Ftit inqas minn disgħa mitt ewro qed ikunu biżejjed biex tfajliet Maltin itemmu t-tqala fl-ewwel stadju tagħha. Dan huwa proċess li kien spjegat lill-gazzetta KullĦadd fl-istess jiem li donnha reġgħet qabdet sew id-diskussjoni dwar il-morning after pill. Tfajla li tkellmet mal-KullĦadd, bil-kundizzjoni tal-anonmità, qalet li t-tqala tista' tintemm kważi sal-ewwel tliet xhur. B'tabib kwalifikat f'dan il-qasam, jibgħat numru ta' pilloli lill-mara li talbet biex tittermina t-tqala, u fi ftit jiem it-tqala tintemm. Il-gazzetta KullĦadd għamlet eżerċizzju biex tipprova tikseb dawn il-pilloli. Kollox deher faċli u se nkunu qed niżvelaw pass pass il-proċess mill-bidu sakemm jaslu l-pilloli fil-posta tad-dar ta' dik il-persuna li tkun talbet għalihom. Tiftixa online Pruvajna l-ewwel metodu. Forsi l-aktar wieħed li jidher sempliċi. Sibna sit fuq l-internet, li għalkemm mhux diffiċli wieħed isib l-isem tiegħu qed nagħżlu li ma nippromwovuhx aħna. Dan minħabba raġunijiet mediċi. Is- sit jipprovdi l-informazzjoni kollha dwar dan it-trattament. Bagħtna email u u għidna li ngħixu Malta. Għidna li t-tfajla għandha iktar minn ġimgħa tqala u li ridna niksbu dawn il-pilloli li jtemmu t-tqala. Urejna li kellna sens ta' urġenza u t-tweġiba ma damitx ma waslet. F'anqas minn kwarta nirċievu messaġġ awtomatiku. Intqal li l-email tagħna waslet u se tkun proċessata fi ftit tal-ħin. L-email kienet tgħid ukoll li biex tkun proċesatta l-applikazzjoni huwa essenzjali li tħalli donazzjoni ta' bejn sebgħuin u disgħin ewro lil organiżazzjoni. KullĦadd mhux biss għamel dan il-proċess iżda tkellem ukoll ma' min jaf sew kif jaħdem dan ill-proċess. Ladarba l-applikazzjoni tgħaddi timtela formola li ssaqsi numru ta' mistoqsijiet dwar kundizzjonijiet mediċi u oħrajn ġenetiċi. Żewġ tipi ta' pilloli Il-pilloli isimhom mifepristone u misoprostol. Iż-żewġ tipi ta' pilloli li jwasslu t-terminazzjoni tat-tqala fl-ewwel ġimgħat tagħha. L-ewwel tittieħed il-pillola mifepristone u ftit tal-ħin wara tieħu sitt pilloli misoprostol. Lil min jitħajjar jgħiduli li dan jista' jsir id-dar sakemm għandu t-tagħrif sew u jkollu aċċess għal kura ta' emerġenza jekk kemm il-darba jkun hemm kumplikazzjonijiet. Jingħad li r-rata ta' success hija ta' disgħin fil-mija, u għalhekk teżisti possibilita minima li l-intervent ma jaħdimx u għaldaqstant ikun hemm konsegwenzi serji fuq it-tarbija fil-ġuf ta' l-omm. Dan minħabba li d-diviżjoni taċ-ċelloli ma tibqax għaddejja b'mod normali, u jekk dan iseħħ l-unika soluzzjoni tkun abort kliniku iktar il-quddiem fil-fażi tat-tqala. Komplejna bl-investigazzjoni tagħna u staqsejna dwar kemm irid jgħaddi żmien biex nirċievu dawn il-pilloli, irriżulta li fi ftit jiem dawn jaslu bil-posta. "Il-pakkett tiegħek jasal bid-DHL. Ikunu huma li jtuk stima taż-żmien. Peró ġeneralment tieħu bejn ħamsa għal għaxar t'ijietm biex jasal Malta. Jista' jkollok abort mediku sa 12 –il ġimgħa ta' tqala. Għidilna jekk ikollok iktar mistoqsijiet," intqal lilna fir-risposta. Jekk il-proċess jaħdem kif suppsot il-mara terġa tgħaddi miċ-ċiklu menstruwali u t-tqala tintemm minħabba żbilanċ fil-kimiċi responsabbli waqt it-tqala. Għalkemm dan it-trattament jidher li huwa effetiv fil-maġġoranza tal-każijiet, tabib li tkellem magħna ma rrakomandaħx. Dan minħabba effetti sekondarji li jista jkollhom impatt permanenti fuq saħħet il-mara kif ukoll it-tarbija. Iżda, dan kollu jikxef kif filwaqt li f'pajjiżna reġgħet qabdet id-diskussjoni dwar il-morning after pill huma ħafna dawk li fi skiet ta' darhom ma jgħidu xejn u jaġixxu skont il-ħtieġa. Għalkemm wieħed irid jagħmilha ċara li l-morning after pill hija xi ħaġa differenti