Minn L- Imżebbel . . . il- pulċinell ta' Ġeżebel . . . Student li qed jattendi l- kors ta' traduzzjoni fl- Università ta' Malta m' ilux talabni nwieġeb dawn il- mistoqsijiet dwar dan il- qasam . Napprezza ħafna naqra r- reazzjonijiet tagħkom dwar il- fehmiet tiegħi f' dan ir- rigward . X' inhi l- akbar diffikultà li jħabbat wiċċu magħha t- traduttur Malti ? Jiddependi liema qasam ta' traduzzjoni wieħed jikkunsidra . Fil- każ tat- traduzzjoni teknika – li ssibha l- iżjed fix- xogħol konness ma' l- istituzzjonijiet ta' l- Unjoni Ewropea – jidhirli li l- ikbar diffikultà hi n- nuqqas ta' impjegati . Dan qed kull ma jmur iżid il- volum tax- xogħol tat- tradutturi . Hemm diversi fatturi li jaħtu għal dan . Skond xi wħud , l- ikbar wieħed minn dawn huwa n- nuqqas ta' kompetenza lingwistika . Jekk hu hekk , wieħed jittama li l- korsijiet Universitarji u oħrajn privati li qegħdin isiru bħalissa jirrimedjaw is- sitwazzjoni . Fl- oqsma l- oħrajn hemm iżjed diffikultajiet , imma dan niġu għalih iżjed tard . Xi żvantaġġi għandu t- traduttur Malti kkumparat ma' tradutturi f' lingwi oħra ? L- ikbar żvantaġġ li ninnota hawnhekk huwa l- fatt li iżjed ma tkun pajjiż żgħir inqas se jkollok numru ta' staff . Aħna l- Maltin , li aħna fost l- iżgħar fl- UE , għandna inqas tradutturi mill- biċċa l- kbira tal- pajjiżi l- oħra . Madanakollu , anke meta wieħed iqis li għad hemm ċerti derogi , il- volum tax- xogħol m' huwiex wisq inqas mill- bqija ta' l- unitajiet l- oħra . Terġa' , il- postijiet allokati lilna għadhom ma ntelwx kollha kemm huma , ( u mhux lakemm timlihom lanqas ) , u dan ikompli jikkomplika s- sitwazzjoni . Żvantaġġ ieħor li ninnota ħafna hu li f' dan ix- xogħol it- traduttur jibqa' dejjem anonimu ; tittraduċi mat- tmien paġni kuljum u ma jaf bik ħadd . F' oqsma ta' traduzzjoni oħrajn , bħal dik letterarja , ismek forsi jirnexxilu jasal għand xi erba' minn nies , iżda kollox ma' kollox , sfortunatament m' hemmx xi għalqa . Xi strateġiji jħaddan it- traduttur Malti f' każ ta' terminoloġija li għad m' hemmx ekwivalenti tagħha fil- Malti ? Ladarba l- ilsien Malti , illum iżjed minn qatt qabel , jeħtieġlu jespandi l- lessiku u l- idjoma tiegħu biex jesprimi kunċetti tekniċi ġodda , it- traduttur Malti għandu l- isfida li jwessa' mill- aħjar li jista' l- possibiltajiet tal- lingwa . Qabelxejn jiddependi mill- qasam . Mill- esperjenza tiegħi nista' ngħid li hemm bosta oqsma fejn fihom jeħtieġ issir konsultazzjoni ma' x' qiegħed jinkiteb f' lingwi oħrajn . Imbagħad , naturalment , it- traduttur irid jadatta t- terminoloġija barranija skond ir- regoli ta' l- ortografija Maltija . Fl- oqsma tax- xjenza u l- kontabilità t- tendenza hi li wieħed jikkonsulta t- Taljan . F' dawk ta' l- informatika spiss jiġu adattati termini mill- Ingliż . Hawnhekk għandna diversi gruppi ta' terminoloġisti li jieħdu ħsieb jiġbru t- terminoloġija . Dawn il- gruppi huma mqassmin skond is- suġġetti : l- oqsma legali , l- oqsma tekniċi , id- drittijiet tal- bniedem , il- finanzi , il- mediċina u x- xjenzi naturali fost oħrajn . Tħoss li t- traduttur Malti huwa mħarreġ tajjeb fil- qasam tiegħu ? F' pajjiżna , kemm it- tradizzjoni u kemm l- industrija tat- traduzzjoni , jgħoddu biss ftit tas- snin . Għaldaqstant , it- taħriġ tekniku f' dis- sengħa għadu fi stadju ta' żvilupp pjuttost bikri . Sa ftit snin ilu kellna sitwazzjoni