L-album kont ġa xtrajtu, u smajtu, għal darba darbtejn. Imma dan il-video, maħdum fil-Korea t'Isfel mid-direttur Malti verament bravu Franco Rizzo, biddel kollox. Jien u nisma' u nara din l-interpretazzjoni viżiva rajt kanzunetta differenti. It-termini "letteratura tas-snin sittin," "letteratura Moderna" jew "ta' wara l-Indipendenza" għandhom il-vantaġġ li jinqdew b'parametri jew konfini temporali: il-kisba tal-Indipendenza kienet "spartiacque" ċar, ġrajja storika li firdet epoka letterarja minn oħra. Fl-1961 miet Dun Karm; fl-1963 miet Rużar Briffa: minkejja li kien għad fadal għadd ta' poeti Romantiċi ħajjin u attivi, bħal Anton Buttigieg u Karmenu Vassallo, il-forza fil-mewġa l-kbira tar-Romantiċiżmu kienet għaddiet. U fl-iktar kitbiet rappreżentattivi taż-żgħażagħ tas-snin sittin, jiġifieri dawk li twieldu ftit wara t-Tieni Gwerra Dinjija, id-differenzi tematiċi u stilistiċi mill-kitba tar-Romantiċi u tar-Realisti kienu jidhru sew. Malta kienet inbidlet u l-letteratura kienet inbidlet ukoll. Għadu kmieni wisq biex niddefinixxu l-ġenerazzjoni, il-kittieba li bdew jippubblikaw fis-snin disgħin. Il-Malta tal-bidu tas-snin disgħin kienet differenti wkoll mill-Malta tat-tliet deċennji wara l-Indipendenza. Għal ħafna raġunijiet, fosthom minħabba r-rivoluzzjoni fl-informatika. Naħseb li b'xi mod, il-"kwistjoni tan-nazzjon" li baqgħet preokkupazzjoni importanti fil-Moderniżmu li rrivalutatha, kienet għaddiet il-furja tagħha. Fil-każ tal-"ġenerazzjoni" ta' awturi ta' wara l-Moderni, jekk nistgħu nsejħulha hekk, iż-żieda kbira fil-mezzi ta' komunikazzjoni u s-safar fetħu kollox beraħ. It-terminu "Postmoderni" kapaċi jaqdina, imma rridu nkunu konxji ħafna tal-implikazzjonijiet differenti tiegħu, għax ma jfissirx biss dak li ġew wara l-Moderni. Imma l-internet u s-safar saru post fejn l-awturi Maltin jitħalltu kontinwament mal- kontemporanjetà ta' barra, bid-diversità kollha tagħha. Minkejja l-pożizzjonijiet kulturali u ideoloġiċi differenti, minkejja l-ħbiberiji u l-antipatiji li jeżistu kull fejn jeżistu l-bnedmin, minkejja l-qbil u n-nuqqas ta' qbil, naħseb li hemm interazzjoni kbira bejn l-awturi ta' din il-ġenerazzjoni li l-Café Premier lokali u globali tagħhom jibqa' miftuħ il-ġurnata kollha, 24 siegħa kuljum. Hemm interazzjoni kbira anki bejn l-awturi Maltin li jgħixu Malta u dawk li jgħixu barra. Imma hemm differenzi tematiċi u stilistiċi importanti bejniethom. Mhux kollha Postmoderni fis-sens ta' Lyotard. Għax kieku ma tantx ikun hemm xi tgħid dwarhom. Ħadd ma kiteb bħal Holland, la qablu u lanqas warajh. Forsi dan ma tistax tgħidu dwar kull xogħol letterarju importanti. Ħadd ma jikteb mingħajr ma jbill il-pinna tiegħu fil-linka li jsib. Imma għal raġunijiet kemm storiċi (ta' kuntest storiku) u kemm individwali hemm xogħlijiet letterarji li donnhom jiktbu kollox mill-ġdid. Li jħalltu l-linka tagħhom u jiktbu biha biss. Ma jfissirx li ma kien hemm ħadd qabilhom, jew maġenbhom, jew warajhom. Ifisser sempliċiment li l-linka tagħhom fiha komponenti li ma ssibhomx fil-linka disponibbli. Ma tistax taqra "Corrida," l-ewwel poeżija ta' L-Artist tat-Trapiż (1996), kif għamilna fid-Diploma fil-Letteratura Maltija, u ma tħossx li hemm xi ħadd ġej bir-rota, jaqdaf b'kemm Alla tah saħħa, li jaħtfek minn qaddek u jkaxkrek miegħu: kollox bis-slow motion. Hija letteratura li ssammrek, biex nuża idjoma popolari. Li taqtgħek minn saqajk. Dan