Ix-xahar ta' Ottubru jintrabat mal-Poeta Nazzjonali Dun Karm Psaila. Dan huwa artiklu li parti minnu jidher fuq ir-rivista letterarja IL-PONT ta' Ottubru 2014. L-omm hija l-egħżeż persuna li jista' jkollu l-bniedem. Dan għax l-imħabba tagħha tiżboq kull imħabba oħra li teżisti fid-dinja. Għalhekk, ir-rabta bejn l-omm u wliedha dejjem serviet bħala eżempju ta' l-akbar għaqda. Mhux ta' b'xejn, mela, li l-maternita' sabet post prominenti f'diversi fergħat artistiċi inkluża, naturalment, il-Poeżija. Dun Karm Psaila (1871-1961), il-Poeta Nazzjonali tagħna, dan fehmu tajjeb u tah prominenza liema bħalha fil-poeżiji li ħallielna. Għalih kienu jeżistu tliet ommijiet : l-omm naturali, l-omm patrijottika u l-omm tas-sema. Naturalment, dwar dan is-suġġett tista' tinkiteb teżi sħiħa, iżda f'dan il-ħin (l-ispazju) limitat ser nipprova nagħti biss ħjiel ċkejken tiegħu. Omm Naturali: Dun Karm kellu rabta speċjali m' ommu. Wieħed ma jridx jinsa l-fatt li hu kien saċerdot. Ma kellux mara ma' min jaqsam ħajtu. Għalhekk, lil ommu Lunzjat, kif jgħid wisq tajjeb il-Prof. Ġuże' Aquilina, " il-poeta qatt ma nesa lanqas fi xjuħitu ". ("Antoloġija": A.C. Aquilina, 1969). L-imħabba li Dun Karm kellu lejn ommu ħarġet f'diversi poeżiji li kiteb. Lil missieru Filippu qajla semmieh, ħlief fil-poeżija Żjara lil Ġesù. Kitiblu wkoll sunett bit-Taljan Sunett sabiħ, iżda ma damx ma ntesa għall-importanza li tgawdi l-imħabba, li kellu lejn ommu. Din l-imħabba materna kultant il-poeta wrieha b'mod ċar u espliċitu, u kultant għaġinha ma' mħabba ġenerika li wieħed isib bejn l-omm u wliedha. Insemmi b'eżempju poeżiji bħal Il-Wegħda, Is-Salib, Biki ta' Omm, Univers Ieħor u oħrajn. Imbagħad f'poeżiji oħra, Dun Karm kien aktar miftuħ u dirett bħalma nsibu f' Il-Jien u lil Hinn Minnu, Waħdi, Żjara lil Ġesù, Int ma Tarġax u Il-Kelma t' Ommi. Iżda forsi l-aktar versi qawwija li jikxfu x'kienet tfisser ommu għalih, Dun Karm nisiġhom lejn tmiem it-tieni strofa tal-poeżija Żjara lil Ġesù. " ftakart fik u donni ħassejt li ma kellix iżjed x'nambiha din il-ħajja li tajtni hekk għażiża, la darba ma kont nista', ferħ jew niket, taqsamha miegħi; u taħt l-art ħanina fit-tgħanniqa tal-mewt xtaqt norqod miegħek." Omm Patrijottika Il-poeti romantiċi kienu jħobbu jippersonifikaw; u Dun Karm ma kienx xi eċċezzjoni. Mhux biss, imma f'diversi xogħlijiet huwa immaġina lil art twelidu "mara għaqlija" ( ). Fuq kollox, immaġinaha diversi drabi "omm" bħalma sejħilha fl-Innu-Talba li ħallielna biex ikun parti mill-identita' dejjiema tagħna: "L-Omm li tatna isimha". Dan kollu għax il-poeta kien jemmen bis-sħiħ li m'hemmx imħabba isħaħ u aqwa minn dik li tgħaqqad l-omm ma' wliedha. U l-imħabba ta' Dun Karm lejn Malta daqstant kienet kbira ! Ħabbha fi żmien meta bosta minn ħutu l-Maltin kienu "rieqda ġo sodda barranija" (R. Briffa: Jum ir-Rebħ ). Iżda hu ma staħax, ma baqax lura milli stqarr pubblikament imħabbtu lejn din l-omm patrijottika: "Iżda daqsek lil ħadd O Malta tiegħi għax int biss ommi, int tajtni l-isem u għadmek għadmi u demmek jiġri miegħi." Din l-istqarrija ta' mħabba fis-sunett tirbombja f'poeżiji oħra; hekk kif jirbombjaw frażijiet bħal: "Malta tiegħi", "Malta tagħna", "maħbuba Malta tiegħi", "art ħanina", u oħrajn. Min-naħa l-oħra, minħabba li l-poeta ħabbha tabilħaqq lil art twelidu, huwa ma naqasx li jwiddibha biex ma titbiegħedx mit-triq tas-sewwa kif għamel fil-poeżiji Biki ta' Omm Lil Malta tal-lum u ta' għada Omm tas-Sema: Naturalment, kemm bħala kattoliku u wisq aktar bħala qassis, Dun Karm ma setax jonqos li ma jħobbx b'imħabba speċjali