QORTI CIVILI PRIM'AWLA ONOR IMHALLEF ANNA FELICE Illum 29 ta' Novembru, 2018 Alexander u Rita Fenech vs Rosella Borg Bartolo u Andreana Al Jolsi u skond il-verbal datat 5 ta' Novembru 2013, kunjom il-konvenuta ghandu jigi sostitwit u mibdul ghal Scerri de Borg Tanti stante li zzewget Il-Qorti: Rat iċ-ċitazzjoni tal-atturi Alexander u Rita Fenech, li permezz tagħha wara li ġie premess illi: L-atturi huma proprjetarji tal-fond 121, Triq il-Karmnu, Il-Mosta u din isservi bhala residenza ordinarja taghhom. Il-konvenuti huma proprjetarji tal-fond adjacenti u cioè 119/120, Triq il-Karmnu, Il-Mosta u qeghdin jaghmlu xogholijiet ta‟ tibdil fis-soqfa, alterazzjonijiet, estensjoni u kostruzzjoni ta‟ pixxina fl-imsemmi fond. Il-fond 121, Triq il-Karmnu, Il-Mosta u l-fond 119/120, Triq il- Karmnu, Il-Mosta kienu originarjament mibnija bhala dar wahda. L-atturi kienu akkwistaw b‟titolu ta‟ donazzjoni bicca art ta‟ forma irregolari li taghmel parti mill-bitha tal-konvenuti ossia tad-dar 119/120, Hal Luqa, Triq il-Karmnu skond att pubbliku maghmul minn Agius Ciscaldi Carmel Azzopardi Camilleri tat-8 ta‟ Frar 1994, kopja hawn annessa u mmarkata Dok. Premess illi x-xogholijiet hawn fuq imsemmija li bdew jaghmlu l-konvenuti sejrin icahhdu lill-atturi mid-drittijiet taghhom skond dak stipulat fil-Kodici Civili, kif ukoll li jgawdu mill-arja u dawl naturali u dak stipulat fid-dispost tal-Artikoli 419(b), 424 u 435(2) tal-Kap. Intalbet din il-Qorti sabiex: 1. l-atturi ghandhom dritt Tiddikjara taghhom skond il-ligi. Tiddikjara li x-xogholijiet li qeghdin isiru mill-konvenuti mhumiex skond il-ligi. Tikkundanna lill-konvenuti sabiex jaghmlu x-xogholijiet necessarji sabiex ma jtellfux lill-atturi mill-godiment tal- proprjetà taghhom. Bl-ispejjez, inkluz dawk tal-mandat ta‟ inibizzjoni kontra l- konvenuti li minn issa ngunti ghas-subizzjoni. Rat id-dikjarazzjoni maħlufa tal-attriċi Rita Fenech li taqra hekk: L-atturi huma proprjetarji tal-fond 121, Triq il-Karmnu, Il-Mosta u din isservi bhala residenza ordinarja taghhom. Il-konvenuti huma proprjetarji tal-fond adjacenti u cioè 119/120, Triq il-Karmnu, Il-Mosta u qeghdin jaghmlu xogholijiet ta‟ tibdil fis-soqfa, alterazzjonijiet, estensjoni u kostruzzjoni ta‟ pixxina fl-imsemmi fond. Il-fond 121, Triq il-Karmnu, Il-Mosta u l-fond 119/120, Triq il- Karmnu, Il-Mosta kienu originarjament mibnija bhala dar wahda. L-atturi kienu akkwistaw b‟titolu ta‟ donazzjoni bicca art ta‟ forma irregolari li taghmel parti mill-bitha tal-konvenuti ossia tad-dar 119/120, Hal Luqa, Triq il-Karmnu skond att pubbliku maghmul minn Nutar Carmel Azzopardi Camilleri tat-8 ta‟ Frar 1994, kopja hawn annessa u mmarkata Dok. Ix-xogholijiet hawn fuq imsemmija li bdew jaghmlu l-konvenuti sejrin icahhdu lill-atturi mid-drittijiet taghhom skond dak stipulat fil-Kodici Civili, kif ukoll li jgawdu mill-arja u dawl naturali u dak stipulat fid-dispost tal-Artikoli 419(b), 424 u 435(2) tal-Kap. Rat id-dokumenti annessi. Rat in-nota ta‟ eċċezzjonijiet tal-konvenuti Rosella Borg Bartolo u Andreana Al Jolsi, li permezz tagħha eċċepew illi: It-talbiet tal-atturi fil-konfront ta‟ Andreana Al Jolsi huma totalment infondati fil-fatt u fid-dritt u ghandhom jigu michuda bl-ispejjez kontra l-istess atturi peress illi Andreana Al Jolsi mhux il-proprjetarja tal-fond numru 119/120, Triq il-Karmnu, Il-Mosta u lanqas ma ghamlet xogholijiet