Dak li l-Ewropa għaddiet minnu tul it-Tieni Gwerra Dinjija fetħet għajnejn diversi bnedmin ta' rieda tajba. B'mod partikolari dwar dak li hemm bżonn isir sabiex dak li seħħ ma jirrepetix ruħu. Il-qtil indiskriminat, il-ġenoċidju, it-twettiq ta' delitti kontra l-umanità, ta' delitti kontra l-gwerer mir-reġimi totalitarji ġibdet l-attenzjoni li hemm bżonn liġijiet ġodda, strutturi u mekkaniżmi legali differenti li jistgħu jikkontrollaw, jipproċessaw u jiġġudikaw min jikkommetihom. Fil-proċess legali li sar ġewwa l-belt tedeska ta' Nurimberga kontra l-ġenerali, ministri u kapurjuni nażisti twaqqfet apposta l-Qorti Internazzjonali li taħtha ġie preparat att ta' akkuża, instemgħu l-provi, ġew iġġudikati u ssentenzjati diversi; kien ġust u neċessarju. Imma qajjem ukoll numru ta' problemi legali xejn faċli sabiex wieħed isolvi. L-iktar jekk dan il-proċess legali setax isir taħt il-liġijiet ta' dawk iż-żminijiet. Proprju minħabba f'dawn id-dibattiti legali, wara diversi snin fl-1998 ġie ffirmat fis-17 ta' Lulju ġewwa Ruma trattat li bih twaqqfet Qorti Kriminali Internazzjonali. Trattat li pajjiżna fortunatament iffirma, u fit-13 ta' Diċembru 2003 għamel parti sħiħa mil-liġijiet tiegħu. Din il-Qorti għandha d-dritt tisma' każijiet kontra persuni li jikkommettu delitti kontra l-umanità. Qorti li hija bażata f'The Hague ġewwa l-Olanda u li tiġġudika bnedmin li ħafna drabi, waqt it-tmexxija dittatorjali tagħhom jistigaw jew iħallu l-atroċitajiet isiru. Dan però twettqu meta Stat firmatarju jonqos milli jinvestiga, jipproċedi u jieħu l-passi li għandu kontra dawn il-bnedmin. Dan huwa, mingħajr ebda dubju, pass kbir fiċ-ċiviltà umana. Pass li jissoda d-demokrazija u l-kontroll kontra min jitħajjar imexxi Stat lejn id-dittatura u d-dnubiet mortali tagħha. Il-messaġġ huwa dirett lejn min jitħajjar jieħu bħala mudell l-atti banali u ħżiena li n-nażiżmu u l-faxxiżmu sfortunatament għaddew. Min jidħol għal dan, jaf diġà li llum jew għada ser isib warajh il-liġi. Waħda li fuq kollox u fuq kull bniedem tagħraf li hemm liġi naturali li toħroġ mir-rispett lejn id-drittijiet tal-bniedem. Fl-aħħar darba li dehret il-President ta' din il-Qorti, l-Imħallef Silvia Fernandez de Gurmendi, quddiem l-Assemblea tal-Ġnus Magħquda fi New York ippreżentat rapport interessanti ta' ħidmet riċenti ta' din il-Qorti. Wara tmintax-il sena hemm progressi u rigressi. Il-progress huwa mmarkat mill-fatt li l-Qorti qed taħdem b'iktar effiċjenza fejn f'sena jingħataw tlett sentenzi, instemgħu l-provi kollha fi tnejn u ieħor daqt jibda. Fejn id-dittatur Jean-Pierre Bamba ġie kkundannat tmintax-il sena ħabs mhux biss talli ma żammx delitti kontra l-umanità milli jsiru minn ta' taħtu, imma wkoll talli huwa stess wettaq delitti kontra l-gwerra. Kien hemm ukoll sentenza ta' disa' snin ħabs kontra Al Mahdi li fil-Mali, bħala parti mill-grupp ta' Al Qaeda nstab ħati li ħa sehem fit-tkissir ta' monumenti storiċi ġewwa Timbuktu. Kif qalet tant tajjeb de Gurmendi: " Il-progress huwa evidenti. Lezzjonijiet lid-dinja u messaġġ dirett lill-ħatja. Ir-rigress, però, huwa hemm ukoll. L-ewwel ta' dawk il-pajjiżi, fosthom sfortunatament bħall-Istati Uniti tal-Amerika, l-Indja u ċ-Ċina li għadhom, għar-raġunijiet tagħhom, ma sarux parti minn din is-sistema. It-tieni, ta' tlett pajjiżi Afrikani: il-Gambja, il-Burundi u l-Afrika ta' Isfel u l-Federazzjoni Russa, li f'din is-sena ddeċidew li joħorġu mit-trattat, l-ewwel tlieta fuq l-iskuża żbaljata li qed teħodha wisq kontra tagħhom, u t-tieni wara rapport dwar il-konflitt fil-Krimea. Madanakollu, il-Qorti Kriminali Internazzjonali hija istituzzjoni ġudizzjarja essenzjali, waħda li tkompli żżid mal-garanziji neċessarji sabiex ikun hemm ordni mondjali ġust. Li, kif qalet reċentement il-prosekutur Fatou Bensouda f'din il-Qorti, li hija avukat mill-Gambja: " It-triq għas-sewwa hija dejjem diffiċli, però għax hija hekk, fl-aħħar tirnexxi.
It-Triq Għas-Sewwa Hija Dejjem Diffiċli.