– GHOTJA TA' SERVIZZI MEDICI – – TALBA GHALL-HLAS GHAL TALI SERVIZZI – – KONVENUT LI JQANQAL ECCEZZJONI WAHDA TA' NATURA GENERIKA – Udjenza ta' nhar il-Hamis, 5 ta' Novembru, 2020 DOTTOR JEAN KARL SOLER (K.I. NRU 35120M) BHALA EZERCENTI TAL-KUMMERC BL- ISEM TA' THE FAMILY PRACTICE/ALPHAMEDICA VERSUS MINISTRU GHAS-SAHHA B'Avviz tat-Talba introdott fis-27 ta' Marzu 2018, l-attur talab li l-konvenut jigi kkundannat ihallas, oltre l-ispejjez gudizzjarji u l-imghaxxijiet relattivi, is-somma ta' erbat'elef, mitejn u wiehed u sebghin ewro u tmienja u hamsin centezmu (€4,271.58c). F'tali Avviz l-attur ippremetta hekk: Illi l-konvenut ghandu jaghti lill-attur s-somma ta' erbat elef mitejn u wiehed u sebghin Ewro u tmienja u hamsin centezmu (€4,271.58) in konnessjoni ma' servizzi li gew forniti mill-attur a bazi tas-sejha 'Provision of Medical Services to the Ministry for Health, the Elderly and Community Care, its' Departments and Etntities up to a maximum value of €6,000 excluding VAT' li intrebhet mill-attur u li ai termini tal-istess sejha provda is-servizzi relattivi hekk mitluba u ghal liema servizzi l-mittenti baqa' ma thallasx; Illi ghalkemm interpellat diversi drabi sabiex jghaddi ghal hlas, u dan inkluz permezz ta' ittra ufficjali li giet ipprezentata fis-17 ta' April, 2017 quddiem l-Onorabbli Qorti tal-Magistrati (Malta) u li jgib in-numru ta' referenza 1108/2017, il-konvenut baqa' inadempjenti u ghalhekk kellha ssir din il-kawza kontra l-konvenuti li minn issa huwa ngunt ghas-subizzjoni. Bl-ispejjez u drittijiet, inkluzi dawk tal-ittra ufficjali hawn imsemmija li jgib in-numru ta' referenza 1108/2017, u kif ukoll bl-imghaxijiet legali mid-data tal-prezentata ta' din l-ittra ufficjali sad-data tal-hlas affettiv. Debitament notifikat bl-atti processwali, il-konvenut ressaq Risposta fis-26 ta' April, 2018 (a fol. 9) illi fiha eccepixxa hekk: Illi l-allegazzjonijiet tieghek huma nfondati kemm fil-fatt u fid-dritt u ghaldaqstant l-ammont pretiz minnhek ma huwiex dovut, ghar-ragunijiet imputabbli minnhek stess li inti ben konsapevoli taghhom. Il-provi tal-partijiet gew dikjarati maghluqa fl-udjenza ta' l-20 ta' Gunju, 2019 (a fol. 183) u fl-udjenza tal-31 ta' Ottubru, 2019 (a fol. 241) – wara li d-difensuri tal- li m'ghandhomx osservazzjonijiet ulterjuri kontendenti gharrfu x'jaghmlu mas-sottomissjonijiet bil-mitkub prezentati minnhom – il-procediment odjern thalla ghad-decizjoni, illi qed tinghata llum. It-Tribunal, ikkunsidra l-provi dokumentarji mressqa mill-kontendenti u anke dawk testimonjali u ra u ezamina l-atti kollha processwali; It-Tribunal jikkunsidra; Il-fatti ta' dan il-kaz jistghu jigu fil-qosor deskritti hekk: L-attur huwa tabib li jezercita liema kummerc joffri servizz ta' "company doctor" ghal diversi kumpanniji. L-attur kien inghata tali tender u s-servizzi fih kontemplati gew rezi minnu bejn Ottubru tas-sena 2012 u Marzu tas-sena 2013. Skond l-attur, hu rrenda s-servizzi kif rikjest skont il-kuntratt iffirmat minnu, izda l-konvenut naqas milli jhallas ghas-servizzi prestati fir-rigward ta' l-impjegati ta' l-isptar Mater Dei u l-isptar Boffa. Din il-pretensjoni giet rezistita mill-imharrek tramite eccezzjoni wahda ta' indole generali, minghajr ebda dettall jew elaborazzjoni ulterjuri. Però, fin-nota ta' sottomissjonijiet prezentata mill-konvenut hu jsostni illi m'hemm l- ebda bilanc dovut lill-attur ghaliex b'konsegwenza ta' l-inadempjenza kuntrattwali ta' l-attur stess hemm penali imponibbli kontrih skond l-istess kuntratt, liema penali tissupera l-ammont reklamat mill-attur f'dawn il-proceduri u, ghalhekk, il- pretensjoni pekunjarja tieghu tigi fix-xejn. Skond l-istess konvenut, kien hemm numru ta' okkazzjonijiet fejn l-attur ma kellux tabib disponibbli sabiex jaghmel iz- zjara mitluba minnu u wkoll kien hemm numru ta' drabi fejn l-attur ma provdix raguni ghalfejn kien