Ċiv. QORTI TAL-APPELL IMĦALLFIN S.T.O. PRIM IMĦALLEF SILVIO CAMILLERI ONOR. IMĦALLEF GIANNINO CARUANA DEMAJO ONOR. Seduta ta' nhar il-Ġimgħa 25 ta' Novembru 2016 Numru 12 Ċitazzjoni Numru 98/05 PC Raymond u Victoria konjuġi Borg k/a Borg Bonaci v. Frank u Antoinette Micallef Fenech Dan huwa appell ad istanza tal-konvenuti l-konjuġi Said mis- sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) Superjuri, Ġurisdizzjoni Ġenerali, tal-20 ta' April 2012, li permezz tiegħu qed jitolbu lil din il-Qorti tħassar, tannulla u tirrevoka s-sentenza appellata, bl- ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l-atturi appellati. Għal intendiment aħjar ta' dan l-appell is-sentenza mogħtija mill- ewwel Qorti qegħdha tiġi hawnhekk riprodotta fl-intier tagħha: Ċiv. "Il-Qorti, "Rat iċ-Ċitazzjoni li permezz tagħha l-atturi, wara li ppremettew illi: "Illi l-atturi huma proprjetarji flimkien u in solidum bejniethom tal- porzjon art magħrufa bħala 'Tal-Kappillan', fi Triq Xandriku, Paceville, San Ġiljan, Għawdex liema art huma akkwistaw b'titolu ta' ċens temporanju permezz ta' kuntratt fl-atti tan-Nutar Joanne Conrad tal-20 ta' Diċembru tas-sena 2000 liema art hija murija aħjar fuq il-pjanta annessa ma' l-istess kuntratt u markata bħala Dokument A; "Illi l-konvenuti jew min minnhom reċentement u abbużivament okkupaw biċċa minn dina l-istess art in kwistjoni liema art hija delineata bil-kulur aħmar fuq il-pjanta hawn annessa u markata bħala Dok B u liema porzjon art hija tal-qies ta' disgħin metru kwadru (90m.k.) kif ukoll illi l-istess konvenuti fetħu aperturi mid-dar ta' residenza tagħhom għal ġewwa l-imsemmija art; "Illi minkejja illi l-konvenuti ġew interpellati diversi drabi u b'diversi modi sabiex huma jivvakaw tali art u jirrilaxxjaw il-pussess vakant lill- atturi, huma dejjem baqgħu inadempjenti. "Talbu lill-konvenuti jgħidu għaliex m'għandhiex din il-Qorti: "1. Tidddikjara illi l-atturi jipposjedu b'titolu validu ta' konċessjoni emfitewtika l-art meritu ta' dina l-kawża; "2. Tiddikjara illi l-konvenuti qegħdin jokkupaw tali art mingħajr ebda titolu validu fil-liġi; "3. Tordna għalhekk l-iżgumbrament b'mod immedjat tal-konvenuti mill-imsemmija porzjon art kif ukoll tordna lill-konvenuti sabiex jgħalqu kwalunkwe aperturi li huma fetħu għal fuq l-imsemmija porzjon art u jneħħu kwalunkwe strutturi magħmula minnhom fl- imsemmija art u fin-nuqqas tordna li tali xogħlijiet isiru mill-atturi a spejjeż ta' l-istess konvenuti; "Bl-ispejjeż, kompriżi dawk tal-ittri uffiċċjali kif ukoll tal-kawża inferjuri fl-istess ismijiet bin-numru 4/2001 kollha kontra l-konvenuti li jibqgħu minn issa stess imħarrkin għas-subizzjoni. "Rat id-dikjarazzjoni tal-fatti ta' l-atturi kkonfermata bil-ġurament ta' "Rat in-nota ta' l-eċċezzjonijiet tal-konvenuti li eċċepew illi: Preliminarjament in-nullita' ta' din iċ-ċitazzjoni stante illi fuq l- tal-Maġistrati (Għawdex) Ġurisdizzjoni Inferjuri l-Avviż li jġib in-numru 4/2001, il-Qorti Ċiv. ippreżentat fil-ħmistax (15) ta' Frar 2001 fl-ismijiet 