Ħafna minna qatt ma kellna xi dubju dwar il-ġurnata li fiha twieled Ġesù Bambin, għax hekk konna mgħallma skont it-tradizzjonijiet Insara tagħna. Imbagħad meta kbirna sirna nafu li din hija biss it-tifkira tat-twelid ta' Sidna Ġesù Kristu. Rigward d-data eżatta ta' meta seħħ dan it-twelid l-istudjużi tal-ġrajja tal-Milied għadhom mhumiex ċerti. Skont drawwa popolari aħna ngħidu li t-twelid ta' Ġesù sar fil-25 ta' Diċembru. It-Testment il-Ġdid ma jagħti l-ebda data jew sena għat-twelid ta' Ġesù. L-ewwel Evanġelju li nkiteb madwar is-sena 65 WK, dak ta' San Mark, jibda bil-magħmudija ta' Ġesù bħala adult. Dan jindika li l-ewwel Insara jew ma kellhomx tagħrif dwar it-twelid ta' Ġesù, jew inkella ma kellhomx interess dwar id-data tat-twelid tiegħu. Id-data tat-twelid ta' Kristu ġiet stabbilita minn Dionysius Exiguus li kien patri f'monasteru f'Ruma. Fl-era Rumana, is-snin kienu jiġu kkalkulati anno urbis conditae (A.U.C.) jiġifieri mit-twaqqif tal-Belt ta' Ruma. Din baqgħet is-sistema numerika li kienet tintuża mill-kittieba tal-istorja Rumana biex ikejlu n-numru ta' snin. Hekk A.U.C. kienet tfisser is-sena li fiha l-belt ta' Ruma ġiet imwaqqfa. Dijonisju jgħidilna li l-ewwel Imperatur Ruman Awgustu rrenja għal 40 sena (27 qabel Kristu – 14 wara Kristu) u li warajh irrenja Tiberju (14 wara Kristu – 37 wara Kristu). Il-Vanġelu ta' San Luqa 3:1,23 jindika li meta Ġesù kellu 30 sena, kienet il-ħmistax-il sena tal-ħakma ta' Tiberju. U għalhekk Dijonisju poġġa d-data tat-twelid ta' Ġesù fis-sena (Rumana) 754 A.U.C. Madanakollu, l-istess Vanġelu ta' San Luqa 1:5 ipoġġi t-twelid ta' Kristu fi żmien Erodi, li miet fis-sena 750 A.U.C .– erba' snin qabel is-sena li fiha Dijonisju jpoġġi d-data tat-twelid ta' Ġesù. Għalhekk, il-bidu tal-kalendarju Kristjan hu bbażat fuq kalkolu ħażin li għamel Dijonisju. Għal dik li hija data (apparti s-sena) De Pascha Computus, dokument anonimu li huwa maħsub li nkiteb fl-Afrika ta' Fuq madwar is-sena 243 wara Kristu, ipoġġi d-data tat-twelid ta' Kristu fit-28 ta' Marzu. Klement, Isqof ta' Alessandrija kien jaħseb li Ġesù twieled fit-18 ta' Novembru. Il-Professur Emeritu tal-Istudji Bibliċi tal-Università Kattolika tal-Amerka, Joseph A. Fitzmyer li jibbaża ruħu fuq dokumenti storiċi jgħidu, li Kristu twieled fil-11 ta' Settembru tliet snin "qabel Kristu" skont il-kalendarju ta' Dijonisju. Fil-verità l-Milied hu r-reazzjoni Nisranija għall-festa pagana Rumana ta' Saturnalia. Biex jikkonvinċu lil ħafna pagani jikkonvertu għall-Kristjaneżmu, fir-raba' seklu wara Kristu l-mexxejja tal-Insara ddikjaraw li Kristu twieled fil-25 ta' Diċembru li kienet id-data tal-aħħar ġurnata tas-Saturnalia u b'hekk webbluhom li jekk jikkonvertu u jsiru Nsara, xorta waħda setgħu jkomplu jiċċelebraw is-Saturnalia. Għalhekk l-għeruq tal-Milied bħala festa m'għandhom xejn Nisrani