Jusepe de Ribera Jusepe de Ribera, magħruf ukoll bħala José de Ribera jew bil-laqam Spagnoletto (Xàtiva, 17 ta' Frar 1591 – Napli, 2 ta' Settembru 1652), kien pittur u inċiżur Spanjol li ħadem l-aktar f'Napli. KIen wieħed mill-aqwa protagonisti tal-pittura Ewropea tas-seklu 17 u wieħed mill-pitturi importanti li segwew il-linja tal-Caravaggiżmu. Flimkien ma' pitturi oħra tal-epoka, fuq kollox Luca Giordano, Massimo Stanzione, Mattia Preti, Bernardo Cavallino u Battistello Caracciolo, kien wieħed mill-esponenti l-żjed importanti tat-[[Tenebriżmu] u tal-pittura Naplitana tas-seklu 17. Il-laqam Spagnoletto, mifrux mal-Italja, kien ġej mill-istatura qasira tiegħu. Twieled [[Xàtiva]], qrib [[Valencia]], fl-[[1591]] minn Simón de Ribera (skarpan) u Margarita Cucó u kien ħu Juan, pittur ukoll. Fil-bidu kien apprendistat ma' [[Francisco Ribalta]] fil-belt ta' Valencia. De Ribera ma damx li ħass il-ħtieġa li jmur l-[[Italja]], minn dejjem ċentru importanti tal-pittura, u li jimxi fuq il-passi ta' [[Michelangelo Merisi da Caravaggio|Caravaggio]]. Għalhekk fl-1611 telaq lejn l-Italja, l-ewwel fin-naħa ta' fuq, [[Cremona]] għal [[Milan]] u għal [[Parma]] u mbagħad niżal [[Ruma]] fejn kellu kuntatt mal-pittura ta' [[Guido Reni]] u ta' [[Ludovico Carracci]]. Fl-aħħar, x'aktarx, mar l-Italja ta' Isfel u spiċċa [[Gallipoli (Italja)|Gallipoli]] fejn għex fil-palazz antik ta' Assanti-Aragona (illum magħruf bħala Palazzo Gallo). L-ewwel xogħol tiegħu li nafu bih bid-data ta' 1611, "San Martin jaqsam il-Mantell", intilef. Ruma pinġa s-sensiela "Il-Ħames Sensi" li għad għandna minnha żewġ pitturi oriġinali u kopji tat-tlieta l-oħra. [[Stampa:Sileno ebrio, por José de Ribera.jpg|thumb|"Silenu fis-sakra" (1626). Mużew nazzjonali ta' Capodimonte, Napli]] [[Stampa:José de Ribera 054.jpg|thumb|"Martirju ta' San Filippu" (1639). Mużew tal-Prado, Madrid]] Fl-1616 mar Napli fejn sar il-protett tal-Viċi-Re Spanjol, id-duka ta' d'Osuna, li għalih pinġa ħafna quadri illum miżmumin fil-knisja kolleġġjali ta' Osuna (qrib [[Sivilja]]), fosthom "San Bastjan" u "Il-Kalvarju". Kiseb fama kbira u hekk seta' jiltaqa' ma' ħafna artisti li għaddew minn Napli. Fosthom kien hemm il-kompatrijott tiegħu [[Diego Vélasquez]] li xtara mingħandu għadd ta' kwadri għar-re [[Filippu IV ta' Spanja]] fl-1629, u għal darba oħra fl-1649, għall-palazz tal-Escorial. Ribera żżewweġ lil Catalina de Azzolino, bint pittur medjokru u magħha kellu ħamest itfal. Fil-bidu kien jimita t-tenebriżmu Caravaggesk, imma waqt li Caravaggio jagħti intensità kbira l-pittura permezz tal-kuntrasti qawwijin tal-"chiaroscuro", Ribera juża l-"chiaroscuro" biex jagħti l-kwadru ċertu misterju, mingħajr ma jnaqqas mis-serenità u l-bilanċ tax-xena. Minn dan l-ewwel perjodu jispikkaw l-erba' kwadri reliġjużi b'interpretazzjoni profetika u sbuħija straordinarja: "San Ġlormu", "San Bastjan imdewwi minn erba' qaddisin nisa". Il-pitturi mitoloġiċi, pereżempju "Silenu fis-sakra", huma daqshom importanti. Rimarkabbli wkoll il-viżjoni axxetika tal-pittur fir-rappreżentazzjoni tal-profeti, appostli, qaddisin, eċċ: San Pawl l-Eremita, Santur Rokku, Sant Andrija, San Ġakbu l-Kbir kif ukoll ir-realiżmu tiegħu fid-deskrizzjonijiet tal-varji martirji. Aktar ma mmatura, aktar ħeles mit-tenebriżmu tal-bidu.l-għażla tal-kuluri ċċarar u saret aktar imdawla, it-tonalitajiet saru aktar armonjużi, pereżempju f"'L-Immakulata Kunċizzjoni". Din kienet l-epoka tal-akbar xogħlijiet tiegħu. Il-kuluri saru aktar u aktar ispirati mill-Iskola Venezjana, kif juru "Venere u Adone", "Apollo u Marsja" u fil-pitturi ddestinati għall-monasteru Ċertożin ta' San Martino. L-ispirazzjoni tiegħu kienet mill-arti klassika u nistgħu nindunaw f'bosta xogħlijiet tiegħu bix-xbiha ta' Apollo tal-Belvedere bħal f' "Il-Martirju ta' San Bartilmew" (1626-29, Stockholm, Nationalmuseum) jew f' "L-Agħma ta' Gombazzo" (1632, Madrid, Mużew tal-Prado), bħala omaġġ għall-Antikità jew bil-kuntrarju bħala xhieda tat-tmiem tal-paganiżmu. Ribera tbiegħed mil-kompożizzjonijiet kkomplikati, tipiċi tal-Barokk Taljan, u kien jippreferi jagħti l-persunaġġi intensità emottiva. Ribera kien iħobb ukoll l-aspetti aneddotiċi u popolari, pereżempju fis-sensiela tal-Filosfi, insibu rappreżentazzjonijiet ta' tallaba u tipi popolari bħal "It-Tfajla bit-Tamburin", "Ix-Xurban Ferħan" "Ix-Xurban ta' Muskat", kif ukoll persunaġġi stravaganti bħal "Il-Mara bil-Baffi". L-aħħar xogħlijiet tiegħu bħal "L-Adorazzjoni tar-Rgħajja" u "San Ġlormu penitenti" huma xhieda tar-rikkezza kbira fil-qasam tal-kompożizzjoni u l-kulur. Ix-xogħol grafiku tiegħu hu importanti wkoll, tant għall-kwalità u tant għall-kwantità. L-ewwel disin magħruf ġej mill-1611, Adorazjoni tal-Maġi. It-teknika li kienet varja, pinna, sangwinja, akwarell... Għandna xhieda tal-arti pittorjali tiegħu mifruxa ma ħajtu kollha. L-inċiżizzjonijiet tiegħu (prinċipalment bl-akwaforte) huma limitati għal perjodu ta' ħajtu (bejn l-1616 u l-1630). Ribera fl-1622 beda wkoll xogħol għat-tagħlim li kien fih bosta inċiżjonijiet ta' natura anatomika (għajnejn, widnejn, ħluq ...) imma qatt ma' lestieh. Bejn l-1630 u l-1648, ma pproduċiex inċiżjonijiet aktar u l-aħħar xogħol tiegħu kien minn din is-sena bir-ritratt ekwestru ta' Don Juan José tal-Awstrija.