220 ATT DWAR IL-FORZI ARMATI TA’ MALTA Biex jipprovdi sabiex jitwaqqfu u jinżammu forzi armati f’Malta u biex jipprovdi dwar ħwejjeġ li għandhom x’jaqsmu ma’ hekk u anċillari għalhekk. L-ATTXX VII tal-1970, kif emendat bl-Atti XXX V u L VIII tal-1974, XIII tal-1975; bl-Avviż Legali 148 tal-1975; bl-Atti: XVIII u XXII tal-1976, XI tal-1977, XX tal-1980, XIII tal-1983, VIII u XV tal-1990, XXIV tal-1995, Xu XII tal-2000 u XV tal-2002; bl-Avviż Legali 411 tal-2007; u bl-Atti XIII, XXVI tal-2014, IV u XLI II tal-2015* * ara wkoll id-dispożizzjoni transitorja fl-artikolu 20 tal-Att IV tal-2015., u XLI u XLVI tal-2016. L-ATTXX VII tal-1970, kif emendat bl-Atti XXX V u L VIII tal-1974, XIII tal-1975; bl-Avviż Legali 148 tal-1975; bl-Atti: XVIII u XXII tal-1976, XI tal-1977, XX tal-1980, XIII tal-1983, VIII u XV tal-1990, XXIV tal-1995, Xu XII tal-2000 u XV tal-2002; bl-Avviż Legali 411 tal-2007; u bl-Atti XIII, XXVI tal-2014, IV u XLI II tal-2015* * ara wkoll id-dispożizzjoni transitorja fl-artikolu 20 tal-Att IV tal-2015., u XLI u XLVI tal-2016. L-ATTXX VII tal-1970, kif emendat bl-Atti XXX V u L VIII tal-1974, XIII tal-1975; bl-Avviż Legali 148 tal-1975; bl-Atti: XVIII u XXII tal-1976, XI tal-1977, XX tal-1980, XIII tal-1983, VIII u XV tal-1990, XXIV tal-1995, Xu XII tal-2000 u XV tal-2002; bl-Avviż Legali 411 tal-2007; u bl-Atti XIII, XXVI tal-2014, IV u XLI II tal-2015* * ara wkoll id-dispożizzjoni transitorja fl-artikolu 20 tal-Att IV tal-2015., u XLI u XLVI tal-2016. L-ATTXX VII tal-1970, kif emendat bl-Atti XXX V u L VIII tal-1974, XIII tal-1975; bl-Avviż Legali 148 tal-1975; bl-Atti: XVIII u XXII tal-1976, XI tal-1977, XX tal-1980, XIII tal-1983, VIII u XV tal-1990, XXIV tal-1995, Xu XII tal-2000 u XV tal-2002; bl-Avviż Legali 411 tal-2007; u bl-Atti XIII, XXVI tal-2014, IV u XLI II tal-2015* * ara wkoll id-dispożizzjoni transitorja fl-artikolu 20 tal-Att IV tal-2015., u XLI u XLVI tal-2016. Taqsima VI. Ranges, Taħriġ u Dħul bla Jedd 152-159 Użu ta’ artijiet u ibħra bħala ranges Taqsima VI. Ranges 152-153 Użu ta’ art għal taħriġ tal-forza 154-158 Dħul bla jedd fuqart miżmuma mill-forza 159 Taqsima VII. Disposizzjonijiet Ġenerali 160-177 Rimedju għal ilment il 60-161 Disposizzjonijiet dwar diżerturi u assenti mingħajr permess 162-165 Reati dwar ħwejjeġ militari punibbli minn qrati ċivili 166-171 Disposizzjonijiet dwar provi 172-174 Disposizzjonijiet mixxellanji 175-177 Taqsima VIII. Applikazzjoni tal-Att u Disposizzjonijiet Supplimentali 178-184 Persuni suġġetti għal-liġi militari 178-180 Disposizzjonijiet supplimentali 181-183 Riżervi 184 TAQSIMA I PRELIMINARI 1. Titolu. It-titolu ta’ dan l-Att hu l-Att dwar il-Forzi Armati ta’ Malta. 2. Tifsir. Emendat: LVIII.1974.68. (1) F’dan l-Att, kemm-il darba r-rabta tal-kliem ma teħtieġx xort’oħra jew ma jkunx espressament provdut xort’oħra- "arrest" tinkludi arrest fil-miftuħ; " awtorità superjuri xierqa " għandha t-tifsir mogħti lilha bl-artikolu 83(1) u bl-artikolu 88(2); "diżerzjoni " għandha tiftiehem skont l-artikolu 50(2); "fieldofficer" tfisser uffiċjal, li ma jkunx uffiċjal ġeneral, ta’ kull rank’il fuq mir-rank ta’ kaptan; "Gvern " tfisser il-Gvern ta’ Malta; " ġurament " tinkludi affermazzjoni, u riferenzi għal teħid ta’ ġurament għandhom jiftehmu skont hekk; " ħsara " tinkludi distruzzjoni, u riferenzi għalegħmil ta’ ħsara għandhom jiftehmu skont hekk; "għadu " tinkludi l-persuni kollha ingaġġati f’operazzjonijiet armati kontra kwalunkwe forza armata ta’ Malta u kwalunkwe forza li tgħinhom u tinkludi wkoll kull xewwiexa armati, ribelli armati, rioters armati upirati; " il-forza " tfisser il-forza regolari u territorjali u tinkludi l-forza ta’ riżerva; " il-forza regolari " tfisser kull forza armata mwaqqfa skont dan l-Att li ma tkunx il-forza ta’ riżerva jew il-forza territorjali; " il-forza ta’ riżerva " tfisser il-korpijiet imsemmija l-artikolu 31(2), u "riżerva" għandha tiftiehem skont hekk; " il-forza territorjali " tfisser il-forza armata territorjali mwaqqfa, jew meqjusa lihimwaqqfa, skont dan l-Att li ma tkunx ir-riżerva ta’ dik il-forza; " il-Gazzetta " tfisser il-Gazzetta tal-Gvern ta’ Malta; " il-Kamra " tfisser il-Kamra tad-Deputati ta’ Malta; "inġenju tal-ajru " tinkludi kull makna għat-titjir, kemm jekk titħadem b’mezzi mekkaniċi kemm jekk le, u tinkludi kull xorta ta’ balloon; " jisraq" għandha l-istess tifsir bħal ħati ta’ serq għall-finijiet tal-Kodiċi Kriminali [żaħ; "korp" tfisser kull korp tal-forza li jiġi minn żmien għal żmien dikjarat b’ordni tal-President ta’ Malta li huwa korp għall-finijiet ta’ dan l-Att; " kun danna sommarja " tfisser misjubħati mill-qorti ċivili kompetenti; " Malta " għandha l-istess tifsir kif mogħti lilha bl-artikolu 124 tal-Kostituzzjoni ta’ Malta [żaħ; "materjal ta’ inġenju tal-ajru " tinkludi- (a) partijiet ta’, u komponenti ta’ jew aċċessorji għal, inġenju tal-ajru, kemm jekk ikunu f’dak iż-żmien f’inġenju tal-ajru kemm jekk ma jkunux; (b) makni, armamenti, munizjonu bombi u missili oħra ta’ kull xorta f’inġenju tal-ajru jew għall-użu f’inġenju tal-ajru; (ċ) kull tagħmir, apparat jew strumenti oħra f’inġenju tal-ajru, jew għall-użu f’inġenju tal-ajru; (d) kull apparat uża tinkonnessjoni mat-tluq għal titjira jew inżull-art ta’ inġenju tal-ajru jew biex jiġi magħruf il-moviment ta’ inġenji tal-ajru; u (e) kullfuel użat għat-tħaddim ta’ inġenju tal-ajru u kull materjal użat bħala lub rikant għal inġenji tal-ajru jew għall-materjal ta’ inġenji tal-ajru; " Ministru " tfisser il-Ministru responsabbli għad-difiża u tinkludi kull persuna jew awtorità awtorizzata mill-imsemmi Ministru għalhekk jew kif jista’ jiġi preskritt; "pajjiż tal-Commonwealth " tfisser pajjiż li għalih japplika l-artikolu 28 tal-Kostituzzjoni ta’ Malta; [żaħ " persuni suġġetti għal-liġi militari " għandha tiftiehem skont l-artikolu 178; "preskritt " ħlief fit-Taqsimiet III u IV ta’ dan l-Att, tfisser preskritt jew disposizzjoni dwar hekk magħmulabi jew taħt regolamenti jew ordnijiet skont l-artikolu 4; "proprjetà pubblika " tfisser kull proprjetà ta’ kwalunkwe dipartiment tal-Gvern miżmuma għall-finijiet ta’ kull dipartiment bħal dak; "provostofficer" tfisser provost marshal jew uffiċjal nominat biex jeżerċita x-xogħlijiet mogħtija b’dan jew taħt dan l-Att lil provost officers; "qorti ċivili " tfisser qorti ta’ ġurisdizzjoni kriminali ordinarja f’Malta; "qorti marzjali " tfisser qortimarzjali skont dan l-Att; " quddiem l-għadu " , dwar persuna, tfisser li hi qegħda f’azzjoni kontra l-għadu jew qegħda biex tmur f’azzjoni kontra l-għadu, jew tkun taħt attakk jew minaċċa ta’ attakkimminenti mill-għadu; "raġel " dwar il-forza tinkludi warr antofficer, uffiċjal bla kummissjoni u suldat; "rank temporanju " tfisser rank, u "warr ant officer temporanju tfisser rank ta’ kull xorta (ikun imsejjaħ kif ikun) hekk li taħt dawk id-disposizzjonijiet li jistgħu jiġu preskritti uffiċjal kmandant ikollu s-setgħa li jordna d-detentur tiegħu li ma jibqax f’dak ir-rank" u "uffiċjal bla kummissjoni temporanju " għandhom jiftehmu skont hekk; "reat ċivili " tfisser att jew nuqqas punibbli bil-liġi ta’ Malta jew li, jekk isir f’Malta, ikun punibbli b’dik il-liġi; " Regoli ta’ Proċedura " tfisser ir-Regoli ta’ Proċedura magħmula taħt l-artikolu 107; "servizz " tfisser servizz fil-forza u, meta l-kelma "service" fit-test Ingliż tintuża bħala aġġettiv, u l-kliem " tas-servizz" fit-test Malti, ifissru li tkun ta’ jew li jkollha x’taqsam mal-forza jew xi parti minnha; "servizzattiv " għandha tiftieħem skont l-artikolu 183; "sinjal tal-ajru " tfisser kull messaġġ, sinjal jew indikazzjoni mogħtija, bi kwalunkwe mezz ikun liema jkun, bħala gwida lil inġenji tal-ajru jew li l inġenju tal-ajru partikolari; "stoppages" tfisser il-ġbir lura, bi tnaqqis mill-paga ta’ min jagħmel ir-reat, ta’ somma speċifikata bħala kumpens għal xi spiża, telf jew dannu li jsir bir-reat; " uffiċjal kmandant " tfisser l-uffiċjal li jikkmanda l-unità li raġel ikun parti minnha jew qiegħed magħha, iżda dwar persuna akkużata b’reat għandha t-tifsir mogħti lilha bl-artikolu 88; " uffiċjal tal-ingaġġ " għandha t-tifsir mogħti lilha bl-artikolu 5; "vapur" tinkludi kull xorta ta’ biċċa tal-baħar. (2) F fit-Taqsima II ta’ dan l-Att- " awtorità militari kompetenti " tfisser il-kmandant jew xi uffiċjal preskritt; "data tal-konferma " dwar xi persuna tfisser id-data li fiha tiffirma d-dikjarazzjoni msemmija fl-artikolu 17(1) u li fiha tieħu l-ġurament li jiġi preskritt; "l-anqasetà xierqa " għandha t-tifsir mogħti lilha bl-artikolu 6. (3) Fit-Taqsimiet III u IV ta’ dan l-Att- "ħabs ċivili " tfisser ħabs f’Malta li fih persuna kkundannata minn qorti ċivili għal priġunerija tkun tista’ f’dak iż-żmien tinżamm; "preskritt " tfisser preskritt jew disposizzjoni dwar hekk magħmulabi jew taħt ir-Regoli ta’ Proċedura jew taħt regolamenti magħmula skont l-artikolu 141; " stabbiliment militari " tfisser ħabs militari jew kull stabbiliment ieħor taħt il-kontroll tal-Ministru fejn persuni jistgħu jkunu meħtieġa li jiskontaw sentenzi militari ta’ priġunerija jew detenzjoni; riferenzi għal sentenza militari ta’ priġunerija huma riferenzi għal sentenza ta’ priġunerija mogħtija minn qorti marzjali; riferenzi għal sentenza militari ta’ detenzjoni huma riferenzi għal sentenza ta’ detenzjoni mogħtija minn qorti marzjali jew mogħtija mill-uffiċjal kmandant ta’ min jagħmel ir-reat; " uffiċjal li jsejjaħ qorti marzjali " dwar qorti marzja li tfisser l-uffiċjal li jsejjaħ dik il-qorti marzjali u tinkludi lis-suċċessur tiegħu jew kull persuna li f’dak iż-żmien tkun qed teżerċita l-funzjonijiet tiegħu jew tas-suċċessur tiegħu. (4) Riferenzi fit-Taqsimiet III u IV ta’ dan l-Att għal warr ant officersma, iżda riferenzi fl-imsemmija Taqsimiet ta’ dan l-Att għal uffiċjali bla kummissjoni jinkludu riferenzi għal uffiċjali bla kummissjoni temporanji u wkoll għal warr ant officers temporanji Riferenzi fit-Taqsimiet III u IV ta’ dan l-Att għal warr ant officers ma jinkludux riferenzi għal warr ant officers temporanji. (5) Kull setgħa mogħtija b’dan l-Att għalegħmil ta’ disposizzjoni b’regolamenti, b’regoli, b’ordnijiet jew b’att ieħor tinkludi setgħa għall-egħmil ta’ dik id-disposizzjoni għal każijiet speċifiċi jew klassijiet ta’ każijiet, u għall-egħmil ta’ disposizzjoni differenti għal klassijiet differenti ta’ kazijiet, u għall-fini ta’ kull att bħal dak klassijiet ta’ każijiet jistgħu jiġu mfissra b’riferenza għal kull ċirkostanza speċifikata fl-att. (6) Kull setgħa mogħtija b’dan l-Att għalegħmil ta’ regolamenti, regoli jew ordnijiet jew għall-ħruġ ta’ avviżi tinkludis-setgħa, eżerċitabbli bl-istess modu suġġetta għall-istess disposizzjoni, għat-tibdil jew għat-tħassir ta’ kull regolament, regola, ordni jew avviż tali, bla ħsara għall-egħmil ta’ regolament, regola jew ordni ġdid jew għall-ħruġ ta’ avviż ġdid. TAQSIMA II KIFFORZA ARMATA TINŻAMM U TITMEXXA TITOLU I-DISPOSIZZJONIJIET ĠENERALI Setgħa li titwaqqaf, tinżammu tiġi regolata forza armata 3. Set għabiex forza armata tinżamm u titmexxa. Emendat: LVIII.1974.68. (1) Ikun fis-setgħa tal-President ta’ Malta li jwaqqaf b’ingaġġ volontarju u jżommforza armata, li tkun magħmula minn forza regolari u territorjali jew minn xi waħda minn dawk il-forzi (inkluża r-riżerva ta’ dawk il-forzi), u magħmula minn dawk l-unitajiet ta’ kull arma u suġġetti għall-għoti ta’ dak l-isem li jiġi preskritt jew li l-President ta’ Malta jordna. (2) L-infieq meħtieġ sabiex titwaqqaf u tinżamm il-forza għandu jitħallas minn somom ta’ flus provduti għalhekk fl-estimi ta’ kull sena ta’ dħul u nfieq għal Malta kif approvat mill-Kamra. 4. Setgħa għall-egħmil ta’ regolamenti jew ordnijiet. Emendat: LVIII.1974.68; XX.1980.2 XII.2000.2; XV. 2002.5 XXVI.2014.4; XLI.2014.31 XX.1980.2; XII.2000.2; XV. 2002.5;; XL VI.2016.2. (1) Ikun fis-setgħa tal-President ta’ Malta li jagħmel regolamenti jew ordnijiet dwar it-twaqqif, tmexxija, u dixxiplina tal-forza, jew ta’ xi parti jew unità tagħha, il-paga, l-allowances, il-pensjonijiet u l-gratifikazzjonijiet li għandhom jitħallsu lil u l-ingaġġ, iż-żmien, il-kondizzjonijiet u l-estensjonijiet ta’ servizz u l-ħall mis-servizz u t-taħriġ ta’, membri tal-forza jew ta’ xi parti jew unità tagħha, u dwar il-ħwejjeġ l-oħra kollha li għandhom x’jaqsmu mal-forza, inkluża kull ħaġa awtorizzata b’dan l-Att li tiġi perskritta jew li jingħad li tkun suġġetta għal regolamenti jew ordnijiet; u jista’ jagħmel regolamenti jew ordnijiet differenti jew jagħmel disposizzjoni differenti dwar il-forza regolari u l-forza territorjali. (2) Bla ħsara għall-ġeneralità tas-setgħat mogħtija b’dan l-artikolu, regolamenti jew ordnijiet magħmula taħt dan l-artikolu jistgħu- (a) jipprovdu dwar il-persuni li lilhom il-kmand fuq il-forza, jew fuq xi parti jew membru tagħha, għandu jingħata u dwar iċ-ċirkostanzi li fihom dak il-kmand ki fintqal qabel għandu jiġi eżerċitat; (b) jipprovdu għall-formazzjoni ta’ uffiċjali urġiel tal-forza f’unitajiet u għall-ħatra, trasferiment, stazzjonar, ippustjar jew trattament ieħor ta’ uffiċjali urġieltali; (ċ) jirregolaw l-għoti ta’ kummissjonijiet fil-forza; (d) jirregolaw in-nomina, ir-rank, id-dmirijiet u n-numru ta’ uffiċjali urġiel tal-forza; (e) jipprovdu għat-twaqqif u tmexxija ta’ riżerva tal-forza regolari u territorjali; u, dwar il-forza territorjali- (f) jipprovdu għall-kostituzzjoni ta’ staff permanenti; (g) ibiddlu jew jiddispensaw minn kwalunkwe dispos iz-zjoni ta’ dan l-Att dwar it-taħriġ tal-forza territorja li sa fejn japplikaw għar-riżerva ta’ dik il-forza. (3) Il-President ta’ Malta jista’ b’ordni jagħti s-setgħa lil kull membru tal-forza li jeżerċita, b’żieda mal-funzjonijiet, setgħat u dmirijiet li għandu bħala membru ta’ dik il-forza, dawk il-funzjonijiet, setgħat u dmirijiet kollha, jew uħud minnhom, li b’liġi huma vestiti f’membru tal-Korp tal-Pulizija ta’ Malta u f’uffiċjal tad-Dwana. (4) B’dak kollu li hemm fid-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu- (a) regolamenti jew ordnijiet magħmula taħt dan l-artikolu ma għandhomx jolqtu jew itawwl u ż-żmien li għalih, u l-area li fiha, raġel tal-forza territorja li jista’ jiġi mġiegħel li jaqdi jew, jekk mhux provdut xort’oħra b’dan jew taħt dan l-Att, jawtorizzaw raġel tal-forza territorjali li jkun jappartjeni għal wieħed mill-korpi li jiġi trasferit, mingħajr il-kunsens tiegħu, għal korp ieħor; (b) meta raġel tal-forza territorja li kien ingaġġa qabel id-data ta’ xi regolament jew ordni magħmul taħt dan l-artikolu, ebda ħaġa f’dak ir-regolament jew ordni ma tista’ ġġiegħlu li jiġi mingħajr il-kunsens tiegħu nominat, trasferit jew ippustjat f’xi korp li fih maset għax, mingħajr il-kunsens tiegħu, jiġi nominat, trasferit jew ippustjat li kieku l-imsemmi regolament jew ordni ma kienx sar; (ċ) għall-għanijiet ta’ kull regolament li jsir taħt dan l-artikolu f’dak li għandu x’jaqsam mal-pensjonijiet u l-gratifikazzjonijiet li għandhom jitħallsu lill-membri tal-forza, meta s-servizz ta’ xi membru tal-Air Traffic Control Corps jew tal-Airport Company jew ta’ xi parti oħra tal-Forza li l-Ministru jista’ b’ordni minn żmien għal żmien jispeċifika għall-iskopijiet ta’ dan l-artikolu, jintemmu bl-approvazzjoni tal-Kmandant sabiex jidħol f’impjieg full timema’ Malta International Airport p.l.c. jew ma’ xi enti oħra li l-Ministru jista’ b’ordni minn żmien għal żmien japprova għall-iskopjiet ta’ dan l-artikolu, l-impjieg ta’ dak il-membru tal-Forza mal-imsemmija Malta International Airportp.l.c. jew enti oħra għandu jitqies bħala servizz fil-Forza, u dak il-membru jkollu jedd għal pensjoni jew gratifikazzjoni, skont il-każ, taħt dawk ir-regolamenti meta huwa jtemm is-servizz tiegħu mal-imsemmija Malta International Airportp.l.c. jew enti oħra bħal likieku dak is-servizz kien servizz mal-Forza: Iżda meta dak it-tmiem ta’ dak is-servizz mal-Malta International Airportp.l.c. jew enti oħra jkun dovut għax-xoljiment ta’ dik il-kumpannija jew enti sew jekk dan ikun wieħed volontarju jew xort’oħra, dak it-tmiem għandu jitqies bħal li kieku kien dovut għat-tneħħija tal-kariga: Iżda wkoll, id-disposizzjonijiet ta’ dan il-paragrafu m’għandhomx ikunu japplikaw kemm-il darba ma jsirx Ordni mill-Prim Ministru li fih jiġi indikat li Malta International Airport p.l.c. jew l-enti l-oħra skont il-każ kellha tintrabat mal-Gvern biex tikkontribwixxi għal għand il-Gvern id-differenza bejn in-nefqa tal-pensjoni jew gratifikazzjoni li għandhom jitħallsu filwaqt tal-irtir minn mal-Malta International Airport p.l.c. jew mill-enti l-oħra skont il-każ u n-nefqa tal-pensjoni jew gratifikazzjoni, skont il-każ, kif tinħadem fil-waqt tat-tmiem tas-servizz mal-Gvern għall-imsemmija raġuni ta’ impjieg full timema’ Malta International Airport p.l.c. jew ma’ dik l-enti l-oħra; (d) għall-għanijiet tal-paragrafu (ċ), il-ħlasijiet pensjonabbli ta’ dawk il-persuni tal-Forza meta jirtiraw għandhom jitqiesu li jkunu l-ħlasijiet pensjonabbli li jitħallsu lill-membru tal-Forza fi gradu f’livell inkrementali li jikkorrispondu għall-kariga u l-livell inkrementali li fih dik il-persuna tirtira mill-Malta International Airport p.l.c. jew mill-enti l-oħra skont il-każ; (e) għall-għanijiet tal-paragrafu (d), karigi u gradi ta’ salarju mal-Malta International Airport p.l.c. jew ma’ dik l-enti l-oħra għandhom ikunu klassifikati fil-gradi u livelli inkrementali li l-aktar jikkorrispondu għall-gradi u livelli inkrementali fil-Forzi Armati ta’ Malta b’riferenza għall-job des cription, ħila f’xi sengħa, responsabbiltajiet u fatturi oħra simili; (f) il-klassifika msemmija fil-paragrafu (e) għandha ssir minn bord magħmul minn chairman il-klassifika msemmija fil-paragrafu (eli jinħatar mill-Ministru li minn żmien għal żmien ikun responsabbli għad-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali u minn żewġ membri oħra, wieħed maħtur mill-Ministeru b’responsabbiltà ċentrali għal policies li jirrigwardaw il-persunal fis-servizzi pubbliċi u wieħed maħtur mill-Malta International Airport p.l.c. jew l-enti l-oħra skont il-każ. Il-klassifika għandha tkun suġġetta għall-approvazzjoni finali tal-Ministru li minn żmien għal żmien ikun responsabbli għad-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali; (g) dik il-klassifika għandha ssir fi żmien tliet xhur minn kull aġġustament ta’ salarji ta’ membri tal-Forza u, jew, ta’ impjiegi tal-Malta International Airport p.l.c. jew ta’ dik l-enti l-oħra skont il-każ; (h) ma għandha tiġi kklassifikata ebda kariga fi grad ogħla minn dak ta’ Grad 3 fis-servizz tal-Gvern jew dak il-grad ieħor li l-Ministru li minn żmien għal żmien ikun responsabbli għad-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali jista’ minn żmien għal żmien jistabbilixxi b’avviż fil-Gazzetta; (i) bla preġudizzju għall-artikolu 113 tal-Kostituzzjoni, ħadd ma jista’, wara li tkun saret il-klassifika bħalma hi msemmija hawn aktar qabel, ikollu xi jedd taħt l-imsemmija regolamenti li jkun inqas favorevoli minn dawk li kieku kien ikollu jedd qabel dik il-klassifika; (j) il-Ministru jista’ minn żmien għal żmien b’ordni jiddikjara li d-disposizzjonijiet tal-paragrafi (ċ) sa(i) għandhom japplikaw għal dawk il-membri tal-Forza li kienu tterminaw is-servizz tagħhom skont id-disposizzjonijiet tal-paragrafu (ċil-Ministru jista’ minn żmien għal żmien b’ordni jiddikjara li d-disposizzjonijiet tal-paragrafi (ċ) sa(i) sabiex jiġu impjegati mal-Malta International Airport p.l.c. jew ma’ dik l-enti l-oħra skont il-każ bħal li kieku dawk il-persuni waqt li ssir dik l-Ordni, kienu membri tal-Forza. (5) Minkejja d-dispożizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu, u sa fejn l-għoti ta’ pensjonijiet hija kkonċernata: (a) kull regolament magħmul taħt dan l-artikolu jista’ b’effett retroattiv jikkonferixxi benefiċċju fuq jew ineħħi diżabilità annessa ma’ kull persuna jew klassi ta’ persuni; (b) l-ebda regolament magħmul taħt dan l-artikolu m’għandu jkollu effett qabel ma jkun approvat mill-Kamra tad-Deputati permezz ta’ riżoluzzjoni; u (ċ) kull pensjoni mogħtija taħt dan l-Att għandha tinħadem skont id-dispożizzjonijiet li huma fis-seħħ fid-data attwali tal-irtirar tal-uffiċjal. TITOLU II -IL-FORZA REGOLARI Ingaġġ 5. Uffiċjali tal-ingaġġ. Rekluti fil-forza regolari għandhom jiġu ingaġġati minn dawk il-persuni (li għandhom ikunu magħrufa bħala, u li f’dan l-Att huma msejħa, uffiċjali tal-ingaġġ) b’dak il-modu skont dawk ir-regolamenti li jiġu preskritti. 6. Ingaġġ. Emendat: XIII.2014.2. (1) Persuna li toffri li tingaġġa fil-forza regolari għandha tingħata avviż fil-forma preskritta li turi l-mistoqsijiet li għandha twieġeb għalihom mal-konferma u li turi l-kondizzjonijiet ġenerali tal-ingaġġ li dik il-persuna tkun sertidħol għalihom; u uffiċjal tal-ingaġġ ma għandu jingaġġa lil ebda persuna fil-forza regolari jekk ma jkunx sodisfatt li dik il-persuna tkun ingħatat dak l-avviż, li tifhmu u li tixtieq tingaġ[a. (2) Il-proċedura għall-ingaġġ ta’ persuna fil-forza regolari għandha tkun dik li tiġi preskritta. (3) Uffiċjal tal-ingaġġ ma għandux jingaġġa persuna taħt l-anqasetà xierqa. (4) F’din fit-Taqsima ta’ dan l-Att l-espressjoni "l-anqasetà xierqa" tfisser l-età ta’ tmintax-il sena. Nomina f’korp u trasferiment minn korp għal ieħor 7. (1) Rekluti jistgħu, skont regolamenti magħmula taħt l-artikolu 4, jingaġġaw għal servizz f’korp partikolari, iżda ħlief kif jiġi provdut b’dawk ir-regolamenti rekluti għandhom jiġu ingaġġati għal servizz ġenerali. (2) L-awtorità militari kompetenti għandha malajr kemm ikun prattikabbli tinnomina rekluta, jekk ingaġġa għal servizz f’korp, f’dak il-korp, u jekk ingaġġa għal servizz ġenerali, f’dak il-korpki f l-awtorità militari kompetenti jidhrilha xieraq. (3) Raġel tal-forza regolari jista’ f’kull żmien jiġi trasferit b’ordni tal-awtorità militari kompetenti minn korp għal ieħor: Iżda ħlief jekk ikun hemm stat ta’ gwerra bejn Malta u xi qawwa barranija, jew jekk ir-riżerva tissejjaħ għal servizz permanenti, ordni taħt dan l-artikolu ma għandux isir jekk mhux bl-approvazzjoni tal-Ministru kemm-il darba l-persuna li dwarha jingħata l-ordni ma tagħtix il-kunsens għat-trasferiment. (4) Meta skont l-aħħarsu bartikolu qabel dan raġel tal-forza regolari jiġi trasferit għal korp differenti minn dak li hu qabel kien qed iservi fih, l-awtorità militari kompetenti tista’ b’ordni tibdel il-kondizzjonijiet tiegħu tas-servizz sabiex jiġu jaqblu mal-kondizzjonijiet ġenerali tal-korp li fih ikun ġie trasferit. Żmien, kondizzjonijiet u estensjoni tas-servizz 8. Żmien u kondizzjonijiet tas-servizz. (1) Iż-żmien u l-kondizzjonijiet ta’ servizz li għalihom persuna tista’ tingaġġa fil-forza regolari għandhom ikunu dak iż-żmien u dawk il-kondizzjonijiet ta’ servizz li jiġu preskritti, u għandhom ikunu suġġetti għal dawk it-tibdiliet u estensjonijiet li jiġu preskritti. (2) Raġel tal-forza regolari jkun suġġett għal servizz universali. 9. Tħollija għal wara f’ċerti każijiet ta’ ħall mis-servizz jew trasferiment għal riżerva. (1) Meta f’xi żmien li fih apparti minn dan l-artikolu raġel tal-forza regolari kien intitolat li jiġi maħlul mis-servizz jew ikun imissu jiġi trasferit għar-riżerva, stat ta’ gwerra jkun jeżisti bejn Malta u xi qawwa barranija, jew irġiel tar-riżerva jissejħu għal servizz permanenti, jew hu jkun qed iservi barra minn Malta, hu jista’ jinżamm fis-servizz għal dak il-perijodu msemmi hawn iżjed ’il quddiem, u s-servizz tiegħu jista’ jiġi mtawwal skont hekk. (2) Ebda persuna ma tista’ tiġi miżmuma fis-servizz bis-saħħa ta’ dan l-artikolu għal aktar minn tnax-il xahar wara d-data li apparti minn dan l-artikolu hi kienet tkun intitolata li tiġi maħlula mis-servizz. (3) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet tal-aħħar su bartikolu qabel dan, persuna li apparti minn dan l-artikolu tkun intitolata li tiġi maħlula mis-servizz tista’ tiġi miżmuma fis-servizz għal dak il-perijodu kif il-Ministru jista’ jordna. (4) Bla ħsara kif intqal qabel, persuna li apparti minn dan l-artikolu tkun imissha tiġi trasferita għar-riżerva tista’ tiġi miżmuma fis-servizz għal dak il-perijodu, li jispiċċa mhux aktar tard minn tnax-il xahar wara d-data li fiha apparti minn dan l-artikolu kien imissha tiġi trasferita għar-riżerva, kif il-Ministru jista’ jordna jew għal kull perijodu jew perijodu ieħor li matul u l-irġiel tar-riżerva jkomplu msejħa għal servizz permanenti. (5) Jekk fil-waqt li raġel ikun qed jinżamm fis-servizz bis-saħħa ta’ dan l-artikolu jkun jidher lill-awtorità militari kompetenti li jistgħu jgħaddu mingħajr is-servizz tiegħu, hu jkun intitolat li jiġi maħlul mis-servizz jew trasferit għar-riżerva skont il-każ. (6) Meta, f’xi żmien li fih skont id-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikoluraġel ikun intitolat li jiġi maħlul mis-servizz jew trasferit għar-riżerva, ikun jeżisti stat ta’ gwerra bejn Malta u xi qawwa barranija, hu jista’, b’dikjarazzjoni magħmula fil-forma preskritta quddiem l-uffiċjal kmandant tiegħu jaqbel li jkompli fis-servizz sakemm ikun għad hemm dak l-istat ta’ gwerra; u jekk l-awtorità militari kompetenti tapprova hujista’ hekk ikompli bħal li kieku l-perijodu li bih iż-żmien tas-servizz jista’ jiġi mtawwal skont d-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu kien perijodu li jkompli sakemm jibqa’ l-istat ta’ gwerra: Iżda jekk ikunhekk speċifikat fid-dikjarazzjoni hu jkun intitolat li jiġi maħlul mis-servizz jew trasferit għar-riżerva, skont il-każ, meta jagħlqu tliet xhur wara avviż li hu jkunta lill-uffiċjal kmandant tiegħu. (7) Relattivament għal irġiel fil-forza regolari li jkunu qed iservu barra minn Malta ri ferenzi f’dan l-artikolu għal ikun intitolat li jiġi trasferit għar-riżerva għandhom jinftehmu bħala riferenzi għal ikun intitolat li jintbagħat Malta bl-aktar ħeffa konvenjenti sabiex jiġi trasferit għar-riżerva. 10. Is-servizz i kompli f’perikolu nazzjonali imminenti. Emendat: LVIII.1974.68. (1) Jekk ikun jidher lill-President ta’ Malta li hemm perikolu nazzjonali imminenti jew linqal għet em erġenza kbira, hu jista’ b’ordni mgħarraf bil-firma tal-Ministru, jipprovdi lirġiel li kieku ma kienx ġarahekk ikun imisshom jiġu trasferiti għar-riżerva jkomplu fis-servizz; u minn dak il-ħin l-aħħar artikolu ta’ qabel dan għandu japplika għal dawk l-irġiel kif japplika għal irġiel li jissejħu għal servizz permanenti. (2) Meta jkun sar ordni skont is-subartikolu (1), dik il-ġrajja għandha minnufih tiġi komunikata lill-Kamra. (3) Ordni li jkun fis-seħħ skont is-subartikolu (1) jista’ jiġi mħassar mill-President ta’ Malta b’ordni iffirmat kif intqal f’dak is-subartikolu. Ħall mis-servizz u trasferiment għar-riżerva 11. Ħall mis-servizz. Emendat: LVIII.1974.68. (1) Ħlief kif hawnhekk iżjed ’il quddiem provdut kull raġel tal-forza regolari, malli jsir intitolat li jkun maħlul mis-servizz, għandu jiġi maħlul mis-servizz bil-ħeffa kollha konvenjenti iżda sakemm jiġi maħlul mis-servizz hu jibqa’ suġġett għal-liġi militari. (2) Meta raġel tal-forza regolari jkun, meta jsir intitolat li jiġi maħlul mis-servizz, iser vibarra minn Malta, għandu- (a) jekk jitlob li jiġi maħlul mis-servizz f’Malta, jintbagħat hemm mingħajr ħlas bil-ħeffa kollha konvenjenti u jiġi maħlul mis-servizz hemm jew, jekk ikun jaqbel li dan isir wara, fi żmien sitt xhur mill-wasla tiegħu; iżda (b) jekk fuq talba tiegħu jiġi maħlul mis-servizz fil-post fejn ikun qed iservi huma jkollu ebda dritt li jintbagħat Malta jew post ieħor. (3) Ħlief skont sentenza ta’ qorti marzjali, raġel tal-forza regolari ma għandux jiġi maħlul mis-servizz jekk il-ħall mis-servizz tiegħu ma jkunx ġie awtorizzat mill-awtorità militari kompetenti jew b’awtorizzazzjoni li tiġi direttament mingħand il-President ta’ Malta; u f’kull każ il-ħall mis-servizz ta’ raġel tal-forza regolari għandu jsir b’dak il-mod li jiġi preskritt. (4) Kull raġel tal-forza regolari għandu jingħata malli jiġi maħlul mis-servizz ċertifikat ta’ ħall mis-servizz li jkun fih dawk il-parti kolaritajiet li jiġu preskritti. 12. Trasferiment għar-riżerva. (1) Meta jkun imissu jiġi trasferit għar-riżerva, kull raġel tal-forza regolari għandu jiġi trasferit għar-riżerva iżda sakemm jiġi hekk trasferit hu jibqa’ suġġett għal-liġi militari. (2) Meta raġel tal-forza regolari, meta jkun imissu jiġi trasferit għar-riżerva, ikun qed iservi barra minn Malta hu għandu jintbagħat Malta mingħajr ħlas bl-akbar ħeffa konvenjenti u għandu mal-wasla tiegħu hemm jiġi trasferit għar-riżerva jew, jekk jagħti l-kunsens li t-trasferiment tiegħu isir wara, fi żmien sitt xhur mill-wasla tiegħu: Iżda jekk huwa hekk jitlob ikun jista’ jiġi trasferit għar-riżerva mingħajr ma jiġi mġiegħel li jmur lura Malta. 13. Ħall mis-servizz jew trasferiment jitħallew għal wara li jispiċċaw il-proċedimenti għal reati. (1) B’dak kollu li hemm f’din fit-Taqsima ta’ dan l-Att, raġel tal-forza regolari ma jkunx intitolat li jiġi maħlul mis-servizz jew trasferit għar-riżerva fiż-żmien li jkun suġġett, bħala persuna suġġetta għall-liġi militari, li jiġi proċessat għal xi rea tkontraxi disposizzjoni ta’ dan l-Att: Iżda jekk jiġi deċiż li għal dak ir-reat ma għandux jiġi proċessat minn qorti marzja li dan is-subartikolu ma għandux ikompli japplika. (2) B’dak kollu li hemm f’din fit-Taqsima ta’ dan l-Att, raġel tal-forza regolari li jkun barra minn Malta u li jkun qed jiskonta sentenza ta’ priġunerija jew detenzjoni mogħtija minn qorti marzjali taħt dan l-Att, ma jkunx intitolat li jiġi maħlul mis-servizz jew trasferit għar-riżerva waqt li jkun qed jiskonta s-sentenza. 14. Dritt tar-rekluta li jixtri l-ħall mis-servizz. Emendat: XIII.1983.5; A.L.411 tal-2007. (1) Rekluta jkun intitolat li jitlob li jiġi maħlul mis-servizz qabel ma jgħaddi l-perijodu ta’ tliet xhur li jibda mid-data tal-konferma tiegħu, u jekk jagħmel dik it-talba hu għandu mal-ħlas tas-somma ta’ sitta uerbgħin euro u disgħa u ħams in ċenteżmu (46.59) jew ta’ dik is-somma iżgħar li tiġi preskritta jiġi maħlul mis-servizz bil-ħeffa kollha konvenjenti: Iżda- (a) jekk regolamenti magħmula skont l-artikolu 4 hekk jipprovdu, id-dritt mogħti b’dan is-subartikolu ma jkunx eżerċitabbli minn rekluta qabel ma jgħaddi dak il-perijodu (li ma jkunx itwal minn xahrejn) li jibda mill-imsemmija data kif jista’ jiġi preskritt; u (b) jekk issir talba skont dan is-subartikolu minn rekluta fi żmien li fihirġiel tal-forza regolari jkunu b’ordni skont l-artikolu 10 meħtieġa li jkomplu fis-servizz, hu ma jkunx intitolat li jiġi maħlul mis-servizz sakemm huma jkunu hekk meħtieġa li jkomplu fis-servizz. (2) F’dan l-artikolu "rekluta" tfisser persuna ingaġġata fil-forza regolari skont id-disposizzjonijiet ta’ din fit-Taqsima ta’ dan l-Att li ma tkunx ġiet qabel hekk ingaġġata. 