Il-paga minima: X'kunsiderazzjonijiet iridu jittieħdu qabel id-deċiżjoni finali tal-Gvern? Leonid McKay : Hu fatt li mhux kull persuna, irrispettivament jekk id-dħul tagħha hux ġej minn paga minima, benefiċċji soċjali jew pesnjonijiet, qed tibbenefika mit-tkabbir ekonomiku li bħalissa qed jesperjenza pajjiżna. Hu fatt ukoll li l-persuni bi dħul baxx, inklużi dawk li għandhom ftit aktar mill-paga minima, ukoll mhux qed jibbenefikaw minn dan it-tkabbir ekonomiku. Allura l-ewwel konsiderazzjoni li għandha tittieħed mhix biss fuq il-livell ekonomiku iżda fuq il-livell soċjali. Kulħadd jaf, li l-paga minima kif inhi llum u kif ippruvata mill-esperti tal-Caritas, issa u erba' snin ilu, mhix biżżejjed biex biha tixtri l-iżjed oġġetti essenzjali; bħall-ikel, mediċini, affarijiet għall-edukazzjoni u ħlas ta' kera. Kif inhi l-paga llum, inkluż ukoll il-benefiċċji soċjali, li huma inqas mill-paga minima, mhumiex adekwati biex wieħed jixtri l-oġġetti essenzjali. B'hekk il-Caritas terġa' ttenni dak li qalet erba' snin ilu li l-paga minima għandha tiġi riveduta. Ma nistgħux nibqgħu niffukaw fuq paga minima li tirrifletti basket ta' bosta snin ilu. Illum il-basket ta' oġġetti essenzjali għandu jkun rivedut u tiġi riveduta l-paga minima, għax il-ħtiġijiet tan-nies illum — fis-soċjetà tal-lum — huma differenti minn tal-bieraħ. B'hekk nisħqu li dawn il-familji jkollhom dħul deċenti biex ikunu jistgħu jixtru l-ħtiġijiet essenzjali. Charles Miceli : Tajjeb qabelxejn ngħid li bħalissa hawn min qed idawwar lira sewwa. M'hemmx dubju li l-ekonomija sejra tajjeb ħafna. U dan jammettih kulħadd. L-aġenziji tal-kreditu barranin, il-Gvern, l-Oppożizzjoni, l-iżviluppaturi, il-lukandiera, insomma, kulħadd. Iżda fl-istess waqt irridu nammettu li hawn min qed jaqa' lura u jissikka kemm jissikka ċ-ċinturin, mhux ilaħħaq mal-ħajja. Fost dawn li mhumiex għaddejjin minn żminijiet feliċi nsibu lill-pensjonanti; dawk li jgħixu bil-benefiċċji soċjali u dawk li jgħixu b'paga minima jew daqsxejn aktar. Kif qal tajjeb l-ekonomista Philip von Brockdorff: skont il-Household Budgetory Survey li ħareġ fl-2008, kien hemm 18,000 household li jaqilgħu bejn €8,000 u €10,000 fis-sena, iżda li biex jgħixu kienu qed jonfqu €11,000. Issa minn dak iż-żmien lil hawn kulħadd jaf li l-paga minima ma żdiditx. L-unika aġġustament li kien hemm, kien tal-COLA, jiġifieri biex jagħmel tajjeb għall-inflazzjoni. Fi kliem ieħor, is-sitwazzjoni żgur ma tjibitx iżda jekk tikkunsidra kemm għolew il-prezzijiet tal-ikel u tal-kirjiet, ma tridx tkun għaref wisq biex tinduna li dawk li qegħdin f'din il-faxxa tas-soċjetà, naqra naqra,dejjem qed jaqgħu lura. Tgħidli l-COLA ma tagħmilx tajjeb għaż-żieda fil-prezzijiet? U jien ngħidlek le. Dawk li jgħixu bil-paga minima jafuh sewwa dan. Barra minn hekk, aħna kellimna ċerti ekonomisti li qalulna li l-ħajja għal dawn il-faxex t'isfel, togħla ferm aktar milli turi l-inflazzjoni uffiċjali. U hawn tajjeb