116 ORDINANZA LI TRAŻŻAN IL-KERA FUQ ID-DJAR Biex trażżan il-Kera fuq id-Djar, u biex iddaħħal xi disposizzjonijiet dwar il-Kiri tagħhom. L-ORDINANZA XVI tal-1944, u ġiet emendata bl-Ordinanza XXIX tal-1947; bl-Atti: V tal-1947, I tal-1957; bl-Ordinanza ta’ Emerġenza XIV tal-1958; bl-Ordinanzi: VI tal-1959, XXV tal-1962; bl-Avviżi Legali: 4 tal-1963, 46 tal-1965; bl-Atti: XXII tal-1976, XI tal-1977, XIII tal-1983, VIII tal-1990 u XXXI tal-1995; u bl-Avviż Legali 409 tal-2007. L-ORDINANZA XVI tal-1944, u ġiet emendata bl-Ordinanza XXIX tal-1947; bl-Atti: V tal-1947, I tal-1957; bl-Ordinanza ta’ Emerġenza XIV tal-1958; bl-Ordinanzi: VI tal-1959, XXV tal-1962; bl-Avviżi Legali: 4 tal-1963, 46 tal-1965; bl-Atti: XXII tal-1976, XI tal-1977, XIII tal-1983, VIII tal-1990 u XXXI tal-1995; u bl-Avviż Legali 409 tal-2007. 1. Titolu fil-qosor. Emendat: V.1947.5. It-titolu fil-qosor ta’ din l-Ordinanza huwa l-Ordinanza li Trażżan il-Kera fuq id-Djar. Tifsir. Emendat: XXI X.1947.3; V.1947.2I.1957.2; XXV.1962.5V.1947.2;; A.L.4 tal-1963. Kap. 69. 2. F’din l-Ordinanza- "Bord " tfisser il-Bordimwaqqaf taħt l-Ordinanza li Tirregola it-Tiġdid tal-Kiri ta’ Bini. Għall-għanijiet ta’ din l-Ordinanza, il-Bord ikollu dawk is-setgħat u jimxi fuq l-istess regoli ta’ proċedura, sa fejn jista’ jkun, li jinsabu fl-istess Ordinanza; "dar " tfisser bini, sehem minn bini mikri għalih, jew kamra mikrija għaliha, li jkunu mikrija l-aktar bħala dar jew imkien fejn wieħed joqgħod u tfisser ukollartimdaħħla mal-lokmikri, iżda ma tfissirx bini, sehem minn bini jew kamra meta dawn ikunu mqabblin flimkien ma’ raba’; "dar ġdida " tfisser kull darilli, mingħajr ma jingħadd u l-fittings, it-tib jid u ż-żebgħa, u kull tibdil, saħansitra jekk fil-bini, ma kenitx mibnija jew lesta sabiex titgħammar fil-31 ta’ Marzu, 1939; "darqadima " tfisser kull darilli, mingħajr ma jingħadd u l-fittings, it-tib jid u ż-żebgħa, u kull tibdil, saħansitra jekk fil-bini, kienet mibnija jew lesta sabiex titgħammar fil-31 ta’ Marzu, 1939; "dar ta’ proġett " tfisser dar ġdida ta’ proprjetà privata bil-ħsieb li tkun mikrija separatament li għall-bini tagħha l-Gvern għamel donazzjoni taħt proġett għall-bini ta’ djar; "kera xieraq " tfisser- (i) dwar dar qadima, il-kera xieraq li wieħed għandu jistenna li jħallas għal darqadima billi wieħed iqis il-kerali, mill-wieħed għall-ieħor, kien jimxi fil-31 ta’ Marzu, 1939, kif jidher fir-reġistri tal-Uffiċċju dwar il-Valutazzjoni tal-Artijiet dwar djar li jixxieħbu, fl-istess imkejjen jew f’imkejjen li jixbħuhom: Iżda meta, wara l-31 ta’ Marzu, 1939, ikunu saru tibdil jew żidiet fil-bini ta’ dar, sew jekk ġdida jew qadima, illi, fil-fehma tal-Bord, ikunu għollew is-siwi tal-kera tad-dar u il li dwarhom jew, kif jaħbat, dwar sehem minnhom, ebda kumpens matħallas jew ma jistħoqq li jitħallas taħt id-disposizzjonijiet tal-Ordinanza tal-1943 dwar il-Ħsarattal Gwerra ** Revokata bl-Att XXIX tal-1980. (Kapitolu 289) [żaħ., u ebda ammont ma tħallas jew ma jistħoqq li jitħallas bħala donazzjoni mill-Gvern ta’ Malta, il-kera għandu jiżdied b’għaddil li, fil-fehma tal-Bord, jaqbel għaż-żieda fis-siwi tal-kera u illiqatt ma għandu jħalli iżjed minn tlieta u kwart fil-mija fis-sena