Għodda li kienu (u x'uħud għadhom) jintużaw fil-biedja Bosta għodod illum jinstabu f'xi kollezzjoni privata jew ġo xi mużew. Illum għodda bħal mgħażqa jew il-kruxxun għadhom jintużaw, iżda sa ftit snin ilu makkinarju ma kienx ikun hawn u allura kienu jaħartu bil-bhejjem billi l-gendus, bagħal jew ħmar kien jiġbed moħriet (xatba) li ħafna drabi kien ikun tal-injam u bl-imsiemer. Il-qamħ kien jinqata' bil-Minġel u kienu jużaw il-midra (nom mimmat minn dera) jew il-luħ li kien ikun forma ta' pala biex f'xi ġurnata bir-riħ kienu iderru l-qamħ, u allura jifirdu l-qamħa mit-tiben u dan kien isir fuq il-qiegħa (ċirku tond ta' biċċa art fl-għalqa). Peress li l-qamħ tqil kien jaqa' isfel u t-tiben itir. Wara kienu jgħaddu l-qamħ mill-għarbiel tal-qiegħa. Ir-Ronka/Minġla ftit iżgħar mill-minġel u dritta bis-snien u teħel mal-ħajt ġo qishom ċappetti li kienet tintuża biex iqattgħu silla u tiben biha f'qabdiet żgħar għall-bhejjem iżgħar. Għalkemm insibu diversi għodod, ħafna bdiewa jsejħu l-istess għodda b'ismijiet differenti skont il-post eżempju n-naħa tal-Buskett – Rixketta tissejjaħ Rixtellu jew Moxt, Furkettun jissejjaħ Fekrun. Ħad-Dingli – Gerxun jissejjaħ Fekrun u Rixketta tissejjaħ Moxt. Il-Marloċċ hija l-parti tal-injam li tidħol fil-parti tal-ħadid tal-mgħażqa jew għodda oħra. Is-Satal kien ukoll barmil li kien jintuża biex isaħħnu l-ħalib fih jew jgħallu xi biċċiet tal-ħwejjeġ bojod biex jibqgħu bojod. Kienu jdendlu s-satal mill-għalaq (handle) ma' biċċa njama biex iġorruh minn post għall-ieħor. Fl-istampa hemm diversi ismijiet li jirreferu għall-istess għodda minn irħula differenti. L-għodda sabiħa iżda llum wieħed japprezza kemm il-makkinarju għamel differenza fil-ħajja tal-bdiewa speċjalment meta tara dawk il-qtajja ta' qamħ enormi ppakkjati fuq xulxin qishom kaxxi tas-sulfarini. Ta' min isemmi li fl-Għarb Għawdex u fiċ-Ċittadella fil-Mużew tal-Folklor wieħed isib għadd ta' għodda antika li kienu jintużaw fil-biedja. Illum il-ġurnata wara li x-xita kulma jmur qiegħda tonqos, jaqbel li ninvestu f'sistema tad-'drip'. Jeżistu diversi tipi ta' 'drips' differenti u kollha fihom skop tahom. F'dan l-artiklu sejjer nipprova nuri kif l-aħjar tgħaddi s-sistema tal-irrigazzjoni biex tnaqqas mill-konsum tal-ilma. Inutli li fl-eqqel tas-sajf issaqi bis-satal (barmil) fil-konka għax nofs l-ilma jinħela biex ixxarrab l-iskorċa tal-ħamrija u fl-aħħar mill-aħħar jispiċċa jevapora. L-aħjar sistema hija li l-ilma jinżel ftit ftit ħalli jasal fil-fond filwaqt li fil-wiċċ ma jkunx infirex l-ilma. Ħaġa importanti dejjem użaw filtru qabel is-sistema tal-irrigazzjoni, b'hekk tnaqqsu iċ-ċans li jinstadd xi ħruġ. Meta tixtru d-'drips' importanti li taraw kemm jitfgħu ilma f'siegħa jiġifieri jekk fuqu hemm miktub 2l/h dan ifisser li ġo siegħa jsaqqi żewġ litri. L-inqas li ssib huma ta' żewġ litri f'siegħa u jibqgħu telgħin. Dawn it-tip ta' 'drips' jaħdmu bl-inqas pressa possibli allura tista ta' timla tank u tħallih jissaqqa waħdu. Barra dawn hawn il-'mist drippers' li huma eċċellenti għall-imxietel billi jitfgħu sħaba t'ilma li xxarrab il-wiċċ kollu. Jeżistu wkoll l-'adjustble