QORTI TAL-APPELL IMHALLFIN S.T.O. PRIM IMHALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR. Seduta ta' nhar it-Tlieta 15 ta' Dicembru 2015 Paul Cruz Benitez u martu Margaret Cruz Benitez v. Charles ‘Tewma k/a Theuma u Brian Ayari Federici l-att tac-citazzjoni li l-atturi pprezentaw fis-6 ta' Mejju 1997, u li jaqra "Peress illi l-atturi huma l-proprjetarji tal-kajjik numru tar-registrazzjoni PTF 426. "Peress illi f'Settembru 1996 dan il-kajjik kien jinsab irmiggjat fil-Bajja tal-Gnejna. "Peress illi fit-22 ta' Settembru 1996 l-atturi sabu il-kajjik de quo nieqes minn fejn kien irmiggjat. hekk: "Peress illi l-konvenuti jallegaw li sabu din id-dghajsa f'qiegh il-bahar. "Peress illi l-konvenuti minflok ma informaw lill-atturi dwar fejn kienet din id-dghajsa abbuzivament tellghu id-dghajsa de quo minn qiegh il- bahar u resquha max-xatt bil-hsieb li japproprjawha minghajr ma javzaw lill-atturi. "Peress illi l-kagun tal-agir abbuziv u negligent tal-konvenuti il-kajjik de quo garrab hsarat konsiderevoli kif jirrizulta mir-rapport tal-espert marittimu Daniel CALIGARI Pitre’ kopja hawn annessa u markata Dokument A. "Peress illi ghal dawn il-hsarat huma responsabbli unikament il- konvenuti. "Peress illi l-konvenuti nonostante li gew interpellati sabiex jersu ghal- likwidazzjoni u hlas ta' dawn id-danni baqghu inadempjenti. "Jghidu ghalhekk l-istess konvenuti ghaliex m'ghandiex din il-Qorti: 1. "Tiddikjara lill-konvenuti unikament responsabbli ghad-danni sofferti mill-atturi fil-kajjik de quo kif fuq imsemmi. "Tillikwida dawn id-danni jekk hemm bzonn bl-opera ta' periti "Tikkundanna lill-konvenuti ihallsu lill-atturi id-danni hekk likwidati. "Bl-ispejjez inkluzi dawk taz-zewg ittri interpellatorji datati 9 ta' Ottubru 1996 u 5 ta' Novembru 1996 rispettivament u bl-imghax legali kontra l- konvenuti inguni ghas-subizzjoni." Rat in-nota tal-eccezzjonijiet tal-konvenuti li in forza taghha eccepew illi; Illi l-eccipjenti jichdu assolutament li huma kellhom il-hsieb li japproprejaw rwiehhom mill-opra in kwistjoni. Kull ma ghamlu kien li huma effetwaw opra ta' salvatagg bl-ghajnuna tal-Pulizija u awtoritajiet ohra b'mod miftuh u li ghalhekk abbuzi ta' kull effett li jiskatena mill- kwazi kuntratt huma jimmeritalhom li jigu kumpensati. Illi di fatti fit-3 ta' Frar, 1997 huma pprezentaw citazzjoni ghall-hlas ta' kumpens fl-ismijiet inversi li tinsab differita quddiem l-Onorevoli Mhallef Noel Verin ghall- 24 ta' Gunju, 1998 u ghalhekk ikun utli li din il-kawza timxi ma' dik il- kawza stante li kienet l-ewwel wahda intavolata u ghaliex ukoll hemm il- konnnessjoni tal-kawzi. Illi huma assolutament mhux minnu li l-eccipjenti kkawzaw danni lill- atturi u dank if ser jigi pprovat fil-kors tal-kawza. Illi ghalhekk it-talbiet attrici huma nfondati fil-fatt u fid-dritt u jimmeritaw li jigu michuda. "3.Salv eccezzjonijiet ohra." Rat li din il-kawza nstemghet flimkien mal-kawza fl-ismijiet inversi (238/97) deciza fis-7 ta' Lulju, 2011; Rat is-sentenza f'din il-kawza deciza wkoll fis-7 ta' Lulju, 2011, mill-Prim' Awla tal-Qorti Civili li in forza taghha l-kawza giet deciza billi; "Tichad it-talbiet attrici ghaliex ma ntweriex li l-imharrkin jahtu ghall- hsarat imgarrba mill-kajjik PTF426 proprjeta' tal-atturi, izda dik ill-hsara grat minhabba cirkostanzi