Il- Baruni ta' Ħal Qormi ta' Karmenu Mallia , Pubblikazzjoni BDL , 2010 . Lil Karmenu Mallia nafu l- iktar bħala poeta li jikteb kemm bil- Malti ( Festuni , 2007 ) kif ukoll b' ilsna oħra bħalma huma l- Franċiż ( Paquerettes , 2003 ) u l- Esperanto ; traduttur ( b' xogħlijiet maqlubin għall- Malti mill- Ispanjol bħall- versi ta' San Ġwann tas- Salib , 2009 ) ; u fuq kollox Esperantista attiv ( Malta Nuntempa Poezio , 2009 ) . Is- sena 2010 rat lil Karmenu Mallia bħala rumanzier , bir- rumanz storiku Il- Baruni ta' Ħal Qormi . Huwa xogħol li jifrex fuq kważi 250 paġna u maqsum f' 20 kapitlu . Temporalment huwa ambjentat fis- snin 40 tas- seklu 18 ( 1743 ) , is- seklu tar- Rivoluzzjoni Franċiża u tal- Illuminiżmu . Dan kollu fir- raħal ta' Ħal Qormi fejn Mallia twieled u trabba . Mallia jirrakkonta l- istorja ta' dan ir- raħal bis- sabiħ u l- ikrah tiegħu , mela b' riċetta effettiva fejn iħallat b' mod ibbilanċjat il- ħelu mal- morr . Hu rumanz li jirrakkonta mhux biss it- tiġrib individwali tal- personaġġi , imma anki t- tiġrib kollettiv , mela ta' raħal sħiħ . Għalhekk Mallia jinkludi wkoll leħen il- kollettività permezz ta' għajdut . Għandna għalhekk referenzi għas- superstizzjoni tal- popolin li titwieled f' ambjenti fejn mhemmx skola . Huwa wkoll żmien meta l- qlajja' kienu jsiru fuq kollox anki għall- mogħdija taż- żmien . Interessanti u minuzzjużi huma l- bosta riferimenti toponomastiċi marbutin mal- lokal ta' Ħal Qormi . Għalhekk jissemmew postijiet bħall- kappella tal- Madonna tal- Ħlas , il- knisja ċkejkna ta' Santa Marija ta' Qrejċa , il- pjazza ta' San Franġisk , l- Erba' Qaddisin bejn Ħal Qormi u l- Ħamrun , u bosta oħrajn . Hemm imbagħad spazji oħrajn bħalma huwa Sant' Jiermu u l- kalzri li kienu jinsabu fih , imma anki Għawdex . Bħal kull rumanz storiku tajjeb , Mallia jibni r- rakkont tiegħu fuq fatti storiċi fuq naħa ( bħall- persekuzzjoni tal- Lhud matul l- istorja , il- proċess li wassal lil Ħal Qormi biex jinbidel f' Città Pinto , l- imxija qerrieda tat- trabi , il- biża' mis- sibbien u t- theddida tagħhom fil- Fliegu , il- festa ta' San Ġwann Għammiedi ) , u oħrajn mistħajla fuq l- oħra ( bħall- pika bejn il- Baruni ta' Ħal Qormi u l- Gran Mastru Pinto ) . Mela Il- Baruni ta' Ħal Qormi mhux nieqes minn tagħrif ta' natura storika 'l hawn u 'l hinn . L- istil imħaddem huwa mexxej ħafna , anki permezz tad- djalogar ħaj . Hemm ukoll partijiet djalogati anonimi li jirriflettu l- għajdut tal- popolin . Huma bosta l- waqtiet li jnisslu tbissima fil- qarrej . Mallia juża l- ittra u l- vers tal- għana bħala parti mill- mekkaniżmi li jżewqu r- rumanz mil- lat stilistiku . Insibu wkoll partijiet fil- korsiv ( Kapitlu 16 ) . X' jindikaw dawn eżattament ? Forsi l- ġlieda bejn il- moħħ u l- kuxjennza ? Hawnhekk tiġi mistoqsija x' inhi l- vera