"Il-persuna responsabbli għal din l-esibizzjoni tbaxxi lilha nnifisha daqskemm tbaxxi lil dak Afrikan. Minflok ma jittratta lil dak l-imsejken qisu bhima, imissu jpoġġih fi skola sabiex jiżviluppa t-talenti li tah Alla. Hija ħasra li ma teżisti l-ebda għaqda għal dan il-għan bħalma hemm is-Soċjetà għall-Ħarsien mill-Moħqrija tat-Tfal. Aħna nibagħtu l-missjunarji tagħna fl-Afrika biex nikkonvertuhom Insara, imbagħad inġibu wieħed minnhom hawn u naħqruh." Din hija silta minn artiklu li deher fin-New York Times tal-10 ta' Settembru 1906, miktub mir-Reverendu R. MacArthur, mexxej tal-Cavalry Baptist Church f'Manhatten. Esibizzjoni tal-mistħija Ir-Rev. MacArthur kien qed jirreferi għall-każ ta' Ota Benga, żagħżugħ ta' 22 sena mit-tribù Mbuti, nies pigmi fil-Kongo Belġjan (illum ir-Repubblika Demokratika tal-Kongo), li ddaħħal fl-Istati Uniti tal-Amerika u tpoġġa għall-wiri f'gaġġa ma' orang-utan u ċimpanżì f'zoo fid-distrett tal-Bronx, New York. Żaruh eluf ta'nies kuljum: min ried imissu, min xeħitlu l-frott ħa jarah jieklu bis-snin illimati għall-ponta li kellu, iddieħku bih u rridikolawh għax irritalja b'qaws finta li tawh id-diriġenti taz-zoo meta beda jinnervja bl-inbix tan-nies. Ittrattawh ta' bhima selvaġġa u feroċi meta deher ovvju li kien bniedem bħal kulħadd. Saru protesti ta' rabja u z-zoo temm ħesrem din l-esibizzjoni tal-mistħija għoxrin jum biss wara l-ftuħ tagħha, filwaqt li ż-żagħżugħ tqiegħed fil-Howard Colored Orphan Asylum ta' Brooklyn. Ir-Reverendu Afro-Amerikan James Gordon ħa r-responsabbiltà ta' Ota Benga f'idejh u bagħtu jgħix fil-belt żgħira ta' Lynchburg fl-istat ta' Virginia fejn ingħata edukazzjoni f'istituzzjoni għal żgħażagħ suwed u wara nstablu xogħol ġo fabbrika tat-tabakk. Ota Benga kien jgħaddi ħin twil fil-foresta jikkaċċja, imbagħad billejl kien ikebbes nar u jagħmel is-sigħat idur miegħu jkanta għanja indiġena ta' dieqa; kien waqa' f'malinkonija kbira għax xtaq jirritorna fost niesu fl-Afrika. Fil-lejl tal-20 ta' Marzu tal-1916, xegħel nar bħas-soltu, għamel l-istess ritwali u wara neħħa ħajtu b'idejh meta spara tir f'qalbu bi xkubetta li seraq. Wirjiet b'nies indiġeni Il-każ ta' Ota Benga mhuwiex uniku. Madwar 500 sena ilu l-poplu Ewropew stagħġeb u baqa' ħalqu miftuħ meta ra għall-ewwel darba bnedmin ta' kulur u lbies differenti miġjuba fl-Ewropa minn esploraturi li ppreżentawhom bħala rigali lir-renjanti. L-esploratur Kristofru Colombo kien minn tal-ewwel li ġab quddiem ir-renjanti Spanjoli nies indiġeni mill-kontinent ġdid Amerikan li kien għadu kemm skopra fl-1492. Fis-seklu sittax, il-Kardinal Ippolito de Medici kien kollezzjonist kbir ta' bnedmin u annimali eżotiċi. Maż-żmien bdiet dieħla l-moda li nies indiġeni mill-ibgħad kontinenti jitqiegħdu għall-wiri bi ħlas 'Venere ta' Hottentot' kienet xbejba meħuda mit-tribù Koj-Koj fl-Afrika t'Isfel u mtellgħa għall-wiri f'Londra u Pariġi. Ġibdet ħafna spettaturi rġiel kurjużi li riedu jaraw stramberija ġenetika, sinonima mar-razza tagħha, tal-partijiet ġenitali femminili. Meta ma baqgħetx tiġbed il-folol twarrbet u għexet f'faqar kbira f'Pariġi. Meta mietet fl-1815 fl-età ta' 25 sena, l-iskeletru tagħha tpoġġa bħala esibit fil-Mużew tal-Istorja Naturali ta' Pariġi u dam hemm sal-1974. Kellha tkun l-insistenza ta' persuna mill-istess tribù biex, fl-2009, il-fdalijiet ta' Venere ta' Hottentot tqiegħdu għall-mistrieħ ta' dejjem taħt ħamrija Sud Afrikana. Sal-1870, l-eżibizzjonijiet etniċi tant kienu kisbu popolarità fl-Ewropa li, sabiex jingħataw forma aktar permanenti bdew jinfetħu l-hekk imsejħa 'zoos umani' fi bliet bħal Pariġi, Ħamburgu, Antwerp, Barċellona, Londra, Milan, Varsavja u qasmu l-Atlantiku u waslu l-Amerika wkoll. Kienu jinġiebu gruppi kbar ta' nies u familji sħaħ mill-Afrika, l-Asja, l-Amerika Latina u saħansitra Eskimiżi Kanadiżi. Jingħad li kienu jitħallsu, imma l-ġranet u l-iljieli tagħhom kienu jridu jgħadduhom magħluqin f'gaġeġ enormi li suppost jixbhu l-abitat naturali tagħhom. Għal sigħat twal kienu mġiegħla jagħmlu żfin tradizzjonali u jirreċtaw battalji li kienu seħħew tassew u ntrebħu mill-ħakkiema kolonizzaturi. Żaruhom miljuni ta' nies ħerqana biex jaraw kif jgħixu 'is-slavaġ' li l-bojod kienu qed jiċċivilizzaw bil-kultura superjuri tal-Punent. F'okkażjonijiet speċjali żaruhom anke rejiet u kapijiet tal-istati. Għajb Waqt l-Olimpjadi tal-1904 li ttellgħu f'St Louis fl-istat ta' Missouri, kienet inkluża esibizzjoni etnika fejn nies minn tribujiet madwar id-dinja taw wirjiet bil-lanez u l-qwas, u ssejħu 'Olimpjadi tas-Slavaġ'. Fil-fiera mondjali li ttellgħet f'Pariġi fl-1931 twaqqaf villaġġ 'Nigru' li ġibed numru rekord ta' aktar minn 30 miljun spettatur – ftit snin qabel kien ittella' villaġġ simili fil-Ġermanja. Il-konsegwenzi koroh li ħalliet warajha t-Tieni Gwerra Dinija ġabu fi tmiemhom dawn l-esibizzjonijiet kontroversjali, għalkemm il-Belġju kien l-aħħar pajjiż li tella' wirja ta' għajb b'nies mill-kolonji tiegħu fl-1958. Il-messaġġ li għaddew lill-poplu Ewropew u Amerikan dawn il-wirjiet jew zoo kien li r-razza u l-kultura tal-bojod hija l-aqwa fost ir-razez umani kollha u, għaldaqstant, għandha kull dritt taħkem u tiddomina. Fil-verità din hija parti mill-istorja, mhux daqstant fil-bogħod, li l-bniedem abjad jixtieq jinsa u jnessi.