Abbozz Nru 1 - Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iż-Żwieġ u Liġijiet oħrajn Mr Speaker, dan huwa abbozz ta' liġi illi huwa wieħed illi huwa pjuttost kontroversjali fil-pajjiż. Però f'din il-Kamra, fortunatament hawn ċertu għaqda dwaru. Jiena nersaq biex nitkellem dwar dil-ligi bl-iskop prinċipali li wieħed jipprova iċaqlaq għall-aħjar l-abbozz ta' ligi x'fih u x'ma fihx. U dan prinċiparjament għax meta taqra l-abbozz tal-liġi mill-aspett legali ssib li dan l-abbozz ta' liġi seta' ġie preparat aħjar. Seta' kien hemm linja differenti minn dik li ttieħdet. Irrid ngħid illi bil-liġi nistgħu nagħmlu li rridu. Fiż-żminijiet konna niġu mgħallma li l-liġi għandha l-kapaċità li dak li hu abjad tgħidlu iswed u dak li hu tond tgħid li hu kwadru. Però rridu naċċettaw li l-liġi mhux daqshekk omnipotenti. Kultant il-kliem ma jbiddilx il-fatti. Il-Ħabs jibqa' l-Ħabs, avolja nsejħulu "il-Faċilità Korrettiva ta' Kordin". Irridu għalhekk inħarsu lejn il-bniedem, x'inhu l-bniedem, f'hiex kien il-bniedem u f'hix inhu l-bniedem illum. It-tendenza li l-bniedem jorbot id-destin tiegħu ma' ta' pesuna oħra, setgħet kienet ta' mara u setgħet kienet ta' raġel, ilhom jeżistu. Raġel ma' mara kienu jgħidlu 'żwieġ', raġel ma' raġel kienu jgħidulu 'ħbiberija'. Meta nsemmu din il-ħbiberija, żwieġ, il-fatt antropoloġiku jibqa' dejjem l-istess. Din mhux ħaġa ta' partiti. Hija materja li tisboq kull diviżjoni, anke dik reliġjuża. Il-bniedem u ż-żwieġ kien qabel il-Knisja u l-Islam. Mhix kwistjoni tal-konservattivi u l-liberali. Jiena la jien konservattiv u lanqas liberali. Jien demokristjan bħal Moro u bħal Merkel. Però altru nirrikonoxxu bħala stat ċivili r-rabta bejn persuni tal-istess sess u altru tqis din ir-rabta bl-istess mod bħal żwieġ bejn persuni ta' sess divers. X'inhu hawn l-interess tal-komunità li aħna hawn għandna l-obbligu li nħarsu lejh? U dan inħoss li l-liġi mhix qegħda tindirizzah. Il-liġi qegħda tħares lejh biss minn aspett kosmetiku, minn aspett li tbiddel sempliċement in-nomenklatura u mhix qegħda tidħol fil-fond ta' x'sewwasew hija r-realtà. Dwar iż-żwieġ ta' persuni ta' sess divers, il-komunità għandha interess, mhux biss għall-istabilità u l-paċi sentimentali, iżda wkoll għaliex il-prokreazzjoni ssostni l-bilanċ tal-ġenerazzjonijiet li huwa vitali għall-ħajja tan-nazzjon. Iż-żwieġ ta' persuni ta' sess diversi huwa għalhekk indispensabbli għall-kontinwazzjoni tal-komunità. Altru tagħti rikonoxximent tad-drittijiet bejn min jingħaqad f'unjoni li tixtieq tissejjaħ żwieġ, u altru l-mod ta' kif din il-liġi qegħda tagħmel dan. U dan huwa l-punt li lili jressaqni biex b'umiltà, hawnhekk niġi biex ngħin biex din il-liġi timxi pass 'il quddiem u nittama li l-Gvern ma jkomplix iwebbes rasu, kif qed naraw fil-gazzetti, u jiċċaqlaq. Għax altru tbiddel il-kliem u altru tbiddel ir-realtà. Il-figura ta' omm u ta' missier m'għandhomx jiġu mdgħajfa, anqas imneħħija, imma mħollija kif inhuma. Imħollija kif inhuma proprju aħna li aħna pajjiż fil-Mediterran, aħna poplu fejn l-omm hija sagra. X'inhuma l-ewwel oġġetti li nstabu fit-tempji Neolitiċi? L-ewwel oġġetti li nstabu fit-tempji Neolitiċi huma dawk ta' omm fertili illi tagħti l-ħajja. Napprezza li hemm pajjiżi Nordiċi li għandhom ideat u kulturi differenti. Però, kif l-esperjenza turini, mhux dejjem dak li jingħad f'pajjiżi oħra jagħmel sens f'pajjiżi differenti, u ħafna drabi, dak li jingħad f'pajjiżi oħrajn, f'pajjiżna mhux dejjem jagħmel sens. U allura, li tneħħi l-isem ta' 'omm' u l-isem ta' 'missier' minn ġol-liġi hija żbaljata bħala prinċipju. Mhux għax inti qed tnaqqas li l ħaddieħor milli jidħol, jew li tagħti rikonoxximent lil