lill-Madonna. Għalih Marija kienet it-tieni ommu tiegħu, jekk mhux l-ewwel. Il-poeżiji Marjani ta' Dun Karm huma diversi. Il-Prof. Ġuże' Aquilina jgħid li, " Il-poeta tal-Madonna fil-letteratura Maltija jibqa' Cuschieri, b'dawk il-versi tan-nar u mħabba, naturali ħafna mingħand Karmelitan, iżda bis-sunett Dun Karm laħaq, u forsi għadda lil Cuschieri " ("Antoloġija": A.C. Aquilina, 1969). Dan is-sunett Aquilina jsejjaħlu " ġawhra tal-letteratura tagħna Ma' dan is-sunett jiena nżid tnejn oħra: . Wieħed jista' bir-raġun kollu jistqarr li f'poeżiji bħal dawn il-poeta wera tabilħaqq il-kobor ta' Marija, effett tal-Maternita' divina tagħha. Għax kollox hu frott tal-fatt li l-Madonna hija omm Alla. Għalhekk hija daqstant sabiħa, setgħana, ħanina; għax hi omm il-Feddej. Hawn jinħass jonfoħ ir-riħ tal-misteru ta' l-Inkarnazzjoni, li jispikka b'mod tassew eċċellenti fl-aħħar terzina tas-sunett "U ħlomt ħolma tal-ġenna - dehra ġdida ! Rajtek tkebbeb, bħal star tfajla Lhudija Li kienet xebba u kellha 'l binha f'idha." Iżda Dun Karm ried ipoġġi quddiemna lill-Madonna bħala omm tagħna wkoll. Ommna li tħobbna. Għalhekk isejħilha "Int, omm li taf tagħder" ( ); "Int Omm minn tagħna" ( ); "Xemx ħanina" ( ); "Int l-omm l-aktar sabiħa" ( Il-Għanja ta' Mejju ). Il-poeta għandu sejħat oħrajn lil Marija imxerrdin f'diversi poeżiji. L-imħabba ta' Dun Karm lejn il-Madonna twaħħdet miegħu sewwa. Hu kellu fiduċja fiha daqskemm kellu f'Binha Ġesu'. Għalhekk bħalma Anastasju Cuschieri O.C. fil-poeżija Fis-Santwarju tal-Madonna tal-Karmnu talab lil Marija tersaq lejn soddtu fis-siegħa ta' mewtu, naraw li Dun Karm esprima l-istess ħsieb fil-poeżija Lil Ommi Marija "Deh, meta tersaq l-aħħar Siegħa tal-ħajja tiegħi, Nixtieq ingħannqek miegħi Ngħajjatlek 'Ommi' u mmut." Din ix-xewqa takkompanja oħra bħalha li tinsab lejn tmiem il-poeżija Saffika . Hawn il-poeta sejjaħ lil Ġesu' biex imur ukoll iżuru fl-aħħar mumenti ta' ħajtu: "L-aħħar Ħabib, ejja ġo sidri, u qiegħed Qalbek fuq qalbi u minn kull dnub saffiha; Miegħek mgħannaq, Ġesu' naqbad bla biża' it-triq ta' dejjem." Għeluq: ~ertament li hemm ħafna aktar xi tgħid dwar il-ħsieb tal-maternita' fil-poeżija dunkarmjana, iżda minħabba limitazzjoni ta' spazju (tal-ħin), ma stajtx nelabora iżjed. B'danakollu, inħoss li s-sustanza tinħass sewwa. Dun Karm ħares dejjem lejn il-Madonna bħala . U jekk omm ma tgħallimx lil uliedha, x'omm tkun? Għalhekk, huwa qiesha wkoll bħala għalliema GĦALLIEMA , kif isejħilha fil-poeżija "Miġburin hawn madwarek, Madonna, Bħalma darba kien jagħmel Ġesu', F'din l-iskola ta' mħabbtek għidilna It-tagħlim ta' dan Ibnek x'inhu." F'Kitba oħra, jien sejjaħt lil Ħal Tarxien Ir-Raħal ta' Marija u l-Oratorjo li ktibt għammidtu bl-isem ta' Ħal Tarxien, Iben Marija . Dan għax nemmen bis-sħiħ fir-rabta li teżisti bejn dan ir-raħal u l-Madonna. Araw kemm statwi, kemm artali, għandna fil-knisja tagħna li jfakkruna f'Ommna Marija! Araw kemm għandna nisa u tfajliet li jġibu l-isem ħelu tagħha! Araw kemm statwetti maġenb il-bibien ta' djarna, kemm niċeċ jinsabu mxerrdsin mar-raħal li jikxfu l-għożża li għandna lejn din Ommna tas-Sema! Il-Banda tagħna stess iġġib l-isem ħlejju ta' Marija Annunzjata! Kollox juri l-imħabba li ta' qabilna kellhom lejn Marija; imħabba li żergħuha fi qlubna u jalla li aħna ngħadduha lil ta' warajna. Għax dejjem qisna lil din il-mara bħala omma ħanina, omm twajba, omm mitlufa wara wliedha. Hekk għamel Dun Karm Psaila fil-versi tiegħu; hekk għandna nagħmlu aħna fil-ħajja tagħna ta' kuljum.
IL-ĦSIEB TAL-MATERNITA' FIL-POEZIJA TA' DUN KARM minn Alfred Massa