Wieħed kien editur tal-Orizzont u l-ieħor ilu jaħdem fil-midja tal-PN għal żmien twil. Imma lill-ambjentalisti, lis-sidien, lill-inkwilini x’se jgħidulhom? L-elezzjoni tal-Parlament Ewropew bil-mod bdiet riesqa. Elezzjoni li għalkemm hija riflessjoni tal-istat ta’ saħħa taż-żewġ partiti, l-effett primarju tagħha se tkun l-għażla tal-persuni li rridu illi jirrapreżentawna fil-Parlament Ewropew. Għat-tieni darba din il-gazzetta għamlet eżerċizzju ta’ mistoqsija u tweġiba illi permezz tiegħu qed naraw kandidati li qed jaspiraw illi jirrapreżentawkom, x’jaħsbu. Staqsejna lil Josef Caruana u Dione Borg, kandidati għall-Partit Laburista u l-Partit Nazzjonalista rispettivament u żewġ persuni tal-midja l-mistoqsijiet li qed tistaqsi int. Dione Borg Il-Partit Nazzjonalista mhux qiegħed fl-aqwa tiegħu bħalissa. Sondaġġi juru, kontinwament, distakk ta’ aktar minn 50,000. Ma taħsibx li din is-sitwazzjoni mhix tajba għall-pajjiż? Ma taħsibx li sitwazzjoni ta’ Gvern mingħajr opppożizzjoni b’saħħitha hija ta’ detriment għal pajjiżna? Bla dubju li kull demokrazija teħtieġ Oppożizzjoni b'saħħitha u effettiva. Il-fatt li fl-aħħar snin il-PN tilef l-elezzjonijiet ġenerali u dawk tal-Parlament Ewropej b'distakki kbar hu messaġġ fih innifsu  fejn il-poplu tkellem li jrid bidla fil-PN. Hu proċess naturali li wara 25 sena fil-gvern kull partit politiku jkollu bżonn bidla; bidla importanti li fil-politika trid issir b'mod kawt u studjat biex tkun tirrifletti lis-soċjetà. Ma naqbilx li bħalissa l-pajjiż m'għandux Oppożizzjoni effettiva. Fil-fatt fil-parlament l-Oppożizzjoni qed twettaq l-iskrutinji meħtieġa fuq il-Gvern b'impenn qawwi. Dan filwaqt li l-Oppożizzjoni qed tressaq ukoll diversi proposti. Dan hu mument fejn il-pajjiż verament jeħtieġ Oppożizzjoni b'saħħitha u effettiva għaliex qed naraw Gvern li jbiddel it-tessut tas-soċjetà mingħajr konsultazzjoni u li qed iniżżel il-livell ta' governanza tajba u korretta l-inqas livelli. Quddiem din is-sitwazzjoni l-PN hu obbligat li jkompli jwettaq id-doveri tiegħu b'mod magħqud u konsistenti. 2. Tidħol għand familja. Jgħidulek ‘żvilupp warajna u quddiemna. Jibdew iħaffru u jagħmlu l-istorbju minn filgħodu! Imma inti u l-PN, mur ara. X’tistgħu tagħmlu? Mhux se twaqqfuhom!’ X’tgħidilhom? Jidher li fl-aħħar snin qed jonqos il-bilanċ bejn l-iżvilupp ekonomiku sostenibbli u l-kunsiderazzjonijiet ambjentali u tal-komunità. Uħud mill-irħula u lokalitajiet Maltin qed jitilfu l-karatteristika Maltija tagħhom b'bini ta' għoli esaġerat u mingħajr karatteristiċi Maltin. Kulħadd irid jifhem li ma jistax jitwaqqaf l-iżvilupp sostenibbli iżda d-drittijiet tar-residenti jridu jkunu mħarsa. Bla dubju li r-regolamenti li jħasru lir-residenti dwar il-ħinijiet u l-infurzar mhux ikunu osservati. Għalhekk jeħtieġ li r-regolamenti jkunu iktar effettivi biex jipproteġu lir-residenti. 