fil-fond imsemmi u ghalhekk mhux il-legittimu kontradittur f‟dawn il-proceduri. It-talbiet tal-atturi fil-konfront ta‟ Rosella Borg Bartolo huma wkoll infondati fil-fatt u fid-dritt ghaliex mhux minnu illi x-xogholijiet li ghamlet fil-fond 119/120, Triq il-Karmnu, Il-Mosta mhumiex skond il-ligi. Dawn saru kollha taht id-direzzjoni tal-Perit u koperti bil-permessi relattivi tal-awtoritajiet koncernati. Minghajr pregudizzju ghas-suespost il-bini fuq id-dikjarazzjoni tal-konvenuti maħlufa mill-konvenuta ipprezentata din il-kawza. L-azzjoni tal-atturi ma tistax tirnexxi la darba din torigina minn xi haga illegali. Salv eccezzjonijiet ohra. Rat Rosella Borg Bartolo li taqra hekk: Il-konvenuta Andreana Al Jolsi la hi l-proprjetarja tal-fond 119/120, Triq il-Karmnu, Il-Mosta u lanqas ma ghamlet ix- xogholijiet fl-istess fondi imsemmija mill-atturi. Ghaldaqstant mhux il-legittimu kontradittur u t-talbiet tal-atturi fil-konfront taghha ghandhom jigu michuda bl-ispejjez. L-esponenti tirrileva illi hija ma kienitx parti fil-Mandat ta‟ Inibizzjoni numru 1751/2005 fl-ismijiet Fenech Alexander et vs Borg Bartolo Rosella liema mandat gie pprezentat fid-9 ta‟ Novembru 2005 u sussegwentement gie michud. Mhux minnu li x-xogholijiet li ghamlet il-konvenuta fil-fond 119/120, Triq il-Karmnu, Il-Mosta mhumiex skond il-ligi. Dawn ix- xogholijiet saru taht id-direzzjoni tal-Perit Antoine Laferla u huma koperti bil-permess tal-MEPA numru PA 02807/04 u approvati mill-awtoritajiet sanitarji. Ix-xogholijiet in kwistjoni saru esklussivament fil-proprjetà tal-konvenuta Falzon. Huma l-atturi li ghamlu x-xogholijiet fil-proprjetà taghhom minghajr il-permessi relattivi u kontra l-ligijiet sanitarji tant illi nharget enforcement notice ECF 00944/05 kontra taghhom fil- 11 ta‟ Novembru 2005 qabel ma giet ipprezentata din il-kawza. Ghaldaqstant l-atturi ma jistghu qatt jippretendu xi dritt ta‟ tgawdija fil-fond taghhom u jitolbu li l-konvenuta tigi mcahhda milli taghmel uzu mill-proprjetà taghha skond ma tippermetti l- ligi. Ghaldaqstant it-talbiet tal-atturi ghandhom kollha jigu michuda bl-ispejjez kontra taghhom. Rat is-sentenza preliminari tad-9 ta‟ Ottubru 2012 li permezz tagħha ċaħdet l-ewwel eċċezzjoni tal-konvenuti. it-tweġibiet tal-periti addizzjonali għad-domandi Rat illi fl-udjenza tal-14 ta‟ Jannar 2015 il-Qorti ħatret lill-Perit Alan Al Jolsi bħala perit tekniku. Rat ir-relazzjoni tal-perit tekniku. Rat it-tweġibiet tal-perit tekniku għad-domandi in eskussjoni tal-atturi. Rat illi fl-udjenza tas-26 ta‟ Novembru 2015 ġew maħtura l- Periti Valerio Migliore, Mario Busuttil u Nicholas Boland bħala periti addizzjonali. Rat ir-relazzjoni tal-periti addizzjonali. Rat eskussjoni tal-konvenuti. Rat in-noti ta‟ sottomissjonijiet tal-partijiet. Rat li l-kawża tħalliet għas-sentenza. Rat l-atti kollha tal-kawża. Ikkunsidrat illi permezz ta‟ din l-azzjoni, l-atturi qegħdin jitolbu lill-Qorti ssib illi x-xogħlijiet li saru ġewwa l-proprjetà adjaċenti għal dik tagħhom mhumiex skont il-liġi u qegħdin itellfuhom mill-godiment tal-proprjetà tagħhom. Għaldaqstant, qegħdin jitolbu lill-Qorti tikkundanna lill-konvenuti sabiex jagħmlu x- xogħlijiet rimedjali kollha neċessarji. Mill-provi prodotti jirriżulta li l-atturi huma sidien tad-dar bin- numru 121, Triq il-Karmnu, Il-Mosta, li huma akkwistaw mingħand omm l-attriċi u ħutha permezz ta‟ kuntratt pubbliku