F'Malta is-sahha mentali ghadha tabu' socjali, minkejja li qed tkun iktar vizibli fl-isfera pubblika. Tajjeb nirrikonoxxu li l-media mhux necessarjament tirraprezenta realtajiet socjali differenti, u meta taghmel dan mhux neccessarjament tirraprezenthom b'mod realistiku. Filwaqt li hu pozittiv li persuni kuragguzi jitkellmu b'mod miftuh dwar il-problemi personali taghhom dwar sahha mentali, huwa daqstant importanti li l-media ma tibbanalizzax dawn l-argumenti izda li tipprova teduka dwar il-bzonn ta' politika serja u assistenza professjonali. Dan jghodd ghall-partiti politici ukoll. Importanti li jkun hemm politika serja u umana, u mhux wahda sensazzjonalista. Hemm nies li ma jitkellmux dwar is-sahha mentali ghal bosta ragunijiet, fosthom biza' ta' stigma u nuqqas ta' gharfien. Hemm min jirrifjuta assistenza anke meta din tkun neccessarja. Hemm min m'huwiex konxju li ghandu bzonn assistenza. Fuq livell iktar generali, forsi pajjizna ghadu mhux matur bizzejjed li jiddiskuti l-importanza rispettiva ta' dixxiplini bhall-psikologija u l-psikjatrija. L-isptar Monte Karmeli huwa monument li jirraprezenta fallimenti kbar fil-politika dwar is-sahha mentali. Kemm il-darba intuza ghal skopijiet politici permezz ta' nepotizmu, tpattija u inkompetenza. Dan l-ahhar inqalghu incidenti koroh fosthom suicidju ta' pazjent li harab mill-isptar. Il-Kummissarju tas-Sahha John Cachia u unjins li jirraprezentaw haddiema ta' l-isptar kemm il-darba tkellmu dwar il-problemi kbar li hemm f'Monte Karmeli, izda l-Gvern jidher li mhux qed jaghti wisq importanza ghal din il-kritika gustifikata u kostruttiva. Il-bini qed jaqa' bicciet u hemm nuqqas ta' dinjita' kemm ghall-pazjenti u l-haddema. Il-kap ezekuttiv ta' l-isptar m'huwiex kwalifikat fil-qasam u jidher li tpogga hemm minhabba l-lealta' tieghu lejn il-Partit Laburista. Tajjeb li l-oppozizzjoni, is-socjeta' civili u l-istampa ikomplu jsaqsu mistoqsijiet dwar x'inhu jigri f'Monte Karmeli u fil-politika dwar is-sahha mentali. Fost ohrajn, importanti li s-socjeta' Maltija tkun taf jekk hemmx immanigjar ta' riskji b'mod professjonali. Jekk is-supervizjoni tal-pazjenti hijiex immanigjata u awditjata kif suppost. Jekk l-irwoli fl-isptar humiex jigu assenjati fuq bazi ta' kompetenza jew fuq bazi partiggjana. Tajjeb ukoll li l-Gvern jibqa' jigi mistoqsi dwar in-nuqqas ta' haddiema fl-isptar u dwar id-drittijiet tal-pazjenti. Pajjizna ma jistax jibqa' jittratta is-sahha mentali bhala qasam politiku tat-tieni klassi, u m'ghandniex naccettaw li s-sistema pubblika tas-sahha mentali tkun wahda ta' kastig, biza' u nuqqas ta' dinjita'. Nibqa' dizappuntat li dawk li huma responsabbli ghall-politika dwar is-sahha mentali jibqghu jipprokastinaw permezz ta' diskors burokratiku u skuzi ohra. Il-persuni li ghandhom problem ta' sahha mentali jixirqilhom ahjar. Dan l-artiklu deher fil-Mument, 25 ta' Frar 2018. Il-Mument, 18 ta' Frar 2018 Fil-letteratura akkademika dwar sistemi politici, kemm il-darba jissemew erba' tipi ta' sistemi politici fis-socjetajiet kontemporanji. Tnejn minnhom huma demokratici, u t-tnejn l-ohra m'humiex. Is-sistema demokratika-liberali hi dik li tinstab fl-hekk imsejha pajjizi tal-punent. Dawn jinkludu pajjizi bhall-Germanja, l-iStati Uniti, l-Ingilterra, l-Awstralja, l-Italja u ohrajn. Gvern qatt m'ghandu poter assolut minhabba li jezistu provvisti u istituzzjonijiet li jipprotegu d-drittijiet politici, civili u socjali ta' l-individwu. Il-qrati, l-istampa u s-socjeta' civili huma awtonomi. Jezistu pajjizi ohrajn li huma demokratici izda huma