B'dan kollu magħdud, u fiż-żminijiet tal-lum, kif tara li jinsab għaddej it-tqassim tal-ġid? Temmen li ħafna minn dawn is-servizzi qed jispiċċaw joħduhom dawk li l-inqas jikkontribwixxu għalihom? Malta ċ-child care b'xejn u l-benefiċċji bħat-tapering u l-in-work benefit qed jagħtu lill-foqra sehem ikbar mill-prosperità tal-pajjiż. Sadanittant, bil-business-friendliness u b'impjegati magħżulin imħallsin għoli, parti oħra qed tingħata lil min ġa għandu. Dan huwa sewwa jekk hu meħtieġ biex iġib iktar benefiċċji lil min għandu inqas. Internazzjonalment, in-neoliberaliżmu, li jemmen ħafna fil-kompetizzjoni libera, li titlob li l-kompetituri jingħataw ċans indaqs u bla preferenzi, ġa qed iżid id-differenza bejn il-foqra u s-sinjuri. Mela Malta biex nipproteġu l-ugwaljanza jeħtieġ nimxu fuq mudell aħjar minn tagħhom. Irridu noqogħdu attenti mill-periklu tal-corporate welfare. Fl-Amerka, il-Gvern jixxaħħaħ biex jgħin lill-foqra, imma jonfoq ħafna flus tat-taxpayer billi jissussidja kumpaniji kbar, bl-iskuża li dawn għandhom bżonn l-għajnuna u bl-illużjoni jew pretensjoni falza li, jekk tgħin lis-sinjur, il-fqir se jgawdi awtomatikament. Jiġifieri għandhom welfare state li iktar jonfoq f'għajnuna lis-sinjur milli lill-fqir. Jidher biċ-ċar li l-pajjiżna għaddej minn perjodu b'saħħtu ekonomikament, b'aktar nies jidħlu fid-dinja tax-xogħol, il-qgħad f'sitwazzjoni aktar minn kontrollabli u bil-ħolqien ta' aktar postijiet ta' xogħol. Fuq dan m'hemmx dubju u diskussjoni, u huma żviluppi pożittivi żgur. Fejn tidħol id-direzzjoni ekonomika ġenerali ta' pajjiżna iżda, wieħed jista' u għandu jitkellem fuq il-ħtieġa ta' aktar innovazzjoni u tiġdid f'diversi oqsma biex pajjiżna jkun aktar kapaċi jilqa' l-isfidi tal-ġejjieni. Ma nistgħu qatt inkunu passivi u nistrieħu fuq is-suċċessi tal-preżent. Aktar minn hekk iżda, jidher biċ-ċar li l-ġid ekonomiku li qed jinħoloq mhux qed ikollu it-trickle down effect mixtieq u altru milli r-riskju tal-faqar u l-faqar qed jitnaqqar u jixxejjen. Il-prekarjat għadu realtà qawwija u l-ammont ta' nies fix-xifer u l-periferija tas-soċjetà dejjem jikber għal diversi raġunijiet. Hi kontradizzjoni fiha nnifisha li l-ġid li qed jinħoloq mhux neċessarjament qed iwassal biex dawk l-aktar fil-ħtieġa jinqalgħu mill-periferija u jemanċipaw ruħhom soċjo-ekonomikament u jilħqu l-milja tagħhom. Wieħed jista' jinterpreta dan kollu bħala l-ambivalenza ta' politika ekonomika neoliberali bla rażan li ftit li xejn qed tgħin biex jiġu indirizzati ċerti realtajiet soċjali. Mhux qed nitkellem fuq drittijiet soċjali hawnhekk. M'hemmx dubju li f'dawn l-aħħar snin, pajjiżna għamel għadd ta' avvanzi f'dan ir-rigward. Qed nirreferi aktar għall-politika soċjali ffukata speċifikament fuq il-proviżjoni ta' servizzi personalizzati statutorji (l-istat qatt ma jista' jabdika r-rwol tiegħu f'dal-kamp) biex dawk li t-trajettorja tagħhom hi miltquta minn xi sfortuna jew diffikultà (qed nirreferi allura għal persuni bi problema tal-vizzji pereżempju, l-użura, persuni bi problema ta' saħħa mentali, b'bijografija kriminoġenika li qed jerġgħu jfittxu jintergraw lura fis-soċjetà, oħrajn speċjalment nisa li qed isofru abbuż u vjolenza minn dawk l-aktar viċin tagħhom, eċċ) isibu l-appoġġ meħtieġ biex is-sitwazzjoni tagħhom titjieb u b'mod ġenerali biex l-isfreġju soċjali li għandna f'pajjiżna (li semmejt fuq huma biss xi ftit eżempji) jitrażżan. Hemm bżonn li dawn is-servizzi personalizzati jerġgħu jitpoġġew fuq quddiem nett tal-aġenda nazzjonali. Il-politika soċjali m'għandhiex tkun biss marbuta ma' benefiċċji soċjali (il-politika tal-hand-outs) u soluzzjonijiet istituzzjonalizzati għall-problemi soċjali. Tal-ewwel mhux dejjem jilħqu dawk l-aktar