Il-Mument 29 ta' Ottubru 2017 Malta bhalissa qed tghix inkubu. BIl-qtil ta' Daphne Caruana Galizia, pajjizna qabez kull limitu u ma nistghux nibqghu sejrin hekk. Qed nghixu krizi istituzzjonali, fejn l-istat qed jonqos milli jipprotegina mill-korruzzjoni, mill-vjolenza u mil-kriminalita'. F'pajjizna rega' hawn il-biza'. Biza' mil-bulijiet li qed jaghmlu li jrdu. Biza li jkun hawn iktar karozzi bombi li jisplodu. Biza' li l-hasil tal-flus u l-bejgh tal-passapori jkollhom riperkussjonijiet koroh fuq il-fibra socjali. U hawn insaqsi lili nnifsi: Dwar xiex ghandi nikteb meta pajjizna ikun ghaddej minn din it-tip ta' krizi? Meta nikteb fil-gazzetti u fuq il-media socjali, generalment naghzel temi li jkunu topici u li ghandhom x'jaqsmu mal-politika socjali, l-ambjent, governanza, materji internazzjonali, kultura, ekonomija u temi ohrajn. Fl-artikli nipprova nqajjem mistoqsjiet, nanalizza xi jkun ghaddej, u nevalwa possibilitajiet li jistghu itejbu dak li jkun ghaddej. Gieli s-suggetti ikunu topici – bhal nghidu ahna il-bagit, u gieli jkollhom iktar x'jaqsmu ma' materji li jehtiegu dibattitu fuq medda itwal ta' zmien, bhal nghidu ahna, l-ambjent marittimu u s-socjeta'. Izda meta l-pajjiz ikun ghaddej minn krizijiet, donnu kollox jieqaf. Ikun difficli hafna li tahseb dwar materji li m'humiex konnessi direttament mal-krizi. Meta faqqa' l-iskandlu tal-Panama Papers, hekk kien gara. Ma' kull jum bdew hergin iktar ahbarijiet li bdew juru kif persuni prominenti fil-Gvern Laburista kienu implikat f'dan l-iskandlu. U allura ma kellix ghazla hlief li nikkummenta dwar dan is-suggett. Issa pajjizna esperjenza il-qtil makabru ta' Daphne Caruana Galizia. Dan sar f'kuntest fejn l-istituzzjonijiet ma tawx il-protezzjoni mehtiega. Qisna qeghdin go inkubu. Hafna minna ghadna taht xokk, u ma nistghux nikkoncentraw dwar affarijiet ohra. Irridu l-gustizzja. U l-gustizzja m'hijiex biss li jinstab il-qattiel. B'gustizzja qed nifmhu li l-istituzzjonijiet jerghu igawu l-fiducja mic-cittadini. Qed nifmhu li jinhatru kummisarju tal-pulizija u avukat tal-gvern godda, b'approvazzjoni ta 'zewg terzi tal-parlament. Il-fatt li pajjizna qed jghix dan l-inkubu jfisser li ma nistghux nikkoncentraw fuq kwisjonijiet li normalment jigu diskussi fil-politika: il-prekarjat, il-pensjonijiet, is-sostenibilita', il-kwalita' ta' l-arja, l-immigrazzjoni, ir-riforma elettorali, it-trasport, u elf haga ohra. Dan kollu joffri dilemma kbira lil min bhali jikteb regolarment. Iktar ma nitkbu dwar il-krizi, inqas ma niktbu dwar il-materji l-ohra. U inqas ikun hemm diskussjoni dwarhom. Ghalhekk, l-inkubu li qed nghixu fih qieghed jissofoka n-normalita' demokratika : dik in-normalita' li tinkudi djalogu miftuh, serhan tal-mohh, u fiducja fl-istituzzjonijiet. Il-Mument 22 ta' Ottubru 2017 Il-qtil ta' Daphne Caruana Galizia kien qtil politiku. Dan ghaliex Daphne kienet f'periklu u ma kienx hemm l-iskrutinju mehtieg biex tkun protetta mill-istituzzjonijiet ta' l-istat. Dan l-iskrutinju