Kitba u ritratti ta' Adrian Grima F'Jannar tal-2020, il-produtturi tal-programm li jixxandar fuq TVM talbuni biex nitkellem fuq it-tradizzjoni orali, aktarx minħabba l-fatt li mmexxi l-proġett tad-Dipartiment tal-Malti tal-Università ta' Malta fuq It-Tradizzjoni Orali. Dal-proġett bdejnieh fl-2016 u issa ninsabu fir-raba' sena tiegħu. Għamilna diġà iktar minn 40 taħdita pubblika u ħafna xogħol ta' riċerka, speċjalment dak immexxi minn Yanika Schembri Fava. Jien u nħejji ruħi biex inwieġeb il-mistoqsijiet li ħejja Kit Azzopardi għall-programm Ilsienna, bdejt nikteb dak li ridt ngħid. Waqt il-programm innifsu, ilħaqt għedt ftit ħafna, u għaldaqstant iddeċidejt li nippubblika din il-kitba. Vince Piccinino, it-tieni mil-lemin, jgħid ċajta waqt il-lejla "Ġej iċ-Ċajt" fis-sensiela dwar It-Tradizzjoni Orali tad-Dipartiment tal-Malti tal-Univeristà ta' Malta (Marzu 2019) It-terminu "tradizzjoni orali" jinstema' sempliċi: huwa dak il-wirt kulturali ta' kliem jew diskors li jgħaddi minn ġenerazzjoni għal oħra bil-fomm. L-istudju ta' din it-tradizzjoni huwa bħallikieku ritratt tagħha f'mument storiku partikulari, mhux rendikont definittiv. Għax tradizzjoni hija tisħiħ ta' wirt imma anki invenzjoni. "Tradizzjoni" Il-kelma "tradizzjoni" ġġegħelna naħsbu f'fenomenu kulturali li għandu ż-żmien. Diffiċli tgħid kemm irid ikollu żmien biex inqisuh bħala "tradizzjonali," għax kulħadd għandu l-interpretazzjoni tiegħu ta' x'inhu "tradizzjonali." Imma ejja ngħidu, għall-grazzja tal-argument, li qed nitkellmu fuq affarijiet bħal espressjonijiet, qwiel, taqbiliet, ħrejjef, stejjer, ismijiet ta' postijiet, jew laqmijiet ta' nies li ilhom jeżistu xi mitt sena jew iżjed u li ntirtu bil-fomm. Kif tgħid Yanika Schembri Fava, dawn l-elementi għandhom diversi funzjonijiet u jissodisfaw diversi bżonnijiet (" X'Inhi t-Tradizzjoni Orali "). Waqt li bosta studjużi tal-folklor u l-ilsien Malti kitbu fuq għadd ta' oqsma "stabbiliti" tat-tradizzjoni orali, bħall-qwiel u l-idjomi, l-għana u l-ħrejjef, hemm oqsma inqas "konvenzjonali" bħaċ-ċajt, li għadhom ma ġewx studjati sew. Għax anki l-istudju tat-tradizzjoni, bħal kull dixxiplina oħra, għandu l-konvenzjonijet u t-tradizzjonijiet tiegħu. " ("Introduction: Inventing Traditions" 2). It-tradizzjonijiet irridu nħarsu lejhom b'ċerta kawtela, għax hemm tradizzjonijiet li jidhru qodma ħafna, jew jippreżentaw ruħhom bħala qodma ħafna, u fil-fatt ikunu pjuttost riċenti (Hobsbawm 1). Kultant ikun ivvintahom xi ħadd, forsi biex jimla dak li jidher bħala vojt fil-wirt kulturali. Hobsbawm jagħti l-eżempju tan-nazzjonaliżmu Żvizzeru li ħoloq għanjiet ġodda, ħafna drabi miktubin minn għalliema tal-iskola, "bl-istess idjoma" tal-għanjiet folkloristiċi