525 ATT DWAR IS-SAĦĦA MENTALI Biex jirregola l-għoti ta’ servizzi dwar is-saħħa mentali, kura uriabilitazzjoni filwaqt li jinġiebu ’l quddiem u jiġu rispettati d-drittijiet ta’ nies li jbatu minn diż ordni mentali. L-ATT XXII tal-2012 kif emendat bl-Avviż Legali 206 tal-2017. L-ATT XXII tal-2012 kif emendat bl-Avviż Legali 206 tal-2017. 1. Titolu fil-qosor. It-titolu fil-qosor ta’ dan l-Att hu l-Att dwar is-Saħħa Mentali. TAQSIMA I PRELIMINARI Tifsir. 2. F’dan l-Att kemm-il darba r-rabta tal-kliem ma tkunx teħtieġ xort’oħra: "carer responsabbli" tfisser min jinħatar bis-saħħa tal-artikolu 4 u "carer" għandha tinftiehem b’dan il-mod; "direttur kliniku " tfisser l-ispeċjalista responsabbli għall-kura klinika provduta minn faċilità li ċenzjata; "diż ordni mentali " tfisser disfunzjoni mentali jew ta’ mġiba sinifikanti, murija b’sinjali u, jew sintomi li jindikaw distorsjoni fil-funzjonament mentali, inkluż disturbi f’xi qasam wieħed jew aktar tal-ħsieb, burdati, rieda, perċezzjoni, fehma, orjentament jew memorja li jkunu daqstant preżentihekk li jitqiesu li jkunu patoloġiċi kif klassifikati fi standards mediċi u dijanjostiċi aċċettati internazzjonalment u "mardmentali" għandha tiftiehem b’dan il-mod, u għall-fini għal kull ħaġa li għandha x’taqsam ma’ proċedimenti kriminali, għandha tinkludi "ġenn" kif dan jiftiehem għall-fini tal-Kodiċi Kriminali; Kap.9. Kap. 9. "faċilità liċenzjata għas-saħħa mentali " tfisser ambjent għall-kura tas-saħħa, sew privat sew pubbliku, li jkollu liċenza kif imiss biex jipprovdi kura dwar is-saħħa mentali u "faċilità liċenzjata" għandha tiftiehem b’dan il-mod; "inabilitazzjoni " tfisser inabilitazzjoni kif interpretata għall-finijiet tal-Kodiċi Ċivili u tal-Kodiċi ta’ Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili; " interdizzjoni " tfisser interdizzjoni kif interpretata għall-finijiet tal-Kodiċi Ċivili u tal-Kodiċi ta’ Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili; Kap. 16. Kap. 12. Kap. 16. Kap. 12. "kapaċità mentali " tfisser l-abbiltà u l-kompetenza ta’ pazjent li jagħmel deċiżjonijiet ta’ kategoriji u tipi differenti u li jkun ikkunsidrat responsabbli għall-azzjonijiet tiegħu; " il-Kummissarju " tfisser il-Kummissarju stabbilit bl-artikolu 5; " kunsens informat " tfisser dik id-deċiżjoni meħuda mill-pazjent jew mill-carer skont il-każ wara li jkun ġie infurmat bid-drittijiet tiegħu skont artikolu 3; "kura " tinkludi kura volontarja u involontarja ta’ xorta medika, ta’ infermerija, soċjali u psikoloġika u "kura" għandha tiftiehem b’dan il-mod; " kura speċjali " tfisser dawk it-tipi ta’ interventi terapewtiċi in vażivi jew irriversibbli elenkati fil-Lista ta’ Kura Speċjalif fit-Taqsima I tal-Erba tax-il Skeda; " kura multidixxi plinarja " tfisser il-kura li tingħata lil pazjent minn professjonisti fil-kura tas-saħħa differenti li jaħdmu flimkien bħala tim; " kura restrittiva " tinkludi l-firda mill-oħrajn u t-trażżin; " kura taħt kustodja " tfisser kura mhux medika li tgħin persuna bl-attivitajiet tiegħu jew tagħha fil-ħajja ta’ kuljum u li ma tkunx teħtieġ il-kura kontinwa ta’ professjonisti fil-kura tas-saħħa; "leave " tfisser meta persuna tkun temporanjament assenti minn faċilità liċenzjata bl-approvazzjoni tal-ispeċjalista responsabbli imma fil-każ ta’ dħul involontarju, il-persuna xorta tibqa’ taħt l-Ordni maħruġa taħt dan l-Att u tkun tista’ tittieħed lura għal kura involontarja fil-faċilità li ċenzjata; "mentalwel fare officer" tfisser professjonist fil-kura tas-saħħa li jkollu esperjenza fis-saħħa mentali u li jinħatar mill-Ministru fuq rakkomandazzjoni tad-direttur kliniku għall-finijiet ta’ dan l-Att; " il-Ministru " tfisser il-Ministru responsabbli għas-saħħa; "minorenni" jew "minuri " tfisser persuna taħt l-età ta’ tmintax-il sena; "pazjent " tfisser persuna inkluż minuri, li tkun taħt kura jew riabilitazzjoni volontarja jew involontarja u "persuna" għandha tiftiehem b’dan il-mod; "pazjent involontarju " tfisser pazjent li jkun qiegħed ġewwa l-faċilità liċenzjata jew fil-komunità jirċievi kura kontra l-volontà tiegħu; " pjan ta’ kura multidixxi plinarja " tfisser il-pjan li jfassal l-interventi mediċi, ta’ infermerija, soċjali, psikoloġiċi uriabilitattivi li jistgħu jkunu meħtieġa biex jiġu indirizzati b’mod komplet il-ħtiġiet tal-persuna, l-eżiti, responsabbiltajiet u skadenzi mistennija li għandhom jiġu rispettati meta tkun qiegħda tingħata kura lill-pazjent u "pjan ta’ kura" għandha tiftiehem b’dan il-mod; " professjonist fil-kura tas-saħħa " tfisser professjoni streġistrat mal-Kunsill rilevanti taħt l-Att dwar il-Professjonijiet tas-Saħħa [żaħ, jew taħt kull Att ieħor li jirregola l-professjonijiet ta’ ħidma soċjali u, jew il-psikoloġija, u "persunal fil-kura tas-saħħa" għandha tiftiehem b’dan il-mod; Kap. 464. Kap. 464. " speċjalista responsabbli " tfisser l-ispeċjalista fil-psikjatrija li pazjent jiddaħħal taħt il-kura tiegħu jew li jkun qed jirċievi xikura taħtu; "speċjalista fis-saħħ a mentali " tfisser speċjalista li jkollu ismu mniżżel fir-Reġistru ta’ Speċjalisti fil-Psikjatrija li jinżamm mill-Kunsill Mediku taħt id-dispożizzjonijiet tal-Att dwar il-Professjonijiet tas-Saħħa, u "speċjali sta" għandha tiftiehem b’dan il-mod; Kap. 464. Kap. 464. "tabib" tfisser persuna li jkollha isimha mniżżel fir-Reġistri Mediċi miżmuma mill-Kunsill Mediku u "persunal mediku" għandha tiftiehem b’dan il-mod; "timmultidixxi plinarju " tfisser grupp ta’ professjonisti differenti fil-kura tas-saħħa li jaħdmu flimkien bħala timmeta jkunu qegħdin jagħtu xi kura lill-pazjent u "tim" għandha tiftiehem b’dan il-mod; " uffiċjal eżekuttiv ewlieni " tfisser il-persuna responsabbli għall-immaniġġar ta’ faċilità li ċenzjata. TAQSIMA II DRITTIJIET TAL-UTENTI U CARERS 3. (1) Mingħajr preġudizzju għal kull ħaġa prevista f’dan l-Att u kemm-il darbadin ma tkunx projbita mil-liġi, persuni b’diżordnimenta li jkollhom jedd: (a) li jwettqu kull dritt ċivili, politiku, ekonomiku, soċjali, reliġjuż, edukattiv u kulturali dwar kwalitajiet individwali, kapaċitajiet u sfondi diversi u mingħajr ebda diskriminazzjoni minħabba f’inkapaċità fiżika, età, ġeneru, orjentament sesswali, razza, lewn, lingwa, reliġjon jew oriġni nazzjonali jew etnika jew soċjali; (b) li jirċievu kura tal-istess kwalità u standard bħal individwi oħra li jkunu qegħdin jirċievu l-kura; (ċ) li jirċievu kura li tkun tindirizza b’mod kompleti l-bżonnijiet tagħhom billi jsirilhom pjan ta’ kura multidixxi plinarja; (d) li jirċievu kura f’ambjent kemm jista’ jkun mhux restrittiv u b’mod li kemm jista’ jkun ma jkunx restrittiv; (e) li jirċievu kura primarjament fil-komunità; (f) għall-kura li tingħata wara uriabilitazzjoni meta dan ikun possibbli fil-komunità biex titħaffef l-inklużjoni soċjali tagħhom; (g) li jiġu mgħarrfa sew u biżżejjed dwar il-marda li jkollhom u s-servizzi multidixxiplinari disponibbli għall-bżonnijiet tagħhom u dwar l-għażliet għall-kura li jkunu disponibbli; (h) li jieħdu sehem attiv fit-tfassil tal-pjan ta’ kura multidixxi plinarja; (i) li jagħtu kunsens liberu u informat qabel ma tingħatalhom xikura u dak il-kunsens għandu jiġi reġistrat fir-rekord kliniku tal-pazjent. Dan mingħajr preġudizzju għad-dritt li jkollu l-pazjent li jirtira l-kunsens tiegħu; (j) li jkollhom carer responsabbli li jagħżlu huma kull meta dan ikun possibbli; (k) għall-kunfidenzjalità ta’ kull informazzjoni dwarhom infushom, il-marda tagħhom u l-kura li jkunu qegħdin jieħdu tkun xi tkun l-għamla kif din tinħażen, u dik l-informazzjoni m’għandhiex tiġi żvelata lil terzi mingħajr il-kunsens tagħhom sakemm: (i) ma jkunx hemm xi emerġenza ta’ theddid għall-ħajja meta tkun tenħtiġġ informazzjoni urġenti biex issalva l-ħajja; jew (ii) din tkun fl-interess tas-sigurtà pubblika; jew (iii) ikun hemm l-ordni ta’ xi qorti biex isir dan; jew (iv) min ikun qed jitlob dik l-informazzjoni jkollu jedd għaliha kif trid il-liġi; (l) li jkollhom aċċess għar-rekords kliniċi tagħhom kemm-il darba, fil-fehma tal-ispeċjalista responsabbli l-iżvelar ta’ dik l-informazzjoni ma jkunx ta’ dannu għas-saħħa tal-persuna jew iqiegħed f’riskju s-sigurtà ta’ oħrajn. Meta xi informazzjoni tinżamm, il-pazjent jew il-carer responsabbli, jista’ jikkontesta dik id-deċiżjoni mal-Kummissarju; (m) li jkunu mgħarrfa fi żmien erbgħa u għoxrin siegħa mid-dħul tagħhom ġewwa faċilità liċenzjata jew minn meta jirċievu Ordni ta’ Kura fil-Komunità, bid-drittijiet li għandhom b’mod u b’lingwa li l-pazjent ikun jifhem, u f’dik l-informazzjoni għandu jkun hemm imfiehma xi jkunu dawk id-drittijiet u kif dawn jistgħu jiġu eżereitati; (n) għal kull rispett għad-dinjità tagħhom; (o) li jiġu mħarsa minn kurakrudili, inumana u degradanti; (p) għall-privatezza tagħhom kemm-il darba ma jkunx hemm riskju serju għas-saħħa tal-persuna jew għas-sigurtà ta’ oħrajn; (q) għal ambjent siguru iġjeniku; (r) li jikkomunikaw b’mod liberu u mhux ristrett barra mill-faċilità li ċenzjata fejn ikunu qegħdin jirċievu l-kura, sakemm dik il-libertà ma tkunx detrimentali għas-saħħa tal-pazjent jew taffettwa d-drittijiet u l-libertajiet ta’ nies oħra. F’dawk iċ-ċirkostanzi għandha ssir applikazzjoni lill-Kummissarju għall-approvazzjoni ta’ restrizzjoni ta’ libertà mill-ispeċjalista responsabbli fuq il-formola rilevanti kif hemm fl-Ewwel Skeda; (s) li jkollhom żjarat privati fil-ħinijiet raġonevoli kollha kemm-il darba dik il-libertà ma tkunx ta’ detriment għas-saħħa tal-pazjent jew tkun taffettwa d-drittijiet u l-libertajiet ta’ persuni oħra. F’dawk iċ-ċirkostanzi għandha ssir applikazzjoni lill-Kummissarju għall-approvazzjoni ta’ restrizzjoni ta’ dawk iż-żjarat mill-ispeċjalista responsabbli fuq il-formola rilevanti kif hemm fl-Ewwel Skeda. (2) Ġaladarba u sakemm il-pazjent ma jkollux il-kapaċità mentali li jifhem xi informazzjoni dwar id-drittijiet tiegħu, allura dik l-informazzjoni għandha titwassal fi żmien 24 siegħa lill-carer responsabbli. 