missjoni tar- reliġjuż . Dan jintrabat mar- riflessjoni dwar l- ordnijiet reliġjużi li nsibu lejn l- aħħar parti tar- rumanz wara li nsiru nafu bil- bidla drastika li persunaġġ ewlieni xtaq jagħmel f' ħajtu . L- ilsien li juża Mallia jinsab bejn id- djalogar sempliċi u l- għarfien eċċellenti tal- idjoma Maltija . Hemm ukoll l- użu tad- djalett mill- Kinu , sid il- ħanut tax- xorb . Interessanti huma anki l- bosta frażijiet li Mallia jinkludi bil- Latin , bil- Grieg , bil- Franċiż u bit- Taljan ( rifless ta' mallia bħala poliglotta ) . Anki dan jirrifletti b' xi mod jew ieħor is- seklu 18 . Ma ninsewx li żmien il- Kavallieri kien wieħed fejn Malta kienet ċentru ta' bosta familji nobbli mill- Ewropa kollha . Xi drabi tidħol ukoll diretta l- vuċi tan- narratur onnixxenti fejn l- awtur bħal joħloq kuntatt dirett bejnu u bejn il- qarrej . Mekkaniżmu narrattiv ieħor li Mallia jħaddem tajjeb huwa dak fejn jintroduċi waqtiet ta' tensjoni wara oħrajn fejn ikun ħakem is- sliem . L- awtur bħal jaħsad lill- qarrej b' avvenimenti mhux mistennija . Drabi oħra jintroduċi personaġġi ġodda ( anki passiġġiera , bħall- Bażugri ) biex bħal tingħata enerġija ġdida lin- narrazzjoni u lill- azzjoni tar- rumanz . Mallia jintroduċi numru sabiħ ta' personaġġi differenti u interessanti , u dan biex ir- ritmu tan- narrazzjoni ma jbattix imma jibqa' dejjem frisk u mexxej . Tispikka d- deskrizzjoni ħajja tal- personaġġi imma anki ta' ċerti avvenimenti importanti bħalma hija l- festa ta' San Ġorġ . Il- personaġġi rrappreżentati huma marbutin ma' klassijiet soċjali differenti , inklużi l- ilsiera . Hemm ċerta demokrazija , fis- sens li naqraw b' kavallier li hu anki mastrudaxxa ; b' ilsiera li huma ttrattati tajjeb ( hekk l- ilsir Tarik jikteb ittra lis- sinjur tiegħu , il- Baruni , fejn jitolbu biex jeħilsu mill- kalzri ; huwa lsir li jaf jaqra u jikteb , u anki jesprimi ruħu bi ħsibijiet profondi ) ; b' kappillan li jagħti lezzjonijiet privati lill- kavallier u lill- Farfett ; b' mara – is- Sa Ghirlanda – li tifforma parti mill- Kunsill . Mallia jħalli post anki għall- kelb Pagliaccio li bħal jiġbed is- simpatija tal- istess Gran Mastru Pinto . Huma wkoll bosta l- okkażjonijiet fejn Pinto jiltaqa' mal- poplu Qormi . Dik li jikteb dwarha Mallia hi soċjetà multinazzjonali u multikulturali – kavallieri , ilsiera Torok , Lhud - li ssib il- benniena tagħha fuq din il- gżira ċkejkna . Il- kappillan jitkellem mal- Lhudi – bejniethom hemm biss rispett u kliem ta' sliem u għerf . F' Il- Baruni ta' Ħal Qormi nsibu wkoll bosta waqtiet ta' riflessjoni dwar aspetti bħalma huma l- mewt u l- firda u l- uġigħ li ġġib magħha . Inħoss li sentenza importanti li naqraw fir- rumanz ta' Mallia hija din : " . . . il- bniedem li ma jistudjax jibqa' lura . Hawn wisq x' titgħallem , u qatt ma tkun