drippers'. Dawn huma regolabbli u tista' tikkontrolla l-kwantità ta' ilma li jitfgħu. Dawn it-tip ta' 'drips' huma perfetti għal min għandu l-pjanti d-dar ġo xi terrazzin, għax ikun jista jirregola kull qasrija kemm tieħu ilma. Biex tqabbad id-'drips' mal-'pipe' illum hawn l-għodda li ssibha minn kull ħanut tal-agrikoltura. Dawn jgħinuk tħaffef ix-xogħol bla telf ta' ħin. Jeżistu wkoll timers kemm għad-dar kif ukoll għall-għalqa. Dawn jgħinu biex issir tisqija f'ħin opportun. Jeżistu kemm b'arloġġ manwali, kif wkoll diġitali. Bħala 'connections' jeżistu diverti tipi bħal – 'stoppers, 3-way joints, end caps' u l-lista tkompli tikber. Jeżisti wkoll 'spaghetti pipe'. Dan xogħlu hu li jtawwal id-distanza fejn joħroġ l-ilma mid-'drip'.. Ħaġa oħra; dejjem ikkalkulaw kemm qegħdin jieħdu ilma l-pjanti. Ħalli tkun tista' tirranġa billi tnaqqas jew iżżid id-'drippers'. Tista' tnaqqas l-evaporazzjoni billi fejn hemm id-'dripper' tgħattih bit-tiben. Kemm hawn razez ta'tin f'Malta. Domanda li bosta jistaqsu u hawn o ħrajn li mingħalihom razza waħda hawn. It-Tin bħala isem jinkludi fiħ mill-inqas mal 30 il-varjeta differenti. It-tin irid jiddakkar u kull tina skond id-dakkra tagħha per eżempju d-dukkar idakkar il-Bajtar, il-Farru t-tin fi żmienu u il-barru idakkar il-farkizzan. Dawn kif għedna jiddakru permezz tan-naħal jew insetti iżda il-Bajtar mhux bil-fors jiġi mdakkar iżda jiżdied il-possibilita li l-frotta iżżomm iktar. Ħafna mit-tin jilħaq fis-Sajf min Ġunju u jibqa sejjer sa Settembru. Il-Famuż Bajtar ta' San Ġwann hu ikbar fid-daqs u l-istess siġra 6 ġimgħat wara tagħmel it-tin normalment f'Ġunju mall-ħuġġieġa ta' San Ġwann tilħaq u għalhekk jissejaħ Bajtar ta' San Ġwann. Il-Parsott ikun aħmaru xott min ġewwa u skura ħafna minn barra li tilħaq f'Settembru li ħafna drabi is-siġra tkun imneżża mill-weraq u jibqa biss il-frott. Tista tiddistingwiha ukoll miż-żokkra fuq. Ta' min jgħid li din ideali biex isir it-tin niexef li jissejjaħ taċ-ċappa. Il-farkizzan ikun iżgħar fid-daqs u l-qoxra jew bajda jew nofsha ħamra u kif issir tibda titfellel u wara tinfetaħ minn fuq u jdur għaliha in-naħal. Dan jilħaq minn nofs Awissu. Iż-Żibdija kienet tina żgħira u helwa ħafna li sfortunatament ma tandx għadhek issibha. Ta' min jgħid li it-tin huwa faċli biex jitnissel, jew bill-biċċa f'Jannar jew biċċa mill-għeruq jew bit-traqqid (air layering). Importanti li bħall kull siġra niżbruhom meta is-siġra tkun rieqda (Jannar). Sfortunatament tlifna ħafna tin minħabba insett (Hypocryphalus scabricollis ) li daħal riċenti f'pajjiżna u qered 50% mis-siġar u għaldaqstant nappellaw biex min jaf li għandu xi razza partikulari jew jieħu biċċiet jew jikkuntatjana biex innislu minnha u nqassmuhom u b'hekk inkomplu nibżaw għal varjetajiet li għanda. It-tin jista jitlaqqam bil-feles f'Jannar jew bil-għajn jew bil-qoxra f' Mejju faċli ħafna wieħed ikollu tlett varjetajiet fuq l-istess siġra. Min għandu xi ritratti jew iktar informazzjoni nitlobkhom tikkuntatjawna. L-insetti huma annimali żgħar li ssibhom prattikament kullimkien. Iffurmaw fil-perjodu ġeoloġiku Devonjan daqs 400 miljun sena