Sur President, nitolbok tgħidli kemm għad fadalli ħin, jekk jogħġbok, biex nitkellem, jekk mhux se ndaħħlek f'xi somma matematika. Jiddispjaċini, dawk huma. Sur President, dan huwa suġġett verament interessanti u qed nieħu pjaċir li qegħdin nitkellmu dwar l-estimi, għax naħseb li l-estimi ta' din l-awtorità għandhom iservuna biex wieħed jipprova jirrifletti u jħares 'il quddiem u jipproġetta dak li għandha tagħmel din l-awtorità fis-snin li ġejjin. Jiġifieri jkun hemm min ikun hemm responsabbli ta' din l-awtorità naħseb li għandna opportunitajiet tad-deheb li nħarsu 'il quddiem biex permezz tagħhom inkunu nistgħu ntellgħu iktar 'il quddiem, inressqu aktar 'il fuq is-saħħa tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol. Naħseb li l-ħajja tal-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol għalina taż-żewġ naħat tal-Kamra għandha tkun priorità. Aħna ma naqblux li dan huwa settur li fih is-suq jirregolah, is-suq hawn ma jirregolahx. Aħna rridu nirregolaw dan is-settur u nieħu pjaċir li jsiru regolamenti li fihom setturi differenti tax-xogħol li żviluppaw qabel u dawk li qegħdin jiżviluppaw, inkomplu nirregolamentawhom b'iktar avviżi legali. Dan mhuwiex xi settur partikolari li jitħalla jiċċaqlaq waħdu u hawnhekk hawn prinċipju fundamentali ta' politika, politika li trid tħares iktar lejn min qiegħed 'l isfel fis-soċjetà u ma tafdax fit-tħaddim tal-ekonomija jew tal-istrutturi ekonomiċi li s-settur kapitalista sfortunatament f'ċerti postijiet fid-dinja jiġi fdat bihom. Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq settur importanti li jixraqlu u għandu bżonn direzzjoni politika, anzi hawnhekk għandna l-vantaġġ li għandu direzzjoni politika doppja u allura billi hawn direzzjoni politika doppja wieħed jippretendi u jistieden – ħalli ma ngħidx jippretendi – li wieħed iħares ferm iktar 'il quddiem biex jibni strutturi aħjar għas-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol. Jiena qrajt ir-rapport li ġie ppreżentat, huwa ovvjament rapport li, bejn wieħed u ieħor, isegwi ħafna minn dak li kien qed isir fis-snin ta' qabel u ovvjament għandu l-limitazzjonijiet tiegħu ta' riżorsi finanzjarji u riżorsi umani u dan ilkoll nafuh. Però hawnhekk hawn settur ta' li fih irridu naċċentwaw, nissodaw żewġ affarijiet, l-ewwel nett nissodaw iktar l-obbligu legali u morali ta' min iħaddem u t-tieni nett nagħtu aktar saħħa lill-ħaddiem fil-parteċipazzjoni tiegħu biex jipproteġi u jiġġieled għall-post tax-xogħol tiegħu. L-ewwel waħda, il- għandha l-effett tagħha, però il-parteċipazzjoni tal-ħaddiem fid-dinja tax-xogħol hija xi ħaġa essenzjali u naħseb li f'dan id-dibattitu għandu jitla' 'il quddiem. Jiena ħadt pjaċir nara li f'paġna 61 tar-rapport hemm diskussjoni fuq l-aspett legali u hemm attenzjoni għall- tajjeb li ġie ndirizzat dak il-punt, fis-sens li aħna wkoll li dak li qed isir fl-awtorità xi ħadd jista' jitlobna informazzjoni. Però hawn punt li xtaqt li nissenjala lin-naħa l-oħra u nitlob li forsi wieħed jaħdem fuqha, naf li għadha novella, imma l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Informazzjoni l-Whistleblower Act, l-kapitlu 527 huwa att li huwa prinċipalment indirizzat biex il-ħaddiem