Rikors Maħluf Nru 792/2015LM MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA Seduta tal-5 ta' Diċembru, 2018 Rikors Maħluf Numru 795/2015 LM ġej: Rat ir-Rikors Maħluf ippreżentat fid-19 t'Awwissu, 2015 mill-attriċi Nadia Pleven (ID 245071M) (minn issa 'l quddiem "l-attriċi"), u maħluf minnha stess li jgħid kif Illi fl-10 ta' Ottubru, 2012 fi Triq Ġorġ Borg Olivier, L-Imqabba, waqt li r-rikorrenti fil-vettura Mitsubishi Lancer bin-numru ta' Nadia Pleven kienet qiegħda Reġistrazzjoni ABT 098, daħlet fiha l-vettura Toyota Aygo bin-numru ta' reġistrazzjoni HBH 268 misjuqa mill-intimata; Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM Illi dan l-inċident seħħ minħabba traskuraġni, imprudenza u nuqqas ta' osservanza tar-regoli tat-traffiku da parte tal-intimata; B'konsegwenza ta' dan l-inċident, ir-rikorrenti sofriet danni inġenti fuq il-persuna tagħha, ġrieħi ta' natura serja li jwasslu għal debilità permanenti u li għalhekk hija sofriet danni attwali kif ukoll danni futuri lucrum cessans; L-istess jersqu għal- likwidazzjoni ta' danni sofferti mir-rikorrenti, baqgħu inadempjenti u għalhekk kellha ssir din il-kawża. l-assikurazzjoni tagħha Tgħid għalhekk l-intimata għaliex m'għandhiex din l-Onorabbli Qorti: Tiddikjara u tiddeċiedi li l-intimata Corinne Elsdon kienet unikament responsabbli għall-inċident tat-traffiku li seħħ bejn il-partijiet fl-10 ta' Ottubru, 2012, fi Triq Ġorġ Borg Olivier, L-Imqabba u għad-danni konsegwenzjali li ġarrbet ir-rikorrenti bħala riżultat ta' dan l-inċident; Tillikwida dawn id-danni okkorrendo bl-opera ta' periti nominandi; Tordna li l-intimata tiġi kkundannata tħallas lir-rikorrenti dawk id-danni li jiġu hekk likwidati kif fuq intqal flimkien mal-imgħaxijiet legali; Bl-ispejjeż kompriżi dawk tal-ittri legali u dawk tal-ittra uffiċjali datata 26 ta' Awwissu, 2014 kontra l-intimata li hi inġunta għas-subizzjoni. Rat ir-Risposta Maħlufa tal-konvenuta it-tabiba Corinne Elsdon (ID numru 665749M) (minn issa 'l quddiem "il-konvenuta"), li ġiet ippreżentata fit-2 ta' Settembru, 2015, u maħlufa minnha stess, li biha eċċepiet: Illi referibbilment għall-ewwel talba tal-attriċi, l-esponenti tirrileva illi dwar ir- responsabbilità għall-inċident tat-traffiku li seħħ fl-10 ta' Ottubru, 2012 ġewwa L-Imqabba, l-esponenti tramite l-assikurazzjoni tagħha, GasanMamo Insurance Limited, ġia ammettiet it-tort għal dan l-istess inċident, tant huwa hekk illi hija ġia ħallset in parte għad-danni subiti mill-attriċi u bintha (ara Dok. Konsegwentement l-intimata ma għandhiex tbati l-ebda spejjeż ġudizzjarji f'dan ir-rigward; 2. Illi referibbilment għat-tieni talba tar-rikorrenti, u ċioe dik għal-likwidazzjoni tad- danni li qed titlob l-istess rikorrenti bħala konsegwenza tal-allegati ġrieħi li hija sofriet f'dan l-inċident, l-esponenti tirrileva illi meta seħħ l-inċident, li kien wieħed żgħir għal kollox (ara Dok. B u Dok. C) u dana kif sejjer jiġi spjegat aħjar waqt it-trattazzjoni tal- Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM kawża – għalhekk l-esponenti li hija tabiba ma tistax tifhem kif ir-rikorrenti bħala konsegwenza tal-inċident qed tallega li kellha whiplash injury u debilità ta' 20%; Illi oltre dan, l-esponenti tirrileva illi skont l-ispeċjalista li eżamina lill-attriċi wara l- inċident u ċioe Mr. Frederick Sawan Minton, hija kellha biss bħala riżultat tal-inċident debilità ta' 1% u mhux ta' 20% kif hija qed tallega u dana billi qabel l-inċident hija kellha diversi interventi mediċi (ara rapport ta' Mr. Frederick Sawan Minton, Dok. C taħt il- Kap 'opinion') (inklużi dawk riżultanti minn inċident tat-traffiku ieħor li ġara fl-1 ta' Mejju, 1997, operazzjoni li ġrat fid-29 ta' Lulju, 2005, kif ukoll kura għal whiplash injury li ġara xi xahrejn qabel l-inċident tat-traffiku in kwistjoni), liema interventi waħedhom wasslu għad-debilità li hija qed tallega f'dawn il-proċeduri; Illi dwar id-danni attwali (damnum emergens) ir-rikorrenti ma ppreżentat l-ebda riċevuta in sostenn tat-talbiet tagħha, u kwindi għandu jirriżulta illi hija m'hija qiegħda tippretendi xejn