Ir-riżultat tar-referendum Ingliż kien wieħed li ħasad lill-Ewropa kollha. Minkejja li l-Brexit konna ilna nisimgħu dwaru, l-eventwalità li r-Renju Unit joħroġ mill-Unjoni Ewropea kienet tidher remota. Issa li l-poplu ddeċieda biex dan iseħħ, ir-realtà tar-riperkussjonijiet qed tolqot bl-ikrah anki lil dawk li vvutaw favur il-Brexit. L-ewwel reazzjonijiet hekk kif id-dinja stenbħet b'din l-aħbar il-Ġimgħa filgħodu kienu jinkludu kritika fil-konfront tal-poplu Ingliż, sejħiet biex jirriżenjaw mexxeja Ingliżi, tgħajjir għal dawk li mexxew il-kampanja Leave u paraguni mal-ewwel nofs tas-seklu għoxrin. Madankollu ftit kienu dawk li rrimarkaw dwar il-mod li bih l-istruttura tal-Unjoni Ewropea għal snin twal għamlet minn kollox biex ħonqot kull forma ta' kritika kostruttiva, u li r-riżultat ta' din il-ġimgħa jista' jkun dovut, f'parti żgħira jekk mhux kbira, għal dan il-fatt. Li s-sistemi li tħaddem l-Unjoni Ewropea mhumiex perfetti jafu kulħadd. Iżda din ir-realtà kienet waħda li ftit kienu jazzardaw jammettuha jew jitkellmu fuqha. L-Unjoni Ewropea kienet proġett ambizzjuż li kellu jkun xempju tad-demokrazija u tat-tolleranza ta' ideat differenti. Minkejja li f'ħafna aspetti dawn il-miri ntlaħqu, matul is-snin, b'xi mod, dan il-proġett spiċċa biex għamel żball kardinali sintomatiku ta' mexxeja dittatorjali; dak li joħnoq il-kritika. Bejn il-kritika li saret ereżija u l-propaganda li saret komika Kien sar tabù kbir li tikkritika l-mod li bih taħdem l-Unjoni. Din ħassejniha f'pajjiżna bħal ma nħasset f'pajjiżi oħra. Saret donnha ereżija li tesprimi xi fehma negattiva fuq l-UE. Dawk li għamlu hekk malajr ġew ittimbrat bit-tikketta eretika ta' Ewro-xettiċi, minbarra tikketti oħra inqas sbieħ. Ir-riżultat kien katastrofiku. Dawk li tkellmu favur il-bidliet biex jaraw Unjoni Ewropea aħjar kellhom jagħlqu ħalqhom wara li ġew imwarrba jew imwaqqa' għaż-żufjett. Min ried jidher kredibbli ma setax jaffordja li jitniffes Il-kwistjonijiet li kienu qed idejqu lin-nies baqgħu ma ġewx solvuti għax ftit jew ħadd mill-burokratiċi ta' Brussell ma ried jirrikonoxxihom. Hawnhekk daħħlu saqajhom tal-lemin estrem, għax raw ċans tajjeb biex jirbħu l-appoġġ tan-nies li kienu frustrati bl-Unjoni Ewropea. Kieku ħafna minn dawn in-nies sabu lil xi ħadd ieħor li jagħtihom leħen, probabbilment qatt ma kienu se jduru għal-lemin estrem, li wara t-tieni gwerra dinjija għadu jġorr konnotazzjonijiet negattivi. Hija għalhekk ħasra li l-fazzjonijiet estremi sabu s-sodda mifruxa mill-Unjoni Ewropea, li ħalliethom jużaw il-frustrazzjoni tan-nies biex imexxu l-kampanji tagħhom ta' firda u mibgħeda. Jekk il-kritika inħonqot, il-propaganda ingħatat spinta kbira. Billboards interattivi biex jirreklamaw l-inizjattivi tal-Unjoni, tabelli mwaħħla ma' proġetti infrastrutturali biex jiddikjaraw l-ammont ta' fondi Ewropej użati. Ħoll xagħrek u ġib iż-żejt jekk issemmi proġett li sar b'fondi Ewropej u ma tiddikjarax bi preċiżjoni minn liema fond ġew. Impjegati Maltin tas-settur pubbliku li jkunu mistiedna Brussell biex jagħmlu diskorsi jew jagħtu preżentazzjonijiet fuq xogħol relatat mal-UE, issirilhom premura biex jippreżentaw kollox b'mod pożittiv. Diskorsi u preżentazzjonijet iridu jkunu approvati minn qabel, u min ikun se jinkludi xi forma ta' kritika kostruttiva, jintalab biex dan ma jagħmiliex. Il-ġurnalisti tal-pajjiżi membri li jittellgħu Brussell fuq programm ta' informazzjoni u familjarizzazzjoni mas-sistemi tal-Unjoni jiġu bbumbardjati bi propaganda ma taqta' xejn. Ma jsir l-ebda sforz biex ikun hemm preżentazzjoni oġġettiva tal-fatti, tant li f'sessjonijiet partikolari jiġi ddedikat ħin apposta biex ikunu rredikolati l-Ewroxettiċi. Jekk din it-tattika ma ħadmitx mal-poplu Ewropew ġenerali, wieħed jista' jassumi kemm se taħdem mal-ġurnalisti li dawn il-manuvri jagħrfuhom minn mili bogħod. Dan huwa l-mument opportun biex l-Unjoni Ewropea tevalwa mill-ġdid dak li tirrappreżenta llum u dak li trid tkun fil-futur. Dan tista' tagħmlu biss billi tisma' b'mod serju l-frustrazzjonijiet u l-aspirazzjonijiet taċ-ċittadini Ewropej, u żgur mhux billi tinjora lill-votanti, bħal ma jtenni li għandu jsir Jean Claude Juncker. Hija ħasra li l-poplu Ingliż ħa din id-deċiżjoni, li se ġġib ħafna sfidi lir-Renju Unit. Iżda jekk l-Unjoni tagħraf tieħu lezzjoni minn dak li seħħ, il-kumplament tal-pajjiżi membri jaf ikollhom futur aħjar lejn xiex iħarsu 'l quddiem. Il-pajjiżi membri m'għandhomx jiġu f'sitwazzjoni fejn jibqgħu membri fl-Unjoni sempliċiment għaliex jibżgħu jieħdu d-deċiżjoni tar-Renju Unit, imma għandhom ikunu jistgħu jibqgħu fl-Unjoni b'serenità u konvinzjoni li din hija l-uniku triq 'il quddiem.