Din hi s-sitt u l-aħħar parti minn artiklu twil miktub minn Alex Camilleri li kien deher oriġinarjament fl-Imnara Nru 35, Vol. L-Artiklu jifforma parti minn sensiela li l-awtur kiteb dwar it-toponomastika ta' Malta. In-numri wara l-ismijiet tal-postijiet jindikaw il-pożizzjoni tagħhom fuq il-mappa. Il-Miżieb u l-Wied tal-Kalkara Il-Miżieb L-istess bħalma l-għolja dejqa ta' bejn ix-Xemxija u l-Manikata tixref għal fuq il-Wied tal-Pwales fuq naħa, daqstant ieħor taqleb lejn l-artijiet baxxi ta l-Miżieb [267] fuq in-naħa l-oħra. Il-Miżieb huwa gandott naturali kbir u wiesa' li jifred l-għolja ta' bejn il-Manikata u x-Xemxija minn dik tal-Mellieħa, u fforma bl-istess mod bħall-Wied tal-Pwales meta l-art fejn jinsab sfat imbuttata 'l isfel minħabba li nqarset bejn l-artijiet tal-Mellieħa u l-Manikata li ntrefgħu 'l fuq. Jidher li l-għamla tiegħu issaħħaħ l-effett tal-irjieħ li jonfħu għal ġo fih, u b'hekk ġieli jsibuh ukoll bħala Miżieb ir-Riħ . Fil-qiegħ tiegħu jgħaddi wied twil ( Il-Wied tal-Kalkara [268] ) li jibda minn post imsejjaħ Il-Għonq [269] (ismu miegħu, bħalma rajna fil-Wied ta' Għajn Żejtuna) u jibqa' sejjer sal-Mistra. L-inħawi ta' madwar l-Għonq jgħidulhom Għajn Żnuber minħabba li sal-bidu tas-Seklu XX kien għad fadlilhom il-fdalijiet ta' bosk qadim magħmul minn siġar taż-żnuber (jigifieri tal-prinjoli) biswit nixxiegħa tal-ilma, u fil-fatt l-ewwel parti tal-Wied tal-Kalkara ġieli jsejħulha wkoll Il-Wied ta' Għajn Żnuber [270], . Hawnhekk l-art tinżel bi qlib kemmxejn qawwi mill-Għonq lejn ir-raba' aktar baxx f' Tax-Xatba [271] (jew Ix-Xatba ), mnejn ħadu isimhom l-artijiet tal-madwar ( Fuq ix-Xatba [272] ) kif ukoll ir-razzett qadim ( Ir-Razzett tax-Xatba [273] ) li jinsab fil-qrib. Madwar Tax-Xatba nsibu l-artijiet ogħla Tal-Qortin [274] u Il-Mejjieli [275] (ismu miegħu, għax imil lejn ġenb il-wied) man-naħa tal-Manikata, u dawk Ta' Ciantar u Tat-Tomna man-naħa tal-Mellieħa. Minn taħt Ta' Ciantar jinżel ukoll Il-Wied l-Abjad [276] , wied ċkejken b'xi egħlieqi mtarrġin ġo fih li jingħaqad mal-Wied ta' Għajn Żnuber sewwasew ħdejn l-Għonq. Il-Wied l-Abjad huwa biss wieħed minn sensiela ta' widien qosra li jibdew minn max-xifer tal-għolja tal-Mellieħa u jċarċru bi qlib qawwi lejn il-Wied tal-Kalkara. Fil-fatt, qrib ħafna ta' xulxin fl-inħawi tal- pumping station tal-Miżieb hemm Il-Wied ta' Sufa [277], Il-Wied tax-Xaqrani [278] (jew Il-Wied tar-Rabti ) u Wied il-Miżieb [279] (li minnu tgħaddi t-triq sekondarja li mill-Imbordin twassal lejn il-Mellieħa). Xi ħbieb Melliħin kienu qaluli li "ta' Sufa" u "tax-Xaqrani" huma laqmijiet ta' familji li għadhom magħrufin sal-lum f'raħalhom; il-kelma "xaqrani" hija kelma qadima li tindika lil xi ħadd b'karnaġjon ruxxan. Fuq l-artijiet ta' madwar dawn it-tliet widien, li jsibuhom bħala Fuq il-Miżieb [280] , għadha tikber fl-istat naturali s-siġra kemmxejn rari tal-għargħar, illum meqjusa bħala s-siġra nazzjonali Maltija. U madwar l-irjus ta' dawn il-widien hemm ukoll ġabra ta' madwar għoxrin għar, fosthom L-Għar tal-Miżieb [281] (li minn taħt Ix-Xifer tal-Miżieb [282] u l-art għolja Ta' Masrija jittawwal għall-fuq il-wied li jġib l-istess isem) kif ukoll miġbħa u xi oqbra