Patrick Sammut : BEYOND … OLTRE … LIL HINN . { abra ta' poe \ iji . Na ] seb li { abra poetika ta' din ix- xorta hija rari ] afna . Nistqarr li g ] alija hija xi ] a [ a g ] al kollox [ dida . Ktieb li j ] addan numru ta' poe \ iji b' \ ew [ lingwi , tlieta kellna f' pajji \ na , imma b' g ] axar lingwi ma niftakarx . Issa wie ] ed jittama li dan l- esperiment jirnexxi billi jintlaqa' tajjeb . Patrick Sammut illum kiseb ` ertu apprezzament fil- qasam poetiku Malti . Vi` i President tal- G ] aqda Poeti Maltin g ] al dawn l- a ] ] ar snin , editur tar- rivista Versi sa mill- 2007 , collaburatur letterarju tal- gazzetta ( pre \ entement virtwali ) IL- { ENSillum , Delegat tal- Premju Dinji tal- Poe \ ija NOSSIDE g ] all - G \ ejjer Maltin , u g ] alliem tal- Malti u tat- Taljan fil- Kulle [ [ De La Salle , Kottonera ; ` ertament , li meta wie ] ed ipo [ [ i dan kollu flimkien jifhem kif wasal ir- ri \ ultat a ] ] ari , ri \ ultat li ta stima lil dan il- poeta u po [ [ ieh fl- ixkaffa tal- a ] jar poeti kontemporanji tag ] na . Il- { abra Beyond - Oltre - Lil Hinn t ] addan versi b' g ] axar lingwi : Ingli \ , Taljan , Fran` i \ , Grieg , Spanjol , Portugi \ , Olandi \ , Rumen , Esperanto u naturalment Malti . Biex donnu jag ] ti importanza lil ilsien art twelidu , il- poeta g ] a \ el li l- poe \ iji bil- Malti jippubblikahom bil- kaligrafija tieġ ] u personali . G ] at - traduzzjonijiet inqeda bi tradutturi lokali u barranin . Aktarx li l- qarrej jistenna li fil- ktieb se jsib numru ta' poe \ iji maqlubin f' ilsna differenti . Dan mhux il- ka \ e \ att . Veru li ` erti poe \ iji jinsabu f' ilsna differenti , imma mhux kollha ; u l- awtur g ] amel sew li ta ] t kull poe \ ija po [ [ a l- isem ori [ inali tag ] ħa bl- Ingli \ . Interessanti hija l- opinjoni li taw tliet kriti` i barranin dwar il- poe \ ija ta' Sammut . Dawn huma Agnes Lam minn Ħong Kong , Paola Mara De Maestri mill- Italja u Nada - Cella Pop mir- Rumanija . Meta wie ] ed jag ] sar dak li kitbu jsib ` erta relevanza . A ] na [ a ltqajna ftit ilu mal- poe \ iji ta' Patrick Sammut fl- a ] ] ar { abra Tra [ itti li qasam mal- poeta Andrew Sciberras . Minn hawn Sammut ] are [ b ] ala poeta sensittiv , pa` ifiku , nostal [ iku , tal- familja u kollu m ] abba u solidarjetaÏ ma' min ibati . Il- versi tieġ ] u New York : 11 th September 2001 , Rwanda 1994 u Tamiet Fierg ] a jag ] tu idea ` ara ta' min hu tassew dan il- poeta . Il- poe \ iji kollha g ] andhom libsa moderna mimlija figuri tad- diskors , spe` jalment metafori u similitudnijiet . Xi w ] ud iqarrbu lejn l- ermeti \ mu . Il- qarrej m' g ] andux jistenna li se jiltaqa' ma' xi forma ta' prosodija jew mu \ ikalitaÏ . G ] all - poeti moderni dawn huma ] wejje [ tal- img ] oddi . Fil- fatt il- poe \ ija " moderna " ] afna drabi tqarreb sew lejn il- pro \ a . Naturalment , ktieb b ] al dan jista' jitqies b ] ala ambaxxatur tal- poe \ ija Maltija f' artijiet barra minn xtutna , spe` jalment f' dawk il- postijiet partikolari li l- ilsna tag ] hom jinsabu fih . Wie ] ed irid i \ omm quddiem g ] ajnejh , li l- poe \ ija tinsab fil- ] sieb u fl- i \ vol [ iment tal- istess ] sieb , aktar milli fl- istil . Dan ifisser li l- barranin ser jie ] du idea tal- poeta Malti kontemporanju filwaqt li a ] na l- Maltin g ] andna nqisu din il- { abra b ] ala \ ib [ a o ] ra fil- kullana tal- Poe \ ija tag ] na . Il- ktieb g ] andu pre \ entazzjoni tajba ] afna . Huwa stampat pulit u b' qoxra attraenti . Barra dan , il- qarrej isib anki ftit informazzjoni dwar it- tradutturi li ] adu ] sieb jaqilbu l- poe \ iji f' xi lsien partikolari . Na ] seb li l- idea wara din il- { abra tinsab fid- Dedika li l- qarrej jiltaqa' mag ] ħa fil- bidu tal- ktieb : Lil dawk kollha li permezz ta' tbissima jag ] tu d- dawl lil min qed ibati . Ng ] id g ] alija , it- tbissima ser nfittixha fis- sodisfazzjon ta' min jaqra u jifhem il- messa [ [ li hemm ma' kull poe \ ija ! Minn fejn ġiet il- ħajra għall- kitba ? Nittama li Anselm Sciberras illum hu l- istess wieħed li kien il- bieraħ . Jekk le nispera li għax tjieb u tgħallem aktar . Il- ħajja hi esperjenza kontinwa li f' kull sekonda tagħha toffrilek iċ- ċans li tikber , tiżviluppa , taħseb , u titgħallem . Għalhekk nittama li jekk jien differenti , dan għax xrobt xi ħaġa tajba . Dwar il- ħajra għall- kitba sinċerament ma nafx . Nafni dejjem irrid inħarbex xi ħaġa . Min jaf kemm ħarbixt kitba bla sugu , iżda basta qed ngħaqqad sentenzi . Naħseb li bdiet bħala logħob tat- tfal fejn f' idejja flok xi karozza kelli lapes u flok ġugarelli oħra kelli karta . Fil- Kelmtejn Sergio Grech jikteb li " l- letteratura qiegħda hemm biex tiġġenera l- gost . " Kemm taqbel ma' dan ? Tiegħek huma wkoll kitbiet li jikxfu għal darb ' oħra l- fatt li dik tal- bniedem hija dinja mgħobbija b' bosta nuqqasijiet . Fejn tidħol l- importanza tar- riflessjoni f' dan kollu ? Ma' dak li qal Sergio naqbel perfettament . Dak li jdejjaq u ma jagħtix gost jiġi mwarrab . In- nuqqasijiet akkumpanjaw lill- bniedem tul ġrajjietu kollha . Biss il- bniedem kiber u żviluppa għax irrifletta dwaru nnifsu , dwar in- nies qribu , u dwar id- dinja sħiħa . Wara kull att , hu x' inhu , għandu jkun hemm riflessjoni . Ir- riżultat tagħha jista' jinħareġ u jintwera b' diversi modi iżda nħoss li l- aqwa riflessjoni toħroġ mid- dinja artistika . Riflessjoni skjetta tista' ma timpressjonax u ma tħallix l- effett mixtieq . Riflessjoni mlibbsa l- libsa artistika tħallik taħseb dwarha u finalment twasslek biex taqbel jew ma taqbilx magħha . Jekk ma taqbilx eventwalment tinħoloq riflessjoni ġdida biex twieġeb il- għala u l- għaliex . . . . u hekk fl- aħħar mill- aħħar x' imkien u f' xi ħin se joħroġ riżultat pożittiv li jxejjen imqar nuqqas wieħed minn dinjietna . Spiss inti tittratta d- differenza bejn dak li jidher u dak li hu fil- verità . Hi realtà attwali ħafna . Xi tgħid dwar dan ? Nirrepeti l- mistoqsija klassika : Il- verità x' inhi ? Inwieġeb u ngħid ' Ma nafx ! ' Nemmen li r- realtà hi li kollox huwa verità u kollox huwa gidba . Il- faċċata li nuru hi realtà