INTI TAFHA L-ISTORJA TIEGĦEK? "Dawk li ma jistghux jitghallmu mill-istorja huma destinati li jirrepetuha." George Santayana 1863 – 1952 (filosofu u kittieb) Sa minn meta l-ġenituri tiegħi ħaduni nara l-ewwel postijiet storiċi Maltin, qalbi ntilfet wara l-istorja. Kelli xewqa kbira li meta nikber insir arkeologa sabiex b'hekk inkun nista' ngħix ma' din l-imħabba tiegħi. Kont ukoll noħlom li xi darba bir-riċerka u t-tiftix tiegħi, anki jiena nkun nista' nħalli kontribut f'pajjiżi bħal kif għamlu dawk ta' qabli u li lejhom kelli ammirazzjoni kbira. Sfortunatament meta wasal iż-żmien biex nagħżel triqti u mort nieħu parir professjonali, tawni x'nifhem illi aħjar nagħżel triq oħra għax f'Malta ma kienx hawn futur għal dak ix-xogħol. Ta' żagħżugħa li kont aċċettajt dan ir-raġunar. Kien żball kbir! Kultant trid titgħallem taħseb b'moħħok u tagħti anki lok lill-ħsus ta' qalbek. Fil-fatt ħdimt f'diversi oqsma oħra għal kollox differenti imma fil-fond ta' qalbi kont naf fejn xtaqet tgħix ruħi. Meta nħobb xi ħaġa jien, diffiċli toħroġieli minn qalbi.... Dawn il-ħsibijiet ġrew minn quddiem għajnejja hekk kif poġġejt biex nikteb l-artiklu ta' din il-ġimgħa. Bħali, Kenneth Mizzi għandu ħafna għal qalbu l-istorja ta' Malta. Xhieda ta' dan huma x-xogħlijiet numerużi li huwa ħadem kollha relatati ma' das-suġġett. Fil-fatt dik kienet l-ewwel mistoqsija li għamiltlu, għaliex ġeneralment xogħlijietu huma ffukati fuq l-istorja ta' Malta? "Għax dawn id-daqsxejn ta' gżejjer tagħna jaffaxxinawni. Fihom daqs naqra imbagħad għandhom dak il-ġid kollu storiku li ftit issib bħalu madwar id-dinja. Tmur fejn tmur, tara l-istorja madwarek. Tidħol fil-knejjes tara dawk ir-rikkezzi kollha: l-arkitettura, l-arti, il-kultura. Li jiddispjaċini hu illi fl-opinjoni tiegħi illum iż-żagħżagħ Maltin ma tantx huma daqshekk kolti dwar is-suġġett tal-istorja ta' pajjiżhom. Ma tantx jagħtu każ. Forsi jien żbaljat, imma hekk naħseb. Għalhekk l-iskop ta' dan ix-xogħol hu li nressqu aktar l-istorja lejn in-nies, speċjalment lejn il-popolin li forsi ma tantx ikollu l-opportunità li jżur u jara dawn il-postijiet jew jisma' dwarhom. Jiena trabbejt f'Bormla man-nies tal-baċir. Kont iffortunat biżżejjed illi fil-ħajja stinkajt u rnexxejt filwaqt li uħud minn sħabi tal-iskola għadhom jitħabtu biex isibu x-xogħol. Allura nħossni obbligat li nagħti lura ftit milli naf jien." li ntroduċewni max-xogħol ta' Horizons – dokumentarji ta' ftit minuti ta' informazzjoni storika li kienu qed jixxandru fuq stazzjon televiżiv lokali... kien suċċess kbir u permezz tiegħu kkonfermajna illi għal xogħol bħal dan hawn għatx kbir. L-idea tiegħu bdiet b'kumbinazzjoni. Niftakar li kien ikkuntattjani Albert Marshall u talabni nagħmillu xi fillers qosra ta' xi tlett minuti għat-televiżjoni biex ixandarhom bejn programm u ieħor. Xi ġranet wara ġie ibni jistaqsini biex nagħtih daqqa t'id għax kellu proġett tal-iskola dwar l-istorja. Ma domtx ma ntbaħt li kienet teżisti problema kbira biex issib din l-informazzjoni. Nassumi li ħafna jiftakru ż-żmien meta kellek tmur il-librerija, tfittex qalb qabda kotba u taħli ħafna ħin biex forsi ssib xi