(Kumment ta' Patrick Sammut) Il-21 ta' Settembru jġib miegħu l-istaġun tal-Ħarifa. Huwa żmien ta' transizzjoni, bejn l-istaġun jaħraq u niexef tas-Sajf u l-istaġun kiesaħ u li jġib ix-xita miegħu tax-Xitwa. Il-Ħarifa ġġib magħha l-ftuħ tas-sena akkademika u l-ewwel xita (Settembru) u anki x-xhur tar-Rużarju (Ottubru) u tal-Mejtin (Novembru). Bosta poeti għandhom għal qalbhom dan l-istaġun li bħal staġuni oħra jakkwista wkoll tifsiriet simboliċi, u lil xi wħud ifakkarhom f'waqtiet jew ħsus partikolari. Hawnhekk issibu ħames poeżiji ta' ħames poeti differenti, tlieta minnhom membri tal-Għaqda Poeti Maltin. Għalina li ngħixu fl-Ewropa hija ħaġa stramba naqraw poeżija li fiha Settembru jintrabat mal-istaġun tar-Rebbiegħa. Imma dan mhux hekk għal min jgħix f'pajjiż-kontinent bħall-Awstralja. Dan tfakkarhulna l-poetessa u rumanziera Maltija-Awstraljana Lou Drofenik fil-poeżija tagħha . Mela filwaqt li dan ix-xahar għalina jġib miegħu weraq kannella u siġar li jinżgħu mil-libsa ħadranija tagħhom, għal min jgħix fl-Awstralja u dik in-naħa tal-globu Settembru jfisser "ward u żahar", "għasafar żgħar,/ ġonna ħodor", "elf kulur jgħajjat" u iktar. Is-sens ta' ħajja u armonija li jġib miegħu Settembru fl-Awstralja jitwassal minn Lou Drofenik permezz tal-vers mużikali tal-ottonarju u r-rima mqabbża (abċb). Fil-poeżija tiegħu Salv Sammut jitlaq mil-letterali u jikteb dwar is-sħab, id-dlam u l-weraq isfar u niexef li ġġib magħha l-Ħarifa, biex wara jgħaddi għas-simboliku u l-livell metaforiku: l-istaġun tal-Ħarifa li jfakkar li anki l-bniedem mhux etern u għandu l-waqt tat-tmiem tiegħu. Id-deċennji li jsemmi Salv Sammut jitqabblu mal-weraq li jinxef u jaqa' mis-siġra biex ma jerġax jieħu l-ħajja. Simili għall-versi ta' Salv Sammut huma dawk ta' Stefano Farrugia li għalkemm poeta żagħżugħ jikteb eleġija. Il-Ħarifa għalih tfakkar fil-gwerra li ġġib il-mewt ta' tant żgħażagħ bħalu. Mela l-Ħarifa hawn tintrabat mad-demm u mal-agunija. Il-lewn li jaħkem hawn mhux l-isfar, il-griż jew id-dlam, imma l-aħmar tad-dmija li jixxerrdu fil-gwerer. Mill-ġdid Ramon Psaila jitnebbaħ mid-dinja naturali u jikteb dwar il-verdun u r-rummien, it-tnejn ħlejjaq li jintrabtu mal-miġja tal-Ħarifa. Il-versi sempliċi u sbieħ ta' Ramon Psaila jfakkruni fil-versi naturali tal-poetessa Għawdxija Mary Meilak li wkoll nisġet deskrizzjonijiet u metafori mill-isbaħ f'rabta mad-dinja naturali. Ramon Psaila hawnhekk jispiċċa b'referenza għat-twemmin. Ġie Settembru, jiġri, jaqbeż, mimli sema, ward u żahar. Kemm int sbejjaђ fir-rebbiegђa noђlom miegђek lejl u nhar. Siġar kbar tal-Ewkaliptus