L-ewwel Isqof Kattoliku fil-Kanada l-istorja tfakkru llum bħala pijunier, filantropu, mexxej u kostruttur, waqt li l-Knisja tagħrfu mhux biss b'missier imma wkoll b'qaddis. François-Xavier de Montmorency-Laval MEP., (1623 – 1708), kien infatti kkanonizzat minn Papa Franġisku fit-3 ta' April 2014 flimkien ma' żewġ kandidati oħra: José de Anchieta, Ġiżwita missjunarju fil-Brażil u Marie de l'Incarnation, fundatriċi tas-Sorijiet Ursolini fil-Kanada. Il-kanonizzazzjoni tagħhom seħħet bil-mod mhux daqstant komunament użat imsejjaħ equipollenti, ċiè bil-konfermazzjoni tal-kult mingħajr it-twettiq ta' proċess ordinarju ġudizzjarju kif is-soltu jsir f'tali każi. Iżda jekk Laval kien miżmum sew f'ħajtu kif ukoll wara mewtu b'qaddis, is-suċċessur tiegħu, imsejken, ma gawdiex minn din il-fama. Mhux għax kien raġel ħażin, anzi kien axxetiku forsi aktar mill-istess predeċessur tiegħu, imma n-nies ma fehmitux u minkejja dak kollu li fittex iwettaq, l-episkopat tiegħu għalih ma kienx ħlief kalvarju kontinwu. Imwieled fi ħdan familja mill-aktar nobbli, il-prelat ma ntelaqx għall-frugħat tad-dinja, anzi fittex li l-karità tkun il-bażi ta' kollox f'ħajtu. Madanakollu, ġarrab bosta u sal-lum l-istorja għadha tħares lejh b'lenti pjuttost xettika. Jean-Baptiste de La Croix de Chevrières de Saint-Vallier Membru ta' waħda mill-aktar familji prestiġjużi f'dik li darba kienet il-provinċja ta' Dauphiné fi Franza, li kienet tgħodd fi ħdanha uffiċjali, maġistrati u ambaxxaturi, Jean-Baptiste de La Croix de Chevrières de Saint-Vallier twieled fil-kastell ta' niesu fuq xatt ix-xmara Rhone fi Grenoble fl-14 ta' Novembru 1653. Nannuh, Jean de La Croix, kien avukat imfittex u poeta li seħħlu jsir maġistrat fi ħdan il-Parlament ta' Grenoble. Mal-mewt ta' martu, ħaddan l-ordni sagri u kien eventwalment maħtur isqof tad-djoċesi lokali u aktar tard issuċċedut minn wieħed mill-istess uliedu, Alphonse. Ta' La Croix's kienu sidien ta' bosta artijiet. Il-kastell tagħhom kien jappartjeni darba lil Diane de Poitiers, il-wenniesa l-aktar favorita tar-Re Neriku II ta' Franza. Ftit li xejn nafu dwar it-tfulija tal-futur prelat, għajr li kien karittattiv sa minn ċkunitu u li studja taħt il-Ġiżwiti f'belt twelidu u aktar tard fis-seminarju ta' Saint-Sulpice f'Pariġi fejn fl-età bikrija ta' 19-il sena kiseb liċenzjat fit-teoloġija fl-1672. Permezz tal-kuntatti li ħadu ħsieb iwettqu favur tiegħu niesu, ma damx ma sab ruħu fil-kwalità ta' almonier tar-Re Lwiġi XIV, minkejja li ma kienx għadu ġie ordnat saċerdot, liema pass wasal fis-sena 1681. Iżda r-Re xejn ma ħa pjaċir bl-almonier axxetiku l-ġdid tiegħu. Saint-Vallier infatti mhux biss ma ħalliex ruħu jinġarr mill-ħajja u l-lussurja pjaċevoli tal-palazz irjali, fejn is-soltu kien kulħadd jiddandan gala