4. Carer responsabbli. (1) Il-carer responsabbli għandu jkun persuna li tkun soltu residenti f’Malta u li jkollha relazzjoni personali mill-qrib mal-pazjent u lituri tħassib għall-benesseri tiegħu. (2) Il-carer responsabbli għandu jkun persuna li jinħatar bil-miktub mill-pazjent biex jaġixxi f’ismu: Iżda meta l-pazjent m’għandux il-kapaċità mentali, jew xort’oħra jonqos milli jaħtar carer responsabbli bil-miktub, il-carer responsabbli għandu, bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (3) hawn taħt, jitqies li jkun persuna f’din l-ordni li ġejja: (a) żewġ jew mart il-pazjent, jekkikollha jew ikollu, kemm-il darba ma tkunx isseparata b’mod permanenti minn mal-pazjent, sew b’sentenza sew b’kunsens reċiproku awtorizzat b’digriet, f’kull każ mogħti mill-qorti kompetenti, jew tkun telqet jew tkun ġiet mitluqa mill-pazjent għal xi perjodu li jkun għadu ma ntemmx; jew (b) l-uliedsubien u bniet ’il fuq mill-età ta’ tmintax-il sena; jew (ċ) wieħed mill-ġenituri jew l-ieħor b’kunsens reċiproku; jew (d) xiħabib in timu jew xi qarib ieħor tal-pazjent; jew (e) f’dawk il-każi fejn carer) sa(d) t’hawn fuq ma jkunx jista’ jiġi identifikat, jinstab jew jirrofta li jagħti l-kunsens tiegħu, il-Kummissarju għandu jaħtar professjonist fil-kura tas-saħħa sabiex jassumi r-responsabbiltà ta’ carer f’dawk il-każi fejn carer responsabbli taħt paragrafi (a) sa (d responsabbli għall-finijiet biss tal-għoti jew iż-żamma tal-kunsens għal kura: Iżda wkoll minkejja d-dispożizzjonijiet ta’ dan is-subartikolu, l-ispeċjalista responsabbli jista’ jitlob lill-Kummissarju bil-miktub biex jissostitwixxi lill-carer responsabbli b’xi persuna oħra, filwaqt li jagħti r-raġunijiet għat-talba tiegħu u l-Kummissarju għandu meta jkun qed jirċievi t-talba jirrevedi l-każ u jagħti d-deċiżjoni tiegħu bil-miktub fi żmien 120 siegħa lill-ispeċjalista responsabbli u lill-pazjent. (3) Meta xi persuna tkun inħatret b’digriet tal-Qorti biex tirrappreżenta lill-pazjent, il-persuna hekk maħtura għandha titqies li tkun il-carer responsabbli ta’ dak il-pazjent. (4) Il-carer responsabbli għandu: (a) jiġi mgħarraf mill-ispeċjalista responsabbli jew mill-membru delegat tiegħu tat-tim multidixxiplinarju bid-drittijiet tal-pazjent u bis-servizzi u s-sostenn li jkollu disponibbli meta jkun qed jieħu ħsieb il-persuna; (b) ikollu aċċess għal dawk is-servizzi u sostenn; (ċ) jieħu sehem fit-tfassil tal-pjan ta’ kura multidixxi plinarja; (d) jiġi mgħarraf fil-prontummexxi sew fuq kif jista’ jagħti sostennu jieħu ħsieb il-pazjent aħjar. TAQSIMA III KUMMISSARJU 5. Kummissarju għall-Promozzjoni tad-Drittijiet ta’ Persuni b’Diż ordni Mentali. (1) Għandu jkun hemm Kummissarju għall-Promozzjoni tad-Drittijiet ta’ Persuni b’Diż ordni Mentali li jiġi maħtur mill-Prim Ministru wara konsultazzjoni mal-Kap tal-Oppożizzjoni taħt dawk il-kundizzjonijiet li jqis li jkunu adatti. (2) Il-Kummissarju għandu jeżerei ta l-funzjonijiet tiegħu taħt dan l-Att dwar każijiet partikolari skont il-ġudizzju individwali tiegħu, imma madankollu huwa jkun responsabbli lejn il-Ministru għall-mod kif jaqdid-dmirijiet tiegħu. (3) Meta jkun qed iwettaq il-funzjonijiet tiegħu, il-Kummissarju għandu jkun assistit minnu jikkonsulta ma’ - (a) professjonisti fil-kura tas-saħħa; u (b) kull persuna oħra inklużi utenti u carers. 6. Funzjonijiet tal-Kummissarju. (1) Il-Kummissarju għandu: (a) jġi b’il quddiem u jħares id-drittijiet ta’ persuni li jkunu qegħdinibatu m inn xi diż ordnimentali u l-carers tagħhom; (b) jirrevedi kull politika u jagħmel dawk ir-rakkomandazzjonijiet lil kull awtorità kompetenti li tkun biex iħares jew iżid id-drittijiet ta’ dawk il-persuni u biex jiffaċilita l-inklużjoni soċjali u l-benesseri tagħhom; (ċ) jirrevedi, jagħti u jestendi kull Ordni maħruġa kif imniżżel f’dan l-Att u għal dan l-għankulħadd għandu d-dmir li jidher quddiem il-Kummissarju meta jiġi mitlub jagħmel hekk; (d) jiżgura li l-pazjenti ma jinżammux fil-faċilità liċenzjata għal żmien itwal minn dak meħtieġ; (e) jissorvelja lil kull persuna li tiġi debitament ċertifikata bħala li għandha nuqqas ta’ kapaċità mentali u li tkun taħt kurazija jew tutela; (f) jawtorizza jew jipprojbixxi xi kura speċjali, prova klinika jew riċerka medika jew xjentifika oħra fuq persuni taħt id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att; (g) jirrevedi r-rapporti kollha ta’ inċidenti li jiġru lil pazjenti u r-rekords tal-mewt kollha li jaslu minn faċilitajiet liċenzjati għas-saħħa mentali; (h) jiżgura li jiġu stabbiliti linji gwida u protokolli biex titnaqqas il-kura restrittiva; (i) jinvestiga kull ilment li jkun jallega ksur tad-drittijiet tal-pazjent u jieħu kull azzjoni sussegwenti jew jagħmel rakkomandazzjonijiet li jistgħu jinħtieġu biex iħarsu l-benesseri ta’ dik il-persuna; (j) jinvestiga kull ilment dwar kull aspett ta’ kura provduta minn faċilità li ċenzjata jew minn professjonist fil-kura tas-saħħa u jieħu kull deċiżjoni jew jagħmel kull rakkomandazzjoni li jkunu meħtieġa; (k) jagħmel spezzjonijiet regolari, mill-inqas darba fis-sena, tal-faċilitajiet liċenzjati kollha biex jiżgura li jkunu qegħdin jiġu osservati d-drittijiet tal-pazjenti u d-dispożizzjonijiet kollha ta’ dan l-Att. Matul żjarat bħal dawk huwa għandu jkollu kull aċċess mingħajr ebda restrizzjoni għall-partijiet kollha tal-faċilità liċenzjata u r-rekords mediċi ta’ pazjenti kif ukoll id-dritt li jintervista fil-privat lil kull pazjent fil-faċilità li ċenzjata; (l) jirrapporta kull każ li jkun ta’ ksur tad-drittijiet tal-bniedem ġewwa faċilità liċenzjata lill-awtorità kompetenti adatta fejn jirrakkomanda r-rettifika ta’ ksur bħal daku jieħu kull azzjoni oħra proporzjonali li huwa jqis li tkun adatta; (m) jagħmel rapport lill-awtorità kompetenti adatta dwar professjonist fil-kura tas-saħħa għal ksur ta’ drittijiet umani jew talli jikser xi dispożizzjoni ta’ dan l-Att u dan mingħajr preġudizzju għal kull azzjoni oħra proporzjonali li huwa jista’ jqis li tkun meħtieġa li tittieħed; (n) ji ppreżenta lill-Ministru rapport annwali tal-attivitajiet tiegħu, li għandu jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tad-Deputati mill-Ministru u għandha tiġi diskussa fil-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali fi żmien xahrejn minn meta jasallu; u (o) kull funzjoni oħra li l-Ministru jista’ jordna b’regolamenti taħt dan l-Att. (2) Il-Kummissarju jista’ jiddelega xi funzjoni tiegħu lil uffiċjal mill-uffiċċju tiegħu jew lil xi persuna oħra maħtura biex tassisti lill-Kummissarju fl-eżekuzzjoni tal-funzjonijiet tiegħu. TAQSIMA IV DĦUL ĠEWWA FAĊILITÀ LIĊENZJATA U KURA FIL-KOMUNITÀ 7. Dħul volontarju ġewwa faċilità liċenzjata għas-saħħa mentali. (1) Persuna għandha tiddaħħal volontarjament ġewwa faċilità li ċenzjata meta hija tkun teħtieġ kura bħala pazjent ġewwa faċilità liċenzjata u hija tkun trid tirċievi tali kura. (2) Mingħajr preġudizzju għal kull dritt ieħor taħt dan l-Att, pazjent volontarju: (a) m’għandux jiddaħħal kemm-il darba ma jagħtix il-kunsens tiegħu bil-miktub għall-kura meħtieġa; (b) m’għandux jiġi mifrudkemm-il darba ma jagħtix il-kunsens tiegħu bil-miktub; (ċ) jista’ jirrilaxxa lil u nnifsu f’kull waqt sakemm ma jiġux sodisfatti l-kriterji għal dħul involontarju; (d) għandu jkun mgħarraf meta jiddaħħal li l-persunal mediku f’dik l-istituzzjoni jista’ jeżerċita l-awtorità li jkollu biex jipprevjenih milli jiġi rilaxxat jekk huwa jissodisfa il-kriterji ta’ dħul involontarju, kemm-il darba l-ispeċjalista responsabbli ma jiddeċidix li ma jkunx fl-interess tal-pazjent li jiġi mgħarraf b’dik l-awtorità u f’dak il-każ dik l-informazzjoni għandha tiġi mgħoddija lill-carer responsabbli; (e) għandu jkollu pjan ta’ kura multidixxi plinarja mfasssal f’konsultazzjoni mal-pazjent u, jew il-carer responsabbli u finalizzat fi żmien 168 siegħa minn meta jiddaħħal; u (f) għandu jagħti l-kunsens konsapevoli tiegħu bil-miktub qabel kull tibdil sinifikanti fil-pjan ta’ kura: Iżda f’dawk il-każijiet fejn il-pazjent ikollu nuqqas ta’ kapaċità mentali jew ikun legalment prevenut milli jagħti l-kunsens tiegħu għall-kura, dak il-kunsens għandu jingħata mill-carer responsabbli: Iżda wkoll f’dawk il-każi fejn il-carer responsabbli ma jkunx jista’ jiġi identifikat, jinstab jew jirrofta li jagħti l-kunsens tiegħu, tista’ tingħata kura b’emerġenza sabiex tipprevjeni ħsara fiżika lill-pazjent jew lil oħrajn, jew biex tipprevjeni deterjorament mentali, u għandhom jitniżżlu noti dwar dan fir-rekords kliniċi ta’ dik il-persuna. (3) F’każijiet ta’ dħul volontarju l-infermier li jkun qed jieħu ħsieb il-pazjent jista’ jipprevjeni lil pazjent milli jirrilaxxa lil u nnifsu għal żmien ta’ mhux iżjed minn erba’ sigħat biex tkun tista’ ssirlu reviżjoni minn tabib jekk jinħass li jkun hemm għaliex pazjent jiddaħħal involontarjament. 