Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM MALTA QORTI ĊIVILI PRIM'AWLA Seduta tad-9 ta' Diċembru, 2019 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM jgħid kif ġej: Rat ir-Rikors Maħluf ippreżentat fit-12 ta' Settembru, 2017, mill-atturi Peter 153493M) (minn issa 'l quddiem "l-atturi"), u maħluf minn Peter Fenech Buontempo stess, li Illi nhar il-Ħadd 4 ta' Lulju 2010, għall-ħabta tad-9.45p.m., waqt li l-attur Peter Fenech Buontempo kien qed isuq il-karozza Maruti Gypsy bin-numru ta' reġistrazzjoni LAD-224 fi Triq Ħal Far, limiti ta' Floriana, sejjer lejn id-dar fid-direzzjoni tal-Gudja, u l- konvenut kien qed isuq il-karozza Hyundai Accent bin-numru ta' reġistrazzjoni Qrati tal-Ġustizzja Paġna 1 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM HAP-559 fl-istess triq ġej mid-direzzjoni ta' Ta' Sannat u sejjer ukoll fid-direzzjoni tal-Gudja, l-istess konvenut, minħabba negliġenza, traskuraġni, imperizja, nuqqas ta' ħsieb u nuqqas ta' tħaris tar-regolamenti tat-traffiku, baqa' dieħel fil-Maruti misjuqa mill-attur Peter Fenech Buontempo, li kienet qed tinstaq quddiemu; Illi b'riżultat ta' dan l-inċident tilfet ħajjitha Nicole Fenech Buontempo ta' għaxar snin, bint l- atturi Peter Fenech Buontempo u Pauline Fenech Buontempo u oħt l-attriċi Lenise Fenech Buontempo. Inoltre l-atturi Peter Fenech Buontempo u Pauline Fenech Buontempo ġarrbu ħsarat u danni oħra kif jiġi ppruvat waqt it- trattazzjoni tal-kawża, inkluż telf ta' qligħ u ħsarat kbar fil-vettura tagħhom imsemmija. Illi minkejja li ġie interpellat, anke uffiċjalment, sabiex jersaq għal-likwidazzjoni u l-ħlas tad-danni kaġunati minnu kif fuq ingħad, il-konvenut baqa' inadempjenti. Għaldaqstant, għar-raġunijiet premessi u prevja kull dikjarazzjoni li tirriżulta meħtieġa matul it-trattazzjoni ta' din il-kawża, l-attur jitlob bir-rispett li din il-Qorti jogħġobha: (i) Tiddikjara u tiddeċiedi li l-konvenut huwa unikament responsabbli għall- inċident awtomobilistiku fuq imsemmi li seħħ fl-4 ta' Lulju 2010 fi Triq Ħal Far, limiti ta' Floriana, kif fuq ingħad, u għad-danni kollha li sofrew l- atturi b'konsegwenza tal-istess; (ii) Tillikwida d-danni kollha hekk sofferti mill-atturi, okkorrendi bin-nomina ta' (iii) Tikkundanna lill-konvenut iħallas lill-atturi s-somma hekk likwidata. Bl-ispejjeż inklużi dawk tal-ittra uffiċjali tat-2 ta' Lulju 2012, tad-29 ta' Marzu 2012, tas-17 ta' Diċembru 2013, u tat-28 ta' Settembru 2015, u tal-ittra interpellatorja tat- 12 ta' April 2017, u bl-imgħax legali kontra l-konvenut inġunt minn issa għas- subizzjoni. Rat ir-Risposta Maħlufa tal-konvenut Mariano EL AIDA CHAFFEYRossi (K.I. 801490M) (minn issa 'l quddiem "il-konvenut"), li ġiet ippreżentata fit-3 ta' Ottubru, 2017, u maħlufa minnu stess, li biha eċċepixxa: Illi t-talbiet attriċi tal-atturi kollha u ċioe Peter Fenech Buontempo, Pauline Fenech Buontempo u Lenise Fenech Buontempo, għandhom kollha jiġu miċħuda, u dan stante illi l-intimat Mariano EL AIDA CHAFFEYRossi, ma kellu assolutament u ċertament ebda tort u responsabbilità għall-inċident awtomobilistiku li seħħ nhar il-Ħadd erbgħa (4) ta' Lulju, tas-sena elfejn u għaxra Qrati tal-Ġustizzja Paġna 2 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM (2010) ġewwa Ħal Lija, limiti ta' Ta' Sannat, bejn il-vettura misjuqa minnu u dik mill- attur Peter Fenech Buontempo, mertu ta' din il-proċedura; 2. Illi la darba l-intimat ma jaħti assolutament xejn u mhux responsabbli għall- inċident mertu ta' dawn il-proċeduri, ma hemmx lok illi jiġu likwidati kwalunkwe danni a favur tal-atturi Fenech Buontempo; Illi għalhekk, in vista tas-suespost, it-tielet (3) talba attriċi wkoll għandha tiġi Illi in ogni caso, l-atturi jridu jġibu prova tad-danni sofferti minnhom; Illi għalhekk isegwi illi t-talbiet attriċi għandhom jiġu miċħuda kollha, bl-ispejjeż 3. miċħuda; 5. kontra tagħhom; Illi fil-fatt, u dan kif ser jirriżulta aħjar waqt is-smigħ u t-trattazzjoni tal-istanti, l- inċident mertu ta' dawn il-proċeduri, ġara tort unikament tal-istess attur Peter Fenech Buontempo, imperizja, negliġenza, traskuraġni u nuqqas ta' tħaris tar- u dan minħabba regolamenti tat-traffiku da parti tiegħu, u dan waqt li kien qed isuq il-vettura tiegħu tal-għamla Maruti Gypsy targata HAP-559, meta ġie kkawżat l-inċident; Salv eċċezzjonijiet ulterjuri, ai termini tal-liġi, jekk ikun il-każ. Rat l-atti kollha tal-kawża. Rat id-dokumenti li ġew esebiti in atti. Semgħet ix-xhieda prodotti mill-partijiet. Semgħet it-trattazzjoni tal-avukat difensur tal-atturi. Rat il-verbal tal-udjenza tas-16 ta' Ottubru, 2019, fejn il-kawża tħalliet għal- lum għas-sentenza. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 3 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM Il-kwistjoni bejn il-partijiet L-azzjoni odjerna ġiet istitwita mill-atturi in segwitu għal inċident awtomobilistiku fi Triq Ħal Far, limiti ta' Floriana, li seħħ fl-4 ta' Lulju, 2010, fejn tilfet ħajjitha binthom minuri Nicole ta' għaxar snin, meta l- konvenut baqa' dieħel fil-vettura misjuqa mill-attur. L-atturi jgħidu li l-inċident seħħ unikament minħabba negliġenza, traskuraġni, iperizja u nuqqas ta' ħsieb u nuqqas ta' tħaris tar-regolamenti min-naħa tal-konvenut, u għalhekk dan għandu jinżamm responsabbli għall-akkadut, kif ukoll għandu jagħmel tajjeb għad-danni kkaġunati lilhom. Fir-risposta maħlufa tiegħu l-konvenut wieġeb li t-talbiet tal-atturi għandhom jiġu miċħuda, minħabba li huwa ma kellu l-ebda tort fl-inċident inkwistjoni. F'kull każ, isostni l-konvenut, l-atturi għandhom iġibu prova tad-danni sofferti Il-konvenut eċċepixxa wkoll li m'hemmx lok għall-ħlas ta' ebda danni min-naħa tiegħu. Provi u riżultanzi Flimkien mar-rikors maħluf tagħhom, l-atturi ppreżentaw kopji tal-ittri uffiċjali tat-2 ta' Lulju, 20121, tad-29 ta' Marzu, 20122, tas-17 ta' Diċembru, 20133, u tat-28 ta' Settembru, 20154, li permezz tagħhom huma interpellaw lill- konvenut jersaq għal-likwidazzjoni u l-ħlas tad-danni kollha kkaġunati minnu lilhom, flimkien ma' kopja ta' ittra tat-12 ta' April, 2017 li permezz tagħha l- 4 tal-proċess. 5 tal-proċess. 6 tal-proċess. 