Kitba ta' Roberto Curmi Il-logħob tan-nar, jew l-arti tal-piroteknika fil-Munxar kien u għadu wieħed mill-aktar attrazzjoni popolari fil-festa tagħna Pawlina. Dan jixhdu l-ispettakli tan-nar tal-art u tal-ajru li qed isiru f'dawn l-aħħar snin u mil-konkorrenza tan-nies li jattendu għalih, speċjalment għall-wirja tan-nar tal-art ta' lejliet il-festa. Għamilna intervista lil Feliċ Debrincat, li kien involut sew fil-manifattura tal-logħob tan-nar u li ilu għal dawn l-aħħar snin sagristan attiv tal-Knisja tagħna dwar kif żviluppa l-logħob tan-nar matul is-snin. Mill-intervista sirna nafu li l-logħob tan-nar ġie introdott f'raħalna għal ħabta tas-snin tletin. Dan huwa iż-żmien meta kienet inġiebet fil-Knisja tagħna l-istatwa ta' San Pawl u fi żmien meta kien hawn Dun Spir Gauci u Dun Karm Xuereb bħala retturi rispettivament. In-nar ma kienx jinħaraq mill-limiti ta' Marziena kif isir illum iżda mill-pjazza tar-raħal (fil-kantuniera ta' Triq Damasku u Triq Tarsu) li dak iż-żmien kienet għadha triq. Minn din l-informazzjoni joħroġ il-fatt li l-festa esterna ad unur l-Appostlu Missierna San Pawl ilha issir mis-snin bikrin li kellna l-istatwa fostna u li f'dak iż-żmien kienet issir fil-ġurnata tal-10 ta' Frar. 1. Feliċ, sirna nafu li int kont wieħed minn tal-ewwel li bdejt taħdem in-nar għall-festa tagħna. Meta beda jiġi mmanifatturat u jinħaraq l-ewwel logħob tan-nar fil-Munxar? Int għidtli li jien kont wieħed minn tal-ewwel li kont naħdem in-nar fir-raħal tagħna. Veru, imma qabli kien hemm, missieri, Ġamri Curmi (ta' Bertu), Karmnu Mercieca (ta' Minku) u Pawlu Vella (taz-Zikmu). Dak iż-żmien il-Munxar kien għadu mhux parroċċa u kienet tiġi ċċelebrata l-festa fl-10 ta' Frar. F'dan iż-żmien li qed insemmu kien hemm pika kbira mar-raħal ġar ta' Sannat. Kont għadni daqsxejn ta' tifel meta ġejt mill-iskola u ommi qaltli biex immur nieħu l-kafe lil missieri. X'ħin saqsejtha fejn kien, hi qaltli li kien fil-lok ta' Dun Spir, għax hekk konna nsibuh, billi Dun Spir kien jistrieħ xi ftit hemm. Jien mort u sibt lil dawn it-tlieta msemmija 'il fuq jagħmlu n-niċċa u l-prufili. U minn dakinhar bdiet in-namra għal-logħob tan-nar. 2. Issa x'tip ta' nar kontu taħdmu u taħarqu dak iż-żmien? Ma naħsibx li kontu taħdmu nar bil-logħob bħal tal-lum? Pereżempju, jien kont naħraq 6 bombi f'nofsinhar, 6 fil-Magnificat u 6 wara l-Barka Sagramentali filgħaxija fit-tlett ijiem tat-Tridu. Imbagħad ta' lejliet u nhar il-festa kien jaħraqhom Ninu Farrugia, sid il-kamra tan-nar. Il-munizzjon, jiġifieri l-putassa u l-porvli, konna nġibuhom mingħandu. Darba minnhom kien għamel taħlita u ma kinitx tajba. Il-murtali kienu bottijiet tat-tonn taż-żejt, twal xi 3 pulzieri u wisgħin xi 2 pulzieri. Meta kien jitla' l-murtal kien jitla' daqs sular jew sular u nofs u x'ħin kien jieħu mhux l-ewwel darba li kien iferini. X'ħin darba Ninu ta l-kaxxa tal-ħruġ ħadet kollha f'kolp wieħed u t-triq (għax mhux fil-pjazza kienet) imtliet bil-ħamrija. 