QORTI ĊIVILI – PRIM'AWLA Rikors Ġuramentat Nru.: 852/2015 MH Illum, 12 ta' Diċembru, 2018 Untours Insurance Agents Limited (C-5655) in rappreżentanza tas-soċjeta' assiguratriċi estera QIC International LLC u Citadel Insurance p.l.c (C- 21550) kif surrogati fid-drittijiet tal-assigurata tagħhom One Productions Sebastian Pellicano (ID No: 843613M) li jeżerċita l-kummerċ bl-isem ta' 'Casa Completa' permezz tiegħu espona: Rat ir-rikors ġuramentat tas-soċjeta' attriċi tal-10 ta' Settembru 2015 li "Illi s-soċjeta' One Productions Limited kienet sofriet danni kbar b'riżultat ta' ingress ta' kwantita ta' ilma tax-xita fit-8 t'Ottubru, 2011 fl- istudios tagħha fil-Marsa, liema danni komplew jiġu aggravati bl-ingress u dħul ta' iżjed ilma tax-xita fis-serata u n-nofs ta' nhar ta' bejn il-15 u s- Illi dan id-dħul ta' ilma kien ikkawżat mill-fatt illi x-xogħolijiet li kienu saru mill-intimat fis-saqaf tal-istudios ma kinux ġew eżegwiti skond is- sengħa u l-arti u/jew ma ġewx eżegwiti bl-utilizazzjoni ta' materjal Illi għalhekk l-intimat huwa unikament responsabbli għad-danni kollha hekk sofferti mis-soċjeta' One Productions Limited b'riżultat ta' dan id- dħul tal-ilma u dan anke kif ċertifikat fir-rapport peritali rilaxxjat mill- AIC Meilak Fenech Salerno illi kopja tiegħu qed tiġi hawn annessa bħala Dok. Illi d-danni sofferti mis-soċjeta' One Productions Ltd kienu jikkonsistu kemm fi ħsarat fil-proprjeta' immobbli nnifisha, u ċioe' l-binja tal- istudios, kif ukoll fl-equipment, apparat u attrezzatura fl-intern tal-bini. Illi s-soċjeta' One Productions Limited kellha fis-seħħ polza ta' assigurazzjoni maħruġa mas-soċjetatjiet rikorrenti Untours Insurance Agents Limited (C-5655) in rappreżentanza tas-soċjeta' assiguratriċi tkopri ħsarat illi One Productions Ltd tista' ssofri fil-proprjeta' tagħha (Polza ta' Assigurazzjoni Numru 544509842 – Commercial Combined Illi d-danni sofferti mis-soċjeta' One Productions Ltd b'riżultat ta' dan l- akkadut kienu jammontaw għas-somma ta' €57,985.11 u s-soċjetajiet rikorrenti ħallsu lis-soċjeta' magħhom assigurata One Productions Ltd l-policy excess. is-somma ta' €50,620.61 u dan wara li tnaqqset is-somma rappreżentanti Illi l-quantum ta' dawn id-danni ġew iċċertifikati mid-ditta ta' chartered loss adjusters Hayes & Pike illi għax-xogħol tagħhom tħallsu s-somma ta' €3,271.67 [vide Invoice hawn annessa bħala Dok. Illi s-soċjetajiet rikorrenti ġew debitament surrogati fid-drittijiet tas- soċjeta' One Productions Ltd għall-imsemmija somma ta' €50,620.61 [Surroga hawn annessa bħala Dok. Illi għaldaqstant is-somma globali dovuta mis-soċjetatjiet rikorrenti fil- konfront tal-intimat tammonta għal €53,892.28 (u ċioe' s-somma ta' €50,520.61 imħallsa lill-assigurata tagħhom One Productions Ltd u li għaliha ta' €3,271.67 rappreżentanti l-loss adjusting / survey fees). Illi l-intimat ġie interpellat diversi drabi sabiex iħallas din is-somma hekk dovuta iżda huwa baqa' inadempjenti u għalhekk kellha ssir din il-kawża. Jghid għalhekk l-intimat għaliex m'għandhiex din l-Onorabbli Qorti -: prevja kwalsijasi dikjarazzjoni oħra talvolta meħtieġa u neċessarja, tiddikjara illi l-intimat huwa unikament responsabbli għall-ħsarat kollha kaġjonati fil-bini u l-apparat tas-soċjeta' One Productions Limited li kienet assigurata mas-soċjetajiet rikorrenti; tiddikjara in oltre illi l-intimat huwa unikament responsabbli biex iħallas lis-socjetajiet rikorrenti s-somma globali ta' tlieta u ħamsin elf tmien mija u tnejn u disgħin Ewro u tmienja u għoxrin ċenteżmu (€53,892.28) konsistenti, in kwantu għas-somma ta' ħamsin elf ħames mija u għoxrin Ewro u wieħed u sittin ċenteżmu (€50,520.61) rappreżentanti d-danni riżarċiti lis-soċjeta' assigurata One Productions Ltd taħt il-polza tal-assigurazzjoni fuq imsemmija u in kwantu għas-somma ta' tliet elef mitejn u wieħed u sebgħin Ewro u sebgħa u sittin ċenteżmu (€3,271.67) rappreżentanti l-loss adjusting / survey fees imħallsa mis-soċjetajiet rikorrenti; u tikkundanna lill-intimat sabiex iħallas lis-soċjetajiet rikorrenti