IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar l-Erbgħa, 30 ta' Ġunju, 2021. Maria Dolores sive Doris armla minn Carmel Cocker f'isimha propju u bħala mandatarja ta' ħuha l-assenti Joseph Vincent Spiteri Longhurst v. L-Avukat Ġenerali llum l-Avukat tal-Istat, u l-Brigadier Maurice Inder B'din is-sentenza qegħdin jiġu deċiżi appell tal-Avukat tal-Istat u appell inċidentali tar-rikorrenti minn sentenza tal-Qorti Ċivili, Prim'Awla tas-16 ta' Marzu 2021 dwar ilment li seħħ ksur tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni u l-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea minħabba l-okkupazzjoni ta' fond proprjeta` tar-rikorrenti mill-konvenut Brigadier Maurice Inder b'applikazzjoni tal-Artikolu 12(2) tal-Kap. tal-Liġijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXII tal-1979. Ir-rikorrenti talbu wkoll kumpens. Il-proċeduri nbdew permezz ta' rikors preżentat fil-5 ta' Frar 2018 li bih ir-rikorrenti ppremettew u talbu s-segwenti: Illi huma proprjetarji tal-fond 14, Triq Princess Nathalie Poutiatine Tabone, Ħal Kirkop ġia 14, Upper Victoria Terrace, Ħal Kirkop li kien iġib l- isem "Jeannette" li kienu akkwistaw l-istess mill-eredita' tal-mejta ġenituri tagħhom Alexander u Violet Spiteri Longhurst bi tlett testmenti tal-20 ta' Marzu 1957, tal-11 ta' Marzu 1964 u tal-10 ta' Diċembru 1970 ilkoll fl- atti tan-Nutar Victor Ramallah hawn annessi u mmarkati bħala dokumenti A, B u C. 2. Illi din il-proprjeta' in kwistjoni ġiet akkwistata mill-konjuġi Spiteri Longhurst mingħand zijithom il-mejta Jeannette Farrugia Barbara li minn naħa tagħha kienet akkwistat il-proprjeta' in kwistjoni b'kuntratt tat-22 ta' Mejju 1946 fl-atti tan-Nutar Dottor Giuseppe Muscat Camilleri li kopja tiegħu qiegħda tiġi hawn annessa u mmarkata bħala dokument D. 3. Illi din il-proprjeta' ġiet konċessa għall-perjodu ta' sbatax il-sena b'kuntratt datat l-1 ta' April 1963 fl-atti tan-Nutar Philip Snoussi hawn anness u mmarkat bħala dokument E versu ċ-ċens annwu u temporanju ta' Lm100 fis-sena pagabbli kull tlett xhur bil-quddiem b'effett mill-1 ta' April 1963. Illi ai termini tal-Artikolu 1 tal-istess kuntratt fuq imsemmi dokument E, il-Brigadier Maurice Inder kellu dritt illi jġedded din il-konċessjoni għal perjodu ta' għaxar snin oħra wara l-iskadenza ta' tali konċessjoni fil-31 ta' Marzu 1980. Illi din il-konċessjoni emfitewtika temporanja ma ġietx imġedda ai termini tal-kuntratt u ai termini tal-Att XXIII tal-1979 l-intimat Brigadier Maurice Inder ġialadarba kien ċittadin Malti u ordinarjament residenti fil-fond in kwistjoni, ppretenda li jibqa' jokkupa l-fond taħt titolu ta' kera, liema kera kellha tiżdied skond ir-rata ta' inflazzjoni pero' li qatt ma kellha teċċedi d-doppju u dan ai termini ta' l-Att XXIII tal-1979 u jkompli jiżdied fil-kera kull ħmistax il-sena pero' qatt iktar mid-doppju ta' dak li kien qed jitħallas qabel tali skadenza. Illi għalhekk l-intimat Brigadier Maurice Inder beda jgawdi kirja sfurzata fuq is-sidien mingħajr ma nżamm il-proporzjon bejn id-drittijiet tas-sid u dawk tal-inkwilin b'kera ta' Lm200 li kellu jiġi awmentat fl-1 ta' April 1995 għal Lm293.15c u jerġa' jiġi awmentat fl-1 ta' April 2010 għal €979.92c ekwivalenti għal Lm420.68c fis-sena liema kera bl-Att X tal- 2009 mill-1 ta' Jannar 2013 u kellha tkun €1030.93c u hekk terġa' tiżdied fl-1 ta' Jannar 2016 għal €1045.50c u kull tlett snin sussegwenti. Illi dan il-fond ma kienx dekontrollat kif jirriżulta mid-dokument F. 8. Illi effettivament qabel ma daħħlet fis-seħħ l-Att XXIII ta' 1-1979, ġia la darba l-fond ma kienx fond dekontrollat, kien soġġett għar- rekwiżizzjoni u għal "fair rent" biex b'hekk l-unika mod kif l-antekawża tal-atturi setgħu jsalvaw il-proprjeta' tagħhom huwa illi li jikkonċeduha b'titolu ta' emfitewsi temporanja kif fil-fatt għamlu. Illi huma qatt ma setgħu jipprospettaw id-dħul fis-seħħ ta' l-Att XXIII ta' l-1979, din is-sitwazzjoni tbiddlet radikalment id-drittijiet tar-rikorrenti u tal-antekawża minnhom u dawk tal-intimati u l-eredi tagħhom li kienu jgħixu magħhom stante li ġie mogħti lilhom id-dritt li jibqgħu jgħixu fil- fond basta li jkunu ċittadini Maltin u li jużaw il-fond bħala residenza ordinarja tagħhom u awment fil-kera skond ir-rata ta' inflazzjoni kif determinata mill-Awtoritajiet Governattivi pero' qatt iktar mid-doppju għal kull skadenza. Illi għalhekk effettivament ir-rikorrenti ġew spossessati mid-dritt ta' użu tal-proprjeta' tagħhom, wara li skada t-terminu lokatizzju u għalhekk ġew assoġġettati għal relazzjoni forzata ta' sid u inkwilin għal perjodu indefinit u għalhekk intilef il-bilanċ bejn l-interessi ta' l-inkwilini u dawk tas-sidien, minkejja l-ftehim milħuq bejn il-partijiet kontraenti fl- 1 ta' April 1963. Illi b'dan il-mod, ir-rikorrenti ġew mċaħħda mit-tgawdija tal-proprjeta' tagħhom, mingħajr ma ġew mogħtija kumpens xieraq għat-teħid tal- pussess