ilu u minn dak iż-żmien evolvew f'numru kbir ta' speċi differenti, minn żnażan, sa friefet, sa ħanfus. Minħabba li jeżistu tipi differenti ta' insetti, dawn irnexxielhom jikkolonizzaw kull tip ta' ambjent madwarna, inkluż fid-djar tagħna. Insetti differenti jieklu ikel differenti, bħal pollinu mill-fjuri u zokkor mill-fjuri u frott (eż. il-friefet u n-naħal), partijiet ta' pjanti (eż. xi ħanfus u ġurati), u insetti oħra (eż. mazzarelli u n-nannakola). L-insetti jintgħarfu minn annimali oħrajn minn dawn il-fatti: ġisimhom huwa mqassam fi tlett reġjuni: ir-ras, it-toraċi u l-addomi; għandhom tlett pari saqajn, u par antenni fuq ir-ras. Il-biċċa l-kbira jkollhom ukoll żewġ pari ġwienaħ. Sfortunatament, billi ħafna ma tantx jafu fuq dawn l-annimali, jaħsbu li ġeneralment, l-insetti kollha jagħmlu l-ħsara. Għalkemm dan il-fatt huwa veru għal ċerti speċi bħall-wirdien, it-termiti, u xi dubbien u ħanfus li jattakkaw il-ħxejjex u l-frott, huma ftit l-ispeċi li verament jagħmlu l-ħsara. Insetti, bħan- naħal u xi tipi ta' friefet u baħrijiet li l-bniedem ikollu bżonn, l-aktar għad-dakra tal-fjuri li jagħmlu l-frott u l-ħxejjex. Minħabba f'hekk, huwa tajjeb li jkollna għarfien tajjeb ta' tipi differenti ta' insetti sabiex ma neqirdux dawk li jagħmlu l-ġid. Meta nużaw metodi bħall-bexx biex nikkontrollaw l-annimali qerrieda (pests) fil-ġonna u fl-uċuħ tar-raba, inkunu qed neqirdu ħafna insetti li jagħmlu l-ġid. Il-bexx huwa metodu li jeqred kull tip ta' insett, tajjeb jew ħażin, u kultant ikun qed jgħin l-insetti li jagħmlu l-ħsara għax dawn irabbu immunità għall-bexx u għalhekk, billi insetti oħrajn jinqatlu, ikollhom inqas kompetizzjoni, isiru aktar komuni u b'hekk jagħmlu aktar ħsara. Meta użat fi kwantitajiet kbar, il-bexx jinġarr barra mill-għelieqi u jasal fil-kampanja fejn ukoll joqtol insetti li jagħmlu l-ġid. Sprejjar bil-bexx u qlugħ ta' ħaxix indiġenu fi trejqiet fil-kampanja qiegħed sistematikament joqtol kull tip ta' insett. Hemm bżonn li kulħadd jara l-ħsara u l-konsegwenzi ta' dawn il-prattiċi biex jinqatgħu mill-aktar fis. Farfett tal anġlu (mara – Ir-raġel ikun blue żgħir) Dudu tal-farfett tal-Kabocci (Pieris brassica) Id-Dipartiment tas-Saħħa tal-Pjant huwa diviżjoni tad-Dipartiment tal-Agrikultura, bil-għan ewlieni li jipproteġi l-agrikultura mill-mard. Joħroġ regolamenti biex il-pjanti u l-frott, kif ukoll il-materjal ta' propagazzjoni li jiġi impurtat, ikun ħieles mill-mard. Laboratorju xjentifiku jagħmel testijiet biex dan il-mard jiġi identifikat qabel ma jkun jista' jinfirex f'pajjiżna. Din id-diviżjoni tistudja wkoll il-possibilt à ta' introduzzjoni ta' insetti biex b'mod bijoloġiku joqtlu insetti oħra li huma ta' ħsara. Taħdem ukoll biex tintroduċi varjetajiet ta' frott u ħaxix li huma aktar reżistenti għall-mard biex b'hekk jintużaw anqas pestiċidi. Iċ-ċentru tal-mikropropogazzjoni ( MPC-Micropropagation Centre ) jipproduċi wkoll numru kbir ta' xtieli meħlusa mill-mard b'użu ta' teknoloġija msejħa in vitro tissue culture . B'din it-teknika minn pjanta waħda jitnisslu mijiet ta' pjanti bl-istess karatteristiċi u ħielsa mill-mard fi