tgħallimt biżżejjed . " Rumanz bħal dak ta' Mallia jistaqsi wkoll min hu verament il- bniedem ? : rikkezzi , unuri , titli , kożmetika , jew bniedem tad- demm u l- laħam kif ġie fid- dinja ? Nispiċċa bil- kliem li bih Karmenu Mallia jtemm ir- rumanz tiegħu : " Pax et Bonum " . Hu kliem li jixraq tassew lil xogħol bħal dan proprju għax ġeneralment mhux rumanz ta' ġlied , mibegħda u tixrid ta' demm , imma rakkont fejn jaħkmu l- ftehim , l- armonija u s- sentimenti pożittivi , bi tmiem ħieni . Lill- qarrej nissuġġerilu jaqra wkoll id- Daħla interessanti – miktuba minn bniedem imsajjar sewwa u mimli għerf - li Mallia jikteb għal dan il- ktieb . Jiena qrajtha darbtejn , darba qabel ma bdejt naqra r- rumanz u darb ' oħra wara li temmejtu . Fhimt aħjar il- frażi , " Il- kotba bdew jgħallmuni , bdew iġegħluni nkun fuq ix- xwiek biex nara x' fiha dil- borża magħluqa li nsejħilha ħajja . " Patrick Sammut jintervista lil Carmel Mallia Xtaqt nibda billi tgħidilna xi ħaġa fil- qosor dwarek bħala tifel u dwarek bħala bniedem imsajjar sewwa u ta' esperjenza kbira . Mort l- iskola tal- Gvern t' hemm u wara s- Seminarju . Sadattant kont abbati . Meta kelli għoxrin sena dħalt mal- Ġiżwiti . Għamilt sentejn novizzjat u sentejn oħra studju klassiċi n- Naxxar ; tliet snin filosofija , Franza , u sentejn ngħallem il- Franċiż u l- Istorja fil- Kulleġġ San Alwiġi , minn fejn ħallejt l- Ordni . Bdejt ngħallem imma segwejt kors għall- Ispetturi tas- Saħħa fejn akkwistajt diploma mill- Health Institute ta' Londra . Aktar tard għamilt kors tan- Naturopatija ( mediċina alternattiva ) fejn ħadt id- dottorat tiegħu , imma qatt ma wżajtu fil- ħajja tiegħi ta' kuljum . Kien biss kors ta' aġġornament u tagħlim ġdid . Meta kelli mal- 50 sena mietet marti , is- Sopran Hilda xebba Tabone . Għandi żewġt itfal , it- tewmin John u Mario , illum miżżewġa u bit- tfal . Inti tikteb il- poeżija anki bil- Franċiż u bl- Esperanto , u għandek għarfien tal- Ispanjol . Qlibt saħansitra versi ta' San Ġwann tas- Salib għall- Malti . Minn fejn bdiet din in- namra ma' dawn l- ilsna barranin ? Il- Franċiż tgħallimtu sew fi Franza fejn kont studjajt il- filosofija flimkien mal- lingwa Franċiża ; wara ġibt id- diploma tal- BA Hons ( Lond ) fih . Fis- sena 1970 , kelli sitt xhur skolarxip tal- Gvern Franċiż meta f' Pariġi studjajt il- Food Hygiene & Hotel catering . L- Esperanto studjajtu waħdi b' kors ta' korrispondenza mill- British Esperanto Ass . ta' Londra minn fejn ħadt il- Liċenzjat fih . Min- naħa l- oħra , is- Seminarju kont tajjeb ħafna fil- Latin u t- Taljan . L- Ispanjol studjajtu waħdi . Imma naħseb li l- ġibda għal- lingwi qiegħda fija . Għaliex wieħed iħoss il- bżonn li jitgħallem l- Esperanto ladarba bħalek ikollu konoxxenza tajba ta' bosta ilsna oħra ? Il- lingwi sbieħ . Imma kemm