ta' l-istess fond, minkejja l-kuntratti ta' konċessjoni emfitewtika temporanja miftehma bejn l-antekawża tal-atturi u l-intimat Calleja u dan qabel id-dħul in vigore tal-Att XXIII ta' l-1979 u infatti l-unika kumpens li ġie offrut kien li jitħallas iż-żieda fir-rata ta' l-inflazzjoni pero' qatt iktar mid-doppju wara l-għeluq tal-perjodu lokatizzju. Illi fil-fatt, il-valur lokatizzju ta' l-istess fond, dak iż-żmien ossija fl-1 ta' April 1980, kien ferm ogħla minn dak mogħti lilhom bl-Att XXIII ta' l- Illi in oltre' r-rikorrenti kellhom bżonn dan il-fond biex imorru jabitaw fih huma u membri tal-familja tagħhom u minħabba l-impossibilita' tagħhom biex jieħdu lura l-pussess tal-fond ossia li jerġgħu jieħdu lura l-fond proprjeta' tagħhom minħabba l-bżonnijiet tagħhom u minħabba li kien skada t-terminu lokatizzju, id-disposizzjonijiet ta' l-Att XXIII tal- 1979 qiegħed ukoll jilledi d-drittijiet tagħhom ta' proprjeta', kif protetti mill-Kostituzzjoni ta' Malta u mill-Konvenzjoni Ewropeja. Illi huma għalhekk ġew privati mill-proprjeta' tagħhom stante illi skond il-prinċipji stabbiliti mill-Konvenzjoni Ewropeja, l-prinċipju tal- legalita' jippresupponi illi l-applikazzjoni tal-provvedimenti tal-Liġi domestika, għandhom jkunu suffiċjentement aċċessibli preċiżi u li wieħed għandu jistenna fi stat demokratiku fl-applikazzjoni tagħhom — vide Abela Penza vs. Poland (GC) no. 31443/96, 147, ECHR 2004-V and Snoussi vs. Malta, no. 4251/02, 31, 8 November, 2005 u Brincat Peplow Navarro Borg vs. Malta - Applikazzjoni No. 47045/06 deċiża fil-15 ta' Settembru, 2009. Illi fiċ-ċirkostanzi, meta r-rikorrenti kienu ftehmu fuq konċessjoni emfitewtika temporanja ta' fond mhux dekontrollat, huma qatt ma kellhom jippretendu illi b'leġislazzjoni ta' l-Att XXIII ta' l-1979, il-Gvern ta' Malta kellu jgħaddi Liġi li jużurpalhom id-dritt tagħhom ta liberu trasferiment ta' proprjeta' mhux skond il-ftehim raġġunt u jagħti dritt għar-renova tal-lokazzjoni lill-inkwilini mhux taħt kondizzjonijiet ġusti billi jimponilhom li jirċievu kera irriżorja mhux skond is-suq u li ma tirriflettix il-valur lokatizzju tal-fond, liema Liġi għalhekk ma krejatx bilanċ tar-rekwiżit tal-prinċipju ta' proporzjonalita. Illi prinċipju massimu li għandu jiġi segwit, hu li l-individwu m'għandux jiġi assoġġettat għal leġislazzjoni li huwa ma setax jipprevedi li ġġib toqol u telf esaġerat ukoll fil-kumpens li għandu jirċievi għat-teħid effettiv tal-proprjeta' tiegħu kif ġara f'dan il-każ - Vide Mifsud Scicluna and Papagiorcopulo vs. Sweden (1982),69-74 u Decesare vs. Romania (GC) no. 28342/95, 78, ECHR 1999-VII u Sammut Attems and Mckay vs. Italy, deċiża fit-28 ta' Settembru, 1995, 33, Series A no. 315 - B u Immobillare Saffi vs. Italy (GC) no. 22774/93, 54, ECHR 1999- V and Abela Penza - 151) 17. Illi konsegwentement a tenur ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja, ġia la darba kien hemm ksur ta' l-Artikolu 1 ta' l-Ewwel Protocol iħallsu kumpens biex ikun hemm sodisfazzjon ġust lir-rikorrenti għal ħsara minnu sofferti. Illi għalhekk ir-rikorrenti huma ntitolati għal kumpens minħabba t- telf fil-kontroll, użu u tgawdija tal-proprjeta' tagħhom minn meta huma ma setgħux jieħdu lura l-proprjeta' tagħhom minħabba l-leġislazzjoni intavolata bl-Att XXIII ta' l-1979 u dan mill-1 ta' Settembru, 1984 - Vide 53134/99, 52, deċiża fl-10 ta' Mejju, 2007; Akkus vs. Turkey - deċiża fid-9 ta' Lulju, 1997, Reports 1997-IV, 35; Corrieri Dela vs. Ukraine - No. 5596/03, 22 ta' Novembru, 2005, 30, unpublished; Prodan vs. Malta - No. 31122/05, 20, deċiża 17 ta' Lulju, 2008 u Zammit and Attard Cassar vs MALTA deċiża fit-30 ta' Lulju 2015 mill-Qorti Ewropea tad- Drittijiet tal-Bniedem. tal-Konvenzjoni Ewropeja, l-intimati għandhom jistgħux jiġu kkunsidrati Illi barra minn hekk il-Prim Awla tal-Qorti Ċivili, Sede Kostituzzjonali fil-kawża "Rose Ferando vs Avukat Cavallaro et" deċiża fil-25 ta' Frar 2016 u kkonfermata mill-Qorti Kostituzzjonali fil-11 ta' Lulju 2016 iddeċidiet illi f'każ simili bħal dan meta ġiet iffirmata konċessjoni emfitewtika temporanja s-sidien ma setgħu qatt jipprevedu l-piż eċċessiv li kienu ser ikomplu jerfgħu mat-trapass ta' kważi 37 sena. Isegwi għalhekk illi l-atturi rrinunzjaw inkondizzjonatament b'mod indefinit u perpetwu għad-dritt ta' tgawdija tal-proprjeta' tagħhom, b'sagrifiċċju lejn l-interess ġenerali soċjali u fir- realta' tali interess m'għadux ireġġi tul il-milja taż-żmien. Illi r-rikorrenti jħossu illi fir-rigward tagħhom ġie miksur l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, kif ukoll l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protocol tal-Konvenzjoni Ewropeja u konsegwentement għandhom jitħallsu kumpens a tenur ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja, stante illi huma ġew privati, mingħajr ma ngħataw kumpens ġust għat-tgawdija tal-proprjeta' tagħhom u ċioe' tal-fond 14, Triq Princess