IS- SIBT FILGĦAXIJA JIBDA T- TNEJN FILGĦODU U JISPIĊĊA L- ĦADD BILLEJL Issa għaddew għaxar snin minn mindu ntemm l- assedju fuq il- belt mitika ta' Sarajevo . Ħafna għadhom ixxukkjati sal- lum il- ġurnata ; mhux bil- bombi nfushom iżda bil- fatt li kellu jseħħ dak li seħħ f' belt li kienet meqjusa bħala l- ħolqa bejn gruppi etniċi differenti li verament għexu flimkien għal ħafna snin f' armonija sabiħa . Jien ma nemminx li kienet armonija imposta mill- Komuniżmu ta' Tito , xhieda ta' dan in- numru kbir ta' familji mħallta . Anzi nemmen li d- diskors maħluq biex jirribatti dan kien sforz mill- Punent biex ikompli jsammar l- aħħar imsiemer fit- tebut tal- Komuniżmu . Imma dan argument li jitlob ħafna studju . Għalija , il- ħafna dokumenti ta' Sarajevjani ta' etniċita' differenti li dejjem jirreferu għal imgħoddi sabiħ ta' għaqda bejn gruppi diversi għandu piż importanti : dokumenti li jvarjaw minn studji ta' l- intellettwali sa referenzi verbatim minn nies komuni . Madankollu , il- mostru tan- nazzjonaliżmu għolla rasu minn wara l- għoljiet , u kif jagħmlu dejjem il- mostri fl- istampi u fil- films , beżaq in- nar minn ħalqu . U n- nar jaħraq . U meta jkun hemm il- ħruq ikun hemm l- irmied u l- marki li jibqgħu jidhru sew . Sarajevo , illum , ma reġgħetx saret dak li kienet qabel minkejja li għaddew għaxar snin mill- aħħar samta li samtet lil din il- belt ; minkejja l- kundanna mid- dinja għal dak li ġara , minkejja li wħud mill- ex - kapijiet għaddejin ġuri ; minkejja l- bandiera l- ġdida . Imbagħad hemm il- gwerra l- oħra li għadha għaddejja : il- gwerra tal- veritajiet li dejjem jikkumbattu bejniethom . Propju dan jidher biċ- ċar , Serb tal- Bosnja . Anki jekk ikolli niddikjara s- simpatiji tiegħi lejn il- Bosnijaċi ( jew kif inhuma magħrufin aktar il- Bosnijaċi Misilmin ) , il- kliem ta' dan Jovicic ma jistax jidħol minn widna u joħroġ sparat mill- oħra . Jovicic , bħal ħafna Serbi oħra , għadu sal- lum jemmen li dak li ġara kien sforz id- difiża Serba aktar milli aggressjoni . Jgħid li gwerra , bħall- imħabba , titlob żewġ naħat : You must have two sides to wage war , as you have to make love . Tilef kilwa u tilef il- piż minħabba l- gwerra , u wieħed jippreżumi li qiegħed iwaħħal fil- Bosnijaċi . Jaf ikun hemm problema ta' interpretazzjoni f' din l- istqarrija : jekk Jovicic huwiex tal- fehma li l- ebda poeta m' għandu ħila jikteb l- uġigħ tiegħu , jew jekk jifhimhiex li l- ebda poeta m' għandu biss jipprova . Għax il- poeti għandhom il- ħabta li jiktbu fuq l- uġigħ ta' ħaddieħor , li jpinġuh fuq tila mimlija kliem biex ħaddieħor ikun jista' jarah sporġut . L- ( est ) etika titlob li l- poeti jagħmlu dan , anki jekk ikollhom jaffaċjaw stqarrija iebsa bħal ta' Jovicic . U jidhirli li din hija problema etika serja ħafna . L- uġigħ irrakkmat Jumejn ilu Adrian Grima nieda l- ktieb tiegħu : ġabra ta' poeżiji li nkitbu f' perjodu ta' għaxar snin li jirrakkmaw mudell ikkulurit - disinn b' taħlita ta' kuluri , esperjenzi mżewqa fil- ħajja ta' bniedem li għabba lilu nnifsu b' diversi impenji , li ħass id- dmir li jieħu responsabbilta' , li ħass li għandu ċittadinanza doppja - Maltija għax inzerta li twieled u għex f' Malta , u planetarja għax jgħix fuq pjaneta li hija tiegħu . Ir- rakkmu magħmul minn ħjut differenti : l- osservazzjonijiet ħelwin tal- ħajja familjali ( l- aktar taż- żewġ uliedu , imlaqqma " gwerriera qalbiena " ) ; oħrajn inqas ħelwin tal- kronaka Maltija ( il- partit , il- propaganda ) ; sa oħrajn ħafna u ħafna inqas ħelwin ta' l- uġigħ Palestinjan , ta' l- uġigħ ' Klandestin ' li jipprova jinħeba u jinħeba ma jistax . Adrian Grima jilqa' l- isfida etika u l- kilwa l- maqtula jirrikkmaha wkoll . Waqt it- tnedija - ikkulurita - tal- ktieb , tkellem Walid Nabħan , Palestinjan li l- istorja ta' pajjiżu bagħtitu jfittex rifuġju f' Malta , li kkomunika dokument miktub minn Palestinjan ieħor ( li ismu ma nistax niftakru ) wara li qara l- verżjoni bl- Għarbi tal- poeżiji ' Palestinjani ' miġbura f' Rakkmu . Niftakar il- kliem : " Ma nafx kif irnexxielek tiġbor ħamsin sena ta' uġigħ fil- poeżija tiegħek ! " Id- dmir tal- qarrej Kittieb għandu dmir , jew numru ta' dmirijiet li , fost l- oħrajn , jimplikaw dmir għall- qarrejja . Ma jistax ikun li l- qarrej ma jitkellimx . Din hija ( est ) etika li trid tiffjorixxi anki hawn . Rakkmu huwa ktieb li jġiegħlek titkellem mhux taqra biss għax qiegħed jagħmel stqarrijiet serji ħafna . Jekk ħadd ma jara xejn u ħadd ma jisma' biż- żmien il- foga tgħib u t- trab jindara . Bloggata oħra ta' imtellgħa għoġbuni wisq dawn l- aħħar żewġ linji . Nittama li t- trab ma jindara qatt . Nassigurak li hemm ħafna sbieħ bħalhom Jacques ! : ) Ridt ngħid fil- ktieb imsemmi , ovvjament . Irridu nkunu aħna lkoll li noħolqu l- ambjent biex it- trab ma jindarax . Kemm Jacques kif ukoll Immanuel naħseb li qed jistinkaw biex jinħoloq dan l- ambjent . U hemm oħrajn ukoll . Nistghu ma naqblux fuq ħafna affarijiet imma rridu nagħrfu li din hi sfida komuni . Nittama li Rakkmu ma jdumx ma jasalli bil- posta . Jien u Nikol , ftit wara l- funeral ta' missieri , 1/5/2007