jiddefendi l-post tax-xogħol tiegħu. Issa f'dak l-istess Kap hemm x'inhuma l-prattiċi mhux xierqa li l-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol jista' jirrapporta fuqhom. U fosthom hemm b'mod ċar is-saħħa u s-sigurtà ta' xi individwu kienet qegħda jew x'aktarx se tkun fil-periklu. Issa jien nifhem li dan l- għadu ma sarx, li l-klassi tal-ħaddiem, dawk li jaħdmu fuq il-post tax-xogħol għadhom m'għandhomx biżżejjed tagħha. U hemm bżonn li minn hawn anke nagħtu bekkata lill-unions ta' pajjiżna li jikkonċentraw huma wkoll biex iġibu lill-ħaddiem fil-post tax-xogħol sija jekk huma unionized, sija jekk mhumiex biex jipproteġu l-post tax-xogħol tagħhom. Naħseb li dan huwa punt ta' parteċipazzjoni tal-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol li f'dan ir-rapport mhux qiegħed nara enfasi għalih. Infakkar li l-Att dwar il-Protezzjoni tal-Informatur inbniet apposta biex verament ikun hemm struttura li tirċievi l-ilmenti, struttura li trid tagħti informazzjoni fuq dak li għamlet, trid tieħu passi fuq dak li għamlet u min qiegħed jiżvela huwa protett. Infakkar li daħħalna ġo dik il-liġi mekkaniżmi speċjali, apposta uniċi biex nassiguraw li min jmur jagħmel dmiru u jgħid: isma' fuq il-post tax-xogħol hemm it-tali materjal li m'għandux ikun hemm, jew dawn qed jagħmlu t-tali prattika li m'għandix tkun, jew dak mhux qed ikollu l-protections u s-safety shoes tiegħu, l-affarijiet l-oħrajn tiegħu .... hemmhekk hemm bżonn li nagħtu iktar u iktar mportanza għal dan is-settur biex nieħdu ħsieb. Naħseb li jekk kemm-il darba tittieħed b'edukazzjoni, b'informazzjoni, pubbliċità li hawn fuq affarijiet oħrajn tagħmel differenza. Aħna qisna f'din l-awtorità ġejna ftit mingħajr ma nweġġà lil ħadd, ġiet qisha sitwazzjoni ta' mela jekk l-inspector qabdet mela saret xi ħaġa, jekk ma qabdikx kompli agħmel li trid. Jew inkella kollox jiddependi : ma bagħtux l-inspector. Mela ma bagħtux l-inspector allura wieħed hu ġustifikat li jkompli jħawwad u jgerfex. Dik is-sitwazzjoni naħseb li kienet u jien għalija kienet dak iż-żmien meta kont Ministru u ktibt din il-liġi xi ħaġa ta' mportanza kbira biex permezz tagħha l-klassi tal-ħaddiem verament tassiguralhom post tax-xogħol li jkun tajjeb, ta' saħħa u dawn l-affarijiet kollha u fl-istess ħin tassiguralhom li jibqa' tajjeb għall-futur tagħhom bħala ħaddiem fuq il-post tax-xogħol. Meta xi ħadd fuq post tax-xogħol ma jeħux ħsieb ir-regolamenti tas-safety u hawn rajt li ttieħdu passi, l-Qorti u l-kumpanija teħel multa. Dik il-multa x'qegħda tagħmel? Qegħda tidħol fir-revenue tal-Gvern. Imma x'sodisfazzjon għandna? Qisna aħna għax żidna din ir-revenue, m'għandniex dan is-sodisfazzjon pero tnaqqas mill-kapital attiv ta' dik il-kumpanija, tnaqqas mill-possibilità li dik il-kumpanija setgħet timpjega lil xi ħaddieħor, tnaqqas mill-profit jew mill-possibilita li l-kumpanija tiżviluppa 'l quddiem. U hemm ħaddiem għandu interess li dik il-kumpanija li jaħdem fiha tibqa' tippompja tajjeb il-flus u tibqa' jkollha qalb tajba fl-affarijiet. Naħseb li l-Whistleblower Act qisha ħadet biss t-tinge li se taqbad lin-nies kollha korrotti li hawn ġo dan il-pajjiż u allura dan is-settur determinanti, fundamentali