Minn Sarah Ghose Roy, Executive Science Communicator, Esplora Ninsabu fir-rebbiegħa, u n-natura ta’ madwarna qamet sew mir-raqda tax-xitwa. In-naħal għaddejjin b’xogħolhom idakkru l-fjuri biex jagħtuna l-ħaxix u l-frott. F’qalb dan il-‘buzz’ kollu, hemm fjura partikolari li qed tilgħab b’qalb in-naħal. Din il-fjura hija l-Orkidej. L-Orkidej huma fjuri li jinsabu madwar id-dinja kollha, u kapaċi jieħdu kwalunkwe forma u kulur. Ħafna jafu jew semgħu, bis-sbuħija tal-Orkidej, imma ftit jafu bil-modijiet qarrieqa tagħhom. Bħal ħafna mill-fjuri l-oħra, l-Orkidej għandhom bżonn l-għajnuna tal-insetti biex idakkru l-fjuri u jkunu jistgħu jagħmlu aktar pjanti bħalhom. Imma f’nofs ir-rebbiegħa l-insetti għandhom għażla kbira ta’ pjanti xi jżuru. Minħabba dan, l-Orikdej iddeċidew li jqarqru bl-insetti billi jiġbduhom lejhom. Forsi bħalissa qed taħseb, “imma kif jista’ jkun pjanta tkun qarrieqa?” Il-ħajja tal-pjanti mhux faċli. Il-pjanti għaddejjin minn battalja kontinwa, biex jikkompetu mal-pjanti l-oħra ta’ madwarhom; għall-ispazju, għad-dawl, l-ilma u l-attenzjoni tal-insetti. Meta l-insetti jżuru l-pjanti, huma jieħdu ftit mit-trab tad-dakkir ( pollen ) tal-pjanta. Meta mbagħad iżuru pjanta oħra jħallu ftit minn dan it-trab fuq it-tieni pjanta. B’hekk, it-trab tad-dakkir taż-żewġ pjanti jitħallat, tiġi żviluppata  żerriegħa minnu, u meta din tinbet ikollna pjanta ġdida. Għalhekk huwa importanti li l-insetti jżuru lill-pjanti; u għalhekk l-Orkidej żviluppaw ħafna metodi biex jiġbdu l-insetti. Wieħed mill-aktar metodi komuni huwa li l-Orkidej jieħdu forma simili ħafna tan-naħal, biex dawn jidhru bħalhom; u barra minn hekk, jipproduċu wkoll ċertu riħa. Din ir-riħa tiġbed lin-naħal lejn l-Orkidej, u x’ħin jarawhom jaħsbu li l-fjuri huma naħal oħrajn bħalhom. In-naħal tant ikunu ferħanin li jkunu sabu insetti oħrajn bħalhom, li bil-ferħ tagħhom iduru mal-fjuri u jippruvaw ikellmuhom. Wara ftit in-naħal jindunaw li ġew imqarrqa, u jkunu ħlew ħafna ħin mingħajr ma jkunu ħadu xejn lura. Imma sakemm qagħdu jduru, l-Orkidej ikunu farfru ftit mit-trab tad-dakkir tagħhom fuqhom. Meta n-naħal iżuru Orkidej oħra, huma jħallu ftit minn dan it-trab warajhom, u l-Orkidej ikunu kisbu l-għan tagħhom. Imma n-naħal mhumiex l-unika vittma tal-Orkidej. L-Orkidej iqarqu wkoll b’insetti oħrajn. Speċi partikolari ta’ Orkidej timita r-riħa ta’ laħam imħassar. Din ir-riħa tiġbed lid-dubbien, li għalkemm mhumiex maħbubin daqs in-naħal, jagħmlu ħafna xogħol simili. L-Orkidej ma jqarqux biss bl-insetti, imma bin-nies ukoll. Hemm ħafna speċi ta’ Orkidej li addattaw forom simili ta’ annimali oħra; bħal dawk tad-dubbiena l-kaħla ( Mirror Orchid ) li tinsab hawn Malta, ta’ brimba ( Spider Orchid ), ta’ wiċċ ta’ xadina ( Monkey Orchid ), kif ukoll ta’ għasfur se jtir ( White Egret Orchid ). Aħna xxurtjati li hawn Malta jgħixu xi membri tal-familja Orchidacea li jikbru f’Malta biss. L-Orkidej li jgħixu hawn Malta jafu jkunu biss ftit ċentimetri twal, u faċli tgħaddi minn ħdejhom mingħajr ma tinduna bihom. Sfortunatament, ma tantx se jkollna l-opportunità napprezzawhom. Dan minħabba l-iżvilupp ta’ toroq u bini li qed jheddu l-abitat tal-Orkidej. Tkun tassew ħasra li nitilfu fjuri daqshekk sbieħ u intelliġenti. Barra minn hekk, din it-telfa ma tkunx għal Malta biss, imma għad-dinja kollha; għax kif għidna, hemm membri tal-familja li jikbru hawn Malta u mkien iktar.  Għalhekk huwa importanti li nipproteġuhom, biex inkunu nistgħu napprezzawhom u biex ikomplu jsebbħulna l-kampanja tagħna. Fir-ritratt Orkida hamra (Anacampltis collina) u Dubbiena bikrija (Ophrys sp.)