Fl-aħħar żewġ artikli tiegħi ddiskutejt diversi realtajiet, problemi, inugwaljanzi u sfidi fis-sitwazzjoni fil-qasam tad-djar f'Malta. Huwa ċar li ż-żieda msejsa fuq politika fil-popolazzjoni ta' Malta wasslet għal żieda kemm fid-domanda għad-djar kif ukoll fil-prezzijiet. B'konsegwenza ta' dan, dawk li setgħu jlaħħqu biss mal-orħos prezzijiet tal-kera qegħdin jiġu mbuttati barra mis-suq. Dawk l-individwi u l-familji li mhumiex sidien ta' proprjetà u li l-pagi tagħhom iżommuhom milli jixtru jew jikru għaldaqstant qed iħabbtu wiċċhom ma' għażliet xejn sbieħ. Dawn il-persuni jeħtieġu interventi immedjati ta' politika li jiżguraw il-provvista ta' biżżejjed akkomodazzjoni soċjali u/jew postijiet mikrija bi prezz irħis bil-possibilità li jinxtraw. Bħalissa hemm madwar 3,300 applikazzjoni għal akkomodazzjoni soċjali u madwar 600 applikazzjoni għal tibdil fl-akkomodazzjoni soċjali minħabba kundizzjonijiet inadegwati. Biż-żieda li qed naraw bħalissa fit-tkeċċijiet minn postijiet mikrija, fl-akkomodazzjoni substandard u fil-persuni li jkollhom jgħixu mal-qraba għax ma għandhomx għażla oħra, huwa essenzjali li ma jinħeliex aktar ħin sabiex jiġu pprovduti stokkijiet ġodda ta' akkomodazzjoni soċjali u sabiex jittieħdu inizjattivi oħrajn bħal sħubijiet bejn is-settur pubbliku u dak privat biex tiġi pprovduta akkomodazzjoni deċenti bi prezz irħis. Minħabba li ż-żidiet fis-salarji u l-pensjonijiet huma ferm imbiegħda minn dak li hu meħtieġ biex in-nies ilaħħqu mal-inflazzjoni, il-gvern għandu joħloq ukoll mekkaniżmu biex jiġi żgurat li s-sussidji għal dawk bi dħul baxx ma jkunux magħrufa minn sidien il-kera biex jiġu evitati aktar pressjonijiet ta' inflazzjoni fuq il-kirjiet. B'rabta mas-sħubijiet bejn is-settur pubbliku u dak privat, forsi wasal iż-żmien li niddiskutu jekk Malta għandhiex tippermetti forom iżgħar ta' żvilupp deċenti u sikur li jkun bi prezz li jistgħu jlaħħqu miegħu persuni bi dħul baxx u medju. L-introduzzjoni ta' akkomodazzjoni bħal din tista' żżid il-provvista u tgħin biex tittaffa l-inflazzjoni. Inkella, l-uniċi proprjetajiet li jistgħu jħallsu għalihom dawn in-nies ikunu forom ta' akkomodazzjoni substandard u sikwit mhux sanitarji. Fl-istess waqt, u kif spjegajt fl-aħħar artiklu tiegħi, il-gvern għandu jieħu ħsieb li ma jintroduċix riformi li b'mod mhux intenzjonat iħeġġu lis-sidien tal-proprjetà jneħħu l-proprjetajiet tagħhom mis-suq. Dan għaliex b'hekk titnaqqas il-provvista u tiġi inkoraġġuta aktar żieda fil-prezzijiet sakemm ma jkunx hemm introduzzjoni korrispondenti ta' proprjetajiet ġodda fis-suq. B'rabta ma' dan, inħeġġeġ lill-gvern jikkonsulta evidenza ekonomika, psikoloġika u soċjoloġika biex jiżgura li l-bidliet fil-politika jkunu kemm jista' tkun ekwi, effiċjenti u razzjonali. Riforma oħra li l-gvern jista' jikkunsidra hi li jnaqqas ir-rati tat-taxxa għal sidien il-kera li jintrabtu għal kirjiet itwal. Naturalment, riforma bħal din tkun titlob ukoll inizjattivi mill-gvern kontra kiri mhux iddikjarat u illegali ta' proprjetà. Nixtieq infakkar lill-qarrejja li skont l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Istatistika, sidien il-kera f'Malta qalgħu €85 miljun mill-kiri fl-2017, żieda ta' 132 fil-mija fuq l-2014. Din l-istatistika tkopri kirjiet iddikjarati u tista' titqabbel ma' ċifri oħrajn, bħaż-żieda fid-dħul mix-xogħol (17 fil-mija) u ż-żieda fid-dħul mill-imgħax u d-dividendi (tlieta fil-mija). L-istatistika turi li d-dħul mill-kiri għan-nofs tal-popolazzjoni li jaqla' inqas irdoppja mill-2012. L-introduzzjoni ta' mudell għall-kuntratti tal-kiri wkoll jista' jinkoraġġixxi prattika tajba, speċjalment jekk ikun akkumpanjat minn kampanji edukattivi għal sidien il-kera u għall-inkwilini, biex il-partijiet interessati jkollhom għarfien aħjar tad-drittijiet u r-responsabilitajiet tagħhom. Tabilħaqq, dan hu qasam li jeħtieġ li s-soċjeta ċivili tingħata aktar setgħa u tieħu sehem akbar fih biex tiġġieled kontra l-fallimenti tas-suq u tħeġġeġ kundizzjonijiet ġusti għal kulħadd. Fost politiki oħrajn li jistgħu jiġu kkunsidrati hemm il-ħolqien ta' indiċi nazzjonali tal-prezzijiet li juri l-prezzijiet tal-kera fis-suq u sistemi ta' taxxa armonizzati fis-setturi differenti li jinvolvu l-proprjetà biex jiġi evitat iċ-ċaqliq tal-proprjetà minn settur għal ieħor, għalkemm din tal-aħħar titlob riċerka sfiqa u evidenza qabel tiġi introdotta. Fl-aħħar nett, huwa importanti wkoll li jiġi aċċertat li l-inkwilini jkollhom aċċess ġust u trasparenti għall-mekkaniżmi tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma biex jinqered kull abbuż f'dawn it-tranżazzjonijiet. Kif għidt fl-artikli tiegħi ta' qabel, huwa pożittiv li l-gvern qiegħed jiddiskuti r-riforma tal-liġi tal-kera, speċjalment peress li l-politika tiegħu wasslet għal inflazzjoni rapida. Ejjew nistinkaw biex nilħqu kunsens nazzjonali f'dan is-settur, filwaqt li niftakru li kull riforma ta' politika għandha l-opportunitajiet u r-riskji, iżda li ma nistgħux inħallu l-affarijiet kif inhuma għax dan qed iwassal għall-faqar fil-qasam tad-djar. Dan l-artiklu deher fil-Mument, 9 ta' Diċcembru 2018
Rimedji għall-problemi fil-qasam tad-djar - Michael Briguglio