Silta minn Diskors ta' Vaclav Havel waqt xandira lill-poplu taċ-Ċekoslovakkja fil-ħatra tiegħu bħala President 1 ta' Jannar 1990 (Tradott għall-Maltin minn Dun Hector Scerri) Aħna ngħixu f'ambjent morali kontaminat. Aħna mradna moralment għaliex drajna nitkellmu b'manjiera differenti mill-mod kif konna naħsbu. Drajna ma nemmnu f'xejn, drajna ninjuraw lil xulxin, drajna nagħtu każ tagħna nfusna biss. Kunċetti bħall-imħabba, il-ħbiberija, il-kompassjoni, l-umilta' u l-maħfra tilfu l-profondita' tagħhom u d-dimensjonijiet tagħhom, u għal ħafna minna kienu jew saru jirrapreżentaw biss stramberiji psikoloġiċi, jew kienu jixbħu tislimiet antiki li tlifna. Kienu saru xi ftit ridikoli fi żmien tal-kompjuters u tal-vetturi spazjali. Ftit biss minna kienu kapaċi jgħajtu b'vuċi għolja li l-ħakkiema ta' dak iż-żmien ma kellhomx ikunu ta' setgħa bla tarf, u li rziezet speċjali li kienu jipproduċu ikel ekoloġikament pur u tal-aqwa kwalita' għalihom biss kellhom jibagħtu minnu lill-iskejjel, djar tat-tfal u sptarijiet, kemm-il darba l-agrikultura tagħna ma kenitx kapaċi tagħtihom lil kulħadd. Ir-reġim ta' qabel – armat b'ideoloġija arroganti u intolleranti – ċekken il-bniedem għal forza ta' produzzjoni u n-natura għal għodda ta' produzzjoni. B'dan il-mod hija attakkat kemm ir-relazzjoni bejn il-bniedem u n-natura, kif ukoll dak li hemm fil-qalba tagħhom. L-ideoloġija ċċekken bnedmin imżejna b'tant doni u awtonomi li kienu kapaċi jaħdmu b'sengħa kbira f'pajjiżhom u tagħmel minnhom skorfini u boltijiet ta' magna mostrożament kbira, kollha ħsejjes u tinten, u li t-tifsira tagħha ma kienet ċara għal ħadd. Din il-magna ma setgħet tagħmel xejn jekk mhux li bil-mod il-nod u inevitabilment, teqred kemm lilha nfisha kif ukoll l-iskorfini u l-boltijiet kollha tagħha. Meta nitkellem dwar ambjent morali kontaminat, m'inix nitkellem biss dwar "sinjuri" li jieklu ħxejjex organiċi, u li ma jħarsux minn tieqa ta' ajruplan. Qed nitkellem dwarna lkoll. Konna lkoll drajna s-sistema totalitarja, u aċċettajnieha bħala stat ta' fatt li ma setax jinbidel, u għalhekk għenna biex nipperpetwawha. Fi kliem ieħor, aħna lkoll konna – għalkemm, naturalment, mhux kulħadd bl-istess mod – responsabbli għall-operat tal-magna totalitarja; ħadd minna ma huwa biss il-vittma tagħha; konna lkoll kompliċi fiha ( Għalfejn qiegħed ngħid dan? Ma jagħmel l-ebda sens li nifhmu l-wirt ikrah tal-aħħar erbgħin sena bħala xi ħaġa barra minna, bħala xi ħaġa li qarib imbiegħed tagħna ħallielna fit-testment tiegħu. Għall-kuntrarju, għandna nilqgħu dan il-wirt bħala dnub li aħna kkommettejna kontra tagħna stess. Jekk naċċettawh b'dan il-mod, nibdew nifhmu li jiddependi minna lkoll, u jiddependi biss minna li nagħmlu xi ħaġa dwaru. M'għandniex inwaħħlu għal kollox fil-mexxejja ta' qabel, mhux biss għax ma jkunx minnu, imma wkoll għax jista' jiġri li nonqsu mid-dmir li kull wieħed minna qed jaffaċċja llum, jiġifieri l-obbligu li għandna li naġixxu b'mod independenti, b'liberta', skont ir-raġuni u malajr. Ejjew ma niżbaljawx: l-aħjar gvern fid-dinja, l-aħjar Parlament u l-aħjar President, jiksbu biss ftit waħedhom. U jkun żball li nistennew minnhom biss rimedju ġenerali. Il-liberta' u d-demokrazija jinkludu il-parteċipazzjoni, u għalhekk, ir-responsabilta' tagħna lkoll. ... Jekk nagħmlu dan, it-tama terġa' titwieled fi qlubna. ... Biex nagħlaq, irrid ngħid li rrid inkun President li jitkellem anqas u jaħdem aktar. Li nkun President li ma jħarisx biss mit-tieqa tal-ajruplan, imma li, qabel kollox, ikun preżenti fost ħutu ċ-ċittadini u jismagħhom sewwa. Għandkom mnejn tistaqsu x'tip ta' repubblika qed noħlom dwarha. Ħalluni nwieġeb: jien noħlom repubblika independenti, ħielsa u demokratika, repubblika ekonomikament 'il quddiem u fl-istess ħin soċjalment ġusta, fi ftit kliem, repubblika umana li taqdi l-individwu, u li għalhekk tittama li l-individwu jaqdi lilha wkoll. Noħlom repubblika ta' persuni bilanċjati, għax jekk mhux hekk ikun impossibli li ssolvi l-problemi tagħna, umani, ekonomiċi, ekoloġiċi jew politiċi. L-aktar wieħed distint fost il-predeċessuri tiegħi kien beda l-ewwel diskors tiegħu b'silta mill-edukatur kbir Ċek, Comenius. Ippermettuli li nagħlaq dan l-ewwel diskors tiegħi permezz ta' parafrażi ta' kliemu: Poplu, il-Gvern tagħkom reġa' lura għandkom!
Ambjent morali kontaminat.