l- imsemmija somma ta' tlieta u ħamsin elf tmien mija u tnejn u disgħin Ewro u tmienja u għoxrin ċenteżmu (€53,892.28). Bl-ispejjeż kollha inkluż dawk ta' Inibizzjoni preżentat kontestwalment ma' dan ir-Rikors Ġuramentat u bl-imgħax legali sad-data tal- ħlas effettiv kontra l-intimat li huwa minn issa nġunt għas-subizzjoni." Rat il-lista tax-xhieda u d-dokumenti annessi mar-rikors ġuramentat. Rat ir-risposta ġuramentata ta' Sebastian Pellicano tas-7 ta' Diċembru 20151 li permezz tagħha ressaq dawn l-eċċezzjonijiet: "Illi preliminarjament, it-talbiet attriċi huma preskritti ai termini tal- Artikolu 2153 tal-Kap. 16 tal-Liġijiet ta' Malta; Illi fil-mertu u mingħajr preġudizzju għall-premess, it-talbiet tal- kumpanniji attriċi huma infondati fil-fatt u fid-dritt u l-esponenti jikkontesta bil-qawwa kollha illi huwa b'xi mod responsabbli għad-danni reklamati mill-kumpanniji attriċi, u dan għas-segwenti raġunijiet: a. Illi kif ser jirriżulta fil-mori tal-proċeduri odjerni u kif spjegat f'aktar dettall fid-dikjarazzjoni tal-fatti li tifforma parti minn din ir-risposta ġuramentata, l-esponenti, kien ġie inkarigat mill- kumpannija One Productions Limited sabiex jeżegwixxi xogħolijiet ta' riparazzjoni u waterproofing fuq parti mis-saqaf tal-istruttura ta' corrugated asbestos sheeting preżenti fil-fond relattiv, liema saqaf kien iddeterjorat u minnu kien jipperkola ammont sostanzjali ta' ilma meta tagħmel ix-xita, liema xogħolijiet kienu għadhom mhumiex kompluti fil-ġurnata li fiha allegatament seħħew id-danni msemmija fir-rikors promotur u l-esponenti kien għadu ma ħariġx is-certificate of completion relattiv u l-garanzija relattiva; b. Illi inoltre, kif ukoll ser jirriżulta fil-mori tal-proċeduri odjerni u kif spjegat f'aktar dettall fid-dikjarazzjoni tal-fatti li tifforma parti minn din ir-risposta ġuramentata, il-kumpannija One Productions Limited kienet tat struzzjonijiet lill-esponenti sabiex l-esponenti ma jagħmilx xogħolijiet ta' waterproofing taħt l-outdoor units tal- airconditioning system li kienu jinsabu fuq is-saqaf in kwistjoni u infurmaw lill-istess esponenti li kienu ser iqabbdu lil persuna terza eżerċenti l-kummerċ bl-isem "Mr. Montaigue", li kien il-persuna inkarigat bix-xogħolijiet ta' waterproofing fuq parti oħra tal-istess saqaf, sabiex din il-persuna "iddur bl-irqiq" l-ispazju ta' bejn dawn l-outdoor units u s-saqaf de quo, u dan kontra l-parir tal- istess esponenti li nforma lill-kumpannija One Productions Limited illi kien konsiljabbli illi l-imsemmija outdoor units jiġu mgħollija minn fuq is-saqaf sabiex l-esponenti jkompli għaddej bis-sistema ta' waterproofing tiegħu minflok ma' din titħalla li ssir fi stadju ulterjuri minn persuna terza; c. Illi kif ukoll ser jirriżulta fil-mori tal-proċeduri odjerni, l-esponenti kien addirittura, ftit ġranet biss qabel ma seħħet il-maltempata in kwistjoni, reġa ġibed l-attenzjoni tar-rappreżentanti kumpannija One Productions Limited illi kien jeħtieġ illi jsir xogħolijiet ta' waterproofing taħt l-imsemmija outdoor units u f'dan ir-rigward, l-esponenti reġa għal darb'oħra ta' parir lir- rappreżentanti tal-kumpannija One Productions Limited sabiex dawn l-outdoor units jiġu elevati mil-livell tas-saqaf sabiex isir ix- xogħol taħthom, iżda għal darb'oħra, għal raġunijiet illi jafuh huma biss, ir-rappreżentanti tal-kumpannija One Productions Limited irrifjutaw li dan isir u nfurmaw lill-esponenti illi fil-fehma tagħhom ma kienx hemm il-ħtieġa ta' dan u li kienu ser jagħmlu xi forma ta' paraqua sabiex jilqgħu għal xi eventwali ilmijiet; d. Illi inoltre, minkejja illi l-kumpannija One Productions Limited kienet ben konsapevoli tal-fatt illi x-xogħolijiet ta' waterproofing kienu għadhom mhumiex kompluti, huma xorta waħda, frott l- għaġla u b'negliġenza grassa, iddeċidew illi jagħmlu xogħolijiet ta' finitura (finishings) u li jdaħħlu u jħallu equipment, apparat u attrezzatura fl-intern tal-binja in kwistjoni; e. Illi kien appuntu dan in-nuqqas da parti tal-kumpannija One Productions Limited illi hija l-kawża