ħal darb'oħra ġiet f'idejja edizzjoni mid-diversi li hawn ta' kitbet Platun u fiha sibt in-nota li huwa kkunsidrat li twieled bejn Marzu u Lulju tas-sena 427 qabel Kristu, jiġifieri madwar 2440 sena ilu. Bniedem li rnexxilu jħalli warajh ġabra impressjonanti ta' kitbiet li influwenzaw fi żmienu u għadhom jinfluwenzaw sa llum. Għax huwa verament interessanti kif dak li kiteb tant snin ilu baqa' rilevanti li kull min irid jibda jifhem il-filosofija, anzi min irid jitlaq fuq it-triq sabiex isib il-verità, għandu jaqbad mill-qari u studju ta' ħsiebu. 2. Platun huwa l-filosfu umili. Tul il-kitba, s-suġġetti huma varji però prinċipalment marbuta ma' riċerka fonda fil-valuri. It-tjubija, l-isbuħija, l-ugwaljanza, il-verità u l-ġustizzja huma fost l-argumenti li jiġu trattati b'mod mill-iktar miftuħ fejn il-protagonista Sokrate, ta' għalliem u filosfu eċċellenti li kien, idaħħal lill-udjenza fi djalogu. Diskussjoni mill-iktar sempliċi, diretta fil-metodu u proprju għalhekk jirnexxilha ġġib dak li huwa kumplikat sempliċi, dak li ma jinftihemx mifhum u dak li tgħix mingħajr ma tagħraf fis-sensi l-preżenza tiegħu tħossok tmissu u tintebaħ kemm huwa neċessarju. 3. Fil-kitba sħiħa tiegħu tifhem iktar ir-rapport qawwi bejn Sokrate u Platun. Sokrate jgħix f'kitbet Platun. Hu ċentrali f'diversi mumenti u proprju għalhekk tiddubita mill-eżistenza tiegħu. Però d-dipendenza m'hix illużorja iżda ħajja. Sokrate veru għex u għadda, proprju huwa li għamel ħiltu kollha biex iħaddan il-verità u l-ġustizzja, minn proċess pubbliku inġust li fih instab ħati u kkundannat għall-mewt. Ma hemmx dubbju li din ir-rabta ta' dawn il-bnedmin nibbtet iktar f'qalb id-dixxiplu Platun il-bżonn li jidentifika sistema politika ġusta u umana. Quddiem il-kitba tar-Repubblika, fejn din it-triq tiġi persegwitata b'iktar qawwa, huwa jirreaġixxi u jipprova jibni l-Istat ideali u, biċċa biċċa, jikteb bejn il-liġijiet u l-qafas ta' l-Istat fuq naħa u l-idejali u l-valuri li jħaddnu l-mexxejja fuq l-ohra. Għax huwa x'inhuwa, l-ġabra ta' prinċipji tar-Repubblika donnu ma jimxux jekk ma jitħaddmux b'mod tajjeb. 4. Iktar ma wieħed jirrifletti, iktar jinduna kemm Platun – tajjeb jew ħażin – ma kienx ippreparat jibqa' fil-pożizzjonijiet oriġinali ta' l-għalliem tiegħu iżda ried li l-filosofija ma sservieħx biex jaħrab ir-realtà iżda li jittrasformaha. Kien ikun faċli għalih li jagħmel dan u jżidha mad-doża ta' l-akkuża ta' Aristofane li Socrate kellu rasu fl-isħab. Proprju għal dan, anzi jrid juri li huma l-filosofi dawk li jfittxu l-verità li huma kapaċi jidentifikaw ir-realtà. U għalhekk naraw id-dettall interessanti li wara r-Repubblika jidħol għaliha fil-liġijiet. Dan huwa l-wirt tiegħu li sewa fiż-żmien u għadu rilevanti ħafna. Anzi nistgħu liberament ngħidu li huwa l-pedament tal-kultura nisranija, mediterranja u Ewropeja. 5. Għax il-verità, anzi r-riċerka kostanti ta' verità hija l-pedament ta' soċjetà demokratika. Il-komuniżmu huwa bbażat fuq gidba u anzi żamm lilu nnifsu għaddej proprju fuq ġabra ta' gideb. Dan kien proprju t-tmiem tiegħu – l-fatt li qed jipprova jgħix illużjoni. Il-verità hija kundizzjoni neċessarja f'soċjetà libera. Għax jekk ma hemmx dan, allura r-rapporti umani ma jaqgħux taħt l-awtorità ta' l-evidenza u l-verità, iżda jwieġbu biss għar-rieda u l-poter awtoritarju. Kif jgħid tajjeb Michael Novak: " 6. Proprju għalhekk, min iħaddan ir-relativiżmu u l-ħsieb li l-verità hija komodità inkonvenjenti qiegħed fil-fatt jilgħab, l-ewwel, mad-demokrazija u l-istituzzjonijiet tagħha, u t-tieni mal-valuri profondi u fundamentali tagħha. Mingħajr il-bżonn ta' l-identifikazzjoni u riċerka ċara bejn dak li huwa falz u dak li huwa veru, jibqa' biss il-poter. Il-poter, jekk isir għan fih innifsu, jwassal lill-bnedmin jagħmlu minn kollox, inkluż li jgħawwġu, jgħidu l-gideb u jimmalafamaw. Dan huwa żgur żbaljat, però sfortunatament id-disperazzjoni u n-nuqqas ta' konoxxenza tal-ħajja twasslek għal dak. Il-pajjiż tagħna wkoll għaddej minn din il-ġlieda sabiex tirbaħ il-verità, u Platun jaf li għandu segwaċi minna.
Platun, il-politika u l-verità