Lino Grech hu l- awtur ta' tliet kotba ġodda : rakkonti bil- Malti , rakkonti bl- Ingliż u poeżiji bil- Malti . Fejn hija s- saħħa ta' Lino Grech bħala ġeneru letterarju u lingwa mħaddmin u x' inhu l- fil komuni li jgħaqqad dawn it- tliet kotba flimkien ? Nahseb li l- fil li jgħaqqad lit- tliet kotba huwa il- fatt li jixħtu dawl fuq il- ħsieb tal- kittieb dwar dak li jiġri madwaru fil- hajja . Fi kliem ieħor l- esperjenzi tiegħu u ta' dawk madwaru mgħoddija mill- għarbiel tat- twemmin jew tifxil ta' hsibijietu . Fil- ktieb hemm tiftix konxju għall- kelma Maltija mitkellma u għall- qosor fil- kitba . Minn fejn jitwieldu dawn il- kitbiet tiegħek ? Liema hu l- ħin meta tippreferi tikteb ? Fuq kollox jiena nħares lejn il- hajja b' nofs tbissima li ġejja minn għarfien tal- bniedem u hsibijietu hekk li l- kliem igelgel bħal nixxiegħa nagħżlu bejn dak li hu fieragħ u dak li hu siewi biex nara sewwa l- persuna u dan il- logħob tal- kliem li jiena wkoll nagħmlu jnissilli tbissima dejjiema fuq fommi u jwaqqagħni kultant f' cinizmu li diga` ġejt akkużat bih minn kritiku letterarju fil- media . Bhala stili tuża ximindaqqiet il- komiku , il- parodija , imma dawk tiegħek huma wkoll kitbiet b' element morali qawwi . Hemm imbagħad rakkont li jxaqleb lejn il- fantaxjentifiku ( The Tunnel ) , ieħor li johodna fi żmien l- Inkwizizzjoni u s- sħaħar ( Non Omnis Moriar ) . Xi tgħid dwar dan kollu ? Kien għalliem ta' l- Ingliż meta kont għadni s- Seminarju li ħajjarni biex nikteb bl- Ingliż billi kien jogħġbu ħafna l- istil li kont nikteb bih . Imbaghad kien Dun Frans Camilleri , għalliem ieħor tiegħi , li fetaħli t- triq għall- kitba bil- Malti . Bhala ambjentazzjoni spiss naqraw dwar il- Qorti , ir- Rabat , il- Birgu jew Bormla , B' Kara , u jissemmew spiss il- kontabilita` , in- negozju u s- safar , bla ma ninsew ir- rakkont Hajja ta' Bniedem . Hemm kurrenti awtobijografici fil- kitbiet tiegħek ? Il- poeżiji jehtiegli niktibhom hekk li jitfasslu f' moħħi billi dawn jitwieldu minn ħsieb u f' leħħa jiddammew f' poeżija sħiħa . Jekk ma inhazzizhomx mill- ewwel jintesew . Fil- każ ta' l- istejjer , dawn jinħolqu minn nitfa ta' ħsieb li jkun ix- xewka ta - rakkont li mbagħad jieħu l- laħam bil- mod hekk kif nifli nies għaddejja fit- triq li jistgħu jilbsu ta' karattri fl- istorja . Ta' spiss nintebaħ li harsti fit- tul fuq xi ħadd tibda tagħtih fastidju l- iktar jekk tkun mara li min jaf x' taħseb . Biss jiena nkun qed nibni dak il- ħin il- karattru meħtieġ fl- istorja . Inhoss li żewġ elementi li jispikkaw fil- proza tiegħek huma l- qawwa tad- deskrizzjoni u l- għarfien ta' karattri differenti fost il- ġeneru uman . Xi tgħid dwar dan ? Barra min hekk iz- żmien li għamilt il- Qorti laqqghani ma' bosta nies ilkoll b' xejriet u ħsibijiet tagħhom - taħlita li tnebbabni f' għażla tal- bniedem li jixraq l- istorja . Innutajt li fil- poeżiji tiegħek tagħti iktar importanza lir- rima imma anki lil- livell riflessiv , milli lill- prosodija ( tul ta' versi u aċċenti ) , u spiss tħaddem ċerti liċenzji poetiċi in extremis . Kif tirreagixxi għal dan ? Huwa minnu u ngħid li jiena ħati dwar it- tħaddim tal- poeżija b' liċenzja wiesgħa bil- bosta iżda kif ga ghedt il- poeżija titwieled fiha lesta mingħajr ma taghtini lok li nirfinaha . Dan għadni nemmnu sal- lum u għalhekk naħseb li jekk