Kultant żmien il-politikanti u l-ideaturi tal-politika joħolmu b'xi kelma ġdida – kelma li tiġbor fiha xi ħsieb 'ġdid'. Madwar għoxrin sena ilu nħoloq it-terminu 'l-ekonomija kreattiva' – il-bnedmin huma ħlejqiet kreattivi, u għaldaqstant il-kreattività hija xi ħaġa mixtieqa. L-artisti, mhux il-bankiera jew l-avukati, ser imexxu l-ekonomija tal-futur, u jekk il-bankiera u l-avukati jridu jirnexxu, iridu jibdew jaħsbu b'mod kreattiv. Bħal ma wieħed jista' jobsor, din l-ideoloġija malajr bdiet tbatti: x'inhi l-kreattività eżattament? U jekk mintix kreattiv? Int sempliċiment għalf għal din l-ekonomija l-ġdida? U għalhekk riedu iżjed kliem biex jispjegaw, jiflu, u jqajmu din l-ideoloġija. U hekk ħarġet il-kelma 'legat' – jew aħjar, bil-Malti propja, 'wirt'. Il-kelma 'wirt' forsi hi kelma innoċenti. Il-wirt hu, wara kollox, dak li nħallu warajna – dak li ngħaddu għall-ġenerazzjoniijiet tal-ġejjieni. Hija kelma importanti, iżda bla valur mingħajr ideat magħha, u l-kelma 'wirt' titlobna nistaqsu: x'tip ta' wirt? U għal min? U hawnhekk jibda l-inkwiet. Il-politikanti u l-ideaturi jħobbu l-idea ta' 'wirt'. Hija xi ħaġa li tagħti validazzjoni għall-pożizzjoni tagħhom. Hija waħda mill-motivaturi ewlenin ta' ħafna proġetti grandjużi mill-piramidi tal-Eġizzjani sal-ħajt ta' Trump. Kull mexxej ikun jixtieq li jibqa' jiġi mfakkar b'xi mod jew ieħor – li jħalli xi forma ta' wirt. Iżda hawn fejn ħafna jfallu, u fejn wieħed jagħraf il-kobor mill-medjokrità. Kien hemm ħafna modi li bihom il-Gran Mastru De Valette seta' jiżgura li jibqa' jiġi mfakkar: xi monument tal-vittorja, xi palazz kbir jew knisja, jew xi opra t'arti f'xi knisja, etc. Iżda minnflok għażel idea – Belt ġdida. Wieħed jista' jargumenta li Valletta fiha nnfisha hija riżultat tal-ħolm megalomanijaku ta' ġeneral vittorjuż, iżda fil-verità l-pjanijiet għall-Belt Valletta jmorru lura għal qabel il-maġisterju tal-Gran Mastru De Valette. L-għażla tiegħu li jwettaq dawn il-pjanijiet issiġillat il-futur tal-Ordni għal 150 sena ta' wara. Il-Kavallieri kienu ser jibqgħu Malta, u kienu lesti jiddefendu l-valuri tagħhom sal-mewt. Il-wirt ta' De Valette ma kienx wieħed arkitettoniku (filfatt ftit mill-Belt oriġinali għadu magħna), iżda idea li sawwret in-narrativa nazzjonali tagħna. U hawnhekk hu fejn Valletta 2018 falliet – ma kienx proġett tal-ideat iżda tal-affarjiet. Wieħed jista' jikkritika l-programm kulturali kemm irid, iżda kieku kellna nkejlu bl-istatistika (xi ħaġa li l-politikanti u l-ideaturi tant iħobbu jagħmlu), bla dubju kienet suċċess. Il-bini tal-Belt tjieb – ħafna mill-monumenti pubbliċi tranġaw, pjazza San Ġorġ m'għadhiex parkeġġ, Bieb il-Belt m'għadux riħa ta' latrina, u ħafna mis-swar tnaddfu u tranġaw. Ma' dan kollu wieħed jista' jżid programm kulturali ppakjat – prattikament kull min imqar għatas fl-2018 ġie approvat minn Valletta 2018. U hekk, jekk inħarsu lejn l-istatistika, kollox kien suċċess. Iżda... Sa Diċembru 2018 il-pajjiż kien għajja minn kollox. Anke dawk li baqgħu tant entużjażti għal Valletta 2018 kienu jidhru għejjew u xebgħu. Jekk wieħed Irid prova, kemm jikkumpara l-folol u l-interess tal-midja fil-ftuħ maċ-ċerimonja tal-għeluq. X'ġara? Ikun inġust u żblajat li wieħed jagħti t-tort kollu lil Valletta 2018. L-għejja mihiex lanqas waħda nazzjonali – iżda l-ispirtu taż-żmien li qed ngħixu fih. Qegħdin ngħixu fuq pjaneta għajjiena, f'soċjetà ekonomikament inugwali, f'sistemi politiċi falluti. Minnflok qegħdin naffaċjaw l-isfidi li ħloqna aħna stess, ħafna qegħdin jistaħbew f'ideoloġiji politiċi u reliġjużi maqbuda fil-passat. U hawnhekk fejn Valletta 2018 falliet – għaliex ma sfidat xejn minn dan kollu. Huwa veru li kien hemm proġetti siewja li b'xi mod jew ieħor laqtu wħud minn dawn l-isfidi (proġetti brillanti bħal Ġewwa Barra ), iżda dawn twarrbu biex minnflok imbuttajna proġetti ta' PR inutli bħal Il-Festa l-Kbira Il-Festa l-Kbira: Opportunità mitlufa Ejja nħarsu lejn dan tal-aħħar. Kull min jafni