kien dovut minhabba li Daphne kienet involuta f'kwistjonijiet legali ta' importanza nazzjonali. Daphne kienet fost l-iprem gurnalisti li jinvestigaw il-kollass ta' l-istituzzjonijiet f'pajjizna. Issa li giet assassinata, pajjizna tilef vuci essenzjali ghad-demokrazija. Izda pajjizna ma jistax jibqa jittolera l-kollass ta' l-istituzzjonijiet. Il-Gvern Laburista ta' Joseph Muscat huwa bbazat fuq politika ekonomika li tiddependi mill-bejgh tal-passaporti u minn interessi ekonomici dubjuzi li qed jahtfu setturi bhall-energija, is-sahha u l-kostruzzjoni. Pajjizna gie elenkat f'rapporti internazzjonali bhala centru ta' traffikar tan-nies, u huwa nvolut fl-iskandlu internazzjonali tall-Panama Papers. Il-hasil tal-flus, il-kriminalita' organizzata u l-konnessjonijiet ma Gvernijiet korrotti xejn ma jaghtu gieh lil pajjizna. Fl-istess hin, il-Gvern ta' Joseph Muscat hataf istituzzjonijiet li suppost huma indipendent u melihom b'nies li l-iskop ewlieni taghhom hu li jaqdu l-interessi tal-oligarkja li tmexxi l-Partit Laburista. Sa dan it-tant il-Gvern Laburista addatta politika li tisseduci lil bosta votanti permezz ta' korruzzjoni u pjaciri anke jekk dan ikun ta' dannu socjali jew ambjentali. Il-Gvern jippreferi jara nies jittalbu ghand Ministri milli cittadini edukati li m'ghandhomx bzonn lill-politiku biex jimxu l-quddiem. Ghalhekk, dan hu gvern bla ruh socjali, gvern minghajr legittimita morali, u gvern li jpoggi l-alla tal-flus qabel id-dinjieta' umana. F'dan il-ktieb Snyder iwissi li meta Gvern jibda jahtaf l-istituzzjonijiet dan jista' jwassal ghall-kollas tad-demokrazija. Snyder jinnota li tiranni japprofittaw min-nuqqas ta' 'checks and balances' u ta' procedura, u minn nuqqas ta' etika professjonali. Japprofittaw ukoll minn dik li illum tissejjah 'post-truth', jigifieri minn slogans politici li mhux bilfors jirriflettu l-verita', kif ukoll minn ibbulijar fil-media permezz ta' assassinju tal-karattru u tikketti qarrieqa ta' dawk li qed jopponu l-poter. Snyder jappella biex ma nharsux lejn in-naha l-ohra meta naraw sinjali ta' mibghieda u diskriminazzjoni. Jghid li l-apatija u x-xetticizmu tac-cittadini jistghu isahhu lil dawk fil-poter. Snyder jappella biex kull wiehed u wahda minna nkunu attivi fil-politika. Mhux neccessarjament dik partiggjana, izda anke permezz tas-socjeta' civili, kitba , partecpazzjoni f'attivitajiet, qari dwar grajjiet kurrenti, abbonar f'rivisti u gazzetti ta' kwalita'. L-ahhar u mhux l-inqas, Snyder jappella lill-qarrejja tieghu biex ikunu patriotti u kuraggizi. Patriotti mhux lejn xi oligarkiji jew Prim Ministri li jqimu dittaturi barranin. Izda patriotti lejn l-ideali demokratici tal-pajjiz, permezz ta' imhabba lejn is-socjeta' u l-gid komuni. Ejja nzommu l-memorja ta' Daphne hajja billi ma ncedux ghal dawk li qed jipperikolaw id-demokrazija. Il-Mument 15 ta' Ottubru 2017 Il-Gvern Laburista iddecieda li jizvilppa progett ta' housing socjali ta' 84 appartament fis-Siggiewi. Dan l-izvilupp qed iqajjem