Iż-żmien uriena li kien hemm ħafna każi fejn artisti sakemm kienu ħajjin ħadd ma ta kashom u mietu bil-ġuħ, u wara mewthom xogħlhom inbiegħ għal miljuni, u kien hemm individwi oħra li kienu medjokri, imma l-pubbliċità u n-negozjanti għamluhom leġġendarji f'ħajjithom. Persuna, li bħal xi oħrajn japprezzaw il-kitbiet tiegħi u l-mod kif jiġu mwassla lill-qarrejja, issuġġeritli nintervista persuna mill-qasam tal-arti. Qed nirreferi għal Tony Bugeja. Tony għandu sebgħa u sittin sena, joq għod Birkirkara, miżżewweġ u għandu tifel – Joseph li huwa wkoll fil-qasam tal-arti. Tony iqis l-arti bħala passatemp għax fiha ħafna toroq li wieħed jipprattika u tagħtih gost. Iħobb ukoll kultant joħloq mudelli bħal karozzi, dgħajjes jew figuri umani, però jagħmilhom minn karta, kartun, landa u wajer, mhux jixtri mudell u jgħaqqdu. Iħobb ukoll jara kull tip ta' dokumentarju. Jiddeskrivi lilu nnifsu bħala bniedem kalm. "Noqgħod attent li ma nweġġax lil ħaddieħor; la bil-kliem u lanqas b'xi azzjoni u nittollera ħafna lil dak li jkun. Inħobb inżomm ruħi aġġornat x'ikun qed jiġri kemm f'Malta kif ukoll barra", beda jgħidli dwaru nnifsu. L-arti għalih hija biċċa minn ħajtu. Dik il-ħaġa li tgħinu jaħrab mir-realtà f'dinja oħra u jgawdi għal ftit ħin, kemm jekk qed iħares lejn kwadru imdendel fuq ħajt jew aħjar jekk ikun qed tkun toħloq biċċa arti. Minkejja li bħala artist Tony jaf ipinġi kemm il-karikaturi kif ukoll jagħmel landscapes u portraits, isostni li ma jistax jissepara waħda mill-oħra. Kif jgħidu, persuna tista' titwieled b'talent u matul iż-żmien tiżviluppah. "Mingħajr ma ninstema' li qed niftaħar, jekk titwieled b'don, dan ikun ġo fik u matul iż-żmien ser tiskopri u tesperimenta u barra li jien nagħmel landscapes u portraits sibt li nagħmel il-karikaturi wkoll hija xi ħaġa li nieħu gost nagħmel". Skoprejt li minn mindu kien żgħir, lura fil-ħamsinijiet u l-bidu tas-sittinijiet, il-ħajja kienet ħafna differenti mill-lum. Tony ma kienx ġej minn familja sinjura, anzi minn familja normali li jgħaddu bl-eżatt. Affarijiet oħra kienu lussu. "Għalhekk meta forsi kont niddobba xi komik minn hawn u minn hemm, dak kien ikun teżor għalija. Kont nibża' għalihom, kont nipprova nikkopja l-istampi tagħhom. Ma kellniex televiżjoni, bħal biċċa l-kbira tan-nies u għalija dawk l-istampi kienu dinja oħra. Il-biċċa l-kbira tal-karattri kienu jkunu umoristiċi, naħseb forsi li b'hekk bqajt ninġibed lejn il-karikaturi", beda jgħidli Tony. Meta kiber u beda jattendi l-Liċeo tal-Ħamrun beda jara l-affarijiet b'mod ieħor. "Kont iffurtunat li matul is-snin tal-Liċeo kelli bħala surmastrijiet tal-arti lil Antione Camilleri u lil Esprit Barthet, żewġ ikoni tal-arti moderna Maltija. Niftakar li meta bdejna l-lezzjonijiet ma' wieħed u mbagħad mal-ieħor dawn qishom fetħulna tieqa ta' stili, kuluri u ideat ġodda u eċċitanti. Għalkemm it-tnejn kienu jagħmlu xogħol fuq stil kważi astratt, lilna l-istudenti kienu jisħqu fuqna li l-ewwel trid tkun taf id-disinn tajjeb, imbagħad ħalli tfittex stili differenti", fissirli Tony. Maż-żmien beda juża l-poster colours, xi ħaġa ġdida, u suġġetti magħżula mill-għalliema li kienu jikkritikaw ix-xogħol li jagħmlu. Jiftakar li fil-klassi tal-arti kien hemm imdendla riproduzzjonijiet ta' artisti magħrufa bħal Van Gogh, Renoir, Sisley, Cezanne u oħrajn kollha kuluri b'saħħithom li jaffaxxinaw. Dawn ukoll ħallew impressjoni fuqu. Barthet u Camilleri kienu wkoll is-surmastrijiet meta kien jattendi l-iskola tal-arti filgħaxijiet dak iż-żmien. Sa dak iż-żmien ukoll, kien qed juża ż-żebgha taż-żejt u l-interess aktar kiber. Għalkemm l-arti kienet għal qalbu ħafna, imma x-xogħol full-time tiegħu meta beda jaħdem ma kienx fuq din il-linja, però xorta kien ipitter regolari. "Kont nuża żejt, acyrlics, watercolour u kont tgħallimt naħdem bl-airbrush ukoll. Kull ġeneru ta' arti nieħu gost nagħmel, portraits, landscapes u karikaturi. Ħadt u għadni nieħu sehem f'ħafna esebizzjonijiet kollettivi. Bejn 1994-95 kont nagħti lezzjonijiet filgħaxija fl-Institute of Visual Arts il-Belt. Kelli klassi fuq graphic design, oħra