Żvizzeri, imma b'temi "patrijottiċi-progressivi" u kantati minn korijiet minflok individwi (6). Il-qasam tal-għanjiet u l-kanzunetti Maltin huwa fenomenu interessanti. Nassumi li bħali, ħafna Maltin iqisu "It-Tieġ tan-Neputija" bħala kanzunetta tradizzjonali. Fil-fatt ħariġha Tony Camilleri fl-1974, imma l-melodija u t-tematika tagħha aktarx jikkoinċidu ma' dak li f'moħħna huwa "tradizzjonali." Jista' jkun li kanzunetta bħal din timla dak li nqisu bħala vojt fir-repertorju tagħna. Meta niġu biex inkantaw kanzunetta biex niċċelebraw flimkien bħala komunità jista' jkun li nagħżlu d-diska ta' Freddie Portelli "Viva Malta," xogħol tal-1966 (" ," M3P). Meta tqis, ngħidu aħna, li s-sagas medjevali tal-Iżlandiżi, li jirrakkontaw ġrajjiet li seħħu bejn is-seklu 9 u l-bidu tas-seklu 11, u mbagħad inkitbu fis-seklu 13 u 14 (" "), diffiċli tħares lejn dawn iż-żewġ kanzunetti Maltin bħala "tradizzjonali." Almenu mhumiex tradizzjonali "daqs" is-sagas Iżlandiżi, għax fejn tidħol it-tradizzjoni, iż-żmien huwa fattur importanti. Imma fil-kuntest tagħna, aktarx li issa saru parti mit-tradizzjoni orali tagħna. Eżempji oħrajn huma l-kanzunetti ta' Gaetano Kanta tas-snin 50 u 60, bħall-makkjetta ""Immorru għaż-żrinġijiet," jew "L-Aħħar Bidwi f'Wied il-Għasel," bi kliem ta' Alfred C. Sant u mużika ta' Paul Abela, li ħariġha l-grupp New Cuorey, kantata mill-mibki Sammy Bartolo, fl-1976 (" , M3P). Dawn ix-xogħlijiet imlew vojt kbir fir-repertorju tal-għanja bil-Malti. Joe Sciberras waqt il-lejla, "Il-Basli Jirrakkonta x-Xagħra l-Ħamra 1881-2019" fis-sensiela dwar It-Tradizzjoni Orali tad-Dipartiment tal-Malti tal-Univeristà ta' Malta (April 2019) Il-kelma l-oħra, "orali," hija problematika wkoll. Għax kultant dak li mingħalina jkun għadda minn fomm għal fomm ikun beda bħala xogħol miktub. U kultant ukoll, it-tradizzjonijiet orali jibqgħu ħajjin għax jinkitbu. Illum, ngħidu aħna, ħafna mill-għanjiet qodma li għandna fil-forma ta' kwartini, jiġifieri erba' versi ottonarji bir-rima mqabbża, nafuhom għax kien hemm min ġabarhom minn fomm in-nies u kitibhom. Ferm iżjed antiki bħala forma mill-makkjetta ta' Carlo Satariano jew Gaetano Kanta u mill-kanzunetta ta' wara l-Indipendenza, imma ferm inqas magħrufin min-nies, huma l-għanjiet, fil-forma ta' kwartini, li mbagħad inkitbu biex ma jintilfux, fosthom dawn it-tnejn minn tlieta li ġabar St Priest fl-1791: Għadira li tixrob minnha Għax imur żmien, u jiġi ieħor Min jitma' fit-tama It-tama tqarraq bih, Jagħmel ir-riħ fil-bomblu Jaħseb li jsiefer bih. Il-kitba qed tippreserva wkoll ir-reġistri u l-lingwaġġi ta' ċerti mestieri jew snajja' li jekk ma taqrax fuqhom fil-kitbiet etnografiċi ta' riċerkaturi dedikati bħal Ġużi Gatt, Steve