Fis-sena 1994, bint Giovanni Curmi, Ileana, kitbet hekk f'artiklu għar-rivista tal-Għaqda Poeti Maltin, "VERSI": "Fraħt meta Alfred Massa talabni nikteb xi ħaġa għal 'Versi' fuq Giovanni Curmi, poeta. Fraħt mhux biss għax Giovanni Curmi missieri u dejjem nieħu gost meta xi ħadd jitlobni xi tagħrif dwaru imma anki għax wara għoxrin sena minn mewtu hawn ġenerazzjoni sħiħa, jekk mhux tnejn, li taf ftit li xejn dwaru u din hi okkażjoni tajba ħafna biex isiru jafuh – u forsi jitħajru jaqraw xogħlijietu." Illum, 39 sena wara mewtu, jiena wkoll xtaqt nikteb xi ħaġa dwar dan il-kittieb, intellettwali u edukatur li ddedika tant enerġija lil dak li kien iħobb, l-aktar il-letteratura u l-lingwa Taljana, imma anki lil pajjiżu. U dan qed nagħmlu anki wara li ltqajt wiċċ imb wiċċ ma' bintu Ileana, bniedma simpatiċissima u li lesta tkompli bl-aqwa mod ma' min ikun irid jitkellem dwar missierha u r-relazzjoni tagħha miegħu. L-10 ta' Jannar ifakkar fid-data tat-twelid ta' wieħed mill-kittieba Maltin ewlenin, l-aktar fejn jidħlu l-letteratura u l-ilsien Taljan: Giovanni Curmi. Huwa twieled fis-sena 1900. Kien it-tieni iben u r-raba' wild minn ħames ulied ta' ġenituri tal-klassi l-għolja u ta' twemmin reliġjuż profond. Missieru, ukoll Giovanni, kien studja fl-Ingilterra u ngħaqad mas-Servizz Ċivili meta ġie lura Malta. Ommu, Lucy Caruana, kienet bint l-arkeologu magħruf, A.A. Caruana, Direttur tal-Iskejjel, tal-Mużew u tal-Biblijoteka, u Rettur tal-Universit . Ta' 22 sena Giovanni Curmi, l-iben, kien diġ ggradwa bħala avukat mill-Universit ta' Malta. Minkejja dan huwa qatt ma pprattika l-Liġi, u minflok ipprefera jgħallem it-Taljan (kien jagħti lezzjonijiet privati fil-Latin ukoll) u jikteb b'dan l-ilsien ta' Dante. Kien matul is-snin tiegħu fl-Universit meta Giovanni Curmi student ipparteċipa fl-istrajk tal-istudenti u fil-ġlied tas-"Sette Giugno" (1919). Kien wieħed minn dawn l-istudenti li ġabru l-flus għall-familji tal-vittmi ta' dan l-episodju ikrah. Kien ukoll membru tal- , klabb ta' natura soċjali u kulturali. Hawn kien sar jaf ħabib kbir tiegħu, Vincenzo Frendo-Azopardi, li bħalu qatt ma ħadem bħala avukat minkejja li ġġradja hekk, u kien kittieb u għalliem. Giovanni Curmi fil-qasam tal-kitba u tal-edukazzjoni: L-ewwel poeżiji tiegħu kitibhom meta kien student l-Universit . Ileana tgħid li l-iktar poeżija antika li sabet kienet u magħha hemm it-tagħrif "S. Giuliano, il 25 marzo 1918", mela meta kellu 18-il sena. L-ewwel poeżiji li ppubblika f'Malta dehru fil-"Voce del Popolo" tat-30 ta' Ġunju 1920. F'Ġunju 1923 Curmi ra l-ewwel poeżija tiegħu ppubblikata barra minn Malta li kienet li dehret fi "Prime Scintille" (Sarno). Is-sena 1923 rat il-pubblikazzjoni tal-ewwel ktieb tiegħu, il-ġabra ta' poeżiji , ippubblikat f'Katanja. Skond Ġużè Chetcuti dawn kienu l-poeżiji tal-ewwel fażi, dik taż-żgħożija u tal-imħabba, poeżiji li bihom Curmi ġie rikonoxxut bħala poeta stabbilit. Huwa kkontribwixxa b'kitbietu f'diversi rivisti u gazzetti mhux