għaliha tħalla lura. Allura nifhem d-diffikultajiet, nifhem li għandek problemi li jistgħu jkunu però li wieħed jibda fuq din it-triq, jien nappella lid-direzzjoni ta' din l-Awtorità biex wieħed jimxi 'l quddiem. Din l-interazzjoni li trid issir bejn il-ħaddiem u bejn il-unions u bejn l-Awtorità huwa fl-opinjoni tiegħi determinanti allura qed nieħu ħsieb li nressaqha hawn. Rajt ukoll fil-paġna 45 dwar ir-riformi leġislattivi u nieħu pjaċir nara li l-Awtorità tħares 'l quddiem li kemm jista' wieħed jimxi 'l quddiem speċjalment bid-dħul tagħna fl-UE. Naħseb li l-fatt li dħalna fl-Unjoni Ewropa ovvjament għamel ħafna ġid lill-klassi tal-ħaddiem però naħseb li hawn forsi mill-aspett leġislattiv wieħed jista' jgħolli ftit iktar il-livell u jdur ftit iktar l-avviżi legali varji li għandna għax uħud minnhom ma ngħidx li huma antikwati però qed iħarsu lejn dinja tax-xogħol li lum mhux qed tispiċċa però m'għadhiex iċ-ċentru tad-dinja tax-xogħol. Illum għandek is-settur finanzjarju, għandek is-settur tal-computers, għandek is-settur tal-gaming, għandek setturi varji fejn hemm nies jaħdmu li għandhom il-komplesitajiet ġodda li ċerti drabi ngħid li l-unions li għandna f'pajjiżna mingħajr ma ħadd joqgħod jieħu għalih, qegħdin jifhmu din ir-realtà. Il-unions li għandna f'pajjiżna qegħdin jirreaġixxu tajjeb? Aħna bħala klassi politika qegħdin nwieġbu tajjeb għal din ir-realtà ta' din id-dinja ġdida tax-xogħol li l-ħaddiem Malti qiegħed isib lilu nnifsu fiha? U hawn naħseb li l-Awtorità tagħmel tajjeb li tkompli ttellà 'l fuq il-kwalita tal-leġislazzjoni għar-rigward l-UE però aħna nafu wkoll bħala ex-Ministri li servejna lil dan il-pajjiż b'umiltà li aħna għandna l-possibiltà li aħna wkoll nkunu xprun li fl-Unjoni Ewropea ssir tibdil leġislattiv importanti biex jipproteġi lil dawn il-ħaddiema. In-nies li jaħdmu fis-settur teknoloġiku jew s-setturi varji mhumiex nies li qegħdin hawn Malta biss, qegħdin mal-Ewropa kollha. U hemm realtaijiet oħrajn. Issa ejja nmorru fuq in-naħa l-oħra tal-munita, jiġifieri x'qiegħed isir ma' min iħaddem l-ħaddiem biex jifhem l-importanza li joqgħod attent għal dawn ir-regolamentazzjonijiet. Issa jien nifhem li hemm ċerti affarijiet ta' policy li wieħed irid jieħu fl-Awtorità biex jibgħat messaġġ tajjeb hemm barra. Pereżempju, ġie dibattut kemm-il darba l-kapitlu 241, l-Att dwar l-Assikurazzjoni Obbligatorja għar-responsabiltà ta' min iħaddem. Kellna dibattitu ftit tas-snin ilu fuq il-kwestjoni tal-emendi għall-liġi tad-dannu u kien hemm l-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien li għamlet enfasi biex dan l-Att jiġi fis-seħħ. Kien hemm min qalli: isma ma nbiddlux is-sistema tad-dannu f'pajjiżna, ma ndaħħlux id-dannu morali, ma ndaħħlux il-konċetti ġodda li konna pruvajna ndaħħlu qabel ma dan l-Att jidħol fis-seħħ. Mhux se nidħol fil-kwestjoni jekk għandux jidħol fis-seħħ dan l-Att jew le, dak irid jarah il-Gvern tal-ġurnata. Però naħseb li għandha tkun tir u prijorità kbira tal-Awtorità li tgħid: isma' inti qiegħed fuq il-post tax-xogħol inti trid tieħu ħsieb, jekk inti qiegħed tħaddem trid tieħu ħsieb li tgħolli l-livell tal-assikurazzjoni għall-ħaddiema ta' taħtek. Irrid infakkar