L-iktar frotta popolari fid-dinja hija l-banana. Ħafna jaħsbu li din il-frotta tikber fis-siġra imma fil-fatt hija parti minn għanqud frott li jikber fuq xitla. Din ix-xitla, jew aħjar pjanta, tikber għoli ta' madwar 15-il metru. Insibu mal-1000 varjetà ta' pjanti tal-banana madwar id-dinja. Pero r-razza Cavendish hija l-iktar waħda ppreferuta għall-esportazzjoni wara li kienet ħadet post ir-razza Gros Michel li ġiet estinta. Il-banana titkabbar f'iktar minn 150 pajjiz differenti, bi produzzjoni totali ta' 105,000,000 tunnellata ta' frott kull sena. Kull pajjiz għandu l-mezz tradizzjonali tiegħu ta' kif jikkultiva din il-pjanta. Maal-43,000,000 tunnellata ta' banana titkabbar fid-deżert. Ħafna mill-pajjiżi, l-iktar fl-Amerika ta' Isfel jiddependu ekonpomikalment mill-esportazzjoni ta' dan il-prodott hekk importanti. Bħalma jittiekel ir-ross fiċ-Ċina u l-għaġin fl-Italja, il-banana hija l-ikel prinċipali fil-pajjiżi tropikali. Skont l-istorja, il-banana hija l-ewwel frotta li ġiet ikkultivata mill-bniedem mijiet ta' snin Qabel Kristu. Din il-frotta oriġinat mix-Xlokk tal-Asja, fil-ġungli tal-Malasja, l-Indoneżja u l-Filippini, fejn hemm ħafna speċi ta' banana li għadhom jikbru sal-lum. Il-kelma 'banana' hija kelma Afrikana li ttieħdet mill-ilsien Għarbi: 'banan' li tfisser 'saba''. Kienu l-baħħara Portugiżi li ħadu din il-pjanta għall-ewwel darba lejn l-Amerika ta' Isfel mil-Punent tal-Afrika. Din il-frotta bdiet tiġi esportata internazzjonalment lejn l-aħħar tas-seklu sittax. Bl-invenzjoni tal-ferrovija u b'modi kif iżżomm il-prodott kiesaħ (refrigeration), il-banana hija l-iktar frotta mifruxa fid-dinja. Iktar tagħrif Il-pjanta tal-banana tinbet minn speċi ta' basla taħt il-ħamrija (corm) li ttella' zokk li mhuwiex tal-injam imma magħmul minn folji rqaq ta' weraq imkebbeb u ppressat ma' xulxin (pseudostem). Il-pjanta timmatura u tibda tagħmel il-frott wara 15-il xahar – jiddependi mill-klima tal-madwar. Miċ-ċentru tal-weraq, il-pjanta toħrog bukkett fjuri b'lewn li jagħti lejn il-vjola. Appena l-fjuri jinxfu, jiżviluppaw f'għanqud banana. Il-banana tinqata' ħadra u nejja. Qabel ma tiġi esportata, titħalla ssir fi mħazen kbar apposta. Meta l-għanqud tal-banana jinqata', iz-zokk tal-pjanta omm jinqata' wkoll biex jagħmel spazju għal pjanta ġdida. Kull għanqud ikun jizen bejn 30 u 50 kilo u jkollu madwar 400 banana. F'xi pajjiżi tal-Lvant, iz-zokk tal-pjanta jitqatta' biċċiet ta' 15ċm u jinbiegħ biex jissajjar mal-ħaxix. Il-banana bħala mediċina Il-banana hija l-iktar frotta tajba għall-bniedem u tbiegħdek minn ħafna mard. Fil-fatt, insibu tliet sustanzi ta' zokkor imħallta mal-fibra; dawn huma: sukrożju (sucrose), fruttożju (fructose) u glukożju (glucose). Din il-frotta tagħtik enerġija mill-ewwel għal 90 minuta, m'għandhiex xaħam, għandha ftit kaloriji u għandha livelli għoljin ta' vitamina B6, fibra u potassju; għandha ammonti kbar ta' fosfru, magneżju, kalċju, u ħadid u nsibu li għandha wkoll il-vitamini A, B1, B2, C, E, u K. Skont il-FDA, jekk tiekol banana kuljum tnaqqas ir-riskju ta' attakk tal-qalb u l-mard tal-kanċer. Skont tobba professjonali, din il-frotta żżommok trankwill għax għandha proteina msejħa tryptohan, isserraħlek il-menti u tajba wkoll għal minn ibati bid-dipressjoni. Il-banana tajba wkoll għal min ibati bil-pressjoni għolja fid-demm. Minkejja li din il-frotta għandha ħafna proteini, għandha ftit melħ. F'ċerti kulleġġi, speċjalment fl-Ingilterra, l-istudenti jingħataw banana qabel xi eżami biex iħossuhom trankwilli u friski fil-memorja. Għax hija sinjura fil-fibra, il-banana tgħinek biex trattab l-ikel fl-istonku. Għal min hu nervuż, din il-frotta hi ideali biex tikkalmak. Dan għax għandha il-Vitamina B. Meta bniedem ikun għaddej minn stress, it-tobba jġegħluh jieħu ħafna banana; dan għax ikollu nuqqas ta' potassju u l-potassju huwa minerali vitali li jirregola t-taħbit tal-qalb billi jibgħat l-ossiġnu fil-moħħ u jikkontrolla l-bilanċ tal-persuna. Meta l-bniedem ikun taħt stress ir-rata ta' metaboliżmu tiżdied u l-livell tal-potassju jonqos, għalhekk il-banana tgħin biex dan jiġi f'postu. Il-qoxra tal-banana Il-qoxra tal-frotta tista' tintuża bħala ingwent meta tigdmek xi nemusa jew xi insett ieħor biex ma tħokkx. Biex tagħmel dan ogħrok in-naħa ta' ġewwa tal-qoxra fuq il-gidma biex ittaffilek l-irritazzjoni. Il-qoxra tal-banana tintuża wkoll biex tneħħi l-felul; jekk togħrok fuq il-felula kuljum qabel torqod, wara tliet gimgħat ma tibqax tidher u, biex is-snien jibqgħu bojod, ogħrokhom b'qoxra ta' banana qabel torqod. Meta din il-frotta tikkomparaha ma' tuffieħa, issib li l-banana għandha erba' darbiet iktar ta' proteini, darbtejn iktar ta' karboidrati, tliet darbiet iktar ta' fosfru, ħames darbiet iktar vitamina A u ħadid, u għanja fil-potassju. Tajjeb li wieħed ikun jaf li l-iktar pajjiz fid-dinja li jikkonsma banana huwa l-Uganda. L-Ugandiżi jieklu mal-500 libbra ta' banana ras għal ras kull sena. Imbagħad, l-iktar pajjiz li jesporta banana huwa l-Ekwador.