350.16 ĦTI ĠIET DWAR STANDARDS U PRATTIKA DWAR KIF GĦANDHOM IKUNU RAPPURTATI TRAĠEDJI FIX-XANDIR IN-NOTIFIKAZZJONI TAL-GVERN 259 ta’ l-2007. IN-NOTIFIKAZZJONI TAL-GVERN 259 ta’ l-2007. Titolu. It-titolu ta’ dawn l-ħtiġiet huwa Ħtiġiet dwar Standards u Prattika dwar Kif Għandhom ikunu rappurtati Traġedji fix-Xandir. 1. Daħla 1.1 L-Awtorità tax-Xandir approvat dawn il-ħtiġiet biex iservu, skond kif jgħoddu, ta’ għajnuna għax-xandara tat-televiżjoni u tar-radju fir-rappurtaġġ ta’ traġedji fix-xandir. 1.2 Dawn il-ħtiġiet dwar Standards u Prattika saru mill-Awtorità tax-Xandir bis-saħħa ta’ l-artikolu 20(3) ta’ l-Att dwar ix-Xandir, Kapitlu 350 tal-Liġijiet ta’ Malta. 2. Il-Vitt ma 2.1 Meta jkun hemm traġedja, il-ġrajja tolqot l-ewwel nett lill-vittma u lill-qrabaż ħbieb tagħha. Malli l-aħbar toħroġ, tolqot direttament l-udjenza. 2.2 Meta x-xandara jħabbru traġedja, għandhom iżommu quddiem għajnejhom li minkejja l-valur ta’ l-aħbar tal-ġrajja, hemm fin-nofs persuna jew persuni li jistħoqqilhom ikunu ttrattati b'rispett u dinjità. 2.3 L-ebda konsiderazzjoni oħra ma għandha tisboq dak ir-rispett jew dinjità li jridu jidhru fil-mod kif tintwera it-traġedja. 2.4 Ma għandhomx jintwerew mill-qribvittmi liweġġgħu jew miet u sakemm ma jkunx hemm xi raġuni serjali tkun tinħtieġ dan. 2.5 Ma għandhomx fil-biċċa l-kbira jintwerew mill-qrib, ġrieħi li ġarrbu l-vittmi. 2.6 Għandha tingħata attenzjoni biex ma jkunx hemm tnikkir żejjed fuq il-konsegwenzi fiżiċi tat-traġedja. 2.7 Għandu jintqies xieraq li l-bniedem jitħalla jmut fil-privat u biss f’ċirkostanzi rari li x-xandara juru waqtiet intimi ta l-mewt stess. 2.8 Ir-rispett għad-dinjità tal-vitt ma jitlob li l-ġurnalisti ma jispekulawx b’nuqqas minn kulma hu xieraq jew b’mod sensazzjonali dwar: i. il-kawża tat-traġedja; ii. l-istat tal-vittma qabel it-traġedja; iii. kif setgħet seħħet it-traġedja; iv. kull fattur ieħor li ma jkunx debitament verifikat. 3. Il-Qraba 3.1 F’ċerti każi mar-rispett għad-dinjità tal-vitt ma għandhom jintqiesu wkoll il-qraba u l-ħbieb. 3.2 Għandhom jintqiesu b’mod speċjali u privat i l-jeddijiet ta’ l-imnikkta. 3.2.1 Ma għandhom b’ebda mod jiġġiegħlu jbatu aktar mill-meħtieġ. 3.2.2 Ma għandhomx jiġġiegħlu jagħtu intervisti.3.2.3 Għandu jintalab il-kunsens tagħhom jekk ikunu ser jiġu ffilmjati fis-swali ta’ xi sptar, waqt il-funerali u f’xi postijiet oħra ta’ niket. Dan jgħodd ukoll għal meta l-qraba u l-ħbieb jinsertaw ikunu fil-post fejn saret it-traġedja.3.2.4 Ma għandu jkun hemm ebda ndħil żejjed fil-privatezza tal-qraba u tal-ħbieb speċjalment bl-użu ta’ mikrofoni jew kameras moħbija . 3.2.5 Għandha fuq kollox tkun evitata t-tbatija li jisimgħu b’aħbarijiet traġiċi mill-mezzi tax-xandir. Għaldaqstant ix-xandara għandhom joqogħdu attenti biex ma jikx fux l-identità tal-vittma sakemm ma jkunux żgurili l-qraba diġà kienu infurmati. 3.3 Programmimsawra bl-għan ewlieni li jeżaminawġrajjiet mgħoddija ta’ traġedji għandhom jagħmlu minn kollox, meta jirra kkuntaw kif seħħet l-istorja, biex inaqqsu kemm jista’ jkun it-tbatija li jħossu l-vitt mi ħajja jew qrabathom. 3.4 Vittmi li baqgħu ħajja wara disgrazzja kif ukoll qrabathom li l-esperjenza tagħhom tkun sertixxandar f’xi programm, għandhom ikunu avżati, sakemm hu prattikament possibbli, bil-programm imfassal u bil-ħsieb ta’ meta l-progamm ser jixxandar. Jekk dan ma jsirx jista’ jintqies li seħħ ksur mhux mixtieq tal-privatezza, ukoll jekk il-ġrajjiet jew l-informazzjoni mxandra, kienu fl-imgħoddiġà saru pubbliċi. 