1. Wieħed mid-dibattiti li ser jibqgħu jduru mad-dinja huwa x'ġara fl-aħħar diżastru ekonomiku li ser jibqa' marbut mal-Lehman Brothers. Interessanti ħafna l-analiżi li qegħda ssir f'diversi gazzetti. Waħda partikolari qalet li, fil-fehma tagħha, s-sitwazzjoni ġiet kontrollata però l-problemi għadhom ma ġewx solvuti tant li fl-International Herald Tribune ta' l-14 ta' Settembru 2009 intqal: "One year after the collapse of Lehman Brothers, the suprise is not how much has changed in the financial industry, but how little." Dan huwa punt li jimmerita diskussjoni f'żewġ direzzjonijiet: l-ewwel, dik akkademika u, t-tieni, dik politika. Ngħid dan għax għalkemm fuq bażi ta' teorija ekonomika għad hemm min qiegħed jiddibatti sewwasew x'ġara mentri fuq dak legali, l-istituzzjonijiet demokratiċi ta' diversi pajjiżi rreaġixxew billi ppruvaw joħolqu mekkaniżmi ġodda. 2. Quddiem l-artikoli li qrajt f'diversi gazzetti, ġew lura f'moħħi siltiet mill-editorjal tat-18 ta' Lulju 2009 tal-ġurnal "The Economist" intitolat "What went wrong with economies". Il-linja meħuda kienet ta' bnedmin li ħassew lilhom infushom traduti minn ħsieb ta' ħajja li falla. Għal numru ta' snin, b'akkwist ta' iktar saħħa mat-tmiem tal-ħajt ta' Berlin daħal il-ħsieb li l-ekonomija, speċjalment il-ħsieb ta' ċertu forma ta' kapitaliżmu, huwa l-prinċipju etiku fundamentali li kull persuna għandha ssegwi f'ħajjitha u kull ideoloġija politika oħra spiċċat u saret inadegwata. Id-degradazzjoni ta' ċerti valuri f'dawn is-snin ġiet proprju minn din il-linja ta' raġunament. 4. L-agħar f'dan kollu hu li nbniet il-propaganda li dawk li qegħdin fid-dinja ta' l-ekonomija għandhom xi kwalità superjuri għad-deċiżjonijiet u għas-suċċess minn persuni li jservu fil-politika. Tant ilhom is-snin itambru fuq dan, li kellu jkun diżastru ekonomiku bħal dak li għaddejjin minnu, biex fehmu kemm m'għandhomx raġun. Persuni fil-politika għandhom fuqhom responsabbiltajiet ferm ikbar milli wieħed jikkonsidra. Dan għax mhux biss jaraw l-aspett umanitarju, tas-suq, imma jqegħdu fil-kalatura l-istituzzjonijiet demokratiċi, il-ħajja soċjali tan-nies, il-valuri, l-familja, l-kultura u diversi uċuħ oħra ta' dak li jikkomponi pajjiż. Ir-riżultat tad-deċiżjonijiet huwa parti minn dan il-bilanċ neċessarju li, jekk ma jinżammx, ikisser kollox. Min jaħseb li tista' tmexxi soċjetà mingħajr id-demokrazija u l-ġustizzja soċjali jkun qed jiżbalja bil-kbir. 5. Fuq dan ukoll, l-"Economist" għandu tort. Persuni li huma għas-servizz tal-poplu fl-istituzzjonijiet demokratiċi għandhom linja ta' aġir li huwa iktar affidabbli u kontrollabbli. Il-poplu jaf li huwa sindakabbli u miftuħ għall-iskrutinju, mentri min qiegħed fl-ekonomija m'għandux neċessarjament dan, għalhekk hemm differenza. Biss dan il-ġurnal, minkejja d-disfatta ekonomika li ġiebet ħafna konsegwenzi iebsa u xejn desiderabbli, tant indottrinaw lilhom infushom li xorta waħda ma jistgħux jaċċettaw li kienu effettivament żbaljati. Fl-istess editorjal kompla ngħad: "And if economies, as a broad discipline deserves a robust defence, so does the full-market paradigm. Too many people, especially in Europe equate mistakes made by economists with a failure of economic liberalism. Their logic, seems to be that if economists got things wrong, then politicians will do better. That is a false-and-dangerous conclusion". 6. Huwa ovvju minn dan il-kliem li l-verità qed isibuha diffiċli sabiex jaċċettawha. Ma jistgħux jifhmu li l-kapitaliżmu mhux kontrollat u miftuħ għall-iskrutinju huwa sempliċement biljett lejn il-preċipizzju għalihom u għal parti importanti fis-soċjetà. Dan għax meta l-ekonomija li tkun tħalliet għall-persuni fiha tfalli, wara għandek lill-politiċi li jridu jaraw kif isalvaw. Din hija ġlieda li trid tkompli ssir mill-politiċi, l-ewwel dik li tfiehem lil kulħadd li l-ekonomija taf issir żiemel sfrattat mingħajr liġijiet tajba; u t-tieni, li l-politiċi jassiguraw aktar ħidma sabiex jiggarantixxu l-fiduċja li l-pajjiż ikollu bżonn. L-ekonomisti huma rilevanti ħafna, però m'għandhomx jaħsbu li huma superjuri għal xi ħadd, anzi tajjeb li japprezzaw il-ħidma tajba u għaqlija li ssir mill-politiċi. Dan l-artikolu deher fil-ġurnal Illum tas-27 ta' Settembru 2009.
X'mar ħażin fl-ekonomija