tat-13 ta‟ Settembru 1988 fl-atti tan-Nutar Carmel Azzopardi Camilleri. Qabel akkwistawha, l-atturi kienu jokkupaw din id-dar b‟titolu ta‟ kera. L-attriċi tispjega wkoll illi hija fil-fatt twieldet f‟din id-dar u kienet tgħix fiha fi tfulitha. Il-konvenuta Rosella Borg Bartolo, illum Griscti de Carlo, akkwistat il- fond adjaċenti bin-numru 119/120, Triq il-Karmnu, Il-Mosta, permezz ta‟ kuntratt ta‟ donazzjoni datat 19 ta‟ Jannar 2005 fl- atti tan-Nutar Gerald Bonnici Lanzon Middleton mingħand iz-zija tagħha l-konvenuta Andreana Al Jolsi. Andreana Al Jolsi kienet wirtet din id-dar mingħand iz-ziju tagħha Giuseppe Cilla. Jirriżulta li oriġinarjament iż-żewġt idjar rispettivi tal-partijiet kienu proprjetà waħda. Madanakollu, ħadd mill-partijiet fil- kawża ma jiftakarhom hekk. Permezz ta‟ kuntratt pubbliku datat 8 ta‟ Frar 1994 fl-atti tan- Nutar Carmel Azzopardi Camilleri, l-atturi akkwistaw b‟donazzjoni mingħand l-istess Giuseppe Cilla parti żgħira ta‟ madwar ħames metri kwadri mill-bitħa tal-proprjetà 119/120. Fuq l- imsemmi kuntratt l-atturi ngħataw permess itellgħu ħajt ġdid sabiex jifred dan l-ispazju żgħir mertu tal-kuntratt mill-bqija tal-bitħa tal-proprjetà 119/120 u sabiex jiftħu tieqa fuq l-istess art żgħira li akkwistaw. L-atturi ngħataw permess ukoll sabiex iwaqqgħu l-ħajt li jifred din il-bitħa mill-kċina tagħhom u jtellgħu ħajt ieħor wara l-imsemmi ħajt tal-kċina. Wara l-kuntratt ta‟ donazzjoni tal-1994, l-atturi bnew ħajt sabiex jifirdu l-art żgħira li ngħataw mingħand Giuseppe Cilla mill-bqija tal-bitħa tiegħu. Dan il-ħajt, li l-konvenuta Oedegaard Borg inalzat sabiex inbnew kmamar minflok il-bitħa tal-proprjetà tagħha, huwa l-mertu tal-kawża tal-lum. Din il-biċċa art żgħira li l-atturi akkwistaw mingħand Giuseppe Cilla huma jsejħulha „bitħa‟ imma kif sewwa jispjega l-perit tekniku, din l-art hija llum „shaft‟ mdawwar bil-ħitan minn kull naħa. Mill-kċina tagħhom l-atturi fetħu tieqa għal fuq dan ix-shaft li skont il-perit tekniku huwa wiesa 98 ċentimetru. Faċċata tal- imsemmija tieqa tal-kċina tal-atturi, wieħed isib il-ħajt mertu tal-kawża li kien sar mill-atturi sabiex jissegregaw din il-biċċa art żgħira li akkwistaw mill-bqija tal-bitħa ta‟ Giuseppe Cilla. Fuq ix-xellug wieħed isib ħajt ieħor li mhuwiex rilevanti għall- mertu tal-kawża filwaqt illi fuq il-lemin, hemm il-ħajt ta‟ wieħed minn żewġt ikmamar li jidher li l-atturi bnew illegalment minflok bitħa. Fil-fatt, dwar dawn iż-żewġt ikmamar l-Awtorità ta‟ Malta għall- Ambjent u l-Ippjanar, illum l-Awtorità tal-Ippjanar, kienet ħarġet „Avviż biex Tieqaf u ta‟ Twettieq‟ bin-numru ECF 87878/05 datat 2 ta‟ Novembru 2005 u indirizzat lill-attriċi minħabba ksur tal-kontroll tal-ippjanar li jikkonsisti f‟li „Bnejt żewġ kmamar fuq in-naħa ta‟ wara, u waħħalt qoxra tal-irħam mal-faċċata (marble cladding) u dan kollu mingħajr permess‟. Oliver Stapley, rappreżentant tal-imsemmija Awtorità jispjega li dan l-avviż għadu pendenti għal „direct action‟. Fost ix-xogħlijiet li għamlet il-konvenuta Griscti xerri Carlo fil- proprjetà tagħha, hija bniet study fil-pjan terren u kamra tas- sodda fl-ewwel sular minflok il-bitħa li kien hemm. Sabiex tagħmel dan, hija inalzat il-ħajt diviżorju li kienu bnew l-atturi wara l-kuntratt ta‟ donazzjoni tat-8 ta‟ Frar 1994. Minħabba f‟hekk, l-atturi jilmentaw illi naqas sostanzjalment id- dawl fuq l-imsemmi shaft tagħhom. L-atturi