tista' titgħallem lingwi ? U qatt tista' titgħallimhom sal- qiegħ ? L- Esperanto ħajjarni l- ewwelnett għax ħafif , allavolja trid tistudjah xorta , għax ma tistax tistenna l- bajtra taqa' f' ħalqek . It- tininett minn dejjem kelli l- ħajra nużah biex naqleb xogħlijiet letterarji Maltin bih biex il- letteratura tagħna tkun xi ftit magħrufa barra minn xtutna . U naħseb li xi ftit irnexxieli . Kont nieħu gost nara x' interess kienu jieħdu l- esperantisti minn madwar id- dinja fid- diskorsi tiegħi bl- Esperanto fuq l- Istorja ta' Malta u fuq il- letteratura Maltija f' xi kungressi tal- Esperanto li attendejt , ngħidu aħna f' Varsavja ( Polonja ) , Budapest ( Ungerija ) u Montpellier ( Franza ) . Liema huma x- xogħlijiet tiegħek għal qalbek l- aktar ? Semmi tnejn marbutin mal- poeżija u tnejn mal- proża . Għaliex ? Kull artist , u awtur hu artist , ikun iħobb xogħlijietu kollha l- istess . Biss preferenzi jkollu . Min- naħa tiegħi , l- aktar żewġ ġabriet ta' poeżija għal qalbi huma : Lapislazzuli ( 2001 ) u Distre - Libere ( bl- Esperanto : 2005 ) . Imma għandi għal qalbi wkoll l- ewwel antoloġija ta' poeti Maltin bl- Esperanto ( 1985 ) , fejn hemm it- traduzzjoni tiegħi ta' ' Il- Jien u Lilhinn Minnu ' ta' Dun Karm flimkien ma' ' Il- Ġifen Tork ' ta' Ġananton Vassallo , fost poeti oħra . Żewġ xogħlijiet tiegħi ta' proża : L- ewwel rumanz tiegħi bl- Esperanto : Ĉielarka Estonto ( Ġejjieni lewn il- Qawsalla ) ( 2002 ) , ippublikat l- Amerika , u rumanz li nittama ma jdumx ma jidher : ' Tal- Aħħar Ibaħħar ' fuq sfond tal- aħħar jiem il- G . Hompesch b' relazzjoni ma' Ħaż - Żabbar . Għalkemm ' Il- Baruni ta' Ħal Qormi ' , bi sfond ta' żmien il- G . Pinto b' relazzjoni ma' raħal twelidi Ħal Qormi , hu għal qalbi wkoll . Bħala kittieb tat- tnejn , liema ġeneru letterarju huwa għal qalbek l- aktar ? Kif tħares lejn il- poeżija u lejn il- proża meta tiġi biex tikteb ? Ommi minn dejjem kienet tgħidli li aħna niġu minn Ġużè Muscat Azzopardi . In- nannu tiegħi min- naħa t' ommi kunjomu Muscat . Kultant ngħid li forsi writt il- ħajra li għandi għall- kitba minn għandu . Biss aktar tard sirt naf li Ġużè kien ukoll membru tal- ewwel moviment esperantista fil- bidu tas- seklu l- ieħor meta kienu jmexxu l- Ispiżjar Arkanġlu Agius , it- Tabib Gustav Busuttil li kien jaqdi n- nies fl- ispiżerija ta' Agius l- Imsida , u l- magħruf Agostino Levanzin , ġurnalista ieħor . Il- ġenru li l- aktar hu għal qalbi hi l- poeżija . Barra dawk ix- xogħlijiet li ġa ħriġt , għad għandi tliet ġabriet oħra ta' poeżiji fil- kompjuter . Meta se jidhru ma nafx . Proża nikteb ukoll , għax għandi artiklu kulturali kull xahar li jidher fuq waħda mill- gazzetti lokali . Ir- rumanz sar għal qalbi wkoll . Imma naħseb li wara li ktibt ħamsa u ieħor qed jinkiteb , naħseb li issa l- ftila waslet biex