'Raymond u Victoria konjuġi Borg k/a Borg Bonaci vs Frank Micallef Fenech'; "2. Illi mingħajr preġudizzju għas-suespost u wkoll preliminarjament jiġi eċċepit illi din mhix il-Qorti kompetenti li tittratta dan il-każ stante illi skond dikjarazzjoni tal-istess atturi fl-Avviż numru 4/01 hawn fuq indikat il-valur lokatizzju ta' din r-raba mertu ta' din iċ-ċitazzjoni ma jeċċedix l-għaxar liri Maltin (Lm10) fix-xahar u għalhekk il-Qorti kompetenti hja dik Inferjuri; "3. fil-mertu, u mingħajr preġudizzju għall-ewwel żewġ eċċezzjonijiet preliminari, il-porzjoni art li l-atturi qed jgħidu li huma akkwistaw b'titolu ta' enfitewsi temporanja minn għand il-Kurja ta' Għawdex permezz ta' kuntratt tal-20 ta' Diċembru 2000 qatt ma kienet proprjeta' tal-Kurja u għalhekk ma setgħetx tiġi inkluża mal-art li l-istess Kurja Veskovili għaddiet lill-atturi b'dan it-titolu. Infatti kien l-attur stess Raymond Borg k/a Borg Bonaci li insista mal-Kurja biex din il-porzjn art tiddaħħal fil-kuntratt ta' enfitewsi temporanja indikat; "4. Illi l-art mertu ta' din iċ-ċitazzjoni minn dejjem kienet f'idejn il- konvenuti jew avventi causa tagħhom u dan ferm qabel ma l-istess Kurja t'Għawdex għaddiet din l-art lill-atturi tal-kuntratt imsemmi fl- eċċezzjoni numru tlieta. Salvi eċċezzjonijiet ulterjuri fid-dritt u fil-fatt. "Rat id-dikjarazzjoni tal-fatti ta' l-istess konvenuti kkonfermata bil- ġurament ta' Frank Micallef Fenech. "Rat il-verbal tagħha tas-27 ta' Jannar 2012 fejn ħalliet il-kawża għas-sentenza għal-lum. "Rat in-nota ta' l-osservazzjonijiet tal-konvenuti. "Rat l-atti l-oħra kollha tal-kawża. "Ikkunsidrat: "Illi permezz ta' din il-kawża l-atturi qed jitolbu l-iżgumbrament tal- konvenuti minn biċċa art deskritta fiċ-ċitazzjoni, li hija dik bordurata bl-aħmar fuq il-pjanta Dok. 10 tal-proċess. Talbu wkoll li l- konvenuti jiġu ordnati jagħlqu kwalunkwe aperturi li għandhom jagħtu għal fuq din l-art u jneħħu l-istrutturi li għamlu fiha. "Il-konvenuti, apparti żewġ eċċezjonijiet preliminari li ġew irtirati fil- mori tas-smiegħ tal-kawża,1 qegħdin jopponu dawn it-talbiet għax jikkontendu li l-atturi m'għandhomx titolu fuq l-art in kwistjoni, u barra 1 Ara verbal ta' l-udjenza ta' l-1 ta' Novembru 2006 a fol. 22 tal-process, u verbal ta' l-udjenza tad-19 ta' Gunju 2007 a fol. Ċiv. tittrasferiha minn hekk huma u l-aventi causa tagħhom ilhom jokkupaw l-istess biċċa art għal żmien twil. "Fiċ-ċitazzjoni tagħhom l-atturi qalu li huma kienu akkwistaw din l-art b'konċessjoni enfitewtika temporanja mingħand il-Kurja Veskovili ta' Għawdex. In sostenn ta' dan, flimkien ma' l-istess ċitazzjoni, annettew kopja tal-kuntratt relattiv.2 Ġara pero' illi wara li sar dan il- kuntratt, kien hemm oppożizzjoni mill-Uffiċċju Konġunt, billi din l-art kienet għaddiet f'idejn il-Gvern u għalhekk il-Kurja ta' Għawdex ma kellha ebda dritt l-att ġie lil sussegwentement rexiss fl-4 ta' Novembu 2009 u minflok l-atturi ngħataw titolu ta' lokazzjoni fuqha mingħand il-Gvern, permezz ta' skrittura ta' l-4 ta' Gunju 