Qorti ta' l-Appell (Kompetenza Inferjuri) Imħallef Anthony Gulic' Hammett Appell Civili numru:- 232/2014/1 Anthony Barbaro Sant vs Martin Lagana 18 ta' Diċembru, 2018. Permezz ta' rikors preżentat fil-15 ta' Lulju 2014, ir-rikorrent ħarrek lill-intimat Martin Lagana fil-Qorti tal-Maġistrati (Malta) sabiex: 'Prevja dikjarazzjoni ta' din Onorabbli Qorti illi pubblikazzjoni konsistenti f'email mibghut mill-intimat u distribwit lil numru ta' persuni fit-2 ta' Mejju, 2014 (hawn anness u mmarkat Dok. A, liema email għandu l-partijiet l-aktar libellużi fih evidenzjati bl-isfar) huwa libelluz u malafamanti fil-konfront tar-rikorrent billi l- pubblikazzjoni fiha dikjarazzjonijet illi apparti illi huma infondati, huma palezement intenzjonati sabiex ittellfu jew inaqqsu irreputazzjoni tar-rikorrent u sabiex tesponih ghar-redikolu jew ghad-disprezz tal-pubbliku, thallas lir- rikorrent in linea ta danni dik is-somma li tigi likwidata minn dina l- Onorabbli Qorti a tenur tal-Artikolu 28 tal-Att dwar Istampa, Kapitlu 248 tal Ligijiet ta' Malta.' Permezz ta' risposta1 ppreżentata fit-13 ta' Ottubru 2014, l-intimat wieġeb: '1. Illi fl-ewwel lok l-emails li qed jilmenta minnhom ir-rikorrent Anthony Barbaro Sant ma humiex malafamanti jew b'xi mod inaqqsu jew itellfu ir-reputazzjoni tieghu kif ser ikun ippruvat waqt it-trattazzjoni tal-kawza; 2. Illi fit-tieni lok ir-rikorrent irid jipprova il-veraċità tal-kontenut tad-dokumenti li ippreżenti l-Qorti billi l-email in kwistjoni ma hijiex indirizzata lilu; 3. Illi kif ser jirrizulta waqt it-trattazzjoni tal-kawza ir-rikorrent innifsu kien palezement idejjaq lill-esponent biex bi prepotenza jattendi u jkun kelliem ewlieni f'attivita organizzata mill-esponent ghan-nom tas-socjeta li jirraprezenta bla ma kien invitat li jaghmel dan u li sahansitra l-istess rikorrent kien sostna li kien ser jaghmel il-hsara lill esponent; 4. Illi l-frażijiet indikati bl-isfar ma humiex libellużi u dak kollu li hemm kontenut ser ikun ippruvat bħala veritjier. Illi bla preġudizzju għas-suespost, il-kummenti jikkostitwixxu fair comment.' Permezz ta' sentenza mogħtija fit-22 ta' Jannar 2018, il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) iddeċidiet kif ġej: 'Tichad l-eccezzjonijiet kollha ta' l-intimat u, ghalhekk Tilqa it-talbiet attrici kollha u ghalhekk Tiddikjara illi l-emails mibghuta mill-intimat fil-2 ta' Mejju 2014 lill terzi persuni kienu jikkontjeni kliem u allegazzjonijiet illi kienu malafamati u libelluzi fil- konfront tar-rikorrent u, a tenur tal-Artikolu 28 tal-Kap 248 tal-Ligijiet ta' Malta, u ghalhekk Tikkundanna lill-intimat Martin Lagana ihallas lir-rikorrent Anthony Barbaro Sant is- somma ta' elfejn Euro (€2,000) bhala danni likwidati minn dina l-Qorti. Spejjez tal-proceduri odjerni ikunu kollha a kariku ta' l-intimat.' Illi minn din is-sentenza appella Martin Lagana. L-aggravji tiegħu huma li: l-Ewwel Qorti għamlet apprezzament skorrett tal-fatti u ligi; il-quantum tad-danni huwa eċċessiv tenut kont l-kontenut tal-emails in kwistjoni u n-numru limitat ta' qarrejja tal-kitba. Talab għalhekk illi din il-Qorti: 'tirrevoka s-sentenza tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) tat-13 ta' Jannar 2018, billi wara li tilqa' l-eċċezzjoni fil-mertu tal-esponenti, tiċħad it-talbiet attriċi – bl- ispejjeż kontra tiegħu.' Fit-talba tiegħu, l-appellant talab lil din il-Qorti tirrevoka s-sentenza