Borussia Dortmund Ballspielverein Borussia 09 e.V. Dortmund, komunement magħrufa bħala Borussia Dortmund, Dortmund jew BVB, huma klabb sportiv ibbażat ġewwa Dortmund. Borussia Dortmund jilgħabu fil-Bundesliga, l-ogħla kampjonat fil-Ġermanja. Dortmund huwa wieħed mill-klabbs aktar suċċessivi fl-istorja tal-futbol Ġermaniż. Il-klabb kien twaqqaf fl-1909 minn sbatax-il plejer tal-futbol minn Dortmund. Borussia Dortmund rebħu tmien kampjonati Ġermaniżi, tlett Tazzi Ġermaniżi, erba' Supercups Ġermaniżi, darba l-UEFA Champions League, darba t-Tazza tat-Tazez Ewropej, u darba t-Tazza Interkontinentali. Ir-rebħa tat-Tazza tat-Tazez Ewropej fl-1966 għamlithom l-ewwel klabb Ġermaniż li rebaħ titlu Ewropew. Mill-1974, Dortmund bdew jilgħabu l-logħob f'darhom ġewwa l-Westfalenstadion. Dan il-grawnd huwa l-ikbar wieħed fil-Ġermanja. Il-kuluri ta' Borussia Dortmund huma iswed u isfar. Dortmund iżżommu rivalità fit-tul mal-ġirien ta' Ruhr Schalke. Logħbiet bejn dawn iż-żewġ klabbs huma msemmija bħala r-Revierderby. Dortmund għandhom ukoll rivalità ma' Bayern Munich, magħrufa bħala "Der Klassiker" (Malti: Il-Klassika). F'termini ta' dħul, Dortmund huwa t-tieni l-akbar klabb sportiv fil-Ġermanja u l-ħdax l-akbar klabb tal-futbol fid-dinja, huma ġġeneraw €189,100,000 fl-2012. Il-mottu ta' Borussia Dortmund huwa ""Echte Liebe"" (Malti: "Imħabba Vera"). Il-klabb kien twaqqaf fid-19 ta' Diċembru 1909 minn grupp ta' żgħażagħ sponsorjati minn knisja "Trinity Youth", fejn huma lagħbu futbol taħt il-poppa u l-għajn mhux simpatetika tal-Kappillan lokali. Il-Missier Dewald kien imblukkat fil-bieb meta prova jagħmel l-organizzazzjoni tal-laqgħa miżmuma fil-kamra tal-pub lokali, "Zum Wildschütz". Il-fundaturi kienu Franz, Paul Braun, Henry Cleve, Hans Debest, Paul Dziendzielle, Julius, Wilhelm Jacobi, Hans Kahn, Gustav Müller, Franz Risse, Fritz Schulte, Hans Siebold, August Tönnesmann, Heinrich, Robert Unger, Fritz Weber u Franz Wendt. L-isem "Borussia" hija kelma bil-Latin għall-Prussja, dan l-isem ittieħed mill-birra ta' Borussja fil-qrib il-birrerija ta' Borussja ġewwa Dortmund. It-tim beda jilagħab bi flokkijiet blu u bojod strixxati u xarpa ħamra, u xorts iswed. Fl-1913, huma bidlu l-kuluri għall-iswed u isfar li huma tant familjari llum. Matul id-deċennji ta' wara l-klabb gawda biss suċċess modest billi lagħbu f'kampjonati lokali. Huma kellhom xi fallimenti fl-1929 meta b'tentattiv ingħatat spinta lill-fortuni tal-klabb billi jiffirmaw xi plejers tal-futbol professjonali u naqsu billi jħallsuhom u l-iskwadra tħallit fid-dejn fond. Huma baqgħu ħajjin biss permezz tal-ġenerożità ta' sapporter lokali li rkupra n-nuqqas tat-tim mill-but tiegħu stess. It-1930ijiet raw il-lok tal-Ġermanja Nażista li rristrutturat l-isports u l-organizzazzjonijiet tal-futbol matul in-nazzjon li jixirqu l-għanijiet tar-reġim. Il-president ta' "Borussia"' ġie sostitwit meta huwa rrifjuta li jissieħeb mal-Partit Nażist, u koppja ta' membri li bil-moħbi użaw l-uffiċċji tal-klabb biex