Fl-aħħar żewġ artikli fis-sensila 'Dawn Ġew Malta' mort lura fis-snin u tajtkom xi tagħrif dwar iż-żewġ personaġġi David Bruce u John Hookham Frere . Illum imiss li nitkellmu dwar bniedem li twieled fis-seklu l-ieħor u li wkoll għamel xi żmien jgħix f'Malta. Qiegħed nirreferi għal Quentin Hughes, li żgur għad hawn min jiftakru joqgħod hawn fostna. Hughes kien għamel ħbieb ma' diversi Maltin, uħud minnhom studenti tiegħu, meta kien jgħallem fl-Università ta' Malta. Jingaġġa suldat u jinbagħat Malta James Quentin Hughes twieled f'Newsham Park fil-belt ta' Liverpool fl-Ingilterra, fi Frar tas-sena 1920. Missieru kien kappillan ta' parroċċa f'Wales. Fi tfulitu kien jattendi l-iskola f'Rydal, u wara daħal jistudja fil-kulleġġ ta' Liverpool fejn beda kors fl-arkitettura. Meta faqqgħet il-Gwerra huwa nġaġġa fl-armata u, wara xi gimgħat ta' taħriġ, intbagħat Malta ma' reġiment tal-artillerija. Kien inkarigat imexxi truppa ta' suldati fuq il-kanuni qrib wieħed mill-ajrudromi ta' Malta. Il-ġranet li kien ikollu bil-frank, kien iqattagħhom ipingi bini storiku, u baqa' impressjonat bill-palazzi, bereġ u fortifikazzjonijiet ta' żmien il-Kavallieri . Tant hu hekk li fis-sena 1956 ħareġ il-ktieb The Building of Malta'. Fih huwa jikteb dwar l-istil u storja, u jiġbor ukoll tpinġija ta' ħafna mill-bini importanti li tela' matul il-perjodu tal-Ordni ta' San Ġwann f'Malta. Jitlaq minn Malta u jinqabad priġunier Wara li kien ilu sentejn hawn Malta, Hughes ingħaqad ma' skwadra speċjali, jiġġieled fl-Italja. Flimkien ma' xi suldati oħra ntbagħat biex ipoġġi u jispodi bombi fl-arjudrom ta' San Egidio qrib Assissi. Kif kienu qed jaqsmu x-Xmara Tiber indunaw bihom il-Ġermaniżi u kellhom jinfirdu. Hughes u l-Maġġur Widdrington irnexxielhom jiskappaw u jaslu qrib l-arjudrom. Poġġew il-bombi imma, meta kienu qegħdin ineħħu l-fuse tal-bombi li kien fadlilhom, ħadet waħda u l-Maġġur miet fil-post. Hughes indarab u ġarrab ġrieħi f'għajn waħda u f'widnejh . Inqabad priġunier, ittieħed l-istpar u ġie interrogat.Kien jidher li se jiġi meqjus bħala spija u qalulu li kien se jiġi ffuċilat. Meta kien qiegħed jiġi eskortat huwa qabeż minn fuq il-vagun tal-ferrovija u rnexxielu jaħrab u jmur lura mar-reġiment tiegħu. Ikompli l-istudju u jiggradwa perit Wara li spiċċat il-gwerra Hughes telaq mill-armata u kompla jistudja. Huwa ggradwa bħala perit, laħaq lettur, u beda jgħallem fil-kulleġġ tal-arkitettura fl-Liverpool. Dam hemm xi snin imbagħad beda jaħdem għal rasu u fetaħ ditta żgħira u jbeda jagħmel xogħol għal klijenti privati. Il-belt ta' Liverpool taf lil Quentin Hughes u l-ħidma tiegħu biex saret magħrufa għall-arti u arkitettura li tħaddan. Huwa stinka biex din il-belt ngħatat l-isem 'Il-Belt ta' kultura fl-Ewropa' fis-sena 2008. Fil-ktieb tieghu Seaport: the Architecture and Townscape of Liverpool huwa jfaħħar u jsejjaħ il-post ta' twelidu bħala l-aqwa Belt li ġiet mibnija fi żmien ir-renju tar-Reġina Vittorja. Irsista bil-bosta biex ħafna mill-bini antik u storiku tagħha jkun ikkonservat u ppriservat. Iwaqqaf l-iskola tal-arkitettura fl-Università Quentin Hughes kien mistieden jiġi Malta fis-sena 1968 biex iwaqqaf l-iskola tal-arkitettura fl-Università ta' Malta. Sentejn wara ġie maħtur professur u dekan tal-istess fakultà. Huwa ħadem biex isem Malta jsir magħruf mal-barranin u li tkun ċentru f'dik li hija storja tal-arkitettura Barokka. "After Rome, Malta has the richest concentration of Baroque architecture existing on the island." Huwa jkompli jgħid li fil-palazzi u l-bini li tela' fi żmien il-Kavallieri, wieħed jinnota s-sengħa fil-ġebla tal-id tal-imgħallem Malti. Ma hemmx dubju li l-Konkatidral ta' San Ġwann huwa l-aqwa xogħol tal-artist perit Malti Gerolamo Cassar. F'dan il-perjodu Cassar u Francesco Laparelli kienu ż-żewġ arkitetti ewlenin fil-gżira. Skont Quentin Hughes, Gerolamo