Il-Kelb fis-Saqaf tal-Katidral Minn Joseph Galea Hu kollu ħtija ta' kelb li ma nkunx attent għal-liturġija li tkun għaddejja fil-katidral ta' San Ġwann. Ili ħafna narah dan il-kelb, dejjem żvelt għalkemm qiegħed f'pittura mal-ħajt fil-għoli, minn Mattia Preti, u restawrat maż-żmien bħall-bqija tas-saqaf. Tarah fuq ix-xellug, fl-ewwel arkata min-naħa tat-titular. Il-membri tal-Museum tal-Belt u tal-Furjana kellhom id-drawwa li fil-Ħdud tal-festi liturġiċi maġġuri jattendu għaċ-ċelebrazzjonijiet liturġiċi prinċipali li jsiru f'San Ġwann, u jieħdu magħhom il-membri żgħar u żgħażagħ. Dawn ta' l-aħħar ma kellhomx entużjażmu għal din l-għamla ta' festi, imma normalment ma kinux ifallu. F'mixja mill-Furjana għall-Belt, lejn okkażjoni xejn interessanti, wieħed jifimha li konna nkaxkru xi ftit riġlejna sakemm naslu. L-għodwa ma kinitx tawgura għat-tfal: il-Quddiesa kienet tkun twila, b'kant bil-Latin b'ilħna ta' rġiel biss, għax kienu jkantaw is-seminaristi. Għat-tfal il-funzjoni donnha li ma kienet se tispiċċa qatt. Iċ-ċerimonji tal-monsinjuri, purċissjoni ta' serbut twil, l-inċens bil-pawsa, ukoll kienu jikkontribwixxu għan-nuqqas ta' stennija bil-ħerqa ta' dawn il-festi. Għalhekk li l-kelb tas-saqaf rajtu għal ħafna u ħafna sigħat, u l-lum, kull meta mmur il-katidral, nagħtih titwila u narah għadu fl-istess tarġa, tiela lejn l-Għammiedi fil-pittura. Imma issa ma nirraġunax l-istess! Jiġuni tifkiriet sbieh li jistidnuni nrodd ħajr lil dawk l-irġiel li kienu jeħduna San Ġwann, u ngħid talba għal dawk fostħom li lill-qaddis qed jarawħ fil-ġenna. Kienu huma li nisslu fija mħabba lejn dak li hu tassew sabiħ. Il-pittura tas-saqaf m'għadnix naraha qisha biex ninsa d-dwejjaq ta' ċerimonja twila. Illum, il-persuni li kienu jeħduna l-Belt inħossħom ħdejja. Kbirt magħhom, mal-lealta' tagħhom, mal-entużjażmu tagħhom mal-imħabba tagħhom lejn il-Knisja. Dawn iċ-ċerimonji, li lilhom ma jidhrux li kienu jdejquhom, kienu biss sinjal tar-rabta tagħhom ma' dak li hu sagru. Illum ngħid li ma kienx biss sagru, imma wkoll il-kultura sagra. Il-katidral ta San Ġwann jiġbor fih kultura ta' Knisja li tul is-sekli iċċelebrat is-sabiħ fil-liturġija tagħha u ħabbritu b'mod li jibqa' għal ġenerazzjoni wara l-oħra, fl-iskultura u fil-pittura bħal ma hu l-każ ta' San Ġwann. Mhux ta' b'xejn li meta jidħlu fil-katidral u jagħtu l-ewwel daqqa t'għajn madwarhom, l-aktar kif jerfgħu rashom 'il fuq lejn is-saqaf grandjuż, dawk li jżuru San Ġwann għall-ewwel darba, jesprimu l-istagħġib tagħhom quddiem sbuħija ħekk rari. Min għandu ċertu gosti, jidħol f'iktar dettalji. Taf li hekk kienu jagħmlu l-membri tal-Museum li kienu jeħduna l-Belt? Kienu jispjegawlna l-pitturi u jgħadduna minn tapizzerija fjamminga għal oħra, li f'dak iż-żmien kienu jdendlu bejn l-arkati fil-festi l-kbar. Min jaf kemm-il darba wieħed minnhomi kien jeħodna ħdejn il-monument favorit tiegħu, f'kappellun fin-naħa tal-lemin tal-Knisja, fl- ta' l-Ispanjoli. Ħemm żewġ Torok, b'idejhom marbutin wara. Kien jinnutalna li jidhru l-vini f'dirgħajn it-Tork tan-nokkli. It-tifkiriet li jġibli l-kelb fil-pittura tal-katidral iġiegħluni nirrifletti. Hi ħasra li għal ħafna, l-arti sagra mhix ħobż għal snienħom u għalhekk jgħixu ħajja ta' medjokrita' kulturali. Mhemmx għalfejn tkun artist jew li tkun taqra l-kotba dwar l-arti biex tiggosta l-wirt li ħallew ta' qabilna. Biżżejjed dispożizzjoni li tgħinek tapprezza dak li maż-żmien ħareġ mill-ħsieb u minn idejn nies ta' ħiliet mhux komuni. Trid tkun konvint li l-arti sagra hi element importanti fir-reliġjon nisranija. Dan il-mezz ta' komunikazzjoni qatt ma tilef l-aspett edukattiv tiegħu. Tajjeb li titħallat ma' nies li jħobbu l-kultura u li kull diskussjoni magħhom tħallik b'togħma tajba. Min-naħa l-oħra, hu l-arti sagra bħala djalogu bejnek u bejnha; ara pittura, skultura, eċċ u waqt li qed tikkunsidraha aħseb x'qed iwassallek biha l-Mulej. Ma niskantawx li hawn Maltin li qatt ma daħlu f'San Ġwann. Jafu biss il-knisja tar-raħal u dak kollu li jsebbaħha. Lil dawk ta' madwarna ngħidulħom b'arti ta' knejjes oħra, u nħajruħom (la qed insemmu lil San Ġwann) biex meta jinzertaw il-Belt jgħaddu sal-katidral u jduruh bl-attenzjoni. L-arti sagra għandha storja twila, li mxiet maż-żmien. L-istil hu l-prodott tal-istorja li jkun għaddej minnha l-pajjiż kif ukoll tal-karatteristika tal-pitturi, l-iskulturi, li jkunu ħolqu l-opra ta l-arti. Ħuwa fatt li hemm pitturi klassiċi, bi xbihat li jifhimhom kulħadd, u ħemm pitturi moderni, li xogħolhom trid tifhimhom il-qalb. Irridu nrabbu fina kultura li nagħmlu distinzjoni, u hekk napprezzaw kemm dak li jolqotna direttament u kemm dak li nsofru biex naċċettawh. Il-kelb tal-pittura fetaħli tieqa f'ħajti ħekk li ftakart f'dawk li kienu ta' ġid għalija fi tfuliti u għalhekk għaddejt dawn is-suġġerimenti lejn rikonoxximent għall-arti sagra. Anke llum, tibqagħli t-tentazzjoni li nħares lejħ iktar milli nsegwi l-funzjoni li tkun għaddejja fil-katidral!
Il-Kelb fis-Saqaf tal-Katidral.