li l-istess imharrkin ma kellhom l-ebda kontroll fuqhom, u ghalhekk lanqas ma hemm raguni ghalfejn l- imharrkin ihallsu xi kumpens lill-atturi; "Tilqa' l-eccezzjonijiet tal-imharrkin ghaliex huma misthoqqa fil-fatt u fid- dritt; u "Tordna li l-atturi jhallsu l-ispejjez tal-kawza." il-Qorti is-sentenza is-segwenti konsiderazzjonijiet; "Illi din hija azzjoni għad-danni. L-atturi, bħala sidien tal-kajjik reġistrat PTF 426, iridu li l-imħarrkin jitqiesu responsabbli għall- ħsarat imġarrba mill-imsemmi kajjik meta, f'Settembru tal-1996, kien għereq u l-imħarrkin ikkawżawlu ħsarat huma u jtellgħuh minn qiegħ il-baħar. L-atturi jgħidu li din il-ħsara seħħet hekk kif l- imħarrkin ippruvaw jagħmluh tagħhom u joħduh għalihom bla ma jgħarrfu lill-atturi. Qegħdin jitolbu d-danni; "Illi għal din l-azzjoni, l-imħarrkin laqgħu billi ċaħdu li kellhom xi ħsieb li jieħdu l-kajjik għalihom, u kien f'moħħhom biss li jagħmlu salvataġġ bl-għajnuna tal-Pulizija u awtoritajiet oħra bla ħabi u għal dan jistħoqqilhom kumpens. Huma jgħidu li, fil-fatt kienu diġa' fetħu kawża kontra l-attur1 għal dan il-għan u talbu li ż-żewġ kawżi jitmexxew flimkien. Żiedu jgħidu li huma ma kkawżaw l-ebda danni lill-atturi; "Illi b'degriet tat-30 ta' Ġunju, 1998, intlaqgħet l-ewwel parti tal- ewwel eċċezzjoni biex iż-żewġ kawżi jinstemgħu flimkien; "Illi l-fatti li joħorġu mill-atti tal-kawża juru li l-atturi huma s-sidien tal-kajjik tal-għamla Perla 16 li kien iġib l-isem ta' "Gatt Rossi Ray", li 1 Ċit. Nru. 238/97JRM li s-sentenza tagħha ngħatat illum kien reġistrat mal-awtoritajiet kompetenti Maltin bħala PTF (MFC) 426. L-opra kienet inbniet f'Malta fl-1990, hija magħmula mill- glassfibre u kienet ilha f'idejn l-attur sa mill-1991. Il-kajjik kien mgħammar b'kabina fuq quddiem u kellu makna tal-għamla BMC 1.5 f'nofsha fil-qafas tagħha. Minbarra dan, kellha wkoll makna awżiljarja fis-sura ta' out-board motor tal-għamla Suzuki DT 50 ta' saħħa ta' 50 h.p.2; "Illi l-attur kien jinqeda bil-kajjik biex joħroġ jistad u għad- divertiment tal-familja tiegħu, għalkemm ix-xogħol ewlieni tiegħu kien li jgħallem is-sewqan tal-karozzi. Il-kajjik kien jitniżżel il-baħar fis-sajf u jitħalla rmiġġat fil-bajja tal-Ġnejna, limiti tal-Imġarr, Malta; "Illi f'xi żmien bejn il-15 u t-22 ta' Settembru, 1996, il-kajjik inħall miċ-ċima tal-irmiġġ. L-attur għamel rapport fl-Għassa tal-Pulizija tal-Mosta dwar in-nuqqas tal-kajjik fit-22 ta' Settembru, meta niżel il-Ġnejna biex joħroġ ibaħħar u ma sabx il-kajjik tiegħu marbut mal-irmiġġ tas-soltu3. Sar rapport ukoll lill-awtoritajiet portwali biex ifittxu l-opra tal-baħar. L-għada filgħaxija, l-attur irċieva telefonata anonima li għarrfitu fejn kien il-kajjik tiegħu u x'kien għaddej biex jittella' f'wiċċ l-ilma4; "Illi, sadattant, Grezzju Vella, li jiġi missier l-għarusa tal-imħarrek Ayari kien sar jaf li kien hemm id-dgħajsa f'qiegħ il-baħar fl-inħawi tal-Mejjiesa, fil-limiti tal-Mellieħa u għarraf biha lill-istess imħarrek, li kien wera interess li jmur jara fejn kienet mgħarrqa5. Xi jiem wara, Burmarrad, San Pawl il-Baħar u l-imħarrek Ayari kienu għoddsu ħdejn id-dgħajsa mgħarrqa bil-ħsieb li jaraw kif setgħu jtellgħuha f'wiċċ il-baħar. Id- dgħajsa kienet maqbuda bejn xi blat u tistrieħ magħhom: kellha tiċrita fil-ġenb tagħha; "Illi l-imħarrkin