fuq Il-Wied tax-Xaqrani. Jekk fhimt sew, huma propja dawn l-għerien li jissemmew minn Borg bħala L-Għerien ta' Fuq ir-Raff [283] f'artiklu li kien kiteb fl-1995. Fil-parti t'isfel tal-Wied ta' Sufa hemm ukoll xi Depożiti Kwaternarji li jidhru bħala roqgħa ta' blat skur magħmul minn ħamrija ffossillizzata; il-ġebel ittundjat li jinsab ingastat fiha juri li din il-ħamrija nġabret hawn wara li nġarret mill-wied. F'Wied il-Miżieb hemm ukoll mina tal-ilma, kif ukoll (aktar 'l isfel ma' ġenb it-triq) vaska li donnha kienet tiġbor l-ilma ġieri u tintuża bħala għajn, għalkemm illum tinsab nofsha mirduma bl-imbarazz. Aktar lejn il-lvant, m ix-Xagħra tal-Ħawlija [284] (ħdejn ir- roundabout mad-daħla tal-Mellieħa) jinżel ukoll Il-Wied tax-Xemgħa [285] (jew Il-Wied tal-Għansar ), li jgħaddi minn ħdejn l-artijiet weqfin Tax-Xemgħa [286] u Il-Migduma [287] qabel ma jingħaqad huwa wkoll mal-Wied tal-Kalkara fl-inħawi ta' Taħt il-Migduma [288] , sewwasew bi dritt ix-Xagħra tal-Għansar li diġà ltqajna magħha qabel. Il-Wied ta' Għajn Żnuber Minn mal-Wied tax-Xemgħa tgħaddi wkoll mogħdija qadima li kienet tinżel mill-Mellieħa, taqsam il-Wied tal-Kalkara (fejn hemm anke xi turġien maqtuġħin fil-blat), u tibqa' tiela' lejn ix-Xemxija minn maġenb l-art immejla ta s-Sagħtrija [289] li aktarx tissejjaħ hekk minħabba li miżgħuda bix-xtieli tas-sagħtar kif wieħed jistenna f'dan it-tip ta' ambjent. L-istess mogħdija għandha fergħa oħra li tingħaqad ma ċ-Ċangar [290] , kif kienet tissejjaħ it-triq il-qadima li titla' ma l-Mejjieli tal-Ibraġ [291] (l-artijiet imżerżqin bejn Tal-Braġ u l-wied) u tieħu lejn Selmun. Minn hawn 'il quddiem, il-kanal dejjaq tal-Wied tal-Kalkara jieħu s-sura ta' ħondoq baxx u mserrep, u fil-ġnub tiegħu nsibu għaxar għerien żgħar (fosthom tlieta li kienu jintużaw fl-imgħoddi bħala mġiebaħ, u tnejn oħra li aktarx kienu oqbra antiki). Imbagħad, sewwasew taħt Tal-Ħanċ [292] (fejn tilwi t-telgħa tal-Mellieħa), il-wied jerġa' jitwessa', jaqsam minn taħt it-triq, u jibdel ismu għal Wied il-Mistra li jibqa' nieżel lejn il-baħar. It-tarf tax-Xagħra tax-Xemxija li jagħti għal fuq Wied il-Mistra fih irdum wieqaf u pjuttost inaċċessibbli, minħabba s-siġar u għollieq folti li jikbru fih. Jidher sew mit-triq ewlenija, eżatt wara binja żgħira ( Ir-Rixtellu [294] ) li nbniet fi Żmien il-Kavallieri b'rabta mal- Monte della Redenzione degli Schiavi . Dawn l-inħawi jsibuhom bħala Il-Ġnien tal-Kalkara [293] . Mal-faċċata tal-irdum hemm żewġ għerien imdaqqsin, li wieħed minnhom fil-fatt għandu żewġ livelli fuq ġewwa u jerġa' jitfaċċa bħal tieqa maqtugħa fl-għoli; jidher li kien jintuża bħala gunpost , peress li qiegħed f'pożizzjoni tassew strateġika u fl-istess waqt moħbija. Mhux wisq 'il bogħod, u tista' tgħid imiss mal-bini tax-Xemxija, hemm ukoll rixtellu li mhux għajr id-daħla ta' mitħna taħt l-art; din kienet inbniet fis-snin '50 bħala parti mit-tħejjijiet għall-Gwerra l-Bierda. It-toponomastika ta' taħt il-baħar Fl-artklu li kont ktibt għal "L-Imnara" fl-2005 dwar l-Aħrax tal-Mellieħa, kont semmejt xi ħaġa fil-qosor dwar qiegħ il-baħar madwar il-Mellieħa, b'mod partikolari dwar Is-Sikka l-Bajda. Minn dak iż-żmien 'l hawn, ksibt