Il-bniedem huwa dejjem għatxan għal tagħrif ġdid, dejjem jixtieq ikun jaf x'inhu jiġri madwaru u x' hemm lil hinn minn xtutu. Illum il-ġurnata biex tkun taf x' qed jiġri saret l-aktar ħaġa faċli għax l-apparat li jxandrilna x'inhu jsir ma għadux it-televizjoni, ir-radju jew il-gazzetta imma sar l-ismartphone. Illum kulħadd jista' jwassal aħbar. Biżżejjed wieħed ikun f' post fejn jiġri inċident, dan dlonk joħroġ l-ismatphone tiegħu u jiġbed filmat ta' dak li jkun qed jiġri u f' radda ta salib jibgħatu fuq l-internet. Hekk saru jixxandu parti kbira tal-aħbarijiet. Imma mhux hekk biss Minkejja li llum kulħadd jista' jxandar għax għandu l-mezzi f' idejh, hemm settur li jagħmel dan ix-xogħol bħala professjoni. Dawn huma ix-xandara li jinkludu bosta rwoli, mill-fotografu sal-kittieb tal-artiklu li jakkumpanja r-ritratti tal-fotografu. Mill-editur ta' ġurnal sal-persuna li taqra l-aħbarijeit. Dawn kif ukoll bosta oħrajn nistgħu npoġġuhom fl-istess qoffa u nittimbrawhom bħala xandara. Il-problema tax-xandara hija li dawn it-talin jitrattaw informazzjoni fuq persuni oħrajn u mhux informazzjoni dwarhom stess. Ma huwiex possibli li kull meta xandar irid isemmi lil xi persuna joqgħod jitolbu permess biex isemmih. Li jwassal l-inforamzzjoni huwa xogħolu u għalhekk huwa obbligat jagħmlu u li jagħmlu sew. Hemm regoli morali kif dan għadnu jġib ruħu u sa fejn għadnu jasal. Ix-xandar għandu jwassal dak li jinteressa lill-pubbliku u dak li huwa totalment privat u li ma għandux x'jaqsam għandu jibqa' mhux imxandar. Hemm każi li d-dritt tal-inforamzzjoni ma jirbaħx. Każi fejn jidħlu minorenni jew li jmorru kontra il-pudur jirbħu fuq id-dritt tal-kronaka u għalhekk ma għadhomx jiġu mxanda jew jekk jiġu mxandra dan isir bl-akbar kawtela. Karta ta' Nizza Fis-sena 2000 l-Unjoni Ewropeja ħarġet il-Karta tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem. Din tissejjaħ Il-karta ta' Nizza. Skont din il-Karta il-libertà tal-espressjoni għandha żewġ kunċetti, libertà li wieħed jirċievi informazzjoni u libertà li jxandar informazzjoni bla limitazzjoni, fruntieri jew indħil politiku. Sa ċertu punt dan kollu kien diġa jinstab f' bosta kostituzjonijiet ta' stati Ewropej, fosthom dik ta' pajjiżna (art 41). Xandara msawta Mhux darba jew tnejn nisimgħu b' każi fejn ġurnalisti jiġu mhedda, msawta jew saħansitra maqtula. Is-sena l-oħra fl-Italja biss, skont l-union taI-ġurnalisti Taljani (FNSI) u l-Ordni tal-Ġurnalisti Taljani, kien hemm 121 każ fejn ġurnalisti ġew miżmuma milli jaqdu dmirhom sewwa jew inkella kienu minaċċjati . Dan biss fl-Italja. Madwar id-dinja min jaf kemm jikber in-numru. F'pajjiżna Riċentament smajna b' każi anke f' pajjiżna fejn xi ġurnalisti setgħu ħassewhom limitati fil-qadi ta' dmirhom. Ġurnalist jiġi arrestat u jeħdulu l-mowbajl għax intqal li ħa ritratt bih. Ġurnalist ikun arrestat għax imur jara x' kien qed isir f'waħda mill-awli tal-qorti. Ġurnalist ieħor jiġi sfurzat biex jikxef minn fejn ġab it-tagħrif. Dawn huma tliet persuni li kienu qed iwettqu ħidmiethom biex iwasslulna dak li għandna dritt inkunu nafu. Daqs kemm hu dritt tal-ġurnalist li jinvestiga, daqshekk ieħor huwa dritt taċ-ċittadin li jkun jaf ir-riżultat tal-investigazzjoni tal-ġurnalist. Hija tassew kontradizzjoni li minn banda rridu l-libertà, irridu d-dritt li nkunu nafu kull tentufa u mill-banda l-oħra ġieli nisimgħu li dawk li xogħolhom huwa li jiggarantulna dan id-dritt jiġu aggrediti jew miżmumin milli jwettqu ħidmiethom. Dan l-artiklu deher f In-Nazzjon 1 ta' Frar 2014
Id-dritt tax-xandir