iżda fl- istess waqt gidba ta' dak fuq ġewwa , u dak fuq ġewwa hu realtà iżda gidba ta' dak li nuru fuq barra . Inħoss li fl- aħħar mill- aħħar kull individwu għandu l- verità tiegħu . Il- verità individwali toħroġ mill- karattru , mill- mod kif jinħema l- ħsieb , mill- mod kif wieħed jaġixxi , u l- bqija . Qatt ma ħassejt , u nemmen li qatt mhu se nħoss , li hemm verità waħda għall- umanità sħiħa . Il- verità tinbena mill- individwi stess u jkollha fiha influwenzi tal- ambjent , tas- soċjetà , tal- emmna , tad- drawwiet , tal- istorja , tal- ġografija , u l- kumplament . Il- verità tiegħi għalhekk tista' tersaq tixbah lil dik tal- ġar iżda żgur li jien u hu għandna verità differenti . Liem waħda hi l- verità ? Inti semmejt il- kliem ' dak li jidher ' u ' dak li hu fil- verità ' . Din il- frażi tista' tiġi interpretata għal dak li jien insejjaħ il- faċċoliżmu . . . Il- faċċoliżmu żgur li mhux verità u nħoss li kull bniedem għandu l- element ta' faċċoliżmu jiġri f' demmu , ovvja fi gradi differenti , iżda ħadd mhu safi u meħlus minnu . Għalija din hi l- verità ! U naħseb dan ftit jew wisq jirrifletti kemmxejn f' kitbieti . X' għandha n- novella li m' għandux ir- rumanz ? L- ewwel li tinqara u twassal dak li trid tgħid aktar malajr . It- tieni ekonomija fil- kliem li għad- dinja tallum nara li jgħodd ħafna . It- tielet hemm aktar libertà fil- binja tagħha , u r- raba' favorita tiegħi għax inħossni aktar komdu biex inħarbixha . F' IL- BIBBJA TIEGĦI għandek 35 novella ta' tul medju bejn 3 u 6 paġni . Kemm sibtha ħafifa jew diffiċli biex tillimita r- rakkonti għal spazji daqshekk limitati ? Dawk in- novelli ktibthom fuq numru ta' snin . Kemm domt f' kull waħda ngħid li mhux ħafna . Kemm domt norqom fihom ngħid li ħafna aktar . Kieku kelli nerġa' norqomhom illum naħseb li nieħu aktar , għax wieħed bħal donnu dejjem ifittex aktar perfezzjoni . Kull rakkont fih punt li jrid jilħaq . . . ġeneralment fl- aħħar paragrafu jew sentenza jekk mhux fl- aħħar kelma . Dak il- punt inqisu l- ġisem waqt li kull kelma li twassal għalih huwa l- ilbies mill- ġlekk sal- flokk ta' taħt . Ġieli fuq il- ġlekk titfa' kowt u skarf u tħallihom , allura sa ma tasal għall- ġisem issib binja ta' ħwejjeġ minn fuq xiex tgħaddi . Ġieli iżda ttajjar il- ġlekk u l- ingravata u tibda mill- qmis biex tasal għall- ġisem . Ngħid li la ħafifa u lanqas diffiċli . Hi normali li tasal għall- punt mill- aħjar mogħdija u x- xogħol bħal jurik waħdu int u tikteb . X' kien li ġagħlek tagħżel titli marbutin mal- isfond bibliku ? Bosta min- novelli setgħu ħarġu taħt isem ieħor . Il- ktieb sħiħ seta' ħareġ taħt isem ieħor . L- ewwel ġabra li kont ippubblikajt kont semmejtha " L- Alfabet Tiegħi " . L- idea li għalkemm novelli bi stejjer totalment differenti , ikun hemm bħal ħolqa li tgħaqqadhom kienet għoġbitni u hekk mort għall- Bibbja . Iżda fihom m' hemm xejn bibliku ħlief il- ftit mejkap li tajt lill- ġabra meta għaqqadtha fi ktieb . Biss nerġa' ngħid seta' kien " Il- frott tiegħi " jew " L- Ewropa tiegħi " jew ma