Kif tafu ftit jiem ilu ġie nieqes il- preżentatur Taljan Mike Bongiorno . Hsibt li nistaqsi lil ftit ħbieb minn tiegħi ftit mistoqsijiet rigward dan il- personaġġ daqshekk influwenti fil- qasam televiżiv . Kif ghextu l- waqt meta daħlet it- televiżjoni ( RAI ) fid- dar tiegħek ? Mario Azzopardi : - Fil- familja tagħna dam ma daħal it- televiżjoni u anki fit- triq tagħna , forsi kien hemm żewġ familji li kellhom sett fil- bidu . Konna nistaghbu nharsu mill- antiporta 'l ġewwa , forsi naqbdu xi ftit xbihat . Mill- gallerija kont nara sett ieħor u naħseb li dawk il- ġirien tal- faċċata kienu jġerru l- purtiera ħalli nkun nista' nara . F' sdawk is- snin imbieghda , it- televiżjoni kien kolp kulturali u diga' kien hemm il- kundanna għal ċerti programmi " oxxeni " . Ghadni niftakar sew il- kampanja li kienet ssaret kontra z- żfin " skandaluż " tal- gemelli Kessler . Dak tal- Kessler kien dnub li kelli nqerr ta' spiss ! Qatt ma konna ħlomna ħolma bħal dik . Id- dar ma kellniex sett tat- televiżjoni peress li ommi kienet tbati b' għajnejha u missieri ma xtaqx ipoġġiha f' okkażjoni prossima . Imma jien kont spiss immur għand ħbieb u aktar tard għand l- għarusa ( illum marti ) biex narah . Alfred Palma : - Qabel ma daħal it- television hawn Malta , is- sorsi ewlenin ta' divertiment għall- familja Maltija kienu r- Rediffusion u ċ- ċinema . Meta daħal it- televison , lejn tmiem il- ħamsinijiet , il- Maltin sabu sors ieħor ta' divertiment li , inghid , biddlilhom ħajjithom . Dak iz- żmien kien popolari ħafna il- quiz Il Musichiere , immexxi mill- mibki Mario Riva . Dan miet tragikament fl- 1960 u warajh daħal Bongiorno , li dlonk kompla bil- kbir fejn ħalla Riva . Spiteri : - Kont għadni ċkejken meta rajt l- ewwel kaxxa tat- televiżjoni għand in- nies . It- televiżjoni kien għadu fil- bidu tiegħu u kienu jixtruh biss , dawk li kellhom il- flus . Allura dak iz- żmien , lejn nofs is- snin ħamsin , kont għadni l- Blata l- Bajda għand in- nanna , u fis- sajf , peress li kull filgħaxija , kulħadd kien jintasab fuq is- siġġijiet fuq il- bankina , jien kont nimxi ħames passi u noqgħod bilwieqfa quddiem id- dar tal- familja Ghirxi . Din il- koppja bla tfal kellha l- ewwel televiżjoni fit- triq , eżatt faċċata tal- bieb ta' barra . Hi u hu kienu joqoghdu fuq is- sufan , fis- salott , isegwu u jien barra l- grada . Darba offrewli biex jekk inkun irrid nieħu siġġu , u noqgħod fl- istess post nara . Qatt ma daħħluni d- dar . Imbaghad daħħlet it- televiżjoni wkoll il- koppja Simmler , faċċata tagħna . Din l- istess , kienet koppja bla tfal . U allura daħħalt f' moħħi , li min ma kellux tfal – kellu l- flus ! Darba s- sinjura Simmler stiednet lil nannti u lili biex immorru nsegwu l- funeral tal- President Amerikan John Kennedy . Kienet ħaġa tal- għaġeb . Meta aktar tard , il- ħaddiema tal- Gvern ingħataw somma flus kull wieħed bħala arretrati , missieri qatagħha li jixtri t- televiżjoni hu wkoll . Niftakar , kien xtrah mingħand l- Erres , quddiem l- Ghassa tal- Ħamrun . Fl- istess żminijiet , kienu magħrufin ukoll il- Leowe Opta . Izda skont ma jingħad , l- importanti kien l- għoli tal- aerial . Li nista' ngħid hu