ħi fir-raħal żgħir ta' Castel Gandolfo, 'il barra minn Ruma, magħruf bħala l-post fejn il-Papiet imorru jistrieħu fis-sajf. Il-Kastel ta ' Gandolfo nnifsu, li kien inxtara mis-Santa Sede fl-aħħar tas-Seklu Sittax u li ġie trasformat l-ewwel f'residenza u iktar tard f'osservatorju spazjali, mhuwiex miftuħ għall-pubbliku. Però anki jekk ma tidħolx ġewwa, xorta tieħu ftit mill-atmosfera tal-villaġġ żgħir (kważi erba', ħames toroq kollox) li hemm. Pjazza mill-isbaħ, bi knisja żgħira tal-Bernini dedikata lil San Tumas ta' Villanova, li kif tiskapulaha ssib ruħek tgawdi l-veduta tal-Lago Albano. Tifhem iktar għala l-uffiċjali tal-Knisja Rumana għażlu li jibgħatu lill-Papa f'post sabiħ bħal dan. Fis-sekli, it-tradizzjoni li l-mexxejja tal-Knisja Kattolika jinqatgħu mill-Vatikan innifsu, nżammet. Papa wara Papa kien u għadu sallum isib il-post bħala lok ta' ħsieb u riflessjoni. Li hu però interessanti hu li fis-sekli twal, f'dak li għadda preċiżament fis-6 ta' Awissu 1978, miet Papa mhux fl-appartamenti tiegħu imma ġewwa Castel Gandolfo. Papa mill-aqwa, illum forsi m'għadux jissemma' daqshekk, imma li ħalla marka importanti fil-ħajja tal-bnedmin li għarfuh u semgħuh. Dak li kien il-Kardinal Giovanni Montini, Arċisqof ta' Milan, inħatar fil-21 ta' Ġunju 1963 bħala s-suċċessur ta' Ġwanni XXIII bl-isem ta' Pawlu VI. Persuna bi kwalitajiet mill-isbaħ. Moħħu ċar, dirett, kapaċi jifhem u jfiehem. Kitbietu għadhom sallum meqjusa bħala dawl għal ħafna, proprju għax kien ġej b'esperjenza partikolari. Bniedem li għex għas-sewwa, li kien dejjem dikjaratament anti-faxxista, li bata u sofra ma' ġenerazzjoni ta' bnedmin li raw l-atroċitajiet tal-gwerra. Persuna li ma kienx maqtugħ mill-poplu. Ebda forma ta' elitiżmu, anzi impenn dirett mal-bnedmin fl-inqas tagħhom. Id-dinja hija magħrufa li tinsa malajr dak li ġara fil-passat. Iktar u iktar meta warajh ġiet persuna bħal Ġwanni Pawlu II. Però tajjeb li b'dawn il-ftit kliem infakkruh, illum fit-tlieta u tletin anniversarju mill-mewt tiegħu. Pawlu VI kien l-ewwel Papa li beda jiftaħ il-bibien tal-Vatikan sabiex jivjaġġja. Niftakru lil dak ir-raġel qsajjar, irqiq u apparentement xipli minn barra, jmur fejn ebda Papa qablu ma mar – il-Palestina, l-Indja. Fetaħ fruntieri li ma kienx hemm, witta t-triq għall-oħrajn u fl-istess ħin għamel dikjarazzjoni ta' prinċipji. Aqwa minn hekk kienu l-enċikliċi tiegħu, b'mod partikolari l-aħħar tlieta: Baqgħu dawl u għalkemm hemm trapass ta' żmien, dak li nkiteb fihom tant huwa ċar, loġiku, li huwa tajjeb li wieħed jerġa' jmur lura u jaqrah . Is-sens u sustanza li fihom fil-fatt iħarsu ferm 'il bogħod. Huma dokumenti u manifesti li jħarsu b'viżjoni oġġettiva u diretta lejn il-ħajja. Nixtieq niċċita fit-tul, imma ovvjament, ma nistax. Ser nillimta ruħi għal din il-parti fl-ewwel enċiklika: Żgur mhux forsi però, Pawlu VI jibqa' impress f'diversi memorji fil-quddiesa tal-funeral ta' Aldo Moro. Imrobbija fl-istess ambjent, bl-istess ħsibijiet, impenjati direttament favur min qiegħed 'l isfel fis-soċjetà. F'dak il-mument, ħadd ma seta' ma japprezzax ferm iktar l-impenn dirett tiegħu. Verament għaddew is-snin, però għadu mhux minsi. Artikolu li kien deher fil-gazzetta Illum tas- 7 ta' Awissu 2011
Mhux Minsi