553 ATT DWAR IL-KUMMISSARJU GĦALL-ANZJAN I Biex jipprovdi għall-ħatra ta’ Kummissarju għall-Anzjani bis-setgħa li jippromwovi u jissalvagwardja l-interessi tal-anzjani, u jinvestiga kwalunkwe allegat ksur jew ksur potenzjali tad-drittijiet tal-bniedem tal-anzjani. L-ATTX tal-2016. L-ATTX tal-2016. 1. It-titolu fil-qosor ta’ dan l-Att huwa l-Att dwar il-Kummissarju għall-Anzjani. Tifsir. 2. F’dan l-Att, sakemm ir-rabta tal-kliem ma teħtieġx xort’oħra: "anzjan " tfisser persuna li għandha iktar minn sitt in sena; " minjagħmel ilment " tfisser persuna li tirrapporta, bil-miktub jew bil-fomm, dwar ksur allegat ta’ xi dritt tal-anzjan iżda ilment li jsir bil-fomm għandu dejjem wara jsir bil-miktub; " Kummissarju " tfisser il-Kummissarju għall-Anzjani maħtur taħt l-artikolu 3 u jinkludi kwalunkwe uffiċjal li jinħatar biex jassisti lill-Kummissarju u li jkun awtorizzat minnu għal dak l-iskop; " Kumitat " tfisser il-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali tal-Kamra tad-Deputati jew xi kumitat ieħor li jissostitwih; " Ministru " tfisser il-Ministru responsabbli għall-Anzjani; " Drittijiet tal-Bniedem tal-Anzjani " jirreferu għall-prinċipji internazzjonali għall-anzjani kif imħabbar fil-Prinċipji tal-Ġnus Magħquda għall-Anzjani (United Nations Principles for Older Persons) adottati mill-Assemblea Ġenerali tal-Ġnus Magħquda fis-16 ta’ Diċembru 1991 (riżoluzzjoni 46/91). 3. Ħatra ta’ Kummissarju. (1) Għandu jkun hemm Kummissarju għall-Anzjani li jinħatar mill-Prim Ministru wara konsultazzjoni mal-Kap tal-Opożizzjoni. (2) Persuna ma tkunx kwalifikata biex ikollha l-kariga ta’ Kummissarju jekk dik il-persuna: (a) tkun Ministru, Segretarju Parlamentari, jew Membru tal-Kamra tad-Deputati; jew (b) tkun qed isservi bħala mħallef jew ma ġistrat; jew (ċ) tkun legalment inkapaċitata; jew (d) tkun ġiet dikjarata falluta jew tkun għamlet kompożizzjoni jew arranġament mal-kredituri tagħha; jew (e) tkun instabet ħatja ta’ reat li jolqot il-fiduċja pubblika jew ta’ serq jew frodi, jew li tkun xjentementi rċeviet proprjetà miksuba b’serq jew frodi, ta’ reat li jolqot il-bonordni tal-familji, jew ta’ reat kontra dan l-Att, jew ta’ reat kontra jew għad-detriment ta’ anzjan. (3) Meta l-persuna maħtura bħala Kummissarju tkun qabel dik il-ħatra diġà uffiċjal pubbliku, din il-persuna għandha tibqa’ żżomm dik il-kariga imma ma tis ta’ tokkupa ebda kariga li tkun mhux kompatibbli mal-qadi kif xieraq tad-dmirijiet uffiċjali tagħha bħala Kummissarju għall-Anzjani jew mal-imparzjalità u l-indipendenza mistennija minn din il-kariga jew mill-fiduċja pubblika fiha. 4. Fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet stabbiliti taħt dan l-Att, il-Kummissarju għandu jaġixxi indipendentement u ma għandux ikun soġġett għad-direzzjoni jew il-kontroll ta’ ebda persuna jew awtorità oħra. 5. Ra ppreżentanza tal-Kummissarju. Dokument li jagħti x’jifhem li jkun strument magħmul jew maħruġu ffirmat mill-Kummissarju għandu jintlaqa’ bi prova u għandu, sakemm ma jiġix ippruvat il-kuntrarju, jitqies bħala strument magħmul jew maħruġ mill-Kummissarju. 