2010, li fiha ġie dikjarat li din il-kirja kellha tkun b'effett retroattiv mill-15 ta' Awwissu 2000.4 "Dan ifissier li, għalkemm l-atturi tassew ma kellhomx titolu ta' proprjeta' fuq l-art in kwistjoni meta intavolaw din il-kawża fl-20 ta' Ottubru 2005, bis-saħħa ta' l-iskrittura msemmija ta' l-4 ta' Ġunju 2010, kellhom titolu validu ta' lokazzjoni. Mhux l-istess jista' jingħad għall-konvenuti li, għalkemm fin-nota ta' l-eċċezzjonijiet tagħhom qalu li din l-art kienet ilha f'idejhom u f'idejn l-aventi causa tagħhom "minn dejjem", u allura jidher li kienu qed jippretendu li din saret tagħhom bis-saħħa tal-preskrizzjoni, rriżulta fil-mori tal-kawża li huma wkoll kienu applikaw ma' l-awtoritajiet governattivi sabiex din l- istess art tingħata lilhom bi qbiela, u għalhekk kienu impliċitament qed jirrikonoxxu li ma kellhom ebda drittijiet fuq l-art in kwistjoni. Dan żvelah id-Diretttur tal-Joint Office fid-depożizzjoni tiegħu, meta qal "Mill-banda l-oħra, magħna Said kellhom biss applikazzjoni ta' qbiela, u ma kellhom l-ebda titolu, l-applikazzjoni kienet f'art li hija li ma mar-residenza, u dik nipproċessawhomx." 5 Dan mhux talli ma ġiex innegat mill-konvenuti, imma l-istess legali tagħhom saqsiet lis-sur Gilson għaliex kienu ġew ippreferuti l-atturi fuq il-klijenti tagħha. "Hija għalhekk il-fehma ta' din il-Qorti li ġialadarba xorta waħda jista' jingħad li l-atturi kellhom xi tip ta' titolu validu fuq l-art in kwistjoni meta saret din il-kawża, għandha xorta waħda tilqa' t-talba tagħhom għall-iżgumbrament tal-konvenuti, ġialadarba dawn ex admissis ma jistgħu jirreklamaw ebda titolu fuqha. Dan qegħdha tagħmlu b’applikazzjoni fil- ġurispudenza tal-qrati tagħna. Kif ġie mfissser, din it-teorija "… fil- tal-jus superveniens aċċettat tagħna hija tal-prinċipju il-policy ċara 2 Ara kopja tal-kuntratt in atti Nutar Joanne Conrad ta' l-20 ta' Dicembru 2000; Dok. 5 – 8 tal-process. G. Conrad waqt id-depożizzjoni tiegħu tat-3 ta' Dicembru 2009; Dokti. 39 - 41 u xhieda tieghu fl-istess okkazzjoni a fol. 4 Ara depożizzjoni ta' Vincent AI Bako tad-9 ta' Marzu 2011 a fol. 69 – 74 u dok. 5 Ara xhieda tiegħu a fol. Ċiv. każijiet tipiċi msemmija fid-dottrina u applikati mill-Qrati tagħna, tipotiżża l-verifika ta' kondizzjoni jew l-iskadenza ta' termini waqt il- kawża u dan biex jiġu evitati r-ripetizzjoni tal-kawżi u spejjeż inutili. Infatti din il-prattika ġiet introdotta minn Sir Antonio Colejro fuq l- awtorita' tal-Voet ad Pen. 1, No. 27, f'każ ta' merkanzija li ġiet mibjugħa bil-patt li x-xerrej iħallas tagħha meta jirnexxilu jsib ir- rivendita. L-attur tilef fl-ewwel istanza, iżda bejn is-sentenza u l- petizzjoni ta' l-appell il-konvenut sab il-bejgħ. Għalhekk il-Qorti kif ippreseduta minn Sir Antonio Colejro ikkundannatu jħallas il-prezz bl-ispejjeż tat-tieni istanza. Fl-istess sens jistgħu jiġu konstatati l- koll. Anzi s-sentenza tal-VOl. 281 kienet peċiżament fuq każ identiku għall- preżenti ċjoe' talba ta' żgumbrament u l-għeluq taż-żmien tal-kirja fil- mori tal-kawża...". 