L-elezzjoni Presidenzjali tal-Istati Uniti hija lezzjoni li kull erba' snin tiġġenera interess dinji anki għaliex min jiġi elett ma jinħatarx biss President iżda jkun il-Kap Kmandant tal-aktar armata qawwija fid-dinja. L-Amerka hija magħmula minn ħamsin stat u l-elezzjoni Presidenzjali hi meqjusa bħala waħda indiretta. Iżda x'jfisser dan? L-ewwel nett il-kandidati, fosthom Donald Trump u Hillary Clinton li ilna nisimgħuhom jitbaqbqu u jeħduha kontra xulxin ma ssibhom fuq l-ebda polza tal-vot. Allura kif jiġi magħżul il-President? F'kull stat issir l-elezzjoni fejn il-poplu jagħżel dawk magħrufa bħala l-eletturi. Dawn l-eletturi imbagħad ikunu huma li fil-Kulleġġ Elettorali formalment jagħżlu l-President. Kull stat għandu numru stabbilit ta' eletturi, skont il-popolazzjoni f'dak l-istat partikulari. Interessanti l-fatt li l-vot taċ-ċittadini Amerikani mhuwiex wieħed rappreżenttativ. Biex nagħtu eżempju prattiku; Stat partikolari għandu għaxar eletturi u sitta minnhom jappoġġjaw lill-kamp Repubblikan u l-erbgħa l-oħra jinsabu fuq in-naħa tad-demokratiċi. Kemm-il darba l-kamp Repubblikan jirbaħ anki b'maġġoranza minima, l-erba' eletturi tad-demokratiċi jkunu kostretti jeqilbu fuq ix-xaqliba l-oħra, taħt il-prinċipju li r-rebbieħ jieħu kollox! Din tista' ġġib sitwazzjoni fejn min jikseb il-maġġoranza tal-eletturi ma jkunx kiseb l-appoġġ nazzjonali tal-poplu. Hekk ġara fis-sena elfejn meta George W. Bush għeleb lil Al Gore. Għalhekk f'kull elezzjoni jkun hemm taqtigħa ħarxa għal stati meqjusa bħala vitali minħabba l-ammont kbir t'eletturi li jġorru. B'kollox hemm ħames mija u tmienja u tletin elettur fil-Kulleġġ li jaħtar il-President. Għalhekk b'matematika sempliċi, il-kandidat irid jikseb mitejn u sebgħin. Dan in-numru meqjus bħala n-numru maġiku huwa importanti sabiex ipoġġik fit-tmun tal-aktar pajjiż qawwi fuq wiċċ l-art. Iżda l-affarijiet jistgħu jikkumplikaw ruħhom kemm-il darba elettur partikulari, li oriġinarjament ikun iddikjara l-appoġġ lejn kandidat, jerġa' jdurlu u jappoġġja lil tan-naħa l-oħra. F'kuntest modern din qatt ma ġrat. Intant sabiex wieħed jikkontesta l-elezzjoni Presidenzjali tal-inqas irid jgħodd il-ħamsa u tletin sena, ikun ċittadin Amerikan u ilu jgħix fil-pajjiż għal dawn l-aħħar erbatax-il sena. Mal-ewwel daqqa t'għajn dawn il-kriterji ma jidhrux impossibbli iżda li hu żgur hu li biex tasal sal-White House trid tgħaddi mill-għarbiel tas-sistema elettorali kumplessa Amerikana. Il-kampanja elettorali bejn iż-żewġ kandidati li qed jaspiraw li jkunu fit-tmun tal-Istati Uniti, għall-erba' snin li ġejjin, kienet iddominata minn battibekki u propoganda tal-ħajja personali ta' Donald Trump u Hillary Clinton. Tant illi l-pożizzjoni taż-żewġ kandidati dwar suġġetti, li ssoltu jkunu fil-qafas tad-deċiżjoni tal-votant, ingħataw il-ġenb u