350.17 ĦTI ĠIET DWAR STANDARDS U PRATTIKA DWAR ID-DIŻABILITÀ U L-PREŻENTAZZJONI TAGĦHA FIX-XANDIR IN-NOTIFIKAZZJONI TAL-GVERN 260 ta’ l-2007. IN-NOTIFIKAZZJONI TAL-GVERN 260 ta’ l-2007. Titolu. It-titolu ta’ dawn l-ħtiġiet huwa Ħtiġiet dwar Standards u Prattika dwar id-Diżabilità u l-Preżentazzjoni tagħha fix-Xandir. 1. Introduzzjoni 1.1 Dawn il-Ħtiġiet dwar Standards u Prattika saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta’ l-artikolu 20(3) ta’ l-Att dwar ix-Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta’ Malta. 1.2 M’hemm ebda dubju li kull persuna b’diżabilità, l-ewwel u fuq kollox, hi xiħadd li għandha l-jeddijiet umani uċivili kollha, kif ukoll jistħoqqilha kull rispett u dinjità. It-tbarrija soċjali mill-maġġoranza ta’ nies b’diżabilità hi eżempju ta’ intolleranza soċjali. L-aktar pass importanti fil-kisba ta’ soċjetà inklussiva hu l-għarfien sinċier tad-differenzi li jeżistu. Meta persuna b’diżabilità titlob li titqies daqs ħadd ieħor ma tkunx qed tiċħad id-diżabilità li jkollha iżda tkun tqiegħed id-diżabilità f’postha kif għandha tkun. Is-siwi ta’ l-aħbar ta’ nies b’diżabilità tikkonsisti fir-rebħa fuq l-intoppi lis-soċjetà taqlagħlhom. B’hekk qed inaqqsu mid-diżabilità tagħhom, u fl-istess ħin jagħtu sehemhom fl-oqsma ewlenija tas-soċjetà. 1.3 Fattur ewlieni li ġġib magħha d-diżabilità hu l-preġudizzju, modisterjotipati jew diskriminazzjoni istituzzjonalizzata lejn persuni b’diżabilità. F’dan il-qasa m ix-xandir għandu qawwa kbirali jewikattar il-preġudizzju u modisterjotipati, jew jgħallem lill-pubbliku jifhem aħjar il-qagħda ta’ nies b’diżabilità billi jieħu atteġġjament pożittiv lejn dawn in-nies. 1.4 Huma l-ideatmitiċi u l-isterjotipi dwar id-diżabilità li jagħmlu d-diża biltà qisha xi ħaġa ta’ barra minn hawn. L-aktar fehmiet komuni dwar id-diżabilità jiffukaw fuq in-nuqqas tal-ħila ta’ dak li jkun. Tabilħaqq, l-aktar kliem negattiv li tisma’ dwarnies b’diżabilità bħal" magħtub", "immankat", "inqas ixxurtjat", kollha jiħqu fuq id-difetti bi ologiċi (jew mediċi) ta’ l-individwu. Dawn kollha jqabblu ħażin nies b’diżabilità ma’ oħrajn li huma (meqjusa) aktar ixxurtjati. 1.5 Titoli oħra li jidhru aktar politikament korretti, bħal "bisfidi xort’oħra", "dgħajfin", "nies bi bżonnijiet speċjali", eċċ., ikomplu jżidu d-differenzi li għandhom nies b’diżabilità, billi jaqilgħuhom minn mal-grupp u minn mal-komunità. 1.6 Ħafna tifsiriet li nħolqu dwar id-diżabilità u persuni b’diżabilità saru minn nies li m’għandhomx diżabilità u li ppruvaw iqabblu d-diżabilità ma’ difetti fiżiċi u/jew mentali ta’ dak li jkun; jiġifieri, jħarsu biss lejn l-aspett bijoloġiku jew mediku skond il-każ. Tant hi komuni din il-fehma li d-difett bijologiku u n-nuqqas ta’ funzjoni fiżika joħolqu d-diżabilità, li l-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (fil-bidu tas-snintmenin) fasslet it-tifsir tagħha fuq dawn l-ideat. Il-qofol ta’ din l-idea tiffoka wisq fuq l-individwu u dak li jidher bħala nuqqas fil-ħila tiegħu. 1.7 Madankollu f’dawn l-aħħar għoxrin sena din l-idea ġiet sistematikament imwarrba minn persuni b’diżabilità u l-għaqdiet tagħhom. Jinsistu li jekk tibqa’ tħares lejn in-nuqqasijiet mediċi ta’ l-individwu, l-hekk imsejjaħ "mudell mediku tad-diżabilità" jżomm responsabbli lill-persuni b’diżabilità nfushom għad-diffikultajiet li jridu jħabbtu wiċċhom magħhom fil-ħajja ta’ kuljum. Fl-istess waqt ikun qed jinjora r-restrizzjonijiet ambjentali u x-xkiel maħluq, mhux min-nies b’diżabilità, iżda mis-soċjetà in ġenerali. 