ħafna dan huwa każ ieħor li juri kif hawn realta li nitkellmu dwarha u oħra moħbija iżda reali. Protest ġudizzjarju Kien fl-aħħar jiem rupp magħmul minn aktar minn mitt mara ressaq protest ġudizzjarju kontra l-istat, biex talab li f'pajjiżna tidħol kontraċezzjoni t'emerġenza – bħall-morning after pill. Il-protest huwa ffirmat minn mija u żewġ nisa li għandhom bejn is-sittax u t-tnejn u sittin sena. Il-fondazzjoni għad-drittijiet tan-nisa saħqet li d-drittijiet tagħhom qed ikunu mminati. Din il-kampanja, immexxija minn Lara Dimitrijevic – avukata tad-drittijiet umani – qed titlob li l-kontraċezzjoni t'emerġenza tiġi liċenzjata, importata u mqassma f'pajjiżna. Saħqet li l-liberta fejn tidħol ir-riproduzzjoni tan-nisa, għandha titqies bħala dritt fundamentali, u żiedet li kull mara u koppja għandu jkollhom id-dritt jagħżlu huma li jkollhom it-tfal. Din l-aħbar dwiet mal-midja lokali matul il-jum tal-Ħamis, fejn ġabet magħha numru ta' reazzjonijiet. Dħalna aktar fil-fond, u rriċerkajna dwar il-kontraċeżżjoni t'emerġenza fil-pajjiżi Ewropej. Malta eċċezzjoni Filfatt jirriżulta li huwa biss pajjiżna li jqis il-kontraċezzjoni t'emerġenza bħala mezz t'abort, u għallura għadha llegali. Mhux f'kull pajjiż teżisti l-istess tip ta' pinnola, għalkemm kollha għandhom effetti simili. Fil-maġġoranza tal-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea, bħall-Italja, l-Ingilterra, l-Awstrija u l-Bulgarija; dawn il-pinnoli jistgħu jinxtraw minn spiżeriji mingħajr bżonn ta' referenza mingħand tabib. L-aċċessibilita għal tfajliet b'etajiet differenti tvarja. Jekk nieħdu l-Ingilterra per eżempju, il-kontraċezzjoni t'emerġenza tista' tinxtara għall-użu personali ta' kull min għandu aktar minn sittax –il sena. L-istess jiġri f'pajjiżi bħar-Repubblika Ċeka, fost oħrajn. F'pajjiżi bħal Spanja imbagħad, din tingħata fl-ispiżeriji mingħajr restrizzjonijiet. Dan ifisser li tfajla jista' jkollha inqas minn sittax –il sena, u xorta tingħata l-kontraċezzjoni t'emerġenza. Uħud mill-pajjiżi fl-Ewropa iżda, jitolbu karta ta' referenza mingħand tabib qabel jagħtuha fl-ispiżeriji. Fost dawn hemm ir-Russja, ir-Rumanija, il-Polonja, l-Ungerija u l-Greċja. L-unika restrizzjoni fil-Fillandja hija li l-kontraċezzjoni t'emerġenza ma tistax tingħata lil tfajliet li għandhom inqas minn ħmistax –il sena, u tingħata biss pinnola waħda kull darba – jiġifieri tfajla ma tistax tmur u tixtri iktar minn waħda. Sa Marzu tas-sena l-oħra, fil-Ġermanja, dawn il-pilloli kienu jingħataw biss bil-preskrizzjoni tat-tabib. Iżda minn dak iż-żmien 'l hawn, ċertu kontraċezzjoni t'emerġenza qed jingħataw minn spiżeriji mingħajr karti ta' tabib lil tfajliet li għandhom aktar minn erbatax –il sena. Jekk nieħdu l-Irlanda mbagħad, wieħed mill-iktar pajjiżi li dam biex daħħal il-kontraċezzjoni t'emerġenza – speċjalment meta mqabbel ma' pajjiżi oħra fl-Ewropa, fl-aħħar snin saret disponibbli fl-ispiżeriji kollha mingħajr bżonn ta' preskrizzjoni, u mingħajr restrizzjoni t'eta. Stħarriġ li sar fl-elfejn u ħdax f'dan il-pajjiż wera kif aktar minn ħamsa u tmenin fil-mija tal-ispiżjara fl-Irlanda ntalbu l-kontraċezzjoni t'emerġenza minn meta saret disponibbli mingħajr bżonn ta' referenza mingħand professjonist mediku. Intant, dan kollu jagħmel lil Malta l-unika pajjiż fuq il-mappa tal-Unjoni Ewropea fejn il-kontraċezzjoni t'emerġenza għadha qed titqies mezz t'abbort, u għallura llegali. Fuq Facebook infetħet paġna bl-isem "Emergency Contraception for Malta". Paġna li għandha l-għan isservi biex tqajjem għarfien dwar id-drittijiet riproduttivi tal-mara, u kif ukoll biex tippromwovi l-kampanja tal-fondazzjoni fuq dawn id-drittijiet.