fihom. Meta r-Rumani introduċew għall-ewwel darba s-Saturnalia, din kienet tikkonsisti f'ġimgħa ta' anarkija bejn is-17 u l -25 ta' Diċembru. Matul din il-ġimgħa, il-qrati ta' Ruma kienu jagħlqu, il-liġi Rumana kienet tgħid li ħadd ma seta' jiġi mtella' l-qorti talli jkun għamel xi ħsara fil-proprjetà jew weġġa' lil xi ħadd matul iċ-ċelebrazzjonijiet li kienu jsiru matul din il-ġimgħa. Il-festival kien jibda billi jintgħażel "għadu tal-poplu" li kienu jitimgħuh u jagħtuh kull pjaċir materjali matul il-ġimgħa. Imbagħad fil-25 ta' Diċembru kienu joqtlu lill-vittma. B'hekk kienu jemmnu li kienu qegħdin jegħlbu lill-forzi tad-dlam billi joqtlu raġel jew mara innoċenti. Is-Saturnalia kienet ukoll ġimgħa li fiha kien isir kull xorta ta' ħażen, stupru, ikel żejjed u xorb eċċessiv. L-Insara pprovaw jirfinaw is-Saturnalia, iżda qatt ma rnexxielhom. Għalhekk meta jkun hawn min jilmenta li tlifna l-ispirtu tal-Milied ma jkunx jaf x'inhu jgħid. Għax l-ispirtu tal-Milied għandu l-għeruq tiegħu mhux fid-Din Nisrani imma fil-kilba tar-Rumani għax-xalar, ikel bl-addoċċ u pjaċiri senswali ta' kull xorta. Forsi iktar huwa korrett li ngħidu li erġajna lura għall-ispirtu oriġinali tal-Milied, jiġifieri dak pagan! Fis-seklu erbgħa wara Kristu, il-Kristjaneżmu pprova jagħti libsa Kristjana lil dan il-festival ta' Saturnalia bit-tama li jiġbed lejh ħafna mill-pagani li kienu jiċċelebraw din il-festa. Il-problema kienet li ma kien hemm xejn intrinsikament Kristjan dwar Saturnalia. Sabiex dan in-nuqqas ikun speċi kkoreġut, dawn il-mexxejja Kristjani daħħlu l-25 ta' Diċembru bħala d-data tat-twelid ta' Ġesù bil-għan li tingħata bixra Kristjana lil din il-festa pagana. Il-ħsieb kien li jużaw dan il-perjodu tas-sena li kien popolari ħafna mhux għax Ġesù twieled f'din id-data, iżda biex inaqqsu kemm jista' jkun il-ħażen ta' din il-festa! Naturalment biż-żmien dan irnexxa almenu fost l-Insara. Dan seħħ għax il-Knisja min-naħa tagħha aċċettat b'mod indirett li tippermetti li f'dan il-perjodu barra li nfakkru t-twelid ta' Ġesù tħalli li dawn il-vaganzi jiġu ċċelebrati wkoll kif kienu ċċelebrati mill-pagani iżda b'mod iktar dinjituż! Sabiex din il-festa tal-Milied tkun iktar 'qaddisa' beda jiddaħħal il-kant tat-tfal u l-mużika li maż-żminijiet saru sinonimi ma' din il-festa. Kien minħabba l-oriġini pagana tal-Milied li din il-festa ġiet ipprojbita mill-Puritani u saħansitra l-osservanza tagħha kienet illegali f'Massachusetts fl-Amerka bejn l-1659 u l-1681. Madankollu, il-Milied kien u għadu jkun ċċelebrat mill-Insara madwar id-dinja kollha, mis-seklu sitta 'l hawn. Anke l-introduzzjoni tas-siġra tal-Milied ġejja mill-festa ta' Saturnalia tal-pagani. Fil-kult ta' Asheira, setta pagana, kienu jaduraw is-siġar. Hekk biż-żmien is-siġar bdew anke jiddaħħlu fid-djar bħala parti mit-tiżjin tal-festa tal-Milied u biż-żmien