6. (1) Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (2), il-Kummissarju għandu jibqa’ fil-kariga għal żmien tliet sninu għandu jkun eliġibbli biex jerġa’ jinħatar mill-ġdid meta jiskadi dak iż-żmien tal-kariga. (2) Sakemm il-kariga ma ssirx vakanti qabel, persuna maħtura bħala Kummissarju għandha tibqa’ fil-kariga sakemm jinħatar Kummissarju ġdid. (3) Il-Kummissarju jista’ f’kull żmien jirriżenja mill-kariga tiegħu permezz ta’ ittra bil-mikub lill-Ministru. 7. Tneħħija jew sospensjoni mill-kariga. Kummissarju jista’ f’kull żmien jitneħħa jew ikun sospiż mill-kariga mill-Prim Ministru wara konsultazzjoni mal-Kumitat għal raġunijiet ta’ nuqqas ta’ kapaċità bil-provi biex jaqdil-funzjonijiet tal-kariga ta’ Kummissarju jew għal imġiba ħażina bil-provi: Iżda jekk il-Kumitat mhuwiex kostitwit jew jekk il-Parlament ma jkunx qed jiltaqa’, il-Kummissarju jista’ jiġi sospiż mill-kariga, mill-Prim Ministru, skont id-diskrezzjoni tiegħu: Iżda wkoll jekk il-Kummissarju ma jkunx kapaċi jaqdil-funzjonijiet tal-kariga ta’ Kummissarju jew fil-każ ta’ mġiba ħażina ppruvata għas-sodisfazzjon tal-Prim Ministru, din is-sospensjoni għandha tibqa’ fis-seħħ għal perjodu massimu ta’ xahrejn wara li l-Kumitat ikun kostitwit u l-Parlament ikun qed jiltaqa’, wara liema terminu l-Kumitat għandu jikkonferma jew jirrevoka tali sospensjoni. 8. (1) Il-Prim Ministru jista’, f’kull żmien waqt il-mard jew l-assenza tal-Kummissarju jew għal xi raġuni temporanja oħra, jaħtar sostitut sakemm il-Kummissarju jerġa’ jidħol lura għal xogħlu. (2) Persuna ma għandhiex tkun kwalifikata biex tinħatar taħt dan l-artikolu jekk dik il-persuna tkun skwalifikata milli tinħatar għall-kariga ta’ Kummissarju taħt l-artikolu 3(2). 9. Funzjonijiet tal-Kummissarju. (1) Il-Kummissarju għandu jkollu l-funzjonijiet li ġejjin: (a) li jippromwovi u jaqbeż għad-drittijiet u l-interessi tal-anzjani u jissalvagwardja dawk id-drittijiet u l-interessi; (b) li jippromwovi l-opportunitajiet għal, u jelimina d-diskriminazzjoni kontra, l-anzjani; (ċ) li jinkoraġġixxi l-aħjar prattiċi fit-trattament tal-anzjani; (d) li jżomm taħt reviżjoni l-adegwatezza u l-effettività ta’ kwalunkwe leġiżlazzjoni li għandha x’taqsam u taffettwa l-interessi tal-anzjani; (e) li jargumenta favur sapport adegwat u servizzi lill-persuni li jagħtu l-wens lill-anzjani; (f) li jissorvelja u jeżamina l-impatt ta’ kwalunkwe deċiżjoni meħuda minn xikorp, entità jew awtorità dwar id-drittijiet tal-bniedem u l-interessi tal-persuni anzjani; (g) li jippromwovi l-protezzjoni tal-anzjani minn kwalunkwe abbuż, ħsara, trattament mhux xieraq, negliġenza u esplojtazzjoni fi kwalunkwe forma; (h) li jippromwovi l-ogħla standards ta’ saħħa, edukazzjoni, divertiment, faċilitajiet rikreattivi u servizzi soċjali għall-anzjani f’konformità mal-istandards approvati relattivi li jkunu fis-seħħ minn żmien għal żmien; (i) li jiżgura li l-miżuri kollha possibbli huma meħuda mill-awtoritajiet rilevanti