fejn it- taħriġ f' dan il- qasam kien prattikament ineżistenti , aktarx għax ma nħassitx il- ħtieġa , sfortunatament , li jkollna nies imħarrġa biex jaħdmu bħala tradutturi . Għaldaqstant is- sħubija ta' Malta fl- UE żgur li ma sabitniex imħejjija għal xogħol bħal dan , u fil- fatt , kellna u għad għandha diversi problemi . Biss , jidher li f' dan il- qasam qed isir progress notevoli . Mill- esperjenza tiegħi , biex inġib eżempju , naf illi x- xogħol li qed jagħmlu t- tradutturi freelance issa tjieb qatigħ , u dan qed inaqqas ukoll xi ftit mill- volum tax- xogħol u l- pressjoni fuq it- tradutturi li jaħdmu hawnhekk . Taħseb li hemm opportunitajiet għal min jitħajjar fid- dinja tat- traduzzjoni ? Mill- ġdid , jiddependi . F' dak li għandu x' jaqsam mat- traduzzjoni teknika , l- iżjed dik ta' l- UE , naħseb li hemm diversi opportunitajiet tajbin , kemm Malta u kemm barra . S' issa jidher li d- domanda għadha pjuttost soda filwaqt li n- numru ta' tradutturi kompetenti , għad li qed jikber , għadu ma laħaqx ċifri kbar . U allura dan joħloq bosta opportunitajiet , l- iżjed meta wieħed iqis l- esiġenzi lingwistiċi ta' l- istituzzjonijiet ta' l- UE . Fil- każ ta' oqsma ta' traduzzjoni oħra , ngħidu aħna dik letterarja , b' xorti tassew ħażina l- istorja hija differenti għal kollox . Taħseb li f' Malta għad tikber il- kultura tat- traduzzjoni letterarja ? Diffiċli nbassar x' jista' jiġri , għax żvilupp bħal dan jiddependi minn bosta fatturi essenzjali . Nemmen li dan il- qasam huwa livell ogħla ta' traduzzjoni , tant li nqisu bħala arti iżjed milli xogħol mekkaniku . Minbarra x- xogħol tiegħi ta' traduttur fil- Parlament Ewropew , jiena nagħmel ukoll diversi traduzzjonijiet letterarji . Inqis ruħi bħala individwu letterarju , u jkolli nistqarr li t- traduzzjoni teknika mhix l- iżjed waħda għall- qalbi . Għaldaqstant f' dan ir- rigward forsi nista' nikkummenta xi ftit iżjed , għax dan huwa argument li jolqotni personalment . Fil- fehma tiegħi , il- kultura tat- traduzzjoni letterarja teħtieġ , ta' l- inqas , dawn it- tliet tliet elementi : i ) Qabelxejn , tradutturi kompetenti . Fil- fehma tiegħi l- livell ta' għarfien tal- Malti fostna m' huwiex dak li wieħed jixtieq . Kif għedt qabel , anke fl- għażla tat- tradutturi ta' l- UE kellna nħabbtu wiċċna ma' bosta diffikultajiet . M' iniex se noqgħod nidħol fil- mertu ta' x' qed jikkaġuna dan in- nuqqas , għax dan imur lil hinn mill- iskop ta' din l- intervista . Hu x' inhu l- każ , dan l- aħħar ittieħdu diversi passi korrettivi biex jinstab tarf ta' din is- sitwazzjoni , u nemmen li dan kien pass għaqli lejn id- direzzjoni t- tajba . Mill- banda l- oħra , naf diversi individwi li ppubblikaw jew li qegħdin jaħdmu fuq xi traduzzjonijiet letterarji , u b' sodisfazzjon ninnota li l- livell huwa wieħed eċċellenti . Madankollu , għal raġunijiet ovvji , in- numru ta' persuni li huma involuti f' dax- xogħol huwa ftit wisq . Naf diversi tradutturi , barra jien , li tassew jixtiequ jaħdmu bis- serjetà f' dan il- qasam . Hija ħasra li ma nsibux wisq spazju . ii ) Ir- rikonoxximent tat- traduzzjoni letterarja bħala ħtieġa kulturali u bħala arti fiha nfisha . F' dan ir- rigward , x' inhi sewwasew il- qagħda preżenti li għandna f' pajjiżna ma nazzardax ngħid b' ċertezza . Dan huwa xogħol li mhux biss jirrekjedi ħakma tajba tal- lingwa , iżda wkoll livell