diretta tad-danni li qed jirreklamaw il-kumpannija attriċi, u dan kif ser jirriżulta fil-mori tal-proċeduri odjerna; f. Illi in ogni każ u mingħajr preġudizzju għall-premess, mhuwiex minnu illi x-xogħolijiet eżegwiti mill-esponenti ma kinux eżegwiti skont u s-sengħa u l-arti u/jew li ma ġewx eżegwiti bl-utilizzazzjoni ta' materjal idoneu; g. Illi għal kull buon fini u mingħajr preġudizzju għall-premess, l- esponenti jirrileva illi din hija l-ewwel darba illi qegħdha tissemma d-data tat-8 ta' Ottubru 2011 u, kif ser jirriżulta fil-mori tal- proċeduri, l-ingress tal-ilma li tat lok għad-danni li l-kumpannija One Productions Limited irreklamaw mill-kumpanniji assiguratriċi tagħhom seħħ fil-lejl bejn il-15 u s-s16 ta' Ottubru 2011; Illi konsegwentement, hija l-kumpannija One Productions Limited (C12946) ta' A28B, Industrial Estate, Xlendi, Il-Munxar li, minħabba negliġenza, traskuraġni, imperizja u nuqqas ta' diliġenza hija responsabbli għad- danni minnha sofferti, u f'dan ir-rigward, l-esponenti jitlob bir-rispett illi l-kumpannija One Productions Limited (C12946) għandha tiġi msejjħa fil-kawża ai termini tal-artikolu 961 tal-Kap. 12 tal-Liġijiet ta' Malta sabiex twieġeb għat-talbiet tal-kumpanniji attriċi; Salv eċċezzjonijiet ulterjuri permissibbli skont il-liġi. Għaldaqstant, permezz tal-preżenti, l-esponenti jitlob bir-rispett illi dina l- Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad it-talbiet tal-kumpanniji attriċi fil-konfront tal-esponenti, bl-ispejjeż kontra l-istess kumpanniji attriċi li huma minn issa id-dikjarazzjoni nġunti in subizzjoni." ġuramentata. preskrizzjoni. Rat illi waqt is-seduta tad-9 ta' Diċembru 2015 ġie deċiż li l-ewwel jinstemgħu il-provi dwar l-eċċezzjoni preliminari li tirrigwarda Rat il-provi mressqa mill-partijiet dwar din l-eċċezzjoni. Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet skambjati bejn il-partijiet. Rat illi l-kawża baqgħet differita għall-lum għall-provi dwar din l- eċċezzjoni. Rat l-atti kollha tal-kawża. Ikkunsidrat: Il-konvenut kien għamel xi xogħlijiet fis-saqaf tal-istudios ta' One Productions Ġie allegat li f'żewġ okkażjonijiet f'Ottubru 2011 seħħet perkolazzjoni ta' ilma tax-xita ġewwa l-istudios imsemmija li kkawżat ħafna danni u dan stante li l-konvenut ma esegwixxiex tali xogħlijiet skont l-arti u s-sengħa u/jew uża materjal mhux idoneu. Is-soċjetajiet atturi kif surrogati fid-drittijiet ta' One Productions Ltd qegħdin jitolbu lill-Qorti tiddikjara illi l-konvenut huwa unikament responsabbli għall-ħsarat kollha kaġjonati fil-bini u l-apparat tas- soċjeta' One Productions Ltd kif ukoll li tordna l-likwidazzjoni u l-ħlas tad- danni fis-somma totali ta' €53,892.28. Minn naħa tiegħu fil-mertu l-konvenut irrespinġa l-pretensjonijiet attriċi bħala nfondati fil-fatt u fid-dritt. Fost affarijiet oħra huwa qal li s-saqaf in kwistjoni kien wieħed iddeterjorat u li għalhekk minnu kien jipperkola ilma meta tagħmel Ix-xogħlijiet li dwarhom sar l-ilment kienu għadhom mhux lesti fil- ġurnata li fiha seħħew l-allegati danni. nuqqasijiet tas-soċjeta' One Productions Ltd li fil-fehma tiegħu kienu l-kawża diretta tad-danni subiti minnhom. Fi kwalunkwe każ huwa ċaħad l-allegazzjoni li ma kienx wettaq xogħol skont is-sengħa u l-arti u/jew li ma użax materjal Mill-provi rilevanti għall-fini ta' din l-eċċezzjoni rriżulta li – i. Skont Roberto Chomarat in rappreżentanza ta' One Productions Ltd2, fis- sena 2011 din is-soċjeta' ħarġet tenders biex jiġu rranġati s-soqfa tal-istudios tagħha ġewwa Bubaqra, Iż-Żurrieq u ntagħżel il-konvenut biex jagħmel dan ix-xogħol. L- għan tat-tender kien li s-saqaf kollu jinkesa b'materjal apposta biex ma tidħolx L-ewwel kien hemm ftehim verbali mal-konvenut imbagħad ftehmu li l- ewwel jagħmlu parti mis-saqaf biex jaraw kif imur ix-xogħol u eventwalment tkompliet il-biċċa l-oħra. Ix-xogħol beda circa f'Awissu 2011 u tlesta xi xhur Ġia sa minn meta sar l-ewwel patching id-diriġenti ta' One Productions Ltd bdew jinnutaw xi qsim u mill-ewwel ġibdu l-attenzjoni tal-konvenut dwar