Darba f'sena Strada Rjali l-Ħamrun tisplodi f'kakofonija ta' ħsejjes u kuluri. Minn fejn Ta' Nuzzu sal-Mile End jinfexx f'ġimgħa ta' storbju u xalar li għal min mhux midħla tal-Ħamrun jidher biss bħala ġenn. Iva, darba f'sena Strada Rjali ttiha rasha f'ġieħ San Gejtanu. Strada Rjali. Anke l-isem jixhed il-pretensjonijiet Vittorjani ta' dan is-subborg li fi żmienu kien proponut bħala l-aqwa fil-ħajja moderna. It-tram kien jgħaddi minn ġo dan il-vjal wiesgħa kollu siġar, propju minn quddiem il-knisja maestuża u moderna ta' San Gejtanu. Iva, Strada Rjali kienet mimlija siġar, ħwienet eleganti, u nies puliti. Illum fadal biss faċċati meqruda, bankini mġiddma u telqa liema bħala. Strada Rjali fil-bidu tas-seklu 20 Strada Rjali fil-bidu tas-Seklu 20 Min kienu dawn il-Ħamruniżi t' dâri? Kienu nies puliti li ħarġu mill-Belt u mill-Kottonera biex jgħixu ħajja daqxejn iktar komda. Kienu nies li telgħu mill-irħula ta' madwar bħal Birkirkara u Ħal Qormi biex iħossuhom daqxejn iktar puliti u mhux raħħala. Kienu nies li għarfu jżommu b'għożża dak li kellhom, għax kienu nies foqra fil-verita, iżda nies rispettabli. Jekk tħares illum lejn il-faċċati tad-djar ma tiġborhomx. L- u l-madum tal-kmamar tal-banju qerdu l-eleganza ta' dawk il-blokok kbar. Iżda nixtieq li xi darba jkollkom ċans tidħlu fl-apartamenti ta' fuq Strada Rjali. M'hemmx kmamar u garigori, iżda swali u turġien wesgħin. Imbagħad hemm tiddomina l-knisja ta' San Gejtanu. Knisja ta' San Gejtanu Naf. Hemm ħafna nies li jobgħoduha din il-knisja. Jarawha kerha. U sa ċertu punt ma ntihomx tort. Hemm il-faċċata li qatt ma tlestiet kompletament, u qatt ma ħadet tindifa minn mindu nbniet. U hemm l-altari tal-ġnub li nqerdu fit-tmeninijiet u saru 'moderni', u tista' biss tiddesrkivihom bħala KOROH. Koroh dgħawa. Iżda pprova mmaġina l-knisja meta nbniet, u qabbilha ma knejjes oħra ta' dak iż-żmien. Qabbilha mal-ġirien Misidjani li bnew knisja fl-aħħar tas-seklu 19 li għada mwaħħla fil-psewdo Barokk Vittorjan. Imbagħad ħares lejn San Gejtanu, bil-pilastri għoljin, kampnari uniċi u koppla li tħares iktar lejn is-seklu għoxrin milli lejn il-koppli tant ikkupjati ta' Gafa. Dik il-knisja qatlet in-nies. Jgħidu li l-perit Nikola Zammit (li tagħna l-koppla u portiku tas-Siġġiewi u l-faċċata ta' San Pawl il-Belt fost l-oħrajn), tant ħadha bi kbira li m'għażlux id-disinn tiegħu li bagħtitu l-qabar. Minnflok intagħżel Dr Ġorġ Schinas. Qatt smajtu bih? Miskin ħaqqu aħjar, imma tul is-snin anke l-knisja ntesiet, aħseb u ara l-perit. Illum bi pjaċir ngħid li hemm min qam mir-raqda u qed jieħu naqa ħsieb din il-knisja. Sar restawr u dawl ġdid fil-koppla, restawr tas-saqaf u tal-kwadri, u l-ħitan ħadu laqgħa żebgħa. Is-Saqaf tal-Knisja, pittura ta' Emvin Cremona L-Apside tal-Knisja ta' San Gejtanu, Xogħol Emvin Cremona Għal min hu mdorri bil-Barokk, u nafu biżżejjed kemm il-Maltin għadhom imwaħħlin fil-Barokk, il-knisja ta' San Gejtanu ma tiġbdekx la minn ġewwa u lanqas minn barra. Iżda nistedinkom tidħlu f'din il-knisja u tinsew ftit lill-Gafa u lill-Preti. Is-saqaf hu kapulavur ta' Emvin Cremona li żewweġ l-iswed ta' lbies San Gejtanu mad-deheb li jissimbolizza l-glorja t'Alla. Hemm il-kwadru ta' San Ġużepp ta' Cali, wieħed mill-isbaħ kwadri ta' missier u iben li qatt rajt. Hemm ukoll il-kwadru ta' San Benedittu u Santa Skolastika ta' ċertu Di Giovanni li bl-iktar mod sempliċi jissimbolizza l-ħajja kontemplattiva monastika. U hemm San Gejtanu. L-Istatwa Titulari ta' San Gejtanu, xogħol Karlu Darmanin San Gejtanu. L-Iswed. Dak li m'għaddiex mill-bieb. Għiduli intom kif seta' statwarju prim bħal Karlu Darmanin ikejjel ħażin? Iżda hekk ġara, u Gejtu m'għaddiex mill-bieb. U Darmanin kellu jerġa jirranġah, u jkaħħal lil San Gejtanu iktar mal-Madonna, u iktar spiċċaw qishom ma sabux post fuq tal-linja milli f'mument glorjuż u sublimi fuq pedestal. Iżda xorta waħda nħobbuh. Inħobbuh tant li darba f'sena, f'isem l-Iswed, il-Ħamrun jitlef għaqlu. U meta fl-2013 ħa gambetta, kien hemm min tah ħass ħażin. Kien hemm min beka. Kien hemm min ta kedda lill-qalbu. Għax dak mhux biss qaddis, dak Ħamruniż. Dak wieħed minna. Dak iħobb il-pasti t'Elia daqsna. Dak iżomm mal-Ispartans. Dak huwa wieħed mill-ewwel Ħamruniżi li mar joqgħod fuq Strada Rjali, u fadal hu biss li għad għandu ftit sens ta' dekor, dak id-dekor li qas l-iktar Ħamruniż pulit ma jirrispetta f'dik l-ewwel ġimgħa taħraq t'Awwissu. Iżda dik...dik storja oħra...
L-Ewwel Ħamruniż