Nathalie Poutiatine Tabone, Ħal Kirkop minħabba d-disposizzjonijiet ta' l-Artikolu 5 tal-Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta, kif emendat bl-Att XXIII ta' l-1979. Għaldaqstant ir-rikorrenti jitolbu bir-rispett lil din l-Onorabbli Qorti prevja kwalsiasi dikjarazzjoni neċessarja u opportuna u għar-raġunijiet premessi jgħidu l-intimati għaliex m'għandhiex: 1. Tiddikjara u Tiddeċiedi illi fil-konfront tar-rikorrenti l-operazzjonijiet ta' l-Artikolu 12 (2) tal-Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII ta' 1-1979, u bl-operazzjonijiet tal-Liġijiet viġenti qegħdin jagħtu dritt ta' rilokazzjoni lill-intimat Brigadier Maurice Inder u jirrenduha impossibli fir-rikorrenti li jirriprendu l-pussess tal-proprjeta' tagħhom. Konsegwentement Tiddikjara u Tiddeċiedi illi qed jiġu vjolati d- drittijiet tagħhom għat-tgawdija tal-proprjeta' tagħhom 14, Triq Princess Nathalie Poutiatine Tabone, Ħal Kirkop bi vjolazzjoni ta' l-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel Artikolu ta' l-Ewwel Protocol tal- Konvenzjoni Ewropeja (l-Ewwel Skeda tal-Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta) u b'hekk tagħtihom ir-rimedju li jidhrilha xierqa fis-sitwazzjoni inkluż l-iżgumbrament tal-intimati mill-fond. Tiddikjara u Tiddeċiedi illi l-intimati huma responsabbli għal kumpens u danni sofferti mir-rikorrenti b'konsegwenza ta' l-operazzjonijiet ta' l- Att XXIII ta' l-1979 li ma kreawx bilanċ ġust bejn id-drittijiet tas-sid u dak ta' l-inkwilin, stante illi ma jirriflettux is-suq u lanqas il-valur lokatizzju tal-proprjeta' in kwistjoni ai termini ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja. Tillikwida l-istess kumpens u danni kif sofferti mir-rikrorenti ai termini ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja. Tikkundanna lill-intimati iħallsu l-istess kumpens u danni likwidati ai termini ta' l-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropeja. Bl-ispejjeż, kompriżi dawk ta' l-ittra uffiċjali tal-4 ta' Jannar 2018 li kopja tagħha qed tiġi hawn eżebita u mmarkata bħala dokument G u bl-inġunzjoni ta' l-intimati għas-subizzjoni." L-intimat Brigadier Maurice Inder bil-ġurament wieġeb1 illi: Illi preliminarjament ir-rikorrenti proprio et nomine jeħtieġilha tagħmel prova, sal-grad rikjest mil-Liġi, tat-titolu minnha vantat fuq l- immobbli de quo; 2. Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, it-talbiet tar-rikorrenti rigwardanti allegat ksur tad-dritt għat-tgawdija tal-proprjeta kif sanċit fl- Artikolu 1 tal-Ewwel Protokoll tal-Konvenzjoni Ewropea (L-Ewwel Skeda tal-Kapitolu 319 tal-Liġijiet ta' Malta) u fl-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni ta' Malta huma għal kollox infondati fil-fatt u fid-dritt u dan kif ser jirriżulta waqt it-trattazzjoni tal-kawża; 3. Illi effettivament, u mingħajr preġudizzju għas-suespost, kemm ir- rikorrenti proprio et nomine kif ukoll l-avend kawża tagħhom irċevew u aċċettaw il-kera wara illi daħħlu fis-seħħ id-disposizzjonijiet tal-Artikolu 12 tal-Kapitolu 158 tal-Liġijiet ta' Malta u għalhekk akkwixxew għall- validita' u l-leġittimita tal-istess disposizzjonijiet; 4. Illi, mingħajr preġudizzju għas-suespost, huwa wkoll ikkontestat illi r- rikorrenti proprio et nomine b'xi mod sofriet xi danni u f'kwalunkwe każ l-eċċipjenti ma għandu qatt ikun tenut iħallas xi ammont in linea ta' danni jew saħansitra l-ispejjeż ġudizzjarji ta' dawn il-proċeduri billi l- eċċipjenti dejjem aġixxa entro d-dettami tal-Liġi illi jirregolaw ir- relazzjoni ġuridika ta' bejn il-partijiet; 5. Illi, fi kwalunkwe każ, it-talbiet tar-rikorrenti proprio et nomine huma għal kollox infondati fil-fatt u fid-dritt; Salv eċċezzjonijiet ulterjuri." B'digriet mogħti fl-20 ta' Novembru 20182 il-Qorti awtorizzat lill- intimat Brigadier Maurice Inder iżid eċċezzjoni oħra: "Mingħajr preġudizzju għall-eċċezzjonijiet preċedenti, bid-dħul fis-seħħ tad-dispożizzjonijiet tal-Liġi introdotti permezz tal-Att XXVII tal-2018 li jemenda l-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar, Kap. 158 tal-Liġijiet ta' Malta, ir-rikorrenti għandhom dritt għal rimedju ordinarju f'forma ta' azzjoni quddiem tribunal imparzjali (il-Bord li Jirregola l-Kera) liema rimedju huwa effettiv u aċċessibbli u jista' konkretament iwassal sabiex jinnewtralizza kwalunkwe allegat żbilanċ inġust bejn id-drittijiet tar- rikorrenti qua sidien u d-drittijiet ta' l-intimat qua kerrej u għalhekk din il-Qorti għandha, ai tal- Kostituzzjoni ta' Malta u ai termini tal-proviso għall-artikolu 4(2) tal-Kap. 319 tal-Liġijiet ta' Malta, tiddeklina milli teżerċita s-setgħat tagħha billi jeżistu mezzi xierqa ta' rimedju għall-ksur allegat."3 tal-proviso għall-artikolu 46(2) L-intimat Avukat Ġenerali wieġeb: "(1) Illi preliminarjament fil-meritu u mingħajr preġudizzju għas- suespost, l-intimat jopponi l-pretensjonijiet avvanzati mir-rikorrenti bħala s-sidien