Darba fis-sena, għal ġimgħa sħiħa, nitlef ftit għaqli wara San Gejtanu. Wara sena sħiħa ta' stennija u tħejjija, kif jasal Awwissu nkun qisni ras maqtugħa. Il-festi nħobbhom, u qisni mejda tal-qubbajt...kważi ndurhom kollha. In-nies, il-briju, il-marċi, in-nar, l-armar...il-ġenn ta' spettaklu teatrali u ta' ritwal kollettiv uniku fid-dinja. Iżda San Gejtanu speċjali. Kultant jitfgħuli l-mistoqsija 'Int minn fejn int?' u għamilt snin twal f'dilemma kbira. Minn naħa t'ommi Ħamruniżi, b'għeruq Beltin u Karkariżi, u minn naħa ta' missieri minn Birżebbuġa, b'għeruq Kalkariżi u Vendriżi...u biex l-affari tkun iktar kumplikata, l-ewwel snin ta' ħajjti għexthom il-Mosta, u mgħammed hemm. U hawnhekk jidħlu n-nanniet materni. Minn naħa kelli lin-nanna Ġiovanna li kienet tħobb lil Santa Liena daqs li kieku ommha, u tħobb lili daqs li kieku binha. Kull skuża kont insib biex inqatta' jumejn għand in-nanna, u fil- u fil-vaganzi u festi, arani nippakja l-basket u dritt għal għand nannti. U hemmhekk kien ikun hemm zijuwi Joey, mejda tal-qubbajd daqsi, li rawwimni f'din id-dinja meraviljuża ta' storbju u kuluri. Ma nistax ma nsemmix ukoll lin-nannu Toni, li ta' Belti mrobbi Bormla kien niseġ kampanja sħiħa ta' propaganda favur San Duminku u l-Kunċizzjoni. U din it-trinita festiva kienet tingħaqad biss darba fis-sena għal San Gejtanu, u b'hekk sirt Ħamruniż. Miskina l-Kunċizzjoni tal-Ħamrun; nannti qatt ma ħafritielha li spiċċat hi t-titular meta parti mill-Ħamrun inqasmet f'parroċċa ġdida. 'Lill-Madonna ħelwa u nħobbha, għax dik il-Madonna,' qaltli darba nannti fil-gallarija hi hu għaddejja l-purċissjoni bil-Kunċizzjoni, 'iżda San Gejtanu l-vera patrun tal-Ħamrun.' U la qalet hekk nannti, mela benfatt! Erħilna f'San Gejtanu narmaw il-gallarija, u nagħmlu ikla minn dawk li ma jispiċċaw qatt. Imqarrun il-forn, laħam, zalzett, patata l-forn bil-bużbież, karawett, u dik il-klassika li kienet saret oramai istituzzjoni. Iżda ż-żmien jgħaddi u jbiddilna, u n-nanna mardet, u l-kamra tal-ikel malajr siktet fl-ewwel ġimgħa t'Awwissu. U jien ukoll kbirt, u għal ftit żmien bħal donnu kien ser jispiċċa kollox...sakemm sibt kompliċi. Jien u Olwyn Lill-Olwyn ilni nafha xi 15-il sena. Kelmtejn ridna biex insiru kompliċi. 'Minn fejn int?' 'Ħamrun'. U wara kien imiss il-mistoqsija 'Tat-Tamal jew tal-Miskina?' 'Tat-Tamal'. Kienet ħbiberija li nibtet fi żmien kruċjali...iż-żmien li fih skoprejna l-ħruġ u l-alkoħol u l-festa ta' San Gejtanu! Ovvjament ta' Ħamruniżi li aħna konna midħla sew tal-festa, imma issa bdejna niskopruha weħidna, bogħod minn ħarset il-familja, li għal dik il-ġimgħa kienu jagħlqu għajn waħda u taparsi ma jafux x'konna nipprinzipjaw! U ma' Olwyn San Gejtanu rregalali familja oħra. Johnny u Lucia, missierha u ommha, nies li laqgħuni ġo darhom daqs li kieku binhom, u magħhom sensiela twila ta' zijiet u qraba u ħbieb li ta' kull sena jiltaqgħu għandhom biex jiċċelebraw. Il-festa tibda eżatt kif jgħaddi San Gejtanu, qisu ċiklu vizzjuż ta' dipendenza festiva. Għal sena sħiħa nibagħtu messaġġi lil xulxin: ritratti tal-festa, biċċiet mill-innijiet u l-marċi, pjanijiet għall-festa li jmiss. Imbagħad jersaq Ġunju, u l-messaġġi jsiru aktar urġenti, u sal-aħħar ta' Lulju inkunu qisna mġienen. San Gejtanu joħroġ minn niċċa l-Erbgħa ta' qabel il-ġimgħa tal-festa. Għid li kif joħroġ minn niċċa, il-Ħamrun ikun qisu manikomju, Arbli, festuni, liedna, u fuq kollox, preparamenti għal dik l-istituzzjoni Ħamruniża tant importanti: Il-Bar tal-Festa! Matul il-festa, l-ammont ta' bars fil-Ħamrun