illiberali. Dawn jinkludu r-Russja, it-Turkija u l-Venezwela. Hawnhekk jezistu elezzjonijiet, izda kemm il-darba isiru b'mod li jiffavorixxu lill-partit fil-Gvern. Nghidu ahna jigu arrestati esponenti ta' l-oppozizzjoni, u jigu mxekkla l-liberta' ta' l-istampa, u s-socjeta' civili. Il-qrati jidhru li huma ghodda ta' l-istat u d-drittijiet tal-minoranzi huma ssagrifikati ghall-omnipotenza ta' l-istat. Hemm xebh f'bosta oqsma bejn demokraziji illiberali u pajjizi awtoritarji. Dawn ta' l-ahhar jinkludu c-Cina u Kuba fost l-ohrajn. L-ikbar differenza bejn iz-zewg sistemi hi li f'pajjizi awtoritarji l-elezzjonijiet jippermettu partit wiehed biss biex jikkompeti, u l-istat huwa iktar suprem minn dak ta' demokraziji illiberali. L-iktar Sistema oppressiva hija dik totalitarja, li tinstab f'pajjizi bhall-Korea ta' Fuq u l-Eritrea. Hawnhekk kull qasam tal-hajja hi kkontrollata mill-istat u ma tezisti l-ebda forma ta' liberta'. Jezistu wkoll modi iktar sofistikati ta' kif nistghu nanalizzaw sistemi politici, fejn fost l-ohrajn wiehed jista' jara differenzi anke bejn pajjizi b'sistemi simili ghal ta' xulxin. Ezempju tajjeb huwa l-ktieb 'The State: Past, Present, Future' (2016), fejn is-socjologu Bob Jessop jipproponi metodu ta' kif nistghu nanalizzaw sistemi politici. Fost affarijiet ohra jenfasizza li l-istat m'huwiex Sistema statika u monolitika izda huwa l-prodott ta' relazzjonijiet u kontradizzjonijiet socjali, politici u ekonomici. F'parti mill-ktieb, Jessop jirreferi ghal kitba ta' socjologu iehor, Nicos Poulantzas, f'dak li ghandu x'jaqsam ma' 'Stati Normali' u 'Regimi Eccezzjonali'. Dawk ta' l-ewwel jinkludu demokrazija liberali u elezzjonijiet hielsa; it-trasferiment tal-poter b'mod stabbli u skond il-ligi; pluralita' ta' ideologiji li huma relattivament indipendenti mill-istat, is-separazzjoni tal-poter, u c-cirkolazzjoni flessibli tal-poter. Dawk ta' l-ahhar kultant jissospendu l-elezzjonijiet, m'ghandhomx metodi legali ta' kif jista' jigi ttrasferit il-poter, u huma karatterizzati minn ideologija ta' l-istat u mill-koncentrazzjoni tal-poter. Kemm Jessop u Poulantzas jirreferu ukoll ghall-'Statizmu Awtoritarju', fejn il-partit maggoritarju – anke f'demokrazija liberali - isir il-partit ta' l-istat u b'hekk il-poter jigi iktar ikkoncentrat. Din it-tip ta' analizi politika tista tghinna biex nevalwaw dak li qed jigri f'pajjizna. Formalment, Malta hi demokrazija liberali, u s-shubija fl-UE hi xhieda ta' dan. Izda bhal ma qed jigri f'pajjizi bhall-Ungerija u l-Polonja, hemm bosta fatturi li ma jistghux jitqiesu bhala liberali. Fost l-ohrajn, dan jinkludi l-fatt li s-separazzjoni tal-poter hija limitata u li l-Partit fil-gvern qed jahtaf kollox taht idejh u qed jipprova jwettaq tibdil strutturali li jista' jkollhom implikazzjonijiet ghal generazzjonijiet tal-futur. Ghalhekk, meta nisimghu lill-Prim Ministru Joseph juza diskors popolist dwar tibdil kostituzzjonali, ghandna noqoghdu b'seba' ghajnejn. Fost affarijiet ohra ghandna nizguraw li kull process ikun verament miftuh u demokratiku, u ma jkunx manipulat mill-partit fil-gvern. Ghandna nizguraw ukoll li jekk isir referendum, dan isir biss wara u jekk ikun hemm qbil ta' milll-inqas zewg terzi tal-parlament dwar dak li qed jigi propost. Joseph Muscat qed jghid li mhux ser johrog ghall-elezzjoni li jmiss. Izda din qaluha wkoll politici ohra f'pajjizi mhux daqshekk demokratici. Irrizulta li wara hatfu iktar poter taht idejhom. Il-Mument, 11 ta' Frar 2018 L-ekonomija ta' Malta qisha z-zring metaforiku li ma jirrealizzax li t-temperatura ta' l-ilma