Dwar ir-riżultat tas-surplus tkellmu l-Gvern, l-Oppożizzjoni, l-ekonomisti u l-imsieħba soċjali. Dawn tal-aħħar iddiskrivewh bħala wieħed storiku u li pajjiżna kien ilu jistenna biex ikollu. Tkellmu dwar l-isfida u d-diffikultà biex wieħed jasal sa hawn. Ħadd ma qal li kien faċli, jew saħansitra populist kif qal il-Kap tal-Oppożizzjoni li għal darb'oħra spiċċa iżolat fin-negattività. F'kummenti mal-gazzetta KullĦadd, il-Ministru tal-Finanzi qal li hu importanti li wieħed jifhem x'ifisser is-surplus għalina. "Is-surplus mhuwiex xi flus li Malta rebħet f'xi lotterija, u riżultat tagħha issa għandna iktar flus x'nonfqu. Għal pajjizna s-surplus hu ħelsien. Bħalma l-31 ta' Marzu 1979 tfakkarna f'ġurnata ta' ħelsien politiku minn bażijiet militari barranin, it-30 ta' Marzu 2017 tibqa' mfakkra għal meta wara 36 sena Malta reġgħet rebħet il-ħelsien ekonomiku. Ħelsien minn dipendenza fuq id-dejn biex wieħed imexxi pajjiżu," qal il-Ministru Scicluna. Żied li s-sinifikat ta' ħelsien hu l-indipendenza vera li ġġib lill-pajjiż li jirbaħha. "Meta ma tiddejjinx ma tkunx skjav ta' ħaddiehor. Għandek l-abbiltà u d-dixxiplina li tonfoq bil-qies skont kemm tiflaħ. Persuna li tixxala bi flus ħaddieħor, bi flus imsellfa qatt ma hi rispettata. Filwaqt li min jimxi bil-qies u l-moderazzjoni, imma minn flusu, huwa stmat u rispettat. Malta issa laħqet dik il-pożizzjoni," qal Scicluna. Malta hi u qed tkun ma' kull jum iktar rispettata minn pajjiżi oħra għaliex issa li qiegħda fil-mira tal-attenzjoni globali minħabba l-Presidenza, qed turi li hi pajjiż immexxi minn Gvern serju u li dak li jwiegħed iwettqu. "Dak hu li jġib is-surplus u l-ħelsien ekonomiku," temm jgħid il-Professur Scicluna. "Naturalment dan huwa riżultat li nilqgħuh tajjeb aħna. Flok għandek pajjiż bħal pajjiżi ta' madwarna li għandhom defiċit u jaraw kif se jżidu t-taxxi biex jagħmlu tajjeb għal dan id-defiċit, għandna pajjiż li qiegħed b'surplus, mela allura mhux il-Gvern idur fuq dawk li qed jiġġeneraw l-ekonomija biex iżid it-taxxi. Inti għandek ekonomija li hija tajba, li tħaddem ħafna nies barranin, dawn jitqiesu bħala turiżmu permanenti hawn Malta, ikomplu jiġġeneraw. Però issa wara li nilħqu dan is-surplus kif qegħdin ngħidu aħna, għandna bżonn l-ewwel niġġeneraw il-ġid biex inkunu nistgħu nonfquh. Issa jasal iż-żmien kif qal il-Prim Ministru li nibdew naraw daqsxejn l-infrastruttura ta' madwarna, kemm it-toroq u kemm proġetti oħrajn infrastrutturali, però bħala aħbar, ma tistax tgħid li din mhux aħbar tajba." "Kuntenti ħafna għal diversi raġunijiet. Il-Gvern kien imbarka b'sensiela ta' miżuri biex jikkrea u jgħin aktar nies jidħlu fid-dinja tax-xogħol bħaċ-childcare centres. Il-parteċipazzjoni tan-nisa żdiedet u għalhekk dan is-surplus jirrifletti tkabbir ekonomiku sod u qawwi. Biex dan seħħ, il-Gvern la ntaxxa iżjed nies u lanqas naqqas xi benefiċċju, anzi żied. Għalhekk ninsabu kuntenti li l-Gvern ikkrea atmosfera fejn hawn ħolqien tax-xogħol kbir, għandna madwar 2,000 ruħ biss qiegħda, għandna 34,000 barrani li qed jaħdmu f'Malta u dawn kollha qed jikkontribwixxu biex il-kejk nazzjonali ikompli jikber. Il-Gvern qed iżid il-benefiċċji soċjali, qed jagħti aktar sussidju lill-first time buyers, żied il-pensjonijiet wara ħafna żmien u dan kollu qed joħloq il-ġid mingħajr ma kien hemm pressjoni fuq id-defiċit. Mhux talli ma kellniex defiċit, talli issa għandna surplus għall-ewwel darba fi żmien 34 sena għaliex il-Gvern daħħal iżjed milli ħareġ." "Huwa sinjal tajjeb li fil-baġit tal-Gvern ma jkunx hemm defiċit, jiġifieri li ma jkunx hemm bilanċ negattiv bejn l-infiq u d-dħul tal-Gvern. Il-pass li jmiss hu li t-titjib fil-finanzi tal-Gvern jissarraf f'titjib fil-kwalità tal-ħajja tal-Maltin, f'dak li hu, pereżempju irranġar tat-toroq u tal-bankini, tnaqqis fit-tniġġis tal-arja u aktar kontroll, permezz ta' impjieg ta' spetturi, fuq l-abbuż tal-kuntratturi fis-siti tal-kostruzzjoni." "Din hija xi ħaġa li konna qed narawha