350.15 ĦTI ĠIET DWAR STANDARDS U PRATTIKA DWAR IS-SEHEM TA’ NIES BLA ĦARSIEN XIERAQ FIL-MEZZI TAX-XANDIR IN-NOTIFIKAZZJONI TAL-GVERN 730 ta’ l-2007. IN-NOTIFIKAZZJONI TAL-GVERN 730 ta’ l-2007. Titolu. It-titolu ta’ dawn l-ħtiġiet huwa Ħtiġiet dwar Standards u Prattika dwar is-Sehem ta’ Nies bla Ħarsien xieraq fil-Mezzi tax-Xandir. 1. Introduzzjoni u Prinċipji Ġenerali 1.1 Dawn il-Ħtiġiet dwar Standards u Prattika saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta’ l-artikolu 20(3) ta’ l-Att dwar ix-Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta’ Malta. 1.2 Kull minitella’ l-programmi għandu jaħrab kull xorta ta’ sfruttament minn kull forma ta’ ħarsien xieraq ta’ dak li jkun, għal finijiet kummerċjali. 2. In-Nies bla Ħarsien xieraq 2.1 Mhux faċli tagħmel lista tan-nies meqjusa jinħtieġ u ħarsien xieraq għax din tista’ tkun ħaġa permanenti jew marbuta ma’ perijodu partikolari fil-ħajja ta’ xi ħadd li normalment ma jintqiesx bħala dgħajjef. 2.2 F’dawn il-ħti ġiet inqisu bħala nies jinħtieġ u ħarsien xieraq, lit-tfal, lill-anzjani li jkollhom xi problemi, lil dawk li jkunu vittmi ta’ xi abbużi, l-aktar sesswali jew emozzjonali, u lil ċertinies, għalkemm mhux kollha, li għandhom diżabilità fiżika jew mentali. Fost oħrajn nistgħungħoddu ma’ dawn lill-ħabsin, li r-refuġjati, lill-vittmi ta’ l-użura, tad-droga u ta’ l-alkoħol. Għall-fini ta’ dawn il-ħtiġiet, "tifelżtifla" jew "tfal" jew ""minuri", sakemm ir-rabta tal-kliem ma teħtieġx xort’oħra, ifissru persuna li ma tkunx għalqet l-età ta’ tminatx-il sena. 2.3 Dan it-terminu jgħodd ukoll għal dawk li minħabba fiċ-ċirkostanzi tal-ħajja jistgħu jintqiesu bħala nieqsa mill-ħarsien xieraq għal ċertu żmien. Dawn jinkludu wħud minn dawk li jkunu bil-luttu għat-telfa ta’ l-għeżież tagħhom, dawk li tilfu x-xogħol jew li għandhom xi diffikultajiet fil-karriera, il-koppji li għaddejjin minn diffikultajiet kbar fir-relazzjoni bejniethom, dawk li għandhom diffikultajiet finanzjarji kbar, uħud minn dawk li qed iħabbtu wiċċhom ma’ mard, kemm huma stess kif ukollż jew l-għeżież tagħhom u dawk li għal xi raġuni jew oħra jħossuhom mgħaffġa u mkissra f’ħajjithom għax għaddejjin minn żmien ħażin ta’ inċertezza. 3. Tagħrif prattiku 3.1 Il-Kunsens ħieles u mgħarraf 3.1.1 Qabel ma dawn in-nies jieħdu sehem f’xi programmi għax-xandir li b’xi mod fih tkun sertqu mil-qagħda tagħhom, jinħtieġ li jagħtu l-kunsens ħieles u mgħarraf tagħhom. Dawk li jtellgħu l-programm ma għandhom jisfurzawhom b’ebda mod biex jieħdu sehem. Meta minitella’ l-programm, tat-televiżjoni jew tar-radju, jitlob lil niesbla ħarsien xieraq jieħdu sehem, irid, sa fejn hu possibbli, ikun żgur li minser jieħu sehem ikun jaf sewwa f’hiex dieħel u x’effett jista’ jkollu fuq ħajt u l-fatt li jkun instama’ u/jew intwera lill-eluf ta’ nies. Dawk li jtellgħu l-programmi jridu jġibu ruħhom bl-istess mod ma’ min huhekk dgħajjef li jinħtieġ ħar sienu jitlobhom, kultant ukoll b’insistenza, biex jieħu sehem f’xi programm. Għall-għoti tal-kunsens ma għandu jitwiegħed ebda xorta ta’ kumpens jew benefiċċju finanzjarju lill-ġenituri jew lit-tuturi bl-iskop li jinfluwen zalhom id-deċiżjoni tagħhom