inhareg certifikat ta' mard ghall-impjegati skont kif rikjest mill- kuntratt. In vista ta' tali nuqqasijiet, ghalhekk, gew imposti l-imsemmija penali. Ferma tali introduzzjoni dwar il-prezenti diverbju, ikun opportun li f'dan l-istadju preliminari jigi kjarifikat punt. Waqt is-smigh ta' din il-kawza tqajment kwistjoni dwar il-locus standi attwali ta' l-attur, u kellu jigi stabbilit jekk l-attur ikkontrattax f'ismu proprju jew jekk hux tramite kumpannija jew entità ohra b'personalità guridika distinta.1 F'dan ir-rigward it-Tribunal ra illi l-offerta li saret wara t-tender mahrug mill-konvenut saret mill-attur f'ismu proprju (a fol. Ir-rapprezentant tar-Registratur tal-Kumpanniji xehed illi mir-ricerki illi ghamel ma rrizultax illi hawn ezistenti kumpannija bl-isem ta' "Alphamedica" u/jew "The Family Practice" irregistrati mar-Registratur tal-Kumpanniji.2 Gew prezentati wkoll dokumenti relattivi ghall-kumpannija bl-isem "Family Practice Centre Ltd", li juru li l-attur m'ghandu l-ebda involviment f'din il-kumpannija, u juru wkoll li l-indirizz registrat ta' din il-kumpannija ma jaqbilx ma' dak moghti fid-dokumenti tat-tender (fol. 175, 176).3 Ghalhekk ma jidhirx illi "Alphamedica" u/jew "The Family Practice" ghandhom personalità guridika separata u distinta mill-attur. Mill-assjem ta' l- evidenza sottomessa, jidher li l-Ministru konvenut kellu rapport guridiku ma' l- attur in personam u li l-kontrattazzjoni relattiva sehhet bejn l-attur qua individwu u l-Ministeru kapitanat mill-imharrek. It-Tribunal issa jdur biex iqis il-qalba tal-kwistjoni. Bi preambolu qasir, ikollu jigi puntwalizzat illi fil-kaz tal-lum, it-Tribunal ghandu quddiemu t-talba specifika attrici u c-cahda alkwantu generika da parti tal- konvenut, minghajr ebda elaborazzjoni ulterjuri. Il-konvenut illimita ruhu li jikkontesta l-azzjoni attrici billi solament afferma li l-allegazzjonijiet tal-parti attrici kienu fattwalment u legalment infondati u li l-ammont domandat ma kienx dovut, ghal ragunijiet imputabbli lill-attur (liema motivi kienu ben konoxxjuti mill-attur). Ikollu jigi mistqarr illi tali linja difensjonali hi akwaltu wiesa' u ma tispecifikax, direttament jew almenu indirettament, il-binarju ta' hsieb difensjonali precizament addottat mill-imharrek. Dwar dan l-aspett, it-Tribunal sejjer jikkummenta minn hawn u ftit iehor. 1 Ara l-verbal tas-seduta tal-5 ta' Frar, 2019 (a fol. 2 Ara x-xhieda moghtija waqt l-udjenza tat-12 ta' Marzu, 2019 (a fol. 3 Ara 'Dok FP1' sa 'Dok FP6', ezibiti mill-attur seduta stante fl-udjenza tat-13 ta' Mejju, 2019 (a fol. Ghalhekk, f'dan il-procediment, lil hinn milli jqis id-domanda attrici, it-Tribunal huwa solament fakoltizzat – u dejjem fejn huwa legalment jew guridikament permissibbli – li merament iqis dawk l-aspetti accessorji (ossia, ancillari jew periferali) li jafu johorgu mil-linja difensjonali generali tal-konvenut. Izda t- Tribunal jinsab prekluz li jakkorda xi haga lill-konvenut, specifikatament ghax mhux ritwalment jew formalment domandat. Jekk il-konvenut kien qed jitlob hlas ta' xi penali li skond hu kienet imponibbli kontra l-attur minhabba xi allegata inadempjenza kontrattwali, l-istess kellu jressaq talba ad hoc jew inkella – dejjem jekk il-presupposti ta' tali domanda partikolari tieghu jirrispettaw il-parametri ritwalistici u kif ukoll jirrijentraw fil-kompetenza ratione valoris u ratione materiæ tal-prezenti Tribunal – hu kellu javalla ruhu minn talba rikonvenzjonali f'dan il- procediment.4 Fin-nuqqas, il-konvenut ma jistax ragjonevolment jistenna li l- ta' l-eccezzjoni tal-kontradittur 4 Konvenut f'gudizzju jista' jillimita ruhu li jinterponi deduzzjonijiet, maghrufa bhala eccezzjonijiet, relattivi ghall-fatti guridici pretizi mill-attur avversarju, liema eccezzjonijiet – skond id-duttrina – jistghu jkunu negazzjonijiet assoluti (i.e., dawk li jtendu lejn l-inezistenza