Bħala bniedem li nħobb ħafna l-annimali u assolutament kontra kull forma ta' moħqrija fuq dawn il-ħlejjaq, ma stajtx ma nilqax bil-ferħa dan il-ktejjeb ta' poeżiji, editjat mill-poeta Patrick J. Sammut, b'għadd ġmielu ta' versi minn 15-il-poeta ieħor, ilkoll stabbiliti fil-Letteratura Maltija. Kaċċa hu ktieb ta' poeżija b'differenza; huwa sforz nobbli kunċertat ta' numru ta' poeti kontra l-abbuż insensat tal-kaċċa u l-qerda minn wiċċ is-sema ta' wħud mill-isbaħ krejaturi li ħalaq Alla, sempliċiment għall-gost tal-qerda! Minn dejjem kont nobgħod dak l-hekk imsejjaħ 'sport' li jinvolvi l-qtil u l-moħqrija ta' annimali u għasafar, kienx kaċċa għall-volpi, tortura ta' orsijiet, ġlied mal-barri u, mhux inqas, kaċċa irresponsabbli u abbużiva. Dan l-'isport' huwa assolutament despikabbli, u joħloq tbatija bla tarf (u għalxejn) lil dawn il-ħlejjaq innoċenti, sempliċiment biex ikun sodisfatt l-istint kattiv u primittiv ta' ċerti bnedmin. Fortunatament, is-sentimenti tiegħi qasmuhom miegħi il-poeta Patrick J. Sammut u 15-il poeta ieħor f' Kaċċa , li mhix biss hija ġabra ta' poeżiji, iżda hija wkoll għajta mill-qalb bħala protesta għall-mod atroċi kif l-għasafar spiss jispiċċaw meqruda minn wiċċ is-sema minħabba kaċċa irresponsabbli. Fil- Kelmtejn Qabel , Sammut ifisser fil-wisa' l-għan ta' din il-ġabra: dak li titnissel kuxjenza dwar it-tbatija li jġarrbu tant għasafar sbieħ huma u jobdu l-istinti naturali tagħhom huma u jpassu minn wiċċ is-sema; il-qtil bla sens sempliċiment għall-gost, ħajr għall-imġieba irresponsabbli ta' xi kaċċaturi egoisti, li jkunu lesti jisfidaw il-liġi biex jissodisafw l-istinti primittivi taghom. Hawnhekk, il-poeżija tgħanni fl-aqwa tagħha; is-16-il poeta: Mario Attard, Mario Azzopardi, Jonathan Balzan, Ġorġ Borg, Paul P. Borg, Stephen Cachia, Carmel G. Cauchi, Alfred Grech, John Mallia, Alfred Massa, Charles Mifsud, Patrick J. Sammut, Salv Sammut, Mark Schembri, Carmel Scicluna and Omar Seguna, bl-istil personali tagħhom, jikkundannaw b'mod unanimu u assolut l-abbuż fil-kaċċa u jgħannu foħrija lil dawk l-għasafar kollha li jġarrbu tmiem miżerabbli f'idejn kaċċaturi irresponsabbli. Dawn il-poeti jingħaqdu f'kor wieħed kbir ta' kundanna li, aktarx iva milli le, l-awtroitajiet jinjoraw, iżda hija xorta waħda verità reali, li biss il-poeżija tista' tesprimi b'mod assolut. Minbarra l-kontribut poetiku, delikatament sabiħ u mqanqal, il-ktieb fih ukoll bijografija ta' kull poeta u għadd ġmielu ta' illustrazzjonijiet suwed u bojod ta' Hilary Spiteri, li ħa ħsieb ukoll is-setting u l-qoxra eleganti li żżid issebbaħ dan il-ktejjeb, li għandu jsib postu għand kulmin huwa kontra l-kaċċa fil-forom koroh tagħha u għalmin japprezza poeżija tal-ogħla livell. Emmanuel Attard Cassar ilu snin twal impejat fil-qasam tal-letteratura bil-parteċipazzjoni tiegħu f'numru ta' għaqdiet letterarji, fosthom l-Għaqda Poeti Maltin. Xtaqt niftaħ dan il-kumment tiegħi bi kliem Emmanuel