Cassar għamel żmien jistudja f'Ruma u, meta Laparelli telaq minn Malta, Cassar seta' jpoġġi fil-prattika dak li kien tgħallem minnu. Huwa jgħid li meta wieħed jidħol fil-Katidral tal-Imdina u l-Konkatidral ta' San Ġwann jitpaxxa bil-ġmiel ta' arkitettura ta' stil Barokk li hija fost l-ifjen li tinsab fil-gżira ta' Malta. Jikteb dwar Malta Quentin Hughes kien minn tal-ewwel li wera interess fl-istudju tal-bini militari, speċjalment f'dawk li huma fortifikazzjonijiet. Meta ġie Malta għall-ewwel darba fis-snin tal-gwerra u wara li kien ra s-swar tal-Belt Valletta, beda jieħu interess u jikteb dwar dan is-suġġett. F'wieħed mill-kobta tiegħu, Fortress Architecture and Military History in Malta, Hughes jitkellem dwar l-arkitettura u storja militari ta' gżiritna. Il-Forti tar-Ricasoli u dik ta' Tignè huma fost l-aqwa binjiet ta' arkitettura militari. Jgħid li l-għan prinċipali li wasslu biex jikteb dan il-ktieb kien "to show that military architecture, is as important and often as beautiful, as ecclesiastical and secular... F'Malta wieħed isib din l-arti kollha... Din hija gżira unika". Qalbu marbuta mal-belt ta' Liverpool Quentin Hughes kien influwenti u attiv f'diversi kumitati. Kien jiġi msejjaħ u maħtur konsulent biex jagħti pariri dwar bini storiku fl-Ingilterra. Ħafna mill-bini antik fiċ-ċentru ta' Liverpool għadu hemm bis-saħħa tiegħu. Ħuwa tħabat biex iż-żewġ ċentri magħrufa fil-qalba ta' Liverpool jiġu mħarsa u ma jispiċċawx jinqerdu biex jitla' bini gdid. Meta l-Oriel Chambers, li kien iddisinjat mill-Perit Peter Ellis, tela' fis-sena 1864, dak iż-żmien kien wieħed mill-ewwel bini fid-dinja miksi b'qafas tal-metall madwar il-ħafna twieqi tal-ħġieġ li għandu fuq barra. Min il-lum iżur Liverpool, għandu mnejn imur iqatta' ftit tal-ħin jimxi madwar il-baċir antik u l-imħażen li hemm fil-qrib. Immsemmi għall-Prinċep Albert, il-baċir u l-Iimħażen ta' madwaru huma proġett ieħor marbut mal-istorja ta' Liverpool. Li ma kienx għal Quentin Hughes, dan il- monument kien s jispiċċa jiġi mwaqqa'. Ġie mibni fuq il-pjanti tal-Inġinier u Arkitett Jessie Hartely u inawgurat mill-Prinċep Albert, ir-raġel tar-Reġina Vittorja, fit-30 ta' Ġunju 1846. Fejn qabel l-imħażen kienu jkunu tal-injam, dawk ta' madwar dan il-baċir kienu l-ewwel struttura fl-Ingilterra li ġew mibnija mill-briks, ġebel u bil-ħadid fondut. Illum il-post huwa kumpless ta' ħwienet, bars, ristoranti u mużewijiet, li qiegħed joħloq kummerċ fiċ-ċentru tal-belt ta' Liverpool. Quentin Hughes miet f'Mejju tas-sena 2004. Il-gazzetti ewlenien fl-Ingilterra kollha tawh ġieħ u kellhom bijografija qasira dwar il-ħajja tiegħu, imma jidher li nsew isemmu li Hughes kien wieħed mill-pijunieri tal-għaqda Fortress Study Group. Flimkien ma' xi ħbieb huwa waqqaf din l-għaqda fis-sena 1974, bl-iskop biex jibda jsir studju u riċerka dwar l-arkitettura militari ta' bini u fortizzi. Perit, konsulent fl-ippjanar u fl-arkitettura u professur fl-Univeristà ta' Malta, huwa ħalla warajh wirt ta' studju dwar l-arkitettura militari għal dawk li jridu jkomplu jfittxu u jagħmlu riċerka dwar dan is-suġġett. Malta kienet ta' ispirazzjoni għal Quentin Hughes, tant li ġie diversi drabi jżurna biex jikteb dwar din il-gżira ċkejkna tagħna. Għalih, għalkemm żgħira, Malta dejjem kellha kultura u storja, u sinjura f'dik li hija arkitettura Barokka. Li kien għadu ħaj, Quentin Hughes żgur kien iġib quddiem għajnejh il-memorji sbieħ li kellu meta kien hawn fostna. Forsi wkoll kien jiftakar episodju gustuż meta ġie mitlub jagħmel diskors bil-Latin fl-okkażjoni ta' għeluq il-200 sena mit-twaqqif tal-Università ta' Malta. Peress li huwa ma kienx midħla tal-lingwa, xi ħadd għamillu traduzzjoni, poġġieha f'tape recorder u ħeba dan taħt it-toga. Meta ġie biex jibda, għafas buttuna b'oħra u ta' beda ħiereġ tgerfix ta' kliem...u nħallikom taħsbu x'ġara.