Seduta ta' Nhar il-Hamis 23 ta' Novembru 2017 Avukat Generali Kummissarju tal-Pulizija Rat ir-Rikors Kostituzzjonali ta' Christopher Ellard, KI 119280M, datat 5 ta' Illi l-esponenti gie imressaq b'arrest, akkuzat quddiem il-Qorti tal-Magistrati (Ghawdex) bhala Qorti Istruttorja talli nhar il-31 ta' Mejju 2013 u fix-xhur ta' qabel gewwa diversi postijiet f'dan il- gzejjer, b'diversi atti maghmulin minnu stess, ukoll jekk fi zmienijiet differenti, u li jiksru listess dipsozizzjoni tal-ligi, u liema atti gew maghmula b'rizoluzzjoni wahda; I. ipproduca, biegh jew xort' ohra ttraffika r-raza mehuda mill- pjanta cannabis jew xi preparazzjonijiet li jkollhom bhala bazi din ir-raza u l-pjanta Cannabis kollha jew bicca minnha u dan bi ksur ta' l-artikolu 8(a) u 8(d) tal-Kap 101 tal-Ligijiet ta' Malta; II. u aktar talli fl-istess data, hin, lok u cirkustanzi kellu fil-pussess tieghu droga ir-raza mehuda mill-pjanta cannabis preparazzjonijiet li jkollhom bhala bazi din ir-raza u l-pjanta cannabis kollha jew bicca minnha u dan bi ksur ta' l-artikolu 8(a) u 8(d) tal-Kap 101 talLigijiet ta' Malta liema droga instaghbet f'tali cirkustanzi li juru li ma kienitx ghal uzu esklussiv taghhom; U aktar talli fl-istess data, hin, lok u cirkustanzi kellu fil-pussess tieghu r-raza mehuda millpjanta cannabis jew xi preparazzjonijiet li jkollhom bhala bazi din ir-raza u l-pjanta cannabis kollha, jew bicca minnha u dan bi ksur ta' l-artikolu 8(a) u 8 (d) tal-Kap 101 tal- Ligijiet ta' Malta; IV. u aktar talli renda ruhu recidiv ai termini tal-artikoli 49 u 50 tal- Kap 9 tal-Ligijiet ta' Malta; Illi sa minn l-ewwel seduta ta' dan il-kaz, kien gie ivverbalizzat li r-rikorrenti qieghed taht kura minhabba l-kundizzjoni fizika tieghu u Illi fil-fatt f'dan il-perjodu l-esponenti kien qieghed jiehu trattament mediku marbut ma dialysis minhabba problemi kbar fil- Illi dan l-istat ta' fatt kien gie ukoll ikkonfermat minn l-Ispettur Bernard Charles Valletta f'din lewwel seduta'; Illi fil-mori ta' dawn il-proceduri kien xhed l-istess spetter Bernard Charles Valletta fejn stqarr li wara li saret tfittxija, instabet d-droga tal-kannabis fir-residenza fejn kien jghix ir-rikorrenti; Illi f'dan il-kaz skond ix-xhieda ta' l-ispizjar Godwin Said Hollier, il- piz totali tas-sustanza li kienet fil-pussess ta' l-esponenti kien ta' 167.52 grammi ta' purita ta' cirka tmienja fil-mija (8%); Illi l-ispettur Bernard Charles Valletta kien fil-31 ta Mejju 2013 ghal habt tas-6:30pm issottometta lill-esponenti ghal l-interogazzjoni u l-imputat kien irrilaxxa stqarrija u dan wara li huwa kien ikkonsulta ma l-avukat tieghu Dr Joshua Weatherill; Illi Dr Joshua Weatherill ma kienx prezenti waqt li ttiehdu l-istqarrijiet ta' l-esponenti; Illi qabel ta' l-ewwel stqarrija tieghu, l-esponenti kien ghadu kemm gie lura minn l-isptar wara li kien inghata l-kura li kellu Illi l-ghada l-1 ta' Gunju 2013, l-ispettur rega ha stqarrija ohra minghand il-rikorrenti pero din ldarba l-ispettur Bernard Charles Valletta ghogbu li ma jergax jaghti d-dritt lill-esponenti sabiex jikkonsulta ma l-avukat tieghu ghalkemm fl-istqarrija gie imnizzel li huwa nghata dan id-dritt; Illi f'dawn l-istqarrijiet, r-rikorrenti kien assuma r-responsabilita tad-droga misjuba fir-residenza tieghu. ukoll ametta li hu kien ittraffika d-droga u dan fuq domandi diretti u persistenti ta' l-ispettur Bernard Charles Valletta; Dritt ta' l-avukat waqt l-istqarrija Illi l-esponenti jikkontendi li l-mod kif ittiehdu l-istqarrijiet minn l-ispettur Bernard Charles Valletta jiledu d-dritt tieghu li jkollu smiegh xieraq u dan kif sancit fl-artikolu 6(1) u l-artikolu 6(3) (c) tal- Konvenzjoni Ewropeja; Illi minhabba l-kundizzjoni medika li kellu u li ghandu r- rikorrenti huwa kellu jitqies bhala persuna vulnerabbli u l-ispettur tal-Pulizija ma setax jiehu l-istqarrijiet tar-rikorrenti jekk mhux fil- prezenza ta' l-avukat tal-fiducja tieghu; Illi dan id-dritt ta' l-avukat gie estiz mill-gurisprudenza Ewropeja mhux biss ghal jedd li ghalih hija intitolata l-persuna akkuzata matul il-proceduri penali fil-qorti izda ukoll ghal hekk imsejjah pre-trial stage u cioe' ghall-istadju meta persuna tkun giet arrestata u ser tigi interrogata. Dan iffisser li l-esponenti kellu dritt ghall-assistenza ta' l-avukat anke fl-istadju ta' l- interrogazzjoni u dan peress li huwa kellu jitqies bhala persuna innocenti sakemm hu ma jigiex misjub hati minn qorti gudizzjarja. Ghalhekk huwa kellu d- dritt li ma jinkriminax ruhhu bl-ebda mod u dana sa mill-istadju inizjali ta'l-interrogazzjoni. Issewgwi ukoll li l-assitenza legali waqt l-interogazzjoni ghandha tinghata sabiex persuna suspetta li ghamlet reat, tkun fl-ahjar pozizzjoni illi thejji id-difiza taghha aktar u aktar meta fissistema penali bhal taghna l-konfessjoni tal-persuna akkuzata hija prova ewlenija fil-process gudizzjarju li ikun se jigi istitwit kontra taghha; Illi tant huwa hekk li l-istqarrija ta' akkuzat tigi riferut ghaliha mill-Qrati taghna bhala l-prova regina; Illi dan il-dritt jiehu xejra aktar importanti meta l-persuna interogatta tkun vulnerabbli minhabba l-istat mediku taghha u aktar minn hekk meta r-reati li tkun mixlija bihom il-persuna interogatta ikun ta' natura serja; Illi f'decizjoni recenti moghtija mill- Qorti Ewropeja Dwar id- Drittijiet tal-Bniedem gew affermati il-principji generali li ghandhom jigu segwieti mill-qrati: Illi tajjeb li jinghad ukoll li diga gie deciz mill-Qrati li huma ma kellhomx jaghtu interpretazzjoni stretta tad-decizjoni Salduz vs Turkey kif sehh fil-kaz ta' Charles Steven Spiteri Longhurst fost ohrajn. Illi umilment l-esponenti jissottometti li fil-kaz partikolari tieghu huwa kellu jigi moghti l-fakulta li l-avukat tieghu ikun presenti waqt l-interogazzjoni tieghu u mhux jinghata biss dritt li jitkellem ma l- avukat tieghu qabel ittiehdet l-ewwel stqarrija u meta huwa kien Illi l-fatt biss li l-ligi domestika teskludi dan il-jedd u dan peress li ma hemmx disposizzjoni ad hoc li taghti dan il-jedd lil persuna arrestata meta din il-persuna tkun wahda vulnerabbli, huwa bizzejjed sabiex jigi lez d-dritt ta' persuna arrestata ghal smiegh Hekk kien gie deciz quddiem il-Qorti Ewropeja dwar id- Drittijiet tal-Bniedem fl-ismijiet Navone vs Monaco, fejn nstab li kien hemm lezjoni billi l-akkuzat ma kellux jedd ghall-assistenza ta'l- avukat matul l- interrogazzjoni similment billi l-ligi tal-pajjiz ma kienitx tippermettieha. Tant huwa sagrosant dan il-jedd li gie estiz anke fil-kaz fejn l- akkuzat kien gie moghti il-jeddijiet kollha vigenti skont il-ligi ta' pajjizu inkluz allura il-jedd tieghu ghas-silenzju u fil-fatt huwa kien ezercita dan il-jedd u ma wiegeb ghall-ebda mistoqsija lilu Il- Qorti xorta wahda sabet li kien hemm vjolazzjoni ta'l- artikolu 6(3) u dan ghaliex ma kienx ikkonsulta ma avukat biex ifissirlu il-jeddijiet tieghu skont il-ligi dwar id-dritt tieghu ghas- silenzju u id-dritt li ma jinkriminax ruhu b'dan ghalhekk illi l-Qorti implikat illi t-twissija moghtija mill-ufficjali investigattiv ma hijiex bizzejjed. Il-Qorti kien ghalmet li: Illi apparti dan fil-kaz issa celebri Salduz v. it-Turkija intqal: Illi tant huwa pacifiku u serju dak li r-rikorrenti qieghed issostni li l-iżvilupp legali nostran event- walment qed jevolvi biex jigi jirrikonoxxut tali dritt u jigi sanzjonat leġislativament; Ksur tad-dritt ghal smiegh xieraq meta l-artikolu 29 tal-Kap 101 tal- Ligijiet ta' Malta jigi imsemmi mill-pulzija Illi bla pregudizzju ghal dan, jidher ukoll li f'dan il-kaz l- istqarrijiet tar-rikorrenti nghataw ukoll fisfond li jekk huwa jikkollabora mal-Pulizija huwa kien se jibbenefika minn l-artikolu 29 tal-Kap 101 u dan kif gie iddikjarat minn l-ispettur Bernard Charles Hija l-opinjoni ta' lesponenti li l-beneficcju li jaghti l- artikolu 29 ma kellux jigi spjegat minn l-ispettur Bernard Charles Valletta u dan minhabba l-konsegwenzi legali kif ukoll naturali li jinstiga l-applikazzjoni ta' dan l-artikolu; Illi stqarrija mehuda mhux fil-prezenza ta' l-avukat, minn ghand persuna