Kienu tliet snin li ma ħsibtx li qatt se tesperjenzahom. Kont taħseb li se tagħmel ħajtek f'bank. Tgħodd in-numri għal ħaddieħor. Ittella' l-ismijiet mis-sorra tal-iżvinturati. Timmanipula l-oġġettiviżmu tan-numri. Imma ltqajt ma' xi ħadd u imbuttatek. U qbiżt għal rasek. U tant għoġbok li kultant ma ridtx titla' 'l fuq u nsejt lil kulħadd. Dħalt f'lista fejn qatt ma kont wisq f'listi. Ġiet l-aħħar sena. Bdejt tibża'. Irrealizzajt li ma kellekx minn xiex tibża'. Fraħt ftit u bdejt taħseb għal sentejn oħra. U l-baħar inbidel ftit. Jew ħafna. Taf li ħafna. Forsi inti ma tadattax tajjeb daqskemm taħseb. U qrobt lejn l-aħħar ta' Novembru. It-Tnejn, 29 ta' Novembru, riħ jonfoħ, taf jaqleb kollox ta' taħt fuq. Taf jaqleb il-burdata tat-tliet snin ta' qabel. Mort għat-toga u tawk rigal. Wasalt id-dar ftaħtu u tmeżmiżt. Min huma biex jaħsbu li inti tikkrammja ? Forsi ma kkrammjajtx għax ma kellekx bżonn tmur iddur l-imwejjed tieħu l-ordnijiet biex ikollok għall-petrol. Fejn immapinulawk jew immanipulajt ħallewlek xi ħaġa u minkejja l-manipulazzjoni ma rmejthomx. Filgħodu, laqgħa li ma marritx wisq tajjeb. Il-moral mal-art. Fit-triq fuq żewġ roti, ħassejt ftit qtugħ ta' nifs, imma wasalt ukoll. Bħal ma ridtx terġa' tmur lura lejn l-università, jew dik skola? Imma kont taf li se tmur. Imqar b'rispett. Il-kappell dejjaqlek rasek ta' fuq, u l-proverbjali. Ħassejt kull sena tal-wieħed u erbgħin fik, li fost nies t'għoxrin skorruti kienu wisq. Kultant tbissimt. Kultant biss. Imxejt lejn is-sala għax ħassejt il-bard. Litanija ta' ismijiet ma taqta' qatt kellha traqqdek imma kellek litanija oħra ddur f'moħħok, kull element jilgħab għall-ewwel post. Wasal ismek. Tlajt, tawhulek, ħadtu, u mxejt lura. Ma stajtx tpoġġi bilqiegħda. Kellek tmur quddiem bozza tixgħel qisha trid tara x'għaddej ġo fik. Qata' qalbu u ġibed ir-ritratt. Ħassejtek komuni. Irrealizzajt li xi ħaġa cum laude hi quċċata iebsa daqskemm titla' f'penthouse bil-lift. Inti stinat u insistejt bit-taraġ. Ftakart li inti ggradwajt minn università bla ħanut tal-kotba. U fl-aħħar fhimt aħjar għaliex dawk jissejħu sirijiet jew miss. Ħriġt 'il barra. U sibt lil min tliet snin u nofs ilu fetaħlek biebu u kkonvinċik li postok l-università u s-suġġett tiegħek il-Malti. Qridt u qridt, ferrajt id-dubji ta' bħalissa, ikkontradixxejt lilek innifsek, u fakkrek li kont imlebleb biex tgħallem. U tiegħek biss jimporta. Ħassejtek aħjar. Mortu d-dar ta' qabel u ħadt żewġ ritratti m'ommok li bħalissa mwaħħla mas-siġġu. Ftaħtu flixkun inbid tajjeb flok il-ħall tas-soltu. Tajjeb bħas-soltu. Qomt filgħodu, qbadt ir-rota u mort l-iskola, fejn qed tosserva. Issa għaddew tlitt ijiem. Tħossok aħjar. Baqa' biss ftit ċiniżmu mwaħħal miegħek. Xi darba, daqs sitt snin ilu, Nadia Mifsud, inħbiet wara l-kantuniera u minflok tatna qatgħa qabditilna jdejna u daħħlitna ’l ġewwa. Dakinhar, għażlet il-forma tal-poeżija, b’versi ħielsa, u kultant ġinnastika ta’ kliem li sfidaw ir-riġidita orizzontali. Donnu riedet tgħidilna jien Bormliża, imdorrija bit-turġien u allura ħa nqabbiżkom ftit minn tarġa għal oħra, anki jekk għall-bżonn tistordu ftit u taqtgħu nifiskom. Did-darba, ma stennitniex wara l-kantuniera, u m’użatx ġinnastika. Ħaditna minflok lejn xifer l-irdum, żeffnitna u waqt li kienet hemm, la fakkritna li għal uħud ifisser it-tmiem u lanqas li hemmhekk ix-xemx meta titla’ jew tinżel tagħti spettaklu. Minn hemmhekk, ippreżentat karattri bi stejjer li jiġru fl-ibliet, kważi dejjem lil hinn minn Malta imma bl-għeruq jibqgħu jiġru xi mkien hawn u qishom ma jistgħux jinqalgħu. Hemm studenti li nqatgħu għal ftit, oħrajn li kellhom jaħarbu mill-pajjiż