Anton Grasso. 40 sena ta' Waħx... u Aktar hu omaġġ għal kittieb li llum għandu wara spallejh karriera ta' iktar minn 40 sena. Hu wieħed mill-ftit każi fejn awtur prolifiku qed jingħata ġieħ waqt ħajtu stess u mhux wara. Kif tirreaġixxi għal dan? Ma nifhimx ir-raġuni għaliex bniedem li jagħti kontribut siewi f'ħajtu għandu jingħata gieħ wara mewtu. Huma diversi l-artisti li ngħataw ġieħ f'ħajjithom. Trofej, midalji, diplomi... saħansitra Ġieħ ir-Repubblika Fl-Ingilterra ir-Reġina tagħti t-titlu ta' lil min tħoss li ta sehem li jixraqlu. U fil- fehma tiegħi hekk għandu jkun. Kemm ili midħla tal-kotba, saħansitra qabel l-ewwel pubblikazzjoni tiegħi, meta kont insib tieqa miftuħa, l-aktar fil-paġni letterarji li f'żgħożiti kellhom numru konsiderevoli ta' qarrejja, kien hemm xi kritiċi u kittieba li ttimbrawni li xi darba nkun awtur. Iż-żmien tahom raġun, aktar u aktar meta bdejt nippubblika l-kotba, li jwaħħduni bis-sħiħ mal-ġeneru tal-makabru. B'xorti ħażina, f'Malta, fil-fehma tiegħi, gieħ mhux dejjem jingħata lil min veru jistħoqqlu. Ċerti nies li huma midħla ta' ċerti ċrieki għandhom setgħa jimirħu u jilħqu mergħat li għal ħaddieħor huma magħluqa. Teżisti wkoll il- 'kultura' ta' ħokkli dahri u nħokk tiegħek. Nies li jidhru kontinwament fil-midja mhux dejjem ikun ħaqqhom. Tul il-karriera tiegħi ħdimt bis-sħiħ u minn qalbi fil-qasam tal-letteratura tal-biża', għax barra li hu l-qasam favorit tiegħi, nemmen li bħal friegħi oħra għandha tingħata il-post denju tagħha. Saħansitra, qabel ma sibt pubblikaturi interessati f'xogħli, ippubblika t l-ewwel għaxar kotba minn buti. Iżda qatt ma ngħatajt ebda gieħ, la minn Gvern anqas minn ieħor. Il-ħajr tal-qarrejja tiegħi u l-fehma tal-kritiċi huma l-uniku sodisfazzjon tiegħi. Semmi tnejn jew tliet temi għal qalbek fin-narrattiva tiegħek? Fil-kotba tiegħi, li jimxu wkoll lilhinn mill-konfini tal-biża', meta nit ratta l-qasam psikoloġiku, jinteressani l-aktar il-bniedem sensittiv u beżżiegħi, forsi għax bla ma rrid inkun qed nitkellem u nikteb dwari nnifsi. Nammetti li f'xi wħud mill-karattri tiegħi hemm jien f'aktar minn wieħed. Il-karattru xipli li qatt ma jrid ikun eroj. In-narċisista li jeqred lilu nnifsu. Il-barrani f'soċjeta` li ma tridx taċċettah. Forsi minħabba t-trobbija reliġjuża x'aktarx stretta żżejjed li kelli fi tfuliti. F'paġni sħaħ tan-narrattiva tiegħi hemm qalbi u ruħi miftuħin beraħ għal ġudizzju tal-qarrej li jintebaħ. Jinteressani wkoll il-bniedem emarġinat, dak li s-soċjeta` mhux dejjem jew ma tiħux gost taċċettah b'wieħed minnha. Il-bniedem li għax ma jaqbilx mal-kotra, għax dellu tqil, għax hu tant dgħajjef li lanqas hu kapaċi jfendi għal rasu u jaqbeż għalih nnifsu, li jintebah li l-kejl li hu mkejjel bih mhuwiex sinċier għalkemm 'validu' - iżda għax hu nanu ħdejn 'il-ġgant' ma jista' jagħmel xejn ħlief jaċċetta s-sitwazzjoni. Forsi f'xi intervisti jien stess nista' nagħti l-impressjoni li jien 'il fuq mill-kotra meta fil-fatt inħossni taħt il-livell tagħha. Forsi dan il-karattru bla ma naf jirrifletti wkoll lili nnifsi. Il-qarrejja tiegħek matul dawn l-aħħar 40 sena u iktar. Min huma? X'kuntatt u x' għandek min-naħa tagħhom? Naħseb il-qarrejja