ħaġa. Imbagħad tmur b'dawn il-mazz kotba biex tagħmel il-kopji u waħda tiġik mgħawwġa u oħra tiġik bis-sinjal iswed fin-nofs. Għedt le, m'inix ser nerġa' ngħaddi minn dak kollu! U hekk nibtet l-idea ta' . B'ġebla waħda lqatt żewġ għasafar. Fil-fatt huwa l-ewwel enċiklopedija bil-Malti tan-natura tiegħu. L-ewwel pakkett fih ħames volumi u jikkonsisti fi ktejjeb u f'DVD li jwasslu informazzjoni qasira imma konċiża dwar personalitajiet Maltin, monumenti Maltin, politiċi Maltin u dwar l-arkeoloġija tal-gżejjer tagħna. Peress illi d-DVD huwa maħdum b'reżoluzzjoni għolja, ir-ritratti li fih jistgħu jiġu pprintjati faċilment. Biex nagħtik eżempju, jekk qed tfittex dwar Dun Karm Psaila ser issib ir-ritratt tiegħu, tal-ġenituri tiegħu, tal-bieb fejn kien joqgħod u nformazzjoni bażika oħra importanti. Minn hemm imbagħad, jekk wieħed irid, jista' jkompli jfittex u jistħarreġ f'postijiet oħra. Għalkemm nemmen illi hemm bżonn ta' dokumentarji ta' dan it-tip biex jixxandru fuq l-istazzjonijiet tagħna, jkolli nammetti illi ma tantx issib interess min-naħa tal-istazzjonijiet. Fil-fatt kemm naraw programmi dwar dawn is-suġġetti? Ftit li xejn. Meta tmur tippreżentahom għand xi stazzjon, jgħidulek biex tixtri l-airtime u ddur għar-riklami. Imma d-dokumentarji mhux popolisti bħal xi drama. Jolqtu biss ċertu settur ta' nies." Kenneth dawwarni mal-uffiċċju tiegħu u beda jurini aktar xogħlijiet b'tema storika. Kont kurjuża għala l-maġġoranza tagħhom għandhom l-istess preżentazzjoni: dik ta' ktejjeb u CD jew DVD? "Il-pubblikazzjonijiet tagħna huma mmirati biex jolqtu lil kulħadd... ibda mit-tfal tal-iskola, ibqa' tiela' sa dak l-anzjan li forsi qatt ma tgħallem jaqra u asal anki sat-turist li jixtieq jiskopri aktar dwar pajjiżna. Fl-istess ħin inżommu dejjem f'moħħna illi ġeneralment il-paċenzja tal-maġġoranza tan-nies li joqogħdu bil-qiegħda u jisimgħu jew jaqraw xi ħaġa hija pjuttost qasira. Għaldaqstant naraw illi l-informazzjoni li tingħata dejjem tkun preżentata b'mod dirett u nformattiv imma fil-qosor. Nafu wkoll illi l-viżwal huwa ħafna aktar effettiv fuq il-memorja tan-nies. Għalhekk il-kotba kollha jkunu akkompanjati minn DVD li jieħdok fuq il-post u jurik sal-inqas dettalji li tkun qed tisma' dwarhom. Ngħidu aħna bħalissa għaddej id-dokumentarju tagħna fuq wieħed mill-istazzjonijiet lokali. Fih għandna filmati li ħadd qatt ma rahom bħal ngħidu aħna ċertu graffiti li kien skopra Temi Zammit waqt l-iskavi tiegħu u li issa permezz tad-dawl u t-teknika moderna stajna nwasslu lill-pubbliku. Hemm ukoll filmati ta' kollezzjonijiet privati li nstabu waqt xi skavar li sar taħt id-djar tan-nies. Fuq din l-istess linja għandna wkoll Raħal Twelidi li huwa sett ta' kotba u DVDs li jipprovdu tagħrif siewi dwar lokalitajiet differenti bħal Qrendi, r-Rabat u Marsaskala. Ikolli ngħid illi permezz ta' dan ix- xogħol aħna stess nitgħallmu ħafna wkoll. Biex nagħtik eżempju, bosta jaħsbu illi Marsaskala huwa post pjuttost modern li għadu qed jinbena. Fir-realtà iġġib għajnejk wara widnejk meta tagħraf kemm iħaddan storja fih." Uħud minn dawn id-dokumentarji huma preżentati b'żewġ lingwi: Malti u Ingliż. Xtaqt