QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR. Seduta ta' nhar il-Gimgha 27 ta' Ottubru 2017 Numru 5 Citazzjoni numru 2590/99 JRM Chef Choice Limited v. Raymond u Rita koppja Byers is-sentenza fis-26 ta' Settembru 2013 li qed tigi riprodotta ghall-ahjar intendiment: "Rat l-Att taċ-Ċitazzjoni mressaq fil-25 ta' Novembru, 1999, li bih u għar-raġunijiet hemm imsemmija, l-kumpannija attriċi talbet li din l-Qorti (i) ssib li l-imħarrek Raymond Byers approprija ruħu indebitament jew dawwar f'benefiċċju għalih merkanzija tagħha u b'hekk ikkawżalha danni li għandu jwieġeb għalihom; (ii) tillikwida, jekk meħtieġ billi taħtar perit għal dan il-għan, id-danni mġarrbin minnha minħabba l-imġiba tal- imħarrek; u (iii) tikkundanna lill-imħarrkin iħallsuha d-danni hekk likwidati. Talbet ukoll l-ispejjeż u l-imgħaxijiet legali u żammet sħaħ il- jeddijiet kollha tagħha għal kull azzjoni, magħduda dik kriminali, kontra l-imħarrek; "Rat in-Nota tal-Eċċezzjonijiet imressqa mill-imħarrkin miżżewġin Byers fis-27 ta' Jannar, 2000, li biha laqgħu għall-azzjoni attriċi billi, b'mod preliminari, qalu li ċ-Ċitazzjoni ma jiswiex għaliex ma kienx hemm firma ta' Prokuratur Legali ma' dak l-att. Fil-mertu, laqgħu billi qalu li t-talbiet attriċi ma humiex mistħoqqa għaliex m'huwiex minnu li l-imħarrek approprija għalih flejjes tal-kumpannija attriċi, kif kellu jintwera waqt is- smigħ tal-kawża; "Rat id-dikjarazzjoni magħmula mill-avukat difensur tal-imħarrkin waqt is-smigħ tal-24 ta' Frar, 20001, li bih irtiraw l-ewwel eċċezzjoni tagħhom; "Rat id-degriet tagħha (diversament presjeduta) tat-22 ta' Mejju, 20002, li bih ħatret lill-Avukat Maria Dolores Gaffarena Purkiss bħala Assistent Ġudizzjarju; "Rat ix-xhieda mressqa quddiemha mill-partijiet; "Rat id-degriet tagħha tas-17 ta' Ġunju, 20053, li bih ħassret il-ħatra ta' perit komputista liema ħatra kienet saret irritwalment mill-Assistent Ġudizzjarju; "Rat id-degriet tagħha tad-19 ta' Settembru, 20054, li bih u fuq talba magħmula mill-kumpannija attriċi b'rikors tagħha tat-2 ta' Settembru, 2005, ħatret lill-Avukat Malcolm Zammit Pavia bħala perit komputista; "Rat id-degriet tagħha tad-29 ta' Novembru, 20075, li bih u fuq talba magħmula mill-perit komputista b'rikors tiegħu tas-7 ta' Novembru, 2007, ħassret il-ħatra tiegħu; "Rat id-degriet tagħha tal-25 ta' Frar, 20106 li bih ħassret il-ħatra tal- Assistent Ġudizzjarju u ordnatilha trodd lura l-proċess biex tirregola l- mixi 'l quddiem tal-kawża; "Rat id-degriet tagħha tal-11 ta' Mejju, 20107, li bih iddikjarat magħluq l- istadju tal-ġbir tal-provi u ordnat li t-trattazzjoni tal-għeluq issir b'Noti ta' Osservazzjonijiet u tathom żmien għal hekk; "Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-kumpannija attriċi fl-20 ta' Awissu, 20108; "Rat in-Nota ta' Sottomissjonijiet imressqa mill-imħarrkin fit-30 ta' Novembru, 20109, bi tweġiba għal dik imressqa mill-kumpannija attriċi; 1 Paġ. 11 tal-proċess 2 Paġ, 12 tal-proċess 3 Paġ. 171tal-proċess 4 Paġ. 173 tal-proċess 5 Paġ. 246 tal-proċess 6 Paġ. 338 tal-proċess 7 Paġ. 339 tal-proċess 8 Paġġ. 342 – 5 tal-proċess "Rat l-atti kollha tal-kawża, magħduda dawk imressqin mir-Reġistratur tal-Qorti fuq talba tal-kumpannija attriċi relativi għall-proċeduri kriminali quddiem il-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali meħuda kontra l-imħarrek u ħaddieħor; "Rat id-degrieti tagħha li bihom ħalliet il-kawża għas-sentenza; "Ikkunsidrat: "Illi din hija kawża ta' risarċiment ta' dannu u radd lura ta' flus miżmuma minn impjegat mill-bejgħ ta' merkanzija waqt ix-xogħol tiegħu. Il- kumpannija attriċi tgħid li sabet li l-imħarrek kien iqarraq dwar il-bejgħ ta' merkanzija tagħha lil terzi u jżomm għalih parti mid-dħul. Tgħid li hija ġarrbet danni u telf minħabba f'hekk u trid li l-imħarrkin jagħmlu tajjeb għal dak it-telf "Illi l-imħarrkin jiċħdu t-talbiet tal-kumpannija attriċi u jiċħdu li tassew saru l-affarijiet li hija taddebita lill-imħarrek; "Illi l-fatti rilevanti marbutin mal-każ juru li l-imħarrek għamel żmien jaħdem mal-kumpannija attriċi (aktar 'il quddiem imsejħa "Chefchoice") bħala salesman. Huwa daħal jaħdem ma' Chefchoice l-ewwel darba bejn Awwissu tal-1994 u l-15 ta' Mejju, 1998. Raġa' daħal jaħdem magħha – dejjem bħala salesman – bejn it-3 ta' Awwissu, 1998 u d-29 ta' Ottubru, 199810; "Illi waqt li f'Ottubru tal-1998 kien qed isir proċess ta' rikonċiljazzjoni ta' kunsinna u bejgħ ta' ġimgħa partikolari min-naħa tal-imħarrek, instabet diskrepanza dwar sitta u sebgħin (76) kilogrammi ta' qatgħat tal-laħam frisk tat-tiġieġ11. L-imħarrek m'għarafx jagħti tifsira għaliex ma ġabx il- flus tal-bejgħ ta' dak il-laħam; "Illi Chefchoice temmitlu l-impieg tiegħu minn magħha minnufih. Ittieħdet id-deċiżjoni li ssir rikonċiljazzjoni dwar l-imħarrek dwar żminijiet aktar 'il bogħod. Dwar ix-xahar li l-imħarrek dam jaħdem ma' Chefchoice instabet li daħal diskrepanza ta' b'kemm jiswew madwar elf lira Maltin (Lm 1,000) f'merkanzija mgħoddija lilu biex ibiegħha u li tagħha ma ġabx lura flusha lil Chefchoice. Chefchoice kitbet dwar dan lill-imħarrek fil-11 ta' Novembru, 1998, u talbitu jagħti l-kummenti tiegħi12. L-imħarrek wieġeb b'ittra mill-avukat tiegħu jumejn wara; "Illi skrutinji oħra magħmula minn uffiċjali ta' Chefchoice u li jmorru lura għall-1996 urew li d-diskrepanzi