DELITTI DIĠITALI Miktub minn Alfred Sant Qed jiżdiedu b'rata allarmanti l-każi ta' frodi, serq, spjunaġġ u sabotaġġ li jitwettqu minn fuq l-internett. Involuti fil-problema hemm ditti żgħar u kbar, gvernijiet u individwi. Għalihom ilkoll, dan l-abbuż, jew agħar minn abbuż – isir kif isir, jagħmlu minn jagħmlu – irid jitrażżan akkost ta' kollox. Fl-istess ħin madankollu, irid jibqa' jiġi garantit l-użu sigur ufaċli tal-internet minn dawk kollha li jixtiequ jużawh. Hi problema individwali (ta' persuni jew kumpaniji), nazzjonali u Ewropea. Ħafna mill-kuntatti, it-taħdit u t-transazzjonijiet li jgħaddu bl-e mail per eżempju jistgħu mil-lum għal għada jispiċċaw taħt attakk. Kif se nilqgħu għal din it-theddida li aktar ma jgħaddu l-ġimgħat, aktar qed titqawwa? Bil-mod kif saru jitmexxew ir-relazzjonijiet bejn il-bnedmin – speċjalment kemm ilna maqbuda bil-pandemija – risposta nazzjonali mhijex se tkun biżżejjed. Hemm bżonn ta' mezzi effettivi fuq skala Ewropea, għax fuq dik il-bażi li l-attakk qed jinfirex. ĊERTIFIKAT EWROPEW Mill-lum suppost isir effettiv iċ-ċertifikat Ewropew ta' vaċċin kontra l-pandemija. Nittamaw li t-tħaddim tal-miżura tirnexxi fil-pajjiżi membri kollha, inkluża Malta. Hi tassew ħaġa tajba li kien hemm qbil biex daċ-ċertifikat jiddaħħal. Xejn ma naqbel ma' dawk li jaraw iċ-ċertifikat bħala limitazzjoni tal-libertajiet li l-Unjoni Ewropea tiggarantixxi. Huma jsostnu kif filfatt, mill-istess eżistenza tiegħu, hu xkiel għaċ-ċirkolazzjoni ħielsa fl-Ewropa. Jidhirli li meta tinqala' emerġenza sanitarja bħal dik li qed naffaċċjaw, b'eluf ta' nies jitilfu ħajjithom minħabba fiha, hu aċċettabbli li biex titrażżan, ċerti libertajiet jiġu sospiżi fl-isforz ħalli l-marda tixxejjen. Bħala stat ta' fatt, iċ-ċertifikat se jkun qed jiffaċilita ċ-ċirkolazzjoni ħielsa fl-Ewropa bis-sistema ta' Shengen, li xxaqqet bil-kbir matul ix-xhur li l-pandemija baqgħet tinxtered. Tagħmel sew l-Unjoni Ewropea li tinsisti li l-membri tagħha jirrispettaw il-valuri bażiċi li jiggarantixxu l-ugwaljanza taċ-ċittadini kollha tagħha u d-drittijiet kollha ċivili tagħhom. M'hemmx dubju li l-Ungerija bil-liġijiet li daħħlet dan l-aħħar qed thedded id-drittijiet ċivili u oħrajn tal-komunità omosesswali. Dan hu għal kollox kuntrarju għall-valuri profondi tal-Unjoni u naqbel li l-mexxejja Ewropej għandhom jipprotestaw direttament mal-gvern Ungariż u juru li ma jistax iħalli dil-biċċa tkompli. Mhijiex ħaġa sorprendenti li uħud minnhom stqarrew li jekk l-Ungerija m'għadhiex issostni l-valuri fondamentali tal-Unjoni, imissha titlaq. Hekk għandu jkun. Imma qabel naslu sa dal-punt, jeħtieġ jinżammu aktar diskussjonijiet mal-gvern Ungeriż. Ikun jaqbel għal kulħadd, jekk il-problema tinħall billi l-Ungerija taċċetta li tirtira leġislazzjoni li mhu qed tkunilha tal-ebda ġieħ.