Ċ Ġ GĦ Ħ Ż Bosta kunjomijiet Maltin ġejjin minn żmien antik, xi wħud minnhom imorru lura anki sa żmien in-Normanni, meta l-maġġorparti tal-popolazzjoni Maltija kienet għadha prattikament Għarbija u Musulmana. Uħud mill-eqdem kunjomijiet li għandna llum jidhru fil-lista ta' dawk irreġistrati biex jagħtu servizz fid-difiża ta' Malta fis-seklu ħmistax. Dan ir-reġistru hu l-hekk imsejjaħ Dwar din il-lista kien għamel studju odfrey Wettinger li ppubblikah fl-edizzjoni tal- tal-1969. F'din il-lista u listi simili tas-seklu ħmistax hemm 389 kunjom li minnhom illum għadhom jeżistu biss 135. Bosta kunjomijiet oriġinaw minn laqmijiet ta' individwi jew familji. Xi wħud mill-kunjomijiet ġejjin minn Sqallija, u huma ta' dawk l-Għarab li kienu jgħixu hemm u li imbagħad ġew Malta. Fost dawn insibu l-kunjomjiet bħal Abdilla, ( għabd'Alla ) li jfisser is-serv ta' Alla, Said, minn , is-sinjur, jew Mula, is-sid. Sal-1241 il-familji Musulmani f'Malta kienu jgħoddu mat-836. Imbagħad kien hemm 250 familja li kienu Nsara, u 33 li kienu Lhud. Hemm kunjomijiet Maltin li jagħtu ħjiel tax-xogħol li xi wħud kienu jagħmlu. Hekk insibu bosta kunjomijiet li jibdew bill-prefiss, Bu..., bħal ma hu Buhagiar, li jindika li dan kien il-proprjetarju ta' xi barriera. L-istess il-kunjom Buttigieg jindika li ħafna żmien ilu xi ħadd li jrabbi kwantità ta' tiġieġ. Bl-Għarbi, il-prefiss Bu jindika li dak il-persuna hu jew missier, proprjetarju, jew inkella xi ħadd b'xi karatteristika partikulari, bħal ma ngħidu Butwila, meta nlaqqmu xi ħadd li hu twil ħafna. Naturalment biż-żmien, wara ġenerazzjoni jew tnejn, dan il-kunjom ma baqax jirrifletti l-okkupazzjoni jew il-laqam tal-persuna iżda sar kunjom komuni li aktar ma għadda ż-żmien inxtered ma' Malta u Għawdex. Xi wħud minn dawn il-kunjomijiet baqgħu marbuta mar-raħal fejn dawn il-familji kienu joqgħodu. Minn dawn il-kunjomijiet għandna bosta rħula li ħafna minnhom jibdew bil-prefiss Ħal, bħal Ħal Għaxaq, Ħ'Attard, Ħal Balzan, u Ħal Lija, jiġifieri, ir-raħal fejn toqgħod il-familja li għandha dak l-isem. Fl-aħħar każ, Lija x'aktarx jindika l-isem personali ta' xi ħadd jismu Elija, u mhux il-kunjom. F'Malta llum hawn aktar kunjomijiet Taljani milli dawk li ġejjin mill-Għarbi. Il-kunjomijiet Taljani f'Malta huma varji. Xi wħud minnhom jindikaw il-persuna mil-liema parti tal-Italja oriġina, ngħidu aħna Pisani, li jindika li dik il-persuna ġejja minn xi ħadd li xi darba kien jgħix f'Pisa. L-istess il-kunjom Catania, biex nagħti eżempju ieħor, juri li dan kien xi ħadd kellu l-antenati tiegħu minn Sqallija. Imbagħad għandek kunjomijiet li jibdew bid-De... bħal Demarco, Demanuele, Debono, eċċ., li jindikaw li huma nies li ġejjin mir-razza jew it-tfal ta' xi ħadd li ismu kien Marco, Emanuele, jew li kellu fama ta' bniedem twajjeb, rispettivament. Bħal dawn il-kunjomijiet hemm gzuz fid-dinja Għarbija fejn l-isem jinkludi Ben... jew Bin... Hawn Malta għandna postijiet li jfakkruna f'xi wħud minn dawn l-ismijiet, Binġemma – Bin Ġemma, jew Bengħisa – Ben Għisa. L-istess bħal meta fl-Iskandinavja għandek kunjomijiet li jispiċċaw bis-suffiss , bħal Johansen li bl-Ingliż inqaleb għal Johnson. Illum l-aktar kunjomijiet komuni f'Malta huma dawn, u f'din l-ordni, Borg, Camilleri, Vella, Farrugia u Zammit. Hawn qiegħed inġib ftit eżempji ta' xi kunjomijiet u t-tifsira tagħhom skont kif jagħtuhom diversi studjużi. ABDILLA Mill-Għarbi, g ħabd – Il-qaddej ta' Alla. AGIUS Għaġjuż jew għaġuża – raġel jew mara xiħa. ĊIAPPARA Mill-Isqalli li tfisser kappara. EBEJER Nagħaġ ta' madwar sena. Plural ta' għabur. ELLUL Kunjom Lhudi li jfisser is-sitt xahar tas-sena bejn Awissu u Settembru. FARRUGIA Xi ħadd li jrabbi t-tiġieġ. GAUCI Għawdxi. GRIMA Kunjom Sqalli li jirriferi għal bniedem xiħ u mikul biż-żmien. GRIXTI Bniedem rustiku u li jżomm 'il bogħod min-nies. Bniedem mistħi. KETKUTI Wieħed li jrabbi t-tiġieġ. CUSCHIERI Riferenza għal kull tip ta' annimal li jitkaxkar. MIFSUD Xi ħadd li jinfasad, jiġifieri li joħroġlu jew iġiegħel li joħroġlu d-demm. MUSKAT Appellativ Għarbi, bniedem kwiet. Jista' jkun isem ġej minn SAID Kunjom Għarbi, li jfisser, sinjur, bħal meta tgħid bl-Ingliż. XERRI Bniedem li jitlgħalu malajr. Bniedem ġelliedi. XUEREB Raġel bil-mustaċċi. ZERAFA X'aktarx ġej mill-Għarbi ż li tfisser ġiraffa. Sorsi bibliografiċi li rriferejt għalihom: DAMMA tal Kliem Kartaginis mscerred fel fom tal Maltin u l Għaucin Ara aktar artikli dwar il-kultura u l-istorja ta' Malta billi tikklikja hawn: https://kliemustorja.com/blog/
KUNJOMIJIET MALTIN – ftit notamenti