ta' xi fatt jew rekwizit kostitutiv ta' l- azzjoni) jew negazzjonijiet relattivi (i.e., dawk li jtendu li jistabbilixxu l-ezistenza ta' xi fatt li jimpedixxi jew jestingwi l-azzjoni). Bhala ezemplari, l-eccezzjoni tan-nullità jew dik tal-legittimità attiva jirrijentraw fl-ewwel kategorija (negazzjonijiet assoluti), mentri l-eccezzjoni ta' l-"usucapio", tal-preskrizzjoni estintiva, tal-perentorjetà/dekadenza jew dik tal-kompensazzjoni jikkazellaw ruhhom fit-tieni wahda (negazzjonijiet relattivi). F'tali sitwazzjonijiet, il-konvenut jillimita r-rikjesta tieghu solament ghac-cahda tad-domanda attrici, izda ma jalterax ir-rapport processwali, galadarba l-oggett tal-procediment jibqa' immutat u l-petitum invarjat. Hawnhekk, min hu tenut jiggudika hu f'dover li jirrestringi l-indagni u d- decizjoni tieghu ghal kontroversja wahda u unika – dik proposta mill-attur. Addizzjonalment, anke jekk konvenut jintroduci fil-procediment xi kwestjonijiet godda, izda dejjem bil-fini li t-talba attrici tigi rigettata (bhal per ezempju, tali deduzzjonijiet/eccezzjonijiet jibqghu ristretti ghad-decizjoni tat-talba introdotta mill-parti attrici. Imbaghad, hemm ic-cirkostanza fejn il-konvenut jipprevalixxi ruhu minn dak previst taht l-Art. 4(1)(iii) u l- Art. 5 tal-Ligi Sussidjarja 380.01 (jew taht l-Art. 396 tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta) u jipproponi talba rikonvenzjonali. Bid-domanda rikonvenzjonali – li hi azzjoni awtonoma mqanqla mill-konvenut kontra l-attur fl-istess procediment gudizzjarju digà mibdi [talba rikonvenzjonali ghandha ssehh solament fil-konfront tal-parti attrici u mhux fil-konfront ta' xi parti ohra fil-kawza, bhal per ezempju, xi ko- konvenut. Dan hu rifless fid-decizjoni in re Gasan Insurance Agency Ltd noe v. Simon Joyce et (Appell Inferjuri, 22 ta' Novembru, 2002)] – il-konvenut jittenta jissupera l-limiti tar-rikjesta tieghu ghar-rigett tad- domanda principali u jitlob lill-Qorti provvediment (decizjoni) a se stante u ulterjuri favur tieghu. Fi kliem divers, tirrikorri l-ipotezi tad-domanda rikonvenzjonali meta l-konvenut, li jiehu spunt u okkazzjoni mill- azzjoni proposta kontrih, jirrezisti u jopponi ghaliha b'kontro-domanda fejn jitlob gudizzju pozittiv ghalih u sfavorevoli ghall-parti attrici, gudizzju li jmur oltre s-semplici cahda tat-talba attrici (dik principali). bhal dik ittendi li tisposta l-limiti tal-procediment mibdi mill-attur li jkunu ffissati bit-talba promotorja Tali limiti jigu allargati in segwitu ghall-attività tal-konvenut kif appena mfisser, li jitlob lill- gudikant biex jiddeciedi talbiet godda, li ma kienux imressqa mill-attur fid-domanda originali: "In altri procediment tal-lum jaltera ruhu u apparti t-talba attrici jigi investigat binarju iehor li ma jezistix fil-forma li trid il-Ligi. Ghalhekk, il-konvenut ma jistax jippretendi li t- Tribunal jakkordalu xi haga meta qatt ma intalbet b'mod formali u ritwali.5 Kif sew imfisser in re Il-Pulizija v. Carmelo sive Charles Jankovic (Appell Kriminali Inferjuri, 18 ta' Ottubru, 2007), "hu assjomatiku li biex taqla' xi haga mill-Qorti l- ewwel trid titlobha. Ebda Qorti ma takkorda xejn jekk ma tigix mitluba biex taghmel dan." Ghalkemm il-bran huwa mehud mill-kamp kriminali, l-istess taghlim japplika b'egwa forza ghal qasam tal-procedimenti civili. Kif hareg fil-kors ta' din il-kawza, fil-vertenza odjerna l-konvenut jippretendi li hemm awtomatikament dovut lilu, da parti mill-attur, somma rapprezentanti penali imponibbli allegatament minhabba inadempjenza kontrattwali ta' l-attur. Kif diga' spjegat supra, il-konvenut ma fformalizzax il-pretensjoni tieghu skond il- kanoni legali u guridici applikabbli. Li ghamel kien biss li forna l-verzjoni u l- argumenti tieghu bil-ghan li jittenta jinnewtralizza l-istanza attrici fejn allega li l- pretensjoni ta' l-attur kellha tigi azzerata minhabba