Li taħdem fi sptar fejn tingħata kura b'rabta mas-saħħa mentali hija sfida. Iżda, x'aktarx hija l-istess sfida li jiffaċċja kull professjonist fil-qasam tas-saħħa. Dan sakemm magħha ma żżidx l-istigma li għadha teżisti b'rabta ma' dan is-suġġett. Mary Rose Meli, il-persuna responsabbli għall-Kampanja Nazzjonali ta' Informazzjoni u Għarfien dwar is-Saħħa Mentali tkellmet dwar ir-rwol tagħha u kif għaliha s-saħħa mentali hi meta l-moħħ ikun ċar biex jieħu ċertu deċiżjonijiet li jwasslu biex il-bniedem jgħix ħajja sodisfaċenti. "Bla dubju hemm ħafna pressjonijiet u ħafna affarijiet li jikkawżaw stress u anzjetà. Ħafna huma affarijiet li huma imponuti fuqna, pereżempju il-ħajja mgħaġġla u anke l-fatt li rridu nlaħħqu ma' ħafna affarijiet, fosthom dawk finanzjarji. Imbagħad hemm realtajiet oħra; dawk fejn il-bniedem iħossu waħdu. Minkejja t-teknoloġija, il-bniedem sar iħossu waħdu – qabel kellna sens isbaħ ta' komunità," qalet Meli li fi kliemha dan seta' naqqas spalla importanti għal min ikun għaddej minn xi problemi. "L-appoġġ li hemm bżonn, jekk tfittxu ssibu, imma qed ninbidlu u m'għadniex kif konna. Naħseb l-akbar problema hija li m'għadx għandna daqshekk ħin x'niddedikaw għal xulxin. Forsi qabel kont tmur titkellem ma' oħtok, tpoġġi ma' oħtok u toqgħod tisimgħek...issa oħtok ukoll għandha l-problemi tagħha. Xi kultant m'hemmx dak il-ħin li wieħed jiddedika biex jisma' lil ħaddieħor," tgħid Meli, li issa ilha sitt snin f'dan ir-rwol. M'hemmx dubju li, jekk hemm diffikultà, hija l-istigma li għadha teżisti. Ilna nitkellmu dwarha s-snin, iżda mid-dehra kien kollu għalxejn jew, biex ma nkunux daqstant negattivi, ngħidu li ma saritx differenza kbira. "Hemm ċertu biża' assoċjata mas-saħħa mentali. Forsi l-ewwel tinjoraha, ma tkun trid taf xejn fuq is-suġġett, imbagħad tibda tibża' għax ma tafx x'inhi r-realtà. Hawn tidħol l-istigma," tgħid Meli. Tirrakkonta b'awtorità minn dak li ltaqgħet miegħu, li persuni li jħossuhom ftit imdejqin jew għaddejjin minn żmien diffiċli mhux lesti li jitkellmu daqshekk malajr. Jista' jkun li l-għajnuna jmorru jfittxuha tard wisq: "Dan bħal meta għandek kundizzjoni fiżika: jekk mort għand it-tabib mill-ewwel iċ-ċansijiet huma li ħa tilħaqha fil-bidu u, jekk tħalli ħafna, tiġi bżonn kura iktar aggressiva. L-istess hawn." Però, din l-istigma kollha mhix ġejja minn hekk biss. Biżżejjed ninnutaw kif ċerti nies saħansitra jitkellmu minn taħt l-ilsien meta jiġu biex jitkellmu fuq Monte Carmeli. Sakemm ma jgħidux "hemm fuq". Ir-rakkonti mhux dejjem kienu sbieħ u, agħar minn hekk, ħafna drabi ma rriflettewx realtà. "Anke films u produzzjonijiet li naraw ma tantx jitfgħu dawl sabiħ fuq is-saħħa mentali. Iġibu nies b'mard mentali jaġixxu b'mod naqra too much. Taf kif? Not the reality. Ma jurux ir-realtà vera u bla ma trid, jekk tara dawn l-affarijiet kollha, timpressjona ruħek – taqa' għall-effett tas-sensazzjonaliżmu," tgħid Meli li, b'nofs tbissima, issemmi t-twerżiq eċċessiv f'ħafna films biex issostni dak li qed tgħid. Problema ta' saħħa mentali ma tafx uċuħ, livell ta' edukazzjoni jew età. Tista' tolqot lil kulħadd. Iżda, dehru xi bidliet fost dawk li jieħdu l-kura għal dawn il-kundizzjonijiet. "Tista' tkun għaddej tajjeb, imbagħad