f'dan ir-rigward; Illi in vista tas-suespost u bla preġudizzju tal-istess, it-talbiet tal-attriċi fil-konfront tal-esponenti, partikolarment fejn dawn jirrigwardaw kemm il-likwidazzjoni tad-danni kif ukoll il-ħlas ta' dak l-ammont likwidat, dawn għandhom kollha jiġu miċħuda bl-ispejjeż u dana billi skont sentenza mogħtija fl-ismijiet Carmel Borg Tanti vs. Charles Borg-Neuhaus (Ċit. Nru. 1075/1995 AJM), "il-perċentaġġ tant huwa żgħir li ma jkunx realistiku li ssir referenza għall-introjtu tal-attur biex jiġu likwidati d-danni taħt il-kap ta' lucrum cessans … ikun iżjed opportun li tiġi likwidata somma arbitrio boni viri mill-istess Qorti u fiċ- ċirkostanzi qed tiġi likwidata fis-somma ta' LM200". Salvi eċċezzjonijiet oħra permessi mil-liġi. Rat l-atti kollha tal-kawża. Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti. Semgħet ix-xhieda prodotti mill-partijiet. Rat il-verbal tal-udjenza tas-27 ta' Ġunju, 2018, fejn il-partijiet ingħataw il- fakultà li jippreżentaw noti ta' sottomissjonijiet u fejn il-kawża tħalliet għal-lum għas-sentenza. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM Rat in-noti ta' sottomissjonijiet ippreżentati mill-partijiet. Il-kwistjoni bejn il-partijiet L-attriċi ippreżentat din il-kawża wara inċident li seħħ fi Triq Ġorġ Borg Olivier ġewwa San Ġiljan li fih kienu involuti l-vetturi tal-partijiet. L-attriċi talbet lill-Qorti tiddikjara li l-konvenuta hi responsabbli għall-inċident li seħħ fl-10 ta' Ottubru, 2012, u li konsegwenza tiegħu l-attriċi sofriet debilità permanenti, kif ukoll il-Qorti tgħaddi għal-likwidazzjoni sofferti mill-attriċi b'konsegwenza tal-inċident imsemmi u sabiex tikkundanna lill-konvenuta tersaq għall-ħlas ta' dawn id-danni. Il-konvenuta min-naħa tagħha eċċepiet li hi kienet diġà aċċettat ir-responsabbilità tagħha għall-akkadut, tant li ħallset parti mid- danni subiti mill-attriċi u dan tramite s-soċjetà tal-assigurazzjoni tagħha. konvenuta madanakollu kkontestat il-perċentwal ta' diżabilità soffert mill-attriċi u l-quantum tad-danni pretiżi minnha. Provi u riżultanzi Kontestwalment mar-rikors promutur l-attriċi esebiet kopja ta' rapport mediku redatt mill-konsulent ortopediku Mr Thomas Dardouri, li eżamina lill-attriċi fl- 20 ta' Awwissu, 2014, u għalhekk madwar tnejn u għoxrin xahar wara li seħħ l- inċident. Ix-xhud wara li tkellem mal-attriċi kkonstata li l-inċident inkwistjoni seħħ fl-10 ta' Ottubru, 2012 waqt li l-attriċi kienet wieqfa fit-traffiku u baqgħet 1 A fol. 4 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM dieħla fiha l-vettura misjuqa mill-konvenuta li kienet ġejja b'ċerta veloċità. xhud jgħid li konsegwenza ta' dan l-inċident l-attriċi sofriet whiplash injury u dan minkejja li dak il-ħin kienet liebsa seatbelt. Mr Fyfe jgħid li l-attriċi spjegatlu kif fil-ħin ta' wara l-inċident kellha bżonn l-għajnuna biex tinħareġ mill-vettura tagħha, u kif minkejja li setgħet timxi, kienet storduta ħafna. L-attriċi marret l- Isptar fejn sarulha xi testijiet mediċi, u wara ntbagħtet id-dar b'kullar ma' għonqha. Mr Thomas Fyfe stabbilixxa li l-attriċi baqgħet issofri minn uġigħ kontinwu akkumpanjat minn spażmi minn spallejha għal idejha u tnemnim fis- swaba', tant li jiġu ġranet li fihom tbati ħafna biex terfa' l-affarijiet u l-uġigħ jintensifika mal-lejl tant li jiġu ġranet li lanqas tkun tista' torqod. L-attriċi infurmat lix-xhud Mr Thomas Fyfe li minkejja li hi kienet mara tad-dar, hi bdiet tiffaċċja diffikultajiet biex tagħmel it-tisjir, tindif, it-tiwi tal-ħwejjeġ, ix-xiri u xogħol ieħor tad-dar, tant li kellha ġġib l-għajnuna fid-dar u għandha bżonn l- għajnuna anki fis-sewqan. Minn wara l-inċident ukoll, l-attriċi għandha bżonn l- għajnuna biex tagħmel l-affarijiet tal-ħajja personali tagħha, u saħansitra kellha diffikultà tagħmel użu minn kompjuter minħabba fil-mod kif tħoss l-uġigħ jintensifika. L-attriċi qalet ukoll li l-uġigħ iżommha lura milli tissoċjalizza u dan minħabba li la tista' ddum bilqiegħda u lanqas bilwieqfa għal tul ta' ħin. Ix-xhud Mr Thomas Fyfe kkonstata li l-attriċi kienet għamlet intervent kirurġiku