Għadni ma tlaqtx minn idejja librett miktub mill-istoriku famuż Christopher Dawson (1888-1970), bit-titolu 'The Judgement of Nations', fejn l-awtur magħruf iressaq lid-dinja numru ta' osservazzjonijiet lejn dawk bħalu li kienu qed jaraw konflitt mondjali ieħor iseħħ quddiemhom. Il-kitba ġiet ippubblikata fl-eqqel tat-Tieni Gwerra Dinjija, fl-1943. Fih iħares lejn dak li wassal lejn il-poter in-Nażiżmu u l-Faxxiżmu, b'rabta qawwija f'appell favur id-demokrazija, favur iċ-ċiviltà. F'analiżi mill-iktar interessanti, jagħmel numru ta' osservazzjonijiet. Laqtuni numru minnhom u qiegħed niċċitah mhux biex nippreżenta reċensjoni tal-ktieb, imma silta ta' ideat. Għax dak li kien qiegħed jappella għalih għandu rilevanza, ngħid kbira, illum. F'Ewropa li qed terġa' tara l-lemin estrem bl-ideat passati tiegħu jipprova jieħu lura lbies aċċettabbli, dan huwa iktar pertinenti. Dak li seħħ fl-aħħar elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew għandu jibgħatilna f'dan messaġġi iktar ċari. Dak li qabel ma kienx aċċettat. Dak li għalih qabel kien hemm alleanza kulturali, politika u soċjali kontra l-lemin estrem issa m'għadux daqshekk sod daqs kemm kien. L-esperjenza ta' dak il-kunflitt, speċjalment f'dawk li ġarrbuh, welled fihom id-determinazzjoni li jirreżistu kull żerriegħa li tnibbet mill-ġdid din ix-xitla ħażina. Ir-riżultat wera li l-bieb tbexxaq għal numru ta' partiti politiċi, li qabel kien magħluq. Jekk wieħed iħares lejn Franza u l-Italja jinnota iktar dan l-iżvilupp żbaljat. Proprju għalhekk din il-kitba qed insibha iktar rilevanti. Għax qegħdin, sforz fatturi varji, forsi wkoll effett tat-teknoloġija moderna li neħħiet il-ktieb minn idejn il-bniedem, naraw dinja fejn il-passat qiegħed jiġi traskurat. Anzi, fejn hemm min qiegħed jinsih, jew ma jarahx iktar rilevanti, kliemu huma importanti u rilevanti. Proprju għax hemm min f'dan jilludi ruħu li l-preżent ser jagħtih soluzzjonijiet ġodda lejn il-futur. Jinsa li l-passat huwa repożitorju ta' ideat u esperjenzi għad-dispożizzjoni tagħna. Jinsa dak kollu li għaddejna minnu. Anzi, kif qed naraw, wara l-aħħar seklu d-demokrazija tiddependi fuq il-konoxxenza tajba tal-passat. Mentri t-tirannija tiddependi fuq in-nuqqas ta' lezzjonijiet passati. Id-dinjità tal-bniedem, l-importanza tiegħu fis-soċjetà kontra stat dittatur jiddependu fuq l-għarfien tajjeb tal-passat. Tul dan il-ktieb hemm diversi siltiet li jolqtuk. Il-bniedem, quddiem dawn it-tlett uċuh ta' żmien, irid ikollu l-umiltà u mhux is-suppervja li jifhem dak li ħutu qablu għaddew minnu. Irid jifhem li huwa fl-interess tal-ġid komumi fis-soċjetà li l-passat ikun mgħarraf dwaru. Huwa l-iktar importanti li l-iżbalji katastrofiċi li wasslu lill-bnedmin fihom il-partiti tal-lemin estrem, jiġu mill-ġdid imxandra u mħabbra. Ngħid dan għax Dawson, fil-ġudizzji tiegħu, jimxi pass ieħor. Jgħid, u dan bażat fuq il-qari u l-istudju tal-istorja, li l-popli jridu jassiguraw li l-Kristjaneżmu ma jintilifx. F'dan huwa ċertament interessanti li storiku bħalu, flok jispjega l-bidu tat-Tieni Gwerra Mondjali fuq l-impostazzjonijiet tradizzjonali, imur iktar fil-fond fil-qalb u l-moħħ tal-bniedem. Iqiegħed f'dan iċ-ċentralità tal-prinċipji etiċi Nsara u tal-bżonn li l-Kristjaneżmu, bħala melħ tajjeb fis-soċjetà, ma jintilifx. Tul il-kampanja elettorali għall-Parlament Ewropew kelli x-xorti nisma' lil Manfred Weber jitkellem f'pajjiżna. F'diskorsu reġa' qiegħed din iċ-ċentralità Nisranija. Ma beżax u ma qagħadx lura milli jiddikjara li, fl-opinjoni tiegħu, il-forza Ewropea, il-kunċett stess ta' Unjoni Ewropea huwa bażat fuq dan il-pedament. Semma u għamel osservazzjoni loġika. F'kull belt u raħal fl-Ewropa hemm fin-nofs tagħha knisja Nisranija, li madwarha nbnew id-djar ta' min jgħix u jaħdem hemm. Dan huwa l-wirt tagħna. Dan huwa li jagħmilna rilevanti fl-ideat. Dan huwa li jagħti raġuni soda, loġika u spjegata kontra l-iżball tal-lemin estrem. Ċertament, f'dan kollu jibqa' li l-passat, il-preżent u l-futur mhumiex faċli għas-soċjetà u għall-bniedem. Mhux faċli tifhimhom. Il-magħruf Albert Einstein (1879-1955) kellu x'jgħid sew fuq is-suġġett. Imma llum, aktar ma jgħaddi ż-żmien, iktar insib konfort fit-talba partikolari ta' San Padre Piju. Waħda ta' rassenjazzjoni, mimlija għaqal u direzzjoni, li tgħid hekk: "O Ġesù tiegħi, tajjar minn moħħi u minn qalbi kull inkwiet fuq l-imgħoddi, kull tħassib fuq il-preżent, u kull biża' fuq li ġej, ħalli nkun nista' nixtieq, dejjem u f'kollox, ħaġa waħda biss: li mmur kontra tiegħi nnifsi għall-imħabba tiegħek. Nerħi għalhekk, O Mulej, il-passat ikrah tiegħi għall-ħniena kbira tiegħek; il-preżent imħawwad tiegħi għall-imħabba infinita tiegħek; il-futur misterjuż tiegħi għall-provvidenza qaddisa tiegħek."
Passat, preżent u futur.