jinqalagħlek xi ħaġa u hemm tibda tiffaċċja d-diffikultajiet. Jiġifieri t-'trends' baqgħu l-istess. Ovvjament, naraw iktar pressjonijiet fl-adulti, fejn għandek ir-relazzjonijiet, il-pressjonijiet tal-finanzi u tal-ħajja. Dan biex inkun semmejt ftit minn ħafna," tispjega Meli. Tfisser li dan ma jfissirx li kull min jgħaddi minn separazzjoni se jkollu din il-problema, iżda hemm min ma jkunx jiflaħ għaċ-ċirkustanzi xejn sbieħ li toffri l-ħajja. Lura għall-istigma u nirreferi għall-pilloli bħala eżempju ieħor. Għaliex ħafna ma jkunux iridu jieħdu l-pilloli meta dawn ikunu meħtieġa biex wieħed jikkura lilu nnifsu? "Ma naħsibx li hawn xi ħadd li jkun irid jieħu xi pilloli u, qabel wieħed jeħodhom, faċilment jaħseb li jgħaddi mingħajrhom. Iżda, kif inti tibda tieħu l-mediċina u tħossok aħjar tirrealizza l-importanza. Din dejjem teħodha sakemm hemm bżonn. Mhux mort għand psikjatra u tibqa' teħodha għal għomrok u lit-tabib qatt ma terġa' tarah," issostni Meli, li tirrimarka kif dik bejn il-professjonist u l-pazjent hija relazzjoni tal-ikbar importanza. Bil-għan li iktar nies jieħdu l-għajnuna li għandhom bżonn, l-enfasi tas-servizz tas-saħħa qed timxi lejn il-komunità. Filwaqt li f'Monte Carmeli jkun hemm madwar sitt mitt pazjent, fil-komunità hemm l-eluf. "F'Monte Carmeli bniedem idum sakemm jibda jħossu aħjar. Għandna tiġi bħala recovery u ma tiġix biex tibda tgħix. Hija idea ħażina li, jekk inti dħalt Monte Carmeli se tibqa' hemm għal dejjem. Tiġi biss għal dak il-perjodu fejn il-marda li tkun qed tesperjenza ma tħallikx tkompli tgħix fis-soċjetà," tgħid Meli li titkellem bi kburija dwar il-professjonisti li jaħdmu fl-Isptar Mater Dei. "Dawk jgħinuk terġa' tmur lura fis-soċjetà għax int tinżamm l-isptar kemm hemm bżonn; sakemm tħossok li tista' terġa' taqbad ir-rutina u forsi anke terġa' tibda tmur għax-xogħol. Għandna professjonisti li wieħed jerġa' jibni l-ħiliet u l-kunfidenza," kompliet tispjega, għalkemm reġgħet tenniet li dan ma jfissirx li m'hemmx bżonn appoġġ ta' oħrajn. Għalhekk, il-kura fil-komunità tgħin lil dawk li għandhom veru bżonn imma qed jiddejqu minħabba Monte Carmeli: "Anke bħala post, ċertu nies għandhom biża'. Uħud anke mill-isem. Għalhekk, iktar ma taqbad l-affarijiet fil-bidu, aktar aħjar. U forsi anke l-ġenituri li qed jaraw ċertu bidliet fit-teenagers iridu jkunu moħħhom hemm. Jekk inti qed tara lit-teenager jinbidel b'xi mod wieħed għandu jieħu parir mill-ewwel." Mitluba tikkummenta dwar kemm hu faċli għall-infermier f'Monte Carmeli, Meli tgħid li huwa faċli li wieħed jiġġudika x-xogħol tan-nies li jaħdmu iżda dan għandu jkun familjari ma' dak li jkun għaddej. Donnha taqa' fuq id-difensiva u għalhekk nistaqsi jekk Monte Carmeli huwiex xi post fejn infermier ma jridx imur. Tagħmilha ċara li mhux il-każ. "Qabel ma wieħed ikun jaħdem f'Monte Carmeli, u kull professjonist li jaħdem fis-settur tas-saħħa mentali, ma jiġix mingħajr ma jkun imħarreġ. Jidħol b'ċertu ammont ta' taħriġ u jkun hemm ukoll exposure. Imma bħal kull bniedem ieħor anke l-ħaddiem jista' jkun għaddej minn żmien diffiċli f'ħajtu, u għalhekk trid tqis kollox. Veru wkoll li jista' jkun ukoll li, minħabba li l-post huwa sensittiv u delikat dan jikkontribwixxi ċertu affarijiet," tgħid