f'daharha madwar tmien snin qabel l-inċident minħabba li kienet issofri minn uġigħ fin-nerv xjatiku, u li dan l-intervent kien irnexxa, tant li wara li għamlet dan l-intervent is-sintomi li kienet issofri minnhom marru għalkollox. Mill-eżami kliniku li sar mix-xhud fuq l-attriċi, irriżulta li din kellha – Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM Ix-xhud Mr Thomas Fyfe kkonkluda li dak kollu li kkonstata waqt l-eżami mediku li għamel fuq l-attriċi kien kompatibbli mal-feriti sofferti minnha f'għonqha u f'daharha. Hu kkonkluda li konsegwenza ta' dan l-inċident l-attriċi ser tibqa' tbati minn sintomi kroniċi u li fl-opinjoni tiegħu din sofriet debilità permanenti ta' 20%. L-attriċi esebiet ukoll kopja ta' ittra uffiċjali bid-data tal-25 t'Awwissu, 2014, li ġiet mibgħuta lill-konvenuta2, u li permezz tagħha l-konvenuta ġiet interpellata tersaq għal-likwidazzjoni u l-ħlas tad-danni. Il-konvenuta min-naħa tagħha esebiet kopja tar-rapport mediku redatt minn Mr Frederick Sawan Duffy, li fih jkkonstata li kien eżamina lill-attriċi wara l- inċident li kellha mal-vettura tal-konvenuta. Ix-xhud ikkonferma li konsegwenza tal-inċident l-attriċi baqgħet issofri minn uġigħ f'għonqha, u fis-swaba' ta' jdejha, li jsir aktar akut ma' ċerti movimenti, bħal meta titgħawweġ, meta tpoġġi jew tqatta' ħin bilwieqfa, jew meta tisgħol. L-uġigħ jintensifika mal-lejl. ikkonsulta rekords mediċi tal-attriċi mill-file tagħha tal-Isptar, u kkonstata li fil- passat kien hemm inċident ieħor li fih weġġgħet daharha, kif ukoll kien hemm episodji ta' uġigħ fid-dahar li mmanifesta ruħu waqt it-tqala tal-attriċi. Madanakollu, il-konklużjoni ta' dan ix-xhud kienet illi – 9 tal-proċess. 19 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM Il-konvenuta esebiet ukoll kopja tal-formola li timtela meta jkun hemm kolliżjoni 'Front-to-Rear4', kopja tas-survey report tas-soċjetà assiguratriċi Gasan Mamo Insurance5, kif ukoll kopja ta' discharge receipt6 li permezz tagħha l-attriċi kkonfermat li bintha minuri, Naomi Marie Pleven, li kienet riekba magħha fil- vettura waqt il-ħin tal-inċident, ma sofriet l-ebda danni u ma kienet ser tressaq l- ebda talba la fir-rigward ta' danni materjali u lanqas talba għal-likwidazzjoni ta' L-attriċi Nadia Pleven għażlet li tixhed bil-mezz tal-affidavit7, fejn qalet li fl-10 ta' Ottubru, 2012 hi kienet qiegħda ssuq vettura tal-għamla Mitsubishi Lancer bin- numru ta' reġistrazzjoni ABT 509 fi Triq Ġorġ Borg Olivier, f'San Madliena, Is-Swieqi, meta daħlet fiha l-konvenuta li kienet qiegħda ssuq il-vettura tat-tip Toyota Aygo bin- numru ta' reġistrazzjoni HBH 268. L-attriċi qalet li rekbin magħha fil-vettura tagħha kien hemm żewġt itfal minuri, u li l-konvenuta kienet qaltilha li kienet ħadet żball meta minflok għafset il-pedala tal-brake, kienet għafset il-pedala tal- gass, għaliex fixkilha t-tifel fil-karozza. L-attriċi kompliet tgħid li mad-daqqa hi bdiet tistordi u li mill-ewwel ħasset uġigħ li hi ddeskrivietu bħala 'tremend' 23 tal-proċess. 24 tal-proċess. 31 tal-proċess. 43 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM f'għonqha u f'daharha tant li ma setgħetx timxi, u li l-konvenuta kienet qaltilha li hi tabiba u li hi kellha whiplash injury. L-attriċi qalet li kienet il-konvenuta li mliet il-formola tal-bumper to bumper, u li l-konvenuta kienet qaltilha biex ma tiċċaqlaqx u li ma setgħetx tibqa' fuq il-post tal-inċident minħabba li kienet mgħaġġla ħafna. L-attriċi qalet li mad-daqqa hi ħasset uġigħ kbir f'għonqha u f'daharha li baqa' nieżel f'saqajha l-leminija, u qalet ukoll li mad-daqqa l-vettura tagħha mxiet 'il quddiem minkejja li dak il-ħin hi kienet wieqfa fit-traffiku. qalet li kienet ittieħdet fl-Emerġenza tal-Isptar Mater Dei, u li wara li ġiet eżaminata u nstab li ma kellhiex ksur, hi ngħatat kullar mill-Isptar u xi mediċina għall-uġigħ, għalkemm ingħatat il-parir biex tirritorna lura l-Isptar f'każ li l-uġigħ L-attriċi qalet li fil-fatt l-uġigħ ippersista, u li xi ġranet wara hi marret fl-Isptar Saint James, Is-Swieqi. L-attriċi qalet li minn ġimgħa ta' sebat