jipproduċu l-fuljetti anti-Nażisti ġew eżegwiti fl-aħħar jiem tal-gwerra. Il-klabb ma kellhux suċċess akbar fil-ġdida stabbilita Gauliga Westfalen, iżda kellhom jistennew sa wara t-Tieni Gwerra Dinjija biex għamlu kisba importanti. Kien matul dan iż-żmien li Borussia żviluppaw ir-rivalità intensa tagħhom ma Schalke 04 tas-suburbani Gelsenkirchen, l-aktar naħa ta' suċċess tal-era (ara "Revierderby"). Bħal kull organizzazzjoni oħra fil-Ġermanja, Borussia ġiet xolta mill-awtoritajiet okkupazzjoni tal-Alleati wara l-gwerra f'tentattiv tiddistakka l-istituzzjonijiet tal-pajjiż mill-passat Nazist riċenti. Kien hemm tentattiv ta' ħajja qasira li jingħaqdu ma żewġ klabbs oħra – "Werksportgemeinschaft Hoesch" u "Freier Sportverein 98" – bħala "Sportgemeinschaft Borussia von 1898", imma kienu wkoll bħala "Ballspiel-Verein Borussia" ("BVB"), huma għamlu l-ewwel dehra tagħhom fil-kampjonat finali nazzjonali fl-1949 fejn tilfu 2–3 kontra VfR Mannheim. L-Oberliga West, kampjonat li nkluda lil "Borussia", iddomina l-futbol Ġermaniż tard fil-50ijiet. Fl-1949 Borussia laħqu l-finali ġewwa Stuttgart kontra VfR Mannheim, fejn huma tilfu 2–3 wara l-ħin supplementari. Il-klabb kiseb l-ewwel titolu nazzjonali tiegħu fl-1956 b'rebħa ta' 4–2 kontra Karlsruher SC. Sena wara, Borussia rebħu eżattament bl-istess tim it-tieni titolu nazzjonali tagħhom. Wara dan il-kolp, it-tliet Alfredos (Alfred Preißler, Alfred Kelbassa u Alfred Niepieklo) kienu leġġendi f'Dortmund. Fl-1963, Borussia Dortmund rebħu l-aħħar finali qabel il-Bundesliga bdiet, li kien it-tielet titolu nazzjonali tagħhom. Fl-1962, id-DFB iltaqgħat ġewwa Dortmund u ivvotat biex finalment toħloq kampjonat tal-futbol professjonali fil-Ġermanja li jibda jintlagħab f'Awissu 1963 bħala l-Bundesliga. Borussia Dortmund kellhom post tagħhom fost l-ewwel sittax-il klabb li lagħbu fil-kampjonat ġdid. Kien il-plejer ta' Dortmund Friedhelm Konietzka li skorja l-ewwel gowl tal-Bundesliga iżda huma tilfu 2–3 kontra Werder Bremen. Fl-1965, Dortmund kisbu l-ewwel Tazza Ġermaniża tagħhom. Dortmund kellhom riżultat imħallat fl-1966. Dortmund rebħu t-Tazza tat-Tazez Ewropej 2–1 kontra l-Liverpool fil-ħin supplementari bil-gowls skorjati minn Sigfried Held u Reinhard Libuda. Madankollu, Dortmund ċedew pożizzjoni kmandanta fil-Bundesliga billi tilfu erba' mill-aħħar ħames logħbiet tagħhom u b'hekk spiċċaw it-tieni, tliet punti wara ċ-ċampjins 1860 Munich. Ironikament, ħafna suċċess minn 1860 Munich daħal fuq il-qawwa tal-logħob ta' Konietzka, reċentement ġie trasferit hemmhekk minn Dortmund. Is-1970ijiet kienu kkaratterizzati minn problemi finanzjarji u relegazzjoni mill-Bundesliga fl-1972 u l-ftuħ tal-Westfalenstadion, imsemmi wara reġjun ta' darhom Westfalen fl-1974. Il-klabb qala r-ritorn tiegħu fil-Bundesliga fl-1976. Dortmund komplew issofru minn problemi finanzjarji permezz tat-1980ijiet. Restrittivament evitaw li jerġgħu jiġu relegati għal darb'oħra fl-1986 billi rebħu t-tielet "play-off" deċiżiv kontra Fortuna Köln