Iż-żieda fil-prezzijiet tal-kirjiet qed iġġib magħha żewġ realtajiet totalment differenti: dħul ferm aħjar għal min għandu proprjetà xi jpoġġi fuq is-suq u wġigħ ta' ras għal dawk il-Maltin li mhumiex sidien ta' djarhom. Dawn tal-aħħar jitpoġġew f'żewġ kategoriji: dawk li jaqilugħa tajjeb u dawk li għandhom dħul baxx u għalhekk isibuha diffiċli jsiru sidien ta' djarhom anke jekk tkun dik ix-xewqa tagħhom. Hi x'inhi r-realtà llum, min irid jikri qed iħabbat wiċċu ma' prezzijiet li huma kważi d-doppju ta' dak li kienu ħames snin ilu, fl-2012. Analiżi li għamlet il-gazzetta KullĦadd tikkonferma li dak li smajna dan l-aħħar, dwar kif splodew il-prezzijiet, mhuwiex biss perċezzjoni. Sitt eżempji ta' kirjiet f'lokalitajiet differenti madwar Malta kważi rduppjaw f'xi każi u saħansitra rduppjaw f'oħrajn. Qabbilna l-avviżi kklassifikati tas-6 ta' Mejju 2012 ma' dawk tal-31 ta' Lulju 2016 u rriżultaw ir-realtajiet li jidhru fit-tabella. Dwarhom tkellimna ma' Douglas Salt minn aġenzija ewlenija tal-bejgħ u kiri tal-proprjetà. Ikkonferma dak li sibna fl-investigazzjoni tagħna: l-ikbar żidiet huma f'akkwati magħrufa u mfittxija mill-barranin. "Iż-żidiet mhumiex mal-pajjiż kollu. Kif taf, il-maġġoranza tan-nies li qed jikru huma barranin. Issa dawn jaħdmu f'postijiet bħal Tas-Sliema, San Ġiljan u s-Swieqi. Hemm għandek prezzijiet li telgħu ferm. Però, imbagħad innutajna wkoll żidiet fil-catchments ta' Mater Dei, l-Imsida u s-Swatar. Hawn ir-raġuni hi l-barranin li qed jiġu jaħdmu l-isptar u anke l-istudenti tal-Università. Postijiet oħra li jattiraw barranin u fejn rajna żidiet huma postijiet bħal San Pawl il-Baħar u l-Qawra," spjega Salt, li kellu bżonn biss ftit minuti biex jagħti rendikont tar-realtà f'pajjiżna. Fisser kif f'żoni oħra li huma "iktar Maltin" bħal Birkirkara, Ħ'Attard, u l-Fgura, il-kirjiet żdiedu b'inqas, anke jekk mhumiex irħas. Mistoqsi jekk hux qed jattribwixxi l-bidla kollha għall-barranin, jgħid li din hi r-raġuni prevalenti. "Ħu Marsaskala. Bħalissa mimlija b'nies li qed jaħdmu fuq il-power station il-ġdida," żied Salt, li saħaq li l-Malti mhux it-tip li jikri. L-istatistika tagħti raġun lil Salt. In-numru ta' ħaddiema barranin qed jiżdied b'aktar minn 4,000 fis-sena, tant li issa għandna l-ekwivalenti ta' kwazi darba u nofs il-popolazzjoni ta' Birkirkara f'dawk li huma ħaddiema barranin f'Malta. "Il-Maltin isibuha diffiċli biex jikru. Il-Maltin, jekk jistgħu jixtru, jixtru. Jirraġunaw li bl-ammont ta' flus li qed iħallsu fuq kerha, jekk jieħdu home loan, il-post isir tagħhom," qal Salt li fl-istess ħin irrimarka li hemm suq ġdid ta' persuni li forsi jkunu għaddejjin minn separazzjoni u ma jkollhomx biex jixtru u għalhekk jikru. Il-Maltin jikru inqas minn ċittadini oħra Ewropej u dan tikkonfermah l-istatistika. Skont il-Eurostat huma 2% biss tal-Maltin li