sabiex jipprevjenu u jindirizzaw il-faqar u l-esklużjoni soċjali u materji relatati fost l-anzjani; (j) li jippromwovi konformità mal-Prinċipji tal-Ġnus Magħquda għall-Anzjani (United Nations Principles for Older Persons) adottata mill-Assemblea Ġenerali tal-Ġnus Magħquda fis-16 ta’ Diċembru 1991, il-Pjan ta’ Azzjoni Internazzjonali f’Madrid dwar l-Anzjanità (Madrid International Planof Actionon Ageing li jippromwovi konformità mal-Prinċipji tal-Ġnus Magħquda għall-Anzjani (United Nations Principles for Older Persons) adottat mill-Ġnus Magħquda matul it-Tieni Assemblea Dinjija dwar l-Anzjanità (8-12 ta’ April 2002), flimkien ma’ dawk it-trattati internazzjonali, konvenzjonijiet jew ftehimiet relatati mal-anzjani kif jew li jiġu ratifikati jew li xort’oħra Malta taderixxi għalihom. (2) Il-Kummissarju jista’ joħroġ linji gwida dwar l-aħjar prattiċi konnessi ma’ kwalunkwe materja relatata fl-interessi tal-anzjani u waqt li jagħmel dan il-Kummissarju jista’ jwettaq kull konsultazzjoni li tista’ tkun meħtieġa jew neċessarja. 10. Prinċipji ta’ direzzjoni. Il-Kummissarju għandu jkollu bħala gwida l-prinċipji ġenerali li ġejjin: (a) li l-aqwa interessi tal-anzjani u tal-familja jiġu l-ewwel u qabel kollox; (b) li l-anzjani kollha għandhom jiġu ttrattati b’dinjità, rispettusens ta’ ġustizzja; (ċ) li anzjani b’diżabilità u, jew ċirkustanzi soċjali żvantaġġati għandhom igawdu l-istess kwalità ta’ ħajja bħall-anzjani l-oħra kollha; (d) li l-anzjani u l-familji tagħhom għandu jkollhom kull opportunità li jipparteċipaw f’deċiżjonijiet li jolqtuhom u fid-definizzjoni, l-ippjanar u l-evalwazzjoni ta’ servizzi lil anzjani; u (e) li l-gvern, il-familji u l-komunitajiet jaqsmu kull responsabbiltà għall-promozzjoni tal-iżvilupp u l-ġid tal-anzjani. 11. Promozzjoni tal-aqwa interessi tal-anzjani. Bil-għan li jippromwovi l-ġid tal-anzjani u jżomm kontroll kontinwu fuq il-kondizzjonijiet li taħthom l-anzjani jagħmlu progress, il-Kummissarju għandu: (a) jipprovdi edukazzjoni u informazzjoni pubblika maħsuba biex jippromwovu kull għarfien tad-drittijiet tal-anzjani; (b) jagħti bidu għal miżuri biex jiġu asseriti d-drittijiet tal-anzjani u jinġiebu ’l quddiem l-interessi tagħhom; (ċ) jiġbor informazzjoni u jinvestiga kwalunkwe allegat ksur jew ksur potenzjali tad-drittijiet tal-bniedem tal-anzjani; (d) jistabbilixxi standards li għandhom jiġu applikati minn ministeri, dipartimenti jew aġenziji tal-Gvern sabiex jiġi żgurat li l-proċessi ta’ reviżjoni interni tagħhom ikunu jwieġbu għall-ilmenti dwar deċiżjonijiet li jkollhom x’jaqsmu mal-għoti ta’ servizzi maħsubin għall-anzjani; (e) jikkontrolla dwar jekk il-ministeri, id-dipartimenti jew l-aġenziji tal-Gvernimsemmija fil-paragrafu (d) ikunux qegħdin jilħqu l-istandards stipulati taħt dak il-paragrafu; (f) jiġbor informazzjoni, u jmexxi jew jinkoraġġixxi riċerka dwar materji rilevanti għas-servizzi għall-anzjani; (g) jiżgura li dawk is-servizzi fir-rigward tal-anzjani jkunu- (i) aċċessibbli, (ii) bbażati fil-komunità, (iii) koordinati