għax minkejja l-ftuħ li joffri l-irdum ma felħux il-klawstrofibità tal-gżira. Oħrajn ħarbu ħarba ta’ malajr. In-narratur kważi dejjem fl-ewwel persuna, il-verbi jibdew bl-‘n’ bħal isimha. Forsi l-istint poetiku ta’ ġo fiha ma jafx ma jiktibx hekk, ma jinteressahiex li toffri aktar bilanċ. Hemm storja ta’ xi ħadd li trid twassal u lesta xxidd il-libsa tagħha. Kultant tilgħab bil-kliem iżżejjed, u tistaqsi fejn se tieħdok, imma umbgħad tagħlaq b’nofs sentenza li jaħfer il-logħob tal-kliem ftit żejjed. Il-protagonisti kważi kollha nisa, kultant jiskappa l-element femminista li jinħass umiljat li ġie offrut barmil tal-ilma ġdid, drabi oħra toħroġ il-fraġiltà tal-omm li qisu l-ebda kittieb maskili m’azzarda jmiss is-sanktità tagħha, kellha tkun hi. Hija ġabra ta’ sittax-il storja qasira, li timmaġina li se jkollok il-favoriti u inqas favoriti. Imma l-ispeċjalità ta’ din il-ġabra hi li mumenti u karattri minn storja jerġgħu jfiġġu fi stejjer differenti, u għalhekk ngħid li hawnhekk Mifsud offriet xi ħaġa li tmur oltre mill-ġabriet l-oħra mdorrijin bihom. Kienet Clare Azzopardi l-aħħar darba li għamlet l-istess permezz tal-ġabra Kulħadd Ħalla Isem Warajh . Hemm nisġa bejn storja u oħra, ħa tfakkrek f’karattri li ftit ilu kont qrajt fuqhom, ħa terġa’ tieħdok lura qabel tmexxik ’il quddiem. Il-karattri li tatek dewqa tagħhom qabel, ħa tiftaħlek tieqa oħra fuqhom fi stejjer oħra, u waqt li tkun hemm tfakkrek kemm taf tilgħab bil-kliem. Imma fil-letteratura aktar minn sempliċiment tajba anki jekk ikun hemm min żeffnek meta int ma tafx tiżfen ma jimportax. Kieku fi tfuliti kellu xi ħadd ifissirli d-differenza bejn suġġettività u oġġettività, kien naħseb jolqotli l-likk mill-ewwel billi jgħidli l-kliem huma suġġettivi u n-numri huma oġġettivi. Snin sħaħ fil-qasam finanzjarju, nilgħab man-numri, għallmuni kemm it-tfulija hija innoċenti u wara nuqqas ta’ sentejn minn dan il-qasam, il-virus li daħħalna f’darna daqskemm f’qoxortna reġa’ fakkarni kemm kultant l-esperjenza ma tgħallmek xejn. Madankollu bqajt affaxxinat bin-numri u llum wara ħafna reżistenza interna ħassejt li kelli nagħmel xi ħaġa permezz tal-istatistika mis-sit ourworldindata.org. Aktar milli diżgwid fuq in-numri nnifishom kien hemm diżgwid fuq l-interpretazzjoni tagħhom u saħansitra anki l-intelliġenza tagħna ġiet insulentata minn ħin għal ieħor bid-denominatur jitbiddel skont l-istampa li wieħed irid jagħti, bħal pereżempju Malta għandha l-ogħla rata ta’ testijiet u l-iżgħar rata ta’ infettati. F’virus li waħda mill-akbar problemi tiegħu hija n-nuqqas ta’ sintomi, l-ammont ta’ infettati huwa diffiċli ħafna biex jitkejjel, speċjalment f’sitwazzjoni fejn mhux kull pajjiż qed jagħmel l-istess numru ta’ testijiet u mhux kull ċittadin madwar l-Unjoni Ewropea għandu l-istess aċċess għal test. Għalhekk iddeċidejt li nkejjel xi ħaġa li hemm anqas argumenti fuqha, il-mewt. Meta wieħed jara l-grafika mill-bidu tal-virus sa issa*, meta kkumparata ma’ pajjiżi oħra fl-Unjoni Ewropea, Malta kellha suċċess, u tliet pajjiżi oħra biss kellhom rata anqas. Waqt li fl-UE kien hemm medja ta’ 321.3 mewt għal kull miljun, f’Malta kien hemm 12 biss. Meta iżda l-lenti tinżel fuq l-aktar żminijiet riċenti, u għalhekk ippreparajt grafika għal x’ġara fl-aħħar ġimgħa (mill-Ħadd 25/08 sat-Tnejn 31/08), tul dawn l-aħħar ġimagħtejn, tliet ġimgħat u erba’ ġimgħat rispettivament, l-istorja mhux biss tinbidel imma tinqaleb ta’ taħt fuq. In-numri għolja ta’ pożittivi matul ix-xahar ta’ Awwissu, irrispettivament mill-ittestjar għoli li jsir f’Malta kien il-preludju ta’ mwiet, b’rata ogħla minn pajjiżi oħra. Forsi l-ġimgħa li għaddiet kienet