ammont bhala penali li kienet Fid-decizjoni riportata f'Kollez. Generalment, id-domanda rikonvenzjonali hi deskritta bhala reazzjoni da parti ta' l-imharrek fil-gudizzju istitwit mill-attur, bhala talba gdida li titraduci ruhha f'azzjoni tal-konvenut kontra l-attur. Hawnhekk, wiehed jara li b'din ir-reazzjoni, il-konvenut jwessa' l- kontroversja u dan l'ghaliex jitlob l-applikazzjoni ta' volontà legislattiva favurih kontra l-attur avversarju fl-istess kawza inizjata minn dan ta' l-ahhar. Il-kawza rikonvenzjonali, kif tradizzjonalment percepit, tizvolgi bejn l-istess partijiet fil-kawza, izda f'posizzjoni processwali invertita, fejn il-konvenut jilbes il-libsa ta' attur u l-attur jilbes dik ta' konvenut. Importanti wkoll li f'dan il-jedd difensjonali, jrid jirrizulta li jista' jaghmel uzu minnu solament il-konvenut fil-kwalità li huwa jkun tharrek fiha fl-azzjoni originali hekk kif ukoll statwit fl-Art. 400 tal-Kapitolu 12 tal-Ligijiet ta' Malta. Din id-disposizzjoni tghid hekk: "Il-konvenut ma jistax jipproponi l-kontro-talba fi kwalità oħra minn dik li fiha jkun imħarrek, lanqas ma jista' jipproponi l-kontro-talba kontra l-attur fi kwalità oħra minn dik li fiha dan ikun deher fit-talba tiegħu." Ghal dak li jirrigwarda gurisprudenza dwar dan l-aspett, wiehed hu mistieden jara, fost ohrajn, id-decizjonijiet in re Karl Munro noe v. Emanuel Fenech Montfort et (Prim'Awla, 26 ta' Mejju, 1997); in re Alexis Penza et noe v. David Abdilla et noe (Prim'Awla, 31 ta' Jannar, 2003 – konfermata fl-appell fis-27 ta' Jannar, 2006); u in re Air Malta p.l.c. v. Lawrence Evers (Prim'Awla, 30 ta' Gunju, 2004). 5 Appropozitu ta' l-ambitu ta' eccezzjonijiet, hija gurisprudenza kostanti tal-qrati taghna li tissottolineja li eccezzjoni trid tigi sollevata da parti tal-konvenut u jekk ikun hemm dan in-nuqqas, l-enti gudizzjarja ma tistax tikkolma tali ommissjoni stante li din, min-naha taghha, trid toqod fil-limiti tat-talba lilha maghmula u entro d-difizi espressament sollevati mill-parti konvenuta, xejn oltre u inqas minn dan (dejjem salv jekk ma jkunx hemm id-dritt sancit mill-ligi li xi difiza ghandha titqajjem ex officio u marte proprio bhall- eccezzjoni ta' inkompetenza jew tal-karenza ta' interess guridiku). F'dan is-sens wiehed jigi riferut ghad- decizjoni, fost ohrajn, in re Mekanika Limited v. Masco Security Services Limited (Appell Inferjuri, 23 ta' Mejju, 2007). dovuta lilu mill-attur. Madanakollu, kif diga' rimarkat, din il-kawza tikkoncerna biss talba wahda – dik ta' l-attur. Il-konvenut illimita ruhu li jallega fl-unika eccezzjoni tieghu li ma kellux ihallas izda proceduralment ma marx oltre. Hu ma elaborax eccezzjonijiet specifici f'dan is-sens. Hekk kif kien l-artefici ta' kif ghazel li jiddefendi ruhu, issa l-konvenut irid ikun is-suggett passiv tal-procediment u jissubixxi l-konsegwenzi relattivi. Huwa ferm wisq facli li konvenut f'kawza jaghti difiza/eccezzjoni wahda generika u jistenna – jew jippretendi – illi it-Tribunal joqghod jispigola gewwa l-provi rakkolti matul il-procediment jew ifittex qalb l-eventwali sottomissjonijiet sabiex ilibbes lil tali difiza/eccezzjoni generika b'libsa partikolari. Dan m'ghandux ikun hekk. Hekk kif l-parti attrici ghandha turi sew u car x'qed titlob,6 il-kompitu tal- parti konvenuta hija li tindividwa sew ghaliex u kif qed tirrezisti istanza.7 Kif ritenut, "Ghalkemm ix-xjenza legali tista' twassal biex l-impostazzjoni tal- premessi u t-talbiet fl-att tac-citazzjoni, kif ukoll l-eccezzjonijiet fin-nota tal- konvenut isiru b'certa teknika u hila, dan ma jfissirx li parti f'kawza ghandha tithalla tbiddel impenement att procedurali f'espedjent ta' mera konvenjenza jew, aghar u aghar, fi stratagemma intiza biss biex tinnewtralizza l-azzjoni istitwita kontriha mill-parti l-ohra. Fi kliem aktar semplici, kull parti ghandha d-dmir li tkun veritjera u lejali lejn