6 "Billi madankollu l-atturi huma sempliċi inkwilini ta' l-art in kwistjoni, mhumiex intitolati jitolbu wkoll l-għeluq ta' aperturi jew tneħħija ta'strutturi, kif għamlu fit-tielet talba tagħhom, billi dawn huma pretensjonijet li jappartjenu biss lis-sid, fil-każ tagħna l-Joint Office. "Għal dawn il-motivi tiddiċiedi l-kawża bil-mod segwenti: "1. tiddikjara li l-atturi jipposjedu titolu validu ta' lokazzjoni fuq l-art mertu tal-kawża, li hija dik li tidher ibbordurata bil-kulur aħmar fuq il- pjanta Dok. B annessa maċ-ċitazzjoni; "2. tiddikjara li l-konvenuti qegħdin jokkupaw din l-art mingħajr ebda titolu validu fil-liġi, u "3. tordna għalhekk l-iżgumbrament tal-konvenuti minn din l-art fi żmien xahar mil-lum. "L-ispejjeż, ssoportati ugwalment bejn il-kontendenti."6 fiċ-ċirkostanzi partikolari tal-każ, għandhom jiġu Rikors tal-appell tal-konvenuti Said (02.05.2012): Il-konvenuti ħassew ruħhom aggravati bid-deċiżjoni tal-ewwel Qorti u għalhekk interponew dan l-appell minnha. Huma jagħmlu dawn is-segwenti punti/aggravji: Ċiv. Qorti superjuri għandha toqgħod għat-talba kif tkun ġiet imfissra fl-att taċ-ċitazzjoni u ma tistax tiddeċiedi fuq xi dritt ieħor li jkun jirriżulta imma li ma jkunx jidħol sewwa fit-talba; L-atturi iddikjaraw jippossjedu b'titolu validu ta' konċessjoni l-art mertu tal-kawża, iżda erba' snin wara li saret il- kawża irriżulta li dan it-titolu affermat minnhom ma kien validu xejn tant li l-kuntratt enfitewtiku ġie meqjus null u konsegwentement imħassar fl-4 ta' Novembru 2009; Fl-4 ta' Ġunju 2010, il-Kummissarju tal-Artijiet qabbel l-art lill-atturi u mid-dokument relattiv jidher li xi ħadd bidel iż-żmien tad- dekorriment tal-qbiela; Min iffirma ħdejn il-korrezzjoni tad-data tal-bidu taż-żmien tal-kirja, li suppost skont l-istess termini tagħha kienet għal sena, ma kienx wieħed mill-firmatarji in calce għal dak il-ftehim u jekk is- sena kellha tabilħaqq tkun 2000, kiri b'mod retroattiv mhux normali Ancorche` pero`, id-Dipartiment tal-Artijiet għażel li jagħmel hekk, l-ewwel Qorti xorta ma setgħetx tiddikjara li l-atturi kellhom xi titolu fuq l-art in kwistjoni meta saret il-kawża peress li domanda bażata fuq titolu ta' ċens dikjarat null ma tikkomprendix per equipollens titolu ta' kera tant li l-istituti tal-kera u taċ-ċens jinsabu kollokati f'partijiet diversi tal-Kodiċi Ċivili; Ir-raġjonament tal-ewwel Qorti ma kellux iwassal għal akkoljiment vantata bis-saħħa Ċiv. Fis-sentenza "Joseph Callus Mizzi v Land Valuation Officer" (Appell Ċivili) mogħtija fl-14 ta' Marzu 1984 saret distinzjoni bejn każ ta' kundizzjoni li vverifikat ruħha jew il-każ ta' żmien li jkun skada waqt il-kawża u każ ta' proċedura nulla abo ovo fejn min għamilha qatt ma kellu dritt jagħmilha. Peress li r-risposta tal-appell tal-atturi ġiet ippreżentata wara ż- żmien prefiss mil-liġi7, din il-Qorti ordnat l-isfilz tagħha. L-appell odjern jirrigwarda l-fatt li l-ewwel Qorti ddikjarat li l-atturi kellhom titolu ta' lokazzjoni fuq l-art in kwistjoni u konsegwentement