15. Drittijiet tal-warr ant officer għall-ħall mis-servizz jekk jiġi mniżżel għar-ranks. Warr antofficer tal-forza regolari li jiġi mniżżel għar-ranks Warrantofficertaljis ta’ meta jiġridan jitlob li jiġi maħlul mis-servizz kemm-il darba ma jkunx jeżisti stat ta’ gwerra bejn Malta u xi qawwa barranija jew irġiel tar-riżerva ma jkunux issejjħu għal servizz permanenti. Disposizzjonijiet mixxellanji u supplimentari 16. Telf ta’ servizz għal min jaħrab u għoti lura tas-servizz mitluf. Emendat: XLIII.2015.3. (1) Meta raġel tal-forza regolari jinsabħati ta’ diżerzjoni minn qorti marzjali, il-perijodu tas-servizz tiegħu li dwaru hu jkun instabħati li kien diżertur għandu jintilef. (2) Meta xi servizz ta’ raġel jintilefid-disposizzjonijiet ta’ din fit-Taqsima ta’ dan l-Att (ħlief dawk li jittrattaw dwar il-ħall mis-servizz b’xiri) għandhom japplikaw għalih, u hu jkun obbligati servi, bl-istess moddaqs li kieku d-data xierqa kienet id-data tal-konferma u hukien, fid-data xierqa, ingaġġat biex iservi għal żmien bħal dak (kemm dwar it-tul ta’ żmien kif ukoll dwar l-obbligu għas-servizz u l-obbligu li jservi fir-riżerva) li hukien fil-fatt qed iservi fiż-żmien li hu kien misjubħati. (3) Fl-aħħar subartikolu qabel dan l-espressjoni "id-data xierqa "- (a) jekk bħala konsegwenza tas-subartikolu (1) u sentenza ta’ qorti marzjali taħt fit-Taqsima III ta’ dan l-Att is-servizz tiegħu ta’ qabel għandu jintilefkollu, tfisser id-data li fiha instabħati; (b) jekk bħala konsegwenza tal-imsemmisu bartikolu (1) jew ta’ dak is-subartikolu u sentenza ta’ qorti marzjali parti biss mis-servizz tiegħu ta’ qabel għandu jintilef, tfisser data li tkun aktar kmieni minn dik id-data biż-żmien ta’ servizz li ma kienx mitluf. (4) Jekk jingħata dritt li l raġel tal-forza regolari biex itemm s-servizz fulltime tiegħu f’xi żmien kif jiġi preskritt jew li jiġi trasferit f’xi żmien bħal dak għar-riżerva, dak id-dritt ma jkunx eżerċitabbli, bħala konsegwenza tat-telf ta’ servizz, fi żmien li jkun qabel dak li fih kien ikun eżerċitabbli kieku ma kienx għal dak it-telf ta’ servizz. (5) Kull servizz mitluf taħt dan l-artikolu jista’ jingħata lura minħabba servizz tajjeb jew għal xi raġunijiet oħra li jiġġustifikaw l-għoti lura tas-servizz mitluf kif jiġi preskritt u b’dak il-modu suġġett għal dawk il-kondizzjonijiet u eċċezzjonijiet li jiġu preskritti. 17. (1) Meta persuna tkun iffirmat id-dikjarazzjoni murija fil-karta tal-konferma dwar il-verità tat-tweġibiet mogħtija għall-mistoqsijiet murija fil-karta tal-konferma, u tkun wara dan irċeviet il-paga bħal a raġel tal-forza regolari- (a) ma tistax titqajjem kwistjoni dwar il-validità tal-ingaġġ tagħha minħabba f’xi żball jew nuqqas fil-karta tal-konferma tagħha; (b) jekk wara tliet xhur mid-data li fiha tkun iffirmat l-imsemmija dikjarazzjoni tippretendi li l-ingaġġ tagħha huwa invalidu minħabba xi nuqqas ta’ tħaris tal-ħtiġiet ta’ dan l-Att jew ta’ xi regolamenti magħmula bis-saħħa tiegħu dwar l-ingaġġ jew il-konferma, jew għal xi raġuni oħra tkun liema tkun (li ma tkunx żball jew nuqqas fil-karta tal-konferma tagħha) li minħabba fiha apparti minn dan is-subartikolu l-validità tal-ingaġġ tagħha kienet tista’ tiġi kontestata, il-pretensjoni għandha tiġi sottomessa kemm jista’ jkun malajr lill-Kmandant, u jekk il-pretensjoni tkun bażata fuq raġuni tajba l-Kmandant għandu jġiegħel li tiġi meħlusa mis-servizz bil-ħeffa kollha konvenjenti; (ċ) bla ħsara għad-disposizzjonijiet tal-aħħar paragrafu qabel dan, hi għandha titqies malli jgħaddu l-imsemmija tliet xhur li kienet ġie t ingaġġat a validament minkejja kull nuqqas ta’ tħaris jew raġunijiet oħra kif intqal qabel; (d) minkejja kull nuqqas ta’ tħaris jew xi raġunijiet oħra kif intqal qabel, jew is-sottomissjoni ta’ pretensjoni skont il-paragrafu (b), hi għandha titqies li hiraġel tal-forza regolari sakemm tiġi meħlusa mis-servizz. (2) Meta persuna tkun irċiviet il-paga bħal a raġel tal-forza regolari mingħajr ma tkun qabel iffirmat id-dikjarazzjoni imsemmija fis-subartikolu (1), allura- (a) hi għandha titqies li tkun raġel ta l-forza regolari sakemm tiġi meħlusa mis-servizz; (b) hi tkun tista’ titlob f’kull żmien li tiġi meħlusa mis-servizz, u jekk tagħmel hekk it-talba għandha tiġi sottomessa kemm jista’ jkun malajr lill-Kmandant, li għandu jġiegħel li tiġi meħlusa mis-servizz bil-ħeffa kollha konvenjenti. (3) Ebda ħaġa fid-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu ma għandha tiftihem li tippreġudika d-deċiżjoni fuq kwalunkwe kwistjoni dwar it-tul ta’ żmien li għalih persuna tkun ingaġġat jew li timpedixxi li persuna li ma tkunx talbet dan tiġi meħlusa mis-servizz. 18. Tweġibiet foloz fil-karta tal-konferma. Emendat: XIII.1983.5; A.L.411 tal-2007. (1) Jekk persuna li tidher quddiem l-uffiċjal tal-ingaġġ biex issir il-konferma tagħti bid-dehen tweġiba falza għal xi mistoqsija li tkun tinsab fil-karta tal-konferma u li tkun saritilha minn jew bl-ordni tal-uffiċjal tal-ingaġġ, hi tista’ teħel wara kundanna sommarja priġunerija għal mhux aktar minn tliet xhur jew multa ta’ mhux iżjed minn sitta u erbgħineuro u disgħa u ħams in ċenteżmu (46.59). (2) Jistgħu jsiru proċedimenti kontra persuna skont dan l-artikolu wkoll jekk minn dak iż-żmien ’ilhawn saret suġġetta għal-liġi militari. TITOLU III -IL-FORZA TERRITORJALI Ingaġġ uħall mis-servizz 19. Ingaġġ u konferma. Id-disposizzjonijiet tal-artikoli 5, 6, 17 u 18 għandhom japplikaw għall-forza territorjali bil-modifiki li ġejjin, jiġifieri: (a) minflok ir-riferenzi għall-forza regolari għandhom jidħlu r-riferenzi għall-forza territorjali; (b) minflok ir-riferenzi għal raġel tal-forza regolari għandhom jidħlu r-riferenzi għal raġel tal-forza territorjali; u (ċ) ir-riferenzi fl-artikolu 17 għar-riċeviment tal-paga għandhom jitħallew barra. 20. Żmien u kondizzjonijiet tas-servizz. (1) Kull persuna ingaġġata fil-forza territorja li għandha tiġi ingaġġata biex isservi għal żmien, li jibda mad-data tal-konferma tagħha, li ma jkunx aktar minn erba’ snin kif jiġi miftiehem waqt il-konferma, u tista’, waqt il-perijodu ta’ tnax-il xahar li jagħlaq mat-tmiem taż-żmien ta’ servizz li fih tkun dak iż-żmien qed isservi, tiġi ingaġġata mill-ġdid għal żmien, li jibda mit-tmiem taż-żmien ta’ qabel, ta’ mhux aktar minn erba’ snin, kif jiġi miftiehem fl-ingaġġ mill-ġdid, u hekk minn żmien għal ieħor. (2) Kull raġel tal-forza territorja li għandu jiġi ingaġġat għal servizz u jiġi pustjat f’dak il-korp li hu jista’ jagħżel. (3) Ħlief kif provdut fid-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu, il-kondizzjonijiet tas-servizz ta’ raġel tal-forza territorjali għandhom ikunu kif jiġi preskritt. 21. Area ta’ servizz. Uffiċjali urġiel tal-forza territorja li jistgħu jkunu meħtieġa li jservu f’kull parti ta’ Malta, iżda ma jistgħux ikunu meħtieġa li jservu barra minn Malta. 22. L-Att jibqa’ japplika sal-ħall mis-servizz. Raġel tal-forza territorja li għandu, sakemm jiġi maħlul mis-servizz kif imiss bil-mod preskritt, jibqa’ suġġett għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att li japplikaw għalih bħala raġel tal-forza territorjali. 23. Ħall mis-servizz. Emendat: XIII.1983.5; A.L.411 tal-2007. (1) Raġel tal-forza territorjali għandu, ħlief kif hawnhekk iżjed ’il quddiem provdut, ikun intitolat li jiġi maħlul mis-servizz, qabel ma jispiċċa ż-żmien tiegħu kurrenti ta’ servizz jekk iħares il-kondizzjonijiet li ġejjin: (a) jekk jagħti avviż bil-miktub ta’ tliet xhur lill-uffiċjal kmandant tiegħu, jew dak l-avviżaqsar li jiġi preskritt, li hu jkun jixtieq li jiġi maħlul mis-servizz; u (b) jekk iħallas lill-uffiċjal kmandant tiegħu s-somma ta’ ħdax-il eurou ħamsa u sitt in ċenteżmu (11.65) jew dik is-somma iżgħar li tiġi preskritta; u (ċ) jekk jagħti lura fi stat t ajjeb, bl-eċċezzjoni ta’ deprezzament ġustifikat, l-armi, il-ħwejjeġ u t-tagħmir kollu li jkun ingħata lilu, jew, f’każijiet fejn minħabba raġuni tajba u biżżejjed l-għoti lura tal-proprjetà li ssemmiet qabel ikun impossibli, jekk iħallas il-valur tagħha: Iżda jkun fis-setgħa tal-awtorità militari kompetenti, f’kull każ fejn ikun jidher li r-raġunijiet li għalihom il-ħall mis-servizz ikun ġie mitlub ikunu serji biżżejjed, li tagħti dispensa għalkollox jew inparti mill-kondizzjonijiet ta’ hawn fuq kollha jew biċċiet minnhom. (2) Raġel tal-forza territorja li jista’ jiġi maħlul mis-servizz mill-uffiċjal kmandant tiegħu minħabba nuqqas ta’ ubbidjenza ta’ ordnijiet mogħtija lil u fil-waqt li jkun qed jagħmel dmirijiet militari, jew minħabba li jittraskura milli jaqdi dak id-dmir, jew għal kondotta ħażina tiegħu bħala raġel tal-forza territorjali, jew minħabba xi kawża oħra xierqa, u jkun l-uffiċjal kmandant li jiddeċidi jekk dik il-kawża teżistixu hijiex xierqa: Iżda raġel li jkun hekk maħlul mis-servizz ikollu d-dritt li jappella lill-Kmandant li jista’ jagħti dawk l-ordnijiet f’kull każ bħal dak kif jidhirlu ġustu xieraq. 24. Posponiment ta’ ħall mis-servizz matul l-inkorporament jew servizz speċjali. Meta ż-żmien li fih raġel ta l-forza territorja li kien ikun intitolat li jiġi maħlul mis-servizz jagħlaq matul xi perijodu li fih ikun fis-seħħ ordni li jordna li l-forza territorjali jew xi parti minnha tissejjaħ fuq servizz permanenti jew matul il-perijodu li fihhu jkun imsejjaħ għal servizz speċjali, hu jista’ jkun meħtieġ li jtawwal is-servizz tiegħu għal dak iż-żmien itwal, li ma jkunx iktar minn tnax il-xahar, kif il-Ministru jista’ jordna; u raġel tal-forza territorja li ma jkunx matul kull perijodu bħal dak intitolat li jiġi maħlul mis-servizz taħt l-artikolu 23(1). Taħriġ 25. Taħriġ. Emendat: XIII.1983.5; A.L.411 tal-2007. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, kull raġel tal-forza territorja li għandu, bħala taħriġ ta’ kull sena, jiġi mħarreġ għal mhux inqas minn tmintijiem u mhux iżjed minn ħmis tax-il ġurnata kull sena f’dawk iż-żminijiet u f’dawk il-postijiet f’Malta kif jiġi ordnat mill-awtorità militari kompetenti, u jista’ għal dak il-fini jiġi msejjaħ darba jew aktar minn darba f’sena. (2) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, kull raġel tal-forza territorjali għandu jattendi dak in-numru ta’ drillijiet u joqgħod għal dawk il-kondizzjonijiet l-oħra dwar it-taħriġ li jiġu preskritti. (3) Il-ħtiġiet tas-subartikoli) jistgħu jiġu dispensati, għalkollox jew f’parti- (a) dwar il-forza territorjali jew parti minn dik il-forza, mill-Kmandant; (b) dwar raġel individwali tal-forza territorjali mill-uffiċjal kmandant tiegħu bla ħsara għal kull ordni ġenerali tal-Kmandant. (4) Il-Ministru jista’ b’ordni jordna illiż-żmien ta’ taħriġ ta’ kull sena tal-forza kollha jew ta’ parti minnha jew ta’ xi raġel tagħha jiġi f’xi senamtawwal għal dak iż-żmien li ma jkunx aktar minn tletin ġurnata kif jiġi speċifikat fl-ordni. (5) Ebda ħaġa f’dan l-Att ma għandha tiftiehem li raġel ma jistax, bil-kunsens tiegħu, jiġi msejjaħ fuq dmir, istruzzjoni jew taħriġ, kemm f’Malta kif ukoll barra minn Malta, bħala parti minn jew b’żieda ma’ xi taħriġ ieħor, skont regolamenti jew ordnijiet magħmula skont dan l-Att. (6) Meta raġel tal-forza, li ma jkunx ingħata leave bil-mod xieraq, jew mhux minħabba mard jew skuża oħra raġonevoli kif jista’ jiġi permess bil-mod preskritt, jonqos li jattendi fil-ħin u fil-post stabbililt għat-taħriġ, jew jonqos li jattendi n-numru ta’ drillijiet jew li jħares dawk il-kondizzjonijiet l-oħra dwar it-taħriġ li jiġu preskritti, jista’ jeħel wara kundanna sommarja ammenda ta’ mhux iżjed minn ħdax-il eurou ħamsa u sitt in ċenteżmu (11.65). Mobilizzazzjoni 26. Inkorporament. Emendat: LVIII.1974.68. (1) Jekk jidher lill-President ta’ Maltali perikolu nazzjonali jkun imminenti jew li tkun inqalgħet emerġenza kbira jew li jkun hemm biża’ ta’ invażjoni jew attakk, hu jista’ b’ordni mgħarraf bil-firma tal-Ministru, jordna li l-forza territorja li tissejjaħ għal servizz permanenti, u minnufih wara u bis-saħħa tal-ħruġ ta’ dak l-ordn i l-Kmandant għandu jagħti, u meta jkun ta jħassar jew jibdel, dawk id-direttivi li jidhirlu li jkunu meħtieġa jew xierqa għall-inkorporament tal-forza territorjali jew xi parti minnha. (2) Meta direttivi taħt dan l-artikolu jkunu għal dak iż-żmien jordnaw l-inkorporament ta’ xi parti mill-forza territorjali, kull uffiċjal jew raġel li jkun wieħed minn dik il-parti għandu jattendi fil-ħin u fil-post stabbilit b’dawk id-direttivi u wara dak il-ħin għandhom jitqiesu li ġew inkorporati; u dawk l-uffiċjali jew irġiel huma f’dan l-Attimsejħa inkorporati jew il-parti jew partijiet inkorporati tal-forza territorjali. (3) Mal-inkorporament, il-forza territorjali jew il-parti jew partijiet tagħha inkorporati għandhom, sakemm jitneħħa l-inkorporament, jaqgħu taħt id-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att u taħt kull regolament jew ordni magħmul bis-saħħa tiegħu kif japplikaw għall-forza regolari sa fejn jistgħu jiġu applikati għalihom. (4) Meta jkun sar ordni taħt is-subartikolu (1), dik il-ġrajja għandha tiġi kommunikata minnufih lill-Kamra. 27. Tneħħija tal-inkorporament. Emendat: LVIII.1974.68. (1) Il-President ta’ Malta jista’ b’ordni mgħarraf bil-firma tal-Ministru, jordna li l-forza territorja li ma tibqax inkorporata; u wara dan il-Kmandant għandu jagħti dawk id-direttivi kif jidhirlu meħtieġa u xierqa biex iseħħ l-ordni. (2) Sakemm joħroġ ordni taħt is-subartikolu (1), il-Kmandant jista’ minn żmien għal żmien kif jidhirlu spedjent jagħti dawk id-direttivi li jidhirlu li huma meħtieġa jew xierqa biex ineħħi mill-inkorporament xi parti inkorporata tal-forza territorjali u biex jinkorporaxi parti tal-forza territorjali li ma tkunx inkorporata, kemm jekk dik il-parti kienet qabel in korporatakemm jekk ma kenitx. (3) Wara d-data stabbilita bid-direttivi għat-tneħħija mill-inkorporament ta’ xi parti mill-forza territorjali, l-uffiċjali u l-irġiel ta’ dik il-parti għandhom ikunu fil-posizzjoni ta’ uffiċjali urġiel tal-forza territorja li meta mahix inkorporata kemm-il darba jew sakemm ma jkunux reġgħu ġew inkorporati. 28. (1) Kull uffiċjal u raġel tal-forza territorjali li jkun bil-miktub fuq il-formula preskritta qabel li dan l-artikolu għandu japplika għalih jew li hu jkun jista’ jissejjaħ għal servizz speċjali ikun jista’ jissejjaħ għal servizz speċjali minkejja li l-forza territorjali, jew il-parti minnha li jkun jagħmel magħha, ma tkunx ġiet inkorporata. (2) Ikun fil-jedd tal-Ministru, f’kull żmien meta jkun jidhirlu li l-okkażjoni hekk teħtieġ, li jagħti, u meta jkun tali jħassar jew jibdel, dawk id-direttivi li jidhirlu xierqa biex isejjaħ għal servizz speċjali skont id-disposizzjonijiet tas-subartikolu (1) lil kull uffiċjal jew raġel tal-forza territorjali li bis-saħħa ta’ dawk id-disposizzjonijiet ikun jista’ jiġi hekk imsejjaħ; u kull uffiċjal jew raġel imsejjaħ bid-direttivi għandu jattendi fil-post u fil-ħin stabbilit mid-direttivi, u minn wara dak il-ħin għandu jitqies li ssejjaħ għal servizz speċjali. (3) Meta l-Ministru jkun taxi direttivi skont l-aħħarsu bartikolu qabel dan hu jista’ f’kull żmien wara jagħti dawk id-direttivi li jidhirlu xierqa dwar it-temm ta’ servizz taħt is-subartikolu (1) ta’ kull uffiċjal jew raġel imsejjaħ bid-direttivi mogħtija taħt is-subartikolu (2), iżda mingħajr preġudizzju għas-setgħa tal-Ministru, billi jagħti direttivi oħra taħt is-subartikolu (2), li jsejjaħ għal servizzi twal kull uffiċjal jew raġel lis-servizz tiegħu jkun intemm bid-direttivi mogħtija taħt dan is-subartikolu. (4) Jekk, fil-waqt li uffiċjal jew raġel tal-forza territorjali msejjaħ b’direttivi mogħtija taħt is-subartikolu (2) jkun qed iservi taħt is-subartikolu (1), jingħataw direttivi skont dan l-Att għall-inkorporament tal-forza territorjali jew ta’ parti minnha li hu jkun jagħmel magħha, dak l-uffiċjal jew raġel għandu wara dan jitqies li hu inkorporat u s-servizz tiegħu skont is-subartikolu (1) ma jkomplix. 29. Ministru jew Kmandant jista’ jaġixxi permezz ta’ uffiċjali jew subordinati. Bis-saħħa tas-setgħat mogħtija lilhom bl-artikoli 26, 27 u 28, il-Ministru jew il-Kmandant, skont il-każ, jistgħu jaġixxu permezz tal-uffiċjali jew tas-subordinati tagħhom; u kull direttiva, avviż jew ordni mogħti taħt l-awtorità tal-Ministru jew tal-Kmandant, skont il-każ, għandu jkollu l-istess saħħa u effett ta’ direttiva, avviż jew ordni mogħti mill-Ministru jew mill-Kmandant, skont il-każ. 30. Setgħat addizzjonali għal trasferiment u pustjar matul l-inkorporament jew is-servizz speċjali. (1) Raġel tal-forza territorja li jista’, b’ordni tal-awtorità militari kompetenti, f’kull żmien li matul u l-parti tal-forza territorjali li jagħmel magħha tkun inkorporata jew waqt li jkun qed iservi taħt l-artikolu 28(1), jiġi trasferit jew ippustjat fi kwalunkwe korp mingħajr il-kunsens tiegħu. (2) Meta raġel tal-forza territorjali li ġiet rasferit jew ippustjat bis-saħħa ta’ dan l-artikolu jkompli fis-servizz, allura, jekk ikun hekk jixtieq, għandhom jittieħdu, malajr kemm ikun konvenjenti wara li jispiċċa ż-żmien tal-inkorporament jew, skont il-każ tas-servizz tiegħu skont l-artikolu 28(1), dawk il-passi kollha li jkunu meħtieġa biex hu jkun jista’ jerġa’ jservi f’dak il-korp li hukieni servifih fiż-żmien li hu kien ġie għall-ewwel darba trasferit jew ippustjat. (3) L-aħħar subartikolu qabel dan għandu japplika għal raġelli bis-saħħa tal-artikolu 28(4) huwa meqjus li hu inkorporat bħal li kieku l-kliem" jew, skont il-każ, tas-servizz tiegħu skont l-artikolu 28(1)"tħallew barra. TITOLU IV -IL-FORZA TA’ RIŻERVA Il-forza ta’ riżerva 31. Il-forza ta’ riżerva. Emendat: XLIII.2015.5. (1) Il-forza ta’ riżerva għandha tkun magħmula mill-korp ta’ riżerva tal-forza regolari. (2) Il-forza ta’ riżerva għandha tkun regolata minn dawk id-disposizzjonijiet li jiġu preskritti u mid-disposizzjonijiet li ġejjin ta’ din fit-Taqsima ta’ dan l-Att; u disposizzjonijiet differenti jistgħu jiġu preskritti għal korpijiet differenti tal-forza tar-riżerva. Sejħa tar-riżervi 32. Sejħa tar-riżervi f’każ ta’ perikolu nazzjonali, eċċ. Emendat: LVIII.1974.68. (1) Jekk jidher lill-President ta’ Maltali perikolu nazzjonali huwa imminenti jew li tkun inqalgħet emerġenza kbira, hu jista’, bla ħsara tad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, b’ordni mgħarraf bil-firma tal-Ministru, jawtorizza s-sejħa ta’ kwalunkwe forza ta’ riżerva fuq servizz permanenti. (2) Meta jsir ordni skont is-subartikolu (1) l-ġrajja ta’ dan għandha minnufih tiġi mgħarrfa lill-Kamra. (3) Ordni li jkun fis-seħħ skont is-subartikolu (1) jista’ jitħassar b’ordni tal-President ta’ Malta mgħarraf kif fih imsemmi; iżda t-tħassir ma għandux jeffettwa l-obbligu għas-servizz ta’ kull persuna li tkun issejħet għas-servizz bis-saħħa tal-ordni fiż-żmien tat-tħassir tagħha. 33. Av viżi ta’ sejħa. (1) F’kull każ meta ordni fis-seħħ skont l-artikolu 32(1) ikun jawtorizza s-sejħa ta’ forza ta’ riżerva, kull membru ta’ dik il-forza (hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejjaħ "riżervist") jista’ jissejjaħ għas-servizz mill-Ministru b’avviż bil-miktub. (2) Avviż skont is-subartikolu (1) (iżjed ’il quddiem f’dan l-Att imsejjaħ "avviż ta’ sejħa") għandu jispeċifika l-ħin u l-post li fih riżervist għandu jippreżenta lil u nnifsu; u avviż ta’ sejħa għandu jitqies li ġie notifikat li r-riżervist jekk jiġi konsenjat lilu personalment jew mibgħut lil u bil-posta registrata fl-aħħar indirizz tiegħu magħruf mill-awtoritajiet militari kompetenti. (3) Avviż ta’ sejħa jista’ jiġi mħassar jew mibdul mill-Ministru b’avviż ieħor bil-miktub, u l-aħħar subartikolu qabel dan għandu japplika għan-notifika ta’ dak l-avviż kif japplika għan-notifika ta’ avviż ta’ sejħa. (4) Meta riżervist li jkun suġġett li jissejjaħ fis-servizz b’avviż ta’ sejħa- (a) jattendi personalment f’dak il-post li jiġi preskritt; u (b) ji ppreżenta lil u nnifsu għas-servizz għand dik l-awtorità li tiġi preskritta; u (ċ) ikun informat minn dik l-awtorità li bis-saħħa ta’ dan is-subartikolu huwa aċċettat għas-servizz, hu għandu jitqies li ġie notifikat b’avviż ta’ sejħa, li jispeċifika bħala l-ħin u l-post imsemmi fis-subartikolu (2) l-ħin li fihhu jkun informat u l-post li fih hu ja ttendi kif intqal qabel; u kull avviż ta’ sejħa maħruġ lil u qabel għandu jieqaf mis-seħħ, mingħajr ħsara għal kull responsabbiltà li toħroġ min-nuqqas tiegħu li jħares l-avviż qabel ma jattendi kif intqal qabel. 34. Kemmidu mis-servizz ta’ riżervistimsejħa għal servizz permanenti. Ħlief kif preskritt xort’oħra, membru tal-forza ta’ riżerva li jkun imsejjaħ għal servizz permanenti jkollu jservi sakemm is-servizzi tiegħu ma jkunux aktar meħtieġa jew sakemm jagħlaq iż-żmien tiegħu ta’ servizz f’dik ir-riżerva skont liema minnhom jiġri l-ewwel. 35. Tmiem ta’ servizz taħt avviż ta’ sejħa. F’kull każ meta- (a) is-servizz ta’ persuna msejħa għas-servizz b’avviż ta’ sejħa ma jkunx aktar meħtieġ; jew (b) il-persuna tkun fis-servizz bis-saħħa ta’ avviż ta’ sejħa meta jagħlaq iż-żmien tas-servizz li hi obbligata tagħmel, hi tkun intitolata li tiġi meħlusa mis-servizz whole-timebil-mod preskritt bil-ħeffa kollha konvenjenti. 35A. Avviż ta’ sejħa għall-Forza ta’ Riżerva ta’ Voluntieri. Miżjud: XLIII.2015.6. (1) Il-Kmandant jista’, għall-finijiet ta’ missjonijiet nazzjonali jew kull kompitu ieħor, jawtorizza lil Uffiċjali Kmandanti jew kull uffiċjal ieħor taħt struzzjonijiet sabiex jissejjaħ kwalunkwe riżervist mill-Forza ta’ Riżerva ta’ Voluntieri sabiex jipparteċipa u jassisti lil forza regolari f’xi missjoni nazzjonali jew kompitu ieħor. (2) Uffiċjali Kmandanti jew kull uffiċjal ieħor taħt struzzjonijiet tagħhom għandhom jiffissaw, bil-kunsens tar-riżervist, id-data, il-ħin, it-tul ta’ żmien u l-post li fih ir-riżervist għandu jkun preżenti u avviż ta’ sejħa għandu jitqies li ġie nnotifikat li r-riżervist jekk ġie n notifikat lil u personalment b’kull mezz. (3) Avviż ta’ sejħa jista’ jiġi mħassar jew mibdul mill-Kmandant minn komunikazzjoni sussegwenti. Taħriġ 36. (1) Membru tal-forza tar-riżerva jista’, skont dawk id-dispożizzjonijiet hekk kif jistgħu jiġu preskritti, jiġi msejjaħ f’kull sena għal taħriġ minimu li jkun jikkonsisti f’mitejn u erbgħin siegħa ta’ taħriġ kull sena, b’kull sessjoni ta’ taħriġ ma tkunx inqas minn erba’ sigħat konsekuttivi iżda mhux iżjed minn tmint ijiem kontinwi: Iżda li matul l-ewwel sena ta’ ingaġġ, il-perijodi ta’ taħriġ ikunu jikkonsistu l-iżjed f’ħiliet ta’ suldat bażiċi. Matul it-tieni u s-snin sussegwenti, t-taħriġ ikun magħmul minn taħriġ ta’ ħiliet speċjalizzati li jista’ jinkludi wkoll taħriġ fix-xogħol ma’ xi entità tal-forza. (2) Meta raġel tal-forza ta’ riżerva, li ma jkunx ingħata leave bil-mod xieraq, jew mhux minħabba mard jew skuża oħra raġonevoli kif jista’ jiġi permess bil-mod preskritt, jonqos li jattendi fil-ħin u fil-post stabbilit għat-taħriġ, jista’ jeħel wara kundanna sommarja ammenda ta’ mhux iżjed minn ħdax-il eurou ħamsa u sitt in ċenteżmu (11.65). TAQSIMA III REATI MILITARI Tradiment, kodardja u reati li joħorġu minn servizz militari 37. Għajnuna lill-għadu. Emendat: X.2000.2. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li bil-ħsieb li tgħin lill-għadu- (a) tabbanduna jew iċċedi xi post jew posizzjoni li jkun id-dmir tagħha li tiddefendi, jew iġġiegħel lil xi persuna li tabbanduna jew iċċedi xi post jew posizzjoni li jkun fid-dmir ta’ dik il-persuna li tiddefendi; jew (b) tagħmel xi att li jkun maħsub li jipperikola l-operazzjonijiet tal-forza, jew ta’ xi forzi li jikkoperaw magħha jew ta’ xi parti minn dawk il-forzi; jew (ċ) wara li tkun ittieħdet priġunier tal-gwerra taqdi jew tgħin lill-għadu fit-tmexxija ta’ ostilitajiet jew ta’ miżuri maħsuba biex jinfluwenza il-moral, jew b’xi mod ieħor ikun liema jkun li ma jkunx awtorizzat mill-użanzi internazzjonali; jew (d) t forni lill-għadu b’armi jew b’munizzjon jew bi provvisti ta’ kull xorta jew b’xi ħaġa oħra li x’aktarx tgħinu (kemm jekk tkun tixbaħ il-ħwejjeġ imsemmija qabel kemm jekk le); jew (e) tagħtikenn jew tipproteġi għadu li ma jkunx priġunier tal-gwerra; jew (f) tagħti xi sinjal tal-ajru falz jew tibdel jew tfixkel xi sinjal tal-ajru jew xi apparat li jagħti sinjali tal-ajru; jew (g) meta tkun ordnata mill-uffiċjal superjuri tagħha, jew b’mod ieħor taħt ordnijiet, biex tagħmel xi operazzjoni ta’ gwerra fl-ajru tonqos li tagħmel l-aħjar li tista’ biex tesegwixxi dawk l-ordnijiet; jew (h) tkun kawża tal-qbid jew tad-distruzzjoni mill-għadu ta’ xi inġenju tal-ajru tal-forza jew ta’ inġenju tal-ajru ta’ xi forza li tkun qed tikkopera mal-forza, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal għomorha jew xi piena oħra provduta minn dan l-Att. (2) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li bid-dehen u mingħajr skuża xierqa tagħmel xi wieħed mill-atti msemmija fil-paragrafi (a) sa (e Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li bid-dehen u mingħajr skuża xierqa tagħmel xi wieħed mill-atti msemmija fil-paragrafi (a) tal-aħħar su bartikolu qabel dan, meta ma jiġix pruvat li dak li għamlet għam litubil-ħsieb li tgħin lill-għadu, tista’ teħel meta tinsabħatja minn qorti marzjali priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. (3) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li bi traskuraġni tkun il-kawża tal-qbid jew tad-distruzzjoni mill-għadu ta’ xi inġenju tal-ajru tal-forza jew ta’ inġenju tal-ajru ta’ xi forza li tkun qed tikkopera mal-forza, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, tista’ teħel priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 38. Komunikazzjoni mal-għadu u rivelazzjoni li ġġib ħsara. Emendat: X.2000.2. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li bil-ħsieb li tgħin lill-għadu tikkomunika ma’ jew tagħti informazzjoni lill-għadu tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal għomorha jew xi piena oħra provduta b’dan l-Att. (2) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li mingħajr awtorità tikkomunika ma’ jew tagħti informazzjoni sigrieta lill-għadu tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. (3) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li mingħajr awtorità tikxef, kemm bil-fomm, bil-miktub, b’sinjal jew b’xi mezz ieħor ikun liema jkun, xi informazzjoni li hi jew li tidher li tkun informazzjoni utili għall-għadu tista’, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, teħel priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. (4) F’dan l-artikolu l-espressjonijiet "informazzjoni "u""informazzjoni utili għall-għadu "ifissru informazzjoni li hi jew li tidher li hi informazzjoni dwar kwalunkwe ħaġa hekk li informazzjoni fuqha tkun jew tista’ tkun direttament jew indirettament utili għall-għadu, u b’mod partikolari (iżda mingħajr ħsara għall-ġeneralità tad-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan is-subartikolu) dwar xi ħaġa msemmija fil-paragrafi li ġejjin, li tkun ħaġali informazzjoni dwarha tkun jew tista’ tkun utili kif intqal qabel, jiġifieri - (a) in-numru, id-deskrizzjoni, l-armament, it-tagħmir, id-disposizzjoni, il-moviment jew il-kondizzjoni ta’ xi parti tal-forza jew ta’ xi forza li jkunu qed jikkoperaw magħha, jew ta’ xi vapuri jew inġenji tal-ajru tal-forza jew ta’ vapuri jew inġenji tal-ajru ta’ dik il-forza li tkun qed tikkopera; (b) kwalunkwe operazzjonijiet jew operazzjonijiet ippjanati ta’ xiforzi, vapuri jew inġenji tal-ajru kif intqal qabel; (ċ) xicode, cipher, sinjal ta’ sejħa, password jew xicode, cipherkontro-sinjal; (d) xi miżuri għad-difiża jew fortifikazzjoni ta’ xi post; (e) in-numru, id-deskrizzjoni jew il-lokalità ta’ xi priġunieri tal-gwerra; (f) munizzjon tal-gwerra. 39. Imġieba kodarda. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li meta tkun quddiem l-għadu- (a) tħal li l-posizzjoni, lokal jew post ieħor li hudmir tagħha li tkun fih; jew (b) tar mil-armi, il-munizzjon jew l-għodda tagħha; jew (ċ) tagħmel xi wieħed mill-atti msemmija fl-artikolu 37(1)(f) sa (h tagħmel xi wieħed mill-atti msemmija fl-artikolu 37(1)(f), b’mod li turi kodardja, jew b’mod ieħor iġġib ruħha b’mod li turi kodardja, tkun ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu. (2) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li meta tkun quddiem l-għadu ġ ġiegħel lil persuni oħra suġġetti għal-liġi militari u li jkunu quddiem l-għadu biex jagħmlu reat taħt l-aħħar subartikolu qabel dan tkun ħatja ta’ reat taħt dan l-artikolu. (3) Kull persuna ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 40. Reati kontra l-moral. Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) ixxerred (kemm bil-fomm, bil-miktub, b’sinjal, jew b’mod ieħor) rapporti dwar l-operazzjonijiet tal-forza, jew ta’ xi forza li tikkopera magħha, jew ta’ xi parti minn dawk il-forzi, li jkunu rapporti maħsuba biex joħolqu qtugħ ta’ qalb jew allarm bla meħtieġ; jew (b) meta tkun quddiem l-għadu t uża kliem maħsuba biex joħolqu qtugħ ta’ qalb jew allarm bla meħtieġ, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 41. Waqa’ ta’ priġunier tal-gwerra, minħabba nuqqas ta’ ubbidjenza jew għax trid; u min jonqos li jerġa’ jingħaqad mal-forza. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li, minħabba nuqqas ta’ ubbidjenza ta’ ordnijiet jew minħabba li tonqos għax trid milli taqdid-dmirijiet tagħha, tinqabad mill-għadu tkun ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu. (2) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li, meta tinqabad mill-għadu, tonqos li tieħu, jew ma tħallix jew tiskoraġġixxi lil xi persuna oħra hekk maqbuda mill-għadu li tieħu, xi passi xierqa li jkunu għad-disposizzjoni tagħha, jew skont il-każ, tal-persuna l-oħra biex terġa’ tingħaqad mal-forza tkun ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu. (3) Kull persuna ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu tista’, meta tinsabħatja minn qorti marzja li teħel priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 42. Reati minn jew dwar għassiesa, eċċ. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li tkun qed tagħmilha ta’ sentinella- (a) torqod waqt li tkun qed tagħmel għassa; jew (b) meta ma tkunx qed tagħmel għassa, tkun rieqda f’ħin li fih hi ma jkollhix permess torqod; jew (ċ) tkun fis-sakra; jew (d) titlaq il-posizzjoni tagħha mingħajr ma tkun ġiet regolarment meħlusa jew b’mod ieħor titlaq minn xi post li jkun id-dmir tagħha li tkun fih, tkun ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu. (2) Għall-finijiet ta’ dan l-artikolu persuna għandha titqies li hi fis-sakra jekk minħabba l-influwenza ta’ alkohol jew xi droga, sewwaħedhom sew flimkien ma’ xi ċirkostanzi oħra, ma tkunx fi stat li tiġi fdata li taqdid-dmirijiet tagħha. (3) Kull persuna suġġetta għall-liġi militari li tagħti x idaqqalil jew tuża forza fuq xi persuna li tkun qed tagħmilha ta’ sentinella, li tkun membru tal-forza jew ta’ xi forza li tkun qed tikkopera magħha, jew b’theddid ta’ forza ġ ġiegħel lil xi persuna tali li tħal li lilha jew lil xi persuna oħra tgħaddi, tkun ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu. (4) Kull persuna ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu tista’, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, teħel priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att: Iżda jekk ir-reat ma jkunx magħmul waqt servizzattiv hi ma għandhiex teħel priġunerija għal aktar minn sentejn. (5) Riferenzi f’dan l-artikolu għal persuna li tkun qed tagħmilha ta’ sentinella huma riferenzi għal persunali- (a) tkun ippustjata jew ordnata li tagħmel ir-ronda, jew (b) tkun membru ta’ guard jew xi party ieħor li jkun ġie ffurmat jew ordnat li jagħel ir-ronda, sabiex jiġu mħarsa xi persuni, bini jew post. (6) Id-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu għandhom japplikaw għal persuni ippustjati jew ordnati li jagħmlu r-ronda, jew membri ta’ party li jkun ġie ffurmat jew ordnat li jagħmel ir-ronda, sabiex ma jħallux jew jikkontrollaw id-dħul jew il-ħruġ minn xi bini jew post, jew sabiex jirregolaw it-traffiku fuq it-triq, jew b’ferrovija jew in-navigazzjoni interna, kif japplikaw għal persuni li jkunu qed jagħmluha ta’ sentinella. 43. Looting. Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) ti sraq minn, jew bil-ħsieb li tisraq tfittex lil, persuna ta’ xi ħadd maqtul jew ferut fil-kors ta’ operazzjonijiet ta’ gwerra; jew (b) tisraqxi proprjetà li tkun tħalliet esposta jew mhux imħarsa minħabba operazzjonijiet ta’ gwerra; jew (ċ) tieħu għal xi raġuni li ma tkunx dik ta’ servizz pubbliku xi vettura, tagħmir jew storesabbandunati mill-għadu, tkun ħatja ta’ serqu tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. Ammutinament u insubordinazzjoni 44. Ammutinament. Emendat: X.2000.2. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) tieħu sehem f’xi ammutinament li jinvolvi l-użu ta’ vjolenza jew it-theddid tal-użu ta’ vjolenza, jew li l-għan jew wieħed mill-għanijiet tagħha jkun ir-rifjut jew l-evitar ta’ xidmir jew servizz kontra, jew li għandu x’jaqsam ma operazzjonijiet kontra, l-għadu, jew it-tfixkil tal-egħmil ta’ xi dmir jew servizz bħal dak; jew (b) tħeġġeġ xi persuna suġġetta għal-liġi militari li tieħu sehem f’ammutinament bħal dak, kemm jekk isir jew ikun maħsub, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal għomorha jew xi piena oħra provduta b’dan l-Att. (2) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li, f’każ li ma jaqgħax taħt l-aħħarsu bartikolu qabel dan, tieħu sehem f’ammutinament, jew tħeġġeġ lil xi persuna suġġetta għal-liġi militari li tieħu sehem f’ammutinament, kemm jekk isir jew maħsub, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. (3) F’dan l-Att l-espressjoni "ammutinament" tfisser ftehim bejn żewġ persuni jew iżjed suġġetti għal-liġi militari, jew bejn persuni li għall-anqas tnejn minnhom ikunu suġġetti għall-liġi militari- (a) sabiex jwaqqgħu jew jirreżistu awtorità leġittima fil-forza jew f’xi forzi li jikkoperaw magħha jew f’xi parti mill-imsemmija forzi; jew (b) sabiex ma jobdux dik l-awtorità f’ċirkostanzi tali li jagħmlu n-nuqqas ta’ ubbidjenza ta’ tfixkil għad-dixxiplina, jew bil-ħsieb li jiġi evitat xidmir jew servizz kontra, jew li għandu x’jaqsam ma’ operazzjonijiet kontra, l-għadu; jew (ċ) sabiex ifixklu l-egħmil ta’ xi dmir jew servizz fil-forza jew f’xi forza li tikkopera magħha jew f’xi parti mill-imsemmija forzi. 45. Nuqqas ta’ trażżin ta’ ammutinament. Emendat: X.2000.2. Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li, jekk tkun taf li jkun qed isir jew hu maħsubammutinament- (a) tonqos li tagħmel dak kollu li tista’ biex trażżnu jew ma tħallihx isir; jew (b) tonqos li tirraporta mingħajr telf ta’ żmien li jkun qed isir jew jkun maħsuba mmutinament, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali- (i) jekk ir-reat ikun sar bil-ħsieb li jgħin lill-għadu, priġunerija għal għomorha jew xi piena oħra provduta b’dan l-Att; (ii) f’kull każ ieħor, priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 46. Imġieba ta’ insubordinazzjoni. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) tagħti xidaqqa jew b’mod ieħor tuża vjolenza fuq, jew toffri vjolenzalil, uffiċjal superjuri tagħha; jew (b) tuża kliem ta’ theddid jew insubordinazzjoni mal-uffiċjal superjuri tagħha, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att: Iżda ma teħilx priġunerija għal aktar minn sentejn jekk ir-reat ma jkunx sar waqt servizzattiv u ma jkunx jinvolvi l-għoti ta’ daqqa jew użu ieħor ta’ vjolenza, jew l-offerta ta’ vjolenza, lil uffiċjal superjuri li jkun qed jeżerċita awtorità bħala tali. (2) Fid-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu l-espressjoni "uffiċjal superjuri", dwar xi persuna, tfisser uffiċjal, warr antofficer jew u jinkludi uffiċjal, warr antofficer jew Fid-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu l-espressjoni "uffiċjal superjuri", dwar xi persuna, tfisser uffiċjal, warr antofficer jew uffiċjal bla kummissjoni tal-forza regolari, jew uffiċjal bħal dak tal-forza territorjali fil-waqt li jkun suġġett għal-liġi militari, li ikun ta’ ranksuperjuri uffiċjal bla kummissjoni kif intqal qabel li jkun tal-istess rank iżda jkun aktar anzjan fil-waqt li jkun qed jeżerċita l-awtorità bħala s-superjur tal-imsemmija persuna. 47. Nuqqas ta’ ubbidjenza ta’ ordnijiet partikolari. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li, b’mod li turi sfida volontarja tal-awtorità, ma tobdix xi kmand leġittimu mogħti jew mibgħut lilha personalment tista’, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, teħel priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. (2) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li, kemm volontarjament jew bi traskuraġni, ma tobdix kmand leġittimu tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att: Iżda jekk dak ir-reat ma jsirx waqt servizzattiv hi ma teħilx priġunerija għal aktar minn sentejn. 48. Tfix kil lil provost officers. Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) tfixkel; jew (b) meta tkun mitluba, tirrifjuta li tgħin, xi persuna li hi tkun taflitkun provost officer, jew li tkun persuna (kemm jekk suġġetta għal-liġi militari kemm jekk le) li tkun qed teżerċita b’mod leġittimu awtorità taħt jew f’isem provost officer meta tkun mitluba, tirrifjuta li tgħin, xi persuna li hi tkun taflitkun provost officer, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 49. Nuqqas ta’ ubbidjenza ta’ ordnijiet permanenti. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li tmur kontra jew li tonqos li tħares xi disposizzjoni ta’ ordnijiet li għalihom japplika dan l-artikolu, li tkun disposizzjoni li hi tkun tafbiha, jew li hi raġonevolment mistennija li tkun taf, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. (2) Dan l-artikolu japplika għal ordnijiet permanenti jew ordnijiet oħra ta’ rutina ta’ natura kontinwa magħmula għal xi formazzjoni jew unità jew korp ta’ truppi, jew għal xi kmand jew area oħra, gwarniġjon jew post, jew għal xivapur, ferrovija jew inġenju tal-ajru. Diżerzjoni, assenza mingħajr permess eċċ. 50. Diżerzjoni. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) tiddiżerta; jew (b) tipperswadi jew tipprokura li xi persuna suġġetta għal liġi militari li tiddiżerta, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att: Iżda persuna ma teħilx priġunerija għal aktar minn sentejn kemm-il darba- (i) jekk ir-reat kien kontra l-paragrafu (a), hi ma kenitx fuq servizzattiv jew taħt ordnijiet għal servizz attiv fiż-żmien li jkun sar; jew (ii) jekk ir-reat kien reat kontra l-paragrafu (b), il-persuna li dwarha jkun sar ma kenitx fuq servizzattiv jew taħt ordnijiet għal servizz attiv f’dak iż-żmien. (2) Għall-finijiet ta’ dan l-Att persunatiddiżerta jekk - (a) titlaq is-servizz tal-forza jew, meta jkun id-dmir tagħha li tagħmel hekk, tonqos li tingħaqad jew terġa’ tingħaqad ma’ dak is-servizz, bil-ħsieb (f’kull każ), eżistenti fil-ħin li titlaq jew li tonqos jew iffurmat wara, li tibqa’ assenti permanentement mid-dmirijiet tagħha; jew (b) fil-każ li tkun uffiċjal, tingaġġa jew tidħol f’xi parti tal-forza mingħajr qabel ma tkun irriżenjat i l-kummissjoni tagħha, jew fil-każ li tkun raġel ta l-forza tingaġġa jew jidħol f’xi parti tal-forza mingħajr qabel ma tkun ġiet meħlusa mill-ingaġġ tagħha ta’ qabel; jew (ċ) tassenti ruħha mingħajr permess bil-ħsieb li tevita li sservi f’xi post barra minn Malta, meta tkun obbligata lihekk isservi, jew li tevita servizz jew xi servizz partikolari meta tkun quddiem l-għadu; jew (d) fil-każ li tkun uffiċjal jew raġel tal-forza territorja li tonqos li tippreżenta ruħha fil-ħin u fil-post stabbilit għal-laqgħa mal-inkorporament jew skont il-każ, fil-ħin u fil-post stabbilit li fih tkun imsejħa għal servizz speċjali skont direttivi mogħtija taħt l-artikolu 26 jew l-artikolu 28, bil-ħsieb, eżistenti fil-ħin li tonqos jew iffurmat wara, li tibqa’ assenti permanentement mid-dmirijiet tagħha, u riferenzi f’dan l-Att għal diżerzjoni għandhom jiftehmu skont hekk. (3) B’żieda għal jew minflok xipiena awtorizzata bis-subartikolu (1), il-qorti marzjali li tkun sabet raġel tal-forza regolari ħati ta’ diżerzjoni tista’ tordna lis-servizz tiegħu kollu jew parti minnu li jkun qabel il-perijodu li dwaru jkun misjub ħati għal diżerzjoni għandu jintilef. 51. Assenza mingħajr permess. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) tassenti ruħha mingħajr permess; jew (b) tipperswadi jew tipprokura li xi persuna suġġetta għal liġimilitaritassenti ruħha mingħajr permess, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. (2) Għall-finijiet ta’ dan l-Att, nuqqas minn uffiċjal jew raġel tal-forza territorjali li jirraporta fil-ħin u fil-post stabbilit għal-laqgħa mal-inkorporament jew, skont il-każ, fil-ħin u fil-post stabbilit meta jissejjaħ għal servizz speċjali, skont direttivi mogħtija taħt l-artikolu 26 jew l-artikolu 28, għandha, jekk dak in-nuqqas ikun mingħajr permess mogħtikifimiss jew mard jew raġuni oħra tajba kif tista’ tiġi permessa bil-mod preskritt, titqies li assentiet ruħha mingħajr permess fis-sens tas-subartikolu (1), u dan l-Att għandu japplika għal, jew dwar, dik il-persuna skont hekk. 52. Għajnuna u ħabi ta’ diżerzjoni jew assenza mingħajr permess. Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) bid-dehen tgħin lil xi persuna suġġetta għal-liġi militari li tiddiżerta jew tassenti ruħha mingħajr permess; jew (b) meta tkun tafli persuna suġġetta għal-liġi militari tkun iddiżertat jew assentiet ruħha mingħajr permess, jew tkun qed tipprova li tiddiżerta jew tassenti ruħha mingħajr permess, tonqos li tirrapporta l-fatt mingħajr telf ta’ żmien, jew tonqos li tieħu xi passi li tkun tista’ tieħu biex dik il-persuna tkun tista’ tinqabad, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 53. Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li sabiex tieħu l-leave jew tagħha bid-dehen tagħmel dikjarazzjoni falza lil xi awtorità militari, lil membru tal-korp tal-Pulizija jew lil xi persuna awtorizzata minn jew taħt direttivi tal-Kmandant biex taġixxi sabiex tikseb titwil ta’ leavetista Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li sabiex tieħu l-leave jew ittawwal il-leave’teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal-żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 54. Nuqqas ta’ egħmil ta’ dmirijiet militari. Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li mingħajr skuża tajba tonqos li tattendi għal xiparata jew għal xi dmir ieħor militari ta’ kull xorta jew titlaq minn parata jew dmir kifintqal qabel mingħajr ma tkun ingħatat permess li tagħmel hekk tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. Simulazzjoni ta’ mardu sokor 55. Simulazzjoni ta’ mard. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) b’qerq tagħmel ta’ bir-ruħha li tkun qed tbati minn marda jew li tkun inkapaċitata; jew (b) tferi lilha nnifisha bil-ħsieb li b’hekk tirrendi ruħha mhux tajba għal servizzi, jew iġġiegħel li hi tiġi ferita minn xi persuna b’dak il-ħsieb; jew (ċ) tferi lil persuna suġġetta għal-liġi militari, fuq talba ta’ dik il-persuna, bil-ħsieb li b’hekk tirrendi lil dik il-persuna mhux tajba għal servizz; jew (d) bil-ħsieb li tirrendi jew iżżomm lilha nnifisha mhux tajba għal servizz, tagħmel jew tonqos li tagħmel xi ħaġa (kemm jekk fil-ħin tal-egħmil jew tan-nuqqas tkun qegħda fi sptar kemm jekk le) li biha ġġib jew ittawwal jew taggrava, xi marda jew inkapaċità, tkun ħatja ta’ simulazzjoni ta’ mardu tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. (2) F’dan l-artikolu l-espressjoni " mhux tajba" tinkludi mhux tajba temporanjament. 56. Sokor. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li tkun ħatja ta’ sokor, kemm waqt li tkun fuqdmirha kemm jekk le, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att: Iżda meta reat isir minn raġel tal-forza li la jkun fuq servizzattiv u lanqas fuq dmir u s-sentenza li tingħatal u ma għandiex tkun iżjed minn detenzjoni għal żmien ta’ sitt xhur. (2) Għall-finijiet ta’ dan l-artikolu persuna tkun ħatja ta’ sokor jekk minħabba l-influwenza ta’ alkohol jew ta’ xi droga, sewwaħedhom kemm flimkien ma’ xi ċirkostanzi oħra, ma tkunx tajba li tiġi afdata bidmirha jew b’xi dmir ieħor li tista’ tingħata x’tagħmel, jew iġġib ruħha b’mod diżordinat li x’aktarx jitfa’ dellikrah fuq is-servizz. Reati dwar proprjetà 57. Reati dwar proprjetà pubblika u tas-servizz. (1) Persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) tisraq jew indebitament tapproprja ruħha minn xi proprjetà pubblika jew tas-servizz, jew tkun imdaħħla fi jew tħal li jsir serq jew approprjazzjoni indebita ta’ proprjetà jew pubblika jew tas-servizz; jew (b) tirċievi, jew tintrabat jew tgħin fit-tiżmim, tneħħija, disponiment jew bejgħ minn jew għall-benefiċċju ta’ persuna oħra ta’, ħwejjeġ misruqa jew approprjati indebitament meta tkun tafli dawn ġew misruqa jew approprjati indebitament, meta dawk il-ħwejjeġ ikunu proprjetà pubblika jew tas-servizz; jew (ċ) tagħmel ħsara, għax trid, jew tkun imdaħħla fi ħsara bir-rieda ta’, xi proprjetà pubblika jew tas-servizz, inklużi inġenji tal-ajru jew materjal ta’ inġenji tal-ajru; jew (d) bi traskuraġni bir-rieda tagħmel ħsara biħruq lil xi proprjetà pubblika jew tas-servizz; jew (e) bi traskuraġni bir-rieda tagħmel ħsaralil, jew iġġib it-telf ta’ xi proprjetà pubblika jew tas-servizz li tkun inġenju ta l-ajru jew materjal tal-inġenju tal-ajru, jew (f) mingħajr awtorità xierqa tiddisponi minn xi proprjetà pubblika jew tas-servizz li tkun inġenju ta l-ajru jew materjal ta’ inġenju tal-ajru, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. (2) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li, matul stat ta’ gwerra, bir-rieda jew mingħajr okkażjoni tajba jew bi traskuraġni twassal għas-sekwestru minn jew taħt l-awtorità ta’ stat newtrali jew għad-distruzzjoni fi stat newtrali ta’ xi inġenju tal-ajru tal-forza tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att: Iżda jekk dak li tkun għamlet ma tkunx għamlitu għax riedet jew bi traskuraġni bir-rieda ma tistax teħel priġunerija għal żmien ta’ iżjed minn sentejn. 58. Reati dwar proprjetà ta’ membri tal-forza. Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) tisraq jew indebitament tapproprja ruħha minn xi proprjetà ta’ persuna suġġetta għal-liġi militari, jew tkun imdaħħlafi jew tħalli li jsir serq jew approprjazzjoni indebita ta’ dik il-proprjetà; jew (b) tirċievi, jew tintrabat jew tgħin fit-tiżmim, tneħħija, disponiment jew bejgħ minn jew għall-benefiċċju ta’ persuna oħra ta’ xi ħwejjeġ misruqa jew ta’ ħwejjeġ approprjati indebitament meta tkun tafli dawn ġew misruqa jew approprjati indebitament meta dawk il-ħwejjeġ kienu proprjetà ta’ persuna suġġetta għal-liġi militari; jew (ċ) tagħmel ħsara għax trid, jew tkun imdaħħla fi ħsara bir-rieda ta’ xi proprjetà ta’ persuna suġġetta għal-liġi militari, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 59. Reati mixxellanji dwar proprjetà. Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) titlef jew bi traskuraġni tagħmel ħsara lil xi proprjetà pubblika jew tas-servizz li tagħha tkun responsabbli jew li tkun ġiet mogħtija lilha biex tieħu ħsiebha jew li tkun parti minn proprjetà li tagħha tkun responsabbli jew li tkun ġiet mogħtija lilha biex tieħu ħsiebha; jew (b) bi traskuraġni titlef jew tagħmel ħsara lil proprjetà pubblika jew tas-servizz li tkun inġenju ta l-ajru jew materjal ta’ inġenju tal-ajru; jew (ċ) tkun ħatja ta’ xiegħmil jew traskuraġni li x’aktarx jagħmel ħsara lil, jew iġġib it-telf ta’, xi proprjetà pubblika jew tas-servizz li tkun inġenju ta l-ajru jew materjal ta’ inġenju tal-ajru; jew (d) bi traskuraġni tagħmel ħsara biħruq lil xi proprjetà pubblika jew tas-servizz; jew (e) titlef jew bi traskuraġni tagħmel ħsaralil, xi ħwejjeġ, armi, munizzjon jew xi tagħmir ieħor maħruġ lilha għall-użu tagħha għal finijiet militari; jew (f) ma tieħuxħsieb tajjeb ta’ xi annimal jew tjur użat fis-servizz pubbliku li għalih tkun responsabbli; jew (g) tiddisponi minn (billi tirhan, tbiegħ, tiddistruġġi jew b’kull mod ieħor) xi dekorazzjoni mogħtija lilha jew xi ħwejjeġ, armi, munizzjon jew tagħmir ieħor maħruġ lilha għall-użu tagħha għall-finijiet militari, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att: Iżda tkun difiża għal kull persuna akkużata taħt dan l-artikolu li tkun tilfetxi proprjetà, ħwejjeġ, armi, munizzjon jew tagħmir ieħor jekk hi tkun ħadet il-passi xierqa biex tieħu ħsiebhom u tippreservahom. Reati dwar, u minn, persuni f’kustodja 60. Arrest u detenzjoni irregolari. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li, meta persuna oħra suġġetta għal dik il-liġi tkun taħt arrest- (a) mingħajr ħtieġ a ddumma tieħu dawk il-passi li jkunu fid-dmir tagħha li tieħu biex tinvestiga l-akkużi kontra dik il-persuna l-oħra jew biex l-akkużi kontra dik il-persuna l-oħra jiġu investigati mill-uffiċjal kmandant tagħha jew mill-awtorità superjuri xierqa jew, skont il-każ, biex tgħaddi qorti marzjali; jew (b) ma tilliberax, jew ma ġġiegħelx li tiġi liberata, dik il-persuna l-oħra meta jkun id-dmir tagħha li tagħmel hekk, tkun ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu. (2) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li tkun qegħdet persuna (hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejħa "il-priġunier") fil-kustodja ta’ provost officer jew ta’ uffiċjal ieħor, jew xi warr antofficer jew uffiċjal bla kummissjoni, tonqos mingħajr raġuni xierqa li tagħti- (a) fil-ħin tat-tqegħid, jew (b) jekk ma jkunx prattikabbli li tagħmel hekk fil-ħin tat-tqegħid, fi żmien erbgħa u għoxrin siegħa minn dak il-ħin, lill-persunali fil-kustodja tagħha l-priġunier ikun intqiegħed rapport i ffirmat minnha nnifisha tar-reat li bih il-priġunier hu akkużat li għamel, tkun ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu. (3) Meta xi persuna (hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejħa "il-priġunier") titqiegħed fil-kustodja ta’ persuna suġġetta għal-liġi militari li tkun fil-kmand ta’ għassa, allura jekk mingħajr raġuni xierqa dik il-persuna, kif tiġi meħlusa mill-għassa tagħha u minn kull dmir ieħor, jew, jekk ma tkunx ġiet meħlusa qabel, fi żmien erbgħa u għoxrin siegħa minn mindu l-priġunier ikun tqiegħed fil-kustodja tagħha, ma tagħtix lill-uffiċjal li hu d-dmir tagħha li lilu tirrapporta- (a) dikjarazzjoni bil-miktub li jkun fiha, sa fejn tkun tafhi, l-isem tal-priġunier u r-reatallegat u l-isem u r-rank jew deskrizzjoni oħra tal-uffiċjal jew tal-persuna l-oħra li minnha l-priġunier ġie allegat li għamel ir-reat, u (b) jekk hi tkun irċevietu, ir-rapport meħtieġ bl-aħħarsu bartikolu qabel dan, tkun ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu. (4) Kull persuna ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu tista’, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, teħel priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 61. Min iħalli lil min jaħrab u ħelsien bla jedd ta’ priġunieri. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li għax trid tħal li li taħrab lil xi persuna li tkun qegħda fil-kustodja tagħha jew li hu d-dmir tagħha li tgħasses, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. (2) Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) mingħajr awtorità xierqa tilliberaxi persuna li tkun qegħda fil-kustodja tagħha; jew (b) mingħajr raġuni xierqa tħal li li taħrab xi persuna li tkun qegħda fil-kustodja tagħha, jew li hudmir tagħha li tgħasses, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 62. R eżistenza ta’ arrest. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li, meta jkollha x’taqsam f’xi ġlieda jew diż ordni, tirrifjuta li tobdi xi uffiċjal li jordna l-arrest tagħha, jew tagħti x idaqqa jew b’mod ieħor tuża vjolenza fuq, jew toffri vjolenzalil, xi uffiċjal bħal dak, tkun ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu kemm jekk l-uffiċjal ikunsuperjur tagħha kemm jekk le. (2) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li tagħti x idaqqalil jew b’mod ieħor tuża vjolenza fuq, jew toffri vjolenza lil, kwalunkwe persuna, kemm jekk tkun suġġetta għal-liġi militari kemm jekk le, li jkun d-dmir tagħha li taqbdu jew li jkollha l-kustodja tagħha tkun ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu. (3) Kull persuna ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu tista’, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, teħel priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 63. Min jaħrab minn arrest. Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li taħrab minn arrest, ħabs jew xi kustodja legali oħra (kemm tal-mili tarkemm jekk le) tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. Reati dwar qrati marzjali 64. Reati dwar qrati marzjali. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) meta tkun imsejħa jew ordna tali tattendi bħala xhud quddiem qorti marzjali, tonqos li tħares is-sejħa jew l-ordni; jew (b) tirrifjuta li tieħu ġurament meta tkun hekk meħtieġa mill-qorti marzjali; jew (ċ) tirrifjuta li tipproduċi xi dokument fil-kustodja jew taħt il-kontroll tagħha li qortimarzja li tkun talbet leġittimament biex hi tipproduċi; jew (d) meta tkun xhud, tirrifjuta li twieġeb għal xi mistoqsija li qorti marzja li tkun leġittimament talbitha biex twieġeb; jew (e) tinsulta għax trid lil xi persuna, li tkun membru ta’ qorti marzjali jew xhud jew xi persuna oħra lid-dmir tagħha jkun li taqdilil jew tattendi quddiem il-qorti, meta dik il-persuna tkun qed tagħmilha ta’ membru tal-qorti, jew tkun hekk qed taqdi jew tattendi, jew tinsulta għax trid lil xi persuna msemmija qabel fil-waqt li dik il-persuna tkun sejra jew tkun ġejja mill-proċedimenti tal-qorti; jew (f) tfixkel għax trid il-proċedimenti ta’ qorti marzjali jew b’mod ieħor ma ġġibx ruħha sewwa quddiem il-qorti, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, li ma tkunx l-istess qorti li dwarha r-reat ikun sar, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. (2) B’dak kollu li hemm fl-aħħar su bartikolu qabel dan, meta reat kontra l-paragrafu (e) jew (f B’dak kollu li hemm fl-aħħar su bartikolu qabel dan, meta reat kontra l-paragrafu (e) ta’ dak is-subartikolu jsir dwar qorti marzjali miżmuma skont dan l-Att dik il-qorti, jekk tkun tal-fehma li huspedjent li minjagħmel ir-reat jiġi proċessat sommarjament mill-qorti minflok li jiġi proċessat quddiem qorti marzjali oħra, tista’ b’ordni ffirmat mill-president tordna lil min jagħmel ir-reat li jiġi arrestat għal żmien ta’ mhux iżjed minn wieħed u għoxrin ġurnata, jew fil-każ ta’ raġel tal-forza, jew li jiġi arrestat għal perijodu bħal dak jew jinżamm f’detenzjoni għal dak il-perijodu. 65. Xiehda falza. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li, meta tkun ingħatat il-ġurament kif imiss bħala xhud jew bħala interpretu fi proċedimenti quddiem qorti marzjali jew quddiem bord jew persuna li jkollha s-setgħa bis-saħħa ta’ dan l-Att li t amministra ġuramenti, tagħmel dikjarazzjoni ta’ sustanza f’dawk il-proċedimenti li hi tkun taf li tkun falza jew li ma taħsibx li tkun veratista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. (2) Persuna ma tistax tiġi misjuba ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu fuq prova biss ta’ xhud wieħed dwar il-falzita ta’ xi dikjarazzjoni li tingħad li hifalza. Reati mixxellanji 66. Dikjarazzjoni falza mal-ingaġġ. Kull persuna li, meta tkun quddiem l-uffiċjal tal-ingaġġ biex tiġi konfermata skont fit-Taqsima II ta’ dan l-Att, bid-dehen tagħti tweġiba falza għal xi mistoqsija li tkun tinsab fil-karta tal-konferma u li tkun saritilha minn jew bl-ordni tal-uffiċjal tal-ingaġġ tis ta’ teħel, jekk minn dak iż-żmien tkun saret u baqgħet suġġetta għal-liġi militari, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, l-istess priġunerija bħal persuna kundannata sommarjament għal reat kontra l-artikolu 18 jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 67. Egħmil ta’ dokumenti foloz. Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) tagħmel, tiffirma jew tagħmel dħul f’xi rapport, prospett, lista tal-pagi jew ċertifikat uffiċjali tas-servizz jew xi dokument ieħor tas-servizz, li jkun dokument jew dħul li hi tkun taf li hufalz f’xi partikular ta’ sustanza; jew (b) tibdel xi rapport, prospett, lista tal-pagi jew ċertifikat tas-servizz jew dokument ieħor tas-servizz, jew tibdel dħul f’xi dokument tali, hekk li tkun taf li d-dokument jew id-dħul hufalz f’xi partikular ta’ sustanza, jew taħbi, tħassar jew tiddistruġġi xi dokument jew dħul bħal dak li jkun id-dmir tagħha li tikkonserva jew tipproduċi; jew (ċ) bil-ħsieb li tqarraq, ma tagħmil xxi dħul f’xi dokument bħal dak; jew (d) tgħin, tassisti, tikkmanda, tagħti parir, tipprokura jew tħalli li jsir minn xi persuna oħra suġġetta għal-liġi milita rireat kontra dan l-artikolu (kemm jekk tkun tafx’ikun ix-xorta tad-dokument li dwar u dak ir-reat ikun ser isirkemm jekk le), tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 68. Reati kontra l-popolazzjoni ċivili. Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li, f’xi pajjiż jew territorju barra minn Malta, tagħmel xireat kontra l-persuna jew proprjetà ta’ xi membru tal-popolazzjoni ċivili tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 69. Imġieba skanda luża ta’ uffiċjal. Kull uffiċjal suġġett għal-liġi militari li jġib ruħu b’mod skandaluż, li ma jixraqx il-karattru ta’ uffiċjal u ta’ ġentlom, għandu meta jinsabħati minn qorti marzjali, jiġi cashiered. 70. Trattament ħażin ta’ uffiċjalurġiel ta’ rankinferjuri. Jekk- (a) xi uffiċjal suġġett għal-liġi militari jagħti x idaqqa jew b’mod ieħor jittratta ħażin xi uffiċjal suġġett għal dik il-liġi ta’ rankinferjuri jew ta’ anzjanità anqas jew xi raġel tal-forza suġġett għal-liġi militari; jew (b) xiwarr antofficer jew uffiċjal bla kummissjoni ta’ rankxiwarr antofficer jew uffiċjal bla kummissjoni suġġett għal-liġi militari jagħti x idaqqa jew b’xi mod ieħor jittratta ħażin xi persuna suġġetta għal-liġi militari, li tkun warrantofficer jew inferjuri jew ta’ anzjanità anqas jew xi raġel ieħor tal-forza, jista’ jeħel, meta jinsabħati minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux anqas minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 71. Imġieba diżonorevoli. Persuna suġġetta għal-liġi militari li tkun ħatja ta’ mġieba diżonorevoli li tkun ta’ xorta kattiva, indiċenti jew mhux natura li tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 72. Akkuża falza eċċ. Kull persuna suġġetta għal-liġi militarili- (a) tagħmel xi akkuża kontraxi uffiċjal jew raġel tal-forza suġġett għal-liġi militari, li tkun taf li tkun falza jew ma tkunx temmen li tkun vera; jew (b) meta tagħmel ilment li tkun ġie t trattata ħażin, tagħmel dikjarazzjoni li tolqot il-karattru ta’ uffiċjal jew raġel tal-forza suġġett għal-liġi militari, li hi tkun taf li hifalza jew ma tkunx temmen li tkun vera, jew bir-rieda taħbixifatti ta’ sustanza, tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. 73. Attentat ta’ egħmil ta’ reati militari. Emendat: X.2000.3. Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li tipprova tagħmel xi reatkontra xi waħda mid-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ din fit-Taqsima ta’ dan l-Att tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, l-istess piena bħal dik li tapplika għal dak ir-reat. 74. Kondotta ta’ detriment għad-dixxiplina militari. Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li tkun ħatja ta’ xiegħmil, kondotta jew nuqqas li tkun għad-detriment tal-bon’ordni tad-dixxiplinamilitari tista’ teħel, meta tinsabħatja minn qorti marzjali, priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn jew piena oħra iżgħar provduta b’dan l-Att. Reati ċivili 75. Reat ċivili. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li tagħmel reat ċivi li barra minn Malta t kun ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu. (2) F’dan l-Att l-espressjoni "ir-reat ċivili korrispondenti" tfisser ir-reat ċivili li l-egħmil tiegħu jikkostitwixxi r-reat kontra dan l-artikolu. (3) Kull persuna misjuba ħatja minn qorti marzjali ta’ reat kontra dan l-artikolu tista’ teħel dik il-piena jew dawk il-pieni li qortiċivi li tista’ tagħti għal reat ċivi li korrispondenti, jekk isir f’Malta, li tkun piena jew ikunu pieni provduti b’dan l-Att, jew dik il-piena, li tkun anqas mill-massimu li qorti ċivi li tkun tista’ tagħti, kif hekk provdut: Iżda meta qortiċivi li ma tkunx hekk tista’ tagħti priġunerija, persuna hekk misjuba ħatja tista’ teħel dik il-piena, li tkun inqas minn cashiering fil-każ ta’ uffiċjal, jew detenzjoni fil-każ ta’ raġel tal-forza, kif hekk provdut. TAQSIMA IV PROĊESSUPIENI GĦAL REATIMILI TARI Pieni 76. Piena għal uffiċjali. Emendat: X.2000.4. (1) Il-pieni li jistgħu jingħataw lil uffiċjal b’sentenza ta’ qorti marzjali skont dan l-Att huma, bla ħsara tal-limitazzjonijiet hawnhekk iżjed ’il quddiem mogħtija bis-setgħat ta’ ċerti qrati marzjali, dawk murija fl-iskala li ġejja; u dwar uffiċjal riferenzi f’dan l-Att għal pieni provduti b’dan l-Att huma riferenzi għal dawk il-pieni. (2) L-imsemmija skala hija: (a) priġunerija għal għomorha; (b) priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn ħamsa u għoxrin sena; (ċ) cashiering; (d) tkeċċija mis-servizz; (e) telf bil-mod preskritt tar-rank ta’ anzjanità; (f) multa; (g) ċa nfira severa jew ċanfira; (h) meta r-reatikun ġabxispiża, telf jew ħsara, stoppages. (3) Għall-finijiet tat-Taqsima III u ta’ din fit-Taqsima ta’ dan l-Att piena speċifikata f’xi paragrafu tal-imsemmija skala għandha titqies li hi iżgħar mill-pieni speċifikati fil-paragrafi ta’ qabel, u ikbar minn dawk speċifikati fil-paragrafi ta’ wara, tal-iskala. (4) Ħlief kif provdut espressament f’dan l-Att, qorti marzja li ma għandiex tagħti aktar minn piena waħda għal reat wieħed. (5) Stoppages jistgħu jingħataw fuq ordni ta’ qorti marzjali jew b’żieda ma’ jew mingħajr piena oħra. (6) Ċa nfira severa jew ċanfira tista’ tingħata minn qorti marzjali b’żieda mat-telf tal-anzjanità ta’ rank jew ma’ multa. (7) Meta uffiċjal ikun ikkundannat minn qorti marzjali għal priġunerija hu għandu jiġi wkoll ikkundannat li jiġi cashiered: Iżda jekk il-qorti marzja li ma tikkundannahx li jiġi cashiered Meta uffiċjal ikun ikkundannat minn qorti marzjali għal priġunerija hu għandu jiġi wkoll ikkundannat li jiġi cashiered, is-sentenza ta’ priġunerija ma tkunx invalida iżda għandha titqies li tinkludi sentenza għal cashiering. 77. Piena għal ranks oħra. Emendat: X.2000.4. (1) Il-pieni li jistgħu jingħataw lil raġel tal-forza b’sentenza tal-qorti marzjali skont dan l-Att huma, bla ħsara għal-limitazzjonijiet hawnhekk iżjed ’il quddiem mogħtija lis-setgħat ta’ ċerti qrati marzjali, dawk murija fl-iskala li ġejja; u dwar raġel tal-forza riferenzi f’dan l-Att għal pieni provduti b’dan l-Att huma riferenzi għal dawk il-pieni. (2) L-imsemmija skala hija: (a) priġunerija għal għomorha; (b) priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn ħamsa u għoxrin sena; (ċ) tkeċċija bid-diżunur mis-servizz; (d) tkeċċija mis-servizz; (e) detenzjoni għal żmien ta’ mhux iżjed minn sentejn; (f) meta minjagħmel ir-reat ikun fuq servizzattiv fid-data tas-sentenza, fieldpunishment għal żmien ta’ mhux iżjed minn disgħin ġurnata; (g) fil-każ ta’ warr antofficer jew jew xi tnaqqis iżgħar fir-rank fil-każ ta’ warr ant officer jew uffiċjal bla kummissjoni, tniżżil għar-ranks; (h) fil-każ ta’ warr ant officer jew uffiċjal bla kummissjoni, telf bil-mod preskritt tal-anzjanità tar-rank; (i) meta r-reat ikun diżerzjoni, telf ta’ servizz; (j) meta minjagħmel ir-reat ikun fuq servizzattiv fid-data tas-sentenza, telf ta’ paga għal żmien li jibda mill-ġurnata tas-sentenza u li ma jkunx iktar minn disgħ in ġurnata; (k) multa; (l) fil-każ ta’ warr ant officer jew uffiċjal bla kummissjoni, ċanfira severa jew ċanfira; (m) meta r-reatikun ġabxispiża, telf jew ħsara, stoppages. (3) Għall-finijiet tat-Taqsima III u ta’ din fit-Taqsima ta’ dan l-Att piena speċifikata f’xi paragrafu tal-imsemmija skala għandha titqies li hi iżgħar mill-pieni speċifikati fil-paragrafi ta’ qabel, u akbar minn dawk speċifikati fil-paragrafi ta’ wara, tal-iskali: Iżda detenzjoni ma għandhiex titqies li hipiena iżgħar minn priġunerija jekk iż-żmien tad-detenzjoni ma jkunx itwal miż-żmien tal-priġunerija. (4) Ħlief kif provdut espressament f’dan l-Att, qorti marzja li ma għandhiex tagħti aktar minn piena waħda għal reat wieħed. (5) Raġel tal-forza ikkundannat minn qorti marzjali għal priġunerija jista’ b’żieda jiġi kundannat għat-tkeċċija mis-servizz bid-diżunur jew għat-tkeċċija mis-servizz. (6) Raġel tal-forza kkundannat minn qorti marzjali għal tkeċċija mis-servizz jista’ b’żieda jiġi kkundannat għal detenzjoni. (7) Meta warr antofficer jew għandu jiġi kkundannat ukoll li jitniżżel għar-ranks Metawarrantofficer jew uffiċjal bla kummissjoni jiġi kkundannat minn qorti marzjali għal priġunerija, detenzjoni jew fieldpunishment, hu: Iżda jekk il-qorti marzja li ma tikkundannahx li jiġi hekk imniżżel, is-sentenza ma tkunx invalida iżda għandha titqies li tinkludi sentenza għal tniżżil għar-ranks. (8) Fil-każ ta’ warr ant officer jew uffiċjal bla kummissjoni ċanfira severa jew ċanfira tista’ tingħata minn qorti marzjali b’żieda mat-telf tal-anzjanità ta’ rank jew ma’ multa. (9) Jekk min jagħmel ir-reat ikun fuq servizzattiv meta tingħata s-sentenza tal-qorti marzjali, jista’ jingħata telf tal-paga b’żieda ma’ fieldpunishment u, fil-każ li dan ikun warrant officer Jekk min jagħmel ir-reat ikun fuq servizzattiv meta tingħata s-sentenza tal-qorti marzjali, jista’ jingħata telf tal-paga b’żieda ma’ fieldpun ishmentu jew uffiċjal bla kummissjoni, ċanfira severa jew ċanfira tista’ tingħata b’żieda mat-telf ta’ paga. (10) Stoppages jistgħu jingħataw fuq ordni ta’ qorti marzjali jew b’żieda ma’ jew mingħajr xi piena oħra. (11) Meta minjagħmel ir-reat ikun ikkundannat għal detenzjoni minn qorti marzjali skont dan l-Att, jekk imba għad hu jiġi kkundannat għal priġunerija minn qorti marzjali skont dan l-Att kull parti tas-sentenza ta’ detenzjoni li ma tkunx ġiet skuntata għandha tiġi maħfura bis-saħħa ta’ dan is-subartikolu. (12) Bla ħsara tal-validità ta’ kull sentenza, min jagħmel ir-reat ma għandux jinżamm f’detenzjoni kontinwa taħt dan l-Att għal aktar minn sentejn. 