il-Qorti u lejn il-parti avversarja fl-interess suprem tal- gustizzja." B'mod partikolari ghall-eccezzjonijiet tal-parti konvenuta, it-Tribunal jirreferi ghad-decizjonijiet in re Vincent Cremona Camilleri et v. Gaetana D’Ancona (Appell Superjuri, 16 ta' Marzu 2004)8 u in re Joseph Xuereb Darmanin et v. Mario Xuereb Darmanin et, Prim'Awla, 7 ta' Lulju, 2014).9 Ghalhekk, hekk kif it-talba tidentifika dak li l-attur qed jippretendi, l-eccezzjonijiet jartikolaw u jidentifikaw ir-rezistenza tal-konvenut. Bejn dawn iz-zewg estremitajiet tal-kontradittorju tidhol l-enti gudikanti li trid tarbitra dwarhom u minhabba l-istess estremitajiet l-istess enti tkun gwidata tidentifika l-parametri tal-kontiza bejn il-kolitigandi. Salv kazijiet permessi mil-Ligi jew rikonoxxuti fil-prattika forensi, difett jew zvista jew xi leggerezza f'xi wahda 228/2013/AE tad-29 ta' Lulju, 2013). 8 Fiha, inter alia, inghad hekk: "in-nota tal-eccezzjonijiet tinkwadra l-linja difenzjonali tal-konvenut ghat-talbiet li jkunu saru fic-citazzjoni u mhux korrett u lanqas ma ghandu jigi permess li, fi stadju inoltrat tal-kawza meta l-istadju tal-provi jkun maghluq u meta din tithalla ghas-sottomissjonijiet orali jew biex jigu prezentati noti tal-osservazzjonijiet, l-kontro-parti tigi rinfaccata b'linja difenzjonali gdida minghajr ma jigu osservati r-regoli procedurali." 9 Fiha, inter alia, inghad hekk: "M'ghandux ikun li fit-twegiba guramentata konvenut jaghti difiza u mbaghad waqt is-smiegh tal-provi ibiddel il-posizzjoni, ghaliex forsi hekk ikun jaqbillu li jaghmel. Il- qorti trid tiddeciedi a bazi tal-eccezzjonijiet li jinghataw mill-konvenut u mhux xi argumenti godda li jqajjem fil-kors tas-smiegh tal-kawza." minn tali estremitajiet ma tintitolax lil min ghandu jarbitra li jsewiha ghax altrimenti ikun ifisser illi tali arbitru jsir partecipant fil-kwistjoni u mhux gudikant tal- procediment. Ghalkemm dan it-Tribunal hu vesitit b'gustizzja ekwitattiva [kif dettat fl-Art. 6 u Art. 7(1) tal-Kapitolu 380 tal-Ligijiet], xoghol parti (attur jew konvenut) ghandu jsehh esklussivament mill-istess parti u l-ebda ammont ta' ekwità ma tista' qatt tigi uzata biex jigu kolmati nuqqasijiet f'dan ir-rigward. Kif jaghzel jiddefendi ruhu konvenut f'litigju hi prerogattiva assoluta u esklussiva tieghu u mhux mistenni li ghan-nuqqasijiet tieghu tissubentra l-enti gudikanti biex tghinu jew biex tigwidah jew biex tirradrizza l-posizzjoni tieghu. 728(1) tal-Kodici ta' Organizzazzjoni u Procedura Civili, li tghid illi, "l-eccezzjonijiet kollha, sew jekk dilatorji jew dwar il-meritu ghandhom jinghataw fin-nota ta' l-eccezzjonijiet jew fir- risposta skond il-kaz. Dawk l-eccezzjonijiet li jolqtu l-meritu ghandhom jinghataw bla hsara ta' dawn l-eccezzjonijiet dilatorji."10 Ghalhekk, jekk il-konvenut ried xi haga partikolari biex il-qaghda tieghu tigi agjevolata jew biex minnha jiehu xi vantagg, hu kien mistenni jartikola hsibijietu b'mod idoneju u b'manjiera cara fil-mument appozitu (i.e., fl-eccezzjonijiet) u mhux li jkun ritwalment generiku, vag u/jew ekwivoku u informalment jikristallizza d-difiza tieghu man man li jiehu sura l-procediment jew fis-sottomissjonijiet finali.11 10 L-imsemmi provvediment tal-ligi (flimkien ma' ohrajn) gew approfonditi sew fis-sentenza tal-Qorti ta' l- Appell in re John Mary Penza et v. Winston Baldacchino Schembri noe tas-6 ta' Ottubru 1999, ghal liema konsiderazzjonijiet fiha kontenuti qed issir pjena referenza. Brevement, minnhom jitnissel illi n-nota ta' l- eccezzjonijiet (f'dan il-kaz r-Risposta), oltre li kellha ssir fil-forma preskritta mil-ligi u bil-partikolaritajiet dettati mill-Artikolu 158 tal-Kapitolu 12 u dawk taht il-Kapitolu 380 tal-Ligijiet ta' Malta (inkluza l-L.S. 380.01), kellha tassattivament issegwi r-regola normattiva kontenuta fl-imsemmi Artikolu 728(1). Li jfisser li min ikun imsejjah f'gudizzju