inkwilin – jekk jistax jieħu azzjoni diretta kontra terzi talba għal limitazzjoni tal-effetti ta' mandat ta' żgumbrament FIL-PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI ILLUM, 22 ta' Ottubru 2019 u Maria Danilovic (K.I. 684698M) (K.I. 47273M) u l-Awtorita' tal- Artijiet għal kull interess li jista' jkollha Rat ir-Rikors Ġuramentat ta' Francis Danilovic (K.I. 117463M) u Maria Danilovic (K.I. 117463M) li abbażi tal-premessi: Illi permezz ta' kuntratt ta' kera (DOK. A) datat is-7 ta' Settembru, 1999 l-esponent krew mingħand il-Gvern ta' Malta, dak iż-żmien rappreżentat mill-Aġent Kummissarju tal-Artijiet A. V. Mamo, pillbox bl-art ta' madwarha f'Ħal Għaxaq, liema sit huwa indikat aħjar bil-kulur aħmar fil- pjanta L.D. 98/98 annessa mal-istess kuntratt (DOK. annwalu ta' mija u tnejn u ħamsin liri (LM 152.00) fis-sena; Illi mill-pjanta annessa mal-kuntratt lokatizju sovra-indikat, il-konfini tal- art mikrija mill-esponenti jirriżultaw illi huma sitta u tletin pied b'disgħin punt tnejn pied (36ft x 90.2ft) ekwivalenti għal ħdax il-metru b'sebgħa u għoxrin punt ħames metri (27.5mtrs x 11.0mtrs), liema konfini jinsabu wkoll indikati aħjar bl-aħmar fis-site plan hawn annessa u mmarkata DOK. Illi l-esponenti għadhom igawdu u jħallsu l-kera lill-Gvern (illum rappreżentat mill-intimat Awtorita' tal-Artijiet) għal dan is-sit sal-lum; Illi l-esponenti kienu krew ukoll terren ta' circa' tomnejn u nofs (circa 2,810 metri kwadri), magħrufa bħala "ta' Bur il-Gallarija" f'Ħal Għaxa u konsistenti f'masġar u raba' mill-familja Crossley, u ċioe mill-intimati Crossley, liema sit jinsab adjaċenti għal u li jdawwar dak is-sit mikri lill- esponenti mill-Gvern ta' Malta; Illi fis-17 ta' Ottubru 2013 il-familja Crossley kienet ipproċediet kontra l- esponenti b'rikors quddiem il-Bord Dwar il-Kontroll ta' Kiri ta' Raba (Rikors Numru 11/2013 FDP) għall-iżgumbrament tal-esponenti fejn ġie allegat u premess, inter alia, illi l-esponenti naqsu jħallsu l-qbiela għal diversi sini u li għamlu xi xogħolijiet bla permess jew kunsens tagħhom fuq l-istess sit, liema xogħolijiet biddel id-destinazzjoni tar-raba mikrija; Illi din il-kawża ġiet deċiża mill-Bord permezz ta' sentenza mogħtija fis- 16 ta' Mejju 2018 u permezz ta' liema l-Bord laqa' t-talbiet attriċi u konsegwentement ordna lill-intimati (l-esponenti f'din il-kawża) sabiex fi żmien tlett xhur jivvakaw l-għalqa magħrufa bħala ta' Bur il-Gallarija fil- limiti ta' Paola, kif aħjar deskritta fir-rapport tal-Membri Tekniċi, u awtorizza lir-rikorrenti (il-familja Crossley) jirriprendu l-pussess tal-għalqa wara dan il-perjodu. Illi din is-sentenza ġiet ikkonfermata mill-Qorti tal- Appell (Sede Inferjuri) permezz ta' sentenza deċiża fil-25 ta' Jannar 2019 b'dana illi t-terminu tal-iżgumbrament iffissat mill-Bord kelli jibda' jgħodd minn dakinhar tas-sentenza; Illi fil-kors tal-proċeduri quddiem il-Bord ġew appuntati il-membri tekniċi tal-istess Bord, u ċioe il-Perit Edgar Faenza u Anthony Attard Manicolo, sabiex jaċċedu fuq il-post u jagħmlu l-kostatazzjonijiet tagħhom a bażi tar-rikors promotur rigwardanti l-art in kwistjoni, l-użu tagħha u possibbilment jiġi stabbilit kif saru l-bini jekk setgħu; Illi fir-relazzjoni magħmula mill-imsemmi Perit Edgar Faenza l-istess abbli perit ikkonkluda illi l-art mikrija lill-esponenti mill-Gvern ta' Malta