tal-fond u jeċċepixxi illi ma seħħ l-ebda ksur tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem fil-konfront tagħhom ai termini tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropeja, jew tal-Artikolu 37 tal- Kostituzzjoni; (2.1) Illi subordinatament u mingħajr preġudizzju għas-suespost, fl- ewwel lok, fil-mertu trid tinġieb prova tal-fatti kif allegati mir-rikorrenti, inkluż tal-propjeta, u l-istess għandhom jispjegaw ir-raġunijiet li għalihom qed isostnu li seħħ ksur tad-drittijiet fundamentali tagħhom; (2.2) Illi fit-tieni lok, l-allegazzjonijiet tar-rikorrenti bħala s-sidien huma infondati fil-fatt u fid-dritt in kwantu l-fond in kwistjoni jidher li huwa okkupat fuq bażi legali ai termini tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta; (2.3) Illi fit-tielet lok, fir-rigward tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol għandu jingħad li meta l-iskop pubbliku jkun wieħed soċjali, l-valur li jiġi pretiż minn sid il-fond bħala kumpens għall-użu li qed isir mill-fond ma jistax jitkejjel mal-valur li l-fond iġib fis-suq kieku jinbiegħ jew jinkera mill-ġdid f'xi mument partikolari, diment illi l-kumpens mogħti għall-kontroll tal- użu tal-propjeta jkun fil-kuntest ta' Liġi li jkollha għas-soċjali ta' interess ġenerali (pursues a purpose of general interest which was not manifestly without foundation). (2.4) Illi fir-raba' lok, il-provvedimenti tal-Kap 158 bl-ebda mod ma jikkostitwixxu teħid forzuz tal-propjeta' jew teħid obbligatorju iżda kontroll ta' użu ta' propjeta fil-parametri tal-Kostituzzjoni u tal- Konvenzjoni Ewropea u għalhekk l-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni mhux applikabbli; Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost, sabiex jingħad li kien hemm teħid forzuz jew obbligatorju, jeħtieġ li persuna tiġi żvestita minn kull l-istat dritt sempliċiment irregola sitwazzjoni soċjali fl-ambitu tal-protezzjoni tal- interess ġenerali tas-soċjeta', mingħajr pero' ma ġew ippreġudikati d- drittijiet propjetarji tas-sid fuq il-fond de quo; fil-każ odjern li għandha il-propjeta, fuq Inoltre, il-ħsieb tal-Kostituzzjoni jorbot ukoll ma' dak li ngħad mill- Kummissjoni fi Ir-Rabat (Għawdex) fil-każ Connie Galan and others v Malta li stqarret li: fil-ħames fatt magħruf (2.5) l-għan wara d- disposizzjonijiet legali relevanti tal-Kap 158 hu li kemm jista' jkun kulħadd ikollu fejn joqgħod u li l-użu tal-propjeta' anke privata jgħin biex dan iseħħ. Illi ċertament dan jikkwalifika bħala interess ġenerali għall- fini ta' dawn l-artikoli. (2.6) Illi fis-sitt lok, l-miżura ta' kontroll ta' użu ta' propjeta li għaliha qed jiġu assoġġettati r-rikorrenti hija waħda temporanja, u dan ukoll peress illi ċ-ċirkostanzi li fihom huma jistgħu jirriprendu l-propjeta twessgħu bid-diversi emendi li saru fir-regolament tal-istitut tal-kera ta' fondi residenzjali matul iż-żmien. Huwa wkoll fatt illi r-rikorrenti qed jiġu kompensati għall-kontroll ta' użu tramite awment regolari tal-kera. (3) Salv eċċezzjonijiet oħra, jekk ikun il-każ. Għaldaqstant, l-esponent jitlob bir-rispett li din l-Onorabbli Qorti jogħġobha tiċħad it-talbiet kif dedotti fir-Rikors Promotur bħala infondati fil-fatt u fid-dritt stante li ma hemm ebda ksur tad-drittijiet fundamentali tar-rikorrenti ai termini tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni u/jew tal-Artikolu 1 tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea; bl-ispejjeż kontra r- rikorrenti.' B'sentenza mogħtija fis-16 ta' Marzu 2021, l-ewwel Qorti ddeċidiet: "Tiċħad l-eċċezzjonijiet kollha ta' l-Avukat tal-Istat. Tilqa' r-raba' eċċezzjoni tal-Brigadier Maurice Inder limitatament fejn tiddikjara li mhuwiex responsabbli għal-ħlas tad-danni mitluba mir- rikorrenti. Tiċħad l-eċċezzjonijiet l-oħra tal-Brigadier Maurice Inder għar- raġunijiet spjegati. Tiddikjara illi fil-konfront tar-rikorrenti l-Artikolu 12 partikolarment l- Artikolu 12(2) tal-Kap 158 tal-Liġijiet ta' Malta kif emendat bl-Att XXIII tal-1979, u bl-operat tal-Liġijiet viġenti qegħdin jagħtu dritt ta' tal-Ewwel Artikolu rilokazzjoni lill-intimati Muscat u jirrenduha impossibli lir-rikorrenti li jirriprendu l-pussess tal-propjeta` tagħhom. Tiddikjara li qed jiġu vjolati d-Drittijiet tar-rikorrenti għat-tgawdija tal- proprjeta` tagħhom numru 14 Triq Princess Nathalie Sammut Badidova Cutajar Lofaro Ħal Kirkop ġia Upper Victoria Terrace Sliema bi vjolazzjoni tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta, u l-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokoll tal- Konvenzjoni Ewropea (L-Ewwel Skeda tal-Kap 319 tal-Liġijiet ta' Malta). Tiddikjara li l-Avukat tal-Istat huwa responsabbli għall-kumpens u danni pekunjarji sofferti mir-rikorrenti b'konsegwenza tal-operazzjonijiet tal- Att XXIII tal-1979 li ma kkreawx bilanċ ġust bejn id-drittijiet tas-sid u dak tal-inkwilin, stante li ma jirriflettux is-suq u lanqas il-valur