Imtella' Ġunju 16, 2020 Il-mewġa ta' protesti u vandaliżmu barra minn Malta fuq monumenti jew statwi li jirrappreżentaw il-kolonjaliżmu jew l-iskjavitu qanqlet dibatittu f'Malta, min jixtieq li wħud mil-monument jitwarrbu u oħrajn isostnu li huma instrinsikament parti mill-istorja tal-pajjiż. F'Cape Town għadd ta' dimostranti bdew isejħu għat-tneħħija tal-monument tal-ewwel Prim Minsitru tal-Afrika t'Isfel, Louis Botha li mija u għoxrin sena ilu fi tmiem gwerra fuq l-influwenza tal-imperu fl-Afrika t'Isfel kellu sehem ewlieni għall-paċi mal-Imperu Ingliż. "We remain oppressed by the police and we remain oppressed by the establishment and such monuments remain to oppress us and they remain to celebrate black oppression". Fl-aħħar jiem statwi u monumenti li jigglorifikaw kolonjalisti jew jirrappreżentaw l-iskjavitù f'diversi pajjizi kienu fil-mira tad-dimostranti wara l-protesti li tqanqlu wara l-qtil mil-pulizija ta' l-Afro-Amerikan George Floyd fl-Istati Uniti. F'Malta żviluppa wkoll d-dibatittu dwar id-diversi monumenti tal-era kolonjali. Il-fundatur tal-Fondazzjoni Wirt Artna, Mario Farrugia jemmen li dan hu moviment bla sens u l-azzjoni mhix ġustifikata. "Dan billi inti ssib statwa tal-bronż twaqqagħa jew twadbilha ż-żebgħa mhu se tiggwadanja xejn, min qed ibati mir-razziżmu llum trid tiġġieldu illum se jibqa' jbati l-istess konsegwenzi li qed ibati, il-monumenti huma opri tal-arti l-ewwel ħaġa kollha kemm huma u jiffurmaw parti integrali mill-identità nazzjonali ta' kull pajjiż". L-istoriċista Dr Charles Xuereb jgħid li l-monumenti kolonjali fil-Belt jirrappreżentaw żbilanċ mal-istorja. "Il-Belt Valletta li hija l-Belt Kapitali tal-pajjiż tagħna indipendenti u Repubblikan għadu ddominat minn xi 30 monument, hemm fuq l-20 li huma kolonjali." L-aktar wieħed fil-mira kien tar-Reġina Vittorja f'Misraħ Repubblika l-Belt li hi magħrufa bħala Pjazza Reġina. Dr Xuereb qal li bħal kull monument ieħor, dan m'għandux jiġi vandalizzat jew mormi, iżda għandu jiġi trasferit f'post aktar adattat. "Tista' tirrikontestwalizzaha jiġifieri tpoġġiha f'kuntest, mela dik saret fl-1891 biex tiċċelebra l-50 sena tar-Reġina fit-tron li imbagħad damet l-iżjed 64 sena, mela tneħħiha mill-qalbha, għax wara kollox biex poġġewha hemm neħħew granmastru jiġifieri din mhux se tkun l-ewwel darba u poġġiha fi ġnien bħal Hastings jew jekk iriduha l-Għawdxin ma jiddejqux, Victoria li kienu huma stess li talbu dak iż-żmien lill-Gvernatur biex iżiedu isem Victoria mar-Rabat". Mhux tal-istess fehma s-Sur Farrugia u l-istoriku Liam Gauci waqt li kien qed jitkellem f'Ras imb Ras. "Dak il-mument sar public subscription mill-Maltin, għandu features Maltin fih, l-iskultur għażluh il-Maltin, dan rieduh missirijietna, jiġifieri issa se nieħduha kontra missirijietna wkoll". "Ma nemminx jien personalment li għandna nneħħu monumenti għax huma parti mill-istorja tagħna". Dr Xuereb qal li l-Maltin għandhom ħafna biex ikunu kburin u bil-kolonjalizmu ikun qed jiftahru b'rixx ħaddiehor. "Li dak kollu li kellu dak li kien fuqek kien aħjar u allura jekk tiftaħar bih bħal George Cross, ir-Reġina Vittorja u l-armi rjali fil-Belt inti f'għajnejn il bqija tad-dinja inti se tidher superjuri, din hija ħrafa". Is-Sovrintendenza tal-Wirt Kulturali fakkret lill-pubbliku li ħafna mill-monumenti huma skedati u protetti minħabba merti artistiċi, storiċi u kontestwali li bl-ebda mod m'għandhom ikunu suġġett għall-vandaliżmu.