fuq il-flus min fuqin għat-tibdil jew għaż-żidiet (mingħajr ma jingħadd l-imgħax fuq self jew dwar flejjes qegħdin) jew, kif jaħbat, fuq dak is-sehem minn u li dwar u kumpens ma jkunx tħallas u ma jkunx jistħoqqli jitħallas taħt id-disposizzjonijiet tal-Ordinanza tal-1943 dwar il-Ħsarat tal-Gwerra ** Revokata bl-Att XXIX tal-1980. (Kapitolu 289) [żaħ., u ebda ammont ma tħallas jew ma jistħoqq li jitħallas bħala donazzjoni mill-Gvern ta’ Malta, kif ipprovat minn sid il-kerahekk li jogħġob lill-Bord jew, fin-nuqqas ta’ din il-prova, kif iffissat mill-Bord; u (ii) dwar dar ġdida, għadd ta’ flus li jkun daqs id-dħul bit-tlieta fil-mija fis-sena fuq is-siwi tal-art ħielsa u franka u bit-tlieta u kwart fil-mija fuq l-infieq għallbini (mingħajr ma jingħadd kull ammont li tħallas jew li jistħoqqli jitħallas bħala donazzjoni mill-Gvern ta’ Malta u l-imgħax fuq self jew dwar flejjes qegħdin) kif ipprovat minn sid il-kera b’sodisfazzjon tal-Bord jew, fin-nuqqas ta’ din il-prova, kif ikun iffissat mill-Bord: Iżda meta ħlas taħt l-Ordinanza tal-1943 dwar il-Ħsarat tal-Gwerra ** Revokata bl-Att XXIX tal-1980. (Kapitolu 289) [żaħ., isir jew ikun jistħoqq mill-kont tal-ħsarat tal-gwerra dwar bini li kien hemm qabel u li minnu jew li fuq l-art fejn kien tinbenadar ġdida f’kollox jew f’sehem, għall-għan li jingħaddil-kera xieraq ta’ dik id-dar ġdida id-dħul minn dak is-sehem tal-flus min fuqin, hekk imħallas jew li jistħoqq mill-kont tal-ħsarat tal-gwerra, qatt ma għandu jiżboq il-kera xieraq ta’ sena tal-bini li kien hemm qabel kif kien fil-31 ta’ Marzu, 1939, jew it-tlieta u kwart fil-mija għal sena fuq dak is-sehem tal-flus min fuqin, liema fosthom ikun l-iżgħar għadd; (iii) dwar dar ta’ proġett, somma fis-sena li għandha tiġi iffissata bi ftehim kif maħsub fl-artikolu 5(4); "kerrej " tfisser ukoll subkonduttur, u "kirja" tfisser ukoll sullokazzjoni; "raba’ " ma tfissirx il-ġnien ta’ dar jew bini, jew art fil-magħlaq ta’ dar jew bini; "sid il-kera " tfisser ukoll bniedem li jkollu jedd għall-kera taħt sid il-kera ewlieni; "tikri" tfisser ukoll tissulloka; " Uffiċjal għall-Valutazzjoni tal-Artijiet " tfisser l-uffiċjal maħtur għal din il-kariga mill-Prim Ministru għall-għanijiet tal-Ordinanza [żaħ dwar il-Valutazzjoni tal-Artijiet Mibnija. Kap. 110. Kap. 110. 3. It-tiswija, bini mill-ġdid u tibdil ta’ dar jew żidiet fiha, imħallsin taħt 1-Ordinanza dwar il-Ħsarat tal-Gwerra, ma jbiddlux ix-xorta tagħha. Miżjud: XXIX.1947.4. Kull tiswija jew bini mill-ġdid ta’ dar, li jkunu saru taħt ħlas ta’ xogħlijiet għal ftit żmien jew taħt ħlas tan-nefqa ta’ xogħlijiet jew bi ħlas jew bit-tama ta’ ħlas ta’ valur, kull wieħed minn dawn kif imfisser fl-Ordinanza tal-1943 dwar il-Ħsarat tal-Gwerra ** Revokata bl-Att XXIX tal-1980. (Kapitolu 289 [żaħ)., jew kull żieda jew tibdil fil-bini ta’ dar ma jagħmluxhekk illi jbiddlu s-sura qadima jew ġdida tad-dar, għalkemm il-pjanta tat-tlugħ, imma mhux ix-xorta u l-qis ta’ fuq fuq tagħha, jkunu setgħu ġew imbiddlin f’xi ħaġa importanti. 