skerz, b’tliet imwiet li poġġiet lil Malta bit-tielet l-ogħla rata fl-UE, iżda anki jekk tikkunsidra fuq l-aħħar erba’ ġimgħat, minkejja li seħħew imwiet fl-aħħar ġimgħa waħda biss, Malta xorta waħda tinsab mal-ewwel nofs ta’ pajjiżi bl-aktar rata għolja ta’ mwiet. Jiena ninterpreta dan kollu li verament is-sitwazzjoni kienet mitlufa u kellhom jittieħdu miżuri ħorox biex is-sitwazzjoni ma tibqax tiggrava, li affettwaw il-libertà tal-poplu. Bħas-soltu min laħaq ħataf, ħataf, jew għall-inqas min ra sa mnieħru kellu r-riħ fil-poppa. Huwa daqstant ieħor kontradittorju li waqt li fl-aħħar ġimgħa donnu l-poplu ħa nifs, minħabba n-niżla fin-numru ta’ pożittivi, fl-istess ġimgħa kien hemm rekord ta’ mwiet. * Il-figuri huma sal-31/08/2020 . Jidher li kulħadd irid jiekol, imma mhux ħafna jridu jomgħodu. Jerġa’ anqas huma lesti li jaħsbu mnejn l-ikel fuq il-platt ġej. Il-biedja f’Malta tinsab fi kriżi, u skont il-bdiewa nnifishom il-moral tagħhom qiegħed fl-istess livell tal-art li minnha Imma ftit jidhru nkwetati b’din is-sitwazzjoni. sfortunatament ftit għandu leħen, u l-gaffa tal-iżvilupp mhux biss ħaditlu ħafna mill-art li darba kien jaħdem hu stess imma wkoll qed tordmu ftit Forsi jiena stess m’għandix għalfejn nistgħaġeb daqstant għax ġej minn familja li temgħet u kielet hi stess mir-raba, imma ħafna drabi ħassejt id-disprezz ta’ sezzjonijiet tas-soċjet à Maltija lejn il-bidwi, li l-kallijiet f’idejh sforz il-ħamrija jagħmluh jidher anqas sofistikat. Imma n-natura qatt Dan l-aħħar fil-midja lokali ħarġet aħbar li lill-bidwi poġġietu f’ilsien in-nies. "Il-prodott Malti jidher li għandu l-aktar pestiċida fl-Unjoni Ewropea." b’tipi ħafna anqas kbar, lil hinn mid-drammatiċit à tal-istess titlu ħarġu affarijiet oħra. Fost oħrajn ħareġ li dawn it-testijiet saru fuq pereżempju bżara ħadra waħda jew tnejn. Irħejtha lejn wieħed mill-irħula li r-raba u l-bidwi għadu jeżisti biex niddiskuti dan kollu. "Kif tista’ tkun reali b’test fuq ammonti tant żgħar. Jista’ survey tal-elezzjoni jsir fuq tlieta min-nies biex tħoss polz il-poplu?" Ħareġ li waħda mill-problemi kbar hija li dawn it-testijiet iqumu mijiet tal-liri u ma jsirux f’Malta għas-sempliċi raġun li f’Malta m’hawnx laboratorju li jista’ jagħmel testijiet speċifiċi. Il-pestiċida għandha l-prezz tagħha u l-bidwi mhux se juża l-pestiċida għalxejn b’xejn. Speċjalment meta tqis li l-qligħ għall-bidwi dejjem qed jittiekel aktar milli qed jittiekel il-prodott li joffri. Sakemm il-prodott jinqata’ fi żmien biżżejjed minn wara li jiġi applikat il-bexx, il-periklu jitlaq. Il-pestiċida bħall-mediċina. Sakemm tintuża b’mod tajjeb, l-effetti huma Ukoll, skont ir-regoli tal-Unjoni Ewropea kull tip ta’ pestiċida li jidħol fil-pajjiż għandu jkun reġistrat fil-pajjiż. x’jifhem li ċertu pestiċidi qegħdin jidħlu speċifikament f’Malta biss. Il-bidwi li tkellimt miegħu b’tant pjaċir, jirribattiha bis-saħħa kollha. "Taħseb li dawn il-kumpaniji multinazzjonali se jinvestu f’tip ta’ bexx għalina biss, meta in-numru tagħna kkumparat ma’ ta’ pajjiżi oħra huwa sempliċiment tikka? Għalihom dan ma jagħmel ebda sens finanzjarju." insibha diffiċli nemmen li barra minn Malta fejn hemm kumpaniji enormi wara l-prodotti agrikoli, u bla dubju għalihom il-profitti jiġu l-ewwel u qabel kollox, iħaddnu etika għola minn tal-bidwi Malti. Il-bdiewa qegħdin jaqblu mal-ħafna stqarrijiet ta’ xjenzisti li d-dinja għaddejja mit-tibdil Huwa l-bidwi li jħoss fuq rasu t-tibdil ix-xemx taħraq aktar, u aktar minn hekk il-wasla ta’ ċertu parassiti ġodda li ġġib magħha din il-bidla. Dawn l-aħħar tlett snin pereżempju waslet parassita ġdida li attakkat b’mod speċjali t-tadam. Laqatni