dan iżda huwa qalilhom li kważi kważi li kien aħjar hekk ħalli meta tagħmel ix-xita jaraw hux qed jgħaddi l-ilma3. Sfortunatament meta għamlet l-ewwel xita daħlilhom l-ilma. Ix-xhud kompla jgħid li fejn qabel kien jidħlilhom l-ilma f'xi partijiet biss, spiċċaw biex beda jidħlilhom l-ilma fil-kumpless kollu. F'okkażjoni minnhom kellhom iwaqqfu programm live għax fl-istudio kien nieżel l-ilma minn kullimkien u l-ilma anke tajjar is-sistema tad-dawl. l-episodju x-xhud kien ċempel lill-konvenut u talbu biex jiltaqgħu ħalli jara s- sitwazzjoni u hu kien mar. Wara l-ewwel xita qawwija kien hemm tlett darbiet li għamlet xita fuq xulxin u s-sitwazzjoni kompliet tiggrava u filwaqt li bdew ibattlu l-ilmijiet kellhom anke jbiddlu xi programmi. Sussegwentement One Productions Ltd kienu qabbdu lill-perit Meilak Agius li ħejja rapport fit-22 t'Ottubru 20114. Wara dan ir-rapport huma ħadu passi legali li wasslu biex tinfetaħ din il-kawża. Il-perit Meilak Tedesco Triccas li kkonferma bil-ġurament ir-rapport tiegħu qal li mill-konstatazzjonijiet li għamel irriżultalu li l-ingress ta' ilma fil-kumpless ta' One Productions Ltd kien kawżat minn materjal mhux tajjeb li ntuża u xogħol li sar ħażin. Qal ukoll li huwa kien ra l-ftehim li kien sar bejn One Productions Ltd u l-konvenut u kien innota li l-affarijiet minn naħa tal-konvenut ma kinux saru kollha skont l-ispecifications indikati fil-ftehim imsemmi. One Productions Ltd tħallset is-somma ta' €50,620.61 għas-saldu tal-claim tagħha mis-soċjeta' assikurattiva Untours Insurance Agents6 Ltd. Malli saru dawn il-ħlasijiet din is-soċjeta' ġiet surrogata fid-drittijiet ta' One Productions Ltd. Din is-surroga saret b'effett mid-9 ta' Lulju 20137. v. One Productions Ltd ippreżentat tlett ittri uffiċjali fir-rigward tal-mertu odjern kontra l-konvenut u ċioe' fl-10 t'Ottubru 20128, fil-25 ta' Settembru 20139 u 5 t'Awissu 201510. Il-konvenut jeċċepixxi l-preskrizzjoni a tenur tal-artikolu 2153 tal-Kap 12 tal- Liġijiet ta' Malta li jgħid hekk - 4 Fol 5 et seq. L-azzjoni għall-ħlas tal-ħsarat mhux ikkaġunati b'reat taqa' bi preskrizzjoni bl-egħluq ta' sentejn." It-teżi tal-konvenut hija li ġjaladarba s-soċjetajiet atturi ġew surrogati fid- drittijiet tas-soċjeta' One Productions Ltd nhar id-9 ta' Lulju 2013, kien minn dakinhar li huma ngħatalhom id-dritt jeżerċitaw l-azzjoni tagħhom kontrih. L- aħħar att ġudizzjarju ntavolat minn One Productions Ltd qabel ma seħħet din is- surroga kien fl-10 t'Ottubru 2012. Wara dan l-att ma ġie preżentat ebda att ġudizzjarju ieħor mis-soċjetajiet atturi odjerni kontrih għajr ir-rikors ġuramentat fl-10 ta' Settembru 2015. B'hekk għaddew sentejn u ħdax il-xahar mill-aħħar att ġudizzjarju preżentat minn One Productions Ltd qabel din għaddiet id-dritt li tistitwixxi proċeduri kontrih lill-kumpaniji atturi sad-data tal-preżentata tal- kawża u fi kwalunkwe każ għaddew ukoll aktar minn sentejn mid-data li fiha seħħet is-surroga a favur is-soċjetajiet atturi sad-data tal-preżentata tal-kawża F'termini legali u a bażi tal-artikolu 2137 tal-Kap 12 il-konvenut jgħid li l- azzjoni attriċi hija preskritta. Huwa jargumenta li fil-mument li seħħet is- surroga fid-9 ta' Lulju 2013 is-soċjetajiet atturi akkwistaw b'titolu derivattiv, u għad-esklużjoni tal-kumpanija One Productions Ltd, id-dritt illi jistitwixxu azzjoni kontrih, liema dritt kien sa dakinhar tas-surroga vestit fis-soċjeta' One Productions Ltd u li mas-surroga żvestiet ruħha mid-dritt illi tistitwixxi tali azzjoni kontra l-konvenut. Fil-fehma tal-konvenut it-terminu utli għall- preżentata tal-kawża odjerna skada fil-11 t'Ottubru 2014 u ċioe' wara t-trapass ta' sentejn mill-preżentata tal-aħħar att ġudizzjarju ta' One Productions Ltd li kiser il-preskrizzjoni skont il-liġi u dan ftit xhur qabel ma' s-soċjetajiet atturi ġew surrogati fid-drittijiet ta' One Productions Ltd. Il-konvenut ikompli jargumenta li l-ittri uffiċjali preżentati minn One Productions Ltd wara li seħħet is-surroga ma jistgħux iservu biex jinterrompu l-preskrizzjoni tad-dritt