Nisthajjilkom tgħidu: mela dan il-prinċep ma kienx mistieden li jiġi f'pajjiżna? Jew allura ma kinux jafu bih, li kellu jinżel f'Malta ? Li ġara hu li dan kien telaq mill-belt ta' Londra u bla ma ried kellu jieqaf fil-gżira tagħna. Ma ridtx inħallikom bil-kurżità sal-aħħar. Irrid għalhekk nibda l-istorja tal-lum u ngħidlkom min kien dan 'Il-Prinċep' u kif spiċċa jidħol fil-Port il-Kbir. Kien il-jum tas-17 u sbieħ it-18 ta' Frar tas-sena 1974 meta l-awtoritajiet ġew mgħarrfa li vapur li kien qiegħed ibaħħar viċin Malta kellu ħsara fil-magna u kien tilef il-kontroll tat-tmun. Kien qiegħed jitħabbat mal-mewġ, u l-kaptan talab l-għajnuna. Kulma jmur il-bastiment kien qiegħed joqrob lejn il-port. Jitħabat mal-ħalel tal-baħar, u bla kontroll, il-vapur spiċċa jitkaxkar mal-blat baxx u nkalja. Il-vapur jiddaħħal fil-port Naturalment ġew imsejħa l-Forzi Armati u minnufih inbeda pjan biex jaraw kif se jniżżlu l-ekwipaġġ u jippruvaw jaqilgħu il-vapur minn mal- blat. Il-vapur kien inkalja ma' sikka ftit 'il barra mill-Port il-Kbir u nqaleb fuq il-ġenb tiegħu. B'hekk ittieħdet id-deċiżjoni li jinaqala', jiddaħħal fil-port u jinġibed 'il ġewwa għall-post magħruf bħala Ras Ħanżir. Il-bastiment bl-isem Lise Nielsen ġie varat f'Settembru tas-sena 1969 minn Gebrudder Van Diepen, u rreġistrat taħt il-bandiera tad-Danimarka. Kien vapur tat-tagħbija, b'magna li taħdem bid-diżil. Kien jiżen madwar 1400 tunellata, b'tul ta' 263 pied u wisa' ta' 39 pied. Snin wara, f'Jannar tas-sena 1974, il-bastiment ġie mikri lill- kumpanija Prince li bidlitlu l-isem għal Tudor Prince. Il-linja tal-vapuri Prince Il-linja tal-vapuri Prince taf isimha lil James Knott, li twieled fil-31 ta' Jannar 1855, fl-Ingilterra. Missieru, Matthew, kien ibigħ il-ħaxix u aktar tard kabbar in-negozju u beda jbigħ il-birra u l-ispirti. Fl-età ta' 14-il sena t-tfajjel James daħal jaħdem ma' kumpanija tal-vapuri. Fis-sena 1875, meta kellu biss 20 sena, rama għal rasu bħala aġent marittimu fil-kiri u assigurazzjoni tal-bastimenti. L-ewwel vapur ta' James Knott Fis-sena 1878 huwa xtara l-ewwel vapur li kien iġorr il-faħam, għall-prezz ta' £186. James kien bniedem li ma jaqtax qalbu u beda jħares 'il quddiem biex ikabbar l-intrapriża. F'Lulju tas-sena 1884 waqqaf il-Prince Steam Shipping Company u xtara aktar vapuri. In-negożju beda sejjer tajjeb meta daħal sħab ma kumpanija oħra tal-vapuri, Short Brothers, fil-belt ta' Sunderland. Kien hawnhekk li James Knott beda jingħata kuntratti kbar u b'hekk il-kumpanija saret rinomata u mfittxija għall-kwalità tal-bini tal-vapuri. Wara li biegħ il-bastimenti li kien fadal joperaw fil-kumpanija, huwa xtara tanker taż-żejt u, flimkien ma' azjendi oħra, beda jopera servizz tat-trasport taż-żejt lejn l-Amerika, u bejn l-Ingilterra u l-Ewropa. Fi ftit