Hemm bosta pjanti li jinstabu madwarna fis-selvaġġ li lanqas biss jaddilna mill-kurituri ta moħħna li nistaw nagħmlu użu minnhom fil-kċina tagħna. Ħafna minnhom kienu jikluhom missirijietna sforz il-guħ bħal-ħarrub. Oħrajn jqanqlulna memorji ta' meta forsi konna nkunu fil-kampanja ma xi hadd mil-qraba tagħna bħal ngħidu aħna l-qrempuċ jew il-ħubbejża. Sabieħ li lit-tfal tagħna nrawmuhom jgħarfu il-flora ta' pajjiżna għaliex dan jwassal għal iktar rispett u għarfien lejn l-ambjent. Eżempju ċar huwa l-fidloqqom, ftit jafu li l-fidloqqom jagħmel wieħed mil-aqwa għasel u mediċinali, li missirijietna kienu jużawħ għas-sola billi jgħalluħ, isaffuħ u jixorbu l-ilma tiegħu. Il-fidloqqom jittiekel kemm il-weraq il-ġodda u anke l-fjura tiegħu. Il-Ħurrieq ukoll jagħmel waħda mill-itjeb sopop għalkhemm ħafna jsejħulu ħaxix ħażin kollu fiħ it-tajjeb tiegħu. Bħal ma' hawn min f'pajjiżna jfittex il-faqqieħ, hawn min bejn Marzu u Mejju jfittex l-ispraġġ, dan jkun tiela min dik il-pjanta li tnigges u jagħmel togħma tajba tant li t-Taljani jfiċċuħ ħafna. Xi ngħidu għall-Ingliża, pjanta magħrufa ħafna li tifrex tapit minn Marzu il-quddiem fejn tibda tindika mill bidu li daqt ġejja ir-rebbiegħa, ftit jafu li f'Malta hawn 3 tipi ta' Ingliża u jinagħad li huma kollha irġiel u allura ma jipproduċux żerriegħa iżda jinfirxu mill-għeruq u basal. L-ingliża tajba ukoll biex tintuża bħala bexx organiku fejn fiha għadd ta nutrienti għal pajnti oħra. Xi ngħidu għal-pal tal bajtar li tant aħna mdawrin biħ li lanqas nikalkulawħ, fiħ ħafna omega 3 u dan ukoll jekk tħallieħ fl-ilma u tbixx biħ jipproteġi kontra ix-xemx u is-sħana; Dan ukoll fl-Italja isajruħ bħalma jsajru il-qoxra tal-Ful fil panura! il-famuża pjanta tal-kamomilla li tintuża ħafna minn min jħobb it-te, din fiha kimika li tikkalmak. Iż-żerriegħa tal-pepprin li sfortunatament qed jonqos ta' min wieħed jagħraf x potenzjal jista jkollha din it-tip ta pjanta. Il-lublieba jinagħad li ukoll tajba għal-ikel u fiha togħma pjutost ħelwa l-fjura tagħha. Hawn diversi pjanti oħra li jistaw ikunu utli kemm fil-kċina tagħna kif ukoll bħala mediċinali, jeħtieġ li nibżaw għall-ispġeċi diversi li għandna u ngħarfu naprezzawhom iktar. Fost pjanti oħrajn insibu s-siġra tal-anżalor, it-tewm selvaġġ, is-silla, il-Bużbież, il-qalb tax-xewk il-vjola, Buddlieqa, tulliera, xkattapietra Gargir isfar, kabucinella, gilbiena tas serp, cikwejra, qaqocc tax xewk, Liftija (wild rucola), selq selvagg etc is-selq. Dejjem żommu l-prudenza u ibżaw għall-ambjent u dan l-artiklu kien biss bħala tagħlim biex wieħed japrezza iktar il-ħaxix li ħafna jsejħulu "Ħażin" ta' madwarna u allura tmorrux tieklu kull ħaxixa li issibu 🙂 It-tħawwil tas-siġar l-aħjar żmien isir minn Ottubru sa Jannar. B'hekk is–siġra tilħaq