vulnerabbli u wara li lispettur tal-pulziija ikun ghamel forsi tmur kontra d-dritt ta' smiegh xieraq kif sancit fl-artikolu 6(1) u l-artikolu 6(3)(c) tal- Konvenzjoni Ewropeja. Dan qieghed jinghad peress li kif gara f'dan il-kaz il-persuna suspetta tibda tara biss dak li hi se tibbenefika a skapitu tad-dritt taghha li tibqa siekta u ma tinkriminax lilha inifisha b'dak li tghid; Id-diskrezzjoni ta' l-Avukat Generali u tal-Kummissarju tal- IIli minghajr pregudizzju ghal dak intqal, d-drittijiet fundamentali ta' l-esponenti gew ukoll lezi stante li ma hemm l-ebda indikazzjoni fil-ligi ta' kif ghandha tigi ezercitata d-diskrezzjoni li ghandu il-Kummissarju tal-Pulizija kif ukoll l-Avukat Generali li jiddecidu huma jekk l-Artikolu 29 f'kazijiet partikolari ghandhux japplika, jekk ghandux japplika fit-tnaqqis tal-piena bi grad jew jekk ghandux japplika fit-tnaqqis tal-piena b'zewg gradi; Illi l-ligi ghandha almenu tindika kriterji specifici li fuqhom ghandhom japplikaw id-diskrezzjoni taghhom l-Avukat Generali kif ukoll l-Pulizija. Jekk jinghata beneficju bil-ligi, il-ligi ghandha tkun cara fuq kif ghandu japplika dan il-beneficcju u fl-liema cirkustanzi ghandu japplika dan il-beneficcju; Illi f'dan il-kaz ir-rikorrenti kien gie promess minn l-ispettur Bernad Charles Valletta li jekk huwa jikkolabora mal-pulizija huwa Fil-verita ma kien se jehles xejn hafif u dan l-ispettur Bernard Charles Valletta approfitta mis- sitwazzjoni medika tar-rikorrenti u ottjena stqarrija fejn l-rikorrenti ammetta li kien jittraffika d-droga cannabis. L-ispettur Bernard Charles Valletta kien ukoll ammetta fix-xhiedha tieghu li l-imputat kien ikkopera mieghu u li hu kien fissirlu wkoll l-artikolu 29 tal- jikkollabora mal-pulizija u jinkrimina lilu inifsu? Illi kif qeghda redatta l-ligi qieghda taghti lok ghall-abbuz u ghal sitwazzjonijiet fejn persuna interogatta bit-traffikar tad-droga tigi f'sitwazzjoni lilha tikkollabora mal-pulziija fuq promessa jew assunzjoni li piena se Illi tali disrezzjoni twassal ghal impatt sostanzjali fuq il-piena li f'certu kaz tkun anqas u f'certu kazijiet tkun aktar; Illi ghalhekk din d-diskrezzjoni u fakulta unilaterali, tal-Avukat Generali u aktar tal-Kummissarju tal-Pulizija tilledi l-artiklu 6 u 7 tal-Konvenzjoni fuq riferita u l-artikolu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Illi in sostenn tal-istess ir-rikorrenti jistrieh fuq is-sentenza tal- Qorti Ewropea fl- ismijiet John Garilli vs. Malta deciza fit-22 ta' Jannar, 2013 fejn f'siwazzjoni analoga ossija fejn l-Avukat General kellu diskrezzjoni assoluta sabiex jiddeciedi jekk persuna tigiex akkuzata quddiem ilQorti tal-Magistrati bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminal jew quddiem il-Qorti Kriminali b'konsegwenza drastika fil- piena gie sintetikament stabiljiet fost affarijiet oħra, is-segwenti: I. illi sa dak iż-żmien in diżamina l-ligi ma kienet tipprovdi l-ebda gwida fir-rigward; II. illi għalhekk il-liġi ma kienitx tipprovdi indikazzjoni preċiża tal- III. illi għalhekk ukoll l-Avukat Ġenerali ngħata diskrezzjoni assoluta biex jiddeċiedi liema tkun il-piena minima applikabbli fil-każ minnu IV. illi l- istess qorti affermat ukoll li tali operat hu għalhekk mhux biss suġġettiv, iżda hu wkoll arbitrarju u dan tenut kont tal-fatt li ma kien statutorjament stabbilit l-ebda kontroll fuq l-operat tal- Avukat Ġenerali fir-rigward; Illi l-Qorti irritenit li: tal-gustizzja fl-aktar ambitu wiesa' tagħha diskrezzjoni amministrattiva għandha tkun ibbażata fuq ragunijiet pubblici soġġetti għal skrutinju indipendenti. In- nuqqas ta' tali skrutinju oggettiv imur kontra s-sovranità tad-dritt u jirriverti l- arlogg lura għar-rintroduzzjoni ta' sistema inkwizitorjali li f'Malta li ilha li giet konsenjata lill-istorja għal aktar minn seklu u nofs; Dritt li l-imputat kellu jigi iggudikat minn Tribula Indipendenti w Illi l-esponenti jistrieh ukoll fuq il-kaz Mark James White Grech vs. United Kingdom deciz mill-istess Qorti Ewropeja fit-3 ta' Dicembru, 2002, id- decizjonijiet tal-Prim' Awla tal-Qorti Civili, fl- ismijiet Joseph Brahmi vs. Avukat Generali datata l-21 ta' Frar, 2014, u dik mid-dritt li jkun gudikat minn tribunal indipendenti w imparzjali kif sancit fl-artiklu 39 tal-Kostituzzjoni de quo u l-artiklu 6(1) talKonvenzjoni fuq riferita; Illi ghaldaqstant ir-rikorrenti adixxa din il-qorti biex l-intimat ikollu l-opportunita` jghid ghaliex din il-qorti m'ghandiex: 1) Tiddikjara li gew lezi d-drittijiet tar-rikorrenti ghal smigh xieraq kif sanciti fl-artikli 6 u 7 tal- Konvenzjoni fuq riferita u fl-artiklu 39 tal-Kostituzzjoni ta' Malta; 2) Takkorda dawk ir-rimedji xierqa w effettivi fic-cirkostanzi fosthom l-isfilz ta' l-istqarrija tarrikorrenti mill-process kriminali salv kull provvediment xieraq u opportun li din lOnorabbli Qorti jidrilha notifikati skond il-ligi; Rat illi l-atti tar-rikors promotur, id-digriet u l-avviz tas-smiegh gew debitament Rat ir-Risposta tal-Avukat Generali u tal-Kummissarju tal-Pulizija, datata 25 ta' Ottubru 2016, (vide fol 11 et seqq.), li taqra hekk; Illi fl-ewwel lok ir-rikorrent m'għandux interess ġuridiku biex ikompli b'dawn il-proċeduri minħabba li r-rikorrent ammetta l- imputazzjonijiet kollha miġjuba fil-konfront tiegħu quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) Bħala Qorti Istruttorja fis-16 ta' Ottubru AG 1) u dan fil-preżenza tal-avukat tiegħu. Din l-istess ammissjoni reġa tenniha quddiem il-Qorti meta kien għal darboħra megħjun minn avukat skont kif jidher fil-verbal tal-14 ta' Mejju 2014 Appuntu f'dan il-każ jekk ir-rikorrent ried li jwaqqa' l-istqarrijijiet tiegħu minħabba li ma kienx f'qagħda ta' saħħa tajba biex jiġi interrogat jew li huwa wieġeb kif wieġeb fl-istqarrijiet tiegħu minħabba li l-Pulizija webblitu b'xi vantaġġi, allura r-rikorrent kellu ċ-ċans li jattakka dawk l-istqarrijiet quddiem il-Qrati Kriminali skont l-artikolu 658 tal-Kap 9 tal-Liġijiet ta' Malta. Dan biex ma jingħadx ukoll li r-rikorrent kellu wkoll opportunità miftuħa għalih li jixhed fil-proċeduri kriminali biex jgħid li dak li ntqal fl-istqarrijiet mhux minnu jew li jressaq provi biex iwaqqa' dak li hemm imniżżel fl-istqarrijiet tiegħu. Issa jekk hu ma nqediex b'dawn is-soluzzjonijiet fil-mument opportun allura imputet sibi. Fi żgur mhuwiex xieraq li r- rikorrent jiftaħ dawn il-proċeduri kostituzzjonali biex jittanta jirranġa jew isewwi dak li m'għamilx fil-proċeduri kriminali; Għalhekk ladarba r-rikorrent ma attakkax l-istqarrijiet tiegħu quddiem il-Qorti Kriminali u anzi rreġistra dikjarazzjoni ta' ħtija huwa inutli li wieħed joqgħod jidħol fuq l-ilmenti tiegħu dwar il-mod ta' kif ittieħdu l-istqarrijiet tiegħu. Tabilħaqq ir-rikorrent ma hu sejjer jikseb l-ebda riżultat vantaġġjuż b'dawn il-proċeduri; Illi dejjem b'xejra preliminari, jistax ma jikkummentax ukoll li kif jidher mill-verbali tal-Qorti Kriminali AG 3), sakemm tressqet din il-kawża kostituzzjonali r- rikorrent qatt ma pproklama lilu nnifsu bħala innoċenti, qatt ma qanqal xi kwistjoni dwar is-siwi tal-istqarrijiet tiegħu (Dok. 5) u qatt ma qajjem xi punt ta' indoli kostituzzjonali. Anzi jirriżulta li r-rikorrent baqa' jżomm il-pożizzjoni tiegħu ta' persuna ħatja kif hekk għadu sallum il-ġurnata u f'xi żmien kien anke għaddej fi trattattivi mal-prosekuzzjoni biex jipprova jaqbel fuq il-piena. Fuq anke tħalla jressaq ix-xhieda kollha li ried biex dawn jitqiesu meta l- Qorti tiġi biex tinfliġġi piena. Kien biss wara li sar dan ix-xogħol kollu u wara li l-każ kriminali tħalla għat-trattazzjoni fuq il-piena li ġie mressaq dan ir-rikors kostituzzjonali. Fil-fehma tal-esponenti din mhijiex imġieba xierqa u matura u ddgħajjef mhux ftit is-serjetà u s- siwi tal-ilmenti tar-rikorrent; Illi safejn l-ilment tar-rikorrent jinsab mibni fuq allegat ksur tal- jedd ta' smigħ xieraq, l-esponent jemmen li dan huwa għalkollox bikri peress li l-proċeduri kriminali kontrih għandhom ma ngħalqux. S'issa għadu mhux magħruf kif u taħt liema ċirkostanzi ir- rikorrent sejjer jiġi żvantaġġjat