li t- televiżjoni qatilli passatemp sajfi , peress li konna niġġennu ntajru t- tajra mit- terrazzin . Hekk kif bdew telgħin l- aerials , it- tajr beda jithabblilna . Minflok gawdew il- ħamiem għajjien li kien jistrieħ fuqhom ! Nannti u nannuwi daħħlu t- televiżjoni aktar tard , meta filgħaxija kienu jkunu fl- aqwa tagħhom l- ispettakli tal- Black and White Minstrel Show . Charles Casha : - It- televixin fid- dar fejn kont noqgħod daħal wara li kien ilu li daħal hawn Malta . Imma kien mument sabiħ u niftakar dakinhar li ġabuh , ma ċċaqlaqniex minn quddiemu . Kull programm kien x' kien , kien interessanti . L- ewwel programmli rajna kienet play ta' Francis Ebejer , l i nsejt liema waħda kienet . Kif taħseb li dan l- avveniment influwenza lill- familja Maltija ? Mario Azzopardi : - Kien hemm żmien meta l- preżenza ta' Mike Bujongiorno kienet tinhass ħafna ; ġenerazzjoni sħiħa għexet bid- dehra tiegħu kontinwament f' darha , għalkemm naħseb li ftit kienu japprezzaw l- ironija gentili tiegħu . Illum hemm ikoni ġodda u ma naħsibx li kien hemm xi intervall ta' riflessjoni dwar Mike Buongiorno , lanqas fost in- nies ġodda tal- media . L- aħbar għaddiet mal- oħrajn . Hasra li d- diskors jaqa' fuq ħwejjeġ banali u jevita s- sustanza . Buongiorno kellu ħafna sustanza . Alfred Massa : - Ħafna . Biddel l- istil tal- ħajja Maltija kważi għal kollox . Dan bit- tajjeb u l- ħażin tiegħu , imma huwa fatt innegabbli li kompla jiżviluppa matul is- snin . Alfred Palma : - Il- wasla tat- television , kif ghidtlek , influwenzat bil- kbir il- hajja tal- Maltin . Dak iz- żmien kellna biss il- programmi tar- Rai , programmi ta' kull ġeneru , li kellhom xi ħaġa għal kulħadd . Imma l- aktar li kienu jintoghgbu kienu l- quizzes u l- programmi ta' varjeta` . Spiteri : - Il- Malti hu , kif ng ] idu bl- Ingliż , copy cat . Ghalhekk l- influwenza televiżiva , minn programmi u films Amerikani ( li dawn in- nies kienu dejjem qabilna f' kollox ) bdiet tkun pożittiva . Bdiet dieħla l- permissività u l- fatt li xejn mhu xejn . Mhemmx dnub , mhemmx ħażen ( bl- iskuża tal- ' miskin ' u l- ' miskina' u spiccajna biex mhemmx Alla . Wasalna wkoll biex nagħdru lill- ħażin u nikkastigaw lit- tajjeb . Fuq dan inkiteb ħafna , l- aktar fl- artikli li l- avukat Herbert Ganado kellu ta' kull gimg ] a u li jinsau miġburin fil- kotba Jien inħobb nitkellem maghkom . Charles Casha : - Niftakar meta bdejna naraw l- ewwel settijiet fil- ħwienet li kienu juru xandiriet mir- Rai . Kont tara ħafna nies weqfin quddiem l- armaturi jaraw l- aħbarijiet jew programmi oħra bħal Carusello . Dan l- avveniment żgur li ġab bidla kbira fil- ħajja tal- familja Maltija . Naqas l- interess fiċ- ċinema li kien l- aktar mod popolari ta' divertiment , żamm il- familja ġewwa , kabbar l- interess fil- World Cup għax issa bdejna naraw xi logħbiet u b' mod negattiv , naħseb li bdiet tinqata' bil- mod il- mod , dik il- ħajja li konna ngħixu , fejn kulħadd kien jinġabar f' kamra waħda u jitkellem . Issa bdejna ninġabru f' kamra waħda , iżda kulħadd maqtugħ minn xulxin għax kulħadd irid jara u jisma' . Xi tgħid dwar Mike Bongiorno u l- programmi tiegħu matul is- snin ? X' tiftakar l- aktar minn dawn ? Mario Azzopardi : - Mike Bongiorno kellu l- ħila jivvinta lilu nnifsu mill- ġdid . Kien joħloq dinamika singulari mat- telespettaturi u kien jolqotni l- espertizmu innokwu tiegħu : jissintonizza mal- pubbliku mingħajr ma jippatronizzah . Kont nammira ħafna s- semplicita` u l- ironija tiegħu . Alfred Massa : - Mike Bongiorno kien preżentatur tajjeb ħafna speċjalment fejn jidħlu l- quizes . Kultant kien idejjaqni ftit għax l- umoriżmu tiegħu ġieli kien punġenti barra milli kien jippretendiha żżejjed . L- aktar programm tiegħu li kien jogħġobni La Ruota della Fortuna . Kien programm divertenti u istruttiv ukoll . Alfred Palma : - Meta Mike ħa over mingħand Riva , kien għadu żagħżugħ , mimli enerġija ( li żamm sa xjuhitu u mewtu ) . Kellu sens kbir ta' professjonalita` u kariżma , u kien iħallik imwaħħal ma' l- iscreen tat- television . L- aktar li kienu joghogbu , u kienu jgbdu l- udjenza kienu Campanile Sera u Rischiatutto . Lili kien jolqotni l- aktar dan il- quizz ta' l- aħħar , għax minbarra li kien imfawwar bil- kultura , kien joffri premjijiet fantastici ta' flus lir- rebbieħa , u għalhekk tista' tobsor x' tensjoni kien ikun hemm lejn tmiem il- quiz ! Izda minbarra l- quizzes , Mike kellu wkoll quizzes oħra interessanti , u lejn it- tieni fażi tal- karriera tiegħu ibbrilla għal bosta snin fil- quiz La Ruota della Fortuna , li aktar mil- lum , ħajr għall- kariżma ta' Mike , kien jiġbed miljuni ta' telespettaturi . Charles Casha : - Jien ma tantx segwejtu wisq lil Mike Bongiorno għalkemm rajtu kemm -il darba . Kien preżentatur qawwi ħafna , forsi xi kultant ftit arroganti ( mhix qed ngħidha b' disprezz ) imma hekk kont inħossu . Forsi għandi idea ħażina . Pero` kien kapaċi ħafna u ħalla impatt qawwi fuq it- telespettaturi . Kif hassejtek malli sirt taf li Mike Bongiorno m' għadux magħna ? X' tiftakar l- aktar minnu ? Mario Azzopardi : - Hassejt li miet xi ħadd li fil- verita` , kellu xi ħaġa li tagħtik l- impressjoni li hu etern . Irriflettejt li anki wara l- maskra tal- " allegrija " , l- aħħar appuntament tal- bniedem hu mal- mewt . L- aktar li niftakar minn Bongiorno hi s- serata li kien iddedikalu Bruno Vespa f' Porta a Porta meta ħarġet l- awtobijograija tal- preżentatur : kważi b' dizinvolutra kien iddeskriva kif żgiċċa mill- fucilazzjoni mill- Gestapo fl- aħħar mumenti , bis- saħħa ta' negozjar li kien sar biex jitpartu l- priġunieri tal- gwerra . Alfred Massa : - Iddispjaċieni meta smajt bil- mewt tiegħu . Fhimt li bid- difetti li seta' kellu , it- TV kienet tilfet preżentatur mill- kbar . Ma naqbelx ma' dawk it- Taljani li qisuh bħala Il- papa' della TV . Kien hemm preżentaturi oħra tal- kalibru tiegħu bħal Mario Riva u Corrado , biex insemmi tnejn . Alfred Palma : - Meta smajt bil- mewt ta' Mike inħsadt . Nammetti , xi drabi kien jirritani bis- sens ta' superjorita` li kien jadotta ; ma kienx iċedi argument kif gieb u laħaq , u niftakar tajjeb il- battibekk jaħraq li darba kellu ma' Sgarbi ( xejn inqas puntiljuz minnu ) li fih kważi ġew fl- idejn . Niftakar ukoll kif darba avvelixxa waħda mill- konkorrenti meta qabadha b' xi noti miktuba waqt