Wasalna fit-tlettax-il silta ta' din is-sensiela li fiha qed naqbdu, wieħed wieħed, mal-karattri tal-fantasija li jeżistu mistoħbija fl-ilsien Malti u niġbru kulma nafu fuqhom, ħalli ma jintnesewx u jintremew minn moħħna, imma nibqgħu niftakruhom ħalli ngħadduhom lil uliedna. Qegħdin ukoll nippruvaw noħolqu ikonografija għal kull karattru, ħalli aħna u uliedna nkunu nistgħu inpenġuhom u nagħrfu 'l wieħed mill-ieħor bħalma nagħrfu lil Batman minn Superman . Minn irid jaqra x'għidna fuq il-karattri li ktibna fuqhom qabel, jista' jsib dan it-tagħrif HAWN . Din id-darba jmiss li nitkellmu fuq: IX-XIFAJK Bl-Għul (li tkellimna fuqu fis-silta tax-xahar li għadda) tista' tgħid li nkunu kważi għaqqadna l-lista kollha ta' ħlejjaq li fil-Mitoloġija Semitika jgħoddu mal-Ġinn – jiġifieri x-Xjaten, l-Għefieret, u l-Għewiel. Inkunu kważi għaqqadniha – imma mhux għal kollox – għax ikun fadal wieħed. Il-Mitoloġija Semitika tagħraf ukoll karattru ieħor imsejjaħ l-IMRID. [1] Forsi tgħiduli "dan minn hu", imma oħroġ il-għaġeb, Mikiel Anton Vassalli kien jaf b'dan ukoll. Tana l-kelma MRID, u qalilna li tfisser ribelle, contumace, transgressore, refrattario, prevaricatore . [2] Bis-saħħa ta' Vassalli, din il-kelma tawha wkoll Aquilina [3] u Erin Serracino-Inglott [4] fid-dizzjunarji tagħhom. Qal sewwa Vassalli. L-isem hekk ifisser: ribell u ardit – fil-Mitoloġija Semitika wkoll. Pietru Pawl Saydon semma lill-Imrid fit-traduzzjoni tiegħu tal-Bibbja [5] ; mrid hu dak li jagħmel ta' rasu kontra l-kelma ta' min hu aqwa minnu; u meta tiftakar li l-Malti jaf ukoll bl-isem tar-rajjes tax-Xjaten – Iblis – allura hekk tassew li nkunu għaqqadna l-lista kollha. Imma, kos, ikun għad jonqos xi ħadd – għax lix-Xifajk għadna ma semmejnihx. Il-kliem Xitan, Għafrit, u Għul, mhux il-Malti biss jafhom. Jafuhom ġnus u ilsna oħra wkoll. Imma x-Xifajk x'ikun? Din il-kelma tidher li hi tagħna biss. Ħloqniha hawn. Imma minn fejn hi ġejja? Fittex minn hawn u staqsi minn hemm, wie ħ ed professor Tune ż in, permezz ta' terzi persuni [6] issu ġġ erieli li dil-kelma ġ ejja minn espressjoni komuni ħ afna fost in-nies ta Sfaqs – l-Isfaqsin. Sfaqs hi belt fit-Tuneżija, tmiss mal-baħar, u fiha l-ikbar flotta tas-sajd fil-pajjiż. Ir-rabtiet ta' niesna ma din il-belt huma qodma ħafna u hemm x'juri li l-Għarbi mitkellem hemm għandu xebħ kurjuż mal-Malti. [7] Skont dan il-professur, fi Sfaqs, meta xi tifel ikun imqareb ħ afna, jew xi ħ add jag ħ mel xi att tal-im ġ ienen, in-nies jg ħ idulu: "Ex fik?" D a ħ allek xi spirtu ħ a ż in ġ o fik? Ja ħ seb li Xifajk hi ġ ejja minn din l-espressjoni "Ex fik" [8] . "Ex fik" bil-Malti ti ġ i "X'fik?" , jiġifieri – x'għandek ġo fik? . N iftakru li a ħ na l-Maltin g ħ adna spiss ng ħ idu: "Dak taf x'fih!" u "Inti taf x'fik, hux!" U forsi "int x'fik", saret "int xifajk!". Jista' jkun u jista' ma jkunx, imma k ull tag ħ rif li jista' jag ħ tina mqar ħ jiel ż g ħ ir dwar minn fejn hu ġ ej l-ilsien Malti, m'g ħ andix jit ħ alla jtir mar-ri ħ . Niftakru li anke l-kelma "miġnun", fin-nisel tagħha tfisser xi ħadd li għandu l-Ġinn (spirtu ħażin) ġo fih. Hi kif inhi, Xifajk illum tfisser xi ħadd imqareb u li jaqla' l-inkwiet. Xi tifel żgħir u mqareb spiss jissejjaħ Xifajk mill-ġenituri tiegħu meta ma jkunux jistgħu joqgħodu bi kwiethom bl-inkwiet li jaqla' u l-praspar li jagħmel. Drabi oħra ma jkunx hemm dubju li x-Xifajk hu x-xitan nnifsu, li dejjem jara x'jaqla' biex iġib lil dak li jkun fil-għali. Ma nixtiqux li ma jkollniex stampa tax-Xifajk ukoll. Ħsibna li nagħmluh jixbaħ lil xitan żgħir – mhux fid-daqs imma fiż-żmien, jiġifieri xitan żgħażugħ, li ta' żgħażugħ li hu, ma jaħsibhomx, u jagħmel affarijiet, inkejja, mutetti, u praspar, li xi ħadd ikbar minnu fiż-żmien iżomm lura milli jagħmilhom. Jagħmel l-iktar affarijiet li jaħarquk u jġiegħeluk tidgħi, u iktar ma jarak tinħaraq u tinfiska, aktar jagħmillek! Imma fl-istess ħin ma xtaqniex li x-xbiha tagħna tax-Xifajk tkun minjatura ta' kif inpenġu x-xitan il-kbir – għax b'daqshekk x'inkunu ħadna? Ridna li joħroġ l-element ta' ċokon u ta' żgħożija, u ta' biża' minn xi ħadd li minn wiċċu jurik li ma jaħsibhomx u li l-hena tiegħu hi li jġibek fl-inkwiet. Ma kinitx ħaġa ħafifa għalina biex noħolqu xbiha tax-Xifajk. Bis-saħħa ta' l-artist Eric Leone wasalna għal din ix-xbiha. Nieħdu gost jekk xi ħaġa joħloq xi ħaġa aħjar minn tagħna (imma niftehmu sew: trid veru tkun aħjar minn tagħna). Ix-Xifajk – kif jimmaġinah Stephan D. Mifsud, fil-ktieb tiegħu The Maltese Bestiary . (C) Ġużi Gatt REFERENZI [1] https://en.wikipedia.org/wiki/Marid [2] Lexicon jew Dizzjunarju Malti-Latin-Taljan, editjat minn Mons. Lawrenz Cachia, Malta, 2016, paġna 258. Ħajr li Stephan D. Mifsud li ġabni konxju ta' din il-kelma fid-dizzjunarji tagħna. [5] Il-Bibbja Saydon, Il-Ktieb ta' Eżekjel, 20, 21 [6] Grazzi lil Michael Cooperson, Professur tal-G]arbi, NELC u UCLA, li staqsa lill-Professur Tune\in Nouri Gana. [7] Zammit, Martin R., The Sfaxi (Tunisian) Element in Maltese , ktiba li nqrat fil-Konferenza Internazzjonali fuq il-Lingwistika Maltija, fl-2011. [8] Dan hu dak li kitibli l-Profs.