A * B * Ċ * C * D * E * F * Ġ * G * GĦ * H * Ħ * I * J * K * L * M * N * O * P * Q * R * S * T * U * V * W * X * Ż * Z * Bħal-lum, erba' mija u sitt snin ilu, preċiżament, fid-21 ta' April 1615, l-Ordni ta' San Ġwann organizza festeġġjamenti kbar fil-Belt Valletta biex jinawgura l-akwadott ġdid li fih seta' jinġarr l-ilma mill-widien fl-inħawi tar-Rabat sal-Belt Valletta. Dan l-awkadott hu magħruf bħala ta' Wignacourt. Wara l-Gran Mastru La Valette, Alof de Wignacourt huwa l-aktar Gran Mastriu.i tal-Ordni ta' San Ġwann li jibqa' jissemma appuntu minħabba dan il-proġett grandjuż għax kien hu li insista biex isir. Kien hu li ħareġ l-akbar ammont ta' flus biex dan il-proġett jintemm. Sal-aħħar tas-seklu sittax, jiġifieri daqs tletin sena wara li l-Ordni ta' San Ġwann kien telaq mill-Birgu u mar jamministra mill-Belt Valletta, beda jinħass sew in-nuqqas ta' risorsi tal-ilma f'din il-belt il-ġdida. Verament, kien hemm liġi li ma' kull binja fil-Belt ikun hemm bir imħaffer t'apposta biex jissuplixxi l-ilma suffiċjenti s-sena kollha. Biss, l-abitanti tal-Belt issa bdew ilaħħqu mall-10,000 ruħ. Apparti minn hekk, l-ilma kien hemm bżonnu .għax-xwieni tal-Ordni u bastimenti oħrajn meta dawn isalpaw mill-Port il-Kbir fuq vjaġġi li kultant kienu jdumu x-xhur. Inizzjalment, il-fondi biex jinbena dan l-akwadott inħarġu minn taxxa li ġiet imposta fuq il-qamħ li kien jinbigħ lill-furnara. Din it-taxxa ġabret is-somma ta' 40,000 skud li biha il-proġett kien jibda, iżda li żgur ma kinetx biżżejjed biex ix-xogħol jitkompla. Peress li kien hemm bżonn ta' flejjes ħafna aktar minn hekk, xi kavallieri tal-Ordni ta' San Ġwann ikkontribwew flushom għall-dan il-proġett. Il-bqija tal-flus ħariġhom il-Gran Mastru Wignacourt innifsu. Biex taqra aktar artikli kklikkja hawn: https://kliemustorja.com/ Fl-1610 l-Ordni qabbad lill-inġinier Sqalli, il-Ġiżwita Natale Tomasucci biex ifassal u jmexxi x-xogħol 'il quddiem. Wara xi żmien li x-xogħol kien beda, Tomasucci sab problemi kbar ta' inġinerija biex l-ilma jiġi kkanalizzat fin-naħa ta' Ħ'Attard. Wara ftit dan qata' qalbu u telaq lura lejn Sqallija. Minfloku ġie kkummisjonat Bontadino Bontadini, (x'aktarx tal-ewwel hu laqam u mhux ismu proprja) inġinier minn Bologna, li fl-1612 kompla fejn ħalla ta' qablu. Dan l-inġinier ra li waħda mill-problemi li ried isolvi kienet kif il-pressa tal-ilma għaddej minn ġol-kanal ma tixpakkax iċ-ċnagen mqiegħda wieħed wara l-ieħor u li l-ilma ma jnixxix minn bejnithom. Għalhekk Bontadini ġab kwalità ta' siment magħmul mit-trab vulkaniku, imsejjaħ pozzolana min Pozzuoli, raħal li jinsab mal-kosta qrib Napli. Bih seta' jgħaqqad il-ġonot ta' bejn il-ġebel biex l-ilma jgħaddi minghajr ma jinfiltra 'l barra. Il-problema l-oħra, dik tal-imxija u l-qlib tal-ilma mill-għoljiet tar-Rabat sal-Belt Valletta, solviha billi flok għadda l-akkwadott kollu minn taħt l-art, f'ċerti nħawi, bħal f'Ħ'Attard u Santa Venera eleva l-kanal fuq arkati. F'Santa Venera – preċiżament fejn illum nafuh bħala Fleur de Lys, l-arkati jaqsmu min-naħa għall-oħra tat-triq. L-arkata l-kbira tan-nofs hi dekorata fi stil Barokk, x'aktarx l-ewwel darba li f'Malta intuża dan l-istil ta' arkitettura. (It-tieni darba li nbena bini f'dan l-istil kien meta fl-1638, l-arkitett Francesco Buonamici ddisinja l-knisja tal-Ġiżwiti li hemm fi Triq il-Merkanti, il-Belt. Fuq waħda mit-tliet arkati li jaqsmu t-triq twaħħlet l-arma tal-Gran Mastru