ħaddieħor , imma li tnaqqashom huwa żball. Is-suċċess tal-liġi jiġi f'dan mhux biss mill-maġġoranza parlamentari, li hawn jidher li hawn maġġoranza parlamentari, imma iktar minn dan, mill-aċċettazzjoni tal-poplu. U l-poplu hemm barra, minn dak li jiena rajt u minn dak li jiena smajt, hawn reżistenza għat-tneħħija ta' dawn iż-żewġ kunċetti fundamentali tal-missier u tal-omm. Sfortunatament, din il-liġi fir-realtà mhix qed tagħmel ebda avvanz partikolari għal dal-kunċett illi tgħid li unjoni ċivili issa qed tirrikonoxxiha bħala żwieġ. Infakkar illi meta għadda l-Att dwar l-Unjoni Ċivili, f'dak l-Att dwar l-Unjoni Ċivili kien hemm l-artikolu 4 li jgħid ċar: "Ħlief kif provdut f'dan l-Att, unjoni ċivili darba tkun reġistrata, għandha ikollha l-effetti u l-konsegwenzi li jikkorrispondu fil-liġi taż-żwieġ ċivili f'dak l-Att". Jiġifieri l-punt kien diġà sar. Issa, meta taqbad dan l-abbozz ta' liġi ssib li bażikament kull ma qiegħed tagħmel huwa li tneħħi barra l-kelma 'missier' u 'omm' mill-Kodiċi Ċivili, mill-Kodiċi Kriminali, mill-Kodiċi ta' Proċedura Ċivili, għalkemm meta teżamina l-liġi ssib illi tneħħiet minn ftit artikoli f'dawn il-Kodiċijiet, għax hemm diversi liġijiet oħrajn fejn fortunatament ir-raġel u l-mara huma msemmijin, u fortunatament din il-liġi ma missithomx. Imma llum il-ġurnata naħseb li hemm barra rridu naċċettaw li qed nibgħatu ftit messaġġi illi huma differenti mis-soltu, għax qegħdin ngħidu li issa hawn tlett forom ta' għaqdiet: għandna l-unjoni ċivili, għandna l-koabitazzjoni u għandna ż-żwieġ, u naħseb illi dawn it-tlett kunċetti għandhom varjetajiet legali tagħhom illi din il-liġi mhix qegħda tindirizza, u naħseb li din il-liġi, jekk hi vera liġi li qegħda tipprova ġġib lill-persuni li għandhom l-istess sess li jingħaqdu, u ssejħilhom 'żwieġ', għandha ġġib l-istess drittijiet u l-istess pożizzjonijiet li għandhom fiż-żewġ kunċetti l-oħrajn, li dil-liġi ma tagħmilx. F'dan irrid ngħid li anqas hija feliċi li tintuża l-kelma 'konjugu' jew 'konjuga'. Dawn il-kliem jeżistu f'ċerti dokumenti fit-traduzzjoni tal- tagħna, però fis-sistema ġuridika tagħna rarissimi li jeżistu. Il-kliem 'konjuġi' jeżistu, u meta tara d-dizzjunarji tagħna ta' Erin Serracino Inglott u ta' Aquilina ssib li l-kelma 'konjuġi' hija biss indirizzata għal ħaġa waħda: bejn il-miżżewġin li huma ta' sess differenti. Allura hi ftit paradossali li inti tagħmel il-liġi biex iġġib l-ugwaljanza, suppost bejn in-natura differenti taż-żwiġijiet billi tuża kelma li paradossalment hija waħda li hija użata għal żwiġijiet bejn mara u raġel. Mhux biss, imma huwa wkoll stramb kif qed jiġu emendati l-artikoli 73, 70, 77A, 77B u 77C tal-Kodiċi Ċivili. Dawn huma artikoli illi ilhom hemm ċertu żmien. Jiena nammetta li kont għamilt ċerti emendi għalihom, senjatament għamilt l-emenda li daħħalt id-DNA testing fil-liġi. Id-DNA testing daħħaltu jiena, però huwa żball illi, per eżempju, għan-nom ta' din il-liġi, inneħħu barra is-subartiklu (1) tal-artiklu 70 minn kif inhu llum. Dan jgħid: "Raġel jista' jiċħad li jagħraf it-tifel imnissel matul iż-żwieġ jekk jipprova li fiż-żmien bejn 300 jum u 180 jum qabel it-twelid hu kien fl-impossibilità fiżika li jgħix ma' martu, jew inkella li kien mifrud minn ma' martu, jew inkella li kien hemm l-impotenza, jew inkella li kien hemm adulterju". Wieħed l-argument jiġi, mela la qed indaħħlu d-DNA testing dawn m'għandniex bżonnhom iktar. Din il-konsiderazzjoni aħna ħadniha meta ġejna biex nagħmlu din l-emenda. Il-verità hija li fl-Ewropa u fid-dinja għandek diversi ġurisdizzjonijiet legali illi d-DNA testing jista' jittieħed biss jekk il-persuna taċċetta li tagħti dawn il- U allura huwa