Attard Cassar stess f'intervista li kont għamiltlu fl-2012: "... inħobb inkun ċar f'dak li nikteb. Meta naqra niddejjaq meta ma nifhimx u allura niddejjaq jekk xi ħadd ma jifhimx dak li nikteb. Hawn min jgħid li kitba jrid jinterpretaha min jaqraha qisu li tnejn jistgħu jinterpretaw b'mod oppost l-istess kitba. Dan l-istil modern lili ma jogħġobnix. Kif għidt qabel, meta naqra rrid nifhem u meta nikteb irrid min jifhimni. Ma naqbilx mal-ermetiżmu. Jista' jkun eżerċizzju akkademiku interessanti. Jista' jipprovoka analiżi psikoloġika li twassal għal xi għarfien. Iva. Imma ma naħsibx li barra ċ-ċirku tal-istudjużi din it-tip ta' kitba għandha xi validità. Għalija l-kitba trid tkun mifhuma minn kulħadd. Dan ma jfissirx li se tkun mifhuma minn kulħadd fuq l-istess livell." [1] DWAR IR-RITMU U L-ESPRESSIVIT À Attard Cassar jgħid ukoll, "Poeżija tajba nħoss li għandu jkollha ritmu u espressività li jridu jikkumplimentaw lil xulxin. Ir-ritmu hu importanti bħalma hi importanti l-vuċi meta titkellem. Tista' tkun vuċi baxxa imlissna b'dispjaċir jew għolja mlissna bir-rabja. Dan, naturalment, irid jinħass fil-kitba. Imbagħad hemm l-espressività. Hawn tgħin ħafna l-metafora għalkemm mhix bilfors neċessarja dejjem. Naħseb li kittieb jew poeta kbir hu f'dan il-qasam li jinqata' mill-oħrajn f'dak li hu livell letterarju. Tnejn jistgħu jikkundannaw il-gwerra, per eżempju, imma wieħed jista' jesprimi dak li qed jgħid b'lingwaġġ superjuri." FUQ DIN L-ART ĦELWA – POEŻIJI SATIRIĊI U OĦRJN SKONT IL-BURDATA huwa t-tieni ktieb ta' Emmanuel Attard Cassar, wara li fl-2013 ħareġ Vacanze romane . Fuq Din l-Art Ħelwa jiġbor fih poeżiji li nkitbu fuq medda ta' 25 sena, mela bejn l-1992 u l-2016. Huwa ktejjeb ta' 51 paġna li jiġbor fih mal-120 poeżija. Fl-intervista li semmejt ftit ilu, Emmanuel Attard Cassar kien qalli hekk dwar l-istil li jħaddem u t-tematika: "L-istil tal-poeżija tiegħi hu l-aktar dak tal-vers ħieles. Il-poeżiji tiegħi normalment ikunu qrib it-tletin vers u ġieli anki iqsar. Nikteb l-aktar dwar it-temi li wara kollox huma universali: il-familja, l-imħabba u temi soċjali. Fil-proża nikteb l-aktar dwar temi soċjali b'referenzi politiċi. Nikteb ukoll stejjer umoristiċi." F'din il-ġabra ġdida ta' poeżiji l-għażla ta' Attard Cassar ġeneralment m'għadhiex dik tal-vers ħieles, anzi taħkem fuq livell formali d-dixxiplina tal-poeżija tradizzjonali: hawn naqraw poeżiji ta' tuljiet differenti, imma l-iktar forma poetika użata minnu hija l-kwartina unika bir-rima mqabbża li tħaddem versi sempliċi bħalma huma l-kwadernarju, il-kwinarju, is-senarju, l-endekasillabu, id-doppju senarju, imma fuq kollox is-settenarju u l-ottonarju. Hemm ukoll poeżiji fejn jintużaw id-distiku bir-rima mbewsa ( Għalqet Mitt Sena Rożi jew Headphones ), il-monorima – fejn il-versi tal-istrofa jitqabblu kollha bl-istess ħoss – bħal f' Il-Festa (frattarija/ musketterija/ għalenija/ dija), ir-rima ekwivoka (fejn il-poeta jqabbel