ngħidu li s'issa m'għandniex riga tajba biżżejjed biex tkejjel il-faqar. Ir-rigi li għandu l-Gvern ilna ngħidu li mhumiex preċiżi. U l-istudju li għamlet il-Caritas, għalkemm ma jkejjilx il-faqar, jurina ferm aħjar il-minimu li għandhom bżonn in-nies biex jgħixu ħajja diċenti. U ma ninsewx li f'dan l-istudju l-Caritas qed titkellem fuq l-anqas possibbli. Il-minimu. Koppja b'żewġ itfal iridu mill-anqas €12,000 fis-sena meta bil-paga minima kulma ddawwar hu €8,700. Differenza sostanzjali. U dan meta fl-istudju, pereżempju, hemm allokati biss €200 fis-sena għall-kera; meta nafu li llum anke b'€500 fix-xahar diffiċli ssib tikri. U tajjeb ngħidu li l-istudju ma jalloka ebda flus għas-sigaretti, għat-tombla u għal min imur jagħmel direjh. Għax spiss nisimgħu lil min jargumenta li l-fqar it-tort tagħhom għax ma jafux jimmaniġġjaw flushom u jonfquhom f'affarijiet li mhumiex essenzjali. Mela niġi għall-ewwel mistoqsija tiegħek. Xi jrid jikkunsidra l-Gvern qabel jiddeċiedi jekk iżidx il-paga minima jew le? Sempliċi ħafna. Il-Gvern irid jara li l-ġid li qed jinħoloq jitqassam b'ġustizzja bejn kulħadd. Mingħajr ma jipperikola l-ħobż ta' ħadd, il-Gvern għandu d-dmir li ma jħallix lil dawk li qegħdin fl-aħħar skaluni jkomplu jegħrqu. Wara li jiżen kollox u jitkellem mas-sħab soċjali u mal-esperti, tajjeb li jitkellem ukoll mal-attivisti soċjali u mal-politiċi tiegħu stess li jduru d-djar u jiġu f'kuntatt man-nies li jgħixu bil-pagi baxxi. Għax bejn l-istatistika u r-realtà, ħafna drabi hemm baħar jaqsam. Faċli titkellem u tippontifika meta tkun qed taqlagħha tajjeb. Ma ninsewx li m'aħniex nitkellmu fuq numri, figuri u perċentaġġi iżda qed nitkellmu fuq nies li qed ;. Familji li ta' kuljum iridu jgħoddu ċ-ċenteżmi u jiċċaħħdu kultant anki minn ikla sura, għax il-finanzi ma jwasslux. L-argument li jekk ngħollu l-paga minima ma nibqgħux kompetittivi jwerwirni. Allura biex nibqgħu kompetittivi bilfors irridu nħallu faxxa ta' ħaddiema fil-faqar? Dawk li bl-Ingliż insejħulhom working poor. Allura bil-ftaħir tagħna kollu, qed ngħidu li l-kompetittività tagħna tiddependi fuq iċ-cheap labour? Nittama li le. Tinsiex li aħna qed ngħidu li biex l-ekonomija ma tiħux skossi, iż-żieda għandha tkun imferrxa fuq tliet snin. Issa jekk lanqas din ma naffordjaw, allura nammettu mill-ewwel li l-affarijiet mhux sejrin tajjeb daqskemm konna naħsbu u nħallu lill-Gvern jibqa' jissussidja l-pagi. Iżda tajjeb hawnhekk xi ħadd jgħidilna kemm huma l-ogħla salarji u kemm qed jagħmlu profitti l-kumpaniji. Għax barra minn Malta nafu li l-ġid qed jispiċċa dejjem f'idejn numru iżgħar ta' nies. F'Malta ma nafx. Ma jidhirlix li jkollna statistika dwar dan. Gvern? Michael Grech : L-ewwel u qabel kollox għandhom jittieħdu kunsiderazzjonijiet ta' ġustizzja soċjali. Il-ħaddiema fl-aktar skali baxxi tal-ekonomija mhux qed jieħdu sehem ġust mill-ġid li qed jgħinu biex jinħoloq. U dan, ir-rapporti tal-Caritas tal-2012 u l-2016 