biss lokali (bħall-"Melita") imma anki Taljani (bħal "La Lettura", "Augustea", "Noi e il Mondo", "La Tribuna" u "L'Osservatore Romano"), u Italo-Amerikani (bħal "Corriere d'America" u "Rivista d'Italia e d'America"). Kien jikteb prinċipalment artikli dwar Malta u l-istorja tagħha. Kien editur tar-rivista "Malta Letteraria" bejn l-1926 u l-1939: hawn ippubblika għadd ta' manuskritti storiċi mill-arkivi tal-Biblijoteka Nazzjonali ta' Malta, fosthom tal-Kanonku Ġan Franġisk Agius De Soldanis, ta' Felice Cutajar, Segretarju ta' Alexander Ball. Giovanni Curmi kien ta wkoll għadd ta' diskorsi pubbliċi, fosthom Giovanni Curmi żżewweġ lil Lucy Savona (bint il-Maġġur Edward Savona, wieħed mit-tliet ulied u uffiċjali tal-armata tal-politiku u edukatur Sigismondo Savona) fl-1932 u marru joqogħdu Tas-Sliema. Kellhom bint waħda, Ileana, li twieldet fl-1933. Ftit xhur wara Curmi beda jgħallem it-Taljan u anki ftit il-Latin fil- . Bejn l-1932 u l-1940 huwa ppubblika 7 kotba, kollha hawn Malta. (1936) kienet ġabra ta' rakkonti qosra; erba' volumi bl-isem ta' , it-tnejn tal-1938; u (1940), li kienet ġabra oħra ta' rakkonti qosra; u (1940) li kienet it-tieni ġabra ta' poeżiji tiegħu. Din tal-aħħar kienet ispirata mit-twelid u t-tfulija ta' bintu Ileana. Ġużè Chetcuti jorbot din il-ġabra mat-tieni fażi ta' Curmi poeta, dik tal-maturit u tal-familja. Matul il-gwerra l-familja ta' Curmi (li ħadem bħala pulizija speċjali) għexet fir-Rabat, eżattament fi Pjazza San Duminku, nu. 24. Kien ukoll membru tal- . Marru lura Tas-Sliema fl-1944. Fl-1945 Curmi ġie appuntat bħala Rjali ta' Malta. Fl-1951 huwa waqqaf is- u ta' din għamel il-"Malta Letteraria" bħala l-organu uffiċjali. Fl-1955 kellu jħalli postu bħala , u dan minħabba dak li bintu ssejjaħ "cruel machinations". L-ewwel ktieb li Curmi ppubblika wara l-gwerra kien (1946) f'żewġ volumi, li kienet immirata għall-istudenti tal- u tal-iskejjel sekondarji. Fl-1948 ħareġ l- (ukoll f'żewġ volumi) għall-istudenti adulti li kienu jsegwu l-korsijiet ta' filgħaxija fil- , u anki għall-istudenti tal-Universit . Is-sena 1954 rat il-pubblikazzjoni ta' (Siena), dawn tal-aħħar djalogi satiriċi bejn personaġġi tal-letteratura Taljana. Sena qabel (fl-1953) huwa ħareġ ir-rumanz (1956, Milano), din tal-aħħar "detective story", apparti xogħlijiet ta' proża oħrajn. F'dan il-perijodu kiteb ukoll "Daħliet kritiċi" għal ġabriet ta' poeżiji ta' Albert M. Cassola (1950) u Dun Karm Psaila (1954). Kif spiċċat il-gwerra Curmi kompla jikkorrispondi ma' kittieba u kritiċi Taljani u jibgħat artikli, poeżiji u stejjer qosra lil bosta rivisti Taljani ewlenin, fosthom "Scena Illustrata", "Cenobio" u "La Fiera Letteraria". Għamel ukoll bosta diskorsi pubbliċi fl-Universit u anki fl-Istitut Kulturali Malti, li bosta minnhom ġew ippubblikati aktar tard. Kien fl-1951 meta Curmi waqqaf is- Soċjet ta' l-Awturi Maltin u kien elett il-President tagħha. Viċi-President kien patri Ġużè Delia, S.J., Segretarju, Karmenu Vassallo, Teżorier, Vincenzo