Pawlu l-Appostlu San Pawl l-Appostlu (oriġinarjament Sawl ta' Tarsu) jew Pawlu ta' Tarsu hu karattru prinċipali fl-iżvilupp u t-tixrid tal-Kristjaneżmu. Ħafna Insara jarawh bħala interpretu eċċellenti tat-tagħlim ta' is-Sultan (gesu) jsejħulu "l-Appostlu tal-Ġnus". Pawlu hu deskritt fit-Testment il-Ġdid bħala Lhudi u ċittadin Ruman minn Tarsu, u kien jippersegwita ħafna l-Insara qabel ma kkonverta "fit-Triq lejn Damasku". Pawlu huwa meqjum bħala qaddis minn kull Knisja li tqim lill-qaddisin, jiġifieri l-Kattoliċi, Ortodossi u Anglikani, kif ukoll xi denominazzjonijiet Protestanti. Hu pprova u rnexxielu jagħmel ħafna biex idaħħal il-Kristjaneżmu fost il-pagani. L-Ittri tiegħu jamplifikaw u jfissru ħafna mit-tagħlim ta' Ġesù. Xi wħud jgħidu li kien hu li rnexxielu jbiddel il-Kristjaneżmu f'reliġjon, biex ma baqgħetx setta tal-Ġudaiżmu. Il-figura ta' San Pawl hi l-aktar wahda maghrufa fl-istorja tal-Knisja Nisranija. Tnejn huma l-ghejjun importanti li jaghtuna hjiel dirett fuq l-hekk imsejjaħ "Appostlu tal-Ġnus": il-Ktieb tal-Atti tal-Appostli u l-istess Ittri ta' San Pawl. It-tnejn flimkien jaghtuna materjal kotran ta' grajjiet li sehhew fi zmien determinat u f'ambjent storiku u geografiku maghruf. B'hekk l-istorja, il-geografija, l-arkeologija, l-istudju ta' l-ambjent soċjali, kulturali, politiku u religjuz ilkoll jghinuna nifhmu min kien San Pawl, x'kien il-messagg li wassal u liema huma l-grajjiet prinċipali tal-hajja tieghu u l-karatteristiċi tal-personalità tieghu. Dan il-ktieb jithaddet fit-tul u b'mod sistematiku fuq il-persuna ta' San Pawl. Nofs il-ktieb huwa ddedikat ghas-sejha u ghall-hidma ta' l-Appostlu. L-awtur tieghu huwa San Luqa, kollaboratur ta' Pawlu, li jikteb ukoll fuq kif il-Kelma xterdet bil-qawwa ta' l-Ispirtu s-Santu, anki bil-hidma wtieqa ta' l-Appostlu tal-Gnus. Kiteb madwar is-sena 80 w.k., snin wara li nkitbu l-Ittri ta' Pawlu. Luqa ghagen flimkien il-grajjiet marbuta ma' Pawlu: juri li l-Appostlu kien maghzul ghal missjoni preċiza, dik li jwassal, bil-qawwa ta' l-Ispirtu s-Santu, il-Vangelu sa truf l-art. Mela Luqa fl-Atti jaghtina materjal li jintegra ruhu tajjeb ma' dak li nsibu fl-Ittri biex nibnu l-hajja ta' Pawlu, il-hidma u l-messagg tieghu. L-Ittri huma tlettax u jitqiesu bhala l-ghajn prinċipali ghall-messagg u t-teologija ta' San Pawl, kif ukoll ghajn indispensabbli biex nibnu l-grajjiet prinċipali tal-hajja tieghu. F'dawn il-kitbiet okkazjonali li jesprimu sikwit sitwazzjoni konkreta u l-bzonn tal-mument tad-diversi Knejjes u persuni li lilhom Pawlu jikteb u li fihom sikwit jiddefendi ruhu minn dawk li haduha kontrieh, huma ghajn tajba hafna biex nifhmu ahjar lil Pawlu. Juri min hu, kemm Kristu kien biddillu hajtu fit-triq lejn Damasku, x'kien jemmen, u l-preokkupazzjoni kontinwa li kellu ghall-knejjes tieghu. Il-gabra ta' l-Ittri hija tezor kbir u fihom wiehed jilmah b'mod ċar l-izvilupp tal-Knisja Nisranija fil-bidu bikri taghha. Huma xhieda prezzjuza tad-djalogu miftuh bejn l-Appostlu u l-Knejjes tieghu. Joffrulna kuntatt haj u dirett mal-personalità ta' l-Appostlu tal-Gnus, l-esperjenzi differenti tieghu, il-messagg, il-hsieb u l-intimu tieghu. Hu San Pawl innifsu li jiġbor fi ftit kliem l-identità tieghu quddiem l-awtorità Rumana: "Jiena Lhudi; twelidt f'Tarsu taċ-Ċiliċja, ċittadin ta' belt maghrufa" (Atti 21: 37-39). Pawlu twieled bejn is-sena 5 u 10 wara Kristu. "Jiena twelidt fil-poplu ta' Israel, mit-tribù ta' Benjamin, Lhudi mil-Lhud" (Fil 3: 5); fit-tmien jum ghamlulu ċ-ċirkonċizjoni u semmghuh Sawl ('mitlub minn Alla'), isem li ha l-ghamla Griega ta' Saulos. Inghata wkoll it-tieni isem, Paulus, bil-Latin, isem li juza l-Appostlu fl-Ittri tieghu, u hekk ukoll jaghmel San Luqa minn Atti 13: 9 'l quddiem. Il-formazzjoni kulturali ta' Pawlu sehhet skond il-hsieb tal-Mishnah: beda jaqra l-Bibbja ta' hames snin, ta' ghaxra beda l-qari tal-Mishnah, ta' tlettax kien obbligat ghall-harsien tal-kmandamenti u ta' hmistax beda l-istudju u l-qari tat-Talmud. Billi kien minn Tarsu, il-qari tal-Bibbja kien isir mill-verzjoni Griega tas-LXX, li jfisser li studja tajjeb il-Grieg, minbarra l-Ebrajk u l-Aramajk biex seta' jaqraha fl-ilsna originali. Il-formazzjoni tieghu kienet ikkumplimentata billi Pawlu tghallem sengha: dik li jaghmel it-tined. Wahda mill-esperjenzi l-aktar importanti fil-formazzjoni ta' Pawlu