jippruvawh xjentifikament; il-paga minima m'għadhiex biżżejjed għall-iskop li għalih suppost teżisti jintlaħaq; jiġifieri li tiżgura li unit familjari medja tgħaddi għajxien deċenti u mhux lussuż. Żgur iżda, m'għandhiex tingħata l-impressjoni li żieda fil-paga weħidha se ssolvi l-problemi soċjali kollha; l-aktar dawk marbuta mal-faqar. L-ewwel nett għax hemm kategorij li l-faqar jolqot mill-qrib li mhumiex ħaddiema, ngħidu aħna x-xjuħ jew nies fuq servizz soċjali. It-tieni għax hemm bżonn ta' bosta miżuri oħra; miżuri marbuta ma' kera u prezz ta' bini, ma' għoli tal-ħajja, mal-kwalità tal-ħajja ta' bosta, u miżuri oħra, li jridu jiġu mittieħda biex ikollna soċjetà ġusta. Hemm imbagħad kunsiderazzjonijiet ekonomiċi għaliex il-paga minima għandha togħla, u għandha togħla issa. Il-klassifikazzjoni ekonomika ta' Malta minn aġenziji internazzjonali żdiedet. Skont id-diskors tal-baġit, il-ġid nazzjonali kiber bi 15% u fl-ewwel nofs tal-2016 kien hemm tkabbir ekonomiku reali ta' 4.1%; id-doppju tat-tkabbir reġistrat fiż-żona Ewro u fil-bqija tal-Unjoni Ewropea. It-tkabbir imbassar għall-futur qrib hu ta' 3.5%. Allura, jekk mhux se tingħata żieda fil-paga minima issa, meta se tingħata? Jekk il-paga minima tibqa' kif inhi, se ttellef il-kredibbiltà dwar it-tkabbir ekonomiku li tant qed isir kliem fuqu. Żieda fil-paga minima tagħmel aktar kredibbli lill-gvern u lill-aġenda tiegħu. Il-Prim Ministru Muscat stess ammetta li minkejja l-progress ekonomiku, hemm min, minn dan il-progress mhux qed igawdi. Jekk dan se jibqa' ma jgawdix, se jkun hemm konsegwenzi serji. Sezzjoni tal-popolazzjoni Maltija qed tiġi eskluża soċjalment mill-bqija. Avvenimenti politiċi reċenti 'l hinn minn xtutna wkoll — bħal Brexit u l-elezzjoni ta' Trump; avvenimenti li seħħew f'pajjiżi fejn l-ekonomija wkoll suppost ma kinitx sejra ħażin; juru x'jista' jiġri jekk sezzjoni tal-popolazzjoni tħossha qed tinqata' lura mill-bqija. Żieda fil-paga minima hi pass 'il quddiem li nisperaw jimla l-firda bejn ekonomija li miexja 'l quddiem u nies li minn dan il-ġid mhux qed jieħdu sehem xieraq. Joseph Farrugia : L-aktar punt importanti f'din l-istorja hu li s'issa, in-negozjar ta' żidiet fil-pagi u l-istruttura tar-relazzjonijiet industrijali dejjem sar bejn l-imsieħba soċjali, jiġifieri bejn min iħaddem u l-unions. Għalhekk il-pagi jiżdiedu skont il-COLA, b'negozjar ta' ftehim kollettiv, jew il-forzi tas-suq fejn il-unions m'għandhomx rappreżentanza. B'dan li qiegħed jiġri, iddaħħal element ieħor li jista' jiddistabbilizza s-sistema ta' relazzjoni industrijali li s'issa dejjem ħadmet. Ma jistax ikollna sitwazzjoni fejn il-paga minima tispiċċa ballun politiku, fejn il-partiti politiċi jaqgħu għal pressjoni li arbitrarjament tiġi minn kwartieri li qatt ma kienu involuti f'negozjar kollettiv, u li m'għandhomx idea ta' kif jaħdem is-suq tax-xogħol. Jekk jidħol dan l-element, hemm il-periklu li kumpaniji jirrifjutaw li