Borg, jew Paul P. Borg, tibqa' ma tkunx taf bihom. Jista' jkun ukoll li t-tradizzjoni orali tibqa' ħajja għax tinkiteb u mbagħad terġa' tibda tgħaddi minn fomm għal fomm, minn ġenerazzjoni għal oħra. Il-punt hu li r-relazzjoni bejn il-miktub u l-mitkellem fit-tradizzjoni hija kumplessa u mhux lakemm tagħti definizzjonijiet sempliċi u ċari. Dan mhux fenomenu Malti biss. Jingħad, ngħidu aħna, li waħda mis-sagas Iżlandiżi, magħrufa bl-Ingliż fost uħud mill-istudjużi bħala " ," inkitbet minn Snorri Sturluson, dixxendent tal-eroj ta' din is-saga, iżda ma nafux jekk dan huwiex minnu ("Sagas of Icelanders"). Wieħed mill-oqsma li ma tantx nassoċjaw mat-tradizzjoni orali huwa ċ-ċajt. Bl-eċċezzjoni ta' kitba qasira ta' Charles Clews dwar "Kif Tgħid Ċajta – u Ddaħħak" fi ktieb tal-1972 bl-isem ta' Ejjew Nidħku Ftit: Ċajt, Umoriżmu, Għerf, Biex Tinsa d-Dinja , u spunti introduttivi ta' Michael Spagnol waqt avveniment tal-proġett fuq It-Tradizzjoni Orali (" Ġej iċ-Ċajt – It-Tradizzjoni Orali"), dan huwa qasam li għadna ma bdejniex nistudjawh bir-reqqa mil-lat diskursiv. Jista' jkun li hemm formoli li jitfaċċaw regolarment meta ngħidu ċ-ċajt bil-Malti? Ngħidu aħna, hemm ċajt li fih ikollok persuni ta' nazzjonalitajiet differenti u l-aħħar wieħed ikun il-Malti, li huwa dak li joħroġ ta' raġel, li jirnexxi. Din issibha f'lingwi oħrajn bl-istess mod? X'inhuma l-karatteristiċi tal-"persunaġġ" Malti? Hemm ċajt li jżomm ftit jew wisq l-istess forma jew mudell u jbiddel biss id-dettalji? X'nistgħu ngħidu dwar il-varjanti? Nistgħu naqsmu ċ-ċajt f'kategoriji differenti? Qasam ieħor li ma tantx nassoċjaw mat-tradizzjoni orali huwa dak tal-istejjer dwar personalitajiet magħrufin, bħall-Arċisqof Gonzi, Agatha Barbara jew Duminku Mintoff, li nistgħu nqisuhom bħala "leġġendi urbani," jiġifieri stejjer divertenti jew biċċiet ta' informazzjoni li jgħaddu minn fomm għal ieħor u jitqiesu bħala veri (" ). Filwaqt li l-impressjoni li tieħu mill-kelma "tradizzjoni" hija li qed nitkellmu fuq wirt fiss u effettivament wieqaf, tradizzjoni taf tkun ħajja, u kontinwament tiġġedded. Michela Saliba waqt it-taħdita dwar "Il-Ħaġa Moħġaġa," is-Sala tal-Perjodiċi tal-Librerija ċentrali tal–Università ta' Malta bħala parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali (Ottubru 2018) Imkejjen Mhux tas-Soltu Il-qasam tat-tradizzjoni orali tal-logħob bil-kliem hu mifrux sew u minn dejjem ingħata ċerta attenzjoni mill-istudjużi. Minħabba n-natura dinamika tiegħu, il-logħob bil-kliem, fil-forom differenti tiegħu, għadu ħaj u għadu jġedded it-tradizzjoni. Dan jidher kemm fiċ-ċajt u kemm f'qasam bħall-ħaġa moħġaġa li studjuż ewlieni bħal Ġużè Cassar Pullicino qiesu bħala qasam importanti fl-istudju