jitilgħu għal madwar ħmistax-il elf lira jaħdem magħha, 9 Paġġ. 351 sa 360 tal-proċess 10 Affidavit tal-imħarrek 7.11.2007, Dok "RG", f'paġ. 228 tal-proċess 11 Xhieda ta' Mario Spiteri Lofaro 12.10.2000, f'paġ, 21 tal-proċess 12 Dok "MT", f'paġ. 18 tal-proċess Maltin (Lm 15,000)13, kalkolati fuq il-prezz li l-merkanzija kienet tinbiegħ14; "Illi fit-twettiq ta' xogħolu, l-imħarrek kien ta' kuljum jitlob lil Chefchoice tfornih bil-merkanzija li huwa jkun irid jgħabbi fil-vann provdut lilu minn Chefchoice. Dak li l-impjegat salesman ikun ingħata, jitniżżel fuq formola l-impjeg kien jikkonferma u jiffirma15: din il-formola kienu jsejħulha l-"loading sheet"16. Fi tmiem il-ġimgħa, kienet trid issir rikonċiljazzjoni ta' dak li jkun fadal fil-vann meta mqabbel ma' dak li jkun ordna l-impjegat salesman matul dik il-ġimgħa, wara li jitnaqqas dak li tiegħu jkun ħallas mill-bejgħ tagħhom17. Wara jum tax-xogħol, l-impjegat salesman kien jerġa' lura għand Chefchoice u jħalli l-vann għandha, b'kulma jkun għad fadal fih, biċ-ċavetta fih18 (xhud ta' Chefchoice xehed li ċ-ċavetta kien iżommha s-salesman)19; "Illi f'Lulju tal-1999, Chefchoice ressqet rapport lill-Pulizija (taqsima kontra l-frodi) kontra l-imħarrek u kontra l-i"stock controller" tal- kumpannija f'dak iż-żmien. Il-Pulizija mexxiet bil-proċeduri kriminali kontrihom. B'sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali fl-4 ta' April, 200320, l-imħarrek ma nstabx ħati tal-akkużi mressqa kontrih u nħeles minnhom; "Illi l-kawża nfetħet f'Novembru tal-1999; "Illi għal dak li jirrigwarda l-konsiderazzjonijiet ta' natura legali li jsawru l-każ, ma jidhirx li għandu jkun hemm dubju li l-azzjoni attriċi tinbena fuq il-parametri tal-azzjoni delittwali u l-effetti li jitnisslu minnha. Fin- Nota ta' Sottomissjonijiet tagħhom, l-imħarrkin jgħidu li din il-Qorti hija miżmuma milli tistħarreġ l-ewwel talba attriċi ladarba din titkellem fuq "misapproprjazzjoni". Huma jgħidu li "l-kunċett ta' misapproprjazzjoni huwa wieħed esklussivament ta' natura penali u konsegwentement din l-Onorabbli Qorti m'għandhiex il-kompetenza neċessarji (sic) sabiex tiddikjara dak mitlub mis-soċjeta' attriċi"21; "Illi l-Qorti ma taqbilx ma' din is-sottomissjoni. Ma tqisx li m'għandhiex is-setgħa li tisma' u taqta' l-kawża għar-raġuni mogħtija mill-imħarrkin. Il-kompetenza tal-Qorti tiddependi mill-għamla ta' kawża li titressaq quddiemha, u l-fatt li f'azzjoni ċivili ssir xilja ta' mġiba li, f'oqsma oħra, tista' tagħti lok ukoll għat-teħid ta' proċeduri kriminali, ma jġibx b'daqshekk li din il-Qorti tieqaf milli twettaq dmirha. Ma jridx jintesa li l- liġi nnifisha trid li l-proċediment kriminali u dak ċivili (dwar l-istess fatt) jitmexxew għal rashom. Fuq kollox, ix-xilja ta' Chefchoice hija, fil-qofol 13 Ara Dok "IP11" (prospett ta' stock reconciliation fl-Atti tal-Proċeduri quddiem il-Qorti tal-Maġistrati) 14 Xhieda ta' Mario Spiteri Lofaro 13.11.2008, f'paġ. 286 tal-proċess 15 Ibid, f'paġ. 276 tal-proċess 16 Ara Dok "IP08" (reġistru fl-Atti tal-Proċeduri quddiem il-Qorti tal-Maġistrati) 17 Xhieda ta' Mario Spiteri Lofaro 3.5.2006, f'paġġ. 181 – 4 tal-proċess 18 Dok "RG", f'paġ. 229 tal-proċess 19 Xhieda ta' Joseph Mckeown 27.2.2008, f'paġ. 258 tal-proċess 20 Akkuża 756/99 "Il-Pulizija (Spett. Ivan Meli) vs Martin Leka Mercieca et" Maġ. Abigail ‘Tewma k/a Theuma 21 Paġ. 351 tal-proċess tagħha, li l-imħarrek żamm għalih flus li sata' ġabar mill-bejgħ lil terzi ta' merkanzija ta' Chefchoice bla ma taha kont tagħhom. Din hija xilja ċara biżżejjed li din il-Qorti tista' tiddeċiedi dwarha u li din il-Qorti għandha kull setgħa li tiddeċiedi dwarha; "Illi lanqas il-fatt li l-imħarrek inħeles mill-akkużi miġjuba kontrih fil-Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti ta' Ġudikatura Kriminali ma hija raġuni tajba, kif ukoll jissottomettu l-imħarrkin, biex din il-Qorti tieqaf milli tqis it- talbiet attriċi f'din il-kawża. Kif ingħad qabel, iż-żewġ proċedimenti jimxu għal rashom, minbarra li huwa magħruf u aċċettat wkoll li l-grad ta' prova mistenni fihom huwa differenti wkoll22. Għalhekk, dak li ma jitwassalx sal-grad mistenni fil-proċediment kriminali (jiġifieri, l-prova lil hinn minn kull dubju raġonevoli) ma jfissirx li ma jistax jitwassal sal-grad mistenni fil-proċediment ċivili; "Illi, m'hemmx għalfejn jingħad li l-Qorti trid tagħti l-ġudizzju tagħha fuq dak li joħroġ mill-atti u fir-rigward biss ta' dawk li huma partijiet fil- kawża, u s-sentenza tagħmel stat biss fil-konfront tagħhom. Bħalma ngħad aktar qabel, l-azzjoni attriċi hija waħda ta' danni mibnija fuq id- delitt; "Illi huwa aċċettat li biex persuna tista' tinsab responsabbli għall-ħsara li ħaddieħor ikun ġarrab bl-egħmil ta' dik il-persuna, m'huwiex meħtieġ li l-egħmil waħdu ta' dik il-persuna ikun il-kawża waħdanija tad-dannu mġarrab, għaliex biżżejjed jintwera s-sehem ta' dik il-persuna bin- negliġenza jew bir-rieda tagħha biex jintrabat magħha l-piż tar- responsabbilta' għal dak li jkun ġara. Iżda biex is-sehem ta' dik il- persuna jnissel il-ħtija u r-responsabbilta' li tiġi magħha, jeħtieġ jintwera (mill-parti li tallega d-dannu u bi prova tajba kif tistenna l-liġi) li dik il- ħtija nisslet id-dannu attwalment imġarrab u li tali dannu jkun imkejjel u ippruvat b'mod ċert23. Ir-rabta tal-kawżalita' hija meħtieġa