Hija inizzjattiva sabiħa ħafna dik tal- kittieb u poeta Joe Saliba mill- Awstralja li għadu kemm fetaħ blog ġdida marbuta mal- letteratura . Min huwa interessat jista' jaraha f' dan l- indirizze : Minn hawn nifraħ lil Joe Saliba u nselli għall- kittieba Maltin li hemm fl- Awstralja filwaqt li nawguralhom xitwa tajba u ispirazzjoni . X' taħseb dwar l- importanza li l- kittieb isemma leħnu rigward il- qirda tal- ambjent naturali , l- inġustizzja soċjali u nuqqasijiet oħra bħal dawn ? Kittieb jagħti xhieda tal- hajja kif tinghex madwaru , f' pajjiżu u barra . Jekk hu kittieb ta' letteratura kreattiva , mhux qed jikteb biex isemma leħnu dwar din jew dik il- ħaġa imma biex permezz tal- ħolqien tiegħu jagħti din ix- xhieda . Fuq kollox imma , bħala rumanzier jew kittieb ta' stejjer qosra , irid jiddeverti billi jippreżenta rakkont li jinteressa lill- qarrej . Jekk meta qed jagħmel dan kollu , kittieb isemma wkoll leħnu dwar il- materji importanti li semmejt int , għaliex le ? Inghidu aħna , f' " L- Ghalqa tal- Iskarjota " , l- aħħar rumanz li ħriġt , l- intricc idur ukoll dwar il- wirt storiku kbir ta' monumenti qodma li għandna f' pajjiżna u li bil- kemm nagħtu kashom jew nafu bihom . X' tifhem b' involviment politiku min- naħa tal- kittieb ? Ghandu l- kittieb jgħaddi l- ħsieb politiku tiegħu lil min imexxi lil pajjiżna permezz tal- kitba tiegħu ? Kittieb hu ċittadin bħal kull persuna oħra u għandu t- twemmin politiku tiegħu ( jew tagħha ) li jista' jissarraf f' involviment politiku u jista' le . Bhala ċittadin , żgur li kittieb għandu jwassal leħnu lill- mexxejja tal- pajjiż , skont kif iħoss li dan ikun l- aħjar . Min- naħa l- oħra , bħala kittieb ta' letteratura kreattiva , irid joqgħod attent li ma jħallix il- kitba letterarja tinhass mill- qarrej bħala sempliċi għodda ta' ħidma politika jew bħala xi priedka politika . Certament , jista' jiġri li għax kittieb qiegħed jagħti xhieda tar- realtà li ddawru , il- kitba tiegħu tiffoka fuq id- dimensjoni politika tal- hajja li ngħixu . Sakemm jirrispetta r- regola tad- deheb li b' li jikteb irid jipprovdi divertiment lill- qarrej , jista' jiġri li l- kittieb juża l- kitba tiegħu biex iwassal messaġġ lid- diriġenti tal- pajjiż mingħajr ma jitbiegħed mill- funzjoni tiegħu bħala kittieb . M' hemm xejn ta' barra minn hawn f' hekk . Rigward l- involviment " politiku " ( anki fis- sens wiesa' ) tal- kittieb , taħseb li dan isir aħjar u hu iktar effettiv permezz tal- proza , tad- drama jew tal- poeżija ? Ma narax li hemm xi rabta bejn il- forom ta' kitba u kontenut li jagħti xhieda ta' impenn politiku , jew kontenut li jitkellem dwar natura , kondizzjonijiet soċjali , fantaxjenza , insomma kollox . Proza , teatru jew poeżija jistgħu kollha jakkomodaw bla problema kull xorta ta' lemħa kreattiva , fl- aspetti differenti ta' xhieda u ta' impenn li jiġu magħha . Jiddependi mbagħad mill- kittieb kemm se jirnexxielu bil- kontenut tiegħu , joħloq xogħol li jkun artistikament validu . Per eżempju , f' " L- Ghalqa tal- Iskarjota " it- tema ttrattata hi waħda ta' waħx , ta' biza' jew orrur . Hu rumanz imma l- istess tema setgħet issarrfet għal min għandu dil- ħila bħala kittieb , f' poeżija jew dramm . X' tip ta' feedback ikollok għad- drammi tiegħek u anki għal rumanzi bħal Silg fuq Kemmuna , La Bidu , La Tmiem u L- Ghalqa tal- Iskarjota min- naħa tal- qarrej medju ? Dejjem nibqa' sorpriz b' kemm dak li int qed issejjaħlu qarrej medju jieħu gost meta jiġu f' idejh xogħlijiet li jimpenjawh . Dan l- aħħar aktar saħħaħt din l- impressjoni bil- laqgħa li r- rumanz " L- Ghalqa tal- Iskarjota " kellu mill- pubbliku , meta qarrejja li ma nafx minn Adam , ġew spontanjament ikellmuni fuq l- intricc tar- rumanz u t- tifsira tiegħu llum . Fhimt minn hekk li r- rakkont għoġobhom u kienu ddevertew bih , u li pprovaw isibu fih tifsiriet aktar wiesgħa minn dawk li fil- fatt forsi għandu , bħala rumanz " tal- waħx " . Min- naħa l- oħra , fil- każ ta' " Silg fuq Kemmuna " u " La Bidu , La Tmiem " , żewġ rumanzi twal ħafna bl- istendards ta' Malta , kelli reazzjoni minn xi qarrejja li bellhitni . Wara li spiċċaw il- qari ta' dawn iz- żewġ rumanzi " bla tmiem " , ġew jgħiduli kif malli spiċċaw jaqraw , bħal xtaqu li r- rakkont ikompli . . . Kieku kellek tagħżel triq waħda biss minn dawn it- tnejn ( dik politika u dik tal- kitba kreattiva ) liema tieħu ? Fil- hajja l- għażliet ma jsirux b' dal- mod . Naf li jien u oħrajn qatt ma kellna għalfejn u mhux se jkollna għalfejn fiz- żmien li ġej , nagħmlu għażla bħal dik li qed issemmi int . U allura kieku kelli nagħżel triq waħda biss , xorta nagħżel it- tnejn . Il- kittieb jixtieq ir- rispett min- naħa tal- poplu . Imma qabel xejn dar- rispett għandu jiġi mill- istess kittieba kollegi tiegħu . Kif tirreagixxi għal dan ? Naraha bħala ħaġa minn ewl id- dinja li rabtiet professjonali bejn kollegi jridu jkunu msejsa fuq ir- rispett reċiproku , is- solidarjetà professjonali u l- kordjalità fl- imgiba . X' taħseb dwar l- importanza tal- Istorja f' rabta mal- kuntest attwali ta' Malta fl- Ewropa , imma anki f' rabta mad- dħul f' pajjiżna tal- immigranti irregolari mill- Afrika ta' Fuq ? Mill- istorja ( history ) nitghallmu fost ħwejjeġ oħra dwar kif il- komunitajiet li ghexu fil- gżejjer ta' Malta u Għawdex irnexxielhom jew le matul is- sekli isawru hajja li kienet sabiħa u tajba , u kif bnew matul is- sekli identità li kienet tagħhom . Illum għandna l- isfida ta' kif waqt li ninsabu parti mill- Unjoni Ewropea , se nharsu u nseddqu l- identità tagħna , u dan lil hinn milli nitfarrġu għax uħud minna jaqilgħu l- għajxien tagħhom billi jittraducu t- testi legali u amministrattivi tal- Unjoni għall- Malti . Imbaghad għandna l- isfida li ma nispiccawx la xenofobici u lanqas imrekkna f' darna stess mill- wasla fostna ta' ġemgħat li m' għandhomx l- istil ta' hajja tagħna . L- imgħoddi għandu ħafna xi jghidilna dwar kif sfidi bħal dawn jistgħu jintlaqgħu . F' " L- Ghalqa tal- Iskarjota " insibu li ġrajjiet li qed jiġru llum huma inflwenzati minn dak li gara mija u tletin sena ilu , meta żagħżugħ li ħadem il- parti ta' Guda l- Iskarjota f' pageant tal- Ġimgħa l- Kbira l- għada mar jitghallaq fil- għalqa . L- istess ġrajjiet tar- rumanz huma influwenzati minn x' gara fil- għalqa mat- tliet elef sena ilu , meta mercenarju avventurier mill- Eġittu , ċertu Potu - Ra , ġie mogħti l- forka fl- għalqa wara li ttradixxa lill- Punici li mpjegawh biex jinvadi ċ- ċentru tal- Mediterran . Dawn il- ġrajjiet ħallew il- marka tagħhom li għadha hajja sal- lum . . . L- aħħar frott mill- pinna tiegħek , ir- rumanz L- għalqa tal- Iskarjota ( 2009 ) . Liema huma t- temi ewlenin f' xogħol bħal dan ? Ghal min kien intiż rumanz bħal dan ? Temmen li għal bosta se jkun xogħol li ma jinftihemx ? " L- Ghalqa tal- Iskarjota " ifittex li joffri divertiment b' rakkont tal- waħx li fl- istess ħin hu kummiedja . Jitkellem dwar il- hajja ta' zminijietna u dwar kif il- medja jinfluwenzaw ħajjitna , u dwar elf ħaġa oħra . . . Barra r- raħal minsi u abbandunat ta' Ħal - Znuber hemm għalqa li ġġorr is- saħta ta' sekli twal . Grupp ta' ġurnalisti televiżivi jidħlu biex jinvestigaw x' jiġri fiha għall- programm popolari ħafna tagħhom . U l- waħx tal- għalqa li ġej mill- qedem , minn żmien il- Punici , jaqbad magħhom , b' konsegwenzi tal- biza' . Matul ir- rumanz , insegwu għal atti tal- akbar kuraġġ u kefrija , nassistu għal żviluppi ta' qtigh il- qalb u ta' ferħ . . . insomma dak kollu li jfittex qarrej f' rumanz , speċjalment jekk lest jitwaħħax waqt li jibqa' jiddeverti u jitbissem . X' taħseb dwar l- importanza li l- kittieb / poeta jsemma leħnu rigward il- qirda tal- ambjent naturali ? Il- kelma qirda minnha nnifisha hija negattiva . Mela ma tistax taqbel magħha ; u l- kittieb / poeta iżjed u iżjed għax hu meqjus