7 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 4 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM atturi wissew lill-konvenut li wara li l-Qorti lliberat lill-attur Peter Fenech Buontempo minn kull imputazzjoni għall-inċident fejn tilfet ħajjitha bintu Nicole Fenech Buontempo, il- konvenut ma kien għad baqgħalu ebda raġuni għalfejn jirrifjuta li jersaq għall- ħlas tad-danni.5 Waqt l-udjenza tal-31 ta' Jannar, 2018 xehed l-attur Peter Bonnici Pace, li qal li fiż- żmien meta seħħ l-inċident mertu ta' dawn il-proċeduri, kemm hu kif ukoll il- mara tiegħu kienu suldati fl-Armata. Ix-xhud qal li fl-4 ta' Lulju, 2010, fil-5:30 ta' filgħaxija huwa kien mar iqatta' ftit ħin għall-kwiet mal-familja tiegħu f'għalqa li huwa kellu fil-limiti tal-Ajruport, ġewwa Ħal Lija, u għall-ħabta tal- għaxra ta' billejl kienu qed jirritornaw lura d-dar. Qal li sabiex joħroġ mill- għalqa tiegħu kellu jgħaddi minn għadd ta' trejqiet qalb l-għelieqi, u dak il-ħin Qal li kien wasal f'telgħa li tiġi bi dritt ir-runway tal-Ajruport, u xħin ġie biex joħroġ għat-triq ewlenija ra vettura qiegħda tinstaq lejn id- direzzjoni tiegħu, għalkemm żied jgħid li laħaq ħareġ komdu u kien beda jsuq fuq il-karreġġjata tiegħu, xħin il-mara tiegħu ġibditlu l-attenzjoni għall-fatt li kienet ġejja vettura minn warajhom. L-attur spjega dak li ġara f'dawk il- "X'ħin ħriġt kien għadu 'l bogħod. X'ħin il-mara qaltli hekk, ma kienx daqshekk 'il bogħod minni. Jiġifieri seconds kien hemm u dak il-ħin qisek trid tagħmel xi ħaġa. Jiena ġbidt fuq il-lemin biex niġi wrong side biex jibqa' għaddej fuq il-linja tiegħu għax hu kien ġej warajja fl-istess linja. It-tnejn sejrin lejn il-Gudja. Indunajt li ġej għax ġibditli l-attenzjoni l-mara l-iżjed li ndunajt għax naħseb lanqas kont inħares fil-mera biex nara. X'ħin ġbidt fuq il-linja biex immur fuq wrong side jiena biex nibqa' għaddej lanqas ilħaqt qbiżtha, lanqas ġejt wrong side. Ħabat magħna fuq wara. Jiġifieri jiena diġà kont nofs it-triq bejn wieħed u ieħor. 8 tal-proċess. 20 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 5 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM daqqa fuq wara nsomma. Il-Maruti bdiet iddur, dorna xi tliet dawriet jew erba' dawriet ..." Ix-xhud qal li mal-ħabta l-vettura misjuqa minnu waqfet, għalkemm l-isteering tagħha ġie bla kontroll. L-attur kompla jispjega kif fil-mumenti ta' wara qam paniku, għax meta ħareġ mill-vettura tiegħu, ra li bintu Nicole kienet mitluqa u mingħajr reazzjoni. Qal li dak il-ħin hu ra kif għamel u ħareġ lit-tifla mill- vettura għax il-bibien tal-vettura ma ridux jinfetħu, u xi mumenti wara waqfet tfajla li qaltilhom li hi first aider, u bdiet tagħti l-assistenza lit-tifla tiegħu. L- attur qal li din it-tfajla infurmathom li bintu kienet għadha ħajja, għad li ma kinitx qiegħda tiċċaqlaq u lanqas titkellem. Kompla jgħid li wara xi ħin waslet l- ambulanza, u hu rikeb mat-tifla lejn l-Isptar. L-attur qal li qabel l-inċident fl- ebda ħin ma sema' l-ħoss tal-brejkijiet tal-vettura l-oħra, u l-ħabta seħħet wrong side għaż-żewġ vetturi. Qal ukoll li wara l-inċident irriżulta li l-vettura misjuqa mill-konvenut kienet qiegħda tinstaq b'veloċità ta' mija u ħamsin kilometru fis-siegħa. L-attur qal li wara l-inċident it-tifla tiegħu damet rikoverata fit-Taqsima tal-Kura Intensiva tal-isptar tnax-il ġurnata, u tul dan iż- żmien qatt ma ġiet f'sensiha jew tkellmet. Hu qal li bintu minuri mietet fis-16 ta' Lulju, 2010 . Qal ukoll li l-vettura misjuqa minnu kellha ħsarat estensivi. Waqt l-udjenza tas-27 ta' Marzu, 2018 xehed il-PL Mario Sortino, li qal li hu nħatar mill-Maġistrat Inkwirenti sabiex jagħmel rikostruzzjoni tal-inċident u jistabbilixxi l-veloċità li kienu għaddejjin biha l-vetturi. Ix-xhud qal li l-inċident inkwistjoni kien seħħ fl-4 ta' Lulju, 2010 fi Triq Ħal Far, Ta' Sannat, fejn kienet weġġgħet gravi Nicole Fenech Buontempo, li tilfet ħajjitha l-isptar ftit tal-jiem wara. spjega li l-vetturi involuti f'dan l-inċident kienu waħda tat-tip Hyundai Accent 26 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 6 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM HAP 559 misjuqa mill-konvenut, u l-oħra Maruti Gypsy LAD 224 misjuqa mill- Ix-xhud qal li huwa kien mar fuq il-post tal-inċident dakinhar stess li kien seħħ, u meta wasal fuq is-sit sab li l-vettura misjuqa mill-attur kienet fuq in- naħa tal-lemin tat-triq, qed tħares lejn il-Gudja, filwaqt li l-vettura misjuqa mill-konvenut kienet fuq in-naħa tal-karreġġjata tan-naħa tax-xellug, ftit metri Ix-xhud qal li fil-mumenti ta' wara l-inċident, huwa ma kien kellem lil ħadd. Żied jgħid li mill-investigazzjonijiet li saru kien irriżulta li l-vettura misjuqa mill-konvenut kellha t-turbo miżjud. Ix-xhud qal li mill-evidenza li hu ġabar mingħand il-persuni li kellem fuq il-post, kien irriżultalu li dakinhar tal- inċident il-konvenut kien ħareġ ma' sħabu, l-ewwel marru Wied iż-Żurrieq u ħadu xi xorb, imbagħad kienu marru Ta' Sannat fejn reġgħu xorbu, u minn Ta' Sannat bdew isuqu fid-direzzjoni tal-Qrendi fejn ser ikollhom ikla. qal li l-inċident seħħ meta l-attur ħareġ minn ġo side street għal ġol-main road, u saq għall-karreġġjata li kien ġej minnha l-konvenut. Ix-xhud żied jgħid li l- vettura misjuqa mill-konvenut kienet għaddejja b'ċerta saħħa. dak li ġara fil-mumenti ta' wara billi qal: "Dak il-ħin kif kien qed jikser is-sewwieq tal-jeep, reġa' kiser fuq il-lemin tiegħu, dan konsegwentement kiser anke biex jevita għax ħaseb li ħa jmorru hekk, ħa jaqsmu lil xulxin, però s-sewwieq tal-jeep reġa' kiser fuq il-lemin, dan is-sewwieq tal-Hyundai kiser anke fuq il-lemin u seħħet il-ħabta speċi bħal front to rear bil- Malti. Konsegwentement għad-daqqa, din il-jeep marret, ħabtet fuq il-crash barrier, waqt li l-Hyundai baqa' miexi fuq il-karreġġjata tan-naħa tax-xellug." Ix-xhud żied jgħid li l-kundizzjonijiet tat-temp dakinhar tal-inċident kienu tajbin, u għalkemm kien dalam, it-triq kienet mixgħula mija fil-mija. Żied jgħid li hu kien kellem lil Dorianne Cini, li kienet riekba fil-vettura misjuqa mill- konvenut, li kienet ikkonfermat dak li qal il-konvenut dwar fejn kienu