571 ATT DWAR IL-KOABITAZZJONI ATT biex jirregola l-koabitazzjonijiet u biex jipprovdi għal ħwejjeġ li għandhom x’jaqsmu magħhom jew anċillari għalihom. ATT XV tal-2017. ATT XV tal-2017. TAQSIM TAL-ATT Artikoli Taqsima IPreliminari 1-2 Taqsima IIKoabitazzjoni defacto 3 Taqsima III Koabitazzjoni permezz ta’ kuntratt bejn il-partijiet 4-19 Taqsima IV Koabitazzjoni permezz ta’ dikjarazzjoni unilaterali 20-29 Taqsima V Drittijiet u dmirijiet bażiċi 30-38 Taqsima VI Dispożizzjonijiet ġenerali 39-47 Taqsima VII Emendi konsegwenzjali 48-56 Skeda Forma ta’ Att ta’ Koabitazzjoni Taqsima IPreliminari 1. It-titolu fil-qosor ta’ dan l-Att huwa l-Att tal-dwar il-Koabitazzjoni [żaħ. 2. Tifsir. (1) F’dan l-Att, sakemm ir-rabta tal-kliem ma teħtieġx xort’oħra: "darordinarja, primarja, komuni " tfisser dik id-dar li fiha l-koabitanti jgħixu flimkien, kemm jekk tkun tappartjeni lil koabitant minnhom jew li t-tnejn fi kwalunkwe sehem bejniethom u kemm jekk jipposjeduha b’titolu ta’ kera jew kwalunkwe titolu ieħor, flimkien jew minn wieħed mill-koabitanti; "drittijiet u dmirijiet bażiċi " tfisser id-drittijiet u dmirijiet elenkati fl-artikolu 30; "koabitant " tfisser persuna illi kontinwament u abitwalment tgħix ma’ persuna oħra f'darordinarja, primarja, komuni, li magħha jkollha relazzjoni intima u li flimkien iżommu lilhom infushom bħala koppja, u li mhix diġà legalment marbuta ma’ persuna oħra: Iżda għall-fini ta’ koabitazzjoni defacto, persuna illi għalkemm hi marbuta bi żwieġ jew unjoni ċivili, hi separata dejure Iżda għall-fini ta’ koabitazzjoni defacto, għandha tiġi kkunsidrata bħala koabitant ukoll; "koabitazzjoni defacto " tfisser koabitazzjoni bejn żewġ persuni illitali l-koabitazzjoni ma tiġix reġistrata u lanqas unilateralment dikjarata skont dan l-Att u li tinkludi wkoll persuni illi għalkemm huma marbuta bi żwieġ jew unjoni ċivili, huma separati dejure; " Ministru " sakemm mhux indikat mod ieħor tfisser il-Ministru responsabbli għall-ġustizzja; "nutar" tfisser uffiċjal pubbliku bis-setgħat kollha mogħtija lil u mill-Att dwar il-Professjoni Nutarili u l-Arkivji Nutari li [żaħ; Kap. 55. Kap. 55. "Qorti" tfisser il-Qorti Ċivili (Sezzjoni Familja) jew xi Qorti oħra li maż-żmien tkun assenjata l-inkarigu li tieħu konjizzjoni ta’ materji familjari; "reġistrat" tfisser insinwat fir-Reġistru Pubbliku; " Reġistratur " tfisser l-uffiċjal pubbliku indikat mill-Ministru biex jaqdi l-funzjonijiet ta’ Reġistratur tal-Koabitazzjoni għal Reġistru tal-Koabitazzjoni, u tinkludi, għal kull għan ta’ dan l-Att, kull persuna awtorizzata mir-Reġistratur għalhekk; "Reġistru tal-Koabitazzjoni " dwar koabitazzjonijiet li jiġu reġistrati fil-gżira ta’ Malta tfisser it-taqsima fl-Uffiċċju tar-Reġistru Pubbliku fl-imsemmija gżira inkarigat b’responsabbiltà għal ħwejjeġ li għandhom x'jaqsmu mal-koabitazzjonijiet, u dwar kuntratti ta' koabitazzjonijiet li jiġu reġistrati fil-gżira ta’ Għawdex, tfisser it-taqsima tal-Uffiċċju tar-Reġistru Pubbliku f'Għawdex inkarigat kifintqal qabel; "wilddipendenti " fir-rigward ta’ koabitant jew koppja ta’ koabitanti, tfisser kull wildill il-koabitanti jew minminnhom huma l-ġenituri tagħhom jew li fir-rigward tagħhom huma qegħdin jaġixxu inlocoparentis skont il-Kodiċi Ċivili u li għad għandhom id-dritt il li jirċievu manteniment min għandhom skont l-istess Kodiċi. Kap. 16. Kap. 16. (2) Id-dispożizzjonijiet kollha ta’ dan l-Att għandhom japplikaw biss għall-koabitazzjonijiet skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att u għall-ebda forma oħra ta’ koabitazzjoni li xi dikjarazzjoni dwarha ssir jew kuntratt dwarha jiġi redattu, jew reġistrat li ma jkunx konformi mad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att. Taqsima II Koabitazzjoni defacto 3. Koabitazzjoni defactola toħloq drittijiet u obbligi legali tal-koabitanti lejn xulxin u, għall-finijiet u effetti kollha tal-liġi, lanqas toħloq rikonoxximent legali tar-relazzjoni bejn il-koppja, ħlief wara sentejn u limitatament għas-segwenti: (a) koabitant għandu jitqies bħala inkwilin għal kull finijiet u effetti tal-liġi fir-rigward ta’ kull kirja tad-darordinarja, primarja, komuni li ġiet legalment kostitwita minn xi wieħed mill-koabitanti, irrispettivament mid-data tal-kostituzzjoni tal-kirja kif ukoll fir-rigward ta’ kull kirja kummerċjali taħt il-Kodiċi Ċivili, sakemm l-imsemmi kuntratt jintemm: Iżda s-sid tad-darordinarja, primarja, komuni jżomm id-dritt li ma’ tmiem il-kuntratt kostitwit minn xi wieħed mill-koabitanti, jirrifjuta li jġedded l-imsemmi kuntratt mal-koabitant l-ieħor sakemm, fil-każ ta’ kuntratt li jiġġedded awtomatikament is-sid ikunbagħat ittra uffiċjali sabiex jagħti pre-avviż li mhux ser jiġġedded il-kuntratt; (b) koabitant għandu jiġi kkunsidrat bħala l-eqreb persuna għall-koabitant l-ieħor għall-finijiet u effetti kollha tal-liġi; (ċ) koabitant għandu d-dritt il li jieħu deċiżjoni dwar il-kura medika tal-koabitant l-ieħor: Iżda dan is-subartikolu m’għandux japplika fejn xikoabitant ikun iddikjara bil-miktub li tali deċiżjonijiet għandhom jittieħdu minn xi persuna oħra. Taqsima III Koabitazzjoni permezz ta’ kuntratt bejn il-partijiet 4. Koabitazzjoni permezz ta’ kuntratt bejn il-partijiet. Persuni illi għandhom il-ħsie b illi jikkoabitaw u, jew persuni li diġà huma koabitanti jistgħu jagħżlu li jirregolaw il-koabitazzjoni tagħhom billi jidħlu f’kuntratt konformi mad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att, liema kuntratt għandu jiġi reġistrat min-nutar kif provdut aktar ’l isfel f’dan l-Att. 5. Nullità ta’ kuntratt ta’ koabitazzjoni. (1) Kuntratt ta' koabitazzjoni li jsir bejn: (a) persuni li waħda minnhom tkun taħt l-età illi tassumi obbligi kuntrattwali sakemm mhux awtorizzata skont il-liġi; (b) axxendent u dixxendent f'linja diretta; (ċ) aħwa, sew jekk mill-istess ġenituri sew jekk mill-istess missier jew omm biss; (d) persuni li jkunu qraba b’affinità fil-linja diretta; (e) min jadotta u l-persuna adottata; (f) persuni li waħda minnhom ma tkunx tista’ tagħti l-kunsens tagħha għall-kuntratt minħabba li tkun interdetta, ina bilitata jew ma jkollhiex l-użu tar-raġuni; (g) persuni illi jkunu marbutin fi żwieġ jew f'unjoni ċivili ma’ xulxin jew ma’ terzi; (h) persuni illi jkunu marbutin b’kuntratt ta’ koabitazzjoni preċedenti ma’ terzi skont dan l-Att; (i) persuni illi jkunu f'koabitazzjoni ma’ terzi illikoabitant minnhom ikunu nilateralment iddikjara r-relazzjoni bħala tali skont dan l-Att; (j) koabitanti ill ir-relazzjoni intima ta’ bejniethom jew ma’ terzi hija regolata b’li ġiestera li tipprovdi għad-drittijiet u dmirijiet ta’ bejniethom irrispettivament minkif hija msejħa sakemm l-imsemmija rabta tkun regolata b’mod illi jkollha jew jista’ jkollha effetti legali f'Malta, ikun null u bla effett. (2) Għall-finijiet tas-subartikolu (1), ir-relazzjoni ta’ persuna adottata għandha titqies li teżisti sew b’referenza għall-familja bijoloġika tagħha kif ukoll għall-familja adottiva tagħha. (3) Il-Qorti ta’ Ġurisdizzjoni Voluntarja li taħtha tkun taqa’ waħda mill-partijiet illi jkunu biħsiebhom jidħlu f'kuntratt ta’ koabitazzjoni tista’, jekk tintwera kawża ġustabiex isir dan, tiddispensa mid-dispożizzjonijiet tal-artikolu 5(1)(d). 