1. F'dawn l-aħħar jiem qisna erġajna deħlin biċċa biċċa lura lejn ir-rutina tax-xogħol. Qed inħallu warajna s-sajf bir-ritmu tiegħu u nduru biex ngħarfu li ż-żmien tal-mistrieħ daqt ikun għalaq definittivament. Dan ix-xahar ta' Settembru għandu wkoll dan id-dmir – li jdawwarna u jfakkarna li hemm bżonn indawru r-ritmu u r-rotta tal-ħajja. U rrid ngħid li dan jirnexxilu jwettqu tajjeb ħafna. Mingħajr ma tagħraf kif, tidħol għall-ħarifa ħelu ħelu mal-kliem tal-poeta Ingliż John Keats. 2. Id-dinja ta' l-arti ma toqgħodx lura minn din il-ġibda naturali tas-sensi. Għal ħafna f'dan il-pajjiż, jerġgħu jqumu l-artisti, dawk li jħallu lilhom infushom isegwu dak li hemm fihom mingħajr ma jistaqsu kif u sa fejn ser jaslu biex fl-aħħar iwelldu barra dak li jkollhom ġewwa. Il-bniedem għandu fih din il-ġibda, għal uħud li jkunu krejaturi, għal oħrajn sabiex jammiraw dak li jiġi fid-dawl tax-xemx mill-artist, kbir jew żgħir. L-ispirtu liberu tal-bniedem iċaqlaqna lejn fruntieri li ftit qatt setgħu jipprevedu. Anzi, s-sabiħ tagħna huwa proprju li m'aħniex inqas minn popli oħra, huma fejn huma mxerrda fid-dinja. Aħna konna minn żmien il-qedem u bqajna marbutin fuq naħa u xhieda, eżempju fuq l-oħra. 3. Fl-aħħar tal-ġimgħa li għaddiet kellna eżempji ċari ta' dan f'erba' okkażjonijiet interessanti. Il-ftuħ ta' Villa Francia, bidu ta' wirja ta' pittura ta' Esprit Barthet u Antoine Camilleri, il-ftuħ ta' "The Malta Cyprus Ceramic Exhibition 2009" u l-ftuħ uffiċjali tar-Rotta ta' l-Arti. Huma erba' mumenti importanti għall-kultura u l-arti Maltija. Wirjiet li huma miftuħa beraħ għalina sabiex narawhom u nammirawhom. Għax is-snin li għaddew minn fuqna sarrfu sabiex kibru l-artisti u kibru sew l-ammiraturi tagħhom. Dawn huma esposti għalina u, fl-istess ħin, mogħtija sabiex jagħtu xhieda ta' dak li aħna. Juru l-abbiltà li dejjem kien hemm u fortunatament baqa' jkollna mument li bih nistgħu iktar niftakru meta niċċelebraw għada l-indipendenza unika tagħna. 4. Meta taqra fuq l-arti, fuq il-materjal li l-bniedem fis-sekli uża sabiex jesprimi ruħu, mingħajr ma rridu waqt li nkunu qed nammirawhom inkunu wkoll qed nirriflettu li huma sinjali ta' ċiviltà. Terġa' meta nieħdu l-fuħħar, napprezzaw dan ferm u ferm iktar. Id-dinja hija miżgħuda b'oġġetti minn kull seklu u minn kull rokna fiha. F'dawn hemm il-kreattività umana preżenti, prinċipalment f'oġġetti marbuta mal-użu utilitarju ta' kuljum imma f'ċerti istanzi jiġik ukoll id-dubju kemm kienu limitati hemm. Fl-Amerika t'Isfel, ta' Fuq u tan-Nofs, fil-Mediterran, fl-Oċeanja, fl-Afrika, fiċ-Ċina hemm oġġetti li nħadmu u baqgħu bil-forom varji u "strambi" tagħhom, xhieda ta' persuni li kienu kapaċi jittrasformaw b'idejhom u bl-għajnuna ta' diversi proċessi, rikordji tagħhom. Anzi nafu wkoll li għandna oġġetti li nħadmu b'teknika li llum m'għadhiex aktar possibbli li terġa' tirrepeti ruħha. 5. L-impatt tagħhom huwa qawwi f'dan is-seklu mimli bi bnedmin li jridu jimirħu barra mill-fruntieri tagħhom. Kif stajt nikkonstata f'wirja ta' ċeramika interessanti ħafna mtellgħa bejn ġabra ta' ħbieb Maltin u Ċiprijotti, fejn ma' kull sena qed isir avvanz 'il quddiem. Fil-kumpannija ta' Maltin ta' qalb kbira u ġeneruża bħal ta' Charles Sammut, Mario Sammut, Valerio Schembri, Raymond Abela, Joseph Agius, Julie Apap, Antoine Paul Camilleri, Sina Farrugia Micallef, Neville Ferry, Kenneth Grima, Paul Haber, Sue Mifsud u George Muscat tħoss iktar id-demm ħaj u jbaqbaq tagħhom. Quddiem il-ħidma ta' jdejhom tifhem li ċ-ċeramika m'għandhiex limiti ta' żmien jew fruntiera ġeografika, anzi hija ċelebrazzjoni ta' proċess li ma jridx jieqaf. 6. Mingħajr ma trid tħossok imkaxkar b'dak li Maltin bħalna kapaċi jagħtu. Il-poplu, għalkemm kibirlu l-għarfien, tajjeb li jitqegħdulu iktar u iktar appuntamenti bħal dawn quddiemu. Veru li jista' jkun hemm min ma japprezza xejn, biss nemmen li ftit spjegazzjoni, qtar żgħar ta' informazzjoni jagħmlu d-differenza. Nemmen li dan il-poplu tagħna għandu ġewwa fih dik ir-rabta qawwija bejn l-arti, il-kultura u ħajtu. Il-kultura hija tastiera importanti għad-dinjità ta' kull persuna u aħna ma għandna xejn inqas. Tajjeb li nħajru aktar bnedmin imorru jaraw dawn il-wirjiet, inħeġġuhom jiskopruhom, isiru jafu għala u kif isiru. Nuża hawn il-kliem ta' Albrecht Durer li kien qal quddiem iċ-ċeramika ta' l-Azteki: "In all my life I have never seen anything that rejoiced my heart so much, I have found an admirable art in them and I have been astonished by the subtle spirit of the men of these strange countries." 7. L-artist, ħafna drabi jsib ruħu fis-solitudni, m'għandux biżżejjed min irid jidħol fi djalogu miegħu sabiex japprezzah. Hemm proċess importanti li għandu jsir. L-ispirtu liberu ta' l-artist ma jistax dejjem jiġi apprezzat, però min jidħol fil-linja tat-trasformazzjoni tal-fuħħar fiċ-ċeramika jgħin lilu nnifsu stess meta jiddiskutih. Għax l-arti hija sinjal ta' ċiviltà. Sinjal ċar li hawn min jifhem li d-dinjità umana mhix materjaliżmu utilitarju, iżda ferm iktar. Dak huwa parti mill-patrimonju sħiħ tagħna u nagħmlu tajjeb jekk flok noqogħdu lura nkomplu nkabbruh. L-arti u l-kultura huma għodod importanti li nagħmlu tajjeb li nkomplu nsostnu. Dan l-artiklu deher fil-ġurnal Illum tal-20 ta' Settembru 2009.
L-ARTI U L-KULTURA GĦODOD IMPORTANTI