Kitba u ritratti ta' Adrian Grima Jien u nħejji ruħi biex inwieġeb il-mistoqsijiet li ħejja Kit Azzopardi għall-programm Ilsienna, bdejt nikteb dak li ridt ngħid. Waqt il-programm innifsu, ilħaqt għedt ftit ħafna, u għaldaqstant iddeċidejt li nippubblika din il-kitba. It-terminu "tradizzjoni orali" jinstema' sempliċi: huwa dak il-wirt kulturali ta' kliem jew diskors li jgħaddi minn ġenerazzjoni għal oħra bil-fomm. L-istudju ta' din it-tradizzjoni huwa bħallikieku ritratt tagħha f'mument storiku partikulari, mhux rendikont definittiv. Għax tradizzjoni hija tisħiħ ta' wirt imma anki invenzjoni. Il-kelma l-oħra, "orali," hija problematika wkoll. Għax kultant dak li mingħalina jkun għadda minn fomm għal fomm ikun beda bħala xogħol miktub. U kultant ukoll, it-tradizzjonijiet orali jibqgħu ħajjin għax jinkitbu. Illum, ngħidu aħna, ħafna mill-għanjiet qodma li għandna fil-forma ta' kwartini, jiġifieri erba' versi ottonarji bir-rima mqabbża, nafuhom għax kien hemm min ġabarhom minn fomm in-nies u kitibhom. Ferm iżjed antiki bħala forma mill-makkjetta ta' Carlo Satariano jew Gaetano Kanta u mill-kanzunetta ta' wara l-Indipendenza, imma ferm inqas magħrufin min-nies, huma l-għanjiet, fil-forma ta' kwartini, li mbagħad inkitbu biex ma jintilfux, fosthom dawn it-tnejn (li għaddieli Manwel Mifsud) minn tlieta li ġabar St Priest fl-1791: Għadira li tixrob minnha Għax imur żmien, u jiġi ieħor Min jitma' fit-tama Jagħmel ir-riħ fil-bomblu Jaħseb li jsiefer bih. Il-kitba qed tippreserva wkoll ir-reġistri u l-lingwaġġi ta' ċerti mestieri jew snajja' li jekk ma taqrax fuqhom fil-kitbiet etnografiċi ta' riċerkaturi dedikati bħal Ġużi Gatt, Steve Borg, jew Paul P. Borg, tibqa' ma tkunx taf bihom. Jista' jkun ukoll li t-tradizzjoni orali tibqa' ħajja għax tinkiteb u mbagħad terġa' tibda tgħaddi minn fomm għal fomm, minn ġenerazzjoni għal oħra. Il-punt hu li r-relazzjoni bejn il-miktub u l-mitkellem fit-tradizzjoni hija kumplessa u mhux lakemm tagħti definizzjonijiet sempliċi u ċari. Post ieħor fejn aktarx m'aħniex imdorrijin "naraw" jew "infittxu" t-tradizzjoni orali huwa fl-innijiet jew l-għajtiet tal-partitarji waqt il-logħob tal-futbol, fil-festi jew fil-manifestazzjonijiet politiċi. Dawn jintirtu. Huwa minnu li f'dawn l-okkażjonijiet jindaqqu diski popolari bl-Ingliż li jkunu in voga, li jinstemgħu kontinwament fuq il-mezzi tax-xandir, u li n-nies fil-meetings u l-marċi ikantaw u jaqbżu magħhom. Imma meta jiġu biex jgħidu tagħhom, il-folol aktarx jaqbdu formoli magħrufin u jirrepetu lilhom jew jaddattawhom għall-okkażjoni u għall-ħtiġijiet tagħhom. Għax għandna 'l Eddie magħna, aħna magħqudin Għax għandna 'l Eddie magħna, aħna magħqudin U magħqudin, għax għandna 'l Eddiemagħna, aħna magħqudin. Fl-istess żmien niftakar sew partijiet minn dan "l-innu" li kien jibda b'"Żulu min-nofs, għamlulna l-wisa', għax ġejjin aħna tal-…" imma mbagħad kien jilħaq il-quċċata tiegħu f'dan