marru aktar kmieni u x'kienu xorbu. Dorianne Cini qaltlu li f'ħin minnhom Qrati tal-Ġustizzja Paġna 7 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM semgħet lil ċertu Dorian, li ukoll kien riekeb mal-konvenut fil-vettura tiegħu, jgħid lill-konvenut li kienet ħierġa vettura mis-side street. qalet li kif għolliet rasha rat il-vettura misjuqa mill-attur, u seħħet il-ħabta. xhud qal ukoll li l-vista ta' sewwieq li kien ħiereġ mis-side road kienet waħda limitata minħabba fit-topografija tat-triq. Ix-xhud kompla jgħid li meta tkellem mal-attur dan kien qallu li kien qatta' nofstanhar f'xi għelieqi li kellu fl-inħawi, u li t-tifla tiegħu kienet riekba fuq is-seat ta' wara, fil-kaxxa tal-jeep. L-attur kien qallu wkoll li xħin wasal viċin l-Ajruport kien ra vettura ġejja, li kienet għadha tidher 'il bogħod, u hekk kif ħareġ minn fuq l-istop sign qala' daqqa fuq wara, bil-konsegwenza li l-vettura tiegħu daret u spiċċat fuq in-naħa l-oħra L-attur kien qallu wkoll li hu ma kienx induna li kien laqat il-crash barrier, wara li kien intlaqat mill-vettura misjuqa mill-konvenut. l-attur kien infurmah ukoll li huwa ma kien xorob ebda xorb alkoħoliku Ix-xhud kompla jgħid li huwa kien tkellem ukoll mal-konvenut, li kkonferma li aktar kmieni dakinhar kien mar f'bar Wied iż-Żurrieq fejn ħa żewġ drinks, u wara ltaqa' ma' xi ħbieb tiegħu. Il-konvenut kien qallu wkoll li meta kien nieżel mit-triq ra l-vettura Maruti ħierġa minn triq sekondarja, u peress li l-konvenut kien wasal viċin il-vettura tal-attur, dan iddeċieda li jaqbżu billi jmur fuq il- karreġġjata l-oħra. Il-konvenut żied jgħid li l-attur dak il-ħin ukoll ġibed l- isteering fuq il-karreġġjata tal-lemin fejn seħħet il-ħabta. Ix-xhud qal li mill- kalkolu xjentifiku li għamel hu, kien stabbilixxa li l-konvenut kien qiegħed isuq b'veloċità ta' mija u sebgħa u erbgħin kilometru fis-siegħa (147km/hr).8 Ix- 8 Fi kliem ix-xhud: "Mela bażikament jiena bdejt billi ħadt il-post impact velocity taż-żewġ vetturi. Seħħet il-ħabta, ikkonstatajt fejn kien l-ispot of impact imbagħad bid-daqqa l-karozzi fejn spiċċaw. Mela inti għandek hawnhekk il-karozzi straħu, mela l-veloċità hija zero. Mela minn hemmhekk nibda naħdem kollox bil-kontra, bir-reverse. Mela minn fejn straħu għal fejn ħabtu u minn fejn kienu ġejjin, li bażikament hawn kollox elenkat. … Iva daħħalt anke l-momentum calculations fejn anke kkalkulajt anke l-masses tal-vetturi u bażikament irriżulta li l-Hyundai kien għaddej b'147 km/hr." Qrati tal-Ġustizzja Paġna 8 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM xhud żied jgħid li d-daqqa tant kienet b'saħħitha li l-vettura misjuqa mill-attur ħabtet mal-crash barrier, tkaxkret u għoliet. Ix-xhud qal ukoll li l-marki tal- brejkijiet bdew mill-karreġġjata tax-xellug fejn kien nieżel il-konvenut, u komplew għall-karreġġjata tal-lemin, u mad-daqqa l-Hyundai kien qiegħed jibbrejkja, u mal-ħabta l-vettura daret, spinnjat, u kien hemm anki sinjali ta' brixx mal-art. Ix-xhud qal li qabel mal-konvenut beda jagħfas il-brejkijiet, il- vettura li kien qed isuq kienet għaddejja b'veloċità ogħla minn mija u sebgħa u erbgħin kilometru fis-siegħa (147km/hr). ippreżenta kopja tar- relazzjoni magħmula minnu u minn Joseph Bilke fl-atti tal-Inkjesta Maġisterjali.9 Mill-atti tal-Inkjesta Maġisterjali jirriżulta li meta l-konvenut ta d- depożizzjoni tiegħu, dan qal li kien immodifika l-magna tal-vettura li kien qiegħed isuq, u la kien informa lil Transport Malta b'dan u lanqas lis-soċjetà tal-assigurazzjoni tiegħu. Fl-udjenza tas-7 ta' Mejju, 2018, xehed Joseph Vella Schembri, li qal li għal perijodu ta' erbgħin sena hu kien jaħdem bħala espert mekkaniku tal-Qorti. li hu kien inħatar mill-Maġistrat Inkwirenti sabiex jassisti fl-inkjesta. qal li l-inkarigu tiegħu kien li jeżamina ż-żewġ vetturi, u kien irriżultalu li l- magna tal-vettura tal-konvenut kienet ġiet modifikata. Qal ukoll li l-vettura tal- konvenut ma kellha l-ebda difett fis-sistema tal-brejkijiet jew fl-isteering, imma konsegwenza tal-inċident il-vettura kellha ħsarat estesivi, tant hu hekk kienet ġiet dikjarata beyond economical repair. Ix-xhud qal li l-Hyundai misjuqa mill-konvenut kellha daqqa frontali, filwaqt li l-vettura tal-attur kellha daqqiet fuq wara, l-aktar in-naħa tal-lemin. 40 tal-proċess. 78 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 9 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM Waqt l-istess udjenza xehed ukoll Dorian Richard Mcclory, li qal li dakinhar li seħħ l-inċident mertu ta' dawn il-proċeduri huwa kien riekeb mal-konvenut fuq quddiem tal-vettura, bħala passiġġier, u dak il-ħin huma kienu ġejjin minn serata barra, fejn l-ewwel marru f'bar f'Wied Ix-Xagħra u wara marru Ta' Sannat. Ix-xhud qal li ma jiftakarx il-konvenut x'kien xorob waqt li kienu fil-bar, u meta marru Ta' Sannat huma kienu ħadu xi drinks oħra. li wara Ta' Sannat, huwa kien sejjer lejn il-Qrendi flimkien mal-konvenut u persuna oħra li kienet riekba magħhom, u waqt li kienu fit-triq ta' quddiem l- Ajruport, tfaċċat jeep li baqgħet ħierġa u kien hemm li seħħ l-inċident inkwistjoni. Ix-xhud qal li xħin il-konvenut induna li kien ser jidħol fil-vettura misjuqa mill-attur, il-konvenut kien ipprova jibbrejkja u jikser ftit 'il barra biex jipprova jevitah, u kien f'dak il-mument li seħħ l-impatt. Waqt l-udjenza tal-20 ta' Ġunju, 2018 xehdet Dorianne Day, li qalet li dakinhar li seħħ l-inċident mertu ta' dawn il-proċeduri, hija kienet ħarġet mal- konvenut u ma' Dorian Bellizzi, u kienu qattgħu xi ħin f'bar f'Wied iż-Żurrieq, u minn hemmhekk baqgħu sejrin f'bar ieħor f'Birżebbugia. Qalet li wara huma ddeċidew li jsuqu lejn il-Qrendi, u xħin waslu Ħal Lija hija bagħtet messaġġ lill- ġenituri tagħha sabiex tinfurmahom li kienet sejra l-festa tal-Qrendi. ukoll li f'ħin minnhom semgħet lil Dorian Bellizzi jgħid lill-konvenut biex joqgħod attent għax kien se joħroġlu xi ħadd, u żiedet tgħid li minkejja dan, hi baqgħet b'għajnejha 'l isfel biex tibgħat il-messaġġ. Kien dak il-ħin li seħħ l- 81 tal-proċess. 