Persuni b’diżabilità huma ħafna drabi stigmatizzati u jridu jitħabtu ħafna biex jingħataw l-għajnuna meħtieġa. Xi tfal b’diżabilità fil-Greċja li jgħixu f’djar immexxijin mill-istat jissakkru f’gaġeġ bl-istaff jgħidu li jixtiequ jtejbu l-kundizzjonijiet tagħhom iżda m’għandhomx flus biex jagħmlu dan. Matul il-jum, Jenny tifla ta’ disa’ snin tqatta’ ħafna mill-ħin tagħha mixja ‘l quddiem u lura, tiċċassa minn bejn il-lasti tal-injam. Meta jinfetaħ il-bieb taqbeż mill-art u tgħannaq magħha lill-infermiera. Iżda ftit minuti wara l-bieba tal-gaġġa terġa’ tissakkar, bit-tifla ma tagħmel ebda reżistenza. Dan għall-fatt li issa drat tgħix fil-gaġġa li saret kamritha sa minn meta kellha biss sentejn. Jenny li hija tifla bl-awtiżmu, tgħix f’istituzzjoni mmexxija mill-istat għall-persuni b’diżabilità f’Lechaina, belt żgħira fin-Nofsinhar tal-Greċja, flimkien ma’ 60 oħra, li ħafna minnhom jissakkru f’ċelel u gaġeġ. Fotis, li għandu madwar 20 sena huwa Down’s, jorqod f’ċella żgħira mifruda b’ħajt tal-injam sas-saqaf u bi grada li tingħalaq. Komunikazzjoni ma’ residenti oħrajn ftit li xejn. Iċ-ċella tiegħu hija mgħammra biss b’sodda waħda. Kull darba li jara lil xi ħadd jistaqsi jekk hux sejrin xi mkien, iżda b’sitt membri ma’ aktar minn 65 resident ftit li xejn ikollhom opportunità li jħallu ċ-ċentru. Dawn il-kundizzjonijiet ħżiena ħarġu fil-beraħ ħames snin ilu meta grupp ta’ gradwati Ewropej qattgħu diversi xhur jagħmlu xogħol volontarju fiċ-ċentru. Fosthom kien hemm Catrina Neves, psikologa Portugiża li qalet li fl-ewwel jum tagħha fiċ-ċentru kienet ixxokkjata b’dak li rat quddiem għajnejha. “Qatt ma stajt nimmaġina li għandna dawn is-sitwazzjonijiet f’pajjiżi Ewropej iżda kont aktar sorpriża li l-istaff kien qed jaġixxi b’mod normali,” qalet Neves. Għalkemm ġibdu l-attenzjoni tal-awtoritajiet, l-appelli tagħhom waqgħu fuq widnejn torox u kien biss fl-2010 li bdew jittieħdu xi miżuri biex jitjiebu l-kundizzjonijiet f’dan iċ-ċentru wara żjara mill-Ombudsman Grieg għad-Drittijiet tat-tfal. Madankollu dawn it-tibdiliet kienu biss kosmetiċi u ftit li xejn inbidel. It-tfal baqgħu mċaħħda mill-kura u s-sapport meħtieġ u baqgħu jintrabtu mas-sodod fil-gaġeġ tal-injam. Dan minkejja li dawn il-prattiċi jikkostitwixxu ksur tad-drittijiet tal-bniedem. Saħansitra kien hemm diversi mwiet ta’ adoloxxenti wara li belgħu xi affarijiet li ma jittieklux. Kien hawnhekk li t-tmexxija tad-djar ħadu d-deċiżjoni li jibnu dawn il-gaġeġ biex fi kliemhom jipproteġu lir-residenti. Madankollu l-Ombudsman ikkonkluda li dawn il-gaġeġ huma illegali u ħeġġeġ lill-gvern Grieg biex jieħu passi immedjati biex jirranġa s-sitwazzjoni. Iżda ħames snin wara, il-bidliet kienu superfiċjali. Uħud mill-ġaġeġ inżebgħu b’ħafna kuluri sbiħ u nstabu xi fondi biex id-day room tinbidel f’soft-play area iżda xorta għad m’hemm ħadd li joqgħod mar-residenti, li joqogħdu fil-kamra fuq saqqijiet tal-plastik jiċċassaw lejn il-ħitan. Bil-kundizzjoni tal-anonimità mara li kienet taħdem f’dan iċ-ċentru qalet li ġġieldu biex ikollhom dawk is-sodod fil-gaġeġ li fi kliemha jagħtu aktar libertà lit-tfal. “It-tfal kienu jkunu marbutin il-ħin kollu minn idejhom u saqajhom mas-sodod. Illum it-tfal drawhom u ma jiddejqux fihom.” George Gotis, tabib lokali li jagħti servizz bla ħlas f’dan iċ-ċentru jħares ukoll b’mod pożittiv lejn dawn il-gaġeġ waqt li sostna li dan iċ-ċentru huwa fost l-aqwa istituzzjonijiet għal tfal diżabbli fl-Ewropa. Qal li dawn it-tfal għandhom diżabilità profonda u għexu ferm aktar minn dak mistenni. Sostna li dawn il-gaġeġ għenu biex jipproteġuhom milli jweġġgħu lilhom infushom. Gina Tsoukala, id-direttur il-ġdid li ilha ma titħallas is-salarju tagħha għal diversi xhur qalet li ma tistax tieqaf minn dan ix-xogħol għax tħoss li trid tkompli tiġġieled għall-kawża tagħhom. “Ovvjament dawk il-gaġeġ m’għandhomx ikunu hemm iżda huwa imposibbli għalina li mmexxu din id-dar mingħajrhom meta m’għandniex staff biex naħdmu.” Qalet li żewġ terzi tat-tfal ġew abbandunati mill-familji tagħhom u huma m’għandhomx il-ħin li jagħtuhom l-imħabba li jixtiequ u lanqas il-kura individwali li tistħoqqilhom. Iżda l-argument li l-gaġeġ qegħdin hemm biex iħarsu s-sigurtà tat-tfal huwa żbaljat jgħid Steven Allen, minn The Mental Disability Advocacy Center (MDAC) – organizzazzjoni internazzjonali għad-drittijiet tal-bniedem b’diżabilitajiet mentali. “Il-gaġeġ qegħdin hemmhekk biex iħarsu lill-istaff mhux lit-tfal,” huwa qal. “Qegħdin imfasslin fuq mudell ta’ kura li jagħmilha aktar faċli għal dawn in-nies b’diżabilità li jiġu kkontrollati u mhux li jiġu ttrattati bħala bnedmin bid-drittijiet tagħhom. “Li tinżamm f’gaġġa huwa ta’ detriment serju għas-saħħa psikoloġika tal-pazjent, m’għandu l-ebda valur terapewtiku u jista’ jkun ta’ periklu fiżiku. Kien hemm każijiet fejn dawn il-gaġeġ waqgħu fuqhom u qatluhom”, kompla qal. L-MDAC qalet li l-uniċi pajjiżi oħrajn li bħalissa jużaw gaġeġ simili huma fir-Repubblika Ċeka u fir-Rumanija .