"In-nies qed jesperjenzaw ftit mit-tbatija tal-pazjenti bil-kanċer" Martina Fenech, li salvat minn din il-marda, waqt konferenza fil-Jum Dinji tal-Kanċer Tfajla li rnexxielha tegħleb il-kanċer irrimarkat li fil-pandemija n-nies ġenerali qed jesperjenzaw ftit mit-tbatija li jgħaddu minnha l-pazjenti li qed jiġġieldu din il-marda. Martina Fenech kienet qed titkellem waqt konferenza online organizzata min-National Cancer Platform Malta fil-jum li fih id-dinja tfakkar il-Jum Dinji tal-Kanċer jiġifieri l-4 ta' Frar. Fenech, li għandha 23 sena, sostniet li l-kanċer diġà mhux faċli fi żminijiet normali aħseb u ara fi żmien il-pandemija u spjegat kif miżura bħal dik li l-pubbliku għandu jevita r-rases hija xi ħaġa normali għall-pazjenti bil-kanċer. Hija saħqet li l-pandemija ħolqot sfidi lill-pazjenti hekk kif dawn mhux jitħallew jiltaqgħu mal-qraba imma anke dawk li jkollhom il-kanċer jiffaċċjaw l-istess problema speċjalment meta jkunu fl-isptarijiet. "Diġà mhux faċli li qed tiġġieled il-battalja aħseb u ara meta tkun qed tiġġildilha waħdek", sostniet Fenech waqt li fakkret ukoll kif kien hawn pazjenti li kellhom it-trattament fl-Ingilterra sospiż minħabba s-sitwazzjoni tal-Covid. Fuq nota pożittiva hija rrimarkat li l-pandemija wasslet biex ħafna nies bdew jaħdmu minn djarhom, xi ħaġa li kienu ilhom is-snin jisħqu fuqha biex tiġi implimentata. Waqt li ħeġġet lill-postijiet tax-xogħol fejn il-ħaddiema qed jirritornaw fuq il-post biex jiftakru f'dawk li huma morda jew għandhom qraba morda, Fenech staqsiet għaliex persuna m'għandix titħalla taħdem mid-dar, sptar jew anke jekk tkun barra. Hija rreferiet ukoll għas-sitwazzjoni tat-tfal u l-adoloxxenti fejn stqarret kif hija kellha tirrepeti sena skola minħabba li meta kienet qed tieħu l-kura ma setgħetx issegwi l-lezzjonijiet online. Għalkemm hemm xi skejjel fejn għal raġuni jew oħra t-tfal ma jistgħux isegwu online ħafna minnhom qed jistiednu lit-tfal li jkunu fl-isptarijiet jingħaqdu mal-klassi online u din kienet xi ħaġa pożittiva. Fenech appellat biex wara li tgħaddi l-pandemija dawk li jkunu morda għandhom jitħallew isegwu l-lezzjonijiet online għax marda m'għandhix tiddefinixxi l-edukazzjoni tat-tfal. Fuq nota pożittiva oħra hija faħħret lill-istaff mediku li ħallew lill-pazjenti jużaw it-telefons ċellulari jew tablets tagħhom biex jikkomunikaw ma' qrabathom f'dan iż-żmien. Hija rrimarkat li kienet iebsa għalihom jaraw pazjenti li jkunu waslu biex imutu u ma setgħux jikkomunikaw ma' qrabathom u kien għalhekk li faħħrithom għal dan il-ġest sabiħ. L-UE tniedi pjan biex tipprova tikkontrolla l-kanċer Intant, il-Kummissjoni Ewropea (KE) nediet il-pjan biex tiġġieled iż-żieda fil-każijiet tal-kanċer li mistennija tolqot l-istati membri fis-snin li ġejjin. Ursula von der Leyen, President tal-KE, irrimarkat li waqt li matul l-2020 ħafna minna konna qed niġġieldu l-pandemija numru ieħor kien qed jiġġieled dik li sejjħet bħala "battalja siekta" kontra l-kanċer. Matul l-2020, 1.3 miljun Ewropew, fosthom 2,000 żgħażagħ, tilfu ħajjithom waqt li 2.7 miljun kienu qed jiġġieldu l-marda. Sal-2035 il-każijiet bil-kanċer mistennija jiżdiedu b'24% biex il-marda tkun l-iktar kawża ta' mewt fl-UE u kien għalhekk li l-KE ħejjiet pjan biex tiġġieled aħjar din il-marda. Minbarra l-impatt fuq is-saħħa l-kanċer qed ikun ta' piż fuq l-ekonomija hekk kif kull sena l-istati membri jonfqu mal-€100 biljun. Il-KE qed tippjana li tinvesti €4 biljun fl-istati membri biex itejjbu s-sistemi tas-saħħa ħalla jikkumbattu l-marda. Il-mira tal-UE hija li sal-2040 tnaqqas in-numru ta' nies li jpejpu b'5% u dawk li jixorbu l-alkoħol b'10% sal-2025. Hija trid ukoll li ttejjeb il-kwalità tal-arja u jonqos ix-xogħol fejn il-ħaddiema jkunu esposti għall-kanċer kif ukoll li l-nies ikunu aktar konxji ta' saħħithom hekk kif 40% tal-kanċer jista' jiġi evitat. Fl-Ewropa huwa stmat li hawn mat-12 miljun li salvaw mill-kanċer inkluż 300,000 li ħarġilhom il-kanċer meta kienu tfal.