90 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 10 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM Fl-udjenza tal-24 ta' Ottubru, 2018, xehdet l-attriċi Pauline Khalfallah, li qalet li dakinhar li seħħ l-inċident, hi u l-familja tagħha kienu qattgħu xi ħin f'għalqa li l-familja tal-atturi għandhom fil-limiti ta' Ħal Lija, u għall-ħabta tat-tmienja u nofs jew id-disgħa ta' filgħaxija, huma ddeċidew li jitilqu mill-għalqa u jirritornaw lejn darhom. Qalet li r-raġel tagħha kien qiegħed isuq, u wara li ħareġ mill-karreġġjata tax-xellug, qabad il-karreġġjata fil-parti tat-triq li kellha tieħdu lejn Il-Mosta. Ix-xhud qalet li dak il-ħin ir-raġel tagħha kien għadu ser jaqbad it-third gear, u xi ħin qabel huma raw dawl ta' karozza jfeġġ, għalkemm dan kien għadu 'l bogħod minnhom. L-attriċi qalet li hija rrimarkat lir-raġel tagħha dwar il-veloċità li din il-vettura kienet ġejja biha, u dak il-ħin ir-raġel tagħha għamel manuvra biex jipprova jevita din il-vettura. Kompliet tgħid li kien proprju f'dak il-waqt li hija semgħet ħoss kbir, u ħasset il-vettura tagħhom iddur tliet darbiet, sakemm waqfet zoptu, bil-vettura misjuqa mill- konvenut imwaħħla fil-parti ta' wara tal-jeep tal-atturi. L-attriċi qalet f'dak il- ħin it-tifla tagħha kienet fuq wara tal-jeep, u xħin hi ratha ma tiċċaqlaqx, qabadha paniku. L-attriċi qalet li wara ftit tal-ħin t-tifla tagħha ttieħdet l- isptar, u minkejja li sarilha intervent, din qatt ma reġgħet ġiet f'sensiha. li qal li meta seħħ l-inċident, huwa kien ilu ħames snin li ġab il-liċenzja. konvenut qal li dak il-ħin tal-inċident huwa kien qiegħed isuq karozza ta' Il-konvenut ikkonferma li l-magna ta' din il-vettura kienet ġiet mibdula għal waħda b'saħħitha aktar, u spjega wkoll li l-magna kienet inbidlet minn waħda bil-karburatur għal waħda tat-tip fuel injection li kienet taħli anqas. Il-konvenut ikkonferma li hu ma talab permess mingħand l-ebda 101 tal-proċess. 115 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 11 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM awtorità sabiex jibdel il-magna tal-vettura tiegħu. Il-konvenut ikkonferma wkoll li qabel seħħ l-inċident, huwa kien mar f'bar Wied iż-Żurrieq flimkien ma' sħabu, u minn hemmhekk kien ħa xi drinks. Qal li wara Wied iż-Żurrieq, hu u sħabu kienu marru Ta' Sannat sabiex iwasslu tfajla, u hemmhekk iltaqgħu ma' xi ħbieb tagħhom u kienu niżlu jieħdu xi drinks. Żied jgħid li wara Floriana, huwa flimkien ma' sħabu kien saq lejn il-Qrendi, u fit-triq li minn Ħal Lija kellha twasslu fid-direzzjoni tal-Qrendi, kienet ħarġet vettura minn fuq stop sign u ħabat fiha. Il-konvenut qal li hu ma jiftakarx b'liema veloċità kien għaddej. Żied jgħid li hu ra l-vettura tal-attur ħierġa, għalkemm id-dawl tagħha Qal ukoll li dak il-ħin la kien hemm vetturi oħra quddiemu u lanqas kien hekk vetturi ġejjin mid-direzzjoni opposta. Il-konvenut qal li l- inċident seħħ peress li ma kienx hemm distanza biżżejjed biex hu seta' jieqaf. Qal ukoll li meta l-vettura misjuqa mill-attur kienet daqshekk viċin tiegħu, hu pprova jaqbiżha, iżda xħin ra li ma kienx ser jirnexxilu, għafas il-brake. konvenut qal li anki l-attur ma rnexxilux imur in-naħa l-oħra tat-triq, u l-marki tal-brejkijiet qegħdin f'nofs it-triq. Il-konvenut qal li l-attur induna bil-manuvra li pprova jagħmel hu sabiex jevitah, u l-attur kien reġa' lewa lejn il-karreġġjata tiegħu, bir-riżultat li l-ħabta seħħet fin-nofs tat-triq. Il-konvenut ġie mistoqsi jekk jiftakarx il-veloċità li kien għaddej biha fil-ħin meta seħħ l-inċident, u għal din id-domanda wieġeb,"naħseb kont għaddej naqra aktar milli suppost". Fir- rigward ta' dak li qal l-espert tal-Qorti li huwa kien qiegħed isuq b'veloċità ta' madwar mija u ħamsin kilometru fis-siegħa, il-konvenut qal li dan ma setax ikun għax il-vettura tiegħu ma ttellax dik il-veloċità. Il-konvenut qal li hu kien għaddej b'veloċità ta' aktar minn tmenin kilometru fis-siegħa. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 12 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM Fl-affidavit tagħha Pauline wilson qalet li meta seħħ l-inċident bintha Nicole kellha għaxar snin. L-attriċi qalet li bintha kienet tifla li tmur tajjeb fl-istudju, u ftit qabel ma seħħ l-inċident, kienet irċeviet riżultati tal-iskola tajbin ħafna u kienet ħerqana li tkompli bl-istudji tagħha fi skola ġdida. Qalet ukoll li bintha kienet bil-għaqal u attiva ħafna fil-ħajja studenteska, u kellha x-xewqa li ssir għalliema. Ix-xhud qalet li wara l-inċident hija kienet waqgħet f'dipressjoni kbira, u kellha tirrikorri għall-għajnuna psikjatrika. Żiedet tgħid li minħabba l- istat li kienet fih, kienet anki talbet li tibdel ix-xogħol li kienet tagħmel, u minn fil-headquarters tal-AFM, kienet marret taħdem ir-Regimental Qalet li minħabba problemi f'saħħitha, fl-2016 hija kienet irriżenjat mix-xogħol minħabba li kellha biżżejjed servizz, imma spiċċat telqet mix-xogħol qabel laħqet l-età tal-irtirar. Qalet ukoll li dan kien ifisser li kienet tilfet dħul ta' madwar tliet mitt Euro (€300) fix-xahar, minħabba d- differenza bejn is-salarju u l-pensjoni. Fl-affidavit tiegħu Paul Runza qal li bintu Nicole kienet tifla li tipprometti ħafna fl-iskola. L-attur qal li wara l-inċident huwa wkoll inħakem minn dipressjoni, u l-inċident affettwah ħafna fuq xogħlu. Qal li għamel żmien jibża' li jitkeċċa mill-impjieg, u kien irriżenja mix-xogħol fl-età ta' tnejn u ħamsin sena, u kien tilef madwar erba' mitt (€400) Euro fix-xahar. L-attur ikkonkluda billi qal li kieku ma kienx għall-inċident, huwa kien jibqa' jaħdem, peress li huma għandhom tifla minorenni oħra, li wkoll kienet għadha qed tistudja fiż- żmien meta seħħ l-inċident, u għalhekk kienet għadha tiddependi mill-ġenituri tagħha. 140 tal-proċess. 