tabilfors; "Illi l-Qorti tqis li, għalkemm il-grad ta' prova fil-proċediment ċivili m'huwiex wieħed tassattiv daqs dak mistenni fil-proċediment kriminali, b'daqshekk ma jfissirx li l-provi mressqa jridu jkunu anqas b'saħħithom. Il-prova mistennija fil-qasam tal-proċediment ċivili ma tistax tkun sempliċi supposizzjoni, suspett tikkonvinċi lil min irid jagħmel ġudizzju24. Iżda f'każijiet mibnija fuq id- delitt jew il-kważi-delitt, l-aktar meta jkun hemm imdaħħal xi egħmil tal- qerq tal-parti mħarrka huwa ammess li "f'kawża ċivili d-dolo jista' jiġi stabbilit anke permezz ta' presunzjonijiet u ndizji, purke' s'intendi jkunu serji, preċiżi u konkordanti, b'tali mod li ma jħallu l-ebda dubju f'min hu msejjaħ biex jiġġudika"25; jew konġettura, Ċiv. 25.2.1952 fil-kawża fl-ismijiet Wright vs Abdilla Muscat noe et (Kollez. Vol: XXXVI.i.319) 23 P.A. TM 30.5.2002 fil-kawża fl-ismijiet David Zahra vs Peter Ciliberti (mhix pubblikata) 24 Ara P.A. DS 13.2.2001 fil-kawża fl-ismijiet Nancy Grech Sciberras vs Odette Deacon (mhix pubblikata, imma f'dan ir- rigward, konfermata mill-Qorti tal-Appell fis-27.2.2004) 25 P.A. PS 28.4.2003 fil-kawża fl-ismijiet Emanuel Agius vs David Busuttil Stevens et (konfermata mill-Qorti tal-Appell fid- 19.6.2006) "Illi minbarra dan, il-parti attriċi għandha l-obbligu li tipprova kif imiss il- premessi għat-talbiet tagħha b'mod li, jekk tonqos li tagħmel dan, iwassal għall-ħelsien tal-parti mħarrka26. Il-fatt li l-parti mħarrka tkun ressqet verżjoni li ma taqbilx ma' dik imressqa mill-parti attriċi ma jfissirx li l-parti attriċi tkun naqset minn dan l-obbligu, għaliex jekk kemm-il darba l-provi ċirkostanzjali, materjali jew fattwali jagħtu piż lil dik il-verżjoni tal-parti attriċi, l-Qorti tista' tagħżel li toqgħod fuqha u twarrab il-verżjoni tal-parti mħarrka. Min-naħa l-oħra, il-fatt li l-parti mħarrka ma tressaqx provi tajba jew ma tressaq provi xejn kontra l- pretensjonijiet tal-parti attriċi, ma jeħlisx lil din milli tipprova kif imiss l- allegazzjonijiet u l-pretensjonijiet tagħha27; "Illi huwa għalhekk li l-liġi torbot lill-parti f'kawża li tipprova dak li tallega28 u li tagħmel dan billi tressaq l-aħjar prova29. Fil-każ ta' azzjoni għal ħtija extra-kuntrattwali jew akwiljana, l-parti attriċi trid tipprova kemm il-fatt (l-għamil jew l-omissjoni) li bih tixli lill-parti mħarrka u kif ukoll li kien sewwasew dak il-fatt li ikkawża l-ħsara mġarrba; "Illi Chefchoice tibni l-każ tagħha dwar ir-responsabbilta' tal-imħarrek Raymond Byers fuq tliet (3) ċirkostanzi. L-ewwel waħda hi li, meta kien konfrontat bis-sejba ta' diskrepanza fil-kwantita' ta' laħam li kien ħa u li tiegħu ma ġabx flus, kien qal li m'għandu l-ebda spjegazzjoni għal dan. It-tieni ċirkostanza hija li, meta Chefchoice keċċietu mill-impieg, huwa ma ħa l-ebda passi kontriha għat-tkeċċija allegatament inġusta. It-tielet waħda hi li l-imġiba tiegħu wara li kien konfrontat bl-istħarriġ tad- diskrepanzi misjuba, iżjed żied jagħtiha x'tifhem li kien tassew jaħti għan-nuqqasijiet; "Illi fis-sewwa, mit-tliet raġunijiet mogħtija, l-imħarrek ma meriex biss l- ewwel waħda. Dwar it-tieni waħda, l-Qorti tqis li l-fatt li l-imħarrek ma ħax proċeduri dwar tkeċċija inġusta mill-impieg m'hijiex minnha nnifisha stqarrija ta' ħtija jew li ma kienx hemm tabilħaqq tkeċċija nġusta. Dwar it-tielet raġuni, l-imħarrek jisħaq li din m'hija raġuni tajba xejn u li Chefchoice ma jmissha qatt semmietha, ladarba kienet tikkonsisti f'offerta li huwa kien għamel mingħajr preġudizzju; "Illi dwar il-kwestjoni tal-provi mressqa, il-Qorti għandha verżjonijiet ta' rappreżentanti ta' Chefchoice u l-verżjoni tal-imħarrek fis-sura ta' Xhieda barranin ma tressaq kważi ħadd. eżamijiet serrati tax-xhieda mressqa minn Chefchoice, iżda lanqas sar il-kontro-eżami tal-imħarrek, li wkoll ma ressaq l-ebda xhud min-naħa tiegħu. Iżda dak li jgħodd f'kawża m'huwiex l-għadd tax-xhieda mressqa għaliex "il-fatt li xhieda jkunu ġew prodotti minn parti partikolari f'kawża … ċertament ma jfissirx li l-Qorti hija marbuta li temmen b'għajnejha magħluqa, jew li temmen aktar, dak kollu li dawn ix-xhieda jgħidu 'favur' il-parti. Fuq kollox, ix-xhud ma jiġix prodott biex JSP 12.1.2001 fil-kawża fl-ismijiet Hans J. Mihail et vs Raymond Gauci Calleja 27 App. PS 7.5.2010 fil-kawża fl-ismijiet Emanuel Dunn et vs Anthony Hil 28 Art. 562 tal-Kap 12 29 Art. 559 tal-Kap 12 jixhed 'favur' parti jew 'kontra' oħra, imma jiġi prodott biex jgħid il- verita`, il-verita` kollha, u xejn anqas minn dik il-verita` kollha"30; "Illi l-Qorti tqis li, iżda, bħalma jiġri f'każijiet bħal dawn, il-verżjonijiet tal- partijiet u ta' dawk li setgħu nvoluti magħhom ikunu tabilfors miżgħuda b'doża qawwija ta' apprezzament suġġettiv ta' dak li jkun ġara. Il-Qorti tifhem li kull parti jkollha t-tendenza li tpinġi lilha nnifisha bħala l-vittma u l-parti l-oħra bħala l-ħatja, u dan jgħodd ukoll għall-verżjonijiet li jagħtu dawk il-persuni l-oħrajn li jkunu b'xi mod involuti fl-episodju. Huwa d-dmir tal-Qorti li tgħarbel minn fost dawn il-verżjonijiet kollha u minn provi indipendenti li jistgħu jirriżultaw il-fatti essenzjali li jistgħu jgħinuha tasal biex issib x'kien li tassew ġara u kif imxew l-affarijiet; "Illi l-Qorti tifhem li, fil-kamp ċivili, il-piż probatorju m'huwiex dak ta' provi lil hinn mid-dubju