Fi stqarrija maħruġa mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika, dwar investigazzjoni fuq skemi ta' finanzjament għall-kunsilli lokali mnedija bejn l-2008 u 2013, jingħad li l-Awditur Ġenerali ma sabx ġustifikat l-intervent dirett tal-eks- Segretarju Parlamentari Chris Said, partikolarment fl-għażliet preliminari ta' applikazzjonijiet milqugħa, fl-evalwazzjoni tas-sottomissjonijiet, u anke fid-determinazzjoni tal-fondi allokati. Ifisser li l-Awditur Ġenerali m'emminx l-iskużi jew argumenti ta' Chris Said f'din l-investigazzjoni. Kollox kellu l-bidu tiegħu meta, fil-25 ta' Marzu 2015, il-Ministeru tal-Ġustizzja u s-Segretarju Parlamentari fil-Ministru għall-Ġustizzja, Kultura u Gvern Lokali talbu lill-Awditur Ġenerali sabiex jinvestiga aspetti varji relatati ma' dan li qed ngħid. L-istess Uffiċċju kien mitlub jistabbilixxi jekk il-proċessi applikati, l-istrutturi ta' amministrazzjoni utilizzati u d-deċiżjonijiet meħuda kinux konformi mal-prinċipji ta' governanza tajba u trasparenti, kif wara kollox jgħid Simon Busuttil. Tul dan il-proċess, l-NAO irreveda 25 skema ta' finanzjament lill-kunsilli lokali, li rriżultaw f'allokazzjoni totali ta' fondi ta' iktar minn €11.5 miljun. L-ewwel nuqqasijiet serji Ir-rapport tal-Awditur jitkellem b'mod ċar dwar kif ma ġie stabbilit l-ebda baġit għal numru ta' skemi. Dan kien evidenti b'mod partikolari fl-iskema għal xogħol ta' manutenzjoni u tiswija ta' toroq, li rriżultat fi nfiq ta' iktar minn €6 miljun. Dan wassal biex ma kien hemm l-ebda kontroll finanzjarju tant li f'diversi każi, fejn kien hemm baġit, dan ġie maqbuż sostanzjalment u kellhom jiżdiedu fondi addizzjonali biex jagħmlu tajjeb għal dan. Irriżulta wkoll li, fuq skemi ta' valur ta' iktar minn €11-il miljun, id-Dipartiment tal-Gvern Lokali naqas li jżomm b'mod tajjeb, u drabi oħra b'mod ineżistenti, dokumenti relatati ma' applikazzjonijiet u proċeduri fit-twettiq u operat ta' dawn l-iskemi. Tant hu hekk, li diversi drabi fir-rapport insibu li l-Awditur jagħmel referenza għall-fatt li ma kellux id-dokumenti meħtieġa għad-dispożizzjoni tiegħu, anke meta talabhom. Dan wassal biex l-Awditur ma setax jasal għal ġustifikazzjoni ta' dan l-infiq. Ftit jew xejn instab dettall dwar il-modi tal-għażla tal-kumitati li aġġudikaw u għamlu l-għażliet u, f'ċerti każi, lanqas il-minuti li jiddeterminaw liema kienu l-persuni li ffurmaw l-istess kumitati. Kien hawn fejn l-NAO qies li l-interventi tal-eks-Segretarju Parlamentari Chris Said, partikolarment fl-għażliet preliminari ta' applikazzjonijiet milqugħa, fl-evalwazzjoni tas-sottomissjonijiet u anke fid-determinazzjoni tal-fondi allokati, bħala innaċettabbli u mhux skużabbli. Ir-rapport jgħid ċar u tond li, f'ċerti każi, kien permezz ta' komunikazzjoni diretta mas-Segretarju Parlamentari li nkisbu ċerti fondi. L-Awditur ikompli jgħid li dan imur kontra kull prinċipju ta' governanza tajba u, minflok jintervieni, is-Segretarju Parlamentari kellu jiżgura li l-istrutturi u s-sistemi meħtieġa sabiex jittieħdu d-deċiżjonijiet kellhom ikunu f'posthom u mhux jintervieni b'mod dirett permezz