waqt is-smigħ kriminali tiegħu. Għal dak li jiswa jista' jagħti l-każ li l-Qorti Kriminali meta tiġi biex tikteb is-sentenza tagħha tinjora għalkollox l-istqarrijiet tiegħu u allura l- ilmenti tar-rikorrent f'dan ir-rigward imutu waħidhom; Tassew f'dan l-istadju tal-proċeduri mhuwiex indikattiv li proċeduri kriminali jiġu diskussi u trattati in vacuo. F'dan il-kuntest huwa stabbilit anke f'ġurisprudenza konsistenti, li biex tinsab leżjoni tas- smigħ xieraq kif imħares taħt l-artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea tal-Kostituzzjoni, huwa meħtieġ l-proċess ġudizzjarju jiġi eżaminat fil-kumpless kollu tiegħu. Bħala regola, biex wieħed japprezza jekk proċeduri humiex xierqa jew le, wieħed m'għandux iħares biss lejn xi nuqqasijiet proċedurali li jokkorru imma lejn jekk fl-assjem tagħhom, il-proċeduri kinux jew le kondotti b'ġustizzja fis-sostanza u fl-apparenza; Illi mżewweġ ma' dan, hemm il-fatt l-ieħor sew magħruf fid-dritt kostituzzjonali u konvenzjonali li azzjoni bħal din għandha titressaq kemm jista' jkun wara li jintużaw ir-rimedji ordinarji kollha. is-sens, ma hemm xejn xi jżomm lir-rikorrent, li waqt it-trattazzjoni tal-każ kriminali, jitlob lill-Qorti Kriminali biex fil-ġudizzju finali tagħha twarrab jew ma tqisx l-istqarriji inkwistjoni jekk skont hu dawn ittieħdu bi ksur tal-liġi jew b'mod li kienu ta' ħsara għalih; Tabilħaqq mhuwiex xogħol ta' din l-Onorabbli Qorti li toqgħod tiddeċiedi fuq ħwejjeġ li jistgħu jiġi deċiżi mill-qorti ordinarja Kif ingħad f'bosta sentenzi kostituzzjonali, fil-proċess ġudizzjarju penali huwa l-ġudikant fil-qrati kriminali li fl-aħħar mill- aħħar huwa l-moderatur tal-proċeduri li jiżgura mhux biss li jinżamm bilanċ bejn il-kontendenti u l-mezzi disponibbli għalihom biex jiddefendu r-rispettivi pożizzjonijiet tagħhom, imma huwa wkoll mogħti mil-liġi s-setgħat u l-mezzi l-oħrajn kollha biex ikun jista' jiżgura proċess ġust u xieraq (ara Emmanuel sive Mihajlovic Garilli vs. Il-Kummissarju tal-Pulizija et mogħtija mill-Qorti Kostituzzjonali fl- 20 ta' Diċembru 2000); Qajla hemm bżonn illi jingħad, il-Qorti Kriminali għandha tingħata fiduċja li sejra twettaq xogħlha u taqta' l-kawża skont il-liġi u l- ħaqq. Ħalli mbagħad jekk ir-rikorrent xorta jħoss li l-proċess ma mexiex skont il-liġi jressaq l-ilment kostituzzjonali tiegħu meta kollox jintemm (ara f'dan is-sens is-sentenzi tal-Qorti ta' San Ġwann Martin Doublet vs. Malta maqtugħa fit-2 t'April 2015 u Tyrone Spadaro u Amanda Vassallo Mersey vs. Malta deċiża fil-5 ta' Jannar 2016 li inċidentalment kienu jmissu ma' ilmenti dwar l-istqarrija); Għalhekk ġaladarba l-ilmenti tar-rikorrent dwar il-kontenut tal- istqarrijiet tiegħu jistgħu jiġu mistħarrġa mill-Qorti Kriminali ma jinħassx li hemm il-ħtieġa biex għalissa din l-Onorabbli Qorti tinqeda bis-setgħat kostituzzjonali tagħha fid-dawl tal-artikolu 46 (2) tal-Kostituzzjoni u tal-proviso tal-artikolu 4 (2) tal-Kap 319 tal- Liġijiet ta' Malta. Huwa aktar għaqli li l-proċess kriminali jitħalla miexi mingħajr xkiel għaliex jista' jkun li wara s-sentenza tal-Qorti Kriminali u tal-Qorti tal-Appell Kriminali jekk ikun il-każ, ir- rikorrent ikun kuntent bl-eżitu tal-proċeduri kriminali; Illi mingħajr preġudizzju għall-premess safejn it-talbiet tar- rikorrent jinsabu imsejsa fuq l-artikolu 7 tal-Konvenzjoni Ewropea u l-artikolu 39(8) tal-Kostituzzjoni, huwa evidenti għall-aħħar li dawn huma Huwa miżmum kemm fil- ġurisprudenza Maltija kif ukoll f'dik Ewropea li l-prinċipji tan- nullum crimen sine lege u tan-nulla poena sine lege jistgħu jiġu mqanqla biss wara li jkun hemm sentenza finali. Għalhekk ladarba fil-każ tallum, ir-rikorrent għadu ma weħilx piena huwa ma jistax jitqies ruħu bħala vittma ta' vjolazzjoni Konvenzjoni Ewropea u/jew tal-artikolu 39(8) tal-Kostituzzjoni; Illi subordinatament mingħajr preġudizzju għal dak fuq espost, l- esponenti jiċħdu li l-istqarrijiet tar-rikorrent ttieħdu bi ksur tal- artikolu 6(1) u (3) tal-Konvenzjoni Ewropea. Ibda biex fiż-żmien meta r-rikorrent ġie interrogat ma kien hemm l-ebda ristrezzjoni sistematika fil-liġi Maltija fejn jidħol il-jedd għall-assistenza legali. Kemm hu hekk, qabel ma ttieħdu l-istqarrijiet inkwistjoni r-rikorrenti ngħata d-dritt li jieħu parir minn avukat kif jiddisponi l-artikolu 355AT tal-Kap 9 tal-Liġijiet ta' Malta u fil-fatt jirriżulta li huwa eżerċita tali jedd għaliex kellem avukat qabel ma ġie interrogat mill- Pulizja. Għalhekk is-sentenzi barranija indikati mir-rikorrent fir- rikors kostituzzjonali tiegħu inkluż dik ta' Mario Bonnici Mallia vs. Malta ma jsibux applikazzjoni fil-każ tallum; Illi fil-każ tagħna r-rikorrent ma jistax jgħid li huwa daħal għall- interrogazzjoni fl-għama jew mingħajr għarfien tad-drittijiet tiegħu għaliex bħala stat ta' fatt huwa ngħata l-fakultà li jieħu parir mingħand avukat tal-għażla tiegħu qabel ma kellmuh il-Pulizija. Ifisser dan li r-rikorrent kellu l-jedd għall-konsultazzjoni legali anke fl-istadju li ġie qabel ma tressaq il-qorti u b'hekk huwa kellu kull ċans li jħejji ruħu għall-interrogazzjoni; Illi d-dritt tar-rikorrent li ma jinkriminax ruħu dejjem ġie mħares, tant li meta saritlu t-twissija mill-Pulziija huwa ġie mgħarraf bid- dritt tiegħu li jibqa' sieket. Ħadd ma ġiegħel lir-rikorrent jagħmel xi stqarrijiet, b'dana li jekk ried, huwa seta' ddeċieda li ma jagħti l- tagħrif lill-Pulizija, speċjalment jekk kif qed jgħid ir- rikorrent issa, huwa ma kienx f'qagħda fiżika li jissottometti ruħu għall-interrogazzjoni. Madankollu darba li r-rikorrent, wara li ħa parir legali, għoġbu jagħti dawk l-istqarrijiet u premess li dawk l- istqarrijiet jgħidu s-sewwa u lanqas ġew iritirati anzi ġew sostanzjati b'ammissjonijiet volontarji quddiem il-Qorti, mhuwiex xieraq li issa r-rikorrent jipprova jinqeda b'dawn il-proċeduri biex jipprova jħassar l-istqarrijiet li huwa stess għażel li jagħti b'mod ħieles wara li saħanistra kellem avukat minn qabel; Illi għalkemm ir-rikorrent qed jgħid li hu kien milqut minn kundizzjoni li teħtieġlu jmur l-isptar b'mod regolari, b'danakollu din il-kundizzjoni mhijiex xi waħda li ma tħallihx f'sensieh, li tħawwdu jew li b'xi mod ieħor kienet iżżommu milli joqgħod għall- interrogazzjoni. Jiġi allura li r-rikorrent ma jistax jgħid li huwa kien xi persuna vunnerabbli meta għoġbu jagħti dawk l-istqarrijiet, bħalma lanqas ma kien hemm bżonn li jkun hemm avukat preżenti waqt l-istess interrogazzjoni; Illi stabbilit li f'dan il-każ ir-rikorrent ingħata d-dritt li jieħu parir mingħand avukat biex b'hekk ikun jaf bid-drittijiet tiegħu qabel issirlu l-interrogazzjoni u stabbilit ukoll li r-rikorrent kien mgħarraf bid-dritt tiegħu li jibqa' sieket, allura l-ilment tiegħu dwar in-nuqqas ta' avukat fil-mument tal-istqarrija għandu jaqa' minnufih; Illi fuq it-tieni ilment tar-rikorrent, l-esponenti ma jistgħux jaraw b'liema mod seta' ġie mxellef il-jedd tas-smigħ xieraq tar-rikorrent minħabba s-sempliċi raġuni li waqt l-interrogazzjoni seta' ssemma d-dispost tal-artikolu 29 tal-Kap 101 tal-Liġijiet ta' Malta min-naħa Imbilli l-Pulizija setgħu taw tagħrif lir-rikorrent dwar xi tgħid il-liġi jekk persuna ħatja tgħin lil Pulizija biex taqbad il- persuna li tkun provdiet il-mediċina illeċita, ma jfissirx b'daqshekk li r-rikorrent ġie mċaħħad mill-jedd tiegħu li jiddefendi ruħu jew li b'xi mod ġiet mittiefsa l-preżunzjoni tal-innoċenza tiegħu; Ma hemm xejn ħażin li jmur kontra l-jedd ta' smigħ xieraq li Pulizija tgħarraf lill-persuni interogati dwar dak li hemm miktub fil-liġi. huwa fid-dmir tal-Pulizija li tagħraf lill-interrogat b'dan il-fatt. Għalhekk anke dan l-ilment ma jistħoqqlux li jiġi milqugħ; Illi t-tielet ilment tar-rikorrent dwar id-diskrezzjoni tal-Avukat Ġenerali u l-Pulizija fl-applikazzjoni tal-artikolu 29 tal-Kap 101 tal- Liġijiet ta' Malta huwa barra minn loku. Ġenerali ma jistgħu jgħaddu l-ebda ġudizzju taħt l-artikolu 29 għaliex hija l-qorti kriminali biss li fl-aħħar mill-aħħar tiddeċiedi dwar jekk għandux ikun hemm tnaqqis fil-piena jew le. Ifisser li r- rikorrent