ijiem, hi tqatta' ħamest ijiem muġugħa, u għadha tbati ħafna kuljum, tant li tieħu ħafna mediċini għall-uġigħ, tbati mill-uġigħ ta' rasijiet, tmur għand it-tabib diversi drabi, u la tista' tqatta' tul ta' ħin bilwieqfa u lanqas bilqiegħda. L-attriċi kellha tiġi riferuta għand speċjalista tal-għonq, u dan minħabba li hi tbati minn uġigħ ta' Qalet li ġieli idha ċċedi minħabba l-uġigħ, tant li mhux l-ewwel darba li nstamtet hi u ssajjar, filwaqt li jiġu ġranet li ma tkunx tista' torqod minħabba fl- uġigħ li tħoss. L-attriċi Nadia Bugeja qalet li hija mara tad-dar, imma ħafna mix- xogħol tad-dar m'għadhiex tista' tagħmlu tant li minn Novembru 2012 kellha ġġib helper, u li l-indikazzjonijiet huma li ser ikollha tibqa' ġġib l-għajnuna biex tkun tista' tagħmel dak li hemm bżonn fid-dar. Qalet li faċendi ta' kuljum, bħat- tiwi tal-ħwejjeġ, it-tisjir, l-inxir, il-ġarr tax-xiri m'għadhiex tista' tagħmlu, u qalet li s-sitwazzjoni li qiegħda fiha hi diffiċli partikolarment minħabba li hi mhix imdorrija tiddependi fuq in-nies. L-attriċi Nadia Pleven qalet li hi għandha r-raġel u ħamest itfal id-dar, tlieta minnhom minuri, u li din id-dipendenza fuq Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM ħaddieħor kissritha anki mentalment. Qalet li jkun hemm drabi li tkun imdejqa ħafna minħabba fil-limitazzjonijiet ġodda li għandha fuq ħajjitha, u li kellha tixtri motor bed biex tkun tista' tidħol u toħroġ fis-sodda b'mod aktar faċli. li għal żmien twil hi ma setgħetx issuq. L-attriċi rreferiet għar-rapport tal-kirurgu ortopediku Mr Thomas Fyfe li stabbilixxa li hi qiegħda tbati minn debilità permanenti ta' 20%, u qalet li għad li fil-passat kienet saritilha operazzjoni minħabba slip disk, kien biss minħabba dan l-inċident li ħajjitha spiċċat limitata L-attriċi esebiet ukoll għadd ta' rċevuti għal oġġetti li hi kellha tixtri konsegwenza tal-inċident mertu tal-kawża9, fosthom tumble dryer fis-somma ta' €48010, motor bed fis-somma ta' €395.11 L-attriċi esebiet ukoll kopja ta' irċevuta għar-rapport mediku li ħejja Mr Thomas Fyfe għas-somma ta' €20012, irċevuti għal visti għand it-tobba fis-somma ta' €13013, irċevuti għal mediċina li swiet €274.1514, irċevuti għal visti u mediċina li swew €24315, irċevuti għal visti għand it-tobba għas-somma ta' €10016, irċevuti għal mediċini li swew €176.0217, irċevuti għal mediċina li swiet €172.9118, irċevuti għal mediċina li swiet €118.2819, irċevuti għal mediċina li swiet €281.9620, irċevuti għal mediċina li swiet €129.5421, irċevuti għal mediċina li swiet €247.3222, irċevuti għal mediċina li swiet 8 Fi kliem ix-xhud, "[j]ien naf x'għamilli dan l-inċident u nista' nikkonferma li kien biss minħabba dan l-inċident li jien spiċċajt kif jien għax jien kont inħossni tajba ħafna sa ma seħħ l-inċident." 9 A fol. 47 tal-proċess. 48 tal-proċess. 49 tal-proċess 12 A fol. 50 tal-proċess. 50 tal-proċess. 51 tal-proċess. 52 tal-proċess. 53 tal-proċess. 54 tal-proċess. 55 tal-proċess. 56 tal-proċess. 57 tal-proċess. 58 tal-proċess. 59 tal-proċess. Paġna 9 minn 19 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Nru 792/2015LM €156.7123, għal total ta' €3,104.89.24 L-attriċi qalet ukoll li hi tonfoq bejn €70 u €100 f'mediċina fil-ġimgħa, u tħallas €60 lill-helper li tmur tgħinha. Fl-udjenza tal-1 ta' Frar, 2016, il-Qorti ħatret lil Mr Carmel Cortis Gauci bħala espert mediku sabiex jeżamina lill-attriċi u jirrelata dwar in-natura tad-debilità sofferta minnha konsegwenza ta' dan l-inċident. Fil-fatt dan l-espert mediku ppreżenta r- rapport tiegħu fl-10 ta' Marzu, 201625, fejn elenka l-problemi li qiegħda ssofri minnhom l-attriċi anki b'riferiment għall-file mediku tagħha. L-attriċi ppreżentat ruħha b'diversi problemi, fosthom b'uġigħ u għebusija f'għonqha, problemi biex torqod, uġigħ f'daharha li jinżel sa saqajha, titrix f'idejha, u dawn is-sintomi kollha qegħdin jillimitawlha ħajjitha minħabba li la tista' taqra fit-tul, ma tistax toqgħod quddiem kompjuter, għandha bżonn l-għajnuna fid-dar, u għandha bżonn l-għajnuna biex tagħmel l-affarijiet personali tagħha. Mr Cortis Gauci jgħid