bħala leħen is- socjeta` . Anzi , in- Nisrani għandu japprezza aktar ġmiel in- natura kif jistqarr Anton Buttigieg fil- poeżija tiegħu Il- Holma t' Alla . Jiena nemmen li kull kittieb għandu dmir sagrosant biex jiddefendi bil- pinna tiegħu l- ambjent naturali . Fil- fatt nieħu gost ninnota li bosta kittieba għamlu u għadhom jagħmlu dan . B' danakollu , kultant bla ma trid donnok tiġi bejn haltejn meta tistaqsi lilek innifsek : X' għandu jiġi l- ewwel , il- bniedem jew l- ambjent ? Fis- sens li għandna nħallu nies bla dar biex ma neliminawx post rurali ? Jiena naħseb li wieħed għandu jżomm bilanċ , speċjalment f' pajjiż żgħir bħal tagħna . X' tifhem b' involviment politiku min- naħa tal- kittieb / poeta ? Ghandu kittieb / poeta jgħaddi l- ħsieb politiku tiegħu lil min imexxi lil pajjiżna permezz ta' vrusu / il- kitba tiegħu ? Ftit ilu fil- Messagg tiegħi bħala President tal- Ghaqda Poeti Maltin għal Jum il- Poezija ikkwotajt dak li darba qal Alfred Sant , kittieb u politiku magħruf sewwa fostna . Naqbel ma' Sant li hu dmir tal- kittieb li jsemma' leħnu biex iwassal messaġġ / i lill- mexxejja tal- pajjiż . Kittieba barranin tawna eżempju ta' dan . Dawn kienu lesti jaċċettaw l- eżilju biex jiddefendu l- liberta` ta' pajjiżhom . Bhalhom għamlu oħrajn . Li ma naqbelx hu , li kittieb ikun partigjan fil- kritika tiegħu . Rigward l- involviment " politiku " ( anki f' sens wiesa' ) tal- kittieb , taħseb li dan isir aħjar u hu iktar effettiv permezz tal- proza jew tal- poeżija ? Kemm il- proza kif ukoll il- poeżija jistgħu jwasslu l- istess messaġġ b' modi differenti . Fil- fehma tiegħi , it- tnejn għandhom is- siwi partikolari tagħhom . Semmi aspett kurrenti li jolqtok u jgaghlek tikteb illum ? Jiena nemmen li l- kittieb għandu juża l- pinna tiegħu biex iwassal messaġġ / i lill- qarrejja . Importanti pero` li kull messaġġ ikun wieħed pożittiv , inkella ma jkun jiswa xejn u bħal Solzhenitsyn ngħidlek , li jekk il- kitba ma tkunx hekk , allura tkun tajba biss għal- landa taz- żibel . Meta jiena niġi biex nikteb sew jekk poeżija , novella , artiklu jew sahasitra rumanz , dejjem inzomm dan quddiem għajnejja . Mhux li nkun didattiku żżejjed , tifhimnix ħażin , imma nipprova nqanqal lill- qarrej biex jaħseb dwar dak li jkun qed jaqra , imbagħad jasal għall- konklużjonijiet tiegħu . Per eżempju , bħalissa l- aktar suġġett li nħossu attwali huwa l- familja u magħha nzid il- qawwa tal- valuri li bħala poplu aħna l- Maltin dejjem ghozzejna u li dizgrazzjatament uħud minna qegħdin jarmuhom u jghaffguhom taħt saqajhom bla ma jaħsbu dwar il- konsegwenzi li dan għad iħalli fuq il- ġenerazzjonijiet futuri . Il- kittieb / poeta jixtieq ir- rispett min- naħa tal- poplu . Imma qabelxejn dar- rispett għandu jiġi mill- istess kittieba / poeti kollegi tiegħu . Kif tirreagixxi għal dan ? Naqbel miegħek perfettament . Izda f' pajjiż żgħir bħal Malta wieħed jistenna li se jsib lil min jirraġuna li mors tua , vita mea . Jekk dan hux sewwa hija hag ' oħra . Iva , kultant tiltaqa' ma' wħud li jżommu ruħhom lura milli jgħinu lill- kollegi tagħhom . Mhux biss , imma ċerti kritici tarahom ifittxu x- xagħra fl- għaġina biex jikxfu n- nuqqasijiet flok ma jipprovaw ikunu kostruttivi fil- kritika tagħhom . Mhux ta' b' xejn xi ħadd darba kiteb li l- kritici huma kittieba falluti . Anzi l- kittieb Taljan , Luigi Marbello f' intervista li kienet saritlu fuq l- istazzjon televiżiv 2000 stqarr li " Il- kittieb m' għandu qatt jagħmilha ta' kritiku . Mhix ħaġa ġusta li kittieb jiġġudika kittieb ieħor . " ( 29.08 . Il- ġustizzja m' hawnx isbaħ minnha . Kultant wieħed iħares lejn il- kittieb qabel jaqra xoghlijietu . L- istess jagħmlu ċerti kritici . Lil dawk li għandhom grazzja magħhom arahom jinċensawhom u lil min għal xi raġuni ma jinżlilhomx jarmulu xoghlijietu . Imbaghad hemm il- kwestjoni tal- klikek li tant ktibt dwarha li miniex ser nirrepeti ruħi . Kulmin