Waħda mill-affarijiet li jagħmlu ħafna miċ-ċelebrazzjonijiet uffiċjali biex ifakkru l-50 sena mill-mewt ta' Dun Karm – dejjem, m'għandniex xi ngħidu, ġenwini – hija li jeskludu l-poeżija tiegħu. U meta teskludi l-poeżija mill-personalità tal-poeti jibqa' ħafna affarijiet li jidhru fjakki ħafna ħdejn il-qawwa sempliċi u kruda tal-kelma kif jużawha huma. Kultant ikun hemm xi ftit qari tal-poeżija, imma l-atmosfera formali li ħafna drabi tmur kontra n-natura ħajja, imqarba, intima tal-poeżija toqtolha. U aktarx ma jinqrawx dawk il-poeżiji li jitqiesu bħala mhux tas-soltu jew saħansitra kontroversjali. Iċ-ċelebrazzjoni tiddomestika lill-poeżija "salvaġġa". U ma tibqax poeżija. "Xi Nħobb – Ma Nħobbx il-Gwerra" ta' Dun Karm dehret għall-ewwel darba fil-5 ta' Jannar, 1915, fil-ġurnal Il-Ħabib. Dehret ukoll f'Ward Ieħor jew Ġabra ta' Poeżijiet bil-Malti (1920) u fl-ewwel mit-tliet kotba bil-poeżiji ta' Dun Karm li ppubblika Ġużè Bonnici minn butu fl-1939 (Il-Għana ta' Dun Karm – X'Ħabb u x'Ħaseb il-Poeta). Id-data tal-ewwel pubblikazzjoni ta' din il-poeżija tindika li nkitbet fil-bidu tal-Gwerra l-Kbira li fiha Malta kienet involuta minħabba l-ħafna suldati Maltin li ġġieldu f'artijiet imbiegħda biex iħarsu Imperu li kien qed jikkolonizzahom u minħabba li pajjiżna nbidel fi sptar għas-suldati midrubin, rwol li wassal biex Malta tissejjaħ l-Infermiera tal-Mediterran (u ċ-ċimiteru wkoll). Xi Nħobb – Ma Nħobbx il-Gwerra It-tieni nett, Dun Karm huwa assoċjat ħafna ma' rappreżentazzjoni nazzjonali (u provinċjali) ta' Malta, iżda din il-poeżija titkellem espliċitament dwar realtà storika li ma tmissx lil Malta biss, u għalhekk kapaċi tagħti stampa iktar wiesgħa tal-kitba u r-relevanza tax-xogħol tiegħu. Dun Karm mhuwiex biss poeta li ried jagħtina stampa fabbrikata, kienet kemm kienet sabiħa f'għajnejh, ta' Malta. Barra minn hekk, teknikament, din il-poeżija tqegħdilna quddiemna mill-inqas żewġ strateġiji poetiċi li kapaċi jwasslu esperjenza poetika qawwija u konvinċenti: l-użu tas-sunett u l-użu tar-ritornell, tal-frażi ripetuta. Is-sunett għandu forma stabbilita u f'laboratorju tal-kitba l-parteċipanti jistgħu jesperimentaw bl-użu tas-sunett, bl-14-il vers endekasillabu tiegħu, bl-iżvilupp bejn l-ottava u s-sestett, jew bejn it-tliet kwartini u d-distiku finali, biex joħolqu effetti differenti. Dan mhuwiex xogħol li jista' jsir fi tliet kwarti; forsi jista' jsir fi tliet sigħat, ħin li jidher twil imma jtir jekk il-parteċpanti jkunu qed jisimgħu sunetti differenti u spjegazzjoni li tistimulahom, u jkunu qed jiddiskutu bejniethom u jesperimentaw b'forom u versi differenti u jiktbu huma. Imma dan is-"sunett" bikri ta' Dun Karm mhux l-aħjar eżempju ta' sunett… Għax l-aspett tekniku li jikkaratterizza din il-poeżija ta' Dun Karm, li jwassal ħoss marbut ma' idea b'saħħitha u ċentrali għall-poeżija kollha, huwa r-ritornell, ir-ripetizzjoni tal-frazi diretta, kategorika, bla "forsi" u "jekk" u "kultant," li jinqeda biha Dun Karm: "ma nħobbx il-gwerra." Fil-ktieb eċċellenti tagħhom dwar Teaching the Art of Poetry (Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum, 2000), Baron Wormser u David Cappella josservaw li fil-kanzunetti r-ritornell "comforts, steadies, lulls, echoes, endures. L-effett tar-ripetizzjoni ta' strofa jew vers jew frażi f'poeżija huwa simili, għax dan ir-"ritornell" iservi bħala punt ta' riferiment mużikali u tematiku, u jagħti direzzjoni "magħrufa" lill-poeżija billi jeħodna lura għal "post" li ġa żornieh u ħadna gost bih. L-istqarrija "ma nħobbx il-gwerra" toffri idea ċentrali u toħloq kontrappożizzjoni qawwija, memorabbli, bejn dak li hemm sabiħ fil-ħajja, li jvarja minn persuna għal oħra, u dak li hemm ikrah fil-gwerra, li donnu huwa l-istess għal kulħadd: għax f'din il-poeżija ta' Dun Karm, il-gwerra m'hemm xejn sabiħ fiha. L-uniku kumment tiegħu dwarha huwa li "niket, biża' u mewt imorru magħha." U hawnhekk, dawk li jiktbu verżjoni tagħhom tal-poeżija jistgħu jagħtu d-definizzjoni tagħhom billi jfittxu l-iktar kliem suġġestiv, l-iktar xbihat penetranti, biex jiddeskrivu l-gwerra. Jew jistqarru li ma jaqblux għal kollox ma' Dun Karm. Fl-istess ħin, din l-istqarrija deċiża offriet ukoll punt ta' riferiment fundamentali lit-tfal li kitbu l-poeżiji tagħhom, għax waqt li, bħal Dun Karm, ma ċċaqalqux pulzier mill-pożizzjoni tiegħu fuq il-gwerra, irriflettew fuq dawk l-esperjenzi u l-affarijiet li jħobbu. U f'dan kien hemm varjetà sħiħa bejniethom. Is-27 ta' Ottubru 2011