8. Kriterji għal dħul involontarju. (1) Persuna tista’ biss tiddaħħal involontarjament ġewwa faċilità liċenzjata jew, wara li tkun diġà ddaħlet volontarjament, tinżamm bħala pazjent involontarju ġewwa dik il-faċilità liċenzjata jekk speċjalista jiċċertifika li dik il-persuna: (a) jkollha diżordni mentali severa, u (b) minħabba fid-diżordni mentali, ikun hemm riskju serju ta’ dannu fiżiku lil dik il-persuna nnifisha jew lil persuni oħra, u (ċ) jekk dik il-persuna ma tiddaħħalx jew ma tinżammx, dan x’aktar x iwassal għal deterjorament gravi tal-kundizzjoni tagħha jew jipprevjeniha milli tingħata kura adatta li ma tistax tingħata fil-komunità: Iżda fil-każ ta’ emerġenza meta jkun hemm probabbiltà kbira ta’ ħsara fiżika immedjata lill-persuna jew lil terzi, ikun biżżejjed suspett raġonevoli ta’ diż ordni mentali severa. (2) Persuna li tkun teħtieġ kura taħt kustodja biss m’għandhiex tinżamm ġewwa faċilità liċenzjata bħala pazjent involontarju. (3) Persuna m’għandhiex tiddaħħal ġewwa faċilità liċenzjata jekk jistgħu jintużaw alternattivi inqas restrittivi bħal kura fil-komunità. 9. Dħul involontarju għal osservazzjoni-rakkomandazzjoni medika. (1) Qabel dħul in volontarju għal osservazzjoni għandha ssir il-valutazzjoni medika tal-bidu minn żewġ tobba, li wieħed minnhom ikun speċjalista, f’mhux iżjed minn tnejn u sebgħin siegħa wieħed mill-ieħor u li għandhom jimlew ir-rakkomandazzjonif fit-Taqsima (A) tal-formola ta’ applikazzjoni għal dħul involontarju kif hemm fit-Tieni Skeda. Fil-każ ta’ diskrepanza bejn iż-żewġ valutazzjonijiet, għandha ssir valutazzjoni indipendenti oħra, it-tielet waħda, minn speċjalista fis-saħħ a mentali biex imbagħad tippreva li r-rakkomandazzjoni maġġoritarja. (2) Dħul għal osservazzjoni b’emerġenza-rakkomandazzjoni medika. F’każ ta’ emerġenza meta jkun hemm probabbiltà kbira ta’ ħsara fiżika lill-persuna jew terzi, ikun biżżejjed li ssir valutazzjoni medika tal-bidu waħda għall-fini ta’ applikazzjoni għal dħul involontarju għal osservazzjoni. It-tieni valutazzjoni medika minn speċjalista fis-saħħ a menta li għandha ssir fi żmien erbgħa u għoxrin siegħa minn meta tiddaħħal ġewwa l-faċilità li ċenzjata. (3) Kura urġenti f’emerġenza. M’għandha tingħata ebda kura involontarja qabel ma tkun saret it-tieni valutazzjoni kemm-il darbadin ma tkunx kura b’emerġenza intiża biss biex tipprevjeni ħsara fiżika lill-pazjent jew lil oħrajn jew biex tipprevjeni deterjorament mentali. 10. Applikazzjoni għal dħul involontarju għal osservazzjoni. (1) Ma tista’ ssir ebda applikazzjoni għal dħul involontarju għal osservazzjoni kemm-il darba ma tkunx saret il-valutazzjoni medika u ma tkun x imtliet ir-rakkomandazzjoni medika għad-dħul. (2) Applikazzjoni għal dħul involontarju għal osservazzjoni ssir mill-carer responsabbli espliċitament jirrof ta l-kunsens tiegħu għal dak id-dħul involontarju, ikunment alwel fareofficer Applikazzjoni għal dħul involontarju għal osservazzjoni ssir mill-carer responsabbli li għandu jimla t-Taqsima (B) tal-formola ta’ applikazzjoni għal dħul involontarju kif hemm fit-Tieni Skeda, u jekk jonqos li jagħmel dan jew meta l-carer li jista’ jagħmel dik l-applikazzjoni fejn jiċċertifika fuq fit-Taqsima (Ċ) tal-formola ta’ applikazzjoni li huwa jkun sodisfatt li applikazzjoni bħal dik għandha ssiru jkun tal-fehma li hemm raġunijiet validi għal dħul involontarju ġewwa faċilità liċenzjata u li kura sigura ma tistax tingħata fil-komunità. Jekk il-mentalwel fareofficer ikun tal-fehma li dak id-dħul involontarju ma jkunx ġustifikat, huwa għandu jimla l-parti rilevanti tal-formola ta’ applikazzjoni filwaqt li jagħti raġunijiet għan-nuqqas ta’ qbil tiegħu, iżda dak in-nuqqas ta’ qbil ma għandux jipprevjeni jew idewwem id-dħul involontarju għall-osservazzjoni. (3) Il-formola ta’ applikazzjoni għandha titwassal lill-Kummissarju mid-direttur kliniku fi żmien tmienja u erbgħin siegħa minn meta tiddaħħal il-persuna. 11. Dħul involontarju għal osservazzjoni. (1) Meta persuna tiddaħħal u tinżamm ġewwa faċilità liċenzjata bħala pazjent involontarju hija għandha għall-ewwel tinżamm hemm ġew għal perjodu ta’ osservazzjoni ta’ mhux iżjed minn mitejn u erbgħin siegħa minn meta tiddaħħal fil-faċilità li ċenzjata li ma tulhom tista’ tingħata kura urġenti: Iżda għandha ssir valutazzjoni minn speċjalista fis-saħħ a mentali fi żmien erbgħa u għoxrin siegħa minn meta l-persuna tiddaħħal fil-faċilità liċenzjata u kull ħaġa urġenti għandha tiġi indirizzata b’ħeffa u malajr kemm jista’ jkun. (2) Wara li jgħaddi l-perjodu ta’ osservazzjoni, il-pazjent jew jiġi rilaxxat jew miżmum bħala pazjent volontarju kemm-il darba ma jkunux ġew applikati l-artikoli 12 jew 17 u f’dak il-każ il-pazjent jista’ jinżammin volontarjament sakemm il-Kummissarju jieħu deċiżjoni. 12. Applikazzjoni għal Ordni ta’ Dħul Involontarju għal Kura. (1) Jekk matul il-perjodu ta’ osservazzjoni it-timmultidixxi plinarju jkun jidhirluċar li l-pazjent ikun jeħtieġ dħul involontarju lil hinn mill-perjodu ta’ osservazzjoni għal raġunijiet terapewtiċi, għandha ssir applikazzjoni għal Ordni ta’ Dħul Involontarju għal Kura lill-Kummissarju mill-ispeċjalista responsabbli fuq il-formola apposta kif hemm fit-Tielet Skeda, sostnuta bi pjan ta’ kura multidixxi plinarja li jkun jindika il-ħtiġiet tal-pazjent, kif u minn min dawn ser jiġu indirizzati, filwaqt li jispeċifika l-eżiti mistennija u l-iskadenzi: Iżda professjonisti fil-kura tas-saħħa li jkunu qegħdin jagħmlu d-deċiżjonijiet dwar il-kura bħala parti mill-pjan ta’ kura multidixxi plinarja għandhom jagħmlu dan biss fi ħdan l-iskop ta’ prattika professjonali tagħhom. (2) Il-Kummissarju għandu fi żmien mija u għoxrin siegħa minn meta jirċievi l-applikazzjoni msemmija fis-subartikolu (1): (a) jintervista lill-persuna u, jekk ikun meħtieġ u kif ikun neċessarju, jintervista wkoll, flimkien jew separatament, lil xi membru jew lill-membri kollha tat-tim multidixxi plinarju u lill-carer responsabbli, biex jiġi verifikat li d-dħul involontarju jkun adattu li jkun ġie ppreżentat pjan ta’ kura; (b) japprova jew ma japprovax l-applikazzjoni. (3) Ordni ta’ dħul involontarju għal kura m’għandux ikun ta’ iżjed minn għaxar ġim għat wara li jiskadi l-perjodu ta’ osservazzjoni tal-bidu. 13. Estensjoni ta’ Ordni ta’ Dħul Involontarju għal Kura. (1) Ordni ta’ dħul involontarju għal kura tista’ tittawwal għal perjodu ieħor ta’ mhux iżjed minn ħames ġimgħat kif approvat mill-Kummissarju wara li ssir applikazzjoni mill-ispeċjalista responsabbli. (2) Applikazzjoni għal Estensjoni ta’ Ordni ta’ Dħul Involontarju għal Kura kif hemm fir-Raba’ Skeda għandha tiġi ppreżentata lill-Kummissarju mill-inqas mjija u tmienja u sittinsiegħa qabel tiskadi l-Ordni ta’ Dħul Involuntarju għal Kura tal-bidu mill-ispeċjalista responsabbli fejn jagħti raġunijiet speċifiċi għall-estensjoni u għal kull tibdil fil-pjan ta’ kurmultidixxi plinarja. (3) (a) Qabel ma tingħata estensjoni, il-Kummissarju għandu jinvestiga jekk il-kriterji għal dħul involontarju ikunux għadhom operattivi u jekk kienx hemm xi nuqqas minn xi professjonist fil-kura tas-saħħa li jikseb l-eżiti mixtieqa minħabba f’nuqqas ta’ osservanza ta’ protokolli stabbiliti għal maniġġar ta’ pazjenti u, jew tal-pjan ta’ kura multidixxiplinarja ppreżentat mit-tim. (b) F’dawk il-każijiet li fihom il-Kummissarju jkun sodisfatt li l-ħtieġa għall-estensjoni tirriżulta minn xi nuqqas ta’ professjonist fil-kura tas-saħħa meta ma osservax protokolli stabbiliti ta’ maniġġar ta’ pazjenti u, jew il-pjan ta’ kura multidixxiplinarja ppreżentat, il-Kummissarju għandu jagħmel kull rakkomandazzjoni li jqis meħtieġa u jmexxi kontra dak il-professjonist fil-kura tas-saħħa kif provdut minn jew taħt dan l-Att. (4) Ordni ta’ Detenzjoni Kontinwa. Ebda estensjoni oħra ta’ dħul involontarju u kura ma jingħataw aktar mill-estensjoni mogħtija mill-Kummissarju taħt is-subartikolu (1): Iżda meta ssir applikazzjoni mill-ispeċjalista responsabbli għal Ordni ta’ Detenzjoni Kontinwa fuq il-formola apposta kif hemm fil-Ħames Skeda, jekk il-Kummissarju jkun sodisfatt, wara reviżjoni indipendenti minn speċjalista, li l-persuna jkun għad għandha diżordni mentali li teħtieġ il-kura u li għandha tibqa’ tinżamm għas-sigurtà tagħha jew dik ta’ oħrajn, u li ebda mod ieħor inqas restrittiv ma jkun ser iwassal għall-aħjar eżitu possibbli għal dik il-persuna u s-sigurtà tagħha u, jew il-ħarsien tal-pubbliku, il-Kummissarju jista’ joħroġ Ordni ta’ Detenzjoni Kontinwa għal perjodu ta’ mhux iżjed minn sitt xhur li tista’ tiġġedded għal perjodi oħrajn ta’ mhux iżjed minn sitt xhur kull darba wara li tiġi ppreżentata applikazzjoni ġdida flimkien ma’ pjan ta’ kura multidixxi plinarja modifikat lill-Kummissarju. 