żmien estenda s-servizz fil-Mediterran u lejn il-pajjiżi tal- West Indies u dawk tal-Golf. It-triq tas-suċċess u l-kumpanija Prince Line Sas-sena 1893, in-negozju kien kiber sew u Knott kien il-proprjetarju ta' kumpanija bi flotta ta' sebgħa u erbgħin vapur. Imbagħad, fit-28 ta' Frar 1895 huwa waqqaf il-kumpanija Prince Line (1895) Ltd, li għadha sal lum tperper il-bandiera li ġġib tliet rixiet bojod fuq sfond aħmar. B'14-il vapur inħareg kapital ta' £500,000, li dak iż-żmien kienet somma sostanzjali. L-amministrazzjoni marret tmexxi n-negozju fi Triq Dean fi Newcastle, fejn kienu jinsabu l-aqwa ditti kummerċjali fl-Ingilterra. James Knott kien anke avukat u membru parlamentari, u kien meqjus bħala wieħed mill-iġganti ta' kumpaniji merkantili. Fl-1916 huwa rtira min-negozju wara li tilef liż-żewġ uliedu fil-gwerra, u biegħ il-kumpanija lid-ditta Furness Withy. It-tagħbija tal-vapur tibda tinħatt Ħassejt li kelli nagħti xi tagħrif dwar il-vapur u l-kumpanija Prince Line qabel inkompli nikteb x'ġara wara li l-vapur iddaħħal fil-Port il-Kbir imbagħad meħud Ras Ħanżir. Kienu għaddew ftit aktar minn għaxar xhur meta, fl-4 ta' Diċembru tal-istess sena, bdiet ħidma biex tinħatt il-merkanzija, li parti minnha kienet tinsab taħt l-ilma. Tagħbija ġmielha ta' twapet, kwantità ta' xorb u spirti, u oġġetti oħra bħal għodod u anke vetturi li kienu ġarrbu ħsara kbira. L-għaddasa tal- Forzi Armati ta' Malta, suldati, u membri fil-Korp tal-Pijunieri kellhom bicca xogħol biex ċaqalqu u rabtu oġġetti li kienu fil-ħama, biex jittellgħu permezz ta' krejn mill-istiva tal-vapur. Dawn tpoġġew fuq barkun u ttieħdu fi mħażen fil-post ta' Mifsud Veranda biex wara jiġu rkantati. Il-bastiment jissemma fil-Parlament Ingliż Sa sitt xhur wara li nkalja l-vapur kien għadu f'Ras Ħanżir imxaqleb fuq il-ġenb tiegħu li kien taħt l-ilma. Il-każ kien saħansitra ssemma f'waħda mis-seduti tal-Parlament Ingliż. Il-Membru Parlamentari tal-Partit Konservattiv, Marcus Kimball, staqsa lill-Ministru tal-Kummerċ, Clinton Davis, meta t-Tudor Prince kien se jittella' mill-baħar. Il-Ministru wieġbu li diġà kien hemm min ipprova jsalva l-bastiment, imma dan ma rnexxiex u l-proprjetarji tal-kumpanija ddeċidew li l-vapur jibqa' fejn kien għax, jekk iċaqilquh seta' jinżel aktar fl-ilma. Minbarra hekk, l-ispiża kienet se tkun ogħla min kemm jiswew flimkien il-vapur u l-merkanzija. Il-vapuri Tudor Prince li kellha l-kumpanija matul iż-żmien Matul is-snin, il-linja Prince kienet topera b'numru kbir ta' vapuri. Ħamsa minn dawn kienu jġibu l-isem Tudor Prince. L-ewwel bastiment b'dan l-isem inbena fis-sena 1884 mid-ditta J. L. Thompson f'Sunderland, l-Ingilterra. Il-kumpanija bigħetu fis-sena 1902 biex snin wara nxtara minn kumpanija Żvediża li bidlitlu l-isem għal Rostagen. Bejn l-1915 