imdewdin b'gђasafar żgђar ġonna ђodor, siġar sofor jiżfnu dawra ma' kull dar. Friefet kbar, elf kulur jgђajjat pappagalli żaqqiqin jgђajtu, jwerżqu, jtiru, jieklu Mitt elf barri, miljun nagђġa, baqar sbieђ, gђajnejhom kbar, imdawrin biċ-ċkejkna magђhom jirgђu barra lejl u nhar. DEĊENNJI TAL-ĦARIFA Mas-sħab li jinġema' F'ħajbur bexxiexi, griż u ftit idallam Tinqata' werqa minn siġra matura Li offriet kemm il-kenn u l-ossiġnu Lil kull min xtaq jistkenn taħtha. Titbandal u tixxejjer mal-buffuri W'hekk tinħeba qalb il-weraq Li jaqa' musfari. Deċennji jinġemgħu fl-annali Tal-bniedem f'tellieqa tremenda Ħa jippreserva l-immortalità Li ħolom li seta' jakkwista. Iżda b'diqa jar'hom iwaqqgħu werqithom Midbiela waħda waħda fid-dagħbien Ta' ħarifa fl-eżistenza ffissata Biex jintilfu ma' dawk ta' qabilhom Ħa jgħaqqdu damma sħiħa Deċennji u weraq ilkoll Jinqatgħu minn siġar ħajjithom U fil-ħemda profonda f'realtà Li taqta' u tweġġa', Tibda l-indikazzjoni li l-ħarifa Waslet u bdiet issaħħab 'il madwar! X'ĦARIFA DIN Ħarifa ta' żgħożiti fil-ħolm li dbiel u miet tfakkarni fl-akbar nixfa li bħali tgħidx kemm bkiet kif rat il-weraq jaqgħu ftit ftit minn ħalq is-siġar bħal donnhom bnedmin mejta fil-ħaqq ta' min ried jishar f'nofs gwerra mingħajr isem li tinsa minn fejn bdiet u f'moħħok bħall-ħarifa taf tħalli t-tifkiriet qed jaqgħu waħda, waħda bla qatt tista' tiġborhom u magħhom tnin il-ġrajja tat-tmiem li mar jostorhom u t-tmiem isir il-bidu ta' ġrajja oħra ġdida tistenna l-weraq joħroġ u l-ħajja terfa' idha, imm'issa z-zkuk tas-siġar flok bl-ilma nsqew bid-dmija u l-weraq qiegħed jibki demm jgħajjat bl-agunija. Stefano Farrugia, L-Imqabba IL-BENNA TAR-RUMMIEN Sa minn kmieni beda jgħanni għanna ħelu l-verdun donnu illi ried jgħidilna se jkun aħrax l-istaġun. Jittajjar minn siġra għal oħra deher kemxejn naqra għajjien sakemm daħal jistkenn bilġri ġewwa siġra tar-rummien. Kien għoddu qabditu l-biża' jidgeddes moħbi fil-weraq xita qliel ta' qtar mill-oħxon, fost ragħad, sajjetti u beraq. Farfar it-tixrib li kellu munqaru mesaħ maz-zkuk, rasu mistrieħa mas-siġra dar kull fergħa bhall-mekkuk. Hemmhekk kif baqa' mistagħġeb ma riedx jemmen lil għajnejh x'kienet il-frotta maqsuma li tinsab imdendla ħdejh. Beda jistaqsi lil ruħu sewwa ċar qed nara jiena, dak ħaġar maqtugħ djamanti indaqs sew, kollha leqqiena. Resaq sabiex aħjar jifli bil-munqar ma qgħadx jistenna naqqar waħda, naqqar oħra xi tjubija, ħlewwa u benna. Miblugħ ħares lejn is-sema jgħanni vrus t'għasfur għannej kemm hi bnina r-rummiena kemm hu ibnen il-Mulej!
IL-ĦARIFA FIL-POEŻIJA –It-Tieni Parti: