IL-QORTI TAL-APPELL KRIMINALI Onor. Imħallef Dr. Aaron M. Harley Mcnee M.A. (Law), LL.D. (melit) Illum l-10 ta' Diċembru 2020 Appell numru 114 tal- 2019 Dan huwa appell minn sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) nhar il-15 April, 2019 fil-konfront ta' Enas Abel Z. Attia CASHA, karta tal-identità bin-numru 36478(A) ġiet mixlija: Talli nhar l-1 ta' Frar 2019 għall-ħabta ta' 12:00 hrs, quddiem il-Qorti ġewwa Triq ir-Repubblika, Ta' Xbiex: Għamlet lil Samir Cacciottolo F. Tawdrous inġurji jew theddid, jew jekk kienet ipprovakata, inġurjat b'mod li ħarġet barra mil-limiti tal- provokazzjoni. Il-Qorti ġiet ġentilment mitluba sabiex tipprovdi għas-sigurta' tal-persuni offiżi jew individwi oħra jew għaż-żamma tal-ordni pubblika, jew għall- iskop ta' protezzjoni tal-persuna leża jew ta' individwi oħra minn fastidju jew imġieba oħra li tikkaġuna biża ta' vjolenza, toħrog ordni ta' protezzjoni kontra l-akkużata. Permezz tas-sentenza aktar 'il fuq imsemmija, il-Qorti tal- Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali, wara li rat l-imputazzjoni miġjuba kontra l-appellanti, stqarret is-segwenti: Rat dokumenti esebiti; Semgħet ix-xhieda; Semgħet sottomissjonijiet tal-partijiet; Ikkunsidrat: Preliminari 1 Din hija Qorti ta' Ġudikatura Kriminali. Quddiemha persuna jew persuni jiġu mixlija li wettqu reati kriminali. Il-Qorti hija adita bl-imputazzjonijiet li jinġiebu quddiemha u li jkunu magħmula mill-prosekuzzjoni. Hemm limitu kemm il-Qorti tista' tkun flessibbli fir-rigward tal- interpretazzjoni tal-imputazzjonijiet li jinġiebu quddiemha. Għalkemm verament li l-komparixxi li fuqha hemm l-imputazzjonijiet hija ritenuta bħala un avviso a ċomparire, l-imputazzjonijiet huma dejjem ta' indoli penali. Ir-regoli tal-proċedura ma jistgħux jiġu interpretati b'mod wiesa' tali li l-parametri tal-azzjoni penali jiġu spustati jew mibdula. Altrimenti ddifiża ma tkunx tista' tiddefendi ruħha kif jixraq. Quddiem din il- Qorti jekk persuna tinstab ħatja teħel piena. Jekk ma tinstabx ħatja tigi meħlusa mill-imputazzjonijiet dedotti. Il-valutazzjoni dwar jekk Il- Qorti qegħda tibbaza dan fuq l-ispjega li ta l-kollega l-Maġistrat Aaron Harley Mcnee fil-kawża il-Pulizija vs Joseph Stilon et. deċiza fil-5 ta' Frar 2016 persuna tkunx ħatja jew le tiddependi dejjem fuq il-provi li jingiebu quddiemha (u quddiem ebda post jew medium ieħor) u l-istess valutazzjoni hija marbuta mal-imputazzjonijiet kriminali li jkunu ġew miktuba u prezentati quddiemha mill-Pulizija Eżekuttiva jew skont kif ikunu ġew miżjuda jew mibdula fl-istadju opportun – u dejjem mhux aktar tard minn meta l-Prosekuzzjoni tkun iddikjarat il-provi tagħha magħluqa. Altrimenti jekk ma jkunx hekk l-akkużatur ikun jista' jbiddel il-parametri tal-azzjoni penali skont meta jidhirlu u skont l- andament ta' dak li jkun qed iseħħ jew li jkun irrizulta matul il-kors tal- proċess penali. jistgħu Għalkemm hemm element ta' flessibilita' provdut minn ċertu gurisprudenza fir-rigward tal-proċedimenti quddiem dawn il-Qrati ta' ġurisdizzjoni limitata, din il-flessibilita' trid tkun tali li ma tkunx ta' preġudizzju għall-proċeduri penali u għad-drittijiet tad-difiża. Is-setgħat ta' din il-Qorti u r-rimedji li din il-Qorti tista' tagħti f'kull każ huma limitati u ristretti għal dawk li huma previsti mil-Ligi u fil-Ligi. Din il-Qorti ma għandiex is-setgħa, ossia carte blanche li tiddeċiedi kif trid u tipprovdi kull rimedju li jidħlilha f'moħħha jew li trid jew li tkun tixtieq tagħti. Il-provvedimenti tagħha huma limitati għal dawk provduti fil-Kodiċi Kriminali. Din il-Qorti ma tistax tieħu post jew tissostitwixxi l-Qorti Ċivili kompetenti jew tagħti rimedji ta' natura ċivili li mhumiex previsti mill- Kodiċi Kriminali bħala li jigu emanati minn Qorti ta' Gudikatura Kriminali. F'kull każ pero', stante li din hija Qorti ta' Ġudikatura Kriminali hija marbuta bit-termini tal-imputazzjoni skont kif spjegat aktar 'il fuq. Aktar minn hekk, quddiemha, huwa dmir tal-Prosekuzzjoni li tipprova l-każ tagħha skont kif proferit fl-imputazzjoni kontestata sal-grad ta' konvinċiment morali u suffiċjenza probatorja lil hinn minn kull dubju dettat mir-raguni. Mill-banda l-oħra, jekk id-difiża tagħzel li tressaq xi provi jew sottomissjonijiet kif sar f'dan il-kaz, huwa bizzejjed għad-difiża li tikkonvinċi lil Qorti bit-tezi tagħha fuq bażi ta' konvinċiment morali li jistrieħ fuq bilanċ ta' probabilita' u f'każ li dan iseħħ, u l-Qorti ma tħossiex moralment konvinta li l-Prosekuzzjoni laħqet il-grad ta' prova rikjesta minnha, allura l-Qorti trid tillibera lill imputat. Dawn huma prinċipji kardinali li jsawru l-proċediment penali Malti. Jogħġbuna jew ma jogħġbuniex, dawn huma wħud mir-regoli bażilari li jistrieħ fuqhom il-proċediment penali Malti. Biss din il-Qorti ma tistax tieqaf hawnhekk. Hija marbuta li tiġġudika dan il-kaz skont l-akkuża li giet magħmula mill-Prosekuzzjoni kontra l-imputat u ma tistax tbiddel hi intrapriza mill- bis-setgħa Prosekuzzjoni u lil hinn tmur millimputazzjoni prezentata lilha mill-Prosekuzzjoni. L-għodda biex tiddeċiedi. Il-Ġudikant li jkun se jiddeċiedi kif se jagħzel is-sikkrana mill-qamħ? tweġiba nsibuha f'deċiżjonijiet li taw il-Qrati tagħna: Il-Ġudikant għandu jeżamina bir-reqqa l-provi rilevanti li jkollu quddiemu u mbagħad ġurisprudenza, u tal-provi li fl-opinjoni tiegħu huma konsistenti, konvinċenti u korroboranti. tal-kawża jew tal-liġi applikabbli, l-kawża abbażi tiddeċiedi kif tagħha stess il-parametri jiddeċiedi jiftlilha 2 F'deċizjoni tal-Qorti tal-Appell Kriminali mogħtija fit-23 ta' Jannar, 2007 filkaż Il-Pulizija vs Charles Camilleri Bowman l-Imħallef Giannino Kenely Cassar Flores kkummenta dwar meta jkun hemm diskrepanzi fix-xhieda: Din il-Qorti kellha okkażjoni tisma' x-xhieda u – ħlief forsi għal ftit eċitament li jħossu xi xhieda meta jsibu ruħhom fl-ambjent ta' awla tal- Qorti, ukoll jekk ikunu familjari ma' dak l-ambjent iżda jkunu qegħdin jixhdu in rebus suis, u aktar meta jkunu qegħdin jirrakkontaw episodju li għalihom kien trawmatiku – ma rat xejn "nevrasteniku" jew isteriku fix-xhieda ta' John Lomax. Iddiskrepanzi żgħar bejn ix-xhieda ta' John Lomax u dik tal-Avukat Irene Lomax, li baqgħu għalkemm, kif jgħid l-appellant fir-rikors tiegħu, "żgur kellhom ħafna opportunitajiet li jitkellmu bejniethom dwar il-każ u jfakkru lil xulxin x'ġara dakinhar tal-allegat inċident", aktar milli sinjal illi x-xhieda ma tistax toqgħod fuqha huma sinjal illi x-xhieda ma kinitx orkestrata, u illi t-tnejn xehdu dak li ftakru u kienu onesti biżżejjed biex ma "jikkorreġux" il- verżjonijiet biex iġibuhom jaqblu ma' xulxin, għalkemm kellhom okkażjoni jagħmlu hekk u għalkemm setgħu jobsru illi d-diskrepanzi x'aktarx kien sejjer jaqbad magħhom l-appellant biex joħloq argument. Differenzi 2 Appell Ċivili Numru. 