F'ċerti mumenti narani li nħoss li naqset wisq il-fiduċja fis-sewwa. Niftakar meta wieħed neguzjant, fiż-żmien meta konna fl-Oppożizzjoni u kien Mintoff fil-Gvern, kien ġie u qal lil missieri: "Xi tridu tgħidu biha, din li vvinta Fenech Adami, li s-Sewwa jirbaħ żgur? Bis-sewwa tmorru l-Ġenna, forsi, imma mhux Kastilja!" Fil-fatt, kif nafu, Eddie Fenech Adami spiċċa biex mar Kastilja bis-Sewwa, u dam hemm mhux ħażin. Ra ma' wiċċu. La rebaħ bil-qerq, u lanqas tilef bil-qerq. Rebaħ fil-fier u, meta tilef, tilef ukoll bil-fier, u mbagħad reġa' rebaħ bil-fier. Għal xi żmien, il-pajjiż kien reġa' ġieb ruħu jemmen fis-Sewwa. Bil-kelma 'sewwa', nifhmu biha l- , u nifhmu biha ir- Is-sewwa kontra l-gideb, kontra l-qerq, kontra t-tgħawwiġ, kontra t-tbagħbis. Timxi rett tfisser timxi b'ġustizzja. Tagħmel dmirek sewwa jfisser tagħmlu kif suppost, kif tgħid ir-regola. Ħadd ma jippretendi li l-bniedem ma jiżbaljax, jew li jagħmel dejjem kollox bil-perfezzjoni. Jekk anki l-magni kultant imorru żmerċ, aħseb u ara l-bniedem, li jibdel fehemtu l-ħin kollu, u jsib it-tentazzjoni tiġri warajh. Iżda jekk bniedem idaħħal f'moħħu li jeħtieġ li jżomm l-ordni u jagħmel dak li huwa mitlub minnu, almenu jiżgarra inqas. Diżgrazzjatament, hawn min jemmen li ma jirbaħx ħlief bil-qerq. Kien hawn għorrief li għallmu hekk: Macchiavelli wieħed minnhom. Iżda wkoll hawn ħafna iktar numru ta' injoranti li jaħsbu dan. U hawn iktar minn dawn, għaliex il-qerq iqarraq: ħafna jaraw it-trijonf tal-qarrieq, u jitqarrqu. Mhux l-injorant biss jaqa' fit-tentazzjoni. Il-qarrieq jidħol fir-radda u jibda jaħseb li ma hemmx triq oħra. Jibda jara lil min jemmen fis-sewwa bħala imbeċilli. U tispiċċalu l-fiduċja li huwa jista' jasal għas-suċċess bis-sewwa. Meta pajjiż jibda jitlef il-fiduċja fis-sewwa, toktor il-korruzzjoni. Anzi, il-korruzzjoni tibda ssir normali, anke fl-affarijiet iż-żgħar. Il-laxk jidħol f'kollox. Id-dritt jidher skruplu żejjed, ir-rett jibda jinħass strett għall-eċċess. Ma tista' tafda xejn. Kulħadd jissuspetta f'kulħadd. Kulħadd jitgħajjar. Fil-ħajja politika tibda tidħol l-idea li ħadd, lanqas ħadd, ma jagħmel xejn għax dmir tiegħu, jew għax jaħseb li hekk huwa sewwa. Biex tinqeda tkun trid tħallas, biex jivvutawlek trid tixtri lin-nies bil-favuri. Ngħid il-verità kultant id-deputat (u anki l-Ministru, kif kont jien għal numru ta' snin), ikollu jindaħal biex iċ-ċittadin jieħu dak li ħaqqu, mingħand l-amministrazzjoni pubblika. Id-deputat kultant jiddefendi liċ-ċitadin kontra l-inġustizzja, kultant kontra t-traskuraġni jew id-dewmien inutli. Ġieli tiddefendi anki lil min ma jivvutalekx, jew għax hu ta' fehma kontra, jew għax m'għandux vot, jew jivvota band'oħra. Ngħid , kultant ikollok tgħid lil min jippretendi xi inġustizzja, li inti ma tgħinx l-inġustizzja. Mhux id-deputati kollha jagħmlu dan. F'pajjiżi oħra, fosthom fl-Italja, din jgħidulha l- kwestjoni morali Frażi li beda juża Berlinguer, li kien il-Kap tal-Partit Komunista Taljan. Jekk tużaw il-poter b'ġustizzja u għall-ġid komuni, jew jekk tużahx għall-gwadann inġust, tiegħek u ta' sħabek. Dan jgħodd għal kull żmien u għal kull Gvern. U min ikun Kap ta' Gvern, jew anki Kap ta' partit, jidħol ukoll fir-responsabbiltà għal sħabu. Fl-Istati Uniti saru jgħidulha l-arti ta' Aktarx din hi s-sengħa ta' kif tippreżenta r-realtà biex iġġibha qrib tiegħek. Il-politika tuża l-propaganda. Iżda hemm limiti għall-gideb u għat-tgħawwiġ. Limiti morali, barra minn limiti prattiċi. Il-qerq ġieli jitwemmen. Ġieli le. Hawn esperti ta' din il-kwalità ta' preżentazzjoni. Ġieli jinkrew, daqqa minn naħa, u daqqa minn oħra. Fiha battalja biex tneħħi l-maskra tal-qerq. Kienu jgħidu, ċinikament: Il-poplu jrid min iqarraq bih. Mela qarraq bih. Jiena ngħid li l-poplu huwa mxennaq għall-verità: għajb għal min iqarraq bih biex jisraqlu l-vot. U mbagħad juża l-poter, flok għall-ġid tal-poplu, għall-interess ta' xi ħadd partikolari. Il-problema morali m'għandhiex tinteressa biss lill-Kapijiet tal-partiti Komunisti (għall-iskopijiet tagħhom), jew lill-Arċisqfijiet biss (għax dak xogħolhom u dmirhom). Għandha tinteressa lil kulħadd, iżda l-iktar lil min bħalissa għandu r-responsabbiltà ta' dan il-pajjiż.
Is-Sewwa.