isegwini jaf tajjeb kif naħsibha dwarhom . Fl- aħħarnett ejja nkunu realistiċi u nammettu dak li darba stqarr il- ġurnalist Roberto Giodano fil- programm televiżiv fuq " Peste e Corna " : " Id- dinja dejjem ħarset bħala nies kbar lill- artisti taċ- ċinema u lil ħadd aktar . " ( 24.03 . X' taħseb dwar l- importanza tal- istorja f' rabta mal- kuntest attwali ta' Malta fl- Ewropa , imma anki f' rabta mad- dħul kontinwu f' pajjiżna tal- immigranti irregolari mill- Afrika ta' Fuq ? L- istorja ta' Malta ma tistax tifridha minn dik Ewropea ; għax Malta hi parti mill- Ewropa . Ghalhekk tajjeb li kittieb jagħti importanza xierqa lill- istorja f' dan il- kuntest . Nghid għalija fir- rumanzi tiegħi spiss inħobb nagħti pinzellati storiċi . Dan barra milli għandi żewġ rumanzi li jaqgħu purament f' din il- kategorija ta' letteratura : L- Istar tal- Imghoddi u Rahal Maqbud f' Tempesta . Tal- ewwel jittratta dwar l- invażjoni Russa fiċ- Ċekoslovakkja u l- ieħor dwar il- qagħda f' raħal partikolari Malti fis- seklu 18 . Ir- rumanz storiku barra milli jirrikjiedi riċerka serja biex iwassal il- verita` ta' dak li jkun gara , ir- rumanzier fil- kummenti tiegħu irid ikun ġust mal- istorja nfisha filwaqt li jżomm bilanċ bejnha u bejn il- ġrajja fittizja . Il- kwestoni tal- immigranti irregolari nistqarr li nħares lejha u nxebbahha ma' qarnita b' ħafna saqajn . Mhux faċli tikkummenta bla preġudizzju dwar din il- problema ; anki jekk hawn min qed jissuspetta li għada pitgħada dawn għad jistgħu jieħdu ħelu ħelu l- Ewropa taħt idejhom . Imma jekk allaħares qatt dan iseħħ ikun ħtija tagħna l- Ewropej . Inti tikteb kemm rumanzi kif ukoll poeżija . Ghandek xi proġetti letterarji ġodda għall- ġejjieni ? Il- kittieb ma jieqaf jikteb qatt . Il- mewt biss iżżommu . Ghalhekk proġetti jkollu dejjem ; imma kemm minn dawn isiru realta` hemm diversi fatturi li jistgħu jgħinu u li jistgħu jfixklu . Jiena ninsab f' din il- qagħda . X' taħseb dwar l- importanza li l- kittieb isemma leħnu rigward il- qirda tal- ambjent naturali , l- inġustizzja soċjali u nuqqasijiet oħra bħal dawn ? Nahseb li hu importanti li jagħmel dan . Kemm bħala ċittadin . Kif ukoll tematikament bħala kittieb , iżda b' attenzjoni ħalli ma jkunx balalment didattiku . X' tifhem b' involviment politiku min- naħa tal- kittieb ? Ghandu l- kittieb jgħaddi l- ħsieb politiku tiegħu lil min imexxi lil pajjiżna permezz tal- kitba tiegħu ? Jien ippruvajt nagħmel dan bin- novella " Nemes " fil- ktieb Hala taz- Zghozija . Rigward l- involviment " politiku " ( anki fis- sens wiesa' ) tal- kittieb , taħseb li dan isir aħjar u hu iktar effettiv permezz tal- proza , tad- drama jew tal- poeżija ? Mhix kwistjoni ta' aħjar . L- aqwa li jsir b' mod effettiv . Liema huwa l- ikbar feedback li jkollok min- naħa tal- pubbliku medju , dak għall- kitbiet tiegħek fil- ġurnali jew dak marbut mal- kitba kreattiva tiegħek ? Ghaliex taħseb iseħħ dan ? Mill- ġurnali , billli nikteb diversi artikli fil- ġimgħa . Izda dwar il- kitba letterarja jkolli wkoll . Liema triq taghtek l- ikbar sodisfazzjon , dik bħala politiku jew dik bħala kittieb ? Bla dubju , bħala kittieb . Il- kittieb jixtieq ir- rispett min- naħa tal- poplu . Imma qabelxejn dar- rispett għandu jiġi mill- istess kittieba kollegi tiegħu . Kif tirreagixxi għal dan ? Nemmen li r- rispett irid jiġi qabel xejn minnu nnifsu . Jekk il- kittieb jemmen f' dak li jikteb , diga' tluq qawwi . X' taħseb dwar l- importanza tal- Istorja f' rabta mal- kuntest attwali ta' Malta fl- Ewropa , imma anki f' rabta mad- dħul f' pajjiżna tal- immigranti irregolari mill- Afrika ta' Fuq ? Storikament id- dħul ta' Malta fl- Unjoni Ewropea hi ġrajja ewlenija Grajja ta' darba b' konsegwenzi dejjiema . Izda ma nghidx li toffri materjal immedjat għall- kitba . It- tragedja ta' l- immigranti irregolari hi esperjenza storika fiha nnifisha u fiha ġrajjiet umani li jista' jkollha sehem