L-istaġun tal-festi jinsab riesaq lejn it-tmiem tiegħu. Naħseb li kellna għadd sabiħ ta' festi li tgawdew sew mill-poplu tagħna. Jidher li niesna għadha tħobb u tgħożż il-festi għax dawn jipprovdu okkażjoni biex il-familja tiltaqa' madwar mejda waħda, jiġu fostna ħutna l-emigranti, il-kummerċ jiġġenera xi ftit iktar mis-soltu u l-ferħ jaħkem ma' kullimkien. Il-festi kkuluriti tagħna jinteressaw ukoll lill-barranin li jiġu jżuruna matul is-sajf u jipprovdu divertiment ieħor barra l-baħar nadif u ċar. It-treqat jilbsu l-libsa tal-festa u fil-knisja ma jonqsux il-funzjonijiet sbieħ, mużika melodjuża, tiżjin u mixegħla u priedki fuq il-patrun jew il-patruna. F'xi nħawi jsiru wkoll xi wirjiet kif ukoll it-tlielaq tal-bhejjem. In-noti ferrieħa tal-qniepen ukoll jgħinu f'din l-atmosfera sabiħa flimkien mal-logħob tan-nar tal-art u tal-ajru. Intant waħda mill-festi sbieħ li tfeġġ lejn tmiem il-Kalendarju tal-festi hija bla dubju ta' xejn il-festa ħelwa tal-Bambina, it-twelid tal-Verġni Mbierka, magħrufa wkoll fostna bħala l-festa tal-Vitorja. 'Tal-aħħar ibaħħar', jgħid il-Malti u allura niesna tiffolla biex tgawdi din il-festa li nistgħu ngħidu ġġib fi tmiemu l-istaġun tal-festi. Mhux darba u tnejn li t-temp ikun beda jħawwad xi ftit, imma insomma xi ftit tas-sirda tagħmel tajjeb biex ittaffi s-sħana tal-marċijiet u x-xorb li niesna tlegleg biex tiffessteġġja lill-patrun. Il-festa tal-Bambina titfakkar kemm fix-Xagħra Għawdex kif ukoll f'xi nħawi ta' Malta u jien illum beħsiebni nikteb xi ftit versi fl-okkażjoni tal-festa tal-Bambina fil-Mellieħa, billi dan huwa l-lokal l-iktar qrib tagħna. Nistqarr is-sewwa ma nistax ngħid li għandi xi partita ħbieb hawnhekk imma bla dubju għamilt żmien ngħaddi minn hawnhekk kemm domt nistudja għall-għalliem f'St Michael's Training College f'Ta' Ġiorni f'San Ġiljan u hawn għad għandi xi żewġt iħbieb li konna għalliema flimkien. Naf ukoll xi Għawdxin li jaħdmu fl-iskola primarja tar-raħal. Ma rridx inħalli barra lill-ħabib tiegħi, Alla jagħtih mitt Ġenna, il-kantawtur Sammy Bartolo, li għolla kemm felaħ lill- isem dan raħal twelidu. Insellem ukoll lil dawk kollha li jsegwu minn hawnhekk ta' kull nhar ta' Erbgħa filgħaxija l-programm li jien nippreżenta fuq Calypso Radio. Taqblu miegħi li l-festa tal-Bambina hija festa kbira u ferm popolari. Sant Anna u San Gwakkin, li fil-bajja pittoreska tad-Dwejra, taħt ir-riħ ir-raħal ta' San Lawrenz, insibu daqsxejn ta' kappella ddedikata lil omm il-Madonna, naħseb li kienu l-iktar ġenituri xxurtjati li taw lid-dinja lil dik il-kejatura li kellha ssir Omm il-Feddej. Il-festa tal-Bambina tfakkarna wkoll fiż-żewġ Assedji li minnhom għaddiet Malta u allura bid-dritt kollu din il-festa hija mlaqqma wkoll bħala l-Festa tal-Vitorja għaliex kien fit-twelid tal-Bambina, fit-8 ta' Settembru 1565 li l-Maltin flimkien mal-Kavallieri marru jroddu ħajr lil Ommna Marija wara li raw jgħibu fuq l-orizzont l-aħħar ġfien tal-Mislem illi kieku seta' kien ijassarna u jġibna fix-xejn. Kien ukoll fit-8 ta' Settembru li kien ġie ffirmat l-armistizju biex tintemm it-tieni gwerrra (1939-45), wara li pajjiżna kien ġie bbumbardjat u mfarrak mill-bombi tal-Alleati. U allura