jinnegozjaw mal-unions minħabba l-inċertezza li tinħoloq. Leonid McKay : Tiżied u ma tiżdiedx il-paga minima, l-oġġetti essenzjali għolew xorta fil-prezz. Mill-2012 sal-2016 il-prezzijiet tal-affarijiet tal-ikel, kważi żdiedu b'perċentwali ta' 16 fil-mija. Il-mod ta' konsum ta' dawk li għandhom dħul baxx huma totalment differenti minn dawk li jaqilgħu dħul medju jew dħul għoli. Allura r-reviżjoni fuq il-basket tal-oġġetti essenzjali għandha tinkorpora wkoll ċerti oġġetti li qabel ma kinux jiġu inklużi u rridu naraw wasalx iż-żmien li jkollna aktar minn basket wieħed biex fuqu titqies il-Cost of Living Allowance (COLA). Nemmen li għandu jkollna basket għal nies bi dħul baxx; dawk li qegħdin b'pensjoni mimina garantita u għall-familji bi dħul medju u dħul għoli. Allura naħseb li hu importanti li l-paga minima tkun riveduta 'l fuq u l-basket li fuqu tiġi stmata l-COLA, ikun diskuss ukoll meta wieħed jiddiskuti l-paga minima. Naturalment, meta tiżdied il-paga minima, tkun qed tibgħat messaġġ, li d-dħul tiegħek mhux allowance żejjed fuq il-paga, iżda hu dħul dritt tiegħek u li għada pitgħada jissarraf f'pensjoni, għax l-allowances ma jgħoddux għall-pensjoni. Il-Caritas tirringrazzja lil numru ta' individwi fosthom lill-Arċisqof, nies akkademiċi u oħrajn fil-politika: lill-Prim Ministru u lill-Kap tal-Oppożizzjoni, inkluża l-Alternattiva Demokratika, li qed isostnu li l-paga minima għandha tkun diskussa aktar u tiġi riveduta. L-appell tagħna hu li issa, meta skont dak li jingħad, l-ekonomija tagħna tinsab b'saħħitha, hu l-mument li tiżdied il-paga minima, u jekk ma tiżdiedx illum, wasal il-mument li persuni bi dħul baxx ikunu jistgħu jixtru l-oġġetti essenzjali. Billi nitolbu li togħla l-paga minima ma tfisser qatt li se neqirdu l-faqar, iżda l-paga hi waħda mill-għodod li permezz tagħha nistgħu ngħinu lill-familji bi dħul baxx ikunu f'qagħda aħjar u li d-dħul tagħhom, almenu jiggarantilhom li għall-inqas ikunu jistgħu jixtru l-oġġetti essenzjali. Charles Miceli : It-tweġiba hi iva. U jekk inħarsu lejn postijiet oħra nsibu li żieda fil-paga minima ħalliet ukoll effetti pożittivi fuq l-ekonomija billi n-nies ikollhom aktar flus f'idejhom u jonfqu aktar. Tinsiex li qed nitkellmu fuq nies li jaqilgħuha u jikluha. Mhux nies li qed idaħħlu l-eluf kbar u jaraw kif jagħmlu biex jinvestuhom xi mkien ma nafx fejn. Aħjar ma nsemmix pajjiżi ħalli ma niġix akkużat li jien partiġġjan. In-nies bil-paga minima jew ftit aktar, mhux biss iħallsu t-taxxa sal-anqas ċenteżmu fuq il-pagi li jaqilgħu iżda wkoll jekk imorru jixtru pizza, biex ngħidu hekk, se jħallsu l-VAT. Jiġifieri l-flus li se nagħtuhom jerġgħu jduru fl-ekonomija stess. Innota li kulħadd b'xi mod jaqbel li l-paga minima għandha tiżdied u donnu l-uniku argument li qed jinġieb kontra hu dak tar-relattività. Jiġifieri jekk togħla l-paga minima, il-ħaddiema li għandhom paga qrib il-paga minima, jippretendu li għandha togħla l-paga tagħhom