2. Turija ħażina ta’ Nies b’Diżabilità 2.1 Il-ħsara li ssir mill-użu ta’ terminoloġija u x-xbihat negattivi ta’ nies b’diżabilità hija kbiraw isq. Persuni b’diżabilità sikwitiħossu li jintwerew ħażin bil-mod kifipinġuhom bil-kliem, bl-istampi u bil-ħsejjes fuq il-mezzi tax-xandir. 2.2 It-turija ta’ persuni b’diżabilità bħala nies"xort’oħra" jew "" speċjali "sempliċement għax għandhom diżabilità; xbihat li juruhom f’qagħdiet esaġerati bħal dik ta’ xi "eroj" jew "vittma": i. VITTMI meta jidhru traġiċi, mitlufa u li jġibu lekħniena; ii. EROJ meta jidhru dejjem kuntenti, twajba aktar minn kulħaddu b’dehra ta’ kuraġġ ta’ barra minn hawn. 2.3 L-imġiba ta’ superjorità lejn persuni b’diżabilità tkompli ssaħħaħ il-karatteristiċi konvenzjonali wkoll jekk jintwerew b’mod pożittiv. Ngħid u aħna dan jiġri metax i ħaddifaħħar persuni b’diżabilità għal dak li jkunu kisbu, ukoll jekk dan ma jkun fihxejn speċjali kieku kien magħmul minn ħadd ieħor. 2.4 L-użu ta’ spiss ta’ xi frażijiet jew kliem ieħor fid-diskors ta’ kuljum li jista’ jkun biss suġġettiv u li jispiċċa biex ma jkunx eżatt, jurisens ta’ superjorità u li fl-aħħar mill-aħħar joħloq xbigħat li jagħmlu l-ħsara. Dan jinkludi l-użu ta’ terminoloġija emottiva bħal "mweġġa", "marid", "batut", "vittma", l-użu ta’ frażijiet bħal "marbutża mas-siġġu"; trattament ta’ persuni b’diżabi lità qishom xi grupp għalihom minflok grupp divers ta’ individwi differenti, u assunzjonijiet u ġeneralizzazzjonijiet dwar xi jħossunies b’diżabbilità. 2.5 Il-wiri ta’ nuqqasijiet meta dawn jkunu evidenti, billi tiffissa fuq din il-kondizzjoni ta’ dak li jkuna spejjeż ta’ doni l-oħra. 2.6 Nuqqas ta’ konsultazzjoni ma’ persuni b’diżabilità u l-għaqdiet tagħhom dwar kwistjonijiet li jeffettwawlhom ħajjithom. 2.7 Id-dehra ta’ persuni b’diżabilità waqtxa ndiriet biex jinġabru l-flus għal xi fond jew għall-karità fejn jintwerewqishom kollha sterjotipi ta’ l-istess kategorija. 2.8 It-twaqqigħ għaċ-ċajt ta’ persuni b’diżabilità fi programmi, l-aktar f’xi teleserjal fejn d-diżabilità tintuża biex iddaħħak. 2.9 Nuqqas ta’ verifika bir-reqqa ta’ tagħrif qabel ma jixxan dar; u 2.10 Il-wiri ta’ nies b’diżabilità b’mod sensazzjonali. 3. Responsabbiltajiet tax-Xandara 3.1 Hir-responsabilità tax-xandara li jkunu sensittivi għall-problemimsemmija hawn fuq u li jevitawhom. 3.2 Mhux biss, iżda x-xandara jridu jieħdu ħsieb jiżguraw li jkun hemm rappreżentanza aktar inklużiva ta’ persuni b’diżabilità fil-programmazzjoni. 3.3 Ix-xandara jridu jagħmlu mill-aħjar biex idaħħlu jaħdmu magħhom nies b’diżabilità; b’mod partikolari fil-partijiet ta’ persunaġġi b’diżabilità fidrammi għandhom fejn hu possibbli jinħadmu minn atturi b’diżabilità. 3.4 Ix-xandara għandhom jaraw kif itaffu l-problemi komuni bħal dik ta’ aċċessibilità, li jfixklu l-parteċipazzjoni ta’ persuni b’diżabilità fix-xandir. 3.5 Ix-xandara jridu jimxu mal-policies li minn żmien għal żmien ikunu adottati uffiċjalment dwar kif għandhom ikunu ppreżentati persuni b’diżabilità fix-xandir. 3.6 Kull stazzjon hu responsabbli għal mod kif jiġu preżentati persuni b’diżabilità jew temi dwar d-diżabilità f’kull xandira, kif ukoll hu fid-dmir li jikkonsulta ma’ l-għaqdiet u l-awtoritajiet kompetenti f’dak li għandu x’jaqsam mad-diżabilità. 3.7 Meta tingħata liċenza għax-xandir, ix-xandar għandu jippreżentanies b’diżabilità u s-suġġett tad-diżabilità kif jixraq. 3.8 Fuq kollox il-prinċipju li għandu jmexxi x-xandara hu li jittratta ma’ persuni b’diżabilità mingħajr iffukar fuq id-diżabilità tagħhom, kemm-il darba s-suġġett ma jkunx qed jittratt speċifikament id-diżabilità; f’dan il-każ ta’ l-aħħar għandhom jittrattaw is-suggett bid-dinjità kollha meħtieġa u kif jixraq.