Fi Praga għandna niddiskutu l-mewt waqt konferenza internazzjonali; ir-rabta antika tal-arti mal-mewt, speċifikament il-mużika u l-mewt. Il-gost tal-akkademja dan, li taqbad l-aktar affarijiet lugubriji li tista' timmaġina u tagħmilhom interessanti, jew aħjar turi kemm huma interessanti. Il-mewt. Il-bieraħ wasalt l-ajruport xil-erbgħa u nofs ta' filgħodu. Ma kienx hemm wisq nies imma mal-ħin bdew jiżdiedu. Ftit larinġ magħsur u bdejt nara l-aħbarijiet. Is-suġġett prinċipali kien dak li issa ilu jkun għal dawn l-aħħar ġimgħat. Allura waqaft. Ridt inżomm f'moħħi li sejjer Praga, dik il-belt li żort l-ewwel darba tlieta u għoxrin sena ilu u billi saħħti kienet tħallini, u billi dakinhar kont hemm b'vaganza, f'ġimgħa kont ħrattha. Kont bqajt sejjer hemm minn Salzburg fejn, b'kumbinazzjoni, kont mort ukoll għal konferenza, anzi kienet l-ewwel konferenza ta' ħajti. Fuq l-ajruplan poġġejt wara nett u rnexxieli norqod ukoll. Temp perfett: xemxi u kiesaħ. Se niddiskutu l-mewt u mbagħad minn hawn għal Londra biex naqra waqt il-fiera tal-ktieb. Londra belt kbira u fiera kbira b'ħafna u ħafna nies jiffullaw fuq xulxin. Inċidentalment, niftakar li xi mkien qrajt li f'Leipzig il-fiera tħassret. Mill-ajruport imsemmi għall-president-kittieb Havel sal-lukanda taqbad karozza tal-linja, imbagħad l-underground għal Mustek, hemm tibdel il-linja u terġa' titla fil-wiċċ fl-istazzjoni ta' Namesti Republiky. F'Misraħ ir-Repubblika nieħu nifs qawwi. Dejjem hekk nagħmel kif niżbokka mill-underground. Ix-xemx, u kollox qed jiddi. Donnu li anki l-uċuħ tan-nies qed jiddu. Hawnhekk tilqgħek ir-riħa ta' zokkor jinxtewa tat-Trdelnik, speċjalità li ċ-Ċeki jgħidu li hi tagħhom, is-Slovakki jgħidu li hi tagħhom u r-Rumeni jgħidu l-istess. Dik hi l-Ewropa ċentrali, kulħadd iħallatu jaqsam. Praga l-belt maġika, dik il-belt li meta ltqajt magħha l-ewwel darba ntbaħt li m'hawnx isbaħ minnha. Qisha l-ewwel maħbuba Praga, tant memorji ta' żminijiet oħra. Praga u l-Boemja kollha kemm hi. Il-mobile isejjaħli biex naqra email li għadha kemm daħlet: Reed Exhibitions has today announced that The London Book Fair 2020, scheduled to take place at Olympia, London, from 10 to 12 March will be cancelled following the escalation of COVID-19 Coronavirus in Europe. Hawn il-mewt fl-Ewropa. U anki jekk uħud minna qed nagħżlu li neħduha biċ-ċajt jew b'diffidenza, qiegħda hawn. U ħafna bdew jibżgħu issa. Qed jgħidulna naħslu jdejna; qed jgħidulna ma mmorrux fejn hemm wisq nies; qed jgħidulna noqogħdu attenti (kif eżattament ħadd ma jaf); qed jgħidulna li l-viru qed jaggrava. U dan wara li sa ftit tal-jiem ilu kienu qegħdin iħeġġuna biex ma nħallux il-media ġġenninna; biex ma nesaġerawx; ma nallarmawx irwieħna mix-xejn; li l-isterija hija agħar mill-viru nnifsu. S'issa Praga skopriet ħames każi ta' nies bil-viru. Fi Praga wkoll jaf hawn il-mewt, mhux biss fis-sala tal-konferenza, imma ... ħadd ma jaf fejn. Qisna dik it-tifla b'għajnejha mgħammdin tisma' 'l sħabha jkantawlha li ġejja l-mewt għaliha u tistenna d-daqqa mortali fuq daharha u ma tafx meta se tasal, mil-liema naħa, mingħand min. Kull wieħed u waħda minn dawk ta' madwarha jaf se jagħtihielha imma ma tafx min minnhom. Ironika din il-konnessjoni mal-mewt, meta tħares madwarek u tara tant ġmiel: ix-xmara, il-kastell, il-pjazez li jafu jirrakkuntawlek elf storja, il-maħbubin jiġbdu r-ritratti u l-istessi fuq il-pont, it-tragetti tilgħin u niżlin, il-kunċerti fis-swali, u fuq kollox ix-xemx u s-sema blu skur kif konna npinġu fil-klassi tan-nuna. Gustav von Aschenbachjasal fil-belt bid-dgħajsa. Seta' qabad il-ferrovija imma x'sens hemm li tasal fil-belt tal-ilma bil-ferrovija minflok bil-gondola? Imnikket Gustav, imnikket u solitarju. Ma kien jgħaddilu qatt minn moħħu li fil-belt kien se jsib il-ġmiel inkarnat. U l-imħabba, dak it-tip li eżalta Platun. Wisq inqas ma kien jgħaddilu minn moħħu li fil-belt kien se jsib ukoll il-kolera. U l-mewt. Wrapped in his coat, a book in his lap, the traveler rested and time seemed to fly. The rain had ceased; the linen roof was removed. The horizon was complete. Beneath the broad cupola of the sky the enormous disc of the barren sea extended all around; but in that empty, measureless space our sense of time also suffers, and we daze in the disorienting shapelessness. Strange and shade-like creatures, the senescent dandy, the goat-bearded man from below decks, traipsed with vague gestures and confused dream- words through the mind of the reclining artist, and eventually he fell asleep. Ironika tassew ir-rabta tal-ġmiel u l-imħabba mal-mewt. Il-letteratura tatna żewġ kapulavuri fis-seklu li għadda li t-tnejn rabtu l-ġmiel u l-imħabba mal-mewt (u mal-kolera): l-istorja ta' Aschenbach mitluf f'Venezja u wara Tadzio l-ġuvnott li qatt ma kien ra bħalu, u l-istorja ta' Florentino Ariza u Fermina Daza, f'relazzjoni interrotta għal ħafna snin u riskoperta fix-xjuħija. Intant, illum ukoll hawn sema blu skur jistiednek toħroġ barra u tintilef fil-belt. Għada jaf ikun imsaħħab.
ARA ĠEJJA L-MEWT GĦALIK