X'SER JAGĦMLU T-TFAL DAS-SAJF? Jingħad li t-tfal huma bħaż-żerriegħa. X'isir minnhom aktar il-quddiem jiddependi ħafna mill-art li jsibu ruħhom fiha u mill-kura li jingħataw b'mod regolari. Għaldaqstant issa li waslu l-vaganzi u bosta tfal għandhom ħafna ħin fuq ir-riħ, huwa għaqli li wieħed jinkoraġġihom biex jinvolvu ruħhom f'xi attività interessanti li idealment tkun tvarja mix-xogħol solitu tal-iskola. B'hekk it-tfal ikunu qed jieħdu l-messaġġ li għalkemm jeżisti ż-żmien ta'mistrieħ, dan ma jfissirx li wieħed għandu jinqata' minn kollox u jgħaddi l-ġranet kollha jitgħażżen. Fortunatament illum jeżistu diversi opportunitajiet għat-tfal, ibda mill-iktar attivitajiet sempliċi u ibqa' sejjer sal-aktar proġetti intensivi. Bosta drabi jiddependi mit-tfal u anki minn kemm għandhom ħin il-ġenituri li joqogħdu jiġru bihom minn post għall-ieħor u minn kemm għandhom flus x'jonfqu għall-affarijiet bħal dawn. Madanakollu jekk wieħed ifittex sewwa għandu jsib ukoll possibilitajiet oħra interessanti li mhux neċessarjament jiswew il-flus u lanqas ħafna ġiri 'l hemm u 'l hawn. Dan l-aħħar kont qed nitkellem mal-Prof. Aldo Drago li huwa d-Direttur taċ-Ċentru Operattiv IOI-Malta. "IOI-Malta huwa wieħed minn 25 ċentru mxerrda mad-dinja fi ħdan l-International Ocean Institute (IOI) li huwa NGO internazzjonali li twaqqaf fl-1972 mill-Prof. Elisabeth Mann Borgese. L-uffiċċju prinċipali ta' l-IOI jinsab fl-Università ta' Malta. Filwaqt li l-IOI-Malta jaqsam maċ-ċentri l-oħra tal-IOI l-iskop prinċipali biex jitjieb l-immaniġġjar, ir-regolamentazzjoni, l-użu sostenibbli tar-riżorsi, il-protezzjoni u l-konservazzjoni tal-ambjent tal- baħar, il-ħidma ta' dan iċ-ċentru Malti huwa wkoll li jwettaq riċerka u studji relatati mal-baħar u li b'mod regolari jniedi diversi promozzjonijiet edukattivi u taħriġ biex jinkoraġixxi dejjem aktar il-kuxjenza pubblika dwar l-ambjent u l-ħlejjaq tal-baħar." Prof. Aldo Drago huwa wkoll il-moħħ wara s-sit IOI-KIDS sit ikkulurit u frisk li jmur ħafna ma' dawn iż-żminijiet sħan tas-sajf speċjalment minħabba li f'dawn il-ġranet il-baħar isir ħaġa waħda mill-ħajja tagħna l-Maltin. "Dan is-sit huwa mmirat għat-tfal tal-primarja u s-sekondarja u għandu l-għan li jwassal informazzjoni dwar l-ambjent tal-baħar u l-ħlejjaq li jgħixu fih permezz ta' artikli edukattivi u viżwali, stħarriġ u logħob interattiv li jiġbed l-attenzjoni tat-tfal biex jitgħallmu waqt li jieħdu gost jilgħabu fuq l-internet. Huwa wkoll maħsub biex ikun ta' għajnuna għall-għalliema billi jipprovdilhom materjal adattat biex ifasslu lezzjonijiet aktar wiesgħa u interessanti fuq it-tema tal-baħar u fl-istess ħin applikabbli għall-kurrikulu nazzjonali. Barra minn hekk is-sit joffri opportunita' lill-għalliema u lill-esperti f'dawn l-oqsma sabiex jitħajjru jikkontribwixxu l-kitbiet tagħhom u jkomplu jkattru l-informazzjoni f'dan is-sit. Fl-istess waqt dan is-sit joffri kemm lit-tfal tal-iskola u lill-għalliema tagħhom mezz sabiex jaqsmu l-ideat, il-proġetti u l-esperjenzi tagħhom dwar il-baħar ma' ħbieb oħra madwar id-dinja ħalli b'hekk jinħoloq ukoll djalogu internazzjonali dwar dawn is-suġġetti. Għaldaqstant tfal li jgħixu f'pajjiżi fejn m'hemmx baħar u forsi qatt ma kellhom iċ-ċans li jiġu f'kuntatt miegħu, jkunu jistgħu jesperjenzawh permezz tal-għajnejn ta' sħabhom. Min-naħa l-oħra dan is-sit iservi wkoll biex sa minn ċkunithom it-tfal isiru aktar konxji dwar dak li huma għaddejjin minnu l-oċeani u l-ħlejjaq li jgħixu fihom. Jitgħallmu jsiru ċittadini tad-dinja u mhux ta' pajjiżhom biss billi jinteressaw ruħhom f'suġġetti marbuta ma' l-oċeani bħal per eżempju l-impatt uman u tal-klima fuq l-ibħra u l-ekosistemi. Bla dubju l-effett ta' dan ikun li t-tfal isiru aktar konxji tar-responsabbiltà li għandhom biex iħarsu l-ambjent tal-baħar u jkattru l-użu għaqli tar-riżorsi tiegħu." żmien għal żmien l-IOI-KIDS torganizza wkoll proġetti ġodda li jservu bħala opportunitajiet affaxxinanti kemm għat-tfal u anki għall-ġenituri tagħhom peress li joħolqu skop għall-avventura u l-kreattività. "Għal dan is-sajf il-programm ta' l-IOI-KIDS qiegħed jindirizza l-parteċipazzjoni diretta tat-tfal tal-primarja u tas-sekondarja flimkien ma' l-għalliema u l-ġenituri tagħhom sabiex jagħmlu xi ħaġa tanġibbli għall-ambjent tal-baħar. Waħda minn dawn l-inizjattivi hija l-IOIKIDS 'Spot the Jellyfish'. L-għan ta' dan il-proġett huwa li jiżdied l-għarfien dwar id-diversità lokali ta' l-ispeċi ta' bram billi t-tfal jinvolvu rwieħhom f'eżerċizzju interessanti li jikkonsisti fir-rappurtaġġ ta' dehriet ta' bram li spiss naraw qrib xtutna u fil-bajjiet tagħna. B'hekk permezz tal-parteċipazzjoni tagħhom it-tfal ikunu qed jgħinu sabiex ikun possibbli li tinġabar informazzjoni utli għal studji xjentifiċi kemm għall-awtoritajiet lokali u kif ukoll għall-pubbliku in ġenerali. Ta' min jinnota li din l-informazzjoni apparti li tipprovdina bit-tagħrif, fl-istess ħin tkun qed twassal ukoll messaġġ siewi lil dawk li jkunu beħsiebhom iżuru x-xtut u l-ibħra ta' madwarna billi jżommhom aġġornati ma' l-inħawi fejn ikun hemm il-bram." Ir-rappurtagg isir permezz ta' fuljett ikkulurit u informattiv li jinkludi anki numru ta' ritratti ta' bram ta' speċi differenti. Dan il-fuljett diġà tqassam f'bosta skejjel u tpoġġa anki f'diversi postijiet fix-xtut tal-gżejjer Maltin. Barra minn hekk l-paġni ddedkati fuq is-sit tal-IOIKIDS (www.ioikids.net/jellyfish) iservu biex iwasslu tagħrif interessanti dwar il-bram, kif ukoll mappa aġġornata kull jum ta' fejn dehru l-bram. "Dan il-fuljett huwa mibni b'mod sempliċi imma attraenti biex jaghmilha ferm facli li wiehed jidentifika l-bram u għalhekk iħajjar aktar tfal biex jipparteċipaw. Biex wieħed jieħu sehem kull ma jrid jagħmel huwa illi jqabbel il-bram li jkun ra huwa stess mar-ritratti fuq il-fuljett, jinkludi wkoll id-dettalji