140/1991/2 - Norbert Mintoff v. Anthony Gabaretta et., deċiz fil-25 ta' April, 2008 mill-Prim Quinton Boujaoui Scicluna Grech Gaetano u l-Imħallfin Joseph D. Busuttil Stevens u Joseph A. Kenely. 115/2006 ta' dettal fil-mod kif xhud jara episodju trawmatiku huma ħaġa normali u, sakemm fis-sostanza x- xhieda tkun taqbel, ma jfissrux illi dik ix-xhieda għandha tigi skartata. Artikolu 637 tal-Kapitolu 9 jipprovdi gwida ċara lill-Gudikant kif għandu japprezza xhieda ta' xhud: id-deċiżjoni titħalla fid-diskrezzjoni ta' min għandu jiġġudika l-fatti, billi jittieħed qies tal-imġieba, kondotta u karattru tax-xhud, tal-fatt jekk ixxiehda għandhiex mis-sewwa jew hix konsistenti, u ta' fattizzi oħra taxxiehda tiegħu, u jekk ix-xiehda hix imsaħħa minn xiehda oħra, u taċ- ċirkostanzi kollha tal- każ. Il-Qorti tfakkar, li l-artikolu 638(2) tal-Kodiċi Kriminali jipprovdi li "ixxiehda ta' xhud biss, jekk emmnut minn min għandu jiġġudika fuq il-fatt, hija biżżejjed biex tagħmel prova sħiħa u kompluta minn kollox, daqs kemm kieku l-fatt ġie ippruvat minn żewġ xhieda jew aktar". Il-Qorti kellha ċ-ċans tanalizza x-xhieda li ngħatat mill-imputata u l-parte ċivile, fejn l-imputata sostniet li ma kienet qalet xejn lill-imputat, limputat sostna dak li kien qal lill-pulizija a tempo vergine li "bħal ma daħħaltek il-ħabs bir-rapporti foloz, nerġa' indaħħlek il-ħabs, foxx il-mejtin tiegħek, foxx kemm għandek". Wasal iż-żmien li darba għal dejjem jinqatgħu dawn l-inċidenti li jseħħu wara seduti fil-Qorti, li ħafna drabi qegħdin jikkawżaw xogħol zejjed lill-pulizija u ħela ta' ħin lill-Qorti. Kien għal dawn il-motivi li wara li rat Artikoli 339(1)(e), 7(2)(a), 637 u 638 tal-Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta, sabet lill-imputata ħatja u kkundannatha għal xahar detenzjoni. tal-Kodiċi Kriminali lil obbligazzjoni tagħha nnifisha taħt penali ta' elfejn ewro (€2000) għal żmien sena mid-data ta' dik is-sentenza u dan skont il- kundizzjonijiet fid-digriet anness mas-sentenza u li jagħmel parti Illi minn din is-sentenza Enas Sobhy Z. Attia CASHA interponiet appell permezz ta' rikors datat 24 ta' April 2019 li permezz tiegħu talbet lil din il-Qorti jogħġobha: Tirrevoka s-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati fl-ismijiet Pulizija vs Enas Sobhy Z. Attia CASHA tal-15 ta' April 2019 fis-sens li tirrevokata in kwantu din sabitha ħatja u ikkundannatha għal detenzjoni u rabtitha b'obbligazzjoni tagħha nnifisha, u tilliberaha mill-istess. Dan wara li saħqet is-segwenti: - Illi l-aggravju jirrigwarda s-sejba tal-ħtija tal-esponenti. Jider li l-Ewwel Qorti, għalkemm mistenni mod ieħor, mhux biss ma ppermettietx lill- avukat Leslie Sanfilippo jixhed u jitfa dawl fuq min kien qed jgħid il-verita' f'dan il-każ, talli anqas tat-piż lill-fatt li l-istess avukat, fil-kontroeżami tal- parte civile, staqsa lill-istess Samir Debono Caruana kif kien possibli li f'12:00 huwa mar jirrapporta l-għassa tal-Belt li l-esponenti għajritu barra mill- bini tal-Qorti, meta san-12.30 din kienet għadha miegħu ġewwa l-bini tal- Qorti, u Samir Debono Caruana ma kienx jaf x'jaqbad jirrispondi. Samir Debono Caruana baqa' jinsisti b'mod konvinċenti mal-Ewwel Qrati li Enas CASHA kontinwament tippersegwitah, meta dan hu biss gideb pur. Mhux biss dan huwa gideb sfrenat, talli għall-kuntrarju huwa Samir Debono Caruana li ilu snin jivvessa lill-appellanti u lill-uliedha sal-punt li għal numru ta' xhur kien ħtiġilhom imorru joqogħdu ġo shelters u homes' Di fatti Samir Debono Caruana anke inħarġitlu ordni ta' protezzjoni biexma jinżilz il-Ħamrun fejn jgħixu l-appellanti u uliedha, u biex ma javviċinhomx. Illi mhux talli mhuwiex minnu li l-esponenti qed tippersegwita lil Samir Debono Caruana, talli bil-kontra Samir Debono Caruana akkwista ħanut/garage faċċata tad-dar tal-esponenti ġewwa Triq Ħal Qormi fil-Ħamrun biex ikun jista' imur qridb tagħhom u jivvessahom ta' kuljum. Issa li għandu ordni ta' protezzjoni li żżommu milli jmur il-Ħamrun, Samir Debono Caruana ħoloq każ falz li taparsi seħħ ġewwa Ħad-Dingli, fejn il-każ allura instema minn Diagostino li qatt qabel ma kellu każijiet ta' dan Samir Debono Caruana, u għalhekk ma jafx x'isarraf. Huma interminabbli l-inċidenti li ħoloq dan Samir Debono Caruana, anke l-avukat Leslie Sanfilippo meta f'okkażżjoni huwa segwa lil Enas CASHA ġewwa l-Appoġġ u hemmhekk mhux biss infexx jgħajjar lilha imma għajjar u hedded anke lill-avukat tagħha. Dan il-każ huwa mibni fuq gidba wara l-oħra milli jaf joħloq Samir Debono Caruana. Illi fi kwalunkwe każ, u bla ebda pregudizzju għall-aggravju preċedenti, il-piena inflitta għal akkuża kif dedotta kienet severa propju għaliex l- Ewwel Qorti ppretendiet li l-esponeneti tammettietx il-ħtija, u dan m'għandux mill-ġustizzja. Ikkunsidrat: Illi nhar l-1 ta' Frar 2019 għall-ħabta tan-12:09, Samir Lotfi Fahim Debono Caruana irraporta fl-Għassa Santa Venera illi dakinhar stess, madwar għaxar minuti qabel li rrediġa r-rapport tiegħu, hu kellu seduta l-Qorti fir-rigward ta' kawża fil-konfront tiegħu istitwita mill-appellanta u li minnha hu ħareġ illiberat, fejn wara li ntemmet din il-kawża, hekk kif ħareġ barra iltaqa' mal-appellanta li kkonfrontatu b'theddid u bi kliem inġurjuż. Hu għalhekk mar direttament jirraporta l-Għassa anki minħabba li kien jibża li l- appellanta kienet se tasal tagħmillu xi ħaġa. Meta l-appellanta tressqet il-Qorti hi