tal-Qorti tal- Maġistrati (Malta) tat-13 ta' Jannar 2018 minflok tat-22 ta' Jannar 2018, li hi d- data korretta tas-sentenza. Żball tipografiku inkwantu aktar l-quddiem l- appellant irrefera għas-sentenza appellata b' mod korrett, ossija, datata 22 ta' Jannar 2018. In vista ta' dan, a tenur tal-artikolu 175 tal-Kodiċi tal-Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, din il-Qorti tordna li r-referenza għat-'13 ta' Jannar 2018' fit- talba tar-rikors tal-appell in diżamina titħassar u tiġi sostitwita minflok bil-kliem '22 ta' Jannar 2018'. Il-fatti li jirriżultaw mill-atti huma s-segwenti:  Ir-rikorrent Anthony Barbaro Sant, għandu business privat tiegħu bl-isem ta' Office Group Limited, agenti ta' printers tad-ditta Konica Minolta. Konsiderazzjoni.  L-appellant Martin Lagana jaħdem fil-qasam tal-publishing u fiż-żmien in kwistjoni kien il-proprjetarju u l-editur ta' magazine bl-isem Property & Life, u kif ukoll kien l-editur ta' rivista bl-isem Economic Update, propjeta' ta' Network Publications illi kienet timpjegah;  Network Publications u Economic Update kienu ġew inkarigati mill- Ambaxxjata Tuneżina sabiex jorganizzaw il-'Malta-Tunisia-Libya B2B Networking Forum 2014' illi sar f'Smart City fit-8 ta' Mejju 2014;  Qabel l-appellant ġie nvolut fl-organizzazzjoni tal-imsemmija konferenza, bħala President tal-Maltese-Libyan Chamber of Commerce l-appellat kien iddiskuta l-possibbiltà illi tiġi organizzata tali attivita mal-Ambaxxatrici tat- Tuneżija u kellu jindirizza l-konferenza fil-ftuħ; tal- organizazzjoni tal-Konferenza, il-programm tal-attività illi kien ġie redatt mill-Ambaxxata ġie mibdul u l-appellat ma' baqax aktar indikat bħala kelliem tal-konferenza; r-reponsabbiltà  Dan wassal għal skambju ta' korrispondenza bejn il-partijiet fejn ġew ikkupjati ukoll terzi, li huwa l-mertu tal-kawża fl-istess ismijiet bin-numru 157/14FDP li qed tiġi deċiża llum ukoll;  Permezz ta' Note Verbal li ġġib id-data tat-2 ta' Mejju 2014, l-Ambaxxatriċi Is-Swieqi, irriaffermat ix-xewqa tagħha illi l-appellat jipparteċipa fl- imsemmija Konferenza;2  L-appellant ġie a konoxxenza ta' l-invit uffiċjali lill-appellat u fit-2 ta' Mejju 2014 kiteb lill-Ambaxxatrici Tuneżina email ta' tlett faċati fejn insista dwar l-oġġezzjoni tiegħu.3 Din l-email hija l-meritu tal-proċeduri odjerni u fiha ngħad is-segwenti: 47 tal-każ numru 157/14FDP fl-istess ismijiet.  Fil-5 ta' Mejju 2014, l-Ambaxxatrici Tuneżina kitbet lir-rikorrent appellat 4 Il-partijiet indikati bil-tipa grassa huma dawk li ġew immarkati bl-isfar fil-kopja ta' din l-email li ġiet eżebita mar-rikors promutur.  L-appellant jikkontendi illi fl-2013 l-appellat, bħala agent tad-ditta Konica Minolta, kien għamel pressjoni fuq impjegati tiegħu sabiex ibiegħulu 'printer' kbir, liema bejgħ huwa ma riedx jikkonkludi għax il-kundizzjonijiet ma kinux tajbin għalih. Skont l-appellant, hekk kif irrifjuta illi jixtri l- imsemmi printer, l-appellat kien qal lill-ħaddiema tiegħu illi kien ser ipattihielu. Igħid li sussegwentement, l-appellat kien għamel intervista fuq ir-rivista Economic Update, li tiegħu kien l-editur. Iżda ftit qabel il- pubblikazzjoni, l-appellat kien ilmenta li din kienet mimlija żbalji u talab li ma tiġix ippubblikata b' dan illi rrifjuta jħallas il-prezz ta' €1,200 għaliha. L-appellant jikkontendi li dana in-nuqqas ta' ħlas kien attwalment bi tpattija talli huwa ma xtarax l-printer mingħandu. Bħala riżultat, sid ir- rivista Economic Update, ossija John Formosa ta' Network Publications Ltd, kien irrabjat ħafna u insista mal-appellant illi l-appellat ma setax jipparteċipa bl-ebda mod fil-konferenza illi kienu qed jorganizzaw għall- Ambaxxata Tuneżina.  