L-Istat Malti jistħajjel li hu wieħed lajk (jew sekulari). Tabilħaqq, hemm diversi provedimenti (sustantivi) fil-liġi li jikkonfermaw li hu hekk. Iżda l-amministrazzjoni governattiva tidher li qiegħda tilgħab mal-prinċipji li jagħmlu lill-Istat Malti wieħed lajk. Firda bejn Knisja u Stat Meta ngħidu 'Stat lajk' ħafna drabi nifhmu, fost affarijiet oħra, li f'Malta u Għawdex effettivament saret is-separazzjoni bejn Stat politiku u Knisja (Kattolika). Fil-prattika dan ifisser bosta affarijiet, fosthom li l-Istat iħaddan il-libertà reliġjuża, li m'għandux reliġjon statali, li ma jagħtix privileġġi jew sussidji statali li xi reliġjon, li jċaħħad li xi reliġjon milli jindaħlu fi ħwejjeġ tal-Istat, li ma jħallix li istituzzjoni governattivi jintużaw minn xi reliġjon, li ma jħallix li xi reliġjon tikkontrolla l-gvern jew teżerċitaw setgħa politika, li jillibera s-sistema legali mill-kontroll reliġjuż, li ma jħallix xi reliġjon taħkem is-sistema edukattiva jew il-kurrikulu edukattiv, li ma jopponix ċittadini li jibdlu r-reliġjon, li jħalli mexxejja politiċi jiksbu s-setgħa irrispettivament mit-twemmin reliġjuż tagħhom, u l-bqija. Ma' dawn hemm ukoll li l-Istat lajk ma jieħux deċiżjonijiet fuq il-bażi ta' xi morali reliġjuża partikulari. Fi kliem ieħor, ma jħalli ebda reliġjon tgħidlu x'inhu tajjeb u ħażin. Fil-Kostituzzjoni ta' Malta hemm imniżżel (Art.2, Para.2) li "l-awtoritajiet tal-Knisja Kattolika Apostolika Rumana għandhom id-dmir u l-jedd li jgħallmu liema prinċipji huma tajbin u liema huma ħżiena". Iżda daqshekk: jgħallmu biss. M'għandhomx jedd jimponu l-fehmiet morali tagħhom fuq l-Istat. Prinċipju morali Rigward moralità, il-prinċipju mħaddan minn Stat lajk (jew klerikali) huwa li ebda awtorità barranija għalih ma tiddettalu l-moralità tiegħu. La l-Knisja Kattolika u la ħadd. L-iskop ta' dan il-prinċipju huwa li, meta jiddeċiedi x'inhu tajjeb jew x'inhu ħażin li jsir, l-Istat iħares l-interessi taċ-ċittadini tiegħu, u mhux ta' xi Knisja jew reliġjon. Il-prinċipju jiggarantixxi li, fi ħwejjeġ ta' moralità, l-Istat ikun ħieles biżżejjed biex iqiegħed liċ-ċittadini kollha tiegħu l-ewwel. Aħna rajna kemm l-Istat Malti jgħożż dan il-prinċipju sagrosant fil-kwestjonijiet li kellna ftit ilu marbuta mad-divorzju u l-unjonijiet 'gay'; u qegħdin narawh ukoll issa f'rabta mal-kwestjoni tal-IVF. Fl-ewwel żewġ każijiet, l-Istat Malti għażel li ma jimxix fuq il-fehmiet morali tal-Knisja Kattolika. Infatti ddeċieda li jilleġisla kontra l-parir morali tagħha. Għax hu Stat lajk. Għax ma jimxix fuq il-fehma morali ta' ħaddieħor għajr dak li jiddettalu l-interess taċ-ċittadini tiegħu. 'Knisja' ġdida Kif għedna, il-prinċipju li semmejna ma jorbotx biss mal-Knisja Kattolika. Jorbot ma' kull moralità barranija għall-Istat Malti. L-Istat Malti għandu jiċħadhom ilkoll, ġejjin minfejn ġejjin. Iżda issa qegħdin naraw li mhuwiex hekk tabilħaqq. Għalkemm infired mill-moralità Kattolika, l-Istat Malti intradab mal-moralità ta' 'Knisja' oħra: dik ta' Brussell. Din saret tgħid lill-Istat Malti (u l-Istat Malti jagħtiha widen) x'inhu tajjeb u x'inhu ħażin. F'dan ir-rigward, il-'Knisja' Brusselljana ħadet post il-Knisja Kattolika. Jiġifieri: erġajna koppi. Din ir-rabta morali tal-Istat Malti mal-'Knisja Brusselljana' l-aktar li qiegħda tidher hija fil-politika barranija tal-Istat. Jiġifieri f'dak il-qasam li l-poplu għandu relazzjoni diretta miegħu l-anqas, u li d-dettalji tiegħu ma jaffettwawhx direttament. Mhux bħal fil-każ tal-poltika interna (bħalma rajna fil-każijiet tad-divorzju u l-'gays'). Jekk tqis l-affarijiet, filwaqt li fil-politika interna l-Istat Malti jaġixxi bħala Stat lajk, jiġifieri mingħajr indħil ta' xi moralità partikulari reliġjuża jew ekkleżjastika, fil-politika barranija tiegħu qiegħed jaġixxi bil-kontra: bħala Stat li l-professjoni morali tiegħu hija dik tal-'Knisja' Brusselljana. Kontradizzjoni morali Kemm fil-każ ta' meta Malta vvutat sabiex l-Unjoni Ewropea tibgħat armi lir-ribelli fis-Sirja (inkluż tal-ISIS u tal-Al Qaeda) u kemm fil-każ (miftiehem bejn il-gvern u l-oppożizzjoni) li Malta uffiċjalmet tissieħeb fi gwerra kontra l-Istat Iżlamiku, barra oħrajn anqas serji u gravi, l-Istat Malti qagħad għal kollox fuq id-dettami morali tal-'Knisja' Brusselljana. Kienet din li ddeċidiet x'inhu tajjeb jew ħażin f'kull każ, kontra r-rekwiżiti tal-moralità ta' Stat lajk. Il-gvern Malti jaf li, filwaqt li fil-qasam intern irid ikun u jidher li l-Istat Malti hu moralment lajk, jaf ukoll—u ben tajjeb—li kważi ħadd miċ-ċittadini tiegħu ma hu se joqmos għax l-istess Stat Malti mhuwiex lajk fil-qasam morali tal-politika barranija (anzi, pjuttost il-magna propagandistika timlilu l-qlugħ bir-riħ). Iżda dan ma jnaqqas xejn mill-kontradizzjoni politika li jinsab fiha jew mill-għilt morali li dan iġib miegħu.
Il-moralità Brusselljana