meta kellu daqs sittax-il sena, ċertament kienet l-esperjenza akkademika tieghu ghal erba' snin f'riglejn Gamaljel (Atti 22: 3), mghallem kbir, gharef u moderat. Fl-istudju tal-Liġi jidher li Pawlu, li kien Farizew, ghamel progress kbir, kif jistqarr hu stess, tant li sar bniedem tassew imheġġeġ ghat-tradizzjonijiet ta' missirijietu: "Tharriġt bir-reqqa fil-harsien tal-Liġi ta' missirjietna" (Atti 22: 3; Gal 1: 13-14), tant li ried jiddefendi l-Ġudajizmu mit-theddida tal-fidi Nisranija fil-bidu taghha (Atti 9: 1-2)./.,MNBVCXZ\ San Pawl "kien fehma waħda magħhom fil-mewt li taw" lil San Stiefnu. "Sawl kien qiegħed jagħmel ħerba mill-Knisja; kien jidħol minn dar għal oħra, jaqbad irġiel u nisa u jitfagħhom il-ħabs." Bejn is-snin tal-formazzjoni tieghu u s-sena tat-thaġġir ta' Stiefnu (Atti 7: 54-60) ma nafu xejn fuq il-hajja ta' Pawlu. Li nistghu nghidu huwa dan: anki jekk il-Ġudajizmu kien jinsisti hafna fuq iz-zwieg, ma ghandniex hjiel li Pawlu kien mizzewweġ (ara 1 Kor 7: 8). Jista' jkun li Pawlu ma zzewwigx biex jinghata kollu kemm hu ghall-istudju tal-Liġi. Jekk Pawlu ltaqax ma' Gesù storiku nistghu biss naghmlu suppozizzjoni: hu probabbli li Pawlu telaq minn Ġerusalemm qabel ma Gesù beda l-ministeru pubbliku tieghu. Il-hjiel li nsibu f'1 Kor 3: 1 u 15: 8 fejn Pawlu jitkellem fuq il-laqgha tieghu mal-Mulej jirreferu ghall-esperjenza tieghu fit-Triq lejn Damasku. Hi l-ġrajja l-aktar importanti fil-hajja ta' Pawlu. Fl-Ittri tieghu qatt ma jaghti hjiel dirett fuq din l-esperjenza. Hu jitkellem fuq esperjenza li bidlet bis-shih il-hajja tieghu. Izda ma jqishiex bhala esperjenza izolata fil-hajja tieghu: Alla kien dejjem prezenti fl-ezistenza tieghu u mexxieh fit-toroq providenzjali tieghu sa minn guf ommu. L-Atti ta' l-Appostli u l-Ittri ta' Pawlu jirrakkuntaw din il-grajja fid-dawl tal-Vangelu. F'Gal 1: 15-16 l-esperjenza ta' Pawlu titqieghed fil-kamp tal-hatra appostolika tieghu li taghmel minnu habbar ta' l-Iben ta' Alla fost il-gnus. L-istess fl-Atti: wara l-vizjoni li kellu ta' Kristu, Pawlu jirċievi l-mandat profetiku li jhabbar u jixhed ghal Kristu (Atti 26: 17-18) quddiem il-gnus, is-slaten u wlied Israel (Atti 9: 15). Hu mela l-Vanġelu li jbiddel lil Pawlu l-Lhudi mheggeg, u jaghmel minnu Nisrani awtentiku, missjunarju u appostlu mimli entuzjazmu, xhud profetiku u kurragguz ta' l-Imghallem Irxoxtat. Il-bidla li ssehh f'Pawlu hija radikali: il-kuntatt tieghu ma' Kristu ghamel minnu hlejqa gdida, persuna kwalitattivament u radikalment gdida, kif jistqarr hu stess: "Meta wiehed jinghaqad ma' Kristu, isir holqien gdid" (2 Kor 5: 17) u jzid li d-dawl ta' Kristu idda fil-hajja tieghu: "Dan Alla li qal: 'Ha jiddi d-dawl mid-dlam', dak hu li idda fi qlubna biex jaghtina d-dawl tal-gharfien tal-glorja ta' Alla, li tiddi f'wiċċ Kristu" (2 Kor 4: 6). Fejn qabel il-Liġi ta' Mosé kienet il-ftahir ta' Pawlu, wara l-esperjenza fit-triq ta' Damasku, Pawlu kellu jistqarr ukoll: "Nghid ghalija ma jkun qatt li niftahar jekk mhux bis-salib ta' Sidna Gesù Kristu, li bih id-dinja hi msallba ghalija u jien ghad-dinja" (Gal 6: 14). Fil-ġrajja li ssehh fit-triq ta' Damasku Pawlu jara l-milja ta' l-ezistenza tieghu. Minn ġuf ommu Alla mexxieh lejn il-mument deċiziv, mument li fih Kristu hatfu u ghamlu tieghu ghal dejjem (ara Fil 3: 12). Alla jbiddel l-ezistenza ta' Pawlu: "Imma dak kollu li ghalija kien qligh, jien ghaddejtu bhala telf fi Kristu" (Fil 3: 7). Hu proprju f'din l-imhabba ta' Kristu li ghandna ċ-ċavetta biex nifhmu dil-ġrajja, li ghamlet minn Pawlu appostlu mheġġeġ li habb lil Kristu b'qalbu kollha u bil-qawwa tieghu kollha. Wara l-hatra tieghu bhala Appostlu tal-Gnus Pawlu jistqarr lill-Galatin: Minnufih, bla ma qghadt infittex li niehu parir minghand bnedmin tad-demm u l-laham, bla ma tlajt Ġerusalemm ghand dawk li kienu appostli qabli, jien mort fl-Gharabja, u mbaghad ergajt lura lejn Damasku (Gal 1: 16-17). Pawlu probabbilment irtira ghal ftit taz-zmien fir-regjun semi-dezert tal-Gharabja, zona li tinkludi fiha l-Gharabja u parti mis-Sirja u l-Gordanja tallum, u li kienet parti mis-Saltna tan-Nabatej, li mis-sena 4 sas-sena 40 WK kienet taht il-hakma tas-Sultan Areta. F'din iz-zona kien hemm prezenza ta' djaspora Lhudija kbira. San Glormu jghid li Pawlu mar fl-Gharabja biex jirrifletti u japprofondixxi l-hatra tieghu u l-esperjenza li kien ghex