ukoll. U hawnhekk naħseb li tkun tajba jekk jiżdiedu, għax f'dawn il-faxex, il-pagi huma baxxi. Mhux qed ngħidu li togħla l-paga ta' kulħadd bi 3.5% iżda jekk iż-żieda tal-paga minima tkun, ngħidu aħna €5, dawk ta' fuqhom bejn wieħed u ieħor, jieħdu l-istess ammont. Issa jekk fejn hemm ftehim kollettiv il-ħaddiema diġà għandhom aktar minn paga minima, allura jistgħu jsiru aġġustamenti skont dan.Hemm ħafna esperti lokali li kapaċi jsibu soluzzjoni għal din is-sitwazzjoni u ma rridux neħlu magħha. L-organizzazzjonijiet li jiffurmaw il-Kampanja "Paga Minima Diċenti" għamluha ċara li jekk togħla l-paga minima mhux se nsolvu l-problemi kollha ta' din il-faxxa ta' nies iżda żieda bħal din żgur tkun pass fid-direzzjoni t-tajba. Pass biex nimxu dejjem aktar lejn soċjetà ġusta fejn ħadd ma jibqa' lura. Għaddieli minn għala widnejja li s-sħab soċjali qed jagħmlu sforz biex jintlaħaq qbil. Jalla naslu. Jalla fi żmien mhux daqstant bogħod in-nies bil-pagi baxxi jibdew jieħdu naqra tan-nifs. Allaħares le. Michael Grech : Jien ekonomista m'iniex, iżda ż-żieda ta' 3.5% tal-paga minima ma vvintajnihiex minn żniedna; hi ċifra issuġġerita minn xi ekonomisti ewlenin li b'argumenti xjentifiċi waslu għall-konklużjoni li ġaladarba l-ekonomija sejra tant tajjeb, tiflaħ żieda realistika u prudenti fil-paga minima ta' 3.5%. Dwar ir-ripple effect tajjeb ngħidu żewġ affarijiet. L-ewwel nett aħna mhux qed ngħidu li l-pagi kollha għandhom jiżdiedu bi 3.5%; qed ngħidu biss li tingħata żieda ta' 3.5% għal tliet snin tal-paga minima biss. Jiġifieri, jekk jien għandi paga ta' elf ewro fix-xahar u min iħadimni se jżidni skont kif qed nissuġġerixxu aħna, dan mhux se jżidni b'35 ewro fix-xahar, iżda bi 3.5% tal-paga minima. It-tieni, naħsbu li l-proposta jista' jkollha ripple effect pożittiv jekk twassal biex jogħlew bi 3.5% tal-paga minima, il-pagi l-aktar baxxi, li normalment huma pagi tassew fqar. Dan għalhekk iwassal għal aktar ġustizzja soċjali. Iż-żieda mogħtija lil dawk li jinsabu f'dawn il-faxex l-aktar dgħajfa tagħtihom aktar serħan tal-moħħ u dinjità, iżda min-naħa l-oħra hi żieda li se tibqa' tiċċirkola fl-ekonomija, għax l-ammont li qed nissuġġerixxu mhux xi ammont ta' barra minn hawn li wieħed minnu jista' jfaddal, iżda li se jintefaq; aktarx fuq affarijiet bażiċi. Fl-aħħar mill-aħħar, l-ammont li qed nissuġġerixxu, se jerġa' jmur fl-ekonomija. Wieħed iżda jista' jistaqsi jekk b'din il-miżura li qed nissuġġerixxu hux se nagħmlu dannu lill-ekonomija li tant sejra tajjeb; hux ser noqtlu t-tiġieġa li qed tbid il-bajd tad-deheb. Aħna jidhrilna li dan mhux il-każ. L-ewwel nett għax jekk naraw ukoll dak li spiss qal il-Prim Ministru dwar ir-riċetta għaliex l-ekonomija sejra tant tajjeb, qatt ma semma l-pagi baxxi. Isemmi affarijiet bħan-nuqqas ta' burokrazija żejda għal min irid jinvesti, sistemi fiskali li jinkoraġġixxu l-investiment u l-bqija, iżda mhux pagi baxxi. (Ara ngħidu aħna l-intervista li