bi dritt kollu din hija btala pubblika. Ħalli nħallu xi ftit mill-Muża tiegħi tagħmel hawnhekk il-parti tagħha għax ibqgħu ċerti mhux wieħed u tnejn kitbu fuq il-festa u dak kollu li nsibu marbut magħha kif fil-fatt se naraw ukoll iktar 'il quddiem f'din il-kitba qasira tiegħi. L-istaġun tal-festi tagħna issa riesaq lejn it-tmiem; festa ġejja u oħra sejra kif itir malajr iż-żmien! U wasalna f'tal-Mellieħa fejn infakkru lill-Bambina -- Il-Madonna tal-Vittorji li maż-żmien riedet tagħtina. Kien fit-8 ta' Settembru li l-Mislem ħalla xtutna wara l'għamel ħiltu kollha sabiex jeqirdilna 'l ruħna! Maż-żmien tfaċċaw l-Alleati li tefgħu bombi bi sħiħ; ħasdu l-ħajja ta' tant ħutna u żergħu qerda qatigħ. Tieħu ħsiebna kien hemm dejjem dil-ħelwa ċkejkna Bambina li mal-medda tas-snin kollha mis-Smewwiet baqgħet tħarisna. O Bambina lill-Mellieħa la titlaqx minn taħt idejk; lil uliedha seddaq, bierek, żommhom taħt ħarset għajnejk. -- Kif stqarrejt iktar 'l fuq, il-festa tal-Otto Settembre hija wisq kbira u għandha sinjifikat ferm qawwi fin-nisġa tal-istorja ta' pajjiżna u allura ma setgħetx tiżgiċċa mill-attenzjoni tal-kittieba tagħna u sabet postha fil-Letteratura tagħna. Marbuta mal-Assedju l-Kbir, nsibu bosta poeżiji sbieħ li jmorru lura u jiftħu tieqa fuq dak kollu li għadda minnhom il-poplu Malti meta l-qawwa Torka riedet akkost ta' kollox teħodna taħt idejha. Isimgħu lill-Poeta Nazzjonali tagħna, Monsinjur Dun Karm Psaila f'waħda mill-poeżiji patrijottiċi li kiteb biex ifakkar din il-ġrajja mbiegħda. Il-poeżija jisimha Dehra tat-V111 ta' Settembru 1565 Sidru ta' ljun, ħarstu bin-nar mimlija, bix-xabla f'idu li ma tafx mistrieħ, hemm rajtu, fuq il-Prexxa, fl-ewwel dija lill-qawwi La Vallette; ma' dwaru sbieħ fil-ħerba tagħhom siekta qalb id-dmija rajt idaħħnu l-iswar; u smajt ferrieħ leħen ta' qniepen f'mota dewwemija jagħti l-aħbar tar-rebħ mal-erba' rjieħ; imbagħ'd kotra ta' nies hienja fil-ħsara tħares mix-xtut, u qlugħ donnhom maħruba jitbiegħdu fuq il-mewġ biex jieħdu l-bxara. Oh dehra kbira ta' Settembru! Ejja ġdida kull sena fuq din l-art maħbuba , u feh'mha kif għar-rebħ għandha tithejja. Dun Karm ma kitebx biss fuq dan l-episodju mdemmi ta' mijiet ta' snin ilu imma jitkellem ukoll dwar it-tieni Assedju, din id-darba dak li kellna nġarrbu kemm mill-baħar kif ukoll mill-ajru bejn is-snin 1939 u 1945. Kien fit-8 ta' Settembru wkoll li dawn il-gżejjer raw ifeġġu fuqna jiem ta' paċi wara tant ħerba u mwiet. Imma sakemm wasalna fil-port tas-sliem, kellna naraw tant fuq wiċċna. Wieħed mill-episodji tal-biża' li kelhom jaraw niesna u uliedhom kien l-attakk feroċi li sar fuq il-Port il-Kbir minn għadd ta' laneċ tal-għedewwa, imma ħalli mill-ġdid inħallu f'idejn il-Poeta Nazzjonali biex ifissrilna x'ġara sew f'dawk il-ftit sigħat tal-biża', fil-poeżija tiegħu Sbatax-il waħda ġew, minn art imgħaddba, Ħfief fuq il-mewġa bħal għasafar fl-ajru, Mgħammra b'għodda qerrieda biex l-imriekeb Li ġiebu l-ħajja lill-Maltin itajru. Ġew fil-qalba tal-lejl, biex ikun wenshom Id-dlam li ma jarax; bid-deh'n tal-ħjiena Resqu bla ħoss lejn fomm il-port u kiefra Rażżnu ġo qalbhom kull tqanqil ta' ħniena. U x'naf xi ħadd li mtamma kien