wara li spiċċaw l-istaġun regolari fis-16-il post . Dortmund ma kellhom ebda suċċess sinifikanti darb'oħra sakemm l-kisbu t-Tazza Ġermaniża b'rebħa ta' 4–1 kontra Werder Bremen fl-1989. Dan kien l-ewwel trofew b'Horst Köppel bħala kowċ. Wara finitura fl-għaxar post fil-Bundesliga fl-1991, il-kowċ Horst Köppel kien telaq u l-kowċ Ottmar Hitzfeld kien impjegat. Fl-1992, Hitzfeld wassal lil Borussia Dortmund għall-finitura fit-tieni post fil-Bundesliga u setgħu rebħu l-Bundesliga jekk VfB Stuttgart ma jirbħux l-aħħar logħba tal-Bundesliga. Flimkien ma' finitura fir-raba' post fil-Bundesliga, Dortmund fl-1993 għamluha għall-finali tal-UEFA Cup, iżda huma tilfu 6–1 bl-aggregat kontra Juventus. Minkejja dan ir-riżultat, Borussia mxew l'bogħod ma DM25 miljun taħt is-sistema tal-premju għal naħa Ġermaniża biex jipparteċipaw fit-Tazza. Bi flaxx ta' flus, Dortmund kienu f'pożizzjoni li jiffirmaw plejers li aktar tard ġabhu unuri numerużi fid-1990ijiet. Dortmund spiċċaw ir-raba' fil-Bundesliga fl-1994. Dortmund rebħu l-Bundesliga fl-1995. Dortmund rebħu l-Bundesliga għall-darb'oħra fl-1996. Il-plejer ta' Dortmund Matthias Sammer rebaħ l-unur tal-Plejer tas-sena Ewropej fl-istaġun 1995–96. Fil-Finali tal-UEFA Champions League 1997 fl-Olympiastadion ġewwa Munich, Ġermanja, Dortmund affaċċjaw lil ġġanti Taljani Juventus li kellhom inkluż lil Zinedine Zidane. Karl-Heinz Riedle poġġa lil Dortmund fil-vantaġġ meta xutja taħt il-gowler minn kross ta' Paul Lambert. Riedle reġgħa tefa' l-ballun fix-xibka b'daqqa ta' ras minn korner. Fit-tieni taqsima, Alessandro Del Piero naqas id-distakk għall-Juventus b'daqqa ta' takkuna. Imbagħad il-plejer ta' 20 sena u tifel lokali Lars Ricken daħal jilgħab flok Andreas Möller. 16-il sekonda biss wara, Ricken mess il-ballun għall-ewwel darba u ċċipjah minn fuq Angelo Peruzzi minn 18-il metru l'bogħod. Zinedine Zidane ma setgħax jagħmel impressjoni għall-Juventus kontra l-immarkar mill-qrib ta' Lambert, B'din ir-rebħa, Dortmund għollew it-trofew għall-ewwel darba b'rebħa storika ta' 3–1. Imbagħad Dortmund marru biex jegħlbu lil klabb Brażiljan Cruzeiro 2–0 fil-finali tat-Tazza Interkontinentali 1997 biex b'hekk saru ċ-ċampjins tad-dinja. Borussia Dortmund kienu t-tieni tim Ġermaniż li rebħu t-Tazza Interkontinentali, wara Bayern Munich fl-1976. Fid-dawran tal-millennju, Borussia Dortmund sar l-ewwel l-klabb li nnegozja fil-pubbliku fuq l-istokk tas-suq Ġermaniż. Fl-2002, Borussia Dortmund rebħu t-tielet titlu tal-Bundesliga. Dortmund kellhom ġirja notevoli fl-aħħar tal-istaġun billi qabżu lil Bayer Leverkusen, biex b'hekk żguraw it-titolu fl-aħħar jum. Il-kowċ Matthias Sammer sar l-ewwel persuna fl-istorja ta' Borussia Dortmund li rebaħ il-Bundesliga bħala plejer u kowċ. Fl-istess staġun, Borussia tilfu finali tal-UEFA Cup 2001–02 3-2 kontra l-Olandiżi Feyenoord. Il-fortuni ta' Dortmund naqsu b'mod stabbli għan-numru ta' snin. Ġestjoni finanzjarja ħażina wasslet għal tagħbija tqila tad-dejn u l-bejgħ tal-grawnd tagħhom