tal- azzjoni tas-soċjetajiet atturi stante li mill-mument tas-surroga dan id-dritt t'azzjoni għadda lis-soċjetajiet atturi ad esklużjoni ta' One Productions Ltd u se mai minn dak l-istadju 'l quddiem kellhom ikunu biss is-soċjetajiet atturi li jeżerċitaw id-dritt ta' azzjoni minnhom akkwistat permezz tas-surroga; dan billi jibagħtu l-att neċessarju sabiex tinkiser il-preskrizzjoni. azzjoni hija preskritta. L-atturi nvece jirribattu li l-azzjoni odjerna mhix preskritta. Fl-ewwel lok huwa jargumentaw li l-artikolu 2153 tal-Kap 12 mhuwhiex applikabbli għall-kaz tal- lum il-għaliex il-bazi tal-azzjoni hija waħda ta' danni naxxenti minn relazzjoni kuntrattwali li l-assikurata tagħhom One Productions Ltd kellha mal-konvenut u għalhekk se mai hija applikabbli l-preskrizzjoni ta' kwinkwennali u mhux dik eċċepita mill-konvenut. Inoltre l-atturi jargumentaw li fi kwalunkwe każ lanqas ma jiswa 1-argument tal-konvenut li l-interpellazzjonijiet ġudizzjarji magħmula mill-assigurata tagħhom ma jiswewx sabiex jinżamm fis-seħħ id-dritt t'azzjoni tagħhom una volta sseħħ is-surroga. Huma jiċċitaw ġurisprudenza biex juru li l- fatt li bejn is-surroga u l-kawża odjerna l-assigurata One Productions Ltd ippreżentat ittri uffiċjali, dan jgħodd ukoll biex jinterrompi l-preskrizzjoni. Il-Qorti tibda l-kunsiderazzjonijiet tagħha b'referenza għall-ġurisprudenza in materja fosthom il-każ Mario Zurgani vs Corinthia Palace Hotel Company Limited et deċiż fit-13 ta' Ġunju 201311 fejn ingħad hekk - "Is-soċjetajiet konvenuti qed jeċċepixxu li l-azzjoni attriċi hi preskritta bi skadenza ta' sentejn skont l-artikolu 2153 tal-Kodici Ċivili. Dan l-artikolu jippreskrivi b'terminu ta' sentejn l-azzjonijiet kollha għad-danni li jirriżultaw minn delitt jew kwazi-delitt. L-attur da parti tiegħu jsostni li l-artikolu invokat mhux applikabbli peress li l-azzjoni tagħha hi waħda kuntrattwali...… [.....] Hu ribadit fil-ġurisprudenza tagħna li għall-finijiet ta' preskrizzjoni, il-liġi tagħraf tliet għamliet ta' azzjoni għad-danni, u jiġifieri: (a) azzjoni dwar ħsarat imnissla minn għemil li jikkostitwixxi reat, f'liema każ iż-żmien tal-preskrizzjoni huwa dak imfisser mil-liġi biex issir l-azzjoni kriminali dwar l-istess reat (regolat bl-art.2154(1) tal-Kap.16); (b) azzjoni għall-hsarat imnisslin minn delitt jew kważi-delitt ('l hekk imsejħa culpa aquiliana), f'liema każ il- preskrizzjoni hija ta' sentejn - principju rifless fl-artikolu 2153 tal-Kodici Ċivili; u (c) azzjoni għall-ħsarat imnissla minn nuqqas ta' twettieq ta' kuntratt li mhux imfisser f'att pubbliku, f'liema każ il-preskrizzjoni hija dik ta' ħames snin; Hu għalhekk paċifiku li illi l-preskrizzjoni bjennali prevvista mill-Artikolu 2153, tal-Kodiċi Ċivili tikkolpixxi "l' azione per risarcimento del danno derivante dal fatto illecito, e non quello del risaricimento del danno contrattuale, soggetta quest' ultima azione alla prescrizione confacente al determinato contratto" (Kollez. Illi, għalhekk, il-preskrizzjoni ta' sentejn imsemmija fl-artikolu 2153 tal-Kodiċi Ċivili, minbarra li ma tapplikax għall-ħsara maħluqa minn għemil li jikkostitwixxi reat, lanqas ma tapplika fejn l-allegata ħsara titnissel minn ksur ta' patt kuntrattwali (Ara per eż. "Dreyfuss vs Podesta", deċiża fil-5 ta' Frar, 1895 (Vol. XV.44); "Grixti Maniscalco vs Loftus", deċiża mill-Onorabbli Qorti tal-Appell fid-9 ta' Marzu, 1925 (Vol. XXVI.I.54), "Rapa vs Rossitto", deċiża minn din il-Qorti fl-10 ta' Mejju, 1982). Fil-kawża "Borda vs Arrigo Group of Hotels et", deċiża minn din il-Qorti fil-15 ta' Jannar, 1999, ġie konfermat li l- preskrizzjoni applikabbli tkun ta' ħames snin jekk id-danni huma riżultat ta' inadempjenza ta' obbligazzjoni. Il-kwistjoni in eżami hija jekk il-kolpa fil-każ prezenti kinetx kontrattwali jew extra - kontrattwali / aquiliana naxxenti mid-delitt jew kważi delitt. L-Onorabbli Qorti tal-Appell fil-kawża "Joseph Giordano v Emmanuel Farrugia Mifsud" deċiża fid-19 ta' Frar 1954 per Sir. Luigi Vella-Critien, irriteniet li wieħed mill-kriterji sabiex jiġi deċiż