Membri tal-Kamra tad-Deputati, ministri, segretarji parlamentari, assistenti parlamentari, persuni f'pożizzjoni ta' fiduċja u dawk li jokkupaw karigi ta' eżekuttiv f'ministeri jridu joqogħdu attenti iżjed minn qabel fl-azzjonijiet u l-aġir tagħhom. Fl-istess waqt se jiżdidulhom iżjed l-obbligi li għandhom lejn is-soċjetà li eleġġiethom u lejn l-istituzzjoni tal-Parlament. Dan hekk kif qed joqrob iż-żmien biex pajjiżna jdaħħal fis-seħħ liġi tal-istandards fil-ħajja pubblika; l-ewwel liġi tax-xorta tagħha f'pajjiżna. Din il-liġi għandha għan wieħed: li żżid it-trasparenza, il-kontabbiltà u l-governanza tajba. It-triq għal din il-liġi, li fl-aħħar jiem kienet diskussa fi stadju tat-tieni qari fil-Parlament, bdiet tliet snin ilu. Il-ħsieb hu li tkun parti minn pakkett ta' liġijiet favur governanza aħjar li daħħal dan il-Gvern, fosthom meta neħħa l-preskrizzjoni għall-politiċi, daħħal il-Whistleblower's Act, u ftit wara l-Liġi tal-Finanzjament tal-Partiti. Il-Liġi tal-Istandards se twassal għal bidla drastika partikolarment lejn il-mod li nibdew inħarsu lejn il-Parlament u lejn persuni li jokkupaw karigi għoljin. Għall-ewwel darba, permezz tal-liġi, se jinħatar Kummissarju tal-Istandards. Ir-rwol tiegħu se jkun li jinvestiga rapporti jew saħansitra jieħu l-inizjattiva u jinvestiga każi fejn seta' kien hemm allegat ta' ksur tal-kodiċi tal-etika. Se jeżamina d-dikjarazzjoni tal-assi u josserva mill-qrib ir-reġistru tal-attendenza biex b'hekk il-liġi se twassal biex titwettaq wegħda elettorali f'ġieħ il-kontabbiltà. Membri parlamentari mhux se jitħallsu għal seduti li ma jattendux, u saħansitra jridu jirritornaw parti mill-onorarja tagħhom meta ma jmorrux għal seduti parlamentari. It-terminu tal-Kummissarju għall-Istandards huwa ta' sitt snin u biex jinħatar irid iż-żewġ terzi tal-voti tal-membri tal-Kamra tad-Deputati. Dan it-terminu ma jistax ikun imġedded. Wara li jinvestiga l-każ, il-Kummissarju jrid jieħu deċiżjoni li din tgħaddi għand il-Kumitat Parlamentari għall-Istandards, li mbagħad iressaq ir-rakkomandazzjonijiet tiegħu. Se jitwaqqaf ukoll kumitat Il-Kumitat għall-Istandards tal-Ħajja Pubblika se jkun imwaqqaf għall-ewwel darba permezz ta' din il-liġi u se jkun iffurmat mill-Ispeaker tal-Kamra, żewġ membri nominati mill-Prim Ministru u żewġ membri nominati mill-Oppożizzjoni. Meta l-voti jkunu ndaqs, l-Ispeaker għandu l-casting vote; il-vot li jiddetermina x'passi għandhom jittieħdu. Kumitat li se jkollu għadd ta' setgħat, fosthom li josserva l-ħidma tal-Kummissarju, jiddeċiedi jadottax ir-rakkomandazzjonijiet, u jista' jitlob investigazzjoni jew spjegazzjoni addizzjonali fuq ir-rapport imressaq. F'każ li jiċħad ir-rapport tal-Kummissarju, għandu jagħti r-raġunijiet. Jekk il-Kumitat jiddeċiedi li kien hemm ksur tal-kodiċi ta' etika, il-Kumitat jista' jċanfar lill-persuna investigata, jista' jirrappurtaha lill-Kummissarju tal-Pulizija jew lill-Kummissjoni Permanenti tal-Korruzzjoni. Meta l-persuna investigata tkun impjegata, il-Kumitat jista' jordna lill-Gvern jew kull entità jew korp statutorju biex jieħu l-passi meħtieġa u jirrimedja l-ksur skont il-kundizzjonijet ta' impjieg. F'każ li l-persuna tkun membru tal-Kamra tad-Deputati, il-Kumitat jirrakkomanda lill-Kamra tad-Deputati biex tordna lill-membru jirrimedja kull ksur, jitlob apoloġija bil-miktub li ssir lill-Kumitat, jitlob apoloġija permezz ta' dikjarazzjoni personali fil-Kamra, jitlob pagament mill-ġdid jew pagament ta' riżorsi użati ħazin, jew inkella jista' jirrakkomanda lill-Kamra tad-Deputati tieħu kull miżura oħra li jidhrilha li tkun xieraq. Min jista' jkun Kummissarju tal-Istandards? Bil-liġi kif inhi mfassla Kummissarju tal-Istandards ma jistax ikun membru tal-Kamra tad-deputati, jew membru tal-Kunsill Lokali jew uffiċjal pubbliku jew persuna li jkollha kariga jew pożizzjoni li tkun suġġetta għal dan l-Att. Din il-pożizzjoni mhix kompatibli ma' attività professjonali, bankarja, kummerċjali jew ta' trade union jew attivita' li ssir għal skopijiet ta' profitt. Kummissarju m'għandux ikun fl-ebda minn dawn il-karigi, irid ikollu kariga indipendenti 'l bogħod minn kull tip ta' imparzjalità. F'każ ta' dubju, l-Kummissarju jikseb l-approvazzjoni tal-Ispeaker. Hawn huwa notevoli l-poteri l-ġodda li se jikseb l-ispeaker. Poteri li se jwasslu għal iżjed Parlament awtonomu. Isir realtà l-kliem ta' numru ta' speakers tal-Parlament Bil-Liġi tal-Istandards u dik li tipprovdi għal Parlament iktar awtonomu se jkun qed jidħol fis-seħħ ukoll dak li qalu għal ħafna snin speaker tal-Parlament wara ieħor, ħafna drabi fid-diskorsi tagħhom fl-okkażjoni tas-Sette Giugno. Kull darba tkellmu dwar il-ħtieġa ta' iktar awtonomija għall-Parlament u iktar dinjità għal din l-istituzzjoni li fl-aħħar mill-aħħar tirrappreżenta lill-poplu. Illum kellhom kliem ta' sodisfazzjon għall-bidla li ġab il-Gvern l-eks-Speaker Anton Tabone u l-Professur Godfrey Pirotta. Se tgħolli l-profil tal-Parlament Malti – Anton Tabone L-eks-Speaker tal-Kamra Anton Tabone, li serva f'din il-kariga bejn l-1998 u l-2008 qal li din hija liġi li se żżid il-profil tal-Parlament Malti. Tabone qal li din il-liġi tixbah white paper li saret fl-2012, però li baqgħet fuq l-ixkaffa. Saħaq li għandu jkun il-Parlament li jingħatalu l-poter meħtieġ biex jiddetermina kif għandhom ikunu l-istandards fil-ħajja pubblika. Tabone qal li, fiż-żmien li serva ta' speaker, kien hemm anomalija fejn l-Ombudsman u l-Awditur Ġenerali kienu awtonomi – żewġ uffiċjali parlamentari li għandhom awtonomija fl-uffiċċji rispettivi tagħhom, filwaqt li l-Parlament kien qisu dipartiment tal-Gvern. Kien għalhekk li fil-perjodu li serva ta' speaker saħaq dwar l-awtonomija tal-Parlament. "Kont nemmen u għadni nemmen li dan ipoġġi lill-Parlament fil-poter biex ifassal l-istandards fil-ħajja pubblika," sostna Tabone Mal-gazzetta KullĦadd Tabone qal li, fiż-żmien li serva bħala speaker, kien ippreżenta rapport fuq l-awtonomija tal-Parlament 'Strengthening house of representatives – case of autonomy' u dan għax dejjem emmen li parlament awtonomu u sovran ikun qiegħed f'pożizzjoni aħjar u jipproponi l-istandards li wieħed jistenna fil-ħajja pubblika. Jemmen li dal-ħsieb żviluppa sabiex illum l-awtonomija fil-Parlament qiegħda biss ftit passi bogħod. Tabone qal li b'din il-liġi l-Parlament se jkollu iżjed responsabbiltà, allura se jkollu kontabbiltà iżjed minn qabel. Mudell għall-kumplament tas-soċjetà – Godfrey Pirotta Dan stqarru l-Professur Godfrey Pirotta meta kkuntattjat minn din il-gazzetta. Huwa spjega li, peress li s-sistema politika Maltija hija parlamentari – jiġifieri l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż hi l-Parlament – f'dan il-każ iktar minn ieħor il-Parlament irid ikun mutur tajjeb għas-soċjetà kollha. Dak li jiġri fih mill-membri tiegħu u dawk fuq ċittadini oħra huwa każ ta' 'l-eżempju jkaxkar' sostna Pirotta, li jfisser li dak li jagħmlu membri parlamentari jgħid x'inhu leġittimu u illeġittimu fl-imġiba tan-nies. Għaldaqstant, membri parlamentari jridu jżommu quddiem għajnejhom li l-impatt tagħhom mhux bl-istorbju imma li jħallu impatt fuq l-imġiba ta' kulħadd. Pirotta ġab l-eżempju tal-Parlament Grieg li twaqqaf 500 sena Qabel Kristu: il-membri parlamentari kienu rġiel u min kien jonqos milli jmur il-Parlament kien jeħel multa talli ma serviex dmiru lejn soċjetà li toffrilu onorarja biex ħadd ma jkun eskluż. L-għan tal-onorarja kien li, minflok ma wieħed jaħdem part-time, jitħallas biex jaqdi lis-soċjetà. Għalhekk sostna li l-liġi se tkun b'mod li l-membri parlamentari jaqdu dmirhom aħjar. Fl-isfond ta' dak li rajna fil-Parlament fl-aħħar xhur, Pirotta qal li l-bżonn ta' din il-liġi hu iżjed minn qabel. "Mhux veru li xi ħadd jista' jgħid li jrid fil-Parlament mingħajr provi. Fil-Parlament hemm regolament tal-Kamra li ma jħallikx tagħmel dan. Sfortunatament, imma, ġieli rajnieha fil-Parlament Malti,"qal Pirotta. Pirotta sostna li, fiż-żminijet tal-lum iżjed minn qabel, jinħtieġ parlament awtonomu li jirrifletti l-ħtiġijiet tal-membri parlamentari. Ma jistax ikun li jkollna parlament bil-membri fil-parlament li m'għandhomx għodod, qal Pirotta. "Huwa għalhekk li rridu nkomplu nibnu fuq il-liġi għax hija punt importanti minn fejn nitilqu," temm jgħid mal-gazzetta KullĦadd.