fil-laħam il-ħaj. Naraha frotta umli li tista’ ddaħħalha ma’ Dan l-aħħar spiċċajt nqatta’ flieli flieli kull tadama biex innaddafha . Ftit jiem ilu, imma rnexxieli tadam sabiħ, aħmar nar. Ma stajtx ma nixtrihx. t-tadam bl-apparenza tiegħu kien gidimni ferm qabli. Kien togħma tal-plastik. Kien ta’ barra. Jista’ l-pajjiż tagħna jippermetti li l-prodott tagħna tant bnin li jinqata’ fl-istess jum li jasal fil-platt tagħna ma nibżgħux għalih? Il-kelma organic bħalissa hija l-kelma tal-moda ta’ bħalissa. Imma kemm verament dawn Il-prodott jiġi affetwat mhux mill-bexx biss. It-tniġġis fl-arja jaffettwa daqstant ieħor. forsi aħjar kumpaniji li jpinġu lilhom infushom bħala organiċi qegħdin mat-toroq, mnejn jgħaddu eluf ta’ karozzi jdħaħħnu kuljum. Ma jiddistingwux lanqas bejn prodott lokali u prodott importat, li min jaf kemm inqata’ qabel u kellu jiġi trasportat u għalhekk ħammeġ xi ftit jew wisq l-ambjent. "Il-pitkalija għandha bżonn riforma immedjata bħal kif kellha l-pixkerija. M’hemm sistema ta’ xejn. Lanqas biss inkunu nafu kemm qed indaħħlu mill-istess prodott u x’domanda hemm għalih ħalli nieħdu prezz ġust. M’hemm traċċibilita ta’ xejn. Tagħti ħarsa lejn is-soqfa mtaqqba biżżejjed inti biex tinduna kemm qiegħda fi stat ħażin. Il-prodott tagħna għandu jkun preżentat bl-aħjar mod possibbli, wara kollox l-ewwel ma tiekol l-għajn. rridu nibdew minn ras il-għajn, cioe mill-pitkalija. Il-bidwi huwa mgħaffeġ wisq biex jaħdem fuq marketing tal-prodott tiegħu. Għandu bżonn l-għajnuna mill-pajjiż, li qed jipprovdi huwa parti mill-ġid nazzjonali li m’huwiex imħallas ġustament għalih, bħal kif inġustament kultant tara prodott medjokri ta’ barra fil-kannestri tagħna." Il-bidwi wkoll qed jonqoslu r-raba li jaħdem tant li qiegħed jaħdem l-istess raba jum wara ieħor mingħajr ma jkollu għelieqi li jtihom nifs. Is-sostennibilit à qed tiġi affettwata meta tqis li qed ngħidu li l-bdiewa qed jonqsu. Imma, is-sistema preżenti ma tippermettix li r-raba jdur minn bidwi għall-ieħor b’mod naturali. tal-istat li ma tibqax tinħadem għax bidwi jżarma, jirtira jew imut tiġi ppreżentata f’tender. Bħalissa, nies mhux bdiewa qed japplikaw għal din l-art għal skopijiet ta’ rikreazzjoni u qed jgħollu l-prezz għal madwar € 40,000 it-tomna, prezz impossibbli u bla ebda sens ekonomiku għall-bidwi. mir-referendum tal-UE jiġi mwiegħed li din is-sistema se tiġi rranġata. Huwa b’hekk biss li bidwi ġenwin jista’ jkabbar l-operat tiegħu u jibqa’ sostenibbli. Partit wara partit wiegħed fil-manifest elettorali li din is-sistema se tinbidel imma sa issa kienet wegħda fiergħa. F’ġieħ l-agrikoltura u s-sens komun, huwa importantissmu li din il-bidla sseħħ." Ftit ġimgħat ilu ħarġet aħbar li l-pajjiż sinjur tal-Qatar kien qed jiffaċċja nuqqas ta’ L-ikel ta’ dan il-pajjiż huwa kważi kollu importat u minħabba tensjonijiet diplomatiċi ħafna pajjiżi ddeċiedu li ma jesportawx ikel lejh. Aħna ‘l bogħod minn hekk, imma ma nistgħux nippermettu li l-biedja tmur il-baħar u niddependu kompletament minn barra. Malta hija gżira u l-importazzjoni ġġorr prezz għola. Li għandna ġewwa rridu nibżgħu għalih. Bħal kif irrealizzajna li l-frawla Mġarrija hija speċjali, irridu nirrealizzaw li l-bidwi Malti huwa daqstant ieħor speċjali. Ma jagħmilx sens li l-Olandiżi jieklu l-patata tagħna u aħna nieklu l-patata tagħhom għax irħas. Il-biedja ħobżna daqs il-ħobża. Dan l-artiklu deher fit- Torċa ta' nhar il-Ħadd, 19 ta' Awwissu, 2018. rappreżentata fit-Tazza tad-Dinja, imma b ħalissa rappreżentata b’mod eżaġerat f l-aħbarijiet dinjija. Ftit jiem ilu, il-president Nicolas Maduro, l-eredi tal-kariżmatiku Hugo Chavez reġa’ ġie elett