inkluż il-qassisin, hekk li żamm dejjem bħala għata s-suttana sempliċi sewda tiegħu, imma bħala ħabib tal-Isqof ta' Grenoble, il-Kardinal Étienne La Camus, magħruf għall-karattru rigoruż tiegħu, huwa wkoll ma damx ma wera awsterità sħiħa quddiem il-ħajja mondana u vizzjuża tar-Re. Mhux biss żammlu iebes fil-konfront tal-ħajja mqallba tiegħu, imma l-ħin liberu kien jgħaddih, flok fil-vizzji bħalma kienet kważi prassi fil-Qorti Rjali, fl-isptarijiet, ħabsijiet u parroċċi tal-kampanja. Fl-1683 infatti waqqaf minn butu sptar fil-villaġġ ċkejken ta' Saint-Vallier. Bħalma qal tajjeb 'il quddiem il-Kanonku Joachim Fornel f'diskors minsuġ f’ġieħu fl-okkażjoni ta’ mewtu: "Jean-Baptiste (minflok ma nġarr), ippurifika lilu nnifsu fil-Qorti tar-Re, qalb dawk il-pjaċiri kollha. O, xi proġidju dak!" It-tieni isqof ta’ Québec Sal-1684, meta Dun Jean-Baptiste kien laħaq l-età ta’ 31 sena, kienet mistennija għalih nomina episkopali. Ġara li dik il-ħabta, Mons. Laval kien qed jitlob li tiġi magħrufa r-riżenja tiegħu mill-episkopat ta’ Québec. Saċerdot ambizzjuż bl-ebda mod ma kien ifittex li jikseb din is-sede għalih. Eretta biss 10 snin qabel, li biex tasal għaliha ridt tliet xhur tbaħħir għall-pajjiż li kien għadu fil-bidu tal-iżvilupp tiegħu, id-djoċesi ta’ Québec kienet dik il-ħabta, fost l-aktar sedi miżeri u diffiċli tal-epoka. Mhux biss kienet immensa, imma għalkemm Laval seħħlu jintroduċi u jwaqqaf bosta istituzzjonijiet, in-nuqqasijiet kienu għadhom ħafna. F’kelma oħra saċerdot b’natura u b’ħeġġa tassew appostolika biss kien lest jidħol għat-tali sede. Meta sar jaf li kien meqjus b’kandidat b’saħħtu għal din il-pożizzjoni, minkejja l-oġġezzjonijiet imressqa mill-familjari tiegħu, Saint-Vallier fittex li jaċċetta t-tali inkarigu f’każ li s-sede tiġi offruta lilu. U meta Mons. Laval, f’Jannar tal-1685, niżel Franza u offra r-riżenja tiegħu lir-Re, dan sab ix-xoqqa f’moxta biex jeħles mill-almonier axxetiku tiegħu u għaldaqstant innominah suċċessur tiegħu. Madanakollu, minħabba xi diżgwid li kien hemm dik il-ħabta bejn ir-Re u l-Papa Innoċenz XI, il-konsagrazzjoni episkopali tiegħu kellha sseħħ aktar ’il quddiem. Hekk iż-żagħżugħ Saint-Vallier irħielha lejn il-Kanada fil-kwalità ta’ vigarju ġenerali, waqt li Laval issokta jżomm il-pożizzjoni tiegħu ta’ isqof. Iż-żelu tal-vigarju ġenerali l-ġdida għaġġeb lill-membri tal-kleru preżenti fil-Kanada. Mhux biss iffamiljarizza ruħu sewwa mal-belt ta’ Québec, imma ssokta jżur il-madwar kollu sa Montréal, jipprietka u jevanġelizza minn kull fejn għaddha. Il-vjaġġi tiegħu kienu miżgħuda perikli u sagrifiċċji, imma minkejja li kien jiekol ftit u bilkemm kien jorqod, il-ħeġġa u l-ispirtu tiegħu baqgħu bla mittiefsa. L-ammirazzjoni tal-kleru għall-ħidmiet fil-veru sens tal-kelma