biex dak li jkun involut jitħalla jieħu sehem fil-programmi ta’ min hudgħajjef u jinħtieġ ħarsien. Persuna kwalifikata għandha żżomm seduta qabel ma jixxan dar il-programm fejn hija tispjega lill-persuna vulnerabbli l-implikazzjonijiet tal-parteċipazzjoni fil-programm u l-effetti li l-programm jista’ jħalli fuq dik il-persuna vulnerabbli u/jew it-tfal tagħha, speċjalment jekk dawn ikunu tfalminuri. Dik is-seduta li tinżamm qabel ma jixxan dar il-programm għandha, sa fejn ikun prattikabbli, tkun immexxija bl-anqas formaliżmu possibbli u ssir f’ambjent li jilqek. 3.1.2 Dawk li jtellgħu l-programm fid-dmir ukoll li jiċċekkjaw ma’ sorsi indipendenti, il-verità u l-eżattezza ta’ l-istorja li jkunu saru jafubiha. 3.1.3 Meta d-djugħfija u l-ħarsien meħtieġa jkunu kbar, jiġifieri, meta wieħed ikun qedibati ħafna, kif ukoll f’kull każ ta’ tfal b’xi xorta ta’ problemi, għandu jkun hemm persuna kwalifikata, indipendenti mit-tim li qeditella’ l-programm, (ħaddiem soċjali, konsulent, psikologu, psikoterapewta jew psikjatra) biex tkellem u tispjega b’mod ċar lil dawn in-nies, l-implikazzjonijiet ta’ sehemhom fil-programm. Min jagħti l-kunsens irid jitfissirlu sewwali f’dak il-programm qediwarra bil-jedd li għandu għall-privatezza tiegħu u li wara ma jkunx jista’ jressaq każ għal ksur ta’ l-istess privatezza. 3.1.4 Meta dawk li jinħtieġu ħarsien ikunu ħadu jew qed jieħdu xi għajnuna psikoloġika, il-produttur għandu jibgħat li t-terapista tal-persuna vulnerabbli permezz ta’ l-istess persuna ittraiffirmata fejn it-terapista jintalab jagħti lill-produttur kull kumment neċessarju tiegħu .3.1.5 Il-persuna kwalifikata li tkun qed tieħu ħsieb għandha wkoll tindaħal kulmeta min jinħtieġ ħarsien ikun ser jingħata xi flus jew xi rigali kbar tal li jieħu sehem. Jista’ jiġri f’każi bħal dawn li l-bżonn materjali jew ta’ xort’oħra li jkunu ser jieħdu, iġegħilhom jissagrifikaw ix-xewqa u d-dritt tagħhom għall-privatezza. Ix-xandar ghandu jiżgura li ma jsirx hekk. 3.1.6 Jekk il-persuna kwalifikatati stqarr li jkun aħjar jekk dawn in-nies li jinħtieġ u ħarsien ma jeħdux sehem fil-programm minħabba fil-qagħda tagħhom, dawk li jtellgħu l-programm mistennija joqogħdu dejjem fuq dan il-parir fejn jidħlu t-tfal. Madankollu dawk li jtellgħu l-programm mistennija li fejn jidħlu l-kbariqisu sewwa wkoll l-importanza ta’ dan il-parir u normalment dejjem joqogħdu fuq u. Biss f’każi eċċezzjonali, meta dawk li jinħtieġu ħarsien jinsistu li jieħdu sehem u jagħmlu dikjarazzjoni bil-miktub dwar dan, dawk li jtellgħu l-programm jistgħu jieħdu r-responsabbiltà li jistiednuhom. F’dawn il-każi, dawk li jtellgħu l-programm iridu jibagħtu, qabel il-programm, lill-Maniġer tal-programm: i. kopja tal-parir tal-persuna kwalifikata, kif ukoll ii. kopja tad-dikjarazzjoni ta’ dak li jinħtieġ ħarsien. 