m'attirawx il-lenti tal-mezzi tax-xandir. Iżda, dwar it-temi li jolqtuna ta' kuljum ukoll għandhom opinjoni. Naraw x'inhi. TAXXI Clinton għamlet kampanja twiegħed li telimina d-diskriminazzjoni fil-paga bejn l-irġiel u n-nisa u li se tagħmel dan billi tintroduċi taxxi ġodda u żżid oħrajn eżistenti għal dawk bi dħul għoli. Iżda, kif mistenni, Trump qed jiġbed favur dawk bi dħul għoli billi wiegħed li jnaqqas in-numru ta' tax brackets, inaqqas it-taxxi tal-kumpaniji, ineħħi t-taxxa fuq il-propjetà u għadd ta' deduzzjonijiet oħra li mistennija jtellfu lill-Gvern Amerikan $5.9 trilljun fi dħul f'għaxar snin. B'hekk fejn jidħlu t-taxxi, huma l-1% l-iktar għonja tal-pajjiż li se jkunu milquta, hekk kif bil-proposti ta' Clinton dawn se jħallsu għal tliet kwarti miż-żiediet tat-taxxi proposti filwaqt li bil-proposti ta' Trump dawn se jaraw id-dħul tagħhom jiżdied b' mijiet t'eluf. IMPJIEGI Filwaqt li Trump qed iwiegħed li se joħloq 25 miljun post tax-xogħol ġdid, Clinton qed twiegħed li toħloq 10 miljuni iżda l-mod kif jagħmlu dan huwa differenti ferm. Donald Trump irid joħloq il-postijiet tax-xogħol billi jnaqqas it-taxxi għall-kumpaniji minn 35% għal 15%, ineħħi regolamenti eżistenti li jnaqqsu l-kompetittività tal-industrija tal-manifattura u jinvesti fl-infrastruttura. Hillary Clinton trid toħloq l-impjiegi billi mit-taxxi li tiġbor mill-Amerikani sinjuri, tinvesti f'kumpaniji żgħar, f'teknoloġija avvanzata tal-manifattura, f'sorsi t' enerġija rinovabbli u billi żżid it-taħriġ lill-impjegati. L-IMMIGRANTI Il-politika dwar l-immigrazzjoni ta' Donald Trump hija waħda mill-iktar temi li ħolqot polemika. B'mod konsistenti u minkejja l-kritika li mhijiex realistika, ir-Repubblikan baqa' jsostni li jrid jibni ħajt tul il-fruntiera tal-Istati Uniti mal-Messiku biex iżomm l-immigranti barra. Minkejja li rtira l-proposti li jintroduċi deportazzjoni sfurzata għal iktar minn ħdax-il miljun immigrant li jgħixu fl-Istati Uniti bla dokumenti u li jagħlaq il-fruntieri Amerikani għall-Musulmani kollha, għadu qed jipproponi li jnaqqas l-ammont ta' immigranti illegali fil-pajjiż. Min-naħa l-oħra, Clinton issimpatizzat iktar mal-immigranti u tixtieq riforma fl-immigrazzjoni li tagħti cittadinanza Amerikana lil dawk li ilhom is-snin jgħixu fl-Istati Uniti illegalment. TIBDIL FIL-KLIMA Filwaqt li t-tibdil fil-klima hija theddida għas-sigurtà tal-Amerikani, skont Clinton, għal Trump hija theddida ivvintata, u għalhekk hu tal-fehma li ftehimiet internazzjonali, bħall-Paris Agreement jitħassru. Clinton tkellmet favur regoli stretti fl-industrija tal-enerġija u ħarġet kontra t-tħaffir għaż-żejt fl-Alaska u l-pipeline mal-Kanada, filwaqt li Trump ma ħa l-ebda pożizzjoni anzi ddeskriva r-regoli imposti fuq is-suq bħala xogħol attivisti b' aġendi estremi. POLITIKA BARRANIJA Kemm