fil-bżonn (għalkemm fl-opinjoni tiegħi rridu nkunu aktar kawti dwar kif niddeċiedu li naqbdu u naqtgħu benefiċċju) u l-bażi ta' politika soċjali proattiva għandha tkun waħda li toffri appoġġ u għajnuna personalizzati fuq bażi ta' komunità. Maż-żmien, pajjiżna għamel ħafna avvanzi f'dan ir-rigward, iżda l-istess bħall-politika ekonomika, il-politika soċjali trid tkun innovattiva, cutting edge u dejjem ankrata fuq studji empiriċi li jagħtu stampa ċara u bla kantunieri tar-realitijiet soċjali tal-lum – qabelxejn iżda hemm bżonn il-konvinzjoni morali li s-sisien ta' kull socjetà hi komunità solidali u b'saħħitha. Meta nitkellmu dwar servizzi, naħseb li rridu nagħmlu differenza bejn servizzi differenti. Is-servizzi pubbliċi (eż. il-ġbir tal-iskart, l-infrastruttura tat-toroq, eċċ) huma maħsuba biex jinqasmu bejn iċ-ċittadini kollha, irrispettivament mid-dħul tagħhom. Servizzi oħra, dawk magħrufa bħala soċjali (assistenza soċjali, benefiċċju għall-qgħad, eċċ), huma maħsuba biex jingħataw lil dawk l-aktar fil-bżonn, li ħafna drabi huma l-iktar vulnerabbli fis-soċjetà. Biex is-servizzi, kemm pubbliċi kif ukoll dawk soċjali, jiżdiedu u jitjiebu, hemm bżonn li kulħadd jikkontribwixxi b'mod ġust. Naħseb li hemm ħafna x'jista' jsir biex tinqata' l-evażjoni fit-taxxa, speċjalment f'pajjiż bħal Malta fejn hemm ekonomija sewda ta' ċertu kobor. Jeħtieġ infurzar fuq servizzi u prodotti li jiġu mibjugħa, kif ukoll tax audits trasparenti għal servizzi u prodotti fejn hu diffiċli li jsir infurzar. Iżda fuq kollox jeħtieġ ukoll li jkun hemm governanza serja, trasparenti u ekwa fuq evażjoni tat-taxxa li tkun ġejja minn individwi u kumpaniji kbar permezz ta' skartar ta' taxxa f'tax havens. X'taħseb li jista' jsir biex l-evażjoni tinqata' darba għal dejjem u min jinstab li mhux jikkontribwixxi kif suppost ma jibqax jingħata l-għajnuniet offruti? • Mexxejja bħall-ġurnalisti, bħall-Knisja u bħall-partiti, jikkundannaw l-evażjoni mill-fqir u mis-sinjur u jgħallmu bil-kliem u l-fatti favur l-onestà u r-responsabbiltà. • L-awtoritajiet juru bil-kliem u l-fatti li meta nagħtihom flusi fit-taxxa jonfquhomli bl-onestà u bla ma jħarsu lejn wiċċ ħadd. • Il-business-friendliness inħaddmuha b'attenzjoni u għassa qawwija, għax min iżżidlu mal-poter li ġa għandu, faċli jabbuża l-lum u iktar għada b'mod li l-ġid tad-dinja qed imur iżjed u iżjed għand min għandu inqas bżonnu. • Jingħata l-messaġġ ċar li l-business-friendliness hi xi ħaġa fejn in-nies li għandhom poter ta' flus u industrija huma megħjunin biss skont kemm huma ta' servizz għall-ġid komuni u għall-bniedem komuni, u li huma trattati bi trasparenza u kompetizzjoni ekwa (fejn kull min jikkompeti hu trattat indaqs). B'hekk tispiċċa l-iskuża li "jien ma niskruplax li nqarraq għax min hu qawwi jħalluh iqarraq." • Kodiċi ta' etika li jipprojbixxi lill-politiċi kollha milli jidħlu f'każi ta' taxxa ta' individwi. • Il-kodiċi ta' etika jkollu s-snien, u dan mhux biss mal-impjegat iżda wkoll ma' min jagħmel pressjoni fuqu. • Jinżamm rekord ta' kull lobbying. Kull min jaqbeż għal individwu jew grupp irid jidentifika ruħu bil-miktub, fejn jiddikjara l-interessi tiegħu, u jagħti r-raġunijiet ġenwini li għalihom l-individwu għandu jkun moqdi kif jixtieq. • Il-kontroll fuq l-evażjoni tat-taxxa jkun taħt awtorità li, bħall-Awditur Ġenerali jew il-Bank Ċentrali, ikun indipendenti mill-politiċi, biex il-votant ma jistax jippressa lill-politiku favur l-evażjoni. Il-problema ewlenija hija li xi wħud li l-aktar li jifilħu jikkontribwixxu (billi jħallsu t-taxxa dovuta) għandhom mekkaniżmi li jgħinuhom jevadu t-taxxa. Dan ifisser li hemm bżonn tikber il-moralità fiskali u jkun hawn sorveljanza akbar mid-dipartimenti konċernati.