350.20 ĦTI ĠIET DWAR STANDARDS U PRATTIKA DWAR SOTTOTITLI U TITLI OĦRAJN FIL-PROGRAMMI TELEVIŻIVI IN-NOTIFIKAZZJONI TAL-GVERN 263 ta’ l-2007. IN-NOTIFIKAZZJONI TAL-GVERN 263 ta’ l-2007. Titolu. It-titolu ta’ dawn l-ħtiġiet huwa Ħtiġiet dwar Standards u Prattika dwar Sottotitli u Titli Oħrajn fil-Programmi Televiżivi. 1. Introduzzjoni 1.1 Dawn il-Ħtiġiet dwar Standards u Prattika saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta’ l-artikolu 20(3) ta’ l-Att dwar ix-Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta’ Malta. 1.2 Ir-regolamentazzjoni dwar it-titli li jidhru taħt il-programmi, it-titli normali u dawk li jgħaddu jikkreditaw il-programmi ilha żmien tħabbel l-imħuħ, mhux biss ta’ dawk tax-xandir lokali iżda wkoll ta’ dawk tax-xandir f’diversi pajjiżi oħra barranin. Is-sistema ta’ kif jgħaddu l-krediti sikwitt varja kultant mgħaġġlatant li min ikun qedjara qajla jilħaq jaqraxi jkun għaddej. Fir-reklamar televiżiv hemm tendenza aktarx qed tiżdied fejn il-prodott reklamat qed isir aktar enigmatiku fid-dehra, bla kliem ċar li jidentifika l-prodott innifsu. 2. Ħtiġiet Ġenerali dwar is-Sottotit li, Titli Normali u dawk li jikkreditaw il-programmi 2.1 Wiri tat-Test Bażiku 2.1.1 Studji dwar il-qari ta’ tit li wrew li hemm ħtieġa ta’ dan li ġej: i. Ittri tat-test għandhom jidhru b’għoli doppju u mħallta (kbaru żgħar); ii. Kliem f’sotto-titlu għandu jkun separat bi spazju singlu; iii. Biex tgħin il-qari, it-test għandu jkun bilanċjat tajjeb lejn ix-xellug, lejn iċ-ċentru jew lejn il-lemin skond il-qagħda ta’ min ikun qed jitkellem; iv. Għandha tintuża l-punteġġatura standard normali. Il-punteġġatura tagħti ħjiel importanti lill-istruttura sintattika u għandha tintwera sewwa biex tkun effettiva. Mod kif wieħed jista’ jżid l-effett tal-punteġġatura hu billi jitħallas pazju wieħed qabel ma jitqiegħdu marki ta’ esklamazzjoni u ta’ mistoqsija, wara l-virgola, iż-żewġ punti, il-punt u l-virgola, u l-punt fis-sottotitlu, fuq iż-żewġ naħat tas-sinjal (iżda mhux f’nofs ta’ kelma), qabel jinfetħu l-parentesi jew il-virgoletti u wara li jingħalqu l-parentesi u l-virgoletti. 2.2 L-Għoli tat-Test 2.2.1 L-iskrins tat-televixinivarjaw fid-daqs u jitkejlu djagonalment. Fis-servizz tat-teletest hemm biss 24 filliera ta’ test kull paġna f’kull skrinu kull filliera għandha 40 karattru. Hux’in hu d-daqs ta’ l-iskrin, dawn il-parametri ma jistgħux jinqabżu-in-numru ta’ fillieri ma jistax jiżdiedu lanqas in-numru ta’ karattri tat-test f’kull vers. Fis-servizzi tat-teletest 10 % ta’ l-iskrinkollu ma dwar il-paġna tat-teletest, jiġifieri. 20 % mill-għoli ta’ l-iskrinu 20 % mill-wisa’ tiegħu ma jkunx jista’ jintuża kontra l-5 % fitqasssim ta’ televixin normali li jittieħed bil-frejm tat-televixin ma dwar it-tubu.2.2.2 Dan iħallik b’paġna tat-teletest li tuża biss 80 % ta’ l-iskrin maqsum f’24 filliera fejn kull filliera fiha 3.33 % ta’ l-iskrinkollu. L-aħjar mod biex issib l-għoli tat-test hu billi toħroġ dan bħala perċentwali ta’ kif jidher mad-daqs ta’ l-iskrin għaż-żewġ xorta ta’ aspetti proporzjonali tat-televixin. 