REFRESHER COURSE LIĊENZJA 'B' 2016 Proċeduri Fix-xogħol tan-nar l-iżjed ħaġa li l-pirotekniku juża hija bla dubju il-kimika. Din il-kimika iġġor magħha riskji li wieħed irid josserva bil-galbu. X'inhuma dawn ir-riskji? Dawn jinqasmu fi tnejn. Il-Velenu ta' dawn il-Kimiki u s-Sensività L-ewwel aspett ta' dawn il-kimiċi huwa il-periklu tal-velenu li dawn iġorru magħhom. Aħna bħala pirotekniċi nafu li mingħajr dan l-ingredjent ma nistgħux naħdmu ix-xogħol tan-nar. Hemm differenza minn kimika għall-oħra. Fid-drawwa tagħna nagħtu kas biss li ma inħalltux kimika ma' oħra, għax nafu li ċerti kimiċi flimkien ma jkunux stabbli u jistgħu jkunu perikolużi ħafna. Kull kimika għandha skala ta' TOSSIĊITA'(velenu). Huwa importanti ħafna li kull kimika li nużaw, nkunu nafu dwarha. Dan nistgħu nagħmluh permezz tal-'Material Safety Data Sheet ' li kull materjal kimiku għandu dwaru. Huwa ta' importanza kbira li nagħtu kas ta'dawn l-MSDS. Kull MSDS tagħtina tagħrif b'liema prekawzjoni irridu nużaw kull kimika partikulari.Tagħrif dwar x'mard jista' jikkawża l-użu ta' dawn il-kimiċi f'tul taż-żmien. Dan il-mard jista jkun AKUT (għal żmien qasir) bħal ma huwa raxx fuq il-ġilda u dijarrea jew aktar serju mard KRONIKU bħal kanċer, mard tal-qalb jew kundizzjonijiet serji oħra. F' każ ta' kuntatt gravi ma' parti tal-ġisem, il-First Aid li trid tiġi amministrata. F'każ urġenti l-MSDS tirrakomanda li din tittieħed l-isptar ukoll. Wieħed irid jiftakar li kull velenu jista' joqtlok pero' dan jiddependi x'doża tkun ittieħdet. Mela id-doża tal-velenu trid tkun baxxa biex ma tagħmilx ħsara. Għalhekk hemm kejl ta' kemm wieħed jista' jkun espost għal kull kimika partikulari. Dawn insbuhom f'dawn l-MSDS bħala: Treshold Limit Value (TLV) jew Time Weighted Average (TWA). Din miżura ta' kemm nistgħu inkunu esposti għal dik il-kimika partikulari f'ġurnata xogħol ta' 8 siegħat għal ħamest ijiem fil-ġimgħa. Short Term Exposure Limit (STEL) Il-miżura STEL tintuża għal perjodu ta' mhux iżjed minn 20 minuta biss. Fil-każ tan-nar kif naħdmu hawn Malta il-miżura STEL iżjed tapplika. Pero' hawn min ikun irrid jeħles it-taħlit f'perjodu ta' żmien u hawn wieħed irid japplika is-sistema TLV. Il-kimika li nużaw fix-xogħol tan-nar fil-maġġoranza tagħha mhux daqsekk velenuża. Hemm kimiċi aggressivi li jagħmlu ħsara lill-bniedem. Irridu niftakru wkoll li għalkemm għandna MSDS għal kull kimika li nużaw ma teżisti l-ebda waħda għat-taħlit li nkunu ħallatna. Il-kimika individwali issa qeda imħallta ma kimiċi oħra. It-tossiċità kemm kibret? Dan ma nafuhx. Għal dan wieħed irid dejjem jimxi fuq dik il-kimika l-iżjed li jkollha d-doża baxxa f'numru li jidher imma li tkun tfisser li hija għolja fil-valur tossiku. Jekk bħala eżempju nieħdu tal-Perklorat u l-Antimonju dawn juru hekk: Perklorat l-LD hija ta' 2100mg/kg Antimonju l-LD hija ta' 209 mg/kg Dan iffisser li l-Antimonju huwa tossiku ħafna iżjed mill-Perklorat għaliex id-doża hija baxxa. Irridu niftakru li kull kimika tagħmel il-ħsara lill-ġisem tagħna. Kif tidħol fil-ġisem tal-bniedem din il-kimika? Hemm dawk li fis-SAĦĦA u SIGURTA jissejħu ROUTES OF ENTRY (minn fejn il-kimika tista' tidħol fil-ġisem tal-bniedem) . Dawn huma: ABSORPTION- (mill-pori tal-ġilda) INGESTION- (mill-ħalq) Kif nafu, l-kimika li nużaw