MAĦLUQ GĦAL DINJA OĦRA Mhux darba u tnejn li nkun għaddejja fit-triq u nilmaħ qatta' għasafar itiru fis-smewwiet, bosta drabi ħamiem, mitluqa liberi minn sidhom għal ftit tal-ħin. Taffaxxinani dik l-abbiltà tagħhom li jtiru preċiżament flimkien, hekk kif iduru fuq naħa u mbagħad fuq oħra, bħallikieku kienu ħaġa waħda. Kultant tara wkoll xi waħda minnhom li ddabbar rasha minn mal-bqija, donnha trid timmanuvra xi titjira għaliha biex wara tingħaqad lura ma' sħabha. Xi ġmiel! Kemm ngħir għalihom! Kemm nixtieq li naf xi tfisser li tiftaħ ġwienħajk u ttir il-fuq bla xkiel f'dak il-beraħ kollu! Iva. Naħseb intbaħtu. Id-deni tas-seħer ta' Jannar mhux talli m'għaddilix, talli żdied. U kien għalhekk li dil-ġimgħa ddeċidejt li almenu jekk ma jistax ikolli l-ġwienaħ tiegħi, ninvestiga ftit kif nista' ntir mod ieħor. B'dan il-għan, iltqajt ma' Aaron Micallef, id-direttur maniġerjali, ta' Sky People Malta u miegħu stħarriġt din il-possibilità li ttir... "Ħafna nies jaħsbu li s-sema hija l-limitu sa fejn tista' tasal. Iżda għalina l-piloti, id-dinja tagħna tibda mis-sema. Nies bħali li jħobbu jtiru jħossu li posthom hux eżattament fl-art imma hemm fuq, fis-smewwiet. Is-sensazzjoni ta' meta tkun qiegħed ittir hija waħda unika u mill-isbaħ. Diffiċli tispjegaha bil-kliem għax hija partikolari wisq. Tagħtik dik is-sensazzjoni ta' libertà fejn inti tista' tara l-ħajja minn perspettiva differenti. Ikollok l-impressjoni li qiegħed f'xi dinja oħra fejn m'hemmx ostakli. Tħossok letteralment qisek għasfur, ittir bla xkiel filwaqt li taħtek qed tara n-nies u l-karozzi żgħar għaddejjin bil-ħajja tas-soltu fuq l-art." L-interess lejn l-avjazzjoni tista' tgħid li twieldet m'Aaron peress li fil-quċċija, l-għażla tiegħu waqgħet fuq ajruplan. "Ħalliha li probabbilment għażiltu għax kien l-akbar ħaġa dakinhar. Imma l-fatt hu li l-ġibda lejn l-avjazzjoni minn dejjem kienet kbira ħafna fija. Jiena trabbejt f'familja f'ambjent ta' negozju u għalhekk qisni awtomatikament sibt ruħi nistudja u naħdem f'dan il-qasam. Imma meta bdew għaddejjin is-snin u l-kilba lejn l-avvjazzjoni baqgħet fija, ma stajtx nistaporti aktar u ddeċidejt li nitħarreġ biex insir pilota. Finalment, hekk kif ikkwalifikajt ukoll bħala Ground School Instructor, id-demm tal-familja reġa' beda jiġbed u wara li ħdimt għal xi żmien bħala instructor ma' kumpanija oħra, deherli li kien wasal iż-żmien biex niftaħ il-kumpanija tiegħi." Sky People Malta fetħet f'Lulju tas-sena l-oħra u toffri s-servizzi tagħha permezz ta' ajruplan Tecnam P2002JF. Xtaqt inkun naf fhiex jikkonsistu dawn is-servizzi? "Is-servizzi tagħna jvarjaw skont il-ħtieġa tal-klijenti tagħna. Jibdew minn sempliċiment trial flights, li numru minnhom jingħataw bħala rigali lil dawk li jkunu jixtiequ jesperjenzaw kif itajjru ajruplan. Għandna diversi pakketti ta' trial flights. Hemm dik ta' 40 minuta, li tieħdok fuq titjira madwar Malta, oħra ta' siegħa fejn tmur madwar Malta u Għawdex, pakkett ieħor ta' siegħa u nofs li jwasslek sa Lampedusa; kemm tmiss l-ajruport t'hemmhekk u ttir lura lejn Malta u finalment hemm trial flight ta' tliet siegħat fejn il-vjaġġ iwasslek sal-Etna, tinżel tmiss l-ajruport ta' Catania u nerġgħu lura Malta. Imbagħad