Fl-aħħar snin, il-Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' Għada, l-FTS, lestiet proġetti importanti. Iżda iktar importanti minn hekk għandha wkoll pjanijiet ċari għaż-żmien li ġej. Wara li ħa r-riedni tal-FTS, ftit tal-ġimgħat ilu ltqajna ma' Raphel Axiak, persuna b'esperjenza vasta li llum huwa l-Kap Eżekuttiv tal-FTS. Ħa t-tmexxija tal-FTS fi żmien daqsxejn iebes minħabba ċerti kontroversji li nqalgħu. Però hu determinat li jwettaq il-bidliet meħtieġa biex il-fondazzjoni taħdem b'iktar serenità, filwaqt li jissoktaw il-proġetti ta' prijorità. Ifakkar kif il-fondazzjoni hija l-entità fi ħdan il-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol li timplimenta dawk il-proġetti edukattivi u faċilitajiet oħra li jkollu bżonn il-Ministeru. U l-Ministeru mhux proġett jew tnejn qed jitlobha tagħmel. B'investiment bla preċedent fl-edukazzjoni, Axiak għandu baġit tajjeb biex jaħdem u miri ambizzjużi x'jara li jitwettqu. "Qed nitkellmu minn ċentri għall-ħarsien ta' tfal, skejjel primarji u nibqgħu telgħin sal-livell postsekondarju. Hemm ħidma li hi mifruxa mhux ħażin. Il-FTS imbagħad tiftiehem mal-Ministeru fuq lista ta' proġetti li għandhom ikunu implimentati," spjega Axiak, li fisser kif biex il-ħidma tkun iktar effettiva, għaddeja riforma fil-Fondazzjoni. "Qed nagħmlu riorganizzazzjoni tal-fondazzjoni f'dak li għandu x'jaqsam mal-mod kif taħdem il-fondazzjoni. Qed naraw x'impjieg u speċjalizzazzjoni hemm bżonn u anke qed naraw riforma fil-proċedura u l-proċessi. Irridu proċeduri iktar effiċjenti u dan jinvolvi ħafna xogħol," qal Axiak li enfasizza l-ħtieġa ta' trasparenza fi ħdan fondazzjoni li għandha baġit ta' miljuni kbar ta' ewro. "Ħafna drabi t-trasparenza u l-kontabbiltà trid tkun hemm u bħal ġustizzja trid anke tidher li tkun hemm. Ovvjament ma tridx ixxekkel l-effiċjenza," irrimarka l-Kap Eżekuttiv li bħalissa għaddej f'ħidma mal-Ministeru biex joħorġu bil-proġetti għas-sentejn jew tlieta li ġejjin biex imbagħad jintgħażlu l-prijoritajiet. "Għax hemm lista pjuttost twila," tenna Axiak. Iżda, minn fejn joħorġu l-prijoritajiet? It-tweġiba hi sempliċi ħafna. "Il-prijoritajiet joħorġu mill-bżonnijiet fattwali li hemm hemm barra. Għandek studenti jew għalliema m'hemmx fejn joqgħodu minħabba nuqqas ta' spazju," jgħid il-Kap Eżekuttiv. Dan ifisser li fost il-lokalitajiet fejn hu meħtieġ xogħol illum qabel għada hemm dawk li qed jikbru. San Pawl il-Baħar u Marsaskala fuq quddiem nett filwaqt, li r-Rabat Għawdex għandu ċirkostanzi partikolari wkoll. "Is-sitwazzjoni hi li fl-iskejjel primarja eżistenti ma baqax fejn joqogħdu l-istudenti. Ma jistgħux jakkomodaw li hemm bħalissa, aħseb u ara meta jiżdiedu. Peress li l-Ministeru jrid skejjel iżgħar, madwar 500 student, ġie deċiż li filwaqt li jinbnew skejjel ġodda, dawk li hemm jibqgħu jeżistu. Ngħidu aħna, mal-iskola ta' San Pawl il-Baħar tinbena oħra