Meli, li bħala parti minn xogħolha tagħmel ukoll sessjonijiet ta' counselling mal-ħaddiema. Ħaddiema li, fi kliemha, ma jsibu ebda diffikultà bil-fatt li jaqdu d-dmir tagħhom f'dan il-lok. "L-idea tiegħi hija li, jekk hu jħossu li huwa apprezzat għal li qed jagħmel, jista' jibqa'. Wieħed jieħu gost isir aktar speċjalizzat għax, altru li l-affarijiet titgħallimhom mill-kotba u ssib kollox mill-ktieb, u altru tesperjenza l-ħajja u l-problemi kuljum. Però, imbagħad naf infermiera li ma jħossuhomx apprezzati u x-xogħol tagħhom forsi mhux dejjem kien rikkonoxut, allura jaqtgħu qalbhom u jgħidulek, 'ħa mmur xi mkien ieħor, forsi fejn ma hemmx daqshekk stigma u fejn niġu apprezzati iktar'," tistqarr b'ton realistiku ħafna. Bejn kelma u oħra wieħed jifhem li għas-servizz tas-saħħa mentali hemm viżjoni minkejja d-diffikultajiet, bl-ikbar waħda tibqa' dik li jasal il-messaġġ ta' tama, tant li meta nitlobha tislet esperjenza li baqgħet ittimbrata f'moħħha tgħid: "L-iktar li nammira lil dawk in-nies li jgħaddu minn żmien diffiċli u they come forward biex bl-esperjenza tagħhom jgħinu oħrajn." L-ESPERJENZA TA' ALISTAIR CAMPBELL Jisimni Alastair Campell. F'nofs is-snin tmenin waqgħet fuqi dipressjoni u din kienet tgħaddi u terġa' titfaċċa minn żmien għal żmien. Nista' ngħid li l-aħjar ħaġa li għandi hi li jien miftuħ fuq dak li nħoss u, meta nħoss id-dipressjoni fuqi, jien konxju biżżejjed ta' x'qed inħoss u x'għandi bżonn. Kienet is-sena 1994 u, wara l-mewt ta' John Smith, Tony Blair kien fit-tmun tal-Partit Laburista Ingliż. Ġurnata minnhom ġie Blair fuqi u staqsieni jekk irridx naħdem fl-uffiċċju tiegħu. Għalkemm kont qed nistenna li hu jiġi fuqi għax kont nafu qabel, mill-banda l-oħra ma stennejtx li se jiġi għandi wara l-passat tiegħi. L-istress u l-pressjoni li kien se jġib ix-xogħol ma' Blair stajt inħossu minn qabel. Jien diġà kont naħdem ta' ġurnalist u kien hemm mumenti fejn ma flaħtx għall-pressjoni, allura min jaf x'kien imiss għalija. Għalhekk dlonk għedt lil Tony, "Agħtini xahar ċans naħsibha." Blair u jien iltqajna xi xahar wara fi Franza meta kont fuq btala. Hemmhekk iltqajna fi triqitna lejn l-ajruport ta' Marsilja fejn huwa kien mar iwassal lill-kunjata tiegħu. Kif ħallejna lill-kunjata l-mitjar, jien qbadtlu l-kliem fil-karozza. Għedtlu li kont inbati b'dipressjoni, li kont taħt kura psikoloġika, spiċċajt arrestat u tarraftlu kull għawġ ieħor li ltqajt miegħu. Blair kien jaf bil-passat tiegħi u baqa' jħares lejja jien u nirrakkuntalu s-sitwazzjonijiet kemxejn stambi. Huwa forsi ma basarx li s-sitwazzjoni tiegħi kienet agħar milli ħaseb hu, iżda imbagħad dlonk qalli, "Ma jimporta xejn, jien lilek irrid." Pront weġibtu, "Jekk taqbiżli u nitlaq?" "Xorta ma jimpurtax. Jien nafek biżżejjed u naf xi ssarraf," wieġeb hu. Dan kien ifisser ħafna għalija sabiex nimtela bil-kuraġġ u nħares 'il quddiem. Bla dubju li nista' ngħid li dejjem kien siewi għalija li nkun miftuħ dwari nnifsi, iżda dan mhux bilfors jaħdem għal kulħadd. Hawn min jista' jbati mill-istigma li teżisti fuq nies b'dipressjoni. Biss nemmen li, kieku flimkien nagħmlu l-qabża li jmiss u nkunu miftuħin mingħajr ma npoġġu xi suġġett f'tabù, kemm dawk meqjusa morda u dawk le jkampaw aħjar flimkien.