jilmentaw ukoll għaliex minħabba li l-konvenuta inalzat dan il-ħajt, huma ġew imċaħħda wkoll mid-dawl u arja li kien jidħol mit-tieqa tal- kamra tas-sodda li tinsab fl-ewwel sular u ċioè fuq il-kċina tal- proprjetà tagħhom, direttament quddiem dan il-ħajt. L-atturi jinsistu li din it-tieqa ilha hemm aktar minn mitt sena u ċioè kemm ilha mibnija d-dar u li dejjem kienet tad-daqs li hija llum. B‟żieda ma dan, skont l-atturi, dawn ix-xogħlijiet fil- proprjetà tal-konvenuta saru bi ksur tal-artikoli 419(b), 424 u 435(2) tal-Kodiċi Ċivili. Dawn jaqraw hekk: Ebda wieħed mill-ġirien ma jista‟ - (b) iwaħħal jew ipoġġi mal-ħajt komuni, mingħajr il- kunsens tal-ġar l-ieħor, xi biċċa xogħol ġdida, inkella, jekk dan ma jkunx irid, mingħajr qabel ma jkun stabbilixxa, b‟periti, il-mezzi meħtieġa sabiex dik il-biċċa xogħol ġdida ma tkunx ta‟ ħsara għall-jeddijiet tal-ġar l-ieħor; 424. Meta ħajt komuni jew dar jinbnew mill-ġdid, jibqgħu jseħħu s-servitujiet attivi jew passivi wkoll kwantu għall- ħajt ġdid jew dar ġdida, basta li dawn is-servitujiet ma jsirux iżjed gravużi, u dan il-bini mill-ġdid isir qabel ma jkun inkiseb il-jedd tal-preskrizzjoni; (1) Għad li l-bini ma jkunx sar fuq il-linja tal-konfini, il-ġar jista‟, jekk ma jitħalliex għall-anqas il-bogħod ta‟ metru u nofs, jitlob li jagħmel komuni l-ħajt, u jista‟ jibni sa fejn jasal il-ħajt u jpoġġi miegħu, billi jħallas, ma‟ nofs is- siwi tal-ħajt, is-siwi tal-art li jokkupa, kemm-il darba sid l- art ma jagħżilx li joħroġ il-bini tiegħu, fl-istess żmien, sal- linja tal-konfini. (2) Jekk il-ġar ma jkunx irid jinqeda b‟dan il-jedd, huwa għandu jibni l-ħajt jew bini tiegħu b‟mod li jkun hemm il-bogħod ta‟ tliet metri mill-ħajt jew mill-bini tal- parti l-oħra." L-ewwel eċċezzjoni tal-konvenuti ġiet deċiża minn din il-Qorti permezz tas-sentenza tagħha tad-9 ta‟ Ottubru 2012. Fil- mertu, il-konvenuti jeċċepixxu li ma saru l-ebda xogħlijiet li mhumiex skont il-liġi, liema xogħlijiet saru taħt id-direzzjoni tal-periti u koperti bil-permessi tal-awtoritajiet kif ukoll illi l- azzjoni attriċi ma tistax tirnexxi ladarba hija l-proprjetà attriċi li hija milquta minn diversi illegalitajiet. Il-perit tekniku jispjega kif il-ħajt illi bnew l-atturi bil-permess ta‟ Giuseppe Cilla inbena f‟distanza inqas minn dak illi jistipulaw il-liġijiet sanitarji in kwantu li dan ix-shaft huwa wiesa biss 98 ċentimetru u skont l-artikolu 97(1)(n) tal-Kap. 10 għandu jkun mill-inqas 3 metri. Huwa jkompli billi jispjega li filwaqt illi huwa minnu li l-bini tal- konvenuta Scerri de Carlo dallam u naqqas l-arja li tidħol mit- tieqa tal-kċina tal-atturi, il-liġijiet sanitarji jistabilixxu biss kemm kellu jkun wiesgħa dan ix-shaft. Dwar it-tieqa li tinsab fil-kamra tas-sodda, il-perit tekniku sab illi din xi darba ġiet imwessgħa fuq in-naħa tal-proprjetà tal- konvenuta Scerri de Carlo. Il-perit tekniku jkompli billi jispjega li quddiem madwar terz mill-wisa‟ ta‟ din it-tieqa llum hemm il- ħajt diviżorju tal-konvenuta, f‟distanza ta‟ 98 ċentimetru, u ċioè id-distanza tax-shaft. Żewġ terzi mill-wisa‟ ta‟ din it-tieqa kienu u għadhom jagħtu fuq l-arja tal-atturi stess u ċioè is- saqaf tal-kmamar li huma bnew illegalment. Dan il-ħajt diviżorju kif inalzat mill-konvenuta llum jasal sa nofs l-għoli ta‟ din it-tieqa. Dwar l-allegazzjoni tal-atturi li x-xogħlijiet mwettqa mill- konvenuti saru bi ksur tal-artikoli 