fit-triq lejn Damasku. Kien il-mument li fih Pawlu seta' jirrifletti sewwa fuq il-Mulej Gesù, jikber fir-relazzjoni mieghu u jifhem hajtu fid-dawl ta' l-Iskritturi Lhud li Pawlu tant kien jaf tajjeb. Kienet ukoll esperjenza li Pawlu jirreferi ghaliha biex ikompli jsahhah l-awtonomija tieghu bhala Appostlu. Lura f'Damasku Pawlu malajr beda jxandar lil Gesù fis-sinagogi u jghid li hu l-Iben ta' Alla (Atti 9: 20). Il-predikazzjoni tieghu qanqlet staghgib fost l-Insara li fahhru lil Alla ghal dan il-fatt: Dak li qabel kien jippersegwitana, issa qieghed ihabbar il-fidi li darba hu ried jeqred; u huma fahhru lil Alla minhabba fija (Gal 1: 23-24). Il-bidla ta' Pawlu saret mottiv ta' mibeghda tant li, wara li ghadda hafna zmien (Atti 9: 23), xi tliet snin (Gal 1: 18), il-Lhud ftiehmu li joqtlu lil Sawl (Atti 9: 23). Il-Lhud dawru ghal maghhom il-gvernatur tas-Sultan Areta, li fis-sena 37 WK kien reġa' kiseb minn Kaligola l-awtorità fuq Damasku, u dan qieghed ghassa mal-bibien tal-belt biex Pawlu ma jkunx jista' jahrab. Imma hu sar jaf bil-hsieb taghhom, u ghalhekk, darba billejl id-dixxipli tieghu qabduh u nizzluh ġo qoffa mas-sur tal-belt (Atti 9: 25; ara wkoll 2 Kor 11: 33), haġa li aktarx kienet komuni fil-Lvant. Tliet snin kienu ghaddew mill-hatra tieghu bhala Appostlu tal-Gnus sa dan il-lejl drammatiku. Fis-sena 37-39 WK Pawlu jitla' Ġerusalemm biex izur lil Kefa (Gal 1: 18; Atti 9: 26). Wara li Pawlu jahrab minn Damasku jitla' Ġerusalemm biex inzur lil Kefa (Gal 1: 18). Skond Pawlu din il-laqgha kienet qasira: bqajt mieghu hmistax-il gurnata u privata: mill-appostli l-ohra ma rajt lil hadd hlief lil Gakbu, qarib il-Mulej (Gal 1: 18). X'qalu bejniethom Pietru u Pawlu t-test bibbliku ma jghid xejn. Hu possibbli li Pawlu tela' Ġerusalemm biex izur u jsir jaf lil dak li l-Knisja tal-bidu kienet taghraf bhala l-ewwel fost l-Appostli u l-kap tal-komunità Nisranija (ara Atti 12: 1-20 u Gal 2: 8-9). Hu possibbli li Pawlu tkellem fuq l-esperjenza tieghu fit-triq lejn Damasku u l-hatra tieghu bhala Appostlu ghall-Gnus, filwaqt li Pietru seta' tkellem fuq ix-xhieda li kellu fuq Gesù storiku. B'din iz-zjara Pawlu jidhol f'kuntatt dirett mal-komunità Nisranija-omm tal-bidu. U dan mhux biex l-appostolat tieghu jitwettaq imma biex ikun f'komunjoni mal-Knisja ta' Ġerusalemm li kienet tippresjedi fil-karità fuq il-knejjes l-ohra. F'Ġerusalemm ghenitu hafna l-persuna ta' Barnaba, anki hu ġej mill-Ġudajizmu Elleniku, minn Cipru, u forsi anki sieheb ta' Pawlu fl-iskola ta' Gamaljel (Atti 9: 27). F'Ġerusalemm Pawlu ma setax dam hafna ghax malajr il-predikazzjoni tieghu saret okkazjoni ta' polemika mal-Lhud tad-djaspora li kienu fil-belt tant li kienu jfittxu li joqtluh (Atti 9: 30). Meta l-ahwa saru jafu b'dan nizzluh lejn Cesarija u baghtuh Tarsu (Atti 9: 30). Pawlu ma hadhiex kontra din id-deċizjoni (Atti 22: 17-21). Hu Pawlu li jiddeskrievi x'ghamel f'dan iz-zmien: Imbaghad mort fl-inhawi tas-Sirja u tac-Cilicja. Il-Knejjes ta' Kristu fil-Lhudija kienu ghadhom qatt ma raw wicci; kienu semghu biss in-nies jghidu li: dak li darba kien jippersegwitana, issa qieghed ihabbar il-fidi li darba hu ried jeqred, u huma fahhru lil Alla zobb minhabba fija (Gal 1: 21-24). Aktarx li f'dal-kliem Pawlu jigbor zmien twil ta' predikazzjoni. Probabbilment kellu l-bazi tieghu f'Tarsu (Atti 11: 25) minn fejn seta' jdur fil-Provincja Rumana tas-Sirja-Cilicja biex jipprietka. Jidher li kellu success tant li l-predikazzjoni tieghu saret mottiv ta' tifhir lil Alla fil-Knejjes tal-Lhudija. L-istess Barnaba, mibghut jorganizza il-komunità mhallta ta' Antjokja (ara Atti 11: 19-24), riedu mieghu f'dan l-appostolat (Atti 11: 25-26). Il-kollaborazzjoni bejn Barnaba u Pawlu kellha twassal ghal azzjoni missjunarja aktar wiesgha fl-Asja Minuri u fir-regjun tal-bacir tal-Mediterran. Il-vjaġġi missjunarji ta' San Pawl huma l-ġrajjiet l-aktar dokumentati tal-hajja tieghu. L-Atti ta' l-Appostli joffrulna xhieda ta' min joqghod fuqha fuq dawn il-vjaġġi minkejja l-ghamla skematika u attwalizzanti taghhom. L-espressjoni t-tliet vjaggi missjunarji tipprezentalna mhux biss l-itinerarju tas-safar ta' Pawlu, imma wkoll il-grajjiet prinċipali li taghhom l-Appostlu hu protagonista importanti, bhalma huma l-Konċilju ta' Ġerusalemm, it-tilwima tieghu ma' Pietru f'Antjokja, ir-relazzjoni epistolari tieghu u l-grajjiet