Mal-5000 student u studenta tal-ħames klassi tas-sekondarja qed iħejju għall-eżami l-ġdid tal-Malti li se jsir f'Mejju li ġej. Għall-ewwel darba se jkollhom karta tal-letteratura li tirrifletti r-realtajiet tagħhom bħala tfajliet u ġuvintur ta' ħmistax, sittax-il sena. Fl-istess ħin is-sillabu jippreżentalhom firxa ta' kitbiet differenti li juruhom x'jistgħu jagħmlu huma stess bil-lingwa. Kif taħdem il-letteratura Il-karta tal-eżami l-ġdida tixħet l-attenzjoni mhux iżjed fuq x'tgħid il-letteratura imma kif tgħidu. Kif taħdem. Il-letteratura mhix iżjed ittrattata bħallikieku maħżen ta' informazzjoni dwar l-istorja ta' Malta, jew dwar ir-relazzjo-nijiet bejn il-bnedmin, imma bħala għodda li tinqeda bi strateġiji partikolari. Uħud minn dawn l-istrateġiji ta' diskors nużawhom fid-diskors tagħna ta' kuljum. Fosthom insibu l-għażla attenta tal-kliem u tal-ħsejjes li joħloq, it-ton, ir-repetizzjoni, ix-xbihat, il-metafori, u l-mistoqsija retorika. Imma fil-letteratura l-istil huwa sikwit iktar maħsub, kultant iktar fin, u kapaċi jagħmel affarijiet li fit-taħdit ta' kuljum m'għandniex l-opportunità li nagħmlu. L-istudenti jridu jiflu kif taħdem il-letteratura, jiġifieri l-lingwa li f'ċerti aspetti tkun fl-aqwa tagħha. Is-sillabu l-ġdid (li jien ma kelli xejn x'naqsam mat-tfassil tiegħu) jittratta l-letteratura bħala forma speċjali ta' lingwa li biha kapaċi toħloq għadd ta' effetti. L-istudenti jridu jidentifikaw ċerti strateġiji letterarji, bħal dawk li semmejt, u jaraw x'effetti qed joħolqu. B'dan il-mod għandhom l-opportunità li jesploraw il-mod speċjali kif tintuża l-lingwa fil-letteratura. U bl-għajnuna tal-għalliema, jistgħu jesploraw, kull wieħed u kull waħda minnhom skont l-interessi u l-esperjenzi tagħhom, x'jistgħu jagħmlu huma biex jesprimu lilhom infushom. U kif jistgħu jirrakkontaw id-dinja ta' madwarhom. Kitba u qari intelliġenti tal-lingwa Il-qari bir-reqqa tal-letteratura u l-investigazzjoni tal-istrateġiji li tuża biex tirrakkonta ġrajja jew twassal ħsibijiet u emozzjonijiet jitlob sengħa oħra li fid-dinja verbali kumplessa tal-lum hija kruċjali: is-sengħa tal-interpretazzjoni. Studenti f'pajjiżi oħrajn jibqgħu jistudjaw il-letteratura sa tmiem l-iskola obbligatorja tagħhom proprju biex jiksbu, fost l-oħrajn, din il-ħila interpretattiva. Għax dawk li għandhom għarfien tajjeb tal-letteratura jispikkaw minħabba l-ħakma tajba li jkollhom tal-interpretazzjoni u l-espressjoni. Ħabiba Taljana tgħidli li l-istudju tal-letteratura u ġeneri oħrajn ta' kitba sal-eżami tal-maturità kien kruċjali għaliha biex tifhem u tapprezza xi jkun qed jiġri meta l-lingwa tintuża b'mod kreattiv u kultant sovverżiv. L-enfasi fuq l-għarfien tal-letteratura u l-interpretazzjoni dinamika tagħha tagħti lok għat-tip ta' elokwenza li s-soċjetà tagħna nieqsa minnha meta tqabbilha ma' soċjetajiet oħrajn. Barra minn hekk, mhux dejjem għarafna u rrispettajna biżżejjed il-potenzjal kollu tal-istudenti. Il-letteratura hija l-arti li tieħu l-lingwa sat-tarf nett tagħha. Li taqbeż il-konfini tal-istabbilit. U b'dan il-mod l-esperjenza jew