tal-ġurnata u l-ħin tar-rapport, u n-numru ta' bram li kien hemm fuq il-post. Il-fuljett bl-informazzjoni jista' jintbagħat bil-posta jew billi jimtela' rapport online fuq . Wieħed jista' wkoll jibgħat ir-rapport permezz ta' SMS fuq 79 222 278 jew email fuq . Ta' min insemmi illi l-parteċipanti jkunu qed jidħlu biċ-ċans li jirbħu numru ta' premijiet sbieħ!" Inizjattiva oħra tal-IOIKIDS tikkonsisti f'kompetizzjoni mmirata għat-tfal fejn dawn qed jiġu mitluba joħolqu xogħolijiet kreattivi b'suġġetti marbuta mal-baħar. "Dawk it-tfal fil-livell ta' edukazzjoni primarja u sekondarja għandhom l-opportunità li jgħaqqdu l-ħiliet artistiċi u teknoloġiċi tagħhom biex jippreparaw kontribuzzjonijiet elettroniċi f'forma ta' proġetti informattivi u attraenti. Il-parteċipanti jistgħu jieħdu sehem f'din il-kompetizzjoni kemm b'mod individwali u kif ukoll fi gruppi f'waħda miż-żewġ kategoriji skont l-età: 5 sa 10 snin jew 11 sa 16 il-sena. Ix-xogħolijiet li jintbagħtu għandhom ikunu jikkonċernaw suġġetti dwar il-baħar jew dwar xatt il-baħar u jistgħu jieħdu diversi forom bħal artikli, ġabriet jew noti dwar ġrajjiet interessanti jew insoliti, skoperti xjentifiċi ġodda, speċi ta' pjanti jew annimali, eko-sistemi jew postijiet ta' interess, nies li x-xogħol tagħhom huwa konness mal-baħar u kontribuzzjonijiet kreattivi oħra. Il-proġetti għandhom ikunu ppreparati elettronikament bħala dokumenti tal-Word jew preżentazzjonijiet bil-PowerPoint. Jekk wieħed jagħżel li jibni sit għandu jkun fl-HTML filwaqt li r-ritratti għandhom ikunu fil-format .jpg, l-audio clips f'format wav/mp3 u animazzjonijiet u video clips fil-format flv jew avi. Naturalment ix-xogħolijiet ippreżentati jridu jkunu oriġinali u magħhom għandha tintbagħat il-formola ta' reġistrazzjoni li tista' titniżżel mill-website ta' IOI-KIDS permezz ta' email: . Dawn għandhom jiġu indirizzati lil: Ms. Alicia Said, IOI-Malta Operational Centre, Room 315, Chemistry Building University of Malta, Msida MSD2080 jew permezz tal-email: u għandhom jaslu sal-31 ta' Lulju 2010. Finalment il-proġetti rebbieħa jieħdu sehem ukoll f'kompetizzjoni internazzjonali billi jiġu ppubblikati fuq is-sit IOI-KIDS u tfal minn madwar id-dinja jivvutaw għalihom." Apparti minn dawn il-proġetti l-IOI-KIDS toffri wkoll l-opportunità lit-tfal biex b'mod regolari jesprimu ruħhom permezz tal-kitba dwar fatti, aħbarijiet u attivitajiet relatati mal-baħar. "Qegħdin nipprovdu lil dawk it-tfal li joħolmu li xi darba jkunu kittieba jew ġurnalisti bil-possibilità reali li jippubblikaw xogħolhom fuq l-internet billi jsiru parti mit-tim IOI-KIDS News. Bi ġżira bħal tagħna mdawwra bil-baħar u b'diversi xtut mill-isbaħ, il-possibilitajiet fuq hiex tikteb huma bla tarf. U għalhekk inħallu biss għall-imaġinazzjoni tal-kittieba tagħna!" (Nota: Dan l-artiklu ġie ppubblikat fit-Torċa tat-18 ta' Lulju 2010) kompetizzjoni Torċa
X'SER JAGĦMLU T-TFAL DAS-SAJF?