appostoliċi tiegħu ma damitx ma nbidlet f’biża’ għall-mod li bih kien jistenna li jwettqu ħidmiethom. Dinamiku, intraprendenti, b’saħħtu, dominanti, li ma kien joqgħod għall-parir ta’ ħadd u fuq kollox kien ifittex li l-kleru jżomm ruħu attiv daqsu, mhux biss nefaq flusu biex jassisti kull fejn ħass li kien hemm bżonn, imma wkoll dawk tal-oħrajn, fosthom tas-seminarju, li ma damx ma mlieh b’għaxart elf livres dejn. U dan kollu li għedna seħħ kollu f’tul ta’ 18-il xahar. Inkwetati quddiem it-tali realtà, is-superjuri tas-seminarju bagħtu jgħarrfu b’dan kollu lil Mons. Laval, li sadanittant kien baqa’ Pariġi, fejn għarrfuh li għalkemm Saint-Vallier kien mimli sew biż-żelu kif ukoll bit-talenti, kienu xettiċi ħafna dwar il-kapaċità tiegħu fit-tmexxija tad-djoċesi. Laval żamm magħhom u bagħat javża lil Saint-Vallier biex iwarrab. Offiż, iż-żagħżugħ erħielha lejn Franza, fejn iddefenda ruħu quddiem ir-Re, li żamm miegħu b’saħħa, mhux biss għax fih ma sab l-ebda għelt, imma wkoll għax ċertament beża’ li jerġa’ jsibu ma’ saqajh fil-Qorti tiegħu! Mhux biss, imma saħansitra waqqaf lil Mons. Laval milli jerġa’ lura lejn Québec, fejn xtaq itemm l-aħħar żmien tiegħu. Ikkonsagrat isqof fil-knisja ta’ Saint-Sulpice f’Pariġi nhar il-25 ta’ Jannar 1688 wara li waslu l-bolol meħtieġa minn Ruma, Mons. Saint-Vallier kien pront talab lir-Re jħalli lil Mons. Laval imur lejn il-Kanada. Ir-Re laqa’ t-talba tiegħu u Laval għadda l-aħħar snin tiegħu kif xtaq fil-belt li tant ħabb, fejn eventwalment miet u ndifen. Lura l-Kanada, l-Isqof il-ġdid sab ruħu fi kriżi li kellha ttul 16-il sena sħaħ. Bdiet permezz ta’ argument vjolenti, sħun u inevitabbli bejn l-ordinarju u s-seminarju tiegħu. It-taqtigħa kontra l-prelat tmexxiet minn tliet saċerdoti li talbuh jirriżenja s-sede ftit wara r-ritorn tiegħu fil-pajjiż. Din l-azzjoni weġġgħet ħafna lill-Isqof, li fittex jorganizza s-seminarju wara li sab li dan kien igawdi minn privileġġi diversi introdotti minn Laval li bl-ebda mod ma kien hemm bżonn tagħhom. Għaldaqstant, fil-ħarifa tal-1688, l-isqof amar ristrutturazzjoni sħiħa fis-seminarju. Is-seminarju ċaħad milli jwettaq l-ordnijiet tiegħu u ddenunzjah bħala bniedem tiranniku u insapportabbli. Mons. Laval żamm mas-seminarju, li m’għandniex xi ngħidu kien il-filjozz tiegħu, iżda minħabba Saint-Vallier ma baqax Québec u mexa lejn Cap Tourmente. Il-kelma "moderazzjoni" dlonk insewha ż-żewġ naħat u t-taqtigħa ħadet hekk fit-tul, li fir-rebbiegħa tal-1691 l-Isqof mar lura Franza u wara li ħa parir mingħand l-Arċisqof ta’ Pariġi, Mons. François de Harlay de Champvallon u l-konfessur tiegħu P. François La Chaise SJ., ir-Re Lwiġi qata’ l-verdett tiegħu favur Saint-Vallier. B’hekk, is-seminarju tilef il-privileġġi kollha tiegħu u minn dakinhar kellu