ordnat l-iżgumbrament tagħhom (il-konvenuti), meta effettivament it- talba tal-atturi għall-iżgumbrament kienet invece abbażi ta' titolu ta' L-appell odjern Iċ-ċirkostanzi ta' dan il-każ huma ferm partikolari. L-atturi, abbażi ta' kuntratt8 datat 20 ta' Diċembru 2000, ingħataw mill-Kurja Veskovili ta' Għawdex konċessjoni enfitewtika temporanja ta' porzjon art magħrufa 7 L-atturi ġew notifikati bir-rikors tal-appell fit-18.05.2012 u r-risposta tal-appell tagħhom ġiet ippreżentata fl-04.02.2016 8 Dok A, Kuntratt ta' konċessjoni enfitewtika temporanja, fl-atti tan-nutar Joanne Conrad, fol 5-8. Ċiv. bħala "Tal-Kappillan" Fi Triq Xandriku, Paceville, San Ġiljan, tal-kejl ta' 375 metri Abbażi ta' dan it-titolu ta' enfitewsi tagħhom, huma fl-20 ta' Ottubru 2005 intavolaw din il-kawża kontra l-konvenuti għax qalu li dawn qegħdin jokkupaw porzjon ta' 90 metri kwadri minn din l-art (dik il-parti indikata bl-aħmar fuq il-pjanta Dok B9) u anke fetħu aperturi tad-dar tar- residenza tagħhom għal fuq l-imsemmija art. Għalhekk, (1) talbu li jiġi dikjarat li huma effettivament jippossjedu b'titolu validu ta' konċessjoni enfitewtika l-art okkupata mill-konvenuti, (2) li l-konvenuti invece qed jokkupaw l-art mingħajr titolu validu fil-liġi, kif ukoll li fetħu aperturi mingħajr titolu validu fil-liġi, u (3) li konsegwentement jiġu ordnati jiżgumbraw mill-istess art u jneħħu kwalunkwe strutturi magħmula minnhom fuq l-art u jagħlqu kwalunke aperturi li fetħu fuqha. Fil-mori tal-kawża rriżulta li l-art li ġiet konċessa mill-Kurja Formosa Brincat lill-atturi permezz tal-konċessjoni enfitewtika kienet fil-fatt għaddiet qabel f'idejn il-Gvern, u għalhekk jiġi li ladarba l-art ma kinitx tagħha l-Kurja Veskovili ma setgħetx tagħmel il-konċessjoni enfitewtika li għamlet lill-atturi. Fil-fatt fl-10 ta' Diċembru 200810 l-Uffiċċju Konġunt informa lill-Kurja Veskovili, lill-atturi u lin-Nutar Joanne Conrad li: "Peress li din l-art kienet, fil-ġurnata tat-trasferiment fuq imsemmi, u għadha, proprjeta` tal-Gvern ta' Malta, il-kuntratt ta' konċessjoni enfitewtika fuq imsemmi mhux validu skont il-liġi ...". 9 Dok B, pjanta, fol 10 10 Fol 40 Ċiv. Victor Putzulu Caruana (in rappreżentanta tal-Kummissarju tal-Art, illum direttur tal-Joint Office) fix-xiehda tiegħu tad-9 ta' Marzu 2011 spjega li: "Il-kuntratt ta' ċens tħassar, ovvjament fuq insistenza tagħna, fl-4 ta' L-ewwel Qorti spjegat li ftit xhur wara li l-att ġie rexiss, fl-4 ta' Ġunju 2010, l-atturi ingħataw titolu ta' lokazzjoni fuq l-art mingħand il- Fuq din l-iskrittura ġie dikjarat li l-kirja kellha tkun b'effett retroattiv mill-15 ta' Awwissu 2000. L-ewwel Qorti għamlet riferenza għal dan id-dokument li ġie mmarkat LA1 u indikat li jinsab a fol 59-65 tal-proċess. Din il-Qorti pero` tosserva li l-paġni minn 54 sa 64 huma neqsin u għalhekk dan l-imsemmi dokument donnu tneħħa mill-proċess wara li ingħatat is-sentenza appellata.12 Madanakollu Vincent AI Bako fix- xiehda tiegħu jikkonferma li fl-4 ta' Ġunju 2010 "… tajnihulu b'lura mill- 15 ta' Awwissu 2000, li kienet id-data meta ffirma l-kuntratt taċ-ċens Jiġifieri żammejna d-data tal-kuntratt li kien sar mal-knisja imbagħad ħassarnih … aħna ħassarna l-kuntratt taċ-ċens u dehrilna li nagħtuhielu mill-istess data li kellu hu, flok b'titlu b'ċens b'titlu ta' qbiela." 