Ċ Ġ GĦ Ħ Ż Ara wkoll: dwar il-MUXRABIJA billi tikklikkja: https://kliemustorja.com/m Jekk hemm karatteristika partikolari tal-binjiet tad-djar Maltin li tagħmilhom differenti minn dawk ta' pajjiżi oħra fid-dinja, żgur li din hi l-gallarija. Mhux għax pajjiżi oħra ma għandhomx binjiet bil-gallariji bħal tagħna, magħluqa qishom kaxxa tal-injam u bit-twieqi. Hemm binjiet b'gallarijiet jixhbu lil dawk ta' Malta kemm fi Spanja, fl-Arabja Saudija u saħansitra fil-Peru. Biss, sa fejn naf jien ma hawn l-ebda pajjiż ieħor fid-dinja fejn jinsabu eluf kbar ta' gallariji bħal ma hawn f'Malta. L-oriġini tal-gallariji f'Malta jidher li kien influwenzat minn pajjiżi oħra fil-Mediterran, bħal Spanja, it-Tuneżija, l-Marokk u l-Eġittu, fejn ix-xemx fis-sajf taħkem sew. Dawn bosta drabi huma aktar gallariji miftuħa milli magħluqa u mingħajr twieqi, mhux bħal dawk ta' Malta. L-itwal gallariji huma bla dubju ta' xejn, dawk mibnija mal-palazz tal-Gran Mastru, il-Belt. Dawn x'aktarx inbnew fit-tieni nofs tas-seklu tmintax, fi żmien Pinto wara li l-Palazz ġie estiż bħal kobor li hu llum. Hemm tliet gallarija, waħda fuq kull faċċata tal-binja, biss mhux fi Triq il-Merkanti. Kien x'aktarx minħabba dan it-tul esaġerat ta' dawn il-gallariji, li dawn ingħataw dan l-appellativ, u mhux , għax bit-Taljan, tirreferi għal passaġġ jew kuritur mgħotti. Mela jekk l-isem 'gallarija'daħal fil-lingwaġġ Malti hekk kif din l-istruttura tal-injam twaħħlet mal-binja tal-Palazz, jista' forsi wieħed jassumi li din kienet l-ewwel gallarija li qatt nbniet f'Malta u warajha bnew gallariji ħafna iżgħar li baqgħu jissejħu l-istess. Nimmaġina li hekk kif inbnew dawn il-gallariji mal-palazz tal-Gran Mastru, xi kavallieri sinjuri residenti f'Malta tħajru u bdew jarmaw il-gallarija huma wkoll mar-residenzi tagħhom. Kienu min kienu, bilfors li dawn kien nies sinjuri biex setgħu iħallsu għall-materja prima, li kellha tiġi minn barra u għax-xogħol tal-artiġġjan. Irridu nifhmu li anki biex tixtri l-ħġieġ tat-twieqi tagħhom kellek tħallas kemxa għax dak iż-żmien il-ħġieġ li ridt iġġibu minn barra kien għali. Jekk kien hemm gallariji oħra eqdem minn dawk tal-Palazz, dawn x'aktarx ma jmorrux lura aktar mit-tieni nofs tas-seklu sbatax. Dan għaliex, minn nofs is-seklu sbatax 'il quddiem, fil-Belt kienu qed jinbnew palazzi fi stil Barokk li kiber fil-popolarità tiegħu wara li ġie introdott f'Malta minn Francesco Buonamici fl-1640ijiet. Il-faċċati tal-binjiet ta' dan l-istil huma ddekorati bi kwantità ta' disinji fil-ġebla, bħal forom ta' arzell, girlandi, weraq u rombli tal- parċmina (Ing. ), lavur fin, xogħol li kien fdat f'idejn l-i . Dan ix-xogħol ried l-ewwel ikun iddisinjat mill-perit u kien jirrikjedi simetrija ta' ċerta preċiżjoni. Li kieku l-gallariji kienu diġà mwaħħla qabel ma sar dan id-disinn mal-faċċati kieku