Żmien l-Ordni Matul is-snin kollha li l-Ordni ta' San Ġwann dam f'Malta, waħda mill-akbar preokupazzjonijiet tal-Gran Mastri kienet id-difiża tal-gżejjer. Wara l-Assedju l-Kbir, mhux biss inbniet il-Belt Valletta bħala belt-fortizza, iżda nbnew ukoll bosta swar lil hinn mill-Belt, kif ukoll kwantitajiet ta' torrijiet mal-kosta. L-aktar li kien isir dan ix-xogħol kien meta kien ikun hemm xi ħjiel illi s-Sultan Ottoman kien ser jibgħat xi spedizzjoni lejn Malta, l-aktar biex ipattiha lill-Ordni li ta' spiss kien jagħmel attakki fuq ix-xwieni u artijiet tal-Imperu Ottoman. Donnu kull Gran Mastru kien jippreferi jibda' proġett ġdid minflok ikompli fejn ħalla l-Gran Mastru ta' qablu. Wieħed mill-Gran Mastri li hu assoċjat ma' bosta fortifikazzjonijiet, kemm dawk tal-kosta kif ukoll fuq in-naħa l-oħra tal-Port il-Kbir, hu Lascaris de Castellar (1638 – 1557). Appena elett, dan mill-ewwel iddeċida li jikkrea sistema ta' difiża madwar l-ibliet fuq ix-xaqliba l-oħra tal-Port il-Kbir, biex dawn ikunu ddiffenduti sew jekk l-għadu jfettilu jippostja l-kanuni fuq l-għoljiet tal-madwar. Fis-sena 1638, issejjaħ l-inġinier militari magħruf, Vincenzo Maculano da Fiorenzuola, Dumnikan ta' bosta karigi, fosthom, inkwiżitur f'Ruma, u kardinal, biex dan jagħti l-pariri tiegħu u jfassal disinn għas-swar li setgħu jipproteġu t-tlett ibliet, tal-Birgu, Bormla u l-Isla. Dawn kellhom jibdew min-naħa ta' Santa Margerita, qrib sew tal-Birgu, u jispiċċaw in-naħa tal- Isla u Bormla fuq il-bastjun ta' San Pawl (J.M. Wismayer jg]idu ta' San Frangisk ta' Pawla), tul ta' żewġ kilometri. Is-swar kellhom ikunu mhux biss ta' ċertu ħxuna, iżda kienu wkoll mgħejjuna minn bastjuni ppuntati u ħerġin 'il barra kull ċerta distanza, bl-iskop li dawn jintużaw jekk l-għadu jersaq viċin is-swar, għax minn fuqhom is-suldati tal-Ordni setgħu jisparaw fuq l-għadu mis-sur tal-ġenb. Inħolqu fondi biex isostnu l-ispejjeż kbar. Biss dawn mhux dejjem kienu disponibbli, u x-xogħol kien jieqaf kemm-il darba minħabba f'hekk. Biex ipatti għal dan, il-Gran Mastru Lascaris stampa kwantità kbira ta' muniti tar-ram – daqs 250,000 skud. Meta dawn daħlu fiċ-ċirkolazzjoni, ġabu magħhom inflazzjoni kbira u ġiegħlu li l-muniti tad-deheb u tal-fidda jisparrixxu mill-attività kummerċjali. Jekk trid taqra aktar artikli dwar l-istorja u l-kultura ta' Maltin ikklikkja hawn: https://kliemustorja.com/ Meta miet Lascaris, ix-xogħol fuq is-swar ta' Santa Margarita (magħrufa wkoll bħala ta' Firenzuola) waqaf għal kollox u x-xogħol baqa' ma spiċċa qatt. Tlieta biss mis-sitt bastjuni ppjanati kienu tlestew. Wara Lascaris, leħqu tliet Gran Mastri oħra, li mietu wieħed wara l-ieħor fi ftit żmien, u l-proġett baqa' staġnat. Imbagħad, fl-1663, leħaq il-Gran Mastru Nicolas Cottoner li kellu f'moħħu proġett kbir u ambizzjuż. Dan ried jiddefendi t-Tlett Ibliet, biss