Il-fuħħar jew il-bizzilla huma wħud mill-affarijiet li mal-ewwel jiġuna f'moħħna meta naħsbu fis-snajja' lokali, iżda mal-mogħdija taż-żmien kapaċi nsiru inqas konxji tad-diversità li teżisti fix-xena tal-artiġjanat. Eric Attard huwa artist li jħaddan bosta forom artistiċi fir-repertorju tiegħu, iżda fost oħrajn jitħarreġ fis-sengħa tradizzjonali tal-filugranu: minn apprendist għal prattikant regolari, Eric jaqsam magħna kif sab ruħu involut f'din il-linja ta' xogħol, fiex tikkonsisti, kif ukoll ir-riflessjonijiet personali tiegħu mhux biss fuq l-artiġjanat iżda anki fuq id-dinja tal-arti minn lenti lokali u internazzjonali. Ix-xogħol tiegħek x'jinvolvi eżattament? Jiena nitgħallem nitħarreġ fis-sengħa tal-filugranu, iżda b'ċerta libertà kreattiva u b'ħafna opportunità għall-iżbalji. Il-mod ta' tagħlim huwa wieħed tradizzjonali, u dan jinvolvi l-bini tal-iskeletru ta' barra b'fidda daqsxejn ħoxna – jiġifieri l-fil ta' barra – li mbagħad jimtela permezz tar-rizzoll – materjal magħmul minn żewġ fili rqaq sew li jiġu mremblin flimkien, mgħaffġin, imbagħad iċċattjati. Qabel dan ikun hemm stadju inizjali fejn ikollok bżonn toħloq ir-rizzoll u l-fil, fejn tibda minn biċċa fidda u minn hemm traqqaqha. Wara d-disinn tal-iskeletru u l-mili, il-proċess tipiku mbagħad jinvolvi s-saldatura u fl-aħħar it-tindif finali. Kemm ilek involut fih issa? Issa ili involut fis-sengħa għal madwar sena u nofs, sentejn, iżda ili nitgħallem il-filugranu ferm inqas minn hekk; kważi sena issa. Jiena oriġinarjament bdejt biss bħala disinjatur sabiex Kevin, l-imgħallem, ikun jista' jaħdmu. Ħafna mix-xogħol inizjali, allura, kien jikkonsisti f'diskussjonijiet fejn hu jispjegali x-xogħol kif isir b'mod intelliġenti, għaliex trid tkun konxju tal-limitazzjonijiet li għandek quddiemek. Dħalt fid-dinja tagħha meta xtaqt biċċa tal-filugranu ta' disinn li kont għamilt jiena stess; imbagħad ġejt mitlub niddisinja b'mod regolari, fejn ħadt gost u gawdejt l-esperjenza. Wara ċertu żmien niddisinja, progressivament sibt ruħi nitgħallem il-ħidma nnifisha. X'kien dak li ħajrek lejn din il-linja ta' xogħol? Naħseb dak li ħajjarni l-aktar kien il-fatt li hija xi ħaġa li tinħadem lokalment. Barra minn hekk, tkun qed tħares lejha minn punto di vista esterna, ċoè mingħajr ma tkun konxju tax-xogħol li fiha, il-filugranu fih ċertu maġija li kultant tgħid isbaħ li ma tkunx taf kif eżattament jinħadem: jidher delikata ħafna, mentri fil-verità mhuwiex daqshekk. Ċerti affarijiet li jidhru antiki jew aktar tradizzjonali fihom ċertu faxxinu: għandhom element ta' preġju li jiġbduk lejh. L-oġġett ikun sofistikat, magħmul minn fidda ta' valur, li għalkemm ikun ġdid fjamant xorta waħda qiegħed jinħadem minn teknika antikissima li tagħtih xejra mhux biss ta' estetika iżda wkoll ta' storja. X'inhuma wħud mill-affarijiet li jispirawk