4. L-imġiba tal-mezzi tax-xandir lejn nies jinħtieġ u ħarsien 4.1 Sehem it-tfal waqt Programmi 4.1.1 Minitella’ l-programmi fid-dmir jara li l-ġenituri tat-tfal ikunu konxji sew tal-konsegwenzi tal-parteċipazzjoni tat-tfal tagħhom fi programm qabel ma l-ġenituri jagħtu l-permess tagħhom. Fil-każ ta’ tfal oħra li tkun diffiċli għalihom li jagħtu l-kunsens ħieles u infurmat tagħhom, il-permess għandu jintalab mingħand it-tuturi tagħhom. (Dan minbarra l-ħtieġa tal-parir ta’ persuna kwalifikata skond kif hemm maħsub fil-paragrafu 3.1.3).4.1.2 Dawk li jtellgħu l-programm iridu jkunu żguri li għalkemm it-tfal jinħarġilhom il-permess biex jieħdu sehem fil-programm dan isir fl-aħjar interessi tagħhom. Minitella’ l-programm għandu jaħseb fuq kollox fil-ħtieġa ta’ ħarsien għal dawn it-tfal. 4.1.3 Għalkemm il-ġenituri jew it-tuturi jkunu jridu liluliedhom jieħdu sehem, minqeditella’ l-programm irid jirrispetta x-xewqa tat-tfal jekk huma stess joġġezzjonaw li jieħdu sehem. F’każijiet bħal dawn għandha dejjem tidħol il-persuna kwalifikata biex tiċċertifika li l-proċess sar skond il-proċeduri msemmija f’dawn il-ħtiġiet. 4.1.4 Meta t-tfal ikunu protagonisti fi programm intenzjonat għall-kbaru mhux għat-tfal, il-parti tat-tfal trid tkun rekordjata . 4.1.5 Meta fi programm jieħdu sehem it-tfal, dawk li jtellgħu l-programm iridu joqogħdu aktar attenti biex jiżguraw il-ħarsien ta’ l-interessi tagħhom. Dawk li jtellgħu l-programm iridu joqogħdu attenti l-aktar li t-tfal ħafna iżgħar mill-oħrajnisibuha diffiċli biex jagħ/lu bejn ir-realtà u l-fantasija kif ukoll mhux dejjem ikollhom il-ħila jagħrfu l-għajdutu s-seksik mill-verità.4.1.6 M’għandhomx jixxandru programmi intiżi li jiżvelaw l-identità tal-ġenituri naturali tat-tfal, inkluż tfal addottati. Mhux biss imma fejn il-programmi jew partijiet minnhom ikollhom x’jaqsmu mas-suġġett ta’ l-adozzjoni, dawn il-programmi jew partijiet minnhom iridu jixxandrutard war a l-ħinijiet tat-tfal u ma għandux ikun hemm x andir ripetut tagħhom jew partijiet minnhom qabel tard wara l-ħinijiet tat-tfal. Dan jgħodd ukoll għar-reklamar ta’ dawn il-programmi dwar l-adozzjoni. Għall-iskopijiet ta’ dawn il-Linji Gwida, wara l-ħinijiet tat-tfal ifisser bejn id-9 ta’ filgħaxija u s-6 ta’ filgħodu. 4.1.7 L-istazzjon għandu jiżgura li meta tfallijbatu minn xi tip ta’ problema jkunu ser jieħdu sehem fi programm, għandha tiġi kkuntattjata l-Aġenzija Appoġġ jew kull aġenzija speċjalizzata oħra awtorizzata mill-Awtorità sabiex tagħti l-approvazzjoni tagħha biex dik il-persuna vulnerabbli li tkun minuri tieħu sehem u l-Aġenzija Appoġġ jew kull aġenzija speċjalizzata oħra awtorizzata mill-Awtorità għandha tħejji rapport bil-miktub biex jingħata lill-istazzjon konċernat. Terġa’ l-Aġenzija Appoġġ jew kull aġenzija speċjalizzata oħra awtorizzata mill-Awtorità għandha tingħata aċċess biex tissorvelja l-produzzjoni ta’ programm f’kull fażi tiegħu jekk hija jidhrilha li jkunhekk neċessarju. Bl-istess mod it-tfal għandhom jingħata w ħarsien ukoll jekk ikunu l-ġenituri tagħhom u mhux huma stess li jidhru fi programm televiżivu jkunu dawk il-ġenituri li jiddiskutu xi problemali b’xi mod ikollha x’taqsam direttament ma’ l-istat tal-kuntentizza tagħhom. 