4. Kera xieraq. Emendat: I.1957.3; VI.1959.3 XXII.1976.4; XIII.1983.4VI.1959.3;; A.L.409 tal-2007. (1) Il-kera xieraq ta’ darqadima jista’ jkun stabbilit għal xi żmien jew darba għal dejjem. (2) Il-kera xieraq ta’ darqa dima huwa stabbilit darba għal dejjem- (a) mill-Bord taħt l-artikolu 5(1) ta’ jew taħt l-artikolu 6; (b) b’egħluq iż-żmien kif hemm fl-artikolu 5(1)(i). (3) Il-kera xieraq ta’ darqa dima huwa stabbilit għal xi żmien fil-każijiet xerqin- (a) mill-Uffiċjal għall-Valutazzjoni tal-Artijiet; jew (b) mill-Accountant General jew minn wieħed mill-uffiċjali msemmijin fis-subartikolu (5). (4) Fuq talba u magħha ħlas ta’ tnax-il ċenteżmu (0.12), l-Uffiċjal għall-Valutazzjoni tal-Artijiet joħroġ, dwar kull darqadima għaliha ċertifikat fejn igħidliema huwa l-kera ta’ dik id-darqa dima għaliha, li b’hekk ġiemilqugħ fl-aħħar fil-kotba tal-Uffiċċju tal-Valutazzjoni tal-Artijiet, u l-kera hekk imsemmi għandu jitqies li huwa l-kera xieraq għal xi żmien ta’ dik id-dar. (5) Dwar djar qodmali kull jedd fihom, ħlief xikiri, ikun skond il-liġi tal-Gvern ta’ Malta, il-kera xieraq ikun stabbilit għal xi żmien fuq il-kera ta’ dik id-dar fil-31 ta’ Marzu, 1939, jew fuq il-kera ta’ dik id-dar li kien iseħħ fi żmien xahar minn dak il-jum, f’kull każ kif dikjarat bil-miktub mill-Accountant General. Jekk dik id-darqa dima makenitx mikrija fil-31 ta’ Marzu, 1939, jew fi żmien xahar minn dak il-jum, f’dak il-każ il-kera xieraq ikun stabbilit biss darba għal dejjem mill-Bord. (6) Il-kera xieraq ta’ dar ġdida jista’ jiġi stabbilit biss darba għal dejjem, u biss mill-Bord taħt l-artikolu 5(2). (7) Il-kera xieraq ta’ dar ta’ proġett jista’ jiġi ffissat biss definitivament u biss bi ftehim kif maħsub fl-artikolu 5(4). 5. Tiġdid ta’ kirjiet u kirjiet ġodda. Emendat: I.1957.4; XIV. 1958.2 XXV.1962.5; XI.1977.2 XIV. 1958.2;; A.L.409 tal-2007. (1) Meta sid il-kera jkollu ħsieb jikri jew iġeddedkirja ta’ - (a) dar b’kera ogħla minn, jew b’kondizzjonijiet li ma jaqblux ma’ l-oħrajn, il-kera u l-kondizzjonijiet li bihom dik id-dar kienet mikrija fil-31 ta’ Marzu, 1939; jew (b) darqadima li ma kenitx mikrija fil-31 ta’ Marzu, 1939- (i) sid il-kera u l-kerrej jistgħu jiftehmu dwar il-kera u l-kondizzjonijiet, iżda ma jistgħux jiftehmu li l-kera għandu jisboq il-kera xieraq stabbilit għal xi żmien u lanqas illi l-kirja għandha tkun fuq kondizzjonijiet aktar iebsa minn dawk li bihom dik id-dar kienet mikrija fil-31 ta’ Marzu, 1939, jew jekk ma kenux issemmew ebda kondizzjonijiet, fuq kondizzjonijiet aktar iebsa mill-kondizzjonijiet tas-soltu. Matul it-tmienja u għoxrin jum tax-xogħol wara l-jum tal-ftehim sew is-sid jew il-kerrej jista’ jitlob lill-Bord għal tiswija tal-kera jew tal-kondizzjonijiet hekk miftehmin u kull tiswija li l-Bord jagħmel fuq hekk tkun tiswa mill-jum meta sar il-ftehim, jew, inkella, (ii) sid il-kera, qabel il-bidu jew tiġdid tal-kirja, jista’ jersaq quddiem il-Bord sabiex dan jaq ta l-kera xieraq darba għal dejjem. (2) Meta sid il-kera jkollu ħsieb jikridar ġdida- (i) sid il-kera u l-kerrej jistgħu jiġu fiftehim għal xi żmien dwar il-kera u l-kondizzjonijiet, iżda hekk illi dak il-ftehim isir ta’ darba għal dejjem biss b’deċiżjoni tal-Bord fuq talba tas-sid jew tal-kerrej, u din id-deċiżjoni għandha f’kull każi kollha saħħa mill-ewwel jum li fih beda jgħoddi l-ftehim. Is-sid jagħmel reat jekk ma jagħmilx talba bħal din fi żmien xahrejn mill-ewwel