ta' għotjiet lil kunsilli lokali 'speċifiċi'. Nuqqas ieħor kbir kien il-mod kif 'iċċaqilqu l-lasti' anke waqt li kienu bdew ċerti proċessi. Ir-rapport jgħid bl-iktar mod ċar li kien hemm deverġenzi mill-kundizzjonijiet stipulati fil-memoranda u n-noti ta' gwida maħruġa fir-rigward tal-iskemi. Dawn il-każijiet kienu jirrelataw ma' diversi aspetti, inkluż bidliet fil-mod ta' finanzjament, fil-kunsiderazzjoni ta' applikazzjoniiet minn ċerti kunsilli lokali u oħrajn li ntbagħtu tard, fid-dati ta' tlestija u anke fit-termini ta' ħlasijiet. Ir-rapport jagħmel referenza għall-fatt li, kull darba li kien hemm bidliet simili, ma kienx hemm dokumentazzjoni li twassal biex tispjega dawn l-istess bidliet. L-iskema dwar bini u manutenzjoni ta' toroq permezz tal-PPP Skont l-istruzzjonijiet imniżżla f'memo 45/2010, il-kunsilli li kienu interessati kellhom jagħmlu applikazzjoni u fiha jindikaw it-toroq li riedu jagħmlu, flimkien ma' evalwazzjoni tal-perit. Minn dokumentazzjoni miġbura mill-NAO u li kienet miżmuma għand id-Dipartiment għall-Gvern Lokali, irriżultà li kien hemm 49 kunsill li applika u b'kollox kien hemm 54 applikazzjoni. Dan għax kien hemm ħames kunsilli li applikaw darbtejn. L-Awditur ikkonkluda li ma kienx f'pożizzjoni li jevalwa dawn l-applikazzjoniet fid-dettal għax ma nstabux id-dokumenti kollha meħtieġa biex isir dan. F'ħafna mill-każi lanqas biss inżammet data ta' meta d-Dipartiment irċieva l-applikazzjoni u, b'mod konvenjenti, il-memo kienet tgħid li l-iskema se timxi skont l-ordni li fihom jidħlu l-applikazzjonijiet. Imma lanqas rikonċiljazzjoni ta' dan ma setgħet issir għax ħafna applikazzjonijiet ma kellhomx id-dati meħtieġa. Minkejja li l-ammont li kellu joħroġ id-Dipartiment kellu jkun ta' 30%, f'ċirkustanzi dan ma nżammx. Il-Kunsill Lokali taż-Żebbuġ, Għawdex, minn total ta' €80,940 ingħata €107,919. Anomaliji simili saru fil-Kunsilli Lokali tax-Xewkija, il-Mosta u l-Kalkara fejn l-ammont varja bejn 40% u 50%. Dan filwaqt li f'postijiet oħra l-ammont kien inqas, bħalma kien il-każ fil-Fgura, iż-Żejtun u Ħaż-Żabbar fejn hawn l-ammont kien ivarja bejn 14% għal 22% meta kellu jkun 30% Ta' nota huwa l-fatt li jirrigwarda l-Kunsill Lokali tal-Munxar. Dan kellu jieħu b'kollox total ta' €151,246 imma spiċċa ħa €195,054 u dan minkejja li tnaqqsu n-numru ta' toroq li kellhom isiru. Din iż-dieda sostanzjali ma saritx biss għax kien hemm varjazzjoni fil-prezz tax-xogħol imma wkoll għax id-Dipartiment iddeċieda li kellu jżid is-somma lil dan il-Kunsill għax ma setax ikompli jsostni l-parti tan-nefqa tiegħu. Dan ifisser li l-Kunsill jew ma kienx ippreżenta pjan kif kien se jiffinanzja l-piż finanzjarju li kien dieħel għalih, jew inkella meta ġew biex jaġġudikaw min se jieħu l-flus u liema applikazzjonijiet se jiġu aċċettati, ma sarx xogħol ta' verifika sew la mid-Dipartiment u wisq inqas minn dawk il-kumitati li aġġudikaw dawn l-applikazzjonijiet. Dan sakemm ma kienx hemm dawk li qed jissejħu bħala interventi diretti politiċi fil-konklużjonijiet tal-Awditur. Skema ta' Finanzjament għal Inizjattivi Specjali 2013 Ta' interess f'din l-iskema