142 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 13 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM Waqt l-udjenza tal-25 ta' Frar, 2019 xehdet Joyce Elwerfelly, Deputat Reġistratur fl-Qorti Kriminali17, li ppreżentat kopja legali tad-deċiżjoni mogħtija mill-Qorti tal-Maġistrati fl-ismijiet Mizzi Casha vs. Mariano Andreinski, li ġiet deċiża fis-26 ta' Mejju 2015.18 Fid-deċiżjoni tagħha, il-Qorti tal-Maġistrati kkonkludiet illi: "… il-Qorti hija tal-fehma illi għalkemm is-sewqan tal-imputat ċertament jista' jitqies bħala xi sewqan perikoluż, madanakollu l-Qorti tqis illi l-parte ċivile kien negliġenti fis-sewqan tiegħu u saq b'nuqqas ta' kont meta ma żammx dik il-proper lookout rikjesta mil-liġi u dana għaliex għalkemm ra lill-imputat ġej mill-bogħod xorta deherlu li kellu joħroġ minn triq sekondarja u jostakola t-triq libera tal- imputat ... Illi għalhekk meta tiġi biex tikkonsidra l-piena li għandha tiġi inflitta, il-Qorti sejra tieħu in konsiderazzjoni l-fatt illi l-parte civile f'dana l-inċident ikkontribwixxa għas- sinistru bin-nuqqas ta' attenzjoni tiegħu. Illi inoltre, kif diġà ngħad, mill-atti proċesswali is-sewqan tal-imputat għandu jiġi kkunsidrat bħala traskurat, u bla kont u perikoluż u għalhekk il-Qorti ser tgħaddi sabiex bħala parti mill-piena tiskwalifika l-liċenzja tas-sewqan tal-istess imputat. In finis jingħad għalhekk li f'dan l-inċident sfortunat huma responsabbli kemm l- imputat li saq b'manjiera perikoluża u eċċessiva minkejja li kien għaddej fuq triq prinċipali u l-parte civile għalkemm fi proporzjon iżgħar għaliex qabad u ħareġ minn triq sekondarja bla ma ħa l-prekawzjonijiet kollha rikjesti mil-liġi." Fid-dawl ta' dawn il-konsiderazzjonijiet, il-Qorti kkundannat lill-konvenut Mariano Spiteri Cornish għal sentenza ta' sena priġunerija sospiża għal tliet snin, u Waqt l-udjenza tat-22 ta' Mejju, 2019 sar il-kontroeżami ta' Peter Strickland, li kkonferma li dakinhar tal-inċident huwa kien ħareġ minn side-road għal main road, u din is-side road ma kellhiex dawl minħabba li hi sqaq qalb l-għelieqi. Qal li hu u ħiereġ kien għadu qiegħed bis-second gear, għalkemm żied jgħid 146 tal-proċess. 147 tal-proċess. 183 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 14 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM ukoll li ma jiftakarx jekk kienx laħaq daħħal ukoll it-third gear. L-attur kompla jgħid li qabel ħareġ mis-side road huwa kien diġà ra l-vettura tal-konvenut ġejja, u hu kien laħaq ħareġ u beda jsuq fil-karreġġjata tiegħu, meta l-mara tiegħu rrimarkat dwar il-veloċità li kien ġej biha l-konvenut, u hu seta' jarah ukoll mill-mera ta' ġewwa. L-attur żied jgħid li kif ra lill-konvenut ġej b'dik il- veloċità kollha, hu ġibed lejn il-lemin biex il-konvenut ikun jista' jibqa' għaddej fil-karreġġjata tiegħu. L-attur ikkonferma li l-konvenut kiser ukoll, u kien dak il- ħin li seħħ l-impatt. L-attur qal ukoll li hu ma setax jara lill-konvenut qabel ħareġ fit-triq prinċipali, minħabba li hu kien ħiereġ minn triq qalb l-għelieqi, u fin-naħa tax-xellug tat-triq hemm siġra li tostakola l-viżwal. L-attur żied jgħid li huwa kien lemaħ lill-konvenut għall-ewwel darba xħin huwa kien għadu ser joħroġ mis-side road. L-attur ikkonferma wkoll li d-dwal tal-vettura tiegħu kienu mixgħulin. Waqt l-istess udjenza sar ukoll il-kontroeżami ta' Pauline Falzon Caruana, li qalet li hija kienet ġibdet l-attenzjoni tar-raġel tagħha għall-fatt li vettura minn faċċata kienet qiegħda tinstaq lejhom mill-konvenut b'ċerta veloċità. L-attriċi żiedet tgħid li xħin qalet dak id-diskors, l-atturi kienu laħqu ħarġu fil-karreġġjata tax- xellug, u kienu saqu biċċa fid-dritt. Ix-xhud qalet ukoll li r-raġel tagħha kien laħaq ħareġ komdu mis-side street, u m'għamilx manuvri ssugrati biex ħareġ. Qalet li l-inċident seħħ ta' malajr, meta semgħet ħoss qawwi fuq in-naħa ta' wara tal-vettura, u bdiet tara kollox idur biha, sakemm il-vettura li kienu fiha L-attriċi qalet li t-tfal tagħha fuq wara ma kinux lebsin ċinturin tas-sigurtà għax il-vettura li kienu rekbin fiha kienet manifatturata b'dak il- 188 tal-proċess. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 15 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM Konsiderazzjonijiet legali Il-Qorti sejra tgħaddi biex tikkonsidra l-provi ppreżentati sabiex tiddetermina jekk il-konvenut għandux responsabbilità x'iġorr għall-inċident mertu tal- kawża u għad-danni sofferti mill-atturi b'konsegwenza tal-istess inċident. Jirriżulta li dan l-inċident ferm sfortunat seħħ meta fl-4 ta' Lulju, 2010 l-atturi kienu qegħdin jirritornaw lura lejn darhom wara li qattgħu nofstanhar f'għalqa li huma għandhom fl-inħawi ta' Ħal Lija. Fil-ħin meta seħħ l-inċident, għall- ħabta tal-għaxra neqsin kwart ta' filgħaxija, il-konvenut flimkien ma' xi ħbieb tiegħu, kien għaddej mit-triq li tiġi biswit ir-runway tal-Ajruport, sabiex imur fid-direzzjoni tal-Qrendi, wara li hu u sħabu kienu qattgħu xi ħin f'bar f'Wied iż-Żurrieq u wara kienu marru jixorbu f'Birżebbugia. L-attur spjega li sabiex ikun jista' joħroġ mill-inħawi fejn għandu l-għalqa, kellu joħroġ minn side- street mudlama peress li fl-inħawi hemm diversi trejqiet qalb l-għelieqi, waqaf fuq stop sign li hemm mal-liwja li twassal għat-triq ewlenija, u wara ħareġ fit- triq ewlenija. L-attur spjega kif huwa kien diġà qabad it-triq id-dritta u qaleb fuq is-second gear, xħin il-mara tiegħu ġibditlu l-attenzjoni li kienet ġejja vettura b'ċerta veloċità minn warajhom. L-attur qal ukoll li huwa kien diġà lemaħ lill-konvenut ġej mill-bogħod, iżda kif xehdet mart l-attur fil- kontroeżami tagħha, l-attur laħaq kien ħareġ mis-side-street b'mod komdu u kompla jsuq fit-triq ewlenija mingħajr ma kellu għalfejn jagħmel xi manuvra azzardata. L-attur spjega kif però fi ftit tal-ħin l-konvenut kien laħqu, u xħin induna bil-vettura ġejja minn warajh, ipprova jaqsam fuq il-karreġġjata tal- lemin, sabiex jagħti spazju lill-konvenut biex jgħaddi, iżda l-konvenut kellu l- istess ħsieb, għax anki hu pprova jaqbeż fuq il-karreġġjata tal-lemin sabiex jevita lill-attur, bir-riżultat li l-impatt bejn iż-żewġ vetturi seħħ proprju f'nofs it- Mal-impatt il-vettura tal-għamla Maruti jeep misjuqa mill-attur, daret Paġna 16 minn 27 Qrati tal-Ġustizzja Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM tliet darbiet, inqatgħet mill-art, u wara straħet mal-ġenb tat-triq. L-attur xehed li hekk kif rnexxielu joħroġ mill-vettura, mill-ewwel kien jidher li bintu minuri, Nicole, kienet weġġgħet serjament, peress li ma bdiet turi l-ebda reazzjoni. Fil- fatt, l-atturi spjegaw li għalkemm binthom