imexxi Il-miġfna ċkejkna għala rebħa kbira, Kienx beda jfantas ta' ġieħ kbir il-għelma U ta' hena bla tarf ġarrabx tferfira. Iżd'għarriexa fid-dlam kien hemm moħbija L-imħabba għajjura ta' din l-art ħanina; Hi rat u semgħet u tħejjiet imħeġġa Għal taqbida bla nifs, tajba u ħażina. Ingħata l-amar; minn kull borġ imwettaq Infetħu ħluq tan-nar , u nebħu sewwa; L-ajru mtela twerdin, damdim li jtarrax, U xita tal-azzar ġiet fuq l-għedewwa. Damet sejra t-taqbida, għax qalbiena Kienu ż-żgħażagħ li ġew għall-qirda tagħna; Iżda Malta ma nsietx id-drawwa tagħha; Tiġġieled, tirbaħ u bil-ġieħ tistagħna. Sbatax-il waħda ġew, sbatax-il waħda Sabu qabarhom fuq ix-xtut tal-gżira; Anqas waħda ma reġgħet lejn pajjiżha Biex tgħid il-għajb ta' din it-telfa kbira. Minn dan ix-xogħol bla dubju joħroġ il-kuraġġ u d-determinazzjoni tal-poplu tagħna matul il-jiem imwiegħra tal-gwerra imma mill-banda l-oħra dan ma jistax ikun mod ieħor la darba l-Bambina hija dejjem magħna. Lejha l-poplu tagħna dejjem irrikorra u ittama biex teħilsu minn kull mard, saram, niket, pesta, terremoti u gwaj ieħor. U allura ma nistgħux ma nħarsuhx dan il-Jum tat-8 ta' Settembru u nistennewh b'ħerqa kbira. Din il-festa ma tistax ma tispikkax fost ħutha l-festi l-oħra għax ma hix biss il-festa tax-Xagħrin, tan-Naxxarin, tas-Sengleani jew tal-Melliħin, imma hija l-festa ta' poplu sħiħ li mal-medda tas-snin għadda minn bosta gwerer u tbatijiet, imma l-Bambina kienet dejjem hemm, sur qawwi u nvinċibbli. Lilha nbnewlha tempji mill-isbaħ li fihom issaltan l-istatwa artistika tal-Bambina li toħroġ ferħana fuq l-ispallejn f'jum il-festa fost l-isparar, iċ-ċapċip, id-daqq tal-banda u l-logħob tan-nar. Dan kollu sabiħ u ta' min jinkorraġġih; importanti wkoll il-preżenza tagħna fil-knisja għal tant funzjonjiet sbieħ li jsiru ad unur Ommna Marija fit-twelid tagħha. Nifirħu għalenija fil-jiem tal-festa imma ħbieb nibqgħu qrib tagħha l-jiem kollha tas-sena meta llum d-dinja tagħna qed tinħakem minn tant Materjaliżmu u Konsumiżmu. L-Ewropa bil-progress kollu tagħha donnha qed taħseb li tgħaddi mingħajr Alla, iżda fejn Alla ngħata l-ġenb saltan il-kaos u l-firda. Bosta drabi hija l-Omm tiegħu li żżommlu driegħu biex ma jikkastiganiex, u allura ejjew ħbieb infittxu l-kenn tal-Bambina biex tissokta tressaqna lejn l-Imgħallem Divin. Jien se ntemm din il-kitba tiegħi fl-okkażjoni tal-festa tat-Twelid tal-Verġni Mbierka għand il-ġara taghna l-Mellieħa billi mill-ġdid nissellef il-versi tal-Poeta Dun Karm Psaila li nsibu fis-sunett tiegħu Talba lill-Bambina Marija Issa l-waqt; la tinsiex, Ommna Marija, Li dejjem Int ħarist lill-gżejjer tagħna; Jekk ġradi u mard, jekk theżhiżiet qawwija, Lilek sejjaħna u dejjem sibniek magħna. U meta l-Mislem mgħaddab fil-ħruxija Hejja miġfna bin-nar u n-nies setgħana, U ħaxken lil din l-art fix-xogħ'l medhija, U ħalef bil-Qoran li jrid jiblagħna, Lilek sejjaħna – tixhdu l-isbaħ Storja – U int weġibt hekk ħelu li għalina It-twelid tiegħek sar igħid "Vittorja". Għalhekk dan issa l-waqt: tinsiex, Madonna; Kif kont fl-imgħoddi kun illum ħanina, Jekk trid li nibqgħu tiegħek bħalma konna.
It-Tmienja ta' Settembru ta' Kav Joe M Attard, Victoria Għawdex