jiffunzjona bħall-bqija tas-seminarji kollha taħt id-direzzjoni u skont l-amar tal-ordinarju tal-post. Madankollu, il-biċċa ma waqfitx hawn; il-ġlied bejn l-Isqof u l-kleru ssokta kulma jmur għaddej. M’aħniex sejrin noqogħdu nidħlu fl-irquqija ta’ kull wieħed minn dawn l-argumenti, li ħafna drabi ma kienu xejn ta’ barra minn hawn u juru għaldaqstant it-temperament nervuż tal-Isqof u l-preferenzi dottrinali tiegħu. Insemmu biss li fi żmien sentejn, l-Isqof irnexxielu jiġġieled mal-gvernaturi ta’ Québec u Montréal, ma’ għadd ta’ uffiċjali tat-truppi preżenti fil-kolonja, mal-kapitlu tal-katidral, sintendi mas-seminarju, mar-Rekolletti, mal-Ġiżwiti, mas-sorijiet tal-Hôtel-Dieu ta’ Québec u mas-sorijiet ta’ Notre-Dame. Insomma f’qasir kliem, f’temp ta’ ftit żmien id-djoċesi kollha kienet f’ribelljoni waħda kontra l-Isqof. Ġlied, ġlied u aktar ġlied Għand ir-Re waslu tant rapporti dwar Saint-Vallier li fl-aħħar bagħat għalih biex jiġġustifika ruħu quddiemu. L-Isqof obda u f’Diċembru tal-1694 wasal Pariġi. Wara li semgħu, ir-Re ħeġġu biex jirriżenja imma l-Isqof irrifjuta. Wara kollox l-ebda akkuża ma setgħet tingħad kontrih dwar nuqqas morali jew duttrinali. Id-dnub waħdan tiegħu – jekk nistgħu nsejħulu hekk – kien dak biss ta’ żelu eċċessiv! U fuq kollox mhux dan kien mitlub u mistenni minn ragħaj tal-poplu? U biex inkunu għedna kollox, l-avversarji tiegħu baqgħu ma semmew xejn dwar il-lat pożittiv tal-ewwel sitt snin episkopat ta’ Saint-Vallier. Mhux biss waqqaf l-Hôpital Général fl-1692, imma kien nieda wkoll il-kostruzzjoni tal-palazz episkopali fl-1688, introduċa l-Ġiżwita u r-Rekolletti f’Montréal, ħabrek għat-twaqqif ta’ komunità ġdida ta’ fratelli ospedalieri u żar Newfoundland u Acadia. Bla dubju l-ebda isqof Franċiż ma seta’ jiftaħar b’tant mertu! Ir-Re fittex il-parir mingħand bosta figuri influwenti tal-Qorti tiegħu imma kulħadd ħasel idejh u għażel li ma jidħolx fil-biċċa. Għalhekk ir-Re żammu fil-Versailles għal sentejn, matul liema perjodu prova jikkonvinċih għal darb’oħra biex jirriżenja, iżda mill-ġdid bla suċċess. Fl-aħħar ir-Re ċeda u ħalla lill-ordinarju jirritorna fis-sede tiegħu bil-patt li jkun aktar "prudenti" f’ħidmietu. L-ewwel xhur tal-wasla tiegħu fil-belt kienu kalmi u paċifiċi. Matulhom l-Isqof waqqaf kunvent ġdid għas-sorijiet Ursolini fi Trois-Rivières u fittex jirrikonċilja ruħu mas-seminarju. Iżda fl-1698 inqala’ saram ġdid, din id-darba mal-Ġiżwiti, dwar il-missjoni tagħhom fil-Mississippi. Il-biċċa bdiet wara li s-seminarju, li taħt il-ħarsien tiegħu kellu mhux biss it-tħejjija ta’ kandidati għas-saċerdozju imma wkoll l-evanġelizzazzjoni tal-indiġeni, meta dan talab permess lill-Isqof id-dritt biex ixandar il-Kelma fil-vilaġġ ċkejken tal-indiġeni Tamaroas, l-Isqof, li kull