14. Kunsens fil-każ ta’ dħul involontarju. Qabel ma tiġi amministrata xikura, għandu jingħata kunsens konsapevoli mill-pazjent u f’dawk il-każijiet fejn il-pazjent ma jkollux il-kapaċità mentali biex jagħti l-kunsens tiegħu, dak il-kunsens għandu jinkiseb mill-carer responsabbli: Iżda jekk il-pazjent jirrofta li jagħti l-kunsens tiegħu, tista’ tingħata kura li tipprevjeni l-ħsara fiżika li persuna tista’ tagħmel lilha nnifisha jew lil oħrajn jew li tipprevjeni d-deterjorament mentali u għandhom jitniżżlu noti dwar dan fir-rekords kliniċi ta’ dik il-persuna: Iżda wkoll jekk il-carer responsabbli ma jkunx jista’ jinstab jew jirrofta li jagħti l-kunsens tiegħu, xorta tista’ tingħata kura biex tipprevjeni milli ssir ħsara fiżika lill-persuna nnifisha jew lil oħrajn jew biex tipprevjeni deterjorament mentali u għandhom jitniżżlu noti dwar dan fir-rekords kliniċi tal-persuna, u f’dawk il-każijiet jistgħu jittieħdu miżuri biex jiġi sostitwit il-carer responsabbli kif hemm fl-artikolu 4. 15. (1) Jekk l-istat tas-saħħa mentali tal-pazjent jitjieb u l-kriterji għal dħul involontarju u għall-kura ma jibqgħux jeżistu sew ma tul il-perjodu minn meta jiddaħħal involontarjament, sew fi tmiem il-perjodu approvat ta’ kura involontarja, kif jista’ jkun il-każ, l-ispeċjalista responsabbli għandu minnufih jitlob lill-Kummissarju permezz tal-formola apposta kif hemm fis-Sitt Skeda li l-pazjent jiġi rilaxxat mill-Ordni ta’ Dħul Involontarju għal Kura jew mill-Ordni ta’ Detenzjoni Kontinwa. (2) Meta jingħata r-rilaxx mill-Ordni ta’ Dħul Involontarju għal Kura jew mill-Ordni ta’ Detenzjoni Kontinwa, il-pazjent jikseb id-drittijiet kollha marbuta ma’ dħul volontarju. 16. Ordni ta’ Kura fil-Komunità. (1) Persuni b’diżordni mentali li ma jkunux jeħtieġu kura ġewwa faċilità li ċenzjata imma li jkunu konformi mal-kriterji għal kura involontarja fil-komunità, għandhom, wara l-għoti ta’ Ordni ta’ Kura fil-Komunità, jiġu kkurati involontarjament fil-komunità taħt pjan ta’ kura li jgħin lill-persuna tgħix u tintegra ruħha fil-komunità. (2) L-Ordni ta’ Kura fil-Komunità għandha tippermetti li l-kura u l-maniġġar ta’ persuna b’diżordnimenta li tiġi provduta fil-komunità minn professjonisti fil-kura tas-saħħa kif appuntati fil-pjan ta’ kura. (3) Persuna li tkun soġġetta għal Ordni ta’ Kura fil-Komunità għandha tkun meħtieġa li tieħu l-kura awtorizzata, u fin-nuqqas ta’ dan, tista’ tinħarġilha Ordni ta’ Trasferiment kif hemm provdut taħt l-artikolu 21. (4) Ordni ta’ Kura fil-Komunità għandha tinħareġ mill-Kummissarju dwar persuna li tkun qiegħda tgħix fil-komunità jew dwar pazjent li jkun qed jirċievi kura volontarja jew involontarja ġewwa faċilità li ċenzjata, jekk wara li jirċievi l-applikazzjoni rilevanti kif hemm fis-Seba’ Skeda huwa jkun sodisfatt li: (a) il-persuna jkollha diżordni mentali severa li għaliha tista’ tingħata kura fil-komunità; u (b) l-ispeċjalista responsabbli jkun awtorizza kura għall-marda im mal-persuna tkun irroftat jew naqset milli tikkopera konsistentement ma’ tali kuradaqstant li jirriżulta jew jista’ jirriżulta li din il-persuna tirkadi fid-diżordni mentali jew li jkollha rispons mhux adegwat li jkun wassal jew jista’ jwassal għal dħul involontarju ġewwa faċilità li ċenzjata; u (ċ) il-persuna għandha tingħata kura għall-marda fl-interess tas-sigurtà tagħha nnifisha jew għall-ħarsien tal-oħrajn; u (d) il-kura meħtieġa għall-persuna tista’ tiġi provduta b’mod sigur fil-komunità. (5) Wara li tingħata Ordni ta’ Kura fil-Komunità, il-Kummissarju għandu jgħarraf bil-miktub lill-persuna u lill-carer responsabbli tagħha b’din l-Ordni. (6) Meta ssirlu talba minn persuna li tkun qiegħda tirċievi kura taħt Ordni ta’ Kura fil-Komunità fis-settur tal-kura tas-saħħa privata jew mill-carer responsabbli tagħha, il-Kummissarju jista’ jordna lid-direttur kliniku responsabbli għall-kurapsikjatrika fis-settur pubbliku biex jara li dik il-kura tiġi provduta fis-settur pubbliku taħt dawk l-istess kondizzjonijiet li taħthom tiġi provduta kura fl-istess settur, jekk fil-fehma tal-Kummissarju il-persuna ma jkollhiex il-mezzi finanzjarji għal kura privata, sakemm dik il-kura tkun disponibbli fis-settur pubbliku. (7) Reġistru ta’ Superviżjoni. Għandu jkun hemm uffiċjal pubbliku awtorizzat kif imiss mid-direttur kliniku responsabbli għall-kurapsikjatrika fis-settur pubbliku li għandu jżomm reġistru aġġornat ta’ superviżjoni li jkun jelenka lill-pazjenti kollha li jkunu taħt Ordni ta’ Kura fil-Komunità u li jkun jindika l-livell ta’ riskju rispettiv tagħhom. Kopja ta’ din l-informazzjoni għandha tintbagħat lill-Kummissarju kull sitt xhur. 17. Rakkomandazzjoni Medika għal Ordni ta’ Kura fil-Komunità. Persuna li tkun pazjent volontarju jew involontarju ġewwa xi faċilità liċenzjata jew li tkun qiegħda tgħix fil-komunità, tista’ titqiegħed taħt Ordni ta’ Kura fil-Komunità wara li ssir rakkomandazzjoni medika minn speċjalista, li preferibbilment ikun l-ispeċjalista responsabbli meta dan ikun japplika, u minn tabib, li preferibbilment ikun it-tabib li jkun ser isegwi lill-pazjent fil-komunità taħt is-superviżjoni tal-ispeċjalista responsabbli, wara li jeżaminaw lill-persuna f’perjodu ta’ mhux aktar minn erbgħa u għoxrin siegħa wieħed mill-ieħor u jimlew fit-Taqsima (A) u t-Taqsima (B) rispettivament tal-applikazzjoni rilevanti kif hemm fis-Seba’ Skeda. 18. Applikazzjoni għal Ordni ta’ Kura fil-Komunità. (1) Ma tista’ ssir ebda applikazzjoni għal Ordni ta’ Kura fil-Komunità kemm-il darba r-rakkomandazzjoni medika ma tkunx kompluta. (2) Applikazzjoni għal Ordni ta’ Kura fil-Komunità tista’ ssir mill-carer responsabbli espliċitament jirrof ta l-kunsens tiegħu għal dik l-applikazzjoni, ikunment alwel fareofficer Applikazzjoni għal Ordni ta’ Kura fil-Komunità tista’ ssir mill-carer responsabbli fit-Taqsima (Ċ) tal-formola ta’ applikazzjoni rilevanti kif hemm fis-Seba’ Skeda, u fin-nuqqas li jsir dan jew meta l-carer li jista’ jagħmel dik l-applikazzjoni fejn jiċċertifikaf fit-Taqsima (D) tal-formola ta’ applikazzjoni rilevanti kif hemm fis-Seba’ Skeda li huwa jkun sodisfatt li applikazzjoni bħal dik għandha ssiru jkun tal-fehma li hemm raġunijiet validi għal Ordni ta’ Kura fil-Komunità. Jekk il-mentalwel fareofficer ikun tal-fehma li dik l-Ordni ta’ Kura fil-Komunità ma tkunx ġustifikata, huwa għandu jimla l-parti rilevanti tal-formola ta’ applikazzjoni fejn jispjega n-nuqqas ta’ qbil tiegħu, iżda dak in-nuqqas ta’ qbil ma għandux jipprevjeni jew idewwem il-preżentata tal-applikazzjoni lill-Kummissarju biex jikkunsidraha. (3) Applikazzjoni għal Ordni ta’ Kura fil-Komunità għandu jkollha magħha pjan ta’ kura li jkun: (a) jindika professjonist fil-kura tas-saħħa ewlieni responsabbli għall-koordinament tal-interventi diversi u biex ifisser lill-pazjent xi jkunu d-drittijiet tiegħu u l-pjan ta’ kura f’ilsien li l-pazjent ikun jista’ jifhem; (b) imfasssal mill-ispeċjalista responsabbli b’koperazzjoni ma’ professjonisti oħra fil-kura tas-saħħa kif ikun adatt, mal-pazjent involut u mal-carer responsabbli; (ċ) jispeċifika l-prodotti mediċinali, appuntamenti u aspetti oħra ta’ kura li l-professjonisti fil-kura tas-saħħa jifhmu li jkunu meħtieġa biex il-persuna tkun tista’ tgħix fil-komunità; u (d) jispeċifika l-ismijiet tal-professjonisti fil-kura tas-saħħa responsabbli biex jipprovdu kull intervent identifikat li jkun meħtieġ mill-pazjent. 19. Tabib li jkun qed jagħti kura differenti minn speċja lista li jkun qed jagħmel rakkomandazzjoni medika. (1) F’dawk il-każijiet meta t-tabib responsabbli li jipprovdi kura medika lill-persuna taħt Ordni ta’ Kura fil-Komunità ma jkunx l-ispeċjalista jew it-tabib li jkun qed jagħmel ir-rakkomandazzjoni, dak it-tabib għandu jfisser il-qbil tiegħu li jipprovdi l-kura fuq il-formola apposta kif hemm fit-Tmien Skeda u jibgħatha lill-Kummissarju. (2) Meta t-tabib li jipprovdi kura medika fil-komunità ma jkunx l-ispeċja lista li jkun qed jagħmel ir-rakkomandazzjoni medika, il-pazjent għandu jibqa’ taħt is-superviżjoni tal-ispeċjalista responsabbli, iżda l-ispeċjalista responsabbli u t-tabib li jkun qed jagħti l-kura lill-pazjent għandhom jibqgħu jżommu kuntatt regolari ma’ xulxin. 