tinħela . Tħoss li f' dan pajjiżna hawn bosta limitazzjonijiet meta wieħed jiġi biex iberraħ u jaqsam xogħlijietu letterarji ma' ħaddieħor ? Kif tikkumpensa għal dan in- nuqqas ? Hawn , limitati wisq , mhux biss minħabba ċ- ċokon tal- art li wellditna imma wkoll u forsi l- aktar minħabba n- nuqqas ta' interess . U mbagħad hawn ħaġa li ġġiegħlek titnikket : iħarsu wisq lejn l- uċuh , id- diżgrazzja ta' Malta . Allura trid tfittex u tittallab għalkemm ħafna drabi jkun kollu għalxejn . Darba rumanz tiegħi żammewhuli ħdax -il sena u daqshekk qagħdu jittamawni . Darba oħra sitt snin u biex ħadtu lura . . . aħjar ma nkomplix . Liema huma l- kittieba lokali u dawk barranin għal qalbek l- aktar ? Fuq il- kittieba lokali aħjar ma ngħid xejn . Hekk l- aħjar . Kittieba barranin : hawn tfajtni f' baħar immens . Semmejthom kif ġew f' moħħi u bla preferenzi ; ( Esperanto ) : l- aktar Zamenhof , l- awtur tal- Esperanto li kien qaleb għall- Esperanto t- Testment il- Qadim kollu mil- lingwi oriġinali ( billi kien Lhudi ) . Dax- xogħol qiegħed fost il- kotba li għandi u ngħożżu tgħidx kemm . Barra dan , hemm ħafna awturi oħra li ismijiethom ma jgħidu xejn għall- qarrejja . Insemmi biss lil Dr Marjorie Boulton , awtriċi esperantista Ingliża li għadha mimlija bl- għomor għalkemm xiħa u li kienet hi li għarblitli l- ewwel versi tiegħi bl- Esperanto ; ( Taljani ) : hemm ħafna awturi li nħobbhom , l- aktar poeti : Dante , Leopardi , Foscolo , Carducci , Manzoni , Giusti , D ' Annunzio , e bella compagnia . Għandek rabtiet ma' kittieba kontemporanji li jgħixu lil hinn minn xtutna ? Għandi ħafna . L- aktar fejn jidħlu l- publikazzjonijiet . Jien nikteb fuq tliet rivisti esperantisti : ' Literatura Foiro ' ( Fiera Letterarja ) li toħroġ l- Italja imma b' editur Bulgaru ; Belarta Almanako ( Almanakk letterarju ) , joħroġ l- Amerika b' editur Ġermaniż li joqgħod hemm , u ' Mirmekobo ' ( isem ta' annimal Awstraljan ) rivista elettronika maħruġa minn esperantista Amerikan jgħix l- Awstralja . Apparti minn dan , jien wieħed mit- tliet ġudikanti għall- konkors ta' poeżija internazzjonali bl- Esperanto , imniedi kull sena mill- Universala Esperanto - Asocio ( L- Assoċ . Universali tal- Esperanto ) , u għalhekk ikolli ħafna relazzonijiet ma' awturi barranin . It- tliet ġudikanti l- oħra huma poeta esperantista miċ- Ċina u poetessa esperantista mill- Islandja . Jien ukoll president tal- Malta Esperanto - Societo lis- sena d- dieħla tagħlaq ħamsin sena . Allura bilfors ikolli relazzjoni kbira mad- dinja esperanista , għalkemm naqqast ħafna . Naf li inti tuża regolarment l- internet u l- e - mail . Kemm huma utli dawn għal min jinsab fil- pożizzjoni tiegħek ? Illum dawn ma tgħaddix mingħajrhom U mbagħad bħalma għedt int għal wieħed bħali . Kemm biex tikkomunika kif ukoll biex tfittex