Fadal biss ħamest ijiem biex jiftaħ l-istaġun teatrali l-ġdid, fejn kull teatru, kbir jew żgħir, jagħti l-ispettakli ġimgħa wara ġimgħa lill-udjenza lokali. Meta nitkellmu fuq il-qasam teatrali f'Malta, dlonk naħsbu f'ismijiet kbar bħal Karmen Azzopardi, Lino Mintoff, jew Josie Coppini. Iżda, iktar minn hekk, moħħna mill-ewwel imur fil-ġojjel mistur fi triq dejqa fil-kapitali fejn, dawn l-atturi li semmejt u ħafna oħrajn qabilhom u warajhom, nistgħu ngħidu li qattgħu nofs ħajjithom fih. It-Teatru Manoel huwa teatru ħaj, armat b'faċilitajiet li jagħmlu l-esperjenza tal-produtturi u l-atturi waħda ferm iktar trankwilla. Min jaf kemm-il darba rajna xi produzzjoni u bqajna mistagħġba b'dak li rajna hekk kif fetaħ is-siparju. Nistagħġbu kif l-atturi kultant joħorġu minn taħt il-palk permezz ta' trap-door. Nistagħġbu bil-fatt li, minkejja li huwa palk pjuttost żgħir, dejjem ittrasforma ruħu f'dar privata, fi triq Maltija, f'kerrejja, u f'ħafna sitwazzjonijiet differenti minn żminijiet differenti. It-Teatru Nazzjonali kien, għadu, u jibqa' l-protagonist kulturali f'Malta, li bħal kull teatru ieħor se jiftaħ staġun ippakkjat fl-1 ta' Ottubru. It-teatru se jesponi diversi rkejjen differenti fil-qasam teatrali. Fost dawn il-produzzjonijiet insibu l-opra Orpheus and the Underworld, id-drammi Hebuka u Irbaħt il-Lottu, Junge Philharmonie Wien in Concert, u ħafna oħrajn. Meta s-siparju jagħlaq fuq l-istaġun 2016/2017 f'Ġunju, it-Teatru Manoel se jkun ospita udjenzi ikbar f'dawn it-tmien xhur minn staġuni ta' qabel. Fil-platea tat-teatru mibni fis-seklu tmintax għall-Gran Mastru de Vilhena, tkellimt maċ-Chairman Michael Grech dwar x'hemm lest għall-istaġun li ġej, is-simboliżmu ta' dan il-ġojjel fil-qalba tal-Belt Valletta, u l-qasam teatrali f'Malta li, bil-mod il-mod, qed jikber. Mill-avvenimenti kollha li se naraw f'dan l-istaġun, taħseb li hemm uħud minnhom li se jattiraw iżjed nies? Pereżempju, dramm tradizzjonali jattira iżjed nies minn opra? Iva, hemm ċertu produzzjonijiet li jappellaw għal ċerti udjenzi, u oħrajn li huma iktar niche, biex ngħid hekk. Li nista' ngħid il-pantomima tal-Milied, pereżempju, għandha outreach kbira ħafna. Kull lejl ikun mimli. Ċertu produzzjonijiet oħrajn forsi jkollhom ftit inqas nies li jattendu, però aħna nagħmlu sforz li kull produzzjoni li ntellgħu nagħtuha exposure biex kemm jista' jkun l-udjenzi jkunu bil-ħafna. Rajt differenza fl-aħħar snin fit-tip ta' udjenzi li jattendu? Fejn qabel forsi kienu joqogħdu lura milli jiġu t-teatru; kien hemm żieda fl-ammont ta' żgħażagħ li jattendu għall-produzzjonijiet? Iva, fl-aħħar tliet snin aħna qed intellgħu plays ma Staġun Teatru Malti, drammi ġodda bil-Malti għall-ewwel darba wara għoxrin sena. Intlaqgħu tajjeb ħafna u qed nattiraw anke żgħażagħ li qed jiġu u jimlew is-sala għal dan it-tip ta' produzzjonijiet. Żgur li hija sfida li tiffaċċjaw kull sena biex dejjem iżżommu kollox frisk u tibqgħu tattiraw in-nies meta l-istaġun huwa daqshekk twil. Kif tindirizzawha din? Aħna jkollna applikazzjonijiet kemm irridu u trid tkun oġġettiv u żżom l-istandards li diġà għandek kif ukoll l-innovazzjoni. Kif jirreaġixxu l-applikanti li ma taċċettawlhomx produzzjoni? Kif tiġġudikaw? Naħseb li meta wieħed jagħmel applikazzjoni huwa ben konsapevoli għall-fatt li mhx neċessarjament se tkun aċċettata dik