570 ATT DWAR STANDARDS FIL-ĦAJJA PUBBLIKA Biex jipprovdi għal ħatra ta’ Kummissarju u Kumitat Permanenti bis-setgħa li jinvestigaw ksur ta’ dmirijiet statutorji jew etiċi ta’ kategoriji ta’ persuni fil-ħajja pubblika, u għal ħwejjeg anċillari jew li għandhom x’jaqsmu ma’ dan. ATT XIII tal-2017. ATT XIII tal-2017. 1. Titolu fil-qosor u bidu fis-seħħ. (1) It-titolu fil-qosor ta’ dan l-Att hu l-Att dwar Standards fil-Ħajja Pubblika. (2) Dan l-Att għandu jidħol fis-seħħ f’dik id-data li l-Ministru responsabbli għall-affarijiet tal-Parlament b’ordni fil-Gazzetta tal-Gvern jistabbilixxi udati differenti jistgħu jiġu stabbiliti dwar dispożizzjonijiet u għanijiet differenti ta’ dan l-Att. Tifsir. 2. F’dan l-Att, kemm-il darba r-rabta tal-kliem ma teħtieġx xort’oħra- "att ta’ korruzzjoni " għandha l-istess tifsira kif mogħti lilha fl-artikolu 6 tal-Att dwar il-Kummissjoni Permanenti Kontra l-[ża] Korruzzjoni; Kap. 326. Kap. 326. "korpimwaqqaf b’liġi " tfisser kull korporazzjoni jew entimorali ieħor imwaqqaf b’liġi u kull soċjetà jew korp ieħor li fih il-Gvern ta’ Malta jew xikorp ki fintqal qabel ikollhom sehem biżżejjed biex jikkontrollaw, jew li fuqu jkollhom kontroll effettiv; " il-Kumitat " tfisser il-Kumitat Permanenti dwar Standards fil-Ħajja Pubblika imwaqqaf taħt l-artikolu 26; " il-Kummissarju " tfisser il-Kummissarju għall-iStandards fil-Ħajja Pubblika mwaqqaf taħt l-artikolu 4 u tinkludi kull uffiċjal jew impjegat tal-Kummissarju awtorizzat minnu biex jaġixxi f’ismu; " il-Ministru " tfisser il-Ministru responsabbli għall-Ġustizzja; "persuna ta’ fiduċja " tfisser impjegat jew persuna ingaġġata fis-segretarjat privat ta’ Ministru jew ta’ Segretarju Parlamentari li tkun tagħti pariri jew tkun taġixxi ta’ konsulent tal-Ministru jew tas-Segretarju Parlamentari jew tkun taġixxi fi rwol eżekuttiv fil-Ministeru jew fis-Segretarjat Parlamentari u fejn il-persuna ma tkunx giet ingaġġata skont il-proċedura stabbilita bl-artikolu 110 tal-Kostituzzjoni [żaħ. 3. Skop. (1) Dan l-Att japplika għal: (a) Membri tal-Kamra tad-Deputati inklużi Ministri, Segretarji Parlamentari u Assistenti Parlamentari; (b) Persuni ta’ fiduċja bissin kwant u għandhom ikunu fis-setgħa tal-Kummissarju, li jimxi jew fuq deċiżjoni tiegħu stess jew wara li jirċievilment, li jinvestiga u jirrapporta lill-Kamra tad-Deputati dwar jekk persuna ta’ fiduċja tkunx kisret id-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi ta’ Etika li hemm fl-Ewwel Skeda tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika li għalih il-persuni ta’ fiduċja għandhom bis-saħħa ta’ dan l-Att u mingħajr ebda ħtieġa oħra, ikunu soġġetti. (2) Dan l-Att japplika wkoll għal kull persuna oħra jew kategorija ta’ persunikif il-Ministru jista’ b’regolamenti, imsaħħa b’riżoluzzjoni affermattiva tal-Kamra tad-Deputati, jippreskrivi. (3) Kodiċi ta’ Etika. (a) Il-Kodiċi ta’ Etika li jinsab fl-Ewwel Skeda għandu japplika għall-Membri tal-Kamra tad-Deputati. (b) Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-paragrafu (a) il-Kodiċi ta’ Etika li jinsab fit-Tieni Skeda għandu japplika għal Ministri, Segretarji Parlamentari u Assistenti Parlamentari. (4) Il-Ministru jista’, minn żmien għal żmien, fuq rakkomandazzjoni tal-Kumitat Permanenti dwar Standards fil-Ħajja Pubblika, b’ordni fil-Gazzetta, imsaħħa b’riżoluzzjoni affermattiva tal-Kamra tad-Deputati, jemenda jew jissostitwixxi l-iskedi. (5) Għandu jkun id-dmir tal-persuni kollha li għalihom japplika dan l-Att, li jikkonformaw mal-Kodiċi ta’ Etika applikabbli kif previst f’dan l-artikolu. TAQSIMA I KUMMISSARJU GĦALL-ISTANDARDS FIL-ĦAJJA PUBBLIKA 4. Ħatra ta’ Kummissarju. Għandu jinħatar Kummissarju għall-iStandards fil-Ħajja Pubblika li jinħatar mill-President ta’ Malta li jaġixxi skont riżoluzzjoni tal-Kamra tad-Deputati li tgħaddi bis-saħħa tal-voti ta’ mhux anqas minn żewġ terzi tal-membri kollha li hemm fil-Kamra: Iżda meta persuna li ma tkunx membru tal-Kamra tad-Deputati tiġi eletta bħala Speaker tal-Kamra tad-Deputati, dik il-persuna ma għandhiex titqies li tkun membru tal-Kamra bil-għan li tiġi stabbilita l-maġġoranza meħtieġa b’dan l-artikolu. 