Ili ftit tal-ħin mhux ħażin intella' u nniżżel għandix nikteb din in-nota; bejn minħabba ħbiberiji, kolleġġjalita' u rabtiet emozzjonali, u bejn raġunijiet oħrajn, lanqas issa, jien u nikteb, m'jien konvint li għandi nagħmel dawn il-punti li ġejjin. Hemm storja ta' kontroversja marbuta mal-Premju Letterarju. Min għandu ftit għarfien tal-istorja letterarja jaf ukoll li kull premju letterarju, minn dak li jiġi organizzat minn xi lokal daqs tikka sa dak li jingħata mill-Akkademja Żvediża joħloq xi tip ta' kontroversja. M'għandniex neħduha bi kbira, allura, li l-uniku premju letterarju li jeżisti f'Malta, joħloq huwa wkoll il-kontestazzjoni. Din is-sena l-kontroversja nqalgħet għax wara proċess ta' eliminazzjoni, bord ta' ġurija kellu quddiemu tliet rumanzi li minnhom ried jagħżel rebbieħ u dan il-bord iddeċieda li ebda wieħed minn dawn it-tliet kotba ma kellu l-livell ta' rebbieħ. Ma kinitx l-ewwel darba fl-istorja lokali li l-Premju ma ngħatax. Kien hemm drabi meta ngħata t-tieni premju u ma ngħatax l-ewwel. (Dr Mario Cassar jista' jgħarrafna dwar dan għaliex ġabar il-listi ta' kotba kontestanti u r-rebbieħa kollha mindu tnieda l-Premju.) Aktarx li jien kont l-ewwel wieħed li esprima s-sorpriża u d-diżappunt (f'dik l-ordni) b'din id-deċiżjoni, ftit minuti biss wara li tħabbret il-lista tar-rebbieħa, u meta mistoqsi liema ktieb kellu jirbaħ ma sibthiex bi tqila nindika liema rumanz kont konvint li se jirbaħ. Minn hemm, imbagħad, bdiet sensiela ta' kummenti li flimkien sawru l-kontroversja. Ħa nagħmel ftit punti li mil-limiti tiegħi osservajt: Inħoss li ġurija m'għandha ebda obbligu tagħti spjegazzjoni għad-deċiżjonijiet tagħha. Il-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb għażel l-aġġudikanti u għandi nifhem li għamel hekk b'responsabbilta'. Nistgħu naqblu, nistgħu ma naqblux li kienu l-aktar nies adatti. Fil-każ partikolari kien hemm tliet aġġudikanti rġiel u dan, inħoss, li kien l-ewwel żball. Nifhem li, għallinqas fil-passat, il-Kunsill kien ikollu diffikultajiet kbar biex jgħaqqad il-bordijiet tal-aġġudikanti. Mhumiex ħafna dawk in-nies fostna li lesti jqattgħu sajf jaqraw kotba li m'għażlux huma. Huwa żball li membri tal-aġġudikatura jiktbu messaġġi fuq bażi personali biex jiġġustifikaw l-għażla li għamlu. Deċiżjonijiet li jittieħdu f'bord mhumiex deċiżjonijiet individwali u allura m'għandha tingħata ebda spjega personali. Dan jgħodd aktar u aktar meta l-bord jgħaddi r-rapport tiegħu li jista' jintalab mill-kontestanti, għalkemm did-darba seħħ każ stramb li r-rapport spiċċa għand gazzetta. L-iżball jikber meta l-kummenti ma jsirux biss fuq bażi personali imma jqajmu kwistjonijiet personali li jixhdu animożitajiet u intriċċi relazzjonali li jmorru lilhinn mill-kunsiderazzjonijet letterarji li suppost jiggwidaw il-ġudizzju fuq il-kotba. Imbagħad inħoss li hija tassew ħasra li wħud mill-kummentaturi li kienu ddiżappuntati li ma rebaħx il-ktieb li xtaqu, interpretaw id-deċiżjoni meħuda mill-bord fuq linji ta' ġeneru. Ħasra għaliex min għamel hekk ma tax kas ta' żewġ punti oħrajn: id-deċiżjoni messet lil żewġ kittieba nisa u kittieb raġel. U t-tieni, li l-istess bord ta' aġġudikazzjoni, rebbaħ poeta mara (li l-kotba tagħha spiss jieħdu l-premju, ingħatat il-premju ta' rikonoxximent u anki ntgħażlet bħala l-ewwel Poeta Laureat ta' Malta) kontra poeta raġel. B'dan m'iniex qiegħed niġġustifika d-deċiżjoni tal-bord, kif ktibt fil-bidu kont l-ewwel wieħed li esprimejt is-sorpriża u d-diżappunt, imma għandi dubji dwar asserzjonijiet li d-deċiżjoni ttieħdet fuq linji ta' ġeneru. Madankollu, xorta waħda nħoss li bord ta' aġġudikanti m'għandux ikun iffurmat minn irġiel biss. Nittama li l-Kunsill jieħu nota ta' dan, bħalma nittama li l-kunsill ma jkollux problema biex isib l-aġġudikanti xierqa. Xtaqt nagħmel punt aktar ġeneriku forsi. F'wieħed mill-korsijiet li nagħti niddiskuti mal-istudenti d-differenzi letterarji u extraletterarji bejn ġeneri (genre) differenti. Għandi kurżita' kbira kinitx tinħoloq din il-kontroversja kieku l-premju ma ngħatax fit-taqsima, ngħidu aħna, tal-poeżija jew tat-traduzzjoni. Id-darba li niftakar li ngħata t-tieni premju imma mhux l-ewwel wieħed kienet tmiss il-qasam tal-poeżija. Dakinhar ma kien inqala' xejn. Ħassejt li għandi ngħaddi dawn ir-rimarki għaliex sa ċertu punt nidejt il-kontroversja bil-kumment li għamilt ftit ħin biss wara li xxandru r-rebbieħa tal-Premju. Persważ li ħafna mhux se jaqblu ma' dan li tellajt hawn fuq. J'alla, ħalli d-diskussjoni tkompli.
BEJN ŻBALL U IEĦOR