raġonevoli31. Iżda fejn ikun hemm verżjonijiet li dijametrikament ma jaqblux, u li t-tnejn jistgħu jkunu plawsibbli, il- prinċipju għandu jkun li tkun favorita t-teżi tal-parti li kontra tagħha tkun saret l-allegazzjoni32. Ladarba min kellu l-obbligu li jipprova dak li jallega ma jseħħlux iwettaq dan, il-parti l-oħra m'għandhiex tbati tali nuqqas u dan bi qbil mal-prinċipju li actore non probante reus absolvitur33. Min-naħa l-oħra, mhux kull konflitt ta' prova jew kontradizzjoni għandha twassal lil Qorti biex ma tasalx għal deċiżjoni jew li jkollha ddur fuq il-prinċipju li għadu kemm issemma. Dan għaliex, fil-qasam tal-azzjoni ċivili, l-kriterju li jwassal għall-konvinċiment tal- ġudikant għandu jkun li l-verżjoni tinstab li tkun waħda li l-Qorti tista' toqgħod fuqha u li tkun tirriżulta bis-saħħa ta' xi waħda mill-għodda proċedurali li l-liġi tippermetti fil-proċess probatorju34. Fit-twettiq ta' eżerċizzju bħal dak, il-Qorti hija marbuta biss li tagħti motivazzjoni kongruwa li tixhed ir-raġunijiet u l-kriterju tal-ħsieb li hija tkun ħaddmet biex tasal għall-fehmiet tagħha ta' ġudizzju fuq il-kwestjoni mressqa quddiemha35; "Illi tajjeb li jingħad li l-pretensjoni ta' Chefchoice dwar l-approprijazzjoni magħmula min-naħa tal-imħarrek hija msejsa fuq allegazzjoni. Meta ngħatat ix-xhieda dettaljata tal-uffiċjali tal-kumpannija li wettqu l- proċess ta' rikonċiljazzjoni tad-dokumentazzjoni li kienet tirrigwarda lill- imħarrek, ħareġ ċar li "bl-ebda mod din il-kumpannija ma tista' tgħid ċert, għax għalhekk qegħdin hawn, għax kieku kienet ċerta kont noħroġ invoice. … Jiena qed nallega li Ray (Galea) kellu diskrepanza Dan ifisser, għalhekk, li jaqa' fuq Chefchoice li allegazzjoni bħal dik tippruvaha kif imiss, imqar sal-grad meħtieġ fi proċediment ċivili bħalma huwa dan, biex tkun tista' tgħid li wettqet il-piż tal-prova tad-dannu mġarrab; Ċiv. 19.6.2006 fil-kawża fl-ismijiet Emanuel Agius vs David Busuttil Stevens et 31 App. PS 7.5.2010 fil-kawża fl-ismijiet Emanuel Dunn et vs Anthony Hil 32 Ara, per eżempju, P.A. NC 28.4.2004 fil-kawża fl-ismijiet Frank De Marco Zammit Calleja et vs William Brignoli et 33 Borg Maggi, per eżempju, P.A. LFS 18.5.2009 fil-kawża fl-ismijiet Col. Ċiv. 19.6.2006 fil-kawża fl-ismijiet Emanuel Agius vs David Busuttil Stevens noe 35 App. 9.1.2008 fil-kawża fl-ismijiet Anthony Brownrigg et vs Victor Ciliberti et 36 Xhieda ta' Mario Spiteri Lofaro 27.5.2009, f'paġ. 322 tal-proċess "Illi, fi kliem ieħor, fil-fehma ta' din il-Qorti, huwa meħtieġ li Chefchoice turi tajjeb biżżejjed li d-dannu li qiegħda tippretendi huwa kollu l-frott ta' mġiba mhux xierqa tal-imħarrek. Huwa meħtieġ ukoll li jseħħilha turi li kull ammont minnha pretiż jintrabat mal-imħarrek. Din il-Qorti m'hijiex marbuta li taċċetta bħala pruvat ammont globali li biċċa minnu biss tintrabat direttament mal-imħarrek. Il-Qorti ma tistax – lanqas fi proċediment ta' natura ċivili – ssib ħtija b'implikazzjoni, aktar u aktar jekk ikun hemm provi oħrajn li jbiegħdu l-ħtija minn persuna partikolari; "Illi, b'żieda ma' dan, ħareġ mill-provi li għal xi żmien Chefchoice ma kenitx qiegħda tagħmel ir-rikonċiljazzjonijiet regolari minħabba nuqqas ta' personal37. Minbarra dan, meta ġiet biex tagħmel dawn ir- rikonċiljazzjonijiet wara li tqajmu s-suspetti, sabet li wħud mid- dokumenti meħtieġa (il-loading sheets) biex tagħmel proċess tajjeb ta' rikonċiljazzjoni kienu nieqsa u li minħabba f'hekk wassluha li "ma stajniex naħdmuhom, ma stajniex nikkwantifikaw"38. id- dokumenti kienu kruċjali biex ikun jista' jsir stħarriġ xieraq tal-qagħda. Jidher li dawn in-nuqqasijiet ma kinux jorbtu lill-imħarrek, iżda lil impjegati oħrajn ta' Chefchoice; "Illi huwa minnu, kif sewwa tgħid Chefchoice fin-Nota ta' Sottomissjoni tagħha, li meta d-dokumenti mressqa jkunu kotba tal-kummerċ, miżmuma kif titlob il-liġi, dawn ikollhom saħħa ta' prova kif trid il-liġi39. Minbarra dan, m'huwiex biżżejjed għal Chefchoice li sserraħ moħħha li tkun wettqet id-dmir tagħha tal-prova sempliċement billi tgħid li esebiet id-dokumenti kollha. F'każijiet bħal dawn, meta d-dokumenti jkunu jikkonsistu minn kotba u reġistri, li jkunu jirreferu wkoll għal persuni oħra, m'huwiex biżżejjed li dawn jiddaħħlu fl-atti tal-kawża u mbagħad ma jsirx dak li jeħtieġ isir biex jintwera liema parti minn tali dokumenti tipprova dak li jkun allegat. Din il-Qorti qalitu bosta drabi li m'huwiex sewwa li l-partijiet f'kawża jitilqulha f'ħoġorha mniezel ta' dokumenti bla ma jfissrulha liema minnhom jew liema partijiet minnhom jistrieħu fuqhom bħala prova. Xogħol il-Qorti m'huwiex li tfittex hi l-prova li l- parti messha għamlet, iżda li tgħarbel il-prova mressqa. Tajjeb li jitfakkar li, f'din il-kawża, kienu l-partijiet infushom li, kif trid il-liġi40, ħassew il-ħtieġa li jitolbu l-ħatra ta' perit komputista biex jifli d- dokumenti mressqa minn Chefchoice41. Meta l-komputista maħtur qata' qalbu u rrinunzja għall-ħatra, l-ebda parti ma reġgħet ressqet talba biex jinħatar ieħor minfloku. Ix-xogħol li kellu jsir minnu baqa' ma sar minn ħadd u wieħed ma jistenniex li dak ix-xogħol issa tagħmlu l- Qorti, meta dan jitlob ħin, ħila u fehma teknika li l-Qorti jista' jkun li m'għandhiex; "Illi jidher ukoll li l-kalkolu li sar minn Chefchoice dwar l-allegazzjoni tagħha kontra l-imħarrek sar fuq