hija l-konklużjoni tal-Awditur li jgħid li bħalma indika f'paragrafu 6.3.3, dan l-ufficcju jirriafferma t-tħassib tiegħu għall-mod kif ġew allokati l-fondi ta' din l-iskema. Ikompli jgħid li l-uniku dokumentazzjoni li kienet tindika l-għażla għall-proġetti kienet biss email mibgħuta mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru lil uffiċjal li kien qed jieħu ħsieb l-iskemi fi ħdan id-Dipartiment għall-Gvern Lokali fil-25 ta' Frar 2013 fejn qalulu: "Qed nibgħatlek kif ġew deċiżi mill-Bord" u "Ippreparaw l-ittri għax jista' jagħti l-każ li tiġi varata nhar il-Ħadd din l-iskema". Konkluzjonijiet Tul din l-investigazzjoni, l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika daħal f'25 skema bejn is-sena 2008 u 2013. B'kollox kien hemm 1262 applikazzjoni li minhom ġew magħżula 779. Interessanti huwa l-fatt li l-Kunsilli Lokali tal-Mosta, San Pawl il-Baħar u B'Kara bejniethom ħadu €2.2 niljun, jew kważi 20% tal-fondi kollha allokati għal dawn l-iskemi. It-tlieta li huma kienu mmexxija minn maġġoranza tal-Gvern tal-ġurnata. Interessanti wkoll il-fatt li jekk wieħed iqabbel lokal ma ieħor fil-gżira Għawdxija isib li lokal żgħir bħalma hu l-Munxar, ħa d-dopju ta' fondi li ħa r-Rabat f'Għawdex. Imbagħad il-lokalitajiet ta' Pembroke, il-Ħamrun, l-Għasri, Ħal Balzan, Marsaxlokk, il-Gudja, Ħal Safi u Ta' Xbiex, bejniethom ħadu €190,500, li huwa erba' darbiet inqas minn kemm ħa waħdu l-Kunsill Lokali tal-Mosta. Mhux ta' b'xejn Gonzi kien qalilhom li Gvern Nazzjonalista jieħu ħsieb kunsill Mosti jekk ikun immexxi minn maġġoranza Nazzjonalista! Tgħid din b'kumbinazzjoni?! L-Awditur jikkonkludi r-rapport tiegħu billi f'paġna 180 jitkellem u jiċċensura bl-aktar mod ċar l-operat sħiħ ta' dawn l-iskemi. Jgħid li kien hemm nuqqasijiet kbar fiż-żamma ta' dokumenti mid-Dipartiment li jirrelataw ma' dawn l-iskemi u l-finanzjament tagħhom. Jgħid li kien hemm defiċjenzi serji li jimminaw it-trasparenza u governanza tajba; materji li għandhom ikunu il-qofol ta' kull sekma li ġġorr magħha fondi pubbliċi. Jgħid li kien hemm immaniġġjar mill-aktar fjakk u strutturi li naqsu milli jaraw li tali nuqqasijiet ma jsirux. Jirrimarka li kien hemm indħil fuq xulxin bejn is-Segretarju Parlamentari u d-Dipartiment għall-Gvern Lokali, li komplew attribixxew dan in-nuqqasijiet. Fil-konkluzjonijiet tiegħu ir-rapport jitkellem ukoll b'mod kostanti dwar nuqqas ta' dokumenti li bihom wieħed jista' jasal għal konklużjonijiet dwar il-kumitati li twaqqfu, ix-xogħol li għamlu, l-evalwazzjonijiet u fuq kollox kriterji li permezz tagħhom iddisponew minn dawn il-miljuni ta' ewro. Però l-iktar piż fil-konkluzjoni tal-Awditur huwa attribwit għall-fatt ta' ndħil u interventi mill-politiku, fejn qies li dawn ma kinux skużabbli fl-għażliet preliminari ta' applikazzjonijiet milqugħa, fl-evalwazzjoni tas-sottomissjonijiet u anki fid-determinazzjoni tal-fondi allokati. Ir-risposta tal-Partit Nazzjonalista, Simon Busuttil u Chris Said, wara kwarta li ġew ippubblikati dawn il-200 paġna, kienet li qraw ir-rapport (fi kwarta) u innutaw dak li hemm fih għal meta jerġgħu ikunu fil-Gvern!