l-Qawra u ta' San Pawl il-Baħar tibqa' topera wkoll. Ikun hemm żewġ skejjel ta' madwar 500 student kull skola," fisser Axiak. Fil-każ tal-Qawra l-art hija diġà magħżula u beda l-iskavar tagħha. Dan fl-istess ħin li qed jintgħażel il-kuntrattur li se jibni l-iskola. F'Wied il-Għajn ukoll huwa ċar fejn se tinbena l-iskola, bil-pjanti lesti u t-taħdidiet huma avvanzati. "Marsaskala fl-istess sitwazzjoni ta' San Pawl il-Baħar. Se tinbena wkoll skola ġdida fuq l-istess kriterji. L-istess, Marsaskala se jinżammu ż-żewġ skejjel jiffunzjonaw. Diġà kien identifikat is-sit u ħarġu l-permessi ta' żvilupp għalih. Ix-xogħol għandu jibda u bħalissa qed nitkellmu mal-perit u l-kuntrattur biex niftiehmu t-time frames u l-proġett jibda mal-ewwel," kompla Axiak. F'Għawdex il-bżonn jirriżulta l-iktar mill-fatt li l-iskola ta' bħalissa hija antika ferm. Hemm klassijiet fil-kantina u żgur li l-bini mhux adattat għal skola tas-seklu 21. "Fir-Rabat Għawdex il-popolazzjoni tal-iskola hi ta' 390 fil-primarja u hija binja antika ta' 160 sena. Kull min iżur l-iskola se jara klassijiet żgħar mingħajr faċilitajiet. Sala ma teżistix. Hawn l-iskola bilfors trid tkun trasferita għas-sit il-ġdid u, b'differenza miż-żewġ skejjel li semmejtlek qabel, hawn l-iskola se tiċċaqlaq kompletament," fisser Axiak li nnota kif mhix faċli li wieħed isib l-art. "Irridu nsibu l-art l-iktar addattata biex nipprovdu l-aħjar," enfasizza b'ċertu determinazzjoni. "Il-kwistjoni tal-iskola tar-Rabat hija kkumplikata. Bħalissa għaddejin bir-riċerka biex insibu art addattata," jgħid Axiak li jinnota kif bħalissa kienet identifikata art iżda din tinvolvi wkoll bidla fil-pjan lokali. "Wieħed irid jara wkoll għażliet oħra. Iżda, f'xi ħin wieħed irid jiddeċiedi għall-ġid tat-tfal," qal Axiak. Innota kif anke jekk skola f'ODZ hija dejjem ġustifikata l-isforz hu biex xorta ma jsirx dan. Tant li f'San Pawl il-Baħar kien hemm sit indikat ODZ iżda baqa' jsir sforz sakemm nstab sit alternattiv. Iżda, mhumiex biss dawn it-tliet proġetti maġġuri b'nefqa ta' dsatax–il miljun ewro fuq l-aġenda tal-FTS. Mhux skejjel biss F'Bulebel se jinbena dak li se jkun jismu San Miguel Resource Centre. Dan hu maħsub għal tfal b'ċerti bżonnijiet speċjali. "Huwa ċentru speċjalizzat biex jakkomoda studenti u tfal b'ċerti diżabbiltajiet. Dan hu disinn partikolari ħafna u hemm bżonn ta' faċilitajiet apposta u ċerta aċċessibbiltà. Hu maħsub li sas-sena d-dieħla dan ikun lest, għalkemm qegħdin fil-fażi li nippjanawh. Naturalment bħala disinn iktar ikkumplikat minn skola normali. Ċertu għarfien kellna mmorru minn barra l-fondazzjoni għalih," spjega Axiak. Ma taqta' xejn ukoll il-ħidma fuq iċ-ċentri tal-ħarsien tat-tfal fejn f'popolazzjoni fejn qed jiżdiedu dawk li jaħdmu, b'rati li qatt ma rajna bħalhom qabel, qed jikber il-bżonn tal-użu tagħhom. Hemm ħidma għaddejja fuq ċentri diġà mibnija u li jridu