f' kitba maħsuba sewwa . Semmi wieħed mill- aspetti ewlenin li qed tikteb dwaru dan l- aħħar . Bhala kittieb letterarju , ilni ma nikteb . Fil- ġurnali nikteb dwar ġrajjiet attwali li jkunu jseħħu , iżda ġieli nikteb ukoll dwar ħsibijiet politiċi u universali , bħad- Demokrazija , il- Helsien u l- Ugwaljanza . Progetti għall- futur fejn tidhol kitba kreattiva ? Xejn bħalissa . Nixtieq ħafna li l- Muza terga' zzurni ħalli nikteb imqar ġabra waħda oħra ta' novelli . Izda , abbandunatni , u z- żmien ġmielu għaddej . . . Fil- Ħlewwa ta' Mejju is- susa li bdiet tnawwar fija mill- waqt li fih twelidt xi darba tagħmel tagħha u twettaq l ' amart int . It- tmiem ma jbeżżagħnix , agħtini din : ħallih isibni f' Mejju … Ħallini niġi ħdejk bil- fwieħa tal- ward f' qalbi , f' għajnejja d- deheb tal- qamħ , fuq wiċċi ż- żiffa mielsa , u f' ruħi s- sliem ta' l- għana ta' Karmnu lil Marija . F' Mejju , Mulej , nagħrfek aktar malajr . Xi tgħid dwar ir- rabta tiegħek mal- kitba fil- ġurnali ? Dwar xiex ktibt matul il- karriera tiegħek ? Ir- rabta tiegħi mal- ġurnali tmur lura għall- 1964 , meta mill- iskola bdejt naħdem mal- Allied Malta Newspapers Ltd , b' intervista personali ma' Miss Mabel Strickland . Bdejt naħdem bħala proofreader u aktar tard bħala Features Sub - Editor . Dak iz- żmien , il- qari tal- provi konna nagħmluh tnejn min- nies , wieħed iżomm l- oriġinal u l- ieħor il- prova . B' hekk konna nnaqqsu ferm l- izbalji fil- kontenut . Fid- dipartiment tal- Features , l- artikli kienu jiġu minn barra permezz ta' Reuters u aħna nċekknu minnhom biex nagħlqu paġna , jew nofs jew kolonna – skont il- ħtieġa . Minn hemm ngħaqadt ma' In- Nazzjon Taghna bħala qarrej tal- provi f' xift minn wara nofsinhar sa tard filgħaxija u bqajt hekk sa ma mort Il- Hajja , fejn bdejt naħdem bħala reporter tal- Qorti . Permezz tal- kuntatti li kont nagħmel ta' kuljum fi Triq Repubblika ( u l- aktar mas- Sur Joe Xuereb tat- Tip Top , qrib il- bini tal- Qorti ) ma domtx ma sirt Advertising Manager ta' Il- Hajja . Tlaqt minn hemm fl- 1974 u rġajt ingħaqadt ma' In- Nazzjon Taghna bħala Sub Night Editor . Wara tista' tgħid li bdejt indur id- dipartimenti kollha . Meta kont fid- dipartiment tal- Features , ktibt l- ewwel 20 sensiela tat- Tifkiriet tal- Imghoddi , li tant ġibdu l- attenzjoni tal- qarrejja , li Dr Joseph Cassar , direttur , qatagħha li jiġborhom fi ktieb maħruġ mill- Istamperija . Dan il- ktieb tant intlaqa' tajjeb , l- aktar mill- istudenti li jkunu qed jagħmlu xi proġett folkloristiku , li s' issa ħarġu ħames edizzjonijiet tiegħu , l- aħħar wieħed b' żieda ta' għaxar artikli . Minn dak iz- żmien kelli diversi kitbiet fil- ġurnali u gazzetti , l- aktar meta kont Deputat Editur ta' il- Mument , fejn flimkien ma' Mario Azzopardi kont inkarigat minn Spektrum u aktar tard minn Fokus . Kienu artikli varji fuq aspetti differenti . Fl- istess żminijiet kont intella' regolarment kull ġimgħa r- rokna tat- Tfal , ir- rubrika Kalejdoskopju , fejn deputati tal- Gvern u oħrajn mill- Oppozizzjoni kienu jwieġbu għall- istess mistoqsijiet , u kelli s- sensiela popolari Tifkiriet tal- Gwerra , minn individwi li jiftakruha tibda , isseħħ u tintemm , li suppost , skont id- direzzjoni tal- PIN kellhom jinġabru fi ktieb . Din il- ħolma ma rrealizzatx . Meta tnehhejt mill- kariga ta' Deputat Editur u rġajt sibt ruħi ma' In- Nazzjon Taghna , bdejt sensiliet fuq is- Sahha u l- Kura tal- persuna , artikli fuq l- annimali bħala pets , artikli finanzjarji u fuq il- gardinagg . Meta dawn twaqqfu , bdejt is- sensiela popolari Kittieba ta' Zmienna – mhux mil- lat akkademiku iżda mil- laqta personali . Gbart xejn inqas minn 41 kittieb u kittieba kontemporanji . Fl- istess waqt bdejt sensiela oħra bit- tema Iccelebrajna , fejn il- protagonisti jkunu koppji li ilhom snin magħqudin f' hajja ta' mħabba . Hlomt b' din is- sensiela biex 'il quddiem it- tfal u t- tfal