jum li fih beda jgħoddi l-ftehim, kemm-il darba l-kerrej ma jkunx għamel huwa it-talba qabel. Jew inkella, (ii) sid il-kera, qabel ma tibda l-kirja, jista’ jitlob lill-Bord sabiex jiffissa l-kera xieraq darba għal-dejjem. (3) F’kull każ l-applikant lill-Bord għandu jikxef liema huma 1-pattijiet u kondizzjonijiet tal-kirja li tkun fiħsiebu u, sa fejn jafhu, kull ma jista’ jgħodd sabiex jinqata l-kera xieraq tad-dar. (4) Qabel ma tingħata donazzjoni għall-bini ta’ dar ta’ proġett jew waqt li tkun qiegħda tingħata d-donazzjoni għandu jsir ftehim permezz ta’ att nutari li bejn il-Ministru li f’dak iż-żmien ikun inkarigat mill-Kummissjoni dwar il-Ħsarat tal-Gwerra jew persuna oħra li minn żmien għal ieħor tkun delegata minnu għalhekk umin jirċievi d-donazzjoni, billi jiġi ffissat il-kera xieraq tad-dar ta’ proġett proposta. (5) Kap. 69. Kap. 16. Kap. 69. Kap. 16. Dwar dar, sew jekk ġdida jew qadima, imsewwija jew mibnija mill-ġdid bi ħlas jew bit-tama ta’ ħlas ta’ valur kif imfisser fl-Ordinanza tal-1943 dwar il-Ħsarat tal-Gwerra ** Revokata bl-Att XXIX tal-1980 (Kapitolu 289 [żaħ)., jew imsewwija taħt ħlas ta’ xogħlijiet għal ftit żmien jew taħt ħlas tan-nefqa ta’ xogħlijiet, kull wieħed minn dawn kif imfisser fl-Ordinanza tal-1943 dwar il-Ħsarat tal-Gwerra ** Revokata bl-Att XXIX tal-1980 (Kapitolu 289 [żaħ)., meta sid il-kera ma jkunx irid iżomm dik id-dar biex joqgħod fiha huwa nnifsu, il-kerrej li l-aħħar kienet għandu mikrija kif il-kelma "kerrej" hija mfissra fl-Ordinanza li Tirregola t-Tiġdid tal-Kiri ta’ Bini, ikun ippreferut fil-kiri l-ġdid fuq kull kerrej ieħor li ma jkunx jiġi minn sid il-kera fil-linja tan-nisel ’l fuq jew ’l isfel, mid-demm jew bi żwieġ jew adozzjoni jew ħuh jewoħtu: Iżda b’dan illi dik id-dar, fil-jum li fih din l-Ordinanza tibda sseħħ, ma kenitx laħqet inkriet, u iżda wkoll illi, meta sid il-kera jibgħat lill-kerrej li l-aħħar id-dar kienet mikrija għandu tagħrifa kif jingħad fl-artikolu 1597 jew 1598 tal-Kodiċi Ċivili, dan il-kerrejjuriħsieb u li jinqeda b’dan il-jedd ta’ preferenza, mogħti lil u taħt dan is-subartikolu, fiż-żmien u kif jingħad fl-artikolu 1596 tal-Kodiċi Ċivili [żaħ. (6) Jekk xi ħadd jikser dak li jingħad fis-subartikolu) jew ma joqgħodx għal li jgħidu jew jekk sid il-kera jagħmel ir-reatmsemmi fis-subartikolu (2)(i), il-ħati jkun ħati ta’ reat kontra din l-Ordinanza, u dak ir-reat jkun hemm għalih l-piena msemmija fl-artikolu 14 ta’ din l-Ordinanza, ħlief illi l-inqas piena ta’ flus li għandha tingħata tkun ta’ tlieta u disgħin eurousba tax-il ċenteżmu (93.17). 6. Talbiet lill-Bord. Emendat: I.1957.5. Sid il-kera, jew il-kerrej jista’ f’kull żmien jitlob lill-Bord sabiex dan jaq ta’ liema huwa l-kera xieraq tad-dar li tissemma (li ma tkunx dar ta’ proġett) kemm-il darba- (i) il-kera xieraq ta’ dik id-dar ma jkunx laħaq ġie stabbilit mill-Bord; jew (ii) il-kera xieraq għal xi żmien ta’ darqa dima ma kienx ġie milqugħ minn sid il-kera u mill-kerrej kif jgħid l-artikolu 5(1)(i) u ż-żmien miftiehem fil-kuntratt tal-kera jkun għadu għaddej; jew (iii) il-proviso(i) tal-artikolu 7(1) ma jkunx igħodd. 