Il-Qrendi: raħal li hu popolari għaċ-ċelebrazzjoni ta’ żewġ festi b’ħafna logħob tan-nar meqjus fost l-iprem f’Malta u bi storja antika li tmur lura għall-pre-istorja rappreżentata fit-tempji neolitiċi tal-Imnajdra u Ħaġar Qim. L-istoriku Frans Ciappara rriċerka fil-fond l-istorja soċjali u reliġjuża tal-Qrendi fis-seklu 18 u għadu kemm ippubblikaha. Fis-seklu 18, il-Qrendi kważi lanqas kellu klassi medja, ħlief għall-qassisin u t-tabib, b’ħafna kienu bdiewa u kien hemm xi nies tas-sengħa. Madankollu, mir-riċerka bbażata fuq dokumenti oriġinali fl-arkivji, il-Professur Frans Ciappara sab li n-nies ma kinux fqar. “Sibt li kien hemm ħafna flus fir-raħal, il-ħin kollu jigbru dawn. Min jiġbor għall-fratellanzi, min jiġbor għall-festa. Tant kien hemm flus ukoll li ħafna nies kienu jinvestu l-flus tagħhom ma’ dawk in-nies li kienu jmorru barra. Issib ħafna nies li kienu jagħtu flus lil dawn in-nies biex jinnegozjawhom. Kien hemm min kien jagħtihom elf skud, li kienet somma tremenda. U anke n-numru tan-nies kien ikun kbir ukoll,” spjega l-istoriku Frans Ciappara. Il-ktieb jixħet dawl ukoll fuq il-familja Maltija fl-imgħoddi. Kontra l-impressjoni ta’ ħafna, ir-riċerka uriet li n-nies ma kinux jiżżewġu żgħar: l-eta’ medja tal-ġuvintur kienet 26 u tat-tfajliet 23 sena. U ż-żwieġ ma tantx kien popolari lanqas, tant li kwart taż-żwieġ kien bejn romol. “Illeġittimità kien hemm ftit. F’100 sena kien hemm 22 trabi illeġittimi. Sibt ukoll li kien hemm prostituta taħdem ir-raħal, għalkemm sibtha wkoll li kienet taħdem f’burdell il-Belt. Sibt li kien hemm tnejn li waqgħu ilsiera u apostataw u saru Misilmin imma malli ġew lura marru għand l-Inkwiżitur biex jergħu isiru Kattoliċi,” qal il-Professur Frans Ciappara. Madankollu, b’mod ġenerali n-nies kienu reliġjużi ħafna, b’kulħadd kien imsieħeb f’xi fratellanza u kienu jagħtu ħafna flus biex jagħmlu festa kbira lil Santa Marija u festi oħra li kienu jiċċelebraw. “Il-Knisja kienet kollox. Dak iż-żmien ma kienx hemm partiti politiċi għax dak iż-żmien il-politika kienet f’idejn il-Kavallieri. Imma fl-irħula, il-parroċċa kienet f’idejn in-nies. Mela għandek il-prokuraturi tal-Knisja, il-Prokutaturi tal-Fratellanzi, għandek il-prokuraturi tal-altari u dawn in-nies tant kienu importanti eh. Imma mhux dawn in-nies biss. Kulħadd kien membru ta’ xi fratellanza, kulħadd kien jagħti flus għall-festa,” qal il-Professur Frans Ciappara. Fil-Qrendi fis-seklu 18 kien hemm sens kbir ta’ għaqda fost in-nies tant li kien hemm min isellef flus mingħajr imgħax u jekk xi ħadd mir-raħal kien jinqabad ilsir, il-Qrendin kienu jaraw kif se jerġgħu iġibuh lura. Figura ewlenija fir-raħal: il-Kappillan, jidher li kien maħbub sew min-nies tant li għal nofs dan is-seklu l-parroċċa tmexxiet mill-istess saċerdot minn Bormla li meta miet indifen il-Qrendi stess.