1. Ftit huma dawk li bdew jifhmu pajjiżna minn x'hiex għadda u għadu għaddej. Kif ġraw u ġew imfassla ser inkunu ilna tlett xhur weqfin nistennew. Kwart tas-sena ntilfet minħabba l-iżbalji li saru mit-tmexxija tal-Partit Laburista ta' Muscat. Nirrepeti dan għax għadni nara u nisma' b'persuni f'dawn il-gżejjer li għadhom ma fehmux tant li ma jistgħux jaċċettaw li t-tmiem tal-Gvern Muscat nġieb minnu stess. L-Oppożizzjoni ħadmet sabiex tiftaħ għajnejh. Sabiex jieħu l-passi neċessarji għas-sewwa, imma huwa għalaqhom u minflok ġie f'dak li ġie. Dak li kien jidher "normali" rrenda ruħu lura fi kliem il-Kap tal-Oppożizzjoni li xejn ma kien, jew għadu, "normali". Konsegwenzi fin-nuqqas ta' normalità 2. Hemm konsegwenzi differenti fil-ħajja politika, ekonomika u soċjali tagħna. Minn nhar it-Tnejn, meta nittamaw li l-Partit Laburista jagħżel kap ġdid, il-pożizzjoni ser tkun mibdula. Min jaħseb li ser iġib xi żmien tal-"glorja", jew tad-"deheb", qiegħed jiżbalja. Ċertament, ir-realtà ekonomika ser tiddetta miżuri ġodda. Jekk, kif inhuwa ċar, li l-kummerċ waqaf ħesrem. Jekk, kif qed naraw, numru ta' deċiżjonijiet baqgħu ma ġewx meħuda. Jekk ħafna ġie ridott għal ħidma essenzjali. L-effetti tagħhom ser nibdew inħossuhom. Tqabbad il-magna? 3. Il-magna tal-pajjiż kważi waqfet f'dawn iċ-ċirkostanzi. Min dieħel ser ikollu diffikultajiet ġodda li ġew akkumulati minn ta' qabel. Ser ikollu jidħol għal xenarju xejn pjaċevoli. Għat-tajjeb tal-pajjiż, iridu jidħlu fis-seħħ numru ta' miżuri legali u amministrattivi li m'humiex ser ikunu popolari ħafna ma' min dara jwettaq il-kontra. Mhux biss. Iridu jitneħħew numru ta' persuni minn pożizzjonijiet strateġiċi. Kollox jibda, però, mill-għażla li min ser jiġi elett ser jagħmel ta' ministri u segretarji parlamentari. F'dak diġà ser ikun hemm indikazzjoni ċara ta' jekk il-magna hix ġdida, hix ser taqbad u fejn hija sejra. Il-kult tal-personalità 4. Min ser jidħol irid forsi, f'xi mument jista' jifhem li x-xenarju politiku nbidel. Minn politika bażata fuq il-kult tal-personalità, issa wieħed irid imur lura lejn dak li konna mdorrija bih. Il-fatt li l-Partit Laburista bena l-istrateġija tiegħu madwar persuna waħda. Il-fatt li tbiddlu n-nies, l-istrutturi tiegħu, biex jagħtu importanza unika lill-kap, f'dawn iċ-ċirkostanzi jridu jinbidlu. Min dieħel fil-ħsieb li issa "tielgħa xemx ġdida" qiegħed jidħak bih innifsu. Il-pajjiż m'huwiex proprju fil-burdata li jafdaw mill-ġdid persuna oħra mill-kamp Laburista kif għamlu fil-konfront ta' Joseph Muscat. Għalhekk, il-partit ser jerġa' jkun iktar importanti mill-mexxej tiegħu. X'linja politika? 5. Mhux biss, imma x'linja politika ser jieħu min jiġi elett ser tkun hija wkoll kruċjali. Għandu, forsi, tlett għażliet. L-ewwel: li jmur kontra dak li wettaq il-Gvern Muscat u jibda jiddikjara, inevitabilment pubblikament, li qiegħed iwettaq dan bi programm politiku ġdid. It-tieni: li jkompli għaddej fuq l-istess mentalità, bil-klijenteliżmu qawwi, bi preferenzi, nuqqas ta' trasparenza, akkontabilità u meritu. It-tielet: imur sabiex ikollu sieq oħra, jipprova jbiddel u, fl-istess ħin, iħalli l-affarijiet għaddejjin kif kienu qabel. Ma narax li ser ikun hemm għażliet differenti minn dak li qrajt u smajt miż-żewġ kontedenti. Fir-realtà, il-pajjiż għandu bżonn linja politika kompletament differenti. Triq ġdida jew l-antika? 6. Ir-realtà hija li min dieħel ser ikollu kumplikazzjonijiet umani xejn faċli. Anzi, il-verità iktar qawwija hija li min ser jieħu t-tmexxija tal-pajjiż f'idejh irid jiġi b'politika kompletament ġdida. Kemm f'dan hemm l-abbiltà u l-possibiltà għal bidla neċessarja, ħafna għandhom dubju. Kemm hemm fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista u kemm hemm appoġġ fi ħdan dik il-maġġoranza għal-linja politikament ġdida hemm ferm aktar dubji. Il-"partitarju" dera b'ċertu metodu li issa qiegħed jingħata l-impressjoni ċara li ser jitkompla. Min jidħol irid jagħżel li jew imur kontra, jew ikompli, b'kif jgħidu, "more of the same". Il-Gattopardo Mellieħi 7. F'dan, wieħed irid jagħti mertu lil min kien fetħilna għajnejna wkoll meta kien hemm il-bidu tat-tmexxija Muscat fil-Partit Laburista. Kollox kien baqa' l-istess. Illum nagħrfu dejjem iktar kemm kollox baqa' l-istess. Inbidlu l-uċuh, imma l-politika baqgħet l-istess. F'dan il-mument l-għażla, direttament jew indirettament, ser teħodna lura għal dak li ġie rifjutat li jinbidel. Min kellu l-idea li l-"Moviment" ser iġib linja politika differenti, li timplimenta l-ġustizzja soċjali, illum jaf li dan ma seħħx. Mhux biss, imma l-pożizzjoni ġiet iktar kompromessa. Dak li seta' jsir, ma sarx. Dan, illum, f'dan ix-xenarju ma jistax isir. Lezzjonijiet nazzjonali 8. F'dan kollu hemm lezzjonijiet nazzjonali li għandhom jittieħdu. Nindirizzaw f'dan lill-poplu kollu, imma nafu li hemm parti li, isir xi jsir, ma tistax tassorbi u tirreaġixxi. Id-daqqa hija qawwija ħafna għal sezzjoni li vvutat lil dan il-proġett politiku li Muscat irrappreżenta. Ngħidu x'ngħidu, ser ikun diffiċilissimu biex iġġib bnedmin li ilhom maħkuma f'bużżieqa ta' non-realtà għal iktar minn għoxrin sena lura fi ftit xhur. Biss, dan ma jfissirx li m'għandux isir, aktar 'il quddiem, il-proċess tal-bidla nazzjonali. Dik li minnha wieħed jifhem: l-ewwel x'inhuma l-fatti, sa fejn daħlet il-moffa, sa fejn hemm il-velenu anti-demokratiku; u t-tieni, xi jrid isir biex niġu, għada pitgħada, lura għan-normal. Meta wieħed iqis kollox, wieħed għandu jifhem ferm u ferm iktar kemm hemm bżonn ma nidħkux bina nfusna. Nifhmu li l-bidla li wiegħed il-Partit Laburista Muscat ma seħħitx. Nifhmu li hemm, ir-realtà hija li l-Bidla li ma tistax issir illum.
Il-bidla ma tistax issir.