Il- Għid tal- Erwieħ Xi ftit tagħrif Bħal ġnus oħra , il- Maltin ukoll juru rispett kbir lejn il- mejtin tagħhom . Huma kienu u għadhom jemmnu li kull bniedem għandu ruħ li ma tintemmx miegħu f' qabru . Għalhekk sa mill- qedem , il- Maltin kellhom drawwiet u festi biex jiċċelebraw il- kontinwità tal- eżistenza spiritwali tan- nieshom li ħallew din id- dinja . L- ikla L- ewwel insara kienu jħejju ikla u ċelebrazzjoni fid- dwiemes fejn kienu jidfnu l- għeżież tagħhom . " L- erwieħ jifirxu s- sarvetta " Hekk kienu jgħidu meta jasal it- 2 ra' Novembru , jiġifieri jum l- erwieħ kollha . Dan għax kienu jemmnu li f' dan il- jum meta niftakru fil- mejtin , l- erwieħ ta' qrabatna jkunu qed jistennew il- ħniena u s- sufraġju tal- ħajjin , għalhekk kienu jifirxu is- sarvetta għall- għotjiet tal- ħajjin . F' dan il- jum il- Maltin kienu jkunu ġenerużi mal- foqra . Il- borma tal- ħaxix F' dan il- jum xi patrijiet jew individwi , kienu jħejju borma kbira fit- toroq tal- bliet u r- rħula u fiha kulħadd kien jixħet xi ftit ħaxix milli jkollu d- dar biex imbagħad titqiegħed fuq il- ħatab jaqbad u jagħmlu minnha xi minestra tajba . Din ukoll kienet tkun għal foqra . Il- Ħanżira tal- Erwieħ Kien hemm ukoll id- drawwa li minn xi żmien qabel il- festa , xi ħadd jitlaq ħanżira tiġġerra mat- toroq bil- ġaras ( qanpiena ) ma' għonqha biex meta timxi tinstema' u għalhekk tintema' min- nies kull darba li tgħaddi minn quddiem darhom . Il- ħażira kienet tismen bl- ikel mbagħad fil- għid tal- erwieħ kienu joqtluha u jsajruha biex minnha jieklu l- foqra . Għalhekk imqarr darba f' sena dawn l- imsejkna kienu jduqu biċċa laħam . L- erwieħ tal- purgatorju F' xi inħawi madwar Malta fejn hemm jew kien hemm xi ċimiterju , wieħed isib statwi minquxin fil- ġebel ta' ruħ jew erwieħ qalb l- ilsna tan- nar . Dawn l- istatwi fuq il- ħitan ifakkruna fl- erwieħ tal- purgatorju u għalhekk ifakkru lil min ikun għaddej min hemm biex igedwed xi talba għall- bżonnijiet tagħhom . L- erwieħ tal- ikkundannati Il- Maltin , speċjalment in- nisa twajbin , kienu juru ċerta devozzjoni lejn l- erwieħ ta' dawk li kienu ikkundannati għall- forka . Huma kienu jemmnu li l- erwieħ penitenti tal- ikkundannati kienu jaqilgħu il- grazzji . Ninu Xkora , li ħafna jemmnu li kien innoċenti , ingħatata l- forka ftit jiem qabel l- għid tal- erwieħ . Dwar Ninu Xkora hemm għajdut li kien fetaħ il- kanċell taċ- ċimiterju lil waħda mara li marret iżżur il- qabar tiegħu stess . Ir- rużarjanti kienu fraternità li jiġbru l- flus għall- qraba tal- ikkundannnati filwaqt li jħeġġu lin- nies biex jitolbu għar- ruħ dawk iġġustizzjati bil- forka . Huma kienu jilbsu bħall- fratelli jiġifieri jilbsu ċoqqa bajda u jgħattu wiċċhom b' kappun abjad bit- toqob għall- għajnejn biss . Kienu joħorġu fit- toroq u jduru bieb bieb b' xi bott f' idejhom . Id- dehra tagħhom libsin l- abjad u b' wiċċhom mgħotti kienet tnissel fi qlub in- nies ċertu misteru , biża' u ħniena . L- għadam tal- ħelu Fix- xahar ta' Novembru sewwasew minn l- Għid tal- Erwieħ ' il hemm , fid- djar kienu jippreparaw l- għadam tal- ħelu biex jiftakru fil- mejtin . L- għadam tal- ħelu jinħadem bħall- figolla imma fil- forma ta' għadma . Xi dulċiera għadhom sal- lum jagħmlu dan l- għadam tal- ħelu . In- naħa l- oħra tal- munita Filwaqt li xi wħud kienu jgħożżu t- 2 ta' Novembru bħala jum ta' rispett lejn dawk li darba għexu f' dan il- wied tad- dmugħ , oħrajn kienu jintasbu fuq xi għatba jirrankontaw l- istejjer tal- iħirsa u tal- uħux . Għax kien hemm min jgħid li ma' l- erwieħ it- tajbin joħorġu wkoll l- erwieħ il- ħżiena . Mill- qigħan tal- infern joħorġu x- xjaten . Mill- moħbiet tagħhom joħorġu s- sħaħar u n- nies koroh jew tas- setta . Minn taħt l- art l- għewiel u l- uħux . Mill- oqbra l- iskeletri u iġsma bla ruħ mexjin ndlaj ndlaj fid- dawl tal- qamar . Spettri mitlufa , min sejjer għal xi ħażen u min sejjer għal xi għors . It- 2 ta' Novembru illum Se nagħmlu ikla biex infakkru dawn id- drawwiet ikkuluriti . L- ikla : Majjal mixwi servut bil- patata l- forn u ħaxix Xorb : Meraq tal- ħajja ( Larinġ tad- demm , inbid u aniżett ) Deżerta : Għadam tal- ħelu Mikiel , tista' tibghatli l- indirizz ta' l- email tiegħek ? Sit veru interessanti , speċjalment din l- informazzjoni dwar l- Ghid ta' l- erwieħ .