Il-Kapitali Taljana bija belt sabiħa s-sena kollha imma fi żmien li ninsabu fih donnha ssir isbaħ. Forsi l-fatt li Ruma hija wkoll il-benniena tal-Kristjaneżmu jkompli jsaħħar dawn il-jiem sbieħ. U la tkun Ruma tara l-Papa ngħidu aħna l-Maltin. Mhux hekk? Imma Ruma mhux il-Papa biss hemm x'tara f' dawn iż-żminijiet – dawl, arti, mużika, teatru, wirjiet, ċirkli, presepji, ikel, swieq, riġali, liturġija, ħelu, spettakli. Insomma fi ftit kliem, hemm xi ħaġa għall-gosti ta' kulħadd. Funzjonjiet lituġiċi Dawn huma jiem qaddisa u ma jistax jonqas li jsiru funzjonjiet kif jixraq. F' kull parroċċa f' Ruma ssir in-novena u l-quddiesa ta' nofsilejl. Imma aħna sejrin naraw biss il-programm ta' attivitajiet tal-Papa għax żgur li bosta minn dawk li jkunu fil-belt eterna dawn iż-żminijiet imorru xi funzjoni fil-Vatikan għax żgur li tkun esperjenza indimentikabbli. Il-quddiesa tal-lejl tal-Milied, fil-Vatikan tibda fl-10.00 pm u tkun immexxija mill-Papa. L-għada, jum il-Milied il-Papa jagħti l-barka msejħa Urbi et Orbi mill-loġġa tal-Bażilika tal-Vatikan. Fl-aħħar jum tas-sena il-Papa jmexxi għasar solenni fil-Vatikan fil-5.00 pm.Wara l-għasar jitkanta it- . Fl-ewwel tas-sena il-Papa jiċċelebra quddiesa fil-Bażilika ta' San Pietru fid-9.30 am. Għal dawk li forsi ma jkunux Ruma f' dawn il-ġranet imma jkunu hemm ftit wara, il-Papa jiċċelebra l-quddiesa tal-Epifanija, fis-6 ta' Jannar fid-9.30 am, wara jkun hemm l-Angelus fi Pjazza san Pietru. Għall-funzjonijiet tal-Papa li jsiru fil-Bażilika ta' San Pietru wieħed irid jakkwista l-biljett (bla ħlas) minn qabel. Għall-funzjoniijet li jsiru fil-pjazza ma hemmx bżonn ta' biljett. Presepji Jitħejja l-presepju fi Pjazza San Pietru Kien propju fl-Italja li oriġina l-presepju meta San Franġisk fl-1223 ġewwa r-raħal ta' Greggio għamel l-ewwel xena tat-twelid ta' Ġesù. Din it-tradizzjoni dlonk infirxet mhux biss mal-Italja imma mad-dinja Kattolika kollha. Ruma bħala l-Kapitali tal-Kattoliċi jkollha għal wiri għadd ta' presepji artistici. Forsi l-aktar wieħed imfittex huwa dak li jintrama taħt l-obelisk fi Pjazza San Pietru. Dan il-presepju beda jintrama fl-1983 fuq xewqa tal-Beatu Ġwanni Pawlu II. Ta' kull sena jinbidel il-format tiegħu. Din is-sena għandu format tassew oriġinali, u forsi ngħid ukoll interattiv. Ħdejn dan il-presepju tintrama wkoll siġra tal-Milied kbira li ta' kull sena tkun irregalata minn xi pajjiż lill-Vatikan. Din is-sena s-siġra tal-Milied tal-pjazza tal-Vatikan hija rigal mill-Ukraijna. Tajjeb li wieħed imur jara l-wirja annwali tal-presepji li ssir fis-Sala del Bramante fi Piazza del popolo. Din il-wirja ġġib l-isem " . Hija wirja li tiġbor numru kbir ta' presepji mill-Itlaja kollha u minn madwar 25 pajjiż ieħor. Presepju ieħor jintrama fit-taraġ ta' Piazza Spagna . Barra minn dawn kull knisja f' Ruma tagħmel il-presepju tagħha. Xi wħud minn dawn il-presepji jkollhom livell artistiku tassew għoli. U min hu deilettant tal-presepju ma għandux jinsa jmur il-mużew tal-prespju. Dan