li aħna konna biddilna l-liġi fuq l-assikurazzjoni fuq il-ħajja. Jien waħda mill-affarijiet li nieħu pjaċir li għamilt bħala Ministru kienet li daħħalna fis-sistema legali tagħna l-life insurance u hemmhekk hemm klawsoli ġodda, hemm sistema kompletament ġdid li kienet intenzjonata daparti tiegħi biex tiftaħ u tifrex iktar l-possibilità ta' iktar assikurazzjonijiet differenti, iktar varjati, iktar b'saħħithom għall-klassi tal-ħaddiem. Allura aħna bħala parlament, bħala Gvern se jkun hemm bħala policy din l-importanza għar-rigward l-assikurazzjoni fuq il-ħajja? Se jkun hemm enfasi fuqha din jew mhux se jkun hemm enfasi fuqha? Naħseb li għandu jkun hemm din l-enfasi għax illum il-ġurnata nifhem li jibqa' jkollok każijiet ta' nies li jkunu mweġġà fuq il-post tax-xogħol, ...Se tgħidli inti se jirnexxielek tiġi f'dik is-sitwazzjoni fejn ma jkunx hemm infortuni fuq il-post tax-xogħol, ma jkunx hemm nies li jbatu fuq il-post tax-xogħol. Naħseb li nkunu prużuntużi però rridu f'dawk l-eventwalitajiet ndaħħlu ċertu mekkaniżmi, żewġ mekkaniżmi, l-ewwel mekkaniżmu li ħaddiem kif weġġà fuq il-post tax-xogħol jitħallas indipendentement mill-kwestjonijiet legali li jqumu. Għadni kif irċevejt ittra ħaddiem weġġà fuq il-post tax-xogħol u hu qed jgħid li weġġà għax ma kienx hemm is-safety, l-kumpanija qed tgħid li tort tiegħu għax hu ma qagħadx attent fl-affarijiet. Hemm realtà li għahd aqed tiżviluppa li tweġġa' lill-ħaddiema u tweġġgħu f'żewġ dimensjonjiet. L-ewwel, id-dimensjoni tal-gvern. Taf li għandna sistema taħt il-liġi tas-sigurtà soċjali li tieħu ċertu persentaġġ . Illum, wasal iż-żmien li bħala Awtorità jinbena qafas ġdid ta' kif wieħed jitħallas ftit iktar milli kien qed jitħallas fl-1947 jew fis-snin 50? It-tieni, wasal iż-żmien li wieħed jibni mekkaniżmu li l-ħaddiem jitħallas somma bażika t'a dak li jkun sofra bħala dannu fuq il-post tax-xogħol u jkollu protezzjoni aħjar, indipendentment jekk kellux tort jew le? Jekk weġġajt fuq il-post tax-xogħol, għandek ikollok almenu xi ħaġa tal-flus li f'dak il-perjodu fejn qiegħed bis- , vejn għandek diffikultajiet biex terġa' tidħol lura fuq il-post tax-xogħol, il-familja tiegħek mhijiex qed tbati? Dawn huma r-realtajiet li l-klassi tal-ħaddiem tbati u għadha qed tbati kuljum. Naħseb li l-Awtorità għandha din il-kapċità li tibgħat hemm barra messaġġ li huwa importanti. Mhux qed nippretendi l-mirakli, jiġifieri ara ma jmurx xi ħadd jaħseb li qed nippretendi imma jekk wieħed jista' jippjna għal futur. Nifhem li hemm ir-restrizzjonijiet, ħafna drabi l-parti l-kbira tla-baġit tkun fuq ir-rikorrent, jiġifieri fuq salarjji eċċ. imma dawn huma niċeċ ta' affarijiet li fir-realtà ma jiswewx ħafna, jiswew biss li wieħed jitkellem fuqhom. Hemmhekk hemm ċertu li l-Awtorità għandha tieħu u għandha doppja, hemm il-Ministru u hemm iċ- tal-Awtorità li huma t-tnejn politiċi. Ejja nipprovaw nieħdu l-vantaġġ ta' din il-ħaġa billi nagħmlu aħjar. Għandek sitwazzjonijiet ioħrajn li għadhom mhumiex kristalizzati. Il-kwestjoni tas- , il-kwestjoni tal- , il-kwestjoni ta' dawk li aħna qegħdin insejħulhom bħala l-prekarjat, dawk li għandhom sitwazzjonijeit ta' kuntratti li, għalkemm huwa tajjeb dak li ntqal fil-baġit