jekk il-fatt hux kolpa kontrattwali jew aquiliana, vwoldiri li, meta hemm kuntratt, il-kolpa tista' tkun aquiliana biss meta l-fatt ikun indipendenti u awtonomu mir-rapport kontrattwali. "(enfasi ta' din il-Qorti.) Din il-Qorti irriteniet li fatt ta' negligenza u imperizja li jikkostitwixxi inadempjenza kuntrattwali, li jista' ikun non factum jew anke male factum ma tistax tkun kolpa aquiliana imma damnum injuria datum li jista' isir fl-okkażżjoni ta' kuntratt. Il-Qorti ċċitat Laurent li jgħallem "Il delitto e' una il-ħtija kontrattwali fil-grad. In kwantu għall-kawża, Hu ammess il-konkors bejn ir-responsabbilita' kontrattwali u dik extra kontrattwali. Kif ġie deċiż fis-sentenza fil-kawża fl-ismijiet "Schroeder vs Park et", deċiża fid-9 ta' April 1949, (Vol. XXXIII.II.379) il-Qorti kkunsidrat illi "l- ħtija meta tiġi kkunsidrata fl-entita' tagħha, hija waħda; u taħt dan l-aspett ma hemmx distinzjoni bejn kolpa kontrattwali u dik komunement imsejħa aquiliana, li titnissel minn delitt jew kważi delitt. Id-differenza bejniethom tinsab fil-kawża u tippresupponi obbligazzjoni pre-eżistenti li magħha hija marbuta; mentri l-ħtija aquiliana tippresupponi fatt li minnu titnissel ' ex nunc'. In kwantu għall-grad id- differenza hija riposta fl-estensjoni tar-responsabbilita' fis-sens illi fil-kolpa kontrattwali wieħed jista' jirrispondi ta' ħtija ħafifa skont il-każ, mentri fil- kolpa aquiliana r-responsabbilita' testendi ruħha b'mod li dwarha ma hemmx grad." Ukoll fil-każ fl-ismijiet "Arthur George Mazzitelli et vs Anthony Braddick-Southgate pro et noe et." (deċiża fit-18 ta' April 1963 – (Vol. XLVII.III.1110) ġie deċiż li "ma hemm xejn inkompatibbli bejn responsabbilita' kontrattwali u ħtija aquiliana … jista' jkun hemm materja ta' delitt jew kważidelitt anke f'materja ta' obbligazzjonijiet konvenzjonali; f'liema ipotesi l-parti lesa jista' jkollha żewġ azzjonijiet – dik nascenti minn ħtija contrattuale u dik nascenti minn ħtija extra contrattuale." Fil-każ ta' azzjoni għad-danni nascenti mir-responsabbilita' contrattuale l-attur għandu jipprova li huwa kellu favur tiegħu dik l-obbligazzjoni kuntrattwali u li l-konvenut kien inadempjenti fl-esekuzzjoni ta' dik l-obbligazzjoni fil-konfront ta' l-istess attur. B'hekk ir-responsabbilita' għad-danni tirrizulta mir-rabta guridika jew nuqqas tagħha, u dana skont il-każ, li hemm bejn il-partijiet L-awtur Andrea Flahive jagħti eżempju ċar sabiex ikun jista' jagħraf id- lok għar-responsabbilita' distinzjoni bejn rabta kontrattwali contrattuale u n-nuqqas lok għar- Din iċ-ċitazzjoni hija ċitata f'diversi li ta' rabta kontrattwali tagħti tagħti Imbagħad, dwar il-mument li fih l-azzjoni odjerna setgħet tiskatta din il-Qorti diversament preseduta fil-każ Penza Tarmac Ltd vs Zoqdi Hydro Rocks Construction Ltd deċiż fit-28 t'April 201612 qalet li - L-Artikolu 2137 tal-Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta jipprovdi hekk: "Bla ħsara ta' dispożizzjonijiet oħra tal-liġi, il-preskrizzjoni ta' azzjoni tibda minn dak inhar li din l-azzjoni tista' tiġi eżerċitata; mingħajr ma jittieħed qies tal-istat jew tal-kondizzjoni tal-persuna li lilha din l-azzjoni tmiss, u dan b'applikazzjoni tal-prinċipju li ż-żmien preskrittiv jgħaddi biss minn dakinhar li jkun tnissel id-dritt jew setgħet tinbeda l-azzjoni. Dan il-prinċipju huwa mibni fuq il-massima li "actio non natae non praescribititur"13 (Ara wkoll f'dan is- sens is-sentenza fl-ismijiet Albert Park noe vs Anthony Hicklin et deċiża mill- Qorti tal-Appell fit-23 ta' Settembru 2009.) Illi inoltre l-inerzja ma timpedix d-dekors tal-perjodu preskrittiv ai fini tad- determinazzjoni tal-preskrizzjoni purche` din l-inerzja mhix dovuta għall- impossibilita` li jaġixxi. Il-kliem testwali tal-artikolu fuq ċitat fis-sens li t- terminu estentiv jibda jiddekorri "minn dakinhar li l-azzjoni tista' titmexxa" jirreferu għall-kawzi ġuridiċi li jistgħu ikunu ta' xkiel għall-azzjoni u mhux għal kawżi purament fattwali, per eżempju, għal xi diffikolta` fattwali li seta' jirriskontra