il-Mużew jinsab f Via Tor di Conti, qrib il Colosseo. Wirjiet artistiċi u mużewijiet F' dawn il-jiem f' Ruma qegħdin jinżammu bosta wirjiet artistiċi li mhux ta' min wieħed jitilfhom. "Roma al tempo di Caravaggio" hija wirja li żgur ma għandiex tintilef. F' din il-wirja wieħed jista jara f' post wieħed 140 opra tal-arti li inġiebu minn knejjes, mużewijiet, kollezzjonijiet internazzjonali u biċċa xogħol li qatt ma ntweriet qabel – pittura ta' Santu Wistin, li nġiebet minn Spanja apposta għal dil-wirja u hija attribwita għal Caravaggio. Flimkien mal-opri tal-Caravaggio hemm esebiti wkoll opri ta' artisti kontemporanji tal-Merisi bħal Aremisia Lomi Gentileschi u Annabile Carucci. Din il-wirja qegħda titqies bħala x-xogħol artistiku tal-mument l-aktar kruċjali għall-pittura Taljana, żmien fejn Ruma kienet għadha qegħda tbati mix-xiżma Luterana, żmien fejn il-Knisa Kattoika kellha 4 papiet importanti kemm mil-lat politiku kif ukoll minn dak artistiku, żmien li minnu ddependa l-iżvilupp artistiku tal-Ewropa tas-seklu XVII. Din il-wirja qegħda ssir fil-Mużew ta' Palazzo Venezja, fi Pjazza Venezja u tibqa' miftuħa sal-5 ta' Frar. Wirja interessanti oħra hija dik li qiegħda ssir bħalissa fil-Musew Capitolini. Din il-wirja ġġib l-isem ta' "Leonardo e Michelangelo, Capolavori della grafica e studi Romani". Din il-wirja straordinarja tpoġġi maġenb xulxin żewġ artisti Toskani kbar, Michelangelo Buonarroti u Leonardo da Vinci. Din il-wirja tiġbor fiha 80 disinn ta' dawn iż-żewġ ġenji tal-arti. Id-disinji huma ta' buzzetti ta' xogħol, studji anatomiċi u proġetti. Dawn id-disinni inġiebu mill-Bibljoteka Ambrożjana ta' Milan u minn Casa Buonarroti ta' Firenze. Parti mill-wirja fiha disinji ta' arkitettura u geometrika filwaqt li parti oħra fiha disinji anatomici li Michelangelo ħażżes għall-Kappella Sistina u l-Kappella Pawlina u għall-Bibljoteka Lawrenzjana. Il wirja tibqa' miftuħa sad-19 ta' Frar 2012. 150 sena ilu l-Italja ingħaqdet f' Renju. Din is-sena saru bosta ċelebrazzjonijiet biex jitfakkar dan l-avveniment. Bħalissa qegħda ssir wirja ta' 140 ritratt li qatt ma dehru qabel. Il-wirja ġġib l-isem ta' "Italia a colori 1861 – 1935" u tinsab f' Palazzo Incontro, f' Via dei Prefetti. Il-140 ritratt huma kolla meħudin f' Ruma, huma vjaġġ fl-istorja kemm tal-Italja kif ukoll fit-teknika tal-fotografija. Ir-ritratti juru postijiet, persuni u sitwazzjonijiet mill-ħajja ta' kuljum. Il-wirja tibqa' miftuħa sat-8 ta' Jannar. Bħalissa f' Ruma għaddejja offerta. Is-Sibtijiet filgħaxija, meta wieħed jixtri biljett ta' xi mużew ikun jista' jidħol f' għadd ta' mużewijiet oħra. Din l-offerta tinkludi il-Mużew ċentrali Montemartini, il-mużew tal-arti kontemporanja Macro f' Via Nizza, il-mużew Macro Testaccio, il-Mercati di Traiano jew aħjar il-mużew tal-Fori Imperjali, il-Mużewijiet Capitolini, il-Mużew ta' Ara Pacis, il-Museo di Roma ġewwa Palazzo Braschi, u il-Museo di Roma fi Trastevere. Il-ħinijiet ta' din l-offerta huma mit-8.00 pm sas-1.00 am. Din l-offerta