3. Min kien jaħdmu? Jien kont ħabib ma' tnejn mill-Fontana – Ċikku Schembri u Mons Ġuzepp Bajada. Dawn għallmuni nagħmel il-ġirasoli. Missieri, Karmnu Mercieca u Pawlu Vella kienu jaħdmu l-musketterija. Imbagħad kien hemm ukoll Mons Carmelo Xuereb, ir-Rettur tal-Knisja, Mons Ġuzepp Curmi, Pawlu Mercieca (tal-Ġermaniż) u Kikku Xerri (ix-Xoni) li kienu jaħdmu n-nar miegħi. 4. Barra int u l-grupp li kontu taħdmu flimkien, kien hawn xi ħadd ieħor jaħdem in-nar għall-festa? Le, ma kien hemm ħadd iktar. 5. Fejn kontu taħdmu u taħżnu x-xogħol tan-nar? Konna naħdmu f'kamra ħdejn il-bejt tas-Sagristija pero' mbagħad inqsamna. Dun Ġuzepp Curmi, Pawlu Mercieca u Kikku Xerri kienu jaħdmu għand Dun Ġuzepp. Filwaqt li fid-dar t'ommi konna naħdmu jien, flimkien ma' missieri, Kelinu, ir-raġel t'oħti Margerit li kienu għadu għarus dak iż-żmien, Karmnu Bajada (il-bubun) t'oħti Vitorja, u fuq kollox, iz-zijiet li tant kienu jibzgħu minn nar. Min kien jillamta u min jaqta' n-niċċa. Konna ħdimna xi 370 bomba darba minnhom. Kien isir xogħol ieħor tan-nar fil-maħzen tal-ġwiez ta' Nikola tar-Rewrew. Tridx ngħidlek żewġ praspar fejn ġieli żammejt ix-xogħol tan-nar? Mela meta bdejna naħdmu ddeċidejna li min ikun irid ipejjep imur fuq il-bejt tas-Sagristija, jiġifieri xi 20 pass mnejn konna naħdmu. Il-putassa konna nħalluha ġewwa fejn il-boxxla li tagħti għal fuq il-bejt. F'xi ħin għidtilhom ħa mmur inpejjep sigarett. Il-Mons qalli biex x'ħin inkun ġej lura nġib miegħi l-landa tal-putassa. Wara ftit il-Mons għajjatli biex inġib il-putassa u jien minflok li tfejt is-sigarett, tfajtu f'ħalqi u qbadt il-landa tal-putassa, li kien fiha xi wiżna. Li kieku ħadet, lili ma kinux isibuni u l-Knisja kient issir borġ ġebel. Pero, għall-grazzja t'Alla dan ma seħħx. Dun Karm beda jgħajjat miegħi u jien għidtlu biex ma jgħajjat xejn għax kont ser nitlaq u hemm ġew iżjed ma kinux ser jarawni aktar. Biss il-ħruq bqajt xorta nagħmlu. Praspura oħra ġrat fiż-żmien l-ewwel Kappillan, Dun Alan Fenech. Jien kont noqgħod maz-zijiet u billi kienu jafu kif kont irvellat biex naħdem in-nar u nisparah, meta kienet toqrob il-festa, fil-bidu ta' Jannar, (għax il-festa dak iż-żmien kienet issir fil-ġurnata proprja tagħha – fl-10 ta' Frar) kienu jinfixlu. Darba l-Kappillan staqsieni fejn jista' jpoġġi ż-żewġ kaxxi ġelatina li kien akkwista. Jien għidtlu li nista' nżommhom jien fid-dar taz-zijiet imma mhux biex naħdimhom. Ġabhomli u tfajthom taħt is-sodda li kont norqod fuqha jien sa ma ġie ħuh Pupull, ħa l-ġelatina u ħadimha fil-maħzen tal-ġwiez ta' Nikola tar-Rewrew. (li jiġi faċċata tal-Maħżen tal-Armar). 6. Minn fejn kontu taħarqu n-nar għall-festa? Minn ħdejn bir, il-lum insejt fejn eżatt. Ġieli anke minn fuq il-bejt tad-Dar Parrokkjali ta' dak iż-żmien, fejn illum jintrefa' xi armar tal-Knisja. 