11 Xiehda ta' Victor AI Bako tad-09.03.2011, fol 69-75 12 Fil-fatt skont il-verbal tas-16.06.201 (fol 66) xehed Lawrence D'amato u esebixxa Dok LA1: iżda la x-xiehda ta' Lawrence D'amato u lanqas id-dokument esebit minnu (li jidher li kien l-iskrittura tal-04.06.2010) ma jinsabu fil-proċess. Ċiv. Konsiderazzjonijiet ta' din il-Qorti L-ewwel Qorti osservat illi għalkemm l-atturi tassew ma kellhomx titolu ta' proprjeta` fuq l-art in kwistjoni meta intavolaw din il-kawża, kellhom invece titolu validu ta' lokazzjoni. Aċċennat għall-fatt illi l- konvenuti, invece, ma kellhom l-ebda drittijiet fuq l-art okkupata minnhom u dan għaliex minkejja li fl-eċċezzjonijiet qalu li kienet għandhom "minn dejjem", jirriżulta li kienu applikaw mal-awtoritajiet sabiex l-art tingħata lilhom bi qbiela, iżda t-talba tagħhom ġiet innegata. Hija għalhekk dehrilha li ladarba l-atturi kellha "xi tip ta' titolu validu fuq l-art in kwistjoni" meta fetħu l-kawża, kellha xorta waħda tilqa' t-talba tagħhom għall-iżgumbrament tal-konvenuti ladarba dawn ma setgħu jirreklamaw l-ebda titolu fuqha. Hija serrħet id-deċiżjoni tagħha fuq l-applikazzjoni tad-duttrina ta' jus superveniens. Din il-Qorti pero` hija tal-fehma li d-deċiżjoni tal-ewwel Qorti ma kinitx waħda korretta. Fl-ewwel lok, it-talba tal-atturi kif imfissra fiċ-ċitazzjoni ma kinitx wiesgħa biżżejjed biex tista' titqies li tikkomprendi kemm allegazzjoni ta' ta' enfitewsi kif ukoll allegazzjoni ta' ta' lokazzjoni. Ċiv. Għalkemm l-atturi intavolaw din il-kawża biex jiżgumbraw lill-konvenuti abbażi tal-fatt li huma kellhom titolu fuq l-art u li l-konvenuti ma kellhomx, jibqa' l-fatt li huma speċifikatament ibbażaw it-talba tagħhom fuq it-titolu ta' enfitewsi u fil-fatt l-ewwel talba, li hi dik preordinata għat- talbiet l-oħra, hija waħda dikjaratorja sabiex jiġi dikjarat li huma jippossjedu l-art in kwistjoni b'titolu validu ta' konċessjoni enfitewtika. Kien forsi jkun differenti li kieku l-atturi ivvantaw titolu ta' proprjetà u irriżulta minflok li għandhom titolu ta' enfitewsi, billi ż-żewġ titoli, it-tnejn ta' dritt in re, għandhom affinità biżżejjed bejniethom u jagħtu lit-titolari fakultajiet biżżejjed identiċi tant li l-effetti tagħhom quddiem terzi għal dak li huwa pussess tutelabbli huma pratikament l-istess. iżda jista' jingħad għax-xebh bejn l-enfitewsi u l-lokazzjoni: l-enfitewsi tagħti lit-titolari ius in re u pussess legali tutelabbli kontra terzi waqt li l- lokazzjoni tagħti biss ius in personam u ma tagħtix pussess bħal dak u għalhekk ma tilleġittimax lill-atturi jressqu azzjoni bħal dik tallum. Il-ġurisprudenza tagħna tagħmilha ċara li l-ebda Qorti, b'mod speċjali f'kawża quddiem Qorti superjuri (a kuntrarju ta' kawża quddiem Qorti inferjuri) ma