3. Tidħol għand familja Nazzjonalista f’Tas-Sliema u jgħidulek li ma jridux jivvutaw għax Adrian Delia mhux idoneu biex ikun Kap, kif kienet tgħid Daphne Caruana Galizia. Kif se tikkonvinċihom? Il-PN mhux il-Kap biss. Fil-PN il-Kap hu l-iktar politiku li jrid iservi. Il-PN qatt ma ħaddan kunċetti 'Mintoffjani'. Adrian Delia  wieġeb għall-allegazzjonijiet li ntqalu kontrih u diversi drabi ddikjara li hu lest wieġeb il-mistoqsijiet kollha li jsiru. La qed issemmi Tas-Sliema, allura nirriferi lil din il-familja għad-dikjarazzjoni li għamle il-Viċi Kap tal-PN Robert Arrigo li ddikjara pubblikament li meta tkellem ma' Adrian Delia u poġġa l-karti kollha fuq il-mejda, kiseb il-fiduċja sħiħa fil-Kap tal-PN. 4. Tidħol f’dar fil-Ħamrun u jgħidulek li xebgħu. Kullimkien barranin u m’għadhomx iħossuhom siguri. ‘Grazzi talli smajtna Dione, imma int x’tista’ tagħmel differenti?’ Kif twieġeb? Dione: Quddiem din il-problema jien mill-ewwel mort il-Marsa u l-Ħamurn biex nara  s-sitwazzjoni wara li kont nirrapporta dwarha fil-karriera ta' ġurnalist. Tkellimt diġà ma' familji Marsin u Ħamruniżi u fhimt aħjar il-problemi kbar li qed jiffaċċjaw. Permezz tal-pjattaforma ta' dawn l-elezzjonijiet irrid li s-sitwazzjoni ta' din il-komunità tingħata prijorità. Jien ninsisti li r-razziżmu mhux soluzzjoni iżda l-protezzjoni tal-komunità hi obbligazzjoni. Mal-familji milquta minn din li-problema trid tipproponi u hekk għamilt; jeħtieġ isir ċensiment biex ikun stabbilit kemm verament jgħixu nies fil-lokal, jeħtieġ isir investiment dirett fil-lokal, jeħtieġ riforma fil-pulizija biex dawn il-lokalitajiet ikollhom in-numru ta' pulizija neċessarju, jeħtieġ investiment fil-kunsilli lokali u jeħtieġ li jsiru progammi ta' integrazzjoni għal dawk ir-refuġjati li lesti jintegraw  fil-komunità. Ir-razziżmu mhux soluzzjoni u għalhekk Malta għandha tibqa' tonora l-obbligi internazzjonali tagħha li ssalva l-ħajjiet tar-refuġjati bejn sema u ilma u li jkunu qed jaħarbu l-persekuzzjoni. Filwaqt li Malta għandha tibqa' qawwija quddiem l-UE biex jinstabu s-soluzzjonijiet, jeħtieġ li l-fondi tal-UE jintużaw ukoll għal proġetti fil-komunitajiet. Iva, nemmen f'diskriminazzjoni pożittiva favur il-lokalitajiet milquta. 5. Tidħol għand familja Nazzjonalista biż-żewġ membri jkunu nisa, li issa grazzi għall-bidliet li daħħal dan il-Gvern fil-liġi tal-IVF se jkollhom ċans isiru ġenituri. Kif se tikkonvinċihom li l-PN għamel sew li vvota kontra? Il-PN ma vvotax kontra li l-persuni li għandhom bżonn għajnuna u assistenza biex ikollhom it-tfal fil-fatt jingħataw din l-għajnuna. Il-pożizzjoni tal-PN hi u kienet dejjem favur il-ħajja, tant li l-liġi tal-IVF daħħalha propju Gvern Nazzjonalista. Il-PN ma jistax jaċċetta li l-bidu tal-ħajja jkun deskritt bħala tmien ċelloli u mhux ħajja ta' bniedem. Għall-PN dan hu punt kardinali u kien dibattut bis-sħiħ fil-Parlament. Il-PN jemmen fil-protezzjoni tal-embrijuni għaliex jemmen fil-ħajja sa mill-konċepiment. Il-liġi li l-Gvern daħħal tant ma kinitx mirquma tajjeb li l-Gvern ċeda għall-pressjoni fl-opinjoni pubblika u biddel elementi bażiċi minnha. 