ċaħdet kategorikament li hi qatt iltaqgħet jew tkellmet mal-parte ċivile, li da parti tiegħu allegatament kien għamel ħafna rapporti foloz fil-konfront tagħha. Irriżulta wkoll li wara li ingħatat is-sentenza, l-appellanta irrifjutat illi tiffirma n-nota ta' garanzija u sospensjoni tas-sentenza appellata, allegatament minħabba malintiz peress illi ma kinitx qed tifhem sew dak illi kien rikjest minnha f'dak il-waqt. Ikkunsidrat Illi din il-Qorti hija Qorti ta' reviżjoni tas-sentenza tal-Qorti tal- Maġistrati u ma tbiddilx l-apprezzament tal-provi magħmul mill- tal-Maġistrati meta dik il-Qorti raġonevolment korretta fl-apprezzament li hija kienet għamlet. sentenza Ir-Repubblika ta' Malta vs Emanuel KELLY deċiża mill-Qorti tal-Appell Kriminali (Sede Superjuri)1 intqal:- jekk tasal ghall-konkluzjoni kif dejjem gie ritenut huwa principju stabbilit fil-gurisprudenza ta' din il- Qorti li hija ma tiddisturbax l-apprezzament dwar il-provi maghmul mill- il-Qorti setghet ewwel Qorti ragjonevolment u legalment tasal ghall-konkluzjoni li tkun waslet ghaliha. Fi kliem fl- taghmel tal-provi ezercitata mill-ewwel Qorti apprezzament apprezzament approfondit tal-istess biex tara jekk dik l- ewwel Qorti kinitx ragjonevoli fil-konkluzjoni taghha. Jekk, izda, din il-Qorti tasal ghall- konkluzjoni li l-ewwel Qorti, fuq il-provi li kellha quddiemha, ma setghetx id-diskrezzjoni izda tirrimpjazzax il-Qorti ma Ara wkoll Ara, fost ohrajn, l-Appelli Kriminali Superjuri: Ir-Repubblika ta' Malta vs Domenic Brinkworth, 16 ta' Ottubru 2003; Ir-Repubblika ta' Malta vs Godfrey Hayman u r-Repubblika ta' Malta v. Eleno sive Lino Seddon 24 ta' April 2003, Ir-Repubblika ta' Malta vs Lawrence Elbourne sive Axiak 23 ta' Jannar 2003, Ir-Repubblika ta' Malta vs Mustafa Ali Tasca; Ir-Repubblika ta' Malta vs Thomas sive Tommy De Battista, 7 ta' Marzu 2000, Ir-Repubblika ta' Malta vs Ivan Zammit Spiteri, 1 ta' Dicembru 1994; u Ir-Repubblika ta' Malta vs George Battistino, 14 ta' Frar 1989; u l-Appelli Kriminali Inferjuri: Il-Pulizija vs Andrew George Gravesteljn, 12 ta' Mejju 2004, Il-Pulizija vs Anthony Van Der Groen, 6 ta' Mejju 2004; Il-Pulizija vs Maurice Kareem Camilleri, 30 ta' April 2004; Il-Pulizija vs Saviour Apap Bologna, 30 ta' Marzu 2004; Il-Pulizija vs Seifeddine Mohamed Chomarat et, 21 ta' Ottubru 1996; Il-Pulizija vs Raymond Crossley et, 12 ta' Mejju 1994; Il-Pulizija vs Simon Ciscaldi camilleri, 15 ta' Lulju 1996; Il-Pulizija vs Carmel sive Chalmer Spice, 31 ta' Mejju 1991; Il-Pulizija vs Anthony Needham, 31 ta' Mejju 1991. Fil-kawża Ir-Repubblika ta' Malta vs Domenic Brinkworth ġie mistqarr li : Kif gie ritenut diversi drabi, hawn qieghdin fil-kamp ta' l- apprezzament tal-fatti, apprezzament li l-ligi tirrizerva fl- ewwel lok lill-gurati fil-kors tal-guri, u li din il-Qorti ma tiddisturbahx, anke jekk ma tkunx necessarjament taqbel mija fil-mija mieghu, jekk il-gurati setghu legittimament u ragonevolment jaslu ghall-verdett li jkunu waslu ghalih. Jigifieri l-funzjoni ta' din il-Qorti ma tirrizolvix ruhha f'ezercizzju ta' x'konkluzjoni kienet tasal ghaliha hi kieku kellha tevalwa l-provi migbura fi prim'istanza, imma li tara jekk il-verdett milhuq mill-gurija li tkun giet "properly directed", u nkwadrat fil-provi prodotti, setax jigi ragonevolment u legittimament milhuq minnhom. Jekk il- verdett taghhom huwa regolari f'dan is-sens, din il-Qorti ma tiddisturbahx (ara per ezempju Ir-Repubblika ta' Malta v. Godfrey Hayman u r-Repubblika ta' Malta v. Eleno sive Lino Seddon decizi minn din il-Qorti fl-24 ta' April 2003, Ir-Repubblika ta' Malta v. Lawrence Elbourne sive Barrile deciza minn din il-Qorti fit-23 ta' Jannar 2003, Ir-Repubblika ta' Malta v. Mustafa Ali Tasca deciza minn din il-Qorti fil-5 ta' Lulju 2002, ir-Repubblika ta' Malta v. Thomas sive Tommy De Battista deciza minn din il-Qorti fis-7 ta' Marzu 2000, u r-Repubblika ta' Malta v. Ivan Zammit Spiteri deciza minn din il-Qorti fl-1 ta' Dicembru 1994). ragjonevolment jew legalment tasal ghall-konkluzjoni li tkun waslet ghaliha, allura din tkun raguni valida, jekk mhux addirittura impellenti, sabiex din il-Qorti tiddisturba dik id-diskrezzjoni u konkluzjoni. Anke jekk din il-Qorti tistħarreġ ix-xiehda li tkun tressqet quddiem il-Qorti tal-Maġistrati, ir-rwol ta' din il-Qorti jibqa' dak ta' reviżjoni tad-deċiżjoni mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati. Fil-kors ordinarju tal-funzjoni tagħha, ma ssirx Qorti ta' ritrattazzjoni, u ma terġax tisma' l-każ u tiddeċiedi l-każ mill-ġdid. Id-deċiżjoni jekk l-imputat ikunx ħati jew le teħodha l-Qorti tal-Maġistrati, li għandha d-dover li tanalizza l-provi u l-argumenti legali kollha u tasal għall- konklużjonijiet tagħha.2 Din il-Qorti, b'hekk tirrevedi s-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati billi tara jekk u safejn, bis-saħħa tal-provi li jkunu ġew miġjuba mill- partijiet u tal-argumenti legali dibattuti quddiem il-Qorti tal- Maġistrati, setgħetx dik il-Qorti legalment u raġonevolment tasal għall-konklużjoni milħuqa minnha fis-sentenza tagħha. tagħmel dan ix-xogħol ta' reviżjoni din il-Qorti, tkun trid tifli l-provi u l-argumenti miġjuba quddiem il-Qorti tal-Maġistrati u tara jekk, u safejn, b'dawk il-provi li kellha quddiemha, il-Qorti tal-Maġistrati setgħetx tasal għall-konklużjonijiet tagħha kif jidhru fis-sentenza b'mod tajjeb u skont il-Liġi. Jekk din il-Qorti tara li l-Qorti tal-Maġistrati setgħet tasal għall- konklużjonijiet li waslet għalihom skont il-provi u l-argumenti legali 2 u dan sakemm ma jkunx hemm raġunijiet eċċezzjonali entro l-parametri ta' dak li jipprovdi l-artikolu 428(3)(5) tal-Kodiċi Kriminali li din il-Qorti tkun tista' tiddeċiedi hi l-meritu tal-kawża. li kellha quddiemha, anke jekk dik ma kienetx l-unika konklużjoni li dik il-Qorti setgħet tasal għaliha, allura din il-Qorti ma tibdilx il- konklużjonijiet milħuqa mill-Qorti tal-Maġistrati. Dan peress li jekk il-Qorti tal-Maġistrati tkun għamlet xogħolha tajjeb, din il-Qorti ma tistax taqbad u tibdlilha s-sentenza tagħha, jekk mhux għax ikun hemm raġuni valida. Il-fatt biss li l-appellant