infittex li nirfina l- poeżija kif ġiet f' moħħi nkun qiegħed nitlef mis- saħħa tagħha kif inħolqot . X' inhi r- relazzjoni ta' Paul Vella u l- Awstralja llum ? U xi tfisser Malta għal min jinsab fil- pożizzjoni tiegħek ? Meta tlaqna minn Malta għall- Awstralja fl- 1965 , wara xahar li żżewwiġna , jien u l- mara tiegħi Salvina , minn Ħal Qormi , kellna l- ħsieb li nagħmlu sentejn u forsi nerġgħu lura , minħabba li ma tantx riedet tmur l- Awstralja . Il- mara ħalliet warajha lill- ġenituri tagħha u tmien ħutha . Wara 15 -il sena fl- Awstralja nżilna għall- btala u l- hajja f' Malta għoġbitni u għidt lill- mara biex nitilghu , inbiegħu kollox u ninżlu lura . Qalti : " Inzel waħdek ! " Matul is- snin inżilna f' Malta xi erba' darbiet oħra , imma dejjem fittixna l- Awstralja bħala d- " dar " tagħna . Kull ma għandna ghamilnieh hawn , għandna t- tifla tagħna u z- żewġt neputijiet u allura kien xieraq li bqajna hawn . Lil Malta nhobbuha bħala art twelidna . L- Awstralja nhobbuha bħala l- art li addottatna . Ftit issib Maltin hawn li għadhom jokorbu biex jinżlu Malta għal kollox . U dawk li jokorbu ma jihdux dan il- pass , ħafna drabi minħabba l- familja li jħallu warajhom . F' liema attivitajiet jew għaqdiet jew inizzjattivi inti impenjat fil- preżent ? Kemm jien u kemm il- mara ninsabu mdaħħlin f' ħafna għaqdiet Maltin . Jiena PRO fir- Reskeon Maltese Association , waħda mill- ikbar għaqdet tal- Maltin f' Melbourne , il- mara hi membru fil- kumitat ukoll . L- istess għaqda bdiet għaqda għall- anzjani fl- 1996 , Reskeon Seniors Group , b' aktar minn 300 membru . Jien hu s- Segretarju u l- mara Vici Ko - ordinatur . Ahna wkoll membri fil- Kumitat tal- Grupp Letteratura Maltija tal- Victoria , li tiegħu jien il- PRO . Grupp li jħeġġeġ membri biex jiktbu bil- Malti . Darba fis- sena , norganizzaw Lejla Muziko - Letterarja . Barra minn hekk , jien ukoll xandar ta' programmi Maltin minn fuq ir- Radju Komunitarju f' Melbourne 3 ZZZ , fejn jiġu mxandra programmi b' aktar minn 60 lingwa differenti . Il- Maltin għandhom erba' programmi u qegħdin erba' xandara li nagħtu s- servizz tagħna bħala voluntieri . Il- programmi tagħna huma varjati , b' aħbarijiet , marċi , kanzunetti Maltin , proza u poeżiji , Vangelju , intervisti u affarijiet oħra . Il- programmi tagħna jistgħu jinstemgħu fuq is- sit fejn il- programmi jdumu hemm ġimgħa sħiħa u tista' tismagħhom fi x' ħin trid . Fil- belt fejn tgħix il- Maltin ( u anki komunitajiet oħrajn ) kemm jieħdu interess fil- letteratura ? Nistghu ngħidu li kemm il- Maltin u anki nies ta' nazzjonalitajiet oħra jinteressaw ruħhom fil- letteratura . Ahna l- Maltin permezz tal- Grupp Letteratura Maltija nippruvaw inħajru ħafna biex jaqraw u jiktbu bil- Malti . Hafna mill- programmi Maltin hawn ikollhom qari ta' poeżiji , novelli u anki rumanzi , u s- semmiegħa għadhom juru interess kbir f' dan . Niehu gost ngħid li l- Kunsill Malti tal- Victoria , għandu librerija b' kotba bil- Malti għas- self u din l- ikbar librerija b' kotba Maltin li hawn barra Malta . Xi tgħid dwar il- kittieba Maltin fl- Awstralja llum ? Min huma u x' qed jinkiteb ? Ghandna ħafna kittieba Maltin u forsi nsemmi ftit minnhom li ppubblikaw kotba b' poeżiji u novelli , bħal Lou Drofenik , Joe Saliba , Joe Axiaq , Manwel Cassar u Manwel Nicholas Borg , illum mejjet . Barra