5. S kwalifiki u inkompati bi-litajiet. (1) Persuna ma tikkwalifakx biex tinħatar fil-kariga ta’ Kummissarju jekk hija tkun membru tal-Kamra tad-Deputati, membru ta’ kunsill lokali, uffiċjal pubbliku, jew persuna li jkollha kariga jew pożizzjoni li tkun soġġetta għal dan l-Att. (2) Il-kariga ta’ Kummissarju ma tkunx kompatibbli mal-eżerċizzju ta’ xi attività professjonali, bankarja, kummerċjali jew ta’ tradeunion, jew ma’ kull attività oħra li ssir għal profitt jew kumpens ħlief għal dik l-attività oħra li l-membri tal-ġudikatura huma awtorizzati bil-liġi li jsegwu b’żieda mad-dmirijiet ġudizzjarji tagħhom. (3) Il-Kummissar juma għandu jkun f’ebda kariga li ma tkunx kompatibbli mat-twettiq korrett tad-dmirijiet uffiċjali tiegħu jew mal-imparzjalità u l-indipendenza tiegħu jew mal-fiduċja pubblika dwarhom. Il-Kummissarju għandu jiddikjara lill-iSpeaker tal-Kamra tad-Deputati, u jikseb l-approvazzjoni tiegħu dwar, kull kariga, trust jew tesserament li l-Kummissarju jqis bħala li ma jolqtux l-imparzjalità, jew indipendenza u fiduċja pubblika, u li huwa jkun jixtieq li jżomm matul iż-żmien tal-kariga tiegħu. 6. Żmien tal-kariga. (1) Kemm-il darba ma jiġix provdut mod ieħor f’dan l-Att, Kummissarju għandu jibqa’ f’dik il-kariga għal perjodu ta’ ħames snin, u ma jkunx eliġibbli biex jerga’ jinħatar. (2) Sakemm dik il-kariga ma ssirx vakanti qabel, persuna li tinħatar Kummissarju għandha tibqa’ f’dik il-kariga sa meta jinħatar is-suċċessur tagħha. (3) Kummissarju jista’ f’kull żmien jagħti r-riżenja tiegħu mill-kariga bil-miktub lill-President. 7. Tneħħija jew sospensjoni mill-kariga. (1) Kummissarju jista’ f’kull żmien jitneħħa jew jiġi sospiż mill-kariga tiegħu mill-President ta’ Malta, meta jsirlu indirizz mill-Kamra tad-Deputati li jsir bis-saħħa tal-voti ta’ mhux anqas minn żewġ terzi tal-membri kollha tal-Kamra, li fih jintalab biex ineħħih mill-kariga minħabba f’inkapaċità evidenti li jwettaq il-funzjonijiet tal-kariga tiegħu (sew jekk din tkun minħabba f’nuqqas ta’ saħħa fiżika jew mentali jew għal xi raġuni oħra ppruvata) jew minħabba f’imġiba ħażina evidenti, u d-dispożizzjonijiet tal-proviso għall-artikolu 4 għandhom japplikaw ukoll għall-għan li tiġi stabbilita l-maġġoranza meħtieġa b’dan is-subartikolu. (2) F’kull żmien meta ma jkunx hemm sessjoni tal-Parlament, Kummissarju jkun jista’ jiġi sospiż mill-kariga tiegħu mill-President ta’ Malta li jaġixxi skont id-diskrezzjoni tiegħu, dwar inkapaċità li jwettaq il-funzjonijiet tal-kariga tiegħu jew imġiba ħażina li dwarha tinġieb prova li tissodisfa lill-President ta’ Malta; iżda kull sospensjoni bħal dik ma għandhiex tkompli sseħħ għal iktar minn xahrejn wara l-bidu tas-sessjoni tal-Parlament li jkun imiss minnufih wara. 8. (1) Jekk Kummissarju jmut, jew jirriżenja mill-kariga tiegħu, jew jivvaka l-kariga tiegħu jew jitneħħa mill-kariga, il-post vakanti li hekk jirriżulta għandu jiġi okkupat skont ma jingħad f’dan l-artikolu. (2) Jekk il-kariga vakanti ta’ Kummissarju sseħħ f’xi żmien meta l-Parlament ikun qiegħed f’sessjoni, din għandha tiġi okkupata bil-ħatra tal-Kummissarju mill-President ta’ Malta fuq ir-rakkomandazzjoni tal-Kamra tad-Deputati skont l-artikolu 4: Iżda jekk il-kariga vakantisseħħ inqas minn xahrejn qabel l-għeluq ta’ dik is-sessjoni u ma ssirebda rakkomandazzjoni bħal dik f’dik is-sessjoni, id-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (3) għandhom ikunu japplikaw bħal li kieku l-kariga vakanti seħħet filwaqt li l-Parlament ma kienx qiegħed f’sessjoni. (3) Jekk dik il-kariga vakantisseħħ f’xi żmien meta l-Parlament ma jkunx qiegħed f’sessjoni, il-President ta’ Malta għandu jaħtar Kummissarju sabiex jokkupa l-kariga, u min jiġi hekk maħtur għandu, kemm-il darba l-kariga tiegħu ma ssirx vakanti qabel, jibqa’ fil-kariga sakemm jinħatar Kummissarju ieħor skont l-artikolu 4. 9. Ħatra temporanja ta’ Kummissarju. (1) Il-President ta’ Malta jista’ - (a) f’kull żmien li matul u l-Kummissarju jkun marid jew assenti, jew (b) għal kull raġuni oħra temporanja meta l-Kummissarju jqis li jkun hekk jeħtieġ li ma jmexxix investigazzjoni hu nnifsu minħabba f’dawk iċ-ċirkostanzi li, kieku huwa kien imħallef tal-qrati superjuri, huwa kienjastjeni, jaħtar Kummissarju sabiex jidħol fil-kariga skont dan l-artikolu, u dak il-Kummissarju għandu jitħallas dak is-salarju, li ma jkunx aktar mill-ammont li jkun qed jitħallas lill-Kummissarju, skont ki f il-President ta’ Malta jikkonsidra li jkun xieraq. (2) Is-setgħa mogħtija bid-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (1)(b) għandha biss titwettaq wara li jsir ċertifikat li jiġi ffirmat mill-Kummissarju fejn jingħad li, fil-fehma tiegħu, ikun jenħtieġ sabiex ikun jista’ jsir ix-xogħol ta’ Kummissarju skont dan l-Att li jinħatar temporanjament Kummissarju