għandna wkoll l-iskola tagħna fejn inħarrġu lil dawk li jixtiequ jsiru piloti, kemm jekk għal skop ta' passatemp jew inkella biex jieħdu l-liċenzja kummerċjali u jkunu jistgħu jaħdmu ma' xi linja tal-avjazzjoni. Barra minn hekk, aħna noffru wkoll l-ajruplan għall-kiri sabiex wieħed ikun jista' jtella' s-siegħat meħtieġa tal-avjazzjoni jew għal xi livelli addizzjonali fuq il-liċenzja tiegħu, bħal ngħidu aħna, biex ikun jista' jtajjar ajruplan bil-lejl. Hemm ukoll piloti li jikru l-ajruplan biex imorru għal vaganza qasira bih, ngħidu aħna fis-sajf, biex iqattgħu ġurnata jgħumu f'Lampedusa fejn hemm waħda mill-isbaħ bajjiet fid-dinja – La Spiaggia dei Conigli, li hija saħansitra protetta mill-UNESCO għax wara s-7:00pm jitilgħu l-frieken jistkennu fuqha. Kull ma hu vjaġġ ta' 40 minuta, fejn tmur bit-temp tiegħek, mingħajr xkiel u fejn mal-kumpanija tagħna, tħallas biss għal ħin li għamilt ittajjar l-ajruplan." F'moħħi kont diġà wasalt f'dik il-bajja meraviljuża.... Imma kemm hu faċli biex titgħallem ittajjar ajruplan? "L-ajruplan mhux diffiċli biex ittajjru. Anzi pjuttost hija ħaġa faċli. L-itqal biċċa sakemm tidrah u sakemm titgħallem it-teorija li hemm warajh ħalli inti tkun taf x'għandek tagħmel f'każ ta' emerġenza. Wieħed li jibda mill-bidu jkollu bżonn jitħarreġ f'sebgħa suġġetti bażiċi qabel jibda jtir fostom: il-liġi tal-avjazzjoni, informazzjoni ġenerali dwar l-ajruplan, x'inhu l-makkinarju tiegħu, kif taħdem il-magna, il-meteoroloġija sabiex tagħraf taqra t-temp, titgħallem dwar kif jirreaġixxi l-ġisem tal-bniedem f'altitudnijiet differenti, il-komunikazzjoni bil-VFR Radio eċċ. Għalkemm is-suġġetti huma kemmxejn vasti, mhux kors diffikultuż. Infatti fis-sajf, min jieħdu full time, kapaċi jlestih f'madwar xahar u nofs. Fix-xitwa, niftħu korsijiet part-time li jibdew f'Ottubru u fi Frar u dawn isiru fil-għaxijiet, darbtejn fil-ġimgħa fuq tlett xhur. Imbagħad, għal dawk li jippreferu, hemm ukoll korsijiet privati, fejn ikunu weħidhom mal-instructor u jimxu skont it-temp tagħhom. Jiena nissuġġerixxi illi min ikollu l-ħajra li jieħu dan il-kors, l-ewwel jattendi għal trial flight, sabiex ma jidħolx għal spejjeż u studju inutli biex imbagħad jitla' fuq l-ajruplan u jsib li mhiex il-linja tiegħu. Fil-fatt min jattendi għal trial flight u mbagħad jibbukkja l-kors, jingħata l-flus tat-trial flight lura." Allura x'jiġri eżatt waqt trial flight? "Qabel issir trial flight, is-Certified Flight Instructor jagħmel briefing tal-ajruplan, fejn il-passiġġier idur mal-ajruplan ħalli jara li kollox hu kif suppost. Imbagħad jidħlu fil-cockpit, jilbsu l-headsets u l- instructor juri l-istrumenti lill-passiġġier filwaqt li dan ikun qed jisma' wkoll il-komunikazzjoni għaddejja bejnu u bejn l-air traffic controller. Il-passiġġier ma jtellax jew iniżżel l-ajruplan fuq l-art imma hekk kif l-ajruplan jitla' fl-arja, huwa jingħata l-kontroll tiegħu f'idejh. Hekk kif issir it-takeoff u tiġi stabilizzata l-altitudni, il-veloċità tal-ajruplan tiġi ssetjata fuq il-cruising speed u minn hemm il-passiġġier jista' jgawdi l-ġmiel tat-titijira. L-ewwel għaxar minuti huma ddedikati sakemm jidra l-manuvri u r-reazzjonijiet tal-ajruplan. Minn hemm 'l hemm imbagħad rilassament