nafx x' aktar . L- importanti il- punt / qofol / messaġġ tal- ġrajja u mhux l- isem li hu biss kappell fuq il- ġisem . Anselm Sciberras huwa wkoll awtur ta' pubblikazzjonijiet oħra . Liema huma u xi tgħid dwarhom ? Kif qed jintlaqgħu mill- qarrejja ? Bħala pubblikazzjonijiet ħriġt biss ġabra oħra ta' novelli li semmejt qabel . Nittama li ntlaqgħu tajjeb jew almenu intogħġbu minn xi wħud . Fil- bidu tkellimna fuq il- gost . Qabel il- gost tal- qari jiġi l- gost tal- kitba u jekk ma teħux gost tiktibhom allura tkun qisek skrivan qed jimla biss formoli bla ħajja . Il- fatt li ħadt gost niktibhom għalija hu ħafna . Jekk qed ikunu ta' gost għal min jaqrahom jew jismagħhom , allura dak bonus . Xogħlijiet tiegħi li naf li ntlaqgħu tajjeb huma versi li ktibt għal diversi għaqdiet fil- forma ta' Innijiet u Kanzunetti u ħwejjeġ simili . Dawk naf żgur li tawni gost u taw gost għax mas- sabiħ tal- kelma kien hemm miżżewġa s- sbuħija tal- mużika . Żgur li kittieb tajjeb ma jridx biss ikun osservatur tajjeb imma anki bniedem li jaqra ħafna , inkluża l- letteratura dinjija . Kif tirreaġixxi għal dan ? Darba , il- Professur Oliver Friggieri kien eżaminatur f' konkors li kont ħadt sehem fih . Wara li tħabbar ir- riżultat , li kien tani ħafna sodisfazzjon meta jien kelli 16 , u f' dan il- konkors kienu pparteċipaw nies bħal Kilin u oħrajn ferm stabbiliti , kont mort għandu biex jagħtini xi pariri dwar kitbieti . L- iqsar parir li kien tani , imma żgur l- aktar wieħed utli kien , " Aqra u aqra . Aqra kemm tiflaħ u aqra kollox . " Il- qari jiftaħlek orizzonti li lanqas qatt tkun ħlomthom , l- imbiegħed iġibulek qrib , il- moħħ jitgħallem josserva aktar , jistaqsi aktar , jasal jifforma ħsieb aktar . . . u meta dan kollu jimla l- vini bilfors li jkun irid isib żbokk . . . . u hekk tiġri lejn it- tastiera tal- kompjuter u tibda tikteb u minn dak li tikteb tislet dak li tħoss bnin u twarrab dak li kien mhux irfinut . L- azzjoni tan- novelli tiegħek frixtha kemm temporalment kif ukoll spazjalment . Ma bqajtx marbut biss mal- preżent u lanqas mal- ambjent prettament lokali . Kemm jgħin dan biex il- kitba tiegħek tilħaq il- livell universali ? L- azzjoni nbniet kif inbniet u daħlet f' liem lok jew perjodu li fih daħlet sempliċiment għax ħassejt li hekk kien neċessarju biex nasal għall- punt . Ma kelli f' moħħi ebda ħsieb ieħor . Dawwart il- wild bl- aktar benniena li ħassejt addattata biex seta' jiżviluppa fiha . Fil- bidu għedt li ma nemminx f' verità waħda , biss issa ngħid li nemmen f' umanità waħda . Jekk fin- novelli tiegħi hemm passaġġ li jista' jolqot Malti , persważ li jista' jolqot ukoll lil xi ħadd ieħor x' imkien ieħor fuq dan il- globu għax fl- aħħar mill- aħħar ilkoll nixxemmxu taħt l- istess xemx u lkoll ngħidu ajma meta nweġġgħu . Żerriegħa waħda hi foresta sħiħa u foresta sħiħa hi żerriegħa waħda . Kemm taqbel mal- fatt li llum aktar minn qabel jinħass il- bżonn li l- letteratura bil- Malti tinqara anki mill- barrani u b' hekk jeħtieġ li tibda tinqaleb iktar għall- ilsna barranin ? Li l- kitba Maltija tinqara minn popli oħra hi ħolma / ħaġa sabiħa , iżda qabel dik nemmen li l- ewwel għandha tinqara mill- Maltin . Meta l- Malti , mill- ogħla awtorità sal- iċken ċittadin , ikun kburi bil- fatti b' ilsienna u bil- letteratura tagħna bħalma huma l- Franċiżi b' tagħhom eżempju , imbagħad ħalli nixħtu r- riżorsi fuq it- traduzzjonijiet . Biss inħoss li għadna 'l bogħod għaliex għadna sal- lum inħallu lill- Malti jiġi insolentat bla ma forsi nintebħu - b' avviżi , b' servizzi , b' formoli , b' taħdidiet , bi żbalji ortografiċi ħoxna fejn m' għandhomx jidhru . Għalhekk ngħid li r- riżorsi għandhom imorru biex intellgħu lill- Malti u l- fergħat kollha ta' lsienna inkluża l- letteratura , fuq l- ogħla pedestall hawnhekk fuq gżiritna stess . Fid- dawl tal- kwistjoni li għaddejja bħalissa dwar iċ- ċensura , skond int fejn għandha tinqata' l- linja bejn il- vera arti u l- kitba rħisa u sensazzjonalistika ? Taqbel li f' dawn il- każi qed isiru abbużi fejn jidħol il- kunċetta ta' arti , anki f' isem il- profitti immedjati ? Ma tantx għandi xi ngħid dwar din . L- emmna tiegħi hi li kull tip ta' ċensura għandha titneħħa . Linja waħda hemm għalija - qerda totali taċ- ċensura . Barra li llum il- liġi taċ- ċensura , bħal liġijiet oħra , huma farsa fid- dinja tas- satelliti , internet , u dinja villaġġ , inħoss li kull individwu adult għandu jiddeċiedi hu x' jara , x' jaqra , x' jisma' . Moħħ ċar u f' postu mill- ewwel jagħraf dak li hu artistiku u dak li hu biss kummerċjali u bla valur . Proġetti għall- ġejjieni ? Għada jisbaħ jum ġdid . Ma' ftuħ għajnejja jerġgħu ifiġġu l- istess ħsebijiet u xewqat ta' dawk il- ħwejjeġ li noħlom li nwettaq . X' nilħaq nagħmel minnhom il- Bambin biss jaf . Iż- żmien ħarba u aħna bla nifs niġru biex inlaħħqu xi ftit miegħu . Ftit tal- ġimgħat ilu ħareġ il- ktieb għat- tfal , AVVENTURA ŻGĦIRA F' TA' QALI U STEJJER OĦRA , ta' Patrick Sammut . Il- pubblikatur huwa l- MUT Publications , u l- ktieb huwa parti mis- sensiela Kotba Sagħtar . AVVENTURA ŻGĦIRA F' TA' QALI U STEJJER OĦRA ( 2010 ) jiġbor fih 19 -il storja li huma mmirati għall- qarrejja ta' bejn wieħed u ieħor it- tmienja u l- ħdax -il sena . Fih 93 paġna , b' Kelmtejn Qabel ta' Charles Magro , Editur tal- Kotba Sagħtar . Huwa ktieb imżewwaq ( inkluża l- qoxra ) bid- disinni sbieħ u kkuluriti ta' Cliff Xuereb . Bosta stejjer jittrattaw esperjenzi li jgħaddu minnhom it- tfal , oħrajn iqiegħdu għadd ta' annimali bħala protagonisti , filwaqt li l- ispazji li fihom iseħħu l- azzjonijiet tal- istejjer jimirħu minn Malta , il- Mediterran , l- Orjent , u spazji oħra bħall- foresta jew il- ġungla , il- baħar , il- muntanja , iċ- ċirku , il- belt u l- iskola . Bosta stejjer għandhom mill- istil tal- ħrafa . Parti żgħira minn dawn l- istejjer kienu diġa' dehru fir- rivista Sagħtar , imma l- bqija qed jidhru għall- ewwel darba . Huma kollha stejjer miktubin b' lingwa u stil mexxejja u li ma jtulux iktar minn tlieta jew erba' paġni u żgur għandhom jinżlu għasel mal- qarrejja żgħar .