tifsir xi kliem . Taf kemm taf , qatt ma taf kollox . L- aktar xogħol reċenti tiegħek huwa r- rumanz Il- Baruni ta' Ħal Qormi . Kif twieled xogħol bħal dan ? Għaliex taħseb li r- rumanz storiku għadu jappella għall- qarrej Malti tal- lum ? Emminni ngħidlek li ma nafx il- ' Ġenesi ' tiegħu . Naf li qablu kont ktibt xi ħaġa oħra storika . Barra minn hekk , Pinto nnifsu jirribellani minħabba l- ideat u l- imġiba tiegħu fil- ħajja ta' missirijietna , għalkemm il- Gran Mastri kienu kollha ta' pezza waħda . Ir- relazzjoni tiegħu ma' Ħal Qormi tieqaf biss meta ħalla ismu mkaħħal miegħu , li għal dak iż- żmien kien unur kbir biex ma ngħidx ukoll l- ewwel unur li ngħata lil raħal Malti . Ma' Ħal Qormi qatt ma kellu x' jaqsam aktar . Jien fir- rumanz tiegħi daħħaltu żżejjed u inċensjatu żżejjed ukoll , u dan minħabba l- immaġinazzjoni biex bnejt dar- rumanz . Għall- mistoqsija l- oħra : ma nafx jekk ir- rumanz storiku jappellax lill- qarrejja llum jew le . Jien ktibtu hekk , minħabba li żmien il- kavallieri dejjem jibqa' żmien kulurit , divertenti barra milli hu xi ftit enigmatiku wkoll . Kif tħares lejn il- kittieba żgħażagħ Maltin tal- lum ? Liema huma l- aspetti pożittivi u negattivi li jolqtuk f' dan ir- rigward ? Għal dil- mistoqsija nwieġeb biss li qed nara ħafna prużunzjoni f' kull qasam tal- arti , mhux l- inqas fil- kitba , anzi aktarx aktar fil- kitba . Is- serjetà kulturali marret il- baħar . Ma ngħidx li m' hemmx ilħna tajbin u ta' min jammirahom , imma t- tassew tajbin trid tfittixhom bil- fanal biex issibhom . Ħafna jidhru li laħqu s- sema b' idhom u li għax qabdu l- pinna f' idhom saru xi Chateaubriand jew Keats jew Pirandello . Aktar proġetti tiegħek għall- ġejjieni ? Ma niswa għalxejn aktar biż- żmien li għandi u bl- ajmiet li kważi nħoss ma' ġismi kollu . Naqra wkoll . Bla qari ma tista' tagħmel xejn . Naqra ħafna e - mails imma tliet kwarti tagħhom neqridhom mill- ewwel minħabba t- tul tagħhom . M' għadx għandi paċenzja . Imma mill- ftit ta' ħajja li baqagħli nieħu li nista' . Wieħed mill- gosti tiegħi llum hu li nsegwi l- ideat filosofiċi u teoloġi kurrenti . Ftit tas- snin ilu ħadt kors b' ' distance learning ' ( u allura bil- kompjuter ) mill- Amerika fuq il- Bibbja , bdejt mill- Ġenesi u spiċċajt bl- Apokalissi . Għall- Master ' s għamilt teżi fuq San Pawl , u għad- dottorat teżi fuq il- Profeta Iżaija . Minn dal- kors intensiv tgħallimt ħafna u tgħallimt ukoll inneħħi l- għanqbut li kienu wikkewna bih fil- knejjes fl- antik . Issa t- tama kollox , imma fl- aħħar ukoll it- tama trid tgħib : ' ultima dea' l- aħħar alla ( qawwa li tmexxina ) , kien laqqamha awtur Latin . Darba editur ta' gazzetta li m' għadhiex toħroġ kien kitibli fiha biex jikkuljunani : " Min jgħix bit- tama , imut bil- piena . " Wara ftit waqfitlu l- gazzetta tiegħu .