Westfalenstadion. Is-sitwazzjoni kienet aggravata minn-nuqqas li tippromwovi fil-UEFA Champions League 2003 meta t-tim ġie eliminat bil-penaties fir-rawnds ta' kwalifikazzjoni minn Club Brugge. Fl-2003, Bayern Munich selfu €2 miljuni lil Dortmund għal ftit xhur biex iħalsu l-pagi tagħhom. Borussia reġgħu mexew għax-xifer ta' falliment fl-2005, il-valur oriġinali ta' €11 tal-ishma tagħhom waqgħa b'aktar minn 80% fil-Frankfurter Wertpapierbörse. Ir-rispons għall-kriżi jinkludu 20% ta' ħlas maqtugħ għall-plejers kollha. It-tim għadu s'issa jilgħab fil-Westfalenstadion, imsemmi wara r-reġjun ta' darhom Westfalen. Biex jitnaqqsu d-djun, il-grawnd ssemma mill-ġdid "Signal Iduna Park", wara kumpannija ta' assigurazzjoni lokali, fl-2006 taħt ftehim ta' sponsorizzazzjoni li tintemm fl-2016. Attwalment il-grawnd huwa l-akbar grawnd tal-futbol fil-Ġermany b'kapaċità ta' 80,720 spettaturi, u ospita diversi logħbiet tal-Tazza tad-Dinja 2006, inkluż is-semi-finali. Borussia Dortmund jgawdu l-ogħla attendenza medja ta' kwalunkwe klabb tal-futbol fl-Ewropa, b'attendenza medja ta' 80,478 spettaturi f'kull logħba (2010–11). Dortmund sofrew bidu miżerabli għall-istaġun 2005–06, iżda nġabru biex jintemmu s-seba post. Il-klabb naqas li jikseb post fil-UEFA Cup permezz tat-tlug tal-"Fair Play". Il-ġestjoni tal-klabb reċentement indika li l-klabb għal darb'oħra wera qligħ; dan kien l-aktar relatati mal-bejgħ ta' David Odonkor għall-Real Betis u Tomáš Rosický għall-Arsenal. Fl-istaġun 2006–07, b'mod mhux mistenni Dortmund affaċċjaw problemi serji ta' relegazzjoni għall-ewwel darba fis-snin. Dortmund kompla b'permezz ta' tliet kowċis u ħatru lil Thomas Doll fit-13 ta' Marzu 2007 wara li huma evitaw ir-relegazzjoni b'punt wieħed. Christoph Metzelder ukoll telaq lil Borussia Dortmund fuq trasferiment b'xejn. Fl-istaġun 2007–08, Dortmund mitlufa ma ħafna klabbs żgħar fil-Bundesliga. Dak l-istaġun kien wieħed mill-agħar fl-20 sena. Madankollu, Dortmund laħqu l-finali tat-Tazza Ġermaniża kontra Bayern Munich, fejn huma tilfu 2–1 fil-ħin supplementari. Id-dehra finali kwalifikat lil Dortmund għall-UEFA Cup minħabba li Bayern diġa kienu kkwalifikati għall-UEFA Champions League. Thomas Doll irriżenja fid-19 ta' Mejju 2008 u kellu jiġi mibdul minn Jürgen Klopp. Fl-istaġun 2009–10, Dortmund kwalifikaw għall-UEFA Europa League u spiċċaw il-ħames fil-Bundesliga. It-tim tilef l-opportunità biex jikkwalifika għall-UEFA Champions League billi naqas li għeleb lit-tim imqiegħed it-tmien post VfL Wolfsburg u t-tim imqiegħed l-erbatax-il post SC Freiburg fl-aħħar żewġ logħbiet tal-kampanja. Madankollu, dawn urew il-kariżma mġedda u l-passjoni taħt id-direzzjoni tal-kowċ Jürgen Klopp. Fid-dħul tal-istaġun 2010–11, Dortmund daħlu skeda ġdida u vibranti ta' żgħażagħ li dehret aħjar. Fl-4 ta' Diċembru 2010, Borussia saru "Herbstmeister" (Ċampjins tal-ħarifa), li huwa unur mhux uffiċjali. Huma għamlu dan tliet logħbiet qabel il-waqfa, li kisru rekord talli kisbu dan l-aktar kmieni ma