78. Fieldpunishment. (1) Fieldpunishment għandu jkun magħmul minn dawk id-dmirijiet jew drillijiet, b’żieda ma’ dawk li minjagħmel ir-reat ikun meħtieġ li jagħmel li kieku ma kienx qed jiġi kastigat, u minn dak in-nuqqas ta’ privileġġi, kif jista’ jiġi provdut minn jew skont regoli magħmula mill-Ministru jew, jekk ma jkunx hemm regoli bħal dawk, kif jista’ jiġi ordnat mill-uffiċjal kmandant jew mill-uffiċjal nominat biex jikkontrolla l-esekuzzjoni ta’ fieldpunishment, u jistgħu jinkludu għeluq f’dak il-post u bil-mod kif jista’ jiġi provdut jew ordnat kifintqal qabel u dawk ir-restrizzjonijiet tal-persuna li jistgħu jkunu meħtieġa biex ma jitħallix li minjagħmel ir-reat jaħrabu kif jista’ jiġi provdut kif intqal qabel. (2) Regoli magħmula skont dan l-artikolu jista’ jkun fihom disposizzjonijiet inċidentali u supplementari kif jidher lill-Ministru li jkun meħtieġ għall-finijiet ta’ dawk ir-regoli. 79. Multi. (1) L-ammont ta’ multali tista’ tingħata minn qorti marzjali skont dan l-Att bħala piena għal reat- (a) ħlief fil-każ ta’ reat kontra l-artikolu 75, ma għandux ikun iżjed mill-paga ta’ tmienja u għoxrin ġurnata ta’ min jagħmel ir-reat; u (b) fil-każ hawn fuq eċċettwat, meta r-reat ċivi li li jikkostitwixxi r-reat kontra dak l-artikolu jkun punibbli b’multa jew ammenda minn qorti ċivili f’Malta, ma għandux ikun iżjed mill-massimu ta’ dik il-multa jew ammenda. (2) L-ammont ta’ multali tista’ tingħata bħala piena għal reat meta, skont dan l-Att, akkuża ti ġi trattata sommarjament- (a) ħlief fil-każ ta’ reat kontra l-imsemmi artikolu 75, ma għandux ikun iżjed mill-paga ta’ erbatax-il ġurnata ta’ min jagħmel ir-reat; u (b) fil-każ hawn fuq eċċettwa t- (i) f’ebda każ, ma għandux jkun iżjed mill-ammont imsemmi fil-paragrafu ta’ qabel dan; (ii) meta r-reat ċivi li li jikkostitwixxi r-reat kontra dak l-artikolu jkun punibbli minn qorti ċivili f’Malta b’multa jew ammenda li l-massimu tagħha jkun anqas mill-ammonthekk imsemmi, ma għandux ikun iżjed minn dak il-massimu. (3) Għall-finijiet ta’ dan l-artikolu ġurnata paga għandha, dwar persuna misjuba ħatja ta’ reat, titqies li tkun il-paga sħiħa li hi, jew tkun (kieku ma kienx għal xi telf), maħruġa għal dik il-persuna fil-ġurnata li fiha tingħata l-piena dwar ir-reat. (4) Ebda ħaġa fid-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu ma għandha titqies li teffettwa l-ammont tal-multali tista’ tingħata bis-saħħa tal-artikolu 179(3)(a) jew (bEbda ħaġa fid-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu ma għandha titqies li teffettwa l-ammont tal-multali tista’ tingħata bis-saħħa tal-artikolu 179(3)(a) lil persuna li għaliha japplikaw fit-Taqsima III u din fit-Taqsima ta’ dan l-Att bis-saħħa ta’ dak l-artikolu. Arrest 80. Setgħa għall-arrest ta’ min jagħmel ir-reat. (1) Kull persuna suġġetta għal-liġi militari li tinsab li qed tagħmel reatkontra xi disposizzjoni ta’ dan l-Att, jew li jingħad li għamlet jew hi raġonevolment suspettata li għamlet xireat bħal dak, tista’ tiġi arrestata skont id-disposizzjonijiet li ġejjin ta’ dan l-artikolu. (2) Uffiċjal jista’ jiġi arrestat minn uffiċjal tal-forza regolari ta’ ranksuperjuri, jew, jekk ikun imdaħħal f’xi ġlieda jew diżordni, minn uffiċjal tali ta’ kwalunkwe rank. (3) Raġel tal-forza jista’ jiġi arrestat minn kull uffiċjal, warr antofficer jew uffiċjal bla kummissjoni tal-forza regolari: Iżda persuna ma tistax tiġi arrestata bis-saħħa ta’ dan is-subartikolu ħlief minn persuna ta’ ranksu perjuri. (4) Provostofficer, jew xi uffiċjal, warr antofficer, uffiċjal bla kummissjoni jew persunal ieħor militari li jkun qed jeżerċita legalment awtorità taħt provost officer jew Provost officer, jew xi uffiċjal, warr antofficer f’ismu, jista’ jarresta kwalunkwe uffiċjal jew raġel tal-forza: Iżda uffiċjal ma jiġix arrestat bis-saħħa ta’ dan is-subartikolu hlief fuq ordni ta’ uffiċjal ieħor. (5) Is-setgħa għall-arrest mogħtija lil kull persuna b’dan l-artikolu tista’ (bla ħsara tad-disposizzjonijiet ta’ regolamenti jew ordnijiet magħmula taht l-artikolu 4) tiġi eżerċitata jew personalment jew billi jiġi ordnat l-arrest tal-persuna li għandha tiġi arrestata jew billi jingħataw ordnijiet li dik il-persuna tiġi arrestata. 81. Disposizzjoni biex jiġi evitat dewmien wara arrest. Emendat: LVIII.1974.68. (1) L-allegazzjonijiet kontra xi persuna suġġetta għal-liġi militari li tkun taħt ar rest għandhom jiġu investigati kif imiss mingħajr dewmien mhux meħtieġ, u kemm jista’ jkun malajr jew jibdew il-proċeduri biex tingħata piena għar-reat tagħha jew tiġi liberata. (2) Kull meta persuna suġġetta għal-liġi militari, li tkun ittieħdet taħt kustodja militari, tibqa’ taħt ar rest għal żmien ta’ iktar minn tmint ijiem mingħajr ma jkuntlaqqgħet qorti marzjali għall-proċess tagħha, rapport speċjali għall-ħtieġa ta’ aktar dewmien għandu jsir bil-mod preskritt mill-uffiċjal kmandant tagħha lill-uffiċjal li jkun responsabbli li jlaqqa’ l-qorti marzjali għall-proċess tal-persuna taħt arrestu lill-Avukat Ġenerali, u rapport bħal dan għandu jingħata lil dawk l-awtoritajiet u bl-istess mod kull tmint ijiem sakemm titlaqqa’ l-qorti marzjali jew sakemm ir-reat jiġi trattat sommarjament jew hi tiġi liberata: Iżda fil-każ ta’ persuna li tkun fuq servizzattiv it-tħaris ta’ dan is-subartikolu ma jkunx meħtieġ sakemm ma jkunx raġonevolment prattikabbli meta jittieħdu inkonsiderazzjoni l-eżiġenzi tal-operazzjonijiet militari. (3) Għall-finijiet tal-artikolu 60(1), il-kwistjoni dwar jekk kienx hemm dewmien bla meħtieġ biex jittieħdu xi passi għall-investigazzjoni ta’ allegazzjonijiet kontra persuna taħt ar rest għandha tiġi stabbilita mingħajr ma jittieħdu in konsiderazzjoni d-disposizzjonijiet tal-aħħar su bartikolu qabel dan. Investigazzjoni u trattament sommarju ta’ akkużi 82. Investigazzjoni ta’ akkużi mill-uffiċjal kmandant. Qabel ma allegazzjoni kontra persuna suġġetta għal-liġi militari (hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejħa "l-akkużat") li tkun għamlet reat kontra xi disposizzjoni tat-Taqsima III ta’ dan l-Attti tkompla, l-allegazzjoni għandha tiġi rappurtata, f’forma ta’ akkuża, lill-uffiċjal kmandant tal-akkużat u l-uffiċjal kmandant għandu jinvestiga l-akkuża b il-mod preskritt. 83. Akkużi jiġu trattati sommarjament jew minn qorti marzjali. (1) Wara investigazzjoni, akkuża kontra uffiċjal li jkun taħt ir-rank ta’ tenentkurunell jew kontrawarrant officer tis ta’, jekk awtorità għandha setgħa skont id-disposizzjonijiet li ġejjin ta’ din fit-Taqsima ta’ dan l-Att li titrattaha sommarjament, tiġi hekk trattata minn dik l-awtorità (f’dan l-Attimsejħa "l-awtorità superjuri xierqa") skont dawk id-disposizzjonijiet. (2) Wara investigazzjoni, akkuża kontra raġel tal-forza li ma jkunx warrantofficer tis ta’ tiġi trattata sommarjament mill-uffiċjal kmandant tiegħu, bla ħsara ta’ u skont id-disposizzjonijiet li ġejjin ta’ din fit-Taqsima ta’ dan l-Att. (3) Kull akkuża li ma tiġix trattata sommarjament kif intqal qabel għandha wara l-investigazzjoni tintbagħat biex tiġi deċiża minn qorti marzjali. (4) B’dak kollu li jinsab fid-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu, meta- (a) l-uffiċjal kmandant ikun investiga akkuża kontraxi uffiċjal jew warr antofficer, jew (b) l-uffiċjal kmandant ikun investiga akkuża kontra raġel tal-forza li ma jkunx warrantofficer u li ma tkunx akkuża li tista’ tiġi trattata sommarjament, l-uffiċjal kmandant jista’ jillibera l-akkużat jekk hu jkun tal-fehma li ma għandu jsir xejn aktar dwar l-akkuża. (5) Riferenzi f’dan l-Att għal trattazzjoni sommarja ta’ akkuża huma riferenzi għat-teħid mill-awtorità superjuri xierqa jew mill-uffiċjal kmandant tal-akkużat, skont il-każ, tal-azzjoni li ġejja, jiġifieri, jistabbilixxi jekk l-akkużat hux ħati, u skont ir-riżultat jillibera l-akkużat jew jirreġistralinstabħati u l-għoti ta’ piena. 84. Proċedimenti oħra fuq akkużi kontra uffiċjali bla kummissjoni u suldati. Emendat: XIII.1975.2. (1) Id-disposizzjonijiet li ġejjin ta’ dan l-artikolu għandu jkollhom effett meta l-uffiċjal kmandant ikun investiga akkuża kontra uffiċjal bla kummissjoni jew suldat. (2) Jekk- (a) l-akkuża ma tkunx waħda li tista’ tiġi trattata sommarjament u l-uffiċjal kmandant ma jkunx illibera l-akkużat; jew (b) l-akkuża tkun waħda li tista’ tiġi trattata sommarjament iżda l-uffiċjal kmandant ikun tal-fehma li ma għandhiex tiġi hekk trattata, hu għandu jieħu l-passi preskritti sabiex l-akkuża tkun tista’ tiġi trattata minn qorti marzjali. (3) F’kull każ ieħor l-uffiċjal kmandant għandu jmexxi sabiex jittratta l-akkuża sommarjament; u jekk hu jirreġistra deċiżjoni ta’ ħtija hu għandu jagħti waħda jew iżjed minn dawn il-pieni li ġejjin, jiġifieri: (a) jekk l-akkużat ikun suldat, detenzjoni għal żmien ta’ mhux iżjed minn tmienja u għoxrin ġurnata jew jekk l-akkużat ikun fuq servizzattiv, fieldpunishment għal żmien ta’ mhux iżjed minn tmienja u għoxrin ġurnata; (b) jekk l-akkużat ikun suldat li jkun fuq servizzattiv fil-ġurnata tas-sentenza, telf ta’ paga għal żmien li jibda mill-ġurnata tas-sentenza u li ma jkunx iżjed minn tmienja u għoxrin ġurnata; (ċ) multa; (d) jekk l-akkużat ikun uffiċjal bla kummissjoni, ċanfira severa jew ċanfira; (e) meta r-reatikun ġabxispiża, telf jew ħsara, stoppages; (f) kull waħda minn dawn il-pieni iżgħar li ġejjin, jiġifieri: (i) twissija; (ii) għassa żejda għal mhux aktar minn tliet darbiet; (iii) ti żmimġol-barra cksbarra l-ħinijiet normali tax-xogħol sa massimu ta’ ħames sigħat f’kull ġurnata għal perijodu ta’ mhux aktar minn erba tax-il ġurnata; jew (iv) kull piena oħra żgħira li tkun f’dak iż-żmien preskritta: Iżda ebda telf ta’ paga, multa jew piena iżgħar ma tingħata għal reat li għalih tkun ingħatat detenzjoni, u ebda multa ma għandha tingħata għal reat li għalih ikun ingħata fieldpunishment jew telf ta’ paga. (4) Meta l-akkużat i kun lance-kapural jew lance-bumbardier, u l-uffiċjal kmandanti sibuħati, l-uffiċjal kmandant jista’, jekk ma jagħti ebda piena oħra jew ma jagħtiebda piena oħra hliefstoppages, jordna li l-akkużat jitniżżel għar-ranks Meta l-akkużat i kun lance-kapural jew lance-bumbardier, u l-uffiċjal kmandanti sibuħati, l-uffiċjal kmandant jista’, jekk ma jagħti ebda piena oħra jew ma jagħtiebda piena oħrahliefstoppages. (5) Meta l-akkużat ikun aġent warrantofficer jew li l-akkużat jerġa’ jieħu r-rank baxx minn dak li kellu qabel iżda ogħla mir-rank-kapural jew lance-bumbardier, jitlef l-actingrank Meta l-akkużat ikun aġent warrantofficer jew aġent uffiċjal bla kummissjoni, u l-uffiċjal kmandanti sibuħati, l-uffiċjal kmandant jista’, jekk ma jagħti ebda piena oħra jew ma jagħti ebda piena oħra ħlief stoppages, jordna li l-akkużat jerġa’ jieħu r-rankpermanenti tiegħu jew jieħu actingrank aktar baxx minn dak li kellu qabel iżda ogħla mir-rankpermanenti tiegħu jew, meta r-rankpermanenti tiegħu huwa ta’ lance-kapural jew lance tiegħu u jitniżżel għar-ranks. (6) B’dak kollu li hemm fis-subartikolu (3), meta l-uffiċjal kmandant ikun iddeċieda li l-akkużat huwa ħati u jekk l-akkuża tiġi trattata sommarjament hu jagħti piena li ma tkunx multa jew stoppages li ma jilħqux iżjed minn paga ta’ sebat ijiem, ċanfiera severa, ċanfira jew piena iżgħar, jew meta deċiżjoni ta’ ħtija (tkun liema tkun il-piena mogħtija) tinvolvi tnaqqis tal-paga għal aktar minn sebat ijiem, l-uffiċjal kmandant ma għandux jirreġistra deċiżjoni qabel ma jagħti lill-akkużat l-opportunità biex jagħżel jekk iridx jiġi proċessat minn qorti marzjali; u jekk l-akkużat hekk jagħżel u jekk wara ma jibdilx l-għażla tiegħu, l-uffiċjal kmandant ma għandux jirreġistra d-deċiżjoni tiegħu iżda għandu jieħu l-passi preskritti sabiex l-akkuża t iġi trattata minn qorti marzjali. (7) Meta l-akkuża tkun waħda li tista’ tiġi trattata sommarjament, iżda l-uffiċjal kmandant ikunħal-passi sabiex tiġi trattata minn qorti marzjali, kull awtorità ogħla li lilha tkun mibgħuta l-akkuża tista’ tibgħat dik l-akkuża lura lill-uffiċjal kmandant biex tiġi trattata sommarjament; u meta jsirhekk l-aħħar erba’ subartikoli qabel dan għandhom japplikaw bħal li kieku l-uffiċjal kmandant kienoriġinarjament tal-fehma li l-akkuża għandha tiġi trattata sommarjament: Iżda akkuża ma għandhiex tintbagħat lura meta l-akkużat ikun għażel li jiġi proċessat minn qorti marzjali u ma jkunx irtira l-għażla tiegħu. 85. (1) Wara li jinvestiga akkuża kontra uffiċjal jew warr antofficer, l-uffiċjal kmandant għandu, kemm-il darba ma jkunx illibera l-akkużat jew il-każ ikun wieħed fejn ikollu s-setgħa, u jkun biħsiebu, li jordna proċess b’qorti marzjali li tkun fieldgeneral court martial, jissottomettiha Wara li jinvestiga akkuża kontra uffiċjal jew warr antofficer, lbil-mod preskritt lil awtorità ogħla; u imbagħad għandu jiġi stabbilit minn dik l-awtorità kif l-akkuża għandha titkompla skont iż-żewġ su bartikoli li ġejjin. (2) Jekk l-akkuża tkun waħda li tista’ tiġi trattata sommarjament, tista’ tinbagħat lill-awtorità superjuri xierqa. (3) Jekk l-akkuża ma tkunx hekk mibgħuta, il-passi preskritti għandhom jittieħdu sabiex tiġi trattata minn qorti marzjali. (4) Meta l-akkuża t inbagħat lil awtorità superjuri xierqa, l-awtorità għandha tinvestiga l-akkuża b il-mod preskritt u tistabbilixxi jekk l-akkużat hux ħati ta’ dik l-akkuża u skont ir-riżultat tillibera l-akkużat jew tirreġistra deċiżjoni ta’ ħtija: Iżda jekk fil-kors tal-investigazzjoni tal-akkuża l-awtorità tiddeċiedi li l-akkuża għandha tiġi trattata minn qorti marzjali, il-passi preskritti għandhom jittieħdu sabiex tiġi hekk trattata. (5) Jekk l-awtorità superjuri xierqa tirreġistra deċiżjoni ta’ ħtija l-awtorità tista’ tagħti piena waħda jew iżjed mill-pieni li ġejjin, jiġifieri: (a) telf bil-mod preskritt tal-anzjanità tar-rank; (b) multa; (ċ) ċa nfira severa jew ċanfira; (d) meta r-reatikun ġabxispiża, telf jew ħsara, stoppages, iżda ma tistax tagħti telf ta’ anzjanità tar-ranku multa flimkien. (6) B’dak kollu li hemm fis-subartikolu (4), meta l-awtorità superjuri xierqa tkun iddeċidiet li l-akkużat ikun ħati u jekk l-akkuża tiġi trattata sommarjament hi tagħti telf tal-anzjanità, multa jew stoppages li jilħqu iżjed minn paga ta’ sebat ijiem, jew jekk id-deċiżjoni tinvolvi telf ta’ paga ta’ aktar minn sebat ijiem, l-awtorità ma għandhiex tirreġistra deċiżjoni qabel ma tagħti lill-akkużat l-opportunità li jagħżel jekk iridx jiġi proċessat minn qorti marzjali; u jekk l-akkużat hekk jagħżel l-awtorità ma għandhiex tirreġistra deċiżjoni iżda għandha tieħu l-passi preskritti sabiex l-akkuża t iġi trattata minn qorti marzjali. 86. T waqqif ta’ akkużi jiġi mibgħut lil awtorità superjuri. (1) B’dak kollu li hemm fl-aħħar żewġ artikoli qabel dan, meta akkuża- (a) tkun ġiet mibgħuta lil awtorità superjuri sabiex tiġi trattata minn qorti marzjali; jew (b) tkun ġiet sottomessa lil awtorità superjuri biex jiġi deċiż kif għandha tiġi trattata, dik l-awtorità tista’, bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, tibgħat lura l-akkuża lill-uffiċjal kmandant tal-akkużat b’ordni li l-akkużat jiġi liberat u f’kull każ bħal dak l-uffiċjal kmandant għandu jillibera l-akkużat. (2) Il-fatt li akkuża tintbagħat lura skont dan l-artikolu għandu jkun bla ħsara għall-egħmil ta’ akkuża oħra jekk l-awtorità superjurihekktordna jew jekk l-uffiċjal kmandant jidhirlu hekk xieraq. 87. (1) Meta b’dak il-mod li jista’ jiġi preskritt jew kif il-Kmandant jista’ japprova raġel ta l-forza regolari jiffirma stqarrija bil-miktub li jkun ħati ta’ diżerzjoni, l-uffiċjal kmandant tiegħu jista’, b’dan kollu li hemm fid-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ din it-Taqsima ta’ dan l-Att, jissottometti l-istqarrija għall-konsiderazzjoni tal-Kmandant jew ta’ dak l-uffiċjall-ieħor li ma jkunx taħt ir-rank ta’ kurunell kif jista’ jiġi preskritt. (2) Wara li jikkunsidra xi stqarrija bħal dik il-Kmandant jew dak l-uffiċjall-ieħor kif intqal qabel jista’ jordna li dak ir-reat ma jiġix trattat minn qorti marzjali jew ma jiġix trattat sommarjament mill-awtorità superjuri xierqa jew mill-uffiċjal kmandant, u jekk jingħata dak l-ordni iż-żmien tas-servizz tiegħu li dwaru jkun għamel l-istqarrija ta’ diżerzjoni jintilef. (3) Ordni skont l-aħħarsu bartikolu qabel dan jista’ jipprovdi wkoll li s-servizz kollu jew parti mis-servizz ta’ min jagħmel ir-reat li jkun qabel dak li dwar u jkun għamel stqarrija kif intqal qabel għandu jintilef ukoll. (4) L-artikolu 16) għandhom japplikaw dwar it-telf ta’ servizz bis-saħħa ta’ dan l-artikolu bla ħsara tal-modifiki li ġejjin: (a) minflok ir-riferenzi għal sentenza ta’ telf ta’ servizz minn qorti marzja li għandhom jidħlu riferenzi għall-ordni; (b) minflok riferenzi għad-data li fiha minjagħmel ir-reat ikun instabħati għandhom jidħlu riferenzi għad-data li fiha l-ordni jkun mogħti. 88. Uffiċjali li għandhom jaġixxu bħala uffiċjali kmandanti u awtoritajiet superjuri xierqa. (1) F’dan l-Att l-espressjoni "uffiċjal kmandant", dwar persuna li tkun akkużata b’reat, tfisser dak l-uffiċjal li jkollu s-setgħa ta’ kmand fuq dik il-persuna kif jista’ jiġi preskritt. (2) Il-persuni li ġejjin jistgħu jaġixxu bħala awtorità superjuri xierqa dwar persuna li tkun akkużata b’reat, jiġifieri - (a) il-Kmandant; (b) fin-nuqqas tal-Kmandant, id-deputat Kmandant; (ċ) dawk l-uffiċjali l-oħra kif jista’ jiġi preskritt. (3) Setgħa mogħtija b’dan l-Att li tippreskrivi dwar ħwejjeġ imsemmija f’dan l-artikolu għandha tinkludi s-setgħa li tingħata lil uffiċjali, jew xi klassi ta’ uffiċjali, awtorizzati biex jeżerċitaw id-dmirijiet ta’ uffiċjal kmandant is-setgħa li jiddelegaw dawk id-dmirijiet, f’dawk il-każijiet u fil-limiti li jistgħu jiġu preskritti, lil uffiċjali ta’ klassi kif jista’ jiġi preskritt. 89. (1) L-akkużi li jistgħu jiġu trattati sommarjament mill-uffiċjal kmandant, u l-akkużi li jistgħu jiġu trattati sommarjament minn awtorità superjuri xierqa, għandhom ikunu dawk kif jista’ jiġi preskritt. (2) F’dawk il-każijiet li jistgħu jiġu preskritti, is-setgħat ta’ uffiċjal kmandant jew awtorità superjuri xierqa li tagħti piena għandhom ikunu bla ħsara għal dawk il-limitazzjonijiet kif jistgħu jiġu preskritti. Qorti marzjali: Disposizzjonijiet ġenerali 90. Proċess għandu jsir minn qorti marzjali ġenerali jew distrettwali, jew f’ċerti każijiet minn fieldgeneral cour t-martial. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, akkuża li tiġi trattata minn qorti marzja li għandha tiġi trattata jew minn qorti marzjali ġenerali jew qorti marzjali distrettwali. (2) Meta l-uffiċjal kmandant ta’ korp tal-forza li jkun fuq servizzattiv- (a) li jkun uffiċjalli lilu skont l-artikolu 85(1) akkuża tkun ġiet sottomessa biex jiddeċiedi kif għandha tiġi trattata; jew (b) li jkun l-uffiċjal kmandant tal-akkużat li jkun investiga akkuża li ma tistax tiġi trattata sommarjament jew li fil-fehma tiegħu ma għandhiex tiġi hekk trattata; jew (ċ) li jkun l-uffiċjal kmandant tal-akkużat jew l-awtorità superjuri xierqa li tkun investigata kkuża li dwarha l-akkużat ikun għażel li jiġi proċessat minn qorti marzjali, ikun tal-fehma li ma hux possibbli mingħajr ħsara serja għas-servizz pubbliku li l-akkuża t iġi trattata minn qorti marzjali ġenerali jew distrettwali, l-uffiċjal jista’ (ikun awtorizzat jew le li jsejjaħ qorti marzjali ġenerali) jordna li l-akkuża t iġi trattata minn qorti marzja li li tkun fieldgeneral cour t-martial. 91. Setgħat ta’ diversi xorta ta’ qorti marzjali. Emendat: X.2000.6. (1) Qorti marzjali ġenerali jkollha s-setgħa li tipproċessa persuna suġġetta għal-liġi militari dwar kull reat li skont dan l-Att għandu jiġi trattat minn qorti marzjali, u li tagħti dwar kull reat bħal dak piena awtorizzata b’dan l-Att dwar dak ir-reat. (2) Qorti marzjali distrettwa li jkollha dawk is-setgħat ta’ qorti marzjali ġenerali ħlief li hi ma għandhiex tipproċessa uffiċjal u lanqas tikkundannaw arrant officer għal priġunerija, tkeċċija bid-diżunur, tkeċċija jew detenzjoni, u ma għandhiex tagħti piena ta’ priġunerija għal żmien ta’ iżjed minn sentejn. (3) Fieldgeneral cour t-martiali kollha s-setgħa ta’ qorti marzjali ġenerali, ħlief li meta l-qorti tkun magħmula minn inqas minn tliet uffiċjalis-sentenza ma għandhiex tkun iżjed minn priġunerija għal żmien ta’ sentejn. 92. Uffiċjali li għandhom setgħa li jlaqqgħu qrati marzjali. Emendat: LVIII.1974.68. (1) Qorti marzjali ġenerali tista’ titlaqqa’ minn kull uffiċjal awtorizzat mill-President ta’ Malta b’mandatiffirmat minnubiex ilaqqa’ qrati marzjali ġenerali jew dik il-qorti marzjali, jew minn uffiċjal taħt il-kmand ta’ uffiċjal awtorizzat kif intqal qabel li lil u l-uffiċjall-aħħar imsemmi jkun, bis-saħħa tas-setgħa mogħtija bil-mandat maħruġ lilu, iddelega s-setgħa tiegħu li jlaqqa’ qorti marzjali ġenerali. (2) Qorti marzja li distrettwa li tista’ titlaqqa’ minn uffiċjal awtorizzat li jlaqqa’ qorti marzjali ġenerali jew minn xi persuna taħt il-kmand ta’ dak l-uffiċjal li lilu dak l-uffiċjal ikun awtorizza biex ilaqqa’ qorti marzjali. (3) Fieldgeneral cour t-martial tista’ titlaqqa’ mill-uffiċjal li jkun ordna li l-akkuża għandha tiġi trattata minn qorti marzja li li tkun fieldgeneralcour t-martial. Fieldgeneral cour t-marti al tista (4) Kull mandat skont dan l-artikolu, jew kull awtorizzazzjoni skont dan l-artikolu li titlaqqa’ qorti marzjali- (a) jistgħu jsiru bħala suġġetti għal restrizzjonijiet, riżervi, eċċezzjonijiet jew kondizzjonijiet; (b) jistgħu jiġu ndirizzati lil uffiċjali b’isimhom jew indikati bil-grad tal-kariga tagħhom, u jistgħu jinħarġu jew jingħataw lil uffiċjalimsemmi b’ismu jew indikat, lil uffiċjalimsemmi b’ismu jew indikat u lil persuna li dak iż-żmien tkun qed tagħmel id-dmirijiet tal-kariga tiegħu, lil uffiċjalimsemmi b’ismu jew indikatu l is-suċċessuri tiegħu f’dik il-kariga jew lil uffiċjalimsemmi b’ismu jew indikat u lil persuna u suċċesuri bħal dawk; (ċ) jistgħu jinbidlu jew jitħassru, jew għalkollox jew f’parti, b’mandat sussegwenti tal-President ta’ Malta jew, skont il-każ, mill-uffiċjal li minnu jkun ngħata jew mis-suċċessuri tiegħu fil-kariga. 93. Kostituzzjoni ta’ qorti marzjali ġenerali. (1) Qorti marzjali ġenerali għandha tkun magħmula minn president u minn mhux anqas minn erba’ uffiċjali oħra. (2) Uffiċjal ma jistax jiġi nominat membru ta’ qorti marzjali ġenerali jekk ma jkunx wieħed mill-forza, suġġett għal-liġi militari u kell u kummissjoni fil-forza jew f’xi waħda mill-forzi ta’ pajjiż tal-Common wealth għal żmien ta’ mhux anqas minn tliet snin jew għal żminijiet li flimkien ma jkunux anqas minn tliet snin. (3) Mhux anqas minn erba’ membri ta’ qorti marzjali ġenerali għandhom ikunu ta’ rank ta’ mhux anqas minn kaptan. (4) Il-president ta’ qorti marzjali ġenerali jiġi nominat b’ordni tal-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti u ma għandux ikun taħt il-grad ta’ fieldofficer meta jkollu kwalifiki xierqa ma jkunx, meta jittieħed inkonsiderazzjoni s-servizz pubbliku, disponibbli; u f’kull każ il-president ta’ qorti marzjali ġenerali ma għandux jkun taħt ir-rank Il-president ta’ qorti marzjali ġenerali jiġi nominat b’ordni tal-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti u ma għandux ikun taħt il-grad ta’ fieldofficer meta jkun prattikabbli li jiġi nominat uffiċjal bħal dak jew ħlief meta fil-fehma tal-uffiċjal li jlaqqa’ l-qortifiel dofficerli ta’ kaptan. (5) Il-membri ta’ qorti marzjali ġenerali, barra mill-president, għandhom jiġu nominati b’ordni tal-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti jew b’dak il-mod l-ieħor li jista’ jiġi preskritt. (6) Uffiċjal taħt ir-rank ta’ kaptan ma jistax ikun membru ta’ qorti marzjali ġenerali għall-proċess ta’ uffiċjal fuq ir-rank ta’ kaptan. 94. Kostituzzjoni ta’ qorti marzjali distrettwali. (1) Qorti marzjali distrettwali għandha tkun magħmula minn president u mhux anqas minn żewġ uffiċjali oħra. (2) Uffiċjal ma jistax jiġi nominat membru ta’ qorti marzja li distrettwali jekk ma jkunx wieħed mill-forza, suġġett għal-liġi militari u kell u kummissjoni fil-forza jew f’xi waħda mill-forzi ta’ pajjiż tal-Common wealth għal żmien ta’ mhux anqas minn sentejn jew għal żminijiet li flimkien ma jkunux anqas minn sentejn. (3) Il-president ta’ qorti marzja li distrettwa li jiġi nominat b’ordni tal-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti u ma għandux ikun taħt ir-rank jkun prattikabbli li jiġi nominat uffiċjal bħal dak jew ħlief meta fil-fehma tal-uffiċjal li jlaqqa’ l-qortifieldofficerli Il-president ta’ qorti marzja li distrettwa li jiġi nominat b’ordni tal-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti u ma għandux ikun taħt ir-rank ta’ fieldofficer meta jkollu kwalifiki xierqa ma jkunx, meta jittieħed inkonsiderazzjoni s-servizz pubbliku, disponibbli; u f’kull każ il-president ta’ qorti marzja li distrettwa li ma għandux ikun taħt ir-rank ta’ kaptan. (4) Il-membri ta’ qorti marzja li distrettwali, barra mill-president, għandhom jiġu nominati b’ordni tal-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti jew b’dak il-mod l-ieħor li jista’ jiġi preskritt. 95. Kostituzzjoni ta’ fieldgeneral cour t-martial. (1) Fieldgeneral cour t-martial għandha tkun magħmula mill-president u minn mhux anqas minn żewġ uffiċjali oħra, jew, jekk l-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti jkun tal-fehma li ma hemmx tliet uffiċjali li għandhom kwalifiki xierqa li huma disponibbli mingħajr ħsara għas-servizz pubbliku, għandu jkun magħmul mill-president u minn uffiċjal ieħor. (2) Il-membri ta’ fieldgeneral cour t-martial għandhom ikunu persuni li huma fil-forza u suġġetti għal-liġi militari. (3) Il-president ta’ fieldgeneral cour t-martial għandu jkun uffiċjal nominat mill-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti u ma għandux ikun taħt ir-rank ta’ kaptan. (4) Il-membri ta’ fieldgeneral cour t-martial, barra mill-president, għandhom jiġu nominati b’ordni tal-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti jew b’dak il-mod l-ieħor kif jista’ jiġi preskritt. 96. Disposizzjonijiet supplementari dwar il-kostituzzjoni ta’ qrati marzjali. (1) L-uffiċjal li jkun laqqa’ l-qorti marzja li ma jistax ikun membru ta’ dik il-qorti marzjali: Iżda jekk fil-każ ta’ fieldgeneral cour t-martial ma jkunx prattikabbli fil-fehma tal-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti li jiġi nominat uffiċjal ieħor bħala president, hustess jista’ jkun president tal-qorti marzjali. (2) Uffiċjalli f’xi żmien bejn id-data li fiha l-akkużat ġie akkużat bir-reat u d-data tal-proċess kien l-uffiċjal kmandant tal-akkużat, u kull uffiċjal ieħor li jkun investiga l-akkuża kontra l-akkużat, jew li skont dan l-Att ikun għamel, jew ikun wieħed mill-persuni li jkunu għamlu, inkjesta fuq ħwejjeġ li għandhom x’jaqsmu mal-oġġett tal-akkuża kontra l-akkużat, ma għandux jagħmilha ta’ membru ta’ qorti marzjali ġenerali jew distrettwali jew jagħmilha ta’ avukat imħallef f’dik il-qorti marzjali. (3) Meta- (a) l-uffiċjal li laqqa’ qorti marzjali ġenerali jew distrettwa li jinnomina kaptan biex ikun president, jew minħabba li ma jkunx prattikabbli li jiġi nominat fieldofficer jew minħabba li jkun tal-fehma lifieldofficer li jkollu l-kwalifiki xierqa ma jkunx, meta jittieħed inkonsiderazzjoni s-servizz pubbliku, disponibbli; jew (b) uffiċjaljordna li minjagħmel ir-reat jiġi proċessat minn fieldgeneral cour t-martial, għax ikun tal-fehma li ma jkunx possibbli mingħajr ħsara kbira li s-servizz pubbliku li minjagħmel ir-reat jiġi proċessat minn qorti marzjali ġenerali jew distrettwali, jew l-uffiċjal li jlaqqa’ fieldgeneral cour t-martial, jinnomina żewġ uffiċjali biss biex ikunu membri tal-qorti, għax ikun tal-fehma li tliet uffiċjali li għandhom kwalifiki xierqa ma humiex, mingħajr ħsara kbira li s-servizz pubbliku, disponibbli, jew jinnomina lil u nnifsu bħala president, għax ikun tal-fehma li ma jkunx prattikabbli li jinnomina uffiċjal ieħor bħala president, l-ordni li jlaqqa’ qorti marzja li għandu jkun fih dikjarazzjoni tal-imsemmija raġuni jew fehma, u dik id-dikjarazzjoni għandha tkun konklużiva. 97. Post fejn tinżamm qorti marzjali. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, qorti marzja li tinżamm f’dak il-post (kemm f’Malta jew barra minn Malta) kif jista’ jiġi speċifikat fl-ordni li jlaqqa’ l-qorti; u l-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti jista’ jlaqqagħha f’post li jkun barra mil-limiti tal-kmand tiegħu. (2) Qorti marzjali li tinżamm f’xi post għandha jekk l-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti jordna li tinżamm f’xi post ieħor, u tista’ mingħajr dak l-ordni jekk ikun jidher lill-qorti li jkun meħtieġ fl-interess tal-ġustizzja li tinżamm f’xi post ieħor, taġġorna sabiex tinżamm f’dak il-post l-ieħor. Qorti marzjali: Disposizzjonijiet dwar proċess 98. Oġġezzjonijiet mill-akkużat. (1) Akkużat li jkun ser jiġi proċessat minn qorti marzja li jkun intitolat li joġġezzjona, għal kull raġuni tajba, għal kwalunkwe membru tal-qorti, kemm jekk nominat oriġinarjament kif ukoll jekk nominat minflok uffiċjal ieħor. (2) Sabiex l-akkużat ikun jista’ juża d-dritt mogħti lil u bl-aħħarsu bartikolu qabel dan, l-ismijiet tal-membri tal-qorti għandhom jinqraw fil-preżenza tal-akkużat qabel ma jingħataw il-ġurament, u hu għandu jiġi mistoqsi jekk joġġezzjonax għal xi ħadd minn dawk l-uffiċjali. (3) Kull oġġezzjoni li jagħmel akkużat għal uffiċjal għandha tiġi kunsidrata mill-uffiċjali l-oħra nominati bħala membri tal-qorti. (4) Jekk issir oġġezzjoni għall-president u mhux anqas minn terz tal-membri l-oħra tal-qorti jilqgħuha, il-qorti għandha taġġorna u l-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti għandu jinnomina president ieħor. (5) Jekk issir oġġezzjoni għal membru tal-qorti li ma jkunx il-president u mhux anqas minn nofs il-membri li jkollhom dritt li jivvotaw jilqgħuha, il-membru li tkun saritlu l-oġġezzjoni għandu jirtira u l-post tiegħu jista’, u jekk ma jsirx hekk in-numru ta’ membri jitnaqqas għal taħt il-minimu legali għandu, jiġi mimli bil-mod preskritt minn uffiċjal ieħor. 