419(b), 424 u 435(2) tal- Kap. 16, il-perit tekniku jispjega li dawn huma infondati għaliex:  Ma jirriżultax li hemm xi servitujiet li jolqtu l-ħajt diviżorju;  Il-ħajt in kwistjoni huwa mibni fuq il-linja tal-konfini; u  Meta l-konvenuta inalzat dan il-ħajt, hija ħadet il- prekawzzjonijiet kollha meħtieġa. Riferibbilment għall-illegalitajiet li jagħmlu riferenza għalihom il-konvenuti fl-aħħar eċċezzjoni tagħhom, il-perit tekniku jispjega li minkejja li dawn m‟għandhomx x‟jaqsmu mal-ħajt mertu tal-kawża, li kieku ma sarux, l-atturi kien ikollhom dawl u arja suffiċjenti skont il-liġijiet sanitarji. Il-perit tekniku għalhekk jikkonkludi li: "Dwar l-ebda xogħlijiet mill-intimati li minn aspett tekniku jippreġudikaw lir-rikorrenti mid-dritt li jgawdu l-fond tagħhom skont il-liġi. Dwar it-tieni talba tar-rikorrenti u t-tieni eċċezzjoni tal- intimati, minn aspett tekniku ma jirriżultax li x-xogħlijiet li saru mill-intimati jiksru xi disposizzjonijiet tal-liġi. Dwar it-tielet talba tar-rikorrenti, għalkemm m‟hemmx xogħlijiet xi jsiru sabiex ir-rikorrenti ma jittellfux mill- godiment tal-proprjeta tagħhom, ix-xogħlijiet li saru mill- intimati llum jinsabu fuq il-proprjeta tal-intimata Rosella Griscti xerri Borg Tanti waħedha. Dwar it-tielet eċċezzjoni tal-intimati, jirriżulta illi fil-fond tar-rikorrenti stess hemm bini illegali li qed itellef id-dawl u l-arja għall-„kċina/dining/living room‟ tal-istess rikorrenti." tal-perit L-atturi ma qablux mal-konklużjonijiet Għaldaqstant, fuq talba tagħhom il-Qorti hatret tlett periti addizzjonali. Il-periti addizzjonali qablu mal-maġġor parti tal- konklużjonijiet tal-ewwel perit tekniku bl-eċċezzjoni ta‟ dawk il- konklużjonijiet dwar l-inalzar tal-ħajt diviżorju in kwistjoni safejn dan ġie mibni quddiem parti mit-tieqa tal-kamra tas- sodda tal-atturi f‟distanza ta‟ 98 ċentimetru. Huma jgħidu hekk fil-parti rilevanti tar-relazzjoni tagħhom: "...l-binja li saret mill-intimata Scerri de Carlo ai fini ta‟ regolamenti sanitarji xekklet in parti it-tgawdija tal- apertura tal-kamra tas-sodda fl-ewwel sular tar-rikorrenti. Isegwi għaldaqstant illi fir-rigward tat-talbiet tar-rikorrenti, l-esponenti huma tal-umli opinjoni illi dwar l-ewwel talba għandu jingħad illi r-rikorrenti għandhom dritt li jgawdu l- intier tal-apertura ossia tieqa fil-kamra tas-sodda tal-fond tagħhom; illi fir-rigward tat-tieni talba l-esponenti jidrilhom illi dik il-parti tal-bini li ttellat mill-intimati Scerri de Carlo li tinsab fid-distanza ta‟ 3.00m mill-fetħa u quddiem it-tieqa tal-bedroom fl-ewwel sular mhix skont il-liġi; u finalment illi l-istess parti jenħtieġ illi tinħatt sabiex a bażi tat-tielet talba din ma tibqax ittellef lill-atturi mill-godiment tal- proprjetà tagħhom." Din il-Qorti ma taqbilx mal-konklużjonijiet tal-periti addizzjonali dwar il-mod kif interpretaw il-liġijiet sanitarji b‟relazzjoni mat- tieqa tal-kamra tas-sodda tal-atturi. Fit-tweġibiet tal- konvenuti, il-periti addizzjonjali jikkonfermaw li huma bbażaw il-konklużjonijiet tagħhom fuq l-Artikolu 97(1)(n)(ii) tal-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija, Kap. 10 tal-Liġijiet ta‟ Malta, li jaqra hekk: tagħhom għad-domandi "(1) Fil-bini ta‟ kull dar jew ta‟ biċċa minn dar, is-sid kif ukoll il-bennej u l-arkitett li jkunu mqabbdin mix-xogħol, għandhom, kemm-il darba r-regolamenti msemmijin fl- artikolu 102 ma jkunux