u jrid jikkontesta t-talba ghandu fiz-zmien utli stabbilit jipprezenta nota li fiha jkunu migbura l-eccezzjonijiet tieghu "kollha", sew dilatorji, sew dwar il-meritu. Kif saput, il- procedura hi ligi ta' ordni pubbliku u, allura, jekk il-provvediment tal-ligi jippreskrivi certu konvenzjonizmu, kemm ta' forma jew ta' kontenut, mhix ammessa interpretazzjoni ohra hlief dik letterali, u hi din li ghandha tigi osservata u segwita tant li jinsab mghallem li l-ligijiet u n-normi ta' procedura "si debbono osservara alla lettera e non per equipollens" (vide, fost diversi, id-decizjoni riportata f'Kollezz. It-Tribunal, ghal kull bwon fini, jirreferi wkoll ghall-kaz in re Pace Associates Limited v. Drawing Techniques Ltd (Appell Inferjuri, 7 ta' Dicembru, 2005), in re J. Zammit Ltd v. Josephine Evers (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, 4 ta' Ottubru, 2018) u in re Melvin Borg Concrete Works Ltd v. Ventur Motors Centre Co. Ltd (Tribunal Ghal Talbiet Zghar, deciz illum stess). 11 Bi twegiba ghal certu sottomissjonijiet u argument mwettqa fl-ahhar mill-Kuratur Deputat dwar jekk certu klawsoli kuntrattwali jilledux jew le il-jeddijiet tal-konsumatur, it-Tribunal, b'self mill-gurisprudenza domestika, jirrimarka illi: "Kemm-il darba jinghad li Noti ta' Osservazzjonijiet m'ghandhomx iservu la biex jissupplementaw provi li jmisshom ikunu tressqu fl-istadju xieraq tas-smigh tal-kawża u lanqas biex joholqu kontestazzjonijiet jew linji difensjonali godda li ma jkunux gew dibattuti qabel" (Josef Fabri v. Christopher Spiteri Gonzi et, Prim'Awla, 29 ta' Mejju, 2008) u illi, "argumenti u ragjonamenti legali dedotti f'nota ta' osservazzjonijiet, u mhux bhala eccezzjonijiet formali, ma jobbligax lill-Qorti li tqishom bhala tali. Diversament ikun jammonta ghal strapp procedurali li jista' jkun ta' pregudizzju serju ghall- tal-partijiet jaccettaw programm specifiku definit It-Tribunal issa jdawwar harstu lejn dak domandat f'dawn il-proceduri. Huwa indiskuss li l-attur irrenda servizzi medici lill-konvenut fuq inkarigu tieghu stess, wara illi l-attur gie koncess kuntratt konsegwenti ghall-tender mahrug mill- Ministru konvenut.12 Dawn is-servizzi kienu jinvolvu visti d-dar lill-impjegati tal- Ministeru u d-Dipartimenti tieghu ghall-verifiki ta' rikjesti ta' sick leave maghmula mill-istess impjegati. Kull vista kellha tithallas bir-rata ta' €12.49c (VAT inkluz). Jirrizulta wkoll illi skond il-Letter of Acceptance mahruga mill-konvenut,13 is- servizz rez mill-attur kellu jkun sa limitu ta' €6,000.00c (VAT eskluz) u kwalunkwe taxxa ohra applikabbli (a fol. Ghalhekk, il-partijiet kienu regolati minn kuntratt, ossia it-tender. Bhala tali, dan huwa ftehim illi jiggenera bejn il-partijiet, awturi liberi tieghu, vinkolu guridiku u tali legam guridiku jipproduci effetti li jitraxxendu l-volontà tal-partijiet, liema effetti jridu jigu minnhom subiti u liema effetti, salv kazijiet eccezzjonali, ma jistghux jigu respinti jew unilateralment alterati. Dan ghax il-kuntratt jimplika akkordju, cioè l- volontà f'regolament kontrattwali minnhom imfassal u li ghalih jissottoskrivu. Minn dan isegwi, ukoll fid-dawl tal-fatt li, kif diga' inghad, il-konvenut ma ressaq l- ebda eccezzjoni specifika kontra l-pretensjoni tal-attur, illi dak li ghandu jirrizulta lit-Tribunal sabiex it-talba tal-attur tkun tista' tinlaqa' huwa li l-visti li ghalihom qieghed jitlob hlas ikunu effettivament saru. Hekk kif jirrizulta dan, jiskatta l- obbligu kontrattwali assunt mill-konvenut illi jhallas ghas-servizzi rezi lilu, fin- nuqqas ta' difizi specifici kontra l-pretensjoni attrici. Wara li ra l-fattura mahruga mill-attur (a fol. 89), it-Tribunal ghamel ezercizzju ta' tqabbil mad-dokument esebit a foll. 90–94 li jindika l-visti li gew rikjesti u dawk li effettivament saru fir-rigward tal-impjegati ta' l-isptar Mater Dei, u minn dan