Ċ Ġ GĦ Ħ Ż L-Imnarja fi Żmien l-Ordni ta' San Ġwann Il-festa ddedikata lil martirju ta' San Pietru u San Pawl hi waħda mill-eqdem festi li nafu bihom f'Malta. Din il-festa tradizzjonali ilha tiġi ċċelebrata fid-29 ta' Ġunju fil-Katidral tal-Imdina u fir-raħal tan-Nadur, Għawdex, u fl-istess ħin hi wkoll meqjusa bħala festa ta' statura nazzjonali. Skont l-istudjużi tal-istorja, din il-festa kienet diġà ċċelebrata fil-bidju tas-seklu sittax, possibilment qabel ma ġew il-Kavallieri f'Malta. Id-devozzjoni lejn iż-żewġ qaddisin kienet diġà timanifesta ruħha fil-bidu tas-seklu ħmistax, jekk mhux qabel ukoll. Dan jidher fix-xogħlijiet artistiċi, kemm fil-ġebel kif ukoll fit-triptiċi u poliptiċi tal-epoka. L-isem tal-festa 'l-Imnarja' ġej mill-Latin , (M. mixegħla). Dan jurina kif fl-antik wieħed mill-aqwa modi kif kienet tkun iċċelebrata l-festa kien billi jinxtelu kwantitajiet kbar ta' fjakkoli, imsiebaħ taż-żejt jew ħġejjeġ biex jallegraw u jqajmu l-atmosfera. Intant din ma kinetx l-unika festa fejn din l-illuminazzjoni kienet isseħħ. Tant hu hekk illi fl-Imdina biss biss, kien hemm il-festa tal-Karmnu kif ukoll il-festa ta' Santa Marija li kienu jagħtu l-lok biex isir l-istess. Kuntrarju għal-lum, fl-Imnarja tal-imgħoddi, il-festa liturġika u solenni kienet ittratta b'importanza kbira u b'mod mill-aktar dinjituż. Eluf kbar ta' Maltin kienu jattendu għal din il-festa, bħallikieku xi pelegrinaġġ. Bosta kienu jieħdu l-ikel magħhom għax il-vjaġġ kien twil; għal dawk li kienu jiġu mill-bogħod, dawn kien anki jġibu l-magħhom biex jorqdu il-lejl barra l-Imdina u b'hekk ikunu jistgħu jattendu għall-funzjonijiet reliġjużi tal-jum tal-festa. Naturalment, mal-obbligu reliġjuż kien jidħol dejjem l-element ta' pjaċir bl-ispettaklu tad-dwal tal-fjakkoli jew imsiebaħ ta' fuq il-Katidral. Tant kienu jipparteċipaw nies għaliha din il-festa, li f'dik il-ġurnata l-ibliet u l-irħula kienu jkunu diżabitati. Bosta drabi l-Gran Mastru u anki l-Inkwiżitur kienu jkun mistidnin mill-Isqof biex jattendu għal festa imbagħad jieklu u jistriħu għandu. Mhux ta' b'xejn illi d-darbtejn li l-ilsiera Torok ikkomplottaw bir-reqqa' biex jagħmlu rewwixta u jwaqqaw l-Ordni ta' San Ġwann mill-poter, għażlu proprju dan il-jum, darba minnhom fl-1631, u darba' oħra fl-1749. Li l-belt Valletta kienet titbattal minn nisha hi kkonfermata anki fi żmien l-Ingliżi. Fil-ktieb tiegħu, , 1839), Thomas MacGill, jgħid li l-Belt kienet tibdel ir-rwol tagħha mal-Imdina f'dak il-jum għall-kwantità massiċċa ta' nies li kienu jitilgħu għall-festa. Jgħid ukoll li l-Gvernatur Ingliż kien ikun mistieden mill-Isqof ta' Malta biex jattendi bħala l-ospitu tiegħu. F.E. Guignard, Count of Saint Priest, Kavalier Franċiż li għex xi żmien f'Malta, jgħid li l-Maltin kienu jmorru l-Buskett lejliet il-festa biex hemm jixxalaw fost l-għajjat u storbju esaġerat. Jgħid li l-familji kienu jmorru hemm u t-tfajliet u nisa kienu jilbsu l-aqwa ilbies. L-atmosfera matul dan illejl kienet tkun akkumpanjata mid-daqq tal-vjolini u għal din il-mużika bosta kien jisfnu biex jallegraw rwieħhom. Il-karrettuni u ż-żwiemel li kienu jwasslu dawn in-nies hemm kienu jkunu mżejna bi friegħi tal-pjanti. It-Tiġrijiet Apparti minn hekk, wara nofsinhar tad-29 ta' Ġunju, kienu jsiru t-tiġrijiet tal-bhejjem, dwieb, żwiemel u ħmir, taħt is-Saqqajja, fit-triq li tagħti lejn is-Siġġiewi. Fi żmien l-Ordni, dawn it-tipi ta' tiġrijiet kienu fil-fatt isiru f'bosta festi. Mat-tiġrijiet tal-bhejjem kien ikun hemm tiġrijiet tat-tfal u tal-iskjavi. Dawn it-tiġrijiet kienu jsiru f' Santa Marija, f'San Ġwann, fl-24 ta' Ġunju, u f'Santu r-Rokku. In-nies kienet tmur tistenna għal siegħat sħaħ fix-xemx biex tara dawn it-tlielaq. Interessanti, li l-istoriku Agius de Soldanis, (1712 – 1770), jikkumenta fuq dan hu jgħid li n-nies kienu lesti li jagħmlu dawk is-siegħat twal fix-xemx biex jaraw it-tlielaq, iżda imbagħad waqt xi