żmien ferm iqsar mit-tnissil bil-biċċa. Id-Diviżjoni fl-Għammieri tagħmel provi fuq varjetajiet ġodda biex il-bidwi jkun jista' jagħżel prodotti aktar reżistenti għall-mard u jipproduċi aktar. Il-bidwi għandu sehem importanti fil-prevenzoni tal-mard. L-għodda li juża trid titnaddaf b'mod regolari u pjanti jew siġar infettati għandhom jinqerdu minnufih. Metodi Kimiċi Dawn jagħtu riżultat tajjeb u ta' malajr iżda għandhom il-problemi tagħhom. Ħafna insettiċidi jeqirdu insetti bżonjużi li jikkontrollaw mard ieħor jew li jipproduċu ikel ieħor għall-bniedem bħall-għasel. L-użu bla rażan ta' insettiċidi wassal biex xi insetti saru reżistenti għalihom u għalhekk il-bidwi kellu jieqaf jużahom. Jeżistu insettiċidi li huma selettivi għaliex joqtlu tip wieħed ta' insett waqt li oħrajn joqtlu kull tip. L-aħjar li l-bidwi juża prodotti selettivi li joqtlu biss l-insett li qiegħed jattakka l-prodott tiegħu iżda dan ifisser li jrid ikun jaf x'inhu l-insett. Nagħtu eżempju: jekk il-prodott qiegħed jiġi attakkat mill-bergħud trid tintuża kimika li toqtol biss il-bergħud. Irridu niftakru li dawn huma kimiċi li jistgħu jagħmlu ħsara lill-bniedem u annimali oħra. Jekk dawn jintużaw meta jkun hemm il-fjuri miftuħa, jinqerdu ħafna naħal, u jekk ikun hemm il-frott il-kimika tista' tidħol ġewwa l-frotta li jispiċċa jiekol il-bniedem. Wara li jsir il-bexx il-kimika tibda tispiċċa iżda dan jiddependi minn ħafna fatturi bħat-tip ta' kimika li tintuża, il-prodott fuq xiex sar il-bexx, il-ħin li jsir il-bexx, id-doża u jekk jiġix applikat bil-mutur jew Il-prodotti differenti li jintużaw jistgħu jkunu erbiċidi – biex joqtlu l-ħaxix salvaġġ, funġiċidi – biex joqtlu l-moffa, insettiċidi – biex joqtlu l-insetti, u akariċidi – biex joqtlu l-briegħed. Jeżistu prodotti oħra li mhumiex selettivi u għalhekk kapaċi joqtlu speċi differenti fl-istess ħin. L-aktar funġiċida popolari jibqa' l-kubrit li ma jidhirx li jagħmel ħsara lill-bniedem. Il-funġiċida huwa l-aktar bexx popolari minħabba l-umdit à għolja li jkollna f'pajjiżna li jwassal għal rata għolja ħafna ta' mell dqieqi, sadid, moffa griża u mofof oħra. L-MCPA huwa l-aktar erbiċida popolari. Jintużaw insettiċidi differenti bħal Dimethoate . Il- MetamSodium jisterilizza l-ħamrija u joqtol il-mard kollu bħal batterji, moffa, nematodi u żerriegħa ta' ħaxix salvaġġ. F'pajjiżna l-pestiċidi ilhom jintużaw mill-1960 u l-ewwel regolamenti biex jikkontrollawhom ħarġu sitt snin wara. Fl-2001 twaqqaf il- Pesticides Control Board u bdew isiru korsijiet mid-Dipartiment tal-Agrikultura għall-bdiewa u l-bejjiegħa ( Pesticides Control Act XI of 2001 (CAP 430), Plant Protection Products Regulations 2004, LN 115 ). Meta Malta saret parti mil-Unjoni Ewropea kellha tibda taddotta l-liġijiet tal-Unjoni li mit-twaqqif tagħha kienet tinvesti ħafna flus fl-agrikultura iżda għandha wkoll id-dmir li tħares il-konsumatur. Għalhekk fasslet leġiżlazzjonijiet għar-reġistrazzjoni tal-pestiċidi, kif ukoll għall-monitoraġġ tal-fdalijiet tal-pestiċidi fil-prodotti tal-ikel li jispiċċaw fis-suq. Fl-2011 daħlu fis-seħħ regolamenti oħra ( Plant Protection Products (Implementation) Regulations, 2011 (LN 284/2011 )). L-MCCAA ( Malta Competition and Consumer Affairs Authority ) responsabbli biex tara li dawn ir-regolamenti jitħarsu u torganizza lezzjonijiet fuq il-bexx għall-bdiewa u l-bejjiegħa biex tagħtihom informazzjoni fuq ir-regolamenti, it-tipi differenti ta' bexx u kif għandhom jiġu applikati, f'liema ċirkostanzi jridu jintużaw u f'liema postijiet ma jistgħux jintużaw, ir-riskji għal min ibexx u l-metodi ta' protezzjoni, it-trasport, il-ħażna u r-rimi tal-prodotti li ma jintużax, u ż-żamma ta' rekords. Il-pestiċidi li jidħlu fil-pajjiż iridu jiġu approvati u l-kumpaniji u d-distributuri għandhom bżonn liċenzja u ċertifikazzjoni ta' kull prodott mill-MCCAA. Il-bdiewa li japplikaw il-bexx iridu jattendu kors biex jingħataw liċenzja u għalkemm ħafna jarawha bħala skariġġ, il-kors huwa informattiv u utli. Minn stħarriġ li kien sar mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika fl-2007 nstab li f'pajjiżna jintuża bexx fuq madwar nofs is-siġar taċ-ċitru, fuq aktar minn 80 fil-mija tas-siġar tal-frott tal-għadam u fuq aktar minn 90 fil-mija tad-dwieli. Il-bdiewa li jkabbru prodotti taħt l-għata kollha jużaw pestiċidi. Jintuża bexx fuq nofs il-magħlef li jitkabbar f'pajjiżna, waqt li kważi l-għelieqi kollha tal-patata jiġu mbexxa. L-istħarriġ sab ukoll li l-pompa li tinġarr fuq id-dahar hija l-aktar metodu użat għall-bexx mill-bdiewa għalkemm xi 15 fil-mija jużaw apparat immuntat fuq it-trakter. Id-Dipartiment tas-Saħħa tal-Pjanti jagħmel testijiet fuq il-frott u l-ħaxix biex jara li mhumiex jinbiegħu prodotti li għandhom pestiċidi perikolużi għas-saħħa tal-bniedem, tal-annimali jew għall-ambjent. Jeżistu wkoll regolamenti dwar kif dawn il-prodotti jridu jiġu applikati. Metodi Bijoloġiċi Ħafna minn dawn is-sistemi ntilfu maż-żmien għaliex il-bdiewa raw riżultat aktar malajr bil-pestiċidi. Madankollu d-dilettant li m'għandu xejn x'jitlef għandu kemm jista' jkun juża dawn is-sistemi. Nases għall-insetti : Xi nases jużaw id-dawl biex jattiraw l-insetti u dawn ikollhom kartuna safra bil-kolla biex jeħlu magħhom. Minbarra li jservu biex joqtlu l-insetti dawn juru 'l-bidwi liema nsetti huma preżenti fl-għalqa jew fis-serra tiegħu biex ma joqgħodx ibexx ta' xejn. Jistgħu jintużaw il-feromoni bħala lixka f'nases għall-insetti. Meta jxommu l-feromoni fin-nassa, li huma kimika li tipproduċi l-insett mara biex tattira l-insett raġel lejha, l-insett raġel jidħol u jmut permezz ta' insettiċida, jew jeħel ma' xi kolla jew jegħreq fl-ilma biż-żejt, pitrolju jew sapun. Dawn jintużaw għas-susa tal-patata, id-dubbiena tal-frott u t- Tuta absoluta fis-serer tat-tadam. Sustanzi oħra li jistgħu jintużaw biex jattiraw l-insetti ġewwa n-nases huma l- hydrolysed proteins u l- pyrethroids . Jistgħu jiddendlu nases mas-siġar li jkollhom affarjiet li jagħmlu riħa biex jattiraw id-dubbiena, bħall-imsaren tal-ħut. Suf : Iz-zokk ewlieni tas-siġra taż-żebbuġ jiddawwar bit-tajjar jew suf tan-nagħaġ biex ma titlax il-ħanfusa tgerrem il-weraq. Din teħel mas-suf u tmut. Xbieki : Dawn jintużaw biex il-farfett ma jbidx fuq il-kromb. Jintużaw ukoll