addizzjonali. (3) Kummissarju li jinħatar bis-saħħa ta’ dan l-artikolu minħabba li l-Kummissarju jkun marid jew assenti għandu jibqa’ fil-kariga sa dak iż-żmien meta l-Kummissarju jerġa’ jidħol fil-kariga tiegħu, u kull Kummissarju ieħor li jinħatar għal għan temporanju għandu jibqa’ fil-kariga sakemm huwa jwettaq il-funzjoni lil u mogħtija. (4) (a) Persuna ma tikkwalifakx biex tinħatar taħt dan l-artikolu jekk ma tkunx tikkwalifika biex tinħatar fil-kariga ta’ Kummissarju taħt l-artikolu 5(1). (b) Id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 5) japplikaw għal persuna maħtura taħt dan l-artikolu: Iżda persuna maħtura taħt dan l-artikolu tkun tista’ teżerċita attività li ssir għal profitt jew kumpens li ma tkunx b’xi mod inkompatibbli mad-dispożizzjonijiet tal-artikolu 5(3). 10. Ġurament tal-kariga. (1) Qabel ma jibda jwettaq id-dmirijiet tal-kariga tiegħu, Kummissarju għandu jieħu ġurament li jkun ser jaqdid-dmirijiet tal-kariga tiegħu b’fedeltà u imparzjalità, u li huwa ma jikxifx, ħlief skont l-artikolu 21, xi tagħrif li jkun kiseb bis-saħħa ta’ dan l-Att. (2) Il-ġurament jingħatalu mill-iSpeaker tal-Kamra tad-Deputati. 11. (1) Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Kostituzzjoni u ta’ kull liġi oħra li tapplika għal dan, u bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, il-Kummissarju jista’ jaħtar lil dawk l-uffiċjali u impjegati li jistgħu jenħtieġ u għat-twettiq tal-funzjonijiet, setgħat u dmirijiet li jitnisslu minn dan l-Att. Din is-setgħa ta’ ħatra tinkludi l-approvazzjoni għall-għadd ta’ persuni li jistgħu jinħatru bis-saħħa ta’ dan l-artikolu sew jekk b’mod ġenerali jew għar-rigward ta’ xi dmirijiet speċifiċi jew klassi ta’ dmirijiet, is-salarji u l-kondizzjonijiet tal-ħatra tagħhom. (2) Il-Kummissarju jista’ filwaqt li jkun qiegħed jagħmel investigazzjoni, jaħtar, f’kapaċità konsultattiva, lil min irid jekk il-perizja partikolari tiegħu tkun meħtieġa biex l-investigazzjoni tkun tista’ ssir b’mod iktar effettiv: Iżda meta l-konsulent meħtieġ ikun uffiċjal pubbliku, il-Prim Ministru jista’ jaħtar, wara li ssirlu talba mill-Kummissarju, lil dak l-uffiċjal pubbliku sabiex jagħti l-għajnuna tiegħu. (3) Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu l-Kummissarju jkun responsabbli li japprova l-livell ta’ tagħmir kapitali, mobbilja, materjal u attivitajiet amministrattivi meħtieġa għat-twettiq tal-funzjonijiet, setgħat u dmirijiet li jitnisslu minn dan l-Att. (4) Il-finanzi meħtieġa għas-salarju u allowances tal-Kummissarju, u għar-riżorsi deskritti fis-subartikoli (1),) ma għandhomx jeċċedu dak l-ammont massimu li jiġi indikat fi pjan finanzjarju li jiġi approvat mill-Kamra tad-Deputati u dan ikun nefqa li ssir mill-Fond Konsolidat mingħajr il-ħtieġa ta’ ebda approprjazzjoni oħra ħlief dan l-Att: Iżda l-Kummissarju għandu jippreżenta quddiem il-Kamra, mhux iktar tard mill-15 ta’ Settembru ta’ kull sena, pjan finanzjarju li jkun jindika l-attivitajiet tas-sena li ġejja. (5) Is-salarju, allowances u spejjeż li jitħallsu lill-Kummissarju għandhom ikunu bir-rati li jkunu daqs dawk li japplikaw fil-każ ta’ imħallef tal-qrati superjuri. Is-salarju ma għandux jitnaqqas matul it-tkomplija tal-ħatra tal-Kummissarju. (6) L-uffiċjali u l-impjegati maħtura skont is-subartikolu (1) għandhom, qabel ma jibdew iwettqu l-kariga jew l-impjieg tagħhom, jieħdu ġurament li jkunu ser iwettqu d-dmirijiet tal-kariga jew tal-impjieg tagħhom fedelment u b’imparzjalità, u li ma jikxfu, ħlief skont ma hemm fl-artikolu 21, ebda informazzjoni li huma jkunu kisbu bis-saħħa ta’ dan l-Att. Dak il-ġurament għandu jingħatalhom mill-Kummissarju. 12. Verifika. Kap. 174. Il-kontijiet tal-uffiċċju tal-Kummissarju għandhom jiġu verifikati mill-Awditur Ġenerali u għal dan għandu japplika l-Att dwar l-Amministrazzjoni Finanzjarja u l-Verifika [żaħ. FUNZJONIJIET 13. (1) Il-Kummissarju għandu jkollu dawn il-funzjonijiet li ġejjin: (a) li jeżamina u jekk ikun meħtieġ jivverifika, dawk id-dikjarazzjonijiet li jkollhom x’jaqsmu ma’ dħul jew attiv, jew interessi jew benefiċċji oħra ta’ kull xorta ta’ persuni li għalihom japplika dan l-Att, li għandhom id-dmir li jagħmlu dawk id-dikjarazzjonijiet kif jista’ jkun provdut taħt dan l-Att jew kull liġi oħra u li jagħmel rakkomandazzjonijiet f’forma ta’ linji gwida li l-Kummissarju jqis li jkunu xierqa u proporzjonati wkoll fir-rigward ta’ kull persuna li tonqos milli tagħmel xi dikjarazzjoni kif imsemmi jew