1. Ninnota li għalkemm issa dħalna fil-ħdax-il pass fir-riforma u l-bidla tas-sistema u kultura legali, ftit mill-poplu qed isegwi x'qed jiġri. Għalhekk ħassejt li għandi nikteb dan l-artikolu sabiex f'kemm jista' jkun fil-qosor nispjega wħud mill-linji li mexxewna 'l quddiem. 2. Mingħajr ma ħafna fehmu, s-sistema legali ilha fi kriżi. Kriżi li ġejja mill-fatt li l-poplu jħoss li hemm wisq dewmien u telf ta' spejjeż u ħin prezzjuż, li dan qiegħed jaqta' qalbu mill-Qorti. Iċ-ċittadini tagħna, f'dawn iż-żminijiet ma għadhomx jissaportu li jidħlu u jafdaw ħajjithom, ġidhom fi proċess fejn taf biss meta bdejt iżda ma tafx meta ser tispiċċa. 3. L-effett ta' kawżi li jdumu snin twal u ma hemmx li jinqatgħu qiegħed jidher fid-diskors negattiv tal-pajjiż. Kliem bħal: "Idħol il-Qorti jekk ikollok tort" iweġġgħek, iżda huwa r-realtà. Din hija sfortuna kbira meta tikkonsidra li din hija l-professjoni li għandha fi ħdanha l-loġika u r-raġuni, u minflok tidher il-kontra. 4. Tidher hekk għal diversi raġunijiet. L-ewwel fosthom hija li ħafna drabi nsibu li proċeduri sempliċi jispiċċaw komplikati. Komplikati għaliex kien hemm numru ta' kwistjonijiet li tgħabbew fuq is-sistema meta setgħu jsiru minn ħaddieħor jew mingħajr il-bżonn ta' kawża. 5. Barra minn dan, il-Qorti ġiet stabbilita bħala l-bidu u t-tmiem ta' kollox. Jekk ma taqbilx ma' xi ħadd, l-ewwel ħaġa li tiġi f'rasek hija li tagħmel kawża. Tidħol fi proċess ta' konfrontazzjoni li kawża l-Qorti tagħtik. Ftit drabi wieħed jipprova jwassal lill-partijiet sabiex jiftehmu jew jasal b'toroq oħra bħal dawk li arbitraġġ jaf jagħti. Ma' dan, wieħed irid jgħid li s-sistema hija li kawża ssir f'differimenti varji darba kull tliet xhur u titkaxkar. Ma hemmx biżżejjed is-sentiment li din għandha tinbeda' u tinħeles. Qisu ħadd ma jista' jgħaġġel, anzi meta jkun hemm min jipprova jagħmel dan, is-sistema tara kif twaqqfu. 7. F'dan kollu l-poplu, li għandu dritt li jkollu Qrati tajbin, effiċjenti u veloċi, jsib il-kontra. Minflok huwa jidħol f'toroq, drabi wkoll sqaqien, li fihom jitlef ħafna ħin. Ħin sabiex imur għand l-avukat u ħin fil-kurituri tal-Qorti jistenna li l-kawża tiegħu ssir. Dan ifisser telf ta' spejjeż. Dan għax, l-ewwel, il-kawżi jiswew il-flus u ħadd ma jippretendi li jsiru b'xejn, u t-tieni, għax il-ħin li wieħed jiddedika l-Qorti huwa meħud mix-xogħol tiegħu. 8. Quddiem dawn il-problemi u f'din is-sitwazzjoni ħassejna li hemm bżonn li nidħlu għal numru ta' miżuri li jibdew iħaffu mill-piż involut. F'din it-triq daħħalna mill-ewwel tliet miżuri importanti. L-ewwel, żewġ ittri uffiċjali eżekuttivi, u t-tieni, l-issudar taċ-Ċentru ta' l-Arbitraġġ, u t-tielet, it-twaqqif taċ-Ċentru tal-Medjazzjoni. B'dawn il-miżuri rnexxielna nibdew proċess li jbiddel il-kultura legali. 9. Dan sar għax bl-ittri uffiċjali eżekuttivi naqqasna l-ispejjeż inutili, neħħejna fuq ħoġor il-Qrati kwistjonijiet li ma għandhomx bżonn l-attenzjoni tal-ġudikanti u sibna mod iktar sempliċi u veloċi sabiex wieħed jieħu sentenza. Dan qed ngħidu għax filwaqt li qabel kellek tippreżenta kawża, issa kull ma trid tagħmel hu ittra uffiċjali u għalhekk ma hemmx bżonn tidħol il-Qorti u tistenna l-każ isir bid-dewmien kollu involut. Barra dan, l-ispejjeż huma ta' ittra uffiċjali u mhux ta' kawża, jiġifieri tnaqqis kbir. 10. Fiċ-Ċentru ta' l-Arbitraġġ bgħatna numru ta' kawżi marbuta ma' kwistjonijiet ta' kondominji u inċidenti tat-traffiku. Għalhekk hawn il-kawżi qed isiru b'inqas spejjeż, b'inqas telf ta' żmien u ferm iktar malajr. Dan għax taħt iċ-Ċentru hemm ħin stabbilit u fiss li l-partijiet jafu meta ser ikun u mhux biss dan, imma dawn il-każijiet jistgħu jsiru wkoll wara l-ħin tax-xogħol. Apparti dan, fil-maġġoranza l-każijiet jiswew 60% ta' dak li tiġik kawża fil-Qorti. 11. Iċ-Ċentru tal-Medjazzjoni twaqqaf sabiex jibda jippermetti persuni li għandhom diffikultajiet sabiex jaslu fi ftehim. Għalhekk, flok jitilfu ħin f'kawżi li jitwalu inutilment, hawn isibu l-possibilità li bl-għajnuna ta' persuna li tidħol bħal sensar bejn il-partijiet jkun hemm kuntratt miktub. Il-medjazzjoni sservi għalhekk għal tnaqqis fil-ħin u fl-ispejjeż. 12. B'dawn il-miżuri għalhekk daħħalna b'mod konkret tliet toroq ġodda li jagħti lill-poplu soluzzjonijiet iktar malajr u b'ferm inqas spejjeż. Mhux biss, iżda qed terġa' tiġi stabbilita l-fiduċja f'sistemi legali li flok jikkumplikaw, jeħilsu n-nies mill-problemi. Nittamaw li nibqgħu fuq din it-triq sabiex is-settur kollu jiġi meħlus aħjar. *Dan l-artikolu deher fin-Nazzjon tad-29 ta Awissu 2005
It-tibdil li qed isir fil-Qrati *