jaf sew kemm jiena fanatiku tal-festi. Fil-qosor: Nemme li l-festa, organizzata minn komunitajiet fuq bażi volontarja, hija waħda mill-aħħar fruntieri kontra l-politika diżumana tal-algoritmi u statistika. Il-festa m'għandhiex post fl-ekonomija individwalista li qegħdin insegwu. Il-Festa l-Kbira , bl-intenzjonijiet tajba kollha warajha, ma kelliex lanqas kuntest lanqas narrativa, ħlief għall-komunitajiet Beltin involuti. Ħadd ma pprova jifhem, wisq anqas jispjega lill-pubbliku ġenerali, xi jsawwar lil dan il-komunitajiet. Fl-ebda punt ma ġiet iċċelebrata l-importanza politika taż-żewġ baned Beltin, li twaqqfu fl-1874 fi żmien meta l-ġlieda għall-Indipendenza Maltija kienet bdiet tirranka sew. Wisq anqas ma ġew spjegati d-differenzi demografiċi kbar tal-parroċċi Beltin, jew l-isfidi kontemporanji li dawn qegħdin jaffaċjaw. Finalment kellna purċissjoni b'erba' vari, ċerimonja ħelwa pjazza San Ġorġ, mixja sa Bieb il-Belt fejn ma ġara assolutament xejn, u lura. Iżda fir-rapport kollox jidher sabiħ u grandjuż: l-ewwel darba li l-erba' festi ġew iċċelebrati flimkien, u folol kbar ta' nies. Il-komunitajiet Beltin ukoll kienu kburin, u bir-raġun. Iżda malli spiċċat il-festa, ħafna minn dawk li ħadu sehem marru lura ġo darhom 'il barra mill-Belt, għax il-Belt ma jaffordjawhiex. Lanqas jistgħu jimirħu fit-toroq tal-Belt kif iridu bħal qabel, għax it-toroq issa ħaduhom ir-ristoranti u kafeteriji li ħafna minnhom ostili għal dak kollu li jtellfilhom il-bejgħ. U t-tfal tagħhom ħafna minnhom iridu jmorru skola barra l-Belt, u l-anzjani tagħhom jinsabu fi djar 'il bogħod. Ftit fadal għaqdiet għaż-żgħażagħ, u spazji pubbliċi fejn jinġabru u forsi jilagħbu logħba futbol ma hemmx. Is-Suq tal-Belt: Tempju tal-Ħniżrija Kummerċjali Bil-mod il-mod, il-Belt Valletta qed tinbidel f'lunapark distopjan enormi, mimli bini grandjuż u sabiħ li sar mafkar ta' dawk li darba għexu f'din il-belt. Il-ftit Beltin li fadal issa huma inkonvenjent politiku – ostaklu għall-progress. Valletta 2018 kienet biss it-tnedija ta' ditta. Is-Suq tal-Belt huwa tempju ta' din il-ġentrifikazzjjoni vjolenti – monument għall-opportuniżmu politiku u ħniżrija kummerċjali. Il-Kultura diġa bdiet tgħib mill-Belt – MUŻA, bil-potenzjal kollu li fih, huwa taħwid mhux mitmuma, u l- għadu mhux lest. Sa ma jilħaq jitlesta xi proġett minnhom, iktar u iktar Beltin ser ikollhom jitilqu mill-Belt, sakemm ma jittiħdux deċiżjonijiet drastiċi. Dan ifisser deċiżjonijiet xejn popolari bħat-tnaqqis ta' karozzi fil-Belt, toroq lura għan-nies, trażżin tas-suq tal-propjetà, limitu fuq in-numru ta' lukandi u ristoranti, inċentivi lill-intrapriżi ż-żgħar, il-ħolqien ta' infrastruttura għall-mobilità pubblika, etc etc. Iżda deċiżjonijiet bħal dawn imbagħad iridu jittieħdu madwar Malta kollha, u dak ifisser iżjed u iżjed kallijiet ser jintrifsu. Għax in-nies ma jiswew xejn – il-flus biss jiswa. L-akbar falliment tal-ekonomija kreattiva huwa fil-kwantifikazzjoni tal-kreattività nnifisha. L-arti m'għadhiex parametru suġġettiv (dak li jogħġbok jew jolqtok), iżda kwantità definita li tista' tkejjel u tispekula fuqha. Huwa minnu li l-arti minn dejjem kellha prezz, iżda kellha wkoll valur ieħor lil hinn minn dak monetarju. Wieħed jista' jagħti prezz lill- Qtugħ ir-Ras ta' San Ġwann ta' Caravaggio, iżda ma tistax tkejjel l-emozzjoni li wieħed iħoss meta jidħol f'dak l-Oratorju ċkejken u jsib ruħu f'nofs il-mewt traġiku tal-profeta. Mill-banda l-oħra, idħol fis-Suq tal-Belt u qisek dħalt f'kwalunkwe ta' ajruport. Huwa biss għali mlibbes ta' ikel fin. Għad jgħaddi ż-żmien u d-dixxendenti tagħna (sakemm ma nkunux qridna l-pjaneta), għad iħarsu lura lejn bi stmerrija u dispjaċir. Għad jaraw kif partatna l-ideat mal-affarjiet, u jiġġudikawna fuq hekk. Għad jirrabjaw magħna għall-wirt li qridna, u l-istejjer li dfinna. Mitt sen'oħra l-Belt Valletta għad tibqa' hemm – kburija u sabiħa...u vojta mill-ideat u minn niesha.
Il-Wirt tal-Affarjiet: wara Valletta 2018