Ungaro u fost il-membri kien hemm Ġużè Chetcuti. Għall-ewwel darba soċjet bħal din ġabet flimkien il-kittieba Maltin kollha (kittieba ta' xogħlijiet ta' letteratura, storja, filosofija, xjenza jew arti), li kienu jiktbu b'ilsna differenti. L-għan ewlieni tagħha kien: "li tlaqqa' u tgħaqqad flimkien l-awturi kollha Maltin bil-fehma li jitħarsu l-interessi u l-jeddijiet tagħhom sew individwali kemm kollettivi." Aktar tard il-kitbiet ta' Giovanni Curmi dehru f'pubblikazzjonijiet lokali bħal "Lo Zibaldone", "Il-Polz" u "The Malta Cultural Institute Bulletin". Curmi baqa' jgħallem it-Taljan fil- sal-1949 meta laħaq Assistent Kap. Fl-1957 laħaq Surmast, fl-1958 Spettur tal- u fl-1959 Assistent Direttur tal-Edukazzjoni, biex fl-1960 irtira minn maċ-Ċivil. Wara dan baqa' bħala eżaminatur tat-Taljan (l-eżami orali) f'rabta mal-eżamijiet lokali tal-Universit à ta' Londra u reġa' beda jagħti lezzjonijiet privati. Kellu aktar ħin biex jieħu sehem f'attivitajiet letterarji anki billi pparteċipa f'konkorsi letterarji Taljani, imma b'xorti ħażina dan kellu jintemm għax sofra trombosi ċerebrali. L-aħħar ħames kotba li ppubblika Giovanni Curmi kienu kollha ġabriet ta' poeżiji: (Firenze, 1963). Dawn, skond Ġużè Chetcuti, kienu jagħmlu parti mit-tielet fażi ta' Curmi poeta, il-fażi tal-meditazzjoni, jiġifieri meta huwa beda jikteb fuq it-tiġrib iebes tal-ħajja. Il-pubblikazzjonijiet kollha ta' Curmi ġew milqugħin tajjeb mill-gazzetti kemm lokali kif ukoll Taljani. Fost il-gazzetti Taljani li kkummentaw u kellhoim reċensjonijiet dwar ix-xogħlijiet tiegħu ta' min isemmi "La Civiltà Cattolica", "Il Duemilista", "Corriere Siciliano", "L'Eco di Bergamo", "Il Popolo di Roma", "Pagine Libere", "La Nuova Italia Letteraria", "Quaderni di Cultura Critica", "La Nuova Antologia" u oħrajn. Bosta kittieba u kritiċi Taljani magħrufa kkummentaw b'mod pożittiv ix-xogħol ta' Curmi, fosthom Ada Negri, Guido Mazzoni, Antonio Baldini, Francesco Flora, Giuseppe Gerini, Giuseppe Villaroel u bosta oħrajn. Meta Curmi fl-1955 ippubblika Kritiċi letterarji kitbu dwar ix-xogħlijiet poetiċi u ta' proża tiegħu kemm f'kotba u anki f'perjodiċi, f'Malta u fl-Italja. Fost dawn kien hemm Oreste Tencajoli fil-ktieb tiegħu (Ruma, 1932), Grazia Gasperoni Battaglia fil-perjodiku "Sentimento" (Ravenna, 1954) u Ġużè Chetcuti fil-perjodiku "Il-Malti" (Malta, 1955-56). Bosta kitbiet minn tiegħu huma inklużi f'antoloġiji Taljani magħrufin, u anki Maltin. L-istudenta universitarja Helen Costa fl-1972 kitbet it-teżi tagħha għall-Baċellerat (Hons.) fit-Taljan dwar Curmi u semmietha . Hemm imbagħad bosta xogħlijiet minn tiegħu li ġew maqlubin għall-Malti. Ir-rumanz inqaleb għall-Malti minn Karmenu Vassallo fl-1956 bl-isem ta' , u ż-żewġ ġabriet ta' poeżija inqalbu għal ilsienna minn Ġużè Chetcuti bl-isem ta' Irmied Epistolarju Romantiku (1965). Dawn kollha ġew ippubblikati f'għamla ta' ktieb. Ħafna mix-xogħlijiet ta' Curmi xxandru fuq ix-xandir lokali, uħud bit-Taljan u oħrajn fil-verżjoni