t-titular tad-dritt soġġettiv diment li dawn ma jqegħduhx fl- impossibilita` li jaġixxi." Fil-każ Joseph Joyce et vs Dominic Bianchi et deċiż fit-8 t'Ottubru 201414 il-Qorti kompliet li- jistax "......kif intqal fil-kawża fl-ismijiet Anna Basile Pace vs Eric Linwood (deċiża mill- Qorti Ċivili, Prim'Awla, mill-Onor. 2119 nri 11, 17, 53, 103, 122);" Fl-isfond ta' dawn il-prinċipji ġurisprudenzjali l-Qorti tagħmel is-segwenti kunsiderazzjonijiet b'applikazzjoni għall-każ odjern: 1. Analizzata l-bażi tal-azzjoni attriċi l-Qorti ssib li din mhijiex iżolata u distinta mir-relazzjoni kontrattwali li kien hemm bejn One Productions Ltd u l-konvenut iżda hija proprju arġinata fuqha. L-oriġini ta' kollox huwa fil-fatt il-ftehim li kien sar bejn dawn il-persuni appena msemmija sabiex il-konvenut jagħmel xogħlijiet fuq is-soqfa tal-istudios ta' One Productions Ltd. Dik is-soċjeta' allegat li sofriet danni kawża ta' xogħol ħażin li sar mill-konvenut fl- esekuzzjoni tal-appalt mogħti lilu wara li sofriet ingress ta' ilma meta għamlet One Productions Ltd irċeviet mingħand l-atturi l-ħlas għad-danni Issa permezz tal-proċeduri odjerni dak li qed jagħmlu l- atturi - li fil-frattemp daħħlu fiż-żarbun ta' One Productions Ltd permezz tas- surroga tad-9 ta' Lulju 2013 - huwa li jduru fuq il-konvenut għar-rimbors tal- ħlas li huma għamlu lill-assigurata tagħhom One Productions Ltd in vista tal- allegata inadempjenza kuntrattwali da parti tal-istess konvenut. Isegwi lir- relazzjoni maħluqa bejn One Productions Ltd. u l-konvenut hija naxxenti minn kuntratt ukoll li n-ness bejn ir-relazzjoni kuntrattwali oriġinali u l-azzjoni odjerna huma ben pruvati; Konsegwentement, indipendentement minn jekk fil-mertu l-atturi għandhomx raġun jew le fil-pretensjonijiet tagħhom, f'dan l-istadju preliminari tal-kawża huwa pależi li t-talbiet tal-atturi jipprexxindi mill-premessa li l-konvenut ma onorax l-obbligi kuntrattwali tiegħu u għalhekk huma kienu kostretti jiftħu l- kawża tal-lum wara li ġew debitament surrogati fid-drittijiet tal-assigurata tagħhom One Productions Ltd; Fiċ-ċirkustanzi għalhekk, l-artikolu 2153 tal-Kap 16 invokat mill-konvenut mhuwhiex applikabbli għall-każ odjern in kwantu kif ampjament muri fil- ġurisprudenza ċitata, dan l-artikolu huwa applikabbli biss f'każijiet ta' kolpa extra-kuntrattwali li mhuwhiex il-każ odjern; Jiġi sottolineat ukoll li f'każ bħal dak tal-lum fejn għadu kif instab li l- tal-preskrizzjoni sollevat mill-konvenut mhuwhiex applikabbli m'għandhiex tkun il-Qorti li tindaga hi liema preskrizzjoni kienet se mai applikabbli. Fil-każ Maltacom plc vs Salina Co. Ltd deċiż fit-30 ta' Novembru 200415 il-Qorti qalet hekk - "....skond l-Art.2111 il-Qorti ma tistax ex officio tagħti effett għall-preskrizzjoni jekk din ma tiġix eċċepita mill-parti interessata; li jfisser li l-qorti ma tistax tissuplixxi ex officio għan-nuqqas tal- parti u m' għandhiex għalhekk tfittex biex tara hijiex applikabbli għall-kaz xi preskrizzjoni partikolari li ma tkunx indikata b' mod ċar u espliċitu minn min jinvoka" [PA.[PS] Donald Muscat Zerafa noe vs Joseph Debono Stanmore - 28 ta' Ġunju 2003 – vide każistika ċitata]." Il-Qorti tista' tieqaf hawn iżda għall-fini ta' kompletezza sejra tindirizza l- argumenti mressqa mill-konvenut dwar l-effetti legali tas-surroga li saret bejn One Productions Ltd u s-soċjetajiet atturi fir-rigward ta' din l-eċċezzjoni tal- preskrizzjoni. L-iżball kardinali kommess mill-konvenut għal fini ta' din l- eċċezzjoni huwa li legalment qiegħed jifred lil One Productions Ltd mis- soċjetajiet atturi u dan meta huwa paċifiku li kulma għamlu s-soċjetajiet atturi kien li bis-surroga sempliċiment daħlu fiż-żarbun ta' One Productions Ltd16 bl- implikazzjonijiet kollha li dan iġib miegħu f'għajnejn il-liġi. L-attur erroneamet jargumenta li fil-mument li seħħet is-surroga fid-9 ta' Lulju 2013 is-soċjetajiet atturi akkwistaw b'titolu derivattiv, u għad-esklużjoni tal-kumpanija One Productions Ltd, id-dritt illi jistitwixxi azzjoni kontrih, liema dritt kien sa dakinhar