li tagħmel dikjarazzjoni skorretta b’mod li materjalment tiżvija l-iskop tad-dikjarazzjoni; (b) li jinvestiga b’inizjattiva tiegħu jew fuq allegazzjoni bil-miktub ta’ xi persuna xi kwistjoni allegata li tikser kull dmir statutorju jew etiku ta’ kull persuna li għaliha jkun japplika dan l-Att: Iżda persuna li tkun qiegħda tagħmel allegazzjoni skont dan l-artikolu ma għandhiex tintalab li turi xi interess personali biex issaħħaħ l-allegazzjoni tagħha; (ċ) Approvazzjoni negattiva. li jagħti rakkomandazzjonijiet, meta mitlub minn persuna li għaliha jkun japplika dan l-Att, jekk azzjoni jew imġiba maħsuba minnha hijiex projbita mill-Kodiċi ta’ Etika applikabbli jew minn kull dmir partikolari ieħor statutorju jew etiku, u ma tinżamm l-ebda responsabbiltà għal xi ksur tal-Kodiċi ta’ Etika applikabbli jew kull dmir statutorju jew etiku meta persuna tkun aġixxiet f’konformità ma’ dawk ir-rakkomandazzjonijiet; (d) li jiskrutinizza r-reġistru, bid-dettalji tal-Membri Parlamentari assenti, miżmum mill-iSpeaker tal-Kamra; (e) li jara li kull xahar tinħadem il-penali amministrattiva dovuta minn kull membru parlamentari kif provdut fl-Ordni Permanenti 159, dan wara li jidentifika dawk il-Membri Parlamentari li jkunu assenti matul seduta sħiħa mingħajr permess ta’ assenza. Il-Kummissjarju għandu jinforma bil-miktub lil kull membru li jkun weħel tali penali amministrattiva bl-ammont totali dovut u raġunijiet għal tali penali; (f) li jidentifika dawk l-attivitajiet illi għandhom jitqiesu bħala attivitajiet ta’ lobbying, li joħrog regoli ta’ gwida dwar dawk l-attivitajiet u jagħmel dawk ir-rakkomandazzjonijiet li jidhirlu li jkunu xierqa dwar ir-regolamentazzjoni ta’ dawk l-attivitajiet; (g) (i) li jagħmel rakkomandazzjonijiet għat-titjib ta’ kull Kodiċi ta’ Etika li jkun japplika għal persuni li jkunu soġġetti għal dan l-Att u b’mod partikolari, iżda mingħajr preġudizzju għall-ġeneralità ta’ dak stipulat qabel, li jagħmel rakkomandazzjonijiet dwar l-aċċettazzjoni ta’ rigali, dwar l-użu mhux xieraq ta’ riżorsi pubbliċi u ta’ informazzjoni kunfidenzjali u dwar limitazzjoni fuq l-impjieg jew fuq attivitajiet oħra meta persuni ma jibqgħux fil-kariga ta’ Ministru, Segretarju Parlamentari jew membru tal-Kamra tad-Deputati; (ii) li jassigura li kull rakkomandazzjonijiet magħmula jieħdu konsiderazzjoni xierqa tal-ħtieġa li kull miżuri, linji gwida jew regoli intiżi biex jiżguraw standards għoljin fil-ħajja pubblika skont dan l-Att għandhom ikunu faċilment aċċessibbli u li jinftiehmu għall-pubbliku inġenerali. (2) Għall-fini ta’ dan l-artikolu ‘dmiretiku’ jinkludi l-obbligu li jkun osservat il-Kodiċi ta’ Etika applikabbli. (3) Il-Kummissarju m’għandux jgħaddi biex jinvestiga xi allegazzjoni fuq xi kwistjoni li fuqha jkun hemm pendenti proċedimenti fil-Qorti jew quddiem xitribunali mwaqqaf b’liġi, u għandu jissospendi l-investigazzjoni jekk xi persuna li jkollha interess tagħmel talba quddiem Qorti jew quddiem tali tribunal dwar il-kwistjoni li tkun qed tiġi investigata, jew jekk il-Qorti tal-Maġistrati tkun fetħet inkjesta dwar dik il-kwistjoni, jew jekk il-Kummissarju tal-Pulizija jkun istitwixxa investigazzjoni dwar l-istess kwistjoni. (4) Fit-twettiq tad-dmirijiet tiegħu, il-Kummissarju m’għandux jippreġudika t-twettiq ta’ kull dmir assenjat jew prerogattiva mogħtija mill-Kostituzzjoni lil xi persuna, awtorità jew detentur ta’ kariga politika u b’mod partikolari, iżda mingħajr preġudizzju għall-ġeneralità ta’ dak li ngħad qabel, huwa m’għandux jippreġudika l-poteri u prerogattivi tal-Prim Ministru fuq il-Kabinett. (5) Fit-twettiq tal-funzjonijiet tiegħu l-Kummissarju ma għandu jkun soġġett għal ebda direzzjoni jew kontroll ta’ xi persuna jew awtorità oħra. 14. Preskrizzjoni għal allegazzjonijiet. (1) Ebda ħaġa f’dan l-Att ma għandha tippermetti lill-Kummissarju li jinvestiga xi allegazzjoni fuq xi att li ġara qabel id-data meta dan l-Att jibda jseħħ. (2) Ma għandhiex tittieħed konjizzjoni ta’ lment taħt dan l-Att kemm-il darba dak l-ilment ma jsirx sa mhux aktar tard minn tletinjum tax-xogħol minn dakinhar li fih min jagħmel l-ilment kien jaf bil-fatt li talok għall-ilment jew minn sena minn meta jkun seħħ il-fatt li jkun talok għall-ilment, skont liema data tiġi l-ewwel. 