tradotta Maltija, xi ftit adattati għal radju-drammi. Xogħlijiet oħra tiegħu xxandru fuq ir-radju Taljan u Svizzeru. Ir-rakkont qasir , li nqaleb għall-Ungeriż minn Alice Almassy, inqara fuq radju Ungeriż fl-1937. Ta' min jgħid ukoll li jeżisti xogħol mhux ippubblikat ta' Dr. Ġorġ Mifsud li jġib l-isem ta' Giovanni Curmi: Ħajtu u Ħidmietu Peress li Giovanni Curmi kien jipparteċipa regolarment f'konkorsi letterarji Taljani, kien rebaħ għadd imdaqqas minnhom, apparti numru ta' okkażjonijiet fejn xogħlijietu ġew imsemmijin b'ġieħ. Fl-1960, f'Pisa, rebaħ l-ewwel premju fil- għat-taqsima tan-Narrattiva bis-saħħa ta' rakkont qasir. Medalja tad-deheb oħra rebaħha fl-1968 fil-P Fl-1962 il-Gvern Taljan onorah bil- bħala rikonoxximent fl-oqsma tal-kultura u l-ilsien Taljan. Giovanni Curmi miet fl-Isptar San Luqa fl-4 ta' Ġunju, 1973. Miegħu kien hemm il-ħabib, kollega u konfessur tiegħu, il-Prof. Andrew Vella, O.P. Il-merti tiegħu bħala kittieb u edukatur ġew rikonoxxuti wara mewtu meta fl-1975 issemmiet triq għalih f'Ħal Lija, u fl-1987 issemmiet wara ismu skola fl-Imsida, "The Giovanni Curmi Higher Secondary School". Giovanni Curmi huwa midfun fil-"Metropoli Chapel" fl-Addolorata. Il-"Kollezzjoni Giovanni Curmi": Fl-1994 ittellgħet wirja tax-xogħlijiet ta' Giovanni Curmi f'Għawdex bħala parti mill-proġett Wirjiet Awturi Maltin. Kien proprju f'dan iż-żmien (l-1 ta' Lulju) meta fl-aħħar bintu Ileana ddeċidiet li tibda torganizza x-xogħlijiet ta' missierha – għaliha wirt speċjali. Dan kien proċess li dam tliet snin. Hija kklassifikat u kitbet inventarju tal-kotba, perjodiċi, partijiet minn gazzetti, ittri, noti u kitbiet oħrajn ta' missierha. U dan minkejja li min-natura tiegħu Giovanni Curmi kien bniedem ordinat u organizzat ħafna. Din kellha tkun "The Giovanni Curmi Collection". Ileana kellha diġà idea ta' x'kien hemm ladarba snin qabel kienet ġiet mitluba tikteb sensiela ta' artikli dwar missierha għall-perjodiku "Civilization". Biex tikklassifika x-xogħol kollu ta' missierha Ileana ddeċidiet li torganizza l-kollezzjoni minn perspettiva tematika. Iddeċidiet li taqsam il-materjal kollu fi 12-il taqsima ta' daqs egwali u li setgħu jidħlu f'kaxxi li setgħu jiġu ttrasportati bla tbatija lejn il-Biblijoteka tal-Università ladarba l-parti l-kbira tar-riċerka sseħħ hemmhekk. Qassmet ukoll il-materjal skond jekk kienx miktub minn missierha jew dwaru. L-idea kienet li tagħmel ix-xogħol kemm jista' jkun faċli għal min ried jirriċerka dwar Giovanni Curmi. L-inventarju huwa maqsum fi tliet partijiet, jilħaq kważi 300 paġna u jinkludi bejn wieħed u ieħor 3000 oġġett, fosthom rumanzi, rakkonti qosra, poeżiji, ittri, ritratti (bintu Ileana tgħid li Giovanni Curmi kien abbli ħafna fil-fotografija), diplomi, apprezzamenti ta' natura kritika u letterarja, perjodiċi, siltiet minn gazzetti, reċensjonijiet, kontribuzzjonijiet ta' Giovanni Curmi lill-gazzetti u rivisti lokali u barranin, manuskritti, kotba tal-iskola, xogħlijiet mhux ippubblikati