tal-lingwa popolari (Michela Saliba, " Il-Ħaġa Moħġaġa "). Meta fi Frar tal-2017 għamel taħdita dwar " Ħafna par(għ)oli u ftit kliem baxx: il-logħob bil-kliem fil-Malti ," Michael Spagnol ħares b'mod partikulari lejn il-mod kif nilagħbu bil-lingwa llum: "Il-logħob bil-kliem, il-manipulazzjoni tal-forma u l-funzjoni tal-lingwa għall-gost, jieħu bosta suriet, bħall-ħaġa moħġaġa, il-paronomasja, ir-rebus, l-anagramma, u tagħwiġ l-ilsien." Fit-taħdita ħares lejn il-"ħafna modi kif nilagħbu b'elementi lingwistiċi differenti — mill-alfabett sal-pronunzja, mit-tifsir sal-grammatika" u wera "kif il-logħob bil-kliem jgħaddi bil-fomm minn ġidd għal ġidd sewwasew għax hu karatteristika intrinsika tal-lingwa." Dan it-tip ta' logħob jistrieħ fuq l-għarfien komuni tal-lingwa. Ħafna drabi, id-diskors pubbliku li jirnexxi, iċ-ċajt u l-kanzunetti li jirnexxu, huma dawk li fuq il-bażi tad-diskors mitkellem magħruf joħolqu xi ħaġa ġdida, interessanti, divertenti. Naħseb li parti mis-suċċess tal-lirika tal-Brikkuni, kif uriet ir-riċerka ta' Sephora Francalanza kemm fit-teżi tagħha ( Bejn Kanzunetta u Poezija: Il-Lirika tal-Brikkuni , 2018) u kemm fit-taħdita pubblika li għamlet (" "), hi marbuta mal-fatt li hi mibnija, b'mod intelliġenti, kreattiv u imprevedibbli, fuq l-idjoma popolari. Waqt it-taħdita ta' Sephora Francalanza f'Novembru 2019 fuq l-idjoma popolari fil-lirika tal-Brikkuni. Post ieħor fejn aktarx m'aħniex imdorrijin "naraw" jew "infittxu" t-tradizzjoni orali huwa fl-innijiet jew l-għajtiet tal-partitarji waqt il-logħob tal-futbol, fil-festi jew fil-manifestazzjonijiet politiċi. Dawn jintirtu. Huwa minnu li f'dawn l-okkażjonijiet jindaqqu diski popolari bl-Ingliż li jkunu in voga, li jinstemgħu kontinwament fuq il-mezzi tax-xandir, u li n-nies fil-meetings u l-marċi ikantaw u jaqbżu magħhom. Imma meta jiġu biex jgħidu tagħhom, il-folol aktarx jaqbdu formoli magħrufin u jirrepetu lilhom jew jaddattawhom għall-okkażjoni u għall-ħtiġijiet tagħhom. Meta kont is-sekondarja fl-aħħar tas-snin 70 u l-bidu tas-snin 80, niftakarna waqt il-logħob tal-futbol inkantaw versi bħal, "Saqajhom ħoxnin, għax jieklu l-għaġin, tal-Victory Kitchen," minkejja li qajla konna nafu x'kienu l-Victory Kitchen. Lanqas ma kont naf, dak iż-żmien, li kien hemm bosta varjanti ta' din it-taqbila ( ). Għalina l-importanti li kienet tgħajjira tajba li ddoqq għal widnejna. U konna nkantaw ukoll, anki fil-meetings, "Magħna ma tagħmlu xejn, magħna ma tagħmlu xejn, ma' la-la-la-la..." U għadhom popolari wkoll dawn il-versi li faċilment iddaħħal fihom l-isem, ngħidu aħna, ta' Eddie, Mintoff, jew Joseph: Għax għandna 'l Eddie magħna, aħna magħqudin Għax għandna 'l Eddie magħna, aħna magħqudin U