sejra tibqa' fis-seħħ sas-7 ta' Jannar 2012. La qegħdin insemmu l-mużewijiet ma nistgħux ma nsemmux il-mużewijiet tal-Vatikan. Dan il-mużew ta' min iżuru kmieni matul il-ġurnata u jiddedika ftit ħin sewwa għalih għax hemm ħafna x'wieħed jara. Swali b' opri artistiċi, swali b'arazzi, swali b' apparat lituġiku, wirjiet u kollezzjonijiet li mhux faċli tfisser fi ftit kliem dak kollu li wieħed jista' jara f' dawn il-mużewijiet. Dawra ma' dawn il-mużewijiet tieħdok ukoll fil-kappella Sistina. Hawnhekk (mhux fil-kappella imma bil-ġnien!) wieħed isib ukoll post fejn jiekol xi ħaġa wkoll u għalhekk wieħed jista' wkoll jagħmel jum sħiħ idur qalb l-opri u l-meravilji li jsib hemmhekk. Minħabba l-jiem tal-festi, il-mużewijiet u l-Kappella Sistina jagħlqu fit-3.30 pm lejlet il-Milied u lejlet l-Ewwel tas-sena u ma jkunux miftuħin fil-Milied u fl-Ewwel tas-sena u fil-Ħdud. Il-Kappella Sistina tagħlaq fis-2.00 pm fis-7 ta' Jannar. Swieq tal-Milied Stand fis-suq tal-Milied ta' Piazza Navona Il-ħwienet kollha tal-kapitali Taljana jżejnu l-vetrini tagħhom bi stil verament sabih u uniku f' dan iż-żmien tas-sena. Bosta parroċċi jorganizzaw bazaar jew suq tal-Milied, imma xejn ma jħabatha mas-suq tal-Milied li jsir fi Piazza Navona. Madwar 100 stand jimla din il-pjazza kbira u sabiħa. Issib dak kollu li għandu x'jaqsam mal-Milied, minn pastur sa rigali, presepji żgħar u kbar, tiżjin għad-dar u għal mas-siġra tal-Milied. Ħelu, ikel u xorb kollox marbut ma dawn il-jiem. Ma jonqsux il-pupi forma ta' sħaħar, imsejħin Befana. Dan is-suq jibqa' miftuħ tard filgħaxija u wieħed jista' jiddedika lejla għal dan il-post. Jekk magħkom ikolkom it-tfal, dawn isibu wkoll logħob fejn jistgħu jehdew. Insomma f din il-pjazza kulħadd jerġa jsir tfal, għax issaħar lil kull min iżurha u treġġa' lura fiż-żmien lil dak li jkun – tal-anqas fil-memorja! L-Epifanija L-Italja għadha tiċċelebra l-festa tat-Tre Re fis-6 ta' Jannar. Illum jitqassmu r-rigali lit-tfal il-kwieti filwaqt li lil dawk imqarbin la befana ġġibilhom faħma. Attrazzjoni turistika li ssir dan il-jum hija l-presepju ħaj li jsir fit-toroq tal-kwartier Esquilino. Issir forma ta' purċissjoni - peagent li tintemm fi pjazza Vittorio Emanuele fejn is-Slaten Maġi jippreżentaw ir-rigali tagħhom lil Ġesù Bambin. B'din l-attività u b' dan il-jum jiġu fi tmiemhom l-attivitajiet natalizji kollha, kif jgħid il-qawl Taljan, Con l'epifania, tutte le feste vanno via. Minn għada jibdew jiżżarmaw l-istands ta' Piazza Navona, il-ħwienet jerġgħu jarmaw il-vertini tagħhom b' mod normali u t-tfal jerġgħu lura għall-iskola ferħanin b'dak li tkun ġabiltihom la Befana il-jum ta' qabel. Suġġeriment għall-ikel Il-Milied huwa wkoll żmien ta' ċelebrazzjonijiet. U biex niċċelebraw x'hemm isbaħ milli niġabru madawar mejda għal ikla tajba. Meta wieħed ikun imsiefer għandu jagħmel dak kollu li jista' biex igawdi l-ikel tal-post. M'hemmx għalfejn ngħidu li l-ewwel platt f' Ruma jkun għaġin imħawwar tajjeb. Tiskanta b' kemm ingredjenti