hija dik indikata bil-kulur roża fl-aerial photograph meħuda minn Google Maps u annessa bħala Dok. ER1 ma' dak ir-rapport (DOK. Illi fil-25 ta' April, 2019 l-intimati Crossley intavolaw mandat ta' żgumbrament kontra l-esponenti (DOK. E) permezz ta' liema huma qed jippretendu illi l-esponenti għandom jiżgombraw mill-ambjenti kollha indikati fl-aerial photograph fuq imsemmi (DOK. D) ħlief għall-parti indikata bil-kulur roża. Dan il-mandat ġie notifikat lill-esponenti nhar is-6 ta' Mejju 2019; Illi madankollu jirriżulta b'mod ċar, kif ser jiġi ppruvat, illi l-parti indikata bil-kulur roża fl-istess aerial photograph ER1 hija konsiderevolment inqas mis-sit indikat bil-kulur aħmar fil-pjanta L.D. 98/98 (DOK. B) u kif murija aħjar fis-site plan anness ma' dan ir-rikors ġuramentat bħala DOK. Illi b'hekk dan ifisser illi l-esponenti ser jiġu ippreġudikati serjament bil- mandat ta' żgumbrament intavolat kontra tagħhom mill-intimati Cauchi billi effettivament ser jiġu sforżati jiżgombraw minn art illi fil-verita' hija proprjeta tal-Gvern ta' Malta (rappreżentat mill-intimata Awtorita tal- Artjiet) u li fuqha l-esponenti għandhom igawdu jedd ta' kera; Illi dan ifisser ukoll illi l-intimati Cauchi ser jaħtfu, jew potenzjalment ser jaħftu, taħt idejhom proprjeta li fil-verita' ma għandhom l-ebda' jeddijiet fuqha għaliex hija proprjeta' tal-Gvern ta' Malta; Illi ta' min jirrileva wkoll illi filwaqt illi l-esponenti kienu eskutew lill- għal-liema huwa stranament wieġeb illi ma kienx l-inkarigu tiegħu li jagħmel survey tal-esetent tal-art mikrija lill-esponenti mill-Gvern ta' Malta!) l-esponenti ftit li xejn setgħu jikkontrollaw, f'proċeduri istitwiti quddiem il-Bord kompetenti ai termini tal-Kap. 199 tal-Liġijiet ta' Malta, din il-"prova" fil-forma ta' relazzjoni ta' membru tal-Bord (u mhux espert tekniku nominat) ad eżempju bil-ħatra ta' periti addizzjonali jew b'mezzi oħra li wieħed jista' jutilizza quddiem il-Qrati ordinarji; Talbu lil din il-Qorti sabiex: Tiddikjara u tiddeċiedi illi l-estent tal-art mikrija lill-esponenti mill- Gvern ta' Malta (kif rappreżentat mill-intimat Awtorita' tal-Artijiet) hija dik indikata fil-pjanti annessi ma' dan ir-rikors ġuramentat bħala DOK. C, u ċioe' porzjon ta' art li għandha l-kejl ta' sitta u tletin pied b'disgħin punt tnejn pied (36ft x 90.2ft) ekwivalenti għal ħdax il-metru b'sebgħa u għoxrin punt ħames metri (11mtrs x 27.5mtrs) jew circa tlett mija u tnejn punt ħamsin metri kwadri (302.50 m.k.); Tiddikjara u tiddeċiedi illi l-intimati Catherine Crossley, John Crossley, Thomas Crossley u Jeremy Crossley ma għandhom u/jew ma jgawdu l-ebda jeddijiet ta' proprjeta u/jew ta' kwalsijasi natura fuq din l-istess art; Konsegwentement tiddikjara u tiddeċiedi illi l-mandat ta' żgumbrament eżekuttiv bin-numru ta' reġistrazzjoni 553/2019 fl-ismijiet "Catherine Crossley et vs Francis Danilovic et" (Bord dwar il-Kontroll ta' Kiri ta' Raba) ma jikkolpix din il-porzjoni tal-art bil-kejl kif indikat. Rat ir-Risposta Guramentata ta' Catherine Crossley; Rat l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet fir-risposta Ġuramentata tal-Awtorita` tal- Artijiet illi: L-azzjoni hi rritwali u improponibbli peress illi din il-kawża hija waħda petitorja li ma tistax tiġi promossa wkoll mill-pussessuri jew detenturi tal- Din l-azzjoni kienet spettanti lill-eċċipjenti