Suġġett kontroversjali li jinsab fuq fomm in-nies huwa l-legalizzazzjoni tal-ewtanasja, fejn id-dibattitu attwali qed jittratta s-suwiċidju assistit. Dan is-suġġett saħansitra tela' wkoll fuq l-aġenda parlamentari l-ġimgħa l-oħra quddiem il-Kumitat għall-Affarijiet tal-Familja, fejn instema' l-appell imqanqal ta' Joe Magro, persuna li qed tbati mill-kundizzjoni tal-ALS li twassal għal paraliżi totali u saħansitra għall-mewt, fejn iddikjara pubblikament li ma jkollux għażla oħra ħlief li jneħħi ħajtu b'idejh jekk dan id-dritt ma jingħatalux. Din il-ġimgħa wkoll, mart Joe Magro, Marlene, f'isem żewġha u permezz ta' petizzjoni online, talbet bil-ħniena lill-politiċi biex f'Malta jkun legalizzat is-suwiċidju assistit illum qabel għada. Fid-dawl ta' dawn l-avvenimenti interessanti, il-gazzetta KullĦadd tkellmet maċ-Chairman tal-Assoċjazzjoni tal-Umanisti Maltin (MHA) Ramon Casha fejn dan sostna li l-persuna għandha d-dritt tiddeċiedi hi fuq ħajjitha. "Aħna nemmnu ħafna fl-awtonomija tal-persuna. Il-ħajja hija ta' dik il-persuna u l-persuna trid tiddeċiedi dwarha. Ovvjament, irid ikun hemm salvagwardji biex jiġu evitati ċerti abbużi u żbalji," afferma Casha. Din id-dikjarazzjoni taqbel ma' dik tal-istess Magro, fejn dan kien sostna li "ħadd ma jista' jieħu deċiżjoni f'ismi, int trid tkun li jkollok ir-raġunijiet tiegħek biex tasal toqtol lilek innifsek". Iċ-Chairman tal-Umanisti Maltin żied jgħid li għandu jkun hemm qafas ta' liġi meqjus sew li jippermetti lill-persuna biex tieħu d-deċiżjoni hi b'konsultazzjoni mat-tobba biex jiggwidawha. Permezz ta' dawn id-dikjarazzjonijiet, l-MHA saret l-ewwel għaqda mhux governattiva li, b'mod uffiċjali, iddikjarat ruħha favur is-suwiċidju assistit. Dritt b'kontroll mediku Ta' min jgħid li, għalkemm sottili, hemm differenza bejn l-ewtanasja u s-suwiċidju assistit. Dan għax l-ewtanasja tkopri kull tip ta' mewt assistita anke, pereżempju, meta l-persuna tkun fi stat veġetattiv u ma tistax tiddeċiedi, filwaqt li s-suwiċidju assistit huwa talba li ssir dejjem mill-persuna kkonċernata, bħalma hu l-każ tal-familja Magro. Madankollu, Casha għamilha ċara li dan id-dritt għandu jiġi eżerċitat b'kontroll mediku u ma japplikax fejn "pereżempju, ikun hemm xi ħadd għaddej minn episodju temporanju ta' dipressjoni u jiddeċiedi li jtemm ħajtu dak il-ħin". Għalkemm l-ebda mill-partiti l-kbar għadu ma ħax pożizzjoni fuq dan is-suġġett, l-Alternattiva Demokratika (AD) kif ukoll il-Knisja ddikjaraw li ma jaqblux mal-ewtanasja u s-suwiċidju assistit. Iżda l-AD marret pass aktar minn hekk u qalet li taqbel ma' testment bijoloġiku, fejn wieħed jista' jagħżel x'tip ta' trattamenti u terapija lest li jagħmel u liema mhux lest jagħmel, f'każ li ma jkunx jista' jesprimi fehmtu minħabba l-mard. Dan it-testment isir meta wieħed ikun f'sikktu bi tħejjija għall-mard li jista' jinqala'. Għad m'għandhiex pożizzjoni Eventwalità oħra hija meta jkun hemm persuna li, minħabba xi raġuni jew oħra, tiġi fi stat veġetattiv mil-lum għal għada. F'dan il-każ is-suwiċidju assistit japplika? Jekk iva, min għandu jiddeċiedi għal din il-persuna? Il-familjari tagħha jew it-tobba? Jew it-tnejn flimkien? Mitlub jikkummenta dwar din l-eventwalità, Casha stqarr li l-għaqda li jmexxi hu għadha ma ħaditx deċiżjoni dwar dan u għalhekk jeħtieġ li, qabel ma jkun hemm pożizzjoni uffiċjali, għandhom isiru aktar taħditiet u diskussjonijiet fuq każijiet delikati u speċifiċi bħal dawn fi ħdan l-istess għaqda nongovernattiva. "Il-moralità qed tissaħħaħ" Dikjarazzjoni bħal din żgur mhux se tinżel tajjeb ma' dawk il-persuni li jemmu fil-moralità u fl-għażla ta' bejn dak li hu tajjeb u dak li hu ħażin. Mistoqsi dwar dan u l-pożizzjoni li ħadu l-Umanisti Maltin, jekk il-moralità hux qed tingħata l-ġenb wisq fis-soċjetà, Casha sostna li, anzi, il-każ huwa pjuttost il-kontra. "Naħseb li l-moralità f'pajjiżna qed tiġi elevata u msaħħa. Li qed