460.15 ORDNIDWAR TRATTAMENT INDAQS TA’ PERSUNI L-AVVIŻ LEGALI 85 tal-2005, kif emendat bl-Avviżi Legali 267 u 427 tal-2007. L-AVVIŻ LEGALI 85 tal-2005, kif emendat bl-Avviżi Legali 267 u 427 tal-2007. 1. Titolu. It-titolu ta’ dan l-Ordni hu Ordni dwar dwar Trattament Indaqs ta’ Persuni. 2. Tifsir. Emendat: A.L.267 tal-2007. Kap. 456. (1) F’dan l-Ordni, sakemm ir-rabta tal-kliem ma titlobx mod ieħor: " l-Att rilevanti " tfisser l-Att dwar l-Ugwaljanza għall-Irġiel u n-Nisa; " id-Direttiva " tfisser id-Direttiva tal-Kunsill 2000/43/KE tad-29 ta’ Āunju 2000 li timplimenta l-prinċipju ta’ trattament ugwali bejn persuni irrispettivament mill-oriġini razzjali jew etnika tagħhom; " diskriminazzjoni " tfisser diskriminazzjoni diretta jew indiretta bażata fuq oriġini razzjali jew etnika, u "iddiskrimina"u""diskriminatorju" għandhom ikunu interpretati bl-istess mod; "fastidju " lil persuna tfisser li tassoġġetta lil persuna għal xi att, talba jew imġiba li dik il-persuna ma tiħux gost bihom, inklużi kliem megħud, ġesti jew il-produzzjoni, wiri jew ċirkolazzjoni ta’ kliem miktub, stampi jew materjal ieħor, u "tagħti fastidju"lil persuna għandu jkun interpretat bl-istess mod; " Kummissjoni għall-Ugwaljanza " tfisser il-Kummissjoni Nazzjonali għall-Promozzjoni tal-Ugwaljanza għall-Ir-iel u n-Nisa mwaqqfa taħt l-artikolu 11 tal-Att dwar l-Ugwaljanza għall-Irġiel u n-Nisa, u "il-Kummissarju" għandu jkollu l-istess tifsira mogħtija lilha bl-artikolu 2 tal-istess Att; " il-Ministru " tfisser il-Ministru responsabbli għall-ugwaljanza; "riklam" tfisser kull forma ta’ riklam, kemm jekk lill-pubbliku jew le, u kemm f’gazzetta, ma gażin jew pubblikazzjoni oħra, fuq it-televiżjoni jew radju jew fuq l-internet jew bil-wiri ta’ avviż, kartellun, billboard, trailer jew volantinkemm b’kull mezz ieħor, u referenzi għall-pubblikazzjoni jew il-wiri ta’ riklami għandhom ikunu interpretati bl-istess mod. (2) Għall-finijiet ta’ dan l-Ordni, iżda salvid-disposizzjonijiet tas-subartiklu (3): (a) diskriminazzjoni diretta titqies li tiġri meta persuna tiġi ttrattata inqas favorevolment minn kif persuna oħra tkun, kienet tiġi, jew kieku tkun, ittrattata f’sitwazzjoni simili; (b) diskriminazzjoni indiretta titqies li tiġri meta disposizzjoni, kriterju jew prattika li jidhru newtrali jistgħu jqiegħdu persuna fiżvantaġġ partikolari meta mqabbla ma’ persuni oħra, kemm-il darba dik id-disposizzjoni, dak il-kriterju jew dik il-prattika ma jkunux oġġettivament ġustifikati minn skop leġittimu u l-mod kif jintlaħaq dak l-iskop ikun wieħed adatt u meħtieġ; (ċ) fastidju għandu jitqies li hu diskriminazzjoni meta jkun relatat ma’ oriġini razzjali jew etnika u jingħata bl-iskop jew ikollu l-effett li jmur kontra d-dinjità ta’ persuna u li joħloq ambjent intimidatorju, ostili, degradanti, u miljanti jew offensiv; (d) i struzzjoni biex issir diskriminazzjoni kontra xi persuni għal xi raġuni msemmija fil-paragrafu (ċ) għandha titqies bħala