tat- tfal ikollhom xhieda li l- imħabba taz- żwieġ qatt ma kienet rabta ċoff bħalma hi f' dawn iz- żminijiet , iżda rabta għoqda fuq għoqda , minn sena għall- oħra . Spiteri jikteb poeżiji jew xi tip ta' kitba kreattiva oħra ? Inhobb fuq kollox il- poeżija . Ghalkemm qajla ppubblikajt minnhom , nista' ngħid li l- ewwel poeżija tiegħi ( li għadha miġbura mal- poeżiji kollha li ktibt ) , iġġib id- data tal- 1964 , meta mietet nannti , li trabbejt magħha . Minn dik is- sena ktibt 'il fuq minn mitt poeżija . Din il- kwalità ta' kitba letterarja ma tafx ħinijiet . L- imbierka muza la taf ħidma u lanqas mistrieħ . Thabbatlek bwieb qalbek ( min għandu aktar minn wieħed ) u trid tkun pront tiftħilha u tilqagħha . U darba tagħmel dan tghaxxik bil- benna tagħha . Ghalkemm ktibt poeżiji ta' mħabba , aktar inhossni poeta tan- niket . Forsi għax in- niket iqanqal , jirrabja u jasal jitlob is- sodisfazzjoni u l- ħaqq . Madankollu , fil- preżenza ta' ħaddieħor , naħseb li s- sens poetiku jinsatar u jħallini nidher bniedem ċajtier . X' importanza għandhom il- Pagni Letterarji llum skont Charles B . Minn dejjem kont favur dawn il- paġni fil- ġurnali u gazzetti Maltin . Jekk xejn iservu ta' vetrina għal dawk kollha li sal- lum għadhom jiktbu . Bhala ġurnalist nista' nikkonferma li l- Maltin tal- lum ma jhobbux jiktbu . Darba , sa sibt tabib li tarrafli li jixtieq li kien kapaċi jikteb kif nikteb jien , iżda ma jafx . Nammetti dan kollu għax illum qisu ħadd ma fadallu ħin għalih innifsu , aħseb u ara kemm se joqgħod bi kwietu jikteb . Din hi ħasra kbira . Naraha wkoll meta xi ħadd jiktibli biex jinkuraggini . L- ittra kollha tkun " Ghaziz Charles , Prosit tal- kitba tal- lum . " Hekk , kitba xotta daqs il- frawli ! X' taħseb li nistgħu ntejbu fil- qasam tal- ġurnaliżmu lokali ? Nibki naħseb f' dan , tant kemm hemm x' wieħed jirranġa ! U jiddispjaċini wkoll naħseb fil- baraxx ta' kliem Ingliż li se jibda jinkiteb bil- Malti fil- ġurnali u gazzetti Maltin ! Povri studenti żgħar li għad iridu jiġu f' ħalltejn kif tinkiteb kelma sewwa bl- Ingliż , fl- eżami tal- Ingliż , aktar 'il- quddiem ! Per eżempju , ' poster ' jew ' powster ' , ' tissue ' jew ' tixxju ' ! Dawn diġà rajthom miktubin hekk fl- Isptar Mater Dei . Nemmen li se jkollna taghsida aqwa minn dik li kont inħejji fit- terrazzin ta' nannti għat- tiġieġ u s- sriedak ! Hu minnu li llum , ħafna mill- ġurnalisti qed joħorġu bi grad Universitarju . Izda ħasra li mill- Università , il- maġġoranza tal- ġurnalisti mhumiex joħorġu b' Malti tajjeb . Qeghdin jaħsbu bl- Ingliż jittraducu f' moħħhom bil- Malti u jiktbu . Naf b' nies oħrajn bil- maqlub . Per eżempju darba , persuna universitarja qaltli " dawn things that run " – għal dawn affarijiet li jiġru . Progetti tiegħek fil- qasam tal- pubblikazzjoni fil- ġejjieni viċin ? Bhalissa nhoss li hawn caqliqa ta' żiffa ħelwa għall- pubblikazzjonijiet . Ghandi diversi djar tal- pubblikazzjoni li offrew jippubblikawli xi xogħlijiet , fosthom Agius & Agius u BDL Publishing . Sa sentejn u nofs oħra nkun , kif jgħidu bil- Malti ' bil- pjazza' u nispera li l- Mulej jippermettili aktar ħin għall- bosta affarijiet li nemmen li fadalli x' nagħmel . Nixtieq nemmen ukoll li Alla jibghatna fid- dinja bi pjan li rridu nattwaw , u li qabel ma nlestuh ma johodniex miegħu . Izda jekk dan hu minnu , jien fadalli bosta u bosta snin fuq din l- art . Kemm ili li bdejt ' nimmatura' , ċerti ħsibijiet għall- kitba qishom bdew jiġġeddu fija . U l- fatt li trabbejt ma' nannti , għandi seħer speċjali għal kulma għadda z- żmien minn fuqu . Tabilhaqq nixtieq nagħtik aktar tagħrif fuq dan – iżda nibza' li nisfa kkupjat ( bħal drabi oħra ) ! Bla tlaqliq ngħid li qrajt numru ta' rumanzi storiċi sbieħ u d- deskrizzjoni awtentika li sibt fir- rumanz fi tliet kotba Il- Misteri tal- Wardija , geghlitni nitħajjar nittajpjah mill- ġdid , għax dnub li xogħol bħal dak jintesa