Immaġina kieku tiftaħ għajnejk kull filgħodu u bilkemm tħoss id-differenza, għaliex tibqa' fid-dlam. Din l-esperjenza diffiċli ftit fostna qatt jgħaddu minnha, għalhekk huma biss il-persuni neqsin mid-dawl li jistgħu jagħtuna ħjiel ta' xi tfisser li tgħix il-ħajja fid-dlam. Għal dan il-għan żorna ċ-ċentru Spero f'Ħal Qormi, li ta' kuljum jilqa' numru sostanzjali ta' persuni neqsin mid-dawl. Dawn il-persuni jsegwu programm ta' tagħlim u jgħaddu l-ħin b'attivitajiet varji, fejn għal kull persuna dan iċ-ċentru qed jaqdi funzjoni partikolari fil-ħajja tagħha. Taħriġ u divertiment immirat għal dawk nieqsa mid-dawl Meta dħalna fiċ-ċentru Spero, immedjatament konna milqugħa bil-kant tal-għana tradizzjonali. Sonia, il-facilitator li tkellimna magħha, qaltilna li din l-għanneja kienet tinsab fiċ-ċentru għall-ewwel darba, wara li kien hemm domanda qawwija għal din l-esebizzjoni. Peress li l-klijenti taċ-ċentru huma kollha ta' età medja u avvanzata, din l-attività intlaqgħet tajjeb ħafna. Kien hemm biss raġel wieħed li prefera jagħmel xi ħaġa oħra waqt li kienet għaddeja l-għana, u hekk kif konna mexjin lejn kamra ftit iktar kwieta, sibnieh impenjat fuq rota tal-gym jagħmel l-eżerċizzju. Sonia spjegatilna li bħalissa dan iċ-ċentru qed jilqa' 18-il klijent, li uħud minnhom huma ġodda filwaqt li oħrajn ġew hawn miċ-ċentru ta' Santa Venera li kien jifforma parti mill-Aġenzija Sapport. L-Aġenzija Sapport għadha toffri dan is-servizz b'kollaborazzjoni mal-Outlook Coop, li fl-istess binja tagħhom jinsab dan iċ-ċentru. F'din il-kollaborazzjoni l-Aġenzija Sapport tipprovdi s-servizz tas-social workers, li jżommu monitoraġġ tal-klijenti u l-progress tagħhom. Dawk li jattendu ċ-ċentru jsegwu programm strutturat, fejn issir enfasi fuq taħriġ biex wieħed ikun jista' jgħix ħajja indipendenti. Dan jinkludi l-użu tat-teknoloġija moderna bħal ma huma l-kompjuters, it-tablets u l-mobiles touchscreen. Isir taħriġ ukoll dwar kif wieħed għandu jagħmel l-aħjar użu mill-bastun biex ikun indipendenti anki fil-mobbiltà. It-tagħlim tal-braille huwa servizz ieħor offrut hawnhekk, fejn fil-ħin taż-żjara tagħna stajna nosservaw lil wieħed mill-klijenti waqt tali lezzjoni. Mil-lat edukattiv jinġiebu wkoll diversi kelliema fiċ-ċentru li jiddiskutu mal-klijenti suġġetti li jistgħu jkunu utli fil-ħajja tagħhom. Sonia ssoktat tispjegalna kif il-persuni nieqsa mid-dawl, speċjalment dawk li jgħixu waħedhom, jistgħu jsibu diffikultà biex joħorġu daqs kemm jixtiequ. Għalhekk dan iċ-ċentru jorganizza wkoll ħarġiet spissi għall-klijenti. Ħarġiet riċenti kienu jinkludu, fost oħrajn, żjara f'park marittimu fejn il-klijenti setgħu jmissu lid-dniefel, kif ukoll dawra mal-konkattidral ta' San Ġwann b'deskrizzjoni mitkellma ta' dak li hemm madwarhom. Żjarat regolari oħra jinkludu għawm u attivitajiet kulturali. "Tgħallimt inħaddem kompjuter, issa rrid nitgħallem il-braille" Kellna l-opportunità li niltaqgħu ma' Marija u Ġanni, żewġ persuni li jattendu ċ-ċentru Spero. Filwaqt li Marija ilha biss ħames xhur f'dan il-programm, Ġanni ilu jattendi sentejn, jiġifieri mill-bidu li dan infetaħ f'Ħal Qormi. It-tnejn li huma jkunu entużjasti biex jiltaqgħu mal-ħbieb tagħhom kull filgħodu, u jsostnu li dan iċ-ċentru qed jgħamlilhom differenza kbira fil-ħajja tagħhom. Marija tispjegalna kif f'dawn ix-xhur li ilha tattendi ċ-ċentru, tgħallmet tħaddem kemm kompjuter kif ukoll tablet, fejn qabel qatt ma kienet timmaġina li tista' tużahom. Ix-xewqa tagħha għall-pass li jmiss hija li tibda titgħallem taqra bil-braille. Peress li Marija dilettanta tat-tisjir, tixtieq kieku f'dan iċ-ċentru jkollhom ukoll kċina, iżda peress li f'dan l-istadju m'huwiex possibbli, Marija spiss issajjar l-ikel id-dar u ġġibu magħha ċ-ċentru biex iddewqu lill-sħabha. Min-naħa tiegħu Ġanni stqarr magħna li ma kinitx faċli ċ-ċaqliqa miċ-ċentru ta' Santa Venera għal Ħal Qormi, madankollu jħoss li ġaladarba ndraw in-nies u ndara l-post, bdew imorru tajjeb ħafna. "Jien meta niġi hawn nagħmel kuraġġ," saħaq Ġanni. "Għalkemm għandi familja, nieħu gost niġi hawn għax inkun ma' nies oħra bħali. Inħossni komdu ħafna magħhom." Ma jħossuhomx komdi joħorġu waħedhom Marija u Ġanni t-tnejn jaqblu li għal persuni nieqsa mid-dawl, huwa diffiċli ħafna biex dawn joħorġu waħedhom fit-triq bl-għajnuna tal-bastun biss. Isemmu x-xatt ta' Tas-Sliema u anki dak ta' Buġibba, fejn minkejja li jidhru bħala postijiet addattati biex persuni nieqsa mid-dawl jippassiġġaw, fil-verità jippreżentaw diversi ostakli. Dawn jinkludu oġġetti fin-nofs tal-passaġġ u nuqqas ta' sinjali mal-art li jkunu konsistenti. Fuq din it-tema, Sonia ttemm tgħid li hemm bżonn ta' iktar kuxjenza u għarfien fejn jidħlu l-persuni nieqsa mid-dawl, kemm mill-awtoritajiet, minn dawk li joffru xi servizz, u anki fost il-poplu ġenerali. Tajjeb ukoll li l-poplu jkun konxju ta' ċertu aspetti biex jinteraġixxi mal-persuni nieqsa mid-dawl. Fattur partikolari huwa l-bastun abjad, magħruf ukoll bħala white cane. Dan il-bastun jindika li l-persuna hija nieqsa mid-dawl, iżda ftit jafu li jekk ikollu l-kuluri fuqu jkun ifisser li l-persuna hija nieqsa wkoll mis-smigħ. Għalhekk il-persuni fit-triq, speċjalment is-sewwieqa, għandhom ikunu kapaċi jagħrfu dawn is-sinjali biex persuni b'dawn id-diżabbiltajiet ikunu iktar siguri u indipendenti. Dawk li huma interessati li jakkwistaw iktar informazzjoni dwar iċ-ċentru, huma ġentilment mitluba biex iċemplu lill-Aġenzija Sapport fuq 21451868. Ritratti: Alan Saliba