magħqudin, għax għandna 'l Eddiemagħna, aħna magħqudin. Fl-istess żmien niftakar sew partijiet minn dan "l-innu" li kien jibda b'"Żulu min-nofs, għamlulna l-wisa', għax ġejjin aħna tal-..." imma mbagħad kien jilħaq il-quċċata tiegħu f'dan ir-ritornell: Ma tagħmlu xejn, mal-Perit Mintoff. Ma tagħmlu xejn, mal-Perit Mintoff. Ma tagħmlu xejn, mal-Perit Mintoff. Ma tagħmlu xejn, ma tagħmlu xejn, ma tagħmlu xejn. Ma nafx l-oriġni ta' dan l-innu lill-Perit Dom Mintoff, li saħansitra tkanta fiċ-Ċina u nżifen fil-Korea ta' Fuq fis-snin 80. Fit-309 programm mis-sensiela tiegħu Mużika Mod Ieħor , Toni Sant jgħid li l-verżjoni li ħareġ ta' dan l-innu l-kantant popolari ta' dak iż-żmien, Tony Gauci ("il-Kampanjol") ġriet minn id għal oħra permezz tal-cassettes fi żmien il-kampanja elettorali tal-1981. Ma nafx jekk dan l-innu huwa bbażata fuq melodija jew innu li diġà kien jeżisti jew serviex bħala mudell għal innijiet oħrajn, anki improvizzati, li ġew wara. Min jaf kemm intużat (fost l-oħrajn minn Żaren tal-Ajkla ) u kemm għadha tintuża l-istess formola fil-festi ta' barra, fix-xalati, fil-meetings u fl-attivitajiet sportivi li jiġbdu folol kbar. Waħda mill-karatteristiċi ta' tradizzjoni hija li ma jibqax magħruf in-niselt tagħna, jew ikun hemm verżjonijiet differenti tiegħu. Hemm ukoll għajtiet li ma nistax nirrepetiha hawnhekk, bħal dik li tibda b'"Salut" u li niftakar lis-side tal-Belt fl-istadium tal-Gżira tkanta b'ħanġra daqsiex u b'vuċi waħda: il-vulgarità tagħti pjaċir u sodisfazzjon, fosthom il-gost li qed tittrasgredixxi, li qed tkun imqareb jew imqarba, li qed tgħajjar, imma bid-daħqa fuq fommok. Huwa wkoll marbut mal-gost li tkun parti minn grupp, minn komunità, imqar sakemm idum meeting jew sakemm tispiċċa logħba. Jgħiduli wkoll li kien hemm bosta taqbiliet jew innijiet li kienu jitkantaw mill-partijiet opposti waqt il-ġlieda politiko-reliġjuża tas-snin sittin u hemm min għadu jiftakarhom. Jidhirli li dawn huma elementi mit-tradizzjoni orali tagħna bħala ġens li jistħoqqilhom ukoll l-attenzjoni. L-interpretazzjoni li qed nagħtu lit-terminu "tradizzjoni orali" permezz tal-proġett tad-Dipartiment tal-Malti fuq It-Tradizzjoni Orali hija miftuħa. Nafu li l-ideat tagħna dwar x'inhi "tradizzjoni" u x'inhu "orali" jinbidlu maż-żmien, u ma jistax ikun mod ieħor. Nafu wkoll li hemm ħafna interess f'interpretazzjoni tat-tradizzjoni bħala fenomenu ħaj jew bħala wirt li jista' jingħata ħajja ġdida, b'tali mod li tinħoloq tradizzjoni. Dan ma jfissirx li hemm elementi tal-lingwa, bħal kliem u frażijiet marbutin ma' snajja' li m'għadhomx jeżistu, li ma jinteressawx li r-riċerkaturi tas-seklu 21, jew li ma jqisuhomx relevanti. Għalija, it-tradizzjoni orali tinkludi għadd