99. Għoti ta’ ġurament. (1) Ġurament għandu jingħata lil kull membru ta’ qorti marzjali u lil kull persuna li tkun qegħda taqdil il qorti marzjali bħala avukat imħallef, uffiċjal taħt direttivi, stenografu jew interpretu. (2) Kull xhud quddiem qorti marzja li għandu jiġi eżaminat taħt ġurament: Iżda meta tifel jew tifla ta ’ età żgħira li jissejħu bħala xhud ma jkunux fil-fehma tal-qorti jifhmu x’inhuġurament, ix-xiehda tagħhom għandha tiġi milqugħa, għalkemm ma tkunx mogħtija taħt ġurament, jekk fil-fehma tal-qorti jkollhom intelliġenza biżżejjed li tiġġustifika li tiġi milqu għax-xiehda tagħhom u jkunu jifhmu d-dmir li għandhom jgħidu l-verità, hekk iżda li meta x-xiehda tingħata għaf-favur tal-prosekuzzjoni l-akkużat ma għandux jiġi misjubħati kemm-il darba ma tkunx korroborata minn xi prova oħra materjali b’sustenn tagħha li timplika lill-akkużat. (3) Ġurament li għandu jingħata skont dan l-artikolu għandu jkun fil-forma preskritta u għandu jingħata fil-ħin preskritt u mill-persuna preskritta u bil-mod preskritt. 100. Qrati marzja li jiltaqgħu fil-miftuħ. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, qorti marzja li għandha titlaqqa’ fil-miftuħ u fil-presenza tal-akkużat. (2) Ebda ħaġa fl-aħħar subartikolu qabel dan ma għandha tfixkel is-setgħa lil qorti marzjali li tiltaqa’ incamera minħabba r-raġuni li jkun meħtieġ jew spedjent fl-interess tal-amministrazzjoni tal-ġustizzja li tagħmel hekk; u mingħajr ħsara għal dik is-setgħa qorti marzja li tista’ tordna li, salvi dawk l-eċċezzjonijiet li l-qorti tista’ tispeċifika, il-pubbliku għandu jitħalla barra mill-proċeduri kollha tal-qorti jew parti minnhom jekk ikun jidher lill-qorti li xi xiehda li tkun ser tingħata jew dikjarazzjoni li tkun ser issir fil-kors tal-proċeduri jew ta’ dik il-parti, skont il-każ, jistgħu altrimenti iwasslu għall-kxif ta’ xi informazzjoni li tkun jew tista’ tkun utili għall-għadu direttament jew indirettament. (3) Qorti marzja li għandha tiltaqa’ fil-magħluq meta tkun qed tikkunsidra d-deċiżjoni jew is-sentenza tagħha fuq xi akkuża. (4) Qorti marzja li tista’ tiltaqa’ fil-magħluq meta jkollha xi diskussjoni oħra bejn il-membri. (5) Meta qorti marzja li tkun qed tiltaqa’ fil-magħluq ebda persuna ma għandha titħalla hemm ħlief il-membri tal-qorti u dawk il-persuni l-oħra kif jista’ jiġi preskritt. 101. (1) Meta, kemm qabel kif ukoll wara li jkun beda il-proċess, ikun jidher lill-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti li jkun meħtieġ jew spedjent fl-interess tal-amministrazzjoni tal-ġustizzjali qorti marzja li għandha tiġi xolta, l-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti għandu b’ordni jxoljil-qorti. (2) Mingħajr ħsara għall-ġeneralità tal-aħħar su bartikolu qabel dan, jekk wara li jkun beda l-proċess qorti marzja li tiġi, minħabba l-mewt ta’ xi wieħed mill-membri jew għal xi raġuni oħra, imnaqqsa għal anqas mill-minimu legali, għandha tiġi xolta. (3) Jekk wara li jkun beda l-proċess il-presidentimut jew għal xi raġuni oħra ma jkunx jista’ jattendi u l-qorti ma tkunx mnaqqsa taħt il-minimu legali, allura- (a) jekk il-membru l-aktar anzjan tal-qorti jkun tar-rank ta’ kaptan jew ta’ rank ogħla, l-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti jista’ jinnominah president u l-proċess għandu jitkompla skont hekk; iżda (b) jekk ma jkunx, il-qorti għandha tiġi xolta. (4) Mingħajr ħsara għall-ġeneralità tas-subartikolu (1), jekk wara li jkun beda l-proċess l-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti jiġi nfurmat li minħabba mard jew inkapaċità oħra tal-akkużat ma jkunx prattikabbli meta jittieħdu inkonsiderazzjoni ċ-ċirkostanzi kollha li jitkompla l-proċess fi żmien raġonevoli, l-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti jista’ jxoljil-qorti. (5) Meta qorti marzja li tkun xolta skont id-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu l-akkużat jista’ jiġi proċessat minn qorti oħra. 102. Deċiżjonijiet ta’ qorti marzjali. Emendat: X.2000.7. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, kull kwistjoni li għandha tiġi deċiża fi proċess minn qorti marzja li għandha tiġi deċiża b’maġġoranza tal-voti tal-membri tal-qorti. (2) Fil-każ ta’ votindaqs dwar deċiżjoni, il-qorti għandha tillibera lill-akkużat. (3) Deċiżjoni ta’ ħati meta l-unika piena li l-qorti tkun tista’ tagħti tkun priġunerija għal għomor bniedem ma għandux ikollha effett jekk ma tkunx intlaħqet bil-ftehim tal-membri kollha tal-qorti; u meta deċiżjoni tali tkun intlaħqet b’maġġoranza tal-membri u ma jkunx hemm dak il-ftehim, il-qorti għandha tiġi xolta u l-akkużat jista’ jiġi proċessat minn qorti oħra. (4) Meta akkużat jinsabħati u l-qorti jkollha s-setgħa li tikkundannah jew għall-priġunerija għal għomor bniedem jew għal xi piena anqas, ma għandhiex tingħata kundanna għall-priġunerija għal għomor bniedem mingħajr il-ftehim tal-membri kollha tal-qorti. (5) Fil-każ ta’ votindaqs dwar is-sentenza, jew dwar xi kwistjoni li tinqala’ wara li jkun beda l-proċess, ħlief fuq deċiżjoni dwar il-ħtija, il-president ikollu vot ieħor jew vot deċiżiv. 103. Deċiżjoni u sentenza. (1) Mingħajr ħsara għad-disposizzjonijiet tal-artikolu 100, id-deċiżjoni ta’ qorti marzjali fuq kull akkuża għandha tingħata fil-miftuħ. (2) Deċiżjoni ta’ ħati għandha tkun, u għandha tiġi mogħtija bħala, suġġetta għal konferma. (3) Kull sentenza tal-qorti marzjali, flimkien ma’ kull rakkomandazzjoni għal klemenza, għandha tingħata fil-miftuħ, u sentenza ta’ qorti marzja li għandha tkun, u għandha tiġi mogħtija bħala, suġġetta għal konferma. 104. Set għal issib ħati ta’ reat li ma jkunx dak tal-akkuża. (1) Akk użat li jiġi akkużat quddiem qorti marzjali b’reat skont dan l-Att jista’ fin-nuqqas ta’ prova li reat ikun sar taħt ċirkostanzi li jinvolvu grad ogħla ta’ piena, jinsabħati tar-reat bħala li jkun sar taħt ċirkostanzi li jinvolvu gradanqas ta’ piena. (2) Akk użat li jiġi akkużat quddiem qorti marzjali b’reat taħt dan l-Att jista’ jinsabħati ta’ attentat li jagħmel dak ir-reat jew ir-reat ċivili korrispondenti; u jekk akkużat jiġi akkużat b’attentat li għamel reat taħt dan l-Att hu jista’ jiġi misjub ħati ta’ dik l-akkuża wkoll jekk jiġi pruvat li hu fil-fatt ikun għamel ir-reat jew ir-reat ċivili korrispondenti. (3) Meta dwar reat skont dan l-Att jiġi preskritt li persuna akkużata quddiem qorti marzjali b’dak ir-reat tis ta’ tinsab ħatja ta’ reat ieħor li huwa preskritt b’riferenza għalih, persuna akkużata kif intqal qabel tista’ tinsab ħatja ta’ reat ieħor preskritt kif intqal qabel b’riferenza għal reat li bih huwa akkużat. 105. Regoli dwar provi. (1) Ir-regoli dwar il-provi li għandhom jiġu mħarsa fi proċedimenti quddiem qortimarzjali għandhom, bla ħsara għal xi disposizzjoni ta’ dan l-Att jew għal xi regolamenti magħmula taħtha, ikunu l-istess bħal dawk imħarsa fiqrati ċivili f’Malta, u ebda persuna ma tkun meħtieġa fi proċeduri quddiem qorti marzjali li twieġeb xi mistoqsija jew tipproduċi xi dokument li hi mhix meħtieġa li twieġeb jew tipproduċi fi proċedimenti simili quddiem qorti ċivili f’Malta. (2) Kap.9. Kap. 9. Għall-finijiet ta’ dan l-artikolu investigazzjoni li ssir skont dan l-Att dwar akkuża għandha titqies bħala kompilazzjoni dwar reat miżmuma skont il-Kodiċi Kriminali [żaħ. (3) Qorti marzja li għandha tikkunsidra ġudizzjarjament il-ħwejjeġ kollha ta’ notorjetà, inkluż il-ħwejjeġ kollha li l-qorti tkun tafbihom għax ġeneralment magħrufa fis-servizz, u dawk il-ħwejjeġ l-oħra kollha li jiġu kunsidrati ġudizzjarjament minn qorti ċivili f’Malta. 106. Reati minn niesċivi li dwar qrati marzjali. Emendat: VIII.1990.3. Meta f’Malta xi persuna li ma tkunx suġġetta għal-liġi militari- (a) li tkun imsejħa biex tattendi bħala xhud quddiem qorti marzjali, tonqos li tħares dik is-sejħa; jew (b) tirrifjuta li tieħu ġurament meta tkun hekk meħtieġa li tagħmel minn qorti marzjali; jew (ċ) tirrifjuta li tipproduċi xi dokument li jkun fil-kustodja jew taħt il-kontroll tagħha li qorti marzja li leġittimament tkun talbitha biex tipproduċi; jew (d) meta tkun xhud, tirrifjuta li twieġeb xi mistoqsija li qorti marzja li leġittimament talbitha biex twieġeb; jew (e) tinsulta għax trid xi persuna, li tkun membru ta’ qorti marzjali jew xhud jew xi persuna oħra lid-dmir tagħha jkun li taqdilil jew tattendi quddiem il-qorti, fil-waqt li dik il-persuna kienet membru ta’ dik il-qorti jew tkun qegħda hekk taqdi jew tattendi, jew tinsulta għax trid xi persuna bħal dik kif intqal qabel fil-waqt li dik il-persuna tkun sejra jew ġejja lura mill-proċedimenti tal-qorti; jew (f) tfixkel għax trid il-proċeduri ta’ qorti marzjali jew b’mod ieħor ma ġġibx ruħha sewwa quddiem il-qorti; jew (g) tagħmel xi ħaġali, kieku l-qorti marzja li kienet qorti li kellha s-setgħa li twaħħal għal disprezz, kienet tkun disprezz ta’ dik il-qorti, il-president tal-qorti marzja li jista’ jiċċertifika bil-firma tiegħu r-reat ta’ dik il-persuna lill-Qorti tal-Maġistrati, u dik il-qorti għandha imbagħad tordna li toħroġ akkuża kontra l-persuna msemmija fiċ-ċertifikat u tagħmel dak li għandha tagħmel dwar dik il-persuna dwar ir-reat li jingħad li jkun għamlet daqs li kieku r-reat kien dak ta’ disprezz tal-imsemmi ja qorti. Reati: Proċedura 107. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, il-Ministru jista’ jagħmel regoli (hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejħa Regoli ta’ Proċedura) dwar il-proċedura li għandha tiġi mħarsafi, u dwar kull ħaġa oħra li għandha x’taqsam ma’, l-investigazzjoni ta’ u l-proċedimenti dwar, u l-għoti ta’ piena għal, reati fil-kompetenza ta’ qrati marzjali, uffiċjali kmandanti u awtoritajiet superjuri xierqa u l-konferma u reviżjoni ta’, u appelli minn, deċiżjonijiet u sentenzi ta’ qrati marzjali, kif ukoll dwar kull ħaġalib fit-Taqsima III jew b’din fit-Taqsima ta’ dan l-Att hi meħtieġa jew awtorizzata li tiġi preskritta: Iżda meta r-regoli jipprovdu għas-setgħa li jiġu emendati akkużir-regoli għandhom jiżguraw li l-akkużat ma jiġix b’hekk preġudikat fid-difiża tiegħu u s-setgħa msemmija qabel ma tkunx eżerċitabbli minn qorti marzjali (ħlief sabiex jissewwa żball fl-isem jew fid-deskrizzjoni tal-akkużat jew żball jew nuqqas li jista’ jagħmel skrivan) jekk ma jkunx hemm preżenti waqt il-proċess avukat imħallef. (2) Regoli ta’ Proċedura jistgħu jipprovdu wkoll dwar l-eżerċizzju minn avukat imħallef tad-dmirijiet tiegħu fil-proċedimenti ta’ qorti marzjali u, bla ħsara tal-ġeneralità tad-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan is-subartikolu, jistgħu jipprovdu- (a) dwar l-effett tal-parir jew deċiżjonijiet mogħtija lil qortiminn avukat imħallef fuq punti ta’ liġi (liema espressjoni f’dan is-subartikolu tinkludi kwistjonijiet dwar l-għaqda ta’ akkużi u dwar jekk persuni għandhomx jiġu proċessati flimkien jew separatament); (b) biex jeħtieġu jew jawtorizzaw lill-president ta’ qorti marzjali, f’dawk il-każijiet li jistgħu jiġu speċifikati fir-regoli, li jordna li punti ta’ liġi għandhom jiġu deċiżi minn avukat imħallef fl-assenza tal-president u ta’ membri oħra tal-qorti u ta’ xi uffiċjali taħt l-istruzzjoni, u biex jiġu applikati għall-avukat imħallef u l-proċedimenti tiegħu dwar xi deċiżjoni bħal din dawk id-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att dwar il-qorti jew il-membri tagħha u l-proċedimenti tagħha li jiġu speċifikati fir-regoli. (3) Regoli ta’ Proċedura jistgħu jistabbilixxu l-każijiet li fihom u l-limiti sa fejn qorti marzja li tista’, fis-sentenza tagħha kontra l-akkużat għal xireat li għalih jkun ġie kundannat, fuq it-talba tal-akkużat tieħu inkonsiderazzjoni reati oħra kontra dan l-Att magħmula minnu, u jagħtu s-setgħa lill-qorti, f’każijiet bħal dawn, li tordna li jsir dak it-tnaqqis mill-paga tal-akkużat kif il-qorti kienikollha s-setgħa li tordna li kieku hu kien misjub ħati tar-reati jew reati li jittieħdu inkonsiderazzjoni kif ukoll tar-reat li tiegħu fil-fatt in stabħati. (4) Id-disposizzjonijiet tal-artikolu 4) għandhom japplikaw għal regoli magħmula taħt dan l-artikolu kif japplikaw għal regolamenti jew ordnijiet magħmula taħt dak l-artikolu bis-sostituzzjoni ta’ riferenzi għal Regoli ta’ Proċedura minflok riferenzi għal regolamenti jew ordnijiet magħmula taħt l-imsemmi artikolu. Konferma, reviżjoni u konsiderazzjoni mill-ġdid ta’ proċedimenti ta’ qrati marzjali 108. Konferma ta’ proċedimenti ta’ qrati marzjali. (1) Meta qorti marzja li ssib lill-akkużat ħati fuq xi akkuża, il-proċess tal-qorti marzja li għandu jintbagħat lill-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma għall-konferma tad-deċiżjoni u tas-sentenza tal-qorti dwar dik l-akkuża. (2) Deċiżjoni ta’ ħati jew sentenza ta’ qorti marzja li ma għandhomx jitqiesu bħala deċiżjoni jew sentenza tal-qorti sakemm jiġu konfermati: Iżda dan is-subartikolu ma jfixkilx li l-akkużat jinżamm f’kustodja sakemm tingħata konferma jew li joperaw iż-żewġ artikoli li jiġu wara dan jew id-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att dwar konferma jew approvazzjoni. 109. Petizzjonijiet kontra deċiżjoni jew sentenza. F’kull żmien wara li qorti marzja li tkun tat sentenza kontra akkużat, jew tkun sabet lill-akkużat mhux fi stat li jiġi proċessat jew li ma hux ħati minħabba ġenn, iżda mhux aktar tard miż-żmien preskritt wara li ssir il-konferma, l-akkużat jista’ bil-mod preskritt jippreżenta petizzjoni kontra d-deċiżjoni jew is-sentenza jew kontra t-tnejn. 110. Reviżjoni ta’ deċiżjonijiet ta’ qrati marzjali. (1) Uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jista’ jordnali qortimarzja li tirrevedi xi deċiżjoni ta’ ħati l il-qorti tkun waslet għaliha f’kull każ jekk ikun jidhirlu- (a) lid-deċiżjoni kienet kontra l-piż tal-provi; jew (b) li xi punt tal-liġi deċiż fil-proċess u li kien rilevanti għad-deċiżjoni kien deċiż ħażin. (2) Kull ordni bħal dan għandu jkollu miegħu l-ordnijiet meħtieġa biex il-qorti terġa’ tiltaqa’, u għandu jkun fih dikjarazzjoni tar-raġunijiet għall-ordni. (3) Kull meta deċiżjoni tiġi riveduta l-qorti għandha terġa’ tikkunsidra d-deċiżjoni, u (kemm-il darba l-qorti ma tibqax tal-istess fehma) tista’ tibdel minflokha jew deċiżjoni ta’ mhux ħati jew xi deċiżjoni oħra li l-qorti setgħat oriġinarjament waslet għaliha fil-proċess minflok id-deċiżjoni li tkun qed tiġi riveduta. (4) Kull meta ssir xi reviżjoni tali l-qorti ma jkollhiex is-setgħa li tisma’ aktar provi. (5) Kull meta ssir xi reviżjoni tali, jekk il-qorti jew tibqa’ tal-istess fehma fuq id-deċiżjoni oriġinali jew tibdel minflokha deċiżjoni ta’ ħati għal xi reat ieħor, jew tal-istess reat f’ċirkostanzi differenti, il-qorti tista’ tagħti sentenza differenti minflok is-sentenza oriġinali: Iżda l-qorti ma jkollhiex is-setgħa li tagħti sentenza ta’ piena akbar minn dik il-piena jew l-akbar waħda mill-pieni mogħtija bis-sentenza oriġinali, jew li tagħti sentenza li fil-fehma tal-qorti tkun aktar severa mis-sentenza oriġinali. (6) L-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma ma jkollux s-setgħa li jordna r-reviżjoni ta’ kull deċiżjoni sostitwita li tkun waslet għaliha l-qorti fuq ordni preċedenti tal-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma, jew ir-reviżjoni tad-deċiżjoni oriġinali jekk il-qorti tkun baqgħet tal-istess fehma fuqha fuq ordni preċedenti bħal dak; iżda bla ħsara ta’ dak li ntqal qabel dan l-Att għandu japplika għall-proċedimenti tal-qorti fuq xi reviżjoni bħal dik kif japplika fuq deliberazzjonijiet tagħha dwar id-deċiżjoni jew is-sentenza oriġinali, u kull deċiżjoni jew sentenza sostitwita għandha titqies għall-finijiet kollha bħala deċiżjoni jew sentenza oriġinali tal-qorti: Iżda d-deċiżjoni tal-qorti fuq ir-reviżjoni ma tkunx meħtieġa li tingħata fil-miftuħ. 111. Setgħat ta’ uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma. (1) Bla ħsara tad-disposizzjonijiet tal-aħħar artikolu qabel dan u tad-disposizzjonijiet ta’ wara ta’ dan l-artikolu, uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma għandu dwar id-deċiżjoni jew is-sentenza ta’ qorti marzjali, jew iżomm il-konferma, jekk ikun tal-fehma li d-deċiżjoni tal-qorti tkun taħt iċ-ċirkostanzi kollha tal-każ mhux soda jew mhux sodisfaċenti jew li tinvolvi deċiżjoni ħażina dwar punt ta’ liġi jew li kien hemm irregolarità sostanzjali fil-kors tal-proċess, jew jikkonferma d-deċiżjoni jew is-sentenza jew jibgħat id-deċiżjoni jew is-sentenza, jew it-tnejn, għall-konferma minn awtorità superjuri li għandha l-jedd li tikkonferma: Iżda l-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jista’, ukoll jekk fil-fehma tiegħu li kieku ma kienx għal dan il-provisohukien iżomm il-konferma tad-deċiżjoni, jikkonferma d-deċiżjoni jekk hu jidhirlu li fil-fatt ma kienx hemm nuqqas ta’ ġustizzja. (2) Minflok li jżomm konferma ta’ deċiżjoni ta’ qorti marzjali, uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jista’, jekk - (a) xi deċiżjoni oħra ta’ ħati setgħat tingħata validament minn qorti marzja li dwar akkuża quddiemha, u (b) ikun tal-fehma li l-qorti marzja li kellha tkun sodisfatta bil-fatti meħtieġa biex tiġi ġustifikata d-deċiżjoni l-oħra, jissostitwixxi minflokha dik id-deċiżjoni l-oħra, u jekk jagħmel hekk għandu jikkunsidra b’liema mod, jekk ikun il-każ, is-setgħat mogħtija bis-subartikolu (4) għandhom jiġu eżerċitati, jew uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jista’, jekk ikun tal-fehma li l-każ ma jkunx wieħed li dwaru kellu jkun hemm deċiżjoni ta’ mhux ħati, iżda li kellu jkun hemm deċiżjoni li l-akkużat ma kienx fi stat li jiġi proċessat, jissostitwixxi deċiżjoni li l-akkużat ma kienx fistat li jiġi proċessat. (3) Meta jkun jidher lil uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma li sentenza ta’ qorti marzja li tkun invalida, hu jista’ minflok li jżomm il-konferma tas-sentenza jibdel minflokha sentenza ta’ xi piena jew pieni li setgħu jingħataw mill-qorti, li ma tkunx piena akbar mill-piena jew l-akbar waħda mill-pieni mogħtija mill-qorti u li fil-fehma tiegħu ma jkunux aktar severi minn dik il-piena jew dawk il-pieni. (4) Meta jikkonferma sentenza ta’ qorti marzjali, uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jista’ - (a) jaħfer għalkollox jew f’parti xi piena mogħtija mill-qorti; jew (b) jibdel xi piena bħal dik għal xi piena jew pieni oħra provduti b’dan l-Att, li jkunu anqas mill-piena mibdula. (5) Meta jikkonferma xi sentenza, uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jista’ jipposponi l-esekuzzjoni tas-sentenza għal dak iż-żmien li jidher spedjent, u uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jista’ jtawwal jew iwaqqaf kull posponiment ordnat skont dan is-subartikolu. (6) Deċiżjoni jew sentenza sostitwita minn uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma, jew xi sentenza li tieħu effett wara li l-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jkun ħafer jew bidel, il-piena, għandha titqies għall-finijiet kollha bħala deċiżjoni jew sentenza tal-qorti bħala konfermata kif imiss. (7) Il-konferma ta’ deċiżjoni jew sentenza ma għandhiex titqies li hi fina li sakemm id-deċiżjoni jew is-sentenza tiġi promulgata; u fil-każ ta’ xi sostituzzjoni, maħfra jew tibdil kif intqal qabel id-deċiżjoni jew is-sentenza għandha tiġi promulgata kif ikollha effett wara s-sostituzzjoni, il-maħfra jew it-tibdil. (8) Meta l-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jiddeċiedi li jżomm konferma, dik d-deċiżjoni għandha tiġi promulgata u għandu jkollha effett mill-ħin tal-promulgazzjoni tagħha. 112. Uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, dawn li ġejjin ikollhom is-setgħa li jikkonfermaw id-deċiżjoni jew is-sentenza ta’ kull qorti marzjali, jiġifieri: (a) l-uffiċjal li jkun laqqa’ l-qorti marzjali jew kull uffiċjal superjuri fil-kmand għal dak l-uffiċjal; (b) is-suċċessur ta’ kull uffiċjal jew uffiċjal superjuri bħal dak, jew kull persuna li f’dak iż-żmien tkun qed teżerċita d-dmirijiet ta’ kull uffiċjal jew uffiċjal superjuri bħal dak; (ċ) fin-nuqqas ta’ xi uffiċjal bħal dak imsemmi qabel, kull persuna nominata mill-Ministru biex tagħmilha ta’ uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma, kemm għal każ partikolari kif ukoll għal klassi speċifikata ta’ każijiet. (2) Dawn li ġejjin ma jkollhomx is-setgħa li jikkonfermaw deċiżjoni jew sentenza ta’ qorti marzjali, jiġifieri: (a) kull uffiċjal li kien membru tal-qorti marzjali; jew (b) kull persuna li bħala uffiċjal kmandant tal-akkużat investigat l-allegazzjonijiet kontrih jew li tkun fiż-żmien l-uffiċjal kmandant tal-akkużat; jew (ċ) kull persuna li bħala awtorità superjuri xierqa tkun investigat l-allegazzjonijiet kontra l-akkużat: Iżda persuna eskluża mid-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan is-subartikolu tista’ tagħmilha ta’ uffiċjal li għandu jedd li jikkonfermadwar fieldgeneral cour t-martial, jekk altrimenti jkollha dik is-setgħa, meta tkun tal-fehma li ma jkunx prattikabbli, meta jittieħed inkonsiderazzjoni s-servizz pubbliku, li ttawwal il-każ sabiex jintbagħat quddiem uffiċjal ieħor li għandu l-jedd li jikkonferma. (3) Mandat jew awtorizzazzjoni li tagħti s-setgħa biex titlaqqa’ qorti marzjali ġenerali jew distrettwa li tista’ tirriżerva għall-konferma minn awtorità superjuri deċiżjonijiet jew sentenzi jew it-tnejn f’dawk iċ-ċirkostanzi kif jista’ jiġi speċifikat minn jew taħt il-mandat jew awtorizzazzjoni, u s-setgħat mogħtija bis-subartikolu (1) għandhom ikunu eżerċitabbli bla ħsara għal kull riżerva bħal dik. 113. Rakkomandazzjoni mill-qorti marzja li meta tagħti sentenza ta’ priġunerija għal għomor bniedem. Emendat: LVIII.1974.68. Sostitwit: X.2000.8. Sostitwit: X.2000.8. Wara li l-qorti marzja li tkun tat sentenza ta’ priġunerija għal ghomorbniedem, din tista’ tirrakkomanda bil-miktub lill-Ministru fi żmien erbgħaw għox rin sie għa x’ikun l-inqas perijodu li fil-fehma tagħha jkollu jgħaddi qabel ma l-priġunier jinħeles mill-ħabs. Dik ir-rakkomandazzjoni għandha tintgħamel disponibbli għall-persuna ssentenzjata, u għandha tinżamm kopja tagħha mill-Kmandant. 114. Reviżjoni ta’ deċiżjonijiet u sentenza ta’ qrati marzjali. Emendat: LVIII.1974.68; A.L.148 tal-1975. (1) Deċiżjoni jew sentenza li tkun ġiet konfermata tista’ f’kull żmien tiġi riveduta minn awtorità ta’ reviżjoni, u jekk wara konferma ta’ deċiżjoni jew sentenza tiġi preżentata petizzjoni skont l-artikolu 109 kontra d-deċiżjoni jew sentenza allura, bla ħsara tad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, id-deċiżjoni jew is-sentenza għandha tiġi hekk riveduta kemm jista’ jkun malajr wara li tiġi preżentata l-petizzjoni u wara li jiġi kunsidrat dak li jingħad fiha. (2) Għall-finijiet ta’ dan l-Att l-awtoritajiet ta’ reviżjoni huma dawn li ġejjin: (a) il-President ta’ Malta; (b) mħallef nominat għal dan l-iskop mill-President ta’ Malta. (3) Jekk isirappell lill-Qorti tal-Appell Kriminali, dik il-parti tas-subartikolu (1) li teħtieġ ir-reviżjoni ta’ deċiżjoni jew sentenza li kontriha jkun sarappell għandha malli jsirappell ma tkomplix tapplika għad-deċiżjoni li dwarha jkun sara ppellu għas-sentenza mogħtija bħala konsegwenza ta’ dik id-deċiżjoni. (4) Meta ssir reviżjoni skont dan l-artikolu l-awtorità ta’ reviżjoni tista’ - (a) sa fejn ir-reviżjoni tkun ta’ deċiżjoni, tannulla d-deċiżjoni u, jekk is-sentenza tkun dwar id-deċiżjoni annullata biss, tannulla s-sentenza; (b) meta r-reviżjoni tkun ta’ sentenza, tannulla s-sentenza; (ċ) f’kull każt eżerċita l-istess setgħat, li tissostitwixxi deċiżjonijiet, tissostitwixxi sentenzi validiminflok sentenzi mhux validi, u taħfer jew tbiddel piena kif mogħtija lil uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma bl-artikolu 111), u kull deċiżjoni jew sentenza sostitwita, jew sentenza li jkollha effett wara l-maħfra jew it-tibdil ta’ piena, għandha titqies għall-finijiet kollha li tkun deċiżjoni jew sentenza tal-qorti konfermata kif imiss. (5) Meta awtorità ta’ reviżjoni teżerċita xi waħda mis-setgħat mogħtija lilha bl-aħħar subartikolu qabel dan, id-deċiżjoni tal-awtorità għandha tiġi promulgata u għandha tibda sseħħ mill-promulgazzjoni tagħha. (6) Kap.9. Kap. 9. Id-disposizzjonijiet tal-artikolu 508 tal-Kodiċi Kriminali [żaħ għandhom japplikaw dwar reviżjoni minn awtorità ta’ reviżjoni skont dan l-artikolu kif japplikaw dwar appell lill-Qorti tal-Appell Kriminali, b’dawk il-modifiki u adattamenti kif imsemmija fl-artikolu 116. 115. Konsiderazzjoni mill-ġdid ta’ sentenzi ta’ priġunerija u detenzjoni. Sentenzi ta’ priġunerija u detenzjoni jistgħu jiġu kunsidrati mill-ġdid mill-Kmandant f’kull żmien wara l-konferma; u jekk wara dik il-kunsiderazzjoni mill-ġdid ikun jidher li l-imġieba ta’ min ikun għamel ir-reat minn mindu jkun instabħati tkun hekk li tiġġustifika l-maħfra tas-sentenza, għalkollox jew f’parti, din is-sentenza għandha tiġi maħfura skont hekk. Appelli minn qrati marzjali 116. Qorti ta’ Appell Krimina li tkun qorti ta l-appell. Emendat: A.L.148 tal-1975. Kap. 9. (1) Il-Qorti tal-Appell Kriminali (hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejħa "il-Qorti tal-Appell") kostitwita kif provdut fl-artikolu 498(2) tal-Kodiċi Kriminali għandha, b’żieda mal-ġurisdizzjoni mogħtija lilha bl-imsemmi Kodiċi, jkollha ġurisdizzjoni li tisma’ u tiddeċiedi appelli minn qrati marzjali. (2) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att, id-disposizzjonijiet tal-imsemmija Kodiċi dwar il-Qorti tal-Appell u dwar appelli magħmula lil dik il-qorti taħt it-Titolu V tat-Taqsima I tat-Tieni Ktieb ta’ dak il-Kodiċi għandhom japplikaw għall-Qorti tal-Appell fl-eżerċizzju tal-ġurisdizzjoni tagħha skont dan l-Att u għal appelli magħmula taħt dan l-Att, u d-disposizzjonijiet relattivi għall-proċess mill-ġdid ordnat mill-imsemmi ja qorti għandhom, sa fejn jirriferixxu għall-Qorti Kriminali, japplikaw għall-qorti marzja li meta jsir dak il-proċess mill-ġdid, iżda għandhom hekk japplikaw b’dawk il-modifiki u adattamenti li jkunu meħtieġa biex iseħhu d-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att u b’mod partikolari, iżda mingħajr ħsara għall-ġeneralità ta’ dak li ntqal qabel, bis-sostituzzjoni ta’ riferenzi għal qorti marzja li minflok riferenzi għal ġurija jew Qorti Kriminali, ta’ riferenzi għal akkuża minflok riferenzi għal att ta’ akkuża u ta’ riferenzi għal deċiżjoni minflok riferenzi għal verdett. 117. Jedd għal appell. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att, persuna misjuba ħatja minn qorti marzja li tkun tista’ tappella lill-Qorti tal-Appell kontra d-deċiżjoni ta’ ħati jew, ħlief meta s-sentenza tkun waħda stabbilita bil-liġi, kontra s-sentenza mogħtija meta tinsab ħatja. (2) Bla ħsara għal dak li intqal qabel, persuna ma tkunx tista’ teżerċita l-jedd tagħha ta’ appell- (a) kemm-il darba dik il-persuna ma tkunx- (i) fi żmien erbgħ in ġurnata wara l-ġurnata li fiha d-deċiżjoni tal-qorti marzja li tkun ġiet promulgata, jekk il-qorti marzja li kienet saret f’Malta; jew (ii) f’kull każ ieħor, fi żmien sitt inġurnata wara l-ġurnata li fiha d-deċiżjoni tal-qorti tkun ġiet promulgata, ippreżentat petizzjoni kontra d-deċiżjoni jew is-sentenza jew it-tnejn skont l-artikolu 109; u (b) sakemm jew jgħaddi ż-żmien ta’ tletinġurnata (li jibda mill-ġurnata li fiha l-petizzjoni tiġi preżentata) jew tiġi notifikata mill-Kmandant li l-petizzjoni tagħha ma tkunx ġiet milqugħa, skont liema minnhom jiġri l-ewwel. (3) Jekk persuna tippreżenta petizzjoni għall-finijiet tas-subartikolu (2)(a), iżda ma tagħmil x hekk fiż-żmien fih speċifikat, u wara dan tagħmel rikors lill-Qorti tal-Appell għal permess biex tappella, il-Qorti tal-Appell tista’ tordna li dik il-persuna tiġi meqjusa bħala li ma tilfitx il-jedd tagħha ta’ appell jekk tkun tal-fehma li jkun hemm raġuni tajba għax naq set u li jkun fl-interessi tal-ġustizzja li tiġi hekk meqjusa. 118. Modu żmien biex isir appell. Emendat: LVIII.1974.68. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, appell magħmul taħt din fit-Taqsima ta’ dan l-Att għandu jinġieb quddiem il-Qorti tal-Appell b’rikors preżentat fi żmien tletinġurnata wara l-ġurnata li fiha jew iż-żmien imsemmi fl-artikolu 117(2)(b) ikun għadda jew li l-persuna tkun notifikata kif provdut fl-imsemmi paragrafu, skont liema minnhom jiġri l-ewwel. (2) Il-Qorti tal-Appell tista’ ttawwal iż-żmien li fih jista’ jsirilha appell, kemm jekk iż-żmien ikun għadda kemm jekk le. (3) Kopja tar-rikors għandha tiġi notifikata lill-Avukat Ġenerali mill-anqas għaxart ijiem qabel id-data stabbilita għas-smigħ tal-appell, kemm-il darba l-Qorti tal-Appell f’xi każ ta’ urġenza ma tordnax notifika b’inqas żmien. 119. (1) Meta jsir appell skont din fit-Taqsima ta’ dan l-Att, ir-Reġistratur tal-Qrati (hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejjaħ "ir-reġistratur") għandu jitlob lill-Avukat Ġenerali biex jagħtih il-proċess tal-qorti marzjali u kull petizzjoni preżentata mill-appellant skont l-artikolu 109. (2) Wara li appell jiġi deċiż finalment jew jiġi deżert, ir-reġistratur għandu, bla ħsara ta’ xi ordni li l-Qorti tal-Appell tista’ tagħti, jagħti lura l-proċess tal-qorti marzjali u kull petizzjoni lill-Avukat Ġenerali. (3) F’kull żmien wara li jkun sar l-appell kif intqal qabel l-appellant jista’, bla ħsara tas-subartikolu (5), jikseb mingħand ir-reġistratu r kopji ta’ kull dokument li jkun fil-pussess tiegħu għall-finijiet tal-appell. (4) Dawk il-kopji għandhom jingħataw mir-reġistratur lill-appellant mal-ħlas għalihom ta’ dawk id-drittijiet raġonevoliki f ir-reġistratur jista’ jistabbilixxi, jew, jekk l-appellant ikun ingħata għajnuna legali b’xejn, mingħajr ħlas; iżda ebda ħaġa f’dan l-artikolu ma teħtieġ li r-reġistratur li jagħti mingħajr ħlas x ikopja ta’ dokument li fil-fehma tiegħu ma tkunx meħtieġa għall-finijiet tal-appell. (5) Jekk il-Ministru jiċċertifika li minħabba raġunijiet ta’ sigurtà il-proċess kollu tal-qorti marzjali jew parti minnu jew dokument ieħor, jew xiesibit jew ħaġa oħra, ma għandhomx jiġu murija ħlief lill-Qorti tal-Appell, jew għandhom jiġu murija biss taħt dawk il-kondizzjonijiet li hu jista’ jispeċifika, ir-reġistratur għandu jħalli lil minjarahom jew jagħti kopji tagħhom biss skont ordni tal-Qorti tal-Appell u taħt dawk l-kondizzjonijiet, jekk ikun hemm, kif dik il-qorti tista’ tordna. 