Wignacourt li fiha hemm tliet ġilji (bil-Franċiż magħrufa bħala f leur d e l y s) u b 'hekk l-ambjent tal-madwar ħa dan l-isem li l-Maltin kienu jafuh aħjar bħala, il-Furdulis. Sfortunatament, din l-arkata kienet intlaqtet bi krejn fiż-żmien t-Tieni Gwerra Dinjija u ma reġgħetx imbniet – għax ġie deċiż li billi minn hemm jgħaddu inġenji kbar din kienet ta' ostaklu għalihom. F'2016 inbniet kopja tal-arkata li żżejjen ir-rawndebawt, qrib ħafna fejn kienet l-arkata l-antika. L-akwadaott minn hawn jibqa' jkompli fuq l-arkati matul it-triq prinċipali li tinżel lejn il-Ħamrun. Imbagħad dan jerġa' jinħeba taħt l-art sakemm jasal il-Furjana, ħdejn il-Knisja ta' Sarria. Hawn naraw speċi ta' torri dekorattiv b'ħawt miegħu li minnu jixorbu ż-żwiemel. Min hawn l-ilma kien jibqa' għaddej taħt l-art biex jilħaq bieb il-Belt Valletta fejn imbagħad l-ilma kien jinfirex f'ċisterni kbar imħaffrin apposta. Parti mill-kanalizzazzjoni kienet tagħti dirett għal binjiet ta' ċertu importanza, bħal ma hu l-Palazz tal-Gran Mastru, il-knisja konventwali ta' San Ġwann, il-ħabs tal-iskjavi (magħruf bħala l- Bagno ), kif ukoll il-Forti Sant'Iermu. L-ilma kien ukoll jiżbokka minn funtani biex il-pubbliku jinqeda minnhom ukoll. Dik il-funtana li llum hemm mal-ħajt tal-Kavalier ta' San Ġakbu kienet magħrufa l-aktar bħala l-post fejn in-nies kienu jistgħu jaħslu il-ħwejjeġ. Fuqha nsibu l-iskrizzjoni bil-Latin Omnibus Idem , li bil-Malti tfisser: 'lil kulħadd l-istess' (nassumi li din tfisser li kulħadd kellu d-dritt li jagħmel użu mill-ilma). Kien hemm imbagħad żewġ funtani oħra, waħda fil-pjazza tal-Palazz u l-oħra max-xatt tal-Belt ħdejn il-knisja ta' Liesse. F'nofs din il-funtana kien hemm il-famuża statwa ta' Nettunu, jew kif nafuha, l-istatwa tal-Ġgant li fi żmien l-Ingliżi żżarmat u ddaħħlet fil-bitħa ta' isfel tal-Palazz tal-Gvernatur. L-akwadott kien jaqsam distanza ta' madwar tnax-il kilometru. Dam jinbena mal-ħames snin u ġieli kien hemm mas-600 ruħ jaħdmu fuqu. Kien sewa b'kollox 155,000 skud. Biex ikollok idea ta' kemm jiswew dawn il-flus – tliet skudi kienet ħafna drabi l-paga ta' xahar ta' bumbardier li kien ikun għassa f'wieħed mit-torijiet tal-kosta. Dan l-akwadott baqa' jopera sal-1911. Sa dak iż-żmien l-amministrazzjoni Ingliża kienet bdiet toħloq sistema ta' kanalizzazzjoni tal-ilma aktar estensiva u magħmula minn katusi tal-ħadid imqiegħda taħt l-art. Din is-sistema ssuperat dan il-proġett li serva lill-Ordni ta' San Ġwann u l-popolazzjoni tal-Belt għal daqstant żmien. ______ Fi żmien l-Ordni kien hemm regoli stretti maħsuba biex jipproteġu l-funtani mill-użu abużiv jew inkella minn xi ħsarat. Kien hemm anki uffiċjal inkarigat biex dawn il-funtani jinżammu fi stat tajjeb. Dan l-uffiċjal kien imsejjaħ, il-funtanier. Qiegħed inġib hawn taħt bandu li sibt fil-Manuskritt nru, 429, Vol 1. paġna 14, fil-Biblioteka Nazzjonali. Dan il-bandu kien ħareġ fid-19 ta' Awissu tal-1722, fi żmien il-Gran Mastru Vilhena. B'dan il-bandu l-Gran Mastru qiegħed jordna u jwissi li l-funtana tas-Suq fil-Belt għandha tinżamm nadifa u li min jinqabad iħammiġha jew jużaha b'mod ħażin jeħel multa. A * B * Ċ * C * D * E * F * Ġ * G * GĦ * H * Ħ * I * J * K * L * M * N * O * P * Q * R * S * T * U * V * W * X * Ż * Z * Pubblikazzjonijiet tal-istess awtur: https://kliemustorja.com/informazzjoni-dwar-pubblikazzjonijiet-ohra-tal-istess-awtur/ Share this: Twitter Facebook Like this: Like Loading…