okkażjoni li setgħet tqarreb il-pożizzjoni tiegħu mas-seminarju kienet għalih ta’ barka, dlonk aċċetta, iżda l-Ġiżwiti ma qablux. Issa tajjeb ngħidu li l-Ġiżwiti kellhom miftuħ għall-evanġelizzazzjoni quddiemhom territorju vast mit-tramuntana tal-Mississippi sal-Ohio u l-Great Lakes. Imma jidher li ma kinux kuntenti b’dan kollu għax dan id-daqsxejn ta’ villaġġ daqs nitfa ħolqu plejtu. Sa ċertu punt, il-Ġiżwiti tfanstu għal dan il-pass sforz tal-fatt li wara li seħħilhom ikunu pijunieri missjunarji f’artijiet imbiegħda, istituzzjonijiet u soċjetajiet li marru warajhom bdew jeħdulhom it-territorji tagħhom, bħalma ġara fiċ-Ċina permezz tal-Missions Étrangères. Għalhekk ma tlumhomx sa barra jekk qajmu paniku hekk sħiħ. Saint-Vallier intalab jintervjeni u m’għandniex xi ngħidu dan żamm kontra l-Ġiżwiti. Għalhekk tnisslet battalja oħra b’sensiela ta’ ittri kontradittorji miż-żewġ naħat jaslu Pariġi, fejn għal darb’oħra, ir-Re ma kienx jaf favur min kellu jaqtagħha. Fuq kollox fir-realtà ma kien hemm xejn x’tagħmel dwar villaġġ daqs nitfa Indjan mitluf fil-qalba tal-Amerka ta’ Fuq. Il-biċċa pruvaw iwittuha l-Missions Étrangères imma l-Isqof ma kienx bniedem li kien jaf iċedi u għalhekk fl-1700 niżel Pariġi huwa stess, qanqal is-sema u l-art u ħa s-sodisfazzjon tiegħu f’Ġunju tas-sena ta’ wara, bit-Tamaroas jibqgħu affiljati taħt is-seminarju. Iżda l-Ġiżwiti din il-biċċa ħaduha tant bi kbira li xlewh quddiem il-Ġeneral tagħhom f’Ruma, dik il-ħabta P. Tirso González de Santalla. Issa fid-dinja xi drabi jkun jaqbillek tixxierek ma’ ta’ denbu twil milli tiġġieled mal-Ġiżwiti aħseb u ara mal-Ġeneral tagħhom, li ddeskriva lill-Isqof bħala "lupu rrabjat għas-soċjetà taħt il-ġilda ta’ ħaruf li jxidd bħala ragħaj." Fis-sentejn li segwew, li Saint-Vallier għaddha Franza, is-soċjetà ta’ Ġesù nisġet attakk fl-ieħor kontra l-prelat rigward il-missjonijiet fil-Mississippi. Biex jintlaħaq kompromess kellhom il-wiċċ jitolbuh iqiegħed Ġiżwita bħala vigarju ġenerali għad-djoċesi tiegħu, imma l-Isqof kien lest iqiegħed imqar ċakkar imma mhux wieħed minnhom u dan qalulhom f’wiċċhom! Għalhekk il-Ġiżwiti ssuktaw it-taqtigħa tagħhom kontrih b’mod mill-aktar kattiv u meta ppubblika ktieb ta’ katekiżmu, kienu pronti ttimbrawhulu inġustament bħala wieħed "Ġansenista". Fir-realtà sew din il-pubblikazzjoni kif ukoll ir-ritwal li ħareġ fl-istess perjodu kienu perfettament ortodossi u konformi mat-tagħlim tal-Knisja. L-unika ħaġa li wieħed jista’ jsib fihom, jew aħjar fil-Katekiżmu huwa li xi drabi r-risposti mressqa għad-domandi miġjuba fih huwa xi ftit ħorox jew aħjar pessimistiċi. Imma t-terminu "Ġansenista" għall-Ġiżwiti ma kienx biżżejjed għax miegħu żiedu jittimbrawh bħala xogħol "Arjanistiku, Pelġjanistiku, Luteran u Kalvinista". F’Lulju