jiddisponu xort‟oħra, iħarsu r-regoli li hemm fil-paragrafi li ġejjin: (n) (i) kull dar għandu jkollha warajha bitħa għaliha biss; u dik il-bitħa għandu jkollha t-tul kollu tal-ħajt ta‟ dik id-dar, u l-wisa‟ ta‟ mhux anqas minn tliet metri, jew ta‟ nofs il-għoli tad-dar, meta dik id-dar tkun ogħla minn sitt metri; f‟din il-bitħa jista‟ jinbena loki wieħed jew iżjed, wieħed fuq l-ieħor; iżda f‟dan il-każ il-wiċċ tal-bitħa għandu jikber skond il-wisa‟ li jiġi hekk meħud; (ii) iżda, meta l-bitħa ta‟ dar tkun wara bitħa ta‟ dar oħra, il-minimum tal-wisa‟ ta‟ kull waħda miż-żewġ btieħi jista‟ jitnaqqas sa mhux anqas minn żewġ terzi tal-wisa‟ hawn fuq imsemmi, basta li l-wisa‟ taż-żewġ btieħi flimkien ma jkunx anqas minn sitt metri, u li s-sidien ta‟ dawn il-btieħi jintrabtu b‟att nutarili, illi għandu jiġi mniżżel fir-Reġistru Pubbliku min-nutar li jkun irċievih, li ma jgħollux il-ħajt li jifred il-btieħi iżjed minn tlieta punt ħamsa metri mill-wiċċ tal-btieħi jew tal-bitħa l-aktar għolja jekk il-btieħi ma jkunux tal-istess invell; u kull min f‟xi żmien italla‟, jew iħalli mtella‟, dak il-ħajt b‟għoli aktar minn daqshekk, isir ħati ta‟ kontravvenzjoni għal dan il-Kodiċi." Madanakollu, mill-atti tal-kawża jirriżulta li kienu l-atturi li għalqu dan ix-shaft meta bnew żewġt ikmamar illegalment fil- pjan terran u kienu l-atturi wkoll li oriġinarjament bnew dan il- ħajt sabiex jifred iż-żewġ proprjetajiet mingħajr il-permess tal- awtoritajiet. L-atturi ma jistgħux jippretendu li minħabba l- kostruzzjoni illegali fil-proprjetà tagħhom għandha ssofri xi limitazzjonijiet il-proprjetà tal-konvenuta Scerri de Carlo. Wara kollox, ix-xogħlijiet kollha li għamlet il-konvenuta saru bil- permessi tal-awtoritajiet. Skont il-kuntratt tat-8 ta‟ Frar 1994, din il-biċċa art żgħira li akkwistaw l-atturi kellha sservi bħala estensjoni tal-bitħa, imma l-atturi minflok bnew żewġt ikmamar illegalment fuq din il-bitħa u l-art li akkwistaw huma irrendewha shaft. Kif tajjeb jispjega l-ewwel perit tekniku fit-tweġibiet tiegħu għad- domandi in eskussjoni tal-atturi, il-kċina tal-atturi ma tiksirx il- liġijiet sanitarji imma hija l-bitha li fuqha bnew il-kmamar illegalment li hija bi ksur ta‟ dawn il-liġijiet, għaliex li kieku ma bnewx dawn il-kmamar ma kinux jispiċċaw b‟shaft minflok bitħa. tal-Ippjanar L-atturi jilmentaw ukoll għaliex meta l-konvenuta applikat għall-permess mingħand sabiex tiżviluppa l-proprjetà tagħha, it-tieqa tal-atturi ma ġietx murija fuq il-pjanti sottomessi. Imma kif sewwa jgħid il-Perit Antoine Laferla, inkarigat jissorvelja x-xogħlijiet fil-proprjetà tal- konvenuta, ma kien hemm l-ebda obbligu li tiġi murija din it- tieqa għaliex mhijiex fil-ħajt diviżorju. Il-Qorti tqis ukoll li l-Artikolu 97(1)(n)(ii) tal-Kap. 10 ma jistax jiġi applikat għall-każ tal-lum. Fl-ewwel lok, dan jitkellem dwar id-daqs tal-bitħa u mhux dwar l-għoli tal-ħajt diviżorju u fit- tieni lok, il-partijiet ma ntrabtu bl-ebda att nutarili kif jitlob dan il-provvediment tal-liġi. Għaldaqstant, din il-Qorti sejra tadotta u tagħmel tagħha l- konklużjonijiet tal-ewwel perit tekniku fl-intier tagħhom. Finalment, u dwar t-teżi tal-atturi li huma għandhom favur tagħhom servitù ta‟ prospett u ta‟ dawl, il-Qorti tagħmel riferenza għas-segwenti bran mid-deċiżjoni tal-Qorti tal-Appell fl-ismijiet Joseph Belkhir et vs Brian Dos Santos Calcado tal-24 ta‟ Settembru 2004 