ittieħdet l-isptar minnufih, fejn anki sarilha intervent, hija tilfet ħajjitha wara tnax-il ġurnata fit-taqsima tal-kura Il-konvenut xehed dwar il-fatt li kien qiegħed isuq vettura li l-magna tagħha kienet ġiet modifikata mingħajr ma kien talab l-awtorizzazzjoni ta' Transport Malta u tas-soċjetà tal-assigurazzjoni tiegħu. Il-konvenut ma ċaħadx li kien qiegħed jaqbeż il-limiti tal-veloċità għal dik il-parti tat-triq, u lanqas ma ċaħad li tul dik is-serata hu kien ħa xi xorb alkoħoliku meta kien ma' sħabu. konvenut qal li minkejja li kien ra lill-attur ħiereġ mis-side street, id-dawl tal- vettura tal-attur ma rahx, u meta induna kemm kienu viċin xulxin iż-żewġ vetturi, l-ewwel ipprova jaqsam lejn il-karreġġjata tal-lemin, u wara pprova jżomm il-brake, iżda dan kien kollu għalxejn għax l-impatt bejn iż-żewġ vetturi seħħ xorta waħda. Minn dak li ġie stabbilit mill-PL Mario Desira Micallef, espert maħtur mill-Maġistrat Inkwirenti, jirriżulta li l-konvenut kien qiegħed isuq b'veloċità ta' madwar mija u ħamsin kilometru fis-siegħa (150 km/s), għalkemm il-konvenut qal li dan ma jistax ikun għax il-vettura tiegħu ma ttellax dik il-veloċità. Madanakollu l-Qorti hija moralment konvinta illi li kieku ma kienx għall-fatt li l-konvenut kien qiegħed isuq b'veloċità daqstant qawwija, l-impatt bejn iż- żewġ vetturi ma kienx iseħħ, jew jekk iseħħ il-konsegwenzi ma kinux ikunu Qrati tal-Ġustizzja Paġna 17 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM Il-Qorti qieset ukoll dawn il-provi tar-riżultanzi Maġisterjali, li minkejja li sabet li l-konvenut kien qiegħed jeċċedi l-limiti tal- veloċità stabbiliti għall-inħawi, ikkonkludiet li l-attur kellu ħtija kontributorja fl-inċident inkwistjoni, għalkemm fi grad inqas minn dik tal-konvenut. Din il- Qorti tirrileva li fil-kamp ċivili, kolpa tfisser nuqqas ta' prudenza, nuqqas ta' diliġenza u nuqqas ta' ħsieb ta' bonus paterfamilias, kif stabbilit fl-artikolu 1032(1) tal-Kodiċi Ċivili. Għandu jingħad ukoll li l-grad ta' prova fil-proċeduri ċivili huwa għal ollox differenti mill-grad ta' prova fil-proċeduri kriminali. Filwaqt li l-atti tal-Inkjesta Maġisterjali li ġew allegati mal-atti ta' dawn il- proċeduri, jistgħu jitqiesu bħala prova fil-proċeduri odjerni, madanakollu l- indaġini li trid tagħmel din il-Qorti hija għalkollox indipendenti minn kull stħarriġ ieħor li sar minn xi Qorti oħra dwar l-istess każ. Hawnhekk ikun pertinenti li l-Qorti tagħmel riferiment għal dak li qalet il-Qorti tal-Appell f'deċiżjoni fl-ismijiet Mary Ann Attard Bezzina noe vs. Korporazzjoni Enemalta et21: "Kull reat inissel azzjoni kriminali u azzjoni ċivili li huma indipendenti minn xulxin22, u d-deċiżjonijiet tal-qrati ta' ġurisdizzjoni kriminali mhumiex konklussivi għall- għanijiet tal-azzjoni ċivili.23 Li ma kienx hekk, billi l-grad tal-prova huwa differenti fiż-żewġ azzjonijiet, l-attur fl-azzjoni ċivili kien ikollu jegħleb oneru tal-prova ogħla minn dak illi trid il-liġi ċivili. Is-sentenzi tal-qrati ta' ġurisdizzjoni kriminali huma ammissibbli bħala prova fl-azzjoni ċivili, u għandhom piż daqs kull prova ammissibbli oħra iżda d-deċiżjoni għall-għanijiet tal-kawża ċivili tkun dik tal-qorti ċivili u mhux tal-qorti kriminali." Tqis illi mill-provi jirriżulta ċar li l-konvenut għal xi raġuni ma kienx qiegħed iżomm il-proper lookout rikjesta, u l-konvenut induna bil-vettura misjuqa mill- attur u pprova jevitaha meta laħaqha. Minn dak li xehdu kemm l-attur kif ukoll 22 L-artikolu 3 tal-Kodiċi Kriminali. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 18 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM martu, il-vettura misjuqa mill-konvenut laħqithom fi ftit mumenti biss, u l- attur ukoll ma kellux biżżejjed ħin biex jirreaġixxi b'mod li jevita lill-konvenut. L-obbligu tas-sewwieq li jżomm a proper lookout ġie mfisser f'diversi sentenzi tal-Qrati tagħna. Hekk pereżempju f'deċiżjoni tal-Qorti tal-Appell Kriminali fl- ismijiet Pulizija vs. J.M. Cardona, il-Qorti qalet li: "min ma jarax dak li raġonevolment għandu jara, ifisser li ma kienx qed iżomm 'a proper lookout'." F'deċiżjoni mogħtija minn qorti barranija fl-ismijiet Farr vs. Bastion Insurance Co. Ltd.,25 li ta' spiss ġiet iċċitata mill-Qrati tagħna, l-obbligu li jinżamm 'a proper lookout' ġie mfisser bħala: Fid-deċiżjoni fl-ismijiet Mizzi Casha vs. Anthony Galea Camilleri, il-Qorti qalet: "Driver ta' karozza għandu innegabbilment, fost oħrajn, żewġ doveri: wieħed, dak li jżomm a proper lookout għall-vejikoli, pedestrians, u road-users oħra; l-ieħor, dak illi waqt is-sewqan hu jkun f'pożizzjoni tali li jkollu f'kull ħin kontroll sewwa tal- vejikolu. Il-Qorti osservat "ma għandux jintesa illi l-aċċidenti stradali huma ta' spiss kwistjoni ta' disattenzjoni ta' split second u l-kontinġenzi tat-traffiku jistgħu jkunu subitanei u inaspettati. Dan hu ċertament sewqan negliġenti; u ma jistax biex jeskludih il-fatt illi t-triq kienet wiesgħa u illi traffiku ieħor ma kienx hemm fit-triq, u ċ-ċirkostanzi l-oħra tal-mument … għal sewqan negliġenti ma hemmx bżonn tal- vjolazzjoni ta' normi ġuridiċi speċifiċi, imma biżżejjed li jkun hemm negliġenza, fis- 26 Qorti tal-Appell Kriminali (Sede Inferjuri), 21.05.1960. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 19 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM sens ta' nuqqas ta' 'prudenza ordinarja' li wieħed għandu jadopera biex jevita s- sinistri stradali." F'sentenza fl-ismijiet Joseph Bilke vs. Joseph Borg Hedley et, il-Qorti għamlet riferiment għall-insenjament mill-ġurisprudenza tal-qrati tagħna, sabiex waslet għall-konklużjoni li kien hemm nuqqas ta' prudenza fis-sewqan li kellu jwieġeb għaliha is-sewwieq: "Illi fir-rigward ta' proper lookout dan il-kunċett ifisser ferm aktar milli sewwieq ikun qed iħares 'il quddiem jew li jkollu viżwali ċara, iżda s-sewwieq irid ikollu 'an awareness of his immediate vicinity' u ċioe li s-sewwieq irid ikun jaf x'qed jiġri madwaru u mhux sempliċiment iħares 'il quddiem b'mod ċass jew isuq bil-mod (Ara wkoll P. Spiteri vs R. Whitehead App 5/10/98; Maria D’Anastas Cardona Zahra vs Oresta Saliba Lorenzen App. Għalhekk kull sewwieq irid jirregola s- sewqan tiegħu skont il-kundizzjonijiet u ċirkostanzi li jkun fihom, bħal ma huma l- ħin tal-ġurnata, il-viżwali ostakolata bid-dlam u bix-xita, l-istat tal-art, il-volum tat- traffiku u rapport oħra kontinġenti (Ara. Fin-nuqqas, ikollu jwieġeb għall-imprudenza tiegħu meta jseħħ l-inċident stradali." 