kbir ta' elementi, li minn banda dejjem irridu nistħarrġuhom aktar, u mill-banda l-oħra, kollha joffru ċertu potenzjal għal ħolqien ġdid. Hemm l-għana Malti (l-għana tal-fatt, għana fil-għoli jew la Bormliża, l-għana spirtu pront, l-għana fuq il-kelma, l-għana tan-nisa, u l-makkjetta); id-diskors, it-taqbil u l-għanjiet tat-tfal, ngħidu aħna waqt il-logħob; l-għanjiet ta' taħnin; il-logħob bil-kliem, li jinkludi l-ħaġa moħġaġa; iċ-ċajt; il-ħrejjef u l-mitoloġija lokali, bħal fil-każ tal-persunaġġi u l-kreaturi mistħajla; il-leġġendi l-qodma u l-leġġendi urbani; l-innijiet, it-taqbiliet u l-għajtiet waqt manifestazzjonijiet popolari, bħal avvenimenti sportivi, speċjalment il-futbol, attivitajiet politiċi, festi, u xalati; il-lingwi sigrieti; l-idjomi u l-qwiel; il-botta u risposta jew ir-risposti intelliġenti, aktarx maħsubin biex ma jagħtux risposti; it-taqbil pastaż jew vulgari, ħafna drabi bid-doppju sens; it-talb popolari, fosthom il-kurunelli; il-vrajs jew il-vrajsett, is-sunetti tal-festa, u t-taqbil waqt il-marċ jew quddiem il-vara; u l-versi tar-riqi jew tal-iskunġrar; il-versi tal-magħmul jew tal-imprekazzjoni. Din mhix lista kompluta: il-punt huwa li l-għarfien tagħna tat-tradizzjoni orali kontinwament jiżviluppa u miegħu jiżviluppaw l-ideat tagħna dwar dan il-qasam u xi nfittxu fih. Elisa June Campell waqt il-lejla, Kulħadd Iqabbel kif Jaqbillu. Lejla ta' Limerikki, bħala parti mis-sensiela fuq It-Tradizzjoni Orali (Jannar 2019) L-Invenzjoni tat-Tradizzjoni, it-Tradizzjoni tal-Invenzjoni Eric Hobsbawm jgħid li meta nitkellmu dwar "tradizzjonijiet ivvintati" qed nirreferu kemm għal " " u kemm għal dawk it-tradizzjonijiet " " (Hobsbawm 1). Lili tinteressani ħafna din it-tentazzjoni li "noħolqu tradizzjoni": nixtieq li nitnebbħu mit-tradizzjoni f'bosta oqsma, bħall-għana tal-fatt jew ir-rakkontar tal-ħrejjef, biex noħolqu tradizzjoni ta' rakkont pubbliku, bħalm'hemm fl-Afrika ta' Fuq u fin-nofsinhar ta' Franza jew l-Italja. Imma ma niddejjaqx meta nissellfu "tradizzjoni" minn barra, bħal dik tal-limerikka, u bil-mod il-mod nagħtuha bixra lokali, bħalma donnu għamel, jew ipprova jagħmel , imma bħalma jagħmlu wkoll ċerti żgħażagħ jew adulti li jilagħbu bil-limerikki meta jiltaqgħu. It-tradizzjoni tibda bħala kreazzjoni, bħala invenzjoni. Hija ħaġa minn ewl id-dinja li aħna nikkreaw bil-lingwa, nivvintaw, noħolqu. Mhux fis-sens li naqilgħu minn żniedna, imma fis-sens li l-kliem joħolqu l-affarijiet mix-xejn. Il-kliem joħloq taqbila, għanja, storja, talba, ċajta, logħba. It-tradizzjoni mhijiex kontra l-invenzjoni. It-tradizzjoni orali hija l-kodifikazzjoni tal-invenzjoni, u l-kontinwazzjoni tagħha. Jannar 2020
It-Tradizzjoni, l-Orali u l-Invenzjoni