reġgħu niżlu jarawha flimkien dak il-ħin u qatgħuha li jippruvaw itellgħuha. Huma rabtu "landa tal-gallun" magħha biex ikunu jafu fejn hi u biex ma tagħtix fil-għajn, sakemm isibu l- għajnuna biex itellgħu l-kajjik fil-wiċċ u jiġbduh band'oħra. Matul il- lejl, l-imħarrek Grech mar qagħad għassa qrib il-post fejn kien mgharraq il-kajjik, wara li kien tela' l-Għassa tar-Rabat u kellem lis- Surġent – Francis Caruana Said – u staqsih jekk il-kajjik li sab setax iżommu hu6. Huwa jgħid li s-surġent tkellem mal-ispettur fl- Għassa li serraħlu moħħu li ladarba l-opra kienet inġarret mill- kurrent u għerqet, min isibha jsir sidha; "Illi l-għada, l-imħarrkin reġgħu ippruvaw itellgħu d-dghajsa minn qiegħ il-baħar. Biex għamlu hekk, talbu l-għajnuna ta' ħabib tagħhom, wieħed Charles Cruz Benitez, li mar magħhom fuq il-post b'cabin cruiser l-kajjik mill-qiegħ. ta' qawwa biex itellgħu 2 Dok "A", f'paġ. 6 tal-proċess 3 Xhieda tiegħu 16.12.2003 f'paġġ. 65 tal-proċess 4 Ibid f'paġ. 67 tal-proċess 5 Xhieda tiegħu 23.6.2003, f'paġġ. 56 – 7 tal-proċess 6 Xhieda tiegħu 6.6.2000, f'paġġ. 30 – 1 tal-proċess "Magħhom ħadu bughaddas, wieħed Raymond Ayari, li ġab miegħu tagħmir li jtella' l-opri tal-baħar f'wiċċ l-ilma ("lifting bags"). Wara xi taħbit, seħħilhom itellgħu l-kajjik fil-wiċċ u rmonkawh lejn il-bajja ta' Għajn Tuffieħa; "Illi malli waslu f'dik il-bajja, ġibdu l-kajjik kemm setgħu 'l ġewwa lejn ix-xtajta, iżda l-kajjik f'waqt minnhom inkalja ġor-ramel. Għalkemm l-imħarrkin kienu ħadu ħsieb iġibu tagħmir biex jiġbed il-kajikk lejn l-art u jgħabbuh fuq trailer, twaqqfu milli jkomplu jagħmlu dan mill-Pulizija li, sadattant, kienu niżlu sal-bajja fil- kumpannija twaqqfu mill-Pulizija milli jkomplu jtellgħu l-kajjik sal-art minħabba li dak il-ħin kien ħin li jinżlu jgħumu n-nies u wkoll minħabba li nqalgħet kwestjoni bejn l- attur u l-imħarrkin li xlihom li ma messhomx messew il-kajjik u li ma ridhomx joħduh taħt idejhom għax dak kien ħwejġu. Meta raw dan, il-Pulizija li kien hemm mal-attur marru miegħu l-Għassa tal- Mosta u l-attur ingħata l-parir li l-kajjik kien tiegħu u seta' jieħdu hu. L-Pulizija għarrfu lill-imħarrkin ukoll f'dan is-sens; L-imħarrkin "Illi dak il-ħin, l-imħarrkin talbu l-kumpens, u l-attur qalilhom li ried jara l-affarijiet tiegħu; "Illi, sadattant, meta l-kajjik ittella' l-art aktar tard dak inhar wara nofsinhar, deher li kien ġarrab aktar ħsarat. L-attur ġabru u ħadu d-dar u l-partijiet baqgħu ma waslux fi qbil dwar il-kumpens mitlub mill-imħarrkin; "Illi f'Marzu tal-19977, l-attur ġab surveyor biex jistma l-ħsara li kien fih il-kajjik. Dan l-istħarriġ sar qudiem id-dar tal-istess attur, fejn kien tqiegħed il-kajjik għal xi żmien u wara ttieħed f'għalqa fi Ġnien il-Kbir, fil-Buskett, limiti ta' L-Imdina; "Illi l-kawża nfetħet f'Mejju tal-1997; "Illi b'konsiderazzjoni tal-aspetti legali marbuta mal-każ wieħed irid iqis li l-azzjoni attriċi hija waħda ta' danni, mibnija fuq il-ħtija akwiljana. L-atturi jixlu speċifikatament lill-imħarrkin b'imġiba mwettqa bi ħsieb li ġġibilhom ħsara. Fil-każ partikolari, jixlu lill- imħarrkin bl-intenzjoni tal-approprijazzjoni tal-kajjik bil-ħsieb li jostru l-għamil mill-istess atturi u jistagħnew bi ħsara għalihom; "Illi l-imħarrkin jiċħdu din ix-xilja u jisħqu li l-ħsieb tagħhom kien