li ghaddewh minn Atjokja tas-Sirja, minn Ċipru, l-ibliet ta' l-Asja Minuri u tal-Greċja, sa Ruma u forsi anki sa Spanja. Il-vjaġġi missjunarji tieghu kienu mghejjuna mill-ambjent storiku, politiku u kulturali tal-Greċja, ta' l-Asja Minuri u tal-Lvant ta' zmienu. Qeghdin fi zmien it-tixrid tal-kultura Ellenistika u tal-qawwa politiko-militari Rumana. L-espansjoni imperjalistika ta' Ruma ftit ftit hakmet fuq is-saltniet il-kbar tal-Lvant li kienet organizzata fi Provinċji. Hu ghalhekk li fil-Lvant Ruma saret sinjal ta' ghaqda, ta' stabbiltà ekonomika u guridika filwaqt li ssawret ghaqda kulturali, dik Ellenistika bit-tifrix tal-lingwa Griega, u ghaqda politika, dik Rumana. Fil-vjaġġi appostoliċi tieghu Pawlu sab ir-rih fil-qala' b'din il-ghaqda doppja. L-ghaqda politika ghenitu biex jiehu vantagg tal-pax romana li tatu wkoll l-unur li jkun ċittadin Ruman. L-ghaqda kulturali ghenitu filli seta' jitkellem bil-Grieg kull fejn mar u seta' jifhem il-mentalità kulturali u religjuza generali taz-zmien. Is-sinkretizmu religjuz qawwi msawwar mill-Ellenizmu tah l-okkazjoni jipprietka bil-miftuh il-fidi Nisranija. Vantaġġ iehor li ghenu fit-tixrid tal-messaġġ Nisrani kienet is-sistema tat-toroq ta' komunikazzjoni fuq l-art u fil-bahar, organizzata mill-Imperu Ruman. L-ghaqda amministrattiva u kulturali kien irnexxielha tohloq komunikazzjoni relattivament faċli ghaz-zmien. Id-distanzi, meqjusa bil-miljari, kienu jinkuraġġixxu lin-nies biex jivvjaġġaw b'sikurezza relattiva u b'xi programm imhejji minn qabel. Is-safar kien sar possibbli ghal hafna minkejja d-diffikultajiet li kienu joffru t-temp, it-toroq qalb il-muntanji u l-biza' tas-serq. U dan nistghu nghiduh ukoll ghall-vjaġġi fuq il-bahar minkejja li dawn kienu jsiru fl-istaġuni tajba bejn April/Mejju – Ottubru/Novembru. Hu f'dan l-ambjent li jsehhu l-vjaġġi missjunarji ta' Pawlu. Hu stess jisfrutta l-mument prezenti ta' safar aktar faċli, imma mhux nieqes mit-tbatija: bosta drabi sibt ruhi wiċċ'imb wiċċ mal-mewt...tliet darbiet rajt l-gharqa...ghamilt safar bla ghadd; sibt ruhi f'perikli ta' xmajjar, perikli mill-hallelin...perikli fid-dezert, perikli fil-bahar...kemm-il darba kelli nghaddi sahriet bla rqad, bil-ġuh u bil-ghatx: kemm-il darba kelli nghaddi fis-sawm, fil-ksieh u fil-ghera! (2 Kor 11: 23-28). Pawlu jitkellem fuq zewġ vjaġġi prinċipali ghal Ġerusalemm (Gal 1: 15 – 2: 10): l-ewwel wiehed wara tliet snin mill-esperjenza tieghu fit-triq lejn Damasku, u li fiha ried izur lil Kefa; it-tieni vjaġġ wara erbatax-il sena, fejn probabbilment telaq mis-Sirja ghall-Konċilju ta' Ġerusalemm. L-Atti ta' l-Appostli jitkellmu fuq tliet vjaggi prinċipali lejn Ġerusalemm: l-ewwel wiehed, wara l-harba mill-belt ta' Damasku (Atti 9: 26-30); it-tieni wiehed flimkien ma' Barnaba (Atti 11: 30) meta telqu minn Antjokja bil-gabra ghall-Knisja ta' Ġerusalemm; u t-tielet vjagg ghall-Konċilju ta' Ġerusalemm (Atti 15: 2-29). Li jinteressana mhux tant in-numru tal-vjaggi. Dan ghaliex Pawlu wkoll jaċċenna ghal vjagg lejn Gersusalemm bil-gabra ghall-Knisja f'Gal 2: 10 u 1 Kor 16: 1-4 u Rum 15: 23-32. Liema ordni tal-vjaggi ghandna nzommu? Irridu nistqarru li jkollna nikkuntentaw irwiehna b'konkordanza bejn iz-zewg ghejjun li ghandna f'idejna. Dan ghaliex Pawlu u Luqa jiktbu ghal zewg skopijiet differenti. Nghidu ahna fl-Ittra lill-Galatin Pawlu jaghmel ghazla soggettiva ghal skopijiet apologetiċi u ma jiktibx biex jaghtina kronaka ezatta tal-vjaggi tieghu. Nistghu nghidu biss li skond Gal 2: 10: talbuna biss, li min-naha taghna nibqghu niftakru fil-fqar, haga li fittixt naghmilha minn qalbi, Pawlu jidher li qed juri li l-gbir ghall-Knisja ta' Ġerusalemm u l-vjagg marbut mieghu, saru wara l-Konċilju ta' Ġerusalemm. Il-kronologija ta' Pawlu hi ahjar. Dan meta nqabblu dak li jghid Pawlu ma' l-Atti ta' l-Appostli li ma jaghtuniex ordni kronologiku tal-grajjiet imma zvilupp tematiku ta' l-istess grajjiet. Probabbilment, mela, l-ordni tal-vjaggi prinċipali ghal Ġerusalemm hu l-ewwel vjagg li jsir wara tliet snin mill-esperjenza fit-triq ta' Damasku, aktarx fis-sena 37-38 WK; it-tieni vjagg, li bhala skop kellu l-Konċilju ta' Ġerusalemm (Atti 15: 2-29), u li sar wara l-ewwel vjagg missjunarju. Qeghdin aktarx fis-sena 48-49 WK. F'Ġerusalemm Pawlu u Barnaba jirrakkuntaw il-grajjiet li sehhew fl-ewwel vjagg missjunarju taghhom (Atti 15: 3.4.12) u Pawlu jikkonferma l-hatra tieghu bhala Appostlu ghall-Gnus (Gal 2: 7-9). It-tielet vjagg 'tal-gabra' (Atti 11: 30), li Pawlu jaċċenna ghalih f'Gal 2: 10 u 2 Kor 8-9, u li aktarx sar wara l-Konċilju f'data li mhux faċli li nippruvaw. Aktarx li Luqa f'Atti 11: 30, jaghtina sommarju tal-gbir perjodiku li kien isir ghall-fqar ta' Ġerusalemm b'referenza ghall-profezija ta' Agabu f'Atti 11: 27-30. Wara sena ta' hidma flimkien f'Antjokja tas-Sirja, Pawlu u Barnaba, waqt ċelebrazzjoni liturgika, jinhatru ghal missjoni gdida fost il-pagani f'Ċipru u fl-Asja z-zghira. Kienet ir-rebbiegha tas-sena 45 w.K. Pawlu, Barnaba u Gwanni-Marku rhewlha jevangelizzaw fil-gzira ta' Ċipru b'suċċess. Qasmu l-gzira kollha sa Pafos. Hawnhekk Pawlu, minkejja l-oppozizzjoni tas-sahhar Elimas Barjesu, irnexxielu jikkonverti ghall-Kristjanezmu lill-Prokonslu Ruman Sergju Pawlu. Wara Ċipru Pawlu u shabu telqu bil-bahar minn Pafos u waslu Perge fil-Pamfilja. Mill-port ta' Attalja komplew il-vjagg sakemm waslu Antjokja ta' Pisidja. Hawn Gwanni-Marku halliehom u mar lura Ġerusalemm. Fl-ewwel Sibt Pawlu jaghmel diskors u jxandar lil Gesù bhala l-Messija l-imwieghed. Is-Sibt ta' wara, hafna, kemm mil-Lhud u kemm mill-proseliti twajba, marru ma' Pawlu u Barnaba, u dawn hegguhom biex jibqghu fil-grazzja ta' Alla (Atti 13: 42). Is-Sibt ta' wara, hafna mill-mexxejja Lhud haduha bl-ahrax kontra l-predikazzjoni ta' Pawlu, tant li l-Appostlu kellu jistqarr: Hekk kien mehtieg, li l-kelma ta' Alla tithabbar lilkom l-ewwel. Billi intom qeghdin twarrbuha, u jidhrilkom li ma tisthoqqilkomx il-hajja ta' dejjem, ahna sa nduru fuq il-pagani. Ghax hekk ordnalna l-Mulej (Atti 13: 46-47). Pawlu u Barnaba waqfu fit-tul f'Antjokja ta' Pisidja. Fl-ahhar tkeċċew minn hemm u huma komplew il-missjoni taghhom f'Ikonju, il-belt ewlenija ta' Likaonja. Anki hawn: kien hemm min emmen u kien hemm min holoq oppozizzjoni. Ghal darb'ohra kellhom jaharbu u komplew il-missjoni taghhom f'Listra fejn, ghall-ewwel darba z-zewg Appostli ppritkaw direttament lill-pagani. Mal-fejqan ta' maghtub in-nies hasbu li l-Appostli kienu l-allat Zews u Ermi li nizlu fosthom! Id-diskors li jaghmel Pawlu kellu jinqata' hesrem minhabba xi Lhud li minn Antjoka u Ikonju gew u tawh xebgha gebel! L-Appostli marru Derbe u hemmhekk xandru l-Bxara t-tajba f'dik il-Belt u ghamlu hafna dixxipli (Atti 14: 21). Fi triqthom lura ghaddew minn Listra, Ikonju u Antjokja, jaghmlu l-qalb lid-dixxipli u jhegguhom jibqghu shah fil-fidi. Minn Perge, fejn xandru wkoll il-kelma ta' Alla, marru lura Antjokja. Kienet ir-rebbiegha tas-sena 49 w.K. F'Antjokja laqqghu l-membri tal-Knisja u qaghdu jgharrfuhom b'dak kollu li Alla ghamel maghhom, u urewhom kif fetah il-bieb tal-fidi ghall-pagani. Hemm qaghdu ghal ftit zmien sewwa mad-dixxipli (Atti 14: 27-28). B'hekk intemm l-ewwel vjagg missjunarju ta' Pawlu u Barnaba. Waqt l-ewwel vjagg missjunarju ta' Pawlu u Barnaba, il-komunità ta' Antjokja kellha thabbat wiċċha mal-probema li holqu whud mill-ahwa Nsara ta' nisel Lhudi: Imbaghad nizlu xi whud mil-Lhudija u bdew jghallmu lill-ahwa: jekk ma toqoghdux ghaċ-ċirkonċizjoni skond id-drawwa li gejja minn Mosè, ma tistghux issalvaw (Atti 15: 1). Pawlu u Barnaba qamu kontra taghhom u haduha maghhom bis-shih. Pawlu kien fehem sewwa l-problema li kienu qed joholqu: inholoq ir-riskju li l-verità tal-Vangelu (Gal 2: 5) tithassar. Pawlu fehem li dan l-atteggament zbaljat kien qed imiss direttament il-qalba tal-fidi Nisranija: is-salvazzjoni u l-perfezzjoni tal-hajja Nisranija ma tigix mill-harsien tal-Ligi ta' Mosè, imma biss minn Kristu. Pawlu hawn iddefenda bis-shih il-helsien li n-Nisrani ghandu fi Kristu Gesù. B'hekk l-Insara ta' nisel pagan, kif ukoll dawk gejjin mir-religjon Lhudija, ma kienu obbligati jharsu l-ebda preċett tal-Ligi, imma kellhom jghixu ta' bnedmin hielsa fi Kristu, permezz tal-fidi li ssir fl-imhabba (Gal 5: 6). F'Ġerusalem, Pawlu u Barnaba, flimkien ma' l-Appostli u l-presbiteri u l-komunità tal-Knisja-Omm, iltaqghu. Huma sahqu fuq il-konvinzjonijiet taghhom billi gabu bhala provi l-ghemejjel kbar li Alla kien wettaq fl-appostolat missjunarju taghhom. Pietru wkoll jitkellem u jinsisti li l-Bxara t-Tajba hija wkoll ghall-pagani u jistqarr: Mela issa ghaliex iggarrbu lil Alla billi tridu tqieghdu fuq ghonq id-dixxipli madmad li la missirijietna u lanqas ahna ma flahna nerfghuh? Wara kollox ahna nemmnu li, bhalhom, ahna nsalvaw permezz tal-grazzja tal-Mulej Gesù (Atti 15: 10-11). F'din il-laqgha hu Ġakbu, li wara d-diskorsi ta' Pawlu u Petru, jishaq fuq il-ghaqda tal-Knisja fit-thabbir tal-Kerygma fundamentali tal-fidi. Fi Kristu l-Knisja hi maghquda u minnu tiehu l-qawwa biex tehodha kontra l-izbalji li qamu fil-Knisja tal-bidu, filwaqt li thalli spazju biex il-karizmi jitfissru b'mod vitali. Dan il-hsieb gabru Pawlu f'Gal 2: 7-10: Meta raw li lili kien fdat ix-xandir ta' l-Evangelju fost il-gnus, bhalma kien lil Pietru fost il-Lhud...