7. Għoliżejjed ta’ kera. Emendat: I.1957.6. (1) Jekk, kull meta jkun wara li din l-Ordinanza tibda sseħħ, il-kera ta’ xi dar ikun iżjed mill-kera xieraq sew kif maqtugħ mill-Bord jew milqugħ skond is-subartikolu (1)(i) tal-artikolu 5, jew miftiehem kif maħsub fis-subartikolu (4) ta’ dak l-artikolu, il-għadd ta’ din iż-żieda, jekk ukoll ikun hemm ftehim kontra dan sew jekk magħmul qabel jew wara li din l-Ordinanza tibda sseħħ, ma jkunx jista’ jiġi mfittex mingħand il-kerrej, u jekk ikun laħaq tħallas mill-kerrej, ikun jista’ jiġi imfittex minnu jew minn xi ħadd li jfittex f’ismu mill-bniedem li lilu jkun tħallas jew mill-werrieta ta’ dan, u jista’, mingħajr ħsara għal kull mezz ieħor ta’ ġbir, jitnaqqas mill-kera jew mill-flus li mill-kerrej jistħoqqu, jew li’1 quddiem għad jistgħu jistħoqqu, lil sid il-kera: Iżda illi: (i) Kuntratti ta’ kiri b’seħħ mill-31 ta’ Marzu, 1939, jew minn data qabel din. fil-każ ta’ darli meta din l-Ordinanza bdiet isseħħ kienet mikrija b’saħħa ta’ kuntratt ta’ kiri magħmulfi, jew qabel, il-31 ta’ Marzu, 1939, jew magħmul bona fide wara dak il-jum iżda hekk illi għandu jseħħ minn dak il-jum jew minn jum ta’ qabel, dan is-subartikolu m’għanduxiġi billi jista’ jiġi mfittex mingħand il-kerrej, jew illi l-kerrejjew xi ħadd f’ismu jista’ jfittex, jew illi jista’ jitnaqqas, xi kerali għandu jitħallas taħt dak il-kuntratt ta’ kiri matul iż-żmien tal-kirja li twaqqfet b’saħħa ta’ dak il-kuntratt; (ii) Kuntratti ta’ kiri b’seħħ mill-1 ta’ April, 1939, jew minn jum wara, magħmulin qabel ma din 1-Ordinanza tibda sseħħ. fil-każ ta’ darli meta din l-Ordinanza bdiet isseħħ kienet mikrija b’saħħa ta’ kuntratt ta’ kiri magħmulfi, jew wara, il-1 ta’ April, 1939, iżda mhux hekk illi għandu bona fi de jseħħ minn qabel dak il-jum, dan is-subartikolu m’għanduxiġi billi jista’ jiġi mfittex mingħand il-kerrej jew illi l-kerrejjew xi ħadd f’ismu jista’ jfittex, jew illi jista’ jitnaqqas, xi kerali taħt il-kuntratt ta’ kiri għandu jitħallas, jew li tħallas, sa meta t-talba meħtieġa tiġi mressqa fir-reġistru tal-Bord, imma din it-tirżina ma għandha qatt t għodd dwar kera li tħallas, jew li jmissu tħallas, bil-quddiem għal żmien itwal minn tliet xhur. Il-ħlas tal-kera ta’ wara għandu jsir kif jgħid is-subartikolu (2) li ġej. (2) Meta l-proviso tas-subartikolu (1)(ii) tal-artikolu 7 jkunigħodd, il-kerali mill-ewwel darba jagħlaq wara li tkun ġietimressqa talba fir-reġistru tal-Bord, għandu jkun il-kera xieraq għal xi żmien stabbilit kif hemm fl-artikolu 4; imma jekk il-Bord jagħmel xi tiswija f’dak il-kera, din it-tiswija tkun tgħodd mill-jum minn mindu dak il-kera xieraq għal xi żmien beda jistħoqq. (3) Jekkx isid il-kera bid-dehen idaħħal xikerali b’saħħa ta’ din l-Ordinanza sid il-kera ma għandux il-jedd li jfittex għalih, huwa jkun ħati ta’ reat kontra din l-Ordinanza, u jekkx isid il-kera jinsabħati ta’ xireat bħal dan, il-qorti li fiha huwa jkun insabħati tista’, mingħajr ħsara ta’ ebda jedd ieħor illi l-kerrej jista’ jkollu sabiex jiġbor il-kera mħalla s żejjed, tordna lil sid il-kera li jrodd dak il-kera żejjed bl-imgħax mill-jum tal-ordni. 