biss li jsalvaw l-opra tal-baħar u jitħallsu l-kumpens tat-tħabrik tagħhom. Fuq kollox, jiċħdu li huma b'xi mod ġabu ħsara lill-kajjik b'dak li għamlu; "Illi jidher li l-azzjoni attriċi tinbena fuq dak li jipprovdi l-artikolu 1031 tal-Kodiċi Ċivili marbut ma' d-dispożizzjonijiet tal-artikolu 1038 tal-istess Kodiċi; 7 Dok "A", f'paġġ. 5 – 7 tal-atti tal-kawża 1003/97JRM "Illi huwa prinċipju ewlieni f'azzjoni ta' danni li min jallega li ġarrab ħsara bi ħtija jew l-għamil ta' ħaddieħor irid jipprova r-rabta bejn il- ħsara mġarrba u dik il-ħtija jew dak l-għamil. Għalkemm il-liġi tagħna ma tfissirx x'inhi l-"ħtija", madankollu tgħid li jkun jitqies fi ħtija min f'għemilu jonqos li juża l-prudenza, l-għaqal u l-ħsieb ta' missier tajjeb tal-familja8. Fil-każ li l-Qorti għandha quddiemha, l- atturi jixlu lill-imħarrkin b'rieda iżjed minn sempliċi traskuraġni, iżda bil-ħsieb jew l-intenzjoni tal-ħażen li kellu jissarraf fit-teħid tal-kajjik tagħhom; l-imħarrek "Illi għalkemm l-imħarrkin jiċħdu li huma qatt għaddhielhom il-ħsieb li jżommu l-kajjik f'idejhom, il-Qorti ma temminx din iċ-ċaħda. F'dan ir-rigward, biżżejjed wieħed jaqra x-xhieda mogħtija mill- imħarrek Grech9 (u l-ieħor Galea ikkonferma bla l-iċken rettifika10) biex jintebah li wara li sar jaf bid- dgħajsa mgħarrqa, l-ewwel ħsieb tiegħu kien li jagħmilha tiegħu. Saħansitra jgħid li mar l-Għassa tar-Marsalforn, Iż-Żebbug (Għawdex) u staqsa lill-Pulizija jekk setax iżomm dak li sab u serraħ moħħu b'li qal li qallu l-Ispettur tal- Għassa. Baqa' jemmen, flimkien mal-imħarrek Ayari, li l-battikata li kienu se' jieħdu biex itellgħu l-opra tal-baħar sal-wiċċ kienet ser tissarraf fil-premju li dak li sabu "għaliex ġarru l-kurrent" kien ser isir tagħhom b'jedd. Dan il-ħsieb baqa' f'moħħhom sakemm, mal- wasla tagħhom fir-ramla ta' Għajn Tuffieħa, sabu lill-attur jisħaq li dak il-kajjik kien ħwejġu u li ma kienx fi ħsiebu jitilqu minn taħt idejh; "Illi dak il-ħsieb, imsejjes fuq il-"parir" mogħti, wassal lill-imħarrkin jittraskuraw ukoll il-fatt li l-kajjik kellu miktub mal-ġenb tiegħu l- isem mogħti u wkoll in-numru tar-reġistrazzjoni. Iżda huwa sewwasew minħabba dik il-fehma tagħhom li l-Qorti tara wkoll raġuni għaliex dak li għamlu żgur ma kienx maħsub li jikkawża ħsara u dannu aktar minn dak li kienet diġa' wettqet in-natura wara l-għarqa tal-kajjik. Il-Qorti tqis li l-fatt li l-imħarrkin kienu emmnu li d-dgħajsa misjuba minnhom kienet ser tkun tagħhom b'jedd kienet motiv u raġuni biex dak li jagħmlu biex itellgħuha f'wiċċ il-baħar u joħduha lejn l-art kien maħsub li jikkawża l-anqas ħsara u li jiġborha fl-aħjar kundizzjoni possibbli biex 'il quddiem ikunu jistgħu jibqgħu jgawduha. Ma jagħmel l-ebda sens li bniedem jieħu riskju għal ħajtu u saħħtu u taħbita li ma bħalha biex itella' opra tal-baħar minn qiegħ il-baħar biex imbagħad b'kapriċċ jagħmlilha ħsara u b'hekk jitlef il-qaleb u l-ġbejna u jkun ħadem għal-lasta; "Illi l-għaref difensur tal-atturi issottometta li l-imħarrkin naqsu mill- obbligu tal-missier tajjeb tal-familja meta intrigaw biex itellgħu l- kajjik mill-qiegħ bla ma qabel staqsew lil sidu jekk kemm-il darba kellhomx jindaħlu fi ħwejġu, u wkoll billi meta qatgħuha li jagħmlu dak li għamlu ma kellhomx il-ħila għall-biċċa li daħlu għaliha u 1032(1) tal-Kap 16 9 Xhieda