Meta din il-ġimgħa l-Parlament approva b'maġġoranza ta' żewġ terzi r-riforma fil-ħatra u d-dixxiplina tal-ġudikatura, kulħadd ipprova jieħu xi ftit mill-mertu. Iżda, il-verità hija waħda: il-Partit Nazzjonalista appoġġja din il-liġi għax m'għadux fil-gvern hu, il-Partit Laburista għamilha għax tassew jemmen fiha. Ir-riforma mfassla mill-Ministru tal-Ġustizzja Owen Bonnici ma tħallix il-poter kollu tal-proċess biex jinħatar ġudikant f'idejn il-Prim Ministru. Sa meta kien fil-gvern il-Partit Nazzjonalista, mhux biss ma implimentax din ir-riforma, iżda lanqas biss riedha. U dan iddikjarah pubblikament. Carmelo Mifsud Bonnici, eks-Ministru tal-Ġustizzja, f'Ottubru tal-2006 kien iddikjara li l-mod kif kienu jinħatru l-ġudikanti – direttament mill-Prim Ministru – kienet sistema li taħdem. Mifsud Bonnici għadu sal-lum il-ġurnata parti mix-Shadow Cabinet ta' Simon Busuttil u ftit tas-snin ilu, meta l-ġudikanti seta' jagħżilhom direttament hu, kien qal: "Meta xi ħadd jinħatar ġudikant isir diskors li jispjega l-merti tal-persuna." Għal tal-PN, bidla kienet ostaklu Għalih dan kien biżejjed. Dak iż-żmien kien qed isir suġġeriment għall-Bord tal-Ħatra tal-Ġudikatura u Carm Mifsud Bonnici ddeskrivieh bħala "ostaklu". "Aħna komunità żgħira u għal kull persuna li trid taħtar se ssib xi ħadd li joġġezzjona. Il-Prim Imħallef (dak iż-żmien Vincent de Gaetano) qed jipproponi li l-Prim Ministru jispjega pubblikament għaliex ma kienx qagħad fuq il-parir," kien żied jgħid Mifsud Bonnici, li rrimarka kif ma kienx ikun fl-interess tal-avukat li jkun fuq dak il-bord. Insomma, nistgħu nsibu mitt eżempju li juri kif meta kien fil-gvern il-Partit Nazzjonalista ma kellu ebda rieda li jimplimenta din il-bidla; bidla li l-ħtieġa tagħha ma bdietx tinħass illum. Kif għedna minn tal-inqas għaxar snin ilu, diġà kien hemm Prim Imħallef jitkellem dwar il-bżonn ta' bidla. "Taħt is-sistema tagħna, immudellata fuq sistema skaduta Ingliża, il-ħatra ta' membru tal-ġudikatura hija għalkollox responsabbiltà tal-Prim Ministru," kien kiteb de Gaetano li, min-naħa tiegħu, kien għamel numru ta' proposti li kienu miċħuda minn gvernijiet Nazzjonalista. Iżda dan ma kienx każ uniku. Biżżejjed insemmu kemm tkellem dwar dan l-eks-Deputat Nazzjonalista Franco Debono meta fl-aħħar leġiżlatura kien qed jimbotta riformi fil-qasam tal-ġustizzja. Però, dan kien kollu ta' xejn. Tant il-Partit Nazzjonalista ma riedx jirħi l-poter minn idu, tant kien komdu jaħtar l-imħallfin u l-maġistrati mingħajr forma ta' kontabbiltà, li lanqas fl-aħħar manifest elettorali ma ppropona xi forma ta' bidla. Taħt punt 102 – Il-Qrati tal-Ġustizzja – tkellem dwar il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja, il-ħinijiet tal-kawżi, ir-riżorsi umani assenjati ma' ġudikant, il-proċessi elettroniċi, it-taħriġ u l-kundizzjonijiet tal-ġudikatura. Ebda kelma fuq sistema differenti ta' kif jinħatru l-ġudikanti. Bidla li donnu saret importanti biss fil-mument li Simon Busuttil ma baqax bil-poter f'idejh. X'INHI L-BIDLA APPROVATA? Fir-Riforma tal-Ġudikatura dan il-Gvern ukoll wera li huwa differenti minn ta' qablu. Wara biss tliet snin fl-ewwel mandat tiegħu implimenta bidla radikali fil-mod kif duttur tal-liġi jista' jsib postu fuq il-bank bħala ġudikant. Iżda x'inhuma l-bidliet ewlenin? Fuq quddiem net il-proċess ta' ħatriet għall-Ġudikatura se jkun miftuħ għall-applikazzjonijiet u li ma jeskludi lil ħadd milli jiġi kkunsidrat. Imbagħad se jkun hemm kumitat kompost minn ħames persuni (erbgħa li jokkupaw karigi kostituzzjonali u l-President tal-Kamra tal-Avukati). Il-kumitat, li fih m'hemm ebda rappreżentant politiku, jagħmel l-evalwazzjoni ta' kull min jinħatar imħallef jew magistrat. L-evalwazzjoni trid issir dejjem, anke jekk qed nitkellmu fuq il-promozzjoni minn magistrat għal imħallef, ħlief fil-każ ta' ħatra ta' Prim Imħallef. Jekk il-Prim Ministru ma jsegwix il-parir tal-Kumitat, irid jirrendi dan il-fatt pubbliku billi jippubblika dikjarazzjoni fil-Gazzetta tal-Gvern u, jew hu jew il-Ministru tal-Ġustizzja, jagħmel stqarrija