Kont diġà qiegħed naħseb f'dan is-suġġett li mmiss miegħu kull ġurnata. Kien diġà ġej u sejjer ġewwa fija meta sibt ruħi f'Agrigento, fi ħdan id-diversi tempji li hemm dedikati lil tant allat foloz mill-bidu tad-dinja Griega. Fi sfond griż, li ma' kull ħin kien qiegħed ikompli jiskura u jhedded xita qawwija, bdejt nara li r-ritratti li ġbidt kienu qed jidhru isbaħ mis-soltu. Kif qbiżt dak li l-bnedmin, wara, sejħu "Tempju tal-Konkordja", ġew quddiemi mill-ġdid ix-xeni li akkumpanjaw lill-filosofu Grieg Sokrate. Il-bniedem tar-raġuni, tal-intelliġenza, li fittex il-verità u aċċetta li jixrob il-velenu fl-aħħar tal-proċess legali mill-iktar inġust. Hu, li għamel il-ġid lid-dinja, għażel li joħroġ minnha permezz ta' sustanza li tagħmel il-ħsara lill-bniedem. Il-velenu jagħmel il-ħsara. Imma l-bniedem jużah. Għandu użi varji għalih. Dawk li jippruvaw jibdluh f'mediċina. Dawk li jużawh biex iweġġgħu lill-oħrajn, biex jeqirdu lill-oħrajn. Iżidu din is-sustanza li tagħmel il-ħsara ma' dak li huwa tajjeb biex jidħku b'oħrajn. Il-velenu jirket u jitħallat ma' dak li s-soltu huwa tajjeb biex iweġġa' u jelimina. San Benedittu ta' Norcia, li ta bidu għal triq qaddisa, għaraf dan huwa wkoll. Direttament meta bnedmin f'Vicovara, li kienu qed jgħixu ħajja xejn tajba, ħalltu l-velenu mal-inbid. Servewh biex huwa jixorbu u jmut. Għamlu dan għax ma felħux il-kelma t-tajba u s-sejħa li kien qed jgħaddilhom biex jibdlu ħajjithom. Billi kien ibierek u jrodd is-salib fuq dak li kien jiekol u jixrob, it-tazza nkisret. Is-sewwa neħħa l-effett li l-velenu kien mibgħut biex iwettaq. Tema miġjuba iktar għad-dawl mill-ktieb ta' Umberto Eco "Nel Nome della Rosa". Kif f'monasteru Benedittin, Franġiskan jilbes l-uniformi ta' spettur kanoniku biex isib kif, u għaliex, tant reliġjużi kienu qed jinqatlu. Fi sfond mill-isbaħ, u permezz ta' pinna mill-aqwa, il-velenu jagħmel tiegħu. Il-protagonista jidlet it-truf ta' ktieb ta' Aristotile dwar id-daħk bil-materjal li joqtol. L-għerf, il-filosofija, il-letteratura, ir-reliġjon isiru ħaġa waħda. Jaqbdlu linja preċiża. Hemm ċara dik it-triq twila, li fiha hemm, però, l-imrar, il-gambetta tal-ħajja li l-velenu jirrappreżenta tant tajjeb. Il-Ħadd li għadda fakkarna l-mitt sena mit-tmiem tal-Gwerra l-Kbira. Fil-11 ta' Novembru 1918 waqfet dik il-mewġa umana, imma distruttriċi. Dik li permezz tagħha diversi stati daħlu biex qerdu lil xulxin. Ħafna mietu. Sar tkissir u telf ekonomiku. Ġew użati mezzi mill-iktar ħżiena, velenużi. Gass magħruf bħala "tal-mustarda" u oħrajn kienu jintelqu fl-arja min-naħa għall-oħra tat-trunċieri. Diversi mietu, f'xeni mfakkra fil-letteratura, fil-poeżija. Kif telimina lill-oħrajn bl-użu ta' materjal velenuż, anke jekk ma tafx