta` tagħhom mingħajr ma ngħata ebda kumpens, l-istat tal-fond u l-eżistenza tal-fattur tal-interess pubbliku. għandu jiġi senjalat il-fatt li qabel l-ispossessament tal-proprjeta` tagħhom ir- rikorrenti kellhom permess mill-Bord kompetenti sabiex jiżviluppaw il-fond." Issa għalkemm, huwa minnu illi l-valur tal-kumpens akkordat mill-Qorti wara sejba ta` leżjoni tad-drittijiet fondamentali ma jekwiparax neċessarjament ma` likwidazzjoni ta` danni ċivili attwali sofferti, ma jfissirx li d-danni materjali għandhom jigu injorati ghall-finijiet tal-eżercizzju odjern. Il-Qorti trid tqis il- fatturi kollha rilevanti ghall-każ odjern sabiex tasal għad-determinazzjoni tal- Dawn huma (1) it-tul ta` żmien li ilha sseħħ il-vjolazzjoni konsidrat ukoll fid-dawl tat-tul taż-żmien li r-rikorrenti damu sabiex ressqu l-proċeduri odjerni biex jirrivendikaw id-drittijiet kostituzzjonali tagħhom ; (2) il-grad ta` sproporzjoni relatat mal-introjtu li qed jiġi perċepit ma` dak li jista` jiġi perċepit fis-suq ħieles, konsidrat ukoll l-għan soċjali tal-miżura; (3) id- danni materjali sofferti mir-rikorrenti konsidrat ukoll l-ispejjeż sostanzjali li għamlu l-intimati Tabone sabiex jirrendu l-fond abitabbli u (4) l-ordni li ser tagħti din il-Qorti dwar l-eżenzjoni f`dan il-każ mill-effetti legali tal-Artikolu 5 tal-Kap 158." Fil-każ Josephine Parsons et vs Onor Prim Ministru et (Rik 72/15) deċiż fil-25 t'April 2018 il-Qorti Kostituzzjonali qalet hekk - "14....huwa minnu wkoll illi l-art. 1 tal-Ewwel Protokoll ma jiggarantix illi, meta liġi tkun saret biex taqdi ħtieġa soċjali għall-kontroll tal-użu tal-proprjetà, is-sid għandu jkollu dħul mill-proprjetà daqskemm jirrendi s-suq ħieles. minnu wkoll illi kiri taħt il-Kap. 158 jeħles lis-sid minn ċerti obbligazzjonijiet, bħal ma hija l-obbligazzjoni ta' tiswijiet, li normalment jintrefgħu minn sid-il- Huwa minnu wkoll illi l-kera jiżdied kull tliet snin, għalkemm, liġi. naturalment, kemm ikunu biżżejjed dawn iż-żjidiet jiddependi fuq kienx xieraq jew le l-kera oriġinali li fuqu jinħadmu dawn iż-żjidiet. Għandu raġun għalhekk l-Avukat Ġenerali jgħid illi l-kumpens mistħoqq mhux neċessarjament ikun ekwivalenti għad-differenza bejn il-kera kif stmat mill-perit u l-kera regolat bil- Il-kalkoli tal-attriċi ma jqisux il-għan leġittimu u soċjali tal-liġi, il-fatt illi lliġi teħlisha mill-obbligazzjoni tat-tiswijiet, u l-fatt illi l-art. 1 tal-Ewwel Protokoll ma jiggarantix dħul daqskemm jagħti s-suq ħieles. Qiegħda tassumi wkoll illi kienet sejra ssib min jikri l-appartament għaż-żmien kollu li għalih qiegħda tippretendi kumpens, u li dan il-kerrej kien sejjer jassumi hu l- obbligazzjoni ta' manutenzjoni u tiswijiet. Din il-qorti hija tal-fehma illi, fost il-fatturi relevanti għal-likwidazzjoni ta' kumpens xieraq, għandhom jitqiesu dawn li ġejjin: (i) il-fatt li kienet l-attriċi flimkien ma' ħutha li ippermettew lill-okkupanti li jkomplu jżommu l-fond sal-2007 meta, bejn l- 2002 u l-2007, qabel ma ddaħħal 12A tal-Kap. 158, setgħu fittxew l-iżgumbrament tagħhom; (ii) iż-żmien bejn l-2007 u meta ħadet lura l-pusses battâl tal-appartament li l- attriċi damet imċaħħda mit-tgawdija ta' ħwejjiġha mingħajr kumpens xieraq; (iii) il-valur tas-suq tal-fond u l-valur lokatizju tiegħu, għalkemm dan ma jfissirx neċessarjament li l-attriċi kienet sejra ssib tikrih daqshekk u bl-istess kondizzjonijiet dwar responsabilità għal tiswijiet bħal fil-każ ta' kiri kontrollat; (iv) l-għan