jissebbħu jew jitjiebu. "Imbagħad dalwaqt jibda x-xogħol fuq child care centre f'San Ġiljan u diġà bdejna x-xogħol fuq child care centre Ħaż-Żebbuġ," żied Axiak li tenna kif dawn ukoll iridu jkunu lesti u qed jilqgħu t-tfal fihom sal-aħħar tas-sena d-dieħla. Bħal fil-każ tal-iskejjel, il-lokalitajiet fejn isiru ċ-ċentri għall-ħarsien tat-tfal jintgħażlu skont il-ħtieġa tal-komunità. Skejjel differenti Lura għall-iskejjel. Fi żmien sentejn u permezz tal-Fondazzjoni għall-Iskejjel ta' Għada, il-Gvern investa xejn inqas minn €40 miljun fuq proġetti kapitali fi skejjel u f'istituzzjonijiet edukattivi. Meta mqabbla mal-istess żmien fil-leġiżlatura ta' qabel, l-ispiża dak iż-żmien kienet ta' €13 miljun. Dan ifisser li l-investiment ta' dan il-Gvern hu iktar minn tliet darbiet iktar meta mqabbel fl-istess żmien tal-leġiżlatura ta' qabel. Jekk inħarsu lejn skejjel ġodda ninnotaw ċertu lussu. Kultant, ngħidu aħna jekk tħares lejn l-iskola ġdida f'Ħad-Dingli, ma tkunx taf jekk hux dieħel f'lukanda jew fi skola. Hemm bżonn dan kollu? Axiak huwa ċar dwar kif l-ambjent illum ma jistax ikun simili għal dak offrut fl-imgħoddi. "Il-bini ta' skejjel inbidel maż-żminijiet. Dak li kien lussu forsi 30 jew 40 sena ilu, llum lanqas jissodisfa l-minimu. Maż-żminijiet kien hemm rekwiżiti li għamlu bħala bażi ċerti standards għall-pajjiż kollu u l-Ministeru jrid u se jipprovdi faċilitajiet li huma konformi. Pereżempju naraw li klassijiet tal-lingwa irridu jkunu iżgħar għal iktar interazzjoni bejn l-għalliema u l-istudenti. Hemm bżonn iktar interazzjoni f'ħafna suġġetti. Hemm suġġetti li qabel ma kinux jeżistu bħall-PSD jew studenti li minflok ir-reliġjon jidħlu għall-ethics. Din tinvolvi klassijiet ġodda u rridu naħsbu għaliha. Imbagħad hemm skejjel fejn nipprovaw noħolqu ambjent ta' familja. Dawk huma faċilitajiet ġodda li wieħed irid jaħseb għalihom u li mhumiex lussu," qal Axiak li rrimarka wkoll kif anke l-użu tat-teknoloġija jippreżenta xenarju ġdid. "Għandna t-tablets, irridu naħsbu għall-wifi networking u għandna l-arja kkundizzjonata allura rridu ċertu investiment fl-effiċjenza tal-enerġija. Jiġifieri rridu tibdil kemm bħala binja u kemm bħala skola," kompla jinnota filwaqt li beda jħejji biex ikompli bl-impenji tiegħu f'jum li deher li kien wieħed impenjattiv. Però kien baqa' l-aħħar mistoqsija. Isibu r-riżorsi meħtieġa biex jaħdmu? Għax il-miljuni li joffri l-Gvern mhumiex biżżejjed. Trid l-esperti u trid il-ħaddiema fuq il-lant tax-xogħol. "Bħalissa għaddejjin ħafna proġetti u ħafna speċjalizzazzjonijiet diġà huma impjegati ma' kuntratturi u hemm diffikulta biex wieħed isib l-impjegati," temm jispjega Axiak li fisser kif fi klima ekonomika mill-aqwa, din offriet sfida ġdida. Sfida li però trid tingħeleb għax hemm ġenerazzjoni li tielgħa u li l-Gvern, permezz l-FTS, huwa determinat li joffrilha l-aqwa faċilitajiet u opportunitajiet.