inkun naf kemm huwa mfittex prodott simili barra minn pajjiżna? "Ħafna! L-emigranti Maltin ikunu qegħdin bil-ħerqa jistennew xi ħaġa ġdida minn għandna. Għat-turist dawn il-pubblikazzjonijiet huma tifkira tal-kultura Maltija. Ngħidu aħna l-kotba bid-DVD tal- u ta' L-Assunzjoni ta' Marija joffru spettaklu mill-isbaħ tal-vari Maltin, tal-fided tal-knejjes u tal-arti li fihom. Issib ukoll informazzjoni dettaljata dwar il-fratellanzi Maltin, il-bidu tal-knejjes infushom u l-artisti li ħadmu fihom." Lil Kenneth sibtu mħabbat qed jipprepara ktieb ġdid L-Istejjer tal-Istorja b'kitba ta' Ġorġ Peresso li proprju l-Ħadd 15 ta' Novembru 2009 fil-5:30pm ser issir il-preżentazzjoni tiegħu waqt il-Fiera Nazzjonali tal-Ktieb f'Dar il-Mediterran. Tlabtu jagħtini aktar informazzjoni dwaru... L-Istejjer tal-Istorja ser ikun sett ta' erbgħa kotba li jirrakkuntaw l-istorja ta' Malta minn Żmien il-Ħaġar sa meta Malta ssieħbet fl-Unjoni Ewropea. Huwa proġett edukattiv u divertenti mhux biss għat- tfal imma anki għal dawk li jħobbu jisimgħu l-istejjer. Dan għaliex il-ktieb għandu miegħu wkoll CD b'mużika komposta apposta sabiex wieħed ikun jista' jimmaġina aħjar x'inhu jinqara. Ngħidu aħna tisma' t-tinqix fuq il-ġebel, iż-żiemel jiżgħer u l-mewġ iħabbat. L-istejjer huma ppreżentati b'mod sempliċi, fil-fatt minn għajnejn it-tfal, li fl-istorja jkunu qed jgħixu f'dawk iż-żminijiet. Huma stejjer fittizji iżda li jirrakkuntaw fatti veri u allura min jismagħhom awtomatikament ikun qed jitgħallem ukoll dwar l-istorja ta' pajjiżna." Fl-isfond ta' din il-kamra, jiena u nikteb, qed nisma' s-CD ta' dan il-ktieb tant interessanti. Proprju kif qalli Kenneth stajt insegwi t-tinqix tat-tempju hekk kif it-tfal kienu qed jirrakkuntaw dwar ix-xogħol ta' nannuwhom li kien naqqax tat-tempji. L-istorja l-oħra ħaditni nisma' l-ġrajja tan-nawfraġju ta' San Pawl u kif it-tfal ta' ċenturjun li kien jgħix f'Malta ta' dawk iż-żminijiet, għen lil San Pawl jgħix f'pajjiżna. Ikolli nammetti illi l-maltemp li għaddej bħalissa qed ikompli jgħin biex idaħħalni fl-atmosfera tal-ħsejjes tas-CD bir-riħ ivenven, ix-xita tfaqqa' u l-baħar isabbat bla ħniena... Qabel tlaqt xtaqt nisma' minn fomm Kenneth għala jemmen illi wieħed għandu jagħti importanza lill-istorja ta' pajjiżu? "Għax l-għarfien ta' l-istorja ta' pajjiżek tagħmlek persuna sħiħa. X'jagħżel poplu minn ieħor? Mhux il-lingwa, l-istorja u l-kultura tiegħu? Il-poplu Malti, bit-tajjeb u l-ħażin tiegħu huwa riżultat ta' dak kollu li għadda minnu matul iż-żminijiet. Huwa wkoll riżultat tal-ħakmiet ta' ċiviltajiet differenti li wħud mix-xogħlijiet li ħadmu dawn f'pajjiżna għadna nistgħu ngawduhom sa llum. M'għandix dubju illi kieku aħna ma ġejnix influwenzati minn dawn in-nies b'kulturi oħra, il-poplu Malti kien ikun ferm differenti minn kif nafuh illum. Għalhekk tajjeb li tkun taf dwar l-istorja ta' pajjiżek... għax turik għaliex int dak li int illum." (Dan l-artiklu ġie ppubblikat fit-Torċa tal-15 ta' Novembru 2009) dokumentarji Maltin Ġorġ Peresso L-Assunzjoni ta' Marija L-Istejjer tal-Istorja Marsaskala Raħal Twelidi storja Torċa
INTI TAFHA L-ISTORJA TIEGĦEK?