d-disinjatur kien iqassam id-disinn b'mod li jikkumplimenta jew jevita l-gallarija/i. Minflokk, kif nisstgġu naraw id-disinn ikompli mal-faċċata kollha u anki xi xogħol fil-ġebla jidher kultant irrovinat bil-ftuħ tal-bieb fejn mill-kamra tad-dar toħroġ fil-gallarija tal-injam. Biex nagħti eżempju, id-dar majestuża li hemm fi Triq l-Arċisqof, qrib Pjazza San Ġorġ, dik magħrufa bħala l- , (ara r-ritratt hawn taħt), ġiet mibnija madwar l-1650. Din imżejna b'dekorazzjoni prominenti ta' stil Barokk. Ix-xogħol tal-lavur iddisinjat bil-girlandi u xogħol ieħor tal-faċċata, illum huma parzjalment mgħottija minn gallarija kbira tal-injam. Għalsaqstant, għandna nifhmu li bilfors li dik il-gallarija twaħħlet snin wara li nbniet ir-residenza, għax kieku l-lavur ma kienx jibqa' sejjer fil-parti fejn illum hu mgħotti mill-gallarija. Dan ifisser li ħafna snin wara li kien inbena l-post, il-proprjetarju ried jibni gallarija mal-faċċata biex jkun aktar komdu, u ġie jaqa' u jqum mill-estetika tal-post. Il-gallariji magħluqin tal-injam joffru protezzjoni kontra r-raġġi tax-xemx biex b'hekk tkun evitata s-sħana fil-kamra, l-aktar fis-sajf. Biss dan ma kienx l-uniku skop, għax wara kollox ħafna gallariji mhumiex mibnija fuq faċċata li tħares lejn ix-xemx. Il-gallarija toffri ukoll ilqugħ kontra r-riħ. Il-forma tal-gallarija u t-twieqi li jistgħu jinfetħu waħda waħda, jgħinu biex l-arja tal-kamra tiċċirkola b'żiffa ħelwa waqt li tevita li jidħol riħ qawwi direttament ġewwa. Il-gallarija sservi wkoll bħala post ta' komunikazzjoni man-nies ta' barra. Kemm-il darba nkun għaddej mit-toroq tal-belt, fejn kważi kullimkien hemm binjiet għoljin, u nara xi mara tixref minn xi gallarija fil-għoli, tniżżel il-qoffa biex tixtri l-ikel, x'aktarx ħobż, mingħand il-bejjiegħ tat-triq. Il-mara tqiegħed il-flus fil-qoffa u l-bejjiegħ jieħu l-flus u jqiegħed il-ħobż minflok, u dlonk il-mara tiġbed il-lenza u tella' 'l qoffa 'l fuq. B'hekk, dik il-persuna tiffranka milli tinżel u terġa titla' t-taraġ twil tal-binja. Barra minn hekk il-gallarija toffri post pjaċevoli fejn il-persuna tista' tqatta' ftit ħin fil-kwiet tistrieħ waqt li taqra xi ktieb jew tagħmel xi ħjata, jekk mhux ukoll, għal gost, iżżomm toqgħod tosserva lil kull min għaddej fit-triq. Apparti l-ħafna eloġji li nsibu fuq is-sbuħija u l-vantaġġi tal-gallariji, wieħed jiltaqa' wkoll ma kummenti negattivi dwarhom. Il-perit Leonard Mahoney, bniedem li studja l-arkittettura lokali fl-isfond tal-istorja, ixebbah il-gallariji ma' kaxxi tal-injam imwaħħla mal-faċċati tal-bini bħala, '... Kull tajjeb għandu l-ħażin tiegħu. Sorsi li rriferejt għalilhom: Ara aktar artikli dwar il-kultura u l-istorja ta' Malta billi tikklikja hawn: https://kliemustorja.com/blog/ Ara wkoll: dwar il-MUXRABIJA billi tikklikkja: https://kliemustorja.com/m
IL-GALLARIJA