tiela bil-mod il-mod. Imbaghad it-temperatura toghla wisq u z-zring imut. Anzi, s-sitwazzjoni ta' Malta hi aghar, ghax il-Gvern qed jigi mwissi dwar il-korruzzjoni, il-hasil tal-flus u d-dipendenza zejda fuq certi setturi. Ghandna ghal xiex ninkwetaw dwar il-process ta' konsultazzjoni li l-Gvern nieda dwar il-bejgh tac-cittadinanza, jew kif inhi maghrufa ufficjalment, l- Individual Investors Programme (IIP). Ejja nzommu f'mohhna li meta habbar l-iskema wara l-elezzjoni tal-2013, Muscat kien wieghed li l-iskema tkun wahda temporanja. Issa huwa car li l-iskema m'hijiex sempliciment skema fost l-ohrajn fil-politika tal-Gvern. L-iskema hija r-raguna ewlenija ghalfejn pajjizna ghandu surplus fiskali. Dan ifisser li Joseph Muscat u Edward Scicluna gabu lil pajjizna dipendenti fuq il-bejgh tac-cittadinanza. Sa dan it-tant jippacifikaw l-opinjoni pubblika billi jisseducu lill-votanti biex jiehdu parti mid-dhul ekonomiku iggenerat mill-iskema. Izda b'hekk il-pajjiz qed isir ivvizzjat fuq politika ghazziena u insostenibbli li ma tistax tibqa' hemm ghal dejjem. Ir-rizultat ahhari ta' dan jista' jgib rovina ekonomika specjalment jekk il-pajjiz ma jiggenerax modi ohrajn u sostenibbli ta' tkabbir ekonomiku. Tajjeb ninnutaw li l-Fond Monetarju Internazzjonali (IMF) dan l-ahhar esprima d-dubji dwar l-IIP. Huwa veru li l-IMF innota s-success tal-Gvern fit-tkabbir ekonomiku, izda l-istess IMF qal li d-dhul mill-IIP huwa wiehed volatili u difficli li tbassar, u li l-iskema iggib maghha sfida ghall-aggustement fiskali fit-tul. Gie innotat ukoll li l-influss ta' barranin qed igib mieghu zieda fil-prezz tal-propjeta'. L-IMF qal li l-Awtorita' tas-Servizzi Finanzjarji ghandha bzonn rizorsi adekwati sabiex jigu ssalvagwardjati ir-reputazzjoni u l-intergrita' tas-settur finanzjarju ta' Malta. Dan hu l-istess settur li kellu kunsens politiku ghal iktar minn ghoxrin sena u li issa qed jigi mhedded minhabba r-rezistenza tal-Gvern li jiehu azzjoni konkreta dwar il-hasil tal-flus, il-korruzzjoni u skandli bhall- Panama Papers . Il-Ministru tal-Finanzi Edward Scicluna wiegeb ghar-rapport tal-IMF permezz ta' stqarrija trionfalista u injora ghal kollox it-twissijiet imsemmija hawn fuq. Ma nkunx sorpriz jekk il-Prim Ministru Joseph Muscat izid doza ikbar ta' trionfalizmu billi jghid li bhall-istati membri ta' l-Unjoni Ewropea, l-IMF qed tghir ghal Malta. Ejja nzommu f'mohhna li l-ekonomija ta' Malta ghanda daqs ta' lokalita normali Ewropea. Fl-ahhar tal-2016 kienet tammonta ghal madwar 12-il biljun Ewro. L-ekonomija ta' l-UE tammonta ghal 14,825 Billion Ewro. Apparti min hekk, l-ahhar figuri tal-Eurostat juri li z-zona Ewro qed tesperjenza l-ikbar tkabbir f'ghaxar snin. U ghall-kuntrarju ta' Malta, il-pajjizi l-ohra m'humiex dipendenti fuq il-bejgh tac-cittadinanza. Ejja ma nhallux il-propaganda tal-Gvern tipperswadina li l-bqija ta' l-UE qed tghir ghall-Prim Ministru Muscat. Jekk l-ekonomija ta' Malta tikkollassa ma nistghux inwehhlu f'pajjizi ohra. L-impatt fuq Malta jaf ikun kbir, izda l-effett fuq l-ekonomija Ewropea ikun minimu. M'huwiex minnu li l-Ewropa kollha qed tistenna lill-Malta biex tigwida lill-pajjizi l-ohra. U jekk il-Gvern ikompli jiftahar b'rixu u jinjora kritika genwina, ikun qed jaghmel disservizz lic-cittadini tal-pajjiz. Il-bejgh tal-passaporti ma jistax jibqa ghaddej ghal dejjem. U lanqas il-Gvern ta' Joseph Muscat. Il-Mument, 4 ta' Frar 2018 Meta giet inawgurata il-V18 fil-Belt Valletta, il-Prim Ministru Joseph Muscat qal li din l-inizjattiva ser tkun wahda 'awtentika'. Ghaddew biss ftit