Ġakbu, Kefa u Ġwanni... taw lili u 'l Barnaba l-id il-leminija taghhom b'sinjal ta' hbiberija bejnietna, biex ahna nahdmu fost il-gnus u huma fost il-Lhud...talbuna biss li, min-naha taghna nibqghu niftakru fil-fqar, haga li fittixt naghmilha minn qalbi. It-tentattiv tal-ahwa foloz (Gal 2: 4) li jifridu l-Knisja spiċċa fix-xejn, u lkoll gharfu l-unika verità tal-Vangelu fil-helsien tan-nisrani li jghix permezz ta' l-Ispirtu fi Kristu (Gal 4: 4-6; 5: 1.13). Ma' tmiem il-Konċilju, Pawlu u Barnaba, il-kollaboraturi taghhom, flimkien ma' Ġuda Barsaba u Sila, mibghuta mill-Knisja ta' Ġerusalemm, regghu lura f'Antjokja. Hemm laqqghu l-gemgha u tawhom l-ittra, qrawha u ferhu ghall-farag li tathom. Ġuda u Sila, li kienu wkoll profeti, farrgu lill-ahwa u wettquhom b'hafna kliem (Atti 15: 30-32). Pawlu u Barnaba baqghu Antjokja jghallmu u jxandru l-Bxara t-Tajba tal-Kelma ta' Alla. Kien aktarx f'dan iz-zmien li Pawlu, f'Antjokja, ċanfar lil Pietru ghal imgibtu. Aktarx ghall-habta ta' nofs is-sena 50 w.K. Pietru mar Antjokja. Aktarx li ried jaghmel esperjenza hajja tal-hidma appostolika ta' Pawlu u Barnaba fi hdan komunità Nisranija mhallta. Hu wkoll kien digà kellu esperjenza ma' l-Insara ta' nisel pagan (Atti 10: 1-48) u hu wkoll kien qed jiekol mal-gnus (Gal 2: 12) waqt din iz-zjara fraterna. Niftakru li skond il-Ligi ta' Mosè l-Lhud ma kinux jieklu mal-pagani. Kienet il-fidi Nisranija li waqqghet kull hajt li kien jifred Lhud u pagani. Izda l-prudenza eċċessiva ta' Pietru, ikkawzata mill-prezenza ta' xi Lhud-Insara, gaghlitu jwarrab milli jiekol ma' l-Insara ta' nisel pagan; il-konsegwenzi kienu gravi ghax kien hemm ohrajn li ghamlu bhalu! Il-Lhud l-ohra bdew jimxu bl-uċuh bhalu, u sahansitra Barnaba halla ruhu jithajjar minnhom bil-wiri ta' haga b'ohra (Gal 2: 12-13). Dan qanqal dispjaċir fil-komunità Nisranija ta' Antjokja li f'Pietru raw bniedem dghajjef, mhux kapaċi jkun koerenti ghall-Kerygma ċentrali tal-fidi Nisranija – fi Kristu jintemmu d-differenzi razzjali, personali u religjuzi. Pawlu hadha bl-ahrax kontra Pietru u l-kompromess mal-verità tal-Vangelu (Gal 2: 14) u ghamel diskors ċar u iebes li fih jiddefendi l-gustifikazzjoni bil-fidi fi Kristu f'oppozizzjoni ghall-opri tal-Ligi ta' Mosè li bihom ebda bniedem ma hu ggustifikat (Gal 2: 14-21). Meta Kefa gie Antjokja, jiena waqaftlu f'wiċċu, ghaliex kellu tort (Gal 2: 11). Pawlu ma jitkellimx fuq ir-reazzjoni u t-twegiba ta' Pietru izda jidher li Pietru, wara li gharaf li l-hafna prudenza umana setghet twassal ghall-kompromess tal-Vangelu, rega' zamm ma' dak li ntqal fil-Konċilju ta' Ġerusalemm (ara: Diskors ta' Pietru, Atti 15: 6-11) u d-digriet appostoliku (Atti 19: 15-21). Dan ma kien bl-ebda mod xi impozizzjoni ta' osservanza minima tal-Ligi, imma mod ta' kif fil-prattika tithares l-imhabba u l-ghaqda bejn l-Insara ta' nisel Lhudi u dawk ta' nisel pagan fil-Knisja tal-bidu. Din id-darba Pawlu jitlaq flimkien ma' Sila, wara li tlewwem ma' Barnaba li mbaghad telaq jahdem fil-gzira ta' Ċipru: Pawlu ghazel ghal mieghu lil Sila u telaq wara li l-ahwa rrikmandawhom f'idejn il-hniena tal-Mulej. U Pawlu, li dejjem kellu fi hsiebu l-Knejjes li kien digà waqqaf, dar is-Sirja u ċ-Ċiliċja kollha, iwettaq il-Knejjes (Atti 15: 40-41). F'Listra Pawlu ltaqa' maz-zaghzugh Timotju u siehbu mieghu fil-missjoni tieghu. Pawlu mbaghad haseb biex jiftah il-qasam tax-xoghol tieghu. Ghal din ir-raguni huwa u Sila marru lejn il-Frigja u l-Galazja bl-intenzjoni li jilhqu xi belt importanti tal-Provinċja Rumana ta' l-Asja Prokonsolari. Izda Pawlu marad. Hu approfitta minn dan iz-zmien biex jevangelizza l-inhawi tal-Galazja u jwaqqaf komunitajiet Insara godda (Gal 4: 13-14). Fl-inhawi tal-Misja, ippruvaw jidhlu