Ma Nindunawx x'Għaddej minn Taħt Imneħirna . Kitba ta' Ġużi Gatt. L_Artiklu deher oriġinarjament fl-Imnara, Nru 41, 2017. Fid-29 ta' Jannar tas-sena 2016, bħal ma jsir tista' tgħid kull nhar ta' Ħadd, kien hemm l-għana f 'Ta' Ġanna Bar li qiegħed fi Triq Luqa Briffa, ż-Żejtun. Ħin minnhom, qamu bil-wieqfa sitt għannejja. Dawn intagħażlu bejniethom u tqassmu fi tliet pari, u bdew jgħannu. Issa wieħed irid iżomm quddiem għajnejh li kemm jekk għannejja jkun hemm tnejn, jew erba', jew sitta, tmienja, jew ġieli anke iżjed, dawn jintagħżlu tnejn tnejn, u f'kull par, għannej jitkellem biss ma sieħbu, bla ma jagħti każ il-pari l-oħra x'qed jgħidu bejniethom. Fost is-sitt għannejja li għannew f 'Ta' Ġanna Bar dakinhar kien hemm Martinu Cassar, li messu jgħanni ma' Martinu Scorfna. Martinu Cassar kien qiegħed it-tielet wieħed fil-filliera. Dak kien ifisser li wara li jgħanni hu, ried jgħanni dak li kien ir-raba' u dak li kien il-ħames. Martinu Scorfna, li kien is-sitt wieħed fil-filliera, kellu jistenna lit-tnejn ta' qablu jgħannu, qabel ma seta' jwieġeb lil sieħbu, Martinu Cassar, li kien it-tielet wieħed fil-filliera. Fl-Għana Spirtu Pront ta' dawn l-aħħar għexieren ta' snin, (b'xorti ħazina) dejjem hekk jiġri. Martinu Cassar (MC) beda b'din l-istrofa: La beda d-daqq se jibda l-Għana Għaliex, ħbieb, hekk għandu jkun. U ara, il-lejla, "tal-leħja" (jiġifieri l-istess Martinu, għax dan għandu ftit daqna), Se jgħanni mal-mustaċċun! (għax sieħbu Martinu Scorfna għandu l-mustaċċi). Martinu Scorfna (MS), bis-sabar kollu, qagħad jistenna lit-tnejn ta' qablu jgħannu l-istrofa tagħhom, imbagħad wieġeb lil sieħbu hekk: Tal-leħja ma' tal-mustaċċi Kemm se jkun fina interess. Jisimni Martinu bħalek Voldieri jisimna l-istess. U biex ikompli miegħu, meta reġa' mess lil MC biex jgħanni, dan għanna hekk: Aħna t-tnejn Martin jisimna U dana veru, gideb mhux. Għalhekk semmejtlek il-mustaċċi Ħalli n-nies ma jitfixklux! L-Għana Spirtu Pront hu KOMPETIZZJONI BIL-KLIEM, u s-sengħa titlob li l-għannej jipprova jfittex id-difett u x-xagħra fl-għaġina f'dak li jkun għanna l-għannej l-ieħor sieħbu. Din hi parti integrali minn din il-logħba lingwistika, u jekk tneħħiha jew tipprova teliminaha (jew tgħid li hi injoranza li ġġib il-ġlied) tkun qed toqtol lil dat-tip ta' għana. B'dan il-ħsieb f'moħħu, MS wieġeb hekk: La llestu dawn it-tliet kwarti In-nies imorru lejn id-dar. Kunjomi jaħbat Scorfna. Differenti tiegħek – Cassar! Jiġifieri li billi jisimna Martin it-tnejn, in-nies m'għandhom għalfejn jitfixklu. Dak kulma kien hemm bżonn biex l-għannejja jagħmlu l-kuntatt u jkomplu jilgħabu bejniethom dik li m'hi xejn ħlief, nerġa' ngħid, LOGĦBA LINGWISTIKA – fenominu kulturali mhux komuni, u li qiegħed taħt imneħirna u ħafna minna xorta ma jarawhx. L-għannejja komplew hekk: (MC) U jien m'għandix għalfejn nitfixkel, U ġalladarba ismi bħalek, U qed tgħid li kunjomok Scorfna, Il-lejla nassa nippreparalek! (MS) W'int m'għandekx għalfejn titfixkel. Bħalma lili ma tfixkilnix. B'nassa, vopa jew ċawla taqbad. Imma skorfna – ma taqbadnix! (MC) Għax għidtlek li naqbdek bin-nassa Il-kliem qiegħed twaqqagħli. Jien bin-nassa xorta naqbdek, Għaliex sajjied profesjonali . (MS) Ir-risposti li tajtek jiena, Martinu, kemm huma ħfief. B'foxxna lili tista' taqbad, B'konz, inkella forsi bix-xlief. (MC) Jiena sajjied professjonali, U kliemi sewwa u żomm fih. Nitfagħlek l-għalf ġewwa n-nassa U int, żaqqieq, tidħol għalih (MS) Inti sajjied professjonali, Ġo Marsaxlokk lilek semmewk. Jekk irrid nidħol le ma nista' Għax, Martin, neħel jien bix-xewk. (MC) Li bix-xewk ma tistax tgħaddi, Naħseb li qed tgħid ċuċata. Għax l-iskorfna x-xewk tiftaħhom Biss x'ħin tiġi attakkata. Forsi tistaqsu: Kif taf x'intqal dakinhar għand Ta' Ġanna Bar ? Sirt naf biss, għax fi żmienna, xi dilettanti tal-għana qed jitfgħu videos tal-Għana fuq il- Youtube , u wieħed jista' jsibhom hemm. Il-filmat ta' din is-serata ġibdu certu Anthony Sammut, magħruf bħala l-Luzzu. B'xorti ħażina, jidher li l-Luzzu, meta bdew jgħannu l-għannejja tagħna kien ilu ftit jiġbed għana ieħor, u nofs triq spiċċalu t- tape ! Ir-riżultat hu li issa ma nistgħux inkunu nafu jekk hux veru li skorfna ma' tistax tidħol ġo nassa minħabba x-xewk li għandha. Martinu Cassar u Martinu Scorfna m'humiex fost l-għannejja l-aktar magħrufa, imma dakinhar għand Ta' Ġanna Bar ħargitilhom LOGĦBA LINKWISTIKA gustuża – logħba li aħna issa ma nistgħux inkunu nafu kif spiċċat, għax il-Luzzu spiċċalu t- tape ! Fi Triq Luqa Briffa ż-Żejtun ikun hemm l-għana tista' tgħid kull nhar ta' Ħadd. Iż-Żejtun, xi kull tant, jgħannu wkoll fiċ-Ċentru Laburista tar-raħal, jew f'bar li hemm f'Misraħ il-Bjar, ir-Raħal t'Isfel, jew f'bar ieħor ir-Raħal ta' Fuq, jgħidulu "Tal-Gustuż". Għal ħafna snin kien isir l-għana kull nhar ta' Ħadd preċett fil-piċċ tal-boċċi ta' Sa Maison, għand iż-Żubina; in-nies kienu jgħannu l-Marsa, Ħal Tarxien, Ħal Għaxaq, Marsaxlokk, in-Naxxar…jiġifieri ġibu quddiem għajnejkom l-għadd kbir ta' Ħdud matul għexieren ta' snin, u s-siegħat bla għadd ta' għana li qatt ma nkiteb jew ġie rreġistrat. Qed ngħid qatt ma nkiteb għaliex kull nhar ta' Ħadd, f'xi ħin, x'imkien, fost l-għana kollu li jsir, xi żewġ għannejja joħorġilhom battibekk bejniethom tajjeb biżżejjed biex jinkiteb. Id-dilettanti tal-għana ma jmorrux biex jisimgħu l-ilħna sbieħ, imma jmorru biex jixtarru DAK LI JINGĦAD bejn l-għannejja. Il-ħmerija hi li l-intelletwali u dawk li jmexxu l-kultura f'Malta donnhom li m'għandhomx l-iċken ħjiel li l-għana m'huwiex, l-aktar, MUŻIKA, imma hu iktar DWELL LINGWISTIKU. Ftit tas-snin