tal-1704, Mons. Saint-Vallier ħalla La Rochelle mill-ġdid lejn il-Kanada wara erba’ snin nieqes mis-sede tiegħu. Tul dan il-perjodu seħħlu jiltaqa’ mal-Papa Klement XI, biż-żjara tiegħu tkun l-ewwel vista li saret minn isqof mill-Amerka ta’ Fuq f’Ruma. Imma peress li l-Isqof l-inkwiet kien jiġri warajh, ġara li xħin il-ġifen li fuqu kien qed jivvjaġġa qorob l-Azores, safa attakkat mill-flotta Ingliża kawża tal-Gwerra tas-Suċċessjoni Spanjola li f’dak il-waqt inzertat kienet fl-aqwa tagħha. Il-konvoj Franċiż xolja u l-biċċa li fuqha kien jifforma parti mill-passiġġieri l-prelat ċediet f’idejn l-għadu. Saint-Vallier mhux biss ġie meħud priġunier imma saħansitra aggredit minn baħri li ħatfu minn għonqu biex jeħodlu s-salib pettorali. Hekk, flimkien ma’ 16-il saċerdot ieħor li kienu qed ibaħħru miegħu u l-bqija tal-ekwipaġġ, ittieħed priġunier l-Ingilterra, fejn kienet renjanti r-Reġina Anna. Din bagħtet tgħarraf lil Lwiġi XIV li biex teħles lill-Isqof, min-naħa tiegħu huwa kellu jeħles minn taħt idejh lid-dekan tal-katidral ta’ Liège, il-Baruni de Méan. Iżda billi dan inzerta kien avversarju kbir ta’ Franza u meqjus b’daqstant bħala bniedem perikoluż, il-Versailles ma laqax din l-offerta u hekk l-ordinarju tagħna spiċċa biex għaddha ħames snin priġunier f’villaġġi żgħar fil-periferija ta’ Londra. Kienu ħames snin ta’ dwejjaq, inattivi għalkollox, ta’ tama mkarkra u tiġrib fiżiku wkoll. Iżda jekk l-avversarji tiegħu lura f’Québec ħasbu li l-Isqof kien sejjer jirriżenja postu marru mqarrqin. Fl-1709, il-Versailles iddeċieda li jeħles lill-Baruni de Méan u hekk Saint-Vallier sab ruħu meħlus. Bilġri rħielha lejn Pariġi mnejn f’moħħu kellu li jitlaq mill-aktar fis lura lejn is-sede tiegħu, fejn sadanittant kien laħaq miet Mons. Laval, iżda peress li r-Re kien beżgħan li mar-ritorn tiegħu fil-pajjiż ma kellhomx idumu ma jinqalgħu disputi reliġjużi ġodda, żammu fil-Versailles għal erba’ snin oħra, perjodu li nistgħu nsejħulu b’daqstant, it-tieni eżilju tiegħu. Biex jgħaddi l-ħin, kien iżur abbaziji diversi appartenenti lis-sede tiegħu u jibgħat xi ittri lill-kleru tiegħu imma xejn ma seta’ jimla l-vojt u l-ħela ta’ ħin. Lura l-Kanada Meta semgħu bil-ħsieb tiegħu li jirritorna Québec, il-membri tal-kleru tathom ferneżija. Wara li n-numru tagħhom kien naqas drastikament, dawk li kien għad fadal ma kinux biżżejjed fil-ħidma tagħhom f’art li fiha kienet issaltan fost il-parti kbira tal-poplu, ħajja ta’ libertinaġġ assoluta, nieqsa mill-morali u r-rieda. Issa dan ma jfissirx li kull min kien jgħix il-Kanada – inklużi l-qassisin – fin-nuqqas ta’ preżenza tal-Isqof tagħhom spiċċa jgħix ħajja diskla; imma ġara li ċertu Dun Charles de Glandelet, li fiż-żmien qeda fost l-oħrajn bħala segretarju tal-isqof, f’ittra li bagħatlu