is-siġra tal-Milied saret parti mit-tradizzjoni tal-Milied. Naturalment id-dinja Kristjana aċċettat din id-drawwa u s-siġra tal-Milied saret parti ukoll mill-Milied Kristjan. L-istess jgħodd għal dak li jitpoġġa taħt din is-siġra. Għall-bidu l-imperaturi pagani Rumani kienu jpoġġu rigali jiswew ħafna u li kienu jitqassmu waqt iċ-ċelebrazzjonijiet tal-Milied. Iktar tard bdew jitqassmu xi rigali lill-popolin ukoll. Biż-żmien id-dinja Kristjana inkorporat it-tqassim tar-rigali fit-tradizzjoni tal-Milied u r-rigali saru parti mid-drawwa tal-Milied fil-familji u fid-djar kollha fejn it-tfal u anke l-kbar ikollhom xi rigal għalihom mingħand il-membri l-oħra tal-familja u l-ħbieb. Jingħad li fis-sena 270 wara Kristu twieled f'Parara t-Turkija raġel magħruf bħala Nikola. Huwa aktar tard sar l-Isqof Kattoliku ta' Myra. Huwa miet fis-6 ta' Diċembru tas-sena 345. Dan l-Isqof huwa iktar magħruf għall-parti tiegħu fl-ewwel Kunsill ta' Nicaea fis-sena 325 li ironikament kien iddikjara li l-Lhud huma "t-tfal tax-xitan" ovvjament xi ħaġa totalment żbaljata, peress li Kristu kien Lhudi. Fil-1087, grupp ta' baħħara ħadu l-għadam ta' dan l-Isqof mit-Turkija lejn santwarju f'Bari, l-Italja u fl-1800 ġie ddikjarat mill-Knisja Kattolika bħala qaddis, u għalhekk baqa' magħruf bħal San Nikola ta' Bari. Qabel ma fl-Amerka kien mibdul f'Santa Klaws, San Nikola ta' Bari kien il-qaddis patrun tat-tfal, tal-baħħara u tan-negozjanti. Fil-fatt kienu xi Olandiżi li marru l-Amerka li introduċew l-figura ta' Sinterklaas li wara saret Santa Klaws jew Father Christmas bl-Ingliż. Minkejja li l-oriġini tal-Milied mhix Kristjana, il-festa tal-Milied għalina l-Insara hija t-tifkira tat-twelid tal-Feddej tagħna. Hija festa tal-kbir u taż-żgħir, festa fejn il-messaġġ ewlieni hu l-imħabba tagħna lejn xulxin u r-rispett lejn il-popli kollha tad-dinja. Iżda l-iktar tradizzjoni Nisranija tal-Milied hija bla dubju ta' xejn il-presepju. Il-presepju mhux dejjem kien jeżisti fit-tradizzjoni Nisranija. Kien San Franġisk t'Assisi li beda din it-tradizzjoni sabiħa. F'Diċembru tas-sena 1223 kien fuq l-għolja ta' Greccio li hu kien tant iħobb. Hemm, billi kien wasal il-Milied, beda jaħseb f'Betlehem u ż-żjara tiegħu f'dik il-belt qaddisa u għażiża. U ġietu idea li jagħmel xi ħaġa ġdida fl-istorja. Sejjaħ lin-nobbli Giovanni Vellita, ħabib kbir tal-qaddis, u talbu biex iħejjilu maxtura, baqra u ħmara għal-lejl tal-Milied. Il-lejl tal-Milied wasal u n-nies kollha tal-inħawi marru bix-xemgħat f'idejhom għall-funzjoni. L-artal kienet il-maxtura u Franġisku għamilha ta' Djaknu, ghax qatt ma ried ikun ordnat saċerdot. Franġisku kien ferħan f'dak il-lejl qaddis. Hu stess qara l-Vanġelu tal-quddiesa. Il-magħruf storiku Johannes Jorgensen jgħid ma' ħafna oħrajn li meta Giovanni Vellita ħares lejn il-maxtura ra li l-Bambin li kien hemm