tiegħu 6.6.2000, f'paġġ. 30 – 3 tal-atti tal-kawża 238/97JRM 10 Xhieda tiegħu 13.7.2001, f'paġ. 40 tal-atti tal-kawża 238/97JRM ikkawżaw il-ħsara fil-kajjik. Għal dawn l-argumenti, l-għaref difensur tal-imħarrkin laqa' billi qal li ma kien minnu xejn li huma naqsu milli jużaw il-kura ta' missier tajjeb tal-familja għaliex meta raw kemm kienet ħaġa iebsa li jtellgħu waħedhom il-kajjik minn fejn sabuh, talbu l-għajnuna ta' nies ta' ħila u li kellhom it-tagħmir meħtieġ u qabbduhom kif meħtieġ. L-atturi ma merewx dan il-fatt u, għall-kuntrarju, jirriżulta li l-attur ħallas lill-bugħaddas ta' xogħolu11 u għall-anqas jidher li wiegħed ukoll kumpens lil min irmonka l-kajjik; "Illi ma' dan il-Qorti żżid tqis ukoll li, ladarba l-għamil tal-imħarrkin kien wieħed ta' salvataġġ, jgħoddu r-regoli tal-kważi-kuntratt, b'mod partikolari fejn jirrigwarda l-għaqal mistenni minn min ikun indaħal fil-biċċa12 u l-obbligi tal-persuna li fl-interess tagħha jkun sar dak l-indħil13; "Illi l-Qorti tqis li hemm ċirkostanza oħra partikolari li mhux ta' min iwarrab minn quddiemu f'dan il-każ. Din tirrigwarda l-ħsarat li ġarrab il-kajjik sakemm ittella' l-art. Mill-provi miġjuba miż-żewġ partijiet, ħareġ li fil-jiem meta nstab il-kajjik mgħarraq sa ma ttella' l-art, il-baħar kien qawwi ħafna u b'imbatt aktar minn moderat. L- inħawi fejn instab u fejn ittieħed huma magħrufa għall-kurrenti qawwija li jaħkmu. Il-kajjik għereq f'inħawi fejn il-qiegħ ma huwiex ramel biss imma blat, u jidher li nqabad (jew tkaxkar) f'dak il-blat. Meta nstab, kemm l-għaddas u kemm il-persuna li silfet il-cabin cruiser sabu li l-kajjik diġa' kien juri xi ħsarat fil-qafas tiegħu. Naturalment, il-fatt li kien mgħarraq seta' jagħti 'l wieħed x'jifhem li l-makni tiegħu wkoll ma kinux qegħdin f'kundizzjoni mill-aqwa. Dan kollu seħħ qabel ma l-imħarrkin missew il-kajjik. Jekk kien hemm ħsara diġa' f'dan l-istadju, ma jistgħux jeħlu biha l-imħarrkin u l-atturi ma kienu qegħdin jieħdu l-ebda benefiċċju minn din il- qagħda ta' ġidhom billi jitħalla f'qiegħ il-baħar bla ma jintmess, għaliex l-elementi kienu qegħdin jagħmlu tagħhom u jikkawżaw ħsara xorta waħda; "Illi ntwera li l-operazzjoni nnifisha biex il-kajjik jittella' minn qiegħ il-baħar u jittieħed lejn l-art kienet waħda skabruża u ħadet il-ħin għaliex saret taħt kundizzjonijiet ta' baħar imqalleb u b'attenzjoni l- ħin kollu għal saħħet dawk li kienu qegħdin jieħdu sehem u għall- istess kajjik mirfud. Għalkemm ma huwiex ċar ħafna miż-żewġ verżjonijiet ta' tnejn mix-xhieda barranin tal-imħarrkin, jidher li l- kajjik intrifed bl-inflatable buoys fil-post fejn kien mgħarraq (il- verżjoni ta' Charles Cruz Benitez, sid il-cabin cruiser donnha timplika li l-irfid sar b'tankijiet li ipprovda hu u mbagħad l-inflatable buoys intużaw l-għada meta l-kajjik intrifed fil-bajja ta' Għajn Tuffieħa wara li kien inkalja fir-ramel) u kien minn hemm li nġibed mill-cabin cruiser lejn Għajn Tuffieħa. F'kull każ, mix-xhieda mressqa u li 11 Xhieda ta' Raymond Ayari 22.10.2004, f'paġ. 117 tal-proċess 12 Artt. 1015 u 1017 tal-Kap 16 13 Art. 1018 tal-Kap 16 wieħed jista' joqgħod fuqha (l-atturi f'dan ir-rigward ma tantx setgħu ressqu provi għaliex mill-operazzjoni kollha laħqu biss l- aħħar parti), ħareġ li hu u jinġibed lejn Għajn Tuffieħa, l-kajjik