ġejja bil-mod il-mod għax kollox kien qed jindika li se naslu hemmhekk. Li jkollok defiċit bħalma kellna f'pajjiżna li jiġi meqrud f'qasir żmien, u li mhux hekk biss imma li jkollna surplus miegħu, dan mhux se jiġi b'kumbinazzjoni. Jiġi għax min imexxi l-pajjiż jaf x'qed jagħmel u għandu rieda tajba biex jara dan il-pajjiż jimxi 'l quddiem. Intqal li din hija rebħa ta' poplu, iva veru, jiena nżid magħha li din hija rebħa għall-employers, għall-unions u għas-soċjetà ċivili. Dawn flimkien fi djalogu soċjali waqt il-laqgħat tal-MCESD b'rieda tajba u b'kooperazzjoni sħiħa bejniethom qed jagħmlu minn kollox biex mhux biss jikkoperaw imma jkunu parteċipi f'dan is-suġġett." "L-andament ekonomiku huwa riflessjoni ta' sentiment ekonomiku pożittiv min-naħa tas-settur privat tagħna. Pajjiżna qiegħed jesperjenza sitwazzjoni ta' full employment meta f'ċerti pajjiżi fl-Ewropa għad hemm qgħad ta' 20 fil-mija. Hija sitwazzjoni u riflessjoni tat-tkabbir fis-settur tal-kostruzzjoni meta bl-inċentivi li l-Gvern nieda f'dawn l-aħħar snin rajna tkabbir ekonomiku, multipier effect anke f'dan il-qasam, li huwa riflessjoni tal-fatt li s-settur privat għandu fiduċja jinvesti fil-pajjiż. Allura qed naraw kif qed jiżdied investiment barrani fil-pajjiż, investiment li qed iseħħ bis-saħħa ta' policies pożittivi min-naħa tal-Gvern u qed naraw ukoll kif is-settur lokali qed jinvesti fil-pajjiż. Il-fatt li l-banek qed jagħmlu profitti kbar u allura ħa jniedu aktar flus fl-ekonomija tagħna, il-fatt li ħa jiġi mniedi l-investment bank, il-fatt li ħa tkompli tiżdied il-parteċipazzjoni tal-ħaddiema fl-ekonomija u anke l-fatt li l-ekonomija Ewropea qed tirpilja anke bis-saħħa taż-żieda fl-esportazzjoni għandu jwassal għal aktar tkabbir ekonomiku fil-futur. B'hekk jiena naħseb li l-policies tal-Gvern ma kinux policies momentarji. Meta tela' dan il-Gvern erba' snin ilu ħadd ma basar li l-ekonomija Maltija ħa tkun waħda mill-aħjar ekonomiji fl-Ewropa. Illum wara erba' snin nistgħu ngħidu li verament qegħdin fuq quddiem nett min-naħa tad-dejn nazzjonali, impjiegi, investiment barrani, investiment li ġej mill-Ewropa u minn barra l-Ewropa. Dan għandu jwassal għal aktar fiduċja biex it-tkabbir ikun sostnut fil-futur li ġej." "Bla dubju l-indikazzjonijiet makroekonomiċi huma tajbin għax it-tkabbir qiegħed hemm, il-qgħad huwa rekord li huwa baxx u anke l-qagħda fiskali tjiebet sostanzjalment. L-importanti hu li din tkun sostenibbli u li rrid ngħid hawnhekk hu li anke meta aħna bħala MEA nikkritikaw pereżempju l-fatt li qed ikun hemm żieda fl-impjiegi fis-settur pubbliku, nagħmlu hekk għaliex l-impjiegi fis-settur privat qegħdin hemm. Jiġifieri mhijiex kwistjoni li hemm ħafna nies jirreġistraw għax-xogħol u allura hemm bżonn li nsibulhom fejn jaħdmu. L-opportunitajiet fis-settur privat qegħdin hemm. Però l-fatt li d-defiċit naqas b'dan il-mod, aħna anke meta għamilna l-memorandum lill-partiti politiċi qabel l-aħħar elezzjoni, il-mira prinċipali kienet li nnaqqsu d-defiċit u d-dejn nazzjonali. Malta ilu ma jkollha balance budget snin twal u nawguraw li din is-sitwazzjoni tkun sostnuta fis-snin li ġejjin." Il-qagħda fiskali tal-gvernijiet hija importanti mmens. Ma ninsewx li pajjiżi oħra kellhom kriżijiet kbar għaliex kellhom defiċit u djun ħafna aktar għoljin minn tagħna. Mhux qed nirreferi biss għall-każ estrem tal-Greċja, imma anke jekk wieħed iħares lejn l-Italja, Spanja u l-Irlanda. Dawn għandhom ekonomiji avvanzati ħafna, aktar minn tagħna forsi però meta spiċċaw f'sitwazzjoni li l-infiq tal-Gvern ma kienx sostenibbli kellhom problemi kbar." GONZI 2008 – Sal-2010 il-baġit ta' pajjiżna ma jibqax iżjed b'defiċit, imma jsir b'surplus, sal-2010 GONZI 2009 – It-target li nġibu l-baġit bilanċjat sal-2010, jidhirli, 2010, 2011 GONZI 2012 – Meta l-mira tagħna kienet li bil-mod il-mod, sal-2013, naslu għal baġit mingħajr defiċit GONZI 2013 – Sal-2015 pajjiżna d-defiċit iġibu 0 BUSUTTIL 2017 – Faċli tikseb surplus