il-produzzjoni. Hemm ħafna elementi li nikkunsidraw, fosthom elementi artistiċi, l-innovazzjoni u l-bżonn li jkollna kalendarju bilanċjat għal dak li jirrigwardja d-diversi ġeneri artistiċi li ntellgħu tul is-sena. X'taħseb li hija l-ikbar sfida tas-settur kulturali f'Malta, b'mod partikolari dak teatrali? Dejjem hemm problema ta' finanzi. Is-settur kulturali hu dak li hu; għandu missjoni importanti, u bil-finanzi li għandna dejjem nagħmlu ħilitna biex xorta dejjem ikollna produzzjonijiet ta' kwalità. Snin ilu konna smajna li t-teatru rari jagħmel qligħ. Għadna fl-istess sitwazzjoni? Is-sitwazzjoni tjiebet u qed naraw sitwazzjonijiet fejn ċertu produzzjonijiet qed ikollhom iktar qligħ. Ovvjament hemm oħrajn li, tagħmel kemm tagħmel, dejjem se jintilfu l-flus minħabba n-natura tal-produzzjoni. Imma, b'mod ġenerali, is-sitwazzjoni finanzjarja hija ferm iktar feliċi milli kienet! Meta nitkellmu dwar finanzi, hemm ukoll il-but tal-udjenza. Taħseb li l-produzzjonijiet fit-Teatru Manoel joffru prezzijiet għall-but ta' kulħadd? Jew ma tridux lil kulħadd jattendi? Assolutament iva – iva, irridu lil kulħadd, anzi rridu u qegħdin inkabbru l-udjenzi sena wara sena u iva wkoll li l-prezzijiet huma għall-but ta' kulħadd għax kull produzzjoni għandha prezzijiet li jvarjaw. Il-prezz tal- biljetti jiddependi wkoll mill-post li wieħed jagħżel, il-prezz ta' biljett fil-platea, pereżempju, huwa iktar minn dak ta' ġol-gallarija, u studenti jkollhom roħs fil-biljetti. Nafu li sar xi xogħol ta' restawr f'xi nħawi tat-teatru. X'involva dan ix-xogħol? Iva, das-sajf komplejna l-proġett ta' restawr tal-faċċata li matul iż-żmien sofriet ħafna intervenzjonijiet u li ma kinux hemm meta nbiet fi żmien de Vilhena. Aħna għamilna r-riċerka biex din inġibuha kif kienet oriġinarjament. Is-sena l-oħra għamilna l-ewwel u t-tieni sular, u din is-sena wasalna għall-pjan terran. Sal-aħħar ta' dan l-istaġun nixtieq li nlestu il-faċċata kollha. Kemm sewa dan il-proġett u kif iffinanzjajtuh? Madwar €200,000 – parti minnu ġie ffinanzjat mill-Gvern permezz ta' żieda fil-line vote tagħna ta' spejjeż kapitali, u parti minnu ffinanzjat minn diversi sponsorships ta' entitajiet privati. Semmejt proġett ambizzjuż ieħor. X'inhu? Iva, applikajna għal fondi Ewropej biex inkunu nistgħu mmexxu proġett ta' klimatizzazzjoni billi ninstallaw sistema li taħdem b'filtrazzjoni tal-ilma biex it-temperatura ta' ġot-teatru tinżamm kostanti tul is-sena kollha. Jien dejjem ngħid li fix-xitwa l-intern tat-teatru jkun qisu friża, u fis-sajf ma tistax tidħol minħabba s-sħana. B'din is-sistema fix-xitwa nkunu nistgħu ninfiltraw ilma sħun, u fis-sajf ilma kiesaħ. Tispjegalna ftit kif se jirnexxilkom tagħmlu dan kollu mingħajr ma ssir ħsara lit-teatru? Il-proċess jirrikjedi intervent minimu għax jinvolvi l-installar ta' pajpijiet żgħar tar-ram madwar it-teatru, li minnhom se jgħaddi l-ilma. Se nneħħu l-art tal-platea li tpoggiet fis-snin sebgħin u li hija taċ-ċeramika u m'għandha x'taqsam assolutament xejn mat-teatru. Minflokha se nqiegħdu art tal-injam kif kienet originarjament. Fejn qed tara lit-Teatru Manoel b'rabta ma' Valletta 2018? Naħseb li t-teatru nazzjonali jistħoqqlu rwol ewlieni għal din is-sena daqshekk importanti u nittama li l-proġett ikun tlesta u b'hekk inkunu f'pożizzjoni li ntellgħu kalendarju artistiku li jkopri s-sena kollha.