f'Bitinja, imma l-ispirtu ta' Gesù ma hallihomx. Ghalhekk nizlu Troas. Alla jqawwi lil Pawlu permezz ta' dehra u jurih fejn kellu jipprietka: Bil-lejl Pawlu kellu vizjoni ta' ragel mill-Maċedonja, wieqaf u jitolbu hekk: Ejja l-Maċedonja u ghinna! (Atti 16: 9). Fi Troas Pawlu jiltaqa' ma' Luqa, li kien jaf tajjeb il-Maċedonja u l-Greċja u jsir kollaboratur tieghu. Il-missjunarji jaslu fil-belt ta' Filippi. Sinagoga ma kienx hemm imma fejn ix-xmara, fejn kienu ltaqghu xi nisa jitolbu: hemmhekk il-grazzja tmiss lil Lidja, li tghammdet hi u l-familja taghha (Atti 16: 15) u mid-dar taghha Pawlu u shabu baqghu jahdmu ghal xi ftit xhur. Jidher li kien zmien li halla hafna frott ghax hawn Pawlu waqqaf komunità Nisranija hajja, li tant habb (ara: Fil 1: 3-11; 4: 10-20), u li ghenitu fil-mumenti li l-aktar kellu bzonn. Wara li Pawlu keċċa spirtu hazin li kien jaqra x-xorti permezz ta' tfajla lsira, Pawlu u l-kumpanija tieghu jaqilghu xebgha u jintbaghtu l-habs! Luqa jirrakkonta kif inhelsu b'mod mirakuluz, miraklu li qanqal il-fidi fl-ghassies li wkoll tghammed hu u niesu kollha (ara: Atti 16: 30-34). Minn Filippi Pawlu u shabu marru fil-belt ta' Tessalonika. Pawlu hawn ihabbar il-fidi lil-Lhud u mbaghad lill-pagani, u wara li sab xoghol fil-belt, kien imur fis-sinagoga jxandar lil Kristu. Uhud emmnu, ohrajn haduha bl-ahrax kontra Pawlu u Sila. Hemmhekk damu tliet xhur, b'hidma li halliet il-frott f'dawk li laqghu minn qalbhom il-Kelma ta' Alla (1 Tess 2: 13). Minn hemm Pawlu u shabu kellhom jitilqu hesrem minhabba l-oppozizzjoni tal-Lhud li ma emmnux. Wara li Pawlu u shabu telqu hesrem minn Filippi huma marru l-Berija fejn kien hemm kolonja Lhudija li skond l-Atti kienu nies ta' qalb kbira aktar minn dawk ta' Tessalonika, dawn laqghu l-kelma bil-hegga kollha, u kuljum bdew iqallbu l-Iskrittura biex jaraw dak li semghu kienx minnu. Ghalhekk hafna minnhom emmnu, fosthom ghadd gmielu ta' Griegi, irgiel kif ukoll nisa nobbli (17: 11-12). Imma xi Lhud mibghuta minn Tessalonika gew jehduha bl-ahrax ma' Pawlu tant li l-Appostlu ntbaghat Ateni wahdu. Kemm dam Ateni jistenna lil Sila u lil Timotju kien jinkedd fih innifsu jara l-belt mimlija idoli (Atti 17: 16). F'Ateni Pawlu kien imur fis-sinagoga jiddiskuti mal-Lhud u ddiskuta anki ma' l-Atenin fis-suq tal-Belt. Meta semma l-qawmien minn bejn l-imwiet xi whud minnhom bdew jidhku u ohrajn qalu: nergghu nisimghuk fuq dan darb'ohra (Atti 17: 32). Wara dan Pawlu halla Ateni u mar Korintu. Hemmhekk issieheb ma' Akwila u Prixxilla u maghhom hadem it-tined. Meta Sila u Timotju waslu mill-Maċedonja ta ruhu kollu kemm hu ghax-xandir tal-Kelma u kien jixhed lil Lhud li Gesù hu l-Messija (Atti 18: 4-5). Hafna Lhud ma aċċettawx il-messagg u ghalhekk Pawlu baqa' jahdem, ixandar il-kelma lill-pagani ghal sena u sitt xhur shah. Il-Mulej sahhu b'dehra: la tibzax, imma tkellem u tiskotx ghax jiena mieghek, u hadd mhu sa jmidd idu fuqek biex jaghmillek hsara; ghax poplu kbir hawn ghalija f'din il-belt (Atti 18: 9-10). Minn Korintu Pawlu jikteb l-I u t-II Ittra lit-Tessalonkin biex isahhilhom il-fidi fit-tieni migja tal-Mulej u kif ghandhom jishru u jitolbu fil-konkret ta' hajjithom. Is-suċċess ta' Pawlu f'Korintu qanqal il-ghejra tal-Lhud. Wara li pprovaw jakkuzawh bla suċċess quddiem il-Prokonslu Galljon, Pawlu baqa' hemm fit-tul. Fi tmiem il-missjoni, flimkien ma' Akwila u Prixxilla, infired mill-ahwa u rhielha bil-bahar lejn is-Sirja. Waqaf Efesu u hemm iddiskuta mal-Lhud fis-sinagoga u riduh jibqa' hemm. Imma Pawlu ried jerga' lejn Antjokja. Kienet il-harifa tas-sena 52 w.K, u wara li sellem ukoll il-Knisja f'Ċesarija, wasal f'Antjokja meta kienet ix-xitwa. Dat-tieni vjagg missjunarju dam sentejn. Matulhom Pawlu sahhah il-Knejjes imwaqqfa fl-ewwel vjagg u fetah qasam ta' xoghol gdid fl-Maċedonja u l-Akaja. Kienet ir-rebbiegħa tas-sena 53 WK meta Pawlu jibda t-tielet vjagg missjunarju tiegħu li bhala skop aktarx li kellu l-belt ta' Efesu. Huwa ma marx bil-bahar imma għazel it-triq it-twila fuq l-art biex jasal hemmhekk. Dan għamlu biex jerga' jzur il-knejjes tal-Galazja u l-Frigja li hu kien waqqaf matul it-tieni vjagg missjunarju. F'Efesu Pawlu ltaqa' ma' grupp ta' dixxipli li hu nduna li kienu laqgħu lil Gesù bhala l-Messija mwiegħed mingħajr ma kienu rcevew katekezi Nisranija, il-Magħmudija fl-Isem ta' Gesù u t-tqegħid