min huma. Forza ta' distruzzjoni bla rażan. Ilbisna f'dawn il-jiem il-pepprina fuq il-pavru tagħna. Din il-fjura li ntagħżlet biex tfakkarna f'dik il-gwerra. Dik li kibret waqt il-gwerra stess, fejn il-velenu wkoll kien qiegħed jixxerred. Fjura ħamranija mill-isbaħ. Waħda li kull sena niftakruha minn meta konna tfal fl-iskejjel primarji, tinxtered u tinbiegħ. X'simbolu qawwi! Waħda li fiha nfisha hija rappreżentattiva ta' dak li ġara. Għax għalkemm dinjituża, hija stess kapaċi tinbidel u tkun fjura velenuża. Il-velenu ma telaqx minn magħna ma' tmiem dik il-gwerra. Għadu magħna llum. Illum, l-istrumenti prinċipali għat-tixrid tiegħu jaqa' f'idejn il-kelma, il-medja, il-gazzetti, id-diskorsi pubbliċi li jxerrdu dellijiet li m'għandhomx. Fid-duwaliżmu li kontinwament insibu l-velenu fih, il-linja ta' ġustifikazzjoni titlaq minn jekk hux qed tingħad il-verità jew le. Anzi, fl-iskuża li qed issir parteċipazzjoni għas-servizz tal-verità, tinħareġ anti-verità fil-velenu soċjali li jniġġes. Velenu li jweġġa' u jħammeġ lil dawk li jsibu ruħhom l-oġġetti, is-suġġetti passivi ta' min irid jagħmlilhom il-ħsara waqt li jidher li qed jgħid il-verità. Proċess li jweġġa', iferi u jniġġes. Min huwa s-suġġett tal-attakk jinxeħet f'kantuniera li fiha ma jistax jiċċaqlaq. Anzi, li jagħraf li iktar ma jipprova jmur naħa jew oħra, iktar ser jitniġġes. Irid jieqaf ilaqqat ġewwa fih. Iħares lejn l-istorja u jiftakar f'karattri bħal Ġob fit-Testment l-Antik. Jissubixxi, kif mitlub mingħandu, mingħajr ma jirreaġixxi. Mingħajr ma jservi lura lil dawk li jrid iwieġeb, imma fl-istess ħin ma jridx jinżel fl-istess livell li bih ġiebu ruħhom miegħu. Il-bniedem jista', f'dan, jitqiegħed għall-prova. Jista' wkoll jgħaddi li rebaħ lilu nnifsu. Imma l-verità hija li l-velenu fis-soċjetà jweġġa' u diffiċli biex teħles mill-effett tiegħu. L-injezzjoni li ieħed ilaqqat tidħol fih. Tidħol fiċ-ċirkolazzjoni umana tiegħu. Anke jekk ikun qawwi, anki jekk ikun mimli għerf u preparazzjoni, jibqa' bniedem. Irid jibqa' jġorr, kull ġurnata fuq dahru, ġewwa fih, il-velenu li ngħadlu. Irid jgħaddi ż-żmien. Iridu jinbidlu sew, b'atti tajba, iċ-ċirkostanzi biex wieħed inaqqas minn dik id-doża. Il-velenu fis-soċjetà llum huwa qawwi ħafna. Għandna ħafna feruti. Għandna ħafna jippruvaw ifejqu lilhom infushom, waħedhom. Għandna diversi li għandhom bżonn l-għajnuna, kura. Għandna iktar bnedmin li jagħrfu li, fl-aħħar mill-aħħar, fl-isforzi tagħhom iridu jħossu li qed jirfsu lura f'dak il-Tempju tal-Konkordja. Forsi ma nagħrfux din ir-realtà, imma hemm qegħda. Dmirna bħala Nsara, bħala dawk li jridu jkunu strumenti għas-sewwa huwa li nagħrfu dan, u naħdmu sabiex innaqqsu l-velenu u nnaddfu ħidmietu.
Velenu fis-Soċjetà