ta' Curmi, kitbiet reviżjonati, diskorsi pubbliċi, katalgi ta' wirjiet u programmi ta' serati letterarji, kitbiet għar-radju, kuntratti ma' pubblikaturi, traduzzjonijiet għall-Malti, premjijiet mirbuħa f'konkorsi letterarji Taljani, noti għall-istudenti, materjal marbut ma' karriera u promozzjonijiet, materjal marbut mal-ħajja privata ta' Curmi u ħafna iktar. Konklużjoni: Kienu bosta dawk il-kittieba Maltin li esprimew tiġribhom bl-ilsien ta' Dante Alighieri. Dan jintrabat mal-fatt li l-kultura Taljana, flimkien mal-ilsien Taljan, kienu għadhom ewlenija fil-gżejjer Maltin sa qabel it-Tieni Gwerra Dinjija. Għandi f'moħħi kittieba u poeti bħal Arturo Mercieca, Vincenzo Maria Pellegrini, u l-istess poeta nazzjonali, Dun Karm Psaila, li sa qabel l-1912 kien għadu jikteb biss versi bit-Taljan. Bosta kittieba bħal dawn – apparti Dun Karm – għad jeħtieġ li jsibu riċerkaturi serji biex xogħlijiethom joħorġu għad-dawl u jingħataw il-ġieħ li ħaqqhom. Bosta, bħal Giovanni Curmi stess, taw l-enerġija kollha tagħhom lil din l-imħabba tagħhom bla ma qatt ġew rikompensati b'mod xieraq min-naħa tan-nazzjon Malti. Il-kitbiet tagħhom jibqgħu parti importanti mill-wirt kulturali ta' pajjiżna, anki jekk miktubin b'ilsien differenti mill-Malti. Kitbiet ikkonsultati: CURMI, Ileana, "VERSI", Id-Disa' Sena, 1994 (1). CURMI, Ileana, CURMI, Ileana, CURMI, Ileana, , f'"Wirjiet Awturi Maltin", Ministeru tal-Edukazzjoni, Ġunju 1993. Ħajr: Lis-Sinjorina Ileana Curmi li pprovdietli l-materjal kollu biex stajt nikteb dan l-istudju qasir u li b'tant paċenzja u dedikazzjoni qagħdet tirrakkontali tifkiriet u tiġrib f'rabta ma' missierha Giovanni Curmi. Lis-Sur Alfred Massa, President tal-Għaqda Poeti Maltin, li għaddieli l-kopja tar-rivista fejn hemm materjal dwar Giovanni Curmi. Poeżiji ta' Giovanni Curmi: (12 taSettembru 1963, poeżija miktuba għal għeluq snin bintu Ileana. Minn OTTIMIŻMU Ħdejn dik id-dalma ta' l-uġigħ dewwiem u ta' l-iżmna bla tmiem, u ta' l-ispazji kbar u wesgħin, miżgħuda kollha kwiekeb tiegħek it-tbissima ħafifa nqiegħed, o tfajla sbejħa mingħajr ħsieb u nkwiet. Xinhu li ma jaqbilx? Le, mhux tbissimtek: imma l-wesgħat, iż-żminijiet, l-uġigħ, għaliex, għad li bla sens, dik it-tbissima li tgħaddi hekk malajr w hi hekk sabiħa, timla bil-ferħ waqt wieħed illi joħloq dinja aktar mingħajr tmiem iż-żminijiet, ikbar mill-istess wisa' tal-ħolqien, u jxejjen kull uġigħ li nħossu f'qalbna kif riefnu jxejjen torri kbir tar-ramel. , traduzzjoni ta' Ġużè Chetcuti, 1961) (mill-ġabra IL-KATAPULTA Għandu d-Destin f'idejh katapulta tassew stramba: biha biex igħaddi ż-żmien jithenna jwaddab ġie fejn ġie t-twelid tan-nies. Min, kif jitwieled, jaqa' f'post min jaqa' x'imkien ieħor u jsir raġel ħażin. Lil wieħed infaħħruh u l-ieħor immaqdruh bla ħajr u ħeġġa, għax fil-kburija tagħna u fl-injoranza ma rridux nifhmu li m'aħniex ħlief pupi li jġebbed id-Destin kif jogħġbu w kif irid. , traduzzjoni ta' Ġużè Chetcuti, 1961)
GIOVANNI CURMI - Kittieb u edukatur ta' veru