u integrati, (iv) inklussivi ta’ sess, diżabilità, kultura, ilsien, u orjentazzjoni sesswali, u (v) iwieġbu għal ħtiġiet individwali; (h) jipprovdi edukazzjoni u informazzjoni pubblika maħsubin biex jippromwovu għarfien tal-ħidma tal-Kummissarju, u jistieden kummenti mill-pubbliku dwar dik il-ħidma; (i) jikkontrolla u jistma kull policy u prattika ta’ servizzi ta’ benesseri soċjali li jolqtu lill-anzjani; (j) jiżgura li l-leġiżlazzjoni li għandha x’taqsam mal-ħarsien tal-interessi tal-anzjani tiġi osservata; (k) jaġixxi ta’ portavuċi għad-drittijiet, ħtiġiet u interessi tal-anzjani u joħroġ bi proposti għal miżuri li jistgħu jsolvu jew jipprevjenu konflitti bejn l-anzjani u s-soċjetà; u (l) jagħti pariri lill-Gvern u jipproponi lill-Gvern dawk il-miżuri li jistgħu jkunu meħtieġa sabiex ikun jista’ jiġi provdut dwar id-drittijiet u l-interessi tal-anzjani. 12. Kunsill għall-Anzjani. (1) Għandu jkun hemm Kunsill għall-Anzjani maħtur mill-Ministru sabiex jgħin lill-Kummissarju. Dan il-Kunsill għandu jkun magħmul mill-Kummissarju li għandu jkun iċ-chair personu sitt membri oħra maħtura kif ġej: (a) persuna waħda maħtura mill-Ministru; (b) persuna waħda maħtura mill-Ministru responsabbli għas-saħħa; (ċ) persuna waħda maħtura mill-Ministru responsabbli għall-edukazzjoni; (d) persuna waħda maħtura mill-Kummissjoni Nazzjonali għall-Anzjanità Attiva; u (e) żewġ persuni maħtura mill-Kunsill Nazzjonali għall-Anzjani. (2) Il-Kunsill ikollu d-dritt li jeleġġi b’għażla saħames persuni oħra li, fl-opinjoni tal-Kunsill, jirrappreżentaw l-aħjar lill-anzjani u d-drittijiet tal-anzjani. Sakemm ikun possibbli, dawn il-persuni għandhom ikunu anzjani u persuni involuti fil-promozzjoni tad-drittijiet tal-anzjani. (3) Il-quorum tal-Kunsill għandu jkun stabbilit bil-preżenza taċ-chair personu żewġ membri oħra. (4) Il-Kunsill għandu jiltaqa’ mill-inqas darba kull tliet xhuru għandu jitlaqqa’ miċ-chair person. Ic-chair person Il-Kunsill għandu jiltaqa’ mill-inqas darba kull tliet xhuru għandu jitlaqqa’ miċ-chair person għandu wkoll jsejjaħ laqgħa tal-Kunsill meta mill-inqas żewġ membri tal-istess Kunsill jitolbuhjagħmel dan. (5) Il-Kunsill għandu, bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta’ qabel, jirregola l-proċeduri tiegħu nnifsu. (6) Il-funzjonijiet tal-Kunsill ikunu: (a) jissorvelja l-konformità mal-Prinċipji tal-Ġnus Magħquda dwar l-Anzjani (United Nations Principles for Older Persons) adottata mill-Assemblea Ġenerali tal-Ġnus Magħquda fis-16 ta’ Diċembru 1991, il-Pjan ta’ Azzjoni Internazzjonali f’Madrid dwar l-Anzjanità (Madrid International Planof Actionon Ageing jissorvelja l-konformità mal-Prinċipji tal-Ġnus Magħquda dwar l-Anzjani (United Nations Principles for Older Persons) adottat mill-Ġnus Magħquda matul it-Tieni Assemblea Dinjija dwar l-Anzjanità (8-12 ta’ April 2002), flimkien ma’ dawk it-trattati internazzjonali, konvenzjonijiet jew ftehimiet li għandhom x’jaqsmu mal-anzjani kif jew li jiġu ratifikati jew li xort’oħra Malta taderixxi għalihom; (b) jagħti pariru jassisti lill-Kummissarju fit-twettiq tal-funzjonijiet ta’ Kummissarju kif elenkat fl-Att, u fil-promozzjoni tal-benesseri tal-anzjani kif speċifikat fl-artikolu 11. 