lokatizzju tal- proprjeta` in kwistjoni ai termini tal-Konvenzjoni Ewropea, liema responsabbilta' hija dovuta mhux abbażi tal-applikabilita' tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea iżda abbażi tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u tal-Konvenzjoni Ewropea (L-Ewwel Skeda tal-Kap 319 tal-Liġijiet ta' Malta). Tillikwida il-kumpens dovut fl-ammont ta' mija u ħamsa u għoxrin elf, u mitt Euro (€125,100) bħala danni pekunjarji u erbatax-il elf Euro (€14,000) bħala danni non-pekunjarji, li flimkien jagħmlu total ta' mija u disgħa u tletin elf, u mitt Euro (€139,100), liema somma hija dovuta mhux abbażi tal-artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea iżda abbażi tal- Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' Malta u tal-Ewwel Artikolu tal-Ewwel Protokol tal-Konvenzjoni Ewropea (L-Ewwel Skeda tal-Kap 319 tal- Liġijiet ta' Malta). Tikkundanna lill-intimat Avukat tal-Istat iħallas lir-rikorrenti l-ammont ta' mija u disgħa u tletin elf, u mitt Euro (€139,100), bħala danni pekunjarji u non-pekunjarji kif fuq ġia deskritt, u dan mhux abbażi tal-artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea iżda abbażi tal-Artikolu 37 tal-Kostituzzjoni ta' tal-Konvenzjoni Malta u Ewropea (L-Ewwel Skeda tal-Kap 319 tal-Liġijiet ta' Malta). L-ispejjeż kollha tar-rikorrenti għandhom ikunu a kariku tal-Avukat tal- Istat filwaqt illi l-ispejjeż tal-Brigadier Maurice Inder għandhom jibqgħu a kariku tiegħu stess." tal-Ewwel Protokoll tal-Ewwel Protokoll tal-Ewwel Artikolu L-Avukat tal-Istat, li assuma l-atti tal-kawża minflok l-Avukat Ġenerali, appella biss dwar il-kumpens likwidat mill-ewwel Qorti. Jikkontendi li llum il-liġi ġiet emendata b'mod illi: (i) ir-rikorrenti jistgħu jitolbu żieda fil-kera; (ii) li jiġu stabbiliti kundizzjonijiet ġodda fir-rigward tal-kera; u (iii) li jekk l-inkwilin ma jissodisfax it-test tal-mezzi, ir-rikorrenti jistgħu jitolbu li l-proprjeta` tintraddilhom lura. Kompla li l-valur lokatizju tal-fond oġġett tal-kawża fl-ammont ta' €1,400, skont l-istima tal-perit inkarigata mill-Qorti, hu eżaġerat għal dar mibnija fuq footprint ta' 76 Ir-rikorrenti appellati wieġbu li l-appell tal-Avukat tal-Istat mhux ġustifikat u lmentaw li d-danni likwidati mill-ewwel Qorti huma ftit wisq u għalhekk ipproponew appell inċidentali u talbu lill-ewwel Qorti sabiex tiffissa kumpens iktar għoli. Isostnu li bejn l-1980 sad-data tal-preżentata tal-kawża fl-2018 huma sofrew telf ta' kera ta' madwar €600,000 liema somma m'għandhiex titnaqqas b'rata li teċċedi 30%. Żiedu li l-kumpens m'għandux ikun inqas minn €400,000. Konsiderazzjonijiet. Qabel kull konsiderazzjoni oħra, safejn rilevanti għal finijiet tal- appell u l-appell inċidentali, se ssir referenza għall-konsiderazzjonijiet magħmula mill-Qorti tal-ewwel grad: "Fatti tal-każ 18. Jirriżulta li l-fond numru 14, Triq Princess Nathalie Pontiatine Tabone, Ħal Kirkop ġia 14, Upper Victoria Terrace, Ħal Kirkop ġie mogħti b'titolu ta' konċessjoni enfitewtika temporanja għall-perjodu ta' sbatax- il sena lill-intimat Brigadier Maurice Inder permezz ta' kuntratt datat 1 ta' April 1963 fl-atti tan-Nutar Philip Snoussi, li huwa eżebit bħala Dok E. Jirriżulta li din il-konċessjoni oriġinali enfitewtika skadiet fil-31 ta' Marzu 1980, kif jirriżulta mill-istess Dokument E. 20. Jirriżulta illi, a tenur tal-kuntratt fuq imsemmi, l-intimat Brigadier Maurice Inder kellu "dritt li jġedded dina l-konċessjoni ossija jipproroga għal żmien għaxar snin oħra mit-terminazzjoni tal-istess konċessjoni", liema konċessjoni enfitewtika eventwalment skadiet skond l-iskrittura fil-31 ta' Marzu 1990. Jirriżulta illi, meta skadiet il-konċessjoni enfitewtika bl-estenzjoni fuq indikata, ossija fil-31 ta' Marzu 1990, l-intimat Brigadier Maurice Inder kompla jabita fl-istess fond peress li kien ċittadin Malti u ordinarjament residenti fil-fond in kwistjoni ai termini tal-Att XXIII tal- 1979. Oriġinarjament, l-imsemmi fond, kien jappartjeni liz-zija tal-konjuġi Grima Pulo, id-defunta Jeanette Farrugia Barbara, li kienet akkwistat il-fond b'kuntratt datat 22 ta' Mejju 1946, Dok D. Sussegwentement, il-fond intiret mill- konjuġi Alexander u Violet Grima Pulo. Ir-rikorrenti Maria Dolores Cocker u ħuha Joseph Vincent Grima Pulo wirtu l-fond de quo mingħand il-ġenituri tagħhom permezz ta' tlett testmenti eżebiti bħala Dok A, B u C. 23. Jirriżulta li l-Brigadier Maurice Inder għadu jabita fil-fond mertu ta' dan il-każ, il-kera baqgħet togħla kull tlett snin u fl-1 ta' Jannar 2016 suppost kienet tammonta għal Ewro 1045.50 fis-sena, iżda skont ma jirriżulta mix-xhieda tar-rikorrenti l-intimat baqa' jħallas Ewro 850 fis- sena. Ir-rikorrenti qed jilmentaw mill-fatt li l-kera mħallsa ma tirriflettix il- valur lokatizzju tal-fond in kwistjoni f'Tas-Sliema, u qed jilmentaw mill- fatt li l-Att XXIII tal-1979 ma kkreawx bilanċ ġust bejn id-drittijiet tas-sid u dak tal-inkwilin stante li ma jirriflettux is-suq "il-valur lokatizzju tal- proprjeta` ai termini tal-Artikolu 41 tal-Konvenzjoni Ewropea." 