120. Appell minn deċiżjoni ta’ ġennu li persuna ma tkunx fi stat li tiġi proċessata. (1) Persuna li tkun ġiet proċessata minn qorti marzjali għal reatu tkun instabet mhux ħatja minħabba ġenn tista’ tappella lill-Qorti tal-Appell kontra dik id-deċiżjoni; u d-disposizzjonijiet tal-aħħar erba’ artikoli qabel dan għandhom japplikaw għal kull appell bħal dak. (2) Persuna misjuba minn qorti marzjali li ma tkunx fi stat li tiġi proċessata tista’ tappella lill-Qorti tal-Appell kontra d-deċiżjoni u, bla ħsara tas-subartikoli li ġejjin, id-disposizzjonijiet tal-aħħar erba’ artikoli qabel dan għandhom japplikaw għal kull appell bħal dak. (3) Meta l-kwistjoni jekk l-akkużat kienx fi stat li jiġi proċessat tkun ġiet deċiża minn qorti marzjali fi żmien wara li jkun deher quddiem il-qorti, l-appell jista’ jiġi milqugħ (ukoll jekk id-deċiżjoni tkun intlaħqet bil-mod xieraq) jekk il-Qorti tal-Appell tkun tal-fehma li l-każ kien wieħed li dwar u l-qorti kien imissha qabel dak iż-żmien sabitu mhux ħati. (4) Jekk il-Qorti tal-Appell tkun ta’ dik il-fehma, hi għandha tissostitwixxi minflokha deċiżjoni ta’ mhux ħati (iżda mhux deċiżjoni ta’ mhux ħati minħabba ġenn) u l-appellant imbagħad ma jkunx jista’ jiġi proċessat minn qorti marzjali jew minn xi qorti oħra għar-reat li bihhu kien ġie akkużat. (5) Meta l-appell jiġi milqugħ u l-Qorti tal-Appell ma tissostitwix deċiżjoni ta’ mhux ħati, l-appellant jista’ jiġi proċessat kif imiss għall-imsemmireat; u jekk hu f’dak iż-żmien ikun qed jiġi miżmum għal raġunijiet ta’ saħħamenta li l-qorti tista’ tagħti dak l-ordni li jidhrilha li jkun meħtieġ jew spedjent sakemm isir dak il-proċess dwar id-detenzjoni tiegħu. Reviżjoni ta’ deċiżjonijiet sommarji u awards 121. Reviżjoni ta’ deċiżjonijiet sommarji u awards. (1) Meta akkuża tkun ġie t trattata sommarjament, ħlief meta l-akkużat ikun ġie liberat, kull uffiċjal superjuri fil-kmand għal dak l-uffiċjal li jkun ittrat ta l-akkuża sommarjament jista’ f’kull żmien jirrevedi d-deċiżjoni jew l-award. (2) Meta fuq reviżjoni skont dan l-artikolu jkun jidher lill-uffiċjal li jagħmel ir-reviżjoni spedjent li jagħmel hekk minħabba xi żball ta’ liġi fil-proċeduri tat-trattazzjoni sommarja tal-akkuża jew minħabba xi ħaġa f’dawk il-proċeduri li fil-fehma tal-uffiċjal li jagħmel ir-reviżjoni kienet tinvolvi inġustizzja sostanzjali, l-imsemmi uffiċjal jista’ jannulla d-deċiżjoni. (3) Jekk deċiżjoni f’xi proċedimenti tiġi annullata skont l-aħħar subartikolu qabel dan u l-award; u jekk l-award ma kienx ġustifikat skont dan l-Att dwar dik id-deċiżjoni l-oħra, hu jista’ jibdel l-award oriġinali dwar dik id-deċiżjoni l-oħra, u li ma jkunux fil-fehma tal-uffiċjal li jagħmel ir-reviżjoni aktar ħorox mill-piena jew pieni inklużi fl-award Jekk deċiżjoni f’xi proċedimenti tiġi annullata skont l-aħħar subartikolu qabel dan u l-award mogħti f’dawk il-proċedimenti jkun biss dwar id-deċiżjoni annullata l-uffiċjal li jagħmel ir-reviżjoni għandu jannulla wkoll l-award; u jekk l-award jkun ukoll dwar xi deċiżjoni oħra u jkun jidher lill-imsemmi uffiċjal li l-award ma kienx ġustifikat skont dan l-Att dwar dik id-deċiżjoni l-oħra, hu jista’ jibdel l-award billi jissostitwixxi dik il-piena jew dawk il-pieni kif jidhirlu xieraq, li jkunu piena jew pieni li kienu setgħu ġew inklużi fl-award oriġinali. (4) Meta fuq reviżjoni skont dan l-artikolu jkun jidher lill-uffiċjal li jagħmel ir-reviżjoni li xi piena mogħtija kienet mhux valida, jew ħarx a ż-żejjed, jew, meta l-award billi jissostitwixxi dik il-piena jew dawk il-pieni kif jidhirlu xieraq, li jkunu piena jew pieni li setgħu ġew inklużi fl-award Meta fuq reviżjoni skont dan l-artikolu jkun jidher lill-uffiċjal li jagħmel ir-reviżjoni li xi piena mogħtija kienet mhux valida, jew ħarx a ż-żejjed, jew, meta l-award kien jinkludi żewġ pieni jew iżjed, li dawk il-pieni jew uħud minnhom ma setgħux jingħataw flimkien b’mod validu, jew ikunu, meħudin flimkien, ħorox iż-żejjed, hu jista’ jibdel l-award oriġinali u li ma jkunux fil-fehma tal-uffiċjal li jagħmel ir-reviżjoni aktar ħorox mill-piena jew pieni inklużi fl-award oriġinali. Deċiżjonijiet li l-akkużat huwa miġnun 122. Disposizzjonijiet fuq meta akkużat jinsab li jkun miġnun. Emendat: XVIII.1976.52; X.2000.9. Kap. 262. (1) Meta, fuq proċess kontra persuna minn qorti marzjali, ikun jidher lill-qorti li l-akkużat ma jkunx fistat li jiġi proċessat, il-qorti għandha hekk tiddeċidi; u jekk id-deċiżjoni tiġi konfermata skont id-disposizzjonijiet li ġejjin ta’ dan l-artikolu l-akkużat għandu jinżamm taħt kustodja fl-Isptar Monti Karmel u sabiex hemmhekk jibqa’ taħt kustodja u miżmum skont id-disposizzjonijiet tat-Taqsima IV tal-Att dwar is-Saħħa Mentali [żaħ jew skont xi disposizzjoni ta’ liġi jew leġislazzjoni oħra applikabbli għall-każ, u dawk id-disposizzjonijiet għandhom japplikaw għall-akkużat skont hekk. Għall-finijiet ta’ dan is-subartikolu" mhux fi stat li jiġi proċessat" tfisser mhux fi stat li jiġi proċessat minħabba ġenn. (2) Kap. 262. Kap. 262. Meta, fuq proċess kontra persuna minn qorti marzja li jkun jidher lill-qorti li l-provi huma hekk li, apparti minn kwistjoni ta’ ġenn, tiġġustifika deċiżjoni li l-akkużat kien ħati ta’ xireat, iżda li fil-ħin tal-atti jew nuqqasijiet li jikkostitwixxu r-reat l-akkużat kien fi stat ta’ ġenn, il-qorti għandha tiddeċiedi li l-akkużat ma kienx ħati ta’ dak ir-reat minħabba ġenn, u malli jsir hekk l-akkużat għandu jinżamm taħt kustodja fl-Isptar Monti Karmel u sabiex hemmhekk jibqa’ taħt kustodja u miżmum skont id-disposizzjonijiet tat-Taqsima IV tal-Att dwar is-Saħħa Mentali [żaħ jew skont xi disposizzjoni ta’ liġi jew leġislazzjoni oħra li tapplika għall-każ, u dawk id-disposizzjonijiet għandhom japplikaw għall-akkużat skont hekk. (3) Deċiżjoni skont is-subartikolu (1) ma għandux ikollha effett kemm-il darba u sakemm id-deċiżjoni tiġi konfermata minn uffiċjal li kien ikollu s-setgħa li jikkonferma deċiżjoni ta’ ħati li għaliha tkun waslet il-qorti marzjali inkwistjoni u tiġi promulgata. (4) Meta, fil-proċess kontra persuna minn qorti marzjali, tinqala’ l-kwistjoni (fuq talba tad-difiża jew xort’oħra) dwar jekk l-akkużat kienx fi stat li jiġi proċessat, għandhom japplikaw id-disposizzjonijiet li ġejjin: (a) il-qorti, jekk meta tikkunsidra x-xorta tal-inkapaċità li jingħad li jkun hemm tkun tal-fehma li jkun spedjent li tagħmel hekk u fl-interess tal-akkużat, tista’ tipposponi l-konsiderazzjoni tal-kwistjoni għal kull żmien sakemm tibda d-difiża u jekk qabel ma l-kwistjoni tasal biex tiġi deċiża, l-qortissib lill-akkużat mhux ħati tal-akkuża jew ta’ kull waħda mill-akkużi li għalihom qed jiġi proċessat, il-kwistjoni ma għandhiex tiġi deċiża; (b) bla ħsara tal-paragrafu (a) ta’ hawn fuq, il-kwistjoni għandha tiġi deċiża meta tinqala’; (ċ) meta l-akkużat jinsab mhux fi stat li jiġi proċessat, il-proċess ma għandux isir jew jitkompla, iżda jekk il-kwistjoni tiġi deċiża f’xi żmien li jkun wara li tinqara l-akkuża l-uffiċjal li għandu jedd li jikkonferma jew l-awtorità ta’ reviżjoni jistgħu jissostitwixxu deċiżjoni ta’ mhux ħati (li ma tkunx deċiżjoni ta’ mhux ħati minħabba ġenn), jekk ikunu tal-fehma li l-qorti jmissha qabel dak iż-żmien waslet għal dik id-deċiżjoni. (5) Id-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att dwar reviżjoni, konferma jew reviżjoni (u b’mod partikolari d-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att li jagħtu s-setgħa għas-sostituzzjoni minflok xi deċiżjoni ta’ deċiżjoni oħra li se tgħet waslet għaliha b’qorti marzjali inkwistjoni) japplikaw għal dawk id-deċiżjonijiet kif hemm provdut għalihom bis-subartikolu (2) kif dawk id-disposizzjonijiet japplikaw għal deċiżjonijiet ta’ ħati. (6) Meta l-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jew l-awtorità ta’ reviżjoni tissostitwixxi minflok deċiżjoni ta’ mhux ħati minħabba ġenndeċiżjoni ta’ ħati ta’ reat, l-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jew l-awtorità ta’ reviżjoni jkollha l-istess setgħa li tikkundanna lill-akkużat u s-setgħat l-oħra kif kienikollha qorti marzjali li waslet għal deċiżjoni ta’ ħati, u kull sentenza mogħtija għandha tiġi promulgata u jkollha effett kif kienikollha sentenza sostitwita kif imiss mill-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jew mill-awtorità ta’ reviżjoni minflok sentenza ta’ qorti marzjali. (7) Meta ineżekuzzjoni ta’ deċiżjoni ta’ mhux ħati minħabba ġenn persuna tiġi detenuta għal raġunijiet ta’ saħħa mentali, u l-awtorità ta’ reviżjoni tannulla d-deċiżjoni (mingħajr ma tissostitwixxi deċiżjoni oħra) allura, jekk l-awtorità ta’ reviżjoni tkun tal-fehma - (a) li l-persuna inkwistjoni tkun qed tbati minn diż ordni mentali ta’ natura jew grad li jiġġustifika li tiġi detenuta fi sptar għall-osservazzjoni (b’kura medika jew mingħajrha) għal mill-anqas żmien limitat; u (b) li hi għandha tiġi hekk detenuta fl-interess tas-saħħa jew tas-sigurtà tagħha stess jew bil-ħsieb ta’ ħarsien ta’ persuni oħra, l-awtorità ta’ reviżjoni għandha tagħmel ordni biex dik il-persuna tkompli detenuta; u l-ordni jkun awtorità biżżejjed biex hi tibqa’ detenuta, u dik il-persuna għandha tibqa’ hekk detenuta skont id-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu daqs li kieku d-deċiżjonijiet ma’ ġewx imħassra. 123. Dmirijiet tal-Avukat Ġenerali dwar qrati marzjali. Emendat: LVIII.1974.68. Regolamenti jew regoli magħmula bis-saħħa ta’ dan l-Attu regolamenti magħmula mill-Ministru bis-saħħa ta’ dan l-artikolu jistgħu jagħtu lill-Avukat Ġenerali dawk il-funzjonijiet li jikkunsidra u jirrapporta fuq proċedimenti ta’ qrati marzjali u dawk il-funzjonijiet l-oħra dwar dawk il-qrati ki f l-awtorità li tagħmel ir-regolamenti jew ir-regoli jidhrilha xieraq u ebda ħaġa fid-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ din fit-Taqsima ta’ dan l-Att ma għandha tkun ta’ preġudizzju ta’ dawk id-dmirijiet. Il-bidu, sospensjoni u tul ta’ sentenzi 124. Il-bidu ta’ sentenzi. (1) Sentenza militari ta’ priġunerija jew detenzjoni jew sentenza ta’ fieldpunishment għandha, bla ħsara tad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, tibdat għodd mill-bidu tal-ġurnata li fiha sentenza tkun ingħatat oriġinarjament mill-qorti marzjali li tkun ipproċessat lil min għamel ir-reat, jew, skont il-każ li ngħatat oriġinarjament mill-uffiċjal kmandant tiegħu. (2) Sentenza ta’ priġunerija jew detenzjoni mogħtija minn qorti marzjali lil raġel tal-forza li tkun sospiża skont l-artikolu 126 qabel ma jkun mibgħut il-ħabs jew stabbiliment ieħor ma għandhiex tibdat għodd qabel il-bidu tal-ġurnata li fiha s-sentenza ma tibqax aktar sospiża: Iżda meta sentenza tiġi sospiża minn uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma u l-awtorità ta’ reviżjoni twaqqaf s-sospensjoni, l-awtorità ta’ reviżjoni tista’ tordna lis-sentenza tibdatgħodd minn dik id-data anterjuri, li ma tkunx qabel il-ġurnata li fiha s-sentenza kienet oriġinarjament mogħtija mill-qorti marzjali, kif l-awtorità ta’ reviżjoni tista’ tispeċifika. 125. Tul ta’ sentenza ta’ priġunerija u detenzjoni. (1) Meta raġel tal-forza jkun ġie ikkundannat għal priġunerija jew detenzjoni minn qorti marzjali, u s-sentenza tiġi sospiża skont l-artikolu li jiġi minnufih wara dan wara li hu jkun intbagħat il-ħabs jew stabbiliment ieħor, id-dekorriment tas-sentenza għandu jiġi sospiż mill-bidu tal-ġurnata li tkun l-għada tal-ġurnata li fiha jkun ġie meħlus skont id-disposizzjonijiet tal-artikolu li jiġi minnufih wara dan sal-bidu tal-ġurnata li fiha s-sentenza ma tibqax aktar sospiża. (2) Meta xi persuna li tkun qed tiskonta sentenza ta’ priġunerija jew detenzjoni tkun illegalment inlibertà waqt li s-sentenza tkun għaddejja, allura, biex jiġi kalkulat iż-żmien li hi għandha tibqa’ fi priġunerija jew detenzjoni skont is-sentenza, ma għandux jingħadd iż-żmien li jgħaddi matul il-perijodu li jibda mill-ġurnata li fiha kienet inlibertà u li jispiċċa fil-ġurnata li fiha, bħala persuna li tkun illegalment inlibertà titqiegħed f’kustodja militari jew kustodja ta’ awtorità ċivili jew (jekk ma titteħidx hekk f’kustodja) li terġa’ lura fil-post li fih kienet qed tinżamm fi priġunerija jew detenzjoni qabel ma kienet illegalment inlibertà: Iżda kull żmien, matul iż-żmien imsemmi l-aħħar li matulu hi tipprova li kienet taħt kustodja ta’ awtorità ċivili jew ta’ xi awtorità oħra li dwarha jkunu saru arranġamenti skont l-artikolu 129 ta dan l-Att, għandu jingħadd fil-kalkolu tal-perijodu li għalih kellha tinżamm fi priġunerija jew detenzjoni skont is-sentenza militari. (3) Bla ħsara tas-subartikolu (2), meta persuna li tkun qed tiskonta sentenza militari ta’ priġunerija jew detenzjoni tkun ġiet legalment liberata temporanjament għal raġunijiet ta’ kompassjoni, allura fil-kalkolu tal-perijodu li għalihhi għandha tibqa’ fi priġunerija jew detenzjoni skont is-sentenza, ma għandux jitnaqqas iż-żmien li jgħaddi matul il-perijodu li jibda mill-ġurnata li tiġi wara dik li fiha hi tkun liberata u li jispiċċa fil-ġurnata li fiha hi tkun meħtieġa li terġa’ lura taħt kustodja. (4) Persuna li għal xi perijodu tiġi liberata kif issemma fl-aħħar subartikolu qabel dan jew li b’mod ieħor titħalla legalment barra minn xi stabbiliment militari jew stabbiliment ieħor jew b’mod ieħor mhux taħt kustodja għal xi perijodu jew taħt xi kondizzjoni għandha, jekk tonqos li terġa’ lura meta jgħaddi l-perijodu jew li tħares il-kondizzjoni, titqies għall-finijiet tas-subartikolu (2) li tkun illegalment inlibertà. 126. Sospensjoni ta’ sentenzi. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet tal-artikolu 111(5), meta jikkonferma sentenza ta’ priġunerija jew detenzjoni mogħtija minn qorti marzjali lil raġel tal-forza, l-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jista’ jordna li dik is-sentenza tiġi sospiża; u kull sentenza tali li ma tkunx f’dak iż-żmien sospiża tista’, fuq reviżjoni jew kunsiderazzjoni mill-ġdid tas-sentenza, tiġi sospiża b’ordni tal-awtorità li tkun qed tirrevedi jew tikkunsidra mill-ġdid is-sentenza. (2) Is-sospensjoni ta’ kull sentenza bħal dik tista’ (mingħajr ma jiġi preġudikat is-sospensjoni tagħha għal dar b’oħra) tiġi terminata mar-reviżjoni jew mal-kunsiderazzjoni mill-ġdid tas-sentenza b’ordni tal-imsemmija awtorità li tikkommetti l-persuna kundannata għal priġunerija jew detenzjoni, skont il-każ. (3) Meta fil-waqt li xi sentenza bħal dik tkun sospiża, il-persuna kundannata tiġi kundannata minn qorti marzjali għal priġunerija jew detenzjoni għal reat ieħor allura (kemm-il darba dak li jkun fadal mis-sentenza ta’ qabel ma jkunx maħfur bis-saħħa tal-artikolu 77(11))- (a) il-qorti tista’ tittermina s-sospensjoni tas-sentenza ta’ qabel b’ordni li jikkommetti l-persuna kundannata għal priġunerija jew detenzjoni, skont il-każ, u jekk tagħmel hekk il-qorti għandha tgħid jekk iż-żewġ kundanni għandhomx jiġu skuntati flimkien jew waħda wara l-oħra; (b) jekk il-qorti ma teżerċitax is-setgħat mogħtija bl-aħħar paragrafu qabel dan, l-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jista’ jeżerċita dawk is-setgħat mal-konferma tal-aħħar sentenza; (ċ) jekk la l-qorti u lanqas l-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma ma jeżerċitaw l-imsemmija setgħat, awtorità ta’ reviżjoni tista’ teżerċita dawk is-setgħat mar-reviżjoni tal-aħħar sentenza; (d) meta l-imsemmija setgħat jiġu eżerċitati (mill-qorti, mill-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jew mill-awtorità ta’ reviżjoni) kull setgħa ta’ sospensjoni jew maħfra eżerċitabbli dwar is-sentenza ta’ wara għandha tkun eżerċitabbli wkoll dwar is-sentenza ta’ qabel: Iżda dan is-subartikolu għandu jkollu effett bla ħsara tad-disposizzjonijiet tal-artikolu 77(12). (4) Bla ħsara għal sospensjoni oħra tas-sentenza ta’ qabel, ordni skont l-aħħarsu bartikolu qabel dan li jordna lis-sospensjoni ta’ dik is-sentenza għandha tiġi terminata ma għandux jiġi mfixkel billi s-sentenza ta’ wara ma tkunx ġiet konfermata jew billi tkun ġiet annullata. (5) Esekuzzjoni ta’ sentenzi ta’ mewt. Emendat: XI.1977.2. Meta s-sentenza ta’ persuna taħt kustodja tiġi sospiża, hi għandha malli jsir hekk tiġi liberata. Esekuzzjoni ta’ sentenzi ta’ priġunerija u detenzjoni Mħassar: X.2000.10. 128. Regoli dwar priġunerija u detenzjoni. (1) Il-Ministru jista’ jagħmel regoli (f’dan l-Attimsejħa Regoli dwar Priġunerija u Detenzjoni) dwar il-ħwejjeġ kollha li ġejjin jew uħud minnhom: (a) il-postijiet li fihom u l-istabbilimenti jew xorta ta’ kustodja (militari jew m’humiex) li fihom persuni jistgħu jkunu meħtieġa li jiskontaw is-sentenzi militari ta’ priġunerija jew detenzjoni jew parti minnhom li jingħataw lilhom; (b) li jintbagħtu persuni taħt sentenzi militari ta’ priġunerija jew detenzjoni fl-istabbiliment xieraq jew taħt xorta ta’ kustodja xierqa, it-tneħħija minn pajjiż jew post għal ieħor u minn stabbiliment jew xorta ta’ kustodja għal oħra u l-ħelsien meta jispiċċa ż-żmien ta’ priġunerija jew detenzjoni; (ċ) il-provvediment, il-klassifika, it-tmexxija u l-amministrazzjoni ta’ stabbilimenti militari; (d) il-klassifika, it-trattament, l-impieg, id-dixxiplina u l-kontroll ta’ persuni li jkunu qed jiskontaw sentenzi militari ta’ priġunerija jew detenzjoni fi stabbilimenti militari jew xort’oħra f’kustodja militari; (e) il-liberazzjoni temporanja għal raġunijiet ta’ kompassjoni ta’ persuni li jkunu qed jiskontaw dawk is-sentenzi f’dawk l-istabbilimenti jew taħt dik il-kustodja kif intqal qabel, il-każijiet li fihom, il-perijodi li għalihom u l-kondizzjonijiet li taħthom huma jistgħu jitħallew barra minn xi stabbiliment bħal dak jew ma jibqgħux taħt dik il-kustodja u l-maħfra ta’ xi parti minn dik is-sentenza għal imġieba tajba jew xogħol tajjeb; (f) in-nomina, is-setgħat u d-dmirijiet ta’ spetturi, viżitaturi u gvernaturi, u ta’ uffiċjali u membri oħra tal-persunal, ta’ stabbilimenti militari. (2) Sakemm isir u r-Regoli dwar Priġunerija u Detenzjoni sentenza ta’ priġunerija skont dan l-Att għandha tiġi skontata fil-Ħabs Ċivili, u sentenza ta’ detenzjoni skont dan l-Att għandha tiġi skontata f’barrack ta’ detenzjoni jew f’kustodja militari iżda mhux f’ħabs. (3) Bla ħsara ta’ xi disposizzjoni li tinsab fir-Regoli dwar Priġunerija u Detenzjoni, priġunier militari għandu, fil-waqt li jkun f’ħabs ċivili, ikun miżmum u dwar ħwejjeġ oħra trattat bl-istess mod bħala priġunier ċivili li jkollu sentenza ta’ priġunerija bħal tiegħu. (4) Id-disposizzjonijiet tal-artikolu 4) għandhom japplikaw għar-Regoli dwar Priġunerija u Detenzjoni kif japplikaw għal regolamenti u ordnijiet magħmula skont dak l-artikolu. 129. Arranġamenti biex sentenzi jiġu skuntati barra minn Malta. (1) Il-Ministru jista’ minn żmien għal żmien jagħmel arranġamenti mal-awtoritajiet ta’ kwalunkwe pajjiż jew territorju barra minn Malta li bihom sentenzi militari ta’ priġunerija jew detenzjoni jkunu jistgħu skont ir-Regoli dwar Priġunerija u Detenzjoni jew skont xi arranġamenti bħal dawk jiġu skuntati għalkollox jew f’parti fi stabbilimenti taħt il-kontroll ta’ dawk l-awtoritajiet. (2) Is-setgħat mogħtija lill-Ministru bl-artikolu 128 għandhom japplikaw wkoll għall-egħmil ta’ dak il-provvediment li jidhirlu meħtieġ jew spedjent biex iseħħu kwalunkwe arranġamenti magħmula taħt l-aħħarsu bartikolu qabel dan. Proċessi kontra persuni li ma jibqgħux suġġetti għal-liġi militari u ż-żmien li fih għandhom isiru l-proċess i 130. Proċess u piena għal reati taħt liġi militari ukoll jekk min jagħmel ir-reat ma jkunx baqa’ suġġett għal-liġi militari. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet tal-artikolu li jiġi minnufih wara dan, meta reat li skont dan l-Att għandu jiġi trattat minn qorti marzja li jiġi kommess jew ikun raġonevolment maħsub li ġie kommess, minn xi persuna fil-waqt li tkun suġġetta għal-liġi militari, allura dwar dak ir-reathi għandha tiġi trattata, għall-finijiet tad-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att dwar l-arrest, t-tiżmim f’kustodja, l-investigazzjoni ta’ akkużi, il-proċess u piena minn qorti marzjali (inklużi konferma, reviżjoni, kunsiderazzjoni mill-ġdid u sospensjoni) u l-esekuzzjoni ta’ sentenzi bħala li baqgħet suġġetta għal-liġi militari minkejja li ma tkunx f’xi żmien baqgħet hekk suġġett a. (2) Meta, fil-waqt li persuna tkun taħt kustodja militari bis-saħħa ta’ dan l-artikolu (kemm qabel, matul jew wara l-proċess) hi tagħmel, jew tkun raġonevolment maħsuba li għamlet, xireat li kieku kienet suġġetta għal-liġi militari kien ikunreat skont dan l-Att li għandu jiġi trattat minn qorti marzjali, allura dwar dak ir-reat jew ir-reat maħsubhi għandha tiġi trattata, għall-finijiet tad-disposizzjonijiet ta’ dan l-Atti msemmija fl-aħħar su bartikolu qabel dan u tad-disposizzjonijiet tiegħu dwar trattazzjoni sommarja ta’ akkużi, bħala li kienet suġġetta għal-liġi militari meta kien sar jew kien maħsub li sar ir-reatu bħala li baqgħet suġġetta għal-liġi militari wara dan. (3) Meta bis-saħħa ta’ xi wieħed mill-aħħar żewġ su bartikoli qabel dan persuna titqies li tkun f’xi żmien suġġetta għal-liġi militari għall-finijiet ta’ xi disposizzjoni ta’ dan l-Att, dik id-disposizzjoni għandha tapplika għaliha- (a) jekk ikollha xirank militari, bħal ma tapplika għal persuna li jkollha dak ir-rankjekk ikollha xirankmilitari; (b) f’kull każ ieħor bħal ma tapplika għal persuna li jkollha r-rank li kellha qabel meta l-aħħar kienet suġġetta għal-liġi militari: Iżda dwar kull żmien wara li tkun ġiet kundannata għar-reat in kwistjoni u l-kundanna tkun ġiet konfermata l-imsemmija disposizzjoni għandha tapplika għaliha (f’kull każ) bħal ma tapplika għal suldat. (4) Meta apparti minn dan is-subartikolu xi disposizzjoni ta’ dan l-Att kienet tkun skont l-aħħar su bartikolu qabel dan tapplika għal persuna, dwar reati differenti, kif tapplika għal persuna b’ranks differenti, għandha tapplika għaliha bħala persuna li jkollha l-inqas minn dawk ir-ranks Meta apparti minn dan is-subartikolu xi disposizzjoni ta’ dan l-Att kienet tkun skont l-aħħar su bartikolu qabel dan tapplika għal persuna, dwar reati differenti, kif tapplika għal persuna b’ranks differenti. 131. Limitazzjoni ta’ żmien għal proċessi taħt liġi militari. Emendat: LVIII.1974.68. (1) Ebda persuna ma għandha tiġi proċessata minn qorti marzjali għal reat, li ma jkunx wieħed kontra l-artikolu 44 jew 45 jew diżerzjoni, kemm-il darba l-proċess ma jinbedix fi żmien tliet snin wara li jsir ir-reat, iżda għandu jiġi injorat kull żmien li matulu hi kienet priġunier tal-gwerra u kull żmien li matulu kienet nieqsa illegalment: Iżda- (a) fil-każ ta’ reat kontra l-artikolu 75 meta proċedimenti għal xi reatċivi li korrispondenti għandhom, bis-saħħa ta’ xi liġi, jinbdew fi żmien limitat, dak il-limitu ta’ żmien għandu japplika għall-proċess dwar ir-reat skont l-imsemmi artikolu 75 minflok id-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan is-subartikolu; (b) bla ħsara ta’ kull limitu ta’ żmien bħal dak imsemmi fl-aħħar paragrafu qabel dan, persuna tista’ tiġi proċessata minn qorti marzjali għal reatċivi li minkejja li jkun magħmul aktar minn tliet snin qabel ma jibda l-proċess, jekk l-Avukat Ġenerali jagħti l-kunsens għal dak il-proċess. (2) Meta persuna li tkun ikkommettiet reat ta’ diżerzjoni, li ma jkunx diżerzjoni waqt servizzattiv, tkun wara l-egħmil tar-reat serviet bħala membru tal-forza regolari kontinwament b’mod eżemplari għal mhux inqas minn tliet snin, hi ma għandhix tiġi proċessata għal dak ir-reat. (3) Persuna ma tistax tiġi proċessata bis-saħħa tas-subartikolu (1) tal-aħħar artikolu qabel dan ħlief jekk il-proċess tagħha jinbeda fi żmien tliet xhur wara li ma tkunx baqgħet suġġetta għal-liġi militari jew jekk il-proċess tagħha jkun għal reatċivili u l-Avukat Ġenerali jagħti l-kunsens tiegħu għall-proċess: Iżda dan is-subartikolu ma għandux japplika għal reat kontra l-artikolu 44 jew 45 jew għal diżerzjoni. (4) Persuna ma għandhiex tiġi arrestata jew miżmuma taħt kustodja bis-saħħa tas-subartikolu (1) tal-aħħar artikolu qabel dan għal reat fi kwalunkwe żmien wara li ma tkunx baqgħet li tista’ tiġi proċessata għar-reat. Relazzjonijiet bejn li ġimilitari uq rati ċivili u finalità ta’ proċess i 132. Ġurisdizzjoni ta’ qrati ċivili. (1) Meta persuna suġġetta għal-liġi militari- (a) tkun ġiet proċessata għal reat minn qorti marzjali jew kellha reat li hi tkun għamlet li ġie meħudin konsiderazzjoni minn qorti marzja li meta ikkundannatha; jew (b) tkun ġiet akkużata b’reat skont dan l-Att u l-akkuża kienet ġie t trattata sommarjament mill-uffiċjal kmandant tagħha jew mill-awtorità superjuri xierqa, qortiċivi li ma tkunx tista’ wara tipproċessaha għal reat li sostanzjalment ikun l-istess bħal dak ir-reat, iżda ħlief kif intqal qabel ebda ħaġa f’dan l-Att ma għandha tiftiehem li tnaqqas il-ġurisdizzjoni ta’ xi qrati ċivili li tipproċessa persuna suġġetta għal dan l-Att għal reat. (2) Għall-finijiet ta’ dan l-artikolu- (a) persuna ma għandhiex titqies li ġiet proċessata minn qorti marzja li jekk tiġi miżmuma l-konferma ta’ deċiżjoni tal-qorti marzjali li dik il-persuna hija ħatja tar-reat, jew ta’ deċiżjoni ta’ qorti marzjali li ma hix ħatja tar-reat minħabba ġenn; (b) persuna ma għandhiex titqies li kellha reat li ttieħed inkonsiderazzjoni minn qorti marzja li meta ikkundannatha jekk il-konferma tas-sentenza tiġi miżmuma jew is-sentenza tiġi annullata; (ċ) każ għandu jitqies li ġietrattat sommarjament mill-uffiċjal kmandant jew mill-awtorità superjuri xierqa minkejja lid-deċiżjoni ta’ dak l-uffiċjal jew ta’ dik l-awtorità tkun ġiet annullata, jew is-sentenza ta’ dak l-uffiċjal jew ta’ dik l-awtorità tkun ġiet annullata jew mibdula, meta ġiet riveduta. 133. Persuni ma jiġux proċessati skont dan l-Att għal reati diġà maqtugħin. (1) Meta persuna suġġetta għal-liġi militari- (a) tkun ġiet proċessata għal reat minn qorti ċivili kompetenti, tkun fejn tkun, jew minn qorti marzjali; jew (b) kellha reat li tkun għamlet meħudin konsiderazzjoni meta ġiet kundannata minn qorti marzjali jew minn xi qortiċivili kif intqal qabel; jew (ċ) tkun ġiet akkużata b’reat skont dan l-Att u tkun ġiet liberata, jew kienet instabet ħatja tar-reat, mill-uffiċjal kmandant tagħha jew mill-awtorità superjuri xierqa; jew (d) kellha reat maħfur mill-uffiċjal kmandant tagħha, ma tkunx suġġetta, dwar dak ir-reat li tiġi proċessata minn qorti marzjali jew li l-każ tagħha jiġi trattat sommarjament mill-uffiċjal kmandant tagħha jew mill-awtorità superjuri xierqa. (2) Għall-finijiet ta’ dan l-artikolu- (a) persuna ma għandhiex titqies li ġiet proċessata minn qorti marzja li jekk tiġi miżmuma l-konferma ta’ deċiżjoni ta’ qorti marzjali li dik il-persuna tkun ħatjata r-reat jew ta’ deċiżjoni ta’ qorti marzjali li hi ma tkunx ħatja ta r-reat minħabba ġenn; (b) persuna ma għandhiex titqies li kellha reat li ttieħed inkonsiderazzjoni minn qorti marzja li meta ġiet ikkundannata jekk il-konferma tas-sentenza tiġi miżmuma jew is-sentenza tiġi annullata; (ċ) każ għandu jitqies li ġietrattat sommarjament mill-uffiċjal kmandant jew mill-awtorità superjuri xierqa minkejja lid-deċiżjoni ta’ dak l-uffiċjal jew ta’ dik l-awtorità tkun ġiet annullata, jew is-sentenza ta’ dak l-uffiċjal jew ta’ dik l-awtorità tkun ġiet annullata jew mibdula, meta ġiet riveduta; (d) reat għandu jitqies li jkun ġie maħfur mill-uffiċjal kmandant dwar persuna akkużata bir-reat jekk, u biss jekk, dak l-uffiċjal jew xi uffiċjal awtorizzat minnu biex jagħmel dak li hu meħtieġ dwar ir-reat ikun bit-tagħrif taċ-ċirkostanzi kollha rilevanti għarrafha li ma tkunx ser tiġi akkużata b’dak ir-reat; (e) persuna ordnata taħt l-artikolu 64(2) li tiġi impriġunata jew li tinżamm taħt detenzjoni għal reat kontra dak l-artikolu għandha titqies li ġiet proċessata minn qorti marzjali għar-reat. (3) Meta l-konferma ta’ deċiżjoni ta’ ħati ta’ reat jew deċiżjoni ta’ mhux ħati ta’ reat minħabba ġenn tiġi miżmuma l-akkużat ma għandux jiġi proċessat dar b’oħra minn qorti marzjali għal dak ir-reat ħlief jekk l-ordni li jlaqqa’ l-qorti tal-aħħar jiġi maħruġ mhux aktar tard minn tmienja u għoxrin ġurnata wara l-promulgazzjoni tad-deċiżjoni li tinżamm il-konferma. (4) Ħlief kif provdut fid-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu, proċedimenti għal reati kontra dan l-Att (kemm quddiem uffiċjal kmandant jew awtorità superjuri xierqa jew quddiem qorti marzjali) ma għandhomx jiġu esklużi minħabba maħfra. Inkjesti 134. Bord ta’ inkjesta. Emendat: A.L.148 tal-1975. (1) Bla ħsara ta’ u skont id-disposizzjonijiet ta’ regoli magħmula skont dan l-artikolu (hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejħa "Regoli dwar Bord ta’ Inkjesta"), il-Kmandant jew xi uffiċjal tal-forza mogħtis-setgħa minn jew skont dawk ir-regoli li jagħmel hekk jista’ jlaqqa’ bord ta’ inkjestabiex jinvestiga u jirrapporta fuq fatti dwar- (a) l-assenza ta’ xi persuna suġġetta għal-liġi militari; (b) il-qbid ta’ xi persuna bħal dik mill-għadu; (ċ) il-mewt ta’ xi persuna fi stabbiliment militari meta ma tkunx meħtieġali ssir inkjesta fuq il-mewt minn xi awtorità ċivili; (d) kull ħaġa’ oħra ta’ klassi speċifikata f’dawk ir-regoli jew riferita għal dak il-bord mill-Kmandant jew minn xi uffiċjal kif intqal qabel, u bord ta’ inkjesta għandu, jekk jiġi ordnat li jagħmel hekk, jagħti l-fehma tiegħu fuq xi kwistjoni li tinqala’ minn kwalunkwe ħaġa riferita lill-bord. (2) Bord ta’ inkjesta għandu jkun magħmul minn president, li jkun uffiċjal li ma jkunx taħt il-grad ta’ kaptan u li jkun suġġett għal-liġi militari u minn mhux anqas minn żewġ membri oħra li kull wieħed minnhom jew ikun persuna suġġetta għal-liġi militari jew persuna li ma tkunx hekk suġġetta li tkun fis-servizz tal-Gvern ta’ Malta. (3) Bla ħsara tad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, regoli dwar bord ta’ inkjesta jistgħu jipprovdu dwar il-laqgħa, il-kostituzzjoni u l-proċeduri ta’ bord ta’ inkjesta u, bla ħsara tal-ġeneralità ta’ dak li ntqal qabel, jistgħu, jipprovdu dwar kull ħaġa jew xi ħaġa minn dan li ġej: (a) ir-regoli dwar provi li għandhom jiġu mħarsa minn bord ta’ inkjesta u s-smigħ ta’ provi quddiem bord bħal dawk, hekk iżda li r-regoli għandhom jipprovdu biex tittieħed ix-xiehda bil-ġurament jew b’dikjarazzjoni ħlief f’dawk iċ-ċirkostanzi li jekk ix-xiehda kellha tittieħed f’qorti marzja li l-ġurament kien jista’ jiġi dispensat; (b) bla ħsara tad-disposizzjonijiet tal-artikolu li jiġi minnufih wara dan, ir-reġistrar fil-kotba tas-servizz ta’ deċiżjonijiet tal-bord ta’ inkjesta f’dawk il-każijiet li jistgħu jiġu provduti bir-regoli; (ċ) dawk il-ħwejjeġ inċidentali u supplimentari kif jidher li jkunu meħtieġa għall-fini tar-regoli. (4) Regoli dwar Bord ta’ Inkjesta għandhom jipprovdu biex jiġi żgurat li kull xhud jew persuna oħra li tista’ tiġi effettwata mid-deċiżjoni ta’ bord ta’ inkjesta jkollha l-opportunità li tkun preżenti, ura ppreżentata, fis-seduti tal-bord jew f’parti minnhom kif jista’ jiġi speċifikat minn jew skont ir-regoli. (5) Xiehda mogħtija quddiem bord ta’ inkjesta ma għandhiex tiġi milqugħa kontra kwalunkwe persuna fi proċedimenti quddiem qorti marzjali, uffiċjal kmandant jew awtorità superjuri xierqa, li ma jkunux proċediment għal reat kontra l-artikolu 65 jew għal reat kontra l-artikolu 75 meta r-reat ċivi li korrispondenti jkunsperġur. (6) Is-setgħa għall-egħmil ta’ Regoli dwar Bord ta’ Inkjesta għandha tiġi eżerċitata mill-Ministru; u d-disposizzjonijiet tal-artikolu 4) għandhom japplikaw għal dawk ir-regoli kif japplikaw għal regolamenti u ordnijiet magħmula taħt dak l-artikolu. 135. Inkjesti dwar assenza. (1) Metabord ta’ inkjesta li jkun qed jistħarreġ l-assenza ta’ uffiċjal jew raġel tal-forza jirrapporta li jkun assenta ruħu mingħajr leave jew mingħajr raġuni xierqa għal perijodu speċifikat fir-rapport, li ma jkunx anqas minn wieħed u għoxrin ġurnata, reġistrazzjoni tar-rapport għandha skont ir-Regoli dwar Bord ta’ Inkjesta titniżżel fil-kotba tas-servizz. (2) Reġistrazzjoni mniżżla skont l-aħħarsubartikolu qabel dan għandha, kemm-il darba l-assenti ma jerġax lura sussegwentement, jew ma jiġix arrestat, jew ir-rapport tal-bord ta’ inkjesta, ma jiġix annullat mill-kmandant jew minn bord ieħor ta’ inkjesta i kollha l-istess effett bħal kundanna minn qorti marzjali għal diżerzjoni. 136. Inkjesti reġimentali. Emendat: A.L.148 tal-1975. (1) Uffiċjal tal-forza awtorizzat f’dak is-sens minn jew skont regolamenti magħmula mill-Ministru taħt dan l-artikolu jista’ jġiegħel li inkjesta tinżamm f’dak il-modu minn dik il-persuna jew dawk il-persuni kif jista’ jiġi speċifikat minn jew stabbilit skont dawk ir-regolamenti (li tkun persuna jew ikunu persuni li kull waħda minnhom tkun jew suġġetta għal-liġi militari jew, jekk ma tkunx hekk suġġetta, tkun fis-servizz tal-Gvern ta’ Malta), dwar kull ħaġahekk speċifikata jew stabbilita: Iżda ma għandhiex issir inkjesta skont dan l-artikolu dwar: (a) l-assenza ta’ persuna li tkun suġġetta għal-liġi militari; jew (b) il-qbid ta’ xi persuna bħal dik mill-għadu. (2) Regolamenti skont dan l-artikolu jistgħu jipprovdu dwar regoli dwar provi li għandhom jiġu mħarsa fl-inkjesti miżmuma skont dan l-artikolu u dwar kif tittieħed ix-xiehda f’dawk l-inkjesti, u jistgħu jawtorizzaw is-smigħ ta’ xiehda bil-ġurament jew b’dikjarazzjoni, u l-għoti ta’ ġuramenti, f’dawk il-każijiet li jistgħu jiġu speċifikati minn jew skont ir-regolamenti. (3) L-artikolu 134) għandhom japplikaw għal inkjesti miżmuma bis-saħħa ta’ dan l-artikolu bis-sostituzzjoni ta’ riferenzi għal regolamenti skont dan l-artikolu minflok riferenzi għal Regoli dwar Bord ta’ Inkjesta u ta’ riferenzi għal inkjesta miżmuma bis-saħħa ta’ dan l-artikolu minflok riferenzi għal bord ta’ inkjesta; u l-artikolu 4) għandhom japplikaw għal regolamenti magħmula skont dan l-artikolu kif japplikaw għal regolamenti magħmula skont dak l-artikolu. Disposizzjonijiet mixxellanji 137. Nomina ta’ avukatimħallfin. Emendat: LVIII.1974.68. In-nomina ta’ persuna biex tagħmilha ta’ avukat imħallef f’xi qorti marzja li għandha ssir mill-Avukat Ġenerali jew f’ismu u, f’każijiet meta ma jkunx prattikabbli għalih li jagħmel hekk, tista’ ssir mill-uffiċjal li jlaqqa’ l-qorti. 