15. Regoli dwar kif jimxil-Kummissarju. (1) Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (4) tal-artikolu 13, minn żmien għal żmien, il-Kamra tad-Deputati tista’ b’riżoluzzjoni tagħmel, jekk hekk ikun jidhrilha li tagħmel, regoli ġenerali dwar kif għandu jimxi l-Kummissarju fit-twettiq ta’ dmirijiet u taħt dan l-Att, u tista’ f’kull żmien bl-istess mod tirrevoka jew tibdel kull regola li tkun għamlet. (2) Ir-regoli kollha magħmulin taħt dan l-artikolu għandhom isiru bi, u jiġu ppubblikati bħala, leġiżlazzjoni sussidjarja magħmula taħt dan l-Att. 16. Kif issir l-allegazzjoni. Kull allegazzjoni li ssir lill-Kummissarju għandha ssir bil-miktub jew bil-fomm. Meta allegazzjoni ssir bil-fomm din għandha titniżżel bil-miktub kemm jista’ jkun malajr, iżda mhux iktar tard minn għaxartijiem: Iżda ma għandha tittieħed ebda konjizzjoni ta’ allegazzjoni anonima. 17. Rifjut ta’ investigazzjoni ta’ allegazzjoni. (1) Jekk meta ssir allegazzjoni, jew filwaqt li jkun qiegħed jinvestiga allegazzjoni, il-Kummissarju jidhirlu li, fil-qies taċ-ċirkostanzi kollha tal-każ, kull investigazzjoni, jew investigazzjoni ulterjuri ma tkunx meħtieġa, huwa jista’ jiċħad li jinvestiga, jew ikompli jinvestiga dik l-allegazzjoni. (2) Bla ma jitqiegħed ebda limitu għall-ġeneralità tas-setgħat mogħtija lill-Kummissarju b’dan l-Att, il-Kummissarju jista’ fid-diskrezzjoni tiegħu jiddeċiedi li ma jinvestigax, jew, skont il-ħtieġa tal-każ, li ma jkomplix jinvestiga allegazzjoni jekk fil-fehma tiegħu- (a) is-sustanza tal-allegazzjoni tkun waħdatrivjali; jew (b) l-allegazzjoni tkun waħdafrivola jew vessatorja jew ma ssirx bonafide. (3) F’kull każ meta l-Kummissarju jiddeċiedi li ma jinvestigax jew li ma jkomplix jinvestiga allegazzjoni, huwa għandu jgħarraf bil-miktub b’dan lil min ikun għamel l-allegazzjoni, u jagħti r-raġunijiet għal dik id-deċiżjoni. PROĊEDIMENTI 18. Proċedimenti. (1) Kull investigazzjoni li ssir mill-Kummissarju skont dan l-Att għandha titmexxa bil-magħluq. (2) Il-Kummissarju jista’ jisma’ jew jirċievi tagħrif minn dawk il-persuni li jidhirlu xierqa, u jista’ jagħmel dawk l-inkjesti li jidhirlu xierqa. (3) Il-Kummissarju ma għandux jagħmel xi sejba jew rakkomandazzjoni dwar persuna li tkun qiegħda tiġi investigata mingħajr ma jkunta lil dik il-persuna aċċess għall-provi kollha u d-dritt għas-smigħ skont il-prinċipji tas-smigħ xieraq. (4) Jekk il-Kummissarju, matul jew wara xi investigazzjoni, ikun tal-fehma li jkun hemm prova sostanzjali ta’ xiksur sinifikattiv ta’ xi dmir jew ta’ imġiba ħażina li titwettaq minn xi persuna li għaliha jkun japplika dan l-Att, huwa għandu jirreferi l-kwistjoni lill-awtorità konċernata inkluża l-Pulizija: Iżda l-Kummissarju għandu jissospendi l-investigazzjoni matul iż-żmien meta l-kwistjoni tkun hekk riferita iżda għandu, bla ħsara għall-indipendenza tal-investigazzjoni tal-Pulizija, ikollu l-jedd li jitlob informazzjoni mingħand il-Kummissarju tal-Pulizija dwar il-progress ta’ tali investigazzjoni u dwar id-data prevista għall-għeluq tal-investigazzjoni. (5) Kull persuna li għaliha japplika dan l-Att għandha d-dmir li tikkopera, f’kull stadju, f’investigazzjoni taħt dan l-Att. (6) Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att u ta’ kull regola magħmula bis-saħħa tiegħu, il-Kummissarju jista’ jirregola l-proċedura tiegħu b’kull mod li huwa jqis li jkun xieraq. 19. Provi. (1) Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu u tal-artikolu 20, u ħlief meta u sa fejn tkun tapplika xi liġi dwar proċedimenti f’qorti tal-ġustizzja, il-Kummissarju jista’ minn żmien għal żmien jeħtieġ lil xi persunali fil-fehma tiegħu tkun tista’ tagħti xi tagħrif li jkollu x’jaqsam ma’ xi kwistjoni li tkun qiegħda tiġi investigata mill-Kummissarju, li tagħtih dak it-tagħrif, u li tipproduċi dokumenti jew inkartamenti jew oġġetti, li fil-fehma tal-Kummissarju jkollhom x’jaqsmu mal-kwistjoni kif imsemmija qabel u li tista’ tkun fil-pus sess jew taħt il-kontroll ta’ dik il-persuna. (2) Il-Kummissarju għandu jkollu s-setgħali- (a) jħarrek ix-xhieda; (b) jagħti ġurament lil kull xhud u persuna involuti fl-investigazzjoni, u jeħtieġhom li jixhdu u li jipproduċu dokumenti fil-pussess tagħhom jew taħt il-kustodja tagħhom f’dawk iċ-ċirkostanzi u bl-istess mod kif jista’ jiġi mitlub sabiex jagħtu x-xhieda jew jipproduċu dokumenti quddiem qorti tal-ġustizzja. (3) Taħrikiet għal attendenza ta’ xhieda jistgħu jkunu fil-forma kif murija fit-Tielet Skeda li tinsab ma’ dan l-Att jew f’kull forma oħra kif jista’ jkun xieraq għall-każ, u għandhom jiġu ffirmati mill-Kummissarju. (4) Taħrika tista’ tiġi notifikata jew bl-idejn jew bil-posta. F’kull każ, tista’ wkoll tiġi notifikata addizzjonalment b’mod elettroniku, billi tintbagħat fl-indirizz elettroniku uffiċjali tal-persuna mħarrka. Meta taħrika tiġi notifikata bl-idejn in-notifika għandha ssir jew personalment lill-persuna mħarrka jew fil-post tar-residenza, tax-xogħol jew tan-negozju tal-persuna mħarrka, u tiġi ppruvata permezz tal-firma tar-riċevitur tat-taħrika li ma jistax ikun persuna taħt l-età ta’ sittax-il sena. Meta taħrika tiġi notifikata bil-posta għandu jiġi ppruvat li t-taħrika kienet indirizzata sewwa u impostata permezz ta’ posta reġistrata u li tkun waslet fl-indirizz fejn kienet indirizzata. (5) Kull persuna mħarrka kif imsemmi hawn qabel li tirrifjuta jew mingħajr kawża ġusta tonqos milli tattendi fil-ħin u fil-postimsemmija fit-taħrika, jew tirrifjuta mingħajr kawża ġusta li twieġeb jew li twieġeb bis-sħiħ u b’mod sodisfaċenti fil-qies ta’ kemm tafutifhem kull mistoqsija lissirilha mill-Kummissarju, jew li tirrifjuta jew tonqos mingħajr kawża ġusta li tipproduċi xi dokument li l-Kummissarju jkun ħet ġilha li tipproduċi, tkun ħatja ta’ disprezz lejn il-Kummissarju u tista’ teħel penali amministrattiva, wara li tkun ingħatat l-opportunità li tinstema’, li tista’ tiġi imposta mill-Kummissarju, ta’ mhux inqas minn ħamsineuro (€ 50) u mhux iżjed minnelfejn u ħames mitteuro (€ 2,500). L-imsemmija penali amministrattiva tkun inforzabbli bħala dejn ċivi li favur il-Kummissarju: Iżda, mingħajr preġudizzju għall-ġeneralità tad-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (2), ebda persuna li tkun qiegħda tixhed quddiem il-Kummissar ju ma tista’ tiġi mġiegħla twieġeb għal xi domanda li għandha mnejn tesponiha għal xi prosekuzzjoni kriminali, u kull tali persuna għandu jkollha jedd, għar-rigward ta’ kull xhieda minnha mogħtija quddiem il-Kummissarju, għall-istess privileġġi li jkollu jedd għalihom xhud li jkun qed jixhed quddiem qorti tal-ġustizzja. (6) Kap.9. Kap. 9. Id-dispożizzjonijiet tal-artikoli 104, 105, 107, 108 u 109 tal-Kodiċi Kriminali għandhom japplikaw mutatis mutandis għal persuna li tinstema’ mill-Kummissarju, skont ma jkun il-każ, meta l-persuna li jkollha tinstema’ matixhidx il-verità; għal dan il-għan il-proċedimenti quddiem il-Kummissarju għandhom jitqiesu li jkunu proċedimenti li jkunu qegħdin isiru quddiem qorti u l-persuna li jkollha tinstema’ għandha titqies li tkun persuna li tkun qed tixhed f’dawk il-proċedimenti. Għall-għan li tiġi determinata l-piena li tkun tgħodd skont kif jista’ jkun meħtieġ fi proċedimenti għal sperġur taħt dan is-subartikolu, l-allegazzjoni indagata jew li tkun setiġi ġudikata mill-Kummissarju għandha titqies li tkun soġġetta għall-piena li għaliha kienet tkun soġġetta kieku l-istess fatt ġara quddiem qorti tal-ġustizzja. (7) Meta l-Kummissarju jqisilli persuna li tkun ġiet imħarrka biex tixhed quddiem u jew illi mingħajr ma kienet imħarrka tkun resqet biex tagħti xhieda quddiem u tista’ tkun wettqet reat kriminali li għalih hemm provdut taħt dan l-Att jew li jkun relatat ma’ proċeduri taħt dan l-Att, huwa għandu jirreferi l-kwistjoni lill-Kummissarju tal-Pulizija għal iżjed investigazzjoni u għal dawk il-passi li jkun xieraq li jittieħdu. 20. Eżenzjonijiet minn kxif. (1) Meta l-Prim Ministru jiċċertifika li l-għoti ta’ xi tagħrif jew it-tweġib ta’ xi mistoqsija jew il-produzzjoni ta’ xi oġġett, inkartament jew dokument ieħor- (a) ikun jolqot is-sigurtà jew id-difiża ta’ Malta jew ir-relazzjonijiet jew arranġamenti bejn il-Gvern ta’ Malta u xi Gvern ieħor jew xi organizzazzjoni internazzjonali ta’ Stati jew Gvernijiet; jew (b) ikun x’aktarx jagħmel ħsara serja lill-ekonomija nazzjonali; jew (ċ) ikun jinvolvi l-kxif tad-diskussjonijiet jew proċedimenti tal-Kabinett jew ta’ xi kumitat tal-Kabinett; jew (d) ikun jippreġudika l-investigazzjoni jew is-sejbien ta’ reati, il-Kummissarju ma għandux jenħtieġ li t-tagħrif jew ir-risposta jkollhom jingħataw jew, skont il-każ, li l-oġġett, inkartament jew dokument ieħor jiġu prodotti. (2) Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (1), kull liġi lit awtorizza jew teħtieġ li ma jinkixifx xi dokument, oġġett jew inkartament, jew ir-rifjut li tkun imwieġba xi mistoqsija, għar-raġuni li l-kxif tad-dokument, oġġett jew inkartament jew it-tweġib ta’ mistoqsija jkun ta’ ħsara għall-interess pubbliku, għandha tiġi mħarsatull-investigazzjoni jew proċedimenti quddiem il-Kummissarju. 