l-Prim Ministru Muscat ta lill-gazzetta Il Foglio fl-10 ta' Awwissu, 2016.) It-tieni, għax fis-suġġerimenti li qed inressqu qed ngħidu li jekk ikun hemm intrapriżi li ż-żieda li qed nissuġġerixxu verament tgħabbihom b'piż li isibu bi tqil iġorru (u mhux sempliċiment se tmiss b'ammont tassew żgħir il-profitti enormi li qed jagħmlu, kif inhu l-każ f'bosta ċirkustanzi), għandu jkun hemm miżuri mill-Gvern biex, wara assessjar serju, dawn jiġu megħjuna b'miżuri fiskali u oħrajn marbuta ma' taxxa, biex iż-żieda fil-paga jkunu jistgħu jagħtuha. Biex nieħdu eżempju, jekk jien għandi ħanut tal-merċa u għandi persuna waħda taħdem miegħi u verament għaddej minn żmien iebes biex inżomm l-intrapiża tiegħi miexja, tant li miżura moderata bħal dik li qed nissuġġerixxu se taffettawni ħażin, il-Gvern – wara assessjar tas-sitwazzjoni – jista' jnaqqasli xi ammont mit-taxxi li nħallas, biex inkun nista' nagħti ż-żieda fil-paga lill-impjegat/a li nħaddem. Żgur li bil-proposti tagħna ma nixtiqux ngħakksu intrapriżi bħal dawn. Jekk imbagħad inħarsu ftit lejn barra nindunaw li bosta pajjiżi li saħħew l-paga minima mxew ekonomikament 'il quddiem u mhux lura. Ħares lejn l-istess Unjoni Ewropea (statistika tal-Eurostat dwar il-paga minima). Kieku bil-paga minima baxxa l-ekonomija ddur aktar, kieku l-Greċja, il-Portugall u Spanja, li għandhom paga minima fuq il-livell ta' Malta, kienu qed ifuru bl-investiment, waqt li l-Ġermanja min-naħa l-oħra, li għandha paga minima tassew għolja, suppost sejra ħażin. Nafu iżda, li dan mhux il-każ. Joseph Farrugia : Naħseb li qabel jiddeċiedi li jgħolliha, il-Gvern għandu jagħmel l-istudji hu. Pereżempju, irid ikun hemm risposti għal mistoqsijiet bażiċi bħal: Kemm hemm nies li l-paga li jieħdu d-dar hi l-paga minima f'Malta? Kemm ilhom fuq din il-paga? Kemm hemm familji li d-dħul totali tagħhom hu attwalment paga minima? Kemm huma kkonċentrati f'setturi partikolari dawn l-impjegati? Hu biss wara li jiġu mwieġba dawn id-domandi li jista' jiġi deċiż x'tip ta' interventi hemm bżonn sabiex jiġu megħajuna ċerti nies. Forsi l-aħjar intervent ma jkunx li togħla l-paga minima – għax taffettwa ftit nies – iżda interventi iffukati fuq min hu verament fil-bżonn. Pereżempju, ma ninsewx li t-tibdil fil-paga minima, ma jagħti l-ebda benefiċċji lil min hu pensjonant, u nafu li l-aktar sezzjoni ta' nies li huma f'riskju ta' faqar huma l-pensjonanti. Jiddependi kif u b'kemm togħla ż-żieda fil-paga minima. Tista' tirriżulta f'talbiet għal żidiet fost l-ispettru kollu tal-pagi f'Malta. Dan l-aktar li jista' jseħħ hu jekk iż-żieda tkun ta' perċentwali. Hemm setturi u kumpaniji f'Malta li ma jkunux jifilħu ċerti żidiet. Aħna ntennu li l-aħjar strateġija għandha tkun li l-ewwel nett innaqqsu n-numru ta' nies fuq il-paga minima, u t-tieni li dawn in-nies jagħmlu l-anqas ammont ta' żmien fuq din il-paga billi jkun hemm garanzija ta' żidiet wara l-ewwel sena ta' impjieg għal numru ta' snin.