li l-attriċi għamlet ħafna sessjonijiet ta' fiżjoterapija u kellha tieħu diversi mediċini, iżda dawn ftit ħallew effett. L-espert mediku Carmel Cortis Gauci irrelata li l-attriċi ħadet skoss f'għonqha minħabba fl-inċident li kellha, li wassal għal qris fin- Aktarx li t-titrix li l-attriċi tħoss f'idejha hu kkawżat minn qris fil-median nerve tal-polz (carpal tunnel syndrome), għalkemm ix-xhud wera dubju jekk din kinitx konsegwenza diretta tal-inċident jew le. li l-iskoss li ħadet l-attriċi bl-inċident aktarx li qanqal il-post fejn xi snin qabel hi kienet ġiet operata. Fil-parti konklussiva tar-rapport tiegħu x-xhud qal li l-attriċi ġarrbet ħsara f'għonqha kif ukoll f'daharha konsegwenza ta' dan l-inċident. kien hemm ħwejjeġ li ppredisponew għall-effetti li ġarrbet bħall-artrire fis-sinsla tal-għonq u l-operazzjoni li għamlet fis-sinsla tad-dahar, iżda dawn ma ġewx 60 tal-proċess. 24 Il-Qorti ma tqisx li konferma tal-pagament permezz ta' credit card huwa rċevuta valida għall-finijiet ta' kalkolu tad-damnum emergens. Ġew eleminati wkoll minn dan il-kalkolu nfiq f'toiletries, cosmetics, health products u mediċini varji li mhumiex relatati mad-debilità permanenti sofferta mill-attriċi b'konsegwenza tal-inċident mertu tal-kawża. 68 tal-proċess. Paġna 10 minn 19 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Nru 792/2015LM ikkawżati bl-inċident, għalkemm tqanqlu minħabba fih. Dan kollu wassal biex l- attriċi kellha tagħmel ċertu tibdil fl-istil ta' ħajja tagħha. Ix-xhud ikkonkluda li d- debilità permanenti sofferta mill-attriċi b'konsegwenza tal-inċident hija ta' tnax fil-mija (12%). Il-konvenuti ma qablux ma' dawn il-konklużjonijiet tal-espert mediku Mr Cortis Gauci, u talbu l-ħatra ta' perizja perizjuri. Għal dan il-għan il-Qorti ħatret lil Mr Ray Calabrese, lil Mr Ivan Borg Myatt u lil Dr Josanne Boland bħala esperti mediċi addizzjonali li eżaminaw lill-attriċi fit-22 ta' Settembru, 2016. In segwitu għal dan l-eżami, l-esperti mediċi ħejjew ir-rapport mediku tagħhom26, fejn ikkonstataw li l-attriċi għadha ssofri minn diversi uġigħ f'għonqha u f'partijiet ta' daharha u spallejha konsegwenza tal-inċident mertu tal-kawża. "Din il-weġgħa possibilment ġejja minn moviment tal-għonq ngħidulu flexion / extension tas-sinsla tal-għonq. L-eżami newroloġiku juri evidenza ta' Cervical Radiculopathy fil-livell C6-7-8 fuq ix-xellug. Waqt l-eżami sofriet ukoll minn Dystonia qawwija fir-riġel tal-lemin. L-eżamijiet radjoloġiċi jinkludu MRI scan tas-sinsla ċervikali li sar sentejn ilu. Għall-fini ta' dan ir-rapport tlabna MRI scan ieħor tas-sinsla kollha. Dan sar fil- 5 ta' Diċembru 2016. Dan juri li hemm disc disease f'diversi livelli tal-ispina kollha hekk kif deskritt fir-rapport mehmuż. Hi sa issa dejjem ikkurat ruħha b'mod konservattiv. Jidhrilna li din il-pazjenta ġarrbet diżabilità fiżika permanenti ta' Cervical Radiculopathy fuq ix-xellug bħala riżultat tal-flexion / extension injury tal- għonq (cervical spine) li tappartjeni lin-naħa Ortopedika u Nevroloġika ta' 15- 18%." Il-kontroeżamijiet ta' dawn l-esperti mediċi nżammu fl-udjenza tal-11 ta' Diċembru 2017. Mr Ray Caruana Scovino xehed li sabiex tħejja dan ir-rapport, l-esperti 93 tal-proċess. 106 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM mediċi ma kinux ikkonsultaw il-file mediku tal-attriċi, fejn kien hemm riferiment għal inċident ieħor li hi kellha xi snin qabel. Ix-xhud qal li l-konklużjonijiet tal- esperti mediċi huma bbażati fuq MRI li kien sar fiż-żmien meta huma eżaminaw lill-attriċi. Dan kien ikkonfermat minn Dr Josanne Mifsud u minn Mr Ivan Fitzpatrick-istess udjenza sar il-kontroeżami tal-attriċi30, li kkonfermat li hija kienet mara tad-dar fiż-żmien tal-inċident, u li kienet għadha mara tad-dar. L-attriċi ġiet mistoqsija dwar il-mitraħ motorizzat, u din qalet li kien il-Professur Fyfe li kien qalilha li jkun aħjar li jkollha sodda reclining sabiex tgħinha tqum mis-sodda b'mod aktar faċli. L-attriċi kkonfermat li hi kienet involuta f'inċident tat-traffiku ieħor, għalkemm ma ftakritx jekk dan kienx qabel l-inċident mertu