totali għax l-ajruplan huwa mibni għal dan il-għan u peress li huwa ħafif ħafna, jirrispondi mill-ewwel." Kelli kurżità dwar xi tkun ir-reazzjoni tan-nies hekk kif isibu l-kontroll tal-ajruplan f'idejhom? "Għall-ewwel ġeneralment ma jkunux iridu jemmnu li qed imexxuh huma u jibdew jistaqsuk "Imma dan veru qed immexxih jien?" Imma wara ftit minuti tarahom jieħdu kontroll tajjeb tiegħu għax dan mhux bħal meta qiegħed titgħallem xi karozza; trid toqgħod attent għal dik il-karozza ġejja jew għall-oħra. Ngħidu aħna kemm tara li inti miexi fid-direzzjoni mal-kosta u daqshekk. Naturalment is-sodisfazzjon huwa kbir, kemm għax l-esperjenza hija pjaċevoli ħafna imma anki minħabba n-natura unika tagħha. Mhux kulħadd ikollu opportunità ta' dix-xorta u dat-tip ta' pjaċir ma tistax tgawdih mod ieħor." Jiena li dejjem insus għal xi rakkont stramb, xtaqt nara jekk qattx kien hemm min ippanikkja meta tawh il-kontroll f'idejh? "S'issa magħna qatt ma ġrat imma dawn huma affarijiet li jseħħu, għalkemm huma każi rari. Bosta drabi jkunu nies li jibżgħu jtiru imma jkunu jridu jippruvaw xorta waħda. Sfortunatament jiġri li bosta drabi jibdew jikkomparaw lil dan l-ajruplan mal-ajruplani l-kbar tal-passiġġieri li jkunu mdorrijin itiru fuqhom is-soltu. U meta jaraw iċ-ċokon ta' dan l-ajruplan jibdew jiddubitaw mill-kapaċitajiet tiegħu li jiflaħ għall-elementi. Il-verità hi li proprju għax hu żgħir, l-ajruplan għandu aktar sigurtà għax ngħidu aħna f'każ bħal dan, meta għandek passiġġier li qed jippanikkja, il-pilota jieħu l-kontroll f'idejh u f'ħames minuti jkunu diġà reġgħu lura fuq l-art. Xorta waħda nissuġġerixxi li min jaħseb li jista' jkollu problema ta' dix-xorta, javża mill-ewwel lill-pilota ħalli dan ikun ippreparat aħjar." X'tip ta' sigurtà tittieħed għal dawn it-titjiriet? "Qabel wieħed itir nistaqsu dwar xi kundizzjonijiet tal-passiġġier. Ngħidu aħna jekk ikollna suspett li jkun xorob, ma jistax jitla' fuq l-ajruplan. Nistaqsu wkoll jekk hux qiegħed fuq xi mediċina għaliex f'dak il-każ, l-ajruplan jista' jħeddlu. Speċjalment jekk il-passiġġier ikun esperjenza xi influwenza f'xi ġranet qabel u jkollu mnieħru għadu bblukkat, it-titjir huwa wkoll impossibbli minħabba r-riskju ta' barotrauma li huwa uġiegħ kbir fil-widnejn li jista' jwassal anki biex jinfaqa' t-tanbur. Ħaġ'oħra li nikkonfermaw hija li l-passiġġier ma jkunx għamel xi scuba diving f'dawk l-aħħar 24 siegħa minħabba l-fatturi tad-dikompressjoni. Apparti dan, bħal kif isir fuq ajruplan kbir, qabel it-titjira, il-passiġġier jingħata l-istruzzjonijiet dwar l-ajruplan u kif għandu jilbes il-life jacket f'każ ta' bżonn. Meta l-ajruplan ikun ser itir fuq il-baħar, il-life-jacket tintlibes mill-ewwel. Fih innifsu l-ajruplan għandu wkoll diversi fatturi ta' sigurtà. Fost dawn hemm illi ċ-ċokon u l-ħeffa tiegħu jippermettu tlugħ u nżul minn runways pjuttost qosra u allura anki jekk ikollu jinżel f'għalqa, f'każ ta' emerġenza, ma jkunx hemm problemi. L-istess ħeffa tiegħu tagħtih kapaċità li jigglajdja b'rata ta' 1:12, jiġifieri għal kull elf pied li qiegħed għoli, huwa jista' jtir għal 12 il-elf pied fuq wesgħa ta' art. Dan ifisser li minn hemm u minn hawn, xi biċċa art, f'każ ta bżonn, nilħqu żgur. Iżda