ilu, l-ħabib tiegħi Andrew Alamango kien qed iħejji biex jerġa' joħroġ għall-bejgħ il-mużika Maltija li ġiet irrekordjata fuq dawk id-diski msejħa "tal-faħam" bejn l-1931 u l-1932. [1] Fi tfuliti, fis-sittinijiet tas-seklu l-ieħor, kont għadek tista' tisma' xi wħud minn dawn id-diski fuq ir- Rediffusion . Fost il-ħafna diski li ħarġu kien hemm xi għana. L-aktar għannejja magħrufa dak iż-żmien kienu x-Xudi, u s-Simenza. Illum, lil dawn ftit hawn min jaf bihom, imma Ġużeppi Xwiereb, ix-Xudi, fi żmienu kien meqjus fost l-aqwa ta' Malta. Andrew Alamango daħħalha f'rasu li jinżel sa Birkirkara, fejn dari kien joqgħod ix-Xudi, għax qalulu li hemmhekk jista' jsib xi nies li għadhom jiftakruh. U hekk kien; għax ix-Xudi għadu magħruf minn xi wħud f'Birkirkara. Biex ifiehmu lil Andrew Alamango kemm kien tajjeb ix-Xudi fi żmienu, in-nies ma qagħdux jgħidulu kemm kellu leħnu sabiħ, imma kien jinteressahom l-aktar ir-risposti f'waqthom li x-Xudi kien jagħti waqt l-Għana. Jiġifieri li jgħodd l-aktar mhux kemm kellu leħnu ħelu (għalkemm leħnu kien tajjeb ħafna wkoll), imma l-ħila ta' moħħu biex iwieġeb lill-għannej l-ieħor u "jirbaħlu" dak li mhu xejn ħlief "dwell intelletwali. Biex nieħdu eżempju: l-aktar storja magħrufa fuq ix-Xudi hi li darba kien fl-Għassa tal-Pulizija, u l-pulizija riduh jgħannilhom waħda fl-għassa! Issa għandkom tkun tafu li dari, l-għannejja u l-pulizija kienu qishom kelb u qattus. Il-pulizija, mxewxa miċ-ċittadini ħutna Maltin, l-aktar dawk ta' klassi għolja jew li jippretenduha ta' hekk, kienu spiss iħarrku lill-għannejja u jixluhom bi ksur tal-ordni pubbliku. Kien hemm min anke weħel xi ġurnata ħabs. Allura x-Xudi, fl-għassa tal-pulizija, ma riedx jgħanni. Imma l-istorja tkompli li fl-aħħar ix-Xudi aċċetta u, b'ħanġra daqshiex, lill-pulizija għannielhom: Is-surġent jixrob il-birra, l-Ispettur jixrob l-inbid, il-pulizija jiġri barra, u l-ħalliel jagħmel li jrid!! Din l-istorja xterdet ma' Malta kollha. Ngħiduha kif inhi, ma sarux jafu biha n-nies tal-pepe, imma fil-ħwienet tal-inbid, u fil-pjazez u l-imsieraħ tal-irħula, kienet fuq fomm kulħadd. Tant hu hekk li ħabib tiegħi, li llum għandu fuq il-ħamsin, aċċertani li meta kien tifel jiġri fil-bitħa tal-iskola primarja ta' Ħal Tarxien, jiftakar lit-tfal sħabu jgħidu varjant ta' dik l-istrofa. Fuq in-naħa ta' wara tad-daqqaqa jidhru mill-inqas sitt għannejja, jistennew meta jmisshom jgħannu. Fl-għana spirtu pront l-għannejja jgħannu dejjem tnejn tnejn: f'dan il-każ, tal-ewwel jgħanni mar-raba' wieħed, it-tieni jgħanni mal-ħames, u t-tielet jgħanni mas-sitt wieħed – ikkumplikata wisq. Ejja nieħdu eżempju ieħor ta' kemm l-għana spirtu pront hu wirt lingwistiku li għandu jinteressa anke lill-għaqdiet tal-Malti. Nhar is-6 ta' Frar, 2014, f'ħanut tal-inbid f'Ħal Tarxien, qamu biex