7. Fiż-żmien li kont involut fix-xogħol tan-nar, kienu ġraw xi inċidenti? Setgħu faċilment ġraw imma b'xorti tajba u, aktar minn hekk, bil-protezzjoni ta' San Pawl, dawn ma seħħewhx, għajr xi inċidenti żgħar. Każ partikulari li ġara kien li meta fil-festa waqt l-aħħar Għasar fil-Magnificat konna nisparaw xi 6 bombi minn fuq il-bejt tad-Dar Parrokkjali ta' dak iż-żmien. Jien ma stajtx nisparahom u allura sibt lil Wenzu Attard (tax-Xenek), li kien jilbes ta' Fratell. Ftehimt miegħu li nitla' niftaħlu x'ħin jisparahom. X'ħin ftaħtlu nsibu kollu demm għax kien weġġa' b'xi bombi u xorta baqa' jispara l-kumplament. Sibtu jirtgħod għax kellu l-bard ta' Bona. Imbagħad qalli biex immur ngħid lil missieri biex jiġi għalih ħa jwasslu d-dar, kif fil-fatt ġara. Darb'oħra kkargawli xi erbgħa ġirasoli u jien mort ħbejthom għand iz-zijiet fejn kont noqgħod. Imbagħad fettillli nipprova waħda. Ingħalaqt ġo kamra li kienet mimlija bil-frix li konna nifirxu taħt il-bhejjem. Tajtha n-nar u bdiet tiġri 'l hawn u 'l hemm. Jien twerwirt, ftaħt il-bieba u tlaqt niġri 'l barra. Bejn s-snin 1970 u 1980 insibu li l-manifattura tal-logħob tan-nar bdiet issir ġo post tan-nar; Cilia Fireworks Factory li kienet kamra tan-nar privata. Cilia, s-sid, kien impjega xi żgħażagħ Munxarin biex jaħdmu n-nar fil-post tiegħu li biss saħħa t'hekk il-manifattura tan-nar għall-festa ingħatat spinta 'il quddiem. F'dan iż-żmien insibu nies involuti bħal Kikku Xerri u ħuh Ġamri u żgħażagħ ġodda bħal Joe Bajada, Joe Parnis, Mario Gauci, Feliċ Gauci, Anġlu Parnis, Toni Curmi u oħrajn. Il-logħob tan-nar għall-festa kompla jiġi mmanifatturat f'din il-kamra sas-sena 1983 meta kien ġara inċident u il-kumpless tan-nar ta' Cilia ġie distrutt kompletament. Wara dan l-inċident iż-żgħażagħ dilettanti tal-piroteknika bdew jimmanifatturaw in-nar fil-kamra tan-nar ta' Kelinu Azzopardi (Kappuna). Dan ix-xogħol baqa jinħadem sa meta kienet saret splużjoni li kisret il-kumpless tan-nar. Wara, dan in-nar kompla jiġi mmanifatturat fil-kumpless tan-nar '15 ta' Awwissu'. Wara xi żmien ma baqax jiġi mmanifatturat nar peress li kmamar tan-nar fejn jinħadem in-nar ma kienx hawn, għalhekk in-nar għall-festa beda jiġi mixtri kollu mingħand xi kamra tan-nar privata. Minn xi snin 'l hawn in-nar reġa beda jiġi maħdum min-nies liċenzjati fil-kamra tan-nar 'Virtu Fireworks Factory' tal-Għarb. Dan baqa jiġi mmanifatturat f'din il-kamra sas-sena 2010, meta f'din l-istess sena ġiet iffurmata għaqda piroteknika ġdida li mal-bidu tagħha bdiet tħalli riżultati pożittivi, speċjalment fil-wirjiet tan-nar fil-festa. Fis-sena 2010 ix-xogħol tan-nar għall-festa beda jiġi maħdum fil-kamra tan-nar 'Qalb ta' Ġesu'' tal-Fontana Brothers. F'dawn l-aħħar snin ix-xoghol u l-kwalita' tal-piroteknika