jikru mingħand il-privat, kuntrarju għal 19% fl-Unjoni Ewropea. Il-kumplament tal-Maltin fil-kera jagħmlu dan mingħand il-Gvern permezz ta' skemi tal-Awtorità tad-Djar. Id-domanda għall-kiri żdiedet, u telgħet anke l-provvista. "Il-postijiet għall-kiri żdiedu ħafna. Il-Maltin qed jimxu mad-domanda. Nies li għandhom flus x'jinvestu jew jifilħu jħallsu t-tieni loan qed imorru għal post biex jikruh," tenna Salt, li fisser kif illum dan huwa investiment li jrendi. Iktar mid-doppju tar-rata ta' inflazzjoni Skont il-Eurostat, bħala medja, il-kirjiet żdiedu bi 2.5% fl-2015, jew id-doppju tar-rata tal-inflazzjoni li kienet ta' 1.2%. Dan jikkonferma li l-prezz tal-kiri mhux biss żdied meta mqabbel ma' snin ilu iżda qed jogħla b'ferm aktar mill-prezz ta' oġġetti oħra. Jekk persuna kellha żieda fil-paga ugwali għall-COLA (cost of living adjustment) iż-żieda fil-kera kienet ferm aktar minn hekk. Ta' min jinnota li l-miżura tal-Eurostat tagħti importanza kbira lil kirjiet soċjali, ghax dawk huma l-maġġoranza. F'Malta dawn ma żdidux bi 2.5%; jiġifieri l-kirjiet privati żdiedu b'ferm aktar minn 2.5%. Il-Eurostat għandha wkoll indikatur li bih tkejjel il-piż tal-ispejjeż relatati mal-housing li jissejjaħ housing cost burden. Jekk familja tonfoq aktar minn 40% tad-dħul tagħha fuq spejjeż relatati mal-housing tkun ikkunsidrata taħt stress. Ir-rata ta' 1.6% f'Malta hija relattivament baxxa u hija ferm anqas mill-medja Ewropea ta' 11.4%, u hija wkoll anqas milli kienet fi żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista meta kienet laħqet anke 3.7% fl-2010. Però, meta tidħol aktar fid-dettall tal-istatistika, issib li 26.6% ta' dawk li jikru mill-privat f'Malta huma taħt stress skont il-Eurostat. Dan huwa daqs il-medja Ewropea, 27.1%, u ftit anqas mil-livell li kienet fl-2010, 28.3%. Ekonomista ta' esperjenza li tkellem magħna fisser kif dan kollu juri li l-kwistjoni tal-kirjiet tolqot sezzjoni żgħira ħafna tal-poplu Malti, iżda tolqtu fil-laħam il-ħaj u għalhekk ma tistax tkun injorata. Fil-fatt, anke l-Caritas tkellmet dwarha riċentament u dan ġab ukoll ir-reazzjoni tal-Prim Ministru. Qal li t-tħassib ta' diversi familji minħabba l-kirjiet li qegħdin jogħlew huwa fl-aġenda tal-Gvern. Spjega kif, filwaqt li sa erba' snin ilu l-ikbar tħassib kien jirriżulta mill-kontijiet tad-dawl u l-ilma, illum huma diversi dawk li qed jinkwetaw kif se jlaħħqu mal-kirja tal-post tagħhom għax, filwaqt li l-Gvern raħħas il-kontijiet tal-enerġija, jirriżulta li l-privat żied il-prezz tal-kirjiet, anke minħabba li d-domanda żdiedet sforz it-tkabbir ekonomiku bla preċedent, iżda mhux biss, il-Maltin qed jikkompetu ma' barranin għall-istess kirjiet u f'ċerti każi kien hemm ukoll abbużi minn sidien li ddikjaraw it-taxxa fuq min kera l-post. Quddiem dan kollu l-Gvern qed janalizza x'azzjoni jista' jieħu.