aktar tagħrif toponomastiku mingħand xi sajjieda, u xtaqt naqsmu magħkom. Billi s-Sikka l-Bajda hija daqstant mifruxa, ix-xaqlibiet differenti tagħha għandhom ukoll il-laqmijiet tagħhom. Il-ġenb li jħares lejn it-tramuntana (bi dritt il-Ponta ta' l-Aħrax) isibuh bħala Ix-Xifer ta' Barra [296] . Aktar 'il fuq minnu, aktarx bi dritt Kemmuna, hemm ħofra fil-qiegħ wiesgħa xi 400 metru li tissejjaħ Il-Qrolla jew Il-Qrolla tas-Sikka l-Bajda [297] . Hemm ukoll Ix-Xifer ta' Ġewwa [298] , li jinsab bejn wieħed u ieħor bi dritt il-Madonna ta' l-Aħrax u jaqleb lejn in-nofsinhar. Is-sena l-oħra nżilt nogħdos bejn ix-Xifer ta' Ġewwa u l-Gżejjer, fejn hemm sikka oħra sabiħa f'għamla ta' tumbata mdaqqsa tal-qawwi li tisporġi mill-qiegħ; il-ġnub li jħarsu lejn il-lvant jaqilbu bil-mod lejn xifer baxx li mbagħad jagħti għal fuq qiegħ ċatt u ramli. Ngħid għalija t-tarf tagħha rajtu jixbaħ xi ftit lix-xtut ta' Bejn il-Kmiemen, bid-differenza li hawn kollox jinsab mistur taħt wiċċ l-ilma. L-istess sikka fiha wkoll sensiela ta' widien baxxi iżda tawwalin, u lejn il-quċċata tagħha għandha ħofra baxxa iżda wiesgħa li aktarx hija l-fdal ta' għar kbir sfrundat (l-istess bħall-Maqluba fil-Qrendi, u l-Latnija u d-Dragunara fil-Mellieħa). Semmewli wkoll Is-Sikka tal-Qanpiena [299] , li tinsab bejn Is-Sikka l-Bajda u l-post fejn jinsab mgħarraq is-sottomarin HMS Stubborn, iżda dwar din ma nafx wisq aktar. Hemm imbagħad Il-Banka [300] , sikka oħra aktar fil-fond li qiegħda xi 26 mil lejn il-grigal tal-Gżejjer ta' San Pawl. Aktar qrib l-art, madwar nofs triq bejn Il-Gżejjer u Buġibba, hemm sikka oħra żgħira ( L-Iskolji [295] ) fejn qiegħ il-baħar jtbaxxa sa madwar 11-il metru. Egħluq F'dan l-artiklu ppruvajt naqsam magħkom xi informazzjoni li ġbart matul is-snin dwar it-toponomastika Melliħija, kemm minn għadd ta' kitbiet imxerrdin, kif ukoll direttament minn fomm xi nies tal-inħawi, fosthom xjuħ li ma nafx jekk minn dakinhar 'l hawn għadhomx magħna. Nittama li b'dan il-mod għent xi ftit biex dan il-tagħrif ġeografiku ma jintilifx, kif ukoll li forsi rnexxieli nqanqal xi naqra interess f'dan il-qasam tal-wirt kulturali Malti. Fil-każ tal-Mellieħa għandi ngħid li sibt minjieri sħaħ ta' tag]rif fi ktieb mill-isbaħ li kien ħareġ il-Kunsill Lokali tal-Mellieħa fl-2002 bil-kontribut ta' diversi awturi, kif ukoll fil-kitbiet varji ta' Paul P. Borg speċjalment dwar Selmun. U ma nistax ma nsemmix l-għajnuna kbira li kienu tawni l-Melliħin David Muscat u Ernest Vella f'dan l-istħarriġ matul is-snin '90. Minkejja li b'dan il-mod ksibt kwantità kbira ta' dettalji, joħroġ ċar li għad hemm ferm aktar x'jinġabar qabel ma jkun tard wisq. Ngħidu aħna, f'dan l-artiklu stess aċċennajt għal numru kbir ta' għerien (kemm fuq l-art kif ukoll mal-baħar) bla ma stajt ngħidilkom x'igħidulhom, u daqstant ieħor semmejt postijiet li naf b'isimhom iżda għadni ma fhimtx fejn jinsabu eżatt. Ma' dawn ta' l-aħħar inżid ukoll Il-Wied ta' Psiepes [311] , Wied il-Ħarrub [312] u l- Wied id-Delli [313] li jinsabu x'imkien fl-inħawi tal-Mellieħa, iżda s'hemm naf. U, mhemmx xi ngħidu, dwar it-toponomastika ta' qiegħ il-baħar qbadt biss tarf żgħir ta' dak li, żgur mhux forsi, jkunu jafu