Imtella' Frar 7, 2021 Rapport: Ruth Amaira Mija u disa' snin ilu bdew jaslu l-ewwel emigranti Maltin fl-Awstralja. Skont iċ-ċensiment Awstraljan, illum għal kull Malti li twieled Malta hemm erbgħa li twieldu l-Awstralja minn omm jew missier Malti. Matul is-snin, emigrant Malti fl-Awstralja, li ilu hemm kważi 50 sena, beda jirriċerka dak kollu li għaddew minnu kemm l-ewwel Maltin fl-Awstralja, u issa eventwalment anke l-Maltin tal-ħames ġenerazzjoni. Matul is-snin, minbarra li involva ruħu fil-komunità Maltija f'Sydney, is-Sur Caruana beda jiddokumenta l-esperjenzi tal-ewwel emigranti Maltin fl-Awstralja. Għandu dokumentati iżjed minn 120 esperjenza li ntqalet lilu bil-fomm u li jmorru lura għall-ewwel emigranti Maltin li bdew jemigraw lejn l-Awstralja fl-1912. F'intervista ma' TVM, Mark Caruana jirrakkonta minn xiex kellhom jgħaddu dawn l-emigranti Maltin li telqu minn Malta bit-tama ta' ħajja ġdida u aħjar. "Dak iż-żmien il-Maltin bikrin ma kellhomx isem tajjeb minħabba li ma kinux nies ta' skola, kienu fqar, il-mod kif jilbsu, jitħaddtu bil-Malti li l-Awstraljani ma jifhmuhomx, l-ilbies kien bħal Malta ta' dak iż-żmien. L-Awstralja li kellha bżonn nies li jifilħu għax-xogħol iebes. Ara l-Amerka kontra, l-Amerka kienu jfittxu nies tal-iskola," fisser is-Sur Caruana. Mark Caruana qalilna li l-emigranti Maltin saru jafu iżjed dwar l-Awstralja mill-ittri li kienu jirċievu minn emigranti li marru qabilhom. Jispikka ktejjeb li kien inħareġ mid-Dipartiment tax-Xogħol fl-1929 li fih iċ-ċentru tat-taħriġ għall-emigranti kien ħareġ dak li sejjaħ 'Ftit tagħlim u xi twissijiet għall-ġid ta' dawk kollha li biħsiebhom jemigraw lejn l-Awstralja.' "Dal-ktejjeb kien biex jinfurmahom kif iġibu ruħhom. L-emigrant għalkemm kien bla skola għamel suċċess fl-Awstralja, kien intelliġenti, però opportunità li jmur l-iskola ma kellux għax kienu familji kbar, kienu jgħixu fil-faqar, fil-kastig… ħafna drabi dik l-informazzjoni kienet tajba għal min kien ikun fl-ibliet." Allura, illum-il ġurnata kemm hemm emigranti Maltin, jew ta' dixxidenza Maltija fl-Awstralja? "Għal kull Malti li twieled Malta hemm erbgħa li twieldu l-Awstralja minn omm jew missier Malti. Jiġifieri dawk ta' dixxidenza Maltija qegħdin 4 għal kull 1. Issa l-komunità qegħda tonqos, qed tixjieħ, l-emigranti li ġew fil-ħamsinijiet, fis-sittinijiet qegħdin imutu jew qegħdin ġo nursing homes." Il-Maltin fl-Awstralja batew fil-bidu iżda maż-żmien integraw sew, tant li skont is-Sur Caruana ġenerazzjoni wara l-oħra, ċerti elementi tal-folklor Malti qed jintilfu, fosthom l-għana u l-ilsien Malti.