13. Il-Kummissarju, il-membri tal-Kunsill u kull membru tal-persunal fl-uffiċċju tal-Kummissarju għandhom ikunu marbuta bil-kunfidenzjalità fir-rigward tal-materji personali kollha li jaslu għall-għarfien tagħhom fl-eżerċizzju tas-setgħat tagħhom u fit-twettiq tad-dmirijiet u l-funzjonijiet skont dan l-Att; u m’għandhomx jiżvelaw ebda materjali tasal għall-għarfien tagħhom kif hawn fuq imsemmi, bl-eċċezzjoni ta’ investigazzjonijiet uffiċjali, jew prosekuzzjoni ta’ reat skont dan l-Att jew xi reat ieħor kontra anzjan meta l-investigazzjoni jew prosekuzzjoni titwettaq mill-awtorità uffiċjali kompetenti. 14. Investigazzjonijiet. (1) Mingħajr ħsara għad-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (2), il-Kummissarju jista’ jagħmel investigazzjoni għal kwalunkwe raġuni konnessa mat-twettiq tad-dmirijiet tal-Kummissarju jew fuq ilment bil-miktub lill-Kummissarju minn kwalunkwe persuna jew fuq inizjattiva tal-Kummissarju nnifsu. (2) Il-Kummissar ju ma għandu jagħmel ebda investigazzjoni dwar konflitti speċifiċi individwali bejn anzjani u t-tuturi tagħhom jew il-persuni li jagħtuhom il-wens u kull ħaġa oħra li taqa’ taħt il-kompetenza ta’ xi qorti jew tribunal stabbilit bil-liġi u f’kull każ bħal dak il-Kummissarju għandu jippreżenta lil min jagħmel l-ilment, ir-raġuni għaliex ikun qiegħed jirrifjuta. (3) Kull investigazzjoni mill-Kummissarju skont dan l-Att għandha ssir fil-magħluq. (4) Il-Kummissarju jista’ jisma’ jew jikseb informazzjoni mingħand dawk il-persuni li huwa jqis xieraq, u jagħmel dawk l-inkjesti li jqisxierqa. (5) Il-Kummissarju m’għandux jasal għal konklużjoni jew jagħmel xi rakkomandazzjoni li tista’ taffettwa b’mod negattiv il-persuna li qed tiġi investigata mingħajr ma jagħti lil din il-persuna id-dritt tas-smigħ. (6) Jekk, matul jew wara xi investigazzjoni, il-Kummissarju jkun tal-opinjoni illi hemm evidenza sostanzjali ta’ xiksur sinifikanti min-naħa ta’ xi persuna li qed tiġi investigata, huwa għandu jirreferi l-kwistjoni lill-awtoritajiet xierqa inkluża l-Pulizija: Iżda l-Kummissarju jista’ jkompli bl-investigazzjonijiet tiegħu wara li jkun irrefera l-kwistjoni kif hawn fuq imsemmi. (7) Kwalunkwe persuna li għaliha japplika dan l-Att għandha d-dmir li tikkopera, fi kwalunkwe stadju, f’investigazzjoni skont dan l-Att. (8) Mingħajr ħsara għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att u ta’ kull regola magħmula taħt u, il-Kummissarju jista’ jirregola l-proċeduri tiegħu b’dak il-modil li huwa jaħseb xierqa. (9) Iċ-ċaħda tal-Kummissarju milli jwettaq investigazzjoni għandha tkun waħda finali. (10) Mal-approvazzjoni ta’ talba sabiex issir investigazzjoni fuq ilment, il-Kummissarju għandu jinnotifika lil min jagħmel l-ilment bid-deċiżjoni li ser jinvestiga u għandu jinnotifika kull dipartiment, aġenzija jew entità involuta bl-intenzjoni li ser