tiżviluppa l-għeruq sa meta tibda is-sħana tas-Sajf. Siġra biex issib posta u trabbi ftit għeruq trid tlett xhur mill-anqas. Importanti li nagħmluwlha support ukoll. Dan isir billi indahhluh fil-ħamrija angulat, u norbtu biss iz-zokk principali, hekk meta jkun ir-riħ il-frajja jkunu jistgħu jitgħawġu b'hekk jintbat sinjal lis-siġra biex tħaxxen l-għeruq u fl-istess ħin is-siġra ma tiġix dipendenti fuq is support. Ħaġa oħra hi nippreparaw l-art billi niffurmaw konka. Hekk l-ilma ma jaħrabx imma jkollu ċans jiskula fil-ħamrija. U jekk ngħattu il–wicc tal-ħamrija b'ħaxix jew tiben niexef, inaqqsu l-evaporazzjoni ta' l-ilma u l-għeruq jibqgħu għall-frisk. Idealment l-ewwel sena għalkhemm bd-drip tajjeb nibqaw insaqqu billi nitfaw l-ilma fil-konka permezz ta xi pipe jew barmil, ħabba l-fatt li l-għeruq ikun għadhom fil-wiċċ u sakhemm jibda nieżel l-ilma bd-drip irid jinżel l-għeruq. Importanti li meta nagħtu xi fertilizant ma ntuħx qrib iz-zokk imma fit-tarf tal-konka ħabba li l-għeruq tat-tarf l-iktar li jtellaw ilma; għalhekk importanti li ma naħartux mal-konka għax nistaw nikkawzaw ħsara fl-għeruq. Importanti li nibdew niffurmaw is-siġra minn l-ewwel sena u mhux meta jkun tard wisq għax kif jgħid il-Malti siġra mawga qatt ma saret dritta. Meta nagħtu fertilizant importanti li nkunu saqqejna qabel biex nevitaw li nagħmlu ħsara u naħarqu l għeruq. Fl ewwel sena ma tandx jinagħta fertilizant imma imbgħat jibda jidħol mat-tisqija ta'spiss. Il-kappar hija arbuxell li hija addatta għall-klima ta' Malta. Filfatt hija pjanta li tintela bil-ħajja fin-nixfa tas-Sajf u timla l kampanja bl-ilwien tal-fjuri eżotiċi li jattiraw lejhom kull tip ta' ħlejqa minn naħal għall-pollin, kif ukoll insetti oħra għad-dell u frisk li toffri mis-sħana tas-Sajf Malta għandna drawwa li x-xitla tal-kappar inħawluwhom fil-ħitan tas-sejjieħ, avolja tista tħawwilhom diretti fl-art basta l-art ma tistgħadarx fix-Xitwa. Jien tiegħi personalment imħawlin diretti f'art taflija. U qatt ma kelli problemi minnhom. Il-kappar biex trawmu iktar faċli milli maħsub. Dan li ser nispjega huwa l-metodu li nuża, fejn dejjem kelli rata ta'suċess minn 70-80%. Mela l-ewwel li tibda hu billi fl-aħħar tas-Sajf tiġbor ftit żerriegħa bil–miżwed kif hawn fir-ritratt u tħalliħ jinxef f'ħoġor ta' tieqa għax-xemx il-bogħod mill-ilma. F' Jannar aqbad iż-żerriegħa u iżraha fit-tray bil-peat titfax aktar minn tnejn ġo kull toqba. Issa importanti li jkollok serra, id-daqs mhux importanti. Żommha dejjem magħluqa ħlief biex issaqqi. L–ewwel ġimgħa saqqi sewwa u zomma umduza imbgħad saqqi regolari kull tlett ijiem. Wara tlett xhur suppost ikollok l-ewwel xitel jinbtu. Tħarrikhomx qabel joħorġu it-tielet werqa. Wara ħawwel dirett fl–art u l-ewwel sena saqqi regolari. Jekk