6. Formalitajiet tal-kuntratt ta’ koabitazzjoni. (1) Il-kuntratt li jirregolakoabitazzjoni bejn żewġ koabitanti għandu jkun magħmul b’att pubbliku li għalih għandu jiġi maħruġ ċertifikat ta’ koabitazzjoni kif preskritt fl-Iskeda, wara li dan il-kuntratt jiġi reġistrat. (2) Sabiex ikollu l-effetti legali kkontemplati f'dan l-Att, kuntratt li jirregola l-koabitazzjoni bejn żewġ partijiet għandu jsir skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att u għandu jitqies validu biss jekk id-dispożizzjonijiet kollha ta’ dan l-Att ikunu ġew sodisfatti u, jew imħarsa. (3) Il-partijiet għandhom jiddikjaraw quddiem in-nutarilli m’hemm xejn il li jippreklu dihom milli jidħlu f’kuntratt ta’ koabitazzjoni legalment validutenu tkont dak li hemm imniżżel fl-artikolu 5, u n-nutar għandu l-obbligu li jagħmel annotazzjoni ta’ din id-dikjarazzjoni fl-imsemmi kuntratt. (4) Id-dikjarazzjoni msemmija fis-subartikolu preċedenti għandha tagħmel tajjeb fejn in-nutar m’għandux il-mezzi sabiex jivverifika li m’hemm xejn illi jipprekludi lill-partijiet milli jkunu koabitanti, tenutkont ta’ dak li hemm imniżżel fl-artikolu 5. (5) Il-partijiet għandhom jiddikjaraw ukoll quddiem in-nutar jekk kienx hemm kuntratt ta’ koabitazzjoni bejniethom fil-passat, liema kuntratt kien mitmum skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att. (6) In-nutar, wara li jivverifika permezz tar-riċerki appositi jekk il-partijiet qabel dik id-data kenux daħlu f’kuntratt ta’ koabitazzjoni bejniethom, liema kuntratt intemm skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att għandu: (a) jekk ma kienx hemm kuntratt preċedenti, jiddikjara dan fl-imsemmi kuntratt; jew (b) jekk kien hemm kuntratt preċedenti jgħaddi kopja tiegħu, flimkien mal-abbozz tal-kuntratt il-ġdid lill-Qorti kompetenti għall-awtorizzazzjoni tal-istess skont l-artikolu 16, u għandu jgħaddi biex jippubblika u jirreġistra l-kuntratt il-ġdid biss wara l-kisba tal-imsemmija awtorizzazzjoni. (7) Għall-finijiet ta’ dan l-artikolu, in-nutar għandu jiżgura li r-riċerka uffiċjali maħruġa mir-Reġistru Pubbliku tiġi aġġornata uffiċjalment sa mhux aktar minn wieħed u għoxrin jum qabel id-data tal-pubblikazzjoni tal-kuntratt tal-koabitazzjoni, sakemm huwa ma jagħżilx li jaġġornaha hu permezz ta’ riċerka online, f’liema każ in-nutar għandu jaġġorna r-riċerka sa mhux aktar minn sebat ijiem qabel id-data tal-pubblikazzjoni tal-imsemmi kuntratt. 7. Reġistrazzjoni tal-kuntratt ta’ koabitazzjoni. (1) Ir-reġistrazzjoni ta’ kuntratt li jirregolakoabitazzjoni bejn żewġ partijiet hija essenzjali għall-validità tal-imsemmi kuntratt fir-rigward tad-drittijiet u l-obbligi ta’ terzi persuni. (2) Ir-reġistrazzjoni ta’ kuntratt li jirregolakoabitazzjoni bejn żewġ partijiet ma tistax topera sabiex tagħmel validu kuntratt ta’ koabitazzjoni li indipendentement minn dik ir-reġistrazzjoni jkun null. 8. Materji fil-kuntratt ta’ koabitazzjoni. Fil-kuntratt li jirregola l-koabitazzjoni, il-partijiet, fost affarijiet oħra, għandhom jiftiehmu fuq u jindikaw is-segwenti: (a) (i) id-dar li għandha tiġi meqjusa bħala d-darordinarja, primarja, komuni tal-koabitanti; (ii) it-titolu legali ta’ kull koabitant fuq l-imsemmija dar; (iii) it-trasferiment tad-drittijiet reali li għandu jseħħ bejn il-koabitanti fuq l-imsemmija dar f'każ ta’ firda, jekk ikun il-każ; (iv) id-drittijiet personali ta’ kull wieħed mill-koabitanti, jew minminnhom fuq l-imsemmija dar f'każ ta’ firda, jekk ikun il-każ; (b) kif għandha ssir il-qasma ta' assi u djun sew jekk miżmuma in komuni kif ukoll jekk appartenenti lil koabitant wieħed jew l-ieħor, meta l-koabitanti jkunu jixtiequ illi ssir assenjazzjoni ta’ assi jew djun minn parti waħda għall-parti l-oħra, f'każ ta’ firda; (ċ) manteniment, perjodiku jew f’somma globali jekk wieħed mill-koabitanti jkun jew isir dipendenti fuq il-koabitant l-ieħor, flimkien mat-terminu u l-modalità tal-ħlas, kemm għal waqt il-perjodu ta’ koabitazzjoni kif ukoll f'każ ta’ firda, b’dan illi l-koabitanti jkunu liberiilli jindikaw illi tali manteniment ma jkunx dovut f’kull ċirkostanza jew f’ċerti ċirkostanzi; (d) (i) perċentwal ta’ awment annwali għall-imsemmi manteniment, meta u jekk ikun dovut, jew indikazzjoni ta’ kif għandu jsir l-awment sabiex l-ammont jibqa’ wieħed relevanti mingħajr il-ħtiega ta’ bidla perjodika fil-kuntratt b’dan illi jekk l-ebda metodu ta’ awment ma jissemma, tali awment għandu jittieħed li jkun skont l-Indiċi tal-Għoli tal-Ħajja; (ii) meta l-awment ikun fuq bażi perjodika fissa għandu jibda jitkejjel mill-ewwel anniversarju tar-reġistrazzjoni tal-kuntratt, irrispettivament minn jekk ikunx dovut jew le f'dak il-perjodu; (iii) meta l-awment jiġi indikat li għandu jkun b'żieda proporzjonali mas-salarju tal-koabitant li huwa dovut joħroġ il-manteniment, fil-kuntratt għandu jkun hemm indikazzjoni ċara tal-ammontilli l-imsemmikoabitant ikollu f'salarju fil-mument tal-kuntratt. Jekk ma jkun hemm l-ebda indikazzjoni oħra, is-salarju f'dak il-każ jitqiesilli jkun id-dħul nett; (e) id-dritt li t-tfal ta’ waħda mill-koabitanti jgħixu magħhom fid-dar meqjusa bħala d-darordinarja, primarja, komuni tal-koabitanti, jekk ikun il-każ u sakemm ma jkunx hemm ordni xort’oħra mill-Qorti kompetenti abbażi ta’ proċeduri preċedenti; (f) meta jkun hemm l-ulied, min mill-koabitanti ser ikollu f'idejh il-kura u l-kustodja tal-ulied dipendenti f'każ ta’ firda, sakemm ma jkunx hemm ordni xort’oħra mill-Qorti kompetenti abbażi ta’ proċeduri preċedenti; (g) Kap. 16. Kap. 16. (i) Ammont minimu ta’ manteniment illikoabitant għandu jgħaddi lill-koabitant l-ieħor għall-uli ed dipendenti, flimkien mal-modalità tal-ħlas, sakemm ma jkunx hemm ordni xort’oħra mill-Qorti kompetenti fuq talba ta’ wieħed mill-koabitanti, wara li jkunu ttieħdu inkonsiderazzjoni ċ-ċirkostanzi kollha tal-koabitanti skont il-Kodiċi [żaħ Ċivi li [żaħ: B’dan illi għandu jkun hemm indikazzjoni ċara illi dan l-artikolu jiġi fis-seħħ mingħajr il-ħtieġa ta’ proċeduri legali immedjatament meta l-koabitanti jinfirdu jew ma jibqgħux jikkoabitaw flimkien, liema minnhom tiġi l-ewwel, skont il-każ; (ii) il-koabitanti huma preklużi milli jiftiehmu li m’għandux ikun hemm manteniment dovut lill-ulied, u kull klawsola f’dan is-sens hija meqjusa bħala nulla u mingħajr effett; (h) l-artikolu 30 għandu japplika b’mod awtomatiku bejn il-koabitanti jekk ma ssir l-ebda referenza għad-dispożizzjonijiet ta’ drittijiet u dmirijiet bażiċi hekk kif elenkati fl-istess artikolu, f’każ ta’ firda bejn il-koabitanti. 9. Talbiet ta’ manteniment. (1) Jekk ikun hemm kontestazzjoni dwar it-talba għal manteniment għall-ulied dipendenti minn wieħed mill-koabitanti skont l-artikolu 8(g), il-Qorti kompetenti m’għandhiex tieħu bħala fiss l-ammont indikat mill-koabitanti bħala manteniment fil-kuntratt il li jirregola l-koabitazzjoni bejn il-partijiet, stante Jekk ikun hemm kontestazzjoni dwar it-talba għal manteniment għall-ulied dipendenti minn wieħed mill-koabitanti skont l-artikolu 8 (gilli dan l-ammont huwa intiżilli jkun ammont minimu u mhux neċessarjament illi jkun wieħed adegwat. (2) Il-Qorti m’għandhiex tiffissam anteniment f'ammonti żgħar mill-ammontilli l-koabitanti fil-kuntratt indikaw bħala l-ammont minimu illi għandu jingħata bħala manteniment għall-uli ed dipendenti: Iżda fejn il-Qorti tara li l-koabitant li hu obbligat iħallas l-imsemmi manteniment ikun tilef l-impieg mingħajr ħtija tiegħu, il-Qorti tista’ tikkunsidra li tiffissamanteniment f’ammont aktar baxx mill-ammont indikat mill-koabitanti fil-kuntratt bħala ammont minimu li għandu jingħata bħala manteniment għall-ulied dipendenti, kif ukoll tindika li l-ammont sħiħ tal-manteniment isir immedjatament dovut malli l-koabitant dovut iħallas l-imsemmi mantenimentisi bimpjieg. 10. Dikjarazzjoni mill-partijiet. (1) In-nutarilli quddiem u l-partijiet ikunu se jiffirmaw kuntratt ta’ koabitazzjoni għandu l-obbligu illi jfisser fid-dettall lill-partijiet il-konsegwenzi tal-imsemmi kuntratt u tal-klawsoli li l-partijiet ikunu qed jagħżlu li jintrabtu bihom. (2) Fil-kuntratt ta’ koabitazzjoni, il-partijiet għandhom jiddikjaraw il lin-nuta rfisser fid-dettall il-konsegwenzi tal-istess kuntratt u tal-klawsoli li huma jkunu qed jagħżlu li jintrabtu bihom u li huma fehmu l-obbligi u d-drittijiet tagħhom emanenti mill-istess. 11. Emendi għall-kuntratt ta’ koabitazzjoni. Il-koabitanti li jkunu jixtiequ jemendaw il-kuntratt ta’ koabitazzjoni illi jkunu rreġistraw skont dan l-Att jistgħu jagħmlu dan biss: (a) permezz ta’ att korrettorju insinwat min-nutar mingħajr il-ħtieġa ta’ awtorizzazzjoni tal-Qorti kompetenti, jekk tali att ikun intiż sabiex jaġġorna kwalunkwe informazzjoni dwar proprjetà, inkluż l-indirizz tad-darordinarja, primarja, komuni tal-koabitanti, jew biex iżid klawsoliil li jirrigwardaw ulied li twieldu wara r-reġistrazzjoni tal-att oriġinali; jew (b) f’kull istanza oħra, permezz ta’ att korrettorju insinwat min-nutar wara li l-koabitanti konġuntivament ikunu ġabu l-awtorizzazzjoni tal-Qorti kompetenti, liema Qorti għandha tassigura li ma jkun qiegħed jiġi emendat xejn li jmur kontra l-aħjar interess tal-ulied dipendenti jew illi jpoġġi lil xi wieħed mill-koabitanti f'sitwazzjoni ta' vulnerabbiltà. 12. Awtorizzazzjoni mill-Qorti. F’kull każ fejn il-Qorti tkun mitluba tagħti l-awtorizzazzjoni tagħha għal att korrettorju għandha, jekk tħossil li huwa l-każ biex tassigura li dan mhux qiegħed isir b’abbuż ta’ koabitant wieħed fuq l-ieħor, tisma’ lill-koabitantivivavoce. 13. Darordinarja, primarja, komuni. Fejn il-koabitanti jibdlu d-dar meqjusa bħala d-darordinarja, primarja, komuni skont il-kuntratt ta’ koabitazzjoni tagħhom mingħajr ma jemendaw l-imsemmi kuntratt kif preskritt fl-artikolu 11(a), id-dispożizzjonijiet li kienu stipulaw fil-kuntratt ta’ koabitazzjoni fir-rigward id-darordinarja, primarja, komuni skont l-artikolu 8(a Fejn il-koabitanti jibdlu d-dar meqjusa bħala d-darordinarja, primarja, komuni skont il-kuntratt ta’ koabitazzjoni tagħhom mingħajr ma jemendaw l-imsemmi kuntratt kif preskritt fl-artikolu 11(a) għandhom japplikaw bl-istess mod għad-darordinarja, primarja, komuni ġdida. 14. Drittijiet ta’ koabitanti reġistrati. Koabitant reġistrat skont dan l-Att jibbenefika mid-drittijiet elenkati fl-artikolu sussegwenti u minn drittijiet ulterjuri msemmija direttament fil-liġi bħala applikabbli għal koabitanti reġistrati skont dan l-Att. 15. Kap. 16. Kap. 16. Id-drittijiet mogħtija lill-koabitant reġistrat skont dan l-Att huma s-segwenti, u ċioèilli l-imsemmikoabitant: (a) għandu jitqies bħala inkwilin għal kull finijiet u effetti tal-liġi fir-rigward ta’ kull kirja tad-darordinarja, primarja, komuni li ġiet legalment kostitwita minn xi wieħed mill-koabitanti, irrispettivament mid-data tal-kostituzzjoni tal-kirja kif ukoll fir-rigward ta’ kull kirja kummerċjali taħt il-Kodiċi Ċivili [żaħ: Iżda s-sid tad-darordinarja, primarja, komuni jżomm id-dritt li ma’ tmiem il-kuntratt kostitwit minn xi wieħed mill-koabitanti, jirrifjuta li jġedded l-imsemmi kuntratt mal-koabitant l-ieħor sakemm, fil-każ ta’ kuntratt li jiġġedded awtomatikament, is-sid ikunbagħat ittra uffiċjali sabiex jagħti pre-avviż li mhux ser jiġġedded il-kuntratt; (b) Kap. 199 għandu jitqies bħala inkwilin fejn jidħlu l-obbligi u, jew id-drittijiet tal-gabillotti u għaldaqstant bħala inkluż fit-tifsira ‘kerrej’ taħt l-artikolu 2 tal-Att dwar it-Tiġdid ta’ Kiri ta’ Raba [żaħ’; (ċ) għandu jitqies bħala ‘membru tal-familja’ għat-tgawdija ta’ kull drittijiet relatati ma’ tiġdid ta’ kiri ta’ raba’ taħt l-Att dwar it-Tiġdid ta’ Kiri ta’ Raba [żaħ’; (d) għandu jitqies li għandu l-istess drittijiet mogħtija lill-persuna miżżewġa jew f’unjoni ċivili fejn jidħlu drittijiet relatati ma’ xogħol u l-familja, inkluż drittijiet varji relatati mal-leave, kemm dawk id-drittijiet misjuba f’liġijiet primarji, dawk sussidjarji kif ukoll kodiċijiet u prattiċi ta’ xogħol, eskluż peròd-dritt tal-leave għandu jitqies li għandu l-istess drittijiet mogħtija lill-persuna miżżewġa jew f’unjoni ċivili fejn jidħlu drittijiet relatati ma’ xogħol u l-familja, inkluż drittijiet varji relatati mal-leave sabiex wieħed jakkumpanja s-sieħeb tiegħu fuq korsijiet barra minn Malta sponsorjati mill-gvern; (e) għandu jiġi kkunsidrat bħala l-eqreb persuna għall-koabitant l-ieħor għall-finijiet u effetti kollha tal-liġi; (f) għandu d-dritt illi jieħu kull deċiżjoni dwar il-kura medika tal-koabitant l-ieħor: Iżda dan is-subartikolu m’għandux japplika fejn xikoabitant ikun iddikjara bil-miktub li tali deċiżjonijiet għandhom jittieħdu minn xi persuna oħra; (g) għandu, f’każilli wieħed mill-koabitanti jiġi nieqes waqt il-koabitazzjoni u ma jkunx ħallat estment, u s-superstiti fosthom ikun dovut manteniment minnu f’każ ta’ firda skont dak ikkuntrattat fil-kuntratt ta’ koabitazzjoni, ikollu dritt il li jirċievi l-ammont ekwivalenti għal tmenin fil-mija ta’ ħames snin manteniment kif stipulat fil-kuntratt ta’ koabitazzjoni, f’ammont globali bħala legitimaportio, sakemm l-imsemmi kuntratt ta’ koabitazzjoni ma jgħidx speċifikament illi din il-klawsola m’għandhiex tapplika: Iżda dan l-ammont m’għandux jaqbeż il-kwart tal-valur tal-beni meta jkun hemm id-dixxendenti, u t-terz tal-valur tal-beni meta ma jkunx hemm it-tfal: Iżda wkoll li kull azzjoni magħmula taħt dan l-artikolu għandha ssir sa mhux aktar tard minn tnax-il xahar mill-apertura tas-suċċessjoni skont dan l-Att u tista’ ssir biss mis-superstiti fosthom; (h) Kap. 16. Kap. 16. mingħajr ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi Ċivili, għandu, f’każilli wieħed mill-koabitanti jiġi nieqes waqt il-koabitazzjoni, id-dritt ta’ abitazzjoni vitadurante fid-darordinarja, primarja, komuni li kellu mal-mejjet: Iżda dan id-dritt ta’ abitazzjoni jispiċċa jekk is-superstiti jikkuntratta żwieġ, unjoni ċivili jew jidħol f’koabitazzjoni ma’ persuna oħra; (i) Kap. 318. Kap. 318. għandu d-dritt illi jkun intitolat għall-għajnuna soċjali non-kontributorja meta jkun persuna li fl-opinjoni tad-direttur tas-servizzi soċjali jkun jgħixmal-kap tal-familja daqs likieku kienkonjuġi fiż-żwieġ skont l-artikolu 30 tal-Att dwar is-Sigurtà Soċjali; (j) għandu d-dritt illi pensjoni tal-invalidità titħallas lill-koabitant jekk ikun qiegħed imantni lill-koabitant l-ieħor skont l-artikolu 26 tal-Att dwar is-Sigurtà Soċjali; (k) Kap. 318. Kap. 318. għandu d-dritt tal-pensjoni tar-romol skont l-artikoli 31 sa 43 (it-tnejn inklużi) tal-Att dwar is-Sigurtà Soċjali; (l) għandu d-dritt illi meta jormol jagħmel talba għall-pensjoni għal min jirtira jekk ikun persuna li qiegħda tiġi jew kellha d-dritt li tiġi mantnuta mill-mejjet skont l-artikolu 46 tal-Att dwar is-Sigurtà Soċjali; (m) għandu d-dritt għall-ħlas ta’ pensjoni tal-età meta ż-żewġ koabitanti jikkwalifikaw skont l-artikolu 66 tal-Att dwar is-Sigurtà Soċjali; (n) Kap. 318. Kap. 318. għandu d-dritt li jirċievi benefiċċji soċjali bħala fostercarer skont l-artikolu 76A tal-Att dwar is-Sigurtà Soċjali; (o) għandu d-dritt tal-għajnuna għall-mard meta l-koabitant ikun jgħix mal-kap tal-familja matul xi perjodu li matulu l-għajnuna għall-mard tkun qiegħda jew tista’ titħallas; (p) Kap. 318. Kap. 318. għandu d-dritt għall-benefiċċju għal diżimpieg u għal benefiċċju speċjali għal diżimpieg jekk ikun qiegħed imantni lill-koabitant l-ieħor skont l-artikolu 30 tal-Att dwar is-Sigurtà Soċjali; (q) Kap. 318. Kap. 318. għandu d-dritt tal-benefiċċju dwar il-maternità u benefiċċju għalleave dwar maternità skont l-artikoli 71 u 72 tal-Att dwar is-Sigurtà Soċjali; (r) għandu d-dritt għall-allowance supplimentari skont l-artikolu 73 tal-Att dwar is-Sigurtà Soċjali [żaħ; (s) għandu d-dritt għall-allowance tat-tfal skont l-artikoli 76, 80, 81 u 82 tal-Att dwar is-Sigurtà Soċjali [żaħ; (t) Kap. 318. Kap. 318. għandu d-dritt għall-allowance dwar tfal fil-kura skont l-artikoli 76A, 80, 81 u 82 tal-Att dwar is-Sigurtà [żaħ Soċjali [żaħ; (u) Kap. 318. Kap. 318. għandu d-dritt għall-allowance għal tfal b’diżabilità skont l-artikoli 77, 80, 81 u 82 tal-Att dwar is-Sigurtà [ża] Soċjali. 16. Tmiem tal-kuntratt ta’ koabitazzjoni. (1) Kuntratt ta’ koabitazzjoni jintemm: (a) meta wieħed mill-koabitanti jmut; (b) meta l-koabitanti jiftiehmu li jtemmu l-imsemmi kuntratt permezz ta’ att pubbliku reġistrat min-nutar; (ċ) meta fiċ-ċirkostanza illi l-koabitanti ma jibqgħux jikkoabitaw flimkien, wieħed mill-partijiet jippreżenta rikors li permezz tiegħu jiddikjara bil-ġurament id-data li minnha l-partijiet waqfu jikkoabitaw flimkien, jitlob lill-Qorti tiddikjara l-kuntratt ta’ koabitazzjoni mitmumu jitlob sabiex l-istess Qortitordna il lid-drittijiet u l-obbligi emanenti mill-istess kuntratt ta’ koabitazzjoni jiġu fis-seħħ. (2) Il-Qorti għandha, fid-digriet tagħha, tordna lir-Reġistratur tal-Qrati sabiex fi żmien ħmistax-il ġurnata ta’ xogħol, javża lid-Direttur tar-Reġistru Pubbliku bit-tmiem tal-kuntratt ta’ koabitazzjoni biex dan jiġi reġistrat fir-Reġistru Pubbliku. 17. Tmiem tal-kuntratt. (1) Mat-tmiem tal-kuntratt ta’ koabitazzjoni bil-mezzi msemmija fl-artikolu preċedenti, il-partijiet ikollhom id-dritt illi jinforzaw id-drittijiet kollha tagħhom u jkunu marbutin bl-obbligi kollha li jinsabu fil-kuntratt ta’ koabitazzjoni. (2) Drittijiet u, jew obbligi rispettivi lejn xulxin fil-kuntratt ta’ koabitazzjoni li jiskattaw mal-firda tal-koabitanti jew malli l-partijiet ma jibqgħux jikkoabitaw għandhom jiġu fis-seħħ immedjatament ma’ tali firda jew waqfa tal-koabitazzjoni, u mhux biss mat-tmiem tal-kuntratt ta’ koabitazzjoni skont l-artikolu 16: Iżda l-ebda atti ppreżentat bejn persuni li huma, jew li kienu f’xi żmien koabitanti, ma għandu jiġi ikkunsidrat null jew vizzjat minħabba raġuni abbażi ta’ kawża illegali jew illeċita. 18. Azzjoni ssir fi żmien sentejn. Kull azzjoni magħmula taħt l-artikoli 16 u 17 għandha ssir fiż-żmien perentorju ta’ sentejn minn meta l-koabitanti jtemmu l-kuntratt ta’ koabitazzjoni jew minn meta l-partijiet ma jibqgħux jikkoabitaw flimkien, liema waħda tiġi l-aħħar, salv dawk rigwardanti l-ulied, liema azzjonijiet mhumiex limitati biż-żmien. 