25. Jirriżulta li ġie ppreżentat ir-rapport tal-perit nominat mill-Qorti, il- Perit Marie Louise Caruana Gove’ Scerri, fejn il-valur fis-suq tal-fond numru 14, Triq Princess Nathalie Pontiatine Tabone, Ħal Kirkop ġia 14, Upper Victoria Terrace, Ħal Kirkop ġie stmat fl-ammont ta' Ewro 600,000 u l-valur lokatizzju huwa ta' Ewro 16,800 fis-sena. Il-Perit Marie Louise Braddick-Southgate Gove’ Scerri ikkonstatat ukoll il-valur lokatizzju tal-fond matul is-snin kien kif ġej: a. Fis-sena 1980 il-valur lokatizzju kien Ewro 2,096 fis-sena; b. Fis-sena 1985 il-valur lokatizzju kien Ewro 2,376 fis-sena; c. Fis-sena 1990 il-valur lokatizzju kien Ewro 2,795 fis-sena; d. Fis-sena 1995 il-valur lokatizzju kien Ewro 5,031 fis-sena; e. Fis-sena 2000 il-valur lokatizzju kien Ewro 6,988 fis-sena; f. Fis-sena 2005 il-valur lokatizzju kien Ewro 8,386 fis-sena; g. Fis-sena 2010 il-valur lokatizzju kien Ewro 9,783 fis-sena; h. Fis-sena 2015 il-valur lokatizzju kien Ewro 13,697 fis-sena; i. Fis-sena 2018 il-valur lokatizzju kien Ewro 16,800 fis-sena. Għad-domandi in eskussjoni, il-Perit Marie Louise Caruana Gove’ Scerri wieġbet, li l-valur lokatizzju ta' Ewro 16,800 fis-sena u ta' Ewro 1,400 fix-xahar huwa ta' fond li jitqies furnished. Wieġbet ukoll, li l-valur tal- fond ġie meqjus fir-rigward ta' townhouse ta' ċirka 76 metri kwadri, il- valur tal-potenzjal ta' estensjoni ġie meqjus fid-dawl tal-policies viġenti tal-Ippjanar u permessi ta' estensjonijiet li ngħataw għad-djar ta' dan it- tip fil-lokalita`. Il-Perit spjegat, li l-valur li ngħata fir-rapport tagħha huwa bbażat fuq dak li ġie kkonstatat waqt l-aċċess bil-potenzjal tas-sulari addizzjonali kif spjegat fir-rapport. Il-perit speċifikat li konklużjonijiet tagħha qatt ma kkonstatat li l-bini ser jiġi żviluppat mill-ġdid. Il-Perit speċifikat ukoll li hija ma użatx il-Property Price Index għaliex ir-riċerka tagħha kienet aktar speċifika u limitata għal djar, townhouses, jew house of character ġewwa Tas-Sliema, filwaqt li l-Property Price Index hija aktar ġenerika u titratta appartamenti, maisonettes ecc. U ma tiddistingwix b'lokalita`. Ippreċiżat ukoll, li proprjeta' ta' dan it-tip f'Tas- Sliema bejn l-2010 u l-2018 żdiedet b'medja ta' 114.29 % li tfisser 14.3 % fis-sena; bejn is-sena 2016 u 2017 kien hemm 25% u bejn is-sena 2017 u 2018 kien ta' 17%. Għal domandi ulterjuri in eskussjoni tal- Brigadier Inder, il-Perit wieġbet li din il-proprjeta` tinsab f'TasIż-Żejtun, għandha aktar minn mitt sena, hija proprjeta` prestiġġjuża u parti minn ringiela ta' djar li għad għandha arkitettura intatta ta' dak iż-żmien. Ippreċiżat li l-ħatra tagħha kien li tagħti l-valur fis-suq sad-data tal-ħatra li kienet is-26 ta' April 2018. Ikkunsidrat ..........… Kumpens 55. Il-Qorti tosserva illi r-rikorrenti, fir-raba' talba tagħhom, talbu lill- Qorti sabiex tipprovdilha rimedji xierqa u opportuni sabiex id-dritt leż, kif fuq ġia indikat, jiġi rimedjat, u għalhekk il-Qorti issa trid tgħaddi biex tikkunsidra r-rimedji xierqa u effettivi illi għandhom lir-rikorrent talli nkisrulhom id-drittijiet tagħhom. Jirriżulta illi, fit-talba tar-rikorrenti, huma talbu għall-ħlas ta' kumpens u danni, li l-Qorti tifhem li jfisser pretensjoni għad-danni pekunjarji għall-okkupazzjoni, kif ukoll danni non-pekunjarji għal leżjoni sofferti mir-rikorrenti. Gialadarba instab li hemm ksur tad-drittijiet tagħhom għat-tgawdija tal-fond in kwistjoni, il-Qorti tqis illi tali talba għal danni, kemm pekunjarji kif ukoll non-pekunjarji, hija mistħoqqa li tiġi ikkunsidrata. Danni Pekunjarji .........… 62. Il-Qorti tosserva wkoll illi, fil-kalkolu tal-kumpens illi huwa dovut għal leżjoni tat-tip kontemplat permezz ta' l-azzjoni odjerna, hija ta' benefiċċju għal parti li jkun regola ċara u sempliċi dwar kif il-Qorti tasal għal tali kumpens. Il-Qorti kif ippreseduta, temmen li huwa fl-aħjar interess tal- ġustizzja u tal-partijiet kollha li jkun hemm regola ċara u sempliċi li abbażi tagħha wara li tkun qieset li l-elementi kollha fuq ġia msemmija lkoll jirriżultaw, il-Qorti tasal biex tiffissa l-kumpens, u tħoss illi tali regola għandha tkun ta' kumpens ekwivalenti għal ħamsin fil-mija (50%) tal- valur medju lokatizzju tul il-perjodu kollu fejn ir-rikorrenti ġew imċaħħda mill-proprjeta` riżultat tal-applikazzjoni tal-Att XXIII tas-sena 1979. Il-Qorti tosserva illi r-rikorrenti jikkontendu illi l-kumpens għandu jiġi kkunsidrat mill-1 ta' April 1980 'il quddiem, u dana peress illi kkontendew illi kien minn dakinhar illi l-intimat l-Brigadier Maurice Inder ibbenefika minn dak ipprovdut fil-Liġi u baqa' jgħix fil-fond bħala ċittadin Malti. Il-Qorti, madanakollu, ma taqbel xejn ma' tali sottomissjoni, u dana peress illi, skond l-iskrittura tal-1 ta' April 