diskriminazzjoni. (3) Trattament inqas faverevoli li jkun ibbażat fuq karatteristika relatata ma’ xi wieħed mill-motivi msemmija fis-subartikolu (2)(ċ) m’għandux jikkostitwixxi diskriminazzjoni meta minħabba fl-attivitajiet okkupazzjonali partikolari involuti, jew minħabba fil-kuntest li fih dawn isiru, it-trattament ikun wieħed leġittimu u l-karatteristika tkun tikkostwitwixxi rekwiżi t okkupazzjonali ġenwinu determinanti li jkun wieħed proporzjonat fiċ-ċirkostanzi: Iżda l-oneru li ssir prova ta’ rekwiżit okkupazzjonali ġenwinu determinanti għandu jaqa’ fuq il-persuna li tallega l-eżistenza tiegħu. (4) Dan l-Ordni m’għandux japplika fil-każ ta’ differenzi fit-trattament li jkunu bażati fuq in-nazzjonalità u huma mingħajr preġudizzju għall-liġijiet u l-kondizzjonijiet relatati mad-dħul jew ir-residenza ta’ ċittadini ta’ pajjiżi terzi jew persuni blastat f’Malta u għal kull trattament li jirriżulta mill-istatus legali ta’ dawn l-individwi involuti. 3. L-għan ta’ dan l-Ordni hu biex jimplimenta d-disposizzjonijiet tad-Direttiva. 4. (1) Ebda persuna, stabbiliment jew entità, kemm jekk fis-settur pubbliku kemm f’dak privat, inklużi korpi pubbliċi, m’għandha tiddiskrimina kontra xi persuna oħra dwar: (a) protezzjoni soċjali, inklużi sigurtà soċjali u kura tas-saħħa; (b) vantaġġi soċjali; (ċ) edukazzjoni; (d) aċċess għal u provvista ta’ oġġetti u servizzi li huma disponibbli għall-pubbliku, inkluż id-djar; (e) aċċess għal kull servizz ieħor skont ma jiġi msemmi bil-liġi għall-finijiet ta’ dan l-Ordni. (2) Meta persuna responsabbli għal xi stabbiliment u, jew entità tonqos milli taqdi l-obbligi tagħha li tissoppri mil-fastidju kif provdut taħt l-artikolu 6(2), dak in-nuqqas għandu, għall-finijiet tas-subartikolu (1), jikkostitwixxi diskriminazzjoni. 5. Ebda diskriminazzjoni minn banek eċċ. (1) Ebda bank jew istituzzjoni finanzjarja jew kumpannija tal-assigurazzjoni m’għandhom jiddiskriminaw kontra xi persuna fl-għoti ta’ xi faċilità fir-rigward tal-istabbiliment, tagħmir jew fit-tnedija jew estensjoni ta’ xi negozju jew fit-tnedija jew estensjoni ta’ xi forma ta’ impjieg ta’ persuna li timpjega lilha nnifisha jew fl-assigurazzjoni ta’ dak in-negozju jew tal-persuna li timpjega lilha nnifisha. (2) Xejn fis-subartikolu (1) m’għandu jitqies li jikkostitwixxi diskriminazzjoni sa fejn il-kondizzjonijiet li taħthom il-faċilità jew il-kopertura ta’ assigurazzjoni huma offruti jew rifjutati jkunu jirriflettu konsiderazzjonijiet ġenwini bażati fuq ir-riskju finanzjarju fl-għoti ta’ dawk il-faċilitajiet jew ta’ din il-kopertura ta’ assigurazzjoni. 