20. Tul ta’ żmien. Ordni ta’ Kura fil-Komunità għandha tingħata biss għal perjodu ta’ mhux iżjed minn sitt xhur li jista’ tiġġedded għal perjodi oħrajn ta’ mhux iżjed minn sitt xhur kull darba wara li tiġi ppreżentata applikazzjoni ġdida u sakemm ikunu jeżistu l-kriterji għall-għoti ta’ ordni bħal dik. 21. Meta l-pazjent jonqos milli jsegwi l-pjan ta’ kura. (a) Ikun id-dmir tal-professjonist fil-kura tas-saħħa ewlieni responsabbli għall-koordinament tal-pjan ta’ kura li jiżgura li l-pazjent ikun qed isegwi l-pjan ta’ kuraordnat. (b) Jekk dak il-professjonist fil-kura tas-saħħa jifhem li l-pazjent ma jkunx qed iħares dmirijietu u l-carer responsabbli ma jkunx jista’ jiżgura li l-pazjent ikun konformi mal-pjan ta’ kura, huwa għandu jgħarraf lill-ispeċjalista responsabbli li mbagħad jista’ joħroġ Ordni ta’ Trasferiment fuq il-formola apposta kif hemmffit-Taqsima I tad-Disa’ Skeda fejn jitlob lill-pulizija jieħdu lil dak il-pazjent għand l-ispeċjalista responsabbli għal valutazzjoni. (ċ) L-ispeċjalista responsabbli għandu jeżamina l-pazjent u jordnal u l-kura kif jirriżulta minn dak l-eżami. (d) Jekk dik il-kura tiġi rroftata, il-pazjent jista’ jinżammin volontarjament ġewwa faċilità liċenzjata għal perjodu ta’ mhux iżjed minn mitejn u erbgħin siegħa u wara li jgħaddi dak il-perjodu il-pazjent jista’ jew jinħareġ taħt Ordni ta’ Kura fil-Komunità, jew inkella jinżamm bħala pazjent volontarju jew jekk ikun jidher ċar li l-pazjent ikun jeħtieġ li jinżamm bħala pazjent involontarju għal raġunijiet terapewtiċi, għandha ssir applikazzjoni għal Ordni ta’ Dħul Involontarju għal Kura kif hemm fl-artikolu 12, flimkien ma’ applikazzjoni għar-revoka tal-Ordni ta’ Kura fil-Komunità kif hemm fl-artikolu 23. 22. Żvelar ta’ informazzjoni. Ma jista’ jsir ebdażvelar ta’ informazzjoni minn professjonisti fil-kura tas-saħħa lil terzi kemm-il darba: (a) il-pazjent ma jagħtix il-kunsens tiegħu bil-miktub, jew (b) ir-rilaxx ta’ informazzjoni lill-carer responsabbli jew lil xi persuna oħra ma jkunx meħtieġ minħabba fil-kura kontinwa tal-pazjent taħt l-Ordni ta’ Kura fil-Komunità, jew (ċ) dan ma jkunx għall-kura jew is-sigurtà ta’ persuni oħra, jew (d) dan ma jsirx lil xi persuna jew awtorità li jkollhom jedd bil-liġi li jirċevuh. 23. Ordni ta’ Kura fil-Komunità tista’ tiġi revokata mill-Kummissarju wara applikazzjoni għal dan l-għan li tiġi ppreżentata mill-ispeċjalista responsabbli, fuq il-formola apposta kif hemm fl-Għaxar Skeda. TAQSIMA V KA PAĊITÀ MENTALI 24. Ċertifikazzjoni. (1) Persuna li tkun qiegħda tbati minn diż ordni menta li għandha titqies li tkun kapaċi u kompetenti li tagħmel deċiżjonijiet kemm-il darba ma tiġix ċertifikata minn speċjalista li ma jkollhiex il-kapaċità mentali li tagħmel dan. (2) Ikun biss speċjalista li jista’ jiċċertifika lil xi persuna li tkun qiegħda tbati minn diż ordni mentali bħala li għandha jew m’għandhiex kapaċità mentali. (3) Meta speċjalista jqis li xi nuqqas ta’ kapaċità menta li jkun ta’ xorta li jgħaddi u li ma jaqbiżx erba tax-il ġurnata, dak in-nuqqas ta’ kapaċità mentali li jgħaddi għandu jiġi dokumentat fir-rekords kliniċi tal-pazjent. (4) Kap. 16. Kap. 12. Kap. 16. Kap. 12. Iċ-ċertifikazzjoni ta’ nuqqas ta’ kapaċità mentali għal perjodu ta’ iżjed minn erba tax-il ġurnata imma li ma jaqbiżx sitta u għoxrin ġimgħa jew għall-fini ta’ applikazzjoni għal inabilitazzjoni jew interdizzjoni kif hemm fid-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Kodiċi Ċivili u tal-Kodiċi ta’ Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, għandha ssir mill-ispeċjalista fuq il-formola apposta kif hemm fil-Ħdax-il Skeda fejn tkun turi: (a) ir-raġunijiet għal dik id-deċiżjoni; u (b) il-kategorija u, jew tip ta’ deċiżjonijiiet li l-persuna ma tkunx kapaċi tagħmel; u (ċ) it-tul ta’ żmien li humistenni li seridum dak in-nuqqas ta’ kapaċità mentali. (5) L-ispeċjalista għandu d-dmir li jirreferi l-formola apposta, mimlija kif imiss, lill-Kummissarju fi żmien erbgħa u għoxrin siegħa minn dik iċ-ċertifikazzjoni u l-Kummissarju għandu jaħtar speċjalista indipendenti biex jivverifika dik iċ-ċertifikazzjoni. (6) Iċ-ċertifikazzjoni li ssir kif hemm fil-Ħdax-il Skeda tkun biss valida hekk kif din tiġi approvata mill-Kummissarju, u jekk dik l-approvazzjoni tkun tinkludi r-rakkomandazzjoni ta’ applikazzjoni għal inabilitazzjoni jew interdizzjoni, dik iċ-ċertifikazzjoni ma tibqax valida wara li jiskadu sitta u għoxrin ġimgħa mid-data tal-approvazzjoni, sakemm ma jkunux inbdew proċeduri għal inabilitazzjoni jew interdizzjoni. (7) Jekk waqt perjodu approvat ta’ nuqqas ta’ kapaċità menta li jirriżulta li l-persuna involuta ma tkunx għadhatbati minn nuqqas ta’ kapaċità mentali, speċjalista għandu japplika għand il-Kummissarju għar-revoka taċ-certifikat ta’ nuqqas ta’ kapaċità mentali kif hemm fit-Tnax-il Skeda u l-Kummissarju għandu jaħtar speċjalista indipendenti biex jevalwa lill-persuna u japprova jew ma japprovax ir-revoka taċ-ċertfikat ta’ nuqqas ta’ kapaċità mentali. (8) Il-Kummissarju għandu jinnotifika lir-Reġistratur tal-Qorti ta’ Ġurisdizzjoni Volontarja biċ-ċertifikati kollha ta’ nuqqas ta’ kapaċità mentali li jkunu ġew approvati jew revokati kif hemm fil-Ħdax u fit-Tnax-il Skedi rispettivament u l-Ministru, bi ftehim mal-Ministru responsabbli għall-Ġustizzja, għandu jagħmel regolamenti li jistabbilixxu l-proċedura kif jitniżżlu u jitħassru dawk ir-reġistrazzjonijiet. (9) Inabilitazzjoni jew interdizzjoni. Kull digriet ta’ inabilitazzjoni jew interdizzjoni li jinħareġ minn qorti abbażi ta’ nuqqas ta’ kapaċità menta li għandu jiġi notifikat lill-Kummissarju li jista’, jekk iqis li jkun hekk meħtieġ matul il-perjodu ta’ inabilitazzjoni jew interdizzjoni, jitlob lissir evalwazzjoni minn tliet speċjalisti biex jirrevedu l-kapaċità mentali tal-persuna involuta u meta, wara li jqis dak li jingħad f’dik ir-reviżjoni, il-Kummissarju jkun tal-fehma li l-persuna involuta ma tkunx għadhatbati minn nuqqas ta’ kapaċità mentali, il-Kummissarju għandu jgħarraf b’dan kollu lill-qorti. (10) Kap.9. Kap. 9. Ebda ħaġa f’dan l-artikolu m’għandha tiftiehem jew ti tfisser b’tali mod li tkun tolqot kif jiġi applikat il-Kodiċi [ża] Kriminali [żaħ. 25. Rapport li jsir lill-Qorti mill-Kummissarju. Waqt proċedimenti fil-qorti dwar l-inabilitazzjoni jew interdizzjoni ta’ persuna, il-Kummissarju jista’ jippreżenta rapport lill-qorti li quddiemha jkunu pendenti dawk il-proċedimenti jekk huwa jissuspetta jew ikollu tagħrif li dawk il-proċedimenti fil-qorti kienu nbdew għal raġunijiet vessatorji jew frawdolenti. 26. Aktar funzjonijiet tal-kuratur. B’żjieda ma’ kull funzjoni, dmir jew responsabbiltà oħra imposti b’xi liġi oħra, persuna maħtura biex tagħmilha ta’ kuratur għal persuna li ma jkollhiex kapaċità mentali u li tkun ġiet ina bilitata jew interdetta b’ordni tal-qorti għandha wkoll: (a) tinkoraġġixxi u tagħti sostenn lill-persuna biex tgħix ħajja normali fil-komunità; u (b) tiżgura li l-persuna tkun qiegħda tikkonoforma ruħha ma’ kull kura li tiġi ordnata għall-kondizzjonijiet mentali u fiżiċi tagħha; (ċ) tiżgurali, kemm jista’ jkun, il-persuna tkun tista’ tagħmel waħidha affarijiet li jkollhom x’jaqsmu mal-bżonnijiet personali, domestiċi u finanzjarji tagħha; (d) t ħares lill-persuna minn kull abbandun, abbuż jew sfruttament; (e) ti ppreżenta lill-Kummissarju fi żmien tliet xhur mill-ħatra ta’ kurat ur reġistru ta’ kull attiv li jappartjeni lil dik il-persuna; (f) tin notifika u titlob għall-approvazzjoni tal-Kummissarju dwar kull trasferiment ta’ attiv li jappartjeni lill-pazjent, lil terzi qabel ma jsir dak it-trasferiment; (g) ti ppreżenta ta’ kull sitt xhur lill-Qorti u lill-Kummissarjukont tal-qligħ u spejjeż tal-persuna flimkien ma’ kull dokument rilevanti. 27. Funzjonijiet tal-Kummissarju. (1) Il-Kummissarju għandu jissorvelja u jitlob kull informazzjoni mingħand il-kuratur biex jaċċerta ruħu li l-persuna ma tkunx qiegħda tiġi abbandunata, abbużata jew sfruttata u li l-funzjonijiet imsemmija fl-artikolu ta’ qabel ikunu qegħdin jitwettqu. (2) Jekk il-Kummissarju jirriżultalu jew ikollu għaliex jifhem li l-kuratur ma jkunx qiegħed jaġixxi fl-aħjar interessi tal-persuna, huwa għandu jippreżenta rikors quddiem il-qorti kompetenti fejn jitlob li l-kuratur jinbidel. TAQSIMA VI MINORENNI 28. Għaqda bejn ġenituru wil d. Meta persuna li tkun għadha minorenni tiddaħħal ġewwa faċilità li ċenzjata, dik il-faċilità li ċenzjata li tkun qiegħda tilqa’ d-dħul ta’ dak il-minorenni għandha tikkonċedi, f’limiti raġonevoli, ħin flessibbli għal żjarat mill-ġenituri sabiex kemm jista’ jkun jitnaqqsu l-effetti tal-firda bejn il-ġenitur u l-wild, kemm-il darba l-ispeċjalista responsabbli, b’konsultazzjoni mal-membri l-oħra tat-tim multidixxiplinarju, ma jkunx tal-fehma li dik il-firda tkun fl-aħjar interess tal-minorenni: Iżda meta ebda wieħed mill-ġenituri tal-minorenni ma jkun il-carer responsabbli tiegħu, dan l-artikolu għandu jkun japplika għall-carer responsabbli: Iżda wkoll jekk ikun hemm xi konflitt ta’ interess potenzjali jew reali bejn il-minorenni u l-ġenitur jew il-carer responsabbli, il-Kummissarju jista’ jordna, wara li jikkonsulta mat-tim multidixxi plinarju, li m’għandux jingħata aċċess għall-minorenni lill-ġenitur jew lill-carer responsabbli u l-Kummissarju jista’ jirreferi l-każ lill-awtorità kompetenti biex jinbdew proċedimenti għal ordni ta’ kura temporanja u l-ħatra ta’ tutur. 