4.1.8 Ix-xandara għandhom, meta jkunu qed iħejju l-iskedi tal-programmi, iżommu quddiem għajnejhom li t-tfal għandhom id-dritt li jiġu mħarsa aktar minn kull persuna oħra. Normalment, għalhekk, it-tfallijbatu minn xi problema m’għandhomx jiġu mistiedna biex jieħdu sehem fi programm fejn jiddiskutu l-problemi partikolari tagħhom. Bħala eċċezzjoni huwa permess il-każ fejn l-istazzjon ikun tal-fehma li jekk is-sehem tat-tfal ikun ta’ ġid għalihom, l-istazzjon għandu allura jgħaddi dak il-każ lill-Aġenzija Appoġġ jew kull aġenzija speċjalizzata oħra awtorizzata mill-Awtorità skond ma jingħad fil-paragrafu ta’ qabel dan. It-tfal għandhom jitħallew jieħdu sehem f’dawk il-programmi biss meta d-disposizzjonijiet tal-paragrafu preċedenti jkunu ġew osservati .4.1.9 Id-disposizzjonijiet tal-paragrafi 4.1.1 sa 4.1.8 għandhom japplikaw ukoll għal nies oħra bla ħarsien xieraq maġġorenni iżda li jkunu inkapaċitati skond id-disposizzjonijiet ta’ l-artikolu 520 tal-Kodiċi ta’ Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili jew taħt il-kura u kustodja tal-ġenituri jew ta’ tuturi.4.1.10 Għandhom jiġu osservati wkoll dawn il-ħtiġiet li ġejjin: i. is-seduta li tgħarbel trid tinżamm kemm jista’ jkun mhux anqas minn ġimgħa qabel il-ġurnata li fiha jinġibed il-film ħlief fil-każ ta’ l-Istrina meta din is-seduta għandha tinżamm mill-anqas xahar qabel id-data ta’ meta jinġibed il-film sabiex f’dan l-aħħar każ ikunu jistgħu jsiru l-verifiki meħtieġa dwar l-għoti tal-kunsens; ii. m’għandha ssir l-ebda seduta li tgħarbel fil-każ ta’ tfal ta’ taħt it-tliet snin. Fil-każ li tfal ta’ taħt it-tliet snin jidhru fuq it-televiżjoni, wiċċ dawk it-tfal għandu jiġi kollu kemm hu mgħotti biex it-tfal ma jkunux jistgħu jiġu identifikati; iii. meta jittieħed film ta’ tfal barra minn Malta iżda xi żmien wara dawk it-tfal jieħdu sehem fi programm lokali u jintuża waqt dak il-programm il-film li jkun inġibed qabel barra minn Malta, xorta jkun jeħtieġ li tinżamm is-seduta li tgħarbel; iv. fejn il-ġenituriżtuturi jagħtu l-kunsens tagħhom biex it-tfal tagħhom jieħdu sehem fil-mezzi tax-xandir, dak il-kunsens għandu jkun bil-miktub u għandu jitħalla ma’ l-Aġenzija Appoġġ, ma’ l-istazzjon tax-xandir kwistjoni u ma’ l-Awtorità tax-Xandir; v. il-volantin mehmuż għandu jitqassam kemm li t-tfal, meta jkun il-każ, u lill-ġenituriżtuturi qabel is-seduta li tgħarbel sabiex huma jkunu konxji dwar dak li humistenni li jintlaħaq waqt is-seduta li tgħarbel; vi. għandha timtela ma’ dawn il-ħtiġiet il-Formola dwar it-Talba għas-Seduta li Tgħarbel li tagħti d-dettalji dwar is-sehem tat-tfal li tinsab mehmuża ma’ dawn il-Ħtiġiet u kopji tagħha għandhom jingħataw lill-Aġenzija Appoġġ qabel is-seduta li tgħarbel, lill-istazzjon konċernat u lill-Awtorità tax-Xandir; vii. kemm il-Formola dwar it-Talba għas-Seduta li Tgħarbel u l-Formola dwar l-Għoti tal-Kunsens għandhom jimtlew sew u għandhom jiġu ffirmati fi tliet kopji qabel ma kopja tingħata lill-Aġenzija Appoġġ, oħra lill-istazzjon tax-xandir u oħra lill-Awtorità tax-Xandir. 4.2 Riferenza għal terzi persuni 4.2.1 Minjiġi għall-programm biex jgħid l-istorja tiegħu ma jistax jitħalla jsemminies oħra li malajr jintgħarfumin huma iżda li ma jkunux hemm jew li ma jkunux taw il-kunsens tagħhom minn qabel biex jissemmew. Ngħid u aħna, ma jistgħux jidhru niesu jitħallew jgħidu li l-ġenituri, l-aħwa jew xi oħrajn ma għadhomx ikellmuhom u li huma jixtiequ jirranġaw magħhom mingħajr ma jirrispettaw id-dritt li dawn ma jissemmewx jekk ma jkunux qalu "iva" minn qabel. 