21. It-tagħrif ikun sigriet. (1) Tagħrif li jinkiseb mill-Kummissarju u minn kull persuna li jkollha xikariga, ħatra jew pożizzjoni li jkunu jaqgħu taħt il-Kummissarju, filwaqt li tkun qiegħda ssir investigazzjoni bis-saħħa ta’ dan l-Att jew għall-għan tagħha, ma għandux jinkixef ħlief għall-għanijiet tal-investigazzjoni u ta’ kull rapport li jkollu jsir fuq dik l-investigazzjoni bis-saħħa ta’ dan l-Att, jew bil-għan ta’ xi proċedimenti li jkollhom x’jaqsmu ma’ xireat li jsir taħt dan l-Att, u l-Kummissarju u l-membri tal-uffiċċju tiegħu ma għandhomx jiġu mħarrka sabiex jixhdu f’xi proċedimenti, ħlief dawk imsemmija qabel, dwar kull ħaġa li jsiru jafubiha matul l-investigazzjoni li tkun qiegħda ssir bis-saħħa ta’ dan l-Att. (2) Kap.9. Kap. 9. Id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 133 tal-Kodiċi [ża] Kriminali għandhom japplikaw għall-Kummissarju u l-membri tal-uffiċċju tiegħu, u dwarhom, l-istess bħal ma japplikaw għal jew dwar uffiċjal jew impjegat pubbliku kif hemm imsemmi fl-artikolu 133 tal-Kodiċi Kriminali [żaħ. PROĊEDURA WARA L-INVESTIGAZZJONI 22. Proċedura wara investigazzjoni. (1) Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu għandhom ikunu japplikaw f’kull każ meta, wara li ssir investigazzjoni bis-saħħa ta’ dan l-Att, il-Kummissarju jkun tal-fehma li l-allegazzjoni li tkun tifforma l-qofol tal-investigazzjoni- (a) tidher li prima facie tkun saret kontra dak li trid il-liġi; jew (b) tkun primafacie kisretxidmir statutorju jew etiku kif previst taħt dan l-Att jew kull liġi oħra. (2) Id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu għandhom ikunu wkoll japplikaw f’kull każ meta l-Kummissarju jkun tal-fehma li fl-imġiba li tikkostitwixxi l-qofol tal-allegazzjoni, tkun twettqet xisetgħa diskrezzjonali b’mod li jikkostitwixxi abbuż ta’ poter. (3) Jekk f’xi każ li japplika għalih dan l-artikolu l-Kummissarju jkun tal-fehma - (a) li l-kwistjoni għandha tiġi riferita lill-awtorità propizja sabiex tiġi kkunsidrata aktar; jew (b) li xi prattika jew imġiba tikser xidmir statutorju jew etiku jew li dik il-prattika jew imġiba għandha tinbidel; jew (ċ) li għandhom jittieħdu xi passi oħra, il-Kummissarju għandu jirrapporta bil-miktub lill-Kumitat, il-fehma tiegħu u r-raġunijiet għaliha, u jista’ jagħmel ukoll dawk ir-rakkomandazzjonijiet li jidhrulu xierqa. (4) Jekk fi żmien raġonevoli wara li jsir ir-rapport, li m’għandux jeċċedi tliet xhur, ma tittieħed ebda azzjoni li l-Kummissarju jkun tal-fehma li tkun waħda adegwata u xierqa, il-Kummissarju jista’, fid-diskrezzjoni tiegħu, jibgħat kopja tar-rapport u tar-rakkomandazzjonijiet lill-iSpeaker li għandu jqiegħed kopja tagħhom fuq il-Mejda tal-Kamra. (5) Permess biex jiġi rimedjat il-ksur. Meta l-Kummissarju jsib li ksur tal-Kodiċi ta’ Etika jew ta’ xi dmir statutorju jew etiku ma jkunx ta’ xorta gravi, hu jista’ jagħti perjodu ta’ żmien lill-persuna investigata li fih tkun tista’ tirrimedja dak il-ksur. (6) Meta mill-investigazzjoni jkun jidher prima facie li jkun sarreat krimina li jew att ta’ korruzzjoni, il-Kummissarju għandu jirreferi r-riżultanzi tiegħu lill-Kummissarju tal-Pulizija jew lill-Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni, skont kif ikun il-każ, u għandu minnufih javża liċ-Chairman tal-Kumitat. 23. Proċedimenti privileġġjati. (1) Ma jistgħu jittieħdu ebda proċedimenti, ċivili jew kriminali, kontra l-Kummissarju jew kontraxi membru tal-uffiċċju tiegħu għal dak li jista’ jagħmel jew jirrapporta jew jgħid matul it-twettiq jew it-twettiq maħsub tal-funzjonijiet tiegħu bis-saħħa ta’ dan l-Att kemm-il darba ma jiġix ippruvat li jkun aġixxa b’malafede. (2) Kemm il-Kummissarju kif ukoll dawk il-persuni msemmija qabel ma għandhomx jitħarrku sabiex jixhdu quddiemxiqorti, jew ma tul xi proċedimenti ta’ xorta ġudizzjarja, dwar xi ħaġa li huma jsiru jafubiha fit-twettiq tal-funzjonijiet tagħhom bis-saħħa ta’ dan l-Att. (3) Kull ħaġa li tingħad jew kull tagħrif li jingħata jew kull dokument, inkartament jew oġġett prodott minn xi persuna matul inkjesta mill-Kummissarju jew proċedimenti quddiem u bis-saħħa ta’ dan l-Att għandhom ikunu privileġġjati bl-istess mod bħal li kieku l-inkjesta jew il-proċedimenti kienu proċedimenti quddiem qorti tal-ġustizzja. 