29. Dħul ta’ ġenitur b’minorenni dipendenti. Meta l-pazjenti kun ġenitur li jkollu wliedminorenni dipendenti, il-faċilità liċenzjata għandha tikkonċedi, f’limiti raġonevoli, ħin flessibbli għal żjarat mill-ulied minorenni sabiex kemm jista’ jkun jitnaqqsu l-effetti tal-firda bejn il-ġenitur u l-wild, kemm-il darba l-ispeċjalista responsabbli b’konsultazzjoni mal-membri l-oħra tat-tim multidixxiplinarju, ma jkunx tal-fehma li dik il-firda tkun fl-aħjar interess tal-ulied minorenni u, jew tal-ġenitur. 30. Dħul involontarju għal osservazzjoni. (1) Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet li għandhom x’jaqsmu mad-dħul involontarju għal osservazzjoni taħt dan l-Att, id-dħul involontarju għal osservazzjoni ta’ minorenni li jkun qiegħedibati minn diż ordnimenta li jkun biss permissibbli jekk speċjalista li jkollu esperjenza klinika ta’ ħidma ma’ minuri li jkollhom problemi tas-saħħa mentali u li jkun inħatar għaldaqstant mill-Ministru, jiċċertifika fuq il-formola apposta kif hemm fit-Tlettax-il Skeda li ma jkunx hemm disponibbli alternattivi bil-bażi tagħhom fil-komunità jew li dawn x’aktarx ma jkunux effettivi jew li jkunu ġew ippruvati immafallew jew ma jkunux siguri. (2) Ordni ta’ Dħul Involontarju għal Kura. Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet li għandhom x’jaqsmu ma’ Ordni ta’ Dħul Involontarju għal Kura taħt dan l-Att, Ordni ta’ Dħul Involontarju għal Kura fil-każ ta’ minorenni tingħata mill-Kummissarju għal perjodu ta’ mhux iżjed minn erba’ ġimgħat. (3) Estensjoni ta’ Ordni ta’ Dħul Involontarju għal Kura. Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet li għandhom x’jaqsmu mal-Estensjoni ta’ Ordni ta’ Dħul Involontarju għal Kura taħt dan l-Att, Ordni ta’ Dħul Involontarju għal Kura fil-każ ta’ minorenni għandha biss tittawwal għal perjodu ta’ erba’ ġimgħat jew inqas kull darba sa perjodu ta’ mhux iżjed minn tnax-il-ġimgħa mid-data tal-bidu tad-dħul involontarju. (4) Ordni ta’ Detenzjoni Kontinwa. Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet li għandhom x’jaqsmu mal-Ordni ta’ Detenzjoni Kontinwa taħt dan l-Att, Ordni ta’ Detenzjoni Kontinwa fil-każ ta’ minorenni għandha tingħata biss mill-Kummissarju għal perjodu ta’ mhux iżjed minn tliet xhur li jista’ jiġġedded għal perjodi oħrajn ta’ mhux iżjed minn tliet xhur kull darba wara li tiġi ppreżentata applikazzjoni ġdida lill-Kummissarju. 31. Kura ta’ minorenni. (1) (a) F’dawk il-każijiet fejn fil-fehma tal-ispeċjalista responsabbli, minorenni jkollu maturità u fehma biżżejjed li jkun jista’ jagħti l-kunsens tiegħu għall-kura, m’għandha tingħata ebda kura lill-minorenni kemm-il darba huwa ma jagħtix il-kunsens tiegħu għaliha: Iżda fil-każ ta’ dħul involontarju, jekk il-minorenni jirrofta li jagħti l-kunsens tiegħu, tista’ tingħata kura biex jiġi prevenut li ssir ħsara fiżika lil u nnifsu jew lil oħrajn jew biex jiġi prevenut id-deterjorament mentali, u għandhom jitniżżlu notamenti dwar dan fir-rekords kliniċi. (b) F’dawk il-każijiet fejn, fil-fehma tal-ispeċjalista responsabbli, il-minorenni tkun tonqsumaturità u fehma biżżejjed biex jagħti l-kunsens tiegħu għall-kura, ikun jenħtieġ li jingħata l-kunsens tal-carer responsabbli: Iżda fil-każ ta’ dħul involontarju, jekk il-carer responsabbli ma jkunx jista’ jinstab jew inkella jirrofta li jagħti l-kunsens tiegħu, tista’ tingħata kura biex jiġi prevenut li ssir ħsara fiżika lil u nnifsu jew lil oħrajn jew biex jiġi prevenut id-deterjorament mentali, u għandhom jitniżżlu notamenti dwar dan fir-rekords kliniċi, u f’dawk il-każijiet jistgħu jittieħdu miżuri biex il-carer responsabbli jiġi sostitwit kif hemm fl-artikolu 4. (2) M’għandhom isiru fuq il-minorenni ebda psiko-kirurġija, sterilizzazzjoni, impjant ta’ tagħmir ormonali jew tagħmir ieħor invażiv biex jimmodifikaw bidliet ta’ xorta sesswali u, jew emottivi u, jew ta’ mġiba li joriġinaw minn xi mardmentali. (3) Ebda prova klinika jew riċerka medika jew xjentifika oħra m’għandha ssir fuq minuri li jkunu qegħdinibatu m inn diż ordnimenta li kemm-il darba l-Kummissarju ma jkunx sodisfatt, wara reviżjoni indipendenti minn żewġ speċjalisti, li l-benefiċċji mistennija mill-provi jew mir-riċerka x’aktarx li jkunu bilwisqakbar minn kull ħsara potenzjali li tista’ ssir lil dak il-minuri. Dawk il-provi jew riċerka għandhom isiru bla ħsara għal kull ħarsien etiku u kull ħarsien ieħor addizzjonali li jista’ jkun japplika. Aktar minn hekk, il-Kummissarju għandu jaħtar speċjalista indipendenti adatt biex jissorvelja lill-minuri waqt dawk il-provi jew dik ir-riċerka. TAQSIMA VII KURA SPEĊJALI, KURA RESTRITTIVA U PROVI KLINIĊI JEW RIĊERKA MEDIKA JEW XJENTIFIKA OĦRA 32. Proċeduri mediċi u kirurġiċi. (a) M’għandha ssir ebda proċedura maġġura medika jew kirurġika fuq pazjent li jkun qedibati minn diż ordnimenta li kemm-il darba dik il-persuna ma tagħtix il-kunsens konsapevoli tagħha bil-miktub. (b) F’dawk il-każijiet fejn, fil-fehma tal-ispeċjalista responsabbli, persuna ma jkollhiex il-kapaċità mentali li tagħti l-kunsens tagħha, jew tkun minuri li jkun jonqosha maturità u fehma biżżejjed biex tagħti l-kunsens tagħha għall-kura, allura l-kunsens għandu jingħata mill-carer responsabbli tagħha. (ċ) Id-dispożizzjonijiet tal-paragrafi (a) u (bId-dispożizzjonijiet tal-paragrafi (a) m’għandhomx ikunu japplikaw f’emerġenza meta l-ħajja ta’ pazjent tkun qiegħda f’riskju. 33. Kura speċjali. (1) Il-Ministru għandu, b’regolamenti taħt dan l-Att, jistabbilixxi liema interventi terapewtiċi li jitqiesu li huma kura invażiva jew irriversibbli għall-mardmentali għandhom jiġu inklużi fil-Lista ta’ Kura Speċjali li tinsabf fit-Taqsima I tal-Erba tax-il Skeda. (2) Kura speċjali lil pazjent b’diżordni menta li għandha tingħata biss jekk: (a) jingħata kunsens ħieles u konsapevoli mill-pazjent jew mill-carer responsabbli jekk fil-fehma tal-ispeċjalista responsabbli l-pazjent ma jkollux il-kapaċità mentali li jagħti l-kunsens tiegħu jew ikun minuri li ma jkollux maturità u fehma biżżejjed biex jagħti l-kunsens tiegħu għall-kura; u (b) il-Kummissarju jkun approva dik il-kura wara li tkun ġiet ippreżentata applikazzjoni kif hemmffit-Taqsima II tal-Erba tax-il Skeda mill-ispeċjalista responsabbli, u jkun sodisfatt li l-kunsens ikun ħieles u konsapevoli u li jkun hemm għarfien biżżejjed ibbażat fuq evidenza li l-proċedura hi ta’ benefiċċju għall-ħtiġiet tas-saħħa tal-pazjent. (3) It-terapija elettro-konvulżiva tista’ tiġi amministrata biss wara li jinkisbu: (a) it-tieni opinjoni mingħand speċjalista ieħor li ma jkunx l-ispeċjalista responsabbli fejn jiġi konfermat kemm tkun adatta dik il-kura; u (b) il-kunsens konsapevoli tal-pazjent jew tal-carer responsabbli jekk fil-fehma tal-ispeċjalista responsabbli, il-pazjent ma jkollux il-kapaċità mentali li jagħti l-kunsens tiegħu jew ikun minuri li ma jkollux maturità u fehma biżżejjed biex jagħti l-kunsens tiegħu għall-kura. 34. Kura restrittiva. (1) Il-kura restrittiva għandha tkun permissibbli biss jekk din tkun: (a) l-uniku mezz li jipprevjeni ħsara u periklu imminenti għall-persuna nnifisha u għal persuni oħra; u (b) ordnata minn tabib awtorizzat kif imiss mid-direttur kliniku tal-faċilità liċenzjata biex jordna dawk l-interventi. (2) Ir-raġunijiet u t-tul ta’ żmien tal-kura restrittiva u tal-kura mogħtija għandhom jitniżżlu fir-rekords kliniċi tal-pazjent mit-tabib li jkun qed jawtorizza dawk il-proċeduri li għandu wkoll iniżżel id-dettalji kollha meħtieġa f’reġistru li l-Kummissarju jkun jista’ jara. (3) Il-kura restrittiva għandha tingħata biss taħt il-kura u s-superviżjoni kostanti u regolari ta’ membri mħarrġa tal-persunal. (4) Kull meta tiġi ordnata l-kura restrittiva, il-carer responsabbli għandu jiġi mgħarraf fi żmien erbgħa u għoxrin siegħa minn dak l-intervent. (5) Il-kura restrittiva m’għandhiex: (a) tkun itwal mill-perjodu meħtieġ għall-għan li tkun ġiet ordnata u amministrata għalih; (b) tintuża bħala mezz ta’ kastig jew għall-konvenjenza tal-persunal. 