mhux fuq il-proġett li beda Lascaris, jiġifieri l-Linja Firenzuola / Santa Margarita. Ried li jibda sistema ġdida ta' difiża li tmur aktar 'il barra mill-ibliet, fejn l-art kienet aktar għolja biex b'hekk l-għadu jinżamm aktar 'il bogħod u ma jkunx jista' jippostja l-kanuni fuq għoljiet ta' madwar il-Port il-Kbir. Fl-1670, dan il-proġett sar urġenti, wara li l-Venezjani tilfu l-gżira ta' Kandja (illum magħrufa bħala Kreta), u l-Gran Mastru Cottoner beża' li t-Torok issa kienu ser jattakkaw lil Malta għax l-Ordni kien għen lill-Venezjani waqt din il-gwerra. B'hekk Cottoner sejjaħ lil-Konti Maurizio Valperga, l-inġinier militari ewlieni tad-Duka ta' Savojja, biex jiddisinjalu dan il-proġett. Dan hekk għamel u l-proġett beda minnufih min-naħa tal-bastjun ta' San Nikola, imsemmi hekk għal isem tal-Gran Mastru Cottoner. Biex jissorvelja dan ix-xogħol u biex jiddekora d-daħliet tas-swar, ix-xogħol tħalla f'idejn l-inġinier residenti tal-Ordni, Mederico Blondel, anki jekk dan ma kien jaqbel xejn mal-proġett ta' Valperga. Dawn is-swar il-ġodda issa kienu jtawlu b'kollox daqs kważi ħames kilometri u xi wħud minnhom kienu daqs 300 metru distanti u 'l barra minn dawk ta' Firenzuola. Is-swar iduru prattikament 180 grad madwar it-Tliet Ibliet. Min-naħa tal-Kalkara, is-swar tal-Kottonera jibdew bid-demi-bastjun ta' San Lawrenz, mwaħħal mas-swar tal-Birgu. Imbagħad hemm: Is-sur, il-bieb u l-bastjun ta' San Salvatur (tal-aħħar inbidel f'fortizza), Is-sur, il-bieb u l-bastjun San Alwiġi, Is-sur, il-bieb u l-bastjun San Ġakbu, Is-sur, il-bieb Notre Dame, (magħruf ukoll Bieb is-Sultan) u l-bastjun, Is-sur tal-Polverista, Il-bastjun, is-sur u l-bieb San Ġwann Tgħuxa, Il-bastjun, is-sur u l-bieb San Pawl, li jagħti lejn Għajn Dwieli (dawn twaqqgħu mill-Ingliżi). Id-demi-bastjun Valperga qiegħed fuq barra ta' Bormla iħares lejn il-Marsa. B'hekk issa kien hemm idefenduti mhux biss, it-Tlett Ibliet, iżda wkoll ħafna art tajba għal-biedja biex f'każ ta' assedju li jieħu fit-tul, ikun hemm spazju biżżejjed fejn il-bhejjem jitħallew jirgħu. Dawn is-swar kienu wkoll jiddefendu dawk l-inħawi 'l fuq mill-Bieb ta' Santa Liena fejn kien jinżel kwantità ta' ilma. Dan kollu kien importanti biex l-abitanti tat-Tlett Ibliet, daqs 40,000 ruħ, setgħu jsostnu lilhom infushom sew għal ċertu tul ta' żmien. Bust tal-Gran Mastru Nicolas Cottoner – Notre Dame Gate Is-sistema l-ġdida issa kienet infilsata bi tmien bastjuni, u bosta bibien, kollha ddekorati b'tinqix fil-ġebla tal-franka fuq stil Barokk. Fost dawn insibu Bieb is-Sultan li nbena fis-sena 1675. Dan kien isservi bħala daħla prinċipali min-naħa ta' Ħaż-Żabbar. Din id-daħla ġiet iddisinjata minn Romano Carapecchia qabel ma ġie Malta. Fuq dan il-bieb hemm il-bust tal-Gran Mastru Nicholas Cottoner, imdawwar bi kwantità kbira ta' armi tat-Torok bħallikieku dawn