hija forma ta' trab fin (mill-inqas 200 mesh). Dan it-trab huwa fin ħafna u meta jkun qed jitħallat il-materjal bl-għarbiel, dan joħloq ħafna għabra. Għalhekk wieħed għandu juża' l-apparat meħtieg biex jipproteġi lilu nnifsu minn din l-għabra. Dan l-apparat huwa msejjaħ . Meta inkunu qed nużaw dan l-apparat irridu nkunu nafu għaliex qed nużawħ. Nużaw dak li huwa neċċessarju għax-xogħol li se nagħmlu u li dan l-apparat ikun f'kundizzjoni tajba. Illum hawn kull kwalità ta' dan l-apparat fis-suq. Hemm li jiswew il-flus, u dawn ikunu ta' kwalita tajba, u hemm oħrajn ta' inqas flus li il-kwalità tkun inqas. Il-kmamar fejn issir it-taħlit iridu jinżammu nodfa u fejn huwa possibli wieħed jinħasel fil-fabbrika stess qabel imur lejn id-dar. Dan huwa importanti għaliex fejn ikun hemm it-tfal din l-għabra tista' tkun ta' ħsara għalihom. Fiż-żmien tal-lum li qed issir ħafna tibdil f'pajjiżna fejn tidħol il-piroteknika l-użu tas- dejjem qiegħed jiżdied. Solvents iffissru likwidi organiċi użati biex idewbu materjali solidi u fit-tindif ta'għodod. Dawn idewbu materjali fil-każ tax-xogħol tan-nar il-plastic Ma' hemmx Solvents li ma jagħmlux ħsara lill-bniedem. Dawn jagħmlu ħsara fil-partijiet kollha tal-intern bħal fwied u kliewi. Il-ħsara tista' issir min doża 'exposure' qawwija ta' darba (ħsara akuta) jew kronika minn dożi żgħar għal tul ta' żmien li jieħdu minn xhur sa snin. Ċertu solvents jagħmlu ħsara fuq organi speċifiċi. Importanti ħafna li qabel ma'nużaw solvents li idewbu il-plastik (bħal meta inċappsu it-tappijiet tal-iskrataċċ tal-beraq) naqraw jew nikkonsultaw l-MSDS jekk dan is-solvent fihx xi wieħed min dawn: Benzene, Xyelne jew Toulene. Dawn it-tlieta huma margħufa li jikkawżaw kanċer. Qabel nużawhom nikkonsultaw l-MSDS. Meta nużawhom naraw li jkun hemm ventilazzjoni tajba. Għal dawn is-solvents hawn PPE addatat. Irridu dejjem niftakru li kull kimika li nużaw tagħmel ħsara lill-ġisem tagħna. Għalhekk biex wieħed jilqa' għal xi ħsara li tista' ssir, hemm bżonn li nieħdu l-miżuri kollha biex inħarsu l-persuna tagħna. 1. Li nkunu tgħallimna kif nużaw il-kimika. 2. Li nifhmu li l-għabra hija l-akbar haġa li toħloq ħsara. 3. Li nagħmlu użu sew mill-PPE, bħal ingwanti, ħwejjeg għal dan ix-xogħol, maskri u safety glasses. 4. Li l-kimika li qed nużaw tkun segregata minn kimika oħra li ma taqbilx magħha. 5. Li l-kimika li nużaw tkun f'kundizzjoni tajba biex tiġi mħallta. Dan kollu ma jffisirx li ma' naħdmux iżjed ix-xogħol tan-nar. Kif diġa semmejt, illum hemm apparat tal-PPE li huwa tajjeb ħafna biex jipproteġi lill-bniedem f'dan ix-xogħol. Irridu nifhmu wkoll li xejn ma' hu mija fil-mija. Id-dover ta' kull wieħed huwa li il-persentaġġ tar-riskju nnaqsuh għal-favur tagħna. Ħaġa oħra importanti hija li l-maġġoranza tagħna li naħdmu ix-xogħol tan-nar nagħmluh bħala volontarjat. Kull wieħed minna għandu x-xogħol tiegħu minn fejn jaqla il-ħobża ta' kuljum. Kull individwu għandu x-xogħol tiegħu u kull xogħol għandu r-riskji tiegħu. Kull xogħol fejn hemm l-użu ta' kimika, fejn hemm kull kwalità ta' għabra, fejn hemm l-użu ta' xogħol ta' spray u kwalunkwe xogħol ieħor li joħloq riskji għas-saħħa tal-bniedem. Dan kollu irridu inżommuh f'kuntest li meta inkunu qed nużaw il-kimika għax-xoghol tan-nar u ma' nieħdux