minuti u sirna nafu li wahda mill-ispettakli prominenti kienet kwazi identika ta' wahda simili f'Amsterdam erba snin ilu. Dan l-att simboliku jfakkarna kif l-istess Joseph Muscat kien oppona d-dhul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u kien ikkritka dak kollu li ghandu x'jaqsam mal-progett ta' Renzo Piano u mat-tisbih tal-Belt meta Lawrence Gonzi kien Prim Ministru. Izda m'ghandniex niskantaw bl-istil ta' Joseph Muscat. Jopponi fl-oppozizzjoni, izda jiehu l-mertu ta' l-istess haga meta jkun fil-Gvern. Iwieghed haga, u jaghmel bil-maqlub. Dan hu gvern li hu mibni fuq il-falzita'. Per ezempju jekk naraw il-bejgh tal-passaporti, hemm ingann shih. Joseph Muscat qatt ma wieghed din l-iskema qabel l-2013, u jaghmel minn kollox biex jahbi lix-xerrejja tac-cittadinanza. Meta l-iskema giet introdotta, wieghed li ser tkun hemm ghal zmien temporanju izda issa jrid jestendiha. Dan ghaliex minghajra pajjizna ma kienx ikollu surplus is-sena l-ohra. Issa pajjizna qed isir dipendenti fuq skema li ghandha bazi tar-ramel. Zewg progetti li l-Gvern ta' Muscat tant ftahar dwarhom ukoll m'ghandhom bazi xejn soda. Qed nirreferi ghall-hekk imsejha Universita Amerikana u ghall-hekk imsejjah investiment mediku tal-Vitals f'sptarijiet pubblici. Dawn ukoll ma gewx imwieghda qabel l-2013, u t-tnejn li huma jidhru iktar li huma progetti ta' spekulazzjoni tal-propjeta'. Huwa veru li l-ekonomija Maltija qed tikber. Izda nafu li pajjizna huwa wisq dipendenti fuq il-kostruzzjoni u l-bejgh tal-passapori. Kemm jista' jdum dan kollu? Il-politika ekonomika qed thares biss sa' l-elezzjoni generali? Min ser ihallas id-danni ekonomici meta t-tmexxija prezenti titlaq? Il-falzita' tal-gvern naraha wkoll fid-diskors dwar il-libertajiet civili. Huwa veru li pajjizna ghamel avvanzi kbar fid-drittijiet LGBTIQ, u l-kwistjoni issa hi karatterizzata minn kunsens parlamentari. Izda l-Partit Laburista ma jistax jibqa jithalla jisfrutta dan l-ezempju kull meta jigi kkritikat fuq affarijiet ohra. Kif jista' Gvern jiftahar dwar il-liberta' meta Daphne Caruana Galizna inqatlet b'mod brutali? Kif jista' Gvern jiftahar dwar il-whistleblowers meta Jonathan Ferris u Maria Efimova ghandhom hajjithom f'periklu? X'liberta' hi din li thallina noffendu r-religjoni izda ma tipprotegix gurnalisti li jinvestigaw il-Pilatus Bank u Henley and Partners? Joseph Muscat jaf jimpresjona lill-pubbliku tieghu. Jaf ibiegh il-prodott tieghu, izda jien ma nara l-ebda profondita' wara dan kollu. Nara biss politiku li ghandu l-ambizzjoni li jgawdi sakemm jista' u li jaghmel minn kollox biex jibqa fil-poter sa dan it-tant. Juza politika irhisa u facli u ma jaghtix kas l-implikazzjonijiet fuq il-gid komuni. Jaghtina l-impressjoni li ghandu l-kontroll ta' kollox izda jidher dghajjef hdejn kollaboraturi bhal Konrad Mizzi u Keith Schembri. Izda l-istorja tghallimna li l-ebda Gvern m'hu hemm ghall-eternita'. Jehtieg li sa dan it-tant nitharrgu u nharrgu lill-haddiehor sabiex naraw il-perikli wara t-tbissima ta' Muscat. Jehtieg li nbiddlu politika falza ma wahda li verament tahdem ghal gid komuni.
Bitcoin bubbles - Michael Briguglio Is-sahha mentali jixirqilha d-dinjita' - Michael Briguglio What's up at Mount Carmel? Michael Briguglio Tibdil kostituzzjonali f'pajjiz inqas liberali - Michael Briguglio Jason Micallef's Valletta - Michael Briguglio 
 
 L-Ewropa tghir ghal Malta? - Michael Briguglio 
 
 Europe jealous of Malta? - Michael Briguglio 
 
 Falzita' wara l-ohra- Michael Briguglio 
 
 Sakharov speech: Freedom of Speech in Malta - Michael Briguglio