tal- atturi ma reġa' laqat qatt qiegħ il-baħar tul il-vjaġġ, sakemm imbagħad inkalja fir-ramel tal-bajja14; "Illi meta l-kajjik twassal sa Għajn Tuffieħa, dejjem f'baħar imqalleb, inqalgħet ċirkostanza oħra partikolari li l-Qorti tqis li hija rilevanti ħafna għall-kwestjoni tal-ħtija għall-ħsarat imġarrba. Il- kajjik twassal fil-bajja ta' Għajn Tuffieħa għall-ħabta tal-għaxra ta' filgħodu jew ftit qabel. Dak il-ħin, kien niżel l-attur flimkien ma' uffiċjal tal-Pulizija u hemmhekk inqalet il-kwestjoni bejn l-attur u l- imħarrek Grech dwar min kellu jedd għall-kajjik. Minħabba f'hekk, il-kajjik tħalla inkaljat fir-ramel bil-mewġ iħabbat miegħu. Minbarra dan, u sakemm il-Pulizija ħallew il-kobba tal-kwestjoni ta' min kellu jedd għall-kajjik, l-istess Pulizija żammew milli jitkompla x-xogħol biex il-kajjik jittella' l-art dak il-ħin għaliex kien il-ħin li n-nies jinżlu jgħumu u dik l-operazzjoni tqieset ta' periklu għall-għawwiema. Kemm hu hekk, wara li l-Pulizija qatgħetha li l-kajjik kellu jieħdu l- attur, ordnat lill-istess attur biex il-kajjik itellgħu l-art wara nofsinhar u lill-bugħaddas Ayari qalulu biex imur filgħaxija ħalli jieħu lura l- inflatable buoys li kienu għadhom marbutin mal-kajjik; "Illi fil-fehma ta' din il-Qorti din iċ-ċirkostanza li għadha kemm issemmiet tfisser li minn dak il-ħin 'il quddiem, il-kajjik kien fir- responsabbilta' tal-attur li, b'kull jedd, irrivendika ħwejġu, u mhux aktar taħt il-kontroll tal-imħarrkin. Fit-tieni lok, l-ordni mogħtija mill- Pulizija biex il-kajjik ma jittellax sakemm ikun għad hemm nies jgħumu fil-bajja, esponiet lill-kajjik għal aktar ħsara mill-baħar qawwi sakemm tħalla inkaljat, u rabtet idejn kemm l-attur u aktar u aktar lill-imħarrkin li ma jkomplu jagħmlu xejn aktar bla ma jkunu qegħdin jisfidaw ordni li ngħatalhom minn awtorita' kompetenti. Dawn iż-żewġ ċirkostanzi, fil-fehma tal-Qorti, ifissru li kull rabta bejn għamil l-imħarrkin u l-ħsara li ġarrab il-kajjik minn dak il-ħin 'il quddiem inqatgħet, u għal dak li ġara b'seħħ minn hemm ma jistgħux iwieġbu għalih l-istess imħarrkin; "Illi f'qagħda bħal din jgħodd aktar dak li jistabilixxi l-artikolu 1029 tal-Kodiċi Ċivili, b'mod partikolari f'każijiet ta' forza maġġuri; "Illi bla ma l-Qorti tieqaf biex tqis jekk kienx tassew għaqli li, f'qilla ta' baħar bħal ta' dak inhar, il-Pulizija messhiex waqqfet lin-nies milli tinżel tgħum b'periklu għall-istess għawwiema minħabba l- baħar qawwi minflok żammet l-operazzjoni tat-tlugħ fuq l-art tal- kajjik, jibqa' l-fatt li fid-disa' sigħat bejn wieħed u ieħor li l-kajjik dam jaqla' ġo fih il-qilla tal-ħalel, ġarrab ħsarat kbar u saħansitra tkaxkar mal-ħamsin metru mnejn kien inkalja meta twassal irmunkat. F'dan ir-rigward hija elokwenti x-xhieda ta' Raymond Ayari meta qal li x'ħin filgħaxija reġa' mar biex jirtira l-inflatable 14 Xhieda ta' Raymond Ayari 22.10.2004, f'paġ. 113 tal-proċess buoys tiegħu, l-opra tal-baħar "inqalbet imbagħad u tgerbet fuq ir- ramel. Ma baqgħetx wiċċha 'l fuq. … Naf li kienet totalment differenti, mkissra" 15. Dan kollu seħħ, kif ġa' ngħad, meta l-kajjik ma kienx baqa' aktar taħt il-kontroll tal-imħarrkin; "Illi meta l-kajjik ittella' l-art mill-attur u ttieħed għandu, tħalla barra quddiem id-dar tiegħu. Sa ħmistax-il (15) jum wara, meta eżaminah is-surveyor, kien ħareġ ċar li l-ħsara mġarrba mill-kajjik kienet bejn sebat elef euro (€ 7,000) u tmint elef euro (€ 8,000)16. Meta l-kajjik rah il-perit imqabbad mill-Qorti f'Ġunju tal-200917, kien f'qagħda tal-biki, mitluq f'għalqa u tqies bħala "constructive total loss" ta' valur ta' madwar mitejn euro (€ 200). Dwar it-telf ta' valur matul iż-żmien li l-kajjik inżamm f'idejn l-atturi, din il-kawża ma jinteressahiex. Iżda huwa interessanti li jidher li hemm qbil bejn l- espert ex parte u dak imqabbad mill-Qorti dwar x'kienet il-kawża tal-ħsarat li kellu l-kajjik. Min-naħa tiegħu, l-espert maħtur mill-Qorti kien tal- fehma li "Gwidat mill-ħsara li sibt, il-ħsara fil-qoxra kien sostenibbli minn daqqiet kostanti tal-qoxra mal-blat u ramel"19; "Illi l-Qorti ma tistax torbot lill-imħarrkin b'mod esklussiv mal-kawżi identifikati minn dawn iż-żewġ esperti, u żgur ma tistax tqis li tressqu provi tajbin biżżejjed minn min kellu l-piż li jagħmel dan li jwassalha biex tkun konvinta li tipponta subagħha lejn dak li għamlu l-kawża waħdanija għall-ħsarat li ġarrab il-kajjik tal-atturi, kif tippretendi l- ewwel talba attriċi; jew xi wieħed minnhom bħala l-imħarrkin "Illi f'dawn iċ-ċirkostanzi, l-Qorti m'hijiex f'qagħda li tilqa' l-ewwel talba attriċi; "Illi ladarba waslet għal din il-fehma, lanqas hu meħtieġ li tgħaddi biex tqis iż-żewġ talbiet attriċi l-oħrajn, minħabba li dawn jintrabtu mal-ewwel waħda;" 15 Ibid f'paġ. 117 tal-proċess 16 Paġ. 7 tal-proċess 17 Ara paġġ. 169 sa 184 tal-atti tal-kawża 238/97JRM 18 Paġ. 7 tal-proċess 19 Paġ. 171 tal-atti tal-kawża 238/97JRM Rat ir-rikors tal-appell tal-atturi li in forza taghha, ghar-ragunijiet minnhom premessi, talbu li din il-Qorti joghgobha; "tirrevoka s-sentenza moghtija fis-7 ta' Lulju, 2011 mill-Prim'Awla tal- Qorti Civili fil-kawza fl-ismijiet Paul Cruz Benitez u martu Margaret Cruz Benitez –vs- Charles ‘Tewma k/a Theuma u Brian Ayari' (Citaz. Nru. 1003/97JRM) in kwantu cahdet l-ewwel talba attrici kif dedotta fic-citazzjoni promotrici biex tiddikjara l-konvenuti unikament responsabbli ghad-danni sofferti mill-atturi appellanti fil-kajjik taghhom registrat PTF 426 fit-22 ta' Settembru, 1996, meta l-konvenuti ppruvaw jiehdu taht idejhom l-istess opra tal-bahar li huma qalu li kienu sabu mgharrqa fil-Mejjiesa, limiti tal- Mellieha u minflok tilqa' din it-talba, u, fir-rigward tat-tieni u t-tielet talbiet attrici li huma konsegwenzjali ghall-imsemmija l-ewwel talba, u cioe' t-talbiet ghal-likwidazzjoni tad-dani u l-kundanna ghall-hlas tad- danni kif likwidati, jew tiddeciedi dawn l-istess talbiet din l-Onorabbli Qorti jew inkella tirrimetti l-atti lill-Ewwel Qorti sabiex tkun hi li tiddeciedi t-tieni u t-tielet talba attrici sabiex jigi prizervat il-beneficcju tad-doppio esame, bl-ispejjez taz-zewg istanzi kontra l-istess konvenuti appellati." Rat ir-risposta tal-konvenuti li in forza taghha, ghar-ragunijiet minnhom premessi, talbu li din il-Qorti tichad in toto l-appell tal-atturi appellant, u tikkonferma s-sentenza appellata u dan bl-ispejjez taz-zewg istanzi u bl- imghax legali skont il-ligi. Semghet lid-difensuri tal-partijiet; Rat l-atti kollha tal-kawza u d-dokumenti esebiti; Ikkonsidrat; Illi f'din il-kawza l-atturi qed jghidu li waqt li l-konvenuti kienu qed iwettqu operazzjoni ta' salvatagg