għarrfu, xi ftit jew wisq b’mod esaġerat, bis-sitwazzjoni tal-ħajja fid-djoċesi. M’għandniex xi ngħidu, it-tali deskrizzjonijiet pessimisti ħallew impressjoni kbira fuq l-Isqof, li kien jemmen li l-qassisin tiegħu, ukoll fin-nuqqas fiżiku tar-ragħaj tagħhom, kellhom jissuktaw jgħixu fi stat mill-aktar dekoruż u mhux kif fehem issa, fi stat ta’ perdizzjoni! Is-soluzzjoni waħdana kienet allura dik li jerħilha mingħajr ebda dewmien fis-sede tiegħu biex iwaqqaf din ix-xmara ta’ vizzjijiet! Fl-1713, ir-Re ċeda għat-talbiet tal-prelat biex iħallieh lura fis-sede tiegħu. Saint-Vallier ma kienx għadu iżjed dak iż-żagħżugħ irqajjaq, mgħaġġel u nervuż ta’ darba. Iż-żmien dawru f’raġel melankoniku u l-mard qabad ikiddlu saħħtu u mar-ritorn tiegħu fil-Kanada tista’ tgħid li ħadd m’għarfu. Apparti t-tiġrib fiżiku, dak morali ma naqasx. Minkejja li fl-aħħar snin tiegħu seħħlu jirrikonċilja mal-Ġiżwiti, jew almenu ma’ wieħed minnhom, P. Pierre de La Chasse, li mhux biss kellu jsir il-konfessur personali tiegħu imma kellu jinsiġlu wkoll l-orazzjoni funebri, ir-riżentimenti min-naħa tas-seminarju lejn l-Isqof issuktaw għaddejjin. Barra minn hekk, il-kappillani u l-kanonċi tal-Katidral ma kellhomx idea tajba tiegħu, waqt li r-relazzjonijiet bejn l-awtoritajiet kolonjali u d-djoċesi jidher li bdew kulma jmur ma jarawx għajn m’għajn. Infatti meta miet il-Gvernatur Philippe de Rigaud de Vaudreuil, li kien akkużat b’indħil fuq id-drittijiet tal-Knisja, l-Isqof ċaħad milli tindaqqlu l-qanpiena katidrali b’sinjal ta’ tislima fil-funeral tiegħu. Saint-Vallier irnexxielu fl-aħħar żmien ukoll joħloq relazzjonijiet tajbin mas-Sulpiċjani, ir-Rekolletti u ma’ bosta istituzzjonijiet reliġjużi femminili, waqt li sabiex jgħinu f’ħidmietu, ir-Re ħatar lil Mons. Louis-François de Mornay OFM. Cap., bħala Isqof koadjatur tad-djoċesi. Imma b’xorti tajba għall-ordinarju, dan ma seħħlu qatt jirfes il-Kanada, għaliex kieku għamel dan, bħalma stqarr huwa stess, "kulħadd kien jabbandunah". Lejn it-tmiem Minkejja n-nuqqas ta’ popolarità tiegħu, Saint-Vallier kien miġjub sew għall-awsterità tiegħu u qatt daqs l-aħħar 14-il sena tiegħu ma kien hekk awster f’ħajtu. Dan għaliex fl-1713, ħalla l-palazz episkopali biex imur joqgħod fl-Hôpital Général li tiegħu kien fundatur. Hemm intefa’ f’daqsxejn ta’ kamra, mgħammra biss minn sodda u biċċtejn għamara. L-abiti tiegħu kienu kollha kemm huma mqaddma u biex ikun jista’ jassisti lill-foqra, li bħalma nafu għalih kienu importanti sa minn ċkunitu, kellu jbigħ maż-żmien dak kollu li niżżel miegħu minn Franza: bjankerija, gvieret, iż-żarbun u saħansitra s-sodda nfisha. Kien isum darbtejn fil-ġimgħa, lejlet il-festi Marjani kollha u matul ir-Randan, li matulu kien jaqsam saħansitra l-ikla miżera tiegħu ma’ xi ħadd