mhux korrett meta jagħti l-impressjoni li l-prosekuzzjoni tgawdi minn xi diskrezzjoni dwar kif jitħaddem dan l-artikolu. L- applikazzjoni jew le tal-artikolu 29 ma jiddependix minn diskrezzjoni iżda tiddependi minn fatti konkreti – fis-sens illi jew bħala stat ta' fatt jirriżulta li l-ħati għen lill-pulizija biex taqbad lill-persuna jew lill- persuni li jkunu provdewlu l-mediċina jew inkella ma għenx; F'dan is-sens ukoll ir-rikorrent mhuwiex siewi meta jipprova jagħti x'jifhem li xi Spettur wegħdu li jieħu piena ħafifa jekk kemm –il darba jikkollabora mal-Pulizija għaliex kif ingħad il-quantum tal- taqa' fil-kompetenza assoluta tal-Qorti u mhux prosekuzzjoni; Illi jekk mill-banda l-oħra l-ilment tar-rikorrent huwa msejjes fuq l-għażla li għandha l-prosekuzzjoni dwar jekk għandhiex tirreġistra dikjarazzjoni quddiem il-Qorti favur il-ħati jew le, f'dan il-każ m'għandniex din il-problema għaliex l-Avukat Ġenerali għamel din id-dikjarazzjoni favur ir-rikorrent waqt is-seduta tat-2 ta' Ġunju Illi mill-punt purament akkademiku anke li kieku ma saritx din id- dikjarazzjoni, persuna ħatja li tkun għenet lill-Pulizija taqbad il- fornitur tad-droga m'għandhiex għalfejn toqgħod tħabbel rasha jekk il-prosekuzzjoni tonqos milli tagħmel id-dikjarazzjoni skont l- artikolu 29 għaliex il-liġi tagħti l-jedd ukoll lill-persuna misjuba ħatja li titlob hija stess għat-tnaqqis tal-piena u dan jekk turi għas- sodisfazzjoni tal-Qorti li hija tassew għenet lill-pulizija taqbad lil min kien prokuralha l-mediċina illeċita u perikoluża. F'dan ir- rigward għalhekk ir-rikorrent ma jgħidx sew li l-applikazzjoni jew le tal-artikolu 29 jiddependi unilateralment mill-prosekuzzjoni għaliex l-istess benefiċċju jista' jiġi invokat anke mid-difiża stess. minn hekk fl-aħħar mill-aħħar il-kwantum tal-piena huwa mħolli f'idejn il-Qorti; Illi r-rikorrent lanqas m'għandu raġun jgħid li l-liġi ma tfissirx iċ-ċirkostanzi ta' meta jista' jitħaddem il-benefiċċju imsemmi fl- Anzi l-liġi tagħmilha ċara biżżejjed li l-persuna ħatja għandha dritt li tiġi mnaqqsa lilha l-piena jekk kemm-il darba jintwera li din għenet lill-Pulizija taqbad lill-persuna li jkun għaddielha d-droga. Għalhekk il-benefiċċju tat-temperament fil- piena huwa marbut ma' kriterju wieħed oġġettiv u prevedibbli, dak tat-tismija tal-persuna li jkun ipprokura d-droga; il-perspettiva r-riferenza tar-rikorrent għas-sentenza Garilli vs. Malta ma hija ta' ebda fejda għalih mhux biss għaliex dak il-każ kien jikkonċerna artikolu tal-liġi differenti minn dak inkwistjoni imma anke għaliex f'dan il-każ il-kriterji tal-benefiċċju msemmija fl-artikolu 29 huma ċari u prevedibbli; Illi multo magis b'riferenza għall-paragrafu 31 kostituzzjonali, l-istqarrija dwar implikazzjoni tiegħu fit-traffikar tad-droga b'xi mod tidħol fl- Dan l-artikolu ma jgħoddx meta hemm konfessjoni imma japplika meta jingħata tagħrif jew assistenza li permezz tagħha jinqabad il-persuna li mingħandha tkun inġiebet id-droga; Illi magħdud ma' dan, l-esponenti jiċħdu li l-Ispettur Spiteri semma l-artikolu 29 sabiex b'xi mod iġiegħel jew iħajjar lir- rikorrent jammetti xi ħtija. Dan għaliex dan l-artikolu ma jipprovdi l- ebda tnaqqis fil-piena f'każ ta' ammissjoni. Tabilħaqq jekk ir- rikorrent ammetta dan għamlu bir-rieda ħielsa tiegħu u bid-dehen sħiħ tal-konsegwenzi kollha li ġġib magħha dik il-konfessjoni. Jiġi b'hekk li anke dan l-ilment mhuwiex ġustifikat u għandu jiġi skartat; Illi dwar l-aħħar ilment tar-rikorrent dwar in-nuqqas ta' qorti jew tribunal indipendenti u imparzjali, l-esponenti frankament jgħidu li dan ma jinftehimx u lanqas ma ġie mfisser. Biżżejjed jingħad li fejn jikkonċerna s-sejbien ta' ħtija, kien ir-rikorrent stess li bl-ammissjoni tiegħu quddiem il-Qorti għal darba darbtejn ikkunddanna lilu nnifsu. quodammodo sua sententiae damnatur, li tradott għall-Malti jfisser, li min jammetti l-ħtija tiegħu quddiem qorti, huwa stess ikun qiegħed jikkundanna lilu nnifsu u fl-istess waqt jiddetta s-sentenza tiegħu; F'kull każ is-sentenza finali sejra tingħata mill-Qorti Kriminali li żgur ma hemmx dubju li din hija qorti indipendenti u imparzjali kif l-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni Ewropea. Għalhekk esponenti ma jarawx kif l-allegazzjoni tiegħu ta' nuqqas ta' indipendenza u imparzjalità tista' treġi; Illi fuq ix-xaqliba 'l-oħra jekk f'dan l-ilment ir-rikorrent irid ifiehem li hija l-prosekuzzjoni stess li mhijiex indipendenti u imparzjali allura l-ilment huwa wieħed għalkollox fieragħ minħabba tal-Kostituzzjoni u tal-Konvenzjoni Ewropea ma jgħoddux għall-prosekuzzjoni iżda jgħoddu biss għal qorti jew Għaldaqstant fid-dawl ta' dan kollu l-esponenti umilment jitolbu lil din l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad it-talbiet kollha tar-rikorrent bl-ispejjeż kontra tiegħu; Rat id-dokumenti ezebiti u l-atti kollha tal-kawza; Semghet it-trattazzjoni tal-partijiet. Ikkonsidrat: mill-pulizija kien ghadu hiereg mill-isptar wara hames sieghat dialysis, li kienet bdiet fis-6am u spiccat fin-12.30, u kien sab il-pulizija d-dar jistennewh. dak il-hin hu kien ghajjien hafna u kien sturdut. Kien bil-guh u bil-ghatx u kellu bzonn jigi f'tieghu. Kompla li kellhu bzonn id-dialysis ghaliex kienu waqfu Zied li dak iz-zmien kien ukoll ghaddej minn depressjoni peress li kienet ghadha kif mietet ohtu minhabba kancer fil-mohh. joqghod Ghawdex peress li ma kienx jista' jhallas kera u jhalli wiehed minn uliedu Apparti dan kollu kien ghadu kif ghamel tliet operazzjonijiet b'soggorn ta xahar l-isptar biex jirkurpra mill-operazzjonijiet. Zied illi dialysis kien ikollu jaghmel darba iva u darba le, pero llum il-gurnata m'ghadux jaghmel dialysis peress illi ghandu transplant, u ghalhekk jehtieg minflok li jiehu kura medika u Xehed illi d-dar tieghu l-pulizija sabu l-haxixa u minn hemm haduh l-ghassa fejn gabulu lil Avukat Dr. Joshua Weatherill li tah parir biex ma jghid xejn waqt l- Spjega li waqt l-interogatorju kien hemm sitt pulizija, u dak il-hin hu kien ghajjien hafna u kien ghadu ma kiel u xorob xejn. Kompla li hu qatt ma kien arrestat qabel u ghalhekk minhabba dawn ic-cirkostanzi kollha mohhu ma kienx Qal ukoll li l-Ispettur beda jsemmilu l-Artikolu 29, li ma kienx jaf bih qabel, u jghidlu li bih jehlisha hafif u ghalhekk beda jitkellem, izda ma jiftakarx x'qal peress li beda jhawwad fil-kliem, u llum il-gurnata ma jaqbilx ma dak li hemm fl- istqarrija. Xehed ukoll li hass li l-pulizija kienu qed jghadduh biz-zufjett billi bdew jimplikaw li kien qed imur il-Gzira ghall-prostituzzjoni meta qalilhom li kien mar il-Gzira jixtri l-haxixa. Qal illi l-interrogatorju spicca ghal xi t-tmienja ta' fil- ghaxija u meta staqsihom biex jiekol qalulu li huma m'ghandhom xejn u jrid icempel id-dar biex xi hadd igiblu l-ikel. Ghalhekk kellu jsaqsi lil xi hadd biex icempel lit-tfajla tieghu u kien kostrett jistenna sad-9 pm biex jiekol u jixrob, Spjega li l-Ispettur kien jaf bil-kondizzjoni tieghu ghaliex x'hin kien wasal id-dar kien staqsewh minn fejn gej u kien qalilhom bis-sitwazzjoni tieghu. Qal ukoll illi l-ghada rega gie interrogat mill-pulizija, izda din id-darba ma nghatax l-opportunita li jkellem avukat. In kontro-ezami a fol 182 et seq xehed illi dakinhar li gie arrestat l-isptar kien mar bil-mixi mill-Fontana. L-Ispettur Bernard John Valletta xehed a fol 95 et seq illi l-pulizija tas-CID kellhom xi informazzjoni li r-rikorrent kien qed jitraffika d-droga u ghalhekk fil-31 ta' Mejju kienu waqqfu lit-tfajla tieghu l-Imgarr u marru maghha r-residenza Spjega li t-tfajla tar-rikorrent kienet cemplitlu u meta wasal saret tfittxija fejn kienu nstabu diversi blokok ta' kannabis. Xehed li ma jafx ezatt meta l-pulizija ghamlu l-ewwel kuntatt mar-rikorrent, pero kien bejn is-siegha u s-saghtejn ta' Qal li fl-istqarrijiet tieghu, r-rikorrent ikkopera mal-pulizija u ammetta li gieli kien biegh xi haga tad-droga u kien anke indika minghand min. Rigward il-pulizija prezenti waqt li saret l-interrogazzjoni, xehed illi l-pulizija kienu dawk mnizzla fuq