bħala sid; Rat il-provvediment tagħha fl-udjenza tal-11 ta' Lulju 2019 li permezz tiegħu awtorizzat il-preżentata ta' noti ta' sottomissjonijiet mill-partijiet u ddifferiet il- kawża għallum għas-sentenza dwar l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet preliminari tal- Awtorita` tal-Artijiet; Rat in-noti ta' sottomissjonijiet ippreżentati mill-partijiet kollha; Ikkunsidrat: Illi l-Awtorita` tal-Artijiet, fin-nota ta' sottomissjonijiet tagħha, issostni li d- dikjarazzjoni tal-estent tal-art mikrija mill-Gvern, mitluba fl-ewwel talba, u d- dikjarazzjoni li l-konvenuti m'għandhom l-ebda jedd fuqha, mitluba fit-tieni talba jinkwadraw ruħhom taħt il-qafas tal-azzjoni petitorja; azzjoni li l-atturi, bħala sempliċi inkwilini, ma jistgħux jagħmlu. Fl-istess sens hija wkoll in-nota ta' sottomissjonijiet tal-konvenuti Cauchi, li jiċċitaw għadd ta' sentenzi li jgħidu li l-inkwilin għandu biss dritt, fil-każ ta' molestja ta' dritt (bħala kontrapposta għall- molestja ta' fatt) idur fuq is-sid biex ineħħilu l-molestja; Illi l-atturi, fin-nota ta' sottomissjonijet responsiva tagħhom, jirribattu li dak li qegħdin jagħmlu huwa li "jattakkaw parzjalment l-eżekuzzjoni ta' mandat eżekuttiv" (para 5). La qegħdin jippresupponu titlu ta' proprjeta`, la qegħdin jagħmlu azzjoni rivendikatorja, la azzjoni negatorja jew konfessorja, u lanqas Illi l-atturi jżidu li qegħdin jagħmlu t-talba tagħhom permezz ta' rikors ġuramentat billi r-rimedju mogħti mill-Art. 218 tal-Kodiċi ritwali – permezz ta' rikors – jingħata biss fejn hemm għelt jew nuqqas fl-att eżekuttiv innifsu; tipikament meta l-mandat jinħareġ minn Qorti inkompetenti inkella kontra l- persuna l-ħażina. Jiċċitaw sentenza ta' din il-Qorti (ippreseduta mill-Onor. Imħallef J.R Cooper)1 li tgħid li min irid jattakka l-eżekuzzjoni ta' mandat jinħtieġlu jagħmel dan bil-proċedura normali ta' Rikors Maħluf, kif ukoll is- sentenza tal-Qorti tal-Appell li kkonfermat l-istess sentenza u żiedet tikkummenta inter alia li l-proċedura taħt l-art. 281 hija sommarja, kif jixhdu wkoll it-termini qosra li timponi l-liġi għad-deċiżjoni fuq rikors magħmul taħt dak l-artikolu. Kwistjonijiet dwar jekk il-mandat inħariġx mill-qorti kompetenti, dwar jekk inħariġx bis-saħħa ta' titolu eżekuttiv, dwar il-quantum tad-dejn kanonizzat, dwar l-identità tad-debitur kanonizzat – li kollha jistgħu jwasslu għat-tħassir tal-mandat jew ta' parti minnu – huma kollha kwistjonijiet li jistgħu jinqatgħu wara stħarriġ Bil-maqlub, kwistjonijiet dwar il-proprjetà tal-ħwejjeġ milquta bil- mandat, li, bħal fil-każ tallum, iwasslu għat-tħassir mhux tal-mandat jew ta' parti minnu iżda tal-eżekuzzjoni tiegħu, jeħtieġu stħarriġ aktar fit-tul li ma jistax isir fi smigħ sommarju. Huwa għalhekk illi l-liġi għal każijiet bħal dak tallum trid illi l-proċedura ssir b'dik normali ta' rikors maħluf2. Għalhekk il-proċedura adoperata mill-atturi hija ritwalment korretta; Ikkunsidrat: Illi qabel tibda titratta t-talbiet u l-eċċezzjonijiet, din il-Qorti tikkonfessa li ssibha sitwazzjoni wisq stramba dik ippreżentata lilha permezz din il-kawża. kwantu, fl-ewwel lok, ma kinux l-eżekutanti tal-mandat infiċjand li eċċepew l- improponibilita` tal-azzjoni abbażi li hija waħda petitorja filwaqt li l-atturi huma inkwilini, imma l-Awtorita` tal-Artijiet, li l-attur jallegaw li hi sid l-art