8. Tirżin fuq ittalba ta’ rigali. (1) Ħadd ma għandu jitlob jew jilqa’, bħala kondizzjoni tal-għoti, tiġdid, jew issuktar ta’ kirja ta’ xidar, il-ħlas ta’ xirigal jew ta’ flus oħra bħal dan jew il-għoti ta’ xi ħaġa li tkun minbarra l-kera, u meta jsir xi ħlas bħal dan jew tingħata ħaġa li tkun wara li din l-Ordinanza tibda sseħħ, il-bniedem li jkun għamel il-ħlas jew ta il-ħaġa jew il-werrieta tiegħu jkunu jistgħu jfittxu sabiex jieħdu lura dawk il-flejjes jew is-siwi ta’ dik il-ħa[a. (2) Kull bniedem li, wara li din l-Ordinanza tibda sseħħ, jitlob xi ħlas jew il-għoti ta’ xi ħaġa li tkun biksur ta’ dan l-artikolu, ikun ħati ta’ reat kontra din l-Ordinanza, u, jekk bniedem misjub ħati li talab jew li laqa’ xi ħlas jew xi ħaġa li tkun kif imsemmi hawn qabel ikun ħa dak il-ħlas jew dik il-ħaġa li tkun, il-qorti li tkun sabitu ħati tista’ tordnal u li jrodd lill-bniedem li min għandu jkun ħadhom, jew lill-werrieta ta’ dak il-bniedem, il-għadd ta’ dawk il-flejjes jew is-siwi ta’ dik il-ħaġa li tkun, bl-imgħax mill-jum li fih kienħadhom. 9. Djar mikrija bil-għamara. Emendat: XXI X.1947.5; V.1947.3. (1) Id-disposizzjonijiet li jinsabu f’din l-Ordinanza jkunu jgħoddu għal kull dar mikrija bil-għamara mingħajr ma titqies dik il-għamara, u d-differenza bejn il-kera hekk maqtugħ u l-kera miftiehem bejn sid il-kera u l-kerrej titqies li tkun il-kera tal-għamara. (2) Kull kerrej ta’ dar bi l-għamara jekk hekk jidhirlu, jista’ f’kull żmien jitlob lill-Bord sabiex dan jaq ta’ l-kera xieraq tal-għamara, iżda kull tiswija ta’ kera li l-Bordjaq ta’ ma tibdiex tgħodd ħlief mill-ewwel jum li fih għandu jitħallas il-kera li jaħbat wara li t-talba tal-kerrej tkun ġiet mressqa fir-reġistru tal-Bord; u iżda wkoll illi l-għażla hekk mogħtija ma tistax tkun użata aktar minn darba mill-istess kerrej dwar l-istess kirja, sew kif mill-bidu kien sar il-ftehim jew kif imġedda minn żmien għal żmien. (3) Meta ssir talba bħal din, il-Bord għandu, f’kull każ, jaħtar espert sabiex jistmakemm, wara li jinqatgħu l-ispejjeż, dik il-għamara tista’ ġġib f’bejgħ bl-irkant li jsir bir-rieda ta’ sidha. Id-dritt ta’ ħlas tal-espert u l-ispejjeż li dan jagħmel joħroġhom fil-waqt il-kerrej b’żieda ta’ kull dritt li dan tal-aħħar ikun ħallas taħt l-artikolu 10. (4) Il-Bordjaq ta’ l-kera xieraq tal-għamara bil-ħmis tax fil-mija fis-sena tas-siwi stmat tal-għamara: Iżda f’ebda każ dan il-kera xieraq tal-għamara m’għandu jkun iżjed- (i) fil-każ ta’ darqa dima, li fiha ma jkunu saru wara il-31 ta’ Marzu, 1939, ebda tibdil jew xi żidiet fil-bini li ma jitħallsux mill-kont dwar il-ħsarat tal-gwerra, mill-kera xieraq tad-dar bħala dar bla għamara, iffissat skond id-disposizzjonijiet ta’ din l-Ordinanza; (ii) fil-każ ta’ darqa dima, li fiha jkunu saru wara l-31 ta’ Marzu, 1939, tibdil jew żidiet fil-bini li ma jitħallsux mill-kont dwar il-ħsarat tal-gwerra, mill-kera xieraq tad-dar bħala dar bla għamara miżjud bis-sebgħa fil-mija taż-żieda tal-kera, jekk ikun hemm, illi l-Bord taħt id-disposizzjonijiet ta’ din l-Ordinanza jista’ jiffissa jew ikun iffissa minħabba dak it-tibdil jew żidiet fil-bini; (iii) fil-każ ta’ dar ġdida, mill-kera xieraq tad-dar bħala dar bla għamara iffissat skond id-disposizzjonijiet ta’ din l-Ordinanza miżjud bis-sebgħa fil-mija: Iżda wkoll illi meta jiġi biex jaqta’ l-kera ta’ dar bi l-għamara, il-Bord, fuq it-talba tal-kerreju wara li jisma’ lis-sid tad-dar, jista’ fid-dehen