19. Fejn il-partijiet jidħlu f’kuntratt ġdid flimkien. (1) Jekk il-koabitanti jtemmu l-kuntratt ta’ koabitazzjoni skont l-artikolu 16(b) filwaqt illi huma jkunu għadhom jikkoabitaw flimkien u sussegwentement ikunu jixtiequ jidħlu f’kuntratt ieħor ta’ koabitazzjoni flimkien, dan il-kuntratt ma jkunx jista’ jiġi ppubblikat u reġistrat mingħajr awtorizzazzjoni tal-Qorti kompetenti, liema Qorti għandha tassigura li ma jkun qiegħed jiġi miftiehem xejn li jmur kontra l-aħjar interess tal-uli ed dipendenti, skont il-każ, jew illi jpoġġi lil xi wieħed mill-koabitanti f’sitwazzjoni ta’ vulnerabbiltà meta kkumparat mal-kuntratt ta’ koabitazzjoni li l-koabitanti kienu temmew. (2) F’kull każ fejn il-Qorti tiġi mitluba tagħti l-awtorizzazzjoni tagħha għall-pubblikazzjoni u reġistrazzjoni ta’ kuntratt ta’ koabitazzjoni skont is-subartikolu preċedenti għandha, jekk tħossil li huwa l-każ biex tassigura li dan mhux qiegħed isir b’abbuż ta’ parti l-waħda fuq il-parti l-oħra, tisma’ lill-partijiet vivavoce. Taqsima IV Koabitazzjoni permezz ta’ dikjarazzjoni unilaterali 20. Dikjarazzjoni unilaterali. Koabitan tilli jixtieq jikseb id-drittijiet u d-dmirijiet bażiċi elenkati f'artikolu 30 fil-konfront tal-koabitant li miegħu ilu jikkoabita minn tal-anqas sentejn, liema koabitant ikun qiegħed jirrifjuta li jidħol f'kuntratt li jirregola l-koabitazzjoni ta' bejniethom skont dan l-Att, jista’ jagħmel dan b’dikjarazzjoni unilaterali permezz ta’ ittra uffiċjali skont dan l-Att: B’dan illi tali dikjarazzjoni unilaterali ma ttemmx id-drittijiet li l-koabitanti diġà jgawdu frott il-koabitazzjoni defacto tagħhom. 21. Formalitajiet ta’ dikjarazzjoni unilaterali. (1) Sabiex id-dikjarazzjoni unilaterali permezz tal-ittra uffiċjali msemmija fl-artikolu preċedenti tkun waħda li toħloq drittijiet u dmirijiet legalment validi u enforzabbli skont dan l-Att, din trid tindika, b’mod ċar u inekwivoku, is-segwenti: (a) id-dettalji personali tal-koabitanti, inkluż in-numru tal-karta tal-identità tagħhom; (b) l-indirizz li fih il-koabitanti jgħixu flimkien; (ċ) dikjarazzjoni li m’hemm xejn illi jipprekludi lill-koabitanti msemmija milli jidħlu f’kuntratt ta’ koabitazzjoni legalment validutenu tkont dak li hemm imniżżel fl-artikolu 5; (d) id-data li minnha l-partijiet kienu jistgħu jissejħu koabitanti skont dan l-Att u li mill-imsemmija data ’l quddiem ma kien hemm fis-seħħ l-ebda mill-kundizzjonijiet imsemmija fl-artikolu 5; u (e) dikjarazzjoni b’mod ċar, taħt piena ta’ nullità, tar-raġunijiet li fuqu jkun imsejjes l-att ġudizzjarju msemmi f’dan l-artikolu. (2) Kap. 12. Kap. 12. Il-kontenut tal-imsemmija ittra uffiċjali għandu jiġi konfermat b’ġurament mill-esponent quddiem ir-Reġistratur tal-Qorti jew prokuratur legali maħtur bħala Kummissjunarju bis-setgħa li jagħti ġurament taħt l-Ordinanza dwar il-Kummissjunarji b’Setgħa li jagħtu Ġurament, u għandha tiġi notifikata lill-parti l-oħra b’dan illi biex issir in-notifika tal-imsemmija ittra uffiċjali ma jistax isir użu mid-dispożizzjonijiet tas-subartikoli (3),) tal-artikolu 187 tal-Kodiċi ta’ Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili. (3) L-ittra uffiċjali għandu jkun fiha wkoll, taħt piena ta’ nullità, intimazzjoni lill-intimat li jekk huwa ma jweġibx fi żmien sitt inġurnata minn mindu jiġi notifikat bl-imsemmija ittra uffiċjali billi jippreżenta nota fl-atti ta’ dik l-ittra uffiċjali skont l-artikolu sussegwenti, dan ikun awtomatikament marbut bid-drittijiet u d-dmirijiet bażiċi skont dan l-Att mal-parti l-oħra, u li dik l-ittra, fin-nuqqas ta’ provi oħra, tkun tikkostitwixxi l-prova neċessarja li l-koabitazzjoni bejn il-partijiet bdiet fid-data indikata mill-esponent. 22. Drittijiet tal-intimat. Permezz ta’ nota preżentata fl-atti tal-ittra uffiċjali msemmija, l-intimat jis ta’, fi żmien sitt inġurnata mid-data tan-notifika: (a) jirrespinġi t-talba abbażi tal-fattil li mhux minnuli l-partijiet huma koabitanti kif jeħtieġ dan l-Att; (b) joppon i d-data minn mindu din il-koabitazzjoni għandha tiġi meqjusa konformi ma’ dan l-Att, f’liema każ id-drittijiet u d-dmirijiet bażiċi msemmija f’dan l-Att jiġu meqjusa li daħlu fis-seħħ mid-data msemmija mill-intimat, salv għad-dritt tal-esponentilli jmexxi b’rikors ġuramentat ujtella’ prova il lid-data kienet fil-fatt dik imsemmija fl-ittra uffiċjali: Iżda fejn il-koabitazzjoni ta’ bejn il-koabitanti kienet tali li fid-data msemmija fid-dikjarazzjoni unilaterali ma kinitx konformi mal-artikolu 21(1)(d), id-data tal-bidu tal-koabitazzjoni għandha għall-effetti kollha tal-liġi tiġi meqjusa li kienet id-data li fiha l-imsemmija koabitazzjoni setgħet tiġi reġistratatenu tkont l-istess artikolu 21(1) (dIżda fejn il-koabitazzjoni ta’ bejn il-koabitanti kienet tali li fid-data msemmija fid-dikjarazzjoni unilaterali ma kinitx konformi mal-artikolu 21(1)(d), anke fejn l-intimat m’għamel l-ebda oġġezzjoni fuq dan il-punt fiż-żmien stipulat; (ċ) jippreżenta kuntratt ta’ koabitazzjoni redattu reġistrat skont dan l-Att f’liema każ l-ittra uffiċjali tiġi meqjusa nulla u bla effett. 23. L-ittra uffiċjali msemmija fl-artikoli 20 u 21, kif ukoll in-nota tal-intimatimsemmija fl-artikolu 22, għandhom, taħt piena ta’ nullità, jiġu notifikati lir-Reġistratur mill-parti li tkun ippreżentat l-ittra uffiċjali u, jew in-nota skont il-każ. 24. (1) Id-drittijiet u d-dmirijiet miksuba skont id-dispożizzjonijiet tal-artikolu 20, dejjem jekk ma kienx hemm oppożizzjoni min-naħa tal-intimat, għandhom jiġu rexissi u ddikjarati nulli u bla ebda effett jekk meta ssir talba permezz ta’ rikors fil-Qorti Ċivili (Sezzjoni Familja) jew fil-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) (Ġurisdizzjoni Superjuri) (Sezzjoni tal-Familja), skont il-każ, li tiġi ppreżentata mill-intimat fi żmien għoxrin ġurnata mill-ewwel notifika li ssirlu ta’ xi mandat eżekuttiv, ta’ xi att ġudizzjarju ieħor jew ta’ każ kriminali msejsa fuq dawk id-drittijiet u dmirijiet, il-Qorti tkun sodisfatta: (a) li l-intimat ma kienx jaf b’dik l-ittra uffiċjali għaliex huwa ma kienx notifikat kif imiss; jew (b) li l-ittra uffiċjali ma kienx fiha l-ħtiġijiet stipulati fl-artikolu 21: Iżda dan ir-rikors għandu jiġu appuntat għas-smigħ fi żmien ġimagħtejn. (2) Fiċ-ċirkostanza ta’ każ kriminali msejjes fuq dmirijiet illi parti jkollha emanenti minn dan l-Att fejn il-Qorti kompetenti tkun għad trid tiddeċiedi jekk l-istess dmirijiet miksuba taħt l-artikolu 20 għandhomx jiġu rexissi u dikjarati nulli u bla effett, il-Qorti tal-Maġistrati bħala Qorti ta’ Ġudikatura Kriminali għandha tiddifferixxi l-każ għal data oħra. (3) Bla preġudizzju għall-artikolu 25, ebda oppożizzjoni, ħlief dik li hemm speċifikament provdut f’dan l-artikolu, ma għandha twaqqaf il-ħruġ jew l-eżekuzzjoni ta’ xi att eżekuttiv jew tiġi meqjusa bħala raġuni valida fil-liġi sabiex ma jiġu x onoratid-dmirijiet tal-intimat skont dan l-Att jew raġuni għat-twaqqif jew differiment ta’ proċeduri kriminali emanenti minn nuqqas ta’ ħarsien ta’ dmirijiet skont dan l-Att. 25. Reġistrazzjoni tal-ittra uffiċjali. (1) Ittra uffiċjali maħruġa skont l-artikoli ta’ dan l-Att ma tkunx tista’ tintuża sabiex jiġu infurzati d-drittijiet u d-dmirijiet imsemmija fl-istess att sakemm ma tkunx ġiet reġistrata skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu li għandhom japplikaw għar-reġistrazzjoni ta’ dawk l-ittri uffiċjali bħala strumenti li joħolqu drittijiet u dmirijiet legalment validi u inforzabbli. (2) L-applikant għar-reġistrazzjoni tal-imsemmija ittra uffiċjali għandu jippreżenta kopja legali tal-ittra uffiċjali lir-Reġistratur, inkluża l-prova tan-notifika u kopja ta’ kull risposta li tkun ġiet riċevuta għaliha, jekk ikun hemm. (3) Meta jirċievi d-dokumenti msemmija fis-subartikolu (2), ir-Reġistratur għandu jeżamina d-dokumenti ppreżentati, jivverifika jekk l-intima tippreżentax nota skont l-artikolu 22 fiż-żmien stipulat u jekk huwa jkun sodisfat tilli l-kundizzjonijiet għar-reġistrazzjoni tal-ittra uffiċjali bħala waħda li toħloq drittijiet u dmirijiet legalment validi u inforzabbli jkunu jissussistu, huwa għandu jipproċedi biex jirreġistra d-dokumenti ppreżentati fir-Reġistru tal-Koabitazzjoni. 26. Ittra uffiċjali. Ittra uffiċjali maħruġa skont dan l-Att ma tkunx tista’ tintuża sabiex jiġu infurzati d-drittijiet u d-dmirijiet imsemmija f’dan l-Att kemm-il darba jiġi reġistrat kuntratt li jirregola l-koabitazzjoni tal-imsemmija partijiet skont dan l-Att. 27. Effetti legali ta’ dikjarazzjoni unilaterali. Dikjarazzjoni unilaterali ta’ koabitazzjoni għandha effetti legali biss fil-konfront tal-partijiet. 28. Għeluq il-perjodu ta’ dikjarazzjonijiet unilaterali reġistrati. Dikjarazzjoni unilaterali ta’ koabitazzjoni skont dan l-Att tista’ tiġi reġistrata biss sa għeluq il-ħames snin mid-dħul fis-seħħ ta’ dan l-Att. 29. Drittijiet u dmirijiet jibqgħu validi u enforzabbli Mingħajr preġudizzju għall-artikolu preċedenti, id-drittijiet u dmirijiet ta’ koabitanti f’koabitazzjoni regolata permezz ta’ dikjarazzjoni unilaterali skont id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att, kif ukoll l-istess koabitazzjoni, jibqgħu validi u enforzabbli. Taqsima V Drittijiet u Dmirijiet Bażiċi 30. Drittijiet u dmirijiet bażiċi. (1) Id-drittijiet u dmirijiet bażiċi msemmija f'dan l-Att huma s-segwenti: (a) id-dritt għal ċertu mobbli li jinsabu fid-darordinarja, primarja, komuni tal-koabitanti skont l-artikolu 31; (b) id-dritt għall-għajnuna finanzjarja skont l-artikolu 32; (ċ) id-dritt illi l-koabitant jibqa’ jgħix fid-darordinarja, primarja, komuni għal perjodu ta’ żmien raġjonevoli wara l-firda skont l-artikolu 33; (d) id-dmir ta’ ħlas għall-utilitajiet skont l-artikolu 34; (e) id-dritt tas-superstiti fost il-koabitanti għall-abitazzjoni fid-darordinarja, primarja, komuni tal-partijiet skont l-artikolu 35. (2) Id-drittijiet u dmirijiet elenkati fis-subartikolu preċedenti japplikaw awtomatikament f’każ ta’ koabitazzjoni permezz ta’ kuntratt bejn il-partijiet kif ukoll f’każ ta’ koabitazzjoni permezz ta’ dikjarazzjoni unilaterali. 31. Dritt għal ċertu mobbli. Għandu jkun hemm preżunzjoni iuristant u milli l-koabitanti għandhom dritt għall-porzjon ugwali mill-mobbli li jinsabu fid-darordinarja, primarja, komuni tagħhom li ġew akkwistati waqt il-perjodu ta’ koabitazzjoni stabbilit skont il-kuntratt ta’ koabitazzjoni reġistrat, jew skont il-proviso ta l-artikolu 21(b), skont il-każ, kemm-il darba dawk il-mobbli ma kenux mogħtija lil koabitant jew ieħor b’donazzjoni, rigal personali jew ġew devoluti fuqhom b’suċċessjoni mingħand terzi: Iżda f’dan l-artikolu, ‘mobbli’ għandha tinkludi mobbli dekorattivi u ornamentali miżmuma fid-darordinarja, primarja, komuni tal-koabitanti jew dar li għal xi żmien kienet id-darordinarja, primarja, komuni tal-istess koabitanti u għandha teskludi flejjes, titoli, vetturi u annimali domestiċi. 32. Dritt għal għajnuna finanzjarja. (1) Fejn il-koabitanti għandhom wild jew uli eddipendenti li huma żgħar fl-età jew għandhom diżabilità, kemm waqt il-perjodu ta’ koabitazzjoni kif ukoll f’każ ta’ firda, dik il-parti li tkun qed tieħu ħsieb it-trobbija tal-wild jew tal-uliedimsemmija u li minħabba l-età tagħhom jew id-diżabilità tagħhom l-imsemmija parti tkun finanzjarjament dipendenti fuq il-parti l-oħra, għandha d-dritt titlob għajnuna finanzjarja mingħand il-parti l-oħra biex tagħmel tajjeb għal dan l-iżvantaġġ ekonomiku. (2) L-għajnuna finanzjarja msemmija f’dan l-artikolu tista’ tkun waħda perjodika jew f’somma globali u l-Qorti, qabel tasal għad-deċiżjoni tagħha, għandha, fost affarijiet oħra, tikkunsidra ċ-ċirkostanzi segwenti: (a) iċ-ċirkostanzi finanzjarji, il-ħtiġijiet u l-obbligi ta’ kull wieħed mill-koabitanti fid-data tat-talba; (b) id-drittijiet u l-benefiċċji li l-koabitant ikun legalment marbut bihom ma’ persuna li kienet konjuġi tiegħu jew f’unjoni ċivili miegħu f’perjodu preċedenti, b’dan illi d-drittijiet tal-imsemmija konjuġi m’għandhomx jiġu mittiefsa; (ċ) id-drittijiet u l-benefiċċji ta’ kull wild dipendenti jew ta’ xiwild minn relazzjoni preċedenti ta’ kull wieħed mill-koabitanti b’dan illi d-drittijiet tal-imsemmija u lied m’għandhomx jiġu mittiefsa; (d) kull kontribuzzjoni magħmula minn xi wieħed mill-koabitanti sabiex jieħu ħsieb id-darordinarja, primarja, komuni u, jew l-imsemmija wlied; (e) l-effett fuq il-ħila ta’ qligħ ta’ kull wieħed mill-koabitanti konsegwenza tar-responsabilitajiet li għandhom jew kellhom ma tul il-perjodu li fih għex u l-partijiet bħala koppjakoabitanti u l-grad li l-kapaċità ta’ qligħ futur tal-partijiet ġie mnaqqas minħabba f’li l-koabitant ikun ċeda jew tilef l-opportunità ta’ attività bil-qligħ sabiex jieħu ħsieb id-darordinarja, primarja, komuni u, jew l-imsemmija wlied; (f) kwalunkwe inkapaċità fiżika jew mentali tal-koabitanti; u (ġ) il-kondotta ta’ kull wieħed mill-koabitanti jekk il-kondotta hi b’mod illi, fl-opinjoni tal-Qorti, ikun inġust jekk ma tiġix meqjusa. (3) Qabel tasal