bosta mistoqsijiet. Il-mistoqsijiet m'ghandhomx x'jaqsmu ma jekk pajjizna ghandux bzonn housing socjali. Nahseb li kulhadd jaqbel li f'socjeta' solidali dawk l-iktar batuti ghandhom jinghataw ghajnuna mill-Gvern sabiex ikollhom post dicenti fejn jghixu. Il-mistoqsijiet li jqajjem il-progrett tas-Siggiewi iktar ghandhom x'jaqmsu mal-metodu li qed juza l-Gvern biex iwettaq il-politika tieghu. Per ezempju, hem thassib li dan l-izvilupp jista' jwassal ghal 'ghetto' f'nofs komunita' ezistenti fis-Siggiewi. Zvilupp ta' dan il-kobor u l-influss ta' numru kbir ta' nies f'temp qasir jista' jkollu numru ta' konsegwenzi. Dawn jinkludu zieda ta' traffiku u kongestjoni, izda jistghu jinkludu wkoll zieda ta' problemi socjali. Jista' jkun hemm qasma u stigma bejn residenti godda u antiki, specjalment meta dawn ta' l-ahhar ma gewx ikkonsultati kif suppost mil-Gvern. Jista' jkun hemm qasmiet ukoll bejn residenti godda, specjalment jekk dawn ma jkunux jafu lil xulxin u f'daqqa wahda jridu jaddattaw ghal sitwazzjonijiet godda. Ghalhekk, wiehed isaqsi jekk il-Gvern ikkunsidrax li jizviluppa progetti izghar u alternattivi, li jferrxu lil dawk intitolati ghal dan id-dritt madwar il-pajjiz kollu. Dan jista' jiffacilita' il-processi ta' integrazzjoni u l-impatti fuq residenti ezistenti. Wiehed isaqsi ukoll jekk il-gvern ghamilx studju ta' impatt socjali. Dan it-tip ta' studju jista' jipprovdi evidenza importanti hafna ghal politika iktar sostenibbli. Dan l-istudju ikun jista jivverifika l-impatt ta' l-izvilupp fuq resident ezistenti u prospettivi. Ikun jista' jistabilixxi profil tal-komunita, jipprovdi djalogu mar-residenti u jevalwa l-impatti ta' progetti simili ohrajn. Studju ta' impatt socjali ikun jista' ukoll jivverifika alternattivi ghal dan l-izvilupp, impatti varji, u mizuri li jtaffu ghall-izvilupp prospettiv. Sabiex studju ta' impatt socjali ikun validu u serju, jehtieg li jsir minn esperti bhal socjologi, ekonomisti u antropologi. Importanti li juza metodi varji sabiex jjgbor u janalizza l-evidenza migbura. F'dan ir-rigward hemm numru ta' mistoqsijiet ohra li tajjeb wiehed isaqsi : Il-Gvern ikkunsidra l-impatt ta' dan l-izvilupp f'staguni differenti ? Per ezempju ta importanza lis-sena skolastika ? Il-Gvern ikkunsidra l-impatt fuq residenti minn toroq differenti fil-vicin tal-progett ? Sar xi forma ta' kuntatt maghhom? Il-Gvern ikkunsidra l-impatt ta' zvilupp iehor li qed isir fil-lokalita? Min huma l-esperti li uza il-Gvern sabiex jippjana u jwettaq dan il-progett ? Gew stabiliti indikaturi socjali sabiex il-Gvern jevalwa l-impatti tal-progett ? Il-Gvern ikkunsidra l-impatt ekonomiku fuq residenzi u negozji fil-madwar ? Il-Gvern ikkunsidra l-impatt fuq l-immanigjar ta' l-iskart, fuq il-parkegg u fuq is-sahha tar-residenti ? Il-Gvern ser jikkumpensa lir-residenti tal-madwar jekk isir dan l-izvilupp? Il-Gvern jeskludi ghal kollox li jikkunsidra alternattivi izghar u iktar imferxin ghal dan il-progett massiv ? X'konttibut ser jaghti