27 Huwa evidenti li l-konvenut, kemm minħabba l-veloċità eċċessiva li kien qiegħed isuq biha, kif ukoll minħabba l-fatt li kien ilu nofstanhar barra jixorb xorb alkoħoliku, kien nieqes mill-abbilità li jagħraf x'kien qiegħed jiġri fil- viċinanzi immedjati tiegħu, u kien biss xħin laħaq il-vettura misjuqa mill-attur li pprova jieħu azzjoni evażiva sabiex ma jseħħx l-impatt bejn iż-żewġ vetturi. Iċ- ċirkostanzi kollha ta' dan il-każ juru li l-impatt seħħ biss minħabba negliġenza, imprudenza u nuqqas ta' ħarsien tar-regolamenti da parti tal-konvenut: il-fatt li l-konvenut kien qiegħed isuq vettura b'magna modifikata mingħajr ma kien kiseb l-awtorizzazzjoni tal-awtorità kompetenti biex jagħmel dan, il-fatt li dakinhar il-konvenut kien mar f'postijiet differenti jikkonsma xorb alkoħoliku, Qrati tal-Ġustizzja Paġna 20 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM l-konklużjoni tal-PL Mario Desira Micallef, l-espert maħtur mill-Maġistrat Inkwerenti, li l-konvenut kien qiegħed isuq b'veloċità ta' madwar mija u ħamsin kilometru fis-siegħa. Minn dan kollu li jirriżulta mill-provi, il-Qorti tikkonkludi li l-inċident seħħ proprju minħabba imprudenza u nuqqas ta' ħarsien tar-regolamenti da parti tal-konvenut, u għalhekk huwa l-konvenut li għandu jwieġeb għad-danni kollha sofferti mill-atturi, partikolarment dawk marbuta mal-mewt prematura ta' binthom Nicole. L-atturi ma ressqu l-ebda prova ta' danni materjali li setgħu sofrew b'konsegwenza tal-inċident inkwistjoni, u għalhekk jirriżulta li l-pretensjoni tagħhom hija limitata għal-likwidazzjoni tat-telf ta' qligħ futur li huma sofrew minħabba l-mewt ta' binthom Nicole. L-atturi Peter u Pauline konjuġi Zahra xehdu li minħabba fl-inċident inkwistjoni kienu waqfu jaħdmu mal-Armata, u li kien hemm diskrepanza bejn id-dħul regolari li kellhom mill-impjieg tagħhom, u d-dħul li bdew jipperċepixxu mill-pensjoni. Madanakollu l-Qorti tqis ukoll li l- atturi ma ressqu ebda prova ta' dan, u għalhekk m'hemm ebda danni materjali x'jiġu likwidati. Il-Qorti sejra tgħaddi biex tillikwida d-danni sofferti mill-atturi b'konsegwenza tal-mewt ta' binthom abbażi tal-artikolu 1045(1) tal-Kodiċi Ċivili, li jistipula kif għandhom jitqiesu danni ta' din ix-xorta: Qrati tal-Ġustizzja Paġna 21 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM responsabbli għandha id- "Il-ħsara dispożizzjonijiet ta' qabel, hija t-telf effettiv li l-għamil tagħha jkun ġab direttament lill-parti li tbati l-ħsara, l-ispejjeż li din il-parti setgħet kellha tagħmel minħabba l- ħsara, it-telf tal-paga jew qligħ ieħor attwali, u t-telf ta' qligħ li tbati 'l quddiem minħabba inkapaċità għal dejjem, totali jew parzjali, li dak l-għamil seta' jġib." twieġeb għaliha, skont legali tagħna, il-kwantifikazzjoni tad-danni hija dejjem fid- diskrezzjoni tal-ġudikant, u għalkemm hija regolata minn ċerti prinċipji, dawn mhumiex assoluti. F'deċiżjoni fl-ismijiet Paul Sciberras Mc Cormick vs. Malta Micallef k/a Micallef Cini, ġie stabbilit illi: "Id-determinazzjoni tal-kwantum tar-riżarċiment hi ċertament fis-sistema legali tagħna spirata mir-regola stabbilita fl-artikolu 1045 tal-Kodiċi Ċivili. Fir-rigward tal- lucrum cessans dan jinvolvi telf ta' qligħ futur minħabba l-inkapaċità. Il-liġi imbagħad tħalli fid-diskrezzjoni tal-Qorti biex, valjati ċ-ċirkostanzi tal-każ, ix-xorta u grad ta' inkapaċità, u l-kundizzjoni tal-parti danneġġjata tistabbilixxi s-somma riżarċitorja. Innegabilment, però, il-metodu ta' din il-valutazzjoni tad-dannu lill- persuna minn dejjem ikkostitwiet il-problema l-aktar spinuża, kif hekk jirriżulta minn sempliċi raffront tad-diversi deċiżjonijiet in materja." Il-vittma tal-inċident inkwistjoni, Nicole Fenech Buontempo, tilfet ħajjitha fl-età ta' għaxar (10) snin, u kif għamlet din il-Qorti f'deċiżjonijiet oħra li tat f'każijiet ta' mewt ta' minorenni f'inċidenti stradali, sejra tadotta multiplier ta' 40.29 Għall-finijiet tal-komputazzjoni tal-lucrum cessans, kif isir f'każijiet simili fejn il- vittma tkun minorenni jew persuna li għal xi raġuni jew oħra m'għandhiex impjieg, il-Qorti sejra tadotta l-kejl tal-paga minima nazzjonali fis-sena meta seħħ l-inċident, li għal persuna li qabżet l-età ta' tmintax-il sena fl-201030 kienet tammonta għal €152.29 fil-ġimgħa jew €7,919.08 jew dħul nett ta' €7,127.18 meta wieħed inaqqas il-kontribuzzjonijiet tas-Sigurtà Soċjali li jridu Qrati tal-Ġustizzja Paġna 22 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM jitħallsu. Dan id-dħul irid jiġi aġġustat sabiex tittieħed kunsiderazzjoni tal- effett tal-inflazzjoni għall-perijodu kollu tal-multiplier li ser tistabbilixxi din il- Qorti31, u dan abbażi tar-rata tal-inflazzjoni fil-ħames snin wara li seħħ dan l- inċident li kienet ta' 1.66%.32 Dan ifisser li fuq medda ta' 40 sena, il-paga minima nazzjonali kienet mistennija li tiżdied għal €11,882.43. Jekk wieħed kellu jieħu l-medja fuq l-imsemmi perijodu - €7,127.18 + €11,882.43 / 2, is- salarju medju li wieħed jasal għalih hu fl-ammont ta' €9,504.81. Il-multiplier huwa fattur pjuttost diskrezzjonali. F'sentenza fl-ismijiet John Toledo et vs. Edward Sapezhinsky, il-Qorti qalet: jieħu fid-determinazzjoni tal-multiplier wieħed "Hawnhekk għandna fattur pjuttost diskrezzjonali. Il-metodu ta' likwidazzjoni tad- danni kien għal żmien twil ibbażat fuq il-prinċipji enunċjati fil-kawża Cassar Abela vs Livori Bonici Mompalao, deċiħa mill-Qorti tal-Appell Ċivili Superjuri fit-22 ta' settembru, 1967. F'dik il-kawża ntqal in kunsiderazzjoni c-chances and changes of life, b'mod li dan il-multiplier ma jwassalx lid-danneġġjat li jieħu kumpens daqs li kieku baqa' jaħdem sad-data li jirtira, iżda l-figura tiġi mnaqqsa biex b'hekk ikun ittieħed kunsiderazzjoni l-fatt li l- persuna danneġġjata setgħet, fil-kors normali tal-ħajja tagħha, ma waslitx qawwija u sħiħa sal-età tal-pensjoni. … Hawnhekk naraw element diskrezzjonali li qed jingħata lill-ġudikant. Il-liġi ma tridx li l-kumpens ikun biss riżultat ta' eżerċizzju matematiku – għalkemm tali eżerċizzju jkun wieħed siewi u jwassal għal ċerta uniformità fil-likwidazzjoni tad-danni kif effettivament ġara wara s-sentenza ta' Cassar Abela vs Livori Bonici Mompalao, b'danakollu l-ġudikant għandu jżomm quddiem għajnejh aspett aktar wiesa' tal-problema u fl-ammont li finalment jakkorda bħala danni għat-telf futur – dawk li fil-gergo huma magħrufa bħala 'lucrum cessans' jipprova jimprimi sens ta' ġustizzja billi mhux biss iħares lejn l-interessi tad-danneġġjat iżda billi wkoll jittieħed in kunsiderazzjoni dak li kkawża d-dannu." 