2.2.3 F’televixin biskrin ta’ 32-pulzier (81.3ċm), l-għoli jkun fih 19.2 pulzier (48.8ċm) b’wisa’ ta’ 25.6 pulzier (65.0 ċm). Jekk tissettjaqies standard għal test mhux inqas minn 3.3 % tad-daqs ta’ l-iskrin dan iwassal għal għoli ta’ test ta’ 0.64 pulzier [1.6ċmħtest. 2.3 Il-Kulur 2.3.1 Il-parti l-kbira tat-test fuq taħlita ta’ lwien ma tantx tagħmel tajjeb biex toħloq it-titli ta’ taħt għaliex ma jħallix il-kliem jinqara tajjeb. L-iktar kuluri ta’ ittri li jinqraw huma bojod, sofor, koħol ħadrana u ħodor fuq l-iswed. Wieħed għandu jaħrab fuq sfondiswed il-maġenta, l-aħmar u l-blu. L-aħjar tlaqqigħ ta’ lwien fuq sfondkulurit biex ikun jista’ jinqara tajjeb huma l-ikħal fuq l-abjad, l-abjad fuq il-blu, l-aħmar fuq l-abjad, l-abjad fuq l-aħmar, ikħal ħadrani fuq il-blu ublu fuq l-ikħal ħadrani. Minn dawn kollha l-aħjar huma abjad fuq l-aħmar, abjad fuq il-blu ui kħal ħadrani fuq il-blu. 2.4 Formatting 2.4.1 L-aktar tul rakkomandabbli għas-sottotitlu hu ta’ żewġ fillieri. Jistgħu jintużaw tliet linji jekk wieħed ikun żgur li mhux ser tinħebax istampa importanti. Normalment il-qagħda ta’ sottotitliżkrediti għaddejjin tkun qrib ix-xifer ta’ taħt ta’ l-iskrin. Madankollu biex wieħed jimxi ma’ dan irid joqgħod attent sewwa li ma jgħattix titli ‘ fuq l-iskrin’, xi parti minn ħalq il-kelliem jew xi attività oħra importanti. Ċerti tipi ta’ programmi speċjali oħra jkun fihom ħafna tagħrif fil-parti ta’ taħt ta’ l-iskrin (eż. is-snooker, fejn il-logħob ikun l-aktar konċentrat ma dwar il-boċċa s-sewda) u f’każi bħal dawn forsi jkun aktar aċċettabbli li jitqiegħdu fuq in-naħa ta’ fuq fl-iskrin. Is-sottotit li għandhom jidhru orizzontalment, u l-aħjar li kull sottotitlu jkun fih sentenza ħiħa. 2.5 Ħin u Sinkronizzazzjoni 2.5.1 Is-sottotit li bilfors iridu jidhru għal tul ta’ ħin biżżejjed biex min ikun qed jara jkollu ċans jaqrahom. Ir-rata li biha għandhom jintwerew fi programmiġa rekordjati ma għandhiex tiskorri l-140 kelma kull minuta. Naturalment ir-rata li bihom jidhru għandha tiddependi mill-kontenut tal-program m innifsu. Ngħid u aħna, tagħmel sottotit li f’dokumentarju f’ħin reali fejn il-kelliem ma jkunx jidher, jew f’chatshows b’test aktar komplikat mid-drama. 2.6 L-Iggwidar u t-Tnikkir 2.6.1 Il-mira tas-sinkronizzazzjoni għandha tintlaħaq bejn il-pawsi li jinħolqu fit-tlissin ta’ sentenzi fitrufijiet id-diskors, jew tibdil tax-xena. Madankollu jista’ jkun hemm każi fejn dan ma jkunx prattikabbli jew ma jkunx jgħodd. Tiftix dan l-aħħar wera li: i. Materjal għal monologu: Għal minisegwi programm il-parti kbira monologu u ma tantx ikun jisma’, l-istudju wera li mhux bilfors meħtieġa sinkronizzazzjoni perfetta u xi tlajjar ta’ sitt sekondi ma jeffettwax