għad-deċiżjoni tagħha, il-Qorti tista’ tordna li jingħata avviż lil xi persuna jew persuni oħra li hija tispeċifika u tista’ tisma’ lill-imsemmija persuna jew persuni fuq dawn it-termini u fir-rigward ta’ dawk l-affarijiet li hija taħseb li huma xierqa fl-interessi tal-ġustizzja. (4) L-għajnuna finanzjarja imsemmija f’dan l-artikolu ma tistax tintalab għal perjodu preċedenti għaż-żmien li fih tkun qiegħda ssir it-talba. (5) Mingħajr preġudizzju għas-subartikoli preċedenti, jekk koabitant li m’għandux uli eddipendenti żgħar fl-età jew b’diżabilità, kemm waqt il-perjodu ta’ koabitazzjoni kif ukoll f’każ ta’ firda, huwa finanzjarjament dipendenti fuq il-parti l-oħra u d-dipendenza finanzjarja tiegħu hija riżultat tar-relazzjoni jew tat-tmiem tar-relazzjoni mal-koabitant l-ieħor, dik il-parti għandha d-dritt titlob għajnuna finanzjarja mingħand il-parti l-oħra. (6) Qabel tiddetermina jekk tilqax it-talba msemmija fis-subartikolu preċedenti jew le, il-Qorti għandha tikkunsidra: (a) ċ-ċirkostanzi msemmija fl-artikolu 32(2); (b) t-tul tar-relazzjoni bejn il-partijiet; (ċ) l-bażi li fuqha daħlu għar-relazzjoni l-partijiet; (d) l-grad ta’ impenn tal-partijiet lejn xulxin; (e) l-età tal-partijiet; u (f) il-kapaċità tal-parti li qed tagħmel it-talba li ssib xogħol bi qligħ. (7) Il-Qorti tista’, jekk tħoss li għandha tilqa’ t-talba, tagħmel dan limitatament għal perjodu ta’ żmien jew sakemm tissussistiċirkostanza jew ċirkostanzi partikolari. (8) Il-Qorti m’għandhiex tilqa’ t-talba jekk temmenilli jekk tingħata l-għajnuna finanzjarja lil waħda mill-partijiet tkun qiegħda ssir inġustizzjamal-parti l-oħra. (9) Jekk il-Qorti, fuq talba magħmula minn wieħed mill-koabitanti, wara li tqis kull bidla fiċ-ċirkostanzi tal-każ u xi evidenza ġdida, inkluż xi varjazzjoni b’ordni oħra tal-Qorti magħmula favur xi persuna li magħha l-koabitant kien miżżewweġ jew f’unjoni ċivili, jew evidenza li l-parti li qiegħda tirċievi l-għajnuna finanzjarja għanda introjtu adegwat tista’, jekk tikkonsidra li jkun xieraq, tvarja b’ordni kull ordni oħra magħmula taħt dan l-artikolu. (10) Id-drittijiet emanenti minn dan l-artikolu jintemmu, mingħajr bżonn li ssir talba għal dan l-għan, mall i l-parti li tkun qiegħda tirċievi l-għajnuna finanzjarja tikkuntratta żwieġ jew unjoni ċivili, kif ukoll jekk tkun f’koabitazzjoni, anke jekk biss waħda defacto, ma’ persuna oħra. 33. Dritt għall-abitazzjoni wara l-firda. (1) F’każ ta’ firda bejn il-koabitanti, kull koabitant ikollu d-dritt il li jibqa’ jabita fid-darordinarja, primarja, komuni għal perjodu illi l-Qorti tħossilli huwa raġjonevoli skont iċ-ċirkostanzi: Iżda f’każ li l-koabitanti jgħixu fl-imsemmija darordinarja, primarja, komuni permezz ta’ kirja legalment kostitwita, l-imsemmi dritt japplika biss sakemm is-sid tad-darordinarja, primarja, komuni ma jġeddidx kuntratt illi jkun wieħed li jiġġedded b’mod awtomatiku u s-sid tad-darordinarja, primarja komuni jkunbagħat ittra uffiċjali lill-koabitanti bħala pre-avviż ta’ din id-deċiżjoni. (2) Il-perjodu msemmi fis-subartikolu preċedenti għandu jkun intiż limitatament sabiex il-koabitant li ma jgawdix drittijiet reali fuq l-imsemmija dar ikollu ċansisib akkomodazzjoni alternattiva adegwata. 34. Dmir ta’ ħlas ta’ utilitajiet. F’każ ta’ firda bejn il-koabitanti meta m’hemm l-ebda digriet ta’ Qorti kompetenti jew ftehim bil-miktub bejn il-koabitanti li jgħid xort’oħra, għandu jkun hemm preżunzjoni iuristant u milli l-koabitanti għandhom id-dmirilli jħallsu għall-utilitajiet kollha relatati mad-darordinarja, primarja, komuni li fiha jirrisjedu fikwotindaqs bejniethom għall-perjodu li kienu jirrisjedu fiha, irrispettivament mill-fat til l i l-kontijiet tal-imsemmija utilitajiet jkunu jgħajtu lill-koabitant wieħed biss. 35. Dritt għall-abitazzjoni wara l-mewt. (1) F’każ ta’ mewt ta’ wieħed mill-koabitanti, is-superstiti fosthom għandu dritt għall-abitazzjoni fuq id-darordinarja, primarja, komuni tal-koabitanti għal perjodu ta’ snin ekwivalenti għan-numru ta’ snin illi jkunu ilhom jikkoabitaw flimkien: Iżda dan in-numru ta’ snin ma jistax jissupera l-ħmis tax-il sena. (2) Is-superstiti għandu l-imsemmi drittvitadurante jew sakemm jidħol f’rabta oħra ta’ koabitazzjoni, żwieġ jew unjoni ċivili. Azzjoni għad-drittijiet u dmirijiet bażiċi. 36. Waqt il-koabitazzjoni unilateralment dikjarata, il-koabitant, jew mat-tmiem tal-istess, persuna il li kienet tikkoabita ma’ persuna oħra u għandha d-drittijiet u dmirijiet bażiċi emanenti minn dan l-Att, tista’ tikseb l-imsemmija drittijiet u tinforza l-imsemmija dmirijiet b’talba permezz ta’ rikors fil-Qorti Ċivili (Sezzjoni Familja) jew fil-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) (Ġurisdizzjoni Superjuri) (Sezzjoni tal-Familja). 37. Meta l-partijiet ma jibqgħux jikkoabitaw flimkien. Kull azzjoni magħmula taħt l-artikolu 36 għandha ssir sa żmien sentejn minn meta l-partijiet ma jibqgħux jikkoabitaw flimkien: Iżda ma tista’ tittieħed l-ebda azzjoni taħt dan l-Att mid-data illijigi reġistrat żwieġ jew unjoni ċivili bejn il-partijiet, bl-ebda preġudizzju għal xi azzjoni pendenti li jkunu bdew qabel l-imsemmija data. Taqsima VI Dispożizzjonijiet ġenerali 38. Disposizzjonijiet ġenerali. Meta żewġ koabitanti jikkuntrattaw żwieġ jew unjoni ċivili bejniethom: (a) il-kuntratt ta’ koabitazzjoni, meta jkun saru ġie rreġistrat; jew (b) id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att fil-kuntest ta’ dikjarazzjoni unilaterali ta’ koabitazzjoni, jiġu immedjatament nulli u bla effett fil-konfront tal-istess koabitanti, li minn dakinhar li jikkuntrattaw tali żwieġ jew unjoni ċivi li ma jkunfadlilhom l-ebda dritt għal azzjoni kontra xulxin abbażi tal-koabitazzjoni tagħhom. 39. Jeddijiet ta’ terzi persuni. Id-dispożizzjonijiet kollha ta’ dan l-Att huma mingħajr ħsara għall-jeddijiet ta’ terzi persuni fil-konfront ta’ kwalunkwe koabitant. 