tista' twessa' t-talba li tkun imressqa mill-atturi. Qorti tal-Appell (Inferjuri) fis-sentenza tagħha fl-ismijiet Carmelo Callus Mizzi "Hu maghruf, u anke accetat, in linea ta' prinċipju ġenerali, illi n-natura u l-indoli tal-azzjoni għandhom jiġu deżunti mit-termini tal-att li bih jinbdew il-proċeduri. Hi wkoll regola proċedurali, sostenuta mill-ġurisprudenza, (Imħ P. Grech Zammit), 23.06.2004 Ċiv. illi l-kawżali tad-domanda ossija r-raguni ġuridika tat-talba, oltre li għandha tiġi mfissra car u sewwa, ma tistax tiġi mibdula jew aġġunta u l-Qorti għandha toqgħod għat-talba kif tkun giet imfissra fl-att taċ- ċitazzjoni. Dan b'mod li l-Qorti ma tistax tiddeċiedi fuq xi dritt iehor li jkun jirriżulta, anke għaliex, kif ritenut, "mhux leċitu li l-kawża tiġi maqtugħa fuq kawżali differenti minn dik espressa fiċ-ċitazzjoni". il-Qorti tagħmel ukoll riferenza għad-deċiżjoni mogħtija minnha stess fil-kawża fl-ismijiet "Doris Vella Grech vs Valentino Leguesse Din kienet azzjoni rivendikatorja fejn l-attriċi ippremettiet li hija l- "proprjetarja" tal-bejt li fuqu kien qed jipprova jagħmel xi żvilupp il- Sostniet li l-bejt kien ġie inkluż bħala parti mill-fond tagħha fir-relazzjoni peritali li kien għamel il-perit Giusppe Bonavia Bundy fl-atti tal- kawża li kienet saret fl-1926, li fiha kienu involuti l-antenati tagħha, awturi fit-titolu tagħha tad-dar. Wara li l-perit tekniku imqabbad mill- Qorti kien ikkonkluda li l-bejt in kontestazzjoni effettivament ma kienx inkluż fir-relazzjoni peritali tal-Perit Giuseppe Bonavia Bundy, l-attriċi bdiet issostni fil-mori tal-kawża li l-bejt in disputa kien sar tagħha bil- preskrizzjoni akkwiżittiva (ħaġa li qatt ma semmietha fir-rikors ġuramentat tagħha). Din il-Qorti kienet irriteniet hekk: "Din il-Qorti hi tal-fehma li t-talba attriċi hija wiesgha biżżejjed biex tikkomprendi titolu derivattiv kif ukoll titolu oriġinali. L-użukapjoni fil- fehma ta' din il-Qorti tinkwadra sewwa fil-kawżali u fid-domanda tal- attriċi. Fis-sentenza moghtija mill-Qorti tal-Appell Inferjuri Design Elements Ltd v. Michael BRIGHTWELL Spiteri pro et nomine (20.10.2004) kien giet ritenut hekk: "Hu ritwalment rikjest bl-Artikolu 156(1) tal- Kodiċi tal-Organizzazzjoni u Procedura Civili illi l-oġġett u r-raġuni tat- talba fiċ-ċitazzjoni għandhom ikunu imfissra ċar u sewwa u in linea ta' prinċipju dawn ma jistgħux jigu mibdula jew aġġunti. Tant li jinsab enunċjat f' bosta sentenzi illi l-Qorti għandha toqgħod għat-talba kif Ċiv. tkun ġiet imfissra fl-att taċ-ċitazzjoni u ma tistax tiddeċiedi fuq xi dritt iehor li jkun jirriżulta, imma li ma jkunx jidħol sewwa fit-talba kif imfissra fl-att taċ-ċitazzjoni (Kollez Vol XXXIX, p.243)"15. Din il-Qorti ma taqbilx li l-ewwel Qorti "ziedet" mat-talba tal-attriċi kif qed isostni l-konvenut appellant nomine u hija tal-fehma li l-użukapjoni tidħol sewwa fil- kawżali u t-talbiet tal-attriċi." Fit-tieni lok, huwa risaput illi l-jus superveniens huwa applikabbli biex jissana nuqqas diment li ma titbiddilx id-domanda. L-ewwel