id-dokumenti li nstabu bla ma tqies 37 Xhieda ta' Joseph Mckeown 14.1.2008 u 27.2.2008, f'paġġ. 234 u 252 – 3 tal-proċess 38 Ibid., f'paġ. 236 tal-proċess 39 Artt. 629(d) tal-Kap 12 u 22(1) tal-Kap 13 40 Art. 23(2) tal-Kap 13 41 Fis-sewwa dawn kienu l-istess dokumenti li Chefchoice għaddiet lill-Pulizija biex tistħarreġ il-każ u tibda proċeduri kontra min jirriżultalha u liema dokumenti kienu fil-fatt, jagħmlu parti mid-dokumentazzjoni mressqa fil-każ kontra l- imħarrek u ħaddieħor quddiem il-Qorti tal-Maġistrati l-imħarrkin il-kwestjoni x'sata' kien hemm fid-dokumenti li kienu nieqsa42. Għalhekk, tgħid Chefchoice, dak li qiegħda titlob huwa biss dak li dwaru għandha d- dokumentazzjoni u mhux kulma sata' żamm għalih l-imħarrek u ma hemmx dokumentazzjoni li tippruvah; "Illi, minbarra dan, tal- kontradizzjonijiet ta' Chefchoice fejn jidħlu l-provi dokumentali. Dan jgħiduh għaliex jekk kemm-il darba kien minnu li l-proċess ta' rikonċiljazzjoni dam ma twettaq żmien twil, kif jista' jkollhom mis-sewwa l-"audited accounts" li ressqet l-istess kumpannija attriċi bi provi tagħha? U jekk dawk id-dokumenti m'għandhomx mis-sewwa jew ma nżammewx kif trid il-liġi, kif jistgħu jitqiesu bħala provi li l-Qorti tista' toqgħod fuqhom?; "Illi meta wieħed iqis dawn iċ-ċirkostanzi kollha, wieħed jintebaħ li Chefchoice ma kinitx f'qagħda mill-aqwa biex issegwi l-imġiba tal- impjegati tagħha b'reqqa u tempestivament. Dan sata' kien magħruf ukoll mill-impjegati nfushom. X'aktarx ta lok biex setgħu saru abbużi. Żgur li għamel il-ħajja aktar diffiċli għal Chefchoice biex tista' tipponta subgħajha lejn xiħadd minnhom partikolari u tipprova xi ħtija tiegħu. Minkejja dan, jibqa' fuq Chefchoice il-piż li tipprova kif imiss u sal-grad mistenni dak li hija tallega kontra l-imħarrek; "Illi, wara li ngħad dan kollu u wara li l-Qorti rat sewwa d- dokumentazzjoni voluminuża mressqa minn Chefchoice, tista' ssir riferenza għad-dokumenti li ġejjin: (i) id-dokument "MT"43 bid-data tal- 11 ta' Novembru, 1998, bi prospett ta' diskrepanzi misjuba bejn il-21 ta' Awissu u d-29 ta' Awissu ta' dik is-sena; (ii) id-dokumenti markati "AL1" sa "AL4"44) li jikkonsistu fil-financial statements ta' Chefchoice għas- snin 1995 sal-1998; (iii) id-dokument "RG1"45 li hu magħmul minn "Salesman Record Sheets" dwar l-imħarrek bejn it-3 ta' Awissu, 1998 u d-29 ta' Ottubru, 1998 (b'paġna oħra ta' ġimgħa bejn il-15 ta' April 1996 u d-19 ta' April, 1996); (iv) id-dokument "IP8"46 magħmul minn għadd ta' "salesman loading sheets" dwar l-imħarrek bejn il-5 ta' Lulju, 1996 sal-21 ta' Marzu, 1997; (v) id-dokument(i) "IP9"47 magħmul minn tliet (3) pitazzi ("notebooks") ta' "salesman loading sheets" dwar l-imħarrek bejn is-7 ta' Awissu, 1998 u l-aħħar ġimgħa ta’ Ottubru tal-istess sena; (vi) id-dokument "IP10" magħmul minn sebgħa u erbgħin (47) ktejjeb ta’ riċevuti48, bl-ewwel wieħed u tletin (31) minnhom ikopru l-fatturi/bejgħ ("cash sales") maħruġa mill-imħarrek bejn it-13 ta’ Ġunju, 1996 sat-23 ta’ Jannar, 1997, filwaqt li l-aħħar sittax (16) ikopru l-istess attivita’ tal- imħarrek (tneħħi l-ewwel tnejn u għoxrin fattura tal-ewwel ktejjeb minn dawn li jirreferu għal żmien meta l-imħarrek ma kienx għadu raġa’ daħal fl-impieg ma’ Chefchoice) bejn Awissu u Ottubru tal-1998; (vii) 42 Ibid., f'paġ. 237 tal-proċess 43 Paġ. 18 tal-proċess 44 Paġġ. 103 sa 163 tal-proċess 45 Paġġ. 89 sa 102 tal-proċess 46 Mhux enumerat 47 Mhux enumerat 48 M'humiex enumerati id-dokument "IP11"49 li huwa reġistru bi print-out ta' eżerċizzju ta' rikonċiljazzjonijiet magħmula għall-ġimgħa li tagħlaq fid-9 ta' Awwissu 1996, u l-ġimgħat bejn it-13 ta' Settembru, 1996 sal-24 ta' Jannar, 1997 u ż-żmien bejn il-21 ta' Awwissu u d-29 ta' Ottubru, 1998, bi prospett li jiġbor ir-riżultat ta' dak l-eżerċizzju; u (viii) d-dokument "Z"50 li huwa ġabra aġġornata tal-prospett sħiħ ta' diskrepanzi għaż-żmien bejn il-21 ta' Awwissu, 1998 u d-29 ta' Ottubru tal-istess sena; "Illi l-Qorti trid tgħaddi issa biex tqis jekk kemm-il darba, mill-atti kollha mressqa, Chefchoice seħħilhiex turi bi provi tajba biżżejjed jekk huwiex minnu li l-imħarrek jaħti għall-imġiba allegata minnha. Kif ingħad, l- imħarrek formalment jiċħad illi huwa jaħti b'xi mod għal dak li Chefchoice takkużah bih u jgħid li kien hemm saħansitra każ fejn il- kumpannija xlietu b'xi serq ta' vitella meta għal dan kien jaħti impjegat ieħor51. Minbarra dan, l-imħarrkin jgħidu wkoll li, qabel ma Chefchoice tibda twaħħal f'ħaddieħor, ikun tajjeb li wieħed iqis kemm setgħet kienet hi stess li kkontribwiet bin-nuqqasijiet ta' sorveljanza tagħha għan- nuqqasijiet li rriżultawlha; "Illi wara li ħasbet fit-tul u qieset b'reqqa l-provi kollha mressqa, l-Qorti tasal għall-fehma li Chefchoice ma waslitx biex tipprova li l-imħarrek immisapproprja jew li dawwar għall-benefiċċji tiegħu merkanzija tagħha u li b'dak l-egħmil ġabilha danni u ħsara. Dan tgħidu għal bosta raġunijiet. Fl-ewwel lok, il-fatt li l-imħarrek m'għarafx li jispjega diskrepanza ta' konsenja waħda minn kwantita' kbira li huwa kien jingħata kull ġimgħa ma jġibx b'daqshekk li huwa seraqha jew li żamm il-flus tagħha għalih. Mid-dokumenti mressqa (partikolarment minn uħud mill-ktejjeb tal-irċevuti52 u kif ukoll mill-konteġġi tal-proċess ta' rikonċiljazzjoni53 fejn il-kolonna "descrep"54 toħroġ negativa) saħansitra joħroġ li ġieli kien hemm każijiet fejn jissemma u jirriżulta li l-imħarrek kien ġabar aktar minn kemm kienet tiswa l-konsenja55. Fit-tieni lok, Chefchoice m'għarfitx tfisser għaliex, diskrepanzi li sabet matul is-sena 1996 għażlet li tgħarbilhom biss fl-1998 u mbaghad rabtithom kollha mal-imħarrek56. Fit-tielet lok, hemm iċ-ċirkostanza li Chefchoice reġgħet daħħlet tal-1998, minkejja li kienet ilha li sabet id-diskrepanzi (li mbagħad ippruvat twaħħal lill-imħarrek bihom) sentejn qabel. Għalkemm Chefchoice tgħid li qabel l-episodju ta' Ottubru tal-1998 qatt ma kien għaddhielha suspett fl-imħarrek, dan il-fatt tal-ingaġġ mill-ġdid (jekk tabilħaqq l-imħarrek kien jagħmel b'rutina dak li tixlih bih Chefchoice) jikkwalifika bħala element ta' kontributorjeta' mill-vittma. Fir-raba' lok, id-dewmien57 li ħadet Chefchoice biex nediet l-eżerċizzju tal-iskrutinju dwar konsenji dgħajjef sewwa s-siwi tiegħu u kemm tabilħaqq wieħed jista' joqgħod fuqu. jaħdem magħha lill-imħarrek 49 Mhux enumarat 50 Paġ. 313 tal-proċess 51 Xhieda tiegħu f'paġ. 231 tal-proċess 52 Dok "IP10" 53 Dok "IP11" 54 Li l-Qorti qiegħda tifhem li tirreferi ghal "discrepancy" 55 Ara, b'eżempju, fattura 21301 tas-27.8.1998 56 Xhieda ta' Mario Spiteri Lofaro 13.11.2008, f'paġġ. 288 u 290 tal-proċess 57 Xhieda ta' Mario Spiteri Lofaro 12.10.2000, f'paġ. 21 tal-proċess fejn jgħid li l-proċess tar-rikonċiljazzjoni dam snin biex sar kliem wieħed mill-uffiċjali ta' Chefchoice li xehdu jingħad espressament "jekk ir-'reconciliation' ma ssirx sew jista' jkun hemm lok ta' abbuż"58. Il-Qorti tqis li tali abbuż jista' jsir ukoll minn min, wara l-medda taż- żmien, jiġi biex jaħdem fuq dokumentazzjoni għarbiel. Fil-ħames lok, iċ-ċirkostanza tan-nuqqas ta' teħid f'waqtu tat-tqabbil tal-konsenji tas- salesmen fi tmiem il-ġimgħa għal żmien pjuttost twil iddgħajjef ukoll kull allegazzjoni ta' ħtija u toħloq ċirkostanzi nebolużi wisq biex wieħed jista' jsib persuna responsabbli. In-nuqqas ta' personal imħarreġ jew biżżejjed għall-ħtiġijiet ta' Chefchoice jissemma bosta drabi59 ukoll, sa ċertu punt, jikkwalifika bħala ċirkostanza kontributorja li ġabet lil Chefchoice fil-qagħda li sabet ruħha fiha; "Illi, qabel tagħlaq il-konsiderazzjonijiet tagħha, l-Qorti tħoss li għandha tindirizza aspett ta' prova (msemmi minn xhieda ta' Chefchoice60) li l- kumpannija attriċi straħet ħafna fuqu biex tipprova l-ħtija tal-imħarrek. Dan jirreferi għal offerta "ex gratia" li ntgħamlet f'isem l-imħarrek f'ittra mibgħuta mill-avukat tiegħu. Il-Qorti ma qisitx din iċ-ċirkostanza fil- konsiderazzjonijiet li għamlet biex tara jekk l-imħarrek jaħtix għad-danni mġarrba minn Chefchoice. Dan sar għaliex l-imsemmija offerta saret "bla preġudizzju" u l-Qorti taqbel mal-imħarrkin li proposta magħmula b'dik il-kundizzjoni m'hijiex prova ammissibbli; "Illi, bħala regola, m'għandhiex titqies prova jew dokument ta' dak li l- partijiet ikunu kitbu, semmew, għamlu jew iddiskutew "mingħajr preġudizzju" qabel jew waqt li kawża tkun miexja. Dan jingħad għaliex dokument jew prova bħal dik titqies privileġġjata u riżervata, b'mod li dak il-privileġġ huwa wieħed konġunt bejn dawk kollha li dik il-prova jew dak id-dokument kien jirreferi għalihom, jorbothom kollha, u jinħall biss jekk kemm-il darba tintwera r-rieda tal-partijiet kollha involuti61. Din ir- regola hija waħda msejsa fuq l-ordni pubbliku62 u maħsuba li tħajjar lil min daħal fi kwestjoni ma' ħaddieħor biex ilkoll jipprovaw jaslu biex isibu tarfha barra l-Qorti u bla ma jiftħu kawża jew itawluha63. L- imsemmija regola, l- eċċezzjonijiet tagħha fejn jixraq64 (iżda li ma joqogħdux għall-każ tal- lum), tgħodd għall-kontenut tad-dokument li jkun, u ma żżommx milli dak id-dokument jitressaq bħala prova tad-data meta jkun sar jew tal- fatt li jkun tassew inkiteb, jew jekk dak li jkun inkiteb fih ma jkollux x'jaqsam mal-kwestjoni li tkun quddiem il-Qorti65; Chefchoice ma seħħilhiex tipprova fi grad tajjeb biżżejjed il-pretensjoni tagħha ta' mġiba ħażina min-naħa tal-imħarrek b'mod li tnissel id-danni u l-ħasra minnha allegati. il-konsiderazzjonijiet kollha, inflessibbli u għandha li m'hijiex waħda ta' dawn 58 Xhieda ta' Joseph Mckeown 11.1.2002, f'paġ. 38 tal-proċess 59 Ara, b'eżempju, xhieda ta' Mario Spiteri Lofaro 3.5.2006 f'paġġ. 182 u 187 tal-proċess 60 Ara, b'eżempju, xhieda ta' Mario Spiteri Lofaro 27.5.2009, f'paġ. 283 tal-proċess 61 S. Uglow Evidence: Text & Materials (1997) f'paġġ. 233 – 5 62 C. Tapper Cross & Tapper on Evidence (11th Edit, 2007), f'paġġ. 502 – 6 63 Phipson On Evidence (16th Edit, 2005) § 24-16, f'paġ. 656 64 Ara Unilever vs Procter & Gamble [2001] 1 WLR 1630, CA 65 Cross On Evidence (5th Edit, 1979), f'paġ. "Illi ladarba l-Qorti waslet għal din il-fehma, m'huwiex il-każ li tistħarreġ il-kwestjoni tal-likwidazzjoni tad-danni mitluba fit-tieni u t-tielet talbiet attriċi. Għalkemm irid jingħad ukoll li kieku l-Qorti kellha tagħmel dak l- eżami, ma kienx ikun xogħol ħafif, għar-raġunijiet li ssemmew aktar qabel f'din is-sentenza; "Għal dawn ir-raġunijiet, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi l-kawża billi: "Tiċħad l-ewwel talba attriċi billi ssib li l-kumpannija attriċi naqset li turi fi grad meħtieġ li l-imħarrek tassew jaħti għall-egħmil li hija tixlih bih; "Tiċħad it-talbiet attriċi