Reazzjonijiet pożittivi minn bosta persuni rigward l-Att Dwar il-Midja u l-Malafama. Att li issa se jkun fi stadju tat-tieni qari quddiem il-Parlament u se jieħu l-post tal-liġi tal-istampa tal-1974. Din hi bidla li kien wiegħed il-Gvern u li l-ħidma dwarha tmur lura għas-sena 2014. Il-liġi l-ġdida li qed jipproponi l-Gvern biex tirregola l-ġurnalisti se tfisser it-tneħħija tal-libell kriminali, li jfisser li l-midja u l-esponenti tagħha mhumiex se jibqgħu soġġetti għall-piena ta' ħabs fil-qadi ta' dmirijithom. Xi ħaġa li ntlaqgħet b'sodisfazzjon mid-dinja ġurnalistika kważi kollha. "Kienet xi ħaġa li taħlilna ħafna ħin u kienet ukoll proċedura li tintuża minn persuni li ma jridux iħallsu biex jagħmlu l-libell ċivili u għalhekk kienu lesti jużaw lill-pulizija biex jagħmlu l-libelli. Naturalment il-ġurnalist għandu jaħdem ukoll mingħajr il-biża' li jmur il-ħabs" qal Matthew Vella, editur tal-Maltatoday. Se jitneħħa wkoll id-dritt ta' kull mandat fil-konfront ta' ġurnalist responsabbli. Mhux biss dak li jiffriża l-kont tal-bank, iżda kull mandat li jista' jiffriża assi ta' ġurnalisti. Tkellimna ma' Ġorg Mallia, espert fil-midja u karikaturist. Ifisser kif il-karikaturist irid iniggeż u għalhekk fil-mira ta' dak li jieħu għalih jew iħoss li jaqa' għaċ-ċajt. "Għalhekk naħseb li huwa tajjeb meta tkun neħħejt żewġ affarijiet importanti ħafna. L-ewwel waħda l-libell kriminali, li qatt ma messu kien hemm. Il-libell tellgħu fuq livell personali u mhux kriminali għax dik xi ħaġa kiesħa. U t-tieni ħaġa li tneħħew il-mandati. Issa jekk il-kritika hija waħda inġusta hemm il-libell innifsu," jgħid Ġorġ Mallia. Ġorg Cini, ġurnalist veteran li jgħallem l-Università ta' Malta, innota kif il-liġi messha ilha li nbidlet. "Ġurnalist ġieli jkollu storja tajba, ikkonfermaha ma' diversi sorsi imma xorta jittella' l-Qorti. Issa l-fatt li seta' jintbagħat il-ħabs hija krudili meta ħafna ġurnalisti huma tal-affari tagħhom u jippruvaw jikkonfermaw il-fatti. Fil-fatt ġurnalist dejjem għandu jirreferi fuq min qed issir l-akkuża," jgħid Cini. Iż-żieda fil-multi... tinftiehem u tħasseb Dan kollu qed isir f'kuntest li se tibda konsultazzjoni dwar ir-responsabbiltà etika tal-ġurnalist filwaqt li l-liġi l-ġdida tagħti aktar protezzjoni lill- ġurnalisti ladarba l-kumment ikun wieħed korrett u ġust. Intqal li b'aktar protezzjoni għall-ġurnalist, il-liġi l-ġdida tagħti definizzjoni ċara ta' x'inhi opinjoni onesta għall- fini ta' proċedura legali. Dik li hija iktar magħrufa bħala fair comment. Il-liġi proposta tinkludi wkoll emendi fil-libell ċivili. Dan joffri aktar spazju għal-libertà tal-espressjoni għall-ġurnalist, permezz ta' limiti aktar wiesgħa ta' dak li huwa kkunsidrat bħala libelluż. Iżda, il-liġi tħares ukoll id-dritt tas-salvagwardja tar-reputazzjoni ta' persuni jew entitajiet. F'dan ir-rigward id-danni morali li tista' timponi l-Qorti ċivili se jiżdiedu minn massimu ta' €11,646.87 għall-massimu ta' €20,000. Każi li bdew diġà u li diġà għaddiet it-tieni seduta tagħhom se jibqgħu jinstemgħu taħt ir-reġim tal-multi l-antiki. Din hi xi ħaġa li Vella esprima xettiċiżmu dwarha. Dwar iż-żieda fil-multa Cini ukoll qal li wieħed għandu joqgħod attent fuq din. Però nnnota li l-ġurnalist u l-editur irid iżomm f'moħħu r-responsabbiltà lejn il-qarrej u l-gazzetta tiegħu. "Li hemm tajjeb fil-liġi l-ġdida hi li se jkun hemm attentat ta' medjazzjoni qabel wieħed jibda l-proċess il-qrati u l-edituri għandhom iktar ċans jagħmlu korrezzjonijiet," qal Vella. Fil-fatt, introduzzjoni oħra se tkun li jiġu mħeġġa mezzi alternattivi biex jiġu riżolti każi meqjusin inqas gravi. Dawn il-mezzi huma medjazzjoni, ftehim bejn il-partijiet, apoloġija jew il-każ jiġi deċiż f'seduta waħda. Il-Qorti għandha taħtar smigħ f'20 ġurnata. Fih ikun deċiż tistax twassal għal xi tip ta' ftehim fejn tista' tkun imposta multa ta' mhux iktar minn €1,000. F'każ li min ikun qed jiddefendi l-każ ikun għamel