Qorti fil-każ odjern biex issostni d-deċiżjoni tagħha tiċċita minn sentenza tal- Qorti tal-Appell Inferjuri, Francis Al Jolsi v. Joyce Galea Mitchell fejn ġie insenjat illi l-jus superveniens tipotiżża l-verifika ta' kundizzjoni jew skadenza ta termini waqt il-kawża biex jiġu evitati ripetizzjoni ta' kawżi u spejjeż inutili. Tali kawża kienet tirrigwarda talba għal żgumbrament fejn iż-żmien tal-kirja għalaq fil-mori tal-kawża. Bħala eżempju, il-Qorti semmiet ukoll il-każ ta merkanzija li ġiet mibjugħa bil-patt li x-xerrej iħallas tagħha meta jsib ir-rivendita. Ġie spjegat li għalkemm l-attur tilef fl-ewwel istanza, bejn is-sentenza u l-petizzjoni tal-appell il-konvenut kien sab il-bejgħ u għalhekk il-Qorti kkundannatu jħallas il-prezz. Iżda ċ-ċirkostanzi tal-kawża odjerna huma kompletament differenti miċ- ċirkostanzi fiż-żewġ kawżi msemmija. Dan mhux każ fejn ġie allegat titolu li kien jagħti leġittimazzjoni attiva għall-atturi biex imexxu bil-kawża tallum u li fil-fatt kien ineżistenti, u li fil-mori tal-kawża 15 Sentenza kwotata (Kollez Vol XXXIX p.243) hija dik tas-17.06.1955 moghtija mill- Qorti tal-Appell Superjuri fl-ismijiet Veneranda Urry et v. Giuseppe Pawley et. Ċiv. immaterjalizza kuntratt retroattiv li jagħti dik il-leġittimazzjoni u li jmur lura b'mod li jkopri ż-żmien li fih ġiet intavolata l-kawża. Huwa invece il- każ fejn ġie allegat titolu ta' enfitewsi li fil-mori tal-kawża irriżulta li ma kienx jeżisti. L-iskrittura ta' lokazzjoni retroattiva ma tista' bl-ebda mod tissana n-nuqqas ta' titolu ta' enfitewsi allegat mill-atturi. Veru li kienu sfortunati l-atturi li l-konċessjoni enfitewtika mogħtija lilhom mill-Kurja Veskovili inzertat ma kinitx waħda valida, iżda l-prinċipju tal-jus superveniens mhux qiegħed hemm biex jikkompensa għall-isfortuna ta' dak li jkun, kif donnha ppruvat tagħmel l-ewwel Qorti. L-ewwel Qorti applikat il-prinċipju tal-jus supervenjens b'mod tant wiesa li spiċċat biex mhux biss biddlet id-domanda iżda wkoll effettivament tat lill-atturi leġittimazzjoni attiva li f'kull każ titolu ta' lokazzjoni ma jagħtihomx. Evidenza ta' dan huwa l-fatt li l-istess Qorti sabet diffikultà biex tgħid "tilqa' l-ewwel talba". Dan fil-fatt ma setgħetx tgħidu għax ma setgħetx tbiddel id-domanda imbagħad tilqa' d- domanda oriġinali! Fil-fatt kellha tgħid li kienet qegħdha "tiddeċiedi l- kawża bil-mod segwenti: (1) tiddikjara li l-atturi jippossjedu titolu validu ta' lokazzjoni fuq l-art mertu ta-kawża, li hija dik li tidher ibordurata bil- kulur aħmar fuq il-pjanta Dok B annessa maċ-ċitazzjoni....." laqgħet talba li effettivament qatt ma saret! Għal dawn il-motivi din il-Qorti tiddeċiedi din il-kawża billi tilqa' l- appell intavolat mill-konvenuti u konsegwentement tħassar is-sentenza appellata u tiċħad it-talbiet tal-atturi bl-ispejjeż taż-żewġ istanzi kontra l- Giannino Grech Richard Ben Moussa Noel Bogdanovic Vella Caruana Imħallef Ċiv. istess atturi appellati. Silvio Spiteri Kiss Guillaumier Vella Caruana Deputat Reġistratur df