Skond l-appellat wara li rrifjuta illi jħallas għal din l-intervista, l-appellant beda jattakkah u saħansitra fil-31 ta' Jannar 2014 kiteb email ta' erbgħa faċċati sħaħ lill-prinċipal tiegħu tal-Konica Minolta ġewwa l-Ġappun u f'pajjiżi oħra, sabiex jattakkah.6 Fl-ewwel aggravju l-appellant argumenta li l-ewwel qorti għamlet apprezzament ħażin tal-fatti. Jibda billi jilmenta li l-ewwel qorti naqset milli tidħol fil-meritu tal- każ u ċioé jekk il-kliem li l-appellat ilmenta minnhom humiex libellużi jew le, iżda evalwat biss jekk l-emails in kwistjoni humiex strumenti ta' kitba li l-kontenut tagħhom jista' jitqies libelluża a tenur tal-Kap. 248 tal-Liġijiet ta' Malta, meta dan il-fatt ma kienx kontestat. Dwar il-kliem li l-appellat iqies li hu malafamanti, l-ewwel qorti qalet: ' … l-fatt illi persuna jkollha problema ma' persuna ohra u ghalhekk ikun irrabjat ma' tali persuna ghal xi azzjoni illi huwa jhoss illi saret kontrih, ma jaghtih ebda licenzja sabiex jattakka ir-reputazzjoni tal-persuna l-ohra ma persuni ohra illi huma ghal kollox barra minn tali kwistjonijiet u illi ma kellhom ebda involviment fil-kwistjoni ta' bejniethom. Il-fatt illi l-intimat hass il-htiega li jiccirkola l-email b'allegazzjonijiet u deskrizzjoni tar-rikorrent bhala 'negative, destructive and obstinate person' u 62 sa 65 tal-Avviz Nru 157/14. bhala persuna illi "continue to do things behind our backs" mal-Ambaxxatrici Tuneżina w ic-Charge D'Affair taghha juri l-intenzjoni cara ta' l-intimat - illi jaghmel hsara lir-rikorrent u jipprova jimmalafama u jhassar ir-reputazzjoni tar- rikorrent ma' tali persuni.' L-appellant jikkontendi iżda li l-kliem 'persona non grata' u 'undesirable or unwanted person' kif ukoll kummenti bħal 'Mr Barbaro Sant is a negative, destructive and obstinate person' għandhom jitqiesu bħala value judgments u fair comment da parti tiegħu, ħlief il-kliem 'persona non grata' liema kliem huwa ġie dirett juża mid-Direttur tiegħu. Jinsisti ukoll li dan sar fl-isfond ta' theddid u raġunijiet oħra li jirriżultaw mill-provi. Jilmenta mbagħad li huwa qatt ma ntalab jispjega jew jivverifika l-emails, korrispondenza jew dokumenti mportanti oħra li deherlu li ġew skartati mill-Ewwel Qorti. B'riferenza għall-każistika tal-Qorti Ewropea għad-Drittijiet tal-Bniedem, argumeta ulterjorment li kuntrarjament għal- rapportaġġ ta' fatti, value judgments ma jistgħux jiġu ppruvati u l-Qorti għandha tieħu biss in konsiderazzjoni jekk hemmx bażi fattwali suffiċjenti sabiex isiru. Jisħaq ukoll li kien in buona fede u li s-sors tal-informazzjoni u l- kummenti li kiteb kienet attendibbli oltré li ġiet issostanzjata b'dokumentazzjoni. Ikompli billi jgħid li l-apprezzament tal-fatti żvolt mill-Ewwel Qorti kien għal kollox skorrett inkwantu huwa kien biss impjegat ta' Network Publications Ltd li kienet il-proprjetarja u tippubblika l-'Economic Update' u li ħallset għall-ispejjeż kollha tal-attività li saret u f'dan is-sens jirreferi għal dokumentazzjoni kopjuża ppreżentata mar-rikors tal-Appell tiegħu. Din il-kawża hi biss dwar l-email li ntbagħtet lill-Ambaxxatriċi Tuneżina fit-2 