jinvestiga. (11) Il-Kummissarju jista’ jagħti parir lil min jagħmel l-ilment dwar ir-rimedji amministrattivi u ġudizzjarji applikabbli u rilevanti jew dwar il-modi differenti ta’ ilmenti disponibbli lil min jagħmel l-ilment qabel jew minflok ma jsirilment mal-Kummissarju. (12) Il-Kummissarju għandu jħejji u jippubblika rapport tar-riżultanzi f’xi investigazzjoni formali u għandu jinkludi fih dawk ir-rakkomandazzjonijiet li jkunu jidhrulu li huma meħtieġa jew spedjenti. (13) Il-Kummissarju jista’ jiddelega kull waħda mill-funzjonijiet tiegħu lil uffiċjal għoli sa limitu ta’ awtorità mogħtija mill-Kummissarju. 15. Evidenza. (1) Għall-finijiet ta’ investigazzjoni l-Kummissarju jista’ jeħtieġ xi persuna li tkun fil-pussess ta’ dokumenti jew informazzjoni rilevanti għall-investigazzjoni li l-Kummissarju jista’ jqis meħtieġ jew spedjenti li jkollu, sabiex: (a) tipproduċi dawk id-dokumenti; u, jew (b) tagħti l-informazzjoni bil-miktub; u, jew (ċ) tat tendi f’ħinu post speċifikat u tagħti informazzjoni orali bil-ġurament. (2) It-taħrika għall-attendenza ta’ xhieda tista’ ssir fil-forma stabbilita fl-Iskeda jew f’xi forma oħra kif ikun xieraq skont il-każ, u għandha tkun iffirmata mill-Kummissarju. (3) Minkejja d-dispożizzjonijiet tas-subartikoli), l-ebda persuna m’għandha tkun imġiegħla li tagħti informazzjoni jew tipproduċi dokumenti li dik il-persuna ma tistax tkun imġiegħla tagħti jew tipproduċi fi proċeduri ċivili jew kriminali quddiem qorti. (4) Il-Kummissarju għandu jkollu s-setgħali- (a) iħarrek xhieda; (b) jagħti l-ġurament lil kull xhieda jew kull persuna interessata. (5) Taħrika tista’ tiġi notifikata jew personalment jew bil-posta. Meta tiġi notifikata personalment tkun biżżejjed bħala prova tan-notifika l-evidenza li t-taħrika tħalliet ma’ persuna ’l fuq minn sit tax-il sena fil-post ta’ residenza jew ħidma tal-persuna mħarrka; u jekk notifikata bil-posta tkun biżżejjed bħala prova tan-notifika l-evidenza li t-taħrika ġiet debitament indirizzata u impustata. (6) Dawn li ġejjin għandhom mutatis mutandis japplikaw għall-persuna li tkun ser tinstema’ mill-Kummissarju: (a) Kap.9. Kap. 9. id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 522 tal-K[żaħodiċi Kriminali, meta l-persuna li ser tinstema’ tirrifjuta milli tagħti x-xhieda tagħha meta meħtieġa tagħmel dan mill-Kummissarju; għal dawn il-finijiet, il-proċeduri quddiem il-Kummissarju għandhom jitqiesu bħala proċeduri quddiem qorti; (b) Kap.9. Kap. 9. Kap. 9. id-dispożizzjonijiet tal-artikoli 104, 105, 107, 108 u 109 tal-Kodiċi Kriminali, skont il-każ, meta l-persuna li ser tinstema’ matixhidx il-verita; għal dawn il-finijiet il-proċeduri quddiem il-Kummissarju għandhom jitqiesu bħala proċeduri quddiem qorti u l-persuna li qed tagħti x-xhieda għandha titiqies bħala persuna li qed tagħti xhieda waqt dawk il-proċeduri: Iżda xejn f’dan is-subartikolu m’għandu jiġi interpretat bħala li jagħti lill-Kummissarju s-setgħa li jsibħati jew li jikkundanna xi persuna għal xi reat kriminali. F’kull proċediment quddiem