il-ġrajja li tirrakkonta tqegħedhielna quddiemna b'ħeffa u luċidità li jħallu s-sinjal tagħhom fuqna. Dan kollu nintebħu bih għax għandna qarrejja intelliġenti, li kapaċi jaraw taħt il-wiċċ, jaraw konnessjonijiet mhux ovvji, jilmħu implikazzjonijiet. F'dinja miżgħuda b'lingwaġġ sikwit elementari bl-iskuża li hu "dirett," il-ħila fl-espressjoni u l-interpretazzjoni jistgħu jbatu. Is-sillabu l-ġdid tal-Malti jressaq quddiemna l-possibbilità li nesploraw użi intelliġenti tal-lingwa. Il-kitbiet għall-analiżi Ladarba l-enfasi mhix fuq it-tematika imma fuq il-mekkaniżmi u l-istili tal-letteratura, is-sillabu jipproponi numru żgħir ta' kitbiet letterarji Maltin biex l-istudenti jagħmlu analiżi bir-reqqa li twassal għal interpretazzjoni iktar matura tagħhom. Għax għalkemm l-enfasi hija fuq kif taħdem il-letteratura, fl-aħħar mill-aħħar din dejjem twassal ukoll għal interpretazzjoni tat-temi li tqanqal. Il-bord maħtur mill-uffiċċju tal-Matsec għamel l-għażliet tiegħu. Kollox ma' kollox naħseb li hemm bilanċ pożittiv bejn kitbiet li jirriflettu l-esperjenzi li jgħixu l-istudenti u r-realtajiet kbar u żgħar li jiltaqgħu magħhom, iridu jew ma jridux, fil-ħajja tagħhom. L-idea li jkun hemm rumanzett naqbel magħha għax tagħti lill-istudenti l-opportunità li jaraw xi strateġiji jistgħu jitħaddmu f'xogħol daqsxejn twil. Seta' ntgħażel xogħol iktar stilistikament u tematikament avventuruż u qrib tal-esperjenza taż-żgħażagħ ta' ħmistax jew sittax-il sena. Nittama li l-bord ma ħassux limitat fl-għażla tiegħu minħabba kwistjonijiet "morali," minħabba xi kelma vulgari 'l hawn u 'l hemm (minn dawk li nlissnu tista' tgħid kollha kemm aħna kuljum), jew minħabba temi meqjusin "skabrużi." Issa li daħal dan is-sillabu l-ġdid, meta jsir aġġornament tiegħu l-bord il-ġdid jista' jikkunsidra rumanzi oħrajn. Il-letteratura fil-lingwa Il-letteratura tagħmel l-istudju tal-lingwa iktar interessanti. Kapaċi tmiss lill-istudenti fil-laħam il-ħaj. Fl-edukazzjoni obbligatorja, il-letteratura Maltija tagħtihom l-opportunità li jiltaqgħu mal-lingwa użata biex tfisser il-ħsibijiet, il-ħsus, u l-aspiraz-zjonijiet individwali u kollettivi tagħhom. Permezz tal-letteratura Maltija, l-għalliema jistgħu jagħtu lill-istudenti l-opportunità li jħaddmu huma, għalihom infushom u għal xulxin, il-lingwa tagħhom b'mod kreattiv biex jinterpretaw dak li jaqraw. Barra minn hekk, jistgħu jesprimu lilhom infushom bħala individwi u bħala ċittadini Maltin ta' dinja dejjem aktar żgħira u fl-istess ħin kumplikata. Il-letteratura hija kondensazzjoni kreattiva, imprevedibbli, kultant imqarba ta' lingwa mill-aqwa li tistħarreġ il-persuna u l-komunità fost l-oħrajn permezz tal-istorja, il-psikoloġija, il-filosofija, is-soċjoloġija, u l-ġografija. Meta jkun fl-aqwa tiegħu, it-tagħlim tal-letteratura joffri opportunità unika biex l-istudenti jiskopru d-dinja ta' ġewwa u ta' barra. Jitgħallmu jagħrfu li huma wkoll għandhom quddiemhom għodod lette-rarji li bihom jistgħu jesprimu lilhom infushom f'dinja dejjem aktar medjatizzata li fiha l-kelma saret għodda verament b'saħħitha.