il-miżuri kollha biex din ma' tidħolx fis-sistema tagħna inkunu qed noħolqu taħlita ta' kimiċi li ma' nafux il-ħsara tagħha. Għalhekk wieħed irrid ikun kawt ħafna u jagħmel il-mistoqsijiet neċċessarji dwar dan l-aspett għall-ġid tas-saħħa tagħna. Is-Sensitività ta' dawn il-Kimiċi Il-fuq rajna il-perikli u ir-riskji li fiha il-kimika individwali li nużaw fix-xogħol tan-nar. It-tieni parti ta'dawn il-kimiċi hija is-sensittività ta' meta dawn jitħalltu flimkien. Kull kimika waħedha m'għandiex il-periklu li taqbad jew tisplodi. Imma kif nafu meta tnejn jew iżjed jiġu imħallta flimkien hemm ikun inħoloq materjal ta' enerġija. L-esperjenza tgħallimna li qabel ma' kien hawn ċertu tagħlim ġraw inċidenti li b'dak li nafu llum ma' kienux iseħħu. Kull meta ġraw dawn l-inċidenti dejjem ħallew id-dwejjaq warajhom. Meta nibdew inħalltu din il-kimika waħda ma' l-oħra skont il-formola li nkunu qed nużaw, kif għidna dik it-taħlita tkun sensitiva. Fix-xogħol tan-nar hemm dawk li jissejhu (is-sitt sensitivitajiet) li huma: 1. FRICTION – tħakkek ħaġa m'oħra jew tkaxkar 2. SHOCK – twaqqa xi ħaġa fejn ikun hemm l- għabra 3. TEMPERATURE – meta it-temperatura tal-arja tkun għolja 4. SPARK or OPEN FLAME – issir min xi ħaġa zgħira bħal pressa mhux nadifa jew xi sigarett 5. SPONTANEOUS COMBUSTION – taħlit li meta jixxarrab jisħon u jaqbad. 6. ELECTROSTATIC DISCHARGE – meta l-umdità tkun baxxa din tista' isseħħ. Dawn huma l-iżjed sitt kundizzjonijiet li jistgħu joħolqu inċidenti. Ta' interess għalina hija li mas-70% tal-inċidenti jiġu mill-Friction, tkaxkir jew tħokk ħaġa ma' oħra. Dawn is-sitt sensitivitajiet joħolqu ħaġa waħda komuni bejniethom li hija IS-SĦANA . Fil- –irid li jkollok tlett ingredjenti Sħana, Fuel u Ossiġnu. Fix-xogħol tan-nar tnejn huma dejjem preżenti – Fuel u l-Oxidiser. Is-sħana li tinħoloq minn dawn is-sensitivitajiet tkun biżżejjed biex toħloq inċident. L-għabra hawn ukoll trid tingħata l-importanza tagħha fis-sens li din hija dejjem ta' periklu fix-xogħol tan-nar. L-għabra toħloq l-iżjed splużjoni għaliex f'post magħluq il-partiċelli tal-materjal splussiv ikunu mxerdin fl-arja. L-għabra tal-metalli bħall-aluminju,magal,magnesia u titanju jistgħu jiffurmaw arja splussiva. Xi taħlit li rridu nevitaw huma: Klorati mal-kubrit. Klorati mal-metalli Magal jew aluminju man-nitrati JEKK ma nibbanjawx il-magal bid-Dichromate u nużaw persentaġġ zgħir ta' Boric Acid ma' taħlit bl-aluminju. Dan it-taħlit li jrid jintuża fi żmien qasir. Meta qed nużaw il-Magnesia u l-Magal ma nużawx ilma jekk ma tkunx ibbanjata sew bid-Dichromate jew Żejt tal-Kittien. Il-Potassium Dichromate fil-forma ta' trab ma jagħtix il-protezzjoni lit-taħlita. Il-boric Acid qatt ma jista' jitħallat mal-Magnesia jew Magal. Fil-prattika tas-Saħħa u Sigurtà, hija li x-xogħol li jkun qiegħed issir jiġi klassifikat jekk ir-riskju jew periklu hux baxx, medju jew għoli . Għalkemm din hija gwida kif wieħed jaħseb kif ser jaħdem ix-xogħol li jkollu f'idejħ irid jara ukoll x'hemm madwaru. Irridu niftakru li kull xogħol fejn tidħol il-kimika imħallta r-riskju ewlieni hu li noħolqu xi wieħed mis-sensitivitajiiet. Għalhekk il-prattika trid tkun li kull sitwazzjoni trid tiġi meqjusa dejjem bħala waħda ta' riskju jew periklu.
Tossiċità fil-Kimika tal-Piroteknika