qorti ta’ ġurisdizzjoni kriminali meta akkuża tkun saret kontra xi persuna għal xi ksur tad-dispożizzjonijiet tal-artikoli 104, 105, 107, 108, 109 jew 522 tal-Kodiċi Kriminali fir-rigward ta’ xhieda mogħtija jew ta’ rifjut li tingħata xhieda quddiem il-Kummissarju dak ir-reat għandu, għall-għanijiet u finijiet kollha tal-liġi, jitqies li jkun sar quddiem qorti ta’ ġurisdizzjoni kriminali u għandu jitqies bl-istess moddaqs li kieku sar f’dik il-qorti. (7) Għall-finijiet li tiġi determinata l-piena applikabbli kif jista’ jkun meħtieġ fi proċeduri għal rifjut milli tingħata xhieda jew għal sperġur jew ġurament falz taħt dan is-subartikolu, l-allegazzjoni li tkun qed tiġi investigata jew aġġudikata mill-Kummissarju għandha titqies li tista’ twassal għall-piena li għaliha dik l-allegazzjoni tista’ twassal li kieku l-istess fatt seħħ quddiemxiqorti. 16. Rakkomanda z-zjonijiet. (1) Il-Kummissarju jista’ jagħmel rakkomandazzjonijiet għal azzjoni biex tittieħed minn persuni oħra jew minnxikorp ieħor skont kif meħtieġ jew spedjenti u jista’ jippubblika dawk ir-rakkomandazzjonijiet, jekk il-Kummissarju jidhirlu li jkun hekk xieraq, bla ma jikxefl-identità tal-persuna l ir-rapport ikun jirreferi għaliha. (2) F’dawk il-każi meta l-Kummissarju jiddeċiedi li jagħmel rakkomandazzjonijiet, għandu jitfassal rapport mill-Kummissarju fejn ifisser ir-raġunijiet għar-rakkomandazzjonijiet u għandu jibgħat kopja ta’ dak ir-rapport. 17. Konformità mal-Prinċipji tal-Ġnus Magħquda għall-Anzjani (United Nations Principles for Older Persons). (1) Jekk jidher lill-Kummissarju li persuna jew korp partikolari mhuwiex konformi mad-dispożizzjonijiet tal-Prinċipji tal-Ġnus Magħquda għall-Anzjani (United Nations Principles for Older Persons) adottat mill-Assemblea Ġenerali tal-Ġnus Magħquda fis-16 ta’ Diċembru 1991, il-Kummissarju jista’ jagħmel rakkomanda z-zjonijiet fl-għamla ta’ avviż ta’ konformità li jkun jagħti l-fehma tal-Kummissarju dwar il-mod kif ma jkunx hemm konformità mad-dispożizzjonijiet tal-Prinċipji u dwar l-azzjoni li jkollha tittieħed għar-rigward ta’ dik il-konformità. (2) Kull persuna jew korp li jirċievi rakkomandazzjoni skont is-subartikolu (1), għandu jipprovdi lill-Kummissarju risposta fi żmien ħmistax-il jum mid-data tan-notifika tar-rakkomandazzjoni. (3) Meta persuna jew korp li lilhom ġiet diretta rakkomandazzjoni jkunu biħsiebhom jikkunsidraw ir-rakkomandazzjoni, huma għandhom jagħtu lill-Kummissarju informazzjoni rigward l-azzjoni li tkun ittieħdet jew li tkun ser tittieħed b’rispons għar-rakkomandazzjoni. (4) Meta persuna jew korp li lilhom tkun saret rakkomandazzjoni ma jkunux biħsiebhom josservaw ir-rakkomandazzjoni, huma għandhom jagħtu lill-Kummissarju r-raġunijiet li għalihom mhux ser josservaw ir-rakkomandazzjoni u l-Kummissarju jista’, jekk iqis li huwa xieraq, jippubblika dawn ir-raġunijiet. (5) In-nuqqas ta’ rispota għandu jitqies bħala intenzjoni ta’ nuqqas ta’ konformità mar-rakkomandazzjoni. (6) Kull persuna jew korp li lilhom tkun saret rakkomandazzjoni għandhom jagħtu lill-Kummissarju l-informazzjoni kollha neċessarja sabiex jivverfika jekk ir-rakkomandazzjoni ġietx segwita jew le. (7) Il-Kummissarju għandu jistabbilixxi u jżomm Reġistru ta’ Avviżi ta’ Konformità u r-reġistru jista’ jkun spezzjonat minn kull persuna wara li tikseb l-awtorizzazzjoni meħtieġa mingħand il-Kummissarju. 