tista poggi ġebla maġenba biex iżommha fil-frisk u iżżid iċ-ċans li taqbad. Hafna jsaqsu x'ghandi naghti l-patata, lit-tadam, lis-sardinell etc... iva kull pjanta hajja trid tiekol. X'tiekol? L pjanti jieklu mill-ilma billi jassorbu nutrienti mil-gheruq apparti mil-weraq bhal nghidu ahna x-xemx jew bexx. Normalment nhaltu N-P-K N – Nitrogenu li jghin u jagevola l-pjanta/sigra tkabbar weraq sbieh u b'sahhithom P- Fosfru li jghin sigar u pjanti jkabbru l- gheruq. Allura jkun ghaqli li jintuza dan b' numru gholi meta jkun ghadu bidu halli pjanta jew sigra tkabbar gheruq fondi u tibda tahseb hi ghal ilma. K- Putassa, dan jghin biex jagevola produzzjoni ta Fjuri, u allura meta jikbru l-fjuri jkollna l-frott. Jezistu hafna numri bhal 20-20-20 jew 15-5-30 dawn insibuhom f'forma ta boros, paketti, bramel u anke xkejjer jew pellets "slow release" li jerhi bilmod ma kull tisqija. Importanti li ma naghtux kwantita ghax naharqu l pjanti. Regola generali kuccarina ma 10 Litres ma kull tisqija. Barra dan naghtu kuccarina sequestrin (hadid) li hu forma ta trab ahmar li ukoll jinstab f forom ta paketti jew boroz jew landi. Dan ma naghtuhx daqshekk ta spiss. L NPK u Hadid noxtruhom min ghand garden centres jew tal-Cooperattiva. Importanti li jekk irridu niehdu prodott ta kwalita nuzaw dan it-tip ta fertilizant. Sostitut ta dan il-fertilizant ghandna id-demel tal-bejjem. Pero dan marbutin li nuzawh min Marzu sa Ottubru habba l-ligi tan-nitrati. Hafna jevitaw li jizaw demel tal-bejjem habba li xi zrierah li jinaghtaw mal ghalf jispicca fil-hamrija u jispicca jikkompeti mal-prodott tal-bidwi u allura iktar xoghol u tinqix. Grazzi lil Simon Buttigieg u Joseph Sciberras li ghogobhom jinaghqdu maghna u sibna grupp li xtaqu jitghallmu kif tibni hitan tas-sejjieh. Nhar is-Sibt li gej 10 ta Marzu. Nittamaw li dan ma jkun tal-ahhar. Ser nigbru €10 biex tinaghta lid-Dar tal-Providenza. Tistaw issib informazzjoni utli f'post wiehed. Kollox migvur f'mobile app fejn tistaw tnizzlu b'xejn. Jekk ghandkhom xi suggerimenti jew kummenti iktbulna. Nizzluha u Irrejtjawha, ahna qedin nzidu fiha kuljum, Grazzi Grazzi lil kull min qed jinagħqad maghna biex inkomplu ng ħ allmu u nitg ħ allmu... Il-Grupp ta' dilettanti ta' l-Agrikoltura Siġar u Pjanti permezz tal-facebook group beda fl-2014. Sal-lum hemm mas 7000 membru fejn nitfaw informazzjoni utli ħafna fuq il-biedja, fjuri, pjanti u dak kollu li relatat ma' l-Agrikoltura fil-Gżejjer Maltin. Min hu interessat hawn il-links ta' facebook u anke youtube. Min m'għandux facebook qed nagħmel dan is-sit fejn wieħed ikun jista jistaqsi hawn jew anke fuq Twitter... Link għal Facebook group: Permezz tal-Youtube channel qed inwasslu sensiela ta filmati fejn wiehed jista' jaghra b'ghajnejh ukoll: