North, south, east, west. Bl-Ingliż donnu kulħadd jafhom. Imma bil-Malti xi wħud bilkemm jagħrfu l-Lvant mill-Punent. Aħseb u ara kemm jafu jgħidulek x'jiġi northeast jew southwest bil-Malti. Nitgħallmuhom bil-Malti darba għal dejjem, xi tgħid? Toni tal-irjieħ Ħafna jitgħallmuhom permezz ta' sentenza mnemonika li fiha jissemma ċertu Toni. T oni G rima l aħaq x tara n ofs l anda p atata m axx L-ewwel ittra ta' kull kelma tirrappreżenta riħ fil-warda. Bħalha hemm oħrajn: Toni Grima legleg xi nofs litru Pepsi maqtugħ Toni gerger li xtara nofs lira pastizzi maħruqin Toni gerger li xi nies libbsuh papoċċ maħmuġ Toni, Ġanni u Leli xtraw nofs landa piżelli mħassra Toni Grech laħaq xtara nofs lira patata mixwija Toni Grech liebes xalla, majjal pulit liebes nuċċali Nibdew bl-irjieħ maġġuri: it-Tramuntana, in-Nofsinhar, il-Punent u l-Lvant. Ismijiet oħra ix-Xmiel, in-Nord Tifsira oħra L-Għawdxin u l-Melliħin il-kelma tramuntana jużawha għax-xufftejn li jinqasmu bil-bard. Bnadi oħra jgħidu aħtriq (jew riħ triq ) inkella sried . Kurżità Peress li dan hu l-uniku riħ femminili, biex jiċċajtaw jgħidu t-Tramuntana mara, għax kiesaħ silġ. Terġa', oħrajn jgħidulu sorm ta' mara , għax skonthom in-nisa jkollhom il-warrani kiesaħ. Qawl antik jgħid Tramuntana mara sewwa, imma fuqha ma torbotx , inkella Tramuntana isem ta' mara; meta tagħmilha, tagħmilha , jiġifieri meta r-riħ mit-Tramuntana jkun kiesaħ, ikun kiesaħ ta' veru. Ismijiet oħra il-Qibla, is-Sud Kurżità L-ismijiet tal-irjieħ ġejjin mit-Taljan. Dan mad-daqqa t'għajn taħsbu ġej mill-Għarbi. Tassew li nofs u nhar huma ta' nisel Għarbi, iżda l-kelma ġejja mit-Taljan mezzogiorno li tfisser it-tnax-il siegħa tal-jum (nofsinhar) u s-Sud (in-Nofsinhar). Eżatt bħall-Malti. Il-Lvant Ismijiet oħra ix-Xarq, l-Orjent, l-Est Kurżità Din il-kelma ġejja mit-Taljan levante , il-partiċipju ta' levare , jiġifieri tqum, titla'. Għax ix-xemx titla' mil-Lvant. Qawl meteoroloġiku jgħid il-Lvant jimla l-vagant , jiġifieri r-riħ mil-Lvant itella' s-sħab u jimla l-vagant, fejn ikun vojt. U skont qawl ieħor, Min jitwieled taħt stilla tal-Lvant ħajtu tkun kollha hena u kant . Jekk titwieled bil-kwiekeb lejn il-Lvant, f'għomrok ikollok ħafna ferħ u ġid. Il-Punent Ismijiet oħra l-Għarb, l-Oċċident Kurżità Fil-qwiel, il-Punent hu spiss marbut max-xita. Il-Punent iwiegħed u jagħti , jiġifieri r-riħ mill-Punent iġib ix-xita. U jgħidu Ix-xita mill-Punent ma tħallix warajha lment . Dan ir-riħ iġib miegħu ħafna xita, u l-bidwi ma jkollux xi jgorr. Kurżità oħra Ir-raħal Għawdxi jismu l-Għarb sewwasew għax qiegħed fil-Punent tal-gżira. Anki l-Maghreb, ir-reġjun fil-Punent tal-Afrika ta' Fuq li jinkludi l-Alġerija, il-Marokk, it-Tuneżija u l-Libja, hu marbut ma' din il-kelma. De Soldanis fid-dizzjunarju jagħti l-verb għarrab , jiġifieri tinżel, għax ix-xemx tinżel fl-Għarb, fil-Punent. Nofs irjieħ In-nofs irjieħ huma l-Grigal (NE), il-Majjistral (NW), il-Lbiċ (SW), u x-Xlokk (SE). Minn dawn l-irjieħ sekondarji, apparti l-Lbiċ, noħorġu nom bis-suffiss -ata , li jfisser riħ qawwi minn dik id-direzzjoni: grigalata , majjistralata , xlokkata . Ix-Xlokk magħruf bħala riħ isfel. Għalkemm riħ isfel jista' jkun ukoll il-Grigal, il-Lvant, in-Nofsinhar u l-Lbiċ. U riħ fuq jiġi l-Majjistral, il-Punent u t-Tramuntana. Min ibati bil-burdati nqabbluh mar-riħ. Min ikun kuntent, wiċċu għad-dawl, ngħidu, "I llum riħ fuq!" . Imma meta jkollu geddum sal-art, ngħidu, " Illum riħ isfel, bil-bajda mdawra!" . L-irjieħ imbagħad jerġgħu jinqasmu: Grieg it-Tramuntana (NNE) Grieg il-Lvant (ENE) Xlokk il-Lvant (ESE) Nofsinhar ix-Xlokk (SSE) Nofsinhar il-Lbiċ (SSW) Punent il-Lbiċ (WSW) Punent Majjistru (WNW) Majjistral it-Tramuntana (NNW) Insomma, daqshekk skużi. Jonfoħ mnejn jonfoħ, issa taf x'jgħidulu bil-Malti.
Warda tal-irjieħ