4. It-Telespettatur 4.1 It-telespettatur għandu l-jedd għal rappurtaġġ ġust ta’ storja msawra tajjeb bla ma jkollu jsofri sensazzjonaliżmufqir. 4.2 Ix-xbihat li jintwerew fuq it-televiżjoni jista’ jkollhom impatt qawwi ħafna. Filwaqt li x-xandara ma għandhomx joqogħdu lura millijuru ġrajjiet traġiċi u l-konsegwenzi tagħhom, iridu jqisu sewwa l-għa/la tal-kliem użat biex jaraw li jaqbel tajjeb max-xeni. Dawk ix-xandara li joqogħdu fuq il-ġudizzju editorjali tagħhom għandhom jagħrfu tajjeb l-impatt li materjal bħal dan jista’ jħalli fuq l-udjenza. 4.3 Iridjinstabbilanċ bejn il-ħtieġa li toħroġ il-verità u l-periklu li l-udjenza titlef is-sensittività għat-traġedja. Meta fil-bullettini ta’ l-aħbarijiet fuq it-televiżjoni jintwera x’seħħ fiġrajjiet traġiċi ma għandux wieħed joqgħod jiħaqżejjed fuq in-niket kbar li t-traġedjaġġib magħha. 5. Verifika tal-Fatti 5.1 Il-verifika tal-fatti għandha importanza kruċjali fil-għoti ta’ l-aħbarijiet, l-aktar fir-rappurtaġġ ta’ ġrajjiet traġiċi. 6. Suwiċidji 6.1 Is-suwiċidju ma għandux jissemma ħlief f’ċirkostanzi straordinarji. Importanti ħafna li jinħarbu detttalji ta’ suwiċidji meta jkun hemm xi aspett ġdid li jista’ jkun ikkupjat. Wieħed irid ukoll joqgħod attent għall-kliem li jagħżel biex jiddeskrivi l-ġrajja. 7. It-Tfal 7.1 Ix-xandara għandhom jagħtu każfuq kollox id-djugħfija tat-tfal. 7.2 Irridunaraw li t-tfal ma għandhomx jitilfu l-jedd għall-privatezza tagħhom minħabba fiġrajjiet traġiċi marbuta mal-ġenituri jew ma’ l-iskola tagħhom. 7.3 Irridunoqogħdu attenti li ma nabbużawx mill-bluha u l-fiduċja tat-tfal biex niġbru aktar tagħrif dwar it-traġedja. 7.4 Ma għandhomx isiru mistoqsijiet li t-tfal dwar ħwejjeġ privati tal-familja kif lanqas ma għandhom jintalbu jgħidu kif jaħsbuha fejn ħilithom ma twassalx biex jagħtu tweġiba xierqa. 7.5 Qabel ma t-tfal taħt it-18-il sena jkunu intervistati fuq ħwejjeġ ta’ ċerta importanza, jinħtieġilhom il-kunsens tal-ġenituri jew ta’ dawk li jkunu qed jagħmluha ta’ ġenituri tagħhom. Jekk dan il-kunsens ma jingħatax jew ikun fil-fatt rifjutat l-intervista tista’ biss tkun ġustifikata sakemm l-interess pubbliku tat-traġedja jitlob tabilħaqq il-ħtieġa tad-dehra tat-tfal. 7.6 Bl-istess mod, tfal taħt it-18-il sena mdaħħla fi traġedji ma għandhomx ikunu identifikati fi programmi ta’ investigazzjonijiet mill-pulizija jew fejn qed jittieħdu proċeduri legali. 7.7 Minkejja dak kollu li jista’ jintqies aċċettabbli għal raġunijiet tas-siwi ta’ aħbar u l-jedd pubbliku għall-aċċess tat-tagħrif, ċerti sitwazzjonijiet, l-aktar dawk mimlijadmija, xeni li jkexkxu u oħrajn tat-twerwir li jistgħu jimpressjonaw, ma għandhomx jixxandru qabel id-9.00 p.m. 8. Punti Oħrajn 8.1 Ġrajjiet traġiċi ma għandhomx jiġu sfruttati għal raġunijiet politiċi, skopijiet oħra jew xi aġenda moħbija. 8.2 Ix-xandara ma għandhomx iħallu lil min jipprova jisfrutta s-sitwazzjoni għall-finijiet tiegħu, kemm jekk attur, istituzzjoni u xi ħadd ieħor għall-interess personali. 8.3 Billi t-traġedja għandha siwi ta’ aħbar għall-pubbliku u mhux għal xi aġenzija speċifika, l-informazzjoni ma għandhiex tintuża minn dawn ta’ l-aħħar biex iġġibhom ’il quddiem jew jiggwadanjaw minnha. 9. Għeluq 9.1 Għandu jkun biss l-interess pubbliku li joħloq l-eċċezzjoni għal dawn ir-regoli ta’ mġiba. 9.2 Filwaqt li dan li jidher hawn fuq jirreferi b’mod ġenerali għax-xandir televiżiv, japplika wkoll, fejn hu rilevanti, għall-mezz tar-radju.