bih is-sajjieda tal-mestier. Għaldaqstant, f'każ li xi ħadd mill-qarrejja ta' L-Imnara jaf xi ħaġa aktar dwar dan is-suġġett, napprezza jekk ikellimni jew, saħansitra aħjar, jekk jogħġbu jikteb dwarha sabiex b'hekk dan it-tagħrif ma jintesiex. Qabel nagħlaq nixtieq inrodd ħajr ukoll lill- Mapping Unit tal-MEPA li pprovdewli l-mappa li fuqha stajt nimmarka d-dettalji toponomastiċi għal ma' dan l-artiklu. Edizzjoni facsimile mitbugħa minn Midsea Books Ltd. Mappa tal-Gżejjer Maltin, riprodotta fil-kalendarju tal-Bank of Valletta għall-1999. Anonima (2009): L-Inħawi ta' Selmun . Artiklu f' In-Nota (fuljett ta' l-Għaqda Korali u Orkestrali "Maria Bambina", Mellieħa), Ħarġa nru. Atti notarili dwar artijiet ħdejn Daħlet il-Fekruna [Nutar Francis Micallef 21.04.1965; Nutar Tonio Spiteri 14.03.1989]. Bonniċi Calì, Rafel (1994): Il-Mellieħa post ta' folklor u storja . 4 [Ħarġa nru. Bezzina, John (bla data). Toponomastika tal-Mellieħa . Selmun u l-Inħawi . Artiklu fil-gazzetta "It-Torċa" (29.10.1995) Kunsill Lokali tal-Mellieħa. Cardona, Mario (2002): Għajn Tuffieħa and Manikata . Kunsill Lokali tal-Mellieħa. Artiklu f' Il-Majjistral Nature and History Park . Edizzjoni facsimile mitbugħa minn Midsea Books Ltd. Malta, 1772. [mappa meħuda mill-ktieb ta' l-istess awtur Malta Illustrata ], riprodotta f'Ganado (2002). Artiklu f' Il-Majjistral Nature and History Park . Kunsill Lokali Mellieħa. Pariġi, 1752. [mappa riprodotta f'Ganado (2002)]. Għaqda Ex-Studenti Liċeo: Il-Kappella ta' Sant'Anna . [kif deher fuq il-paġna ta' l-Internet http://www.alpsmalta.com/civics/stanabooklet.pdf , nhar l-1 t'Ottubru 2011] Jaccarini, Carol (2002): Giren and Imġiebaħ of Mellieħa . Kunsill Lokali Mellieħa. Kunsill Lokali tal-Mellieħa: Il-Bir tal-Ħnejja – Il-Bir tal-Ħnejja f'Selmun . [kif deher fuq il-paġna ta' l-Internet http://www.mellieha.gov.mt/?module=content&id=511 , nhar l-1 t'Ottubru 2011] Pariġi, 1718. [mappa riprodotta f'Ganado (2002)]. Kunsill Lokali Mellieħa. Kunsill Lokali Mellieħa. Muscat, David: Il-Mellieħa 2,500 Q.K. – 870 W.K. Minn Żmien il-Bronz sa tmiem l-Imperu Ruman (2,500 Q.K. – 870 W.K.) [kif deher fuq il-paġna ta' l-Internet tal-Kunsill Lokali Mellieħa http://www.mellieha.gov.mt/?module=content&id=505 , nhar l-1 t'Ottubru 2011] Kunsill Lokali Mellieħa. Records tad-Dipartiment ta' l-Artijiet (avviżi dwar esproprijazzjoni ta' art fir-Ramla tal-Mellieħa) Kunsill Lokali Mellieħa. San Pawl il-Baħar: A Guide . Kunsill Lokali San Pawl il-Baħar. Kunsill Lokali Mellieħa. Ħarga nru. Kunsill Lokali Mellieħa. Kunsill Lokali Mellieħa. Komunikazzjonijiet personali: Dun Alwiġ Deguara (Mġarr), 1993 Charles Vella (mill-Mellieħa), 1997 David Muscat (mill-Mellieħa), 1995 Ernest Vella (mill-Mellieħa), 1995 Ġamri Vella (mill-Mellieħa), 1995 Ġanni Debono (mill-Mellieħa), 1995 Joseph Cachia (mill-Mellieħa), 2001 Paul P. Borg (mill-Mellieħa), 1995 Sammy Vella (ex-Sindku tal-Mellieħa), 1998 Bdiewa (anonimi) f'dawn il-lokalitajiet: Il-Wied tal-Qammieħ (1994); Il-Wied tax-Xaqrani (1994 & 1997); Rdum Majjiesa (1997); Il-Wied tax-Xemgħa (1998). Gwardjan tar-riserva ta' l-Għadira (anonimu), 1994 Kaċċaturi (anonimi) f'dawn il-lokalitajiet: Bunaħħâla (1990)