ta' Mejju 2014. Email li ntbaghatet lill-Ambaxxata Tuneżina u lill-Ambaxxatriċi Tuneżina. F'każ ieħor fejn il-Qorti tal-Maġistrati trattat allegazzjonijiet ta' libell u malfamazzjoni bil-mezz ta' email,7 irreferiet għas-segwenti brani mill-ktieb ta' Pelinku on Morcelet and Slander: 7 Dr Charmaine Ellul Sullivan (ID 425245) u Mark Canovari Swain (ID 670985) vs Bernice Xuereb Mallia (ID 607221M) u Raymond Bilocca (ID 551396M), deċiż fil-11 ta' Novembru 2013 Din il-Qorti tqis li l-kliem: Kliem li jallegaw fatti li jekk huma veri jistghu jigu verifikati. Għalhekk ma jistax jingħad li dak li nkiteb mill-appellant hu biss opinjoni. F'dan ir-rigward ma tressqux provi li jistghu jwasslu lill-qorti biex tikkonkludi li l-fatti allegati mill- appellant huma veri. Ghalkemm il-konvenut xehed dwar x'qalulu Andre Moore u Steve Hills, baqa' ma ressaqhomx bhala xhieda. Għaldaqstant, l-ewwel qorti kellha dritt ma tibbazax id-deċiżjoni fuq dak li xehed l-appellant dwar x'kien qallu ħaddieħor li ma xehedx fil-kawża. Il-qorti zzid li l-fatt li kien hemm dizgwid bejn l-appellant u l-appellat jew Network Publications Limited, m'hijiex prova suffiċjenti li l-appellat għamel dak li allega l-appellant fl-email oġġett tal- kawża. L-istess jingħad fir-rigward tal-email datata 17 ta' Ottubru, 2013 li ppreżenta l-appellant u li suppost l-appellat kien bagħat lil Is-Swatar, Birkirkara, Holland u certu Festari, kif ukoll id-dokumenti l-oħra li ppreżenta l-appellant. Il-konklużjoni tibqa' li l-fatti allegati ma ġewx ippruvati, minkejja li l-appellant invoka d-difiża tal-verita tal-fatti (ara r-raba' eċċezzjoni). L-awtur tal-email kien qiegħed sempliċiment jagħmilha ċara li ma kellux pjaċir bil-presenza tal-appellat fit-Tunisian Maltese Libyan Forum fit-8 u 9 ta' Mejju, 2014. Margaret Cutajar Galea, li kienet taħdem mal-appellant u partner tiegħu, xehedet illi l- appellat kien biddel l-attitudni magħha ukoll wara l-imsemmija intervista u kellu atteġġament irrabjat iżda ma qalitx li kien ipprova jagħmel ħsara jew jinġurja lill-appellant jew ta' Network Publications, kif allega l-appellant. Imbagħad il-kliem, 'Mr Barbaro Sant is a negative, destructive and obstinate person', jista' jikkwalifika bħala kumment. Pero' jista' jitqies bħala fair comment jekk bażat fuq fatti li jissemmew, ukoll b'mod ġenerali, lill-qarrej jew huma 'of public knowledege'. F'dan il-kaz l-email ma fihiex riferenza għall-fatti, u b'hekk il-qarrej tal-email ma setax jasal għall-konklużjoni. Għalhekk ma tirnexxix id-difiża ta' fair comment li l-appellant ta fil-ħames eċċezzjoni. Dwar dik il-parti tal-aggravju tal-appellant fis-sens illi l-organizzatur tal- konferenza kienet Network Publications Limited, l-appellant hu l-awtur tal-email oġġett tal-kawża. L-appellant xehed li l-emails simili għal dik datata 25 ta' April, 2014, "...ħriġniha fuq struzzjonijiet diretti mid-Direttur tagħna is-Sur John Phillips., li kien jaqra kull email, u japprova qabel nibgħatuha". Il-verżjoni tal- appellant m'hijiex korraborata minn John Phillips. ġialadarba ma xehedx, u f'kull każ l-awtur tal-email kien l-appellant. Għalhekk irid iwieġeb personalment għal dak li kiteb u ffirma għalih, u m'għandux jedd jipprova jfarfar ir- responsabbilta' fuq ħaddieħor. Għaldaqstant tiċħad l-ewwel żewġ aggravji. Finalment l-appellant jikkontendi li l-quantum tad-danni huwa eċċessiv tenut kont l-kontenut tal-email in kwistjoni