omelija kienu jkunu bla sabar biex tispiċċa. Dan il-kumment jurina li dak bħal-lum bosta minna jippreferu x-xalar milli mir-riti reliġjużi ta' ġol-knejjes. De Soldanis jgħid ukoll illi meta nies kienet tmur il-Buskett, bosta kienu jixorbu tant inbid li jiskru. Apparti l-mixegħla, l-ispettaklu prinċipali tal-festa kien jikkonsisti minn diversi avvenimenti. L-ewwel ma nsemmu hi l-purċissjoni f'jum il-festa li kienet issir filgħodu u li kienet titlaq mill-Katidral u timxi lejn il-Grotta ta' San Pawl fir-Rabat. In-nies kienu jitpaxxew jaraw l-Isqof u l-monsinjuri għaddejjin proċessjonalment libsin il-paramenti sbieħ tagħhom. Għal din il-purċissjoni kienu jipparteċipaw mal-kapitlu u l-kleru tal-Katidral l-ordnijiet reliġjużi kollha tal-Imdina u r-Rabat, kif ukoll bosta fratellanzi. Din il-purċissjoni wara kienet terġa' tirritorna lejn il-Katidral. Ma kienx ikun hemm wisq tiżjin fit-toroq, biss meta l-purċissjoni kienet toħroġ mill-Imdina fost id-daqq tal-qniepen, kienu jkunu sparati xi tiri bil-maskli. Il-Buskett u l-Wirja Agrarja Fi żmien il-Gvernatur William Reid, bdiet tittella' fil-Buskett wirja agrarja biex tikkonċidi mal-festa. L-ewwel darba li din saret kienet filgħodu tad-29 ta' Ġunju tal-1854 fil-Buskett. Ċert li s-Soċjetà Agrarja kienet approfitat ruħha minn din l-okkażjoni billi eluf ta' Maltin kienu jitilgħu lejn ir-Rabat u bosta kienu jmorru jfittxu d-dell tas-siġar fil-Buskett. Jidher għalhekk li f'dak iż-żmien it-trasport bil-kaless, karettuni u fuq dahar xi bhima, kemm privat kif ukoll pubbliku kien frekwenti. Hekk kif jispiċċaw il-funzjonijiet reliġjużi, wieħed seta' jqatta' n-nofs ta' nhar ta' filgħodu fil-Buskett u jammira l-annimali u l-prodotti tal-bidja waqt li jitrejjaq, sakemm jibdew it-tiġrijiet wara nofs inhar. Imbagħad fis-sena 1866 il-wirja bdiet anki tiftaħ fit-28 ta' Ġunju u tkompli sal-għada filgħodu. Din il-wirja saret bl-iskop li l-bdiewa jippreżentaw u jkunu kburin mill-prodotti tagħhom. Biż-żmien daħal l-element kompetittiv u l-premjijiet u l-wirja kibret sew. Intant, in-nies issa bdew jintasbu fil-Buskett, anki biex jieklu l-ikla ta' lejliet il-festa fost id-daqq tal-kitarri u l-kant tal-għana. V. Busuttil fil-kitba tiegħu 'Holiday Customs in Malta', jikkumenta kemm kienu jiddandnu n-nisa, u kemm kienu jmorru karozzini mimlijin sa ruħ ommhom lejn il-Buskett. Fit-triq xi wħud kienu jissuttaw bit-tuffieħ lil min ikun għaddej. Fis-seklu għoxrin Bjagju Galea jagħti diskrizzjonijiet fit-tul ta' dak li kien isir matul u lejliet l-Imnarja ta' qabel it-Tieni Gwerra. Hu jinota kemm id-devozzjoni u d-divertiment kienu jmorru flimkien. Il-paljijiet tat-tiġriji kienu jiddaħħlu fil-katidral lejliet il-festa waqt il-kant tal-għasar u l-Magnificat u jibqgħu hemm sal-għada. Illum il-festa tal-Imnarja naqset ħafna mill-importanza tagħha. Fl-Imdina, ftit li xejn isiru festeġġjamenti kif imdorrijin naraw fil-festi tal-qaddis patrun. Jibqa l-element ta' ikel u festeġġjament fil-Buskett kif ukoll aspettativa għal min hu interessat fit-tiġriijiet tal-bhejjem. Għalkemm dan li għedt ma jgħoddx għan-Nadur, Għawdex, fejn din il-festa hi ċċelebrata bħall-festi oħrajn tradizzjonali tal-irħula. Intant, Agius de Soldanis jgħid li fi żmienu n-Nadur kienu jsiru wkoll it-tiġrijiet tal-bhejjem u dawn fil-fatt għadhom isiru sal-lum. Illum, għal bosta, l-Imnarja hi jum pubbliku bħall-oħrajn u xejn aktar. Fuq in-naħa tal-funzjonijiet reliġjużi din hi festa solenni u silenzjuża fejn il-purċissjoni mmexxija mill-Isqof issir mingħajr tant pompożità żejda . Jum l-Imnarja 2019 Biblijografija Carabott Rosabelle (editriċi), DAMMA Tal-Kliem Kartaginis mscerred fel Fom tal Maltin u Għaucin. Diversi Istituzzjonijiet ingħaqdu biex dan il-ktieb kien ippubblikat. Mitbugħ Firenze, 2016. Cassar Carmel, . Pubblikazzjoni Indipendenza, 2000. Galea Bjagju, L-Imdina Ta' Tfuliti https://kliemustorja.com/a
L-IMNARJA matul iż-Żminijiet