bl-istess kliem f'tarf il-vers, bħalma jagħmel f' Esperti : immorru/drittijiet/immorru/dmirijiet). Diġ à fis-sottotitlu għall-ktieb Emmanuel Attard Cassar jgħidilna li dawn tiegħu huma poeżiji satiriċi. Skont id-definizzjoni li jipprovdielna l-Prof. Oliver Friggieri f' Dizzjunarju ta' Termini Letterarji [2] , is-satira hija "espressjoni letterarja li ddaħħak, jew tikkritika l-qerq u l-bluha, miktuba biex tagħti divertiment u biex teduka. Is-satira [...] għandha xeħta nebbiexa, kritika, moralistika, xi drabi insolenti, waqt li tirrappreżenta aspetti tar-realt à jew personaġġi tal-epoka, biex tislet interpretazzjoni li daqskemm hi komika u ċajtiera hi wkoll serja u mħassba. Is-satirista jintlaqat min-nuqqasijiet morali jew nuqqasijiet oħra ta' personaġġi pubbliiċi, jew ta' individwi jew rappreżentanti ta' gruppi soċjali, jew istituzzjonijiet u l-bqija." Hawnhekk mela, Attard Cassar jingħaqad mat-tradizzjoni ta' dawk li ħaddmu s-satira matul l-istorja tal-letteratura Maltija, fosthom Luigi Rigord u Giuseppe Zammit (il-Brighella), Ġan Anton Vassallo, Annibale Preca, Dwardu Cachia, Richard Taylor, imma anki Ġwann Mamo ( Ulied in-Nanna Venut fl-Amerka ), Tus è Costa, Anton Buttigieg, b'ġabriet bħal Ejjew Nidħku Ftit (1962) u Ejjew Nidħku Ftit Ieħor (1965), u Oliver Friggieri stess bir-rakkonti Fil-Gżira Taparsi Jikbru l-Fjuri u siltiet mir-rumanz Fil-Parlament ma Jikbrux Fjuri . Dwar l-aspett satiriku f'din il-ġabra ta' poeżiji l-awtur jikteb hekk fid-Daħla: "F'dan il-vjaġġ, iż-żagħżugħ serju u lsir ta' darba, issa sar raġel li ma jħarisx lejn id-dinja bħala 'wied tad-dmugħ' imma pjuttost iħares lejn l-umanit à b'ironija u b'sens ta' umoriżmu defeatist , jiġifieri li jaċċetta s-sitwazzjonijiet kif inhuma għax iħoss li ma jista' jagħmel xejn dwarhom ħlief jidħaq, għax l-alternattiva, hi biss li tiddispra." Kemm hu veru dan, illum aktar! F'dinja fejn twarrbu l-parti l-kbira tal-prinċipji u tal-valuri li kienu jħaddnu missirijietna, f'dinja fejn jaħkem il- bully għax jaf li ħadd ma jista' għalih, f'dinja fejn parti kbira minna aħna mgħammdin bil-materjaliżmu, bl-egoiżmu u bil-kilba għall-poter u l-flus, f'dinja fejn li tobdi r-regoli saret eċċezzjoni u fejn għax tgħid il-verit à tiġi msallab, filwaqt li jekk tilbes maskra u titbissem dejjem tiġi rrispettat u tasal fejn moħħok jiddetta, il-poeta ma jista' jagħmel xejn ħlief jikteb. Dawk ta' Attard Cassar huma versi li jittrattaw aspetti differenti li jiddefinixxuna bħala ġens, u bosta minnhom mhumiex pożittivi. Imma liema ġens huwa perfett taħt il-kappa tax-xemx?! Huma riflessjonijiet li jintrabtu ma' spazji differenti, spazji li nabitaw fil-ħajja ta' kuljum tagħna: id-dar, il-post tax-xogħol, l-iskola, il- canteen , it-triq, il-knisja, l-istadium, l-isptar, is-swali tad-divertiment, ir-raħal, u l-bqija. Għalhekk f' Fuq Din l-Art Ħelwa – imma art li qed titlef parti kbira mill-ħlewwa tagħha minħabba l-korruzzjoni u l-qerq li ġab