tiegħu, jordna illi sabiex isir il-kalkolu tal-kera tal-għamara ma għandhiex tingħadd xibiċċa jew biċċiet għamara minnu msemmijin li ma jkunux la meħteġ intassew għat-tagħmir tad-dar u lanqas ma jaqblu, għal dik li hikwalità u siwi fis-suq, mal-kotra tal-bċejjeċ l-oħra ta’ għamara fl-istess dar; u meta l-Bord joħroġamar bħal dak, sid il-kera jkun jista’ jekk irid, ineħħi minn dik id-dar, spejjeż tiegħu u f’kull ħin xieraq li bih għandu jgħarraf bil-miktub lill-kerrej mhux inqas minn erbgħa u għoxrin siegħa qabel, il-biċċa jew il-bċejjeċ mhux magħdudin fil-kalkolu tal-kera. (5) Billi jżomm f’moħħusa fejn il-kera taħt id-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu iqarreb jew le lejn il-kera qabel imħallas jew miftiehem, il-Bord għandu jaqta’ jekk id-dritt u l-ispejjeż tal-espert għandhomx jitħallsu darba għal dejjem mill-kerrej jew minn sid il-kera jew mit-tnejn f’dawk l-ishma li l-Bordisemmi. (6) Kap. 69. Kap. 69. Id-disposizzjonijiet tal-artikoli 3, 8, 9, 10, 11, 13, 15 u 27 u tal-artikolu 25(2) tal-Ordinanza li Tirregola t-Tiġdid tal-Kiri ta’ [żaħ Bini ikunu jgħoddu għal djar mikrija bil-għamara. 10. Drittijiet tal-preżentata. Emendat: XXI X.1947.6; XIII.1983.4; A.L.409 tal-2007. Kap. 69. Kap. 12. Id-disposizzjonijiet li jinsabu fl-artikolu 29 tal-Ordinanza [żaħ liT ir regola t-Tiġdid tal-Kiri ta’ Bini jkunu jgħoddu għat-talba mressqa sew minn sid il-kera jew mill-kerrej, iżda f’kull każ ta’ dar mikrija bil-għamara d-dritt ta’ reġistru tal-preżentata tar-rikors għandu jkun ta’ tliet euro u disgħa u erbgħ in ċenteżmu (3.49) meta l-kera tad-dar mikrija bil-għamara ma jkunx iżjed minn ħdax-il eurou ħamsa u sitt in ċenteżmu (11.65) fix-xahar, jew ta’ erba’ euro u sitta u sitt in ċ enteżmi (4.66) meta l-kera tad-dar mikrija bil-għamara ikun iżjed minn ħdax-il eurou ħamsa u sitt in ċenteżmu (11.65) fix-xahar, u f’każ jew l-ieħor barra dan għandhom jitħallsu d-drittijiet tat-trasport għan-notifika tar-rikors, skond it-Tariffi li jgħoddu għalhekk u li jinsabu mal-Kodiċi ta’ Organizzazzjoni u [żaħ Proċedura Ċivili [żaħ. 11. Senserija. Miżjud: XXIX.1947.7. (1) Is-senserija dwar il-kiri ta’ dar, sew jekk bil-għamara jew mingħajr għamara, qatt ma għandha tisboq nofsil-kera ta’ xahar kera tad-dar kif maqtugħ mill-Bord. (2) Kull ftehim li bih bniedem, direttament jew indirettament, jiftiehem li jħallas bħala senserija, tkun kif tkunimsemmija, xi għadd ta’ flus jew ħaġa oħra iżjed mis-somma ffissata taħt id-disposizzjonijiet tas-subartikolu li jaħbat sew sew qabel dan, ma jkunx jiswa għal dak iż-żejjed. (3) Kull bniedem illi, sew jekk bid-dehen jew bi żball, iħalla s iżżejjed kif imsemmi, jkollu l-jedd li jitlob ir-radd ta’ dak iż-żejjed għalkemm ikun sar xi ftehim jew xi wegħda jew ikun hemm xi liġi kontrahekk. (4) Kull azzjoni li tista’ tittieħed taħt is-subartikolu (3) tkun preskritta bil-mogħdija ta’ ħames snin mill-jum li fih ikun sar il-ħlas. 12. Kull talba minn kerre j kontra sid il-kera magħmula bis-saħħa tad-disposizzjonijiet ta’ din l-Ordinanza tkun preskritta bil-mogħdija ta’ sena mill-jum tat-tmiem tal-kirja, jew mill-jum li fih din l-Ordinanza tieqaf mis-seħħ, liema jum fosthom jaħbat l-ewwel. 