għax ħadd ma għadu jsib jakkwista dan ir- rumanz . Ghall- bidu l- PIN kienet se tidhol għalih hi , iżda t- tul tiegħu qata' l- qalb . Madankollu nemmen li l- ispirtu ta' Arturo Caruana għad jistrieħ u jieħu l- glorja tiegħu meta jinstab min ikun lest jippubblikah . Jien ma rrid ebda pregju għalija . Sempliciment nimbotta u nghin kittieb , illum mejjet , jikseb il- ġieh mistħoqq , avolja wara dawn is- snin kollha . Xi tgħid dwar il- kontribut tiegħek fil- qasam tar- radju ? Fit- 30 ta' Settembru , 1994 , Richard Muscat , dak iz- żmien kap ta' Radio 101 , talabni nagħti sehmi fl- istazzjon bil- qari tar- rumanzi . Minn dak iz- żmien , apparti l- appuntament tal- qari , kelli programmi li wkoll qanqlu interess . Fosthom insemmi t- tliet puntati ta' Mad- daqq tas- sirena ( intervisti fuq żmien il- gwerra ) , Mis- Swar 'il Gewwa , Wirt Gensna , Damma Civika u Timbri Maltin . Omagg lill- Papa Wojtyla Bl- Hosanna laqghetek id- dinja bi hgarha Li fik missier ieħor , stenniet li se tara . Hrigt dritt , fuq tiegħek , tistenna t- tislima , Driegh Alla kien fl- għażla biex int tkun maħtur u ġieh tagħti 'l Pietru – tiegħu suċċessur . Hdimt b' għaqal ferm għaqli , tassew kont mutur , għax minn jum il- ħatra , fhimt sew il- futur ! Kont utli għall- għaqda , kont utli għall- paċi , b' dik dehrtek ferħana , b' dik surtek vivaci . Kont bniedem għal waqtu , kont bniedem kapaċi li ħdimt għal ħaddieħor , u bqajt ferm tenaci . Warajk ġbidt lill- poplu , lill- umanità , biex fik tara bniedem – lill- kbir Santità . Li b' mewġa fuq oħra , wassalt f' realtà il- kbir kalvarju … l- agħar krudeltà . Haddant kull mistenni , mibgħut mill- Mulej ridt turi lill- bniedem li d- dinja m' hi xej . Ma ħrabtx mill- ostaklu , jew tlaqtu għaddej , għax dik m' hix il- linja li xtaq il- Feddej . imsallab bi pjagi moderni , fejn xtaq ilissen " Bini l- għatx … u l- vuċi ma tatux ! " Dak ismek ħa tnaqqax , fil- qlub ta' kulħadd w minn fostna jintesa , ma jkun qatt u qatt . Kont int li fuq artna ġejt zortna darbtej ' Fil- passi ta' Pawlu , kif xtaq il- Mulej . Spiteri ( 17 ta' April 2005 ) X' taħseb dwar l- importanza li l- kittieb / poeta jsemma leħnu rigward il- qirda tal- ambjent naturali ? Hu dmir tal- awturi li jitkellmu , mhux biss dwar il- qirda tal- ambjent , imma dwar dak kollu li jikkomprometti l- ġustizzja u dak kollu li jikkorrompi u joqtol l- ispirtu . L- ambjent għandu jkun mifhum f' dimensjoni wiesgħa , ibda mill- isfreġju fiżiku tal- pajjiż u spiċċa fil- korruzzjoni ta' valuri estetiċi jew kriterji ta' għarfien kritiku . F' dan is- sens , ngħidu aħna , il- korruzzjoni fil- media għandha tkun miġġielda bla heda . Qeghdin ngħixu l- epoka tas- sensazzjonalizmu rħis u ċ- cinizmu tal- ispettaklu reality , fejn persuni vulnerabbli qed ikunu esposti għall- benefiċċju uniku tas- suq selvaġġ . X' tifhem b' involviment politiku min- naħa tal- kittieb / poeta ? Ghandu l- kittieb / poeta jgħaddi l- ħsieb politiku tiegħu lil min imexxi lil pajjiżna permezz ta' vrusu ? Il- kittieba m' għandhomx jabbandunaw l- arena tad- diskors pubbliku . L- aqwa esponenti tal- letteratura internazzjonali jagħtu eżempju klassiku ta' dan l- impenn . Ghandi f' moħħi lil Garcia Marquez , Dario Fo , Josè Saramago jew Harold Pinter , ilkoll rebbieħa tan- Nobel . L- awturi jridu jkunu l- fanali u l- interlokuturi tal- poplu . Jekk ma jitkellmux , isiru irrelevanti u jisfaw ikkundannati biex ikunu " studjati " biss fl- iskejjel għal eżamijiet formali u superfiċjali . Il- letteratura għandha tkun bil- wisq aktar inciziva minn hekk u nqis li l- kittieb għandu jaċċetta r- responsabbiltà tal- lotta politika . Ghandu jġiegħel lill- politiku jħossu skomdu u irritat fejn meħtieġ . Semmi aspett kurrenti li jolqtok u jgaghlek tikteb llum ? Lili jolqtuni ħafna aspetti tal- hajja kwotidjana . U tolqotni l- aħbar barranija . Il- kitba hi attività tal- mument , imma r- ramifikazzjonijiet