jiġri huwa li qed nagħrfu li l-moralità mhix ġejja minn xi twemmin reliġjuż antik, imma minn prinċipji umanisti ta' kompassjoni u empatija. Din moralità ħajja, però xi ftit ġdida għalina," sostna Casha. Ix-xjenza mhux dejjem soluzzjoni Bħala għaqda li temmen ħafna fix-xjenza u l-avvanzi teknoloġiċi, staqsejna wkoll jekk, f'każijiet bħal dawn, ikunx aħjar li minflok il-persuna kkonċernata tiddeċiedi hi fuq ħajjitha, inkomplu niżviluppaw ix-xjenza biex jinstabu aktar kuri għal mard varju. Iffaċċjat b'din il-mistoqsija, Casha rrikonoxxa li t-tnejn iridu jsiru, imma x-xjenza mhux dejjem tagħti soluzzjoni mil-lum għal għada. "Min qed ibati jrid jara x'tama hemm ta' kura malajr, u jiddeċiedi jistenniex jew le," temm jgħid iċ-Chairman tal-Umanisti Maltin. "Assolutament ma naqblux" Intant, din il-gazzetta ħadet ir-reazzjoni wkoll tal-Life Network Foundation Malta fejn Dr Miriam Sciberras, iċ-Chairman ta' din l-għaqda nongovernattiva, qalet: "Aħna ma naqblux assolutament u fl-ebda każ m'għandu jkun hemm l-ewtanasja u s-suwiċidju assistit." Qalet li l-ħajja tal-bniedem hija don u rigal f'kull stadju tagħha. Il-ħajja tibda mill-konċepiment u tispiċċa mal-mewt naturali tal-bniedem. Id-dritt tal-ħajja huwa fil-fatt dritt fundamentali tal-bniedem. Il-ħajja f'kull stadju tagħha għandha valur u dinjità u għandha tkun protetta. Kull darba li l-bniedem jieħu kontroll fuq il-ħajja jew il-mewt jirriżulta f'abbuż u konsegwenzi koroh, anke fejn fil-bidu l-prinċipju seta' kien bi skop tajjeb. Żiedet tgħid li l-ewtanasja u s-suwiċidju assistit huma żewġ modi ta' kif wieħed jista' jagħżel jew jiddeċiedi hu jew xi ħadd għan-nom tiegħu meta jmut, ovvjament fejn dawn il-metodi huma legalizzati. Smajna u qrajna b'nies li għamlu ewtanasja jew suwiċidju assistit għax kienu waħidhom (lonely) jew kellhom problemi mentali. Oħrajn għax ried jgħixu biss sakemm jibqgħu indipendenti. Rajna wkoll tfal b'diżabbiltà li jittieħdu biex jinqatlu mill-ġenituri tagħhom stess. Oħrajn għax kienu qed isofru minn mard terminali. Bżonn ta' ħafna mħabba u tama għall-pazjent Hawnhekk tajjeb nagħmlu differenza ċara bejn 'killing' u 'letting die'. Miżuri li jkunu ta' tbatija żejda fl-aħħar ħinijiet tal-ħajja għandhom jiġu evitati. Għalkemm hemm min jista' jagħmel każ li jrid imut, għax ikun qed ibati jew iħoss li mhux qed jgħix b'mod indipendenti, jew għal raġunijiet oħrajn, ħafna drabi din tkun karba mill-qalb, ta' biża', għal dak li jaħseb li jkun ġej fuqu. Hawnhekk importanti ħafna li l-pazjent ikun akkumpanjat u mhux imħolli waħdu. Is-servizzi ta' sapport, inkluż il-hospice care lilu u lil dawk qrib tiegħu, huwa essenzjali għal pazjent f'dak l-istat. Medikament għandu jkun ikkurat kemm jista' jkun bi mħabba u b'mediċini li jtaffu l-uġigħ. "Fil-kura tal-pazjent, fl-aħħar jiem tal-ħajja, dan ikollu bżonn ta' ħafna mħabba u tama. Aħna, bħala pajjiż, għandna naraw li kemm jista' jkun dejjem ikollna servizzi tajbin ta' hospice flimkien ma' kull tip ta' sapport li jkollha bżonn il-familja kollha fl-aħħar jiem tal-ħajja," temmet tgħid Dr Sciberras. M'hemmx lok għal banaliżmu u politika partiġġjana Fl-aħħar nett, is-soċjologu Michael Briguglio sostna li bħala professjonista jemmen li jekk u meta tiġi diskussa l-policy dwar dan is-suġġett, għandha tingħata importantza ekwivalenti lid-drittijiet, il-ħarsien u d-dinjità tal-persuna, ir-responsabbiltajiet soċjali u l-etika. "Nemmen li s-soċjetà għandha turi empatija ma' persuni f'din is-sitwazzjoni u li tipprova tifhem ir-realtajiet li qegħdin ngħixu fihom." F'appell imqanqal lill-Parlament u lis-soċjetà ċivili, Briguglio enfasizza biex issir diskussjoni matura mingħajr ma s-suġġett ikun ibbanalizzat u mingħajr ma jitpoġġew slogans għaġġelin, politika partiġġjana jew fundamentaliżmu ideoloġiku qabel id-djalogu. "Għalhekk, jien qed nappoġġa l-petizzjoni mressqa minn mart Joe Magro f'dan ir-rigward," temm jgħid Briguglio.