ħ ajjilkom tgħidu xħ in rajtu l-isem tal-artiku tal-lum: 'din x'kelma hi?' Ngħidilkom il-verit lanqas naf jekk b ħ ż B'din il-kelma r rid nirreferi għall-att ta' meta wie ħ ed ji ġ i għala biebu minn ħ addieħor. Qed nirreferi għal dak li fit-Taljan jissejjaħ . Għala bibiżmu trid tirreferi għal ġ i taqa' u tqum minn ħ ħ or. Għala bibiżmu fil-Miklem Malti ma nsibuhiex, imma għala bibiżmu fil- ħ ajja Maltija nsibuh ma' wi ċċ ħ Fuq tal- linja Spiss kont inkun fuq tal-linja waqt li dawn ikunu mimlijin. Tkun ilek tistenna siegħa, ma nafx kemm-il wegħda tkun għamilt forsi tinqala xi karozza minn xi mkien, ji ġ ħ ud warajk, tasal tal-linja, huma jitilgħu l-ewwel u x ħ ġ i biex titla' int tisma' lix-xufier jgħidlek . Dan mhux għala bibiżmu m ħ ż a qawwija ta' egoi ż Ladarba qed insemmu tal-linja ma nistgħux ma nsemmux dak li spiss sirna naraw. Il-karozzi l- ġ odda għandhom postijiet apposta biex nies anzjani jew b' di ż ġġ u f hom. Mhux l-ewwel darba li rajt ż għa ż agħ bilqegħda f'dawn il-postijiet. Il-problema mhux li dawn it-talin ipo ġġ u hemm i ż da meta ji ġ għ biebhom u ma j ċ edux posthom meta tal-linja tkun mimlija u titla' xi persuna li għandha b ż onnijiet spe ċ jali u ma tkunx tista' toqgħod bilwieqfa sew. Issa li bejn wieħed u ieħor fhimtu xi rrid infisser bit-terminu 'għala bibiżmu', żgur li taqblu miegħi jekk ngħid li fit-toroq Maltin dan jibrilla, jifjorixxi u jiżboq kull post ieħor. It-toroq tagħna huma l-arena per eċċellenza għal dan is-suġġett. Ma hemmx bżonn tagħmel sigħat tiġri barra biex tinduna. Ħa naraw ftit eżempji li naraw bħalhom bil-gzuz ta' kuljum. Ħaddiem jieqaf jieħu tè u ħobża mill-ħanut qabel imur għax-xogħol. Jipparkja l-van ħdejn karozzi diġa pparkjati, jiġifieri jagħmel – x'għala biebu li jagħlaq nofs triq, min irid jgħaddi mil- l-ieħor. X'jimpurtah li se joħloq serbut ta' karozzi minħabba n-nuqqas ta' ħsieb jew l-għala bibiżmu tiegħu. Min irid jista' jagħmel bħalu, jipparkja u jidħol jieħu tè u ħobża mingħand tal-bar! Sinjorina saret . Iddur bil-karozza u tqassam ix-xirjiet li n-nies ikunu għamlu minn fuq l-internet. Kellha ordni għal dar. Ipparkjat il-karozza fi triq sekondarja imma ingumbrat it-triq b'mod li ħadd ma seta' jgħaddi. Dan x'kien nuqqas ta' prattiċità jew għala bibiżmu? Setgħet ħalliet il-karozza quddiem id-dar ta' min għamel ix-xirja, imma kien hemm ix-xemx, fit-trejqa sekondarja kien hemm id-dell. Moħħ din is-sinjorina mhux ser joqgħod jitħabbel għal sewwieqa oħrajn li riedu jgħaddu minn dik it-trejqa imma ma setgħux. Wieħed raġel mar b'qadja bil-karozza tiegħu. Ma sabx fejn jipparkja qrib il-post fejn kellu jaqdi. Kieku kellu jħalli l-karozza fil-parking kien iktar idum ġej u sejjer milli jdum jagħmel il-qadja. Ikun hemm spazju għal karozza ta' persuni b'diżabilità u jipparkja fih. Il-qadja ddum aktar milli kien qiegħed jaħseb. Sakemm ikun qed jistenna biex jinqeda, tasal pesuna b'diżabilità fit-triq li jkun ħalla l-karozza dan ir-raġel. Ovvjament ma jkunx hemm fejn din il-persuna tħalli l-karozza għax il-post ittieħed minn min jara biss sa mnieħru. Dan mhux għala bibiżmu wkoll? Mhux fis-sewqan biss It-tifel jixtri żewġ pastizzi u hu u sejjer l-iskola, jiekol il-pastizzi u jixrob l- sakemm tasal il-karozza li twasslu l-iskola. Jaqbad il- borża tal-pastizzi u l-flixkun tal- , ovvjament it-tnejn vojta, u jarmihom taħt il-bankina. X'għala biebu, issa jew tiġborhom sid id-dar li kien quddiemha jew jittajru bir-riħ! Mara tad-dar ħaslet id-dar minn fuq s'isfel. Ħaslet quddiem id-dar u tefgħet kemm sabet ilma, minkejja li din hija ħaġa kontra l-liġi. Kinset l-ilma ta' quddiem darha lejn nofs it-triq u ħallietu nieżel 'l isfel fit-triq. Mhux affari tagħha jekk tgħaddi karozza u ttajjar l-ilma mal-faċċata tal-ġirien, l-aqwa li quddiemha nadif – x'għala biebha! Mara oħra tħobb toqgħod xi siegħa barra fuq il-bankina wara li tinżel ix-xemx. Ħdejha jpoġġu xi ġirien u jiġu ħutha li joqgħdu fi triq oħra. Dawn in-nisa jintefgħu jiddiskutu l-aġenda tal-ġurnata u l-ulied jilgħabu fl-isqaq li hemm qrib. Ta' tfal li huma dawn jagħmlu storbju kbir u ommijiethom, mitlufin fid-diskussjonijiet tagħhom lanqas jintebħu li wliedhom ikunu qegħdin idejqu lir-residenti tal-isqaq. X'għala biebhom! Nistgħu nibqgħu sejrin insemmu każi bħal dawn u ma nispiċċaw qatt. Kontra l-għala bibiżmu Mhux faċli ssib soluzzjoni għall-marda tal-għala bibiżmu, imma mhux sewwa li nħallu kollox għaddej qisu xejn mhu xejn. Hemm bżonn li titqajjem kuxejnza għax aktar ma jgħaddi żmien aktar donnha dil-marda qed tidħol il ġewwa u qisha saret marda ereditarja. Hemm bżonn ta' kampanja edukattiva, hemm bżonn ta' aktar infurzar tal-liġi. Hemm bżonn nifhmu li għandna nagħmlu lil ħaddieħor dak li nixtiequ li ħaddieħor jagħmel lilna. Wieħed irid jifhem, sewwa li meta tgħix f' pajjiż iċċivilizzat hemm ċerti regoli li trid tobdihom anke jekk ma jkunux jogħġbuk għax inkella nispiċċaw f'ġungla u mhux f'pajjiż. Artiklu li deher f' In-Nazzjon 24 ta' Ottubru 2015
Għala bibiżmu