li wieħed jiftakar dak li jkun intqal. Dan hu l-istess meta jkun hemm għaddejjin is-sottotit li (dejjem sakemm l-ewwel sottotitlu ta’ diskorstwil ikunsinkronizzat). Madankollu wieħed irid jifhem li wħud milli jkunu qed jaraw, iħarsu lejn is-sottotit li biex jgħinuhom jifhmu aħjar dak li jkun qed jintqalu għalhekk meħtieġa s-sinkronizzazzjoni. Għaldaqstant it-teknika ma għandhiex għalfejn tintuża aktar mill-meħtieġ. ii. Xeni Drammatiċi: Għal drammi u programmi fejn sikwittinbidel l-istampa, wieħed irid jaħrab li s-sottotit li jitilfu s-sinkronizzazzjoni minn mad-djalogu jew il-kommentarju għal aktar minn żewġ sekondi. 2.7 Bidliet fil-Ġbid 2.7.1 Minbarra r-rakkomandazzjoni ġenerali dwar is-sinkronizzazzjoni tas-sottotit li mad-diskors, hemm aspetti oħra dwar l-istampa televiżiva li jistgħu jinfluwenzaw kif wieħed għandu jżomm sewwa l-ħin tas-sottotit li. Wieħed għandu jaħrab sottotit li mħollija jiskorru l-bidliet fl-istampa għax dawn jistgħu joħolqu konfużjoni f’moħħdak li jkun. Studju dwar iċ-ċaqliq ta’ l-għajnejn wera li meta l-kamera taqta’ f’nofs preżentazzjoni ta’ sottotitlu, min ikun qedjara jarġa’ jmur lura għal bidu ta’ sottotitlu nofsu moqri u jibda’ jaqra’ mill-ġdid. Nafuli fil-prattika l-ħeffa u l-ġiri li bihom tinbidel l-istampa f’ħafna programmi toħloq problemi serji lil min irid jagħmel is-sottotit li. Għaldaqstant sottotitlu għandu jkun marbut ma’ ġibda ta’ bidla ta’ stampa b’mhux inqas minn sekonda biex b’hekk tagħti ċans lill-qarrej jiffoka fuq l-istampa l-ġdida. Bidliet fl-istampi ġeneralment jindikaw il-bidu jew l-għeluq ta’ diskors. Għalhekk min jagħmel is-sottotit li għandu jara kif idaħħal sottotitlu meta jkun hemm bidla fir-ritratt sakemm din tkun sinkronizzata mal-kelliem.2.7.2 Ir-regoli ġenerali li wieħed għandu jħaddem meta jsir qtugħ mill-kamera, huma: i. Evita li ddaħħal sottotitlu f’inqas minn sekonda qabel ma tkun qtajt u li tneħħi sottotit li f’inqas minn sekonda wara li tkun qtajt. ii. Ipprova daħħal sottotitlus inkronizzat eżattament mal-qatgħa li għamilt fil-kamera. 2.7.3 It-tnaqqis fix-xejn tad-dawl fl-istampa jew tidwir bil-modorizzontalment tal-kamera ma joħolqux l-istess effett fil-wiri bħla ma joħloqqtugħu għaldaqstant ma għandhomx jinfluwenzaw lil min jaħdem is-sottotitli.2.7.4 Bidla f’xeni ewlenin tista’ toħloq l-istess problemidaqs li kieku kienu bidliet ta’ ġibdiet fl-istess xena. Tqum diffikultà partikolari meta l-aħħar kelmiet ta’ xi ħadd f’xena, speċjalment jekk ikun fihom tifsir qawwi, ikomplu fil-pront. Meta jiġrihekk il-kliem taħt għandu jitneħħa qabel ma tinbidel ix-xena biex min ikun qedjara ma toħloq lux konfużjoni. 2.8 Kliem/Kummentarju Magħmul Wara 2.8.1 Meta l-vuċi tiżdied wara, min ikun qed jaqra t-test għandu jagħmel b’mod li dak li jkun qed jara jifhem eżattament it-tifsir tat-test uli l-qarrej ma jgħaġġil xtant li forsi min ikun qedjara jispiċċa ma jifhimx sewwa.