ta' din il- Qalet biss li konsegwenza tal-inċident l-ieħor hi ma sofriet l- ebda ġrieħi. Il-kontroeżami tal-attriċi tkompla fl-udjenza tat-23 ta' Frar, 201831, fejn esebiet kopja ta' ċertifikat li jindika x'pilloli tieħu. L-attriċi kkonfermat li hi kellha inċident waqt li kienet riekba f'vettura fl-1997, u li dakinhar hi kienet marret l-Isptar minħabba li kienet fil-bidu tat-tqala tagħha u xtaqet tkun ċerta li ma ġrat l-ebda ħsara lit-tarbija, u mhux minħabba li kienet weġġgħet f'dak l-inċident. L-attriċi esebiet ukoll kopja ta' rapport imħejji minn Mr Thomas Fyfe fejn dan ikkonstata li hu kien ta parir lill-attriċi tixtri sodda motorizzata.32 108 tal-proċess. 110 tal-proċess. 112 tal-proċess. 123 tal-proċess. 125 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM Il-kontroeżami tal-attriċi Nadia Pleven kompla fl-udjenza tat-23 ta' Mejju, 201833, fejn ikkonfermat li kien Mr Thomas Fyfe li taha l-parir li tixtri Ix-xhud ikkonfermat li hi ġġib persuna jisimha Justine Boland sabiex tgħinha fid-dar, u li b'kollox minn dakinhar tal-inċident ħallsitha total ta' tmint elef u erbgħin Euro (€8,040). Mistoqsija jekk fid-dar għandhomx mutur (motorcycle), l-attriċi wieġbet fl-affermattiv u qalet li meta tħossha tajba, ġieli tirkbu. L-attriċi qalet ukoll li wara li waqfet taħdem il-helper Justine Boland, kellha tfittex l-għajnuna ta' persuna oħra. Il-konvenuta ressqet rikors fil-21 ta' Mejju, 201834, fejn talbet lill-Qorti tordna l- isfilz tar-rapport tal-esperti mediċi addizzjonali, u dan minħabba li dawn ikkonfermaw li ma kinux ikkonsultaw il-file mediku tal-attriċi li jinsab l-Isptar, u kkonkludew li din kienet qiegħda tbati minn debilità permanenti ta' bejn 15 u 18% mingħajr allura ma ħadu konsiderazzjoni tal-fatt li fil-passat l-attriċi kellha lemin, liema fatturi setgħu affettwaw l-istat ta' saħħa tal-attriċi wara l-inċident. Il-konvenuta rreferiet ukoll għall-fatt li fir-rapport addizzjonali tagħhom, il-periti mediċi addizzjonali għamlu riferiment għall-pazjenta bl-isem Mrs Zammit Marquette, u mhux għal isem l-attriċi, u in vista ta' dan talbet lill-Qorti taħtar esperti ġodda biex jirrelataw. Madanakollu f'digriet mogħti fil-25 ta' Ġunju, 2018, il-Qorti wara li rat ir-risposta tal-attriċi, ċaħdet din it-talba stante li l-periti addizzjonali sabiex waslu għall-konklużjonijiet tagħhom straħu fuq MRI li sar mill-ġdid qabel ma eżaminaw l-attriċi u r-rapport tagħhom jindika l-operazzjonijiet kollha li għaddiet minnhom l-attriċi fil-passat. 707B tal-proċess. 707F tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM Konsiderazzjonijiet legali Minkejja li l-ewwel talba tal-attriċi hi biex din il-Qorti tiddikjara li l-konvenuta hi responsabbli għall-inċident de quo, ġie eċċepit mill-konvenuta li hi diġà aċċettat ir-responsabbilità tagħha għal dan l-inċident, u għaldaqstant dak li jifdal xi jsir mill-Qorti huwa li l-likwidazzjoni tad-danni sofferti mill-attriċi konsegwenza tal- inċident mertu tal-kawża. Il-punt kontenzjuż f'din il-proċedura kien dwar il-grad ta' debilità permanenti soffert mill-attriċi, mara tad-dar li dakinhar tal-inċident kellha wieħed u erbgħin (41) sena, u li wara li ġiet eżaminata minn għadd ta' esperti mediċi ġie stabbilit li hija qiegħda ssofri minn debilità permanenti, li tvarja fil-grad minn espert mediku għal ieħor, tant li pereżempju Mr Thomas Fyfe kkonstata li l-attriċi qiegħda ssofri minn debilità permanenti ta' 20% minħabba l-uġigħ li jkollha fi spallejha u f'daharha, filwaqt li Mr Fredrick Sawan Minton qal li l-grad ta' debilità permanenti soffert mill-attriċi hu ta' 1%, stante li uħud mis-sintomi li hi tħoss m'humiex konsegwenza diretta tal-inċident. L-esperti mediċi maħtura mill- Qorti wkoll ma qablux bejniethom dwar il-grad ta' diżabilità tagħha, u filwaqt li Mr Carmel Cortis Gauci ikkonkluda li l-attriċi għandha debilità permanenti ta' 12%, il-periti addizzjonali Mr Ray Calabrese, Mr Ivan Borg Myatt u Dr Josanne Boland li eżaminaw lill-attriċi kkonkludew li din għadha debilità permanenti ta' bejn 15% u Il-Qorti kkonsidrat il-fatt li l-esperti mediċi maħtura minnha huma dawk li l- aktar li qablu bejniethom dwar il-grad ta' debilità soffert mill-attriċi, u għalhekk għall-finijiet tal-komputazzjoni matematika li trid issir sabiex jiġi stabbilit it-telf ta' qligħ futur soffert mill-attriċi, ser tkun qiegħda tiffissa l-grad ta' debilità permanenti bħala li hu ta' 15%. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 14 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM Mill-provi jirriżulta mill-kopji tal-irċevuti esebiti l-attriċi sofriet danni materjali/damnum emergens fis-somma ta' €3,104.89. Il-Qorti hawnhekk mhix tikkonsidra dak li xehdet l-attriċi li hija ħtiġilha timpjega helper sabiex tgħinha fix- xogħol tad-dar, u li din tħallset l-ammont ta' €8,040 tul is-snin li hija kienet ilha tagħmel użu mis-servizzi ta' din il-persuna, u dan minħabba li ma nġabet l-ebda prova fir-rigward. Il-Qorti, filwaqt li tifhem li inċident bħal dak inkwistjoni ċertament li jħalli impatt qawwi fuq il-kwalità tal-ħajja tal-persuna li tgħaddi minnu, madanakollu tqis li f'dawn it-tip ta' ċirkostanzi hu importanti li kull pretensjoni għal-likwidazzjoni tad-danni tkun sostnuta minn prova, li f'dan il-każ ma nġabitx. Ma nġabet ebda prova lanqas fir-rigward ta' dak li ġie allegat mill- attriċi li fil-futur se jibqa' jkollha nfiq ta' bejn €70 u €100 f'mediċini fil-ġimgħa konsegwenza tal-inċident mertu tal-kawża. M'hemm l-ebda dubju li minkejja li l-attriċi hija mara tad-dar, hija xorta waħda għandha tiġi kkumpensata għal telf ta' qligħ li setgħet sofriet minħabba f'dan l- inċident. F'deċiżjoni fejn il-mertu kien simili ħafna għal dak odjern, fl-ismijiet Mary Casapinta vs. Agnes Mirpuri et35, il-Qorti qalet: "Ma hemmx kontestazzjoni bejn il-partijiet illi l-attriċi għalkemm mara tad-dar u nonostante li ma tipperċepixxix paga mingħand datur tax-xogħol uffiċjali, hija xorta hija intitolata għal kumpens ta' telf ta' qliegħ. Dan huwa prinċipju ben stabbilit fil-ġurisprudenza tagħna kurrenti u ċioe għalkemm mara miżżewġa ma kellhiex impjieg fiż-żmien tal-korriment, xorta jistħoqqilha tingħata kumpens adegwat għall-ġrieħi sofferti minnha fl-inċident dannuż siccome llum huwa ġustament meqjus illi x-xogħol ta' mara tad-dar jista' jissarraf f'ħidma ekonomika, għalhekk illum huwa paragonat ma' impjieg bi qliegħ effettiv." Qrati tal-Ġustizzja Paġna 15 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM Element diskrezzjonali u li jagħti lok għal diverġenzi fl-iffissar tal-kumpens dovut f'każijiet ta' din ix-xorta, huwa l-element tal-multiplier, li fis-sentenza fl-ismijiet "In-numru ta' snin adottat bħala multiplier m'għandux ikun ibbażat fuq l- aspettattiva tal-ħajja in ġenerali tad-danneġġjat iżda fuq l-aspettattiva tal-ħajja lavorattiva tiegħu u għalhekk jittieħdu in kunsiderazzjoni ċ-'chances and changes of life'. … Minbarra dan il-bixra ta' ħsieb wara sentenzi ta' dawn l-aħħar snin f'dan il- qasam qiegħda xxaqleb lejn it-tneħħija ta' skemi riġidi li jistgħu jfixklu l-għoti ta' kumpens mistħoqq u xieraq għaċ-ċirkostanzi. Waħda minn dawn l-iżviluppi hija fil-massimu tal-multiplier, fejn għal numru kbir ta' snin ma tqiesx li seta' jaqbeż l-għoxrin (20). Għar-raġunijiet li l-Qorti għandha tfittex qabel kull ħaġa oħra li tirreintegra kemm jista' jkun lil dak li jkun ġarrab ħsara, u li terġa' tqiegħed lil tali persuna kemm jista' jkun fl-istat li kien qabel l-inċident. Illum huwa aċċettat u approvat mill-ogħla Qrati tagħna li l-multiplier ikun jaqbel sewwa mal-età tal- vittma u mhux ma' kriterji arbitrarji." L-artikolu 1045 (1) tal-Kodiċi Ċivili jistabbilixxi illi: li persuna responsabbli għandha twieġeb għaliha, skont id- "Il-ħsara dispożizzjonijiet ta' qabel, hija t-telf effettiv li l-għamil tagħha jkun ġab direttament lill-parti li tbati l-ħsara, l-ispejjeż li din il-parti setgħet kellha tagħmel minħabba l-ħsara, it-telf tal-paga jew qligħ ieħor attwali, u t-telf ta' qligħ li tbati 'l quddiem minħabba inkapaċità għal dejjem, total jew parzjali, li dak l-għamil seta' jġib." F'sentenza mogħtija minn din il-Qorti diversament preseduta fit-18 ta' Frar, 2013, fl-ismijiet Emmeline