1963, l-intimat Brigadier Maurice Inder kellu dritt illi jipproroga l-konċessjoni emfitewtika għal għaxar snin oħra, bir-riżultat illi l-konċessjoni emfitewtika oriġinalment mogħtija fl-1 ta' April 1963 attwalment kellha tiskadi fil-31 ta' Marzu 1990. Għalhekk, kien biss mill-31 ta' Marzu 1990 'il quddiem illi l-intimat baqa' jgħix ġewwa l-fond tar-rikorrenti abbażi tal-benfiċċju mogħti lilu bl-Att XXIII tal-1979. Jirriżulta mir-rapport tal-Perit Tekniku tal-Qorti u l-valuri minnha stabbiliti u indikati f'paragrafu 19 aktar 'il fuq, illi bejn is-sena 1990 u s- sena 2018, il-qliegħ prevvist li setgħu jipperċepixxu ipotetikament ir- rikorrenti sas-sena 2018 kien jammonta għal madwar € 250,200. Jirriżulta illi, applikat ir-regola fuq imsemmija, ossija li l-Gvern għandu jagħmel tajjeb in linea ta' danni għall-ammont ta' nofs il-qliegħ li seta jiġi rikavat, il-kumpens għandu jkun ta' mija u ħamsa u għoxrin elf u mitt Euro (€125,100), li huwa għal kull sena, mis-sena 1990 'l quddiem, illi fiha tali leżjoni kienet ċarament ikkawżata fil-konfront tar- rikorrenti sas-sena tal-preżentata tal-kawża odjerna. ċertament tinkorpora fiha l-element punittiv fuq min jonqos mid-drittijiet tiegħu, l-element eżemplari fejn jidher ċar u inekwivoku l-konsegwenza ta' tali nuqqas u finalment l-element effettiv fejn ir-rikorrenti jingħataw kumpens effettiv u mistħoqq. Danni Non-Pekunjarji 69. Din il-Qorti tagħmel referenza wkoll għall-każ Henry Foo Thiang Jooi vs L-Avukat tal-Istat et, deċiża mill-Qorti Kostituzzjonali fit-23 ta' Novembru 2020, fejn il-Qorti qieset li d-danni pekunjarji kellhom ikunu fl-ammont ta' €300,000 u rigward id-danni non-pekunarji ta' € 9,000 kif likwidatat mill-ewwel Qorti, li tissarraf fl-ammont ta' € 500 għal kull sena li l-appellant sofra ksur tad-drittijiet fundamentali tiegħu, hija ikkonsidrata illi ssegwi l-prassi tal-Qrati Maltin u l-Qorti Ewropea fuq dan il-punt. Għaldaqstant, fid-dawl tas-suespost, din il-Qorti ser tevalwa d- danni non-pekunjarji fl-ammont ta' €500 għal kull sena li r-rikorrent sofra ksur tad-drittijiet fundamentali. Fil-każ in ezami, il-konċessjoni enfitewtika skadiet f'Marzu 1990, għalhekk, sas-sena meta nbdew il-proceduri odjerni, għal tmienja u għoxrin sena sħaħ, ir-rikorrenti kienu spussessati mill-proprjeta` tagħhom mingħajr ebda kumpens, il-Qorti tqis illi b'hekk din il-Qorti qed tillikwida danni non-pekunjarji fl-ammont ta' erbatax-il elf Euro €14,000. Tenut kont tal-fatt, li mill-1990 sa' illum, l-kumpens li r-rikorrenti għandhom jingħataw għan-nuqqas fil-konfront tagħhom għandu jkun ekwivalenti għal mija u ħamsa u għoxrin elf, u mitt Euro (€125,100) bħala danni pekunjarji u erbatax-il elf Euro (€14,000) bħala danni non- pekunjarji, li flimkien jagħmlu total ta' mija u disgħa u tletin elf, u mitt Euro (€139,100)." B'hekk l-ewwel Qorti llikwidat kumpens fl-ammont ta' €139,100 li fih hemm inkluż is-somma ta' €14,000 bħala danni non-pekunjarji. Fil-każ l-iktar reċenti Cauchi v. Malta, deċiż mill-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem (QEDB) fil-25 ta' Marzu 2021 intqal: Bħal każ tal-lum dik il-kawża kienet titratta dwar kirja ta' abitazzjoni regolata bl-Ordinanza li Tneħħi l-Kontroll tad-Djar (Kapitolu 158), li sabiex jiġi ffissat kumpens pekunarju ġust għal-leżjoni tad-dritt fundamentali tas- sidien, l-istima tal-kera tal-fond fis-suq miftuħ għandha titnaqqas: - bejn wieħed u ieħor b'30% għall-iskop leġittimu tal-liġi speċjali; - b'20% ġialadarba ma teżisti l-ebda garanzija li l-fond kien ser ikun mikri matul il-perjodu kollu in eżami; - bil-valur tal-kera pagabbli skont il-liġi matul dak il-perjodu (mhux il-kera aċċettata mis-sidien); u Linji gwida li ġew addottati f'sentenzi riċenti ta' din il-Qorti.4 Ir-rikorrenti ppreżentaw il-kawża fil-15 ta' Frar 2018. L-artikolu 12B daħal fis-seħħ wara, ċioe` ta' Awwissu 2018.5 Għalhekk, kuntrarjament għal dak pretiż mill-Avukat tal-Istat, dik id-disposizzjoni m'hijiex rilevanti fil-konsiderazzjonijiet li għandha tagħmel din il-Qorti fil- 5 Att XXVII tal-2018, artikolu 4; u A.L. 259 tal-2018. likwidazzjoni ta' kumpens pekunjarju. L-ewwel Qorti għamlitha ċara li l- kumpens li llikwidat kien mis-sena 1990 sas-sena tal-preżentat tal-kawża 20 tas-sentenza tal-ewwel Qorti). Dan apparti bl-introduzzjoni tal- 12B tal-Kap. 158, is-sidien ingħataw rimedju sabiex jitolbu awment tal-kera sa 2% tal-valur tal-immobbli permezz ta' proċeduri quddiem il- Bord Li Jirregola l-Kera. Lanqas m'għandhom raġun ir-rikorrenti fir-rigward tal-appell inċidentali, li jippretendu kumpens li jibda mill-31 ta' Diċembru 1980. Skont il-ftehim tal-1 ta' April 1963, l-intimat Brigadier Maurice Inder kellu dritt iġedded l-enfitewsi sal-31 ta' Marzu 1990.6 Verament li t-tiġdid ma seħħx għaliex kif skadiet l-enfitewsi oriġinali, l-inkwilin straħ fuq id-drittijiet mogħtija lilu bl-Att XXIII tal-1979.7 Madanakollu, sal-31 ta' Marzu 