ta' kreattività liema bħalu . Biss , għandi l- impressjoni li din l- arti għadha mhix apprezzata daqskemm wieħed jistenna , l- iżjed għax forsi fostna hemm it- twemmin stramb illi ladarba ktieb diġà jeżisti bl- Ingliż m' hemmx il- ħtieġa li dan jinqaleb għall- Malti . Terġa' , wisq inqas ninnota xi entużjażmu biex isir sforz ħalli xogħol l- awtri tagħna jinqeleb f' lingwi barranin . iii ) Suq vijabbli li jippermetti l- iżvilupp ta' din l- industrija . Minħabba s- sitwazzjoni li għadni kif semmejt , il- possibilitajiet li jkollna suq ta' traduzzjoni sod u dinamiku jidhru li huma minimi . Għalxejn ikollok tradutturi ħerqana u kompetenti jekk dawn , imbagħad , ma jkollhom l- ebda possibilità remota li jimpjegaw ruħhom f' dan il- qasam . Fil- fatt , din hija sewwasew il- qagħda tal- ftit tradutturi letterarji Maltin li għandna llum . Jekk taqta' , forsi , xi erba' minnhom , jirriżulta li dawn jagħmlu dan ix- xogħol fil- ħin ħieles tagħhom u għall- amorpropju tagħhom . M' hemmxi xi ngħidu , dan jillimita bil- kbir il- kwantità ta' xogħol li jiġi tradott , u nemmen li qed inaffar ukoll bosta persuni milli jieħdu inizjattivi bħal dawn . Barra minn hekk , dan jirristrinġi bil- kbir l- attività kreattiva tagħhom . Mill- esperjenza tiegħi u ta' tradutturi letterarji oħrajn nista' ngħid li din hija qagħda tassew frustranti . Din tfakkarni f' kumment li darba għaddiet il- ġurnaliosta Messikana Alma Guillermoprieto . Skondi hi , " it- traduzzjoni għandha l- fama ħażina li bħala sengħa ftit li xejn hija apprezzata . Flus fiha assolutament m' hemmx ; titolbok tgħaddas bil- qawwi l- essri tiegħek f' ta' ħaddieħor ; is- sigħat huma twal u l- isforzi tiegħek bilkemm ikunu magħrufa daqs dawk ta' min jirranġalek it- telefown . " F' diversi pajjiżi barranin , inklużi dawk iżgħar minna , is- sitwazzjoni hija kompletament differenti : għandek bosta tradutturi attivi kif ukoll diversi djar ta' pubblikazzjoni li jimpjegawhom u li jippubblikaw xogħlhom . Dan kollu japplika wkoll għall- qarrejja tal- provi . Dawn il- limitazzjonijiet inaqqas bil- kbir il- possibilitajiet ta' l- iżvilupp ta' din l- arti f' pajjżna , u joħnoq kull tama , fil- fehma tiegħi , li 'l quddiem għad jinbtu xi karrieri stabbli f' dan il- qasam . Fi kliem ieħor , ma nemminx li din il- kultura għad qatt rassew tikber kemmildarba s- sitwazzjoni tagħna tibqa' kif inhija llum . Madankollu , minkejja dawn l- intoppi , ma nemminx li għandna naqtgħu qalbna għalkollox . Il- limitazzjonijiet tagħna nafuhom , iżda nafu wkoll li hemm pajjiżi tamparna u anke iżgħar minna , illi xorta għandhom kultura ta' traduzzjoni letterarja ħajja u vibranti . Dan aktarx għax il- popolazzjoni tagħhom tħobb taqra iżjed , u wkoll , għax forsi għandhom stima ikbar minn tagħna lejn ilsien pajjiżhom . Madankollu , jekk tassew irridu li naraw din l- industrija tikber , u jekk tabilħaqq irridu noħolqu ġejjieni sabiħ għall- ilsien Malti , nemmen bis- sħiħ li dan il- qasam għandu jitpoġġa lil hinn mil- loġika normali tas- suq . F' dan ir- rigward , jiddispjaċini ninnota li l- gvernijiet tagħna qatt ma indenjaw ruħhom jagħmlu xejn . X' inhuma l- kwalitajiet li għandu jkollu traduttur ? M' hemmx xi ngħidu , nemmen li traduttur għandu jkollu ħakma tajba fuq il- lingwi li jaħdem bihom . Barra minn dan , fil- fehma tiegħi , traduttur irid ikun ukoll qara ħafna , b' mod speċjali