fix-xogħol li twettaq? Fil-bidu kont inħares ħafna lejn ikonografija Maltija sekondarja, jiġifieri simboli li tilmaħ regolarment iżda li qatt ma ġew apprezzati daqs simboli oħrajn. L-ewwel kollezzjoni li ddisinjajna kienet fil-fatt hekk, fejn qbadna l-lampi ornamentali tat-toroq ta' żmien l-Ingliżi: mhijiex xi ħaġa intrinsikament Maltija iżda xorta mogħnija b'karattru lokali. Ispirazzjoni primarja oħra kien il-kunċett tal-filugranu bħala materjal għall-aċċessorji li jintlibsu u li jżejnu l-ġisem ta' dak li jkun. Hawnhekk, kull biċċa li toħloq m'għandhiex tiġbed l-attenzjoni kollha fuqha, iżda għandha ssir parti minnek: jekk ħa tilbisha għandha tmur mal-ħwejjeġ u tmur mal-karattru li trid twassal. Mhijiex il-parti ewlenija, iżda hija parti mill-bqija. Bil-mod il-mod però ntbaħt li tiddisinja x'tiddisinja, il-filugranu ħa tidher bħala xi ħaġa antikwata quddiem in-nies, speċjalment minħabba l-limitazzjonijiet li fih minn lat tekniku. Biex il-filugranu jsir kontemporanju – għall-kuntrarju ta' modern – naħseb wieħed irid ikun konxju tal-limiti li jimponi: ma tipprovax tagħmel iżżejjed bih, u tifhem li mhux kull ħaġa hija vijabbli. Għall-ewwel xtaqt li l-filugranu jerġa' jsir xi ħaġa li tolqot liż-żgħażagħ Maltin u b'hekk isir simbolu ta' ġenerazzjoni li żżomm it-tradizzjoni ħajja u relevanti; issa, sirt nippreferi niddisinja b’mod aktar liberu. L-isforz sintendi xorta qiegħed hemm, iżda nħoss li huwa sforz aktar onest: mill-esperjenza tiegħi, il-maġġor parti tal-Maltin mhumiex interessati f’affarijiet li huma partikolarment Maltin. Jekk xi ħaġa tolqothom mela tolqothom, u jekk le, mela ma tolqothomx. Kellek xi ħsibijiet jew għanijiet partikolari f’moħħok int u tinserixxi ruħek fid-dinja tal-filugranu? Fil-bidu kelli l-intenzjoni li nagħti xejra ta’ arti lill-artiġjanat: kont tal-fehma li r-raġuni għaliex il-filugranu qiegħed imut għaliex huwa artiġjanat biss: jekk l-arti tikkomunika messaġġ personali, naħseb li din tista’ tintlaħaq bi kwalunkwe metodu. Għaldaqstant, dik il-motivazzjoni li kelli sabiex inkun artistiku abbandunajtha: fl-aħħar mill-aħħar aċċettajt li jien u nipprova nintgħoġob bħala artist kien qed ixekkilni. Ix-xogħol li qed nipproduċi issa mhux biss jogħġobni aktar, iżda huwa wieħed li jgħinni nifhem is-sengħa aktar. Għalik, x’inhi d-differenza bejn l-arti u l-artiġjanat? Fil-qosor, l-artiġjanat huwa s-sengħa: huwa teknika li tista’ titgħallem u tipperfezzjona. L-arti mhijiex xi ħaġa li tista’ tipperfezzjoni: hija suġġettiva. Hemm arti li titqies sabiħa jew kerha minħabba regoli oġġettivi, imma naħseb li hija bilanċ bejn teknika u messaġġ. Jekk il-messaġġ minn xi ħaġa bħall-ġojjellerija ma jasalx minn komponent wieħed imma jasal minn sett sħiħ, mela jien personalment inħoss li nkun ilħaqt l-għan tiegħi: l-estetika u l-attitudni qegħdin hemmhekk. L-arti