jgħannu erba' għannejja. Kif diġa għidna, ikun hemm kemm ikun hemm għannejja, l-importanti huma "iż-żwiġijiet". Jiġifier min qed ikellem lil min; u l-kliem ikun dejjem bejn tnejn. Fost l-għannejja kien hemm Frans Cachia, magħruf bħala "il-Budaj tas-Siġġiewi", (jiġifieri mhux Frans Baldacchino taż-Żejtun, Alla jaħfirlu), li messu jgħanni ma' Joey Busuttil, il-Bużu, minn Ħal Tarxien stess. Joey il-Bużu beda hekk: Dis-serata mżewqa minn kollox, Suppost li bina ma jgergrux, Anke ż-żiffa nqalgħet issa, Biex bis-sħana ma nbatux. Frans il-Budaj tas-Siġġiewi wieġbu hekk: Jiena qiegħed ma' dit-truppa, It-tieni wieħed wara n-Nekus (Jason in-Nekus kien qed jgħanni ma' Joey l-Boxer, f'battibekk ieħor) U aħjar biż-żiffa għadddejja, Ħa niffrankaw in-nemus. L-għannejja dejjem jagħmlu dat-tip ta' introduzzjoni, imma jkunu ħsiebhom f'xulxin, biex jaraw l-ieħor biex ħiereġ ħalli jkunu jistgħu jwieġbuh. Jidher li Joey l-Bużu ma kellux sabar u ried li l-battibekk jibda malajr mingħajr ħafna tidwir mal-lewża. Allura għanna: Meta tinqala' xi stedina Inżomm il-ħin u dejjem mort. Min jogħġbu jista' jkellimni Għax għalija kull kalanka port. X'imħatra li lil ħafna mill-qarrejja trid toqgħod tispjegalhom x'inhi kalanka! Din hi kelma li tintuża l-iktar fin-naħa t'isfel ta' Malta, u tirreferi għal xi daħla fil-blat li wieħed isib max-xtajtiet tagħna. Bil-Malti aktar "standard" forsi jingħad iktar "qala". F'qala jew kalanka, tista' tidħol b'dgħajsa biss fis-sajf, u meta l-baħar ma jkunx jaqbel. Jiġifieri mhix xi "port" tajjeb ħafna. Imma l-għannej ried jgħid li hu ma jibża' minn ħadd għax malajr isib il-kenn minn xi attakk. Allura kien qed iħeġġeġ li sieħbu biex jitfa' l-ewwel botta. Frans il-Budaj tas-Siġġiewi hu meqjus b'wieħed mill-aħjar għannejja ta' bħalissa, u ma tantx qagħad jaħsibha. Il-Budaj kien jaf x'inhi kalanka; ma kellux għalfejn joqgħod ifittixha fid-dizzjunarju. Allura wieġeb lil sieħbu hekk: Mela ħa ngħanni ma' Joey U miegħu tgħidx kemm jien kuntent. Tidħol f'kull kalanka taf il-għala? Għax m'għandikx xi bastiment! Issa din ħudha kif trid! Li qed jingħad hawn hu li: "int qed tgħid hekk għax affarijiet żgħar għandek; m'għandekx xi biċċa tal-baħar ta' veru. U ġaladarba l-kalanka, u l-port, u l-bċejjeċ tal-baħar huma biss metafori – jiġifieri li int taċ-ċekċik u tal-affarijiet żgħar. Joey il-Bużu għandu lsienu jaqilgħu ukoll; u wieġeb hekk: Jiena nidħol fil-port sa ġewwa, U ma nagħmel l-ebda rovina. Imma llum kalanka biżżejjed, Għax se nsuq ma' frejgatina! Jiġifieri se ngħanni miegħek – u int frejgatina kull m'għandek! Frans il-Budaj ma damx ħafna jaħsibha, u qallu: Se ssuq ċkejkna frejgatina U dak taf x'jiġifieri? Illi mhux se ssuq lili, Jien vapur tal-passiġġeri! J.B wieġbu: Inqisek ċkejkna frejgatina, Mill-port 'il barra ma tmurux. Li kont