l-istqarrija. Xehed illi din kienet l-ewwel darba li ltaqa mar-rikorrent u li kien sar jaf bic-cirkostanzi medici tieghu dakinhar li gie arrestat. Spjega li r-rikorrent kien qalilhom li jmur l-isptar u li jaghmel dialysis, izda ma ftakarx jekk qallux li dakinhar kien ghadu kif gej mill-isptar. Xehed illi huwa kien informa lir-rikorrent bid-dritt tieghu li jikkonsulta ma' avukat u li filfatt kien kellem Ikkonferma illi r-rikorrent ma nghatax l-opportunita li jerga jkellem lill-avukat tieghu qabel ma rrilaxxa t-tieni stqarrija. Xehed illi r-rikorrent ma lmentax li kien ghajjien u li ikel u xorb jinghata lil min ikun arrestat mill-pulizija tal-lock up, pero ma ftakarx jekk ir-rikorrent kienx In kontro-ezami a fol 101 et seq xehed illi huwa ma nnotax li r-rikorrent kien mugugh waqt l-interrogazzjoni, u r-rikorrent ma ghamel ebda lment. Artikolu 29 xehed illi l-prassi hija li l-pulizija dejjem jinformaw lil persuna li jkunu qed jinvestigaw li jekk taghtihom informazzjoni preciza li tghin lill-pulizija f'investigazzjoni ohra, l-pulizija jinformaw lil Qorti biex jigi applikat l-Artikolu 29 u l-persuna tibbenefika minn tnaqqis fil-piena. Innega li kien hemm xi hadd li ghadda xi rimarka ghaliex ir-rikorrent qal li kien xtara d-droga mill-Gzira. Ikkonferma li mill-informazzjoni li tahom, ir-rikorrent il-pulizija kienu ghamlu investigazzjoni kontra persuna ohra u llum il-gurnata hemm proceduri l-Qorti kontra din it-terza persuna. In re-ezami a fol 105 et seq kkonferma illi quddiem il-Qorti Kriminali m'ghamilx dikjarazzjoni li r-rikorrent jibbenefika mill-Artikolu 29, izda kien indika li l- informazzjoni illi kien ta kienet wasslet lil pulizija biex tiehu azzjoni kontra persuna ohra, u kien ukoll informa lil Avukat Generali li fl-opinjoni tieghu r-rikorrent ghadnu jibbenefika mill-applikazzjoni tal-Artikolu 29. PS 1427 Oliver Ronald xehed a fol 107 et seq illi l-ewwel darba li ra lir-rikorrent kien waqt it-tieni stqarrija. Spjega li l-Ispettur Ellard kien cempillu ghaliex kellu bzonn xhud ta' stqarrija u kien qallu li r-rikorrent kien diga inghata d-dritt li jiehu parir legali u li filfatt kien diga kellem avukat il-gurnata ta' qabel. Ikkonferma li ghat-tieni stqarrija tieghu, r-rikorrent ma nghatax assistenza ta' avukat. jekk kienx jaf dwar ic-cirkostanzi medici tar-rikorrent wiegeb fin-negattiv, u spjega li dawn l-affarijiet jiehdu hsiebhom il-personnel tal-lock up. Xehed illi ma jiftakarx li kien saru xi mistqosijiet lir-rikorrent dwar il-kondizzjoni medika tieghu u li r- rikorrent kien jidher sewwa. Nicholas Mifsud Stivala xehed a fol 126 et seq illi huwa psikologu u r-rikorrent kien ilu pazjent tieghu ghal ftit aktar minn sena. illi r-rikorrent ghandu komplikazzjonijiet medici li tikkawza perturbanza psikologa. Xehed ili fl-opinjoni tieghu, r-rikorrent huwa persuna vulnerabbli, anke ghaliex il-kondizzjoni medika tieghu tikkawza ugiegh partikolari, u dan apparti li qabel it-trapjant, kien ikollu dijanjosi tieghu illi r-rikorrent ibghati minn depressjoni u ansjeta wara li ghamel testijiet psikometrici biex jasal ghal konkluzjoni klinika. Xehed illi fl-opinjoni tieghu, wara l-ezamijiet li ghamel, ir-rikorrent huwa persuna suxxettibbli u li waqt interogazzjoni jwiegeb domandi skont kif jigi dirett mill-interrogatur. Enfasizza illi r-rikorrent huwa persuna vulnerabbli hafna, kemm minhabba l-kondizzjoni medika fizika tieghu kif ukoll minhabba d-depressjoni. taf lir-rikorrent peress li giet appuntata mill-Qorti Kriminali sabiex taghmel pre- sentencing report, li gie pprezentat il-Qorti fi Frar 2016. Spjegat li wara li tkellmet mat-tabib tar-rikorrent, irrizulta li r-rikorrent kien mugugh hafna minhabba l- kondizzjoni medika tieghu, fattur li influenzah ukoll psikologikament, u kien ghalhekk li beda juza l-kannabis. Xehdet ukoll illi r-rikorrent ma kellux kawzi kriminali precedenti salv ghal zewg kwistjonijiet li ghandhom x'jaqsmu mat-taxxa In kontro-ezami a fol 132 et seq xehdet illi t-tabib tar-rikorrent kien jaf li r- rikorrent kien qed juza l-kannabis minhabba li kellhu hafna komplikazzjonijiet kagun tal-kondizzjoni medika tieghu, tant illi l-movimenti tieghu ma setghax jikkontrolhom sew apparti li kellu hafna ugiegh. Xehdet illi maghha rega ammetta l-akkuzi li tressqu kontrih. Xehed illi hija vverifikat li r-rikorrent ghandu depressjoni mal-psikologu Dr. Mifsud Stivala u anke mat-tabib mediku tar-rikorrent. ukoll illi meta kienet tkellmu kien jidher lucidu, pero enfasizzat li hi bdiet tara lir- rikorrent meta l-kondizzjoni medika tieghu kienet stabbli wara t-trapjant. hi ma tafx jekk kellux problemi ta' lucidita meta beda jigi investigat ghaliex dan ma kienx parti mill-kompitu taghha. Finalment qalet illi peress li minhabba l-akkuza ta' traffikar ta' droga bilfors irid jinghata piena karcerarja, hija ssuggeriet li jinghata piena karcerarja fil-minimu taghha. PC 138 Joseph Niesz xehed a fol 135 et seq illi fil-31 ta' Mejju 2013 huwa kien xhud tal-istqarrija tar-rikorrent li rrilaxxa wara li nghata s-solitu twissija u wara li kkonsulta ma' Dr. Joshua Weatherill. Xehed li r-rikorrent kien qalilhom li kien ecitat ghaliex kien jaf li ghandu kaz ta' habs u li kellu kondizzjoni medika, ghalkemm ma ftakarx jekk ir-rikorrent kienx ghadu kif gie lura mill-isptar. Ikkonferma li r- rikorrent ma kellux avukat jassistieh waqt it-tehid tal-istqarrija ghaliex fl-2013 din ma kienetx il-procedura stabbilita. In kontro-ezami a fol 136 et seq xehed illi r-rikorrent fl-ebda hin ma qalilhom li ma kienx qed jifhem u li hadd ma ghaddieh biz-zufjett. Ikkonsidrat; Permezz tal-ewwel eccezjoni, l-intimati eccepew illi r-rikorrent m'ghandhux l- interess guridiku rikjest sabiex iressaq din l-azzjoni u dan peress illi huwa ghazel li jammetta l-akkuza migjuba kontra tieghu, li ghalhekk ifisser li din l-azzjoni m'ghandha l-ebda utilita ghaliex anke jekk jigu sfilzati l-istqarrijiet tieghu, il- posizzjoni tieghu xorta wahda ha tibqa' l-istess minhabba li huwa minn jeddu ammetta l-akkuzi kollha migjuba kontrih. L-intimati eccepew ukoll, permezz tat-tieni eccezzjoni taghhom, illi l-fatt li r- rikorrent ammetta l-akkuza migjuba kontra tieghu, talab li jigi redatt pre-sentencing report u ppattegja dwar il-piena, idghajjef serjament is-serjeta u s-siwi tal-ilment Il-Qorti pero ma taqbilx ma' dawn l-argumenti tal-intimati. il-Qorti, hu kien b'sitwazzjoni fejn in atti kien diga hemm il-konfessjoni li huwa ta lil pulizija fil- istqarrijiet impunjati f'dawn il-proceduri. Ghalhekk f'dak il-mument ir-rikorrent kellha zewg opzjonijiet: Jiddikjara li mhux hati, fi process fejn bhala prova kontra tieghu kienet ser tintuza konfessjoni li huwa kien ta lil pulizija, u fi process li skont il-ligi, fil-kaz ta' sejbien ta' htija seta' jwassal ghal imposizzjoni ta' piena karcerja severa; Jew, in vista tal-istqarrijiet li huwa ta lil pulizija, jammetti l-akkuza migjuba kontra tieghu, biex b'hekk ikun f'posizzjoni li jippattegja dwar il-piena, u forsi jehel piena Meta wiehed iqis x'kienet l-ghazla li kellu quddiemu r-rikorrent, f'mument fejn kien kompletament vulnerabbli ghall-poter tal-Istat waqt li kien qed jissielet ma' kondizzjoni medika severa u terminali, huwa facli jifhem il-ghaliex ghazel li jammetti l-akkuzi migjuba kontra tieghu. Il-Qorti zgur ma tistghax tqis illi dan it-tip ta' Mulvaney's choice jista' jissarraf f'ghazla libera ghar-rikorrent sabiex jammetta l- Hu proprju ghal din ir-raguni li skont il-gurisprudenza tal- Qorti ta' Santa Luċija, Ta' Kerċem, in-nuqqas ta' assistenza legali fl-istadju tal-pre-trial, twassal sabiex id-dritt tal-akkuzat ghal smiegh xieraaq ikun irretrievably prejudiced. Ikkonsidrat illi l-konfessjoni li ta lil pulizija necessarjament ghandha rwol centrali fl-ghazla tieghu li jammetti, minhabba r-riperkussjonijiet reali u severi li seta' jkollha din il-konfessjoni, il-Qorti tqis li l-ammissjoni tieghu quddiem il-Qorti Kriminali u l-istqarrijiet li huwa rrilaxxa lil pulizija huma intrinsikament konnessi. F'dan il-kuntest, il-Qorti tirrileva illi hija ghandha l-poter li taghti