18. (1) Kull meta jkun jidher meħtieġ jew spedjenti, il-Kummissarju jista’ jagħmel jew jordna li ssir Dikjarazzjoni ta’ Impatt fuq l-Anzjani rigward xi deċiżjoni jew proposta fuq xi policy li tolqot l-anzjani. (2) Dikjarazzjoni ta’ Impatt fuq l-Anzjani għandha tispjega l-impatt probabbli fuq l-anzjani tad-deċiżjoni jew tal-proposta fuq policy. (3) Il-Kummissarju jista’ jippubblika d-Dikjarazzjoni ta’ Impatt fuq l-Anzjani. 19. Rapport annwali. (1) Il-Kummissarju għandu, mhux aktar tard minn sitt ġimgħat wara tmiem kull sena kalendarja, jagħmel u jibgħat lill-Ministru rapport annwali li għandu jinkludi: (a) rapport tal-attivitajiet tal-Kummissarju tul is-sena; (b) deskrizzjoni ġenerali tal-qagħda tal-anzjani f’Malta u survey tal-iżviluppi li jkunu laqtuhom; (ċ) rakkomandazzjonijiet dwar il-ħtieġa ta’ leġiżlazzjoni jew bidla fir-regoli jew policies; u (d) kull reazzjoni li tkun saret lill-Kummissarju skont dan l-Att. (2) Il-Ministru għandu, mal-ewwel opportunità u mhux aktar minn tmien ġimgħat wara li jkun irċieva kopja ta’ kull rapport bħal dak, jew jekk f’xi żmien tul dak il-perjodu l-Kamra tad-Deputati ma tkunx qed tiltaqa’, fi żmien tmien ġimgħat mill-bidu tas-sessjoni li jmiss, jordna li kopja ta’ kull rapport bħal dak titqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tad-Deputati. (3) Ir-rapport imsemmi fis-subartikolu (1) għandu jiġi diskuss mill-Kumitat. 20. Kull persuna li xjentemnettimpedixxi jew tostakola lill-Kummissarju jew membru tal-persunal tiegħu fit-twettiq jew fl-eżerċizzju tas-setgħat jew funzjonijiet mogħtija skont l-Att; jew li tirrifjuta, jew mingħajr raġuni valida tonqos milli tattendi fil-ħin u l-post indikat fit-taħrika; jew tirrifjuta, mingħajr raġuni valida milli twieġeb b’mod sħiħ u sodisfaċenti, mill-aħjar għarfien u twemmin tagħha għall-mistoqsijiet imqiegħda lilha mill-Kummissarju, jew tirrifjuta jew tonqos, mingħajr raġuni valida, li tagħti informazzjoni meħtieġa mill-Kummissarju jew xjentement tagħti informazzjoni falza jew qarrieqa skont dan l-Att, tkun ħatja ta’ reatuteħel meta tinstab ħatja multa ta’ mhux aktar minn elfuħames mitteuro (€ 1,500): Iżda meta l-att kommess mill-ħati jkun jikkostitwixxi reat aktar serju taħt xi liġi oħra, id-dispożizzjonijiet ta’ dik il-liġi l-oħra għandhom ikunu japplikaw fir-rigward ta’ dak l-att. 21. Dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att ma jidderogawx mid-dispożizzjonijiet tal-Kostituzzjoni ta’ Malta. Id-dispożizzjonijiet tal-artikoli 3, 6, 7 u 9 għandhom ikunu b’żjieda mad-dispożizzjonijiet tal-Kostituzzjoni ta’ Malta u ma għandhomx jidderogaw minnhom għar-rigward tal-ħatra, id-dixxiplina u t-tneħħija ta’ uffiċjali pubbliċi.