tagħha jibqgħu . L- isfida hi kif tikkompressa daqstant emozzjonijiet u ansjetajiet , u kif tagħtihom leġittimità wiesgħa tant li jibqa' jkollhom resonanza . L- esperjenzi kollha għandhom il- potenzjal li jkunu ttrasformati f' poeżija jew f' ġeneru ieħor . In- natura essenzjali tal- kitba kreattiva għandha x' taqsam mat- trasformazzjoni tas- sors / sustanza primarja u mbagħad , mal- konnettività mal- qarrejja . Jekk tfalli din il- fażi tal- aħħar , tkun falliet il- kitba . Il- kittieb / poeta jixtieq ir- rispett min- naħa tal- poplu . Imma qabelxejn dar- rispett għandu jiġi mill- istess kittieba / poeti kollegi tiegħu . Kif tirreagixxi għal dan ? F' Malta dejjem kien hawn ċerti niċeċ letterarji u f' ċerti waqtiet storiċi l- awturi kienu nfirdu anki fuq il- medium lingwistiku . Ghandi f' moħħi , ngħidu aħna , il- mod ta' kif kienu mifrudin il- letterati ta' żmien Dun Karm , bil- pro - Taljani fuq naħa u dawk favur il- Malti fuq in- naħa l- oħra . Kienet inħolqot l- istess firda fis- snin Sittin , b' uħud bħal Ġużè Aquilina jehduha kontra l- moviment tal- poeżija l- ġdida . L- aktar eżempju reċenti ta' din il- firda letterarja , seħħ sewwasew lejlet li Malta daħlet fl- Unjoni Ewropea bħala membru sħiħ . Grupp sostanzjali ta' awturi Maltin ħarġu " ħalfa " kontra d- dħul ta' Malta fl- Unjoni , għaliex sostnew li Malta kienet se titlef l- identità kulturali tagħha . Ironikament , bid- dħul ta' Malta fl- Unjoni Ewropea , tqiegħed fuq il- mappa Ewropea , uffiċjalment , l- ilsien Malti , bi gzuz ta' zghazagz Maltin u anki awturi stabbiliti bħal Marshall u Calleja , isibu mpiegi tajbin bħala tradutturi ma' istituzzjonijiet Ewropej . In- nuqqas ta' rispett lejn l- awturi hu wkoll sintomu tan- nuqqas ta' rispett li jeżisti f' ċerti oqsma lejn il- lingwa indiġena . Minhabba raġunijiet soċjali , anki fl- università għadek tiskandalizza ruħek tisma' taħlita assurda ta' Ingliż medjokri u Malti mkisser . Quddiem din is- sitwazzjoni , l- awturi lokali huma jew passivi inkella indiffrenti . Hu bħala eżempju l- każ ta' meta ġie f' Malta dan l- aħħar Roberto Benigni , biex jirrecita lil Dante . Benigni kien staqsa lill- udjenza jekk Dante qattx kien inqaleb bil- Malti u xi erbgħa min- nies fis- sala laqilqu li teżisti traduzzjoni . Kemm mill- awturi ħarġu jipprotestaw li ħadd ma kien għarraf lill- kommedjografu famuż Taljan li kemm Serracino Inglott kif ukoll Palma kienu ilhom li qalbu d- Divina Commedia għall- Malti . Din il- qagħda bierda tal- awturi tikkundannahom għall- irrelevanza socjo - politika , b' mod li l- letteratura Maltija tilfet ir- relevanza soċjali u poltika tagħha u donnha qed teżisti biss biex tkun studjata għall- eżamijiet . Irrid ngħid ukoll li bħalissa qed ikun ippubblikat ċertu blaff għal skopijiet populisti u / jew sensazzjonalisti . Minhabba l- pubbliċità li qed tingħata lil dawn ix- xogħlijiet f' ċerti ċrieki , il- letteratura lokali qed tkun assoċjata wkoll fil- percezzjoni pubblika mal- vulgarità , il- banalità u l- bassezza . Anki hawn , qed jiddominaw biss il- kriterji tas- suq , bil- kompliċità ta' strutturi li qed " jippremjaw " il- medjokrità anki uffiċjalment , u b' hekk jikbru l- irjus . X' taħseb dwar l- importanza tal- Istorja f' rabta mal- kuntest attwali ta' Malta fl- Ewropa , imma anki f' rabta mad- dħul kontinwu f' pajjiżna tal- immigranti irregolari mill- Afrika ta' Fuq ? Jien nemmen fid- diversità , fatt li hu mseddaq ukoll mill- viżjoni Ewropea . Jien ma naghmilx differenza dwar il- lewn tal- ġilda , għax marbut mal- lewn tal- ġilda hemm il- varjetà rikka ta' kulturi oħra , forsi aktar pristini u aktar ġenwini . Din ir- rikkezza għandha x' taqsam mal- universalità u kull artist nifhem li għandu jkollu tieqa miftuħa beraħ biex jivvalorizza l- kollezzjoni vasta tal- kontenut etniku u t- tonalitajiet intriganti tagħha . Jekk le , dak ikun artist pjuttost mijopiku li qed jillimita lilu nnifsu .