biex l-għammiel tal-bejt ma jattakkax il-frott bħall-għeneb. Ħafna dilettanti jkollhom it-taħlita preferuta tagħhom għall-kontroll tal-mard. Xi riċetti huma effettivi iżda ħafna minnhom mhumiex prattiċi għall-bidwi professjonali. Jeżistu wkoll kumpanniji li jipproduċu dawn il-prodotti. Eżempji ta' prodotti naturali huma Pyrethrum , żejt tal-menta, rotenoneazadirachtin , leċitina, ġelatina u taħlita ta' sapun, tewm, basal u bżar aħmar. Prodotti oħra huma t-te tal- Chrysanthemum, li jsir billi jitgħallu l-fjuri niexfa fl-ilma, u dan jattakka n-nervituri tal-insetti. Bexx ieħor jista' jsir bil-weraq tat-tabakk. ilu jintuża bħala insettiċida u huwa magħmul mill-għeruq tal-legumi. Madankollu nstab li jagħmlu ħsara fin-nervituri ta' xi annimali u forsi fil-bniedem ukoll. iservi bħala insettiċida, akariċida u funġiċida. Il-ħalib u l-bikarbonat huma alkalini u għalhekk jistgħu joqtlu jew jikkontrollaw il-moffa bħall-Mell Dqieqi li jrid ambjent aċiduż biex jikber. Il-melħ oħxon imħallat mal-ilma jintuża biex inaffar il-brimba l-ħamra. Jeżistu għadd ta' prodotti fis-suq magħmula minn u dawn joqtlu insetti bħad-dubbien, il-brimba l-ħamra u l-miskta billi jibblukkaw is-sistema tan-nifs tal-insetti u l-bajd tagħhom. Dawn il- fatty acids jinstabu wkoll fis-sapun u ż-żjut u għalhekk wieħed jista' jesperimenta bi prodotti magħmula minn affarjiet li jsib id-dar. Iż-żejt tal- canola u ż-żejt tan- neem jintużaw ukoll bħala insettiċidi. Hxejjex u fjuri : Bl-esperjenza jew b'kumbinazzjoni xi bdiewa osservaw li xi prodotti bħat-tewm, il-basal u r-ravanell iżommu 'l bogħod l-insetti. Għalhekk dawn jistgħu jitkabbru viċin prodotti oħra aktar importanti bħat-tadam. Il- marigolds u n- nasturtiums ibiegħdu l-afidi. Il-mustarda salvaġġa tista' titkabbar u tinħarat fil-ħamrija u din għandha l-effett ta' erbiċida, tbiegħed in-nematodi u toqtol xi tipi ta' moffa. Il- Kupru : Il-kupru jista' jintuża waħdu jew bħala sulfat tal-kupru mħallat mal-ġir (taħlita msejħa Bordeaux ), jew bħala copper hydroxide . Dawn jintużaw l-aktar bħala fungiċidi. Madankollu livelli għolja ta' kupru jistgħu jagħmlu ħsara lill-bniedem ukoll. Il- Kubrit : Il-Kubrit huwa minerali naturali u x'aktarx huwa l-aktar pestiċida antik. Jissemma mill-poeta Grieg Omeru 3,000 sena ilu. Huwa fertilizzant iżda meta jintuża f'ammonti kbar ma jħallix l-ispori tal-moffa jfaqqsu. Għalhekk jintuża l-aktar kontra l-mard tal-moffa. Jintuża wkoll biex jikkontrolla l-attakki mill-brimba l-ħamra u d-dubbiena l-bajda. Għalhekk jintuża kemm fuq il-ħxejjex kif ukoll fuq is-siġar tal-frott. Il-kubrit jista' jitferrex bħala trab jew imħallat mal-ilma forma ta' bexx. Id-dilettant jista' juża kalzetta jew passatur fin biex it-trab jitferrex fuq il-prodott. Il- Bijopestiċidi : Dawn jużaw organiżmi bħal batterji, mofof, nematodi, insetti, ħxejjex, vajruses jew prodotti meħuda minnhom biex jattakkaw dawk l-organiżmi li jkunu qegħdin jagħmlu l-ħsara lill-prodotti agrikoli mingħajr ma jagħmlu ħsara huma stess lill-prodott. Jeżistu ħafna eżempji ta' bijopestiċidi. Il-mikrobu jattakka x-xagħat, il-friefet u l-baħrijiet. Il-mikrobi jikkontrollaw il-mofof li jattakkaw l-għeruq. L-insett parassita hawn Malta jintuża biex jikkontrolla d-Dubbiena l-Bajda ( Trialeurodesvaporariorum ) fis-serer iżda l-bexx b'insettiċidi ma jistax isir għaliex dan joqtol l- Encarsia wkoll! L-insett jikkontrolla l- leafminer Liriomyza waqt li l-insett jintuża biex jikkontrolla l-Brimba l-Ħamra. L-insett jintuża biex jikkontrolla l-briegħed. Xi drabi jintużaw prodotti ta' insetti bħal feromoni li jżommu 'l bogħod insetti oħra u għalhekk dawn jistgħu jitqiegħdu ġewwa xi serra. Il-moffa tintuża biex tikkontrolla l-mofof li jattakkaw l-għeruq. Tista' tintuża wkoll il-moffa biex tikkontrolla d-Dubbiena l-Bajda u li ma tagħmilx ħsara lill-pjanti, u fl-istess ħin il-bidwi jista' juża insettiċida għaliex din ma toqtolx il-moffa t-tajba. In-Nannakola Safra bit-Tikek Suwed tiekol il-Moffa l-Griża. Jekk is-siġar taċ-ċitru jiġu attakkati mill-insett Icerya , il-bidwi jista' jintroduċi n-nannakola li tiekol dan l-insett. Metodi Kulturali Meta l-prodott agrikolu jkun qiegħed jitkabbar f'kundizzjonijiet tajba, bl-ilma u l-vitamini meħtieġa, il-mard jaħkem anqas. In-newba wkoll tevita li l-mard fuq prodott jiżdied minn sena għal oħra. Jekk il-patata tiġi attakkata mill-moffa, l-ispori tal-moffa jibqgħu ħajjin u għalhekk l-aħjar li l-bidwi juża l-għalqa biex ikabbar xi ħaġa oħra fis-sena ta' wara. Dan huwa biss eżempju li japplika għall-ħafna tipi ta' mard. Meta s-serra tinfetaħ f'ħinijiet tal-ġurnata biex ma tilħaqx tinġema' ħafna umdit à , il-bidwi qiegħed inaqqas iċ-ċans li tikber il-moffa. Il-moffa tonqos ukoll jekk is-siġar jinżabru b'tali mod li titħalla l-arja tgħaddi fin-nofs tagħhom. Dan iż-żmien wieħed jista' jsib varjetajiet differenti ta' ħaxix u frott u għalhekk il-bidwi għandu jkun għaqli biżżejjed li jiżra' dik il-varjet à li hija l-aktar reżistenti għall-kundizzjonijiet ambjentali ta' pajjiżna. Meta l-bidwi jagħżel pjanta biex jiġbor iż-żerriegħa minnha, irid juża dik li kibret l-aħjar u li kienet reżistenti għall-mard u b'hekk ikollu żerriegħa bl-aħjar ġenetika. Ħafna varjetajiet ta' siġar tal-frott li huma lokali u li adattaw ruħhom għall-klima ta' pajjiżna m'għandomx jintilfu! Bil-ħrit tal-ħamrija l-bidwi qiegħed jeqred il-ħaxix salvaġġ f'waqtu u għalhekk ma jkollux bżonn japplika erbiċidi. L-isterilizzar tal-ħamrija bix-xemx fl-eqqel tas-sajf huwa metodu li beda jintuża f'Malta lejn l-aħħar tas-seklu li għadda. Il-ħamrija tiġi mdemmla sew u tixxarrab regolarment bis-sistema tal-qatra. Il-ħamrija titgħatta bil-plastik trasparenti għal xi 8 ġimgħat. It-temperatura taħt il-plastik titla' sa xi 50 grad celcius. Din it-temperatura toqtol in-nematodi kif ukoll il-moffa. Illum insibu kemm irridu żrieragħ kemm lokali kif ukoll fuq l-internet. Iżda kemm nies jifhmu t-tabelli li jkun hemm fuq il-pakett jew id-deskrizzjoni taż-żerriegħa. Hawnhekk ħa nippruvaw ninkludu l-maġġoranza ta' kliem li wieħed jista' jiltaqa' magħhom meta jixtri xi żrieragħ. Il-maġġoranza tal-kliem huma bl-Ingliż. • Heirloom: tip ta' żerriegħa antika li tkun magħżula u mdakkra b' mod naturali permezz ta' insetti jew ir-riħ. Din tkun tip ta' żerriegħa