maħdum mill-Munxarin laħaq livell għoli ħafna meta mqabbel ma' irħulha akbar minnha u dan jidher mir-riżultati u l-ispettakli li nagħtu fil-festa taghna f'dak li għandu x'jaqsam ma logħob, kwalita u nar sinkronizzat u maħruq b'sistemi kompjuterizzati. Nar tal-art Fis-snin tmenin insibu li n-nar tal-art għall-festa tagħna kien jikkonsisti f'sempliċi rdieden b'gassijiet u funtani tal-kulur li jiffurmaw disinni u daqsijiet differenti. Dan kien jiġi mahdum mill-Munxarin u fi kwantitajiet kbar. Għal xi żmien ma baqax jiġi maħdum nar tal-art, peress li d-dilettanti intefgħu iżjed fuq dak li għandu x' jaqsam man-nar tal-ajru, għalhekk in-nar tal-art beda jinxtara kollu. Għal bidu tas-snin disgħin bdew jiġu maħduma armaturi ġodda, kbar, b'universals u b'disinni kumplessi. Kien hawn żmien meta armar tal-art kien ikun hawn 25 biċċa kollha propjeta tal-grupp tan-nar, iżda ghal xi żmien ma baqax jintrama u reġa' beda jinxtara kollu. Mat-twaqqif tal-Għaqda l-ġdida, fis-sena 2010 reġa' beda jinħareġ xi ftit mill-armar tal-art tagħna. Fis-sena 2010 ġew restawrati erbgħa armaturi li jiġu distingwiti mil-kuluri taghhom flimkien ma xi armar tal-Fontana Brothers. Fis-sena 2011 reġa' ntrama l-armar tas-sena ta' qabel u inħadmet waħda ġdida biex tinħaraq fl-aħħar, b'sistemi moderni, ta' daqs kbir li tifforma disinn sabiħ – il-blu. Fis-sena 2012 ġie rrestawrat u rinovat l-armar kollu tal-art tagħna u għall-ewwel darba wara ħafna snin kellna in-nar tal-art b'armar kollu tagħna. Għas-sena 2014 qed tinħadem armatura oħra ġdida, ta' daqs u inġinerija li ser tkun l-ewwel waħda tat-tip tagħha f'Għawdex. Ma din l-armatura se jkun hemm għal darb' ohra spettaklu sabiħ tan-nar tal-ajru b'sorpriżi ġodda. L-Erbgħa ta' Novembru,2012 tibqa' mfakkra bhala l-ġurnata s-sewda għall-Għaqda Piroteknika tal-Munxar u għal Munxar kollu. Din hija l-ġurnata meta fi splużjoni li seħħet fil-Kamra tan-Nar Qalb ta' Ġesu' fil-limiti tal-Għarb tlifna lil ħabib tagħna Mario Gauci magħruf bħala ċ-Ċiqnu. a Mario dak il-ħin kien qed jgħin lis-sidien tal-kamra f'xi xoghol li kellhom ippreparat għal festi tal-Kunċizzjoni tal-Qala u Sant' Indrija tal-Fontana. Mario twieled fis-27 ta' Ġunju 1956, huwa kien iħaddan il-liċenzja tan-nar A u kien ilu involut fil-logħob tan-nar fil-Munxar għal dawn l-aħħar 40 sena. Nistgħu ngħidu li tlifna wieħed mill-aqwa pirotekniċi li kellna l-Munxar. Nirringrazzjawh mill-qalb tax-xogħol kollu li għamel għar-raħal tagħna u għas-suċċessi li kiseb ir-raħal tagħna permezz tal-idejn ħabrieka tiegħu fejn jidħol logħob tan-nar. Nitolbu għalih biex iħares lid-dilettanti tan-nar tagħna biex ikomplu jagħtu ġieħ lil San Pawl Missierna fil-ġranet sbieħ u għeżież għalina. Żgur li m'aħna ħa ninsewh qatt, kemm matul is-sena fil-maħżen tal-armar u kemm mid-dilettanti tan-nar.
L-istorja tal-Logħob tan-Nar fil-Munxar, Għawdex.