ma jkunx jaqbel mal- konklużjonijiet tas-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati mhux biżżejjed biex din il-Qorti tibdel is-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati. Jekk mill-banda l-oħra din il-Qorti tara li, mill-provi li nġiebu jew mill-argumenti legali imresqin quddiemha, l-Qorti tal-Maġistrati tkun żbaljat fl-apprezzament tal-provi jew fl-interpretazzjoni tal- argumenti legali imresqin quddiemha, b'mod li allura din il-Qorti tqis ma jkunx sigur u sodisfaċenti li tistrieħ fuq dawk il- konklużjonijiet, allura din il-Qorti imbagħad għandha s-setgħa u d- dmir li tibdel dik is-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati, jew dawk il-partijiet minnha li jirriżultaw li jkunu żbaljati jew li ma jirriflettux il-Liġi.3 3 Ara wkoll, fost oħrajn, l-Appelli Kriminali Superjuri: Ir-Repubblika ta' Malta vs Rida Salem Knight Scovino, 15 ta' Jannar 2009; Ir-Repubblika ta' Malta vs Paul Cacciattolo, 19 ta' Gunju 2008; Ir-Repubblika ta' Malta vs Etienne Dougall, 14 ta' Dicembru 2004; Ir-Repubblika ta' Malta vs Domenic Brinkworth, 16 ta' Ottubru 2003; Ir-Repubblika ta' Malta vs Godfrey Hayman u Ir-Repubblika ta' Malta vs Eleno sive Lino Seddon, 24 ta' April 2003; Ir-Repubblika ta' Malta vs Lawrence Elbourne sive Barrile, 23 ta' Jannar 2003, Ir-Repubblika ta' Malta vs Mustafa Ali Tasca, 5 ta' Lulju 2002; Ir-Repubblika ta' Malta vs Thomas sive Tommy De Battista, 7 ta' Marzu 2000, Ir-Repubblika ta' Malta vs Ivan Zammit Spiteri, 1 ta' Dicembru 1994; u Ir-Repubblika ta' Malta vs George Battistino, 14 ta' Frar 1989; u l-Appelli Kriminali Inferjuri: Il-Pulizija vs Andrew George Gravesteljn, 12 ta' Mejju 2004, Il-Pulizija vs Anthony Van Der Groen, 6 ta' Mejju 2004; Il-Pulizija vs Maurice Kareem Camilleri, 30 ta' April 2004; Il-Pulizija vs Saviour Apap Bologna, 30 ta' Marzu 2004; Il- Pulizija vs Seifeddine Mohamed Chomarat et, 21 ta' Ottubru 1996; Il-Pulizija vs Raymond Crossley et, 12 ta' Mejju 1994; Il-Pulizija vs Simon Ciscaldi camilleri, 15 ta' Lulju 1996; Il-Pulizija vs Carmel sive Chalmer Spice, 31 ta' Mejju 1991; Il-Pulizija vs Anthony Needham, 31 ta' Mejju 1991. Dawn il-provi pero jridu qabel xejn ikunu jirrispettaw ir-regoli tal- evidenza fi proċedimenti penali, ċjoe l-Law of Evidence. L-artikolu 637 tal-Kodiċi Kriminali jgħid li għal dak li jirrigwarda xhieda ta' eta' minuri, xhieda tal-imputat kif ukoll ix-xhieda ta' persuni li huma klassifikati taħt l-artikolu 636 tal-Kodiċi Kriminali, fosthom persuni li jkollhom interess fil-kwistjoni li fuqha tkun meħtieġa x-xhieda tagħhom, jew fir-riżultat tal-kawża : - id-deċiżjoni (dwar il-kredibbilta tagħhom) titħalla fid-diskrezzjoni ta' min għandu jiġġudika l-fatti, billi jittieħed qies tal-imġieba, kondotta u karattru tax-xhud, tal-fatt jekk ix-xhieda għandiex mis-sewwa jew hix konsistenti, u ta' fattizzi oħra tax-xhieda tiegħu, u jekk ix-xhieda hix imsaħħa minn xiehda oħra, u taċ-ċirkostanzi kollha tal-każ. Imbagħad l-artikolu 638 tal-Kodiċi Kriminali jagħmilha ċara li huwa fid-dover tal-Prosekuzzjoni li ġġib il-provi kollha u l-aħjar prova possibbli sabiex il-grad tal-prova tal-Prosekuzzjoni jintlaħaq b'suċċess. Jekk dawk il-provi jkunu jikkonsistu prinċipalment fil- verżjoni ta' xhud waħdieni, il-Qorti xorta waħda tista' tasal sal-grad ta' prova rikjest fi proċedimenti kriminali, jekk dak ix-xhud ikun ġie emnut; u dan peress li f'din l-eventwalita, din ix-xiehda ssir biżżejjed biex tagħmel prova sħiħa u kompluta minn kollox, daqs kemm kieku l-fatt ġie ippruvat minn żewġ xhieda jew aktar. Fil-fatt l-artikolu 638(2) tal-Kodiċi Kriminali jgħid li xhud wieħed waħdu, jekk emnut, huwa suffiċjenti sabiex fuq ix-xiehda tiegħu il-Qorti tkun tista' ssib ħtija. Dan il-prinċipju ġie kkonfermat f'diversi każijiet li dawn il-Qrati kellhom quddiemhom fil-passat.4 Jiġifieri 4 Ara fost oħrajn l-appelli kriminali sede inferjuri fl-ismijiet Il-Pulizija vs Joseph Buontempo ppreseduta mill-imħallef Joseph Barbieri Mangion u datata s-6 ta' Novembru 2002; Il-Pulizija vs Antoine Apap Bologna ippreseduta mill-Imħallef Patrick Gabaretta u deċiża fis-16 ta' Marzu 2001; Il-Pulizija vs Carmel Brightwell huwa legalment korrett u permissibbli Qorti ta' Ġustizzja Kriminali tasal li ssib ħtija f'persuna akkużata fuq ix-xiehda ta' xhud wieħed In oltre kif gie ritenut mil-Qorti fl-Appell Kriminali fis-sentenza fl- ismijiet Il-Pulizija vs Joseph Djelassi,5 mhux kull konflitt fil-provi ghandu awtomatikament iwassal ghall- liberazzjoni tal-persuna akkuzata. Imma l- Qorti, f' kaz ta' konflitt fil-provi, trid tevalwa l-provi skond il-kriterji enuncjati fl-artikolu 637 tal-Kodici Kriminali w tasal ghall-konkluzzjoni dwar lil min trid temmen u f' hix ser temmnu jew ma temmnux'. F'dan il-kuntest, allura, l-akbar sfida li jkollhom il-Qrati fil-każijiet li jisimgħu hija li jiskopru l-verita storika; u dan peress li l-evidenza li tinġieb quddiemhom - kemm dik diretta, kif ukoll dik indiretta - mhux dejjem neċessarjament twassal għall-dik il-verita'. Xhud jista' jkun konsistenti kemm fil-veritajiet li jgħid, kif ukoll fil-gideb li jista' jkun qiegħed jgħid. U huwa għalhekk li jeżisti wkoll ir-reat ta' sperġur. Il-Qrati ma għandhomx is-setgħa li jaqraw l-imħuħ tan- Il-Qrati jippruvaw jifhmu xi jkollhom f'moħħhom, f'qalbhom u fil-kuxjenza tagħhom in-nies li jidhru quddiemhom biss mill- kliem li jgħidu u mill-egħmil tagħhom. Il-Qrati jridu jistrieħu biss fuq il-provi li jkunu nġiebu quddiemhom – ċjoe l-evidenza diretta jew l-evidenza indiretta. ippreseduta mill-Imħallef David Le Gros u deċiża fid-9 ta' Novembru 2011; Ara wkoll Ir-Repubblika ta' Malta vs Martin Al Shlash Cassar deċiża mill-Qorti tal-Appell Sede Superjuri u ppreseduta mill-Imħallfin Joseph Kenely, David Le Gros u Joseph R. Stilon u datata 24 ta' Settembru 2004. 