Calabrese vs. Antione Bronsdijk, il-Qorti qalet: "Għalhekk il-Qorti għandha l-obbligu li teżamina t-telf ta' qligħ futur minħabba l- inkapaċità, it-telf ta' paga jew qligħ ieħor attwali li jinkorri fih id-danneġġjat; u dak it-telf ta' qligħ futur, ossia lucrum cessans, li d-danneġġjat ikun prekluż li Qrati tal-Ġustizzja Paġna 16 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM jużufruwixxi minnu minħabba danneġġjant." l-event sinistru kawża tal-għemil dirett tad- Fis-sistema legali tagħna l-kwantifikazzjoni tad-danni hija dejjem fid-diskrezzjoni tal-ġudikant, u għalkemm hi regolata minn ċerti prinċipji, dawn mhumiex F'dan il-każ, il-Qorti qieset li multiplier ġust hu ta' 20, peress li l-attriċi kellha l-età ta' 41 sena meta seħħ l-inċident, u persuna fl-età tagħha għad trid taħdem almenu sal-età ta' 65 sabiex tilħaq l-età tal-pensjoni. F'ċirkostanzi bħal dawn, il-Qorti tqis il-kejl tal-paga minima nazzjonali bħala l- paga bażika li fuqha għandha ssir il-komputazzjoni tad-danni sofferti, li fis-sena 2012, is-sena li fiha seħħ l-inċident, kienet ta' €8,221.7237 ossija dħul nett ta' Din il-paga trid tiġi aġġustata għall-għoli tal-ħajja38 għall-perijodu kollu tal-multiplier, sabiex b'hekk is-salarju bażiku li ser tkun qiegħda taħdem fuqu l-Qorti huwa ta' €7,399.71 + €8,820.45 / 2 = €8,110.08. Huwa dan l- ammont ta' salarju bażiku li l-Qorti ser tieħu għall-fini tal-komputazzjoni li trid tagħmel. L-evoluzzjoni ġuriprudenzjali f'kawżi ta' din ix-xorta wassal għal żvilupp ieħor importanti, dak li jsir tnaqqis ta' 20% minħabba li l-ħlas tal-kumpens qiegħed isir Spiss kien jiġri li f'kawżi li kienu jdumu s-snin biex jinqatgħu, il-Qorti kienet tnaqqas 2% għal kull sena li kawża ddum biex tinqata' f'każijiet fejn ikunu 38 F'sentenza mogħtija minn din il-Qorti kif diversament preseduta fid-19.05.2000 fl-ismijiet Joseph Pace Bonnici vs. Charles Angileri pro et noe, il-Qorti stabbiliet illi, "[m]eta d-danni jirrappreżentaw kumpens għal telf futur, il-Qorti trid tieħu in konsiderazzjoni l-effetti li l-inflazzjoni jkollha fuq l-introjtu perċepit fid-data tal-inċident proġettat fuq firxa ta' snin magħżula bħala l-multiplier." Bħala rata ta' inflazzjoni annwali qed tittieħed ir-rata ta' 0.96%, li hija r-rata medja tal-inflazzjoni f'dawn l- aħħar 5 snin skont l-NSO {1.38%(2013) + 0.31%(2014) + 1.10%(2015) + 0.64%(2016) + 1.37%(2017) ÷ 5= 0.96%}. Paġna 17 minn 19 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Nru 792/2015LM għaddew aktar minn tliet snin bejn id-data meta tiġi ppreżentata ċ-ċitazzjoni u s- Madanakollu f'dan il-każ il-Qorti ma tarax li hemm lok għal tali Il-kawża nfetħet fis-sena 2015, u ser tinqata' ftit anqas minn tliet snin wara li kien hemm l-ewwel udjenza. Ma jistax jintqal li kien hemm xi delungar da parti ta' xi ħadd jew ieħor mill-partijiet. Is-salarju medju ta' €8,110.09 x multiplier ta' 20 x 15% diżabilità permanenti sofferta mill-attriċi, iwasslu għal ċifra ta' €24,330.27, li meta ridotta b'20% (lump sum payment), tiġi €19,464.22. Dan huwa l-lucrum cessans likwidat mill-Qorti, li meta magħdud mas-somma ta' €3,104.89 rappreżentanti d-damnum emergens soffert mill-attriċi, jiġi stabbilit li l-ammont totali li għandu jitħallas mill- konvenuta lill-attriċi in linea ta' danni fis-somma ta' €22,569.11. Għaldaqstant għar-raġunijiet hawn fuq mogħtija, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi din il-kawża kif ġej: Tiċħad l-eċċezzjonijiet tal-konvenuta; In vista li r-responsabbiltà għall-inċident mertu tal-kawża ma kinitx ikkontestata, tillikwida d-danni sofferti mill-attriċi konsegwenza tal- imsemmi inċident fis-somma ta' tnejn u għoxrin elf, ħames mija u disgħa u sittin Euro u ħdax-il ċenteżmu (€22,569.11); Konsegwentement tikkundanna lill-konvenuta tħallas lill-attriċi s-somma hekk likwidata in linea ta' danni. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 18 minn 19 Rikors Maħluf Nru 792/2015LM Bl-ispejjeż u bl-imgħaxijiet legali mid-data tas-sentenza sad-data tal-ħlas effettiv, kontra l-konvenuta. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 19 minn 19