fejn ġie trattat u deċiż mertu simili għal dak tal-kawża tal-lum: "Ma hemmx dubbju li komproprjetarju ta‟ hajt divizorju jista` jgholli l-hajt komuni bejn il-proprjeta` tieghu u dik tal-gar kemm-il darba jhallas l-ispejjes ghat-titligh tal-hajt, ihallas l-ispejjes biex tinzamm fi stat tajjeb ta‟ tiswija l- bicca li taqbez il-gholi tal-hajt komuni, u jaghmel, a spejjes tieghu, dawk ix-xogholijiet mehtiega biex jassigura li l-hajt jkun jiflah il-piz zejjed. Dan id-dritt hu moghti bl-Artikolu 414 tal- Kap 16 tal-Ligijiet ta‟ Malta. Il-kwistjoni kollha ghalhekk iddur fuq jekk l-atturi ghandhomx dritt ta‟ servitu` ta‟ prospett u dawl mill-bieb u tieqa fil-proprjeta` taghhom in forza ta‟ liema huma ghandhom id-dritt li tal-hajt lill-konvenut, qua komproprjetarju jzommu komuni, li jgholli l-istess hajt billi b‟hekk ikun qed jostakola l-"allegat" dritt ta‟ prospett u d-dritt ghad-dawl. Mhux kontestat li l-bieb u tieqa li jissemmew mill-atturi jinsabu mhux fil-hajt komuni li jaqsam iz-zewg fondi izda fil-fond proprjetà ossia binja ta‟ l-istess atturi li tinsab zewg metri boghod mill-istess hajt divizorju. Il-kwezit hawn hu jekk tali aperturi jistghu qatt jikkostitwixxu servitù bid- drittijiet pretizi mill-istess atturi u bil-konsegwenzi li jgiebu maghhom tali drittijiet. L-Artikolu 400 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta‟ Malta jipprovdi li servitu` hija jedd stabbilit ghall-vantagg ta‟ fond fuq fond ta‟ haddiehor, sabiex isir uzu minn dan il-fond ta‟ haddiehor jew sabiex ma jithalliex li sidu juza minnu kif irid. Bhala regola s-sidien ta‟ proprjetajiet adjacenti jistghu jistabilixxu kull servitu` li ma tkunx kuntrarja ghall-ordni pubbliku. Issa, servitu` tista` tkun affermattiva, meta taghti dritt lill- sid il-fond dominanti li jinqeda bil-fond servjenti, bhal ma huma d-dritt ta‟ passagg, id-dritt ta‟ prospett, id- dritt ta‟ mili ta‟ ilma u ohrajn, jew tista` tkun negattiva meta tikkonsisti fil-jedd li wiehed ma jhallix lill-sid il-fond servjenti jinqeda bih kif irid bhal ma huwa d-dritt li tipproibixxi wiehed jibni fuq certa art jew li ma jibnix aktar minn certu gholi. It-Tieni inciz tas-Sub-Titolu I tat-Titolu IV tat-Taqsima I tat-Tieni Ktieb tal-Kodici Civili jitkellem "Fuq hitan u fossijiet li jifirdu fond minn iehor ta‟ ma‟ gembu" u hemm insibu r-regoli, li wiehed jista‟ jsehhilhom ta‟ „bon vicinat‟, li ghandhom jigu osservati mis-sidien ta‟ proprjetajiet jew fondi adjacenti. Fost dawn hemm ir-regola li "Ebda wiehed mill-girien ma‟ jista‟, minghajr il-kunsens ta‟ l-iehor, jaghmel twieqi jew aperturi ohra fil-hajt divizorju." Daqstant fit-Tieni inciz ta‟ l-istess Sub-Titolu nsibu r- regoli li ghandhom jiggwidaw il-proprjetarji ta‟ fondi adjacenti dwar id-distanza li ghandha tinzamm mill-hajt divizorju meta jinfethu twieqi jew aperturi ohra fil- proprjeta` in kwistjoni. Minn dan naraw li l-ligi stess timponi restrizzjonijiet fuq l- uzu tal-proprjeta` billi komproprjetarju ta‟ hajt komuni li jaqsam il-fond tieghu minn dak tal-gar ma jistghax jiftah aperturi f‟dak il-hajt billi dawn jaggravaw lill-gar u jissoggettawh mhux biss ghall-inkonvenjenza tal-prospett ezercitat minn sid il-fond adjacenti izda wkoll jistghu jirrestringu jew ixejnu d-dritt ta‟ l-istess gar milli jizviluppa l-prprjeta` tieghu sal-hajt divizorju. L-istess provvedimenti jiddisponu li proprjetarju ma jistax jiftah aperuti fil-fond