'Il-Belt qisha tfajla sabiħa mlibbsa ċ-ċraret,' qaltli hi filwaqt li għajnejha ħarsu fil-vojt bħal daqs li kieku qed tipprova tiftakar tifkira mbegħda ta' tfulita. 'Il-Belt saret maħmuġa u mitluqa,' qalli hu filwaqt li madwarna għaddew mgħaġġla qishom mġienen ħaddiema, turisti u xerrejja tul Strada Rjali kollha. 'Il-Belt inbidlet għall-aħjar,' qalli xi ħadd ieħor hekk kif ħarisna 'l fuq il-Port il-Kbir mis-sur ta' Santa Barbara. Il-Belt Valletta mihiex fortizza, jew raħal kbir, jew sit storiku jew ċentru kummerċjali. Il-Belt hi simbolu. Hekk fassala il-Gran Mastru La Valette, u hekk tibqa għal dejjem. Il-Belt hija simbolu ta' twelid ġdid ta' pajjiż, hekk kif tixhed il-kitba fuq il-midalja kommemorattiva li ħareġ La Valette b'tifkira. Il-kliem huma 'MELITA RENASCENS' – Malta Titwieled mill-Ġdid. Il-Midalja Kommemorattiva ta' La Valette bil-kliem MELITA RENASCENS L-istorja ta' Malta moderna tista' tgħid tibda mill-bini tal-Belt. Il-Belt Valletta hi r-Rinaxximent Malti. Rinaxximent tardiv vera, meta tqis li ftit kilometri 'l fuq, fir-Repubbliki Taljani, kienu ilhom mal-mitt sena u fuqhom li ħassew dan ir-Rinaxximent. Iżda Malta dak iż-żmien kienet iktar marbuta ma' Sqallija u Spanja, u hemmhekk, bħall-bqija tal-Ewropa, ir-Rinaxximent dam aktar ma nħass. L-Ingilterra kellha l-ewwel Re Rinaxximentali biss fl-1509 taħt Enriku VIII, u damu sal-1558 u l-inkurunazzjoni t'Eliżabetta I biex jiġu kulturalment f'tagħhom. Iżda tardiv kemm hu tardiv, xorta waħda dan hu Rinaxximent. Dan hu l-perjodu Mannerista maqbuda bejn l-eleganza ta' Brunelleschi, Alberti u Da Vinci, u d-drammatiċita ta' Borromini u Bernini. Dan kien iż-żmien li fih Ġulju II fl-1506 ħatt il-Bażilika ta' San Pietru biex jibni waħda ikbar u isbaħ. Ħamsin sena wara La Valette ħa deċiżjoni simili, u fost it-tifrik tal-Assedju waqqaf monument u tempju lill-Malta ġdida. Il-Belt ma tridux tarawha llum, mdawwra bil-kruhat tax-xatt ta' Tas-Sliema u Tigne, imblukkata mis-swar tal-Furjana, u assedjata mill-vapuri u t-tarzna. Arawha kif rawha dawk il-Maltin mġewwħin u fqar wara l-Assedju, jew kif rawha dawk il-kavallieri mfarrka u għajjiena li fil-verita riedu jabbandunaw il-gżira. Żgur mhux forsi lil La Valette għaddewh b'miġnun, u mid-dokumenti nafu sew li minkejja l-istima kbira lejn il-qlubija tiegħu, ħafna kienu dawk li kienu jqisuh arroganti. Iżda emmnu fil-ħolma tiegħu. Veduta tal-Belt (Seklu 18) Domna kważi 75 sena biex nerġgħu nibnu t-Teatru Rjal, u xorta ma ġibnihiex żewġ. Is-swar tal-Belt telgħu f'5 snin. Minkejja li l-ewwel pjanti uffiċjali kienu ta' Francesco Laparelli, inġinier għas-Santa Sede, il-bini ġie fdat lil perit Malti Ġlormu Cassar. La Valette ma kienx jimpurtah wisq minn fejn huma n-nies. L-importanti li x-xogħol isir tajjeb. Dan hu l-ispirtu veru tar-Rinaxximent: il-preġju tal-kwalita tant maħbuba mill-Fjorentini tas-seklu ħmistax kienu għadu jinħass. U hekk twieldet din it-tfajla sabiħa, u dik l-għera tas-swar bdew ilibbsuha lbies fin. L-aħwa Cotoner li qabbdu lil Preti għall-irtokk, Aloph de Wignacourt li sqieha ilma frisk, Manoel de Vilhena li taha tbissima teatrali, u Emanuel Pinto de Fonseca li libbisha rakkmu mill-isbaħ fil-ġebla Maltija. Imbagħad ġie Napuljun, u ħabba, iżda niesu m'għarfuhiex, u l-Maltin fdewha b'demmhom. Anke l-Ingliżi, li sabu ruħhom f'kultura