13. Il-Ministru li f’dak iż-żmien ikun inkarigat mill-Kummissjoni dwar il-Ħsarat tal-Gwerra jew persuna oħra li minn żmien għal ieħor tkun delegata minnu għalhekk għandu, minnufih kif ikun prattikabbli wara l-esekuzzjoni ta’ kull att skond l-artikolu 5(4) jew, skond il-każ, wara li tingħata kull donazzjoni mill-Gvern skond xi proġett dwar djar, iġiegħel notamenti ta’ dak l-att jew dik id-donazzjoni b’dawk il-parti kolaritajiet li l-Ministru jista’ minn żmien għal ieħor jiddeċiedi li jiġi reġistrat fl-Uffiċċju għall-Valutazzjoni ta’ Artijiet u l-Uffiċjal għall-Valutazzjoni ta’ Artijiet għandu hekk jirreġistra dak in-notament. 14. Piena għal kull reat. Emendat: A.L.46 tal-1965; A.L.409 tal-2007. (1) Kull min ikun ħatilikiseramar ta’ din l-Ordinanza jkun jista’ jeħel multa ta’ minn sitta u erbgħineuro u disgħa u ħams in ċenteżmu (46.59) sa erba’ mija u ħamsa u sittineurou sebgħa utmeninċenteż mu (465.87), jew ħabs għal mhux iżjed minn tliet xhur, jew sew dik il-multakemm dak il-ħabs flimkien: Iżda illi l-qrati m’għandhomx jagħtu l-piena ta’ ħabs, ħlief meta wieħed jonqos li jħallas multa, qabel ma l-Kamra tad-Deputati ma tkunx għaddiet riżoluzzjoni għal dak il-għan dwar reati li jsiru wara. (2) Meta r-reat ikun sar minn soċjetà, assoċjazzjoni ta’ nies jew xi xirka oħra magħrufa mill-liġi, kull bniedem illi, fiż-żmien li jsir ir-reat kien direttur jew uffiċjal ta’ dik is-soċjetà, assoċjazzjoni jew xirka magħrufa, jitqies li huħati ta’ dak ir-reat kemm-il darba ma juri xilli r-reat sar mingħajr ma huwa kien jafli ser isir jew illi huwa għamel ħiltu kollha sabiex dak ir-reat ma jsirx. 15. Ġur iżdizzjoni u preskrizzjoni ta’ akkuża. Emendat: XXII.1976.4; XI.1977.2; VIII.1990.3. Kap. 9. (1) Kull reat kontra din l-Ordinanza għandu jiġi quddiem il-Qorti tal-Maġistrati skond id-disposizzjonijiet tal-Kodiċi Kriminali: Iżda l-prosekutur ikollu jedd ta’ appell quddiem il-Qorti ta’ Appell Kriminali f’kull wieħed mill-każijiet imsemmijin fl-artikolu 413 tal-Kodiċi Kriminali u wkoll kull meta fil-fehma tiegħu s-sentenza li jkun fiha kundanna ma tkunx biżżejjed. (2) Kull meta ċ-chairman tal-Bord jidhirlu li għandu jaħseb illireat kontra din l-Ordinanza sar minn xi parti fil-proċedimenti quddiem il-Bord, huwa għandu minnufih jordna li l-Kummissarju tal-Pulizija jiġi mgħarraf bir-reat li jkun hemm suspett li sar [żaħ. (3) Proċedimenti dwar reat kontra din l-Ordinanza jistgħu jinbdew meta jkun, fi żmien sentejn mill-jum li fih ir-reatikun sar. 16. Saħħa tal-Ordinanza. Kap. 69. Id-disposizzjonijiet ta’ din l-Ordinanza għandhom jiżdiedu mad-disposizzjonijiet tal-Ordinanza li Tirregola t-Tiġdid tal-Kiri ta’ Bini, u, ħlief fejn ma jaqblux magħhom, ma għandhomx jiċħduhom. 17. Kif tapplika din l-Ordinanza. Miżjud: XXXI.1995.3. (1) Id-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ din l-Ordinanza ma għandhomx ikunu japplikaw għall-kiri ta’ fond li jsir fl-1 ta’ Ġunju, 1995 jew wara dik id-data. (2) Għall-għanijiet ta’ dan 1-artikolu- (a) kiri tinkludi sullokazzjoni; u (b) it-tigdid ta’ kiri fl-1 ta’ Ġunju, 1995 jew wara dik id-data (sew jekk dak it-tigdid ikun wieħed konvenzjonali, legali, konswetudinarju jew xort’oħra) ma għandux jitqies li jkun kiri li jsir fl-1 ta’ Ġunju, 1995 jew wara dik id-data.