puntata ta' ( minghalija ) Lascia o Raddoppia . Imma mbagħad Mike kien ineħħili kull sens ta' antipatija bil- paprati ċelebri tiegħu , li bosta drabi kienu jifqgħuk bid- daħk u li llum , ma' kull tifkira ta' Mike , jiffurmaw parti integrali mill- istorja tat- televiżjoni Taljana . Niftakar ukoll ċajta ħelwa li għamlulu fuq Canale 5 , meta Luca Barbareschi mar travestit ta' konkorrent waqt puntata ta' La Ruota della Fortuna , u waqqa' lil Mike għaz- zuffjett . Hemm trid tarah jirrabja lil Mike ! Minkejja kollox , iċ- ċajta ma hadhiex . Spiteri : - Meta tkun żgħir fl- età ma tagħtix kas il- mewt ta' min hu ferm akbar minnek . Izda meta d- distakk fl- età ma jkunx kbir ħafna , allura tibda tirrealizza li tinsab qrib l- istess triq ta' min ħalliena . Ghalhekk jiddispjaċik għalih u tiftakar fl- istejgis li jista' jkun fadallek . Hu minnu li l- Malti jgħid li ' imutu l- ħrief qabel in- nagħaġ ' , iżda dik eċċezzjoni għax ġeneralment , in- nagħaġ jinqatel qabel il- ħaruf ! Mike Bongiorno , kif intqal fuq l- istess stazzjonijiet tat- televiżjoni , jista' jitqies ir- re tax- xandir televiżiv . Jien lil Mike nibqa' nassoċjah mal- kwiżż . Charles Casha : - Bħal kull mewt oħra ħasditni . Kont qed inqalleb xi programmi meta rajt l- aħbar tal- mewt tiegħu . Ftakartu l- aktar jgħajjat " Allegria " . Kienet xi ħaġa li kien iħobb jagħmilha . Xi tgħid dwar il- kwalità tal- programmi tal- imgħoddi mqabbla ma' tal- lum ? Il- programmi tal- imgħoddi kienu lineari u statiċi ħafna . Illum hemm ħafna aktar plasticita' u manipulazzjoni diġitali li timpressjona . Imma fil- programmi tal- lum hemm anki t- trijonf tal- banalita` fuq is- sustanza ; tal- preżunzjoni , il- pozi u l- blaff kontra s- serjeta` u l- passjoni ta' dari . Imma ġust li ngħid ukoll li llum il- programmi huma aktar " demokratiċi " , bil- perikli kollha li jġib miegħu dan l- istat ta' fatt , speċjalment fejn tidhol il- kwalita` tal- kontenut . Alfred Massa : - Teżisti differenza kbira . Anzi jekk kultant inħossni mweġġa' għax nara li d- diċenza fis- sens wiesgħa tal- kelma ħadet daqqa 'l isfel . Alfred Palma : - Hemm baħar jaqsam bejn il- programmi ta' dak iz- żmien u dawk tal- lum . Jekk xejn , l- istazzjonijiet kienu limitati : ir- Rai u wara , hawn Malta , TVM . Maz- żmien fl- Italja feġġet il- Mediaset u aktar varjeta` u għażla għat- telespettatur . Imma l- programmi ta' dak iz- żmien kienu varjati u ta' kwalita` , maħsuba li jagħtu lill- ispettatur valur għal flusu ; u kienu magħmulin b' attenzjoni u konċentrazzjoni u fuq kollox b' dedikazzjoni u professjonalita` . B' hekk , it- telespettaturi kienu aktar jinġibdu lejn l- ikoni favoriti tagħhom , partikolarment Mike Bongiorno . Illum ninsabu fgati bl- istazzjonijiet televiżivi , u kull wieħed ifittex li jifdi l- ispejjeż : ergo reklami u programmi li jogħġbu lill- massa , irrispettivament humiex ta' kultura jew trash . Spiteri : - Forsi din il- mistoqsija missejtha ftit aktar 'il fuq . Dari , meta l- biza' mit- televiżjoni kien kbir għall- valuri nsara tagħna - konna naraw biċċa koxxa ta' mara u niskantaw . Illum wasalna naraw lill- bniedem għarwien ħuta u ma niskantaw xejn . Ghax uri llum u