lill-lokalita' dan l-izvilupp? U x'qed jaghmel il-Gvern biex jiddjaloga b'mod genwin ma dawk affetwati minnu? Nawgura li l-Kunsill Lokali tas-Siggiewi li qieghed jaghmel hiltu biex jiddefendi l-kwalita' tal-hajja tar-residenti tas-Siggiewi. Il-Mument 8 ta' Ottubru 2017 Hemm bosta ragunijiet li jistghu jispjegaw ir-rebha tal-Partit Laburista fl-ahhar elezzjoni generali. Wiehed jista' jsemmi s-sitwazzjoni ekonomika, il-karizma ta' Joseph Muscat, kif ukoll politika li laqghet it-talbiet ta' bosta gruppi socjali. Wiehed jista' jghid ukoll li ghal numru mdaqqas ta' votanti, il-korruzzjoni m'hijiex l-iktar kwistjoni importanti, sa kemm il-hajja ta' kuljum taghhom tibqa' ghaddejja. Hemm ukoll ragunijiet assocjati ma' l-istrategija tal-Partit Nazzjonalista. Jista' jkun li l-emfasi fuq il-korruzzjoni, u specjalment fuq il-kwistjoni egrant, poggiet fil-genb kwistjonijiet ohra li jolqtu direttament votanti differenti. Izda wara kulhadd huwa gharef, u jien l-ewwel wiehed li naqbel li l-Partit Nazzjonalista kellu jaghmel emfasi fuq il-fatt li pajjizna ghandu l-iktar gvern korrot fl-istorja politika tieghu. Nemmen li l-Partit ghandu jibqa jiggieled il-korruzzjoni waqt li fl-istess hin jemfasizza kwistjonijiet ohrajn u jkun iktar vicin in-nies, per ezempju permezz ta' politika lokalizzata. Il-korruzzjoni tal-Gvern Laburista m'ghandiex x'taqsam biss mal-fatt li Konrad Mizzi u Keith Schembri huma involuti fl-iskandlu globali ta' korruzzjoni tal-Panama Papers. L-anqas m'ghandu x'jaqsam biss ma' kwistjonijiet bhall-Kafe' Premier, Gaffarena jew decizzjonijiet tal-Gvern li qed jirregalaw il-flus lill-Partit Laburista. Il-korruzzjoni hija sintomu ta' Gvern li jpoggi l-allat tal-flus u l-konvenjenza l-ewwel u qabel kollox, fejn kollox hu ghal bejgh. Jidher li t-tajjeb u l-hazin qed jigu relativizzati skont il-konvenjenza politika. Il-kuncett ta' cittadini informati li ghandhom drittijiet u dmirijiet qed jigi mwarrab favur kuncett fejn kollox hu permissibli sakemm jaqbel lill-Gvern Laburista. Hawnhekk tajjeb li nsaqsu mistoqsijiet essenzjali ghal politika f'pajjizna llum. Fejn ghandna naqtghu linja bejn it-tajjeb u l-hazin? Il-liberta' ta' l-individwi ghandha tkun assoluta, jew ghandha tintizen mal-liberta' ta' individwi ohra? Ahna sempliciment konsumaturi li rridu kollox fl-immedjat, jew cittadini b'responsabilitajiet lejn haddiehor ? Nemmen li l-Gvern Laburista qieghed juza strategija ta' seduzzjoni politika li permezz taghha jwieghed certi libertajiet minghajr ma jqis il-kuntest kollu. Kemm il-darba qieghed ibaxxi standards etici, socjali u ambjentali u jappella ghall-egoizmu qabel il-gid komuni. Per ezempju, dan il-Gvern qieghed jiffavorixxi l-kummercjalizazzjoni tal-gid komuni. Qed johorgu permessi ta' mwejjed u siggijiet fuq art pubblika minghajr ma jikkonsidra kwistjonijiet bhas-sigurta', l-access u l-parkegg. Qieghed johrog permessi fuq art ODZ li qed inaqqru il-pajsagg Malti. Qed ikun kajman hafna fuq kwistjonijiet bhall-immanigjar ta' l-iskart