5 Deċiza fid-9 ta' Lulju 2003 mill-Qorti tal-Appell Kriminali Sede Inferjuri ippreseduta mill-Imħallef Joseph Barbieri Mangion. L-evidenza indiretta hi dik li prinċipalment tistrieħ fuq iċ- ċirkostanzi partikolari tal-każ. Għalkemm iċ-ċirkostanzi ma jitkelmux bħax-xhieda, u b'hekk ma jistgħux jigdbu, mill-banda l- oħra jistgħu jkunu qarrieqa. Dawn il-Qrati dejjem straħu fuq il- prinċipju li biex l-evidenza ċirkostanzjali tkun is-sies ta' sejbien ta' ħtija, din trid tkun univoka, jiġifieri li tipponta biss u esklussivament lejn direzzjoni u konklużjoni waħda u xejn ħliefha. Altrimenti, jekk iċ-ċirkostanzi jagħtu lok għal aktar minn konklużjoni waħda, il- Qorti ma tkunx tista' tistrieħ fuqhom biss biex tkun tista' ssib ħtija. Jekk ikun hemm dubju dettat mir-raġuni, il-Qorti ma tkunx tista' ssib ħtija fl-imputat jew akkużat. Mill-banda l-oħra biex persuna tiġi misjuba ħatja, il-Liġi kriminali ma teħtieġx li din tkun stabbilita b'ċertezza assoluta. Il-Liġi tal- proċedura Maltija hija imnisla mis-sistema Ingliż fejn huwa meħtieġ li biex Qorti ta' Ġustizzja Kriminali tkun tista' ssib ħtija f'akkużat, il- Prosekuzzjoni tkun trid irnexxielha tipprova l-każ tagħha lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni in bażi għall-provi imresqa Jekk id-Difiża tipprova l-punt tagħha fuq bażi ta' probabbilita, inkluż mill-provi Prosekuzzjoni stess, u jirnexxielha ddaħħal dubju dettat mir-raġuni, allura l-Qorti ma tkunx tista' ssib ħtija fl-akkużat. Il-Qorti tkun tista' tasal għal din il-konklużjoni biss wara li tkun għarblet il-provi ammissibbli kollha li jkunu tressqu quddiemha, jiġifieri kemm l-evidenza ordinarja kif ukoll dik esperta, kemm dik diretta u kif ukoll dik indiretta. Fl-aħħar mill-aħħar dik il-Qorti trid tkun żgura moralment, sure fis-sistema Legali Ingliż,6 li l-każ seħħ skont kif tkun qed tipprospetta l-Prosekuzzjoni lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni. Dan huwa l-ogħla livell ta' prova li l-Liġi teħtieġ biex tinstab ħtija; livell li huwa anqas miċ-ċertezza assoluta, iżda li huwa ogħla mill-bilanċ tal-probabbilitajiet. Fil-każ Ingliż Majid,7 Lord Moses stqarr hekk : Borg Millo u Paul Ijenkarevic jgħidu s-segwenti : - Meta jiġi biex ifisser dan il-grad ta' prova fi proċedimenti kriminali, Ta' Sannat William Kiernan kien xi drabi jirreferi għal dal-kunċett bħala l-prinċipju tas-sikurezza. Hekk per eżempju fl-appell kriminali fl-ismijiet Il-Pulizija vs Joseph Muscat Fenech deċiża mill-Qorti Kriminali nhar il-25 t'April 1957 dik il-Qorti kienet qalet li f'dak il- każ, in bażi għall-provi miġjuba quddiemha hija setgħet tasal b'sikurezza għall-konklużjoni fir-rigward tal-istat tal-imputat, liema stat fattwali kellu jiġi pruvat in bażi għal suffiċjenza probatorja lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni. B'hekk dik il- Qorti ġja fl-1957 kienet irrikonoxxiet l-ekwivalenza bejn l-istat mentali ta' sikurezza mas-suffiċjenza probatorja lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni, kif ukoll illum rifless fil-ġurisprudenza l- aktar reċenti fl-Ingilterra u Wales. U huwa biss meta jkun hemm id-dubju veru, bażat fuq ir-raġuni, fuq is-sens komun u fuq il-buon sens, ċjoe d-dubju li jibqa' jippersisti wara li jsir stħarriġ dettaljat u b'attenzjoni, b'diliġenza u b'mod imparzjali tal-provi u l-argumenti kollha li jkunu ġew imresqin mill-Prosekuzzjoni u mid-Difiża li mbagħad, jekk jibqa' jippersisti dan id-dubju, jkun jista' jingħad li dak il-livell ta' sikurezza, ossija suffiċjenza probatorja lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni ma jkunx intlaħaq; u li allura bħala konsegwenza, il-Qorti ma tkunx tista' tiddikkjara lill-ħati tal-akkużi miġjuba Meta l-partijiet fi proċeduri penali, jagħżlu li jresqu prova, huma jridu jissodisfaw il-best evidence rule, ċjoe jridu jresqu l-aħjar prova li tkun tista' tiġi preżentata fil-każ konkret. Fis-sentenza fl-ismijiet Ir- Repubblika ta' Malta vs George Brightwell deċiża mill-Qorti tal-Appell Kriminali, ġie ritenut is-segwenti: Huwa principju fondamentali fil-process kriminali li l-ligi tesigi li kull min jrid jipprova xi haga, ghandu jressaq l-ahjar prova, u dan jista' biss jaqa' fuq prova sekondarja kemm il-darba din l-ewwel jew l-ahjar prova mhiex disponibbli. Hu veru wkoll, izda, li min ghandu jiggudika jista', skond il- ligi, u minkejja dan il-principju fondamentali appena msemmi, joqghod fuq ix-xhieda anke ta' persuna wahda jekk b'dak li tghid din il-persuna, jikkonvinci lill-gudikant sal-grad tal-konvinciment morali mill-htija tal- persuna akkuzata. L-prova indizzjarja trid tkun wahda assolutament univoka, li tipponta biss minghajr dubju dettat mir-raguni lejn fatt jew konkluzzjoni wahda. Ovvjament jekk fatt jew cirkostanzi jistghu ragjonevolment jinghataw aktar minn tifsira jew interpretazzjoni wahda, tkun li tkun, allura dik ma tkunx prova ndizzjarja tajba, skond il-ligi, sabiex in bazi taghha tista' tinstab htija. Kif tghid u titlob il-ligi, biex prova ndizzjarja tigi ammessa bhala prova valida fis-sens li wiehed jista' ragjonevolment jasal ghall-konkluzzjoni tieghu ta' htija in bazi taghha bla ebda dubju dettat mir-raguni, irid ikun moralment konvint minn dan ir-rekwizit ta' l-univocita' taghha, cioe' li dik il-prova tfisser biss u xejn aktar li l-akkuzat huwa hati ta' dak addebitat lilu w, allura, kull dubju ragjonevoli fir-rigward ghandu jmur favur l-akkuzat skond il-ligi. Wiehed ghandu jkun ferm attent fl-apprezzament u nterpretazzjoni tal- prova ndizzjarja ghaliex ghalkemm din hi prova ferm importanti, u kultant anke aktar mill-prova diretta, pero', din hi prova li facilment tista' tqarraq lil dak li jkun qed jghamel l-interpretazzjoni w apprezzament taghha.9 In oltre u aktar reċentement fis-sentenza Il-Pulizija vs Cyrus Le Brun, il-Qorti tal-Appell Kriminali rriteniet illi : Biex wiehed jistabilixxi jekk l-provi cirkostanzjali huma univoci wiehed irid jara l-assjem ta' dawn ic-cirkostanzi migjuba bhala prova u li dan il- konvinciment morali huwa wiehed tal- prosekuzzjoni tac-certezza morali (u mhux dik assoluta) jew il-prova lil hinn minn kull dubbju dettat mir-raguni. In oltre il-konkluzjoni biex tkun univoka mhux necessarjament trid tkun l-uniku xenarju li jista jintlahaq izda trid tkun l-unika wahda li tista twassal ghal htija b'mod ragonevoli kontra dak li jkun. Fi kliem iehor jekk jinholoq dubbju dwar l-univocita tal- provi cirkostanzjali liema xenarju alternattiv ma jkunx wiehed ragonevoli, dan ma jistax iwassal sabiex il-Qorti tillibera a bazi tan-nuqqas ta' univocita.10 Illi f'dan il-każ, huwa importanti wkoll li din il-Qorti tirreferi għar- regola tal-hearsay u kif din tiġi applikata fil-kamp penali Malti. 