miegħu l-progress – naqraw dwar il-falliment tas-sistema tal-Ġustizzja; l-ipokrisija f'rabta mal-qasam tat-twemmin Nisrani u Alla mdeffes f'ideoloġiji u politika umana; in-nuqqasijiet tas-sistema edukattiva preżenti, u l-piki bħala għan tal-istudenti u l-ġenituri u mhux il-kisba tal-għarfien; il-firda politika anki minn et à żgħira; il-maltempati li qed jiffaċċja l-ilsien Malti; il-klandestini, ix-xenofobija u n-nuqqas ta' ħniena lejn min jeħtieġ l-għajnuna; il-kaos fis-sewqan; l-abbużi, l-għażż, u l-iskartar fuq il-post tax-xogħol bil-barka tat-tabib ħabib; ix-xeni ta' disperazzjoni u l-indifferenza ta' x'uħud li wieħed jiltaqa' magħhom fl-isptar; l-ineffiċjenza tat-trasport pubbliku; il-ħajja tellieqa li serqtilna l-"ħin biex nieqfu/ u nieħdu ħsieb xulxin"; il-garr u n-nuqqas ta' inizzjattiva; l-opportuniżmu f'qasam bħalma hu l-futbol; il-manipulazzjoni min-naħa tal- mass media ; il-korruzzjoni u l-ipokrisija tal-klassi politika; in-nuqqas ta' dixxiplina u s-suppervja; l-infedelt à fiż-żwieġ u t-tbatija min-naħa tal-ulied; il-bini sfrenat; il-kaċċa mifhuma bħala qtil u frott l-egoiżmu; l- Eurovision ; l-użura; l-apparenzi, il-kożmetika, u s-superfiċjalit à fil-familja Maltija; u aspetti oħrajn. Quddiem dan kollu x-xewqa tal-poeta li jesprimiha fil-kwartina Karba : "Jaħasra kemm nixtieq ngħix ħajja ta' bla nkwiet, li fiha n-nies tad-dinja tħallini ftit fil-kwiet." Attard Cassar saħansitra jaqbel mal-Professur Oliver Friggieri li sejjaħ lill-Maltin "ġens magħdur", lil gżiritna "gżira taparsi" u esprima l-ħtieġa ta' "katarsi" (ara l-kwartina Gżira ). LESSIKU UŻAT: Jekk wieħed iħares lejn il-versi ta' Attard Cassar mill-perspettiva ta' għażla ta' kliem, mela l-lessiku, naraw li dik tiegħu hija għażla moderna. Għalih l-importanti huwa li jwassal il-messaġġ jew ħsieb li għandu f'moħħu. Għaldaqstant, flimkien mal-kliem ta' oriġni Semitika ma jiddejjaq xejn juża wkoll kliem Romanz u anki kliem Ingliż. Huma bosta l-eżempji ta' kliem mill-Ingliż u dan jintuża kemm bħala titli għall-komponimenti poetiċi diversi, kif ukoll fil-poeżiji stess. Huwa kliem li jirrifletti mhux biss l-ilsien imħallat li nitkellmu bih illum imma anki t-tip ta' ħajja li ngħixu: Headphones, hay fever, centre forward, handbag, Prayers, meeting, boyfriend/girlfriend, right of way, Figure, dumb-bells, weights, sit-ups, gym, slim, After-sales service, hardware, software, trouble, Take-away, Foundation, eyelashes, revision, televsion, homework, hamburger, referee, play-station, Traffic Jam, smart phone, u bosta oħrajn. Kull kelma tgħid storja twila! XI MEKKANIŻMI LETTERARJI: Hemm drabi meta l-poeta jinsisti apposta permezz ta' ripetizzjoni ossessiva fuq kliem jew frażijiet partikolari. L-epistrofe hija mekkaniżmu fejn il-poeta jirrepeti l-istess kelma fit-tarf ta' versi li jaħbtu wara xulxin bħalma jagħmel fil-poeżija F'Xulxin : naħbtu f'xulxin, moħħna f'xulxin u ngħidu fuq xulxin." Meta l-istess kelma tiġi rrepetuta