minn hekk hemm ħafna li huma ġurnalisti u jiktbu fil- gazzetta Maltija t' hawn bħal Frank Sargent u anki jien ukoll . Barra li nikteb fil- gazzetta t' hawn , jien nibghat ħafna materjal Malta , kemm dawk li huma aħbarijiet u artikli li dehru f' ħafna gazzetti f' Malta . Jien nibghat ukoll program audio ta' 10 minuti darba fix- xahar lir- Radju Marija , programm li jinkludi l- aħħar aħbarijiet reliġjużi mill- Awstralja . Naf li l- Maltin għandhom ukoll il- programmi tar- radju u anki l- ġurnali tagħhom . Xi tgħid dwar dawn ? Kif għidt qabel , jiena xandar ta' programmi Maltin hawn . Minbarra l- istazzjoni li qiegħed miegħu jien hemm tliet stazzjonijiet oħra . Hafna Maltin jisimgħu dawn il- programmi kemm biex ikunu jafu x' inhu jiġri Malta kif ukoll biex jieħdu gost b' qari u kanzunetti Maltin . Barra minn hekk , ħafna mis- semmiegħa huma anzjani u jgħixu waħedhom u l- programmi jkunu ta' kumpanija għalihom . Fil- fatt il- programm tiegħi semmejtu " Qatt m' Int Wahdek " għax jien nemmen li matul dik is- siegħa , is- semmiegħa jħossuhom flimkien waqt li jkunu qed jisimgħu il- programm . Xi tgħid dwar il- Folju tal- Maltese Literature Group : Kemm ilu joħroġ ? Kemm jiġi sampat bħala kwantita` ? Min hu l- moħħ warajh ? Liema huma l- għanijiet tiegħu ? Il- Grupp Letteratura Maltija tal- Victoria joħroġ Folju darba fix- xahar għall- membri kollha . Il- Foju ilu joħroġ is- snin u ma nistax ngħid kemm ilu għax kien isir qabel dħalt membru jien . Imma forsi jekk tiftakar li wasalna għall- ħarġa numru 150 , avolja issa qed isir darba kull xahar imma qabel kien darba kull xahrejn , allura forsi tinduna li ilu jsir snin twal . Bhalissa dan il- Folju qed nieħu ħsiebu jien . Qabli kienu jieħdu ħsieb żewġ membri oħra , Joe u Rose Lofaro . Issa ili nagħmlu ftit snin sewwa . L- għan ta' dan il- folju hu li nzommu lill- membri tagħna infurmati b' dak li jkun qed isir fil- grupp , kif ukoll jien nipprova ndaħħal l- aħħar aħbarijiet dwar il- lingwa Maltija li nirċievi minn Malta . Jiena membru tal- Forum " Kelmet " u minn nieħu ħafna infurmazzjoni dwar dak li jkun qed jiġri fil- lingwa Maltija . Dejjem nirċievi għajnuna siewja mingħand Sergio Grech , Joe Borg , Manwel Mifsud , Oliver Friggieri u Patrick Sammut , kemm f' dak li hu materjal kif ukoll aħbarijiet fuq il- lingwa u meta jkolli xi mistoqsija . Barra li nistampawh għall- membri tal- grupp , jien nieħu ħsieb li nibghatu permezz ta' emejl lil dawk li fl- opinjoni tiegħi ikun ta' interess għalihom u jekk ikun hemm xi ħadd li jixtieq jircivieh , jew informazzjoni fuq ir- radju 3 ZZZ , kull m' għandhom jagħmlu hu li jiktbuli fuq Zewg poeżiji ta' Paul Vella : Kull meta niżbor is- siġra fix- xitwa Waqt lejha inħares , lil qalbi jien ngħid : " X' taħseb ? Id- dieħla niżborha ? " Jew jilħqu jiżbruni W jahbuni taħt l- art ? U ngħidlek kliem ħelu li int dejjem xtaqt . Kliem ħelu xtaqt tisma' , bħal : " Qalbi , inħobbok " . Kliem ħelu li jiena qatt m' ghidtlek fil- waqt . Kemm drabi int wrejnti li l- kelma xtaqt tisma' Avolja li minnha kont ċerta maz- żmien . Imhabbti qatt naqset , avolja qatt m' ghidtlek Int taf illi mhabbti għalik hi bla tmiem . U issa l- ħin wasal ħa ngħidlek li nhobbok Biex xewqtek naqtagħlek , biex tisma' il- kliem . Habbejtek il- bieraħ u nhobbok ank ' issa U nhobbok għal dejjem , haninti , bla tmiem .