Din il-ġimgħa tħabbar il-ftehim bejn l-Air Malta u l-Alitalia li fuqu se jkomplu jsiru d-diskussjonijiet b'risq il-futur tal-linja tal-ajru nazzjonali. F'intervista ma' RITIANNE AGIUS il-Ministru Edward Zammit Lewis iwieġeb ħafna mill-mistoqsijiet li jinsabu fuq fomm kulħadd b'rabta mal-futur tal-Air Malta. Liema kienu l-ewwel miri tal-Air Malta? Il-Ministru nkarigat mill-Air Malta jispjega li din il-linja tal-ajru l-Gvern preżenti wiritha fi stadju ta' pjan ta ristrutturar li kien fil-proċess u li kien mifthiem minn Gvern preċedenti. "Minħabba li l-kumpanija kienet se tfalli bejn l-2011 u l-2012, dak il-Gvern daħal fi ftehim mal-Kummissjoni Ewropea biex din tirċievi l-flus bil-patt u l-kundizzjoni li ssegwi pjan ta' ristrutturar maqbul." Madankollu jsostni li din kienet miżura eċċezzjonali, għax linji tal-ajru mhux suppost jirċievu state aid, u għalhekk dawn il-fondi setgħu jingħataw biss darba. "Dik hi s-sitwazzjoni li sibna." Iżid li l-linja tal-ajru ma kellhiex direzzjoni, minkejja li suppost kienet qed tagħmel dan ir-ristrutturar. Ħafna mill-objettivi lanqas kienu għadhom intmessu, wisq inqas intlaħqu. L-ewwel prijorità kienet li l-linja nazzjonali tibqa' tiffunzjona; xi ħaġa li ma kinitx faċli fis-sitwazzjoni finanzjarja li kienet tinsab fiha. It-tieni prijorità kienet li jissokta l-pjan ta' ristrutturar b'mod li jintlaħqu l-objettivi, u li jiġi mibgħut rapport lill-kummissjoni biex tevalwa fiex qegħdin. "Sas-sena 2015 ilħaqna ħafna mill-objettivi u dħalna f'diskussjonijiet mal-kummissjoni biex navżawha x'qed isir." Fl-essenza: L-Air Malta kellha tibqa' topera b'mod normali fl-istess waqt li jintlaqħu l-miri maqbula mal-Kummissjoni Ewropea. Għalfejn intgħażel sieħeb strateġiku barrani? Minkejja li l-objettivi qed jintlaħqu, il-Gvern ma riedx jieqaf biss mal-pjan ta' ristrutturar. "Ridna linja tal-ajru li tħares 'il quddiem," jisħaq il-Ministru. "U hawn jidħol ukoll id-dibattitu li kellna fil-Parlament din il-ġimgħa." Jispjega li l-argumenti tal-oppożizzjoni kienu jduru madwar il-fatt li, ġaladarba l-pjan ta' ristrutturar irnexxa, ma kinx hemm bżonn ta' passi ulterjuri. "Ir-risposta hija sempliċi; aħna rridu futur għall-Air Malta, u mhux Air Malta tal-break-even." Dwar il-mistoqsija għalfejn il-Gvern ma jdaħħalx investituri Maltin li jixtru ishma mil-linja tal-ajru, bħal ma hu l-każ tal-BOV, il-Ministru jispjega li l-Air Malta diġà rċeviet il-flus bejn l-2004 u l-2012. Iżda meta mudell kummerċjali ma jkunx qed jaħdem, inutli titfa' l-flus fih mingħajr ma tibdlu, għax inkella l-problema tiġi posposta imma mhux solvuta, u l-flus tħotthom u terġa' tispiċċa fejn kont. Jisħaq li dan kien ir-riżultat kull meta ġew ippumpjati l-flus fl-Air Malta mingħajr ma nbidel il-mudell. "Aħna ridna li nsibu sħubija strateġika, u mhux biss kwistjoni li ġġib il-flus," jisħaq Zammit Lewis. Bi sħubija mal-Alitalia, li tifforma parti mil-linja tal-ajru globali Etihad u li hija waħda mill-iktar sofistikati, se jinfetaħ bieb għall-aħjar prattiċi, għal prezzijiet aħjar fejn jidħol xiri ta' fjuwil, għal teknoloġija tal-informazzjoni iktar avvanzata, u taħriġ tal-ħaddiema, fost oħrajn. "Linja tal-ajru li għandha biss seba' ajruplani fix-xitwa u disgħa fis-sajf, ma tistax iġġib dan kollu waħedha." Il-Ministru jżid li dan kien pass qalbieni li kellu jittieħed fl-aħjar interess tal-linja nazzjonali u l-ħaddiema tagħha. Mistoqsi dwar il-kritika tal-Partit Nazzjonalista, il-Ministru jgħid li fuq dan is-suġġett il-PN mhux biss m'għandux kredibbiltà proprju għaliex wassal lill-Air Malta f'dan id-diżastru, imma m'għandux kredibbiltà lanqas għaliex m'għandu l-ebda pjan għal-linja tal-ajru. Dan joħroġ ċar mill-fatt li d-deputati tal-Oppożizzjoni mhux qed jaqblu bejniethom meta jitkellmu fuq dan is-suġġett. Fl-essenza: Kien hemm bżonn mhux biss