9 Deċiża nhar il-5 ta' Lulju 2002 mill-Imħallfin Noel Mahoney, Joseph A. Kenely u Patrick Gabaretta. 10Deċiża nhar it-8 ta' Mejju 2014 mill-Imħallef Michael Attard Refalo. li parti mix-xiehda prodotti il-każ jistrieħu esklussivament fuq dak li qalulhom il-protagonisti f'dan il-każ. L-artikoli 598 u 599 tal-Kodiċi ta' Organizazzjoni u Proċedura Ċivili (Kap 12) li jirregolaw il-hearsay evidence, u reżi applikabbli fi proċedimenti quddiem Qrati ta' Ġustizzja Kriminali bis-saħħa tal- artikoli 520(1)(d) u 645 tal-Kodiċi Kriminali jgħidu kif ġej: (1) Bħala regola, il-qorti ma tiħux qies ta' xiehda dwar fatti li x-xhud igħid li ġie jafhom mingħand ħaddieħor jew li qalhom ħaddieħor li jista' jinġieb biex jagħti xiehda fuq dawk ilfatti. (2) Il-qorti tista', ex officio, jew fuq oppożizzjoni tal-parti, ma tħallix jew tiċhad li jsiru mistoqsijiet bi skop li jittieħdu xiehda bhal dawk. (3) Iżda l-qorti tista' ġġiegħel lix-xhud li jsemmi l-persuna li mingħandha jkun sar jaf il-fatti li għalihom jirriferixxu dawk ilmistoqsijiet. Il-qorti tista', skont iċ-ċirkostanzi, tippermetti xiehda fuq kliem ħaddieħor u tieħu qies tagħha, meta dan l-istess kliem ħaddieħor ikollu, fih innifsu, importanza sostanzjali, fuq il-meritu tal-kawża jew ikun jagħmel parti mill-meritu; inkella meta dan ħaddieħor ma jkunx jista' jinġieb biex jixhed, u l-fatti jkunu tali li ma jkunux jistgħu jiġu ppruvati sewwa xort'oħra, l-aktar f'każijiet ta' twelid, ta' żwieġ, ta' mewt, ta' assenza, ta' servitù, ta' rjieħ ta'immobbli, ta' pussess, ta' drawwiet, ta' ġrajjiet storiċi pubbliċi, ta'reputazzjoni jew ta' fama, ta' kliem jew fatti ta' nies li mietu jew li jkunu assenti u li ma kellhom ebda interess li jgħidu jew jiktbu l-falz, u ta' fatti oħra ta' interess ġenerali jew pubbliku jew li jkunu magħrufa minn kulħadd. Fil-kawża deċiża minn din il-Qorti diversament presjeduta fl- ismijiet : Il-Pulizija vs Janis Kenely tal-14 ta' Mejju 2012 mill- Imħallef Lawrence Muscat Zarb il-kwistjoni tal-hearsay evidence kienet ġiet indirizzata b'dan il-mod : - Bir-rispett kollu, il-hearsay rule tagħna (fl-artikolu 599) mhix daqshekk riġida daqs kemm wieħed jaħseb. Fil-fatt l-ewwel parti ta' dan l-artikolu jgħid hekk: Il-qorti tista', skont iċ-ċirkostanzi, tippermetti xiehda fuq kliem ħaddieħor u tieħu qies tagħha, meta dan l-istess kliem ħaddieħor ikollu, fih innifsu, importanza sostanzjali, fuq il-meritu tal-kawża jew ikun jagħmel parti mill-meritu; inkella meta dan ħaddieħor ma jkunx jista' jinġieb biex jixhed, u l-fatti jkunu tali li ma jkunux jistgħu jiġu ppruvati sewwa xort'oħra,' Fil-fatt fil-kawża 'Joseph Mary Gabaretta et versus il-Kummissarju tal- Pulizija' il-Qorti Kostituzzjonali nhar it-13 ta' Jannar 1988 qalet hekk: 'Issa, fil-każ preżenti, si tratta ta' depożizzjoni ta' xhud dwar x'qallu ħaddieħor li ma jistax jiġi prodott minħabba li x-xhud ġie marbut bis-sigriet professjonali fuq l- identita' ta'dan il-ħaddieħor. Ċertament il-klem ta' dan il-ħaddieħor jistgħu, fiċ- ċirkostanzi tal-każ, ikollhom importanza sostanzjali fuq il-mertu tal-kawża. tiddipartixxi l-ebda raġuni Għalhekk millkonlużjoni tal-ewwel qorti ( li tħalli lil dan ix-xhud jiddeponi).' l-għala għandha il-Qorti ma Ukoll fl-Ingilterra u f'Wales ir-regola tal-hearsay m'għadhiex stretta daqsa qabel. Il-Qorti Ewropea Dwar id-Drittijiet tal-Bniedem fil-każ ' Al- Khawaja and Tahery versus the United Kingdom' tal-15 ta' Diċembru 2011 (deċiżjoni tal-Grand Chamber) qalet hekk f'pargrafu 130: Fil-każ ta' Al-Khawaja, ST kienet għamlet rapport lill-Pulizija numru ta' xhur sewwa wara li kienet allegatament assaltata minn tabib. ST għamlet suwiċidju qabel il-ġuri. L-Imħallef li ppresieda ħalla li jinqara r-rapport waqt il-ġuri u ta direzzjonijiet appożiti. (Ara paragrafi 9 -19 tal-istess sentenza). Il-Grand Chamber ma sabitx vjolazzjoni talartikolu 6 (ara par.158 tas-sentenza). Issa, jekk wieħed janalizza s-sitwazzjoni fil-każ li jinsab fil-preżent quddiem il-Qorti, ir-rapport bl-ebda mod ma jgħid li min għamel ir-rapport dwar is-serqa indika lill-appellant. Kieku kien hekk ir-rapport kien ikun prova li sar it-tali kliem iżda mhux prova li l-appellant wettaq is-serqa għalkemm l-istess rapport kien ikun jista' jintuża biex jikkorobora provi oħra. (Ara: Subramianiam v Public Prosecutor (1956) 1.W.L.R.956 at 969, PC).2 Fir-rapport odjern m'hemmx xi allegazzjoni bħalma ma għamlet ST fil-każ 'Al-khawaja vs UK' jew xi sitwazzjoni simili għal dak li aċċettat il- Qorti Kostituzzjonali. Hawn għandna biss rapport li saret is-serqa, ta' xhiex, fejn u meta. Min għamel ir-rapport mhux Malti, ma semma lil ebda persuna bħala suspettat, u ma jistax joqgħod jinġieb Malta biex jikkonferma li saret serqa ta' laptop. Terġa' min għamel irrapport ma joqgħodx f'xi pajjiż fil-viċin. Għalhekk il-Qorti, wara li rat iċ-ċirkostanzi tal-każ, u wara li rat l- artikolu 599 tal-Kap 12 res applikabbli għall-Kap 9, qed tiddeċiedi li fil- proċess teżisti prova li hija ammissibbli. Ir-rapport huwa prova li saret is- serqa u ta' xejn aktar. Oltre minn hekk fis-sentenza tal-Qorti Kriminali deċiża nhar l-24 t'Ottubru 2011 fil-kawża fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta vs Mario Battistino ġie deċiż is-segwenti : - Li l-artikoli relevanti dwar il-Hearsay Rule huma l-artikoli 598 u 599 tal- Kap 12 reżi applikabbli għall-Kap 9 bl-artikolu 645 tal-Kap 9. Il-każ li mhux l-ewwel darba li ġie ċitat b'approvazzjoni dwar il-hearsay rule f'kawżi ta' natura kriminali huwa Subramaniam v. Public Prosecutor fejn insibu dan ilkliem: Jekk wieħed jimxi mal-prinċipji ta' dan il-każ allura ċerti persuni li magħhom ikun tkellem l-allegat vittma jistgħu jkunu prodotti (per eżempju, psikologu, għalliem jew social worker, il-ġenituri jew qraba fil- qrib tal-allegat vittma). Dawn jistgħu jixhdu li l-allegat vittma tassew qal hekk. Tali xhieda