damet Segretarju tal-Istat Hillary Clinton appoġġjat l-intervent tal-Istati Uniti fl-Iraq u fil-Libja u issa bħala kandidat presidenzjali saħqet li l-Amerika għandha żżid l-irwol tagħha fil-ġlieda kontra l-Istat Iżlamiku fis-Sirja. Clinton hija favur il-preżenza militari tal-Istati Uniti fl-Afganistan u hija favur l-irwol ta' pajjiżha fin-NATO, organizzazzjoni li għal Trump qed jinħlew wisq flus fuqha. Trump huwa favur relazzjoni iktar b'saħħitha ma' Vladimir Putin u jrid alleati Ewropej u Asjatiċi tal-Istati jħallsu iktar għad-difiża nazzjonali tagħhom għax il-politika barranija ta' pajjiżu għandha tagħti iktar prijorità lill-interessi tal-Amerikani. ABORT Il-prinċipju tal-Partit Demokratiku dwar l-abort huwa ċar u Hillary Clinton qed iżżomm miegħu. Clinton hija kontra l-isforzi li qed isiru biex l-abort wara għoxrin ġimgħa tqala jkun projbit, hija kontra l-introduzzjoni ta' iktar regolamenti għal min jipprovdi dan l-intervent. Għalkemm oriġinarjament Trump kien jaqbel mal-abort, tul il-kampanja kien irrapurtat jgħid li jrid jagħmel kull tip t'abort illegali u li jaqbel li jikkastiga lin-nisa li kellhom abort fil-passat. Proposti li l-kampanja tiegħu malajr irtirat. L-aħħar pożizzjoni uffiċjali tiegħu kienet li jħalli l-legalità tal-abort f' idejn l-istati individwali. CHILD CARE Clinton qed twiegħed li jekk tilħaq President tal-Istati Uniti, l-ebda familja mhi se tonfoq iktar minn 10% tad-dħul tagħha fi spejjeż ta' childcare iżda ma qalitx kif se toffri dan is-sussidju. In-nuqqas ta' dettalji finanzjarji huma preżenti fil-pjan ta' Trump ukoll, li huwa l-ewwel kandidat Repubblikan li qed jipproponi sitt xhur ta' leave tal-maternità mħallas, l-ekwivalenti ta' kemm taqla' l-omm kieku tirċievi benefiċċju tal-qgħad. ARMI Fid-dawl taż-żieda fl-isparaturi fl-Istati Uniti, iż-żewġ kandidati indirizzaw ir-realtà li qed tolqot il-pajjiż, iżda għal darb'oħra minn angolu oppost. Filwaqt li Trump jemmen li l-intervent ta' iktar nies armati seta' salva l-ħajjiet f'dawn l-inċidenti, Clinton temmen li s-soluzzjoni hija li ssir riċerka fuq persuna qabel titħalla ġġorr arma u li armi tal-assalt ikunu pprojbiti. Għalhekk malli jgħaddi t-8 ta' Novembru, u t-tellief iċedi, se tkun il-pożizzjoni ta' Clinton jew Trump dwar dawn l-oqsma li tiddetermina l-futur tal-Istati Uniti. Fil-kaz tar-Repubblikani, in-nomina ta' Donald Trump dehret ċara mill-bidu hekk kif beda jirbaħ stat wara ieħor f'sistema msejħa caucuses. Rebħa wara oħra fil-proċess tal-caucuses u l-primaries, in-nomina ta' Donald Trump għall-President tal-Istati Uniti kienet sigura. Kien imbagħad fil-konvenzjoni tar-Repubblikani li kien hemm il-possibilità li x-xenarju jinbidel hekk kif id-delegati li jappoġġjaw lil Ted Cruz pruvaw jimbuttaw in-nomina tiegħu. Mossa li kienet imwaqqfa mid-delegati li jappoġġjaw