Kultant xi proxxmu jistenbaħ u jinduna li qed jgħix taħt kampnar ta' knisja, jew fejn bar, jew inkella fi triq traffikuża. U jibda l-qrid, u minn hemm tinbet polemika twila fuq il-ġurnali u l-internet li ddum sakemm kulħadd jiddeċiedi li wisq bard jew sħana biex inkomplu, 'għax Malta ma jinbidel xejn' u kulħadd jerġa' lura fil-letarġija li mdorrijien fiha. Ejja ngħiduha kif inhi, f'din it-toqba ta' gżira, b'wisq nies joqgħodu fiha, bilfors ħa tirfes il-kallu ta xi ħadd, u t-tolleranza mihiex virtu li żejjinna biha l-Mulej. Dak kollu li jbiddlilna ftit ħajjitna (għat-tajjeb jew għall-ħażin) idejjaqna. Eżempji: Biddlu r-rowndebawt ta' Ħal Qormi....furur Għalqu t-toroq għan-nar tal-festi tal-Imsida u Santa Venera...furur Biddlu r-rotot tat-traffiku ġewwa l-Belt...furur Għamlu lil Gaia Cauchi pupa tal-Lego...fu...ee le dik iggustajniha. (Xejn xejn ma tagħmilx ħoss u dejjem tista' żżarmaha biċċa biċċa.) Gaia Cauchi Verżjoni Lego Tifhmunix ħażin. Mhux kwistjoni ta' min għandu tort u min għandu raġun. Għandi opinjoni personali fuq kull waħda minn dawn li semmejt, iżda ma jfissirx li a) għandi raġun u b) tiegħi biss huwa tajjeb. Onestament li tagħlaq triq prinċipali għal erba' murtali hija ridikola u perikoluża, u din ġejja minn għand xi ħadd li hu akkanit tal-festi u ammiratur tal-logħob tan-nar. Jekk m'għandhomx minn fejn jaħarqu n-nar, jiddubbaw b'taċ-Ċiniżi bħal ma jagħmlu parroċċi oħrajn. Iżda l-problema fundamentli hi din. Għal min ma jifhimx (jew ma jridx jifhem), qanpiena hija biss 'ding dong' u murtal hu biss 'bum bum'. Għal min lest li jifhem u japprezza (u mhux neċessarjament iħobb), l-ekwazzjoni hija waħda oħra. Qanpiena u murtal huma parti minn ritwal. Bħal festa, bħal politiku, bħal logħba futbol, bħal dak kollu li jagħmilna li aħna. Il-bniedem mhuwiex għajr ġabra ta' ritwali u għarfien, u rridu ngħixu bir-ritwali ta' xulxin. Hija l-problema kbira tal-Post-Moderniżmu li tpoġġi l-individwu f'post ċentrali u ogħla mill-komunita ta' madwaru. Jekk hemm marda li nsofru minnha hi s-superjorita individwalistika. 'Jien aqwa minnek għax jien. Jien nifhem iktar minnek għax jien. Jien ħaqqni aħjar minnek għax jien.' U naqaw fin-nassa ta' min hu l-aqwa, hux il-maġġoranza jew il-minoranza. Fil-verita m'għandu raġun ħadd u għandu raġun kulħadd. Nibdew mill-qniepen. Il-qniepen huma opra tal-metallurġija, simbolu ta' għaqda komunitarja u strumenti mużikali. Iva...l-qniepen ikunu ntonati b'mod preċiż u l-preġju ta' sett qniepen huwa li t-tonalita tkun taqbel. (Isma' hawn is-sett qniepen tal-Kolleġjata ta' San Pawl il-Belt ) U d-daqq tal-qniepen hija arti, l-arti tal-kampanoloġija. Hemm sistema partikolari ta kif u meta jindaqqu l-qniepen. U sfortunatament din l-arti qed tintilef u magħha l-għarfien tal-qniepen. It-tort ta' min hu? Prinċiparjament tal-Knisja, li minnflok taħdem biex tħares il-wirt li għandha, taqa' fil-letarġija komuni ta' 'inqas xogħol iktar aħjar'. U minnflok inrawmu nies bis-serjeta fil-mestier, ndaħħlu qniepen elettroniċi jew makkinarju eletronniku għad-daqq. Iżda t-tort huwa tagħna