dawk ir-rimedji kollha li jidhirlha xierqa, inkluz li tivvaka l-ammissjoni tar-rikorrent, fil-kaz li ssib li l-ilmenti tar-rikorrent huma fondati. Ghalhekk fil-fehma tal-Qorti huwa car illi din l-eccezzjoni tal-intimati m'ghandhiex mis-sewwa, u dan ghaliex n-nuqqas ta' utilita li qed jirravizaw l-intimati, tista' facilment tigi rimedjati minn din il-Qorti stess, f'din is-sentenza, jekk ikun il-kaz. Ghalhekk l-ewwel u t-tieni eccezzjoni qed jigu michuda. Ikkonsidrat; Permezz tat-tielet u r-raba' eccezzjoni taghhom, l-intimati eccepew illi safejn l- ilment tar-rikorrent jirrigwarda d-dritt tieghu ghal smiegh xieraq, din l-azzjoni hija ntempestiva peress li l-proceduri kriminali kontra tieghu ghandhom ma ntemmux, inoltre li r-rikorrent m'ghamilx uzu mir-rimedji ordinarji disponibbli ghalih, u li l- proceduri kriminali kontra r-rikorrent ghadhom pendenti u ghalhekk ghad hemm cans li jkun hemm ezitu li r-rikorrent ikun kuntent bih. Fir-rigward tat-tielet eccezzjoni, il-Qorti tirrileva illi skont il-gurisprudenza tal- Qorti ta' Santa Luċija, Ta' Kerċem li giet abbracjata u applikata mill-Qrati Maltin, restrizzjonijiet fid-dritt ghal avukat waqt il-perjodu ta' pre-trial jikkawzaw irretrievable prejudice lid-dritt ta' individwu ghal smiegh xieraq. Ghalhekk f'dan ir-rigward ma jistghax jinghad illi l-azzjoni hija bikrija ghaliex l-ilment irid jigi ezaminat fuq l-assjem tal- procedura, u dan peress illi skont il-gurisprudenza, restrizzjoni mhux gustifikata tad-dritt ta' individwu ghall- assistenza legali fil-fazi pre trial wahedha, hija bizzejjed sabiex twassal ghal ksur tad-dritt ta' individwu ghal smiegh xieraq, indipendentement mill-bqija tal-proceduri. Fir-rigward tar-raba' eccezzjoni, il-Qorti taghmel referenza ghas-sentenza fl- ismijiet Axiag Ronald vs L-Avukat Generali deciza minn din i-Qorti diversament presjeduta fis-16 ta' Frar 2017 fejn intqal illi: "...f'każijiet ta' xejra kostituzzjonali jew konvenzjonali, l- eċċezzjoni tal-intempestivita' tal-azzjoni trid tgħaddi wkoll minn għarbiel ieħor ifjen. Dan jingħad għaliex azzjoni bħal din ukoll tista' titressaq qabel ma jkun seħħ ksur ta' jedd bħal dan. Fil-każ li għandna quddiemna, il-fatt waħdu li l- intimat eċċipjenti jorbot l-intempestivita' mal-kawża li għadha pendenti quddiem il-Qorti tal-Appell Kriminali ma jġibx li din il-kawża tressqet qabel waqtha, u l-eżami li trid tagħmel il-Qorti irid jagħti riżultati aqwa mis-sempliċi kostatazzjoni ta' proċeduri oħrajn pendenti quddiem qrati oħra." Skont il-gurisprudenza kostanti ta' din il-Qorti u l-Qorti Kostituzzjonali, s-setgha tal-qorti li tiddeklina milli tezercita d-diskrezzjoni taghha ghar-raguni li seta` kien hemm rimedji ordinarji: " ...ghandha dejjem tigi ezercitata bi prudenza, b` mod li fejn ikun jidher li hemm jew jista` jkun hemm kaz serju ta` vjolazzjoni ta` drittijiet fondamentali, l-individwu ma jigix privat mir-rimedju kostituzzjonali [jew taht il-Kap.319] meta jkun jidher li r-rimedji ohra li hemm jew li kien hemm ma jkunux adegwati fic-cirkostanzi tal-kaz."1 Fis-sentenza taghha tat-30 ta` Mejju 2003 fil-kawza "Salvatore Vidolich vs Onorevoli Segretarju Parlamentari Ghall-Ambjent" il-Qorti Kostituzzjonali qalet :- Din il-Qorti hi tal-fehma li ma tistax taqbel ma` l-appellati (u konsegwentement anqas ma` l-ewwel Qorti) dwar il- kwistjoni ordinarju. Proprjament il-kwistjoni ma hix jekk dak li jkun ikunx ezawrixxa, jew ittanta, "rimedju ordinarju" izda, kif diga accennat, jekk kellux disponibbli favurih mezz xieraq ta` 1David Axiaq vs Awtorita tat-Trasport Pubbliku, Qorti Kostituzzjonali (14 ta' Mejju 2004). ("adequate", fit-test Ingliz) li jikkwalifika n-nom "mezz" uzat kemm fl-Artikolu 46(2) tal- Kostituzzjoni kif ukoll fl- Artikolu 4(2) tal-Kap. 319, necessarjament jimplika li l- mezz ikun tali li wiehed jista` ragonevolment – tenut kont tac-cirkostanzi kollha tal-kaz – janticipa li jista` jkun hemm Is-sentenza citata aktar il-fuq fl-ismijiet Axiag Ronald vs L-Avukat Generali gew indikati is-segwenti principji bhala dawk li skont il-gurisprudenza ghandhom iwasslu lil Qorti ta' indoli kostituzzjonali biex tiddeklina milli tezercita d- diskrezzjoni taghha: "(a)meta jidher ċar li jeżistu meżżi ordinarji disponibbli għar-rikorrent biex jikseb rimedju għall-ilment tiegħu, ir- rikorrent għandu jirrikorri għal tali meżżi qabel ma jirrikorri għar-rimedju kostituzzjonali, u huwa biss wara li jkun fittex dawk il-meżżi jew wara li jidher li dawk il-meżżi ma jkunux effettivament disponibbli li għandu jintuża r- rimedju kostituzzjonali; (b) li d-diskrezzjoni li tuża l-Qorti biex tqis jekk għandhiex twettaq is-setgħat tagħha li tisma' kawża ta' natura kostituzzjonali għandha torbot, sakemm ma tinġiebx xi raġuni serja u gravi ta' illegalita', inġustizzja jew żball manifest fl-użu tagħha; (ċ) m'hemm l-ebda kriterju stabilit minn qabel dwar l-użu tal-imsemmija diskrezzjoni, billi kull każ jeħtieġ jiġi mistħarreġ fuq iċ-ċirkostanzi tiegħu; (d) in-nuqqas waħdu ta' teħid ta' meżżi ordinarji mir-rikorrent mhuwiex raġuni biżżejjed biex Qorti ta' xejra kostituzzjonali taqtagħha li ma tużax is-setgħat tagħha li tisma' l-ilment, jekk jintwera li l-imsemmija meżżi ma kinux tajbin biex jagħtu rimedju sħiħ lir-rikorrent għall-ilment tiegħu; (e) in-nuqqas ta' teħid ta' rimedju ordinarju – ukoll jekk sata' kien għal kollox effettiv biex jindirizza l-ilment - minħabba l-imġieba ta' ħaddieħor m'għandux ikun raġuni biex il-Qorti twarrab is-setgħat tagħha li tisma' l-ilment kostituzzjonali tar-rikorrent; (f) l- eżerċizzju minn Qorti (tal-ewwel grad) tad-diskrezzjoni tagħha bla ma tistħarreġ il-materja neċessarja li fuqha tali diskrezzjoni għandha titwettaq, jagħti lil Qorti tat-tieni grad is-setgħa li twarrab dik id-diskrezzjoni; u (ġ) meta r-rimedju jaqa' fil-kompetenza ta' organu ieħor jew meta s-smiegħ jwassal biex l-indaġni ġudizzjarja u l-proċess l-ieħor tas-smiegħ tar-rimedju ordinarju jkunu duplikazzjoni ta' il-Qorti Kostituzzjonali għandha ttendi lejn ir-rifjut li tuża s-setgħat tagħha kostituzzjonali, sakemm l-indaġni ġudizzjarja tal-każ ma tkunx, min-natura tagħha, ixxaqleb iżjed lejn kwestjoni kostituzzjonali." Fil-kaz odjern il-Qorti rat illi parti sostanzjali mill-ilment tar-rikorrent jirrigwarda il-fatt illi l-ligi dak iz-zmien ma kienetx tippermetti illi suspettat ikollu assistenza legal waqt li jigi interrogat, izda kienet tippermetti biss illi suspettat jithalla jikkonsulta ma' avukat qabel ma jigi interrogat. Ghalhekk fil-fehma tal-Qorti l- indagni li trid taghmel ixxaqleb izjed lejn kwestjoni kostituzzjonali, ghaliex il-Qorti trid tiddetermina jekk, il-legislazzjoni ta' dak iz-zmien, kienetx leziva jew le tad- drittijiet fondamentali tal-bniedem. Il-Qorti tqis ukoll illi galadarba kienet il-ligi stess illi ma kienetx tippermetti li r-rikorrent kollu l-assistenza ta' avukat waqt l- interrogazzjoni, ir-rikorrent ma kellu l-ebda rimedju ordinarju li seta' jirrikorri ghalih, u dan peress illi huma biss il-Qrati ta' gurisidizzjoni kostituzzjonali, u mhux il-Qrati ordinarji, li jistu' jiddeterminaw il-validita kostituzzjonali ta' ligijet u jaghtu rimedji effetivi fil-kaz li jikkonkludu illi l-ligi minnhm ezaminata tilledi d- drittijiet fondamentali garantiti permezz tal-Kostituzzjoni u Konvenzjoni. Ghalhekk it-tielet u r-raba' eccezzjoni qieghdin ukoll jigi michuda. Ikkonsidrat; Fil-meritu, l-ilment tar-rikorrent a bazi tal-Artikolu 6 tal-konvenzjoni Ewropea jirrigwarda s-segwenti tliet konsiderazzjonijiet: In-nuqqas ta' assistenza legali waqt l-interogazzjoni; Il-fatt illi r-rikorrent ma regghax thalli jikkonsulta mal-avukat tieghu qabel it-tieni interrogazzjoni; Ksur tad-dritt tieghu ghal tribunal indipendeni u mparzjali. Rigward id-dritt ghal assistenza legali Fin-nota ta' sottomissjonijiet taghhom, l-intimati jargumentaw illi l-ilment tar- rikorrent fil-meritu huwa nfondat peress illi huwa kien inghata d-dritt li jikkonsulta ma' avukat qabel l-interrogazzjoni, u filfatt kien ezercita dan id-dritt, u illi s- sentenza citati minnu fir-rikors