tas-surroga vestit fis-soċjeta' One Productions Ltd u li mas-surroga żvestiet ruħha mid-dritt illi tistitwixxi tali azzjoni kontra l-konvenut. Dan mhuwhiex legalment korrett. Fil-każ ċitat ukoll mis-soċjetajiet atturi fl-ismijiet Untours Insurance Agency Ltd noe vs Salvatore Rapinett deċiża fl-20 t'April 2005 ingħad hekk mill-Qorti b'referenza għal argument identiku imqajjem mill- appellanti f'dik il-kawża – "......A propożitu huwa jitlaq mill-affermazzjoni illi l-ittra uffiċċjali tad-19 ta' Novembru 2002 saret mill-assigurat wara li kien ġja sar il-ħlas mill- assigurazzjoni taħt il-polza "comprehensive" għad-danni subiti fil-vettura ta' l- assigurat, u saret allura s-surroga. Għalhekk, jikkontendi li tali ittra uffiċċjali ta' l-assigurat ma setgħetx isservi biex tinterrompi l-eċċepita preskrizzjoni di fronte għas-soċjeta` assiguratriċi attriċi billi l-assigurat ma kienx baqalu interess biex jiddomanda l-hlas tad-danni mingħandu wara li kienet avverrat ruħha s-surroga; jekk jistax l-kwestjoni Jinsab dibattut jitqies ċessjonarju tal-kreditu (intiza din il-kelma f' sens wiesgha) li kellu l-assigurat fil-konfront tiegħu taħt il-polza. M' hemmx dubju illi s-surroga tiddistingwi ruħha miċ-ċessjoni tal-kreditu in kwantu tippresupponi l-ħlas tad-debitu, mentri fiċ-ċessjoni l-prezz pattwit (Artikolu 1469, Kodiċi Ċivili) ma għandux funzjoni riżoluttiva tad-debitu pre-eżistenti. Huwa sostenut, pero`, li d-disposizzjonijiet taċ-ċessjoni tad-drittijiet jistgħu jiġu biss ritenuti applikabbli in parte għas- surroga. Dan fis-sens li għall-effikaċja tas-surroga d-debitur, ossija t-terz responsabbli, għandu jiġi komunikat lilu mill-assiguratur il-fatt tas-surroga; Jinsab ukoll preċiżat illi jekk l-assiguratur ma jagħmelx tali komunika, id- danneġjat allevolja jkun irċeva l-indennita` assigurattiva, ikollu d-dritt li jaġixxi għar-riżarċiment kontra t-terz responsabbli mingħajr ma' dan jista' jopponilu l-fatt tal-ħlas tal-indenniz mill-assigurazzjoni;" 16 Dan a tenur tal-artikolu 1166 (c) tal-Kap 16 li jgħid li "Is-surroga ssir ipso jure favur -.........(ċ) ta' dak li kien obbligat ma' oħrajn jew għal oħrajn għall-ħlas tad-dejn u kellu interess iħallsu;" Wara li għamlet referenza għall-ġuriprudenza Taljana b'analoġija, l-Qorti kompliet hekk – "Applikati s-suddetti enunċjazzjonijiet għall-każ in ispeċje, anke jekk il-fatti kronoloġiċi kienu kif rakkontati mill- appellanti fir-rikors ta' l-appell tiegħu, dan ma iġibx illi l-ittra uffiċċjali tad-19 ta' Novembru 2004 preżentata mill- assigurat, anke jekk wara s-surroga, għandha għal daqshekk titqies nulla u bla effett jew li ma sservix biex tinterrompi l-preskrizzjoni anke a benefiċċju tas- soċjeta' assigurattriċi attriċi. Dan għaliex, kif fuq illustrat, is-surroga ta' l- assiguratur ma toperax ruħha awtomatikament iżda għal dik li hi 1-effikaċja tagħha hi sottoposta għall-kondizzjoni li l-assiguratur jirrikjedi lid-danneġġjant ir-rimbors tad-danni mħallsa. Tali talba saret biss permezz ta' l-avviż preżentat. Fil-frattemp pero' bejn is-surroga u l-azzjoni, l-assigurat ippreżenta ittra uffiċċjali, kif kellu kull dritt jagħmel in bażi għas-sentenzi ċitati. Din allura tgħodd biex tinterrompi l-preskrizzjoni eċċepita.......". Fid-dawl tas-suespost, liema nsenjament il-Qorti tagħmlu tagħha, ma hemm ebda dubju għar-raġunijiet indikati fil-każ ċitat, li fil-proċeduri odjerni fi ittri uffiċjali mibgħuta lill-konvenut minn One kwalunkwe każ it-tlett Productions Ltd kemm qabel kif ukoll wara s-surroga lis-soċjetajiet atturi kienu servew biex interrompew il-preskrizzjoni tal-azzjoni odjerna, dan nonostante dak ilmentat mill-konvenut fin-nota ta' sottomissjonijiet tiegħu li ma kien hemm " ...ebda att ġudizzjarju ieħor ippreseżentat mill-kumpanija attriċi kontra l- esponenti għajr għar-rikors ġuramentat promotur li ġie ppreżentat fl-10 ta' Settembru 2015".17 Għal dawn il-motivi l-Qorti taqta' u tiddeċiedi billi tiċħad l-ewwel eċċezzjoni preliminari tal-konvenut bl-ispejjeż kontra tiegħu u tordna l- prosegwiment tal-kawża fil-mertu. Reġ.