fil-Parlament Dixxiplina fuq il-ġudikanti Sal-lum l-unika possibbilità ta' dixxiplina fuq ġudikant kienet jew twiddiba jew impeachment u tkeċċija mill-Parlament b'vot ta' żewġ terzi. Għal ħafna snin din għamlitha diffiċli biex ġudikant ikun mitlub jerfa' r-responsabbiltà ta' xi nuqqas. Għax jew nejja jew maħruqa. Għalhekk l-emendi kostituzzjonali jwaqqfu l-Kumitat għall-Imħallfin u l-Magistrati bis-setgħa li jisma' proċeduri ta' dixxiplina kontra imħallfin u magistrati Il-Kumitat ikun jikkonsisti minn ġudikanti eletti minnhom stess. L-akkużi li jsiru quddiem dan il-kumitat iridu jkunu ċari u jridu jitressqu quddiem il-Kumitat mill-Prim Imħallef jew mill-Ministru għall-Ġustizzja Min-naħa tagħha, il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzju tista' taħtar Prosekutur Speċjali indipendenti biex jipparteċipa fil-proċeduri dixxiplinari Hemm b'mod ċar ukoll x'jistgħu jkunu s-sanzjonijiet: jekk in-nuqqas ma jkunx gravi toħroġ twiddiba jew penali sa 10% tas-salarju ta' sena; jekk in-nuqqas ikun definit bħala serju, sospensjoni mid-dmirijiet sa sitt xhur b'nofs paga u nofs l-allowances; jekk in-nuqqas ikun jimmerita tkeċċija, il-Kumitat għandu jirreferi l-każ lill-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja li, jekk taqbel li hemm prima facie każ għal tkeċċija, għandha tissospendi lill-imħallef jew lill-maġistrat b'nofs il-paga u l-allowances sa massimu ta' sitt xhur u tirreferi l-każ lill-Prim Ministru u lill-Ispeaker għall-proċess ta' impeachment – jekk l-impeachment ma jseħħx, il-paga u allowances miżmuma jitħallsu lura. Naturalment, hemm dritt ta' appell mill-imħallef jew mill-maġistrat lill-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja, filwaqt li hemm obbligu li l-proċeduri quddiem il-Kumitat jintemmu fi żmien sena u dawk ta' appell quddiem il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja fi żmien sitt xhur Titjib fil-kundizzjonijiet Il-kwistjoni tal-pensjonijiet għall-Ġudikatura ilha fuq l-aġenda tal-qasam tal-Ġustizzja għal żmien twil u n-nuqqas ta' pensjonijiet raġjonevolment relatati mal-pagi tal-ġudikanti dejjem tqies bħala wieħed mid-diżinċentivi biex avukati ta' ċerta esperjenza jitħajru jidħlu fil-Ġudikatura. Din il-problema qed tiġi affrontata u l-Gvern issa qed jintroduċi reġim ta' pensjonijiet partikolari għall-Ġudikatura u għall-Avukat Ġenerali X'QALU DWAR IL-BIDLA? JOSEPH MUSCAT – Prim Ministru "Din hija xi ħaġa ġdida. Sal-lum il-ġurnata, min ried jinħatar imħallef jew maġistrat, ried ifesfes f'widnejn politiku; issa persuna tista' tesprimi l-interess tagħha u jkun hemm parir." OWEN BONNICI – Ministru "Se nkunu nistgħu nagħtu lill-pajjiż din ir-riforma kostituzzjonali li tant konna ilna nistennew. Issa li għandna l-bażi strutturali li ġiet aġġornata, nistgħu nkomplu ntejbu biex naraw riżultati dejjem aħjar f'dan is-settur." GEORGE HYZLER – Kamra tal-Avukati "Aħna sodisfatti li se jkollna rwol f'dan il-proċess tal-ħatriet u sodisfatti għax il-proċess konsultattiv kien wieħed tajjeb ħafna." FRANCO DEBONO – Kummissarju għal-Liġijiet "Kien pass importanti ħafna f'din il-mixja kostituzzjonali. Bil-liġi tal-finanzjament tal-partiti, il-liġi dwar l-istandards fil-ħajja pubblika, il-liġi dwar l-awtonomija fil-Parlament, u issa din il-qalba tar-riforma kostituzzjonali li għandha x'taqsam mal-ġustizzja, naħseb li r-riforma kostituzzjonali qabdet pass tajjeb." JUNIOR CHAMBER OF ADVOCATES "Sistema ġudizzjarja li taħdem tajjeb hija essenzjali f'soċjetà demokratika. L-aħħar liġi proposta fil-Parlament dwar il-ħatra ta' ġudikanti hija pass fit-triq biex nassiguraw sistema ġudizzjarja stabbli, indipendenti u trasparenti." IL-ĠUDIKANTI "L-Assoċjazzjoni tal-Maġistrati u Imħallfin tesprimi s-sodisfazzjon tagħha għal-liġi li għadha kif għaddiet mill-Parlament fejn kienet emendata l-Kostituzzjoni ta' Malta. L-Assoċjazzjoni tqis li din il-leġiżlazzjoni sejra ssaħħaħ il-qasam tal-amministrazzjoni tal-Ġustizzja ta' pajjiżna anke għax qiegħda tirrikonoxxi r-rwol vitali li għandha l-Ġudikatura fit-tisħiħ tad-demokrazija fil-pajjiż."