ta' l-idejn bid-don ta' l-Ispirtu s-Santu. Hu għalhekk hejjihom u għammidhom. Wara li għal tliet xhur kien imur fis-sinagoga jxandar lil Gesù lil-Lhud u whud webbsu rashom, hu telaq minn magħhom, gabar miegħu d-dixxipli, u kien joqgħod jitkellem magħhom kuljum fl-iskola ta' wiehed jismu Tirannu. Pawlu nnifsu aktar tard jistqarr li l-attività tiegħu f'Efesu kienet intensa, meta jkellem il-presbiteri ta' l-Asja Prokonsolari f'Miletu (ara: Atti 20: 17-38). Hu għallem b'impenn, fil-pubbliku u fil-privat, f'nofs hafna perikli u billi hu nnifsu haseb għall-bzonnijiet tiegħu. Il-hidma tiegħu damet ftit aktar minn sentejn. Flimkien ma' Timotju u Erastu, li ntbagħtu fil-Maċedonja, Gaju u Aristarku, li ntbagħtu Kolossi, Laodikija u Gerapoli, Pawlu waqqaf u sahhah il-knejjes ta' l-Asja Prokonsolari u għamel b'tali mod li dawk kollha li kienu joqogħdu fl-Asja, kemm Lhud u kemm Griegi, semgħu l-Kelma tal-Mulej (Atti 19: 10). Kien proprju f'dan iz-zmien li Pawlu hass il-bzonn li jikteb kemm lill-Insara ta' Korintu kif ukoll lill-Insara tal-Galazja. Lill-Korintin biex ma jithalltux ma' nies medhija fil-vizzju, ma jinqasmux f'partiti bejniethom u biex iwiegeb għal diversi kwistjonijiet prattiċi li l-istess Korintin talbuh jagħtihom kelma fuqhom ma' ittra li kienu bagħtu ma' Stefana, Akajku u Fortunat. Lill-Galatin biex jinsisti li Kristu biss huwa s-salvazzjoni wahdanija għan-Nisrani li bil-qawwa ta' twemminu huwa hieles. F'din l-istess ittra Pawlu jagħmel apologija ta' l-appostolat tiegħu. Il-hidma ta' Pawlu f'Efesu tintemm b'esperjenza qarsa: l-argentiera ta' Efesu, immexxija minn Demetriju, qajmu rvell kontra Pawlu. Hija opinjoni komuni li Pawlu daq il-habs f'Efesu. Probabbilment kienet esperjenza qasira li matulha Pawlu jirnexxilu jikteb lill-Filippin biex isahhahhom fil-fidi u jroddilhom hajr tal-għajnuna li bagħtulu. Sakemm telaq rega' kiteb ittra ohra lill-Korintin miktuba b'għafsa ta' qalb u bid-dmugħ (2 Kor 2: 4), ittra li ntilfet jew twahhdet mat-2 Korintin li għandna f'idejna llum. Malli halla Efesu Pawlu telaq għal Troas minn fejn ried jasal sal-Maċedonja. Hemmhekk stenna lil Titu biex igiblu ahbarijiet mill-Knisja ta' Korintu. Meta ma sabux telaq għal Maċedonja. Lil Titu sabu Filippi u wara li dan wassallu ahbarijiet tajba minn Korintu, hejja ruhu biex jerga' jmur hemm billi kiteb it-2 Korintin li għandna f'idejna llum u rega' bagħatha ma' Titu. Wara li zar il-Knejjes ta' Filippi, Tessalonika u Berija, Pawlu ma damx fil-Maċedonja, fejn huwa u għaddej minn dawk l-inhawi, kien iheggeg lid-dixxipli b'hafna kliem (Atti 20: 2). Sadattant wasal il-Greċja u sakemm stenna li jgħaddu t-tliet xhur tax-xitwa biex ikun jista' jaqbad il-gifen għas-Sirja kiteb l-Ittra lir-Rumani. Din kellha sservi bhala thejjija għall-vjagg li hu tant xtaq jagħmel biex izur lil din il-komunità Nisranija. Fir-rebbiegħa tas-sena 58 WK, meta Pawlu kien sa jitlaq għas-Sirja bil-gifen minn Kenkre, il-Lhud nasbu konfoffa kontra tiegħu, u għalhekk għamel il-hsieb li jerga' lura u jgħaddi mill-Maċedonja (Atti 20: 3). Wara li ċċelebra l-Għid f'Filippi telaq għal Troas u hemm iltaqa' mal-kollaboraturi tiegħu. Wara li mar Assos, shabu tellgħuh fuq il-gifen sakemm waslu Miletu. Billi ma riedx idum fl-Asja biex jasal Ġerusalemm għall-Festa ta' Għid il-Hamisn, Pawlu bagħat lil shabu jsejhu l-presbiteri tal-Knisja ta' Efesu biex isellmilhom għall-ahhar darba (ara Atti 20: 13-17). Id-diskors li jagħmel Pawlu f'Miletu jitqies bhala t-Testment Pastorali tiegħu. Huwa diskors li għandu ton kunfidenzjali u personali li jixhed għall-ispirtu uman u appostoliku ta' l-Appostlu tal-Gnus. Fid-diskors tiegħu Pawlu jitkellem fuq kemm kien hadem fl-Asja Prokonsolari; juri x-xewqa tiegħu li jilta' Ġerusalemm, anki jekk kien jaf li kien sa jbati; jehodha kontra l-għalliema foloz u jerhi l-Knisja f'idejn Alla u l-Kelma tal-grazzja tiegħu. Kif temm jgħid dan nizel għarkobbtejh jitlob magħhom ilkoll. Imbagħad infexxew f'bikja kbira u bdew jgħannqu lil Pawlu u jbusuh (Atti 20: 36-37). Kemm f'Tir u kemm f'Ċesarija, l-ahwa hegguh biex ma jitlax Ġerusalemm. Imma Pawlu kien deċiz: Għalfejn qegħdin tibku u tiksruli qalbi? Jiena lest biex għall-isem ta' Gesù, mhux biss jorbtuni f'Gerusaelmm, imma wkoll jagħtuni l-mewt. Billi ma ried jisma' b'xejn, ahna skitna u għidna biss: Tkun magħmula r-rieda tal-Mulej! (Atti 21: 13-14).