31 F'sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Appell fl-ismijiet Joseph Cardona Zahra vs Charles Lee pro et noe, il-Qorti stabbiliet illi, "Meta d-danni jirrappreżentaw kumpens għal telf futur, il-Qorti trid tieħu in konsiderazzjoni l-effetti li l-inflazzjoni jkollha fuq l-introjtu perċepit fid-data tal-inċident proġettat fuq firxa ta' snin magħżula bħala l-multiplier." 32 Bħala rata ta' inflazzjoni annwali qed tittieħed ir-rata ta' 1.668% skont l-NSO {1.51% (2010) + 2.72% (2011) + 2.42% (2012) + 1.38% (2013) + 0.31% (2014) / 5 = 1.668%}. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 23 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM Il-Qorti tqis li multiplier ta' 40 huwa wieħed ġust tenut kont tal-working life expectancy ta' persuna li tilfet ħajjitha fl-età ta' għaxar snin, f'kuntest fejn il- life expectancy tal-Maltin żdiedet sostanzjalment, u tenut kont ukoll tal-fatt li persuna fl-età tal-vittma kienet mistennija li taħdem almenu sakemm tagħlaq 65 sena meta tilħaq l-età tal-irtirar. F'każijiet ta' mewt, il-Qorti tqis li l-grad ta' diżabilità permanenti ikun ta' Il-Qorti tagħmel riferiment għas-sentenza fl-ismijiet Basile Pace et vs. Agius et34, mhux l-inqas għax il-fatti ta' dik il-kawża kienu prattikament identiċi għal dawk tal-kawża odjerna, u anki minħabba d-diversi konsiderazzjonijiet li kienu saru mill-Qorti tal-Appell f'dik il-kawża, u li huma rilevanti għaċ-ċirkostanzi tal- Il-Qorti tqis li għandha tiċċita estensivament mill-imsemmija sentenza u tapplika l-prinċipji hemmhekk enunċjati għaċ-ċirkostanzi tal-kawża F'dik is-sentenza l-Qorti tal-Appell qalet: "Għall-finijiet tal-prinċipju tad-dependency hemm differenza fejn si tratta ta' mewt ta' kap ta' familja, li minnu din tkun qiegħda tiddependi direttament, għal xi sitwazzjoni oħra fejn invece għaż-żamma u għixien tagħha si tratta ta' membru ieħor ta' familja li qiegħda tgħix fi ħdanha u li fin-normalità tal-ħajja l-probabbilità tkun li din tieħu l-istat tagħha jew tmur tgħix għal rasha. Il-Qrati tagħna f'diversi sentenzi dejjem aċċettaw il-prinċipju illi f'każ ta' mewt ta' ġuvni jew xebba u partikolarment meta fil-mument tad-diżgrazzja l-atturi ma kinux jiddependu minn binhom għandu jkun hemm tnaqqis sostanzjali meta jiġu Qrati tal-Ġustizzja Paġna 24 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM kkalkolati d-danni – Dan it-tnaqqis, għalkemm ma hemmx regoli fissi jew kriterji assoluti jiġi ġeneralment ikkalkolat fl-ammont ta' bejn 66% u 50%. L-istess jista' jingħad għal dak li jirrigwarda l-konsum personali. Ir-realtà tal-ħajja hija li wieħed jonfoq il-maġġior parti tad-dħul tiegħu. Ta' min joħroġ id-distinzjoni bejn il-mewt (ekwiparata għal diżabilità totali) u d-diżabilità ta' 100% (eż - min jiġi il- ridott għal ħajja f'wheelchair b'telf assolut tal-fakoltà mentali). Fil-liġi, kwantifikazzjoni tad-danni m'għandhiex tkun ta' konsolazzjoni ta' flus. Il- kwantifikazzjoni trid tħares lejn dak li jitlef min jiġi 'l quddiem u javvanza pretensjoni. Apparti li għandu jsir tnaqqis ta' 20% fl-ammont li ser jiġi likwidat favur l-atturi bħala danni minħabba lump sum payment, għandu jsir ukoll tnaqqis għax Nicole Fenech Buontempo kienet bint u oħt l-atturi u mhux il-kap tal-familja, u għalhekk il- grad ta' dipendenza tal-atturi fuqha kien ser ikun sostanzjalment inqas, apparti li f'xi data futura probabbilment hija kienet tieħu l-istat tagħha. Madanakollu l-Qorti tqis li m'għandux jkun hemm tnaqqis ta' aktar minn 50% għal dan l-iskop. F'każijiet simili huwa normali wkoll li jkun hemm tnaqqis ieħor ta' 25% rappreżentanti l-konsum li persuna kienet tkun mistennija li tagħmel tul ħajjitha minn dak kollu li taqla'. Is-salarju medju ta' €9,504.81 x multiplier ta' 40, x 100% diżabilità permanenti, iwasslu għal ċifra ta' €380,192.40, li meta ridotta b'20% (lump sum payment), tiġi €304,153.92, u dan l-ammont meta jiġi ridott b'50% (grad ta' dipendenza Qrati tal-Ġustizzja Paġna 25 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM tal-eredi), iwassal għaċ-ċifra ta' €152,076.96, li meta tiġi ridotta b'25%, (konsum personali), iwassal għas-somma ta' mija u erbatax-il elf, u sebgħa u ħamsin Euro u tnejn u sebgħin ċenteżmu (€114,057.72). Għaldaqstant għar-raġunijiet hawn fuq mogħtija, il-Qorti qiegħda taqta' u tiddeċiedi din il-kawża kif ġej: Tiċħad l-eċċezzjonijiet kollha tal-konvenut; Tiddikjara u tiddeċiedi li l-konvenut huwa unikament responsabbli għall-inċident awtomobilistiku li seħħ fl-4 ta' Lulju, 2010 fi Triq Ħal Far, limiti ta' Floriana fejn tilfet ħajjitha Nicole Fenech Buontempo ta' għaxar snin, bint l-atturi Peter Fenech Buontempo u Pauline Fenech Buontempo u oħt l-attriċi Lenise Calleja Palmier d-danni sofferti mill-atturi fis-somma ta' mija u erbatax-il elf, u sebgħa u ħamsin Euro u tnejn u sebgħin ċenteżmu lill-konvenut iħallas lill-atturi s- somma hekk likwidata in linea ta' danni. Bl-ispejjeż inklużi dawk tal-ittra uffiċjali tat-2 ta' Lulju, 2012, tad-29 ta' Marzu, 2012, tas-17 ta' Diċembru, 2013, u tat-28 ta' Settembru, 2015, u tal- ittra interpellatorja tat-12 ta' April, 2017, u bl-imgħaxijiet legali mid-data tas-sentenza sad-data tal-ħlas effettiv, kontra l-konvenut. Qrati tal-Ġustizzja Paġna 26 minn 27 Rikors Maħluf Numru 830/2017 LM Onor. Dr Lawrence Licari LL.D. Imħallef Rosemarie Pisani Cesare Deputat Reġistratur Qrati tal-Ġustizzja Paġna 27 minn 27