Eintracht Frankfurt (1993–94) u 1. FC Kaiserslautern (1997–98). Fit-30 ta' April 2011, il-klabb għeleb lil 1. FC Nuremberg 2–0 ġewwa darhu, filwaqt li t-tim Bayer Leverkusen li kien qiegħed fit-tieni post, tilef, li ħallu lid-Dortmund tmien punti fuqhom b'żewġ logħbiet x'jintlagħbu. Dan il-kampjonat laħaq is-seba' titli nazzjonali miżmuma minn rivali Schalke 04, u kisbu post fil-fażi tal-gruppi fil-UEFA Champions League 2011–12. Sena wara, Dortmund għamlu difiża b'suċċess bit-titlu tal-Bundesliga b'rebħa fuq Borussia Mönchengladbach, għall-darb'oħra fit-32 ġimgħa. Mill-34 ġimgħa u l-ġurnata finali, Dortmund kisbu rekord ġdid bl-aktar punti miksuba fi staġun wieħed tal-Bundesliga (81 punt). It-tmien kampjonat tal-klabb jpoġġih it-tielet fit-titoli nazzjonali totali u l-plejers issa ser jilbsu żewġ stilel fuq l-emblema tal-uniformi tagħhom b'rikonoxximent tal-ħames titlu tal-Bundesliga tat-tim. Ismijiet notevoli mill-iskwadra rebbieħa jinkludu lil Lucas Barrios, Mario Götze, Neven Subotić, Mats Hummels, Robert Lewandowski, Shinji Kagawa, Łukasz Piszczek, Jakub Błaszczykowski, Kevin Großkreutz, Ivan Perišić, u İlkay Gündoğan. Il-klabb għamel l-istaġun 2011–12 b'suċċess billi rebaħ id-"double" għall-ewwel darba billi għeleb lil Bayern Munich 5–2 fil-finali tat-Tazza Ġermaniża. Borussia Dortmund huwa wieħed mill-erba klabbs Ġermaniżi li rabaħ il-Bundesliga u DFB-Pokal darbtejn flimkien ma Bayern Munich, 1. FC Köln, u Werder Bremen. Il-klabb kien ivvotat it-Tim tas-Sena 2011 fil-premji annwali Sportler des Jahres (Personalità tas-Sena tal-Isports Ġermaniż). Borussia Dortmund spiċċaw l-istaġun 2012–13 fit-tieni post fil-Bundesliga. Huma lagħbu fit-tieni Finali tal-UEFA Champions League kontra Bayern Munich li kien l-ewwel finali b'żewġ klabbs Ġermaniżi ġewwa Stadju Wembley fil-25 ta' Mejju 2013 fejn tilfu 2-1. Il-grawnd ta' Borussia Dortmund, il-Westfalenstadion, bħalissa msemmi Signal Iduna Park. Dan huwa l-akbar grawnd fil-Ġermanja u s-sitt fl-Ewropa mill-kapaċità. Il-Westfalenstadion issostitwixxa lil Stadion Rote Erde, li jinsab fil-bieb li jmiss. Wara li l-popolarità bdiet dejjem tikber f'Dortmund fl-1965, il-klabb ppjana biex jagħmel grawnd ġdid li jissostitwixxi lil Stadion Rote Erde. Il-belt ta' Dortmund kienet telgħet bħala belt ospitanti għall-Tazza tad-Dinja 1974, biex b'hekk Borussia Dortmund new grawnd ġdid li għadu jintuża s'issa. Il-Westfalenstadion għadda diversi rinnovazzjonijiet matul is-snin biex jiżdied id-daqs tal-grawnd, inkluża l-espansjoni tal-istadju għat-Tazza tad-Dinja 2006. Fl-2008, Borussia Dortmund fetħu il-"Borusseum", mużew fuq l-istorja ta' Borussia Dortmund, li dan jagħmel parti mill-grawnd. Fl-2011, Borussia Dortmund installaw sistema solari sewda fuq il-bejt ta' Signal Iduna Park minn Q-Cells. Qabel l-istaġun ta' wara ġew installati ħames ħitan tal-vidjo ġodda, waħda fuq barra tan-Nordtribüne u erba' fil-grawnd. "Mill-10 ta' Lulju 2013" L-isem Borussia Dortmund huwa mehmuż ma' numru ta' rekords tal-Bundesliga: