Fis-sjuf ta' tfuliti kont nintefa' għad-dell ħdejn in-nannu. Bejn sigarett u ieħor erħilu jittantani, "Hawn ħaġa…" U jżellaqli waħda minnhom. Filgħodu fuq erbgħa, F'nofsinhar fuq tnejn, Filgħaxija fuq tlieta Meta tiġih ħniena minni nkemmex moħħi u nħokk rasi, jaqtagħli l-kurżità. Il-bniedem. Filgħodu, fi ċkunitu, jitkaxkar fuq erbgħa, fuq idejh u saqajh. F'nofsinhar, meta jikber, jimxi fuq saqajh. U filgħaxija, fi xjuħitu, jarma l-bastun biex jitwieżen fuqu, u allura jkun fuq tlieta. Lanqas f'mitt sena ma kont nobsor li l-versi ta' nannuwi, raġel ta' ftit skola, kienu l-famuża ħaġa moħġaġa tal-Isfinġe, "the riddle of the Sphinx" (mhux tal-pastizzi). Għax dawn l-enigmi huma tradizzjoni lokali daqskemm universali. Insibuhom f'ħafna kulturi tal-qedem, imma wkoll fil-letteratura ta' żmienna. Fil-film La vita è bella , Guido u uffiċjal Nazista jisfidaw lil xulxin bil-ħwejjeġ moħġaġa. Fil-comics ta' Batman , wieħed mill-għedewwa tal-eroj, The Riddler, qabel ma jwettaq xi reat, ipaspar ħjiel f'forma ta' ħaġa moħġaġa. U fir-rumanz The Hobbit ta' Tolkien, il-laqgħa bejn Gollum u Bilbo Baggins tieħu x-xejra ta' kompetizzjoni tal-indovinelli. Anki fil-ħrejjef folklorisitiċi tagħna jintużaw. Stejjer bħal ta' Bin is-Sultan Baqqari jew tax- Xiħ Midfun ġol-Għar huma mibnijin sewwasew fuq din il-logħba bil-kliem tradizzjonali, li tikkonsisti fi stqarrija jew mistoqsija, aktarx f'għamla ta' ftit versi, li min jismagħha jrid jaqta' x'inhi. Is-seħer tagħha jinsab fil-mod inġenjuż kif erba' kelmiet magħżulin bir-reqqa jiddeskrivu ħaġa billi jsemmu ħaġa oħra. Il-folklorista Ġużè Cassar Pullicino jfissirha hekk: "Il-ħaġa moħġaġa tkun magħmula minn sensiela ta' kliem, imnebbaħ aktarx minn xi tixbih fil-ħolqien jew fil-ħajja ta' madwarna. Tasal għandna issa taħt għamla ta' taqbila ħafifa u issa ta' mistoqsija li ttik x'tifhem xi ħaġa li ma tingħadx". Il-logħba kemm-il darba tibda bil-frażi Ħaġa Moħġaġa jew Hawn ħaġa , u kultant tispiċċa bil-mistoqsija X'inhija? inkella bil-vers Għidli int issa x'inhija . Ġeneralment tkun magħmula minn żewġ versi: Meta jkollok bżonnha tarmiha Meta ma jkollokx bżonnha terfagħha [għat-tweġiba agħżel hawn: ankra ] Jekk titla' tneżża' Jekk tinżel tbeżża' [għat-tweġiba agħżel hawn: temperatura ] Drabi oħra jkun fiha aktar versi, bir-rima jew mingħajrha: Imwieled minn ommu Jitrabba bix-xemx Jekk imiss m'ommu jerġa' jmut [għat-tweġiba agħżel hawn: melħ ] Bil-pala u mhix furnara Bil-kuruna u mhix sultana Tgħix fir-raba' u mhix bidwija Imwielda Malta u mhix Maltija Għidli int issa x'inhija [għat-tweġiba agħżel hawn: bajtar tax-xewk ] Fost l-oħrajn, il-ħaġa moħġaġa tinqeda b'dawn il-mekkaniżmi lingwistiċi: il-polisemija , kliem b'aktar minn tifsira waħda: B'żewġ widnejn U ma tisma' minn xejn [għat-tweġiba agħżel hawn: borma ] Il-logħba qiegħda fuq iż-żewġ sensi ta' widna , l-organu tas-smigħ u l-manku tal-borma. l-antiteżi , żewġ kelmiet jew kunċetti opposti mqiegħda ħdejn xulxin: Tal-art tiekol ta' barra Tal-baħar tiekol ta' ġewwa [għat-tweġiba agħżel hawn: tamla ] Toħloq kuntrast bejn l-art u l-baħar , bejn barra u ġewwa , u bejn iż-żewġ tifsiriet tal-kelma tamal , li nużawha kemm għall-frott tal-art, bl-Ingliż dates , u kemm għall-frott tal-baħar, bl-Ingiż date mussels . Minn tal-art nieklu l-laħam ta' barra u narmu l-għadma ta' ġewwa. U minn tal-baħar, bil-kontra: narmu l-qoxra u nieklu l-laħam ta' ġewwa. in-negattiv , l-aktar l-użu ta' mhux u mhix : Tista' tkun bajda u bajda mhix Tista' tkun sewda u faħma mhix Tista' tkun fil-għoli u arblu mhix Tista' tkun ħelwa u ħelwa mhix [għat-tweġiba agħżel hawn: għenba ] Tilgħab biż-żewġ sensi ta' kliem bħal bajda u ħelwa u tħaddem in-negattiv biex tiżvija lil min jipprova jaqtagħha. il-metafora , it-tixbih ta' ħaġa ma' ħaġa oħra li għall-ewwel tidher ma tixbahha xejn: Torri fuq torri Bla bibien u bla firrolli [għat-tweġiba agħżel hawn: qasba ] Ixxebbah l-għekiesi tal-qasba tas-sajd ma' torrijiet. Imbagħad il-metafora testendiha billi ssemmi l-bibien u l-firrolli ħalli aktar tfixkel. Palazz bid-damask aħmar Pulċinell jiżfen fin-nofs [għat-tweġiba agħżel hawn: ħalq ] Il-ħalq hu mxebbah ma' palazz, is-snien ma' suldati u l-ilsien ma' pulċinell. Din turi l-kreattività u l-ħila tal-poplu li jsawwar metafori friski. id-doppju sens , għax uħud huma mibnijin b'mod li jidhru oxxeni u jinftiehmu ħażin, meta t-tweġiba tkun ħaġa komuni, mill-aktar xierqa: Jidħol xott Joħroġ imxarrab Jidħol iebes Joħroġ artab [għat-tweġiba agħżel hawn: għaġin fil-misħun ] Twil Jibda bir-ras Jispiċċa bil-bajd [għat-tweġiba agħżel hawn: ir-Randan ] Il-ħwejjeġ moħġaġa Maltin ġeneralment jitkellmu fuq il-bhejjem u l-ħxejjex, l-ikel u x-xorb, l-ilbies, il-partijiet tal-ġisem u oġġetti fid-dar. Biss, xi wħud isemmu ħwejjeġ moderni: Jekk titfiha tisħon Jekk tixgħelha tiksaħ [għat-tweġiba agħżel hawn: friġġ ] Is-swaba' jinżlu 'l isfel Ir-reqdin iqumu fis Il-ferrovija tiġri U l-qanpiena ddoqq biss [għat-tweġiba agħżel hawn: typewriter ] Din il-mogħdija mit-tradizzjonali għall-modern flimkien mal-popolarità tagħha f'kull felli tas-soċjetà jixhdu li l-ħaġa moħġaġa għadha ssaħħarna għax, kif jikteb Cassar Pullicino, fiha "tinħass tħabbat ir-ruħ tal-poplu li ried, biex ngħid hekk, joħroġ jew joħloq bħal tagħlim fuq regoli msawrin minnu nnifsu biex iwessa' l-moħħ, iħaffef u jgħaġġel il-pronunzja, iżid il-qawwa tal-osservazzjoni fil-bniedem u jkabbar il-ħażna ta' tagħrif li huwa jiret mal-ħajja li jitwieled fiha." Verżjoni ta' dan l-artiklu dehret f'ħarġa tar-rivista Encore .
Ħaġa Moħġaġa