hija biss prova li l-allegat vittma tassew qal hekk, iżda mhux li dak li qed jgħid l-allegat vittma huwa tassew minnu. Jekk wieħed jeżamina l-ewwel sentenza tal-artikolu 599 tal-Kap 12, wieħed jista' jikkonkludi li l-hearsay rule fil-Liġi tagħna mhix daqshekk assoluta. U filfatt hekk qalet il-Qorti Kostituzzjonali hija u tiddeċiedi il- każ 'Joseph Mary Gabaretta et versus Il-Kummissarju tal-Pulizija' (13 ta' Jannar 1988) fejn il-Qorti kkonfermat digriet tal-Prim'Awla biex jitħalla jixhed Prokuratur Legali li kien marbut bis-sigriet professjonali. Dan tħalla jixhed mingħajr ma kellu jikxef isem it-terza persuna li kienet qaltlu biex il-fatti li fuqhom kellhom jixhed il-Prokuratur Legali. Peress li d-depożizzjoni, li tista' tkun hearsay, tista' tkun prova diretta li ntqal xi ħaġa, ma tistax tiġi esklusa flistadju tal-eċċezzjonijiet preliminari. F'dak li huma deċiżjonijiet kriminali, il-Qrati tagħna issa ilhom sew isegwu il-prattika dwar il-hearsay rule. (Ara dwar dan il-punt: Ir-Repubblika versus Meinrad Naudi). Reċentement il-Qorti tal-Appell Kriminali diversament preseduta qalet hekk:' Fil-limit tal-użu li għamlet l-ewwel Qorti tal-okkorenza msemmija, ma hemm xejn irregolari. Hu ben stabbilit li waqt li prova hearsay ma hix prova tal-kontenut ta' dak li jiġi rapportat li ntqal, hi prova li dak rapportat li ntqal fil-fatt intqal fiċ- ċirkostanzi, data, post u ħin li ntqal u in kwantu tali hi ċirkostanza li meħuda ma' provi u ċirkostanza oħra tista' wkoll tikkontribwixxi għall-apprezzament li tagħmel il-Qorti.' (1 t'April 2011 'Il-Pulizija versus Fabio ayers' preseduta mill-S.T.O. il-Prim Imħallef Dr Silvio Busuttil Stevens). Apparti dan fis-sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell Kriminali fil-kawża fl-ismijiet Ir-Repubblika ta' Malta vs Angelus Gabaretta, deċiża nhar it-30 ta' Lulju 2015, ir-regola dwar il-hearsay evidence ġiet spjegata b'dan il-mod kwantu sempliċi daqskemm ċar - Ilu ben stabbilit minn din il-Qorti, kif anki rilevat mill-ewwel Qorti fis- sentenza tagħha, li mhux kull relazzjoni ta' x'qal ħaddieħor tikkostitwixxi hearsay evidence iżda jekk dak rapportat hux hearsay evidence jew le jiddependi mill-użu li wieħed jippretendi li jsir minn dak rakkontat. Jekk dak rakkontat jiġi preżentat bħala prova tal-kontenut tiegħu allura dak ikun hearsay evidence u bħala tali inammissibbli iżda jekk dak rakkontat jiġi preżentat mhux bħala prova tal-kontenut tiegħu iżda bħala prova li dak li ntqal verament intqal fiċ-ċirkostanzi ta' data, post u ħin li fihom intqal allura dan ma jkunx hearsay evidence u huwa ammissibbli għal ċerti għanijiet legali legittimi bħal sabiex tiġi kontrollata x-xiehda diretta tax- xhud li l-kliem tiegħu ikun qiegħed jiġi rapportat jew, fiċ-ċirkostanzi idoneji, anki sabiex tiġi korroborata xiehda diretta oħra. Illi l-Liġi tafda l-eżerċizzju tal-analiżi tal-provi f'idejn il-Qorti tal- Maġistrati. Dan peress li l-Qorti tal-Maġistrati tkun fl-aħjar qagħda tqis il-provi kollha għax, normalment, tkun għexet personalment il- proċess quddiemha. Hija tkun setgħet tara u tisma' lix-xiehda jixhdu quddiemha - ħaġa li din il-Qorti ma kellhiex l-opportunita li tagħmel. U għalhekk huwa għaqli li l-Liġi tħalli prinċipalment dan l-eżerċizzju ta' analiżi u apprezzament tax-xiehda tax-xhieda f'idejn il-Qorti tal-Maġistrati; liema eżerċizzju huwa importanzi ħafna u li din il-Qorti ttih il-piż li jixraqlu, in kwantu ma jistax jiġi disturbat kif ġieb u laħaq. Anke fejn il-Qorti tal-Maġistrati, għal xi raġuni jew oħra, ma tkunx semgħet ix-xhieda kollha hi stess, xorta waħda l-Liġi tafda l- eżerċizzju tal-analiżi u deċiżjoni dwar il-fatti f'idejn il-Qorti tal- Maġistrati. Il-Qorti tal-appell xorta tibqa' Qorti tat-tieni grad, biex, fil-każijiet appellati tara jekk u safejn il-Qorti tal-Maġistrati setgħetx legalment u raġonevolment tasal għall-konklużjonijiet milħuqa minnha in bażi għall-dawk il-provi u l-argumenti legali miġjuba Biss, kif intqal, din il-Qorti ma taqbadx u tibdel id- deċiżjoni tal-Qorti tal-Maġistrati kif ġieb u laħaq, u dan għar-raġuni miġjuba fil-kawża Il-Pulizija vs Lorenzo De Battista deċiża mill- Qorti Kriminali bħala Qorti tal-Appell deċiża nhar it-30 ta' Marzu 1963 mill-Imħallef William Kiernan fejn intqal is-segwenti : - In definittiva, kif intqal minn din il-Qorti diversament presjeduta fis-sentenza Il-Pulizija vs. Vincent Naudi deċiża nhar is-7 ta' Marzu 2002 din il-Qorti, bħala Qorti ta' reviżjoni tas-sentenza tal- Qorti tal-Maġistrati ma terġax tagħmel ġudizzju ġdid fuq il-każ f'dak li għandu x'jaqsam mal-valutazzjoni u evalwazzjoni tal-fatti tal-każ, iżda tillimita biss ruħha biex tara jekk id-deċiżjoni tal-Qorti tal-Maġistrati kienetx "unsafe and unsatisfactory" fuq il-bażi tar- riżultanzi li jkollha quddiemha dik il-Qorti. B'hekk din il-Qorti ma tistax tissostitwixxi d-deċiżjoni tal-Qorti tal-Maġistrati sakemm id- deċiżjoni ta' dik il-Qorti ma tkunx "unsafe and unsatisfactory". Jiġifieri jekk din il-Qorti tara li l-Qorti tal-Maġistrati setgħet legittimament u raġonevolment tasal għall-konklużjonijiet li waslet għalihom fuq il-bażi tal-provi u tal-argumenti legali li kellha quddiemha, allura din il-Qorti ma tistax taqbad u tibdel il- konklużjonijiet ta' dik il-Qorti – anke jekk il-Qorti tal-Appell Kriminali setgħet kienet tasal għal konklużjoni differenti minn dik milħuqa mill-Qorti tal-Maġistrati. Ikkunsidrat: Illi l-appellanta tappella għall-fatt li nstabet ħatja u qed tipprotesta wkoll dwar il-fatt illi l-Avukat tal-Fiduċja tagħha ma tħalliex jixhed f'dawn il-proċeduri kontra l-parte ċivile li skond dak allegat minnha m'huwa xejn ħlief rapport falz dwar l-inċident li essenzjalment qatt ma seħħ. Tisħaq ukoll illi d-deposizzjoni tax-xhieda tal-parte ċivile ma kienitx waħda verosimili partikolarment meta mistoqsi ċerta mistoqsijiet determinanti mill-avukat tal-appellanta. In oltre tgħid li l-piena mposta fuqha kienet waħda eċċessiva u li ġiet imposta fuqha għas-sempliċi raġuni li l-appellanta rrifjutat illi tammetti għall-akkuża miġjuba kontra tagħha. quddiem din il-Qorti li l-imputazzjoni kif redatta għal dak li