mhux bilfors tinvolvi messaġġ politiku, tista’ tkun biss it-tqanqil ta’ emozzjonijiet differenti. Għalija dik hi l-linja fina: mhijiex biss teknika li tistagħġeb inti u tħares lejha, imma xi ħaġa li fl-aħħar tissodisfak u tagħmlek kuntent. Kemm idum il-proċess sabiex isir oġġett? Fattur kbir tad-dewmien jiddependi jekk l-oġġett jikkonsistix minn desinn uniku li ħa jsir wieħed biss minnu jew huwiex xi ħaġa li se tinħoloq ħafna drabi. Ċurkett wieħed jaf ħadli tmien sigħat xogħol għaliex qgħadt naħdmu bil-mod u nagħmel kollox b’idejja mingħajr għodod speċjalizzati; min-naħa l-oħra, ċurkett li ħa jinħolqu 100 bħalu, wieħed ta’ disinn faċli li ħa jinħoloq ripetutament, forsi f’dak il-każ kulma jieħu kwarta. Fl-aħħar mill-aħħar jiddipendi wkoll minn kemm l-oġġett hux sempliċi jew mhuwiex, jew kemm tixtieq tipperfezzjona d-dettalji li hemm fih. X’inhuma wħud mill-isfidi li tiltaqa’ magħhom f’dan ix-xogħol? Naħseb li l-kwistjoni ta’ sfida titlob li jitqies il-kuntest tagħha. Jekk tqis l-isfidi ta’ ħaddiem li jaħdem il-filugranu sabiex jaqla’ l-għajxien tiegħu minnu, sfida kbira hija li l-oġġett ma jistax jinbiegħ għoli; dan mhuwiex element uniku tal-filugranu, iżda jista’ jingħad għall-ġojjellerija kollha. Ċurkett sempliċi li Malta tbigħu għal €20, barra jista’ jinbiegħ għal €50 avolja jitlob l-istess ammont ta’ xogħol. Minn naħa jien privileġġat għaliex l-intenzjoni tiegħi hi t-tagħlim mhux il-bejgħ – iżda min qiegħed jgħallimni ovvjament irid jaqla’ biex jiekol. Barra minn hekk, jekk ix-xogħol tiegħek tixtieq li jkopri ċertu preġju jew kwalità, inti ma tantx tista’ tagħmel kif ifettillek: l-oġġett irid ikun b’saħħtu u mimli sew, u din xi ħaġa li tiġik bil-prattika. Jekk ma tinvestix il-ħin fis-sengħa mhux se jkollok riżultati tajbin: trid tiġi minnek li tiddedika l-ħin għaliha. Għalkemm ix-xogħol tista’ tagħmel kważi li trid bih, meta ngħid li fih il-limitazzjonijiet jiġifieri li għandek timponihom inti stess jekk l-oġġett tixtiequ jidher kif tixitieq inti. Inti tinvolvi ruħek f’diversi forom artistiċi oħrajn, bħall-illustrazzjoni. Il-filugranu kif tqisu differenti? Mil-lat ta’ teknika, il-persona ta’ artist ma tantx għadha tinteressani: naħseb li qed ngħixu f’epoka fejn it-teknika tal-artist hija ferm inqas imfittxija mill-messaġġ tal-artist. L-arti kontemporanja lokali, kif esperjenzajtha jiena, ma tolqotnix daqshekk, għaliex il-messaġġ ma nħoss li ġie trasmess għalija. Bħalma jkollok disinjaturi li jwasslu messaġġ permezz tal-ħwejjeġ, ma narax għaliex Malta għandna nibqgħu marbutin biss ma’ tila u skultura. Jiena li studjajt il-pittura, nippreferi npitter xi ħaġa li nħobb inħares lejha u li forsi ma jkollhiex messaġġ daqshekk qawwi – iżda t-teknika hija waħda tajba, u tpatti għan-nuqqas ta’ messaġġ. Bl-istess mod inħoss li jekk ikollok bżonn leġġenda maġenb il-pittura