M'iniex se nidħol fil-mertu liema kienet l-eqlel gwerra li Malta għaddiet minnha għax m'iniex interessat li nagħmel paraguni. Inħobbu niċċelebraw it-tmiem tal-Assedju l-Kbir, l-aktar għax jagħtina ġurnata franka fil-bidu ta' Settembru, u forsi dakinhar stess niftakru fi tmiem it-Tieni Assedju. Dawn huma l-gwerer kontra Malta li qrajna dwarhom fil-kotba tal-istorja li tawna l-iskola u fil-poeżiji li kienu jgħidulna nitgħallmu bl-amment tal-poeti l-kbar. Ritratt mit-Times of Malta 26-2-2021 Bħala dati jservuna tajjeb meta xi kultant nitwebblu nħarsu lejna nfusna bil-mod kif appellawlna nagħmlu l-poeti u wkoll il-politiċi, dawk li jagħmlu l-almu kollu tagħhom biex ibegħduna mill-istess kunċett ta' poplu (magħqud, wieħed u omoġenju). L-istess bħal San Pawl (dak li niċċelebrawlu n-nawfraġju tiegħu b'pompa liema bħalha u saħansitra ddikjarajnieh il-missier putattiv) l-għadu wkoll huwa persunaġġ li jqanqal fina ferħ kbir. Wara kollox, kif jgħid Eco, kulħadd għandu bżonn għadu. Wara li ntemm it-tfigħ tal-bombi Malta wkoll kien jeħtiġilha għadu ieħor li ma kellux jiġi bil-bastimenti, jirfes fuq l-art fis-satra tal-lejl, jew jattakka mill-ajru. Mill-aħħar bomba li nxteħtet mill-għoli 'l hawn, Malta rnexxielha ssib diversi għedewwa: ngħidu aħna l-ħomor u l-blu li b'xorti tajba llum qed jirrikorru biss għall-ġlied bil-kliem minn fuq il-gazzetti, ir-radju, it-televixin u l-internet. Imma hemm gwerra oħra li Malta qiegħda ssofri: gwerra aktar perfida minn dawk ta' qabilha għax tidher u ma tidhirx fl-istess waqt; b'għadu li kontinwament jistqarr illi jħobbha; mingħajr ma jinxtered demm ħamrani għalkemm jixterdu dmija oħra; bla karbiet tal-feruti jew dagħa u ħalf tal-aggressuri imma b'ilħna strambi li wkoll jgħajtu ħafna u li malli jieqfu jistrieħu jwaqqgħu sikta, anzi muta, kbira. Din il-gwerra bdiet fuq artijiet ħodor, bit-tgħaffiġ u r-radam tal-ħaxix. Imbagħad għaddiet għat-toroq, bil-massakru tas-siġar ħalli t-toroq ikunu jistgħu jitwessgħu biex il-ftit karozzi li jkunu għaddejjin jgħaddu b'kumdità akbar huma u jivvjaġġaw minn lokal għal ieħor. L-aħħar fażi (l-aħħar fis-sens tal-aktar riċenti) ta' din it- totaler Krieg imxiet saħansitra lejn il-bliet u l-irħula, fil-qalba tagħhom anzi. Ġnejniet żgħar li kienu l-għaxqa tar-residenti, jitfarrku f'temp ta' nofs siegħa biex titwessa' trejqa; dwejriet li jirrakkuntaw kemm-il seklu, jiġġarrfu biex jittellgħu blokok anonimi u bla gosti ta' xejn; pjazez li jirrakkuntaw stejjer twal, jinbidlu f'wesgħat bla siġar, bla lqugħ għax-xmux, bla sens. Dan kollu għall-vanaglorja ta' xi onorevoli biex ismu jitnaqqax fuq xi lapida ħalli ntuh in-number one. Il-gwerra kontra Malta hija gwerra totali. M'għadhiex gwerra kontra l-ħaxix u s-siġar, kontra l-widien u l-bajjiet biss; saret kontra kull rokna li tista' ssib fuq il-google maps; saret gwerra kontra kollox, mill-iċken werqa sal-akbar palazz li f'daqqa waħda sab ruħu fin-nofs u mhux f'postu; saret gwerra kontra kulħadd, mill-ixjeħ raġel bil-gabjetta fuq it-taraġ tal-każin hu u jħares lejn l-isbaħ xwejħa zzappap lejn id-dar u jiftakar kif kienet tqanqlu, sal-iċken tifla li m'għandhiex fejn tiġri biex tinbex lil ħuha. Gwerra totali, totaler Krieg fil-veru sens tal-kelma. U allura ħalli nifhmu r-rabja tan-nies meta jaraw li dawk fil-poter qegħdin jgħaffġulhom rashom kif ifettlilhom. Għax irridu nifhmu - u huwa propju għalhekk li din hija gwerra totali - li meta xi perit jew xi ħadd li jippjana, ibaxxi rasu għall-forzi tas-suq u jwaqqa' u jġarraf u jgħaffeġ u jfarrak kif ifettillu, qiegħed, fl-aħħar mill-aħħar jgħaffeġ lill-bnedmin. Is-siġra twaħwaħ f'qalbha u mbagħad (sfortunatament) tintesa u forsi npoġġu xitla żgħira ħalli nkomplu nnessu; u l-knaten li jaqgħu minn xi binja 'bla bżonn' jintermew il-Magħtab u tispiċċa l-istorja tagħhom, u minflokhom jitwaqqfu blokki ta' konkrit griż, samma u eterni. Imma kull siġra hija storja, kull faċċata hija rakkont. Hemm it-tifikiriet tal-bnedemin tad-demm u l-laħam fil-kantunieri; hemm l-ismijiet u d-dati; hemm parti mill-identità (tfisser li tfisser din il-kelma). Il-gwerra kontra Malta, mhux mit-Torok jew in-Nazi u l-Faxxisti, imma minn dawk li għandhom il-poter, li tajniehom il-poter. Għandu raġun min mar bil-bott tal-isprej iħażżeż li l-Awtorità tal-Ippjanar ħxiet il-pjazza ta' Ħaż-Żebbuġ, l-istess kif ħxew il-pjazza tar-Raħal Ġdid, Santa Luċija, Ħad-Dingli, tas-Sliema, u eventwalment Burmarrad u Pembroke u Ħal Qormi u Ħal Hemm u Ħal Hawn. Sewwa kiteb dak iż-Żebbuġi bil-bott tal-isprej. Kliemu, baxx kemm trid imma tal-punt, jagħti tifsira oħra lill-kliem ta' Żebbuġi ieħor bħalu: "minn kull xorta ta' qżież (daħal) ġo fik".