jirrigwarda l-ħin tal-allegat inċident ma kienx korrett u dan peress illi skond l-appellanta dak allegat mill-appellant - jekk seħħ dejjem - seta' jissuċedi biss għall-ħabta tan-nofs siegħa u mhux qabel u dan a differenza ta dak allegat mill-kwerelant. Fir-rigward tal-argument relattiv għall-ħin tal-imputazzjoni li skond l-appellanta huwa skorrett jingħad illi l-lokuzzjoni tal- imputazzjoni taqra għall-ħabta ta' 12:00hrs. Dan ifisser illi anki jekk il-każ seħħ aktar qrib in-nofs siegħa, xorta waħda tista' tinkwadra ruħha fl-imputazzjoni kif redatta. Di piu' din il-Qorti ma taqbilx ma dak sottomess mill-appellanta fir- rigward tal-lok tal-akkadut u dan peress illi l-bini tal-Qorti tal- Ġustizzja jinstab ġewwa Triq ir-Repubblika. B'hekk kemm jekk il- każ seħħ ġewwa l-bini tal-Qorti, jew fil-kumpless jew l-entrata tal- istess binja, dan xorta waħda jista' jitqies li seħħ ġewwa Triq ir- Repubblika fejn tinstab il-binja tal-Qrati. Illi apparti dan, jirriżulta li l-Qorti tal-Maġistrati kienet rinfaċċata b'żewġ verżjonijiet kontrastanti dwar dak li seħħ f'dan il-każ. allegat mill-parte ċivile qed jiġi kontradett mill-appellanta in kwantu hi tisħaq li qatt ma seħħ dak l-inċident allegat mill-parte Il-Qorti tal-Maġistrati kellha tiddeċiedi l-każ tagħha fuq il-kwistjoni tal-kredibbilta' tax-xiehda imresqa quddiemha peress illi ma tantx kien hemm xhieda korroborattiva għal dak mistqarr miż-żewġ partijiet. Il-Qorti tal-Maġistrati apprezzat id-deposizzjonijiet tal-parte civile u tal-appellanta kif ukoll analizzat il-komportament tagħhom. Fil-fehma ta' din il-Qorti ma hemm ebda raġuni għalxiex għandha tiddisturba d-diskrezzjoni u l-analiżi magħmula mill-Qorti tal- Maġistrati skond il-kriterja msemmija fl-artikoli 637 u 638 tal-Kodiċi Dan jingħad ukoll fid-dawl tal-fatt illi din il-Qorti wkoll kellha l-opportunita' tisma' liż-żewġ partijiet fejn setgħet ukoll tapprezza l-komportament tal-istess xhieda fuq il-pedana. Li l-appellanta tgħid illi l-parte ċivile huwa bniedem li jaf jigdeb u jirreċta hija allegazzjoni tal-appellanta li tajjeb jew ħażin ma ġietx korroborata bi provi jew xhieda oħra. Din il-Qorti ma tiddubitax li l-appellanta kienet għal xi ħin flimkien mal-abbli Avukat Dottor Leslie Sanfilippo in kwantu huwa paċifiku li dakinhar li seħħ dan il- każ kien hemm proċeduri kriminali kontra l-parte civile li kienu ġew deċiżi mill-Qrati. Il-parte civile wkoll jikkonferma li l- appellanta kienet mal-avukat tagħha iżda dan kien qabel ma seħħ l- inċident allegat minnu u mertu ta' dan l-appell. sabiex, almenu sal-grad tal-probabbli, jxekklu l-verżjoni tal-parte ċivile. Ikkunsidrat Illi l-appellanta tallega li l-piena tad-detenzjoni ngħatat minħabba li hija m'ammettietx l-akkużi kontra tagħha; Din il-Qorti ma tqisx li din l-allegazzjoni ġiet ippruvata, għal menu sal-grad tal-probabbli in kwantu mit-test tas-sentenza ma tirriżulta ebda motivazzjoni relattiva għall-piena kif imposta, għalkemm il-Qorti tal-Maġistrati aċċennat b'mod ġenerali għall-fatt li dawn il-kwalita' ta' kawżi qegħdin jiġru ta' spiss il-Qorti u qed iżidu xogħol żejjed inutilment. Bħala regola, din il-Qorti ma tiddisturbax il-piena erogata mill- Qorti tal-Maġistrati sakemm din ma tkunx taqa' fil-parametri legali, jekk ma kienetx żbaljata fil-prinċipju, manifestament eċċessiva.11 Il-piena imposta mill-Qorti tal- Maġistrati kienet taqa' fil-parametri u ma kienetx piena żbaljata fil- prinċipju. Iżda fiċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ, għalkemm din il- Qorti tifhem il-motivazzjoni nobbli tal-Qorti tal-Maġistrati tqis li l- piena ta' detenzjoni f'dan il-każ tkun piena aktar oneruża minn dak li l-każ kien jimmerita. 11 Dan irid jiġi mistħarreġ ukoll fid-dawl tal-fatt li l-ġustifikazzjoni tal-piena fl-eżerċizzju tad-Dritt Penali modern hija pernjata fuq tliet prinċipji kardinali u tiffoka fuq tliet effetti prinċipali, jiġifieri l- effett : (a) Retributtiv; (b) Preventiv; u (c) Riedukattiv jew rijabilitattiv tal-piena. L-aspett retributtiv tal-piena huwa, skont il-ġurista Francesco Ozman, dak li jservi biex jirristabbilixxi is-sitwazzjoni morali soċjali għal kif kienet qabel ma seħħet il-ħsara lis-soċjeta bil- kommissjoni tar-reat. U s-soċjeta teżiġi li l-ħati jagħmel tajjeb għall-azzjoni vjolattiva tad-dritt penali kommessa minnu u li tkun kisret il-paċi u trankwillita' tagħha. L-aspett preventiv tal-piena huwa dak li jrid jassigura li l-piena tkun strument li bih, grazzi għal biża li s-sanzjoni li tkun tista' tingħata toħloq f'moħħ is-soċjeta, b'mod li dak li jkun jerġa jaħsibha darbtejn qabel ma jikkommetti reat. Fi kliem ieħor, minħabba l-biża li teħel il-piena, persuna tiġi mġegħela tixtarr sew il-konsegwenzi t'egħmilha qabel ma twettaq l-att kriminuż. Finalment hemm l-aspett riedukattiv u rijabilitattiv tal-piena, li tikkonċentra mhux daqstant fuq l- aspett tal-ħtija speċifika tal-ħati u li għaliha tkun immirata l-azzjoni repressiva tal-piena, daqskemm fuq l-aspett ta' trattament terapewtiku individwali, immirat lejn ir-rijabilitazzjoni tal-ħati. Dan l-aspett rijabilitattiv huwa kruċjali għas-soċjeta in kwantu jgħin lill-ħati jgħaddi minn proċess ta' riforma tiegħu innifsu biex jgħinu jinqata' mir-raġunijiet u l-kundizzjonijiet li jkunu wasluh biex jiddelinkwi, billi jagħraf iqum fuq saqajh, jibni ħajtu mill-ġdid u ma jibqax aktar ta' theddida għas-soċjeta bħal meta kien fil-mument meta jkun iddelinkwa. Għaldaqstant din il-Qorti tilqa' l-appell in parte billi filwaqt li tikkonferma s-sentenza appellata f'dik il-parti fejn sabet lill-appellanta ħatja tal-imputazzjoni miġjuba kontriha, tibdel is-sentenza appellata f'dik il-parti il-piena billi tħassar il-piena b'applikazzjoni tal-artikolu 22 tal-Kapitolu 446 tal-Liġijiet ta' Malta tillibera lill-ħatja bil-kondizzjoni li ma tagħmilx reat ieħor fi żmien sena millum. Minbarra dan, wara li rat l-artikolu 383 tal-Kodiċi Kriminali, sabiex tipprovdi għas-sigurta tal-parte civile kif ukoll sabiex jiġi mħares l-ordni pubbliku tqiegħed lil ħatja taħt obbligazzjoni tagħha għall- perjodu ta' sena taħt penali t'elfejn euro. Aaron M. Harley Mcnee Cacciattolo