mhux il-post biex nippova nagħmel apprezzament kritiku tal-forza artistika u umanista fil-versi marsusin ta' Henry Holland. Fit-taħdit u s-sintassi kontroritmika tiegħu. Il-mistoqsija tiegħi hi dwar taħt liema kappa rappreżentattiva tqegħedhom. Kif tiddefinixxi l-poeżiji ta' dan il-poeta mhux ħabib tal-informatika fil-kwadru ta' dak li ġie warajh, li kien ukoll xogħol letterarju influwenzat mir-rivoluzzjoni informatika u l-possibilitajiet li tat lill-kittieba? Għalija l-poeżija u n-novelli (Postmoderni?) ta' Henry Holland għandhom sensibilità postnazzjonali. Għax għalkemm jikteb dwar Malta, dwar il-Furjana, dwar Balzunetta, dwar it-tfulija partikulari tiegħu, dwar il-"Gotti," fi ċrieki konċentriċi dejjem iżgħar, dejjem iżjed lokali, is-sensibilità tiegħu hija ferm usa' minn hekk. Hija s-sensibilità ta' Chekhov, ta' Philip Larkin, ta' Seamus Heaney. Holland jitkellem dwar l-esperjenza umana, dejjem marbuta ma' post ovvjament, ma' żmien, ma' bnedmin tad-demm u l-laħam. Huwa interessat fl-identità "kollettiva" tal-"persuna," veru, kif jidher fil-poeżija "Jum ir-Rebħa," varjazzjoni fuq it-tema nazzjonalista ta' Rużar Briffa. Huwa interessat fil-figura mitoloġizzata ta' Mintoff ta' "Is-Salvatur." Imma l-iktar li tinteressah hija r-relazzjoni ta' bniedem ma' bnedmin oħrajn. Huma min huma. Ikunu fejn ikunu. Huwa interessat fit-taqbida ma' bniedem miegħu nnifsu. Mat-tfulija tiegħu. Mal-illużjonijiet li jipproteġuh. Nistgħu forsi nsejħulha l-esplorazzjoni tal-identità individwali, tal-identità lokali b'sensibilità globali. Jiena u l-istudenti tad-Diploma ddiskutejna għandniex inqisuh poeta "Postnazzjonali" jew "Kożmopolita" jew it-tnejn. F'xi mument irridu naraw hux poeta PostModernista, kontinwament iżarma l-kategoriji konċettwali u kulturali li jirfduna. Imbagħad ġrat xi ħaġa li ma kontx qed nistennieha. Daqqa oħra taħt il-kustilji. Nifs mod ieħor. Interpretazzjoni "globali" (globali?) ta' kanzunetta ta' grupp li jidher lokali ħafna. Mhux l-Imġarr. Fomm ir-Riħ. Ir-roqgħa lokali mill-perspettiva ta' Seoul. Il-belt il-kbira. Kożmopolita. Il-video jagħti dimensjoni għalkollox (għalkollox?) ġdida lil din il-melodija "malinkonika," riflessiva. Fomm ir-Riħ bil-Malti, bil-Korean u bl-Ingliż. Protagonisti ta' kull lewn u għamla li jeħduna fil-fond nett tal-eżistenza riflessiva tagħna. Fomm ir-Riħ postnazzjonali. Kożmopolita. (Kożmopolita?) Fuq parir ta' Franco tajthom traduzzjoni kif stajt u ħallejniehom jagħmlu li jridu huma b'dan il-lok li għalihom huwa wieħed inaċċessibbli, fittizju… u kważi kważi mistiku, sabiex spiċċa l-lok fejn ġew trasportati x-xewqat, pjaċiri, dwejjaq, solitudni, diżillużjonijiet taghhom. Ngħid is-sew għalkemm istintivament ħassejna li sejrin f'direzzjoni tajba ma kontx qed nistenna riżultat tant sodisfaċenti. Imma wasal żmien fejn ma niddejqux nibagħtu l-kanzunetti Maltin tagħna madwar id-dinja. Anke jekk forsi ħadd ma jinteressah, inħossu li issa appik. Mhix kumbinazzjoni, nassumi, li proġett bħal dan irnexxa tant b'kanzunetta li t-tematika tagħha mhux marbuta mal-post imma ma' qagħda tar-ruħ. Għalija meravilja dan ix-xogħol. Il-filmat. L-idea kollha. Il-mod kif il-filmat jirrifletti fuq il-kanzunetta, jitkellem magħha imma joħloq xi ħaġa oħra minnha. Xi ħaġa tiegħu. Il-video għandu l-ħajja tiegħu, qed jiżviluppa l-lingwaġġ u n-narrattiva tiegħu. Grazzi ħafna, Adrian. Onestament ma nafx x'naqbad ngħid. Kien