anki jekk l-ajruplan isib ruħu fl-ilma, fuqu għandu transmitter li hekk kif jixxarrab, jibda jitrażmetti awtomatikament fuq frekwenza ta' emerġenza filwaqt li jibgħat sinjal fuq ir-radar biex juri eżatt il-post fejn qegħdin. Barra minn hekk, l-ajruplan m'għandux bibien u allura kemm tiftaħ il-canopy u tispara 'l fuq f'wiċċ l-ilma." Aaron kompla jispjegali illi l-ajruplan tagħhom Tecnam P2002JF inxtara ġdid minn din il-kumpanija u minħabba li kapaċi jaħdem anki permezz tal-unleaded fuel, huwa ekonomiku ħafna. "Qabel iddeċidejt li nixtri dan l-ajruplan, studjajtu sewwa ħafna. Għandu diversi fatturi interessanti li wħud minnhom diġà semmejnihom. Fost oħrajn, il-possibilità li jaħdem bl-unleaded fuel, jagħmlu ajruplan li faċli tmantnih u allura jagħtik il-possibilità li toffri prezzijiet aktar raġjonevoli lill-klijenti. B'hekk dan jagħmlu l-ajruplan ideali għal dawk li jixtiequ jieħdu taħriġ fl-avjazzjoni u għal dawk li jixtiequ jibnu s-siegħat fuqu. Apparti minn hekk, huwa ajruplan li jżomm l-ambjent nadif. Fattur ieħor sabiħ tiegħu, apparti l-manuvrabbiltà pjuttost faċli, hija l-viżibilità eċċellenti li joffri. Dan minħabba li l-cockpit hija kollha tal-ħġieġ u allura tista' tara dak kollu li qed isir kemm fuqek u kif ukoll madwarek. Tħossok qisek qiegħed letteralment fl-arja. Huwa ajruplan li jagħtik rispons sabiħ ħafna u bħalissa huwa uniku f'pajjiżna. Liema huma l-limiti tal-età li fihom tista' titħarreġ biex issir pilota? "Biex iġġib l-ewwel liċenzja bħala pilota, irid ikollok mill-inqas 17 il-sena. Mill-bqija m'hemmx limitu ta' età sakemm inti medikalment b'saħħtek. Tant hu hekk illi jkollna numru ta' individwi li jiġu jitħarrġu fl-avjazzjoni wara li jirtiraw mix-xogħol sabiex ikunu jistgħu jtiru bħala passatemp. Illum hawn ħafna ajruplani minn fejn tista' tikri u allura hekk kif tieħu l-liċenzja m'hemmx għalfejn li jkollok l-ajruplan tiegħek." Kont mejta biex narah dan l-ajruplan wara li smajt tant dwaru u għalhekk ħriġna fuq ir-runway u dħalna fih. Tassew kien ċkejken! Stħajjiltu karozza mdaqqsa bil-ġwienaħ. Kollox kien kif spjegali Aaron: l-istrumenti mdawwrin miegħek, cockpit trasparenti minn fejn tista' tara l-ambjent ta' madwarek, il-mezzi tas-sigurta għall-lest... kollox kien preparat, la kemm titlaq. "L-ajruplan jieħu massimu ta' żewġ persuni: il-pilota u l-passiġġier jew inkella żewġ piloti għax il-kontrolli tiegħu tista' toperahom minn fuq iż-żewġ naħat. Ma rridx ninsa ngħidlek li min ikun jixtieq jagħmel appuntament magħna jrid javżana almenu 24 siegħa qabel minħabba li jkun irid jinħariġlu l-permess biex jgħaddi mill-inħawi tas-sigurtà tal-ajruport." Sakemm lestejna din l-intervista, s-sema kienet tqalet bi sħab griż u ikraħ u r-riħ beda jċaqlaq kemmxejn lill-ajruplan. "Letteralment magħmul biex itir," qalli Aaron. "Kif iħoss naqra riħ taħtu, qalbu tieklu biex jitla' 'l fuq f'dik id-dinja l-oħra tas-smewwiet. Jaħasra, li kieku kienet ġurnata sabiħa, kont nieħdok dawra ħa tifhem aħjar." Qalbi tqalet aktar mis-sħab ta' fuqi u lili ma ċaqlaqnix ir-riħ, tafux? Eh Jannar, wara li nħobbok tant, kemm int krudili miegħi! (Nota: Dan l-artiklu ġie ppubblikat fit-Torċa tad-9 ta' Jannar 2011) ajruplan Torċa
MAĦLUQ GĦAL DINJA OĦRA