in kwistjoni u li, bħala allegatament sid-il kera tal-art in kwistjoni, għandha l- obbligu li tiggarantilhom il-paċifiku pussess u tiddefendihom mill-pretensjonijiet ta' terzi li jxekklulhom it-tgawdija tagħhom. Fit-tieni lok, l-Awtorita` qed tagħmel dan fl-istess nifs li taqbel mal-atturi li l-porzjon art li l-atturi ma jridux li tiġi kolpita bil-mandat hija proprjeta` tagħha. Fit-tielet lok, minkejja dan, l-istess Awtorita` - almenu minn dak li jidher mill-atti tal-kawża – ma ħadet l-ebda azzjoni sabiex tiddefendi l-proprjeta` allegatament tagħha. B'danakollu, il- kontestazzjoni hi dik li hi u l-Qorti għandha d-dmir li tieħu konjizzjoni tagħha u tgħaddi għall-ġudizzju opportun; Illi skont il-Kodiċi Ċivili, jekk il-kerrej ibati molestja di fatto, sid-il kera mhux obbligat jiddefendih iżda l-kerrej ikollu l-jedd li jipproċedi direttament, fl-isem tiegħu innifsu, kontra t-terzi (Art. Min-naħa l-oħra, jekk il-kerrej ibati molestja minħabba azzjoni dwar jedd fuq il-ħaġa mikrija "hu jista' jaġixxi kontra sid il-kera" għall-ħall tal-kuntratt, ħlas tad-danni, jew tnaqqis fil-kera, skont il- każ (Art. Jekk il-kerrej jiġi mħarrek biex jiġi kkundannat jitlaq minn idejh il-ħaġa jew biċċa minnha, għandu jsejjaħ lil sid il-kera biex jiddefendih, u, kemm- il darba hekk jitlob, għandu jiġi meħlus mill-kawża, billi jagħti l-isem ta' sid il- kera illi fl-isem tiegħu huwa jkollu f'idejh il-ħaġa (Art. Fil-każ ta' molestja ta' dritt, għalhekk, u saħansitra meta jiġi mħarrek fl-eżerċizzju ta' din il- molestja, il-liġi tagħtih jedd idur fuq sid-il kera. Skont ċerta dottrina Taljana, "la B'danakollu ma jidhirx li l-liġi tagħti rimedju lill-kerrej biex jaġixxi direttament kontra terzi. Anzi jidher, jekk wieħed jikkuntrasta l- pożizzjoni ta' molestja di fatto ma' dik di diritto, li azzjoni diretta bħal din hi, a contrario sensu, eskluża mil-liġi. Il-Qrati tagħna wkoll eskludew id-dritt ta' azzjoni diretta kontra terzi "għax azzjonijiet simili jistgħu jiġu eżerċitati biss minn min huwa sid tal-fond"4. Jidher, almenu minn dak li jistqarru l-atturi, li huma 3 Mulligan-Maggi, 302 iċċitati f'Cian-Trabucchi, Commentario Breve al Codice Civile 13 ed. ssodisfaw l-obbligu mpost fuqhom mil-liġi billi allertjaw diversi drabi lill- Awtorita` tal-Artijiet biex tieħu l-passi opportuni iżda din baqgħet passiva. in-nuqqas iżda – sfortunatament għall-inkwilin - ma jistax jiġi kkolmat billi l- inkwilin jiftaħ kawża kontra t-terz molestant u wkoll kontra sid il-kera, kif qegħdin jagħmlu l-atturi f'din il-kawża. Kerrej ma jistax jeżerċita dritt in rem li m'għandux, lanqas jekk isejjaħ lil sid-il kera bħala ko-konvenut; Illi l-atturi jsostnu li m'humiex qegħdin jagħmlu kawża petitorja, imma qegħdin jitolbu t-tneħħija tal-eżekuzzjoni in parti ta' mandat eżekuttiv – f'dan il-każ mandat ta' żgumbrament. Għalkemm tabilħaqq dan huwa l-għan aħħari tagħhom, li jinstab fit-tielet talba tagħhom, l-ewwel żewġ talbiet – mertu ta' din is-sentenza – huma talbiet għal dikjarazzjoni dwar min hu sid l-art de quo. Talba għal dikjarazzjoni ta' min hu sid ta' proprjeta` hija bla dubju azzjoni petitorja per eċċellenza anke jekk ma tintalabx ukoll ir-rivendika tal-proprjeta`. Għal dawn il-motivi, il-Qorti qiegħdha tilqa' l-ewwel żewġ eċċezzjonijiet tal- Awtorita` u konsegwentement tiċħad it-talbiet tal-atturi, bl-ispejjeż a kariku tal-