f' dak li għandu x' jaqsam mat- teorija tat- traduzzjoni . Hemm wisq kunsiderazzjonijiet teoretiċi u stilistiċi li wieħed għandu jżomm f' moħħħu qabel jibda jittraduċi . Idealment , traduttur għandu jkollu wkoll in- namra tal- pinna . Nemmen li traduttur veru jrid ikun kittieb . Personalment , dejjem jekk qed nitkellmu fuq traduttur ta' veru , insibha bi tqila biex nagħmel xi distinzjoni bejn il- kitba u t- traduzzjoni . Jekk tistaqsini nsemmilek xi xempju ta' traduttur ta' stoffa , wieħed mill- ewwel tradutturi li jiġu f' moħħi huwa xi Antonio Tabucchi . X' taħseb mill- kliem missellef minn lingwi oħra li jidħol fil- Malti ? Naħseb li dan huwa proċess naturali li ssibu fl- evoluzzjoni ta' kull lingwa . Kultant niskanta kif f' pajjiżna għad hawn nies li donnhom jitkażaw b' dan il- fenomenu lingwistiku . Hija ħaġa naturali li lingwa tadatta għal żmienha u għal ħtiġijietha , bħal kull ħaġa oħra wara kollox . Biss , ninnota diversi problemi f' dal- proċess . Waħda minnhom hija li fil- Malti ġieli jidħlu ċerti interferenzi li m' għandniex bżonnhom , l- iżjed fl- użu ta' kliem li diġà għandna kelma għalihom . Pereżempju , ma nistax naċċetta l- użu ta' verbi bħal " iwwoċċja " jew " iffolowja " meta diġà għandna " ra " u " segwa . " M' għandi xejn kontra d- dħul ta' kliem ġdid , iżda nemmen li dan għandu jsir f' ċertu qafas stabbilit ta' regoli . U dan fuq kollox għandu jkun kompitu tal- lingwisti , għax hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar xjenza teknika . Naf li hawn min ma jaqbilx miegħi , imma qatt ma emmint wisq fl- anarkija lingwistika . F' dan ir- rigward , il- Kunsill tal- Malti qiegħed jagħmel biċċa xogħol tajba , l- iżjed meta jqis il- limitazzjonijiet loġistiċi li jaħdem fihom . Tħoss li t- traduttur għandu responsabbiltà kbira ? Iva , imma sa ċertu punt . It- traduttur għandu r- responsabbiltajiet li semmejt qabel , l- iżjed fil- ħolqien koerenti ta' termini ġodda . Għandu d- dmir ukoll li jiżgura li minn taħt idejh joħroġ xogħol kemm jista' jkun tajjeb . Dan jgħodd għal kull forma ta' traduzzjoni . Madanakollu , nemmen li l- ikbar responsabbiltà f' das- sens hija f' idejn ix- xandara , għax huma proprju dawn li jinfluwenzaw l- iżjed lill- poplu . U jidhirli li bosta minnhom m' humiex tassew konxji minnha . B' dispjaċir ninnota li l- livell tal- Malti fix- xandir għadu baxx ħafna , u li għad għandna l- attitudini irresponsabbli u perikoluża li " l- aqwa - li - niftehmu . " Kif inhi meqjusa l- lingwa Maltija min- nies ta' pajjiżi oħra ? Kemm ili hawn , fost il- barranin innotajt kurżità kbira fil- Malti , l- iżjed għax għandek taħlita interessanti bejn elementi Semitiċi , Rumanzi kif ukoll Anglo - Sassoni . Ikolli ngħid li donnu mhux kulħadd jemmen li taħlita bħal din hija fil- fatt possibbli . Ikolli ngħid ukoll li ċerti barranin qajla jifhmu li l- ilsien Malti m' huwiex daqstant irrispettat mill- Maltin daqs kemm forsi kienu jaħsbu . Mużika : Sometimes - My Bloody Valentine Ħuġġieġa Oħra minn L- Imżebbel Ħin : - Rażan , Achille Mizzi Id- drittijiet tal- materjal kollu li jidher f' dan il- blogg huma miżmumin mill- awtur . Il- fehmiet espressi f' dan il- blogg huma ta' l- awtur biss , u m' għandhom ikunu assoċjati ma' l- ebda għaqda jew istituzzjoni li l- awtur jagħmel parti minnha . Fuq kollox , dawn ma jirriflettux il- fehmiet ta' qraba , ħbieb jew kollegi .