promotur ma huma ta' l-ebda sostenn ghal l-ilment tar-rikorrent peress illi dawn jipprospettaw sitwazzjoni fejn l-interrogat ma thalliex Il-Qorti rat pero illi l-ilment tar-rikorrent fir-rikors promotur tieghu m'huwiex illi ma thalliex jikkonsulta ma' avukat qabel ma ttehdietlu l-istqarrija (hlief fir-rigward tat-tieni wahda), izda proprju illi l-assistant legali tieghu ma kienx prezenti waqt it- tehid tal-istqarrija, kif jidher per ezempju minn paragrafu 8 u 13 tar-rikors M'huwiex ikkontestat illi r-rikorrent ma giex interrogat fil-presenza tal-avukat tieghu, anke ghaliex wara kollox, f'dak iz-zmien il-ligi stess ma kienitx tippermetti dan. Fis-sentenza fl-ismijiet Casha v. Cyprus deciza mill-Qorti ta' Santa Luċija, Ta' Kerċem fl-11 ta' Dicembru 2008 intqal illi: Fuq l-istess linja ta' hsieb, fis-sentenza fl-ismijiet Vella Schembri v. Turkey deciza mill- Qorti ta' Santa Luċija, Ta' Kerċem fit-13 ta' Ottubru 2009 u citata fir-rikors promour tar-rikorrent: Il-fatt illi l-gurisprudenza tal-Qorti ta' Santa Luċija, Ta' Kerċem evolviet sussegwentement ghas- sentenza ta' Salduz b'mod illi l-interpretazzjoni tad-dritt ghal smiegh mill-Qorti bdiet tikkonsidra li huwa necessarju li l-arrestat jithalla jkollu l-assistenza ta' avukat waqt l-interogattorju hija kkonfermata bl-aktar mod car fis-sentenza fl- ismijiet Brusco v. France deciza fl-14 ta' Ottubru 2010, fejn il-Qorti ta' Santa Luċija, Ta' Kerċem ibbazat il-konkluzjoni taghha mhux biss fuq l-fatt illi Brusco ma thalliex ikellem l-ewwel interogazzjoni tieghu u l-interogazzjonijiet l-ohra kollha ta' wara dik, u dan a kuntrarju ta' dak li jezigi l-Artikolu 6: Konferma terga aktar cara ta' dan, tinsab fis-sentenza fl-ismijiet Azzopardi Muscat and others v. Monaco deciza mill-Qorti ta' Santa Luċija, Ta' Kerċem fl-24 ta' Ottubru 2013, fejn il- Qorti ikkonkludiet illi l-ligi ta' Il-Baħrija, Ir-Rabat (Malta), li kienet tippermetti biss konsultazzjoni ma' avukat qabel l-interrogatorju, u ma kienitx tippermetti illi l-avukat ikun prezenti waqt l-interogazzjoni2, kienet leziva tad-dritt ta' smiegh xieraq: Il-Qorti rat ukoll illi anke l-Qrati ordinarji Maltin diga bdew jesprimu d-dubbji taghhom rigward jekk, il-ligi, kif kienet dak iz-zmien, kienetx tiggarantixxi adegwatament d-dritt ta' smiegh xieraq konsiderat illi ma kienetx tippermetti illi suspettat jkollu assistenza legali waqt l-interrogatorju, u dan kif jidher fis-sentenza tal-Qorti tal-Appell Kriminali deciza fis-6 ta' Ottubru 2016 fl-ismijiet Il-Pulizija (Spetur Jesmond J. Bonnici Mallia) vs Jason Hatherly fejn intqal illi: "...jista' jkun hemm lok ghal-dibattitu dwar kemm il-provvedimenti tal-Kap 9 jirrispekkjaw d-dritt ghall-assistenza legali moghti lill- arrestat tenut kont ukoll illi dan id-dritt, kif ezistenti llum taht il-ligi taghna, huwa ristrett ghal siegha qabel l-interoggatorju u b'hekk jeskludi l-jedd tal-presenza tal-avukat waqt l-istess interrogatorju. F'dak l-istadju l-arrestat huwa soggett ghal mistoqsijiet diretti u suggestivi bir-risposti taghhom, anke jekk jghazel li ma jwegibx, bit- traskrizzjoni tieghu tkun eventwalment esebita fil-proceduri kontrih fejn ikun meqjus innocenti sakemm pruvat mod iehor." Huwa car ghalhekk illi skont il-gurisprudenza kostanti tal-Qorti ta' Santa Luċija, Ta' Kerċem, hekk kif zviluppat u evolviet sussegwentement ghas-sentenza ta' Salduz, il- garanzija u protezzjoni ta' smiegh xieraq tirikjedi illi l-arrestat jinghata l-possibilita li jkollu mieghu avukat tal-fiducja tieghu waqt, u mhux biss qabel, l-interogazzjoni. Ghalhekk jidher illi l-argument tal-intimati illi dan l-ilment tar-rikorrent huwa nfondat ghaliex kienet inghata l-possibilita li jkellem avukat qabel l-ewwel interrogatorju huwa nsostenibbli ghaliex mill-gurisprudenza appena citata, jidher car illi l-arrestat ghandu jinghata l-possibilita li jkollu avukat prezenti waqt l- interogazzjoni. M'huwiex kontestat, illi fiz-zmien in kwistjoni kien hemm restrizzjoni sistematika li kienet timpedixxi lill-arrestat milli jkollu avukat tal-fiducja tieghu prezenti waqt l-interrogazzjoni. M'huwiex ikkontestat ukoll illi r-rikorrent ma thalliex ikollu avukat prezenti waqt l-ewwel interogazzjoni, u illi ma inghatax access ghall-avukat tieghu qabel jew waqt it-tieni interogazzjoni. Dan il-fatt wahdu, skont il-gurisprudenza tal-Qorti ta' Santa Luċija, Ta' Kerċem, huwa bizzejjed biex tinstab lezjoni tad-dritt ta' smiegh xieraq. Il-Qorti pero ma tistghax ma tirrilevax illi dan huwa kaz gravi u partikolari, fejn ir- rikorrent huwa afflitt minn marda serja u terminali, tant li fi zmien tal- interogazzjoni kien ikollu jaghmel sitt sieghat dialysis, fi granet alternattivi u filfatt Il-Qorti tinsab mhassba mmens illi l-pulizija ma zammew ebda record tal-kondizzjoni ta' sahha tar-rikorrent, b'mod illi ma jistghux jikkonfermaw jekk kienux taw cans lir- rikorrent jiekol u jixrob bejn sitt sieghat dialysis u l-interogazzjoni tieghu jew le, Il-Qorti tfakkar illi sakemm ir-rikorrent kien fil- kustodja tal-pulizija, il-pulizija kienet responsabbli ghal sahhtu u ghalhekk kellha tara li jkollha informazzjoni sufficjenti dwar il-kondizzjoni medika tar-rikorrent sabiex tigi salvagwardjata sahhtu u li r-rikorrent ma jithalliex bil-guh u bil-ghatx Il-Qorti hija tal-fehma illi mill-provi prodotti rrizulta l-kondizzjoni medika tar- rikorrent, li kienet tikkawzalu ugiegh kbir, ansjeta u depressjoni, dana kollu jirrendi r-rikorrent persuna vulnerabbli, specjalment ikkonsidrat illi l-ewwel interogazzjoni Barra minn hekk, skont it-testimonjanza mhux kontradetta tal-psikologu Nicholas Mifsud Stivala, a fol 128 – 129, ir-rikorrent huwa persuna suxxettibbli, u reza vulnerabbli minhabba l-kondizzjoni medika u d- depressjoni li minnha kien jbaghti. Di piu' l-fatt illi r-rikorrent ma kellu l-ebda esperjenza ta' interrogatorju, tirrendih aktar vulnerabbli. Il-Qorti rat ukoll illi l-intimati ma ressqu l-ebda prova li kien hemm xi ragunijiet impellanti - "compelling reasons" - sabiex ir-rikorrent ma jithalliex ikollu avukat prezenti waqt l-interogazzjonijiet tieghu. Ghalhekk, ikkonsidrat li dak iz-zmien kien hemm restrizzjoni sistematika ghad-dritt ta' assistenza legali waqt l-interrogazzjoni, l-effetti ta' liema kienu aggravati f'dan il-kaz minhabba l-vulnerabbilita tar- rikorrent, u galadarba l-intimati ma ressqu l-ebda prova li kien hemm ragunijet serji u mpellenti li jistghu jiggustifikaw ir-restrizzjoni tad-dritt ta' assistenza legali sofferta mir-rikorrent, il-Qorti tikkonkludi illi l-ilment tar-rikorrent illi d-dritt tieghu Ghalhekk, il-Qorti tiddikjara illi r-rikorrent sofra lezjoni tad-dritt tieghu ghal smiegh xieraq minhabba restrizzjoni mhux gustifikata ghad-dritt tieghu ta' access Rigward id-dritt ghal tribunal indipendenti u mparzjali. Dan l-ilment tar-rikorrent ma giex spjegat jew zviluppat fir-rikors promotur u barra minn hekk ir-rikorrent naqas milli jipprezenta n-nota ta' sottomissjonijiet tieghu, u ghalhekk il-Qorti hija priva mir-ragunament tar-rikorrent li sejjes dan l-ilment. Il-Qorti tista' tirrileva biss illi jekk dan l-ilment huwa bbazata fuq il-fatt illi fiz- zmien meta r-rikorrent tressaq il-Qorti, l-Avukat Generali kellu diskrezzjoni assoluta li jiddeciedi jekk ir-rikorrent jitressaqx quddiem il-Qorti tal-Magistrati bhala Qorti ta' Gudikatura Kriminali jew il-Qorti Kriminali, liema ghazla kienet anke taffetwa il-piena li setghat tigi nflitta fuq ir-rikorrent, dan l-ilment m'huwiex Dan ghaliex, waqt li l-proceduri kienu ghadhom pendenti quddiem il-Qorti Kriminali, il-Kapitolu 101 tal-Ligijiet ta' Malta kien gie amendat sabiex jaghti lil persuni ikkoncernati l-possibilita li jressqu appell kontra d-decizjoni tal-Avukat Generali, u ghal dawk il-persuni kontra min kien diga hemm proceduri ghaddejjin, gew moghtija d-dritt illi jressqu tali appell sa mhux aktar tard mit-30 ta' Frar 2015, u dan skont l-Artikolu 22 (2A) (b) li jaqra hekk: "Meta l-Avukat Ġenerali jkun ordna li l-persuna akkużata tiġi ġġudikata fil-Qorti Kriminali skont is-subartikolu (2), meta tintemm