kapaċi jagħmluh l-għaġin! Ir-Rumani jħobbu jieklu l-ħut lejliet il-Milied. Mal-ħut għandhom drawwa li jservu Crocchette di patate u qlub tal-qaqoċċ. Fil-jum tal-Milied aktarx li jieklu l-ħaruf jew dundjan. Iservu wkoll bużbież imsajjar bil ġobon parmeġġjan. Ma għandneix xi ngħidu wra ikla tajba l-ħelu ma jonqosx. Illum issib għadd kbir ta' ħelu differenti, imma l-Panettone jibqa' l-ħelu l-aktar maħbub għat-Taljani fi żmien il-festi tal-Milied. Ruma għandhom il ħelu tradizjonali tagħhom tal-Milied imsejjaħ Pangiallo di Natale. Jekk wieħed jinzerta Ruma fl-aħħar tas-sena żgur li ma jitlifx iċ-Cenone di San Silvestro. Din iċ-ċena tkun tinkludi madwar 14-il platt differenti. Illum iservu wkoll iz-zampne, sieq tal-majjal miksija bl-għads. Mat-tokki ta' nofs il-lejl is-sema jintela' bi lwien sbiħ. Nar ta' kull tip. Bews, tgħannieq, wegħdiet u Spumante! Togħma Rumana Żgur li mhux kull min qiegħed jaqra dan l-artiklu żar jew sejjer iżur Ruma u għalhekk nixtieq indewwaqkom ftit mill-Milied Ruman. Tlabt lil Anna Maria, il-koka tal-kunvent fejn qiegħed jiena sabiex tgħidli r-riċetta tal-itjeb ħelu tipiku Ruman tal-Milied. Anna Maria issuġġerietli il Pangiallo di Natale. Se ngħaddilkom ir-riċetta biex b' hekk min irid ikun jista' jagħmilha hu stess id-dar! Għalina mela. Ikollok bżonn, Kilo tin imqadded, 100 gramm lewż, 100 gramm ġellewż, 200 gramm jam li tiġġosta inti, 300 gramm dqieq u 10 grammi ħmira tat-trab. Staqsejtha kif tagħmilha u waqt li kompliet tqaxxar il-patata għall-ikel ta' nofsinhar qaltli l-metodu. Qatta' t-tin fil-mixer u itfgħu f' bowl, żid il-lewż u l-ġellewż sħaħ miegħu u għaqqad kollox bil-jam. Jekk il jam ilkun iebes ħollu bi ftit misħun. Ħalli kollox joqgħod għal xi siegħa jew tnejn. Sadattant agħġen id-dqieq u l-ħmira flimkien bl-ilma. Iftaħ l-għaġina irqieqa kemm tista'. Mit-taħlita agħmel blalen żgħar xi ftit ċatti u poġġihom fuq l-għaġina. Iksi l-blalen bl-għaġina u aħmi f'temepratura għolja għal madwar tliet kwarti, sakemm jieħdu lewn dehebi. Anna Maria qaltli li din hija r-riċetta bażika u magħha tista' żżid ċikkulata, rum, għasel, passolina, ġewż, qoxra ta' larinġa u ħwawar bħal kannella u ħlewwa, imma dawn iż-żidiet isiru dejjem skont il-gosti ta' dak li jkun. Nispera li jippruvawha dawk li mhxu se jkunu Ruma, u anke dawk li se jkun. Issa jekk iduquha u tgħoġobhom ikunu jafu kif issir. Hekk jgħaddi dan iż-żmien fil-Belt kapitali ta' Ruma – hemm bosta x'wieħed jara, jisma u jduq! Semmejna biss ftit min dak li wieħed issib. Min mar Ruma xi darba f' dan iż-żmien żgur li jitħajjar jerġa jżurha, u min qatt ma żarha nissuġġerilhu li jagħmel l-ewwel pass. Tmur Ruma tara l-Papa kienu jgħidu n-nanniet tagħna. Għalihom Ruma kienet tfisser il-Papa u xejn aktar. Imma mhux hekk, tmur Ruma lil Papa tarah, imma mhux biss, hemm hafna x'tara u xi żżur li meta tasal fi tmiem tal-vaganza tiegħek tibda taħseb biex tirritorna darba oħra biex iżżur dak li ma tkunx ilħaqt żort.
Żjara f' Ruma fi żmien il-Milied - Mhux il-Papa biss tara!