35. Provi kliniċi jew riċerka medika jew xjentifika oħra. (1) Ebda persuna b’diżordnimenta li ma tista’ tkun assoġġettata għal provi kliniċi jew riċerka medika jew xjentifika oħra kemm-il darba: (a) ma jingħatax kunsens ħieles u konsapevoli mill-persuna; u (b) speċjalista indipendenti maħtur mill-Kummissarju ma jeżaminax lill-persuna u jiċċertifika fil-rekords kliniċi li fil-fehma tiegħu l-persuna tkun tista’ tagħti kunsens ħieles u konsapevoli u li l-benefiċċji mistennija tal-provi jew tar-riċerka x’aktarx li jkunu bilwisqakbar minn kull ħsara potenzjali li tista’ ssir lil dik il-persuna; u (ċ) L.S.458.43 ma jkunx hemm l-approvazzjoni tal-kumitat tal-etika maħtur mill-Ministru taħt ir-Regolamenti dwar Provi Kliniċi [żaħ. (2) Ebda persuna li tkun tonqosha l-kapacità mentali li tagħti kunsens ħieles u konsapevoli ma tista’ tkun assoġġettata għal provi kliniċi jew riċerka medika jew xjentifika oħra kemm-il darba: (a) il-Kummissarju ma jkunx sodisfatt wara valutazzjoni minn żewġ esperti indipendenti, li wieħed minnhom ikun speċjalista fis-saħħa mentali, li l-benefiċċji mistennija tal-provi jew tar-riċerka x’aktarx li jkunu bilwisqakbar minn kull ħsara potenzjali li tista’ ssir lil dik il-persuna; u (b) L.S.458.43 ma jkunx hemm l-approvazzjoni tal-carer responsabbli; u (ċ) ma jkunx hemm l-approvazzjoni tal-kumitat tal-etika maħtur mill-Ministru taħt ir-Regolamenti dwar Provi Kliniċi [żaħ. (3) Il-persuna jew, fil-każ ta’ persuna li tkun tonqosha l-kapacità mentali li tagħti kunsens ħieles u konsapevoli, il-carer responsabbli, ikollha l-jedd li tirtira l-kunsens tagħha biex tipparteċipa fi provi kliniċi jew f’riċerka medika jew xjentifika f’kull waqt. (4) Minkejja d-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, l-artikolu 31(3) għandu jkun japplika fil-każ ta’ minuri. TAQSIMA VII I PAZJENTI INVOLUTI FI PROĊEDIMENTI KRIMINALI 36. Detenzjoni għal osservazzjoni ta’ persuni akkużati b’reat kriminali. (1) Meta waqt li jkunu għad dejin proċedimenti dwar xi akkuża ta’ reat krimina li titqanqal il-kwistjoni tal-kapaċità mentali tal-akkużat, sew jekk waqt ir-reat jew waqt il-proċedimenti, il-qorti għandha titlob għal opinjoni speċjalista indipendenti biex tgħinha tistabbilixxi jekk ikunx meħtieġ jew spedjenti li tordna li l-akkużat jiddaħħal ġewwa faċilità liċenzjata għal pazjenti forensiċi għal osservazzjoni, u tista’ wkoll tagħti dawk l-ordnijiet l-oħra kollha li jkunu adatti. (2) Meta tingħata ordni kif provdut fis-subartikolu (1), il-perjodu ta’ detenzjoni tal-akkużat għandu jiġi regolat mill-qorti li tkun ħarġet l-ordni, u dik l-ordni tkun awtorità biżżejjed għad-detenzjoni tal-akkużat fil-faċilità liċenzjata għall-perjodu permess mill-qorti: Iżda ordni kif provdut fis-subartikolu (1) għandha tkun riveduta mill-qorti f’intervalli ta’ mhux aktar minn tliet xhur kull wieħed u f’tali reviżjoni il-qorti għandha tisma’ l-opinjoni ta’ speċjalista indipendenti. (3) Kap. 220. Kap. 220. Għall-finijiet ta’ dan l-artikolu, il-frażi "reat kriminali " tinkludi reat militari taħt l-Att dwar il-Forzi Armati ta’ Malta. 37. Persuni ordnati li jinżammu f’kustodja minħabba f’eċċezzjoni ta’ ġenn. Kap. 9. Kap. 220. Meta tingħata ordni minn qorti ta’ ġurisdizzjoni kriminali taħt l-artikolu 402(4), jew taħt l-artikolu 525(3) jew taħt l-artikolu 623 tal-Kodiċi Kriminali jew minn qorti marzjali taħt l-artikolu 122 tal-Att dwar il-Forzi Armati ta’ Malta, wara li jirriżulta li l-akkużat kien miġnun fil-waqt tar-reat, sew jekk ikunx miġnun jew le fil-waqt tal-proċedimenti kriminali, jew jekk jinsab li jkun miġnun fil-waqt tal-proċedimenti, jew minn xi qorti oħra taħt xi dispożizzjoni oħra tal-liġi għal raġunijiet simili, u jiġi ordnat li l-akkużat għandu jinżamm f’kustodja ġewwa faċilità liċenzjata għal pazjenti forensiċi, l-akkużat għandu jittieħed u jiġi detenut u jinżamm f’kustodja f’dik il-faċilità liċenzjata bis-saħħa tal-ordni tal-qorti u għandu jiġi ttrattat bħal likieku kien pazjent li jista’ jinżamm fil-faċilità li ċenzjata taħt fit-Taqsima IVbla ħsara għal dawn ir-restrizzjonijiet li ġejjin: (a) Kap.9. Kap. 9. m’għandha tapplika ebda waħda mid-dispożizzjonijiet tat-Taqsima IV li għandha x’taqsam mat-tul ta’ żmien, tiġdidu skadenza ta’ awtorità għad-detenzjoni ta’ pazjenti, u l-pazjent jibqa’ soġġett li jinżamm bis-saħħa tal-ordni tal-qorti sakemm jinħeles mill-qorti wara li tliet speċjalisti, li wieħed minnhom ikun l-ispeċjalista responsabbli, jippreżentaw rapport li l-persuna tkun tista’ tiġi hekk meħlusa. Il-qorti tista’ terġa’ tibgħat lill-akkużat il-ħabs biex jitkomplew il-proċedimenti dwar ir-reat miġjubkontrih, bla ħsara li jiġu applikati wara dan id-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi [ża] Kriminali li għandhom x’jaqsmu mal-għoti ta’ libertà provviżorja; (b) jista’ jingħata leave ta’ assenza lill-pazjent bħala parti mill-pjan ta’ kura wara li tingħata l-approvazzjoni u taħt dawk il-kondizzjonijiet li jiġu imposti mill-Ministru responsabbli għall-Ġustizzja. Applikazzjoni għalleave lill-Ministru responsabbli għall-Ġustizzja għandha ssir mill-ispeċjalista responsabbli tal-pazjent waqt li jkun qiegħed ġewwa faċilità liċenzjata fuq il-formola apposta kif hemm filĦmistax-il Skeda. Il-Ministru responsabbli għall-Ġustizzja jew l-ispeċjalista responsabbli jista’ jsejjaħ lura lill-pazjent f’kull waqt u jordna lill-pulizija kif hemmffit-Taqsima II tad-Disa’ Skeda jieħdu lill-pazjent f’kustodja u jittrasferuhlejn il-faċilità li ċenzjata; (ċ) minkejja kull dispożizzjoni oħra ta’ dan l-Att, il-Ministru responsabbli għall-Ġustizzja jista’, jekk ikun sodisfatt li pazjent soġġett li jinżamm bis-saħħa ta’ xi ordni tal-qorti jkollu jattendi f’xi post f’Malta fl-interessi tal-ġustizzja jew għall-fini ta’ xi inkjesta pubblika jew għal kull interess pubbliku ieħor, jordna li huwa għandu jittieħed f’dak il-post; u meta tingħata ordni bħal dik il-pazjent għandu hekk jittieħed u jinżamm fil-kustodja waqt li jkun qiegħed jittieħed, filwaqt li jkun qiegħed f’dak il-post u waqt li jkun qiegħed jittieħed lura ġewwa l-faċilità li ċenzjata fejn huwa soġġett li jinżamm; (d) ma tista’ ssir ebda applikazzjoni jew referenza lill-Kummissarju dwar il-pazjent sakemm il-Ministru responsabbli għall-Ġustizzja ikun jista’ jirreferi l-każ tal-pazjent lill-Kummissarju għal parir. 38. Priġunieri b’diżordni mentali. (1) Persuna li tkun qiegħda l-ħabs għal kwalunkwe raġuni, u li tiżviluppa diżordnimentali waqt li tkun qiegħda l-ħabsu li ma tistax tingħata kura adegwata fil-ħabs, għandha tiġi trasferita ġewwa faċilità liċenzjata għal pazjenti forensiċi bl-approvazzjoni tal-persuna responsabbli għall-immaniġġar ta’ dak il-ħabs. (2) (a) Dik il-persuna għandu jkollha l-istess drittijiet ta’ pazjenti mdaħħal volontarjament kemm-il darba ma japplikawx il-kriterji għal dħul involontarju, f’liema każ hija għandu jkollha l-istess drittijiet ta’ pazjent li jiddaħħal involontarjament. (b) Dik il-persuna għandha tkun soġġetta għal kull restrizzjoni imposta bir-regolamenti tal-ħabs. (ċ) Jekk tkun meħtieġa kura involontarja, għandhom jiġu segwiti l-proċeduri formali previsti taħt dan l-Att. (d) Persuna għandha tiġi trasferita lura fil-ħabsġala darba ma tkunx aktar meħtieġa l-kura ġewwa faċilità liċenzjata u ma jkunx skada ż-żmien ta’ priġunerija. (e) F’dawk il-każijiet fejn iż-żmien ta’ priġunerija jkun skada immal-pazjent ikun għadu jeħtieġ il-kura, dik il-persuna għandha allura tiġi trasferita mill-faċilità liċenzjata għal pazjenti forensiċi u tinżamm f’xi post ieħor ġewwa faċilità li ċenzjata hekk li tingħata kura kif hemm fid-dispożizzjonijiet tat-Taqsima IV. (3) Il-Ministru responsabbli għall-Ġustizzja jew il-Kummissarju jistgħu jitolbu l-parir ta’ żewġ speċjalisti indipendenti li ma jkunux responsabbli għall-kura li tingħata lill-priġunier biex jiċċertifikaw li kura ġewwa faċilità li ċenzjata, sew volontarja sew involontarja, tkun meħtieġa mill-priġunier. 39. Set għa li jsiru regolamenti għal din it-Taqsima. Il-Ministru responsabbli għall-Ġustizzja jista’ jagħmel regolamenti li jkunu jippreskrivu kull ma jista’ jkun meħtieġ jew awtorizzat li jiġi preskritt taħt din fit-Taqsima u xort’oħra biex jagħti effett sħiħ lil din fit-Taqsima. TAQSIMA IX FAĊILITÀ LIĊENZJATA GĦAS-SAĦĦA MENTALI 40. (1) (a) Kull faċilità li tkun intiża biex tipprovdi servizzi tas-saħħa menta li għandu jkollha liċenza kif imissu tkun regolata mill-awtorità kompetenti u għandha tħares il-kondizzjonijiet kollha speċifikati f’dik il-liċenza. (b) Aktar minn hekk, faċilità għas-saħħa mentali li tkun intiża biex tipprovdi servizzi lil pazjenti involontarji, minorenni u pazjenti forensiċi għandu jkollha liċenza speċifikatament għaldaqstant. (2) Faċilità liċenzjata għas-saħħa menta li għandha tfassal linji gwida operattivi biex twettaq id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att. 41. Protokoll għal maniġġar tal-kura ta’ pazjenti. (a) Kull faċilità liċenzjata għandu jkollha protokoll miktub għal maniġġar tal-kura ta’ pazjenti li jkun sostnut b’riżorsi adegwati li jiżguraw li tkun qiegħda tiġi provduta kura effettiva u effiċjenti u li jitnaqqas sew ir-riskju ta’ istituzzjonalizzazzjoni. (b) Huwa d-dmir tad-direttur kliniku tal-faċilità li ċenzjata li jiżgura li l-persunal kollu fil-kura tas-saħħa jikkonforma ruħu ma’ dak il-protokoll għal maniġġar tal-kura ta’ pazjenti u li jgħarraf lill-uffiċjal eżekuttiv ewlieni ta’ dik il-faċilità liċenzjata meta xi professjonist fil-kura tas-saħħa jonqos milli jikkonforma ruħu ma’ dak il-protokoll. (ċ) Huwa d-dmir tal-uffiċjal eżekuttiv ewlieni li jinvestiga jieħu azzjoni rimedja li adatta meta l-persunal ma jkunx qed jikkonforma ruħu ma’ dawk il-protokolli. 42. Rapporti ta’ inċidenti li jiġru lil pazjenti. Ikun id-dmir tal-uffiċjal eżekuttiv ewlieni ta’ faċilità liċenzjata li jwassal ta’ kull xahar lill-Kummissarju r-rapporti kollha ta’ inċidenti li jiġru lil pazjenti f’dik il-faċilità liċenzjata u r-rekords tal-mewt ta’ pazjenti li jmutu fl-istess faċilità li ċenzjata. TAQSIMA X PROMOZZJONI TA’ INKLUŻJONI SOĊJALI 43. Dispożizzjonijiet oħra kontra d-diskriminazzjoni u biex tinġieb ’il quddiem l-inklużjoni soċjali. (1) Kull min ikun qedibati minn diż ordni mentali għandu jkollu, bħal kull ċittadin ieħor, aċċess għal jew l-għoti ta’ kull servizz tas-saħħa, edukattiv jew soċjali disponibbli, inklużi l-akkomodazzjoni soċjali u programmi ta’ taħriġ fuq ix-xogħol adatti, provduti mill-Istat u għandu jkollu d-dritt għal kura tal-istess kwalità, u bla ħsara għad-dispożizzjonijiet l-oħra ta’ dan l-Att, għall-kunfidenzjalità u għall-kunsens għall-kura. (2) Il-Kummissarju jista’ jagħmel rakkomandazzjonijiet lill-Ministru responsabbli għall-assistenza soċjali fir-rigward ta’ ħarsien soċjali, skemi ta’ assistenza soċjali u ta’ sussidji sabiex dawn jindirizzaw il-ħtiġiet ta’ persuni b’diżordni mentali u biex jiffaċilitaw l-integrazzjoni tagħhom fl-ambjent soċjo-ekonomiku. (3) Persuni b’diżordni menta li għandhom igawdu opportunitajiet indaqs u protezzjoni minn diskriminazzjoni. Il-Kummissarju għandu jieħu kull azzjoni adatta kontra kull min jiddiskrimina, jew jisfrutta lil xi persuna minħabba fl-istat tas-saħħa mentali tagħha. (4) Il-Kummissarju għandu jagħmel rakkomandazzjonijiet lill-awtoritajiet kompetenti biex iġib aktar ’il quddiem l-inklużjoni soċjali ta’ persuni li jkunu qegħdinibatu m inn xi diż ordni mentali. TAQSIMA XI MIXXELLANJI 44. Għajnuna li tingħata mill-pulizija. (1) Meta timtela applikazzjoni għal dħul involontarju ta’ persuna għal osservazzjoni ġewwa faċilità liċenzjata kif hemm fl-artikoli 9 u 10, u l-persuna tirrofta li tikkooperatant li dak id-dħul ma jkunx jista’ jseħħ, wieħed mit-tobba, jew il-carer responsabbli jew il-mentalwel fareofficer li jkunu qed jiffirmaw l-applikazzjoni, għandhom jitolbu għall-għajnuna tal-pulizija, u dik l-għajnuna tal-pulizija għandha tiġi provduta biex dik il-persuna tittieħed ġewwa l-faċilità li ċenzjata. (2) Meta pazjent li jista’ jinżamm bħala pazjent involontarju ġewwa faċilità li ċenzjata taħt fit-Taqsima IV: (a) iku n ħarab minn faċilità liċenzjata mingħajr leave jew permess, jew (b) ikun bil-leave mill-faċilità liċenzjata u jonqos milli josserva l-kondizzjonijiet ta’ ħelsien speċifikati fil-pjan ta’ kura, huwa għandu fl-ewwel lok jissejjaħ lura ġewwa dik il-faċilità liċenzjata mill-ispeċjalista responsabbli jew minn xi membru delegat tat-tim multidixxi plinarju bl-għajnuna tal-carer responsabbli: Iżda jekk il-pazjent jibqa’ jirrofta li jerġa’ lura ġewwa dik il-faċilità li ċenzjata, l-ispeċjalista responsabbli għandu jitlob għall-għajnuna tal-pulizija bil-ħruġ ta’ Ordni ta’ Trasferiment kif hemmffit-Taqsima I tad-Disa’ Skeda, u dik l-għajnuna tal-pulizija għandha tiġi provduta biex il-pazjent jitreġġa’ lura lejn il-faċilità li ċenzjata: Iżda wkoll jekk l-ispeċjalista responsabbli jew il-membru delegat tat-tim multidixxi plinarju ma jirnexxiluxi sib fejn ikun qiegħed il-pazjent, il-pulizija tkun obbligata tfittex lil dak il-pazjent, tistabbilixxi fejn ikun qiegħed u treġġa’ lura lill-pazjent lejn il-faċilità li ċenzjata. (3) Meta pazjent li jkun taħt Ordni ta’ Kura fil-Komunità obbligatorja jonqos milli jħares il-kondizzjonijiet u l-obbligi tal-pjan ta’ kura, il-ħaddiem fil-kura tas-saħħa ewlieni għandu jipprova kemm jista’ jikseb il-kooperazzjoni tiegħu bl-għajnuna tal-carer responsabbli: Iżda jekk il-pazjent jibqa’ jirrofta li jikkonforma ruħu mal-kondizzjonijiet u l-obbligi tal-pjan ta’ kura tiegħu, il-ħaddiem fil-kura tas-saħħa ewlieni għandu jgħarraf lill-ispeċjalista responsabbli li mbagħad jista’ jitlob l-għajnuna tal-pulizija bil-ħruġ ta’ Ordni ta’ Trasferiment kif hemmffit-Taqsima I tad-Disa’ Skeda, u dik l-għajnuna tal-pulizija għandha tiġi provduta biex il-pazjent jinġieb għand l-ispeċjalista responsabbli għal valutazzjoni u l-kura li tista’ tkun tenħtieġ kif hemm fid-dispożizzjonijiet tal-artikolu 21. (4) Meta jkun hemm suspett li persuna tkun qiegħda tbati minn diż ordnimentali gravi u tkun ikkunsidrata bħala lihi ta’ periklu għaliha nnifisha jew għal oħrajn, il-carer responsabbli, il-professjonist fil-kura tas-saħħa ewlieni kif hemm fl-artikolu 18(3)(a), il-ħaddiem soċjali jew il-pulizija jistgħu jagħmlu rikors quddiem maġistrat fejn jitolbu awtorizzazzjoni biex jidħlu fid-dar ta’ dik il-persuna u jieħdu lil dik il-persuna ġewwa faċilità liċenzjata biex issir ilha valutazzjoni immedjata: Iżda ma jkun jenħtieġ ebda mandat għal dħul ġewwa fond privat f’każ ta’ sitwazzjoni ta’ emerġenza meta jkun hemm probabbiltà kbira ta’ ħsara fiżika immedjata lill-pazjent jew lil terzi. (5) Għall-finijiet li tiġi provduta dik l-għajnuna li tista’ tkun tenħtieġ kif jidher f’dan l-artikolu, il-pulizija għandu jkollha s-setgħa li tidħol f’kull fond, u li tfittex, iżżommu tieħu persuna lejn faċilità liċenzjata għal valutazzjoni u, jew għall-kura kif previst f’dan l-Att. 45. Restrizzjoni u obbligu ta’ professjonisti fil-kura tas-saħħa li jaġixxu. (1) Ebda professjonist fil-kura tas-saħħa jew persuna oħra ma tista’ tapplika xi dispożizzjoni ta’ dan l-Att dwar persuna li tkun tiġi minnusa u inkluż it-tielet grad jekk ikun qarib mid-demm jew bi żwieġ, ħlief jekk ikun maħtur bħala l-carer responsabbli, u f’dak il-każ dak il-professjonist fil-kura tas-saħħa jew persuna oħra jistgħu biss iwettqu d-dmirijiet u r-rwoli ta’ carer responsabbli kif hemm previst f’dan l-Att. (2) Persuna li tista’ tkun qiegħda titlob l-inabilitazzjoni jew l-interdizzjoni ta’ persuna oħra m’għandhiex tkun professjonist fil-kura tas-saħħa jew persuna oħra li tkun involuta fl-applikazzjoni ta’ xi dispożizzjonijiet oħra ta’ dan l-Att dwar dik il-persuna, ħlief jekk hija tkun maħtura bħala l-carer responsabbli, u f’dak il-każ, dak il-professjonist fil-kura tas-saħħa jew persuna oħra jistgħu biss iwettqu d-dmirijiet u r-rwoli ta’ carer responsabbli kif hemm previst f’dan l-Att. 46. Dritt ta’ appell. Jista’ jsir appell minn kull deċiżjoni meħuda jew ordni magħmula mill-Kummissarju taħt xi dispożizzjoni ta’ dan l-Att quddiem il-Qorti ta’ Ġurisdizzjoni Volontarja. 47. (1) Mingħajr preġudizzju għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att jew għal kull setgħa jew funzjoni oħra mogħtija lil u b’kull liġi oħra, il-Ministru jkollu l-funzjoni u r-responsabbiltà biex ġeneralment iġib ’il quddiem, iħares, itejjeb u jieħu ħsieb is-saħħa mentali u l-benesseri tal-persuni kollha f’Malta. (2) Għall-finijiet tas-subartikolu (1), il-Ministru għandu jiżgura li jkun hemm network integrat u komprensiv ta’ servizzi tas-saħħa mentali ta’ kwalità fil-qies tar-riżorsi disponibbli. (3) Partikolarment, il-Ministru jista’, bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att, jagħmel regolamenti li jkunu jagħtu seħħ lid-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att jew li jkunu jirregolaw jew xort’oħra jipprovdu dwar kull ħaġa li għandha x’taqsam mal-funzjonijiet u l-attivitajiet li jolqtu l-għoti ta’ kura tas-saħħa, u jista’ partikolarment, imma mingħajr preġudizzju għall-ġeneralità ta’ dak imsemmi hawn aktar qabel, jagħmel regolamenti għal kull għan minn dawn li ġejjin: (a) biex jagħti seħħ, jirregola jew xort’oħra jipprovdi dwar id-drittijiet ta’ utenti fil-kura tas-saħħa mentali u s-sostenn li għandu jingħata lill-carers tagħhom; (b) biex jipprovdi dwar kull formola jew proċedura li tkun tenħtieġ jew spedjenti u li dwarha ma jkun hemm ebda proċedura speċifika f’dan l-Att; (ċ) biex jistabbilixxi jew jordna kull ħaġa li hi dovuta jew tista’ tkun dovuta li tiġi stabbilita taħt dan l-Att u biex jipprovdi dwar kull ħaġa oħra li jista’ jiġi provdut dwarha f’dan l-Att; (d) biex jistabbilixxi firxa ta’ multili m’għandhomx ikunu iżjed minn multa ta’ tliet elefeuro (€ 3,000) għal kull kontravvenzjoni jew ksur ta’ xi dispożizzjoni ta’ regolamenti magħmulin taħt dan l-Att, jew għal nuqqas ta’ konformità ma’ xi dispożizzjoni jew ħtieġa imposti taħt dik id-dispożizzjoni; (e) biex jemenda kull Skeda li tinsab ma’ dan l-Att. 48. (1) Kull regolament jew ordni magħmulin taħt id-dispożizzjonijiet tal-Att dwar is-Saħħa Mentali, hawn aktar ’il quddiem imsejjaħ "l-Att revokat", u li jkunu għadhom fis-seħħ fil-bidu fis-seħħ ta’ dan l-Att għandhom, sakemm ma jiġix provdut b’dan l-Att jew bis-saħħa tiegħu, jibqgħu fis-seħħ u jkollhom effett bħal li kieku magħmulin taħt dan l-Att. (2) Kull azzjoni jew proċediment li jsiru fir-rigward ta’ xi persuna taħt l-Att revokat għandhom jibqgħu fis-seħħ bħal li kieku dawn kienu azzjonijiet jew proċedimenti meħudin jew linbdew taħt xi dispożizzjoni korrispondenti ta’ dan l-Att.