138. Promulgazzjoni. Kull deċiżjoni, sentenza, determinazzjoni jew ħaġa oħra meħtieġa b’dan l-Att li tiġi promulgata għandha tiġi promulgata jew billi tiġi komunikata lill-akkużat jew b’dak il-mod l-ieħor kif jista’ jiġi preskritt jew kif uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma jew l-awtorità ta’ reviżjoni, skont il-każ, jistgħu jordnaw. 139. (1) Il-proċess ta’ qorti marzja li għandu jinżamm fil-kustodja tal-Avukat Ġenerali għal mhux inqas minn sitt snin, li jkun żmien biżżejjed biex jiġu żgurat li d-drittijiet mogħtija biż-żewġ su bartikoli li jiġu wara dan ikunu jistgħu jiġu eżerċitati. (2) Bla ħsara tad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, kull persuna proċessata minn qorti marzja li jkollha d-dritt li tikseb mingħand l-Avukat Ġenerali fuq talba fi kwalunkwe żmien li jkun matul iż-żmien rilevanti u billi tħallas għaliha skont ir-rata kif tista’ tiġi preskritta kopja tal-proċess tal-qorti. (3) Meta persuna proċessata minn qorti marzja li tmut matul iż-żmien rilevanti l-eredi tagħha, jew kull persunali fil-fehma tal-Avukat Ġenerali għandha titqies għall-finijiet ta’ dan is-subartikolu bħala l-eredi tagħha jkollhom bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, id-dritt li jiksbu mingħand l-Avukat Ġenerali fuq talba fi kwalunkwe żmien li jkun matul iż-żmien ta’ tnax-il xahar mill-mewt u billi tħallas għaliha skont ir-rata preskritta kopja tal-proċess tal-qorti. (4) Jekk, fuq applikazzjoni skont xi wieħed mill-aħħar żewġ su bartikoli qabel dan għal kopja ta’ xi proċess, il-Ministru jiċċertifika li jkun meħtieġ għal raġunijiet ta’ sigurtà li l-proċess jew xi parti minn u ma għandux jinkixef, l-applikant ma jkollux dritt għal kopja tal-proċess jew parti tal-proċess li għalihom iċ-ċertifikat jirriferi xxi. (5) F’dan l-artikolu "iż-żmien rilevanti", dwar persuna proċessata minn qorti marzjali, tfisser il-perijodu ta’ ħames snin li jibda mid-data tal-liberazzjoni tagħha jew, meta tkun misjuba ħatja, tal-promulgazzjoni tad-deċiżjoni u sentenza jew, meta deċiżjoni ta’ ħati ma tkunx konfermata, tal-promulgazzjoni tat-tiżmim tal-konferma: Iżda meta l-proċedimenti jkunu dwar żewġ akkużi jew iżjed u l-akkużat kien liberat fuq akkuża waħda jew iżjed u misjub ħati fuq oħra jew oħrajn, iż-żmien rilevanti għandu jkun il-perijodu ta’ ħames snin li jibda mid-data tal-promulgazzjoni tad-deċiżjoni jew deċiżjonijiet ta’ ħati u s-sentenza dwarha jew it-tiżmim tal-konferma ta’ dik id-deċiżjoni jew dawk id-deċiżjonijiet. (6) Kull riferenza f’dan l-artikolu għall-proċess ta’ qorti marzja li tinkludi riferenza għal proċess dwar il-konferma jew ir-reviżjoni ta’ deċiżjonijiet u sentenza tal-qorti marzjali. 140. Indennizz għal uffiċjali tal-ħabs eċċ. Ma tista’ tittieħed ebda azzjoni dwar xi ħaġa magħmula minn kwalunkwe persuna inesekuzzjoni ta’ sentenza militari ta’ priġunerija jew detenzjoni jekk l-egħmil tagħha kien ikun legali li ma kienx għal difett f’xi mandat jew att ieħor magħmul għall-finijiet ta’ dik is-sentenza. 141. Regolamenti addizzjonali. (1) Meta xi ħaġa awtorizzata jew meħtieġab fit-Taqsima III jew b’din fit-Taqsima ta’ dan l-Att li tiġi preskritta ma tkunx tista’ tiġi preskritta b’mod xieraq jew konvenjenti bir-Regoli ta’ Proċedura, kull ħaġa bħal dik tista’ tiġi preskritta b’regolamenti taħt dan l-artikolu. (2) Regolamenti taħt dan l-artikolu jistgħu jsiru mill-Ministru, u d-disposizzjonijiet tal-artikolu 4) għandhom japplikaw għal dawn ir-regolamenti kif japplikaw għal reġolamenti magħmula taħt dak l-artikolu. 142. Restituzzjoni jew kumpens dwar serq, eċċ. (1) Id-disposizzjonijiet li ġejjin għandhom ikollhom effett meta persuna tkun instabetħatja minn qorti marzjali ta’ reat kontra l-artikolu 43, 57(1) jew 58, jew ta’ reatċivi li korrispondenti taħt l-artikolu 75, jew ta’ ksib illegali xort’oħra ta’ xi proprjetà. (2) Jekk xi proprjetà li tinkiseb illegalment kif intqal qabel tinstab fil-pussess ta’ min jagħmel ir-reat, jista’ jiġi ordnat li tiġi konsenjata jew imħallsa lill-persuna li tidher li tkun is-sid tagħha. (3) Jekk tinstab fil-pussess ta’ min jagħmel ir-reat xi proprjetà (li ma tkunx flus) li tidher li tkun miksuba minnu billi jkun bidel jew partat xi proprjetà miksuba illegalment kif intqal qabel, jista’ jiġi ordnat li l-proprjetà tiġi konsenjata lill-persuna li tidher li tkun is-sid tal-proprjetà miksuba illegalment. (4) Meta flus jinsabu fil-pussess ta’ min jagħmel ir-reat, kemm jekk ikun jidher li jkunu miksuba kif intqal qabel kemm jekk le, jista’ jsir ordni li jkollha titħallas minn dawk il-flus lill-persuna li tidher li tkun is-sid tal-proprjetà miksuba illegalment dik is-somma kif jista’ jiġi speċifikat fl-ordni bħala kumpens jew bħala parti mill-kumpens tat-telf kawżat lill-imsemmija persuna bir-reat, sa fejn ma tkunx kumpensata xort’oħra skont dan l-Att jew bil-ksib lura tal-proprjetà miksuba illegalment. (5) Meta xi proprjetà li tkun ġiet miksuba illegalment kif intqal qabel tkun ġiet mibjugħa jew mogħtija b’rahan lil xi persuna oħra li f’dak iż-żmien ma kenitx taf li kienet ġiet miksuba illegalment, jista’ jsir ordni li, bil-kondizzjoni li l-proprjetà mibjugħa jew mogħtija kif intqal qabel tiġi restitwita lil sidha, għandha titħallas lill-imsemmija persuna l-oħra, mill-flus li jinstabu fil-pussess ta’ min jagħmel ir-reat (kemm jekk ikun jidher li l-flus ikun u r-rikavat tal-bejgħ jew tal-għoti b’rahan), dik is-somma kif jista’ jiġi speċifikat fl-ordni bħala kumpens jew bħala parti tal-kumpens għat-telf kawżat lilha bħala konsegwenza tal-bejgħ jew tal-għoti b’rahan. (6) Meta xi parti mill-proprjetà miksuba illegalment kif intqal qabel tkun ingħatat bi tpartit lil xi persuna oħra li f’dak iż-żmien ma kenitx taf li kienet ġiet miksuba illegalment, jistajsir ordni li, bil-kondizzjoni li l-proprjetà mogħtija kif intqal qabel tiġi restitwita lil sidha, għandha tingħata lura lill-imsemmija persuna l-oħra l-proprjetà li tkun ittieħdet bitpartit mal-proprjetà miksuba illegalment. (7) Ordni taħt dan l-artikolu jista’ jsir mill-qorti marzja li li ssib lill-akkużat ħati, mill-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma, jew minn awtorità ta’ reviżjoni; u f’dan l-artikolu l-espressjoni " ikun jidher" tfisser li jkun jidher lill-qorti, uffiċjal jew awtorità li tagħmel l-ordni. (8) Ordni taħt dan l-artikolu magħmul minn qorti marzja li ma għandux ikollu effett sakemm jiġi konfermat mill-uffiċjal li għandu l-jedd li jikkonferma; u d-disposizzjonijiet ta’ din fit-Taqsima ta’ dan l-Att dwar konferma u reviżjoni tal-proċedimenti ta’ qrati marzja li għandhom japplikaw għal ordni taħt dan l-artikolu kif japplikaw għal sentenza. (9) L-esekuzzjoni ta’ ordni skont dan l-artikolu għandha tiġi sospiża- (a) f’kull każ, sakemm jgħaddiż-żmien li fih a ppell jista’ jsir taħt din fit-Taqsima ta’ dan l-Att lill-Qorti tal-Appell Kriminali; (b) jekk isirappell bħal dak, sakemm l-appell jiġi deċiż jew deżert, u meta l-esekuzzjoni ta’ dak l-ordni kif intqal qabel tiġi sospiża taħt dan l-artikolu- (i) ma jkollux effett jekk il-kundanna tiġi annullata fl-appell; (ii) il-Qorti tal-Appell tista’ b’ordni tannulla jew tibdel l-ordni għalkemm il-kundanna ma tkunx ġiet annullata; (iii) għandhom jittieħdu dawk il-passi għall-kustodja, matul il-perijodu li matulu l-esekuzzjoni tal-ordni tkun sospiża, tal-proprjetà ordnata li tingħata lura jew konsenjata jew tal-flus li għalihom l-ordni jkun japplika kif jista’ jiġi preskritt jew kif il-Qorti tal-Appell tista’ tordna. (10) Minkejja kull ħaġa li tinsab fl-aħħar subartikolu qabel dan, ordni taħt dan l-artikolu ma għandux, sa fejn ikun dwar il-konsenja ta’ proprjetà lill-persuna li tidher li tkun is-sid tagħha, jiġi sospiż jekk il-qorti, l-uffiċjal jew l-awtorità li tagħmel l-ordni tordna l-kuntrarju f’xi każ li fih, fil-fehma tal-qorti, tal-uffiċjal jew tal-awtorità, it-titolu għall-proprjetà ma jkunx kontestat. (11) Ordni taħt dan l-artikolu ma jeskludix id-dritt ta’ xi persuna, ħlief min jagħmel ir-reat jew l-aventi kawża tagħha, li tikseb lura xi proprjetà konsenjata jew imħallsa skont ordni bħal dak mingħand il-persuna li lilha tkun ġiet konsenjata jew imħallsa. TAQSIMA V TELF U TNAQQIS U IMPOSIZZJONI TA’ RESPONSABBILTAJIET TA’ MANTENIMENT 143. Disposizzjonijiet ġenerali. (1) Ebda telf mill-paga ta’ uffiċjal jew ta’ raġel tal-forza regolari ma għandu jiġi impost jekk ma jkunx awtorizzat minn jew skont dan l-Att jew xi liġi oħra. (2) Minkejja kull tnaqqis mill-paga ta’ uffiċjal jew raġel tal-forza regolari, hu għandu (bla ħsara ta’ xi telf) jibqa’ jirċievi paga li ma tkunx anqas minn l-anqas rata li tista’ tiġi preskritta b’ordni tal-Ministru. (3) Minkejja li telf tal-paga ta’ persuna għal xi perijodu jkun ġie ordnat skont dan l-Att, hi tista’ tibqa’ tirċievi paga b’dik l-anqas rata kif intqal qabel, iżda l-ammonti rċevut għal dak il-perijodu jista’ jinġabar lura minn għandha bi tnaqqis mill-paga. (4) Kull ammont awtorizzat li jitnaqqas mill-paga ta’ uffiċjal jew raġel tal-forza regolari jista’ jitnaqqas minn kull bilanċ (ta’ paga jew xort’oħra) li jista’ jkun dovut lilu, u riferenzi f’dan l-Att għal tnaqqis mill-paga għandhom jiftehmu skont hekk. 144. Telf mill-paga minħabba assenza mid-dmirijiet. (1) Il-paga ta’ uffiċjal jew ta’ raġel tal-forza regolari tista’ tintilef- (a) għal kull ġurnata ta’ assenza f’dawk iċ-ċirkostanzi li jikkostitwixxu reat skont l-artikolu 50 jew 51 jew, jekk il-Kmandant jew uffiċjal awtorizzat minn uhekk jordna, ta’ assenza oħra mingħajr permess; (b) għal kull ġurnata ta’ priġunerija, detenzjoni jew fieldpunishment mogħtija skont dan l-Att minn qorti marzjali jew mill-uffiċjal kmandant, jew ta’ priġunerija jew detenzjoni li jeħel b’sentenza ta’ qorti ċivili; (ċ) meta jinsabħati (minn qorti marzjali jew mill-awtorità superjuri xierqa jew mill-uffiċjal kmandant tiegħu) ta’ reat skont dan l-Att, għal kull ġurnata (sew jekk tkun qabel kemm jekk tkun wara li jinsabħati) li fiha jkun fisptar minħabba mard jew korriment ċertifikat mit-tabib xieraq li ġiekawżat mir-reat. (2) Il-paga ta’ uffiċjal jew raġel tal-forza regolari tista’ tintilef għal kull ġurnata ta’ assenza minħabba li jkun inqabad priġunier tal-gwerra jekk il-Kmandant jew uffiċjal ieħor awtorizzat minnu jkun sodisfatt- (a) li jkun inqabad priġunier tal-gwerra minħabba nuqqas ta’ ubbidjenza ta’ ordnijiet jew għax ikun naqas volontarjament milli jaqdid-dmirijiet tiegħu; jew (b) li wara li jkun inqabad priġunier tal-gwerra ma jkunx ħal-passi raġonevoli li seta jieħu biex jerġa’ jingħaqad mas-servizz; jew (ċ) li wara li jkun inqabad priġunier tal-gwerra jkun qeda jew għin lill-għadu fil-prosekuzzjoni ta’ ostilitajiet jew f’miżuri maħsuba biex jinfluwenzaw il-moral jew b’kull mod ieħor ikun liema jkun li ma jkunx awtorizzat mill-użu internazzjonali, u ebda ħaġa fil-paragrafu (a) tal-aħħar su bartikolu qabel dan ma għandha tapplika għal assenza minħabba qbid bħala priġunier tal-gwerra. (3) Għall-finijiet tad-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu n-numru ta’ ġranet ta’ assenza ta’ persuna jew li fihom tkun l-isptar għandu jiġi kalkulat kif ġej: (a) in-numru ta’ ġranet għandu jiġi kalkulat minn meta l-assenza jew, skont il-każ, iż-żmien li jagħmel fl-isptar ji bdew; (b) kull perijodu ta’ erbgħa u għoxrin siegħa għandu jitqies bħala ġurnata u, ħlief kif provdut hawnhekk iżjed ’il quddiem, parti minn ġurnata għandha titqies bħala ġurnata sħiħa; (ċ) meta l-perijodu totali ta’ assenza jew taż-żmien li jagħmel fl-isptar ikun inqas minn sitt sigħat, dan ma għandux jingħadd ħlief jekk il-persuna kienet, minħabba l-assenza tagħha jew li kienet fl-isptar, imfixkla milli tagħmel xi dmir militari li minħabba f’hekk kellu jsir minn xi persuna oħra. 145. Tnaqqis għall-ħlas ta’ pieni ċivili. Meta persuna kkundannata jew ordnata minn qorti ċivili (f’Malta jew barra minn Malta) biex tħalla s somma bħala multa jew ammenda, penali, danni, kumpens jew spejjeż minħabba li tkun ġiet akkużata quddiem il-qorti b’reat tkun fiż-żmien tal-kundanna jew tal-ordni, jew sussegwentement issir membru tal-forza regolari, allura jekk dik is-somma kollha jew parti minnha titħallas minn jew f’isem xi awtorità militari, l-ammont tal-ħlas jista’ jitnaqqas mill-paga tagħha. 146. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att dwar l-imposizzjoni ta’ stoppages bħala piena, meta, wara dik l-investigazzjoni kif tista’ tiġi preskritta jkun jidher lill-Kmandant jew lil uffiċjal awtorizzat minn u li xi telf ta’, jew ħsaralil, proprjetà pubblika jew tas-servizz ikun ġie kawżat minn xiegħmil ħażin jew minn xi traskuraġni ta’ uffiċjal jew raġel tal-forza regolari (hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejjaħ "il-persuna responsabbli"), il-Kmandant jew l-uffiċjal awtorizzat jista’, bla ħsara għad-disposizzjonijiet tas-subartikolu (2), jordna lill-persuna responsabbli (kemm jekk tkun kif ukoll jekk ma tkunx membru tal-forza regolari fiż-żmien tal-egħmil tal-ordni) li tħallas bħala kumpens jew parti mill-kumpens għat-telf jew ħsara, dik is-somma li tista’ tiġi speċifikata fl-ordni; u kull somma bħal dik, jekk ma titħallasx xort’oħra mill-persuna responsabbli, tista’ titnaqqas mill-paga tagħha. (2) Ma għandu jsir ebda ordni skont l-aħħarsu bartikolu qabel dan, jekk fi proċedimenti quddiem qorti marzjali, l-awtorità superjuri xierqa jew l-uffiċjal kmandant tal-persuna responsabbli, dik il-persuna- (a) tkun ġiet liberata f’ċirkostanzi li jinvolvu deċiżjoni li hima kenitx ħatja tal-egħmil ħażin jew tat-traskuraġni inkwistjoni; jew (b) tkun weħlet stoppages dwar l-istess telf jew ħsara, iżda bla ħsara ta’ dak li ntqal qabel, il-fatt li xi proċedimenti bħal dawk ikunu nġiebu dwar l-egħmil ħażin jew it-traskuraġni inkwistjoni ma jfixkilx l-egħmil ta’ ordni jew it-tnaqqis skont l-aħħar su bartikolu qabel dan. 147. Tnaqqis dwar ħsara tal-barrack. (1) Meta ssir ħsara lil xi post fejn unità jew iżjed minn unità wahda tal-forza regolari jew xi parti minn dawk l-unitajiet jkunu alloġġjati jew billetted, jewximpjanti, għamara jew oġġetti f’dak jew li jkunu ta’ dak il-post issirilhom ħsara jew jintilfu, allura jekk ikun jidher wara dik l-investigazzjoni li tista’ tiġi preskritta li l-ħsara jew it-telf ikun sar b’egħmil ħażin jew bi traskuraġni ta’ persuni li jkunu parti minn xi waħda minn dawk l-unitajiet jew parti ta’ unitajiet li jkunu qed jokkupaw il-post u jkun sar fi żmien meta kienu hekk qed jokkupawh, iżda li l-imsemmija persuni ma jistgħux jiġu identifikati, kull persuna li tappartjeni lill-imsemmija unitajiet jew parti ta’ unitajiet tista’ tkun meħtieġa li tikkontribwixxi bħala sehem mill-kumpens għall-ħsara jew telf dak l-ammont li jista’ bil-mod preskritt jiġi stabbilit li jkun ġust, u l-ammont jista’ jitnaqqas mill-paga tagħha. (2) L-aħħar subartikolu qabel dan japplika wkoll għal bastimenti, ferroviji u inġenji tal-ajru li fihom ikunu qed jinġarru unitajiet jew parti ta’ unitajiet tal-forza regolari, u riferenzi għal postijiet, alloġġi u okkupazzjoni għandhom jiftehmu skont hekk. 148. Maħfra ta’ telf u tnaqqis. Kull telf jew tnaqqis impost skont l-aħħar erba’ artikoli qabel dan jistgħu jinħafru mill-Kmandant jew b’dak il-modu minn dik l-awtorità kif jista’ jiġi preskritt. 149. Ordnijiet ta’ manteniment u ta’ filjazzjoni jiġu infurzati bi tnaqqis mill-paga. (1) Meta bis-saħħa ta’ sentenza, digriet jew ordni ieħor li jista’ jiġi esegwit f’Malta jkun sarordni kontra xi persuna (hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejħa "il-konvenut") għall-ħlas ta’ xi somma perjodika jew xi somma oħra speċifikatafih għal jew dwar- (a) il-manteniment tal-mara, u lied jew axxendent tiegħu; jew (b) l-ispejjeż li jsiru fil-proċedimenti dwar kull ordni bħal dak minn jew f’isem il-persuna li favur tagħha l-ordni jkun sar, u l-konvenut ikun uffiċjal jew raġel tal-forza regolari, allura (kemm jekk kien kif ukoll jekk ma kienx membru ta’ dik il-forza meta l-imsemmi ordni jkun sar) il-Kmandant jew xi uffiċjal ieħor awtorizzat minnu jista’ jordna li dik is-somma għandha titnaqqas mill-paga tal-konvenut u a pproprjata bħal a ħlas jew bħala parti mill-ħlas tal-ammont dovut skont l-ordni tal-qortiki f il-Kmandant jew l-uffiċjal jidhirlu xieraq. (2) Meta qorti li tagħmel ordni skont l-artikolu 381(3) tal-Kodiċi ta’ Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili, jew li tibdel jew tħassar xi ordni bħal dak tkun taf, li l-konvenut ikun uffiċjal jew raġel tal-forza regolar i l-qorti għandha ġġiegħel lir-reġistratur tal-qorti li jibgħat kopja tal-ordni lill-Kmandant jew lill-uffiċjal awtorizzat minnu. (3) Il-Kmandant jew l-uffiċjal awtorizzat minnu jista’ b’ordni jibdel jew iħassar kull ordni li jkun ġie magħmul qabel bis-saħħa ta’ dan l-artikolu, u jista’ jqis kull ordni magħmul skont dan l-artikolu bħala sospiż f’kull żmien fil-waqt li l-persuna li kontriha jkun sar l-ordni tkun nieqsa kif imsemmi fl-artikolu l44(1)(a). 150. Tnaqqis mill-paga għall-manteniment tal-mara jew tal-ulied. (1) Meta l-Kmandant jew xi uffiċjal awtorizzat minnu jkun sodisfattli uffiċjal jew raġel tal-forza regolari jkun qed jittraskura, mingħajr raġuni ġusta, li jmantni lill-martu jew lil xi ħadd minn uliedu taħt it-tmintax-il sena l-Kmandant jew l-uffiċjal jista’ jordna li dik is-somma titnaqqas mill-paga tiegħu u tiġi approprjata għall-manteniment ta’ martu jew ulieduki f il-Kmandant jew l-uffiċjal jidhirlu xieraq. (2) Jekk fuq applikazzjoni magħmula lill-Kmandant jew lill-uffiċjal awtorizzat minnu għal ordni bis-saħħa tal-aħħar su bartikolu qabel dan, il-Kmandant jew l-uffiċjal ikun sodisfatt li prima facie ikun hemm każ għall-egħmil ta’ ordni bħal dak, jista’ jagħmel ordni interim għal dak it-tnaqqis u approprjazzjoni kif imsemmi fl-aħħar subartikolu qabel dan li jseħħ sakemm il-każ jitkompla jiġi eżaminat. (3) Meta ordni jkun fis-seħħ bis-saħħa tas-subartikolu (1) tal-aħħar artikolu qabel dan għat-tnaqqis favur xi persuna mill-paga ta’ uffiċjal jew raġel tal-forza regolari, ebda tnaqqis mill-paga tiegħu favur l-istess persuna ma jista’ jiġi ordnat bis-saħħa tad-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu. (4) Il-Kmandant jew l-uffiċjal awtorizzat minnu jista’ b’ordni jibdel jew iħassar kull ordni li jkun magħmul qabel bis-saħħa ta’ dan l-artikolu, u jista’ jqis kull ordni magħmul skont dan l-artikolu bħala sospiż f’kull żmien fil-waqt li l-persuna li kontriha jkun sar l-ordni tkun nieqsa kif imsemmi fl-artikolu 144(1)(a). 151. Limitu ta’ tnaqqis skont l-artikoli ta’ qabel u effett fuq telf mill-paga. (1) Is-somma mnaqqsa bis-saħħa tal-aħħar żewġ artikoli qabel dan ma għandhomx flimkien ikunu iżjed minn - (a) fil-każ ta’ uffiċjal, minn tlieta sebgħa tal-paga tiegħu; (b) fil-każ ta’ warr ant officer jew uffiċjal bla kummissjoni mhux taħt ir-rank ta’ surġent, żewġ terzi tal-paga tiegħu; (ċ) fil-każ ta’ xi raġel ieħor tal-forza, tliet kwarti mill-paga tiegħu. (2) Meta xi tnaqqis ikun ordnat skont xi wieħed mill-aħħar żewġ artikoli qabel dan mill-paga ta’ persuna u (kemm qabel jew wara li t-tnaqqis ikun ordnat) dinteħel telf ta’ paga minn jew bħala konsegwenza ta’ deċiżjoni jew sentenza ta’ qorti marzjali jew ta’ deċiżjoni jew award tal-awtorità superjuri xierqa jew tal-uffiċjal kmandant tiegħu, it-telf ta’ paga għandu japplika biss għal dik il-parti li tibqa’ mill-paga wara li jsir it-tnaqqis. (3) Għall-finijiet tas-subartikolu (1)(b) u (ċ) persuna li jkollha rank Għall-finijiet tas-subartikolu (1)(b) u (ċtemporanju għandha titqies li tkun ta’ dak ir-rank. TAQSIMA VI RANGES, TAĦRIĠ U DĦUL BLA JEDDUżu ta’ artijiet u ibħra bħala rangesRANGES 152. (1) Meta xi art proprjetà tal-Gvern jew amministrata mill-Gvern (miżmuma mill-Gvern jew mhix) jew miżmuma mill-Gvern taħt kull titolu jkun liema jkun, jew meta xiareatal-baħar fl-ibħra territorjali jew interni ta’ Malta, li ma jkunux il-Portil-Kbir, il-Port ta’ Marsa mxett u l-Port ta’ Marsaxlokk, jew meta kemmart bħal dik ukemmarea ta’ baħar bħal dik flimkien, jiġu destinati għal weaponfiringrange jew għal taħriġ jew għal eżerċitazzjoni fl-użu ta’ xi armi tal-gwerra jew għal esperimenti li għandhom x’jaqsmu ma’ armi ta’ gwerra, il-Ministru jista’ jagħmel regolamenti għall-użu ta’ dik l-art jew dak il-baħar għall-finijiet li għalihom ġew approprjati u biex jassiguraw il-pubbliku mill-perikolu li jiġi minn dak l-użu. (2) Regolamenti magħmula skont dan l-artikolu jistgħu jipprojbixxu d-dħul fl-imsemmija artijiet jew ibħra u t-tfixkil tal-imsemmi użu tagħhom; iżda ebda projbizzjoni tal-użu tal-baħar skont dan l-artikolu ma għandha tiġi ordnata għal aktar jew xort’oħra milli jkun meħtieġ għall-iskop li għalih dik l-area tal-baħar hija approprjata jew b’mod li tfixkel bla bżonn id-drittijiet tal-pubbliku. (3) Meta skont jew taħt xi regolament magħmul bis-saħħa ta’ dan l-artikolu jingħata permess lill-pubbliku li juża xi artijiet imsemmija, regolamenti skont dan l-artikolu jistgħu jipprovdu wkoll dwar it-treġija ta’ dawk l-artijiet u r-regolazzjoni tal-użu tagħhom meta hekk użati mill-pubbliku, il-manutenzjoni tal-bonordni u sabiex jimpedixxu inkonvenjenti, xkiel, akkampamenti u u żurpazzjonijiet kif ukoll ħsarat fihom. (4) Ebda ħaġa f’xi regolament magħmul skont dan l-artikolu ma tista’ tillimita l-eżerċizzju liberu minn xi persuna tal-jeddijiet tagħha ta’ proprjetà jew ta’ użu fuq immobbli, jew ta’ jeddijiet oħra magħqudin mal-immobbli. (5) F’dan l-artikolu l-espressjoni "drittijiet tal-pubbliku" tfisser dritt għal navigazzjoni, irmiġġ, tlugħ l-art, sajd, għawm, qsim, mixi jew rekreazzjoni. (6) Kull persuna li tmur kontra xi disposizzjoni ta’ regolamenti magħmula skont dan l-artikolu tista’ teħel meta tinsabħatja ammenda ta’ mhux iżjed minn tlieta u għoxrin euro u disgħa u għoxrin ċenteżmu (23.29). (7) L-artikolu 4) għandhom japplikaw għal regolamenti magħmula skont dan l-artikolu kif japplikaw għal regolamenti magħmula skont dak l-artikolu. 153. Jedd ta’ kumpens. Meta minħabba xi regolament magħmul skont l-aħħar artikolu qabel dan il-jeddijiet privati ta’ xi persuna jiġu danneġġati jew imfixkla, għandu jitħallas kumpens xieraq mill-Gvern, u dak il-kumpens għandu, f’każ li ma jintlaħaqx ftehim, jiġi stabbilit mill-qorti kompetenti. Użu ta’ art għal taħriġ tal-forza 154. (1) Il-Ministru jista’ minn żmien għal żmien b’avviż fil-Gazzetta jiddikjara li taħriġ jew taħriġ flimkien tal-forza jew ta’ parti mill-forza jkun ser isir f’Malta. (2) Kull avviż bħal dak għandu jiġi pubblikat mill-anqas sitt ijiem sħaħ qabel jibda t-taħriġ u għandu jkun fih il-parti kolaritajiet li ġejjin: (a) id-distrett jew id-distretti tal-pulizija u l-parroċċa jew il-parroċċi (hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejħa "l-area ta’ taħriġ") li fihom ikun ser isir it-taħriġ; (b) il-perijodu ta’ żmien li fih it-taħriġ ikun ser isir; (ċ) l-ismijiet tal-irħula li jkunu qegħdin fl-area ta’ taħriġ; (d) kull post jew areali tkun fl-area ta’ taħriġ li tkun projbita għall-użu tal-membri tal-forza ingaġġati fit-taħriġ; (e) dawk il-partikolaritajiet l-oħra dwar ix-xtajta, it-toroq u l-mogħdijiet li għandhom jiġu użati fil-kors tat-taħriġ li jidhru lill-Ministru meħtieġa sabiex jagħti lill-persuni li jistgħu jbatu danni jew ħsara minħabba, jew waqt, jew bħala konsegwenza ta’ dak it-taħriġ ċertezza raġonevoli dwar l-area ta’ taħriġ. 155. Jedd tal-membri tal-forza li jużaw art. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att u ta’ kull regolamenti magħmula taħt l-artikolu 158 tiegħu, fil-kors jew għall-ħabta tal-kors ta’ xi taħriġ li avviż tiegħu jkun ingħata skont l-aħħar artikolu qabel dan, membri tal-forza jistgħu liberalment jinżlu l-art mill-baħar fuq, jidħlu u jgħaddu u jerġgħu jgħaddu minn fuq u jħaffru trin ċierifi u jibnu difiżi jew xogħlijiet fuqart f’kull area ta’ taħriġ speċifikata fl-imsemmi avviż; iżda ma għandhomx jidħlu, jgħaddu jew jerġgħu jgħaddu minn fuq, iħaffru trin ċieri fi jew jibnu xi difiżi jew xogħlijiet oħra fuq- (a) xi post ta’ abitazzjoni, post ta’ qima, skola, ħanut, ħanut tax-xogħol, imħażen jew postijiet oħra użati f’xi kummerċ jew negozju (barra ta’ agrikoltura), razzett, ġnien, ġnien tal-frott, mixtla, ċimiteru jew xi art li tagħmel parti mill-konfini ta’ xi post ta’ qima jew skola; (b) xi post jew proprjetà dikjarata bl-avviż imsemmi qabel bħala projbita għall-forza. (2) L-isparar li jista’ jsir waqt dak it-taħriġ ikun inbjank. 156. Kumpens għal utiswija ta’ ħsara. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att u ta’ kull regolamenti magħmula skont l-artikolu 158 tiegħu, għandu jitħallas mill-Gvern kumpens xieraq dwar kull ħsara jew dannu kawżati fil-kors, jew minħabba, jew bħala konsegwenza ta’ xi taħriġ li jsir skont l-aħħar żewġ artikoli qabel dan. (2) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet tal-aħħar su bartikolu qabel dan, meta jintemm kwalunkwe taħriġ il-membri tal-forza għandhom jimlew kull trin ċieri li jkunu ħaffru waqt dak it-taħriġ u jneħhu d-difiżi kollha u x-xogħlijiet l-oħra mibnija waqt it-taħriġ, u jerġgħu jħallu l-art użata għal dawk it-trinċieri, difiżi u xogħlijiet kemm jista’ jkun kif kienet qabel dak l-użu. (3) Ħlief kif intqal qabel, ebda azzjoni dwar dħul bla jedd, ħsara jew dannuma tista’ tittieħed dwar xi ħaġa li tkun saret jew li naqset milli ssir minħabba, jew matul, jew bħala konsegwenza ta’ xi taħriġ li jkun ingħata avviż tiegħu skont l-artikolu 154. 157. Projbizzjoni ta’ tfixkil. Ebda persuna ma għandha tostakola jew tfixkel lil xi membru tal-forza matul xi taħriġ kif intqal qabel; u kull persuna li tmur kontra dan l-artikolu tista’ teħel il-pieni stabbiliti għal kontra venzjonijiet. 158. Regolamenti dwar taħriġ tal-forza. (1) Il-Ministru jista’ jagħmel regolamenti biex jagħti effett lil kwalunkwe waħda mid-disposizzjonijiet tal-aħħar erba’ artikoli qabel dan u, bla ħsara għall-ġeneralità ta’ dak li ntqal qabel, jista’ b’dawk ir-regolament i- (a) jeħtieġ li l-ħlas tal-kumpens skont l-artikolu 156 isir fuq talbiet sottomessiki fimiss; (b) jirregola l-mod li bih u ż-żmien li fih talbiet għal kumpens għandhom jiġu sottomessi, u l-provi u l-informazzjoni l-oħra li għandhom jingħataw minn min jagħmel it-talba; (ċ) jirregola l-mod li bih u l-awtoritajiet li minnhom talbiet għal kumpens jiġu trattati u, f’każ li ma jintlaħaqx ftehim, kif tinqata l-kwistjoni; (d) jeħtieġ jew jawtorizza l-ħtieġa li membri tal-korp tal-Pulizija jakkompanjaw membri tal-forza matul it-taħriġ, u jippreskrivi d-dmirijiet u l-funzjonijiet ta’ dawk l-uffiċjali tal-Pulizija; (e) jimmodifika kwalunkwe waħda mid-disposizzjonijiet tal-aħħar erba’ artikoli qabel dan sa fejn japplikaw għal forzi viżitatriċi skont l-Att tal-1966 dwar il-Forzi Viżitatriċi, ** Revokat bl-AttIX tal-1982. u jagħmel disposizzjonijiet differenti f’regolamenti magħmula bis-saħħa ta’ dan l-artikolu dwar kwalsija siforza viżitatriċi; (f) jipprovdi dwar dawk il-ħwejjeġ inċidentali u supplementari kif jidhru meħtieġa għall-finijiet tar-regolamenti. (2) L-artikolu 4) għandhom japplikaw għal regolamenti magħmula skont dan l-artikolu kif japplikaw għal regolamenti magħmula skont dak l-artikolu. Dħul bla jedd fuqart miżmuma mill-forza 159. Dħul bla jedd huwa kontravenzjoni. (1) Jekk xi persuna, mingħajr awtorità, tidħol jew tinsab f’xi jew fuq xi post, li jkun miżmum minn xi awtorità tal-forza għall-finijiet tal-forza, jew lid-dħul fih mill-pubbliku jkun f’dak iż-żmien projbit mill-Ministru b’avviż fil-Gazzetta, dik il-persuna tkun ħatja ta’ kontra venzjoni u tista’, mingħajr mandat jew awtorità oħra, tinqabad u tiġi detenuta minn kull uffiċjal tal-Pulizija. (2) Fin-nuqqas ta’ uffiċjal tal-Pulizija jkun fis-setgħa ta’ uffiċjal tal-forza jew raġel tal-forza mhux taħt ir-rankkapural jew lancebumbardier, li jkun liebes l-uniformi tar-rank Fin-nuqqas ta’ uffiċjal tal-Pulizija jkun fis-setgħa ta’ uffiċjal tal-forza jew raġel tal-forza mhux taħt ir-rank ta’ lance kapural jew lancebumbardier tiegħu li jaqbad u jżomm lil dik il-persuna, jekk isib li jkun meħtieġ li jagħmel hekk biex dik il-persuna tiġi identifikata mill-Pulizija, u għal żmien mhux itwal milli meħtieġ għal dak l-iskop. TAQSIMA VII DISPOSIZZJONIJIET ĠENERALI Rimedju għal ilment i 160. Ilmenti minn uffiċjali. Emendat: LVIII.1974.68. (1) Jekk uffiċjal jaħseb li saretxi ħaġa ħażina dwar u minn uffiċjal jew awtorità superjuri u meta japplika għand l-uffiċjal kmandant tiegħu ma jiksibx ir-rimedju li hu jaħseb li jkollu dritt għalih, hu jista’ jagħmel ilment dwar dik il-ħaġa lill-Kmandant. (2) Meta jirċievi dak l-ilment il-Kmandant ikollu d-dmir li jinvestiga l-ilment u li jagħti dak ir-rimedju li jidhirlu li jkun meħtieġ jew, jekk l-ilment ikun hekk jeħtieġ, il-Kmandant għandu permezz tal-Ministru jagħmel rapport tal-ilment lill-President ta’ Malta sabiex jirċievi d-direttivi tal-President ta’ Malta. 161. Ilmenti minn irġiel tal-forza. (1) Jekk raġel tal-forza jaħseb li saretxi ħaġa ħażina dwar u minn xi uffiċjal li ma jkunx l-uffiċjal kmandant tiegħu jew raġel tal-forza, hu jista’ jagħmel ilment dwar dik il-ħaġa lill-uffiċjal kmandant tiegħu. (2) Jekk raġel tal-forza jaħseb li saretxi ħaġa ħażina dwar u mill-uffiċjal kmandant tiegħu, jew minħabba li ma jingħatax rimedju għas-sodisfazzjon tiegħu għal ilment skont l-aħħar subartikolu qabel dan jew għal xi raġuni oħra, hu jista’ jagħmel ilment dwar dan lill-Kmandant. (3) Ikun id-dmir tal-Kmandant jew tal-uffiċjal kmandant li meta jirċievi xi ilment skont dan l-artikolu jinvestiga hu jieħu dawk il-passi għar-rimedju ta’ dak li dwar u sar l-ilment li jidhirlu li jkunu meħtie Disposizzjonijiet dwar diżerturi u assenti mingħajr permess 162. Arrest ta’ diżerturi u assenti mingħajr permess. Emendat: VIII.1990.3. (1) Uffiċjal tal-Pulizija jista’ jarresta kull persuna li hu jkollu raġuni tajba li jaħseb li tkun uffiċjal jew raġel tal-forza regolari li jkun iddiżerta jew li jkun assenti mingħajr permess. (2) Meta ma jkunx hemm uffiċjal tal-Pulizija, kull uffiċjal jew raġel tal-forza regolari jew kull persuna oħra, jistgħu jarrestaw kull persuna li jkollhom raġuni tajba jaħsbu li tkun kif intqal qabel. (3) Kull Maġistrat, jekk fuq xiehda bil-ġurament ikun sodisfatt li hemm, jew ikun raġonevolment suspettat li hemm fil-ġurisdizzjoni tiegħu uffiċjal jew raġel tal-forza regolari li jkunu iddiżerta jew li jkun assenti mingħajr permess jew ikun raġonevolment suspettat li jkun iddiżerta jew li jkun assenti mingħajr permess, jista’ joħroġ mandat li jawtorizza l-arrest tiegħu. (4) Kull persuna f’kustodja skont dan l-artikolu għandha titressaq quddiem il-Qorti tal-Maġistrati fi żmien tmienja u erbgħin siegħa li tiġi arrestata. 