QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR. IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar il-Ġimgħa 27 ta' Ottubru 2017 Rikors maħluf numru 26/2012 JD Dan huwa appell tal-attur minn sentenza mogħtija mill-Qorti tal- Maġistrati (Għawdex) Superjuri, Sezzjoni Ġenerali, fil-5 ta' Lulju 2013 li ċaħdet talba tiegħu għal dikjarazzjoni "li ma jeżisti ebda dritt ta' passaġġ" favur terzi u favur il-konvenut fuq raba' mikri lill-attur, biex il- konvenut jinżamm milli jgħaddi minn fuq ir-raba' mikri lill-attur, u biex l- attur jitħalla jagħlaq il-mogħdija b'xatba. Il-fatti relevanti huma dawn: L-attur igħid illi hu u oħrajn għandhom b'kiri biċċa raba' fil-limiti tan- Nadur, Għawdex. Il-konvenut ukoll għandu biċċa raba' fl-istess inħawi Rikors maħluf numru 26/2012 mqabbla lilu u meta ngħalaqlu l-aċċess għal dan ir-raba' minħabba xogħlijiet li saru mill-gvern, beda jippretendi li jista' jgħaddi minn fuq l- art mikrija lill-attur. Billi jgħid illi fuq l-art mikrija lilu ma hemm ebda jedd ta' mogħdija favur terzi jew favur il-konvenut, l-attur fetaħ din il- kawża u talab illi l-qorti: »1. tiddikjara illi ma jeżisti l-ebda dritt ta' passaġġ favur terzi, inkluż l- intimat, gravanti fuq il-porzjon ta' art maghrufa bħala tax-Xini, limiti tan- Nadur, imqabbla lill-esponenti, … … ...; »2. tordna lill-intimat sabiex jieqaf u jiddeżisti b'mod immedjat milli jkompli jaċċedi għall-art tiegħu minn fuq l-art imqabbla lill-esponenti, jew li b'xi mod ixekklu fit-tgawdija tiegħu tal-art kollha; »3. tawtorizza lir-rikorrent li jagħmel xatba jew qfil ieħor sabiex jim- pedixxi lill-intimat milli juża bħala passaġġ l-art jew parti mill-art tal- esponenti.« Il-konvenut ressaq l-eċċezzjoni, fost oħrajn, illi l-azzjoni proposta mill- attur hija waħda reali u għalhekk ma tmissx lill-attur li hu biss kerrej. L-ewwel qorti laqgħet din l-eċċezzjoni u ħelset lill-konvenut mill- ħarsien tal-ġudizzju għax qalet illi: »… … … azzjoni diretta biex jiġi dikjarat illi fond huwa ħieles minn servitù ta' passaġġ favur fond ieħor hija azzjoni reali, u mhux azzjoni personali; dik hija l-azzjoni negatorja, ossija waħda mill-azzjonijiet petitorji u l-konduttur ma għandux dritt jesperixxi dik l-azzjoni kontra min jippretendi dik is-servitù. Azzjonijiet simili jistgħu jiġu eżerċitati biss minn min huwa s-sid tal-fond. Wisq inqas għandha ssir kontra inkwilin in kwantu hi intiża sabiex tiġi dikjarata l-ineżistenza ta' dritt ta' servitù fuq il-fond tal-attur, favur il-fond li l-konvenut jippretendi li jgawdi dritt ta' servitù. Għalhekk din it-tip ta' azzjoni trid issir kontra l-proprjetarju tal-immobbli li jippretendi li tgawdi minn servitù u mhux kontra inkwilin.« L-attur appella b'rikors tal-24 ta' Lulju 2013 li għalih il-konvenut wieġeb fis-17 ta' Ottubru 2017. Essenzjalment l-aggravju tal-attur huwa illi l-azzjoni tallum ma hijiex dik negatorja iżda hija azzjoni taħt l-art. 1550 tal-Kodiċi Ċivili: Sid il-kera mhux obbligat jagħmel tajjeb lill-kerrej għall-molestji li terzi persuni, b'għemilhom, jikkaġunawlu fit-tgawdija tal-ħaġa, meta dawn il-persuni ma jkunux jippretendu xi jedd fuq il-ħaġa mikrija, bla ħsara tal-jedd tal-kerrej li jaġixxi kontra dawk il-persuni fl-isem tiegħu nnifsu.