vapur tal-passiġġieri, In-nies fuqek ma jirkbux. F.B. Il-bastiment veru mill-aqwa, U b'hekk inħossni sodisfatt. Inti taħbat kull vajrita, U lilek ma jafdak ħadd. Hawnhekk se jkollna nerġgħu noqgħdu nispjegaw x'inhi "vajrita". Hi kelma oħra marbuta mal-baħar, magħrufa l-aktar fin-naħa t'isfel ta' Malta. Hi dik il-part ta' qiegħ il-baħar li tkun ftit baxxa, u mimlja alka u ħaxix ieħor u fiha jistkenn u joqroqq il-ħut. "Taħbat kull vajrita" jiġifieri ma tafx il-qiegħ sew u tidħol f'ħafna basal u forsi jitħabbillek l-iskrun bil-ħaxix tal-baħar. Lanqas Joey l-Bużu ma kellu għalfejn ifittex fid-dizzjunarju biex ikun jaf x'inhi vajrita, u wieġeb hekk: Għax li kien il-vapur bħalek Fil-port ma jidħolx irpużat. l-għaliex m'għandekx direzzjoni, dejjem tkisser, inkaljat. F.B. Jien vapur tal-passiġġieri U jaqblilhom (in-nies) jirkbu fuq dan. Jien m'għandix direzzjoni Għax dik hija f'idejn il-kaptan! Ajma ħej, xi żball dak!! Il-Budaj ried jgħid li kull ma qal kien li hu l-vapur tal-passiġġieri nnifsu, u t-tmun kien f'idejn ħaddieħor. Prosit għalina. Joey l-Bużu, pront daqs seqer, qabeż u qal: Li kont vapur tal-passiġġeri In-nies lanqas jirkbuk. Rajt lilek x'ġagħiltek tammetti – Illi lilek isuquk!! Sewwa qallu. Apposta; biex ninkikom, mhux se ngħidilkom kif Frans, il-Budaj tas-Siġġiewi (li hu għannej tajjeb ħafna), ħareġ (b'ilsienu) mill-basla li kien daħal fiha. U dan biex forsi xi ħadd tniggżu ftit il-kuxjenza, u aħna n-nies "tal-kultura", in-nies "tal-ibliet", "l-intelletwali", il-"mexxejja tal-qasam kulturali", niġu fiha kemm (xi kultant) ma nafu xejn minn x'qed jiġri madwarna. Dawk li l-għana jafuh biss superfiċjalment, kulma jisimgħu hu erbat irġiel jgħannu b'leħen ikrah u x'aktarx stunat; u ma jifhmu xejn minn dak li jkun qed jingħad għax ma jgħaddilhomx minn rashom li tal-ewwel ikun qed iwieġeb lit-tielet wieħed, u tat-tieni jkun qed ikellem lir-raba' wieħed. Ma jintebħux li żewġ pari ta' għannejja jkunu għaddejjin b'żewġ konverżazzjonijiet differenti li m'għandhomx x'jaqsmu ma' xulxin. Hawnhekk wieħed irid jgħid li l-problema kompliet tiżdied issa li saret drawwa li għannejja jkun hemm erbgħa. Dan ma kienx dejjem hekk; u m'għandux għalfejn jibqa' jsir hekk . Il-Maltin ta' dari x'aktarx li kien jistagħġbu kieku jaraw erba' għannejja jgħannu fl-istess ħin. L-irġulija titlob li għannejja jkunu hemm tnejn biss, u dawn ikellmu lil xulxin. Biex tgħaxxaqha, dan l-aħħar ta' spiss qed iqumu sitt għannejja biex jgħannu, u ġieli anke tmienja. Dan hu żvilupp negattiv . Jiġri hekk għax tant ikun hemm nies li jixtiequ jgħannu, u tant m'hawnx okkażżjonijiet fejn tgħanni li jekk ma jagħmlux hekk, ħafna jibqgħu bir-riħa, u jmorru lejn d-dar bla ma jkunu għannew waħda. [2] Snin ilu saret serata ta' għana kif għandu jkun – jiġifieri għana spirtu pront bejn