barranija, tgħallmhu jħobbuha, u tawha l-Main Guard, il-momunenti tal-ġonna ta' Hastings, il-Katidral Anglikan, u t-Teatru Rjal. Imbagħad ġiet il-gwerra. Għad irridu nagħmlu kont ta' xi tlifna fit-Tieni Gwerra Dinjija. Il-ġrieħi għadhom ma fiequx. U l-Belt sfat vittma, flimkien mat-Tlett Ibliet, tar-regħba tal-bniedem. Anzi, konna xxurtjati u ma tlifniex daqshekk. Iżda meta rajnieha hekk imkasbra, stkerraħniha. Kien hemm żmien fejn bdejna nerġgħu nitħabbu magħha, u l-ħamsinijiet u s-sittinijiet gerrbu ħienja. Iżda ġie għadu ikbar mill-bombi. Mal-progress ġew il-flus, u mal-flus l-injoranza. M'hemm xejn iktar perikoluż fid-dinja mill-injorant għani. Il-Belt ma missewiex, iżda minflok daru għal-oħtha ż-zgħira; tas-Sliema. Dak li ma qerdux il-bombi Ġermaniżi, qerduh il-gafef Maltin, u n-nies għamew bil-kumdita moderna. 'Sibna l-ġid u għeriqna fih,' qalli anzjan ftit ilu. U miegħu għerqet il-Belt. Niesha bdew jitilquha. Dawk li ħabbewha abbandunawha, u t-tfajla sfat ltiema. U ħadd ma ta kas, għax kulħadd ħassu pulit u modern. Kulħadd kellu karozza, u lit-tfal inkellmuhom bl-Ingliż għax qisu meta tgħidha bl-Ingliż, tkun iktar profonda l-ħaġa. Imbagħad ġiet is-sena 2004. Konna ilna nistennew u niġġieldu fuqha dik is-sena. 'L-Ewropa hi l-ġejjieni' qal wieħed, u l-ieħor beda jżeffen fin-nofs l-Isvizzera. Iżda f'nofs dik it-taqbida nibtet mistoqsija, 'Aħna min aħna?'. Ħabat ukoll iż-żmien tal-informatika, u ħafna iktar nies bdew jaraw lil hinn minn xtutna. Iż-żgħażagħ kienu għatxana għall-istudju barra, u l-ajruplani 'low cost' fetħulna iktar il-bibien. U ħarisna madwarna u rajna t-telqa u l-ħmieġ. U bil-mod il-mod bdejna niċċaqalqu. Kultant ingergru biex ingergru, u ma nindunawx kemm inbidlu l-affarjiet f'pajjiżna f'temp ta' ftit snin. F'għaxar snin daħal id-divorzju, l-unjoni ċivili, skejjel tal-Gvern mħallta, proġetti estensivi ta' restawr, proġetti kbar ta' infrastruttura, etc etc...u għad fadal ħafna xi jsir. Iżda l-proċess beda, u l-iktar ħaġa importanti hi li dan il-proċess beda l-ewwel fost in-nies 'komuni'. U m'hemmx post aħjar fejn wieħed jista' jibda jara dan il-proċess jekk mhux ġewwa l-Belt. Miniex ser nitkellem fuq il-proġetti l-kbar, għax dawk ġew wara, u ħaqqhom diskussjoni għalihom. Iżda dawk l-affarjiet ċkejknin. Dawk iż-żewġ gallariji iżolati li ħadu dawra u laqgħa żebgħa. Dak il-ħanut solitarju li rranġa l-faċċata. Dawk iż-żewġ negozjanti li investew fil-Belt flok għamlu bħall-merħla u marru tas-Sliema. U l-Malti pikuż, u kif jara ta' maġenbu jirranġa jimpika u jipprova jagħmel aqwa. Bil-mod il-mod, bdejna nieħdu ħsieb lit-tfajla. 'Il-Belt ħadet nifs ġdid,' qalli Belti mill-antiki, 'iżda ma nafx hux in-nifs ta' ħajja ġdida jew in-nifs tal-affan'. Ħsieb ikrah, iżda ħsieb onest. Qegħdin f'salib it-toroq, u l-għażla hi f'idejna. Ma nistgħu nistennew l-ebda gvern jew mexxej, iżda trid tiġi minna. Għażliet żgħar, iżda importanti. Ma ninsewx li dawk l-ewwel Beltin ma kinux biss Maltin jew barranin. Kienu taħlita ta' nies li emmnu fil-kliem MELITA RENASCENS, u għaddsu rashom għax-xogħol. Pjazza San Ġorġ La Valette tana ħolma, iżda waħdu ma kien jasal imkien. U jekk tmut il-Belt, tmut dik il-ħolma, u magħha tmut dik it-tfajla sabiħa. U jekk m'aħniex kapaċi nieħdu ħsieb is-Sbuħija, mela verament aħna poplu fqir.
Melita Renascens