40. Medjazzjoni. (1) Fejn issir talba għal azzjoni skont dan l-Att lill-Qorti Ċivili kompetenti minn wieħed jew l-oħra mill-koabitanti, jew miż-żewġ koabitanti li jkunu qablu li l-koabitazzjoni tagħhom għandha tintemm, salv dik l-azzjoni ikkontemplata fl-artikolu 17, qabel ma l-Qorti tagħti l-awtorizzazzjoni biex il-koabitanti jipproċedu bil-kawża, il-Qorti għandha ssejjaħ lill-partijiet sabiex jidhru quddiem medjatur li jkun jew maħtur minnha jew bil-kunsens taż-żewġ partijiet, u dan bil-għan li fejn dawn ma jkunux diġà qablu bejniethom dwar il-pattijiet tal-firda, jgħin lill-partijiet biex jaslu għal kuntratt ta’ firda mill-koabitazzjoni fuq bażi ta’ qbil: Iżda fejn il-Qorti tiġi ppreżentata b’evidenza ta’ vjolenza domestika bejn il-koabitanti, il-Qorti m’għandhiex issejjaħ lill-partijiet sabiex jidhru quddiem medjatur: Iżda wkoll li fejn, waqt il-medjazzjoni, il-medjatur i sir jafbi kwalunkwe inċident ta’ vjolenza domestika, dan għandu jwaqqaf immedjatament il-medjazzjoni u jinforma lill-Qorti dwar dan. (2) Dan il-qbil għandu jinkludi dawn il-partijiet li ġejjin, hekk kif applikabbli, skont il-każ: (a) il-kura u l-kustodja tal-ulied; (b) l-aċċess taż-żewġ partijiet għall-ulied; (ċ) il-manteniment tal-koabitanti, jew ta’ parti waħda minnhom, u ta’ kull wild; (d) ir-residenza fid-darordinarja, primarja, komuni li l-partijiet kienu għexu fiha bħala koabitanti; (e) drittijiet oħra emanenti minn dan l-Att liperòl-partijiet jixtiequ jasluwaħedhom għal ftehim fuqhom. (3) F’kull proċedura ta’ firda f’każ ta’ koabitazzjoni quddiem il-Qorti Ċivili kompetenti magħmula fuq talba ta’ wieħed jew l-oħra mill-koabitanti, jew miż-żewġ koabitanti li jkunu qablu illi l-koabitazzjoni tagħhom għandha tintemm, ukoll fejn il-koabitanti jkunu separati b’kuntratt jew b’sentenza tal-Qorti kompetenti, il-Qorti tista’, meta tħoss li hemm bżonn minn jeddha, jew fuq talba tal-medjatur jew ta’ xi wieħed mill-koabitanti: (a) taħtaravukat tat-tfal biex jirrappreżenta l-interessi tal-ulied minuri tal-partijiet, jew minminnhom; u (b) tisma’ lill-ulied minuri tal-partijiet, jew minminnhom, fejn tqis li jkun fl-aħjar interess tagħhom li tagħmel dan: Iżda f’kull proċedura ta’ firda minn koabitazzjoni quddiem il-Qorti Ċivili kompetenti kif imsemmi f’dan l-artikolu, il-Qorti tista’ tordna lill-partijiet sabiex jippreżentaw l-informazzjoni dwar ħlas ta’ manteniment għall-ulied. 41. Il-Ministru jista’ jagħmel regolamenti sabiex jistabbilixxi l-proċedura relatata mal-medjazzjoni bejn il-partijiet skont kif provdut f’dan is-subtitolu. 42. Applikabbiltà. L.S.12.20 Fin-nuqqas ta’ regolamenti speċifiċi, ir-Regolamenti dwar il-[żaħQorti Ċivili (Sezzjoni tal-Familja), il-Prim’Awla tal-Qorti Ċivili u l-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) (Ġurisdizzjoni Superjuri) (Sezzjoni tal-Familja) għandhom, mutatis mutandis, japplikaw għal kull azzjoni magħmula skont dan l-Att salv għal dik ikkontemplata fl-artikolu 17. 43. (1) Meta l-koabitanti jkunu kkuntrattaw u rreġistraw il-koabitazzjoni tagħhom barra minn Malta, jew meta l-koabitazzjoni tagħhom tkun diġà regolata minn liġijiet esteri u t-tnejn li huma jkunu jixtiequ illi l-koabitazzjoni tagħhom ikollha l-istess effetti legali tal-koabitazzjonijiet reġistrati f’Malta, huma għandhom jidħlu f’kuntratt ta’ koabitazzjoni b’att pubbliku li għalih għandu jiġi maħruġ ċertifikat ta’ koabitazzjoni kif preskritt fl-Iskeda. (2) F’dan il-każ, sabiex il-partijiet ikunu japplikaw għalihom id-drittijiet u d-dmirijiet em anenti minn dan l-Att fil-konfront ta’ koabitanti li l-koabitazzjoni tagħhom ġie t reġistrata skont dan l-Att, huma jkunu jridu: (a) jipprovdu lin-nutar li jkun qed jidderiġi l-kuntratt id-dokumenti li juru illi l-koabitazzjoni tal-partijiet hija fil-fatt rikonoxxuta fil-pajjiż esteru li kien jirregola l-koabitazzjoni tagħhom meta ġiet kostitwita, liema dokument in-nutar għandu jannessa mal-kuntratt; (b) iniżżlu d-data il li fiha l-imsemmija koabitazzjoni kienet ġiet rikonoxxuta fil-pajjiż esteru msemmi; (ċ) iniżżlu d-drittijiet u d-dmirijiet illi se jkunu marbutin bihom b’mod ċar u inekwivoku fil-kuntratt, b’dan illi dawn ikunu mill-inqas jaqblu mar-rekwiżiti minimi skont l-artikolu 8; (d) jagħmlu dikjarazzjoni fl-istess att pubbliku illi huma jixtiequ illi d-drittijiet u d-dmirijiet em anenti mill-koabitazzjoni tagħhom, jekk u meta jkunu invokati fil-Qrati Maltin, ikunu regolati skont dan l-Att u ma jkunu suġġetti għall-ebda liġi ta’ pajjiż esteru ieħor. (3) F’dan il-każ, id-data li fiha għandha tkun meqjusa il li ġiet ikkostitwi ta l-koabitazzjoni bejn il-partijiet, għall-finijiet u effetti kollha ta’ dan l-Att, hija d-data mniżżla fil-kuntratt tal-koabitazzjoni tal-partijiet skont subartikolu (2)(b), u mhux id-data li l-koabitazzjoni ġiet irreġistrata fiha skont dan l-Att. (4) L-artikoli kollha, ħlief dawk li jitkellmu dwar il-kostituzzjoni tal-koabitazzjoni reġistrata msemmija f’dan l-Att fir-rigward ta’ koabitazzjoni reġistrata bejn żewġ koabitanti għandhom japplikaw mutatis mutandis għar-rikonoxximent ta’ koabitazzjoni skont dan l-artikolu. 44. Dmir tal-koabitanti fir-rigward tal-manteniment. Meta koabitanti jkollhom id-dritt għall-manteniment skont kuntratt ta’ koabitazzjoni jew bħal a dritt emanenti minn dan l-Attu, jew ordnat minn Qorti kompetenti, dawn għandhom immedjatament javżaw lid-dipartiment tas-servizzi soċjali: Iżda jekk il-koabitanti jonqsu illi jagħmlu dan, kull benefiċċju illi jieħdu u li ma jkunx dovut ikun irid jiġi rifuż lid-dipartiment: Iżda wkoll jekk jiġi ppruvat illikoabitant xjentement na qasil li josserva id-dispożizzjonijiet ta’ dan l-artikolu jeħel, meta jinstabħati, il-piena li hemm ikkontemplata għal frodi fil-benefiċċji soċjali. 45. Kun flitt ta’ interess. Kull fejn, fil-Liġijiet ta’ Malta, huwa kkunsidrat li hemm jew jista’ jkun hemm kunflitt ta’ interess minħabba affinità bejn żewġ persuni, fi kwalunkwe ċirkostanza, dan għandu jitqiesilli japplika wkoll għall-koabitanti reġistrati, dikjarati jew defacto. 46. Arrikkiment għad-dannu ta’ koabitant. Kap. 16. (1) L-artikoli 1028A u 1028B tal-Kodiċi Ċivili japplikaw fejn koabitant i ħoss li permezz tar-relazzjoni ta’ koabitazzjoni tiegħu, il-koabitant l-ieħor arrikkixxa ruħu għad-dannu tal-ewwel koabitant. (2) L-azzjoni għall-ħlas tal-ħsaratikkaġunati b’dan il-modtaqa’ bi preskrizzjoni bl-għeluq ta’ sentejn minn meta l-effett tal-arrikkiment għad-dannu tal-koabitan tintemm. 47. Setgħa għall-għemil ta’ regolamenti. Il-Ministru jista’ jagħmel regolamenti sabiex jimplimenta u sabiex jagħti effett aħjar għad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att u mingħajr ħsara għall-ġeneralità ta’ dak li ntqal qabel, jista’ jippreskrivi kull ħaġa li għandha ssir jew li tista’ tiġi preskritta u jipprovdi għal kull ħaġa konsegwenzjali, inċidentali għal jew konnessa mad-dispożizzjonijiet ta’ dan l-Att.