esperiment li kien ilu jberren f'moħħi, u jalla jerġa' jkollna opportunità nahdmu f'did-direzzjoni. Għal darb'oħra napprezza immens. Qatagħni minn saqajja dal-film u qed nistaqsi lili nnifsi għaliex. Apparti l-ġmiel ta' lingwa li m'iniex kapaċi nfisser, il-lingwa tal-vuċi; tal-mużika; tax-xbihat jidħlu f'xulxin; tas-sekwenzi jiftħu t-triq għal xulxin; ir-ritorn, qisu ritornell delikat, lejn il-wiċċ tal-bidu… Apparti l-maġija tistordik tat-tmiem, naħseb li hemm element ieħor, Franco: il-fatt li din dinja li nħossha 'l bogħod minni. U dejjem kienu esperjenzi sbieħ. In-naħa ta' fuq tat-Tajlandja. L-Indonesja. Imma xorta ma kontx lest għal din l-esperjenza ta' kanzunetta tal-Brikkuni, "tagħna," li "ssir Koreana," li tidħol daqstant 'il ġewwa. Li mhux biss tiġi l-kunċert magħna imma ssir il-kunċert tagħna. Diffiċli nispjegaha. Ma kontx lest għaliha. Grazzi kbira lilek, Franco, u lil dawk kollha li ħadmu miegħek. Wessajt f'salt l-immaġinarju kollettiv tagħna bħala Maltin, bħala bnedmin li rridu noħolqu xi ħaġa bl-arti. Adrian Grima, it-Tlieta 12 ta' Mejju Fil-video ta' "Fomm ir-Riħ," fis-sekwenza "psikedelika" dak li rajt. Il-video jibda mill-ewwel bil-"fruntieri," spjegati ċari: "Brikkuni" miktuba bil-Malti u taħtha bil-Korean. Wara għandek ix-shot sabiħ immens tal-baħar, vast, "anonimu." U din iż-żifna tibqa' għaddejja, bejn il-Malti u l-Korean l-iktar, imma anki dak li jista' jkun tat-tnejn, bħax-shots tan-nies minn wara. Però din tal-aħħar tirbaħ fuqhom kollha fis-sekwenza tal-aħħar, fil-geġwiġija li mhi ta' ħadd u hi ta' kulħadd. Il-fruntieri jitkissru. Għoġbuni ħafna l-close-ups li "jitħassru," uċuħ li jsiru qishom pittura ta' Francis Bacon. Issa fuq il-kożmopolitiżmu. Li naf huwa dak li konna għamilna fil-lectures ta' Adrian Grima dwar il-letteratura Maltija li bdiet tinkiteb fis-snin 90 tas-seklu 20. Jiġifieri dawn l-impressjonijiet huma infurmati minn dak biss. U mill-fatt li l-awturi kożmopoliti, ħafna minnhom huma ħbieb tiegħi u/jew tampari. Naħseb żewġ fatturi importanti huma li: (1) qatt ma kienu marbutin ma' movimenti politiċi jew letterarji; u (2) kienu esposti, ikkonsmaw u apprezzaw ħafna l-kultura pop. Rigward punt numru wieħed, meta għandek moviment dan se jirrestrinġik, kemm fl-istil u kemm f'xogħlok. Għall-ewwel jaf jiftaħlek għajnejk imma naħseb fit-tul, iktar iservi ta' kalzri. Punt numru 2: Ġużè Stagno jsemmiha ħafna din, li fil-kitba tas-60ijiet, ħadd ma jsemmihom lill-Beatles, minkejja li kienu influwenti ħafna. Nara li kien hemm ċertu snobbiżmu lejn "il-kultura l-baxxa." Philip Sciberras, pereżempju, iħobb isemmi l-influwenzi tiegħu f'xogħlu. Qabbilhom ftit mas-sensiela ta' kitbiet li xandar fuq Facebook Immanuel Mifsud dwar il-mużika li influwenzatu. Veru, semma lil Mahler, imma kien hemm ukoll il-punk, l- "istorbju tal-ħamalli." Biex nerġa' naqbad ma' Immanuel, hu kien li qal li l-kittieba tal-Moviment Qawmien Letterarju, bil-mod tagħhom, kienu investiti fit-tradizzjoni daqs ir-Romantiċi. Avolja kellhom moħħhom iktar miftuħ, xorta baqgħu jgħumu fl-istess għadira ta' qabilhom. Din ma narahiex fil-ġenerazzjoni tad-90ijiet. Il-programmi televiżivi, il-mużika, il-films, eċċ., li kienu jikkonsmaw kienu ħafna iktar maqtugħin mill-kultura Maltija. Dan iwassalna għal Henry Holland, li hu influwenzat ħafna mil-letteratura internazzjonali, speċjalment dik Anglofona. noel tanti SOAP&SKIN – ITALY & (THIS IS) WATER