fuq il-kajjik taghhom li kien mgharraq f'nofs bajja tal-Mellieha, huma wettqu hsarat lill-istess dghajsa li ghalihom irid L-Ewwel Qorti sabet illi l-konvenuti agixxew bid- hsarat li garbet id-dghajsa. diligenza ta' bonus paterfamilias u ma sabithomx responsabbli ghall- L-atturi appellaw mis-sentenza u jargumentaw illi l-hsara grat wara li l- konvenuti indahlu biex itellghu d-dghajsa minn qiegh il-bahar. Trattat l-appell, din il-Qorti tibda biex tosserva li l-konvenuti ma jistghux jigu censurati talli indahlu biex jaghmlu operazzjoni ta' salvatagg minghajr ma gabu preventivement il-kunsens tas-sid. Il-kuncett ta' salvatagg huwa bazat, fil-fatt, fuq l-gholi ta' servizz minghajr dan ma jigi mitlub, u hu istitut affini ghal dak ta' negotiorum gestor regolat fl-Artikoli Anke taht dan l-ahhar istitut, hemm dritt ghall-kumpens f'kaz ta' intervent "lecitu u volontarju" fl-affari ta' persuna Fil-kawza l-ohra bejn l-istess partijiet (citazzjoni numru 238/97) qed jigi deciz li l-operat li wettqu l-konvenuti kien wiehed lecitu u volontarju, u, allura, ghal dak l-operat ghandhom dritt ta' kumpens. L-operat, ovvjament irid jitwettaq bid-debita attenzjoni u diligenza; anzi, jekk wiehed jinvoka l-Artikolu 1016 (2) tal-Kodici Civili, kien mistenni mill-konvenut grad ghola ta diligenza darba li ma rrizultax li kellhom "il- L-Ewwel Qorti analizzat fid-dettall l-operazzjoni li wettqu l-konvenuti, ezami li din il-Qorti tqies li sar b'mod korrett u analitiku, u sabet li l-operazzjoni twettqet bil-galbu u l-hsarat li garbet id-dghajsa, ma kinux rizultat tal-hidma tal-konvenuti. Wiehed ifakkar li l-konvenuti hasbu li kien hemm possibilita` li l-kajjik ikun taghhom, jekk sidha ma jirreklamahiex, u allura zgur kienu se joqghodu attenti fil-hidma taghhom, u li meta ressquha vicin l-art, sid id- dghajsa, wara intervent mill-Pulizija, ha pussess immedjat tal-kajjik u ghal xi zmien halla l-istess fejn kienet, taqla l-mewg u l-bahar qawwi go L-atturi kienu messhom hallew lill-konvenuti jikkompletaw l- operazzjoni, u jezaminaw l-istat tad-dghajsa meta din tigi ritornata lilhom Kif graw l-affarijiet, l-atturi kellhom juru li l-hsara grat waqt li d-dghajsa kienet qed titella' mill-bahar u tigi irmonkata lejn l-art, haga li, pero` ma giex muri. L-ewwel Qorti kellha l-ghajnuna ta' surveyor ex parte u perit tekniku mahtur minnha, li t-tnejn qablu li l-hsarat fid- dghajsa sehhew bl-gharqa u bid-daqqiet kostanti tal-qoxra mal-blat u Il-hsara grat qabel ma l-konvenuti missew il-kajjik, u ghal dawn il-hsarat, u ghal dawk li garbet id-dghajsa meta kienet fuq l-art mhux fil-pussess jew taht il-kontroll tal-konvenuti, dawn tal-ahhar ma jahtux. Kif xehed il- bughaddas Raymond Ayari, u tajjeb innotat l-ewwel Qorti, id-dghajsa "tkissret" meta l-istess kienet taht il-kontroll tal-attur. Ghal fini ta' din il- kawza, mhux importanti x'kien il-hsieb tal-konvenuti ghall-wara s- Huma indahlu biex wettqu bicca xoghol u ghamlu dan bid- diligenza mistennija minnhom, dik ta' missier tajjeb ta' familja, u ma jistghux, kwindi, ikunu responsabbli ghall-hsara li kellu l-oggett. Ghaldaqstant, ghar-ragunijiet premessi tiddisponi mill-appell tal-atturi Paul Cruz Benitez u martu Margaret Cruz Benitez billi tichad l-istess u tikkonferma s-sentenza tal-ewwel Qorti, bl-ispejjez kollha tal-kawza