lkoll. Ftit huma dawk li jieqfu jisimgħu qanpiena ddoqq. Għalina saret 'strobju', u s-silenzju qisu sar dritt sagrosant. Rajna wisq films Amerikani ta' subborgi kwieti mifruxa fuq wesgħat kbar, kollha bil-ġnejna tiżolana mill-ġirien u skiet perfett. M'għadiex ħaġa sabiħa li tkun taf min huma l-ġirien u tkellimhom, aħseb u ara kemm ħa tissaporti l-ħsejjes tagħhom. U meta l-ġara tinzerta qanpiena ta' tlett tunellati, iktar u iktar nitfantsu. Ngħaddu għall-murtali. Dawk il-murtali li malajr inqaħħbuhom fuq ir-rivisti turistiċi u pubbliċita għal barra, huma wkoll fil-mira tal-filosofija silenzjuża tagħna. Kieku dawn in-nies jindenjaw ruħhom joħorġu mill-ħabs ta' darhom u jitilgħu fl-għoli u jaraw 'il Malta tixgħel bil-kuluri f'lejla sajfija, forsi jibdlu ftit fehmtom. Meta tara il-blalen kbar ta' kulur jinfetħu wieħed fl-ieħor, jew il-qlub u stilel jisplodu fid-dalma tal-lejl, jew l-ispettakli sinkronizzati b'mod perfett mal-mużika (ara l-ispettaklu ta' Santa Marija tal-Imqabba )...hemmhekk tibda tapprezza li biex isir dak ix-xogħol hemm sengħa, xjenza, arti u dedikazzjoni. Nar tal-Ajru U xi ngħidu għan-nar tal-art? Ma tridx tkun tifhem biex tapprezza li huma kapulavur tal-fiżika. Biċċa nar tal-art tistrieħ fuq kemm min għamilha jaf jikkalkula s-saħħa, l-ħin u l-moviment ta' kif taħdem. U biex tagħmel it-taħlita hi biċċa kimika kkumplikata, u ma tistax ma tammirax id-dedikazzjoni tan-nies li jaħdmu f'dan ix-xogħol. Imbagħad jidħol id-disinn; xogħlijiet astratti mill-isbaħ ta' disinji ġeometriċi li jinbidlu f'elf varjazzjoni. Hawn xi ftit eżempji minn Santa Marija Ħal Għaxaq (jurik l-immuntar u l-ħidma), Santa Katarina Iż-Żurrieq San Filep Ħaż-Żebbuġ Nar tal-Art: It-Tapit Iżda l-iktar li jaqalgħuha huma l-'Bombi'...il-murtali tal-isplużjoni u daħna. Nammetti li anke jien għal żmien kont kontrihom. 'Ħoss u duħħan biss,' kont nirraġuna. Iżda dawn huma forsi l-iktar murtali importanti, għax huma l-murtali tas-salut, u jinħarqu biss f'mumenti partikolari, bħal ħruġ ta' vara minn niċċa jew translazzjoni ta' relikwa. Huma salut bħalma l-armata tispara salut meta jiġi jżurna xi kap ta' stat. Irrelevanti temminx fir-ritwal, trid tapprezza li dawn huma murtali ta' rispett, rispett li tlifna fil-konfront ta' ħafna affarjiet. U forsi il-kelma 'rispett' hi fondamentali għal dan kollu, u t-tort hu taż-żewġ naħat. Min iħobb ix-xogħol jagħma bin-namra għal dak li jagħmel, u min jobgħodu jagħma bil-mibgħeda. Mota fis-sitta ta' filgħodu ħadd ma jieħu gost biha, daqs kemm ma niħux gost bil-ħaddiema jħaffru bil-gaffa ma sbieħ il-jum taħt it-tieqa tiegħi. Allura ndoqqu l-qniepen x'ħin irridu u nħaffru bil-gafef x'ħin irridu? Naħseb għal min għandu ftit sens ta' rispett, it-tweġiba hi ovvja. Fejn nistgħu nnaqsu l-istorbju u l-iskariġġ, innaqqsuh. Fejn hemm bżonn tiehu ftit paċenzja, tieħu wkoll. Ma npoġġu qatt fil-periklu l-ħajja ta' ħaddieħor, u nsibu kompromess. U ma ninsewx li huwa faċli tiġġudika iżda hu ħafna iktar diffiċli tipprova tifhem. U l-bniedem għaref hu dak li jgħid ftit u jaħseb ħafna.
Ding Dong Bum Bum