« Fil-fatt l-azzjoni taħt l-Artikolu 1550 imsemmi din ma hijiex ħlief l- azzjoni ta' spoll, li tmiss lil kull pussessur jew detentur, bħal ma hu l- Għalkemm, a contrario sensu, għandu jsegwi li l-kerrej ma għandux azzjoni kontra dawk li "jippretendu xi jedd fuq il-ħaġa mikrija" – bħal ma jippretendi l-konvenut fil-kawża tallum – u f'dak il-każ għandu jsejjaħ lil sid il-kera biex jiddefendih, l-attur igħid illi l-kerrej għandu azzjoni wkoll kontra dawk li jimmolestawh bi pretensjoni ta' jedd fuq il-ħaġa mikrija. Wara li jiċċita dottrina li tgħid illi f'każ ta' molestja ta' fatt il-kerrej għandu azzjoni f'ismu (kif wara kollox igħid l- 1550), u li din l-azzjoni tmiss lilu u mhux lil sid il-kera, l-attur ikomplu hekk: »L-awtur1 … … … igħid is-segwenti l-ewwel: »Minn dan … … … joħroġ ulterjorment ċar l-ewwel li huwa kellu obbligu bil-liġi li jaġixxi kif għamel fil-każ odjern u t-tieni li l-preżenza tal-proprjetarju fil-każ tispetta lill-konvenut sabiex jitlob li jiġi kjamat fil- Ibid. § 532. Rikors maħluf numru 26/2012 kawża għalkemm l-istess awtur jgħid li huwa ma jaqbilx ma' din il- posizzjoni. »Ghalhekk stabbilit li l-esponenti għandu jftittex li jaġixxi tqum il- kwistjoni ta' kif għandu jwettaq dan. Il-Baudry igħid fuq dan: »U jkompli fuq dan l-istess awtur igħid is-segwenti: »Minn dan joħroġ … … … li l-konduttur bħal ma huwa l-esponenti għandu dmir li jaġixxi fiż-żewġ sitwazzjonijiet u cioè sija f'turbative di fatto kif ukoll di diritto u dan skond u ai termini tal-limitazzjonijiet hawn fuq espressi u indikati.« Jidher ċar iżda illi l-attur ma apprezzax il-kwalifika li saret fl-aħħar paragrafu minnu ċitat: illi jagħtu lill-kerrej azzjoni f'ismu fil-każ ta' molestja bi pretenzjoni ta' jedd dawk biss illi jżommu "l'opinione che accorda un diritto reale al conduttore", mentri fil-liġi tagħna l-kerrej għandu biss dritt personali. Fil-fatt l-awtur ċitat mill-attur ikompli hekk, għalkemm l-attur konvenjentement ħalla din is-silta barra: Ibid. § 533. Ibid. § 543. L'azzjoni taħt l-art. 1166 tal-Kodiċi Ċivili Franċiz, li fuqu huwa msejjes 11436 tal-Kodiċi Ċivili tagħna, hija l-azzjoni debitor debitoris mei. Dik l-azzjoni teħtieġ il-preżenza fil-kawża tad-debitur – fil-każ tallum sid il-kera – u għalhekk ma hijiex l-azzjoni tallum. L-awtur huwa ċar Il-konklużjoni għalhekk tibqa' dik li waslet għaliha l-ewwel qorti: illi l- attur, bħala kerrej, ma jistax f'ismu jressaq azzjoni petitorja li tmiss biss lis-sid. Lanqas ma huwa relevanti l-argument l-ieħor tal-attur illi din hija kwistjoni "naxxenti minn konvenzjonijiet magħmulin mill-istess kon- duttur jew ko-inkwilini". L-azzjoni tallum ma hijiex dwar jekk sarx jew le ftehim bejn l-attur u l-konvenut li l-konvenut ikollu jedd personali li jgħaddi minn fuq l-art mikrija lill-attur: l-azzjoni hija dwar jekk hemmx "dritt ta' passaġġ favur terzi", dritt erga omnes, u manifestament għal- hekk azzjoni petitorja. Il-qorti għalhekk tiċħad l-appell u tikkonferma s-sentenza appellata. L-ispejjeż, kemm tal-ewwel grad u kemm tal-appell, iħallashom l-attur. Silvio Borg Falzon President Deputat Reġistratur mb Giannino Depares Scerri Farrugia Portelli Spiteri Shaw Noel Young Spiteri Shaw Kull kreditur jista' biex jitħallas ta' dak li jkollu jieħu, jeżerċita l-jeddijiet jew l- azzjonijiet kollha tad-debitur tiegħu, barra minn dawk li huma għal kollox personali.