l- ezercizzju rrizulta oggettivament li l-ammont pretiz mill-attur huwa gustifikat. Dan billi jirrizulta li l-ammont ta' visti medici li l-attur qieghed jippretendi hlas ghalihom effettivament saru. Fir-rigward tal-visti maghmula fl-isptar Boffa, ma gew prezentati l-ebda dokumenti ohra ghajr il-fattura mahruga mill-attur. F'dan ir- rigward ghandu jinghad illi bhala stat ta' fatt il-konvenut ma rrezistix l-pretensjoni ta' l-attur. Il-konvenut ma cahadx li l-visti indikati fil-fatturi esebiti mill-attur kontroparti attrici, oltre li jkun ukoll jammonta ghal intralc mhux awtorizzat fuq il-proceduri in corso" 13 Ara x-xhieda ta' Marnol Sultana moghtija waqt is-seduta tat-22 ta' Novembru, 2018 (a fol. mistoqsi mit-Tribunal jekk kienx sar kuntratt wara li harget il-Letter of Acceptance, ix-xhud wiegeb "Le. l-pretensjoni ta' dan kollu, effettivament saru, izda fil-kors tal-kawza sempliciment argumenta li huwa ghandu kreditu favur tieghu (i.e., il-penali) li jgib fix-xejn dak pretiz mill-attur. Tali argument huwa ritenut li jammonta ghall-ammissjoni da parti tal-konvenut tal- kreditu vantat mill-attur.14 Fid-dawl sufficjentement provata. Qabel l-gheluq ta' din is-sentenza, ma jkunx futili jigi mfakkar illi, "Hu fil-poter diskrezzjonali tal-gudikant li jislet mill-istess provi dik il-prova li hu jqis l-aktar attendibbli u affidabbli ghall-formazzjoni tal-konvinciment u li jwarrab jew jiskarta dik il-prova li hu jqis inkompatibbli mar-ratio decidendi adottata." Inoltre, kontendent fi proceduri gudizzjarji (kemm attur u kif ukoll konvenut) ma jistax jippretendi illi min ghandu jiggudika ghandu jaccetta bhala sagrosant l- assunzjonijiet kollha tieghu kontra l-konvinzjonijiet ta' min hu tenut jiggudika (vide Antoine Saleeb v. Paul Bianco, Appell Inferjuri, 27 ta' Frar, 2008) ghax, kif maghruf, il-gudikant, f'sede civili, hu fakoltizzat bid-diskrezzjoni li japprezza l- elementi probatorji akkwiziti u li jispogola minnhom dawk il-fonti ta' provi li hu jidhirlu l-aktar idoneji biex isostni d-decizjoni tieghu (vide Anthony Kirpalani et v. Victor Schembri et, Appell Inferjuri, 9 ta' Jannar, 2008). Anzi, jinsab sahansitra rikonoxxut illi anke jekk sabiex tasal ghar-ratio decidendi tas-sentenza, il-qorti ta' l-ewwel grad taghzel tistrieh kwazi ghal kollox fuq ir-rizultanzi istruttorji forniti minn parti wahda, u mhux fuq l-assjem tal-provi, dan ma jgibx ghal daqshekk illi s-sentenza hi radikalment hazina jew erroneja (ara f'dan is-sens vide Bonalco Aluminium Limited v. John \Vasuani, Appell Inferjuri, 12 ta' Dicembru, 2007). "MASSIMARIO DELLA GIURISPRUDENZA ITALIANA" Anno XLVII – 1977; UTET 1979, massima nru. §444 riportata f'pagna 107). Ghalkemm din is-sentenza ma tirreferix specifikatament ghal kull prova dokumentarja u kull deposizzjoni testimonjali u kull sottomissjoni maghmula mid-difensuri – filwaqt li jigi assikurat li dawn gew kollha ezaminati – l- 14 Ara per ezempju Marianna Borg Myatt et v. Joseph Penza (Prim'Awla, 3 ta' Mejju, 1993); Eucharistico Humphrys Naudi vs Jesmond Evers et (Appell Inferjuri, 14 ta' Lulju, 2004; Intercomp Limited v. Boris Arcidiacono Limited (Prim'Awla, 25 ta' Marzu, 2010; konfermata fl-appell fis-27 ta' Frar, 2015). omissjoni taghhom hi dovuta ghall-fatt li dak ommess ma kienx rilevanti ghall- kunsiderazzjonijiet hawnhekk intraprizi.15 fuq maghmula u GHALDAQSTANT, ghall-motivi u konsiderazzjonijiet hawn konsistentement maghhom, it-Tribunal qed jiddeciedi dan il-kaz billi, filwaqt li jichad l-eccezzjoni tal-konvenut, jilqa' t-talba ta' l-attur u ghalhekk: I. Jiddikjara illi l-konvenut Ministru ghas-Sahha debitur ta' l-attur fis-somma ta' erbat'elef, mitejn u wiehed u sebghin Ewro u tmienja u hamsin centezmu (€4,271.58c); Konsegwentement jikkundanna lill-istess konvenut Ministru ghas-Sahha ihallas lill-attur is-somma ta' erbat'elef, mitejn u wiehed u sebghin Ewro u tmienja u