apoloġija pubblika jew ikkoreġa r-rapport tiegħu, id-danni morali ma jistgħux jaqbżu s-€7,000. Din il-liġi ser tintroduċi wkoll il-kunċett ta' inġurja jiġifieri malafama li tkun saret b'malizzja bil-fomm (magħruf bħala slander). Din se tkun qed issaħħaħ il-protezzjoni taċ-ċittadin, fejn persuna li tkun instabet ħatja li kkawżat inġurja tista' teħel sa massimu ta' €10,000. Dan l-abozz ta' liġi jżomm kunċetti mill-Att Dwar l-Istampa li għadhom relevanti għall-ġurnata ta' lum, bħad-dritt tar-risposta u t-terminu stabbilit biex wieħed ikun jista' jiftaħ libell u u l-kunċett tar-Reġistrar tal-Istampa fost oħrajn. Il-liġi l-ġdida se tkun qed tipproteġi wkoll il-memorja ta' persuni mejtin billi f'każ ta' malafama fuqhom li tikkawża danni lil qrabathom, l-istess qraba ser jingħataw id-dritt li jiftħu kawża tal-libell ċivili. Dan sakemm id-dikjarazzjoni tkun saret fi żmien għaxar snin mill-mewt ta' dik il-persuna. Il-ġenituri, it-tfal jew l-aħwa jridu jipprovaw li huma wkoll ikunu sofrew b'dak li ntqal jew inkiteb. Il-liġi l-ġdida għandha skop u definizzjonijiet aktar wiesgħa biex filwaqt li tkun qed tirregola x-xandir u l-istampa, bħalma dejjem sar, tinkludi regolamenti ġodda li jħarsu wkoll lejn siti elettroniċi, servizzi ta' aħbarijiet onlajn u l-kummenti tal-pubbliku f'siti onlajn. Mitlub jikkummenta dwar dan kollu Vella qal li "s-sinjali huma pożittivi, imma irridu niddiskutu d-dettall ta' din il-liġi." Iktar responsabbiltà Il-liġi tenfasizza wkoll ir-responsabbiltà. "Irridu naraw l-Ombudsman jew il-Kunsill li jilqa' l-ilmenti li se jkunu qed isiru, jew l-akkreditar tal-ġurnalisti. Aħna nħarsu 'l quddiem li nipparteċipaw," qal il-President tal-Istitut tal-Ġurnalisti Karl Wright. Matthew Vella jkun ċar meta mistoqsi dwar l-obbligu tal-ġurnalist: "L-ewwel obbligu hu lejn il-verità u l-uniku mod prattiku kif tista' xxandar il-verità hija li dejjem ikun hemm id-dixxiplina tal-verifikazzjoni. Dejjem titkellem man-nies li se tikteb dwarhom, iġġib il-konferma u ċ-ċaħda u tiżen dak li għandek f'idejk. Naf li dan hu dibattitu kurrenti ħafna." Ġorġ Cini tkellem dwar kif l-entużjażmu kultant jaħrab bil-ġurnalist. "Ikun mingħalik għandek xi storja ta' barra minn hawn u ma jkollokx. Ilum il-ġurnalist għandu problema għax irid jipprova jkun dejjem l-ewwel hu bl-istorja. Allura bil-ġenn u l-għaġla li forsi jkunu qed isuquk ta' fuqek ma tilħaqx tiċċekkja kemm hemm bżonn. Għalhekk importanti li l-ġurnalist jistaqsi u jagħti leħen lil kull min hemm fl-istorja," qal Cini. Iżda hemm sfidi oħra. "Naf li hemm informazzjoni li xi kultant ma tistax tkun verifikata imma hija fl-interess pubbliku u nistgħu ndumu nitkellmu fuq din il-problema. Imma fl-aħħar mill-aħħar ix-xogħol tal-ġurnalist għandu jkun ibbażat fuq il-verifikazzjoni," qal Matthew Vella. Għal karikaturist l-isfida hija kemxejn iktar diffiċli għalkemm sens ta' etika għandu jkun hemm ukoll. "Is-satira xogħolha hija li tirredikola imma hemm ukoll il-linja ta' etika. Il-ġurnalist għandu jkollu sorsi doppji u affarijiet minn dawn. Il-kartunist bħal opinjonist jagħti opinjoni li għandha bias. Ma jista' qatt ma jkunx biased. Irid jibgħat messaġġ ta' malajr u jinftiehem mill-ewwel u biex tinftiehem mill-ewwel trid taħdem fuq sensibiltajiet li diġà jeżistu. Għalhekk kartunist dejjem se jagħti naħa waħda tal-munita. Minħabba f'hekk isib ruħu fil-mira ta' dawk li jieħdu għalihom malajr," qal Ġorg Mallia. Fuq kollox, l-editur ta' ONE NEWS u l-gazzetta KullĦadd, Aleander Balzan innota kif dan huwa dibattitu interessanti li forsi ilu jsir b'mod okkażjonali għal diversi snin u li bħal ħafna affarijiet oħra huwa biss issa li se jsiru l-bidliet. "Jekk hemm prova kemm dan huwa Gvern li jemmen fid-demokrazija u l-libertà tal-kelma qiegħda fl-abbozz ta' liġi mressaq iktar kmieni din il-ġimgħa," qal Balzan li nnota kif in-naħa tal-Oppożizzjoni tista' titkellem ħafna imma meta ftit biss ilu kienet fil-poter m'għamlet xejn.