u ta' l-ilma. Il-Gvern Laburista qieghed ukoll jipproponi diskors li jikkummercjalizza il-gisem uman. Fil-media Laburista donnha qed tinbiegh l-idea li tajjeb ikun hemm suq liberalizzat tal-prostituzzjoni. Dan fl-istess hin li pajjizna diga qieghed jissemma min agenziji internazzjonali li huwa centru ta' traffikar tan-nies. Bil-'feminizmu' kollu tieghu, dan il-gvern qed jaghlaq ghajnejh ghal dan. Ikun ahjar li pajjizna jadotta politika li xxekkel - u mhux li tinkoragixxi - il-prostituzzjoni. Politika ohra, bhal dik tas-surrogacy, qed tigi mlahhma biss fuq diskors li mhux neccessarjament qed taghti kas id-drittijiet tat-tfal u kwistjonijiet etici. Huwa tajjeb li l-guf tal-mara jinkera ghal haddiehor? Fl-opinjoni tieghi, le. Tajjeb niftakru wkoll li l-Gvern Laburista qieghed ibiegh ic-cittadinanza Maltija, u dan b'mod xejn trasparenti. Ma nafux x'qed isir mil-flus, izda hemm suspett qawwi li hemm min qed jigwadanja gmielu minnhom filwaqt li l-Gvern kiseb mezz xejn nadif biex jisseduci votanti. Din l-industrija qieghda wkoll tikkontribwixxi biex joghlew il-kirjiet tal-propjeta' f'pajjizna. Il-mentalita' kummercjalista tal-Gvern Laburista hija bbazata fuq politika ekonomika li ma tharisx fit-tul. Qeghdin inkunu dipendenti wisq fuq setturi bhall-kostruzzjoni minghajr ma nharsu lejn alternattivi iktar sostenibbli. Ekonomija diversifikata taghti importantza lill-kostruzzjoni, izda tara ukoll li tohloq setturi godda f'dinja iktar kompettitiva. It-tip ta' liberta' li qed jippremja l-gvern Laburista hi ukoll wahda fejn bosta jaghmlu dak li jridu, anke jekk dan ikun ta' dannu ghal haddiehor. L-enfurzar huwa fjakk f'oqsma varji, u s-suspett tieghi hu li kemm il-darba jkun hemm indhil politiku biex dan ma jsirx. L-importanti ghall-Gvern Laburista hu li jikseb il-vot ta' dawk li jkunu inghataw pjacir anke jekk dan hu ta' dannu socjali jew ambjentali. Il-Gvern jippreferi jara nies jittalbu ghand Ministri milli cittadini edukati li m'ghandhomx bzonn lill-politiku biex jimxu l-quddiem. Ghal kuntrarju ta' dan kollu, il-Partit Nazzjonalista ghandu joffri alternattiva cara Ghandu jkun vicin il-problemi u l-aspirazzjonijiet tac-cittadini. Izda minflok ma jipproponi politika ta' Gvern kbir u prezenza partiggjana kullimkien, ghandu jipproponi politika ta' socjeta' kbira u Gvern zghir. Socjeta' b'ruh socjali fejn l-individwu jkollu l-ghodda u l-edukazzjoni li javvanza l-quddiem u jgawdi kwalita' ta' hajja tajba. Liberta' f'socjeta', u mhux liberta' li xxekkel dik ta' haddiehor.
Are they all wrong? Michael Briguglio Il-kitba waqt inkubu - Michael Briguglio My Activism Daphne and Democracy - Michael Briguglio Daphne u t-Tiranijja - Michael Briguglio #DaphneCaruanaGalizia - A message for unity 
 
 Is the budget sustainable? Michael Briguglio 
 
 Il-Housing Socjali fis-Siggiewi: Tajjeb Nistaqsu - Michael Briguglio 
 
 Malta's governance index - Michael Briguglio 
 
 Gvern li jbigh kollox - Michael Briguglio 
 
 The soulless state - Michael Briguglio