ta' injezzjoni finanzjarja, imma bidla fil-mudell kummerċjali li tkun ibbażata fuq mudelli ta' kumpaniji barranin li kisbu suċċessi kbar B'liema mod jistgħu l-Alitalia u l-Etihad jgħinu lill-Air Malta? L-Alitalia għaddiet minn żmien ta' diffikultà, pero permezz tas-sħubija mal-Etihad bdiet tagħmel turnaround. "Biżżejjed ngħid li bejn din is-sena u s-sena d-dieħla l-Alitalia se tagħmel investiment ta' €400 miljun." Il-Ministru jżid li l-Kap Eżekuttiv ta' din il-linja tal-ajru, Cramer Ball, qed jistenna li jbiddel il-kumpanija għal waħda profittabbli, bir-riżultati li diġà bdew jinħassu. Isostni li l-Etihad għandha fost l-aqwa persuni fis-settur tal-avjazzjoni kummerċjali, u bl-istess mod li dawwru r-rotta tal-Alitalia, jistgħu wkoll idawwru r-rotta tal-Air Malta. Mistoqsi rigward il-benefiċċju ta' netwerk ikbar, il-Ministru jgħid li bħalissa għaddej studju bejn in-netwerk tal-Air Malta u dak tal-Alitalia. "Aħna daħħalna nies esperti mhux biss mill-aspett tal-avjazzjoni, imma wkoll mill-aspett tat-turiżmu." Jispjega li għalhekk dan in-netwerk irid jiġi studjat sew, biex nimmassimizzaw il-potenzjal turistiku ta' pajjiżna. "Jekk naħdmu bil-għaqal wara dan l-ewwel pass, nara vantaġġi li nistgħu nieħdu mis-sinerġija mal-Alitalia u l-Etihad, li dawn tal-aħħar għandhom netwerk mad-dinja kollha." Il-Ministru jisħaq li biex din ir-rotta tiddawwar se jkun hemm bżonn li niffaċċjaw sfidi ġodda, fosthom li jinbidlu l-prattiċi tax-xogħol. "Kellna l-għażla li nagħmlu bħal ħaddieħor u nħallu kollox kif kien, jew inkella li niffaċċjaw is-sitwazzjoni. Aħna responsabbli u għażilna li niffaċjaw is-sitwazzjoni." Iżid jgħid li b'dan il-ftehim issa hemm raġġ ta' tama ġdid għal linja tal-ajru nazzjonali. L-essenza: Bħala parti minn grupp kbir globali, l-Air Malta tibbenefika minn esperjenza usa, netwerks mifruxa, u prezzijiet ta' fjuwil vantaġġjużi, fost oħrajn. Hemm ċans li l-air malta titlef l-identità tagħha? Mistoqsi jekk hemmx ċans li l-Air Malta titlef l-identità tagħha u tiġi emalgamata kompletament ma' linji tal-ajru oħrajn bħall-Alitalia, il-Ministru jwieġeb bla tlaqliq li dan il-fattur kien wieħed minn żewġ prinċipji li l-Gvern beda n-negozjati bihom, u li kien għamilha ċara mill-bidu nett li dawn mhumiex negozjabbli. "L-ewwel prinċipju kien li l-Gvern iżomm l-ishma maġġoritarji fl-Air Malta, u t-tieni prinċipju kien li l-Air Malta brand tibqa' Air Malta." Isostni li dawn iż-żewġ aspetti diġa' ġew innegozjati u kien hemm qbil fuqhom, allura mhumiex se jinbidlu fil-kumplament tad-diskussjonijiet li se jsegwu l-MoU. Fl-essenza:Le, dan huwa prinċipju li mhux negozjabbli Ix-xogħol tal-impjegati se jiġi salvagwardjat? Finalment, il-Ministru jisħaq li l-ħaddiema se jkunu l-istakeholder ewlieni biex tiddawwar ir-rotta tal-Air Malta. "Jien kellimt lill-ħaddiema qabel ma kellimt lill-midja; iridu jgħinuna biex naslu." Isostni li fil-bidu t-triq mhix se tkun faċli, iżda hija triq li se tiftaħ ħafna opportunitajiet. Hemm qafas li huwa lest biex issir il-ħidma, fosthom permezz tal-eks President George Abela, li mhux biss huwa espert fil-liġi industrijali, iżda wkoll għandu għall-qalbu lill-ħaddiema. Il-pass li jmiss huwa li jiġi innegozjat ftehim kollettiv ġdid. "Jien nappella għar-raġonevolezza u għas-sens komun; li l-ħaddiema jħarsu fit-tul ħalli jkollna linja tal-ajru li hija vijabbli, u li għalhekk tkun tista' tiftaħ opportunitajiet mhux biss lilhom imma wkoll liż-żgħażagħ tagħna." Jispjega li għaddej studju dwar kemm hemm bżonn nies fl-Air Malta, iżda li huwa ċert f'dan l-istadju huwa li l-Gvern qed jaħseb biex ikun hemm xogħol għal kulħadd, u xogħol ta' dinjità. "Irridu biss li l-ħaddiema jkunu magħna f'din il-mixja mportanti." Fl-essenza: L-istudju dwar ir-riżorsi umani għadu għaddej, iżda l-Gvern irid li jiggarantixxi xogħol lil kulħadd.