1990, id-dritt mogħti lill-inkwilin bil-liġi speċjali kien konformi mad-dritt mogħti lilu minn omm ir-rikorrenti fil-kuntratt ta' enfitewsi. Għalhekk sal-31 ta' Marzu 1990 ma kienx hemm ksur tal-jedd fundamentali. Skont il-perizja tal-Perit Marie Louise Braddick-Southgate Gove’ Scerri fuq inkarigu tal-ewwel Qorti, fl-2018 il-valur tal-fond fis-suq kien €600,000 u l-valur lokatizju tal-istess fond unfurnished8 kull sena mill-1990 sal-2018 kien: Valur Lokatizju € 2,795 5,031 6,988 8,386 9,783 13,697 16,800 Il-perit ex parte inkarigata mill-inkwilin9 għamlet stima ta' €375,000 bħala valur tal-bini.10 Pero` il-Qorti ma tqisx illi dik l-istima għandha twassal sabiex il-Qorti tiskarta l-istima tal-Perit Braddick-Southgate Gove’ Scerri. eskussjoni spjegat illi l-fond in kwistjoni, għalkemm żgħir, jikkonsisti f'townhouse f'waħda mill-iktar toroq prestiġużi f'tas-Sliema11 u għalhekk il-valur tagħha awmenta b'rata konsiderevolment għola minn proprjetajiet oħra. Fir-rapport spjegat kif l-iżvilupp li jista' jsir f'dik iż-żona huma tliet sulari u sular ieħor irtirat 'il ġewwa. Il-Qorti ma tistax issib raġuni li tiġġustifika li tiskarta l-opinjoni li tat il-perit inkarigata mill-ewwel Qorti. Skont l-istimi li għamlet il-perit tekniku, bejn is-sena 1990 u s-sena 2018 il-kera fis-suq miftuħ tal-fond kellu total ta' €222,806 u mhux €250,200,12 kif qalet l-ewwel Qorti. 12 Il-valur ta' €13,697 ġie erronjament multiplikat għal 5 snin minflok 3, ossija s-snin 2015, 2016 u 2017. Il-Qorti ser tapplika l-linji gwida li tat il-QEDB fis-sentenza Cauchi Tnaqqis ta' 30% għall-iskop leġittimu tal-liġijiet in kwistjoni jagħti valur ta' €155,964. Jekk imbagħad jitnaqqsu 20% minħabba li m'hemmx garanzija li l-fond kien ser ikun mikri matul dak il-perjodu kollu, is-somma tinżel għal €124,771. Trid titnaqqas ukoll il-kera pagabbli skont il-liġi fiż-żmien in kwistjoni. Ir-rikorrenti tgħid13 li oriġinarjament l-inkwilin kien iħallas Lm100 (€232.94) kera fis-sena, li bl-emendi introdotti bl-Att XXIII tal-1979 setgħet tiżdied skont l-għoli tal-ħajja mhux aktar minn Lm200 (€465.88) fis-sena. Imbagħad dik is-somma setgħat ġiet awmentata għal Lm293.15 fis-sena fl-1 ta' April 1995. Tgħid illi minkejja li l-kera setgħet tiżdied għal €979.92 (Lm420.68) annwalment fl-1 ta' April 2010, għal €1030.93 fis- sena fl-1 ta' Jannar 2013 u għal €1045.50 fis-sena fl-1 ta' Jannar 2016, l- intimat Inder kien u għadu jħallas €850 fis-sena. Jekk l-intimat Inder ħallas kera inferjuri għal dik li suppost ħallas skont il-liġi, ir-rikorrenti kellhom rimedju ordinarju billi jipproponu kawża għad-differenza jekk talbuh l-awment u l-inkwilin irrifjuta li jħallsu jew 2 (paragrafu 6 tar-rikors maħluf) u fol. baqa' passiv għat-talb. Bejn l-1990 u l-2018 is-sidien appellanti setgħu irċevew kera fl-ammonti segwenti: bejn l-1990 u l-1994 - €465.87 x 5 = €2,329; bejn l-1995 u l-2009 - €682.85 x 15 = €10,242; iii. bejn l-2010 u 2012 - €979.92 x 3 = €2,939; iv. bejn l-2013 u l-2015 - €1045.19 x 3 = €3,135; bejn l-2016 u l-2018 - €1066.76 x3 = €3,200. Total ta' €21,845 li mnaqqas minn €124,771 jagħti total ta' Għalhekk il-kumpens ta' €125,100 likwidat mill-ewwel Qorti hu eċċessiv. Il-kumpens pekunjarju ser jiġi ridott għal mija, elfejn u disa' mija u sitta u għoxrin euro (€102,926). Huma żbaljati r-rikorrenti li jippretendu li l-kumpens pekunjarju għandu jkun €400,000 billi jsostnu li, "..… it- tnaqqis li għandu jsir mis-somma ta' €600,000 huwa 30% tad-dannu soffert biex b'hekk l-intimati appellati għandhom jirċievu mill-Avukat tal- Istat mhux inqas mis-somma ta' €400,000 bħala danni pekunjarji u non- pekunjarji minnhom sofferti .....". Il-kalkolu tal-kumpens pekunjarju ma jsirx b'dak il-mod. Għal dak li jikkonċerna l-kumpens non-pekunjarju, hu fatt li r- rikorrenti damu s-snin sabiex ifittxu rimedju. Il-Qorti tqis li €14,000 f'kumpens non-pekunjarju għall-perjodu rilevanti, hi eċċessiva. Fiċ- ċirkostanzi s-somma ta' sebat elef euro (€7,000) hi biżżejjed meta tikkunsidra li ma jirriżultax li l-ġenituri tar-rikorrenti, li kienu s-sidien, qatt Dan ukoll meta tqis l-aħħar sentenza li ngħatat mill-QEDB fil- kaz ta' Cauchi v. Malta,14 fejn il-perjodu kien itwal minn dak fil-każ in eżami. Għal dawn il-motivi tiċħad l-appell inċidentali tar-rikorrenti bl-ispejjeż Tilqa' sa fejn kompatibbli ma' dak li ngħad hawn fuq l-appell tal-Avukat tal-Istat u tvarja s-sentenza tal-ewwel Qorti fis-sens li minflok tikkundanna lill-Avukat tal-Istat iħallas lir-rikorrenti s-somma ta' mija, disat elef, disa' mija u sitta u għoxrin euro (€109,926). Spejjeż tal-appell tal- Avukat tal-Istat jinqasmu nofs bin-nofs bejn il-partijiet. Għall-kumplament tikkonferma s-sentenza tal-ewwel Qorti. Mark Scicluna Bartoli Prim Imħallef Giannino Braddick-Southgate Balzia Desjardins Anthony Annati Desjardins Deputat Reġistratur gr 14 Kumpens non-pekunjarju ta' €10,000 fir-rigward ta' perjodu ta' 36 sena.