163. Proċedimenti quddiem qorti ċivili meta persuni jkunu suspettati b’assenza illegali. Emendat: VIII.1990.3. (1) Meta persuna titressaq quddiem Qorti tal-Maġistrati tiġi akkużata li tkun uffiċjal jew raġel tal-forza regolari li iddiżerta jew li jkun assenti mingħajr permess, għandhom iseħħu d-disposizzjonijiet li ġejjin. (2) Jekk jammetti li huwa assenti illegalment mill-forza regolari u l-qorti tkun sodisfatta mill-verità tal-ammissjoni, allura- (a) kemm-il darba ma jkunx f’kustodja għal xi raġuni oħra l-qorti għandha, u (b) minkejja li jkun f’kustodja għal xi raġuni oħra, il-qorti tista’, minnufih jew iġġiegħel li jiġi mogħti f’kustodja militari b’dak il-modki f il-qorti taħseb xieraq jew tibgħat u f’xi ħabs, jew għassa tal-Pulizija jew post ieħor provdut biex fih jinżammu persuni f’kustodja, jew li jinżammhemm għal dak iż-żmien raġonevoliki f il-qorti tista’ tispeċifika (li ma jkunx iżjed minn dak iż-żmien li jidher lill-qorti raġonevolment meħtieġ sabiex hu jkun jista’ jingħata f’kustodja militari) jew sakemm jingħata qabel f’dik il-kustodja: Iżda kull żmien speċifikat mill-qorti jista’ jiġi mtawwal mill-qorti minn żmien għal żmien kif ikun jidher lill-qorti raġonevolment meħtieġ li tagħmel hekk għall-finijiet imsemmija qabel. (3) Jekk hi ma tammettix li tkun assenti illegalment kif intqal qabel, jew jekk il-qorti ma tkunx sodisfatta mill-verità tal-ammissjoni, il-qorti għandha tikkonsidra l-provi u kull dikjarazzjoni tal-akkużat, u jekk tkun sodisfatta li hu suġġett għal-liġi militari u jekk tkun tal-fehma li ma hemmx provi biżżejjed biex jiġġustifikaw li jiġi proċessat taħt dan l-Att għal reat ta’ diżerzjoni jew assenza mingħajr permessal lura, kemm-il darba ma jkunx f’kustodja għal xi raġuni oħra, il-qorti għandha iġġiegħel li jingħata f’kustodja militari jew jintbagħat il-ħabs kifintqal qabel, iżda altrimenti għandha tilliberah: Iżda jekk ikun f’kustodja għal xi raġuni oħra l-qorti jkollha s-setgħa, iżda ma tkunx meħtieġa, li taġixxi skont dan is-subartikolu. 164. Diżerturi u min jonqos mingħajr permess li jagħti ruħu lill-Pulizija. Emendat: VIII.1990.3. (1) Meta persuna tagħti ruħha lil uffiċjal tal-Pulizija għax tkun assenti illegalment mill-forza regolari, l-uffiċjal tal-Pulizija għandu (kemm-il darba ma tagħtix ruħha f’għassa tal-Pulizija) jeħodha f’għassa tal-Pulizija. (2) L-uffiċjal tal-Pulizija inkarigat mill-għassa tal-Pulizija li fiha persuna tagħti ruħha kif intqal qabel, jew li fiha persuna li tkun hekk tat ruħha tittieħed, għandu minnufih jistħarreġ il-każ, u jekk ikun jidher lil dak l-uffiċjal li l-imsemmija persuna tkun assenti illegalment kif intqal qabel hu għandu jġiegħel li dik il-persuna tingħata f’kustodja militari mingħajr ma tinġieb quddiem il-Qorti tal-Maġistrati jew jista’ jġibha quddiem dik il-qorti. 165. Ċertifikati ta’ arrest jew dwar min jagħti ruħu li jkun diżertur jew assenti. Emendat: VIII.1990.3. (1) Meta Qorti tal-Maġistrati bis-saħħa tal-artikolu 163 tieħu passi dwar persuna bħala li tkun assenti illegalment, allura meta dik il-persuna tingħata f’kustodja militari għandu jingħata magħha ċertifikat i ffirmat mill-maġistrat sedenti li jkun fih il-partikolaritajiet dwar l-arrest jew l-għoti tagħha nnifisha u l-proċedimenti quddiem il-qorti. (2) Meta skont l-aħħar artikolu qabel dan persuna tingħata f’kustodja militari mingħajr ma tinġieb quddiem qorti, għandu jingħata magħha ċertifikat i ffirmat mill-uffiċjal tal-Pulizija li jġiegħel li tingħata f’kustodja militari li jkun fih il-partikolaritajiet dwar kif tat ruħha. (3) F’kull proċedimenti dwar reat taħt l-artikolu 50 jew 51- (a) dokument li juri li jkun ċertifikat skont xi wieħed miż-żewġ su bartikoli qabel dan u li jkun iffirmat kif meħtieġ, ikun prova ta’ dak li jkun fih id-dokument; (b) meta l-proċedimenti jkunu kontra persuna li tkun ingħatat f’kustodja militari fuq arrest jew għaxtat ruħha, ċertifikat li juri li hu iffirmat minn provost officer jew minn xi uffiċjal inkarigat ta’ guardroom jew post ieħor fejn dik il-persuna kienet maqfula meta ttieħdet f’kustodja, li juri l-fatt, id-data, il-ħin u l-post tal-arrest jew fejn tat ruħha jkun prova ta’ dak li jkun fih iċ-ċertifikat. Reati dwar ħwejjeġ militari punibbli minn qrati ċivili 166. Piena għal minjuri ruħu bħala diżertur. Emendat: XIII.1983.5; A.L.411 tal-2007. Kull persuna li b’qerqturi ruħha lil xi awtorità militari jew ċivili bħala diżertur mill-forza regolari tista’ teħel fuq kundanna sommarja multa ta’ mhux iżjed minn mija u sittax-il euro u sebgħa u erbgħ in ċenteżmu (116.47) jew priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn tliet xhur jew dik il-multa u priġunerija flimkien. 167. Piena għal min jipprokura jew jgħin diżerzjoni. Emendat: XIII.1983.5; A.L.411 tal-2007. Kull persunali f’Malta jew barra minn Malta- (a) tipprokura jew tipperswa dilil xi uffiċjal jew raġel tal-forza regolari li jiddiżerta jew li jassenti ruħu mingħajr permess; jew (b) meta tkun taflixi uffiċjal jew raġel bħal dak ikun ser jiddiżerta jew jassenti ruħu mingħajr permess, tgħin u li jagħmel hekk; jew (ċ) meta tkun tafli xi persuna tkun diżertur jew assenti mingħajr permess mill-forza regolari, tipprokura jew tipperswadi jew tgħin lil dik il-persuna li tibqahekk diżertur jew assenti, jew tgħinha biex taħrab mill-kustodja, tista’ teħel fuq kundanna sommarja multa ta’ mhux iżjed minn mija u sittax-il euro u sebgħa u erbgħ in ċenteżmu (116.47) jew priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn tliet xhur, jew dik il-multa u priġunerija flimkien. 168. Piena għal minjostakola lil membri tal-forza regolari fil-qadi ta’ dmirijithom. Emendat: XIII.1983.5; A.L.411 tal-2007. Kull persuna li għax trid tostakola jew tfixkel lil xi uffiċjal jew raġel tal-forza regolari li jkun qed jaqdid mirijiet u tista’ teħel fuq kundanna sommarja multa ta’ mhux iżjed minn mija u sittax-il euro u sebgħa u erbgħ in ċenteżmu (116.47) jew priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn tliet xhur, jew dik il-multa u priġunerija flimkien. 169. Piena għal min jgħin simulazzjoni ta’ mard. Emendat: XIII.1983.5; A.L.411 tal-2007. Kull persuna li, f’Malta jew barra minn Malta- (a) iġġib f’uffiċjal jew f’raġel tal-forza regolari xi mard jew debilità; jew (b) tagħti lilu jew għalih x idroga jew preparazzjoni maħsuba biex jew li x’aktarx tirrendih, jew iġġiegħel lil min jaħseb li jkun, mhux tajjeb għas-servizz permanentement jew temporanjament, bil-ħsieb biex hu jkun jista’ jeħles minn servizz militari, jew permanentement jew temporanjament, tista’ teħel fuq kundanna sommarja multa ta’ mhux iżjed minn mitejnu tnejnutletineurouerbgħa u disgħ in ċenteżmu (232.94) jew priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn sitt xhur, jew dik il-multa u priġunerija flimkien. 170. Att ħażin ta’ bejgħ eċċ ta’ proprjetà pubblika. Emendat: XIII.1983.5; VIII.1990.3; A.L.411 tal-2007. Kull persuna li tieħu, tbigħ, tagħti b’rahan, jew b’mod ieħor tiddisponi minn, jew bla jedd tiddistruġġi jew tagħmel ħsara lil jew bi traskuraġni titlef, kwalunkwe ħaġa maħruġa għaliha bħala uffiċjal jew raġel tal-forza territorjali, jew bla jedd tirrifjuta jew titraskura li tagħti fuq talba kwalunkwe ħaġa maħruġa għaliha bħala uffiċjal jew raġel tal-forza territorjali, tista’ teħel, fuq kundanna sommarja, multa ta’ mhux iżjed minn sitta u erbgħineuro u disgħa u ħams in ċenteżmu (46.59); u l-Qorti tal-Maġistrati għandha, fuq talba tal-Kummissarju tal-Pulizija, tordna lill-persuna kundannata kif intqal qabel li tħallas il-valur ta’ kull ħaġa lidwarha tkun ġiet ikkundannata- (a) jekk tkun qed isservi fil-forza fiż-żmien tal-kundanna tagħha lill-uffiċjal kmandant tagħha; jew (b) jekk ma tkunx qed isservi fil-forza fiż-żmien imsemmi, lill-uffiċjal li dak iż-żmien ikun fil-kmand tal-unità li hi l-aħħar kienet isservi fih, u kull ordni kif intqal qabel għandu ikollu l-istess effett bħala deċiżjoni ta’ dik il-qorti fil-ġurisdizzjoni ċivili tagħha. 171. Xiri eċċ., illegali ta’ oġġetti militari. Emendat: XIII.1983.5; A.L.411 tal-2007. (1) Kull persuna li, f’Malta jew barra minn Malta, takkwista xi oġġetti militari jew tħajjar jew tipprokura lil xi persuna li tiddisponi minn xi stores militari, jew taġixxi f’isem xi persuna fid-disponiment ta’ stores Kull persuna li, f’Malta jew barra minn Malta, takkwista xi oġġetti militari jew tħajjar jew tipprokura lil xi persuna li tiddisponi minn xi stores militari militari, tkun ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu kemm-il darba ma tippruvax jew - (a) li ma kenitx taf, u ma tistax raġonevolment tkun mistennija litaf, li l-oġġetti inkwistjoni kienu stores militari, jew (b) li dawk l-oġġetti kienu (bit-transazzjoni li hi tkun akkużata dwarha jew b’xi transazzjoni oħra qabel) ġew disponuti b’ordni jew bil-kunsens tal-Kmandant jew ta’ xi persuna jew awtorità li kellha, jew lihi kellha raġun taħseb li kellha, is-setgħa li tagħti l-ordni jew il-kunsens, jew (ċ) li dawk l-oġġetti kienu saru l-propjetà ta’ uffiċjal li kien irtira jew li spiċċa minn uffiċjal, jew ta’ raġel tal-forza li kien ġie meħlus mis-servizz, jew tal-eredi jew tal-legatarji ta’ persuna li tkun mietet. (2) Persuna ħatja ta’ reat kontra dan l-artikolu tista’ teħel fuq kundanna sommarja multa ta’ mhux iżjed minn mitejnu tnejnutletineurouerbgħa u disgħ in ċenteżmu (232.94) jew priġunerija għal żmien ta’ mhux iżjed minn tliet xhur, jew dik il-multa u priġunerija flimkien. (3) F’dan l-artikolu- "takkwista " tfisser tixtri, tieħu bitpartit, tieħu b’rahan jew b’mod ieħor tirċievi (kemm jekk apparti minn dan l-artikolu r-riċezzjoni tkun lega li kemm jekk le); "tiddisponi " tfisser tbigħ, tagħti bitpartit, tagħti b’rahan jew b’mod ieħor tikkonsenja (kemm jekk apparti minn dan l-artikolu l-konsenja tkun legali kemm jekk le); "stores militari " tfisser kull ħaġa ta’ kwalunkwe deskrizzjoni ta’ proprjetà tal-Gvern li tkun maħruġa għall-użu għal skopijiet militari jew tkun maħżuna biex tiġi hekk maħruġa meta jkun meħtieġ, u tinkludi kull ħaġa li kienet proprjetà, u li kienet maħruġa jew miżmuma, kif intqal qabel f’xi żmien qabel. Disposizzjonijiet dwar provi 172. Disposizzjonijiet ġenerali dwar provi. (1) Id-disposizzjonijiet li ġejjin għandhom japplikaw dwar provi fi proċedimenti skont dan l-Att, kemm jekk quddiem qorti marzjali, qorti ċivili jew xort’oħra. (2) Dokument li juri li jkun kopja tal-karta ta’ konferma i ffirmata minn xi persuna u li jkun iċċertifikat bħala kopja vera minn persuna msemmija fiċ-ċertifikat bħala li għandha l-kustodja tal-karta ta’ konferma jkun prova ta l-ingaġġ tal-persuna attestata. (3) Karta ta’ konferma li turi li tkun iffirmata minn persuna mal-ingaġġ tagħha tkun prova li hi tkun wieġbet il-mistoqsijiet li jkun hemm reġistrat fiha lihitat. (4) Ittra, prospett jew dokument ieħor li jgħid li xi persuna- (a) kienet jew ma kenitx isservi f’xi żmien speċifikat jew matul xi perijodu speċifikat f’xi parti tal-forza jew kienet spiċċat minn xi parti tal-forza f’xi jew qabel xi żmien speċifikat; jew (b) kellha jew ma kellhiex f’xi żmien speċifikat xi rank jew nomina f’xi parti tal-forza, jew kienet f’xi jew qabel xi żmien speċifikat, parti minn, ippustjata jew trasferita f’xi parti tal-forza, jew f’xi żmien speċifikat jew matul xi perjodu speċifikat kienet jew ma kenitx isservi jew kellha jew ma kellhix xirank jew nomina f’xi pajjiż jew post partikolari, għandhom, jekk juru li jkunu maħruġa minn jew f’isem il-Kmandant, jew minn persuna awtorizzata minnu jkunu prova ta’ dak li jingħad fid-dokument. (5) Reġistrazzjoni magħmula f’kull ktieb tas-servizz jew f’dokument ieħor, li tkun reġistrazzjoni skont dan l-Att jew skont xi regolamenti, regoli jew ordnijiet magħmula bis-saħħa tiegħu, jew xort’oħra skont id-dmir militari, u li turi li hi iffirmata mill-uffiċjal kmandant jew minn xi persuna lid-dmir tagħha jkun li tagħmel ir-reġistrazzjoni tkun prova ta’ dak li jingħad fiha; u kopja ta’ reġistrazzjoni (li tinkludi l-firma tagħha) f’kull ktieb jew dokument ieħor bħal dawk kif issemma qabel, li turi li hi iċċertifikata bħala kopja vera minn persuna msemmija fiċ-ċertifikat li jkollha l-kustodja tal-ktieb jew tad-dokument l-ieħor tkun provata r-reġistrazzjoni. (6) Dokument li juri li kien maħruġ b’ordni tal-Kmandant u li jkun fihistruzzjonijiet jew ordnijiet mogħtija mill-Kmandant ikun provata l-għoti tal-istruzzjonijiet jew tal-ordnijiet u ta’ dak li jkun fihom. (7) Ċertifikat li juri li hu iffirmat minn uffiċjal kmandant ta’ persuna jew minn xi uffiċjal awtorizzat minnu biex jagħti ċ-ċertifikat, u li jagħti l-kontenut ta’, jew xi parti minn, ordnijiet permanenti jew ordnijiet oħra ta’ natura kontinwa magħmula għal- (a) xiformazzjoni jew unità jew korp ta’ truppi jew xiarea, garrison jew post, jew (b) xiva pur, ferrovija jew inġenju tal-ajru, għandu fi proċedimenti kontra l-imsemmija persuna jkun prova ta’ dak li jingħad fiċ-ċertifikat. 173. Prova dwar kif jispiċċa proċess ċivili. Emendat: XXIV.1995.360. (1) Meta persuna suġġetta għal-liġi militari tkun ġiet proċessata minn qorti ċivili (kemm jekk fiż-żmien tal-proċess kienet suġġetta għal-liġi militari kemm jekk ma kenitx), ċertifikati ffirmat mir-reġistru tal-qorti li jgħid il-ħwejjeġ kollha li ġejjin jew kwalunkwe waħda minn hom- (a) li l-imsemmija persuna tkun ġiet proċessata quddiem il-qorti għal reat speċifikat fiċ-ċertifikat; (b) ir-riżultat tal-proċess; (ċ) x’deċiżjoni jew x’ordni kien ingħata mill-qorti; (d) li reati l-oħra speċifikati fiċ-ċertifikat kienu ġew kunsidrati fil-proċess, għandu għall-finijiet ta’ dan l-Att ikun prova ta’ dak li jingħad fiċ-ċertifikat. (2) Ir-reġistratur tal-qorti għandu, jekk ikun meħtieġ mill-uffiċjal kmandant tal-persuna inkwistjoni jew minn xi uffiċjal ieħor, jagħti ċertifikat skont dan l-artikolu. (3) Dokument li juri li jkun ċertifikat skont dan l-artikolu u li jkun iffirmat mir-reġistratur tal-qorti għandu, sakemm ma jiġix pruvat il-kuntrarju, jitqies li jkun dak iċ-ċertifikat. (4) Kap. 12. Kap. 12. Referenza f’dan l-artikolu għar-reġistratur tal-qorti tinkludi referenza għal kull uffiċjal ieħor imsemmi fl-artikolu 57(2)(a) tal-Kodiċi ta’ Organizzazzjoni u Proċedura Civili. 174. Prova ta’ proċedimenti ta’ qorti marzjali. Emendat: LVIII.1974.68; XXIV. 1995.360. (1) Il-proċess oriġinali ta’ qorti marzjali li juri li jkun iffirmat mill-president tal-qorti u li jkun fil-kustodja tal-Avukat Ġenerali jew ta’ xi persuna li jkollha l-kustodja leġittima tiegħu jkun ammissibbli bħala prova meta jiġi prodott minn dik il-kustodja. (2) Dokument li juri li jkun kopja tal-proċess oriġinali ta’ qorti marzjali jew ta’ parti minnu u li jkun iċċertifikat mill-Avukat Ġenerali jew minn xi persuna awtorizzata minn, jew minn xi persuna oħra li jkollha l-kustodja leġittima tal-proċess, bħala kopja vera jkun prova ta’ dak li jinsab fil-proċess jew tal-parti li għaliha jirreferixxi d-dokument, skont il-każ. (3) Dan l-artikolu japplika għal provi miġjuba quddiem kwalunkwe qorti f’Malta, kemm ċivili jew kriminali. Disposizzjonijiet mixxellanji 175. Restrizzjonijiet dwar tniżżil mir-rank ta’ warr ant officers u Restrizzjonijiet dwar tniżżil mir-rankta ta’ uffiċjali bla kummissjoni. (1) Warr ant officer jew jew lancebumbardier) ma għandux jiġi mniżżel mir-rank Warrantofficer jew uffiċjal bla kummissjoni tal-forza regolari (barra minn lance kapural jew lancebumbardier ħlief b’deċiżjoni ta’ qorti marzjali skont dan l-Att jew b’ordni tal-Kmandant. (2) Għall-finijiet ta’ dan l-art ikolu tniżżil mir-rankma jinkludix ri verżjoni minn ranktemporanju. 176. Riċeviment temporanju f’kustodja ċivili ta’ persuni taħt skorta. Meta persuna tkun f’kustodja militari meta tiġi akkużata bi, jew bil-ħsieb li tiġi akkużata b’reat kontra t-Taqsima III ta’ dan l-Att, ikun id-dmir tad-Direttur tal-Ħabs Ċivili jew tal-persuna inkarigata minn għassa tal-Pulizija jew minn post ieħor li fih priġunieri jistgħu jinżammu legalment, malli tiġi konsenjata lilhom ordni bil-miktub li juri li hu iffirmat mill-uffiċjal kmandant tal-persuna f’kustodja li jirċievu lil dik il-persuna f’kustodja għal żmien ta’ mhux iżjed minn sebagħtijiem. 177. Setgħa ta’ ċerti uffiċjali li jieħdu affidavitu dikjarazzjonijiet. (1) Uffiċjal tal-forza regolari ta’ rank ta’ mhux inqas minn maġġur (hawnhekk iżjed ’il quddiem imsejjaħ "uffiċjal awtorizzat") jista’, f’kull post barra minn Malta, jieħu affidavits u dikjarazzjonijiet mingħand kull persuna suġġetta għal-liġi militari u mingħand kull persuna oħra kif il-Ministru jista’ b’ordni jispeċifika. (2) Dokument li juri li jkollu fuq u l-firma ta’ uffiċjal awtorizzat bħala xhud ta’ affidavit jew ta’ dikjarazzjoni li tkun saret quddiem u skont dan l-artikolu u li jkun fih fil-jurat jew fil-konferma dikjarazzjoni tad-data li fiha u tal-post li fih l-affidavit jew id-dikjarazzjoni tkun saret u l-isem sħiħ u r-rank ta’ dak l-uffiċjal għandu jkun ammess bħala prova mingħajr ma jiġi pruvat li l-fir ma tkun il-firma ta’ dak l-uffiċjal jew tal-fatti dikjarati. TAQSIMA VII I APPLIKAZZJONI TAL-ATT U DISPOSIZZJONIJIET SUPPLIMENTALI Persuni suġġetti għal-liġi militari 178. Persuni suġġetti għal-liġi militari: disposizzjoni ġenerali. (1) Il-persuni li ġejjin huma suġġetti għal-liġi militari: (a) kull uffiċjal detentur ta’ kummissjoni (li ma tkunx kummissjoni fil-forza territorjali) u li f’dak iż-żmien ikun impjegat, jew jerġa jkun imsejjaħ għall-impieg, fis-servizz fi kwalunkwe kariga li fiha jista’ jiġi meħtieġ li jiġi impjegat bħala d-detentur tal-kummissjoni tiegħu; (b) kull uffiċjal kif intqal qabel li f’dan iż-żmien ma jkunx impjegat, jew mhux impjegat kif imsemmi fil-paragrafu (a), iżda li jkun jista’ (barra minn f’ċirkostanzi speċifikati biss) jerġa’ jissejjaħ għal servizz militari; (ċ) kull uffiċjal, mhux suġġett għal-liġi militari skont id-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu, li waqt li jkun detentur ta’ kummissjoni kif intqal qabel ikun impjegat fis-servizz tal-Gvern f’impieg li fih tkun kondizzjoni espressa li matul dak l-impieg huwa għandu jkun suġġett għal-liġi militari; (d) kull uffiċjal, mhux suġġett għal-liġi militari skont id-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu, li, bl-approvazzjoni tal-Ministru mogħtija suġġetta għal kondizzjoni espressa li matul dak l-impieg hu għandu jkun suġġett għal-liġi militari, jkun impjegat mhux fis-servizz tal-Gvern; (e) kull uffiċjal detentur ta’ kummissjoni fil-forza territorjali li jkun fuq il-lista attiva (kif imfissra bir-regolamenti għal jew li japplikaw għall-forza territorjali) jew ikun wieħed mill-persunal permanenti tal-forza territorjali, jew li ma jkunx fuq l-imsemmija lista iżda jkun imsejjaħ fuq servizz permanenti jew ikun qed iservixort’oħra (kemm jekk skont obbligazzjoni kemm jekk le) ma’ korp ta’ truppili f’dak iż-żmien ikun suġġett għal-liġi militari; (f) kull raġel tal-forza regolari; (g) kull raġel tar-riżerva meta msejjaħ fuq servizz permanenti jew meta jkun qed jagħmel taħriġ annwali jew xort’oħra (kemm jekk skont obbligazzjoni kemm jekk le), jew meta jkun mod ieħor impjegat fis-servizz tal-Gvern kif imsemmi fil-paragrafu (ċ); (h) kull raġel tal-forza territorjali meta jkun inkorporat jew imsejjaħ fuq servizz speċjali, meta jkun qed jagħmel taħriġ jew ikun qed jattendi drillijiet jew parati (kemm jekk skont obligazzjoni kemm jekk le), jew meta jkun wieħed mill-persunal permanenti tal-forza territorjali; (i) kull persuna li tkun qed tirċievi pensjoni għal servizz fil-forza regolari, jew għal dak is-servizz u servizz ieħor, hi tkun impjegata fis-servizz tal-Gvern kif imsemmi fil-paragrafu (ċ). (2) Għal finijiet tal-paragrafu (d) tal-aħħar su bartikolu qabel dan ċertifikat tal-Ministru li approvazzjoni ta’ impieg ta’ persuna tkun ingħatat bil-kondizzjoni msemmija f’dak il-paragrafu jkun prova konklużiva dwar il-fattiimsemmija fiċ-ċertifikat. (3) Riferenzi f’dan l-artikolu għal uffiċjal detentur ta’ kummissjoni jinkludu riferenzi għal persuna li tkun intitolata li kummissjoni tiġi maħruġa lilha. 179. Applikazzjoni tal-Att għal persuni ċivili. Emendat: XIII.1983.5; A.L.411 tal-2007. (1) Bla ħsara għall-modifiki hawnhekk iżjed ’il quddiem speċifikati, meta xikorp tal-forza regolari jkun fuq servizzattiv, it-Taqsimiet III u IV ta’ dan l-Att għandhom japplikaw għal kull persuna li tkun impjegata fis-servizz ta’ dak il-korp tal-forza jew kwalunkwe parti jew membru tiegħu, jew li tkun qed takkompanja l-imsemmikorp jew xi parti minnu, u li ma tkunx suġġetta għal-liġi militari apparti minn dan l-artikolu, kif l-imsemmija Taqsimiet III u IV japplikaw għal persuni suġġetti għal-liġi militari. (2) Bla ħsara għall-modifiki hawnhekk iżjed ’il quddiem speċifikati, it-Taqsimiet III u IV ta’ dan l-Att għandhom f’kull żmien japplikaw għal persuna li tkun taqa’ taħt deskrizzjoni kif preskritt f’ordni magħmul skont l-artikolu 4 li tkun fil-limiti tal-kmand ta’ xi uffiċjal li jikkmandakorp tal-forza regolari barra minn Malta, u ma tkunx suġġetta għal-liġi militari apparti minn dan l-artikolu, kif l-imsemmija Taqsimiet III u IV japplikaw għal persuni suġġetti għal-liġi militari: Iżda ebda waħda mid-disposizzjonijiet li jinsabu fl-artikoli 37 sal-74 ma għandha tapplika għal persuna bis-saħħa biss ta’ dan is-subartikolu ħlief l-artikolu 42(3), l-artikoli 48 u 49, l-artikoli 62 sal-65, u l-artikolu 73 sa fejn jirriferixxi għal dak is-subartikolu u għal dawk l-artikoli. (3) L-imsemmija modifikazzjonijiet huma dawn li ġejjin: (a) il-pieni li jistgħu jingħataw minn qorti marzja li ma għandhom jinkludu ebda piena anqas minn priġunerija, ħlief multa; (b) il-piena li tista’ tingħata meta akkuża tiġi trattata sommarjament għandha, f’każ ta’ xireat, tkun multa ta’ mhux iżjed minn tmienja u ħamsineuro u tlieta u għoxrin ċenteżmu (58.23), iżda ebda piena oħra; (ċ) id-disposizzjoni li ġejja għandha tapplika minflok is-l-artikolu 80), jiġifieri li persuna tista’ tiġi arrestata minn provost officer, minn kull warrantofficer jew id-disposizzjoni li ġejja għandha tapplika minflok is-l-artikolu 80), jiġifieri li persuna tista’ tiġi arrestata minn provost officer uffiċjal bla kummissjoni li legalment ikun qed jeżerċita awtorità taħt provost officer jew f’ismu, jew b’ordni ta’ xi uffiċjal tal-forza regolari; (d) meta akkuża tkun qed tiġi trattata sommarjament u jkun ġie deċiż li l-akkużat ikun ħati, ma għandhiex tiġi reġistrata deċiżjoni sakemm l-akkużat ikun ingħata l-oppurtunità li jagħżel li jiġi proċessat minn qorti marzjali, u jekk l-akkużat hekk jagħżel ma għandhiex tiġi reġistrata deċiżjoni iżda għandhom jittieħdu dawk il-passi sabiex l-akkuża tiġi proċessata minn qorti marzjali kif jista’ jiġi preskritt mir-Regoli ta’ Proċedura; (e) id-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att dwar investigazzjoni u trattazzjoni sommarja ta’ reati għandhom, ħlief kif provdut espressament xort’oħra, japplikaw kif japplikaw għal uffiċjali u warr ant officers; (f) minflokk ir-riferenzi fl-artikoli 130 u 131 għal li jkun, li jkompli, jew ma jibqax suġġett għal-liġi militari għandhom jidħlu riferenzi għal li jkun, li jkompli jew li ma jibqax f’dawk iċ-ċirkostanzi li fihom japplikaw it-Taqsimiet III u IV, u l-artikolu 130(3) ma għandux japplika. (4) Kull multa mwaħħla bis-saħħa ta’ dan l-artikolu kemm jekk minn qorti marzjali jew mill-awtorità superjuri xierqa, tkun tista’ tinġabar f’Malta bħala dejn ċivili dovut lill-Gvern. 180. Applikazzjoni ta’ ċerti Taqsimiet tal-Att għall-forza ta’ riżerva u territorjali. (1) Bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-artikolu, riferenzi fit-Taqsimiet III sa VII ta’ dan l-Att għall-forza regolari għandhom jinkludu riferenzi għal dawn il-persuni li ġejjin, jiġifieri: (a) uffiċjali ta’ kull riżerva ta’ uffiċjali fil-waqt li jkunu suġġetti għal-liġi militari, u uffiċjali li jkunu rtiraw iżda li jkunu f’dak iż-żmien suġġetti għal-liġi militari, u (b) uffiċjali detenturi ta’ kummissjonijiet fil-forza territorjali waqt li l-parti tal-forza territorjali li għaliha jappartienu tkun inkorporata jew waqt li huma jkunu msejħa għal servizz speċjali jew waqt li jkunu qed jagħmlu taħriġ, u (ċ) irġiel tar-riżerva u tal-forza territorjali waqt li jkunu suġġetti għal-liġi militari, u riferenzi għal uffiċjali, warr ant officers, uffiċjali bla kummissjoni jew suldati, jew għal irġiel, jew għal membri jew korp, tal-forza regolari jew għal assenza illegali minn dik il-forza għandhom jiftehmu skont hekk. (2) L-artikolu 16) għandhom japplikaw għal irġiel tar-riżerva u tal-forza territorjali kif japplikaw għal irġiel tal-forza regolari. (3) Is-setgħa mogħtija bl-artikolu 50(3) u bl-artikolu 87(3) li jiġi ordnat li s-servizz preċedenti ta’ min ikun għamel reat jintilef ma tistax tiġi eżerċitata dwar irġiel tar-riżerva jew tal-forza territorjali. (4) L-artikolu 50(2)(b), l-artikoli mill-149 sal-151, u ħlief sa fejn jistgħu jiġu applikati b’regolamenti magħmula skont dan l-Att, id-disposizzjonijiet tat-Taqsimiet III u IV ta’ dan l-Att dwar stoppages u L-artikolu 50(2) (bd-disposizzjonijiet tal-artikoli mill-143 sal-148, ma għandhomx japplika w- (a) għal uffiċjali ta’ kull riżerva ta’ uffiċjali li ma jkunux attwalment fis-servizz; (b) għal irġiel tal-armata ta’ riżerva ħlief meta jkunu msejħa fuq servizz permanenti; (ċ) għal uffiċjali urġiel tal-forza territorjali ħlief meta l-parti tal-forza territorjali li jappartjenu għaliha tkun inkorporata jew ikunu msejħa għal servizz speċjali. (5) Fl-aħħar subartikolu qabel dan l-espressjoni "attwalment fis-servizz", dwar uffiċjal ta’ riżerva ta’ uffiċjali, tfisser li hu jkun qed iservi (ħlief meta jkun qed jagħmel taħriġ) ma’ korp tal-forza regolari, jew tal-armata ta’ riżerva meta jkun imsejjaħ għal servizz permanenti, jew ma’ membri tal-forza territorja li skont xi regolamenti magħmula skont l-artikolu 4. (6) Fil-każ ta’ uffiċjal bla kummissjoni jew ta’ suldat tal-forza territorja li misjubħati ta’ reat minn qorti marzjali jew mill-uffiċjal kmandant tiegħu, it-Taqsimiet III u IV ta’ dan l-Att għandhom japplikaw daqs li kieku fl-iskala murija fl-artikolu 77(2) minnufih qabel il-paragrafu (g) tagħha kien hemm imdaħħal il-paragrafu li ġej: "(ff) tkeċċija mill-forza territorjali", "u daqs li kieku l-pieni speċifikati fl-artikolu 84(3) kienu jinkludu tkeċċija mill-forza territorjali: Iżda jekk l-uffiċjal kmandant jagħti dik it-tkeċċija ma għandux jagħti piena oħra. Disposizzjonijiet supplimentali 181. Ġurisdizzjoni. (1) Reati taħt fit-Taqsima III ta’ dan l-Att jistgħu jiġu proċessati minn qorti marzjali jew jiġu trattati xort’oħra kif provdut b’dan l-Att kemm jekk isiru f’Malta kemm jekk isiru barra minn Malta, u l-ġurisdizzjoni u s-setgħat mogħtija b’dan l-Att lil qorti marzjali, uffiċjali u awtoritajiet (barra minn qorti ċivili) dwar dawk ir-reati jistgħu jiġu eżerċitati kemm f’Malta kif ukoll barra minn Malta. (2) F’Maltaqorti ċivili li jkollha ġurisdizzjoni fil-post fejn min jagħmel ir-reat ikun qiegħed dak iż-żmien ikollha ġurisdizzjoni li tipproċessah ta’ reat skont dan l-Att li jista’ jiġi proċessat minn qorti ċivili għal kemm r-reat ikun sar barra mill-ġurisdizzjoni tal-qorti jew għalkemm min jagħmel ir-reat ma jkunx jirrisjedi f’dik il-ġurisdizzjoni. 182. Esekuzzjoni ta’ ordnijiet, atti, eċċ. Ħlief kif espressament provdut b’xi regolament, regoli jew ordnijiet skont dan l-Att kull ordni jew determinazzjoni meħtieġa jew awtorizzata li ssir skont dan l-Att minn xi uffiċjal jew awtorità militari tista’ tiġi iffirmata minn kull uffiċjal awtorizzat għalhekk; u kull att li jkun ordni jew determinazzjoni u li juri li hu iffirmat minn uffiċjali msemmi fih li jkunhekk awtorizzat għandu jitqies, sakemm ma jiġix pruvat kontrarju li hu iffirmat minn uffiċjalhekk awtorizzat. 183. (1) F’dan l-Att l-espressjoni " fuq servizzattiv" dwar il-forza jew dwar parti tal-forza tfisser li tkun qed tagħmel ħidma kontra għadu jew tkun qed tagħmel x’imkien barra minn Maltaħidma għat-tħaris ta’ ħajja jew ta’ propjetà ta’ jew (bla ħsara għad-disposizzjonijiet ta’ dan l-Att) tkun f’okkupazzjoni militari ta’ pajjiż jew territorju barrani, u dwar persuna tfisser li hi tkun qed isservi fil-forza jew mal-forza jew ma’ parti tal-forza li tkun fuq servizzattiv. (2) Meta xi parti tal-forza tkun qed isservi barra minn Malta u jkun jidher lill-Kmandant li, minħabba servizzattiv imminenti jew minħabba servizz attiv riċenti, jkun meħtieġ għas-servizz pubbliku li l-imsemmija parti tal-forza għandha titqies li tkun fuq servizzattiv, hu jista’ jiddikjara li għal dak il-perijodu, li ma jkunx iżjed minn tliet xhur, li jibda mill-bidu fis-seħħ tad-dikjarazzjoni kif jista’ jiġi speċifikat fiha, dik it-taqsima tal-forza għandha titqies li tkun fuq servizzattiv. (3) Meta jkun jidher lill-Kmandant li jkun meħtieġ għas-servizz pubbliku li l-perijodu speċifikat f’dikjarazzjoni skont l-aħħarsu bartikolu qabel dan għandu jittawwal jew, jekk ikun ittawwal qabel skont dan is-subartikolu, għandu jerġa jiġi mtawwal, hu jista’ jiddikjara li l-imsemmi perijodu għandu jiġi mtawwal b’dak iż-żmien, li ma jkunx aktar minn tliet xhur, kif jista’ jiġi speċifikat fid-dikjarazzjoni skont dan is-subartikolu. (4) Jekk f’xi żmien waqt li xi parti tal-forza- (a) tkun fuq servizzattiv għar-raġuni biss li tkun f’okkupazzjoni militari ta’ xi pajjiż jew territorju barrani; jew (b) titqies li tkun fuq servizzattiv bis-saħħa tad-disposizzjonijiet ta’ qabel ta’ dan l-artikolu, ikun jidher lill-Kmandant li ma jkunx hemm ħtieġa li l-imsemmija parti tal-forza titkompla titqies li tkun fuq servizzattiv, hu jista’ jiddikjara li minn meta tibda sseħħ id-dikjarazzjoni il-forza ma tkomplix, jew ma tkomplix titqies li tkun fuq servizzattiv. (5) Qabel ma ssir xi dikjarazzjoni skont dan l-artikolu, il-Kmandant għandu jikseb il-kunsens tal-Ministru għad-dikjarazzjoni. (6) Dikjarazzjoni skont dan l-artikolu għandha seħħ mhux biss dwar il-membri tal-forza li għaliha tkun tirriferixxi iżda wkoll għal persuni oħra li għalihom l-applikazzjoni ta’ xi disposizzjonijiet ta’ dan l-Att tiddependi minn jekk dik il-forza tkunx fuq servizzattiv. (7) Kull dikjarazzjoni jew direttiva skont dan l-artikolu għandhom jibdew iseħħu malli jiġu pubblikati fl-ordnijiet ġenerali. 184. S] u bija fitradeunion. Miżjud: IV.2015.13. (1) Membru tal-Forza jista’ jissieħeb fi trade union reġistrata tal-għażla tiegħu. (2) Tradeunion li tirrappreżenta membri tal-Forza: (a) ma tistax tillimita s-sħubija fiha għal xirank jew settur partikolari tal-Forza; (b) tista’ tinnegozja kondizzjonijiet ta’ impieg u tieħu sehem fi proċeduri ta’ temm ta’ kwistjonijiet li jkunu ta’ natura ta’ konċiljazzjoni, ta’ medjazzjoni, ta’ arbitraġġ jew ta’ natura ġudizzjarja, f’isem il-membri tal-Forza li tirrappreżenta iżda ma jkollha ebda dritt li tieħu xi azzjoni oħra fil-Forza bi ħsieb ta’ tilwima jew biex din it-tilwima titmexxa ’l quddiem jew li tipparteċipa fi proċeduri li għandhom x’jaqsmu ma’ akkużi dwar reati militari maħruġa taħt dan l-Att. 185. Projbizzjoni ta’ azzjoni industrijali. Miżjud: IV.2015.13. Kull membru tal-Forza li jieħu azzjoni industrijali jew jipparteċipa f’xi azzjoni industrijali meħuda fil-Forza bi ħsieb ta’ tilwima jew biex it-tilwima titmexxa ’l quddiem ikun ħati ta’ reat militari kontra l-bon-ordni u d-dixxiplina militari: Iżda xejn f’dan l-artikolu ma għandu jippreġudika d-dritt ta’ tradeunion li tkun tirrappreżenta membri tal-Forza milli tagħmel dawk l-atti li huma permessi bis-saħħa tad-dispożizzjonijiet tal-paragrafu (b) tas-subartikolu (2) tal-artikolu 184 jew ta’ membru tal-Forza milli jipparteċipa fil-proċeduri msemmija f’dak il-paragrafu. Riżervi 186. Riżervi. Ir-regolamenti u l-Avviżi tal-Gvern kollha magħmula skont l-Ordinanza dwar il-Postijiet għal Tiri ta’ Kanuni, Azzarini u Torpedini** jew skont l-Ordinanza dwar id-Dħul bla jedd f’Artijiet Navali, Militari jew tal-Forza tal-Ajru †† Revokata b’dan l-Att. u li jkunu fis-seħħ fid-data tal-bidu fis-seħħ ta’ dan l-għandhom jibqgħu fis-seħħ u għandhom jitqiesu li jkunu regolamenti magħmula jew avviżi maħruġa skont dan l-Att għall-finijiet ta’ xi emenda jew tħassir tagħhom.