biex twassal il-messaġġ allura tkun qed twaqqa’ l-valur tagħha: il-messaġġ għandu jkun qawwi biżżejjed li jasal waħdu mingħajr għajnuna. Meta nara xi ħaġa astratta li ma twassalx il-messaġġ b’mod awtonomu nara li jkun każ ta’ falliment, allura jiena nippreferi ngħid li m’għandi l-ebda messaġġ li nwassal: l-estetika hija biżżejjed, u l-ġojjellerija tippermettilek tagħmel hekk. Naħseb id-dixxiplina li teħtieġ bil-fidda hija ħafna ogħla minn pinzell u tila. Iż-żebgħa taħfirlek, tħallik tgħattiha u tibda mill-ġdid; il-fidda mhux daqshekk. Kif taħseb li din il-linja partikolari għenitek tikber u tiżviluppa bħala artist? Għalkemm tinstema’ kerha, il-filugranu għenni naċċetta l-fatt li minkejja t-tradizzjoni, jekk trid li s-sengħa tibqa’ ħajja ma tistax iżżommha tradizzjonali biss. Trid tibqa’ rilevanti, u għalija biex tagħmel hekk għandha tinqata’ minn dak li huwa Malti: minn banda, xi ħaġa li hija tradizzjonalment parti mill-identità Maltija għenitni nsir ċittadin globali aħjar. Salib ta’ Malta sabiħ u għandu postu – imma ma tistax tippretendi li s-sengħa titqies bħala forma ta’ arti, jew imqar tiġi invoga, jekk huwa dak biss li qed tipproduċi. Taħseb li Malta lesta tmur lil hinn minn dan il-lat tradizzjonali? Bla dubju: meta tara x’jinbiegħ, il-ġojjellerija inqas tradizzjonali tikseb aktar suċċess. Fil-verità m’iniex daqstant interessat fil-lokali u x’jinbiegħ lokalment, iżda dik hi r-realtà: tfajla mhijiex se tilbislek l-antikwat, imma l-modern – maħdum b’sengħa li xorta waħda hija antika – iva. U din mhix ristretta għaż-żgħażagħ biss. Kif għedt, din hija xi ħaġa li tolqtok jew ma tolqtokx. Mhux ngħid li l-ġenerazzjoni tal-lum ma jogħġobhiex it-tradizzjonali – anzi, naħseb li hemm apprezzament kbir għalih. Imma ma nħossx li huma marbutin biss miegħu. Aħna l-ġenerazzjoni li kbirna bl-internet, u konxji ta’ dak li jsir lil hinn minnha. Lil min tirrakkomandaha din il-linja ta’ xogħol? Meta titgħallem il-filugranu, l-ewwel ħaġa li ssir familjari magħha hija l-paċenzja… u d-diżappunt. Jirrikjedi ċerta kalma fik – li biex ngħidu kollox, trabbiha biż-żmien, u paċenzja li hija unika għall-filugranu. Madankollu, jekk il-persuna tkun waħda kreattiva, is-sengħa hi ta’ min jittanta xortih biha u jagħtiha ċans. Ħafna nies jaċċettaw li jgħallmu, imma bħal kull ħaġa oħra mhijiex għal kulħadd: jien ma kellix interess fil-ġojjellerija kif bdejt, iżda hija namra li żviluppajt biż-żmien. Huwa interessanti ħafna għaliex fih ħafna flessibbiltà. Naħseb li huwa wkoll possibbli li taqla’ l-għajxien tiegħek minnu, imma fl-istess waqt jirrikjedi studju u dedikazzjoni liema bħalhom biex wieħed jirnexxi u jisfruttah. Li ngħid biss huwa li ma tridx tibża’ mix-xogħol jew li tqatta’ sigħat sħaħ bilqiegħda u kkonċentrat mingħajr ma tpaċpaċ. Però huwa xi ħaġa li żgur tindara, min-nies ta’ kull età.