u l-1935 reġgħu nbidlu l-proprjetarji sakemm spiċċa għand G. Roosvee tal- Finlandja li tawh l-isem Tonu. Sal-1944 kien għadu jbaħħar imma, aktarx dik is-sena stess, skrappjawh. Fis-sena 1903 ħareġ it-tieni vapur mit-Tarzna ta' Sunderland. Bastiment ta' 4,200 tunellata li beda jbaħħar f'Jannar tal-istess sena. Dam għand il-kumpanija Prince sal-1923 meta nbiegħ lil kumpanija ta' vapuri Griega li tawh l-isem Theodoros Buragris. Ma kellux idum jopera għax, xhur wara, fl-aħħar jum tas-sena, waqt vjaġġ lejn Hamburg il Germanja u jġorr tagħbija ta' qamħ, beda jmil fuq il-ġenb tiegħu sakemm inqaleb u għereq. Ftit wara li bdiet it-Tieni Gwerra Dinjija, il-kumpanija ordnat żewġ vapuri mingħand Smith's Dockyard Company ta' Middlesborough. Il-bastimenti Tudor Prince u Norman Prince ġew mibnija fuq l-istess skala. Fit-22 ta' Lulju 1946, it-Tudor Prince kien għadu kemm salpa meta l-magna ġratilha l-ħsara, kellu jsejjaħ l-għajnuna u ġie rmunkat għal kważi sebgħin mil għall-port ta' Liverpool. Bħal ta' qablu, il-bastiment għadda għand ditta Taljana u ssemma Croce Italo. Reġa' nbiegħ fis-sena 1961 u bl-isem Omello sakemm, f'Mejju tas-sena 1964, tkisser għall-iskrapp fit-Tarzna f'La Spezia. Ir-raba' vapur bl-istess isem Tudor Prince kien varat fl-20 ta' Diċembru tas-sena 1960. Dan kien jiżen ftit aktar minn 12-il tunnellata u dam ibaħħar mal-kumpanija għal 11-il sena. B'tul ta' 560 pied u magna li ttella' 14-il knot, ħaditu d-ditta Stolt Nielsen u bidlitlu ismu għal Stolt Tudor. Fis-sena 1975 xtratu l-kumpanija Monitron Shipping Corp li tatu l-isem Stolta. Sentejn wara reġa' nbiegħ lid-ditta Sicula Partenopea ta' Palermo fejn reġa' ingħata l-isem ġdid Stolta Azurra. Il-bastiment għamel żmien jopera mal-kumpanija Taljana Petronavi sakemm fis-17 ta' Diċembru tas-sena 1987 ġie mkisser fit-Tarzna f'Gadani Beach fil-Pakistan . X'ġara mill-vapur? Wara li l-merkanzija tneħħiet minn fuqu, il-bastiment ġie miġbud u ddaħħal fit-Tarzna. Beda x-xogħol fuqu, sarulu tibdiliet u parti minnu ġiet modifikata. Wara xhur il-vapur tlesta u l-Gvern tah lill- kumpanija Sea Malta fejn ma damx ma beda jagħti servizz bl-isem Bormla. Fl-1984 il-vapur għadda għand il-kumpanija Norwegian Trans Shipping fejn ingħata l-isem Cariwood Lilian. Sentejn wara nbidlu s-sidien u, fl-1988, meta beda jopera servizz mal-kumpanija Stadion Marine Co li kienet irreġistrata f'Malta, issemma Serena. Fl-1989 xtratu id-ditta Olivine Shipping Co ta' Cipru u l-bastiment beda jġib l-isem Sandra G. Għaddew biss sentejn meta fis-17 ta' Lulju 1991, waqt vjaġġ in-naħa ta' Spanja, il-magna ħadet in-nar. Sakemm waslet l-għajnuna l-bastiment sar ħuġġieġa waħda u kellu jinġibed għall-port ta' Cadiz. Tant ġarrab ħsara li kulma kien baqa' kien biss ħadid mgħawweġ. Issa 'Il-Prinċep' kien miet għalkollox.