kienu l-priża maqbuda mingħand l-għadu, u għalhekk kienu jigglorifikaw l-Ordni bħala qawwa superjuri. Il-Kunsill tal-Ordni vvota mat-8,000 skud biex jibda x-xogħol fuq il-Linji tal-Cottoner, magħrufa wkoll bħala l-Valperga Lines. Biss, mas-snin naqsu l-flus Fl-1672, il-Gran Mastru Cottoner ittatanta jimponi taxxa diretta fuq il-proprjetà biex jifdi l-proġett. Din il-proprjetà, bosta minnha kienet tal-Knisja kif ukoll ta' bosta membri individwali tal-kleru, u dawn ipprotestaw bl-ikrah. Mument minnhom, daqs 150 qassis marru jipprotestaw mal-Inkwiżitur, għax billi dan kien ir-rapreżentant tal-Papa f'Malta, talbuh jintervjeni fuq din il-kwistjoni. Finalment, il-Gran Mastru kellu jirtira l-impożizzjoni u minflokk dar għat-taxxa indiretta billi impona s-sisa fuq ċertu ikel u nbid li kien impurtat. Mill-banda l-oħra, dan il-proġett enormi offra mhux biss kenn mill-għadu iżda anki xogħol kontinwu għal għexieren ta' snin lil mijiet ta' Maltin li meta ma kienux jaħdmu fl-għelieqi jew fuq ix-xwieni tal-Ordni kien ikollhom ħafna drabi jittalbu għal-ikel ta' kuljum. Bħal ma kien ġara fil-każ tas-Swar Firenzuola / Santa Margarita, is-Swar ta' Cottoner / ta' Valperga waqfu meta l-Gran Mastru Cottoner miet (1680). Il-fondi issa bdew jintefqu fuq proġetti ġodda, fosthom dak tal-fortizza tar-Ricasoli. Is-swar tal-Cottonera u dawk ta' Firenzuola kienu kultant jerġgħu jibdew u wara ftit jieqfu sakemm fl-aħħar fl-1736, inbniet id-daħla tant sabiħa ta' Santa Liena, magħrufa wkoll bħala La Porta dei due Mortari. Bieb Santa Liena (1736) B'hekk naraw li l-fortifikazzjonijiet tal-Kottonera, jiġifieri dawk ta' Firenzuola u dawk ta' Valperga damu kważi mitt sena biex inbnew. Xorta waħda, baqgħu ma tlestewx sal-aħħar u wisq anqas, qatt ma ntużaw kontra l-għadu, għax dan qatt ma sbarka u attakka it-Tlett Ibliet minn dawk in-naħat. Jekk trid taqra aktar artikli dwar l-istorja u l-kultura tal-Maltin, ikklikkja hawn: https://kliemustorja.com/ Żmien L-Ingliżi Bieb San Ġwann Meta ġew l-Ingliżi f'Malta, l-artillerija tal-gwerra ma tantx kienet tbiddlet wisq minn meta nbew is-swar, u għaldaqstant l-Ingliżi raw li setgħu jużaw is-swar għall-istess skopijiet li bnewhom fi żmien l-Ordni. L-għadu biss kien inbidel. Xorta waħda, is-swar kellhom bosta nuqqasijiet, l-aktar għax ma kinux kompluti minn ċerti naħat. Pereżempju, is-swar ta' Firenzuola, kienu baqgħu ma tlestewx. Intant, uħud mid-daħliet tal-swar ta' Valperga ġew magħluqa u mblukati kemm għax ma kienux jintużaw kif ukoll biex jagħtu aktar sigurtà. Eżempju ta' dan huma l-bibien ta' San Ġakbu fuq il-Lvant tal-Bieb Notre Dame, u dak ta' San Ġwann fuq San Ġwann Tgħuxa, bejn Bormla u l-Fgura (ara r-ritratti). II-Bieb San Ġakbu Verdala Gate L-Ingliżi żiedu aktar mas-swar, biss din id-darba, fejn kien hemm ħitan dojoq dawn ħaffru fihom twieqi, (M. kassamatti, Ing. casements ) biex minnhom is-suldati jisparaw l-azzarini tagħhom mingħajr ma jkunu esposti għall-isparar tal-għadu. Ingliżi ħasbu għal meta l-għadu jkun ġewwa s-swar. teressanti li xi wħud minn dawn it-twieqi ma jħarsux 'il barra mis-swar iżda lejn Bormla, bħalikieku l-Ingliżi beL-art ta' bejn Bieb is-Sultan u s-swar ta' Verdala, magħrufa bħala , Ta' San Klement, kienet rinforzata (1844 -1866) u bdiet isservi wkoll biex fiha jkunu stazzjonati mijiet ta' s-suldati. Fis-sena 1853, inbnew ukoll il-Verdala Barracks għall-istess suldati. Il-kassamatti fuq is-swar ta' żmien l-Ingliżi, qrib Verdala Gate Apparti minn hekk, fl-1824, waqt il-Gwerra għall-Indipendenza Tal-Griegi mit-Turkija, il-Fortizza tas-San Salvatur, kienet inbidlet f'kamp għal madwar 250 priġunier Tork. Fl-Ewwel Gwerra Dinjija l-ambjent ta' San Klement beda jintuża wkoll bħala kamp tal-priġunieri tal-gwerra. Fit-Tieni Gwerra Dinjija, il-Fortizza San Salvatur serviet għal ftit żmien biex ikunu internati fiha l-Maltin ta' simpatija mat-Taljani. Hawn kien ukoll użat bħala fuel depot, imma dan kien intlaqat mill-bombi u l-fortizza tfarket. Xi wħud mis-swar l-oħra, l-Ingliżi waqqgħuhom biex isiru proġġetti kbar. Hekk, pereżempju fis-sena 1871, l-Ingliżi riedu jibnu baċir nru. 3 (Somerset Dock) fuq in-naħa tal-Isla li tħares lejn Kordin. Hawn waqqgħu id-demi-bastjun San Rafel. Fis-sena 1892, biex bnew il-baċir numru 2 (Hamilton Dock ) waqqgħu s-Senglea Bastion u Corradino Bastion. Fl-1903 biex inbnew il-baċiri nru 4 u 5 ta' Ghajn Dwieli u sar aċċess bil-mina ghall-Bormla twaqqgħu aktar swar fosthom il-Kavalier ta San Franġisk ta' Pawla, id-demi bastjun Valperga u l-Bieb ta San Pawl. Minkejja dan ix-xogħol kollu, is-swar tal-Kottonera qatt ma ntużaw kontra l-għadu, la mill-Ordni ta' San Ġwann u lanqas mill-Ingliżi. Ironikament, dawn intużaw mill-għadu kontra l-Maltin stess li bnewhom, għax meta l-Franċiżi kienu assedjati fil-Belt u l-Kottonera (1798-1800) dawn idefendew ruħhom b'dawn is-swar. Il-Franċiżi kienu jisparaw minn fuq dawn is-swar biex jirribattu għal-attakki tal-milizja Maltija li kienet qed tassedjahom mill-kampanja. Mhux talli hekk, talli fi sbieħ il-jum tal-5 ta' Ottubru tall-1798, stakkament qawwi tal-Franċiżi ħareġ minn Bieb Notre Dame biex jidħol u jattakka lil Ħaż-Żabbar. Dakinhar il-Franċiżi qalgħu taptipa kbira. Martin Morana 14 ta' Mejju, 2021. Ħajr: Michael Cassar. Biex tkun taf aktar dwar pubblikazzjonijiet oħra tal-istess awtur, ikklikkja hawn: https://kliemustorja.com/informazzjoni-dwar-pubblikazzjonijiet-ohra-tal-istess-awtur/ A * B * Ċ * C * D * E * F * Ġ * G * GĦ * H * Ħ * I * J * K * L * M * N * O * P * Q * R * S * T * U * V * W * X * Ż * Z * Bibliografija Hoppen Alison, 'Military Priorities and Social Realities in the Early Modern Mediterranean: Malta and its Fortifications', Hospitaller Malta , Ed.