6. Piena. Emendat: A.L.427 tal-2011. (1) Mingħajr preġudizzju għad-disposizzjonijiet ta’ xi liġi oħra, kull minja ssoġġetta lil xi persuna oħra għal fastidju li jitqies bħala diskriminazzjoni għall-finijiet ta’ dan l-Ordni, jew jittratta b’mod inqas favorevoli lil xi persuna oħra għaliex din il-persuna tkun irrifjutat jew issottomettiet ruħha għal dak il-fastidju, ikun ħati ta’ reat kontra dan l-artikolu u jista’, bla preġudizzju għal kull responsabbiltà oħra taħt xi liġi oħra, jeħel, meta jinsabħati multa ta’ mhux iżjed minnelfejn, tliet mija u disgħa u għoxrin euro u sebgħa u tletin ċenteżmu (€ 2, 329.37) jew priġunerija għal mhux iżjed minn sitt xhur, jew dik il-multa u priġunerija flimkien. (2) (a) Persuni li jkunu responsabbli għal xi stabbiliment jew entità msemmija fl-artikolu 4(1) m’għandhomx jippermettu l-fastidju ta’ persuni li jkollhom id-dritt li jkunu preżenti f’dak l-istabbiliment jew entità, jew li jistgħu jgawdu minn faċilitajiet, oġġetti jew servizzi provduti f’dak l-istabbiliment jew f’dik l-entità. (b) Dawk il-persuni responsabbli kif hawn qabel imsemmi jistgħu jġibu prova b’difiża tagħhom li huma jkunu ħadu dawk il-passi li jkunu raġonevolment prattikabbli biex jevitaw dak il-fastidju. 7. Vittimizzazzjoni tal-kwerelant. Ħadd ma jista’ jivittimizza lil xi persuna għaliex din tkun ressqet ilment lill-awtoritajiet leġittimi jew għaliex din tkun bdiet jew ipparteċipat fi proċeduri biex tingħata rimedju minħabba fiksur allegat tad-disposizzjonijiet ta’ dawn ir-regolamenti, jew għaliex tkun żvelat informazzjoni, kunfidenzjan li jew mhix, lil xi korp regolatorju pubbliku appuntat, dwar atti ta’ diskriminazzjoni jew ta’ trattament diskriminatorju li jkunu qegħdin jiġu allegati. 8. Reklami. (1) Ħadd ma jista’ jippubblika jew juri, jew iġiegħel li jkun pubblikat jew muri, xi riklam li jippromwovi d-diskriminazzjoni jew li jkun diskriminatorju jew li jista’ raġonevolment jiftiehem li jindika intenzjoni li ssir diskriminazzjoni. (2) Kull persuna li taġixxi bi ksur tas-subartikolu (1) tkun ħatja ta’ reatu tista’, meta tinsab ħatja, teħel il-pieni stabbiliti għal kontra venzjonijiet. 9. Min jagħti fastidju eċċ., għandu jagħmel rapport. (1) Fuq talba magħmula minn persuna li tallega li tkun ingħatat fastidju jew li ġarrbet diskriminazzjoni, jew fuq talba magħmula mill-Kummissjoni għall-Ugwaljanza li taġixxi wara li jsirilhalment jew b’xi mod ieħor, il-persuna kwerelata jew li lilha jsir l-ilment ta’ fastidju jew ta’ trattament diskriminatorju jew li tkun ħadet passi, huma x’inhuma, biex tivverifika jew tinvestiga l-ilment, għandha, fi żmien għaxart ijiem tax-xogħol minn dik it-talba, tagħti lill-kwerelant jew lill-Kummissjoni għall-Ugwaljanza, skont il-każ, rapport tal-ilment u, jew rapport fuq il-passi li jittieħdu biex l-ilment jiġi verifikat jew investigat. (2) Il-persuna mitluba tagħti r-rapport imsemmi fis-subartiklu<index-3>(1)</index-3> għandha d-dritt li titlob mingħand il-persuna li titlob ir-rapport jew lill-Kummissjoni għall-Ugwaljanza, skont il-każ, riżarċiment ta’ dawk l-ispejjeż raġonevoli li tkun għamlet biex tfassal u tagħmel ir-rapport: Iżda dawn l-ispejjeż jistgħu jinġabru lura mill-persuna responsabbli għal dak il-fastidju jew diskriminazzjoni jekk jirriżulta li dak il-fastidju jew diskriminazzjoni kienu attwalment saru. 10. (1) Il-Kummissarju, bl-għajnuna tal-Kummissjoni għall-Ugwaljanza, għandu jirrevedi kontinwament it-twettiq tad-disposizzjonijiet ta’ dan l-Ordni. (2) Il-Kummissarju jista’ ukollimexxi surveys indipendenti, jippubblika rapporti indipendenti u jagħmel rakkomandazzjonijiet dwar kull materja li għandha x’taqsam mad-diskriminazzjoni. (3) Bla ħsara għad-disposizzonijiet l-oħra ta’ dan l-Ordni, il-funzjonijiet tal-Kummissarju taħt l-artikolu 12(1) tal-Att rilevanti għandhom jestendu, u għandhom ikunu wkoll japplikaw mutatis mutandis, għal kwistjonijiet ta’ trattament indaqs ta’ persuni fl-ambitu tat-tifsir tad-disposizzjonijiet ta’ dan l-Ordni u għal kwistjonijiet ta’ konformità mad-disposizzjonijiet ta’, u għall-infurzar tad-drittijiet taħt, dan l-Ordni, u dawn il-funzjonijiet għandhom jibqgħu jkunu eżerċitati bl-għajnuna tal-Kummissjoni għall-Ugwaljanza. 11. Il-Kummissarju jista’ jibda investigazzjonijiet. Emendat: A.L.267 tal-2007. (1) Il-Kummissarju jista’ jibda investigazzjonijiet fuq kull materja li tkun tinvolvi xi att jew ommissjoni li allegatament tkun illega li taħt id-disposizzjonijiet ta’ dan l-Ordni. (2) Il-Kummissarju jista’ wkoll jibda investigazzjonijiet meta jirċievi xilment bil-miktub minn persuni li jallegaw li jkunu l-vittmi ta’ xi att jew ommissjoni li jmur kontra d-disposizzjonijiet ta’ dan l-Ordni. (3) Jekk il-Kummissarju jkun jidhirlu li persuni li jixtiequ jressqu lment taħt is-subartikolu (2) jkunu jeħtieġu għajnuna biex jifformulaw l-ilment, il-Kummissarju għandu jieħu, jew jordna li jittieħdu, dawk il-passi raġonevoli li jistgħu jkunu meħtieġa biex jgħin lil dawk il-persuni jressqu l-ilment tagħhom. (4) Il-Kummissarju jista’ ukoll jipprovdi assistenza indipendenti lil vittmi ta’ diskriminazzjoni biex jgħinhom iressqu l-ilmenti tagħhom. 12. Dispożizzjonijiet tal-Att rilevanti. Id-disposizzjonijiet tal-artikolu 18 tal-Att rilevanti u ta’ kull regolament magħmul taħt u, kif ukoll ta’ kull arranġament magħmul taħt dawk ir-regolamenti fir-rigward ta’ referenzi li jsiru mill-Kummissjoni lill-qorti ċivili kompetenti għal rimedju, għandhom ikunu japplikaw għall-investigazzjonijiet li jsiru taħt dan l-Ordni: Iżda xejn f’dan l-artikolu m’għandu jżomm lil xi persuna li jkollha interess legali milli tieħu histessazzjoni għal rimedju jew, meta l-azzjoni tkun ittieħdet mill-Kummissjoni, milli tingħaqad magħha u ssir parti fil-kawża. 13. Min għandu jġib prova. (1) Jekk persuna li tqis li hu jew hi tkun ġarrbet diskriminazzjoni tistabbilixxi, quddiem qorti jew xi awtorità kompetenti oħra, fatti li minnhom jista’ jiġi preżunt li kien hemm diskriminazzjoni diretta jew indiretta kontrih jew kontriha, l-oneru tal-prova li ma kien hemm ebda diskriminazzjoni għandu jaqa’ fuq il-persuna, stabbiliment jew entità li kontrihom tkun diret ta l-allegazzjoni ta’ diskriminazzjoni. (2) Id-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (1) għandhom japplikaw ukoll meta l-Kummissjoni nnifisha tieħu azzjoni biex tirreferi l-allegazzjoni ta’ diskriminazzjoni lill-qorti kompetenti f’isem il-persuna li tkun saret diskriminazzjoni kontriha jew metat intervjeni biex tappoġġa lil persuna li tkun qegħda tallega diskriminazzjoni u li tkun qegħda tieħu azzjoni biex tingħata rimedju. 