ta' kif se naffrontawhom, imma hemm realtà ta' ħaddiema li għadhom fil-prekarjat u għadhom f'din is-sitwazzjoni u rridu nkunu saqajna mal-art li ma tistax issolvi l-problemi kollha b'bakketta maġika jew b'soluzzjoni waħda imma b'xi ħaġa li titlbo attenzjoni għas-setturi varji li jitolbu atenzjoni ferm ikbar milli aħna nistgħu nifhmu, ir-realtà tas-suq, ir-realtà soċjali, ir-realtà ta' dawn il-ħaddiema, idd-wejjaq ta' dawn il-ħaddiema, id-diffikultajiet ta' dawn il-ħaddiema. Aħna niltaqgħu ma' diversi ħadiema li spiċċaw barra mill-post tax-xogħol. Daħlu ħafna ħaddiema jaħdmu mal-gvern, ċert li l-istat ma jistax jagħti bħala rimedju lil kull persuna li se jimpjega mal-istat u hemm nies li qed ibatu, nies li tilfu l-post tax-xogħol, nies li mardu, nies li sabu lilhom infushom f'sitwazzjonijiet fejn ma jistgħu jagħmlu xejn u ma jistgħux jitkellmu. Għalhekk, ngħid li dak li jrid isir fuq , huwa dan it- , isfel issoda n-nies, agħtihom iktar, nafu r-realtà tas-suq hija li min iħaddem bejn din il-ħaġa li jeiħu ħsieb in-nies fu qil-post tax-xogħol fis- tiegħu u l-aspett tal-kapital hija deċiżjoni diffiċli għalih u dawn in-nies li hemm taħt li hemm bżon li nagħtuhom l- li jipparteċipaw verament fl-ekonomija fil-post tagħhom. It-tieni ħaġa, din li tieħu ħsieb lil min qiegħed fuq, tibnielu iktar sistema iktar tajba biex jimxi 'l quddiem. Ħadt pjaċir, pereżempju, li f'paġna 39 ta' dan ir-rapport hawn diskussjoni fuq l-impatt tal-Awtorità għar-rigward il-kwestjonijiet ta' kawżi ċivili l-qorti. Hawnhekk hawn miktub hekk: Din ħaġa tajba pero, bir-rispett kollu, l-awtorità tal-Awtorità trid tafferma ruħha iktar u tista' tafferma ruħha iktar, trid iktar riżorsi, trid iktar speċjalizzazzjoni, trid iktar finanzjament, pero għandna jkollna sistema ... Il-punt tiegħi huwa li dan huwa tajjeb imma l-Awtoritàspeċjlmetn speċjalemnt meta jsir ir-rapport taħt in-National Insurance Act, naħseb li rridu ndaħlu aqwa, jiġifieri ħaddiem sar ir-rapport taħt in-National Insurance formula, hemmhekk ngħid li għandna nżidu l-pieni għal min ma jagħmilx ir-rapporti. Dik għandha tkun il-prijorità tagħhom li żżidu l-pieni. It-tieni, bħala rigur, mill-ewwel, mar-radda tas-salib, kif jidħlu dawn, id-dipartiment jinforma l-Awtorità u l-Awtorità tmur tara x'ġara u tmur tinvestiga bix hemmhekk l-Awtorità qed taħgmel rapporti mill-ewwel, li tiffranka ħafna dewmien il-qorti, li tiffranka ħafna komplikazzjonijiet oħrajn fuq sitwazzjonijiet oħrajn li, fuq kollox, tagħti iktar saħħa u protezzjoni lill-ħaddiem. Nagħlaq billi ngħid li, hemm opportunitajiet tad-dehebb f'dan is-settur u dawn l-opportunitajiet tad-deheb m'għandniex nitilfuhom. Aħna, bħala oppożizzjoni, se nkunu xprun, aħna fuq x'għamel il-gvern fuq din il-ħaġa però l-intenzjonijiet tagħna huma tajbin, l-intenzjonijiet tagħna huma li nassiguraw li jkun hemm iktar saħħa lil min qiegħed fuq il-post tax-xogħol sabiex il-post tiegħu jiġi protett imma, fuq kollox, sabiex is-saħħa tiegħu tkun protetta u s-saħħa tiegħu tkun protetta fiżikament, moralment kif ukoll ekonomikament. Grazzi. Sur President.
Mozzjoni Nru 221: Estimi ta' Dħul u Nfiq tal‐Awtorità għas-Saħħa u s-Sigurtà fuq il-Post tax-Xogħol għas‐Sena 2015.