bħala l-president tal-pajjiż imma dan ir-riżultat sempliċiment ikkonferma kull dubju li kien hemm fuq dan il-persuna tant li pajjiż wara ieħor qiegħed jiddikjara li mhux se jirrikonoxxi ir-riżultat ta’ din l-elezzjoni meqjusa b ħala frawdolenti mill-bidu sal-aħħar. Forsi l-idjoma Venezwelana, ‘aktar iswed minn ħalq ta’ lupu’ hija sfortunatament l-aktar mod brutali imma preċiż li tista’ tiddeskrivi s-sitwazzjoni preżenti. F’pajjiżna għandna komunità ta’ Venezwelani u għalhekk ħassejt li huwa dmir li nisimgħu aktar milli minn ħalq il-lupu, minn dawk li għexu u għad għandhom qrabathom f’pajjiż li bħalissa jidher mimli ilpup. Ma’ min tkellimt mhux kulħadd wasal Malta bl-istess mod. Min qiegħed Malta wara li kien Spanja, min ġie dirett mill-Venezwela u min qiegħed hawn għax applika għal ażil minħabba li xogħlu ta’ ġurnalista ġabu fl-inkwiet mal-awtoritajiet tal-pajjiż, imma kollha jibdew billi jirrakuntaw l-istess sitwazzjoni, "Fil-pajjiż hemm skarsezza enormi ta’ ikel u mediċini." tgħidli li bħalissa ma tistax taqbad u tmur is-supermarkit meta trid inti. Tista’ tmur biss skont in-numru tal-karta tal-identità tiegħek. Jekk pereżempju n-numru tal-karta tal-identità tiegħek jispiċċa bin-numru tlieta, tista’ tmur Aktar minn hekk ċerti prodotti huma biss disponibbli għal min juri l-karta ta’ sħubija fil-partit ta’ Maduro, li ovvjament tmur kontra l-kostituzzjoni tal-pajjiż. Ħafna drabi dawn huma prodotti li ġejjin mill-Messiku u lanqas jgħaddu minn kriterji bażiċi sanitarji. Imma n-nies xorta tistenna fil-kjuwijiet għal sigħat sħaħ sabiex takkwista il-lussu ta’ L-ikel neċessarju sar il-prijorità għall-Venezwelani. Ma tistax taħseb kif se ttejjeb lilek innifsek, x’tixtieq tistudja jew x’tixtieq tinvesti għax moħħok jaħdem biss kif se takkwista l-ħobża għal dik il-ġurnata. Il-mediċini daqstant ieħor skarsi, imma dawn ikkonvertew ruħhom f’lussu. "In-nuqqas ta’ mediċina qed iwassal li jmutu n-nies minħabba l-iċken infezzjoni, riħ jew ażma." nistaqsi jekk jweġġagħhomx il-fatt li l-Venezwela hija l-ħin kollu fl-aħbarijiet, it-tweġiba hija daqstant ieħor unanima. Kuntrarju ta’ hekk, jinħass ħafna għatx li l-komunità internazzjonali tkun taf x’inhu għaddej f’Caracas u l-bqija tal-Venezwela. "Għandna bżonn l-għajnuna sabiex inwaqqgħu dan ir-reġim Li jweġġani l-aktar huwa li biex ngħid xi ħaġa pożittiva fuq pajjiżi għandi bżonn nikkonjuga l-verbi fil-passat." Wieħed minnhom jgħidli li aktar milli uġigħ iħoss mistħija, kif ukoll frustrazzjoni li ma jista’ jagħmel xejn minn hawn ħlief li forsi jgħin lil qrabatu bil-ftit flus li jista’ jibgħat minn hawn. Persuna oħra tgħidli li jweġġagħha huwa mhux l-aħbarijiet imma l-fatt li dan kollu ġab lil Venezwela bħala l-pajjiż bl-akbar rata ta’ omiċidji fid-dinja waqt li Caracas sena wara sena qiegħda tikkonferma ruħha bħala l-aktar belt perikoluża fid-dinja. L-effetti ta’ dan kollu ovvjament ukoll qed jinħassu mal-bqija tal-Amerika ta’ Isfel. Ħafna Venezwelani qed jispiċċaw jaħarbu mill-pajjiż u jippruvaw isibu kenn u ħajja aħjar f’pajjiżi bħall-Kolumbja, Brażil, Perù, iċ-Ċile u Ekwador. jemigra għal xejn b’xejn imma sempliċiment minħabba raġunijet ta’ sigurtà u motivi umanitarji." drabi l-ġudizzju fuq tmexxija jkun l-aktar ġust meta jintiżen il-legat li din tħalli Hugo Chavez kellu ċertu kariżma, u nimmaġina li ħafna nies, jiena wieħed minnhom, kellhom introduzzjoni lejn il-Venezwela minħabba fih. Illum ilu ħames snin mejjet. Nicolas Maduro, il-president attwali ġie magħżul minnu. Għalhekk il-mistoqsija hija, Chavez kien isib soluzzjoni għal x’qed jiġri bħalissa, jew dan kollu huwa konsegwenza tat-tmexxija tiegħu? Din id-darba, il-kelma