Rena BaIzan twieldet is-Siġġiewi fil-5 ta' Novembru, 1946. Studjat fl-Iskola Primarja u Sekondarja tal-Gvern, fl-Università ta' Malta, mnejn kisbet il-Baċellerat fil-Farmaċija fl-1968, fl-Università Statali ta' Milan, imnejn kisbet id-Diploma ta' Speċjalizzazzjoni fil-Bijoloġija (Ġenetika Applikata) fl-1976, u fl-Università ta' Cranfield, fl-Ingilterra, mnejn kisbet il-Ph.D. fil-Bijoteknoloġija/Bijoloġija Molekulari fl-1994. Dr. Balzan iddiskutiet il-kitba tagħha ma' studenti tal-Malti tal-Kulleġġ Ġan Franġisk Abela nhar l-Ħamis, 30 u l-Ġimgħa, 31 ta' Jannar, 2003. Xi tħobb taqra l-aktar? Min huma l-kittieba letterarji favoriti tiegħek? Inħobb naqra forom differenti tal-letteratura. Poeżija tajba, imnebbħa tassew minn qawwa ġewwiena, ma nibdilha ma' xejn. Rumanz mirqum bil-ġmiel tal-kelma miktuba jserraħni u jagħtini gost. Inħobb naqra ħafna wkoll il-bijografiji. Il-kittieba letterarji favoriti tiegħi ivarjaw skond il-perijodi differenti ta' ħajti. Naf li għad fadalli ħafna kittieba kbar x'niskopri. Wieħed mill-favoriti li laqatni ħafna meta skoprejt il-kitba tiegħu huwa Kahlil Gibran. X'tip ta' relazzjoni għandek mal-qarrejja tiegħek? Nieħu gost nisma' kummenti minn qarrejja b'livelli ta' edukazzjoni differenti. Naf li l-kotba li nikteb jistgħu jinqraw f'livelli differenti. Tinżel fil-fond kemm trid fil-karattri. Naffaxxina ruħi bid-diversità tal-karattri tal-bnedmin u fl-istess ħin niskanta kemm għandna kwalitajiet komuni għal xulxin. Naħseb bħal ħafna awturi oħrajn, nixtieq niżviluppa dejjem aktar ir-relazzjoni tiegħi mal-qarrejja. Il-kittieba mhux bilfors ikunu kapaċi bħala kritiċi jew bħala għalliema tal-kitba, u bil-maqlub. Għalliem jew għalliema ta' l-arti mhux bilfors tkun artista prima. Huma kompetenzi differenti, imma Nada tippretendi li l-artist li jgħallimha jkun ukoll artist prim (p. 131). Naqbel miegħek. Huma kwalitajiet differenti, b'kompetenzi differenti. Imma Nada kienet, jew xtaqet, tqis l-artist li kien jgħallimha primarjament bħala artist, u għaliha artist jew ikun awtentiku u għalhekk prim, jew m'hu artist xejn. Nada esiġenti ħafna kemm magħha nnifisha kif ukoll ma' l-oħrajn. Din l-isfumatura fil-karattru tista' titqies bħala preġju minn xi wħud; minn oħrajn tista' titqies b'difett. Imma personalment naħseb li n-nies li jirnexxu huma esiġenti magħhom infushom. Tista' tkun esiġenti miegħek innifsek u ma tkunx esiġenti ma' l-oħrajn? Għalkemm imkien ma jintqal, fir-rumanz jidher li l-belt iċ-ċkejkna hija fil-fatt Malta (fost l-oħrajn, p.100). Imma mill-mod kif jitkellem fuq din il-belt ir-rumanz, bir-referenzi għas-skiet, in-natura u t-twemmin, iġegħelna naħsbu f'raħal agrikolu… Imma din mhix il-Malta tal-lum, żgur. Forsi hija 'l Malta li kultant nixtiequ. X'taħseb? Jiena trabbejt f'raħal agrikolu u ngħix fil-kampanja u għadni nista' nduq mill-fdalijiet tas-skiet u tas-seħer tan-natura, għalkemm b'ħasra ma nistax ngħid li m'humiex xi ftit mittiefsa ukoll fejn ngħix jien. Naħseb li min jgħix fl-ibliet f'Malta ma tantx jista' jifhem dan li qed ngħid. Malta fadlilha faċċata oħra, kwieta u mingħajr id-dħaħen bla qies tal-karozzi għal min irid ifittixha, imma wisq nibża' li jekk nibqgħu sejrin hekk, bla sens ċiviku u mingħajr għożża għall-ambjent li jagħtina n-nifs, ma jdumx ma jifdal xejn. Nada ma tibqax tqis il-belt il-kbira bħala "biċċa art barranija għaliha" (p. 137). Imma fl-istess ħin ma tridx tibqa' tgħix fiha. Għaliex? Minħabba n-nanna biss? Minħabba n-nanna li kellha bżonnha, minħabba l-kwalità tal-ħajja fil-qalba tan-natura li kienet taf hi u li kien jaf in-nannu 'l bogħod mill-belt il-kbira, minħabba l-ġibda ta' l-għeruq tagħha f'art twelidha. Nada għamlet l-għażla li ħasbet li l-aktar tgħodd għaliha. Kemm jibqgħu tiegħek, immexxijin minnek, il-karattri li toħloq? Kultant qishom jieħdu r-riedni f'idejhom u bilkemm ma nħossnix qisni qegħda nsegwi x'qiegħed jiġri minnhom. B'daqshekk ma rridx infisser li l-awtur, waqt li jkun qiegħed joħloq, ikabbar u jmexxi fil-ħajja tagħhom il-karattri tiegħu, ikun passiv. Għall-kuntrarju hija attività mentali akuta ħafna. Kif inhuma simili jew differenti minn xulxin in-nanna, Erica u Nada? Huma simili għaliex huma tliet nisa li qegħdin kontinwament jipprovaw jgħixu, bl-aħjar mod li jifhmu huma, ir-realtà ta' ħajjithom. Huma differenti daqskemm huma differenti r-rotot li jaqbdu. Huma simili fir-rabta ta' ħajjithom ma' tan-nannu u huma daqshekk ieħor differenti fir-relazzjonijiet individwali u distinti li kellhom miegħu. In-nanna kienet l-iżjed waħda li għexet fid-dell tan-nannu, għalkemm jidher ċar li ħajjitha kienet tagħha, intatta u kienu jirrispettaw ħafna l-ispazju ta' xulxin. Erica irribellat u ċaħdet l-influwenza tan-nannu b'mod konkret u mingħajr ekwivoċi. Nada għarfet l-għerf tan-nannu u pprovat tuża l-influwenza tiegħu f'ħajjitha bħala esperjenza unika biex tgħinha tilħaq aħjar l-ideali tagħha. © Intervista ta' Adrian Grima | Marzu 2003