lil Trump. Fil-każ tad-demokratiċi it-taqtigħa kienet bejn Hillary Clinton u s-senatur Bernie Sanders. Fil-każ ta' Hillary Clinton, il-wiċċ kien familjari, mart l-ex President Amerikan Bill Clinton. Familja li ħafna jħarsu lejha minn lenti ta' tħobbha jew tobgħodha. Clinton irnexxielha tegħleb lill-avversarju Bernie Sanders. Sanders rebaħ tlieta u erbgħin fil-mija tal-appoġġ tad-delegati demokratiċi u Hillary rebħet ħamsa u ħamsin fil-mija. Ma kinitx faċli, Sanders kien voċiferu ferm fuq kwistjonijiet soċjali, b'vizjoni socjali, pjan li kien qed jasal sew għand il-poplu Amerikan. Kellu kampanja li tulha m'aċċettax donazzjonijiet minn korporazzjonijiet kbar, metodu li ħafna ddeskrivewh bħala rivoluzzjoni politika. Madanakollu Bernie Sanders iggarantielha l-appoġġ kollu tiegħu. Minn hemmhekk, id-dinja bdiet tħares lejn żewgt ucuħ bil-possibilità li xi ħadd minnhom jista' jieħu s-siġġu tal-President tal-Istati Uniti. Min jirbaħ din il-kariga jkun meqjus bħala l-persuna li għandha aċċess għal sigrieti kbar fosthom l-attività militari u dik nukleari. Ngħiduha kif inhi, ir-responsabbilità li għandu l-poplu Amerikan hi ikbar. Donald John Trump, twieled fl-14 ta' Ġunju, 1946 fi Queens New York. Il-gradwat fl-ekonomija beda l-karriera tiegħu ta' żviluppatur fil-kumpanija ta' missieru. Bit-tmun f'idejh sa mill-1971 kabbar in-negozju tal-familja f' dak li llum jissejjaħ 'The Trump Organization'- meqjus bħala imperu diversifikat li jinkludi minn kumpaniji ta' kostruzzjoni, sa oħrajn tal-ispettaklu. Fl-2004, Trump kien il-protagonist ta' reality series 'The Apprentice' u warajh 'The Celebrity Apprentice' li għamlitu 'stilla' tat-televiżjoni Amerikana. Fl-2015 il-biljunarju dawwar l-attenzjoni tiegħu lejn ix-xena politika, fejn kaxkar il-maġġoranza tal-elezzjonijiet primarji tal-Partit Repubblikan. Donald Trump sar il-kandidat Repubblikan uffiċjali fid-19 ta' Lulju, 2016. Imwielda fl-26 t' Ottubru 1947, f'Chicago, Hillary Diane Rodham hija omm, avukat u attivista tad-drittijiet umani. Gradwat avukat mill-Universita ta' Yale, fejn iltaqgħet Bill Clinton, ir-raġel li żżewġet fl-1975. Clinton ilha tokkupa pożizzjonijiet politiċi prestiġjużi fl-Istati Uniti sa mill-1993 fejn serviet ta' first lady, meta żewġha sar President tal-Istati Uniti. Mill-2001 sa 2009 kienet eletta Senatur. L-ewwel attentat ta' Clinton biex tmexxi l-pajjiż kien fl-2007 iżda tilfet in-nomina fl-elezzjonijiet primarji kontra Barack Obama. Minn 2009 sal-2013 Hillary Clinton kienet appuntata Segretarju tal-Istat fil-Kabinett t'Obama. Fl-2015 reġgħet ħabbret li se tikkontesta għall-elezzjoni presidenzjali mal-Partit Demokratiku, u fl-2016 kienet ikkonfermata uffiċjalment l-ewwel mara fl-istorja tal-Istati Uniti kandidata għal kariga ta' President. Kitba: PAULA CAUCHI, EDWARD MONTEBELLO, DINAH SEGUNA