tiegħi huma dawk li verament jemmnu u jgħożżu t-twemmin tiegħi. Fil-qarrejja tiegħi ma naħsibx li hemm it-triq tan-nofs. Ma naħsibx li hemm medjatur li jista' jqarreb lejn il-kitba tiegħi lil min mhux interessat fil-kitba tiegħi. In-numru ta' qarrejja tiegħi ma naħsibx li hu żgħir, iżda xorta jibqa' limitat. Għax waqt li kittieba oħra jiktbu dwar dak kollu li jaqa' taħt għajnejhom, jien nagħżilhom is-suġġetti tiegħi. Naħseb li hawn nies li jistennew b'ħerqa l-kotba tiegħi u jixtru kull ktieb li noħroġ, oħrajn li nikteb x'nikteb, sempliċiment għax tiegħi, ma jinteressahom xejn. Naf għalliem li jgħallem mat-tifla tiegħi li għandu xi 150 ktieb tiegħi, kollha ffirmati, meta jien ippubblikajt 52. Minn xi wħud għandu tlieta, erbgħa, ħames kopji jew aktar. Il-raġuni: Ma nistax nara ktieb tiegħek x'imkien għax irridu għandi. Ipatti għal dawk li lanqas jekk tħallashom ma jaqraw ktieb wieħed tiegħi. Dan il-ktieb jinkludi fih għażla ta' 22 novella u 40 poeżija tiegħek. Huma kollha xogħlijiet li diġà dehru f'pubblikazzjonijiet tiegħek tal-imgħoddi? X'wassal għall-għażla tagħhom u mhux kitbiet oħra minn tiegħek? Dan l-aħħar stqarrejt f'iktar minn intervista waħda r-raġuni li m'iniex nippubblika xogħol ġdid, mhux għax m'għandnix mnejn nagħżel. Għandi mijiet ta' stejjer barra xogħlijiet oħra li qatt ma ġew ippubblikati. Bla dubju li kieku kelli nagħżel nirranġahom żgur, stejjer li ktibt snin ilu, li mhux dejjem kont nikteb għal qalbi, ġieli bi sforz, li nittama li meta jasal iż-żmien tan-nixfa (li ħafna awturi jgħaddu minnu) indur għalihom. Iżda l-ħerqa għall-kitba bgħattietli u ili żmien ma nikteb xi ħaġa ġdida. Għalkemm il-ktieb xorta jibqa' l-isbaħ xogħol artistiku, il-passjoni ta' darba ntfiet. Barraminhekk sirt iebes wisq miegħi innifsi u ma niddejjaqx nirrevedi u nkisser xogħlijiet tiegħi, kif fil-fatt għamilt. Naħseb l-aħjar xogħol tiegħi ippubblikajtu. tiegħek, imma tikteb ukoll il-poeżija. Xi tgħid dwar dan? X'toffri l-poeżija li l-kitba tan-novella/rakkont ma toffrix? Jien ktibt aktar minn elf novella, qasam favorit għax il-kitba qasira, tibdieha u ttemmha bla ma teħodlok ħafna ħin. Ħafna min-novelli tiegħi ktibthom fi ftit sigħat jew f'nofstanhar. Għalkemm għandi numru ta' poeżiji, u xi wħud verament għal qalbi, qatt ma qist lili nnifsi poeta. L-aktar poeżija li togħġobni hi dik tal-vers tal-ħdax. Naħseb li l-poeżija hi l-aktar ħaġa intima li tista' taqsam mal-qarrejja - it-twemmin, aktar minn kollox, fik innifsek u fil-fidi tiegħek. Forsi l-aħjar versi joħorġu fin-niket. In-novella qatt ma tista' tilħaq il-fond, il-profondita`, l-intensita` tal-poeżija, li b'ħasra hi l anqas ġeneru mfittex. Messaġġ qasir tiegħek lill-ġenerazzjoni żagħżugħa rigward il-qari, il-ktieb u l-letteratura? Ħobb il-ktieb. Emmen fil-ktieb. Aqra l-ktieb. Għożż il-ktieb. Hu l-akbar ħabib li jista' jkollok. Issibu dejjem, skont il-burdata li jkollok. Il-ktieb hu element qadim li dejjem jibqa' ġdid, ma jmut qatt u dejjem jibqa' jiġġedded. Ħadd, xejn ma jista' jeqirdu. U tgħallem għażel l-awturi tiegħek. Il-letteratura hi l-għajn ta' kull għarfien. Għixha.
ANTON GRASSO. 40 SENA TA' WAĦX ... U AKTAR: PATRICK SAMMUT JINTERVISTA LILL-AWTUR