l-oħrajn minħabba li huma konsegwenzjali għall-ewwel talba; u "Tordna li l-kumpannija attriċi tħallas l-ispejjeż tal-kawża." Minn din is-sentenza appellat is-socjeta` attrici li qed titlob ir-revoka taghha u li allura jigu milqughin it-talbiet taghha; il-konvenut appellat qed jitlob il-konferma tas-sentenza. L-aggravji huma sitta u se jigu kkonsidrati "seriatim". L-ewwel aggravju huwa li skont l-appellanti mhuwiex minnu li hija bbazat it-talba taghha biss fuq it-tliet ragunijiet imsemmija fis-sentenza appellata izda tghid li ressqet ukoll provi dokumentarji li mill-matematika li tohrog minnhom tirrizulta gustifikata t-talba taghha fil-konfront tal- Ghandu jinghad illi hafna mill-aggravji jirrigwardjaw evalwazzjoni li ghamlet l-ewwel Qorti tal-provi illi ngiebu quddiemha – kompriz il- Dwar dan, u cioe`, fejn jidhol apprezzament tal- provi kif qalet din il-Qorti stess fil-kawza fl-ismijiet Lauri Vella Degiovanni v. Joseph Attard Cachia (10 ta' Jannar 1995) "il-Qorti tal-Appell tiddisturba biss id-diskrezzjoni ezercitata mill-Ewwel Qorti f'kazijiet eccezzjonali meta si tratta ta' valutazzjoni ta' fatti." Imbaghad fil-kawza fl-ismijiet Joseph Pool v. George Raji (15 ta' Novembru 2004) l-istess Qorti qalet li "Huwa principju bazilari segwit minn din il-Qorti ta' revizjoni li fejn si tratta ta' apprezzament u evalwazzjoni ta' provi ta' fatt din il-Qorti qatt ma tiddisturba leggerment apprezzament tal-provi li jkun sar mill-ewwel Qorti sakemm ma jkunx hemm ragunijiet gravi u serji bizzejjed li jissugerixxu mod iehor." "Huwa appena necessarju li tigi mfakkra l-gurisprudenza kostanti ta' din il-Qorti in materja fis-sens li hija ma tiddisturbax l-apprezzament li tkun ghamlet l-ewwel Qorti tal-provi migjuba quddiemha jekk mhux ghal ragunijiet validi wara li din il-Qorti tkun ezaminat il-provi u l-ligi applikabbli u tikkonkludi li l-ewwel Qorti ma setghetx legalment jew ragjonevolment tasal ghall-konkluzjoni li tkun waslet ghaliha." Galea, Qorti tal-Appell, 3 ta' Marzu 2011). Madankollu "Din il-Qorti pero` f'kaz tapprezza wkoll li d-dover taghha xorta huwa li tesamina sewwa l-provi imressqa u barra minn hekk, huwa ukoll importanti li l- istess provi u l-konkluzjonijiet ta' kif graw il-fatti in kwistjoni jigu evalwati sewwa u interpretati skond il-ligijiet taghna u l-gurisprudenza l-aktar ricenti u kostanti fil-materja." (Attard et v. Direttur tas-Sahha, Qorti tal-Appell, 31 ta' Mejju 2014). Barraminnhekk il-Qorti jkollha tghid ukoll li "Jinsorgu sitwazzjonijiet fejn, bhal f'dan il-kaz, Qorti tat-tieni istanza ma tkunx qed taghmel gustizzja jekk tillimita ruhha 'sic et sempliciter' ghal principju illi Qorti ta' revizjoni di regola ma tiddisturbax l-apprezzament tal-provi, u kwindi tal- konkluzjoni bazata fuq dan l-istess apprezzament, li tkun ghamlet l- (Middlesea Insurance v. Galea, 20 ta' Jannar 2003, Appell Inferjuri). Fuq dan l-aspett, din il-Qorti tara li mhux minnu li l-ewwel Qorti skartat ghal kollox il-provi indikati mill-attriċi kif qed tallega l-appellanti, izda waslet ghall-konkluzjoni li l-istess appellanti ma rnexxiliex tipprova li kien hemm ness bejn in-nuqqasijiet li jirrizultaw f'dawn id-dokumenti u l- Mill-provi rrizulta li fuq certi dokumenti (loading sheets) esebiti mill- appellanti, ma jirrizultax li kien hemm il-firma tal-appellat u jirrizulta wkoll kollu u fatti ohra, wassal lill-ewwel Qorti biex tikkonkludi li l-provi li ressqet l-appellanti kienu fjakki wisq biex anke f'vertenza civili jwassluha ghall-konvinciment li l-appellat kien jahti ghal dawn in-nuqqasijiet. L- ewwel Qorti f'paragrafu tas-sentenza taghha u li jibda bil-kliem "Illi wara li hasbet fit-tul ...," elenkat hames ragunijiet ghaliex kienet se tichad it- talbiet attrici u din il-Qorti tikkondividi pjenament dawn il-hsibijiet. It-tieni aggravju huwa li wara li l-perit komputista mqabbad mill-Qorti rrinunzja ghal inkarigu, l-ewwel Qorti ma hatritx iehor u allura l-appellanti qed tghid li hija giet sgwidata u ma kelliex smiegh xieraq ghaliex l-istess Qorti mbaghad fis-sentenza ilmentat li l-appellanti ppretendiet illi taghmel xoghol tekniku li hila ghalih ma ghandiex. L-appellanti ghalhekk qed tilmenta li hija hasbet li l-ewwel Qorti kienet se tkun 'komda' biex hija stess tinterpreta d-dokumenti relattivi hija stess. Bir-rispett kollu din il-Qorti jidrilha li fic-cirkostanzi tal-kaz kellha tkun l- appellanti li taghmel it-talba biex jinhatar l-imsemmi perit. skont l-Artikolu 23 tal-Kodici tal-Kummerc il-Qorti tista' tahtar il-perit hija minn dan meta halliet il-kawza tiehu l-kors taghha u halliet lill-ewwel Qorti taghti s-sentenza minghajr ma gibdet l-attenzjoni ghal dan. gust li parti tqajjem materji ta' din ix-xorta quddiem din il-Qorti ta' revizjoni … ghaliex il-Qorti ma ghandhiex bhala regola tippermetti li dan isir meta l-fatti li fuqhom dawn il-kontestazzjonijiet ikunu bazati jkunu ovvjament diga` sewwa maghrufa lill-appellant qabel u waqt it- trattazzjoni tal-kawza quddiem l-ewwel Qorti" – (Malcolm Ziada nomine - v.