4.3 Id-drittijiet tal-gruppi 4.3.1 Dawk li jtellgħu l-programm għandhom jagħtu każ mhux biss id-drittijiet ta’ l-individwu li jkun irid jieħu sehem fil-programm iżda wkoll tad-drittijiet ta’ nies oħra li jkunu f’qagħda bħalu u m’humiex fil-programm. Jista’ jkun, ngħid u aħna, li minjidher fil-programm ikollu diżabilità li minħabba fiha jingħata xi benefiċċju personali, bħal x igħotja ta’ flus. Dawk li jtellgħu l-programm għandhom b’kull mod jevitaw li din ma tiftehimx ħażin u li dawn l-individwi la huma "vittmi" u lanqas "anġli". Dan jgħodd mhux biss għal dawk b’diżabilità iżda għal kull grupp ta’ nies meqjusa jinħtieġ u l-ħarsien. 4.4 L-użu ta’ l-iffukar fil-qrib 4.4.1 Bla dubju ta’ xejn l-użu ta’ l-iffukar fil-qrib jgħin biex programm televiżiv ikun aktar intimu u l-udjenza allura tħossha aktar qed tieħu sehem fih. Iżda l-iffukar fil-qrib jista’ wkoll jinvadi l-privatezza ta’ dak li jkun. Minħabba f’hekk dawk li jtellgħu l-programm għandhom jaħarbu kemm jista’ jkun l-użu ta’ l-iffukar fil-qrib l-aktar meta dan jista’ jintqies bħala invażjoni tal-privatezza jew meta jistgħu jispikkaw difetti fiżiċi, l-aktar fil-wiċċ. 4.5 Anonimità 4.5.1 Importanti li meta titwiegħed l-anonimità lil dawk li qed jieħdu sehem tinżamm b’mod strett għall-aħħar. Ħafnadra bi jkun meħtieġ li biex jiġu protetti l-individwi, ix-xandir isir b’mod li l-persuni konċernati ma jkunux jistgħu jintgħarfu mill-pubbliku uxidrabilanqas mill-ħbieb jew saħansitra minn tal-familja. Biex dan ikun jista’ jseħħ ġie li jkun meħtieġ li jinbidlu kemm il-viżiv kif ukoll l-awdjo. Sikwit ikun aħjar li jintuża leħen ieħor (voiceover), fuq dak li jkun hemm, minn ħadd ieħor jew minn attur, minflok titgħarraq il-vuċi biex ma tingħarafx. Meta jiġrihekk tajjeb li l-udjenza tkun mgħarrfa bit-teknika użata. 4.6 Persuni li jsofru minn mardtermina li, eċċ. 4.6.1 Persuni lijbatu minn mardterminali jew għandhom difetti fiżiċi natura li jistgħu jipparteċipaw fil-programmi meta s-sehem tagħhom x’aktarx ikun ser inisseltama u ispirazzjoni fl-udjenza li tarhom. Meta l-istazzjon jkollu l-biża’ li l-effett prinċipali ser ikun tnissil ta’ sens ta’ "jaħasra"al lura m’għandhomx jieħdu sehem. L-istazzjonijiet għandhom jiġu gwidati mill-prinċipji tar-rispett lejn id-dinjità tal-bniedem żbniedma u għandhom jaħarbu milli jiffukaw fuq sitwazzjonijiet fejn it-tbatija tan-nies tiġi enfasizzata u sensazzjonalizzata bla bżonn. 4.7 Doorstepping jew li tersaq bil-camera Doorstepping 4.7.1 Mhux permess li jsir doorstepping għal għarrieda fuq persuna vulnerabbli dwar kull ħaġa li għandha x’taqsam mal-vulnerabilità tagħha u l-istazzjonijiet għandhom joqogħdu ferm ’il bogħod milli jġiburwieħhom b’dan il-mod.4.7.2 L-anqas m’għandu jkun hemm doorstepping fejn terzi persuni jintalbu jikkummentaw dwar il-vulnerabilità ta’ kull persuna vulnerabbli. 4.8 Tifsir ta’ dawn il-ħtiġiet 4.8.1 L-istazzjonijiet għandhom jiżguraw li fit-tifsira li tingħata lil dawn il-ħtiġiet huma għandhom iħarsu lejn l-ispirtu tagħhom u kull tifsir mogħi lilhom għandu dejjem ikun fl-aħjar interess tal-persuna vulnerabbli.