ħa l-ħajja u tbissem meta Franġisku ħadu f'idejh. F'dak il-lejl Franġisku għamel prietka li qasmet qalb kulħadd. Dak li sar fi Greccio kien xi ħaġa ġdida, tant hu hekk li l-qaddis kien ħa l-permess mingħand il-Papa biex jagħmel dak li għamel. F'hiex kienet ħaġa gdida? Nafu li fis-seklu erbgħa diġà kienu jsiru rappreżentazzjonijiet tal-arti bil-Bambin mal-baqra u l-ħmara. U nafu wkoll li fit-tramuntana tal-Ewropa, qabel il-quddiesa ta' nofsillejl kien isir dak li hu msejjaħ "Officium Pastorum," qisu pageant, imma kienet għadha qatt ma saret funzjoni b'rappreżentazzjoni hekk ħajja tal-Milied kif għamilha Frangisku. Minn dak in-nhar 'l hawn żammejna din it-tradizzjoni tal-presepju u f'Għawdex daħlet sewwa li kważi f'kull raħal issib xi forma ta' presepju ħaj. Il-purċissjoni tal-Bambin inbdiet mill-qaddis Malti San Ġorġ Preca. Huwa kien stinka biex tinxtered id-devozzjoni lejn il-misteru tal-Inkarnazzjoni u sa mill-1920 ħa ħsieb li f'kull raħal u belt lejlet il-Milied il-membri tal-M.U.S.E.U.M jorganizzaw "Dimostrazzjoni ad unur ta' Ġesù Bambin" bil-parteċipazzjoni tat-tfal. L-ewwel Bambin li ntuża kien inġieb mill-knisja ta' San Franġisk tal-Belt. Din id-drawwa intgħoġbot u daħlet sew kemm f'Malta u anke f'Għawdex. Għalhekk lejlet il-Milied is-soċji tal-M.U.S.E.U.M jiġbru lit-tfal u dawn iġorru fuq spallejhom Bambin żgħir u joħorġu jduru mar-raħal bix-xemgħa, ikantaw innijiet tal-Milied. Din id-demostrazzjoni tferrxet mis-soċji tal-M.U.S.E.U.M f'diversi pajjiżi fejn is-soċjetà għandha membri tagħha jagħmlu xogħol missjunarju bħall-Awstralja, il-Kenja, il-Perù, u l-Albanija. Marbuta mal-purċissjoni tal-Bambin hemm l-għanjiet Maltin tal-Milied u l-iktar waħda popolari bla dubju hija l-għanja "L-Benniena ta' Ġesù Bambin" jew, kif inhi magħrufa, "Ninni La Tibkix Iżjed". Din l-għanja inkitbet fl-1846 minn Patri Ġiżwita Indri Schembri. Meta kitibha kien l-Alġerija u kien kitibha għal dawk il-Maltin li kienu emigraw lejn l-Afrika ta' Fuq. "Ninni la tibkix iżjed Ninni Ġesù Bambin Ħallih għalina l-biki Għax aħna midinbin" Fl-aħħar nett, drawwa oħra li daħet sew fil-Milied hija l-prietka tat-tifel. Din id-drawwa bdiet fis-sena 1883 meta tfajjel bl-isem ta' Ġorġ Sapiano għamel l-ewwel prietka tal-Milied fil-knisja parrokkjali ta' Ħal Luqa. Ġeneralment jintgħażel tifel ta' xi tmien snin li jkun kapaċi jimmemorizza l-kliem kollu tal-prietka u xi frażijiet bil-Latin ukoll, fosthom il-frażi tal-introduzzjoni: Annuntio Vobis Gaudium Magnum. F'xi rħula wara l-prietka t-tifel jingħata rigal żgħir bħala rikonoxximent għal dawk is-sigħat sħaħ ta' studju! Ħafna jibdew minn kmieni biex jippreparaw għal din il-festa. Ikun żball jekk nintilfu biss dwar il-preparamenti materjali u ninsew is-sinifikat reali ta' din il-festa. Għalhekk għal din il-festa rridu nuru iktar imħabba, paċi u tolleranza ma' kulħadd.