- Joseph Clangura nomine, Qorti tal-Appell, 30 ta' Gunju 1997) riportata wkoll fis-sentenza Gasan v. Parnis Ohayon, Appell Inferjuri, 12 ta' Jannar 2005). Fil-kaz li ghandha quddiemha l-Qorti llum naturalment il-kwistjoni kienet li l-appellanti kien messha gibdet l- attenzjoni tal-Qorti u insistiet li jinhatar espert tekniku biex jezamina d- Fis-sentenza moghtija fit-22 ta' Novembru 2002, il-Qorti tal-Appell Inferjuri, fil-kawza fl-ismijiet Emanuel Ragonesi et v. Carmen Bartolo Lautier, qalet illi – "Jigi rilevat qabel kull osservazzjoni ohra illi mhux lecitu illi fi stadju ta' appell xi wahda mill-partijiet, u dan ighodd b'maggjor rigward fil-kaz tal-parti sokkombenti, tqajjem materji li ma jirrizultawx mill-atti processwali, u ma kienux jifformaw parti mill-kontroversja quddiem il- Qorti ta' l-ewwel istanza. b'nuqqas jew bi traskuragni procedurali, ma tkunx indenjat ruhha tressaq il-provi taghha quddiem l-ewwel Qorti. Il-fatti rilevanti ta' kull kawza, bhala 'res gestae', huma dawk rizultanti mill-atti tal-process. hija norma bazilari f'kull procediment guridiku u hija korollarja tal- Kummissjoni ghall-Kontroll tal-Izvilupp", Qorti tal-Appell, 17 ta' ewwel Qorti li ma kienx inhatar espert iehor fil-materja, ma tistax issa tressaq dan l-ilment bhala aggravju ghall-appell taghha liema aggravju It-tielet aggravju ma tantx fih wisq x'wiehed jahseb ghaliex l-appellanti prattikament irrepetiet dak li sostniet fl-aggravju precedenti. tilmenta li l-ewwel Qorti 'qatghet qalbha' mill-ammont ta' dokumenti esebiti u lanqas biss rathom – asserzjoni ghal kollox infondata. Ir-raba' aggravju fil-fehma ta' din il-Qorti huwa marginali fil-kuntest ampju tal-kawza; l-appellanti qed tallega li l-argument tal-ewwel Qorti li kien hemm element ta' kontributorjeta` da parti taghha meta regghet impjegat lill-appellat fl-1998 ma kellux ikun element li ssemmi l-istess Qorti fis-sentenza taghha biex tiggustifika l-konkluzjoni taghha. tghid ukoll li hija ma kellha ebda obbligu taghmel ezercizzji ta' rikonciljazzjoni jew spot checks. Fil-fehma tal-Qorti ghalkemm huwa minnu li l-ewwel Qorti ghamlet enfasi fuq dan il-punt, essenzjalment ma kienx dan il-fatt wahdu li wassal ghall-konkluzjoni li waslet ghaliha l-istess Qorti. Din il-Qorti tasal biex taqbel mal-appellanti li l-fatt imsemmi ma jwassalx necessarjament ghal kontributorjeta` (fis-sens legali) da parti tal-istess appellanti izda kif gia` ssemma l-fatt saljenti fid-decizjoni tal-ewwel Qorti kien li bl- negat" (kif jghid car u tond l-Artikolu 562 tal-Kodici tal-Procedura Civili u Camilleri, Prim'Awla 31 ta' Mejju 1972 u Peter Paul Attard Cachia v. Paul Cassano, Appell Inferjuri, 2 ta' Mejju 1995), l-appellanti ma rnexxilhiex tikkonvinci l-Qorti li kellha tilqa' t-talbiet taghha. dan l-aggravju wahdu ma huwiex determinanti ghad-decizjoni tal-Qorti, l-istess qed jigi michud. L-ahhar zewg aggravji jirrigwardja t-talba tal-appellenti ghas-somma ta' circa Lm1,024 ghal perjodu lejn l-ahhar tas-sena 1998. Avukat tal-appellat kien kiteb lis-socjeta` appellanti li l-assistit tieghu kien lest ihallas is-somma ta' Lm600 purke` dan ikun a saldu tal- prestenzjonijiet kollha taghha fil-konfront tieghu. dan kien evidenza li l-appellat kien konxju li kellu jaghti somma akbar. F'dan ir-rigward l-ewwel Qorti skarat ghal kollox id-dokumentazzjoni (ossija l-ittra msemmija) ghaliex qalet li dak li jsir fit-tentattiv li tigi evitata F'dan ir-rigward il-gurisprudenza hija fis-sens li: "Wiehed ma jkunx qed jammetti d-debitu tieghu jekk huwa jghid jew juri li huwa lest li jelimina l-kwistjonijiet reciproci b'xi transazzjoni jew b'mod bonarju. Huwa notorju li t-trattattivi li jsiru bejn il-partijiet biex tigi esplorata l-possibilita` ta' xi ftehim huma dejjem minghajr pregudizzju" – "Giovanna Brownrigg noe et -vs- Rosaria Felice Legesse", Prim'Awla, 5 ta' Ottubru 1972; "Silvio Busuttil Pepper et -vs- Andrew Cassar Bonaci", Appell, Sede Inferjuri, 2 ta' Gunju 2000). "Din il-Qorti ghamlet rassenja tas-suesposti decizjonijiet biex telucida l- punt illi l-argomenti ta' l-ewwel Qorti ma kienux konfacenti ghall- Fil-kaz in ezami l-provi prodotti tad-diskussjonijiet u nkontri kienu iva indikattivi tad-disponibilita` tal-konvenut li jitratta, anke bi hsieb ta' soluzzjoni, il-kwestjoni dwar il-qaghda tal-hajt akkummat, il- kejl u l-ammont pretiz ghall-appogg. Dan l-atteggjament tal-konvenut ma kellux pero` jigi tradott bhala xi rikonoxximent da parte tieghu tad- drittijiet pretizi fil-kawza. Anke kieku stess kellu jigi ritenut illi jezisti dubju fl-interpretazzjoni ta' dan l-istess atteggjament, kif saput, u hekk ukoll akkolt, "fejn jezisti dubju serju dan ghandu jmur favur dak li kontra tieghu tkun qeghda tigi akkampata rinunzja ghad-dritt" (Kollez. (Mckeown v. Deacon, Appell Inferjuri, 20 ta' Ottubru 2004). "Issa huwa ben stabbilit li trattativi mizmuma pendente lite intizi biex tinstab soluzzjoni ghall-kwistjoni ta' bejn il-kontendenti, jinzammu dejjem bla pregudizzju u l-kontenut ta' dawk ittrattativi, sakemm ma jkunux wassal ghas-soluzzjoni tal-vertenza, ma jista' qatt jigi uzat minn wahda mill-partijiet minghajr tal-kontro-parti, u mhux ammissibbli bhlala prova." (Appell Superjuri, Mizzi nomine vs Mousu nomine, 16 ta' April 2004). il-kunsens Fil-kaz in ezami, l-ittra msemmija tindika li l-offerta li kien qed jaghmel l- appellat kienet qed issir "bla pregudizzju" u ghalhekk l-insenjament fuq imsemmi japplika wkoll ghal dan il-kaz. L-aggravju ghalhekk huwa Decizjoni Ghal dawn il-motivi l-Qorti tichad l-appell u tikkonferma s-sentenza appellata; l-ispejjez tal-appell ikunu wkoll a karigu tal-appellanti.