unanima li ntużat għal din il-mistoqsija hija "aċċelerazzjoni". Il-kriżi teżisti kawża ta’ ħafna deċiżjonijiet ta’ Chavez. tas-sitwazzjoni kienet ilha tiġbed lill-pajjiż ‘l isfel, Maduro, bl-inkompetenza u korruzjoni tiegħu sempliċiment żied aktar tagħbija sabiex kull waqgħa tkun aktar b’tisbita. "Chavez kien oratur, u kien kapaċi jinħeba wara maskra li ppermettitlu jżomm il-poter. Fi żmienu ż-żejt għola b’mod inkredibbli, (u għal pajjiż li għandu dan ir-riżors, is-sitwazzjoni kienet manna mis-sema), imma minflok mexxa l-pajjiż aktar il-quddiem bis-saħħa ta’ hekk, seraq kemm felaħ u llum qegħdin fejn qegħdin." Chavez innazjonalizza ħafna kumpaniji kbar tal-pajjiż. Minn simenteriji, sa kumpaniji tal-ħalib, sa lukandi sa ċentri taz-zokkor. Dan kollu ta lok għal aktar u aktar korruzjoni. L-akbar diżastru iżda kien il-kontroll strett tal-lira Venezwelana, il-Bolivar, fejn irrestrinġa lill-Venezwelani milli jużaw id-dollaru Amerikan. Waqt dan il-kontroll strett, ħafna kumpaniji ġew imwaqqfa bi skopijiet kriminali fejn kienu jitolbu d-dollari Amerikani bi prezz speċjali bil-premura li jimportaw il-prodotti elementari lejn il-pajjiż. Iżda l-fatt huwa li ħafna minn dawn il-kumpaniji mhux veru kienu joperaw u l-uniku skop tagħhom kien li jbiegħu l-istess dollari Amerikani fit-triq b’mod illegali u jagħmlu profitt kbir minn fuqu. Il-kumpaniji l-oħra legali li kienu jimxu kif suppost kellhom anqas aċċess għad-dollaru Amerikan minħabba li l-proċess ta’ bejgħ ta’ dollaru Amerikan kien isir permezz ta’ rkant. Il-kumpaniji illegali baqgħu jgħollu u jgħollu r-rata tal-Bolivar vis-a-vis id-dollaru Amerikan u minħabba f’hekk splodiet l-inflazzjoni. jirregolarizza l-prezz tal-prodotti bażiċi bħal ħalib, ħobż, dqiq u mediċina, imma spiċċa jħallas prezz għoli wisq għalhekk. Dan il-kontroll wassal lill-pajjiż fis-sitwazzjoni redikola li f’ħafna drabi l-materja prima saret tiswa aktar mill-prodott innifsu. Kumpaniji kbar li kienu ilhom jaħdmu fil-pajjiż għal aktar minn erbgħin sena bħal Kellogs, Chevrolet u Firestone kollha għalqu l-fabbriki tagħhom fil-pajjiż u dan wassal sabiex ħafna prodotti jiskarsaw aktar. F’termini ta’ numri, matul is-sena li għaddiet, l-inflazzjoni kienet qrib l-2000%, numru akbar minn dak tad-dinja kollha f’daqqa. F’sitwazzjoni hekk l-elezzjoni kapriċċ. L-aħħar ftit enerġija li kien baqgħalhom dawn il-Venezwelani kienet kemm jikkonfermaw l-assurdità li għaddej minnu l-pajjiż. L-elezzjoni ma kienetx imsejjħa mill-Parlament Nazzjonali imma minn Assemblea li ġiet kreata fl-2017 minn Maduro stess waqt li l-kummissjoni elettorali kienet imsawwra min-nies qrib tiegħu, u numru ta’ partiti li qegħdin joffru oppożizzjoni ġew illeġitimizzati. Il-fatt li l-pajjiż għandu aktar minn mitejn priġunier politiku jitkellem waħdu. qed tiġġieled kontra lupu li diġà ħatfek minn għonqok, tista’ biss issejjaħ għal għajnuna esterna. Dan l-artiklu deher fuq ta' nhar il-Ħadd, 3 ta' Ġunju, 2018. F’wieħed mill-Palk Ħieles li Inizjamed torganizza ta’ kull xahar, Rebecca Borg tkellmet b’mod umoristiku dwar ir-relazzjoni li għandha mal-lingwa Maltija. Borg hija Maltija li tgħix u trabbiet f’Malta imma li ġiet mgħallma l-lingwa Maltija bħala lingwa sekondarja. L-aċċent tagħha xehed dan u forsi huwa faċli ħafna li sempliċiment tqis lil din il-persuna bħala sempliċiment tal-pepe, u li hi kompletament favur li l-lingwa Maltija tiġi mgħallma bħala lingwa barranija, jew li tinqata’ darba għal dejjem. taħt ħafna aċċenti, l-istess bħalma ssib taħt il-qxur, hemm ħafna stejjer u emozzjonijiet moħbija. L-intervent ta’ Rebecca kien fi Frar li għadda u qisu kien antiċipazzjoni għal dak li kellu joħroġ ftit ġimgħat wara fuq din il-lingwa li issa qed toqrob lejn l-elf sena, u li żammet ruħha attiva billi dejjem kellha tiġġieled. Il-lingwa Maltija hija mdorrija tiġġieled, hija bħal dik il-fjura li tixref minn qalb ix-xquq minkejja l-anqas ħamrija possibbli, imma b’xi mod tferrex għeruq u ssebbaħ b’lewnha. mir-romantiċiżmu, Rebecca tgħidli li fl-iskola primarja tas-sorijiet jekk titkellem bil-Malti kont jew taqla’ daqqa bir-riga tal-metru jew tinżamm ġewwa meta sħabek ikunu qegħdin jilagħbu barra taħt ix-xemx. "Kont imdawwra b’kotba miktuba bl-Ingliż u dawn tawni sens li jekk irrid nimxi ‘l quddiem irrid inkun tajba ħafna bl-Ingliż." Biss lil hinn mill-konfini tal-iskola, fil-post tant għall-qalb it-tfal ta’ dak iż-żmien, il-bandli, kienet tħoss in-nuqqas tal-Malti. "Għandi memorji antipatiċi ta’ kif ma stajtx nintegra ma’ ċertu tfal li kienu jitkellmu bil-Malti biss, u għalhekk ma stajtx nagħmel ħbieb faċilment ma’ kulħadd." Tkompli tgħidli li l-lezzjoni tal-Malti kienet issir bl-Ingliż, u għalhekk ċertu frażijiet li huma naturali għal min jitkellem bil-Malti, spiċċaw jew aljeni jew ħaġa moħġaġa għaliha. Ħafna jaħsbu li l-Malti u l-Ingliż qegħdin fi ġlieda kontinwa u li dejjem jista’ jkun hemm rebbieħ wieħed biss. Imma dan huwa mod magħluq wisq kif tħares lejn is-sitwazzjoni. Lingwa ma teskludix oħra, anzi tqarrbek lejn lingwa oħra, bħal kif kull sport jippreparak għal sport ieħor. L-għawm jagħmel tajjeb lil min jiġri fit-tul u viċi-versa. Il-lingwa wkoll mhijiex sempliċiment mezz ta’ komunikazzjoni. Il-lingwa hija wkoll identit à . "Inħoss kunflitt kbir fl-identit à tiegħi. Meta kont tifla u kont inkun il-bandli, it-tfal li kienu jitkellmu bil-Malti, ma kienux jilagħbu miegħi, jew kienu ‘jgħajruni’ barranija jew kienu iġagħluni nistħi b’tgħajjir, li ma kontx naf inlissen sentenza sħiħa bil-Malti. Ikolli ngħid li inħoss li l-identità tiegħi hija aktar marbuta mal-Mediterran milli Maltija. inħossni barra minn posti hawnhekk minħabba li maqtugħa mill-kultura intrinsika Dan l-aħħar qed niltaqa’ ma’ numru ta’ persuni li trabbew bħal Rebecca bil-lingwa Maltija bħala sekondarja imma meta kibru għamlu sforz kbir sabiex jiksbu ħakma aħjar tal-lingwa Maltija. li fl-adoloxxenza tiegħi kont naħseb li l-mużika tal-Beatles hija tajba biss biex tiġbor l-għanqbut, imma meta kbirt bdejt napprezza l-kobor tal-mużika tagħhom. Huwa daqstant ieħor fatt li l-mużika Maltija bħalissa qiegħda tgħaddi mill-aqwa żmien tagħha b’bands bħall-Brikkuni u l-Brodu li jsibu fl-ilsien Malti l-aħjar mod kif jesprimu rabja, melankolija jew ħlewwa. Naħseb ukoll li ħafna qegħdin ifittxu l-għeruq tagħhom, jonkella din hija kawża tal-maturit à tal-pajjiż li jidher li qiegħed jaqta’ l-ktajjen kolonjali li dejjem xekkluh. "Bħala adulta tħarriġt fil-lingwa Maltija waħdi. nikseb kunfidenza nitkellem bil-Malti sabiex inkun nista’ niffunzjona tajjeb fis-soċjet à Maltija. Waqt li m’għandniex nitilfu l-Ingliż, għandna nagħtu aktar importanza lill-Malti. Irid ikun hawn sforz ko-ordinat sabiex inkunu aktar artikolati u nesprimu l-emozzjonijiet u l-arti tagħna fiż-żewġ Għandu jkollna vokabularju Malti li bih nistgħu niddsikutu affarijiet li huma tabu u kontroversjali. Pereżempju, jiena bħala ġenitur sibtha diffiċli ħafna nispjega lil binti bil-Malti ċertu affarijiet tal-iżvilupp fl-adolexxenza. Dak iż-żmien sa fittixt fil-librerija imma ma sibt xejn, u li kelli bilfors nispjega bl-Ingliż." Lura fis-seklu dsatax il-lingwista Franċiż Ferdinand de Saussure kien stqarr li s-sistema lingwistika hija serje ta’ ħsejjes differenti magħquda ma’ serje ta’ ideat Il-lingwa Maltija hija parti minn din is-sistema. F’soċjeta