żball illi din il-parti tal-Kodiċi titneħħa barra, għax għadha rilevanti llum, speċjalment meta jkollok koppja li titlaq tarbija f'ġurisdizzjoni differenti illi fiha ma hemmx id-DNA testing li jsir bilfors. U lanqas tagħmel sens, għax dawn huma artikoli tad- , jiġifieri xi ħadd illi l-mara tiegħu ħarġet tqila minn raġel ieħor. Issa, x'inhuma ċ-ċirkostanzi illi f'koppja tal-istess sess jistgħu jirriżultaw dawn, jiena ma nistax nifhem. U għalhekk ma nistax naqbel illi dawn l-artikoli jiġu mneħħija mill-Kodiċi Ċivili tagħna, u lanqas li jiġu mċaqilqa jew b'xi mod emendati mill-mod ta' kif ġew emendati. U din il-liġi naħseb li hija liġi illi, bir-rispett kollu, ma rridx ninsulenta lil ħadd, però saret bl-għaġġla, saret bl-għaġġla. U rrid infakkar illi llum għandna żewġ eżempji kif l-Att dwar l-Unjoni Ċivili ġiet mibdula għal żwieġ. U dan għandna l-eżempju tal-Ingilterra u l-eżempju ta' Franza. Ħa nsemmu l-eżempju tal-Ingilterra. L-Ingilterra kellhom is- , li saret fl-2004. Fl-2013 għamlu proċess biex ibiddlu l-liġi. X'għamlu? Għamlu konsultazzjoni pubblika ta' sena biex il-poplu kollu jipparteċipa fiha. Mhux biss. Taw id-dritt illi membri parlamentari kollha jitkellmu fuqha kemm riedu, kemm għamlu emendi, fil- u fil- , però prinċiparjament ma neħħewx l-isem ta' ' '. Fil-fatt, l-artikolu 3 li jemenda l-artikolu 26 tan-1949 Marriage Act jgħid hekk: " Issa ma nistgħux ngħidu li l-Ingilterra mhuwiex pajjiż matur, u lanqas ma nistgħu ngħidu li l-Ingilterra mhuwiex viċin tagħna fuq diversi kunċetti. L-eżempju li ġie segwit minn naħa l-oħra huwa, sfortunatament, l-eżempju li segwa l-Gvern Franċiż ta' François Hollande li fi Franza ddeċieda li jneħħi barra l-isem ta' mara u ta' raġel, u għal dan kellu dimostrazzjonijiet kbar kontra tiegħu. U x'ġara lill-Partit Soċjalista? Kulħadd imiss l-injam. Minn 283 deputat, illum għandu 35 deputat fil-Parlament Franċiż. Dan hu l-eżempju li l-parti l-oħra qegħda tieħu. U għandna quddiemna żewġ mudelli, li faċilment nieħdu l-ewwel wieħed u ma nweġġgħux is-sentimenti. Sfortunatament, m'aħniex qegħdin nifhmu li hemm barra hemm sentiment qawwi tan-nies, sija Laburisti, kif ukoll Nazzjonalisti li huma kontra li mhux ikun hemm drittijiet għal persuni tal-istess sess, mhux illi tiġi ameljorata l-pożizzjoni tagħhom, mhux li tingħata d-dinjità li ħaqqhom, imma illi l-ismijiet ta' 'omm' u ta' 'missier' jitneħħew, l-iktar anke miċ-ċertifikat tat-twelid. Iċ-ċertifikat tat-twelid li kif qed jiġi emendat qiegħed ineħħi dan il-kunċett ukoll, u hemm barra nistqarr li qed niltaqa' ma' rabja kbira fuqha din, li naħseb li aħna ż-żewġ naħat tal-Kamra għandna nindirizzaw. Mr Speaker, din il-liġi, meta tagħsarha, wieħed kien jistenna ferm aħjar minnha. Kien jippretendi illi hija iktar mirquma u iktar maħsuba, li tkopri sitwazzjonijiet oħrajn li l-liġi ma tkoprix. Hemm ħafna pożizzjonijiet li huma importanti għal dawn il-koppji, li l-liġi mhix qegħda tmiss, u li għada pitgħada se jkollna komplikazzjonijiet fuqhom jekk il-Gvern jibqa' jwebbes rasu u ma jaċċettax ebda forma ta' emendi min-naħa tagħna. L-appell finali tiegħi huwa li filwaqt li ssir l-aħjar liġi, nittama li l-Gvern iwieġeb għal dak li qed tgħidlu l-Oppożizzjoni u jieħu ħsieb jagħmel dawn l-emendi neċessarji fejn verament hemm bżonn. Ilna bil-Kodiċijiet tagħna għal ħafna snin, inġabret ġurisprudenza, inġabar ħafna insenjament u huwa żball li nippruvaw neradikaw dak li hemm fis-soċjeta Maltija, dak li hu aċċettat mis-soċjetà Maltija, sempliċement biex nagħmlu illi finalment ħafna nies hemm barra mhumiex konvinti minnu. Grazzi Mr Speaker.
Diskors tal-Onor. Carmelo Mifsud Bonnici – Seduta tal-Erbgħa, 5 ta' Lulju 2017.