fil-bidu ta' versi li jsegwu lil xulxin, dan jissejjaħ anafora. Hu mekkaniżmu li Attard Cassar juża fl-istess poeżija f'versi bħal: "irridu spazju, irridu nifs irridu noqogħdu weħidna. Mekkaniżmu ieħor li juża Attard Cassar fil-versi tiegħu huwa d-djalogu, bħalma naraw f'poeżiji bħal In-Nannu and His Grand-daughter (fejn jalterna versi bl-Ingliż mlissna min-neputija ma' versi bil-Malti, xi drabi anki b'laqta djalettali, imlissna min-nannu), u L-Invit (fejn jalterna versi mlissnin minn raġel u mara miżżewġa li ġew mistiedna għal tieġ). Mekkaniżmu li jirrikorri spiss f'dan il-ktejjeb hija l-interjezzjoni, jew kif nafuh aħjar il-punt esklamattiv. Dan jintuża f'21 mill-120 poeżija li huma miġbura hawnhekk. Huwa mekkaniżmu li jmur id f'id mat-ton sarkastiku li spiss iħaddem Attard Cassar biex jiddeskrivi l-aġir xejn konvenzjonali tal-poplu Malti. Hekk il-poeta jtemm Permess Speċjali bil-kwartina: "Prosit kemm qegħdin sewwa! Għal kull skuża banali kulħadd imur jitkellem u jġib permess speċjali!" Żgur li dan ifakkar fi kliem il-poeta fid-Daħla: "Element li nħossu importanti ħafna f'dawn il-poeżji tiegħi huwa l-kontradizzjoni. Inħoss li aħna ngħixu kontradizzjonijiet il-ħin kollu." KONKLUŻJONI : Wara l-versi ta' Attard Cassar hemm l-osservatur silenzjuż li jifli u jifhem sewwa l-bniedem minn xiex inhu verament magħmul. Jikxef dwar ċerti idjosinkraziji jew ossessjonijiet tagħna bħala ġens. Bosta huma kwartini li l-poeta kiteb f'dawk il-waqtiet meta kulħadd hu mgħaġġel, imma hu rnexxielu jaqbad sitwazzjonijiet partikolari u jwaqqafhom fiż-żmien. Dawn tiegħu huma sa mill-bidu nett versi mill-isbaħ imsejsa fuq ħsieb ċar u lingwaġġ sempliċi b'messaġġ li jħalli eku jidwi f'moħħ dak li jkun. Kif jikteb fid-Daħla, iż-żewġ kriterji li juża Attard Cassar fl-għażla tal-poeżiji miġburin hawnhekk huma l-umoriżmu u t-temi soċjali. Hawn insibu versi li joqorsu u jħammrulna wiċċna imma li fl-istess ħin joħolqu tbissima. Huma għalhekk riflessjonijiet konċiżi – Attard Cassar huwa bniedem ta' ftit kliem, imma mhux asoċjali – li jikxfu l-vera natura tagħna bħala ġens. Fil-konċiżjoni tal-versi tiegħu hemm il-profondit à . B'hekk din ta' Attard Cassar hi poeżija li tixbah lil dak ix-xorb li jiġi servut fi grokkijiet żgħar. Nagħlaq bi kwartina li nħoss tesprimi sewwa n-natura ta' Emmanuel Attard Cassar u għandha tħallina fuq nota pożittiva: "Kemm hu sabiħ li f'ħajti irrabbi l-attitudni li jkunu l-ġesti tiegħi mimlija gratitudni." [1] SAMMUT, Patrick, Minn Fomm il-Kittieb, Intervisti ma' Għadd ta' Kittieba u Poeti mix-Xena Lokali , L-Ewwel Volum , Horizons, 2014, pp. 30-34. FRIGGIERI, Oliver, Dizzjunarju ta' Termini Letterarji: teorija, metrika, stilistika b'eżempji mil-letteratura Maltija , L-Edizzjoni l-Ġdida Mkabbra, P.E.G., 2000, p. 693.
KAĊĊA - ġabra ta' poeżiji editjata minn Patrick J Sammut, 2016. FUQ DIN L-ART ĦELWA - POEŻIJI SATIRIĊI U OĦRAJN SKONT IL-BURDATA ta' Emmanuel Attard Cassar, 2016.