u n-numru limitat ta' qarrejja tal-kitba. L-ewwel qorti ma spjegatx x'wassalha sabiex tikkundanna lill-appellant iħallas is-somma ta' elfejn ewro (€2,000). M'hemmx dubju li meta tiġi biex tillikwida d- danni li għandhom jitħallsu lill-attur f'dawn ix-xorta ta' kawżi, il-Qorti tal- Maġistrati (Malta) għandha diskrezzjoni wiesgħa. L-email in kwistjoni intbagħtet lill-Ambaxxata Tuneżina u l-Ambaxxatriċi Tuneżina, li evidentement ma tatx piż għal dak li kiteb l-appellant fir-rigward tal-istima li kellha fil-konfront tal-appellat. Dikjarazzjoni li fiha nnifisha hi vot ta' fiduċja fl-appellat. intbgħatet personalment lill- lill-ambaxxatriċi Tuneżina u l-ambaxxatriċi Tuneżina qegħda l-email ambaxxata Tuneżina. F'Malta tirrapreżenta Stat barrani; Il-fatti allegati fil-konfront tal-appellat ma jpinġuhx bħala persuna ta' fiduċja, u dan hu wkoll rilevanti meta tqies li l-appellat jopera fil- kummerċ u hu President tal-Libyan Maltese Chamber of Commerce. Kliem li jattakka r-reputazzjoni tal-appellat; L-email intbgħatet minħabba diżgwid li Network Publications Limited kellha ma' Anthony Barbaro Sant dwar intervista miegħu li kellha tiġi pubblikata fir-rivista Economic Update. Jirriżulta li l-appellat kien irrifjuta li jħallas il-kont. Irrispettivament minn min seta' kellu raġun, fil-fehma tal-qorti l-appellant ma kellu qatt iħallat dak id-diżgwid mal-Forum li sar bejn it-8 u 9 ta' Mejju, 2014 u għal liema attivita' l-appellat ma tħallix jattendi. Dan meta tikkunsidra li l-appellat kien ser jattendi bħala President tal-Maltese Libyan Chamber of Commerce u mhux fil-vesti personali tiegħu; Pero' min-naħa l-oħra: i. M'hemmx prova li l-email kellha xi effett negattiv fir-rigward tal-kariga ta' President li l-appellat kien jokkupa fil-Libyan-Maltese Chamber of Commerce, jew tan-negozju tiegħu jew fir-relazzjoni li l-appellat kellu mal-Ambaxxata Tuneżina; M'hemmx prova li l-email tat-2 ta' Mejju, 2014 intbagħtet lil iktar nies; M'hemmx prova li minħabba l-email l-appellat sofra danni materjali; Kważi minnufih l-appellat kien infurmat mill-ambaxxatriċi personalment dwar il-fiduċja li hi u l-kollegi tagħha fl-Ambaxxata kellhom fih. Kien evidenti li ma taw l-ebda importanza għal dak li kiteb l-appellant; Permezz ta' dikjarazzjoni datata 6 ta' Mejju, 2014 il-Libyan Maltese Chamber of Commerce ddikjarat li kienet qegħda tikkonferma, ".. its support, confidence and full trust in the President of the Libyan-Maltese Chamber of Commerce, Mr Anthony Barbaro Sant";8 Għal finijiet ta' likwidazzjoni ta' danni l-qorti m'għandhiex tqis emails oħra li Martin Lagana bagħat li fihom attakka r-reputazzjoni tal-appellat. Hekk per eżempju l-email tal-31 ta' Jannar, 2014 li ntbgħatet lill-uffiċjali tal-Konica Minolta. Emails li m'humiex inklużi fit-talba li għamel l- appellant bir-rikors promotur li ppreżenta fit-2 ta' Mejju, 2014; Magħmula dawn il-konsiderazzjonijiet il-qorti tqies li bħala danni morali hi iktar f'lokha s- somma ta' elf ewro (€1,000). Għal dawn il-motivi sa fejn kompatibbli ma' dak li ngħad hawn fuq tilqa' parzjalment l-appell tal-appellant, u tvarja s-sentenza tat-22 ta' Jannar 2018 billi minflok tikkundanna lill-intimat iħallas lir-rikorrent is-somma ta' elf ewro (€1,000). Għall-kumplament tikkonferma s-sentenza tal-ewwel qorti. Spejjeż tal-appell jinqasmu in kwantu għal 10% a karigu tal-appellat u 90% a karigu tal-appellant. 57 tal-kawża 157/2014.