leġittimu u soċjali tal-liġi impunjata; (v) il-fatt li l-kumpens li jingħata għall-ksur tad-drittijiet fondamentali ma huwiex l-istess bħad-danni ċivili iżda minkejja dan għandu jkun kumpens sħiħ dak il-ksur ma seħħx; ħwejjiġha lura, u meta; li, kemm jista' jkun, iqiegħed lill-attur fil-posizzjoni li kien ikun fuha li kieku (vi) l-inċertezza li għaddiet minnha l-attriċi dwar jekk qattx setgħet tieħu (vii) il-fatt li kienet imċaħħda wkoll mill-possibilità li tiżviluppa l-arja tal- (viii) -il-fatt li biex tieħu dan ir-rimedju l-attriċi kellha tagħmel spejjeż biex tiftaħ din il-kawża u biex tfittex l-iżgumbament tal-okkupanti tal-fond. Wara li qieset dan kollu l-qorti hija tal-fehma li l-kumpens ta' ħamest elef euro (€5,000) bħala danni morali huwa huwa wieħed xieraq u biżżejjed. dan għandhom jiżdiedu ħmistax-il elf euro (€15,000) bħala kumpens għad- danni pekunjarji, b'kollox għalhekk għoxrin elf euro (€20,000)." A bażi ta' dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali li l-Qorti sejra tabbraċċja sabiex tillikwida l-kumpens hija tissenjala in partikolari diversi kunsiderazzjonijiet Anke jekk il-kumpens mhux neċessarjament ikun daqs kemm irendi s-suq ħieles, hemm diskrepanza sostanzjali bejn il-kera li r-rikorrenti kienet intitolata għaliha għal snin sħaħ mingħand l-intimati Agius kawża tal-limitazzjonijiet fil- quantum massimu tal-kera mposta mill-artikolu 12 tal-Kap 158 u l-kera li l-fond mertu ta' dawn il-proċeduri kellu potenzjal jattira fis-suq ħieles; L-għan soċjali ntiż li jintlaħaq mill-liġi mpunjata u ċioe' sabiex jipprovdi akkomodazzjoni adegwata fil-kuntest ta' social housing; L-istat ta' nċertezza li r-rikorrenti ilha fih għal snin sħaħ dwar il-proprjeta' taghha minkluz għalhekk meta tista tirriprendi l-fond lura; It-trapass taż-żmien li matulu r-rikorrenti kienet kostretta tissubixxi sproporzjon fid-drittijiet fundamentali tagħha għat-tgawdija tal-proprjeta' tenut kont ukoll pero' li għalkemm iċ-ċens temporanju ta' l-inkwilina odjerna ghalaq fis-26 ta' Frar 1984, ir-rikorrenti damet circa 34 sena sa Lulju 2017 biex intavolat il-proċeduri odjerni; L-inerzja da parti tal-Istat, li matul is-snin baqa' passiv għall-ħtieġa ta' ntervent legislattiv effettiv sabiex joħloq bilanċ proporzjonat bejn il-piżijiet u d-drittijiet tas-sidien ta' dawn il-fondi. Wara li ħadet is-suespost kollu in konsiderazzjoni il-Qorti hija tal-fehma li a favur ir-rikorrenti għandha tiġi likwidata kumpens globali ta` € 20,000 li jkopri kemm danni pekunarji u dawk morali. Din is-somma għandu jagħmel tajjeb għaliha l-Avukat Ġenerali in rappreżentanza tal-Istat. F'dan ir-rigward qed issir referenza ghas-sentenza recenti tal-Qorti Ewropea ghad-Drittijiet tal-Bniedem fl-ismijiet "Carmel Kaczmarski and Others vs Malta" tat-2 ta' Ottubru, 2018.26 Ir-rikorrenti qegħda titlob ukoll li bħala parti mir-rimedju mogħti l-Qorti għandha tordna l-iżgumbrament tal-konjugi Agius mill-fond in kwistjoni. Il-Qorti ma taqbilx li dan għandu jkun il-każ f'dawn il-proċeduri. Dan il-punt diġa' ġie trattat fil-każ Josephine Parsons pro et noe vs L- Onorevoli Prim Ministru et deċiż fis-27 ta' Ġunju 2017 (Rik 96/2014) fejn ingħad hekk - Illi ġie deċiż diversi drabi mill-Qrati tagħna li l-proċeduri kostituzzjonali mhumiex il-forum addattat sabiex jiġi deċiż jekk inkwilin għandux jiġi żgumbrat Din il-vertenza tispetta lill-qrati ordinarji jew lill-Bord li Jirregola l- Kera skont il-każ. Dak li huwa rilevanti hija