24. (1) Il-Kummissarju għandu jikkonkludi l-investigazzjoni tiegħu fi żmien sitt xhur minn meta jirċievi l-allegazzjoni. (2) Meta l-investigazzjoni ma tkunx ġiet konkluża fi żmien sitt xhur minn meta jkun irċieva l-allegazzjoni, il-Kummissarju għandu jagħmel rapport li fih jagħti r-raġuni għad-dewmien, u dan ir-rapport għandu jiġi trasmess mill-Kummissarju liċ-Chairman tal-Kumitat mhux iżjed tard minn sebat ijiem tax-xogħol minn meta jkunu għaddew is-sitt xhur. (3) Kull sitt xhur wara li jkun sar l-ewwel rapport, il-Kummissarju għandu jagħmel rapport ieħor li fih għal dar b’oħra jagħti r-raġuni għad-dewmien, u kull rapport sussegwenti bħal dan għandu jiġi tramess mill-Kummissarju liċ-Chairman tal-Kumitat mhux iżjed tard minn sebat ijiem tax-xogħol minn meta jkun għadda l-imsemmi perjodu ta’ sitt xhur. 25. Rapporti. Il-Kummissarju għandu jagħmel rapport, ta’ mill-inqas kull sena jew b’dik il-frekwenza li huwa jista’ jqis spedjenti, lill-Kamra tad-Deputati dwar it-twettiq tal-funzjonijiet tiegħu bis-saħħa ta’ dan l-Att. Kull rapport bħal dan għandu jingħata lill-iSpeaker tal-Kamra tad-Deputati u l-iSpeaker għandu jqiegħed kull rapport bħal dan fuq il-Mejda tal-Kamra mal-ewwel opportunità li jkollu. TAQSIMA II KUMITAT GĦALL-ISTANDARDS FIL-ĦAJJA PUBBLIKA 26. Għamla tal-Kumitat. (1) Għandu jkun hemm Kumitat li jkun Kumitat Permanenti tal-Kamra tad-Deputati, li jkun jikkonsisti: (a) fl-iSpeaker tal-Kamra tad-Deputati bħala Chairman; (b) f’żewġ membri nominati mill-Prim Ministru u f’żewġ membri nominati mill-Kap tal-Oppożizzjoni. (2) Meta l-voti jkunu ndaqs l-iSpeaker għandu jkollu votdeċiżiv iżda ma jkollux votoriġinali. 27. (1) Il-Kummissarju għandu jibgħat lill-Kumitat ir-rapporti tiegħu, magħmulin taħt l-artikolu 22. (2) Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-artikolu 13(4), il-Kumitat għandu jissorvelja u jifli l-ħidma tal-Kummissarju, għall-finijiet li jiżgura li l-Kummissarju qiegħed iwettaq id-dmirijiet tiegħu u jaħdem b’mod effiċjenti, u għandu jeżamina kull rapport li jirċievi mill-Kummissarju. (3) Il-Kumitat għandu jiddeċiedi dwar jekk jadottax il-konklużjonijiet u kull rakkomandazzjoni fl-imsemmija rapporti. (4) Il-Kumitat, meta jqis li ma jkunx jista’ jadotta xi rapport tal-Kummissarju, jista’ jew jiddeċiedi li jiċħad ir-rapport imsemmi jew jiddeċiedi li l-allegazzjoni tkun teħtieġ li tiġi investigata iżjed, f’liema każ il-Kumitat jista’, bl-għajnuna tal-Kummissarju, iwettaq dawk l-investigazzjonijiet addizzjonali u jisma’ iżjed provi dwar il-kwistjoni tal-allegazzjoni. Għal dan il-għan il-Kumitat għandu jkollu s-setgħat mogħtija lill-Kummissarju taħt l-artikolu 19. (5) Il-Kumitat jista’ wkoll jitlob lill-Kummissarju sabiex jispjega kull aspett tar-rapport jew sabiex iwettaq iżjed investigazzjonijiet. (6) Jekk il-Kumitat jiddeċiedi li jiċħad il-konklużjonijiet tal-Kummissarju, għandu jagħti raġunijiet għad-deċiżjonijiet tiegħu. 28. Sanzjonijiet mill-Kumitat. Meta l-Kumitat isib li jkun hemm ksur tal-Kodiċi ta’ Etika jew ta’ xi dmir statutorju jew etiku, il-Kumitat jista’, wara li jagħti lill-persuna involu ta d-dritt li tagħmel is-sottomissjonijiet tagħha, jiddeċiedi fuq waħda jew iżjed minn dawn is-sanzjonijiet li ġejjin: (a) iċanfar lill-persuna investigata; (b) jirrakkomanda li l-kwistjoni tkun irrappurtata lill-Kummissarju tal-Pulizija jew lill-Kummissjoni [żaħ Permanenti Kontra l-Korruzzjoni, skont kif ikun il-każ, għal iżjed investigazzjoni; (ċ) fil-każ meta l-persuna investigata tkun impjegata, il-Kumitat jista’ jordna lill-Gvern jew lil kull entità jew korp statutorju, sabiex jieħu dawk il-miżuri kollha meħtieġa skont il-kundizzjonijiet ta’ impjieg tal-persuna msemmija, bil-għan li jirrimedja l-ksur; (d) fil-każ ta’ membru tal-Kamra tad-Deputati- (i) jirrakkomanda li l-imsemmija Kamra għandha tordna l-membru sabiex jirrimedja kull ksur; (ii) jitlobapoloġija bil-miktub li ssir lill-Kumitat; (iii) jitlobapoloġija permezz ta’ dikjarazzjoni personali fil-Kamra; (iv) jitlob pagament mill-ġdid ta’ jew pagament ta’ riżorsi użati ħażin; (v) jirrakkomanda li l-Kamra tad-Deputa ti tieħu kull miżura oħra li jidhrilha xierqa; (e) f’kull każ, il-Kumitat jista’ jirrakkomanda li l-Kamra tad-Deputa ti tordna lill-persuna li tkun qiegħda tiġi investigata sabiex tirrimedja l-ksur. 29. Regolamenti. Il-Ministru jista’ jagħmel regolamenti biex jimplimenta u jagħti effett aħjar li d-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att u mingħajr preġudizzju għall-ġeneralità ta’ dak li ntqal qabel, jista’ b’dawk ir-regolamenti, jippreskrivi dak kollu li għandu jkun jew li jista’ jiġi preskritt u jipprovdi għal kull kwistjoni konsegwenzjali, inċidentali għal jew konnessa mad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att.