fqir li kien jieħu ħsieb jistieden għall-ikel. Bħala kappillan tal-Hôpital Général, pożizzjoni li fl-umiltà tiegħu kien ilu ħafna jixtieq jokkupa, kien iqaddes kuljum għall-komunità, iżur il-morda, jamministralhom l-aħħar sagramenti, iqaddsilhom il-funerali tagħhom u jakkumpanjahom għad-difna fiċ-ċimiterju ċkejken tal-istess isptar. Minkejja din l-awsterità iżda, m’abbanduna qatt id-dmirijiet marbuta mal-uffiċċju tiegħu. Infatti, mhux biss irnexxielu jwaqqaf għadd ta’ parroċċi ġodda u jikteb sensiela ta’ ittri pastorali, imma wkoll żamm interess ħaj imqar fl-iktar żoni remoti tad-djoċesi. Iż-żmien beda kulma jmur inin saħħet l-Isqof. It-tmiem wasal fis-26 ta’ Diċembru 1727 fl-għomor ta’ 74 sena fil-kamra tiegħu fl-Hôpital Général wara episkopat imqalleb twil 42 sena. L-aħħar kelmiet tiegħu, indirizzati lis-sorijiet tal-isptar kienu: "Lili nsewni, imma lill-foqra tiegħi le." U biex bħalma jgħidu ċ-ċirasa titqiegħed fuq il-kejk, ma setax jonqos li f’mewtu wkoll tinqala’ ġlieda! Ġara mela li fuq xewqa tiegħu, id-difna saret fil-kappella tal-isptar b’mod sigriet. Dan għaliex peress li bħala ordinarju kellu jindifen fil-katidral tal-belt, dawk imħollija jwettqu tali amar, ċoè l-konfessur tiegħu u l-madre superjura tal-komunità tas-sorijiet inkarigati mill-isptar, ħadu ħsieb iwettqu kollox malajr mingħajr daqq ta’ pompi. Hekk ġara li meta l-aħbar ta’ mewtu xterrdet u l-vigarju kapitulari mar l-isptar għall-arranġamenti meħtieġa għad-difna tiegħu u sab li din kienet seħħet diġà u aktar minn hekk bil-moħbi, ħadha hekk bi kbira li għal xhur sħaħ żamm lill-konfessur tal-isqof milli jamministra s-sagrament tal-qrar u neħħa mill-inkarigu tagħha lill-madre. Madanakollu, Saint-Vallier tħalla fejn kien u sal-lum għadu midfun f’dan l-imkejjen mixtieq minnu, fejn nittamaw li sab il-mistrieħ wara ħajja tant imqallba, pessimistika, miżgħuda argumenti, dwejjaq, nuqqas ta’ temperament u ta’ ftehim, nieqsa mir-rigal sempliċi iżda fl-istess waqt tant sabiħ u importanti tal-ferħ. Jekk nieqsa mill-ferħ iżda mhux hekk kienet minn dak iż-żelu li wasslu għal tant argumenti, għax emmen bis-sħiħ fis-sejħa tiegħu u bħala ragħaj ta’ poplu afdat f’idejh, fittex li dejjem u kull ħin, kulħadd joffri l-aħjar tiegħu mingħajr tnikkir jew skużi, b’mod speċjali fil-każ tal-kleru tiegħu. Iżda ma nkunux ġusti jekk inħarsu lejh mil-lat ta’ karattru biss; fl-oppost tal-pessimiżmu u n-nervi jdoqqu l-iskotti, kellek mill-banda l-oħra bniedem mhux biss ġenwin u awster imma wkoll hekk karitattiv li għex u miet fqir minkejja l-ġid li fih twieled biex iseħħlu jgħin lil dawn fil-bżonn. Fuq kollox, il-figura tiegħu, għenet bis-sħiħ għall-konsolidazzjoni tal-knisja Kattolika fl-Amerka ta’ Fuq u dan bla dubju huwa mertu ieħor li jġorr il-prelat Saint-Vallier.