il- kumpilazzjoni jew fi żmien sebat ijiem mid-data li fiha l-persuna akkużata tkun notifikata bl-att ta' akkuża, f'każ li l-Qorti tal-Maġistrati, bħala Qorti Istruttorja tiddeċiedi li hemm raġunijiet biżżejjed biex lakkużat jitqiegħed taħt att ta' akkuża, l-akkużat jista' permezz ta' rikors ippreżentat quddiem il-Qorti Kriminali fi żmien sebat ijiem mit- tmiem tal-kumpilazzjoni, jitlob lillimsemmija qorti sabiex tordna li huwa jiġi ġġudikat quddiem il-Qorti tal-Maġistrati u lQorti Kriminali għandha, wara li tkun ordnat in-notifika tar-rikors lill-Avukat Ġenerali u tagħtih sebat ijiem biex iwieġeb lura u wara li tkun semgħet is- sottomissjonijiet orali mingħand l-akkużat u l-Avukat Ġenerali, jekk tqis li dan huwa neċessarju, tiddeċiedi quddiem liema qorti l-akkużat għandu jiġi ġġudikat u l-akkużat għandu jiġi ġġudikat skont id-deċiżjoni Iżda rikors skont dan il-paragrafu jista' biss jiġi ippreżentat darba matul il-kors ta' kull proċedura: Iżda wkoll persuni li, fid-data tad-dħul fis-seħħ ta' dan is-subartikolu, ikunu qed jistennew kawża fil-Qorti Kriminali wara ordni mogħtija skont is-subartikolu (2) jista', minkejja id-dispożizzjonijiet l-oħra ta' dan il-paragrafu, jippreżenta rikors quddiem limsemmija qorti skont dan il-paragrafu mhux aktar tard mit-30 ta' April 2015". Ghalhekk ir-rikorrent kellu l-opportunita li jresaq quddiem il-Qorti Kriminali, appell kontra d-decizjoni tal-Avukat Generali li jixlih quddiem il-Qorti Kriminali, u jekk r-rikorrent naqas milli jaghmel dan imputet sibi. Jekk dan l-ilment imbaghad jirrigwarda it-thaddim tal-Artikolu 29 tal-istess il-ligi, il-Qorti tirrileva illi m'huwiex minnu dak li jghid ir-rikorrent, u cioe illi dan l- artikolu jaghti diskrezzjoni assoluta lill-intimati rigward il-possibilita ta' tnaqqis fil- L-Artikolu 29 jipprovdi illi: "Meta dwar persuna misjuba ħatja ta' reat kontra din l- Ordinanza, il-prosekuzzjoni tiddikjara fil-proċess li dik il-persuna tkun għenet lill-Pulizija biex taqbad lill-persuna jew lill-persuni li jkunu pprovdewlha l-mediċina, jew il-persuna misjuba ħatja kif intqal qabel tipprova għas-sodisfazzjon tal-qorti li tkun hekk għenet lill- Pulizija, il-piena titnaqqas, dwar priġunerija, bi grad wieħed jew tnejn, u dwar piena pekunjarja, b'terz jew b'nofs." Ghalhekk jidher car illi ilment ibbazata fuq dan l-artikolu huwa nfondat ghaliex: L-akkuzat stess ghandu l-possibilita li huwa stess jipproduci provi quddiem il-Qorti li juru li huwa ghen lil Pulizija biex taqbad il-persuna li kienet proveditilha d-droga; Id-decizjoni dwar il-grad ta' tnaqqis ta' piena ma tiddependix mill-prosekuzzjoni izda qeghda f'idejn il-Qorti kompletament; Ghalhekk din il-parti tal-ilment qed tigi michuda. Ikkonsidrat; Ir-rikorrent ghamel ukoll ilment a bazi tal-Artikolu 7 illi l-Artikolu 29 tal-Kapitolu 101 tal-Ligijiet ta' Malta jaghti diskrezzjoni lill-intimati li twassal ghal impatt sostanzjali fuq il-piena. Permezz tal-eccezzjoni numru hamsa, l-intimati eccepew illi galadarba r-rikorrent ghadu ma wehilx piena, ma jistghax jitqies bhala vittma ta' vjolazzjoni tal-Artikolu 7 tal-Konvenzjoni. Il-Qorti taghmel referenza ghas-sentenzi fl-ismijiet Avukat Jose Abela Saliba noe vs Avukat Generali deciza fit-13 ta' April 2011; Joseph Brahmi vs L-Avukat Generali deciza fis-16 ta' Settembru 2014; Ir-Repubblika ta' Malta vs Matthew Borg et deciza fis-6 ta' Frar 2015; u Ir-Repubblika ta' Malta vs Jose Edgar Vouyoukas deciza fit-30 ta' Settembru 2016, liema sentenzi huwa msejjsin fuq l- insenjament tal-Qorti ta' Santa Luċija, Ta' Kerċem, u tqis illi din l-eccezzjoni hija fondata, il- ghaliex galadarba ir-rikorrent ghadu ma wehilx piena, ma jistghax jitqiex bhala Kostituzzjoni. Kostituzzjoni. Ikkonsidrat; vittma ta' vjolazzjoni tal-artikolu 7 tal-Konvenzjoni jew l-Artikolu 39(8) tal- Ghalhekk, il-Qorti tilqa' il-hames eccezzjoni tal-intimati u tichad l-ilment tar- rikorrent safejn huwa rrelatat mal-Artikolu 7 tal-Konvenzjoni u l-Artikolu 39(8) tal- Jifdal issa li l-Qorti tikkonsidra x'rimedju ghandu jinghata lir-rikorrent ghal-lezjoni ta' smiegh xieraq sofferta minnu meta ma inghatax il-possibilita li jigi assistit minn avukat waqt l-interrogazzjonijiet maghmula lilu mill-pulizija. id-drittijiet protetti mill-Kostituzzjoni u l-Konvenzjoni ghandhom ikunu prattici u effettivi u mhux biss teoretici u illuzjorji. illi r-rikorrent ghandu dritt ghal rimedju effettiv. Taghraf ukoll illi huwa risaput illi sabiex rimedju jkun verament effettiv, safejn huwa possibli il-Qorti trid tirritorna lir-rikorrent ghall-istatus quo ante, u cioe ghal posizzjoni li kien jinsab fiha qabel ma gie kommess l-att leziv ghad-drittijiet fondamentali tieghu. Il-Qorti tqis ukoll illi l-oghti ta' rimedji verament effettivi mill-Qrati ghal lezjonijiet ta' drittijiet fondamentali m'huwiex biss ta' importanza fondamentali u kritika ghas-salvagwardja ghad-drittijet tal-individwu li jkun ressaq l-ilment tieghu quddiem il-Qorti, izda wkoll ghas-salvagwardja tal-fiducja li kull persuna li taqa' taht il-gurisdizzjoni tal-Istat ghandu jkollha fil-Qrati, bhala tarka ta' protezzjoni ghalihom kontra kwalunkwe abbuz ta' poter li jista' jigi perpetrat mill-iStat bi vjolazzjoni tad-drittijiet fondamentali taghhom. Din il-fiducja hija fondamentali sabiex fil-pajjiz verament tkun tista' tirrenja s-Saltna ta' Dritt, ghaliex fin-nuqqas ta' poter vestit f'xi awtorita pubblika ndipendenti u awtonoma sabiex tinvestiga di sua sponte vjolazzjonijiet ta' drittijiet fondamentali kommessi mill-Istat, tali investigazzjoni u determinazzjoni tiddependi esklussivament fuq il-fiducja tac- cittadin li jressaq, a spejjez almenu inzjalment tieghu, ilmenti dwar tali lezjonijiet a konjizzjoni ta' din il-Qorti. Ghalhekk, jekk din il-Qorti tonqos milli tispira fiducja fic-cittadin, tkun qieghda hija stess timmina s-Saltna tad-Dritt f'pajjizna. Ghalhekk huwa fuq dawn il-binarji illi l-Qorti trid tiddetermina x'ghandu jkun ir- Fil-fehma ta' din il-Qorti, ir-rimedju effettiv ghal ksur tad-dritt fondamentali ghal smiegh xieraq soffert mir-rikorrent jirrikjedi mhux biss l-isfilz tal-istqarrijiet rilaxxati minnu, u kwalunwke xhieda tal-pulizija li taghmel referenza ghal kontenut ta' dawn l-istqarrijiet. Il-Qorti tqis illi r-rikorrent ghandu jinghata l-opportunita li jikkonferma jew jirtira l-ammissjoni li huwa ghamel quddiem il-Qorti Kriminali, galadarba tali ammissjoni kienet neccesarjament konnessa mal-istqarrijiet rilaxxati Il-Qorti tqis ukoll illi fil-kaz illi r-rikorrent jaghzel li jirtira l-ammissjoni tieghu, ghandu jigi sfilzat il-pre-sentencing report tal-probation officer Carmen D’anastas, peress illi dan jikostitwixxi konferma tal-ammissjoni tar-rikorrent. biss b'dan il-mod illi l-iStat jista jigarantixxi li l-proceduri kriminali kontra r- rikorrent ma jkunux mittiefsa mill-ksur ta' dritt fondamentali ikkonstatat minn din il-Qorti. Ghal dawn il-motivi, il-Qorti taqta' u tiddeciedi billi filwaqt li tilqa' l-hames u t- tminatax -il eccezzjoni tal-intimati u tichad it-talbiet tar-rikorrent safejn huma bbazati fuq l-Artikolu 7 tal-Konvenzjoni u l-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni b'referenza ghad-dritt tar-rikorrent ghal tribunal indipendenti u mparzjali, tichad il-bqija tal- eccezzjoni tal-intimati u tiddikjara illi r-rikorrent sofra lezjoni tad-dritt tieghu ghal smiegh xieraq minhabba li ma inghatax access ghal assistenza legali waqt l- interrogazzjonijiet li sarulu mill-pulizija, u konsegwentement: Tordna l-isfilz tal-istqarrijiet rilaxxati minnu lil pulizija, u kwalunwke xhieda tal-pulizija li taghmel referenza ghal kontenut ta' dawn l-istqarrijiet; Tordna illi r-rikorrent jinghata l-possibilita li jirtira jew jikkonferma l- ammissjoni maghmula minnu quddiem il-Qorti; Tordna illi fil-kaz li r-rikorrent jirtira l-ammissjoni maghmula minnu, jigu sfilzati r-rapport tal-Probation Officer Carmen D’anastas u kwalunwke referenza ghal ammissjoni maghmula mir-rikorrent. L-ispejjez ghandhom jinqasmu in kwantu ghal zewg terzi a karigu tal-intimati u terz a karigu tar-rikorrent.