li dejjem qed tevolvi u tikber, il-lingwa Maltija tikber tista’. Sakemm tiġi rrispettata minn ta’ ġewwa u minn ta’ fuq stess. Dan l-artiklu deher fuq tad-29 ta' April, 2018. f’daqqa – u għajtet: “Jien Maltija! ikasbarni, - miskin min jidħak bija!” Hekk kienet il-burdata ta’ dan il-pajjiż bħal-lum ġimgħa. Biss ma naħsibx li Rużar Briffa ħassu kburi b’min ħanxar dawn il-versi. Għax jekk artist joħloq biċċa arti ma jixtieqx jara xogħlu biex jingħalqu l-imħuħ, u biex tintuża bħala żbandola lejn min hu differenti minnu sabiex għal ftit minuti jħoss superjorit a. F’dinja tal-annimali, it-tiġieġa li tbid bajda ma tixtieqx tara frottha titwaddab lejn ħaddieħor sabiex tumiljah, imma bħala ikla u sustanza. Forsi wkoll bħala dermatologu, li kieku għadu ħaj u ma ħalliniex qasir il-għomor, il-poeta Briffa kien ikun jista’ jispjega aħjar kif il-ġilda tagħna l-Maltin taf tkun sensittiva għall-aħħar fuq xi ħaġa, imma ħarxa u tiflaħ għal kollox f’sitwazzjonijiet oħra. Aħbar ta’ ġuvni ta’ erbgħa u għoxrin sena jitlef ħajtu traġikament hija dejjem kerha biżżejjed biex tħassar burdata ta’ Ħadd filgħodu li minkejja li għadu Marzu sebaħ bix-xemx tiddi u l-baħar ikħal ileqq. Biss minflok il-pajjiż ħass dieqa lejn dan it-tali u rrifletta fuq il-ħafna tajjeb tiegħu, ħass biss mibegħda lejn kull persuna li ma nzertatx twieldet fuq din il-blata. Ovvjament kull min inzerta twieled fil-Bulgarija u bħalissa qed jgħix f’dan il-pajjiż sar għadu pubbliku numru wieħed tal-poplu ħanin Malti. Il-Bulgari nbidlu f’għedewwa pubbliċi numru wieħed. Ħafna saru mħallfa, jaħilfu li kellhom il-poter f’idhom jiddeportaw ‘il barra kull min ġie minn dan il-pajjiż li għandu bandiera bajda, ħadra u ħamra, u li għal numru sew ta’ Maltin jfisser btala mingħajr ma tiżbanka. għamilhiex ta’ mħallef, għamilha ta’ avukat tax-xitan. Qabel biss rifes l-għatba tal-qorti, numru ta’ gazzetti lokali ppubblikaw ritratt tal-persuna li allegatament b’daqqa ta’ ponn bagħat lil xi ħadd id-dinja l-oħra. Xprunaw it-theddid u l-kżenofobija. ta’ paċi kif wara kollox jixhed ismu ġie ddikjarat bħala post ta’ gwerra ċivili bejn Maltin u barranin. It-Tnejn filgħodu sebaħ jum ġdid. Kellu jkun il-jum li fih adoloxxenti Bulgaru, wieħed mill-ħafna mijiet li hawn f’Malta li apparentement jaħdmu hawn u qed jgħinu ekonomija ta’ gżira tara numri li qabel qatt ma ħolmot bihom jittella’ l-qorti. Filgħodu, il-postijiet tax-xogħol flimkien mal-ħwienet tal-merċa, tat-te, u l-ġodda li għandna tal-kaf è inbidlu fi qrati. Is-siti soċjali komplew bil-kżenofobija u razziżmu tagħhom tant li s-sit ta’ Facebook kellu jimblokka il-paġna tal-allegat qattiel . Sadattant, permezz ta’ poster b’Malti mkisser il-Moviment Patrijotti Maltin ħabbru li lejn tmiem il-ġimgħa se jorganizzaw dimostrazzjoni għax it-tfal Maltin qegħdin jiġu msawwta mil-barranin. Wara, ħarġet aħbar. Ma kienetx aħbar bi statistika li tgħid li Paceville bħala post notturn dejjem kellu ċertu inċidenti, anke meta kien ikun hemm kważi Maltin biss, tant li għal ħafna żgħażagħ Maltin li jitħallew imorru f’Paceville kien qisu qed jitolbu viża mingħand il-ġenituri tagħhom. Jiena kont wieħed minnhom. Lura fid-disgħinijiet, Paceville ħalla mpatt anke fuq Frans Sammut, il-kittieb ċelebri ta’ Il-Gaġġa u Samuraj fost oħrajn, tant li kiteb rumanz b’dan Le, l-aħbar kienet li l-persuna Maltija li tilfet ħajjitha ma nstabitilha ebda sinjal ta’ Ma ħarġux wisq apoloġiji. Sadattant jidher li kollox mar għan-normal. Il-problemi kollha tal-pajjiż mhux minħabba l-Bulgari għax wara kollox dawn mhux suwed u ma jagħtux daqstant fil-għajn. Il-mibegħda Dan l-artiklu deher fuq It-Torċa tal-Ħadd, 25 ta' Marzu, 2018.