l-konsiderazzjoni li, fil-każ li jinstab li liġi hija vjolattiva tad-drittijiet fundamentali ta' xi parti, dik il-liġi ma tistax tibqa' tingħata effett bejn il-partijiet kemm il darba u sakemm l- applikazzjoni tagħha tkun leżiva għad-drittijiet fundamentali ta' dik il-parti (ara sentenza Jecheva vs Avukat Ġenerali, Kost 24/06/2016). Fl-istess sens is-sentenza Hegarty Caruana vs Avukat Generali, 45/2014 – deċiża fil-25 ta' Novembru 2016 fejn il-Qorti qalet hekk: "Dan ma jfissirx illi din il-qorti sejra tordna l-iżgumbrament tal-konvenut; dan ma huwiex kompitu ta' din il-qorti u lanqas ma huwa meritu ta' kawza kostituzzjonali illi l-qorti tara jekk il-konvenut għandux xi titolu ieħor li jagħtih jedd ikompli jżomm il-fond: dak ikun il-meritu ta' kawza ad hoc quddiem il- Li qiegħdha tgħid din il-qorti huwa biss illi f'kawża li jistgħu jiftħu l-atturi għall-iżgumbrament tal-konvenut quddiem il- qorti jew tribunal kompetenti, il-konvenut ma jkunx jista' jinqeda bl-art. tal-Kap. 158 għad-difiza tieghu billi dak l-artikolu huwa, fir-relazzjoni bejn l- atturi u l-konvenut, bla effett". [Ara s-sentenza mogħtija fid-29 ta' April 2016 Kif ġie deċiż fil-kawża Azzopardi et vs Avukat Ġenerali et, nru. 28/01/2016 "La darba l-liġi li tat lok għal dan il-ksur hi waħda 'legali' u saret fl-interess pubbliku, l-iżgumbrament tal-inkwilini bla ebda konsiderazzjonijiet oħra rilevanti jkun qed jiżbilancja l-miżien kollu favur is-sidien". Din l-Qorti għalhekk mhux ser tipprovvdi fuq dan ir-rimedju mitlub." tagħmilhom tagħha. Il-Qorti tikkondividi ma' dawn il-konklużjonijiet appena ċitati u sejra Għal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi: Tilqa' s-sitt eċċezzjoni tal-intimati konjuġi Agius u t-tieni eċċezzjoni biss safejn tirrigwarda l-iżgumbrament, tastjeni milli tieħu konjizzjoni tas- seba' eċċezzjoni u tiċħad il-bqija tal-eċċezzjonijiet tagħhom; Tiċħad l-eċċezzjonijiet tal-intimat Avukat Ġenerali; Tiċhad l-ewwel talba tar-rikorrenti; Tilqa' t-tieni talba u tiddikjara u tiddeċiedi illi qed jiġu vjolati d- drittijiet tar-rikorrenti għat-tgawdija tal-proprjeta' tagħha tal-fond 19 Santa Maria, Triq Dar il-Bebbux, Is-Siggiewi ġja 15 St.Charles Alley, L-Għarb bi vjolazzjoni ta' l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni, u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni u b'dana li l-Artikolu 12 (2) (b) (i) tal-Kap 158 ma jistax jiġi applikat fil-konfront tagħha u l-intimati konjuġi Agius ma jistgħux jibqgħu jinqdew b'dan l-artikolu biex jilqghu għal kull azzjoni li r-rikorrenti tista' taghmel fil-forum kompetenti sabiex tikseb l-iżgumbrament tagħhom mill-appartament biex iżommu t-titolu tal- Tilqa' t-tielet talba u tiddikjara u tiddeċiedi illi l-intimat Avukat Ġenerali in rappreżentanza tal-Istat huwa responsabbli għall-ħlas ta' kumpens u danni sofferti mir-rikorrenti b'konsegwenza ta' operazzjonijiet ta' l-Att XXIII ta' l-1979 li ma kreawx bilanċ ġust bejn id- drittijiet tas-sid u dak ta' l-inkwilin, stante illi ma jirriflettux is-suq u lanqas il-valur lokatizju tal-proprjeta' in kwistjoni ai termini ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni; Tilqa' l-bqija tat-talbiet u tikkundanna lill-intimat Avukat Ġenerali iħallas lir-rikorrenti s-somma ta' għoxrin elf Ewro (€20,000) bħala danni pekunarji u non-pekunarji; Peress li mhux it-talbiet kollha tar-rikorrenti gew milqugħa, l-ispejjeż jinqasmu hekk: terz ir-rikorrenti u żewġ terzi l-Avukat Ġenerali. Imħallef Reġ.