14. Reat magħmul minn kumpannija. Meta jsir xireat kontra d-disposizzjonijiet ta’ dan l-Ordni minn soċjetà, kumpannija, assoċjazzjoni jew korp ieħor ta’ persuni, kull persuna li, fiż-żmiem meta jkun sar ir-reat, kienet direttur, manager, segretarju jew uffiċjal simili ieħor ta’ dik is-soċjetà, kumpannija, assoċjazzjoni jew korp ieħor ta’ persuni jew kienet tatx’ tifhem li qed taġixxi f’xi waħda minn dawk il-karigi, għandha titqies li tkun ħatja ta’ dak ir-reat sa kemm ma ġġibx prova li r-reat ikunsar bla ma kienet tafhi u li hija kienet imxiet bid-diliġenza kollha dovuta biex ma tħallix li r-reatisir. 15. (1) Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet tal-artikolu 30 tal-Att dwar l-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali, persuna li tallegali xi persuna oħra kienet ikkommettiet fir-rigward tiegħu jew tagħha x i att li taħt xi dispożizzjoni ta’ dan l-Ordni jkun wieħed illegali, ikollha d-dritt li tieħu azzjoni quddiem il-qorti ta’ ġurisdizzjoni ċivili kompetenti u li titlob lill-qorti tordna lill-konvenut biex jieqaf iwettaq dawk l-atti illegali u, skont ma jkun japplika, tordna l-ħlas ta’ kumpens għal dawk id-danni li jiġu mġarrba bl-għemil ta’ dawk l-atti illegali. (2) F’kull proċedura taħt is-subartikolu (1), għandu jkun biżżejjed li l-attur jipprova li hu jew hi kienu trattati b’mod inqas favorevoli skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Ordni u għandha tkun responsabbiltà tal-kwerelat li jipprova li dan it-trattament inqas favorevoli kien ġustifikat skont id-disposizzjonijiet ta’ dan l-Ordni. (3) F’kull azzjoni ta’ din ix-xorta kif provdut fis-subartikolu (1), l-attur għandu, iktar u b’żieda għal danni u spejjeż bħal dawk li setgħu attwalment saru u li kienu dovuti skond il-liġi, ikun intitolat li jirkupra b’kumpens dik is-somma fluski f il-qorti tista’ fid-diskrezzjoni tagħha tqis li tkun raġonevoli meta jitqiesu ċ-ċirkostanzi kollha tal-każ u skont mal-qorti tagħti u tiddeċiedi fil-proċeduri tal-każ. 16. Il-kwerelant jista’ jkun assistit mill-entità li tinforza dan l-Ordni. (1) Xejn f’dan l-Ordni jew f’xi liġi oħra m’għandu jżomm lil xi assoċjazzjoni, organizzazzjoni jew enti legali oħra, li jkollha interess leġittimu li tiżgura li jkun hemm konformità ma’ dan l-Ordni, milli tindaħalhi stess jew f’isem il-kwerelant jew biex tassistih, bl-approvazzjoni tiegħu jew tagħha, f’xi proċedura ġudizzjarja jew amministrattiva li hemm provdut dwarha għall-infurzar ta’ obbligi taħt dan l-Ordni. (2) Id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 13(1) u tal-artikolu 15(2) għandhom japplikaw mutatis mutandis għal kull proċedura istitwita skont is-subartikolu (1).