żewġ għannejja biss – meta Kelinu Cutajar, s- Superstar, miż-Żejtun u Frans Cassar, l-Bloqq, minn Santa Venera sfidaw lil xulxin għall-għana. Is-serata saret f'wieħed mill-każini tal-banda ta' Birkirkara. L-attivita' ma kinitx imħabbra fuq Faceboo k; lanqas kont issibha fuq l-internet jekk tigguwgilja What's On In Malta ; ma kienet fl-ebda gazzetta, u l-ebda programm tar-radju ma semmiha. Imma s-sala fejn saret is-serata, għalkemm kbira ħafna, kienet maħnuqa bin-nies. Min ġie tard kellu jibqa' barra fuq il-bankina. Ġew id-diltettanti anke minn Għawdex. Ħafna minn dawk li jmexxu l-kultura f'Malta ma kinux hemm. Me kellhom l-ebda ħjiel ta' x'qed jiġri. Dnub, għax tilfu logħba lingwistika tassew gustuża. Jiena kont hemm, imma b'xorti ħażina għadni ma sibtx recording ta' dik is-serata. Kelinu s- Superstar magħruf li mhux biss għandu lsienu ħafif u moħħ tajjeb għar-risposti, imma għandu wkoll leħen sabiħ – qisu ta' sirena, jgħidulek id-dilettanti. Il-Bloqq m'għandux leħnu sabiħ, imma moħħu jilħaqlu u lsienu ħażin. Niftakar li ħin minnhom Kelinu għanna li l-Bloqq kellu leħnu qisu ta' Waħx. Il-Bloqq wieġbu "X'jiswa' li leħnek ħelu, jekk jien ngħanni aktar minnek?" Jiġifieri l-Bloqq kien jaħsibha bħad-dilettanti kollha tal-Għana li l-aqwa hu l-ilsien, u l-kliem, u l-botti u r-risposti, mhux il-mużika u l-kant. Fl-aħħar tal-għanja, id-dilettanti li kien hemm fis-sala kienu ġabu magħhom tazza li xtraw apposta u, biex jinku lis- Superstar , taw it-tazza lill-Bloqq, fost id-daħk u t-tbissim ta' kulħadd, inkluż Kelinu s- Superstar , li ħa l-biċċa bil-qalb it-tajba. [3] Fenominu bħal tal-Għana Spirtu pront hu magħruf minn postijiet oħra fil-Mediterran. L-aktar li joqrob lejh hu dak magħruf bħala Żeġel (bl-Ingliż issibha Zejel ) li jissemma l-ewwel darba fi Spanja Medjevali. Illum iż-Żeġel għadu popolari fil-Lebanon. Żewġ poeti tal-affari tagħhom jidħlu fi dwell verbali bejniethom u tat-tieni jwieġeb lil tal-ewwel eżatt bħalma jiġri f'Malta. Id-differenza hi li l-għannejja jkunu poeti magħrufa, mhux nies bla skola. Biex dan il-fenominu tal-Għana Spirtu Pront ma jintilifx hemm bżonn li l-għannejja jsibu postijiet tajba fejn jgħannu: mhux ikollhom jindqew b'xi ħanut tal-imbid daqs naqra, li fih ma ssibx fejn iddur u kulħadd jgħaffeġ fuq xulxin. Xi ħadd – b'xorti ħażina dan ifisser il-Gvern – irid isib postijiet tajbin, bħal xi Klabb tal-Boċċi li jkun f'xi ġnien maqtugħ daqsxejn min-nies (bħalma kien il-Klabb tal-Boċċi ta' Tal-Pieta li issa nbidel f'restorant) u jibni sala li fiha jkollha "alkova" maħsuba apposta (jiġifieri ddisinjata minn perit li jifhem fl-akustika) biex leħen ta' bniedem jidwi tajjeb minnha mingħajr il-bżonn ta' amplifikazzjoni. Hawnhekk joqgħodu l-għannejja u d-daqqaqa. Is-sala ma tridx tkun mibnija bla grazzja, bħal m'huma