Ħadt pjaċir li s-suġġett tas-seminar tal-Partit Laburista waqt il-Konferenza Ġenerali ta' din is-sena kien il-qasam tal-housing fil-pajjiż. Sfida għal ħafna speċjalment għal deputati u kandidati li jintalbu housing mill-kostitwenti tagħhom. Dawn li missew mal-inner harbour district jafu x'qed ngħid. L-impenn tal-Gvern Laburista f'dan il-qasam qiegħed hemm. Ittieħdu numru ta' azzjonijiet pożittivi iżda stajna ħaffifna iktar. Stajna għamilna iktar. Għal ħafna snin dan il-qasam ġie abbużat u l-fatt li issa jidher li se niddiskutu r-riformi meħtiega huwa ta' serħan il-moħħ. Se nkun ċar. Dan hu suġġett sensittiv ħafna u ebda politiku mhu se jazzarda jitkellem fuqu. L-Ingliżi jsejħu każ bħal dan addressing the elephant in the room. B'differenza, jien ma nħossnix parti minn dawk li jridu jistaħbew u ma jitkellmux dwar il-problema għax inħoss li l-ewwel dmir tiegħi hu lejn il-familji li jħallsu t-taxxi u jafdaw it-tħaddim ta' dawn il-flus f'idejn il-politiku. Nistaqsi: Qed nużaw dawn il-flus tajjeb fil-qasam tal-housing soċjali? Bla dubju li le. Nibda billi nelenka l-problemi li mmissu magħhom. L-ewwel problema hi dik li semma l-Prim Ministru fid-diskors tiegħu, jiġifieri li fil-pajjiż hawn sens ta' entitlement minn parti mis-soċjetà li tħoss li għandha tingħata housing soċjali bi dritt. Jien ngħid li l-problema hi ferm ikbar. Inħoss li hawn kultura li rridu nibdlu darba għal dejjem. Flimkien ma' din il-kultura, hemm tmiss magħha sistema li ġiet abbużata għal ħafna snin, jiġifieri li persuna tilgħabha li għandha bżonn għajnuna iżda fil-verità dan ma jkunx veru. Hawn koppji li ma żżewġux proprju biex ikunu jistgħu jitolbu housing soċjali. Is-sistema farsa li kulħadd jaf biha iżda ħadd ma jindirizzaha, anzi jippromwoviha qisha ċ-ċavetta li tiftaħlek il-bibien għall-pjaċiri. Issa li dan il-Gvern beda jaqta' l-abbuż li kien istituzzjonalizzat, nemmen li għandu jindirizza dan is-settur bl-istess mod. Jekk se ndaħħlu riformi, allura rridu bilfors nikkunsidraw b'serjetà li l-politiku jinqata' kompletament. Nifhem li hemm l-Awtorità tad-Djar iżda din tirrispondi lill-politiku. Jekk irridu nimxu 'l quddiem u jispiċċa l-abbuż darba għal dejjem, irid ikun hemm awtorità awtonoma totalment li tirrispondi lil istituzzjoni waħda, il-Parlament Malti. Irridu mbagħad indaħħlu sistema li tagħmel sens għaż-żminijiet tal-lum u mhux sistema ta' punti li ilha hemm snin. Min ħaqqu prijorità? Min le? Fattur ieħor importanti hu li s-sistema ta' one size fits all ma tagħmel ebda sens. Hemm min jeħtieġ housing iktar affordabbli għax ma jiflaħx il-prezz tas-suq biex jixtri. Hemm oħrajn li għandhom bżonn għajnuna inizjali, jiġifieri il-famużi 10% li l-bank jitolbok biex jisilfek ammont ta' flus. Infurmat li l-Gvern se jniedi skema dwar dan fiż-żmien li ġej. Imbagħad niġu għal problema oħra li jien qatt ma stajt nifhem, jiġifieri li l-Gvern stess dejjem ippromwova mentalità li l-housing soċjali qed jingħata għal dejjem. Ħazin. Irridu ninċentivaw u ngħinu iżda bil-kundizzjoni li post tal-housing irid jingħata lura lill-Gvern wara numru ta' snin biex dan jgħaddi għand familji oħra. Familja li tingħata housing soċjali b'kirja trid tiġi mmoniterjata sena wara sena u jkun hemm għajnuna biex dawn eventwalment ikollhom dħul biżżejjed biex isibu kirja jew jixtru mingħajr il-bżonn ta' għajnuna. Illum dan ma jsirx u persuna tibqa' tistrieħ fuq il-famuza safety net tal-Gvern. Għalfejn koppja żagħżugħa li jidħlu għal loan biex jixtru post tagħhom jissallbu għal 40 sena u persuna li tħallas ftit mijiet kull sena f'kirja ssussidjata tagħmel dan ħajjitha kollha? Mhux ġust, mhux sew. Ma rridx imbagħad ninsa nsemmi punt ieħor li ma jagħmel ebda sens, jiġifieri li l-binjiet ta' housing soċjali jinbnew kollha fl-istess għamla. Housing soċjali għandu jkollu faċilitajiet bażiċi u dinjitużi iżda ma jistax ikun li l-binjiet għandhom ikunu l-għira ta' min jissallab biex jixtri jew jikri post mingħajr għajnuna. Dan hu l-każ illum il-ġurnata b'binjiet li rajna fil-passat ma jiġġustifikaw bl-ebda mod il-bżonn tagħhom. Il-punti t'hawn fuq huma direzzjoni li jista' jieħu l-Gvern fiż-żmien li ġej. Ngħaddu issa għall-inċentivi u l-problemi reali biex jiġu kkonfermati. Il-Gvern ħa pass tajjeb li jżid is-sussidju minn massimu ta' €80 għall-massimu ta' €160. Pass tajjeb iżda li ma qbiltx miegħu kompletament. Dan għax stajt nara b'għajnejja postijiet li l-kirja tagħhom żdiedet immedjatament u allura s-sussidju tal-Gvern ittiekel mill-ewwel. Oħrajn ma setgħux jibbenefikaw għax is-sid infurmahom li jekk jirreġistraw il-kirja u jibda jeħel it-taxxa, il-kirja kienet se tiżdied. Abbuż u illegalità, iżda din hi realtà. L-aħħar punt u nagħlaq hawn illum. Il-Gvern jidher li mhux lest jikkunsidra jagħżel żoni f'Malta fejn il-kirja tkun ikkontrollata. Nifhem il-punt u nifhem li jippreferi jissussidja. Iżda l-verità hi li l-ammont kbir ta' barranin li qed jikru u li lesti jikru bi prezzijiet għolja ħafna jfisser li l-kirjiet f'Malta se jkomplu jiżdiedu b'rata allarmanti. Dan anke fid-dawl li m'hawnx inċentivi biżżejjed biex persuna li għandha iktar minn proprjetà waħda tibda tikri ż-żejda li għandha. Nies fuq paga minima u pensjonanti ma jistgħux jaffordjaw dawn il-kirjiet. Għandna familji anzjani li issa bdew ukoll ikollhom iċ-ċens tagħhom jagħlaq u jispiċċaw barra t-triq. Tgħiduli setgħu ħadu passi qabel iżda din hi realtà oħra li tinsab quddiemna. Nibqa' nemmen li pajjiżna jeħtieg housing soċjali, housing affordabbli iżda wkoll żoni b'tariffi kkontrollati.