proprjeta` tieghu, jekk mhux f‟distanza permessa mill-ligi; - biss dement li dawn l-istess aperturi huma irtirati mill- hajt divizorju, il-ligi ma timponi ebda restrizzjoni. Ghal dawn ir-regoli, pero`, hemm l-eccezzjonijiet li huma s-servitujiet li jghatu drittijiet reali lill-sid il-fond fuq fond adjecenti. Infatti sid fond adjacenti jista‟ jakkwista drittijiet, kontra r-regoli enuncjati mill-ligi, jew permezz tal-ligi nfisha jew bil-fatt tal-bniedem. Hekk per ezempju sidien ta‟ fondi adjacenti jistghu jikkoncedu certa drittijiet wiehed lill- iehor permezz ta‟ att pubbliku bhal meta tinghata l-fakolta` lill-wiehed mis-sidien li jiftah tieqa fil-hajt divizorju. Dan id- dritt jista‟ ukoll jinholoq "per destinazzione di padre di familja" u cioe` meta zewg fondi jkunu jappartjenu lill-sid wiehed u jigu trasferiti lill-zewg proprjetarji differenti b‟certa servitujiet inerenti. Id-dritt jista` ukoll jigi akkwistat bi preskrizzjoni. Fil-kaz in ezami jidher li l-atturi qed jirreklamaw is-servitu ta‟ prospett u ta‟ dawl in forza, u bhala konsegwenza, tal- provvedimenti tas-servitu maghrufa bhala "altius non tollendi" billi jippretendu li l-konvenut ma ghandux il- fakolta` li jezercita d-dritt moghti lilu bl-Artikolu 414 tal- Kap 16 tal-Ligijiet ta‟ Malta li, kif rajna aktar ‟il fuq, jitkellem dwar id-dritt ta‟ kull komproprjetarju li jgholli l- hajt komuni. Din is-servitu`, izda, hija servitu` li ma tidhirx u ghalhekk tista` tigi akkwistata jew b‟titolu, jew, in kwantu hija servitu` negattiva, tista` wkoll tigi akkwista bi preskrizzjoni minn dak inhar li l-pussess jibda jigi ezercitat wara li s-sid tal-fond dominanti, b‟ittra ufficjali, protest, jew att gudizzjarju iehor, ma jkunx halla lis-sid tal-fond servjenti jinqeda bih kif irid. Fil-kaz in ezami jirrizulta li t-tieqa u l-bieb jinstabu fil-fond tal-attur u mhux fil-hajt divizorju u bhala tali ma jistghux jigu kunsidrati bhala servitu` billi ma hu qed jigi ezercitat ebda jedd fuq il-fond tal-konvenut. U nkwantu qed jigi ghad-dawl jew prospett reklamat, jigi osservat li ma jirrizultax li hemm xi att pubbliku li jistabilixxi dan d-dritt jew li l-konvenut, qua sid il-fond "servjenti", gie interpellat biex ma jinqedix bid-drittijiet tieghu kif koncess mil-ligi. Jibqa‟ ghalhekk vigenti d-dritt tal-konvenut koncess lilu bl- Artikolu 414 tal-Kap 16 b‟mod li l-konvenut ma ghandu ebda divjet li jinalza l-hajt komuni. Finalment din il-Qorti tosserva li decizjoni ta‟ l-ewwel qorti twasslu ghall-konkluzzjoni guridikament insostenibbli li sidien ta‟ "detached houses", li l-proprjeta` taghhom tkun jistghu ilha mibnija ghall-izjed minn jirreklamaw servitu "altius non tollendi" minhabba s- semplici fatt li dawn il-fondi jkollhom twieqi prospicenti l- id-dritt fond adjacenti. Din kontemplat fl-Artikolu 414 tal-Kap 16 tal-Ligijiet ta‟ Malta." il-konkluzzjoni xxejjen Din il-Qorti qegħda taddotta u tagħmel tagħha l-analizi u l- konkluzjonijet li għamlet il-Qorti tal-Appell fis-sentenza tagħha appena ċitata. Mill-atti tal-kawża jirriżulta t-tieqa in kwistjoni tinsab fil-proprjetà tal-atturi u mhux fil-ħajt diviżorju u allura ma tistax tiġi kunsidrata bħala dritt ta‟ servitù, filwaqt li l-atturi ma ġabu l-ebda prova tas-servitù altius non tollendi kif trid il- liġi. Għar-raġunijiet premessi, il-Qorti qegħda taqta‟ u tiddeċiedi l- tal-atturi bl-ispejjeż kontra kawża billi tagħhom. tiċħad