ħafna klabbijiet tal-boċċi: kamra kerha li tirbombja, mudlama, u ssewwidlek qalbek. L-udjenza jkollha s-siġġijiet fejn tpoġġi, u l-bar (li jrid ikun hemm bilfors), ikun fuq wara nett. Minn dawn il-postijiet irid ikun hemm mill-anqas tlieta, mferxin ma' Malta, ħalli klikek differenti ta' għannejja ma jkollhomx bilfors jgħannu ma' nies li ma jixtiqux jgħannu magħhom. L-għannejja għandhom jitħallew bi kwiethom, tagħhom f'tagħhom, u ma jmorrulhomx xi salt studenti ma jifhmu f'xejn, bin- notebook f'idhom biex jieħdu n-noti – għax l-għannejja jinstarmu. Min imur għall-għana għandu jkun midħla tad-dinja ta' dawn in-nies, u għandu jkun jifhem fis-suġġett. Wieħed irid iżomm ukoll quddiem għajnejh li billi l-għannejja tagħna huma ħafna drabi nies bla skola, xi battibekki ma jirnexxux u jkunu fjakki. Imma xi kultant, ngħidu aħna darba waħda f'kull serata, żewġ għannejja toħorġilhom waħda tajba – tajba biżżejjed biex tinkiteb. Is-serati li jsiru quddiem il- cameras tat-TV ma jgħoddux, għax għalkemm l-għannejja jieħdu pjeċir jidhru fuq ix-xandir, meta jkollhom il- cameras quddiemhom l-għannejja jliġġmu lsienhom u l-battibekk ta' bejniethom ikun wieħed insipidu. Mhux veru li l-għannejja jiġġieldu. M'għandniex xi ngħidu, ġieli jiġri hekk, imma l-għannejja ta' żmienna jafu jiċċensuraw lilhom infushom, u għannej li jikser ir-regoli jieħu fama ħażina, u ma jsibx ma' min jgħanni. Anke fil- football ġieli jiġġieldu, u ħadd ma jgħaddilu minn rasu jgħid lill- players biex ma jiskurjawx ħalli ma jaqilgħux inkwiet. Biex l-Għana jittieħed bis-serjeta, "l-awtoritajiet" kulturali, li nażżarda ngħid li ma jifhmux karlin fl-għana, jridu jaġġornaw ftit ruħhom; u meta jintebħu x'għandna taħt imneħirna, iqumu u jagħmlu xi ħaġa. Ġużi Gatt (C) [1] Dil-mużika Maltija wieħed jista' jsibha fuq żewġ CD's bl-isem ta' Malta's Lost Voices . [2] Illum, il-fatt li għannejja jkun hemm iżjed minn tnejn (fl-għana Spirtu Pront) tant sar komuni li kważi trid toqgħod tiddefendi l-fatt li mhux minn dejjem kien hekk. Il-ħabib tiegħi Steve Borg ta' Wied il-Għajn fakkarni kif ġieli, f'każi rari, ikun hemm anke ħames jew seba' għannejja, u dan jgħidulu "għana bil-fard". L-aħħar għannej ikun jista' jagħżel hu lil min iwieġeb. Imma dan, għalija, jkompli juri kif dan qed jiġri biex kulħadd ikollu ċans jgħanni waħda – bħal meta tal-linja jibqa' jgħabbi l-passiġġieri anke meta jkun fulapp! Ix-xjuħ, inkluż missieri, jafu sewwa li l-aqwa għana Spirtu Pront hu dak ta' bejn tnejn. [3] Il-laqam ta' Kelinu – is-Superstar – jitkellem waħdu. Frans Cassar il-Bloqq iridha bħala "r-Re Ta' Santa Venera"! Dakinhar ġie liebes mantar aħmar, u kellu fuq rasu kuruna ta' re li ġabha m'għand tal- Burger King ! Il-Bloqq għadu sal-lum, meta jgħanni ma' xi ħadd spiss jgħidulu "Imma l-kuruna tiegħek tal-kartun!"