Għandna f'din is-soċjetà, li hija differenti minn ta' qabilha, id-dmir li nfakkru lil dawk li ġew qabilna u li b'għemilhom għenu biex id-dinja tkun waħda aħjar. F'dan ma nistgħux ma nibdewx billi ma naċċettawx li l-waqa' tal-Ħajt ta' Berlin kien u jibqa' mument storiku. Diversi fil-poplu tagħna dan għadhom jiftakruh. Biss, biex dan seħħ, kien hemm passi varji li saru b'kuraġġ u sogru minn bnedmin. Però issa għandna ġenerazzjoni tielgħa li hemm bżonn li tiġi nfurmata fuq dak li ma ġarrbitx u ma ħassitx. Li ninfurmawha li biex inbidlet il-klima politika soċjali u biex spiċċat il-ħakma komunista diversi taw is-sehem tagħhom għall-bidla. Bnedmin ta' fibra li jimmeritaw iktar mingħandna llum għax minkejja l-id iebsa tad-dittaturi li kienu qed jgħixu fihom xorta ma qatgħux qalbhom. Anzi ħarsu u ttamaw fil-futur, u b'kuraġġ, b'determinazzjoni għamlu l-parti tagħhom kontra kull kurrent. Mhux atti bla sens, anqas ħmerijiet imma aġir attent u preċiż li bih wasslu messaġġ f'art u żmien li kollox kien juri li dlam biss kien hemm. Id-dlam tad-dittatorjat u tad-disprezz tal-bniedem u drittijietu. Irnexxielhom xorta waħda jiżirgħu ż-żerriegħa li kibret u tkattret. F'dan ix-xahar, proprju fuq dan għandna iktar infakkru kif disa' bnedmin iffirmaw u ppubblikaw dak li huwa magħruf bħala "Il-Manifest Charter 77". Fil-bidu ta' Jannar ta' erbgħin sena ilu, ġabra ta' intellettwali li ma kienux jaqblu ma' dak li kien għaddej ġewwa dik li kienet iċ-Ċekoslovakkja Sovjetika, u proprju għalhekk imsejħa "dissident", sejħu lil dak l-istat sovjetiku sabiex jirrispetta d-drittijiet fundamentali tal-bniedem li kien huwa stess formalment iffirma u rratifika mingħajr ma kien qiegħed jirrispetta. Dak li ġie msejjaħ bħala l-"Ftehim ta' Helsinki" rabat gvernijiet varji sabiex jiggarantixxu drittijiet fundamentali bażiċi bħal-libertà tal-espressjoni, tal-kuxjenza u tal-assoċjazzjoni li f'dak il-pajjiż ma kienu irrispettati assolutament xejn. Dak li għalina huwa normali, f'dak iż-żmien kien verament straordinarju. Dawn il-bnedmin kienu appellaw oriġinarjament favur il-maħfra ta' ġabra ta' żgħażagħ li ġew ikkundannati l-ħabs għax kienu daqqew u kantaw fil-pubbliku. Biss, il-kontenut ta' dak li kitbumar iktar minn daqshekk. Mhux biss, imma fl-istess insibu dikjarazzjoni iktar interessanti marbuta mal-fatt li l-Istat, fl-ateiżmu tiegħu, kien jipprojbixxi l-libertà tal-kult. Il-bnedmin ma setgħux jipprattikaw ir-reliġjon tagħhom liberament. F'dan il-Manifest, fuq quddiem tiegħu nsibu lil Vaclav Havel, li dak iż-żmien kien poeta, letterat, bniedem u ma kienx politiku, li però spiċċa l-mexxej ta' din is-sejħa għas-sewwa. Bniedem li minħabba l-fatt li ffirma dik id-dikjarazzjoni sabu ruħu kkundannat il-ħabs taħt ir-reġim u wara, fid-demokrazija, President tar-Repubblika ta' dak il-poplu. Bniedem li fl-aħħar tas-sena li għaddiet fakkarna l-ħames anniversarju mill-mewt tiegħu. Bniedem mimli bi kwalitajiet u talenti, li b'kuraġġ semma' leħnu, flimkien ma' oħrajn, għall-oħrajn. Illum, wara dawn is-snin, għandna naċċettaw li proprju mertu ta' bnedmin bħal dawn id-dinja hija aħjar milli kienet. Nies li jagħtu eżempju u lezzjoni. Anke jekk dak li naraw madwarna jista' jipprova jaqtagħlna qalbna, għandna nibqgħu nagħmlu dmirna, naħdmu u nittamaw għas-sewwa. Il-futur tagħna ma nafuhx; nistgħu però naħdmu għalih b'passi favur is-sewwa b'determinazzjoni, bil-perseveranza u b'kuraġġ.
Erbgħin sena ilu.