jittriplikaw. Minn tarf s'ieħor ta' Strada Rjali jinbtu stabbilimenti tax-xorb, anke minn ħwienet li ilhom magħluqin għan-negozju s-snin. Ninżlu biss għall-marċi tat-Tamal. Matul il-ġimgħa nippruvaw inżommu d-dekor, iżda hekk kif jasal il-marċ u jibda jdoqq dawk il-marċi klassiċi Tamlin; Harmony, Bernardette, Ourasi, Appassionata, Bandiera Ħamra , hemmhekk nintilfu. U mhux jien u Olwyn biss, iżda b'Johnny u Lucia b'kollox! Fil-Ħamrun il-marċ huwa istituzzjoni demokratika: minn kulħadd, għal kulħadd! Johnny u Lucia...u jien 🙂 Iżda l-isbaħ ritwal hu mis-Sibt għall-Ħadd. Wara l-marċ tas-Sibt filgħaxija, ta' kull sena, nagħmlu l-istess ħaġa. L-ewwel nies inċaqalqu l-karozzi f'xi nofs ta' lejl biex ikunu iktar viċin. Emmnuni, wara l-marċ tal-Ħadd filgħodu ma tkunx trid timxi lanqas 5 minuti! Imbagħad l-għada nqumu kmieni u nippreparaw il-festin għand Johnny u Lucia. Invarjabilment ikun hemm il-ġlidiet tas-soltu: 'Fejn hu l-ħobż?' 'Mhux int kellek iġġibu?' 'Le int...' 'Haw sibtu' etc etc etc Mad-09:30 jibdew jitfaċċaw in-nies. Zijiet, ġirien, ħbieb...kulħadd jgħaddi jgħid bonġu u hu nieżel biex jara l-marċ ħiereġ. Mal-11 Strada Rjali tkun ippakjata. Folla blu quddiem tal-Miskina, u oħra ħamra quddiem tat-Tamal. Kulħadd jistenna...u jixrob. Nistgħu ngħidu li mal-11 inkunu qisna planetarju...għax kulħadd stilla! Imbagħad dik il-BumBum tal-katuba, u jisplodi kollox! Għandkom idea taċ-ċirkwit tal-karozzi ta' Montecarlo? Dak hu l-marċ tal-Ħamrun. Hekk kif tal-Miskina jibdew mexjin, tat-Tamal jagħtu ġirja waħda għal quddiemhom sabiex...errm...nagħtuhom l-awguri tal-festa! Minn naħa tagħhom huma jibdew ġirja twila biex iduru nofs il-Ħamrun f'siegħa ħalli jiġu quddiem tat-Tamal u jirritornawlna l-awguri! Imbagħad tiġi l-parti l-kwieta tal-marċ. Kif tat-Tamal jibdew mexjin kulħadd imur jixrob x'imkien. Aħna nintefgħu fil-bar tat-Triq tar-Rex...bar li nidħol fih biss fi żmien il-festa u dejjem ninsa x'jismu! Minn hemm lura għand Johnny u Lucia u nkomplu nieklu u nixorbu. Tiskanta kemm jiffjakkak it-tgħajjir! Malli jdoqqu s-sagħtejn nibdew ninġabru ħa nilħqu l-marċ dieħel. Ikollna ngħaddu minn wara l-knisja, għax inkella nispiċċaw f'nofs il-marċ tal-Miskina...u kif inkunu mlaħalħin u ħomor minn fuq s'isfel, ma tkunx idea tajba! Naslu hemm u nagħtu l-aħħar salt. Siegħa ta' qbiż u għajjat u kant f'dik is-sħana u tidlik ta' birra u għaraq. Nixtieq ngħid li dak ikun it-tmiem, iżda malli jidħol il-marċ jibda pellegrinaġġ twil matul il-bars tal-Ħamrun. Tiftakruhom il-bars spontanji tal-festa? Kollha nduruhom, u magħhom l-Ispartans, is-Civic Club, il-Każin tan-Nazzjonalisti, il-każin tal-Labour, u anke tal-Miskina! Min ma jkunx Ħamruniż jaħseb li ma nidħlux għand xulxin...u sakemm ikun għaddej il-marċ le ma nidħlux...iżda fil-verita wara kulħadd imur għand kulħadd. Ic-Cisk Lager ma jgħarafx partiti! Il-bidu tal-marċ Kif idoqqu l-erbgħa nibdew bil-mod il-mod nitkaxkru sad-dar. Mhux dejjem naslu flimkien...u ġieli tlifna nies warajna! U ġieli ntlift jien! Imma b'xi miraklu dejjem naslu lura s'għand Johnny u Lucia. U hemmhekk insibu jistenniena platt għaġin u fenek stuffat. Forsi tistħajjilkom tgħidu 'jaqq' wara dak kollu, iżda emmnuni dak il-ħin jinżel għasel! U l-fenek stuffat ta' Luċia mhux la kemm tgħidlu le! Xawer. Sodda. Raqda twila bit-tama li l-istonku jżomm. Mhux dejjem jirnexxielna. Imbagħad jekk inkunu kapaċi, immorru naraw lil San Gejtanu jagħti l-aħħar rankatura għal ġol-knisja. U kif jispiċċa kollox nerġgħu nibdew noħolmu għas-sena ta' wara.
Souvenir de Ħamrun!