fuq watercolour u oħra ta' illustrazzjoni bl-airbrush. L-aħħar sittax-il sena, qabel irtirajt, ħdimt bħala graphic artist fuq desktop publishing u fejn il-kompjuter serva biex naħdem bih anki illustrazzjonijiet għal pubblikazzjoni", kompla jgħidli Tony. Tlabtu opinjoni personali dwar x'jaħseb mill-ħafna wirjiet tal-arti li qed ikollna hawn Malta ta' spiss. "Veru li qed ikun hawn ħafna wirjiet bħalissa f'Malta u jista' jkun li ser issib xogħol għall-wiri li tinduna li min qed jurih ikun qisu ħaffef kemm seta' biex jista' jibda jesebixxi għan-nies. Tinduna li ħafna lanqas bażi ta' disinn ma jkollhom. Dan ir-raġunar fl-opinjoni tiegħi żgur ma jkunx ta' ġid għal dak l-individwu. Ma naħsibx li tagħmel sens li tipprova timpressjona". Ta' min isemmi li Tony b'kollox iddisinja erbgħa u għoxrin bolla lokali għall-posta ta' Malta. Mhux hekk biss, iżda wkoll xi ħamsa u sebgħin telecard għall-Maltacom u diversi karikaturi kemm għal nies li jqabbduh, u anke għal xi publikazzjonijiet bħal ġurnali. B'hekk l-arti tiegħu hija mifruxa u mżewqa mhux ħażin 'l hawn u 'l hemm. "L-erbgħa u għoxrin bolla li ddisinjajt għall-posta ta' Malta ġew magħmula fi snin differenti bejn 1981 u 1990 u maqsumin f'xi tmien settijiet u suġġetti differenti. Qabel il-posta kienet torganizza kompetizzjoni meta kienet tkun sertoħroġ xi sett ta' bolol. Jien kont nidħol għal dawn il-kompetizjonijiet u f'dawn il-każi kont ġejt l-ewwel post u naturalment id-disinji rebbieħa tiegħi ġew stampati f'bolol", beda jirrakkontali Tony. Rigward il-ħamsa u sebgħin telecard għal Maltacom dawn għamilhom meta kien jaħdem ma' waħda mill-kumpaniji tar-reklamar li kienu jagħmlu xogħol għal din il-kumpanija li issa inbidel l-isem tagħha. Perjodikament kienu joħorġu settijiet ta' telecards dwar suġġetti varji li jkunu preżentati ġo folders illustrati u informattivi li kienu mfittxija mill-kollezjonisti. L-aktar sett li kien fih telecards, 31 b'kollox, kien dwar il-Kavallieri ta' Malta preżentat f'xi sitt folders. "It-telecards kienu utli sa ftit tas-snin ilu, però issa l-mowbajl u l-internet biddel kollox f'dik li hija komunikazzjoni tat-telefonija. Għamilt ħafna karikaturi kemm għal nies privati, pubblikazjonijiet u anke ġurnali. Taf int, wieħed ikun ra xi xogħol tiegħek u jikkuntattjak. Naturalment wieħed jieħu gost li xogħlu jintgħoġob", tbissem jgħidli. Ma' Tony iddiskutejt il-karikaturi, u jekk dawn għadekx issibhom spissi hawn Malta. Ta' min jgħid li karikatura hija tpinġija li turi xi personaġġ jew anke suġġett jew sitwazzjoni, ħafna drabi b'mod umoristiku, li tkun qed tibgħat messaġġ, u f'ħafna każi lanqas ikun hemm kliem miktub. Fil-fatt infurmani li ma jarax li qed jinqatgħu, anzi fl-opinjoni tiegħu jaħseb li żdiedu. Fuq kollox dawn iġiegħlu lil dak li jkun jitbissem. Tkellimt miegħu dwar l-apprezzament lejn l-arti hawn Malta. Fil-fatt stqarr miegħi li l-arti hija apprezzata, però hemm din l-idea li wieħed jaqbad iċappas il-kuluri bl-addoċċ fuq tila u jitfagħha għall-esebizzjoni. "Forsi mbagħad nies li jkunu qed iżuru dik il-wirja jitgerrxu u ma tinteressahomx. Mhux qed ngħid li l-arti astratta hija ħazina. Però, anki dan l-istil xorta jirrikjedi dixxiplina u hawn artisti tajbin ħafna li tinduna li jafu x'qed jagħmlu", spjegali Tony. Fl-aħħar nett, Tony spiċċa din l-intervista miegħi billi fissirli li aħna l-bnedmin nieħdu gost naraw u nesperjenzaw affarijiet li jferħuna, bħal mużika, immaġini, u natura. "Jekk tkun kapaċi tagħmel xi ħaġa artistika, hija ta' sodisfazzjon. Dejjem tajjeb li wieħed jipprova jagħmel xi ħaġa. Fuq kollox anke minn ikollu ħajra li jibda llum, hawn ħafna fejn wieħed jista' jitgħallem. Matul is-snin jien dejjem bqajt nitgħallem minn dawk li kont nammira u anke minn dawk li kienu għadhom qed jibdew. Meta kultant nara xi xogħol li kont inkun għamilt snin ilu, ġieli f'qalbi ngħid stajt għamiltha aħjar din, għax l-arti hekk, dejjem trid iżżomm il-ħeġġa biex il-kwadru jew il-karikatura li jmiss ikun aħjar. Għal min jixtieq jara xi xogħlijiet li għamilt wieħed jista' jsibni fuq il-paġna tiegħi fuq facebook", temm jgħid Tony.