Il-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti ppubblika t-tieni sett ta’ Deċiżjonijiet, din id-darba dwar il-kliem mill-Ingliż fil-Malti. Kif se niktbuhom? L-ILLUM tagħti ħarsa lejn dawn id-deċiżjonijiet Jekk qed nikteb bil-Malti, se nikteb fire engine jew fajerenġin? Roundabout jew rawndebawt? Għalkemm ma tantx għamlu ħoss, il-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti ppubblika t-tieni sett ta’ deċiżjonijiet li din id-darba jiffukaw fuq il-kitba tal-kliem mill-Ingliż għall-Malti. Il-gazzetta ILLUM tat ħarsa lejn dan id-dokument u fil-qasir se tipprova tfiehem kif għandna niktbu dan il-kliem li daħal sew fil-vokabularju tagħna. Jekk ma tifhimx mill-ewwel tinkwetax. Għalkemm id-deċiżjonijiet saru uffiċjali fil-11 ta’ Diċembru ta’ din is-sena, ingħata moratorju ta’ ħames snin sakemm jindraw u jidħlu fis-seħħ fil-11 ta’ Diċembru tal-2023. Ħarsa lura…kif kellna niktbu l-kliem Ingliż? Għalkemm ftit kienu jafu, skont iż-Żieda mat-Tagħrif li saret uffiċjali fl-1984, kelma barranija titqies bħala Maltija meta tkun aċċettata u użata mill-poplu. Għalhekk, skont din ir-regola tal-Akkademja tal-Malti, kelma mill-Ingliż kellha tinkiteb fonetikament, jiġifieri kif tinstema.’ Jiġifieri, qabel il-ħruġ ta’ dawn id-Deċiżjonijiet il-ġodda, anke jekk aktar jidhru qishom Ġermaniż, suppost konna qed niktbu ‘erkondixiner’ (air conditioner) jew ‘majkrowejv’ (microwave). Minkejja din ‘ir-regola,’ kulħadd kien qed jikteb kif irid. Min jiktibhom fonetikament (jiġifieri kif jinstemgħu), min iħallihom bl-Ingliż imma jiktibhom bil-korsiv jew bejn il-virgoletti, oħrajn jiktbu ċertu kliem la Maltija (kompjuter jew friġġ) u oħrajn iħalluhom bl-Ingliż (cooker jew geyser), insomma kulħadd bir-regoli tiegħu. Għalhekk inħasset il-ħtieġa li jkunu żviluppati regoli ċari li joffru stabbilità fil-Malti miktub. Jekk hemm kelma Maltija, tiġi l-ewwel u qabel kollox Kull min ipoġġi bilqiegħda biex jikteb (iżda anke biex jitkellem) għandu l-ewwel u qabel kollox jassigura li mhux qed juża kelma bl-Ingliż meta diġà għandna kelma għaliha bil-Malti. Id-dokument jagħti dawn l-eżempji: Għalfejn għandi nikteb ‘tickets’ meta bil-Malti għandna l-kelma ‘biljetti,’ jew għalfejn għandi nikteb ‘xtrajt il-presents kollha tal-Christmas,’ meta nista’ faċilment nikteb ‘xtrajt ir-rigali kollha tal-Milied?’ Imma din ir-regola mhux dejjem tgħodd! Ġieli jkollna bżonn nużaw kliem bl-Ingliż għax dan ikollu tifsira speċifika. Pereżempju: Waqt li niktbu ‘x’inhi d-data tal-lum?’ u mhux ‘x’inhi d-date tal-lum?’ ma nistgħux niktbu ‘ilbieraħ John kellu data.’ F’dan il-każ, il-kelma Ingliża ‘date’ għandna niktbuha kif inhi bl-Ingliż, għax għandha tifsira speċifika. Imma l-kliem bl-Ingliż kif għandi niktbu? Il-mistoqsija l-aktar komuni tibqa’ dik dwar kif għandu jinkiteb il-kliem Ingliż li daħal sewwa fil-vokabularju Malti. Il-Kunsill tal-Malti, iwieġeb din il-mistoqsija bi tliet tarġiet: Mela, fi ftit kliem: Jekk kelma se niktibha bl-Ingliż għandi nimmarkaha? Ma nimmarkahiex: fil-kitba jew inkella f’dokumenti jew grafika elettronika u ppubblikata. Nista’ nimmarkaha: f’kuntest ta’ tagħlim jew inkella f’materja maħsuba għal tfal ta’ età bikrija. F’dawn il-każi, kelma tista’ tkun immarkata bil-virgoletti, bil-korsiv jew b’modi oħra. Punti oħra importanti… Aktar informazzjoni: Dan l-artiklu ta ħarsa ħafifa lejn id-Deċiżjonijiet 2 u pprova jindirizza l-mistoqsijiet l-aktar komuni li jsaqsu l-kittieba. Jekk wieħed irid jidħol aktar fid-dettall ta’ dawn id-deċiżjonijiet jista’ jidħol fuq is-sit tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti: www.kunsilltalmalti.gov.mt .