li biex tkompli l-purezza tagħha trid tkabbar affarijiet li ma jistgħux idakkru lil xulxin ... eżempju ma tistax tiżra' żrieragħ mill-familja tal-kromb qrib xulxin jekk sejjer iżżomm iż-żerriegħa għax jistgħu jiddakkru minn xulxin. • F1 Hybrid: tip ta' żerriegħa komuni li titkabbar minn min mhux biħsiebu jżomm żerriegħa għas-sena ta' wara. L-F1 Hybrid toffri prodott ta' kwalità l-ewwel sena iżda jekk tipprova iżżomm xi żerriegħa għas-sena ta' wara kapaċi jkollok taħlita ta' daqsijiet ta' frott u pjanti. • Genetically Modified Seeds: tip ta' żerriegħa li rari niltaqgħu magħha. Din it-tip ta' żerriegħa minflok sar proċess naturali biex tintgħażel l-aħjar żerriegħa, il-proċess isir f'laboratorju. L-iżball li ġara fil-Genetically Modified Seeds hija li fl-Amerika ċertu żrieragħ ġew modifikati biex isir jifilħu għall-erbiċidi u kien kaġun li l-Genetically Modified Seeds laqqtu timbru li kollha ħżiena, mentri filfatt ċerti żrieragħ modifikati ġenetikament jistgħu jiġu tolleranti aktar għan-nixfa jew għal xi tip ta' mard eżempju t-tuta absoluta. Informazzjoni turi l-użu storiku ta 'ħxejjex aromatiċi u ħwawar għall-benefiċċji tas-saħħa mill-qedem . Minn dokumentazzjoni nstab li l-kaċċaturi, li tajjeb li ng ħidu li l-ewwel bnedmin kienu kollha kaċċaturi, kienu j geżwr u l- laħam fil-weraq ta 'arbuxxelli, aċċidentalment skopru li dan il-proċess kien jagħti togħma differenti li l-laħam, bdew jesperimentaw b' ċerti ġewż, żrieragħ , frott u q x x u r. Matul is-snin, ħxejjex u ħwawar bdew ukoll ji ntużaw għal skopijiet mediċinali. Il-ħwawar u l-ħxejjex intużaw ukoll bħala mod biex jaħbu jew jżidu fi l-gosti mhux pjaċevoli u l- irwejjaħ ta' l-ikel, u aktar tard, biex iżommu l-ikel frisk bħal ngħidu aħna il-melħ li kien jintuża bħala preservant. Ċiviltajiet antiki ma ' għamlux distinzjoni bejn dawk il-ħwawar u l-ħxejjex aromatiċi użati għat-togħma minn dawk użati għal skopijiet mediċinali. Meta l-weraq, iż-żrieragħ jew l-għeruq kellhom togħma pjaċevoli jew riħa aċċettabbli, beda jiżdied fid-domanda u gradwalment saret norma għal dik il-kultura li jibqaw iżidu dawn bħala condiment Ħwawar kienu wkoll ta 'valur bħala oġġetti ta' skambju u kummerċ. Pereżempju, il-Bibbja ssemmi li fl-1000 QK, ir-Reġina Sheba żaret ir-Re Salomon f'Ġerusalemm u offrietlu "120 miżura ta 'deheb, ħafna ħwawar u ħaġar prezzjuż." Storikament, ħwawar u ħxejjex aromatiċi kulinari ntużaw bħala preservattivi tal-ikel u għall-proprjetajiet li jtejbu s-saħħa tagħhom. Papyri mill-Eġittu fl-1555 QK ikklassifikat kosbor, bużbież, ġnibru, kemmun, tewm u sagħtar bħala ħwawar li jippromwovu s-saħħa. minn dak iż-żmien jinnotaw ukoll li l-ħaddiema li bnew il-Piramida l-Kbira kk u nsm a w il-basla u t-tewm bħala mezz biex jippromwovu s-saħħa. Skond miti tal-qedem, Shen Nung x'aktarx kiteb "Pen Ts'ao Ching" jew "The Classic Herbal" madwar 2700 QK. Il-pubblikazzjoni bikrija ssemmi aktar minn mitt pjanti mediċinali inkluż "cassia", li hija simili għall-kannella (imsejħa "kwei") Illum kważi diffiċli nimmaġinaw xi platt mingħajr bżar jew xi stuffat tal-fenek mingħajr dik il-werqa randa, basal, tewm, bżar u melħ.