ir-ritornell: Ma tagħmlu xejn, mal-Perit Mintoff. Ma tagħmlu xejn, mal-Perit Mintoff. Ma tagħmlu xejn, mal-Perit Mintoff. Ma tagħmlu xejn, ma tagħmlu xejn, ma tagħmlu xejn. Hemm ukoll għajtiet li ma nistax nirrepetiha hawnhekk, bħal dik li tibda b'"Salut" u li niftakar lis-side tal-Belt fl-istadium tal-Gżira tkanta b'ħanġra daqsiex u b'vuċi waħda: il-vulgarità tagħti pjaċir u sodisfazzjon, fosthom il-gost li qed tittrasgredixxi, li qed tkun imqareb jew imqarba, li qed tgħajjar, imma bid-daħqa fuq fommok. Huwa wkoll marbut mal-gost li tkun parti minn grupp, minn komunità, imqar sakemm idum meeting jew sakemm tispiċċa logħba. Jgħiduli wkoll li kien hemm bosta taqbiliet jew innijiet li kienu jitkantaw mill-partijiet opposti waqt il-ġlieda politiko-reliġjuża tas-snin sittin u hemm min għadu jiftakarhom. Jidhirli li dawn huma elementi mit-tradizzjoni orali tagħna bħala ġens li jistħoqqilhom ukoll l-attenzjoni. L-interpretazzjoni li qed nagħtu lit-terminu "tradizzjoni orali" permezz tal-proġett tad-Dipartiment tal-Malti fuq It-Tradizzjoni Orali hija miftuħa. Nafu li l-ideat tagħna dwar x'inhi "tradizzjoni" u x'inhu "orali" jinbidlu maż-żmien, u ma jistax ikun mod ieħor. Nafu wkoll li hemm ħafna interess f'interpretazzjoni tat-tradizzjoni bħala fenomenu ħaj jew bħala wirt li jista' jingħata ħajja ġdida, b'tali mod li tinħoloq tradizzjoni. Dan ma jfissirx li hemm elementi tal-lingwa, bħal kliem u frażijiet marbutin ma' snajja' li m'għadhomx jeżistu, li ma jinteressawx li r-riċerkaturi tas-seklu 21, jew li ma jqisuhomx relevanti. Għalija, it-tradizzjoni orali tinkludi għadd kbir ta' elementi, li minn banda dejjem irridu nistħarrġuhom aktar, u mill-banda l-oħra, kollha joffru ċertu potenzjal għal ħolqien ġdid. Hemm l-għana Malti (l-għana tal-fatt, għana fil-għoli jew la Bormliża, l-għana spirtu pront, l-għana fuq il-kelma, l-għana tan-nisa, u l-makkjetta); id-diskors, it-taqbil u l-għanjiet tat-tfal, ngħidu aħna waqt il-logħob; l-għanjiet ta' taħnin; il-logħob bil-kliem, li jinkludi l-ħaġa moħġaġa; iċ-ċajt; il-ħrejjef u l-mitoloġija lokali, bħal fil-każ tal-persunaġġi u l-kreaturi mistħajla; il-leġġendi l-qodma u l-leġġendi urbani; l-innijiet, it-taqbiliet u l-għajtiet waqt manifestazzjonijiet popolari, bħal avvenimenti sportivi, speċjalment il-futbol, attivitajiet politiċi, festi, u xalati; il-lingwi sigrieti; l-idjomi u l-qwiel; il-botta u risposta jew ir-risposti intelliġenti, aktarx maħsubin biex ma jagħtux risposti; it-taqbil pastaż jew vulgari, ħafna drabi bid-doppju sens; it-talb popolari, fosthom il-kurunelli; il-vrajs jew il-vrajsett, is-sunetti tal-festa, u t-taqbil waqt il-marċ jew quddiem il-vara; u l-versi tar-riqi jew tal-iskunġrar; il-versi tal-magħmul jew tal-imprekazzjoni. Din mhix lista kompluta: il-punt huwa li l-għarfien tagħna tat-tradizzjoni orali kontinwament jiżviluppa u miegħu jiżviluppaw l-ideat tagħna dwar dan il-qasam u xi nfittxu fih.