hamsin centezmu (€4,271.58c), bl-imghax annwu bir-rata ta' 8% fuq tali somma dekorribbli mid-data tan-notifika ta' l-ittra ufficjali nru. 1108/201716 sad-data tal-pagament finali u effettiv.17 17 F'dan il-kaz il-parti attrici talbet l-interessi (fuq somma likwida u determinata) minn data antecedenti ghall-intavolar tal-prezenti proceduri u ghalhekk, fuq l-istregwa tad-decizjoni riportata f'Kollez. Ara wkoll id-decizjoni in re Dr. Stefan Dizdar Baldacchino Schembri et noe v. Goldenegg Enterprises Limited (Appell Inferjuri, 13 ta' Gunju, 2008). Minn certa impostazzjoni gurisprudenzjali, l-interessi jistghu jkunu nkwadrati fi tlett kategoriji, ossija (i) dawk moratorji dovuti b'titolu ta' rizarciment ta' danni ghad-dewmien tad-debitur fl-adempiment ta' l-obbligazzjoni [ex Art. 1130(1) tal-Kodici Civili]; (ii) dawk korrispettivi in kwantu jirrapprezentaw il-korrispettiv tat-tgawdija ta' somma determinata ta' flus oltre l-iskadenza tal-kreditu [ex Art. 1139 tal-Kodici Civili]; u (iii) dawk kompensattivi, imprexxindibilment minn kwalsiasi dewmien jew dak tas-semplici skadenza tad-debitu. Normalment, dawn jinghataw b'titolu ekwitattiv biex jikkompensaw lil kreditur ta' l-obbligazzjoni mit-telf tal-godiment tas-somma rizarcitorja. Il-gurisprudenza jidher li tenuncja f'dan il-kuntest illi l-interessi fuq is-somma likwidata b'titolu ta' rizarciment tad-dannu ghandhom natura kompensativa bl-iskop li jigi evitat pregudizzju lill-kreditur. F'kaz bhal dan, hekk kif tenuncja s-sentenza fl-ismijiet Evaristo Celestino et v. George Borg Myatt (Appell Kummercjali fit-12 ta' Frar, 1965), "il-Qorti ghandha diskrezzjoni minn meta takkordahom." F'dan ir-rigward ara wkoll id-decizjoni in re Mekkanika Limited v. Direttur tad- Dipartiment tal-Kuntratti, Heritage Malta (Appell Inferjuri, 6 ta' Frar, 2008). Fil-kaz in dizamina, l- interessi jaqghu taht din it-tielet kategorija. Il-parti attrici talbet li l-imghax jibda' jiddekorri minn data L-ispejjez gudizzjarji marbuta ma' dawn il-proceduri, inkluzi dawk ta' l-ittra ufficjali datata 17 ta' April, 2017 (nru. 1108/2017), huma kollha a kariku tal-konvenut. ft. precedenti ghal dik li fiha saret it-talba gudizzjarja permezz tal-prezenti azzjoni. Precedentement, hi kienet interpellat lill-parti konvenuta sabiex tersaq ghall-hlas ta' cifra tramite att gudizzjarju, ossia ittra ufficjali. Issa, ai termini ta' l-Art. 1141(2) tal-Kodici Civili, "l-imghaxijiet ghandhom ighaddu minn dak in-nhar illi ssir sejha ghall-hlas b' att gudizzjarju". (ara wkoll in re Anthony Spiteri Cesare et v. Anthony Spiteri Cesare et, Albani Inferjuri, 27 ta' Frar, 2008. Naturalment, ittra ufficjali tinkwadra fid-definizzjoni ta' "att gudizzjarju", tant illi taht l-Art. 2128 tal-Kodici Civili – ai finijiet ta' l-interruzzjoni tal-preskrizzjoni – hi deskritta bhala att gudizzjarju. Minn dan kollu jikkonsegwi illi gjaladarba l-arti mharrka kienet giet debitament notifikata b'att gudizzjarju (l-ittra ufficjali) li kien jikkontjenti ammont definit, determinat u gja likwidu, mid-data tan-notifika tieghu (u mhux mid-data ta' l-ittra ufficjali), l-istess parti konvenuta kienet impoggija in mora u allura l-imghaxijiet bdew jiddekorru minn tali data, stante illi hi kienet a konoxxenza tas-somma pretiza mill-kontroparti, hawn attrici. Hekk kif jinsab awtorevolment ritenut fid-decizjoni in re Iris Vucinovic v. Ronnie Muscat Zarb et (Appell Inferjuri, 16 ta' Marzu, 2005), "Ghall-iskop tad-dekorriment ta' l-imghax hu mehtieg interpellazzjoni formali biex id-debitur jitqieghed in mora." B'aktar precizjoni jinsab ritenut fil-gudikat in re Ruth Borg Myatt v. Emanuel Penza noe (Appell Inferjuri, 5 ta' Marzu, 2003) illi, "sabiex jiddekorru l-imghaxijiet l-interpellazzjoni trid tkun wahda specifika ghall-hlas ta' ammont ta' flus u mhux semplici intimazzjoni lid-debitur sabiex iwettaq l-obbligi kontrattwali tieghu."