uri għada , kollox jindara u jiġi kkupjat . Illum mhemmx għalfejn tiżżewweġ biex tara n- nudità tal- mara . Sempliciment tinxteħet komdu fuq sufan … u ssegwi . U l- filmati tal- lum huma kollha fuq l- infedeltà , serq , drogi u qtil , qisu xejn mhu xejn . Ebda filmat li joffri tagħlim lit- telespettatur , li jgħinu jagħder u jaħfer lis- sieħeb jew sieħba tiegħu . Xejn ma jgħallem kif tfaddal u tibza' għall- flus . Minflok , naraw kif għandna nkunu soċjetà konsumista . Uza , armi u ixtri . Charles Casha : - Wiehed irid joqgħod attent meta jiġi biex iqabbel għax iż- żminijiet , il- mentalita` , l- apparat , il- finanzi eċċ huma differenti bejn żmien u ieħor . Barra minnhekk wieħed jaf ikun preġudikat għax tidhol ċerta nostalġija . Xi programmi kienu jogħġbuni ħafna , kieku kelli narahom illum , forsi ma jogħġbunix daqshekk . Naħseb li kull żmien għandu tiegħu . X' jistgħu jitgħallmu prezentaturi Maltin minn personaġġ bħal Mike Bongiorno ? Mike Bongiorno : - Ghandhom jitgħallmu li biex toħloq sintonija awtentika mal- pubbliku m' għandekx għalfejn titqanżaħ , tixxenja u tonfoħ lilek innifsek b' mod redikolu . Alfred Massa : - Naħseb li ma nistgħu qatt nilħqu l- livell tal- preżentaturi barranin . L- ewwelnett il- klijentaliżmu u l- passjoni politika huma qawwijin ħafna fostna . Barra minn hekk neqsin mill- professjonalita' . Alfred Palma : - Il- prezentaturi Maltin għandhom ħafna x' jitgħallmu minn Mike . Mike kien artist , karizmatiku , dejjem mimli enerġija , li l- għajta ferrieħa tiegħu Allegria kienet iddahhlek mill- ewwel fl- atmosfera tal- quiz , festival jew xi jkun se jipprezentalek . Kien dejjem jaf xi jrid , kien stinat u ġellied u ma jerhiha lil ħadd . Xi drabi , jekk xi ħadd kien jitfagħlu xi botta b' ċajt , kien jeħodha di petto u erhilu jweġġgħu sarkastikament b' ilsienu . Imma kien professjonist imwieled ; kellu d- don tal- kariżma , li ma takkwistahx bit- taħriġ . Izda l- prezentaturi tagħna , ukoll jekk izommuh b ] hsimbolu ta' dak kollu li tista' toffri t- televiżjoni , jistgħu jitgħallmu ħafna minnu , u b' hekk , jekk xejn , jiksbu aktar sodisfazzjon mill- karriera tagħhom . Spiteri : - Il- prezentaturi Maltin għandhom ferm x' jitgħallmu minn Mike Bongiorno . Ibda biex ma jgħaddux kummenti personali wieħed lill- oħra waqt il- programm . Imbaghad , li jkollhom programm studjat minn qabel biex huma juru l- ħila tagħhom . U fl- aħħarnett li jżommu s- serjetà li kien iżomm hu . Ghalkemm kien ikollu xi żeffiena 'l hawn u 'l hemm , ma konniex naraw il- pastazati fl- ilbies li qed naraw illum . Din però tista' tkun riżultat taz- żmien . Ma nafx kieku Bongiorno kien preżentatur illum , x' tip ta' lbies u tqaccit fiz- żeffiena stajna naraw . Ghax kif diġà ghedt , it- televiżjoni beda biex ħa s- subgha u spiċċa biex ħa l- id . Charles Casha : - Naħseb li hemm ħafna x' jitgħallmu , mhux minn dan il- personaġġ biss iżda minn għadd ta' personalitajiet oħrajn fuq il- televixin , kemm dak Taljan u kemm ta' pajjiżi oħrajn . Il- preżentaturi tagħna jagħmlu tajjeb kieku jippreparaw ruħhom aħjar , inqas storbju u għajjat qishom qegħdin fi pjazza u jagħmlu riċerka serja qabel itellgħu programm .