6. Tidħol għand familja tan-negozju. In-negozju sejjer tajjeb u qed jikru appartament, b’kirja tajba ħafna. Qegħdin komdi, iktar milli kienu. Għaliex għandhom jappoġġjaw lill-PN dawn? L-ekonomija ma tistax tkun ikkunsidrata minn aspett wieħed. Pajjiż għandu jiżviluppa ekonomikament b'mod kollettiv u mhux settur jiżviluppa waqt li setturi oħrajn jibqgħu lura anzi jitgħaffġu. Din hi s-sitwazzjoni li qed isseħħ bħalissa fejn hawn setturi li qed ikomplu jikbru waqt li l-faxxa kbira tal-ħaddiema u l-familji tagħhom qed isibuha dejjem iktar diffiċli biex ilaħħqu mal-ħajja dejjem togħla. Int semmejt il-kirjiet tal-appartamenti; mhux ġust li kategoriji tas-soċjetà jistanaw minn fuq il-familji li m'għandhomx dar fejn jgħixu u li jkollhom iħallsu prezzijiet għolja ferm u mhux ġusti. L-appoġġ politiku lil partit m'għandux jingħata biss fuq kunsiderazzjonijiet personali jew settorjali iżda fuq kunsidrazzjonijiet ġenerali u nazzjonali wkoll. Bla dubju li l-ġungla li teżisti fil-prezzijiet tal-kirjiet tal-appartamenti qed iddawwar ir-rota bħalissa għas-sidien iżda jista' jkollha riperkussjonijiet negattivi għaliex dan is-suq qed isir mhux sostenibbli minħabba li ma jirriflettix ir-realtà. Il-familji qed jitkissru. 7. Tidħol f’dar ta’ kaċċatur jew nassab u jgħidlek ‘jien x’nivvota nagħmel jekk il-kaċċa dejjem taħt attakk mill-UE?’ X’se tgħidlu biex tikkonvinċih? L-UE għandha regoli u liġijiet dwar diversi setturi fosthom il-kaċċa u l-insib flimkien ma delizzji u tradizzjonijiet oħra. Hu pożittiv li fil-pajjiż il-kuxjenza ambjentali ssaħħet tant li hawn qbil kważi totali li l-konservazzjoni tal-ambjent hi prijorità. Din il-konservazzjoni tinkludi wkoll il-ħlejjaq u l-annimali; inkluż l-għasafar. Bla dubju li l-Gvern Malti hu obbligat li josserva l-liġijiet tal-UE f'kull settur iżda dan ma jżommux milli jressaq il-każ ta' Malta b'saħħa quddiem l-UE. 8. Tidħol għand koppja pensjonanti u jgħidulek ‘inti trid tkun elett MEP biex issir sinjurun u tgawdi minn benefiċċji kbar u lussu’. X’tgħidilhom? Ma dħaltx fil-politika biex insir sinjur. Dik hi kunsiderazzjoni li qatt m'għamilt. Jien ilni naħdem fil-PN sa mill-1980 u dejjem tajt kontribut bla ma ħadt xejn lura. Għalija l-politika għandha tkun servizz lejn in-nies; impenn biex permezz tal-partit politiku tkun iktar viċin in-nies u tipproponi inizjattivi ġodda. Bqajt fil-PN anki meta ż-żminijiet kienu ferm diffiċli u l-problema finanzjarja għall-impjegati kienet realtà. Dan ma qatagħlix qalbi, la lili u lanqas lil sħabi. Għalija dawn l-elezzjonijiet huma pjattaforma biex inwasslu l-vuċi tan-nies u biex il-poplu jibgħat fil-Parlament Ewropew rappreżentanti li jiddefendu l-interessi tiegħu waqt li jiskrunitaw l-operat tal-Gvern. Josef Caruana 1. Sondaġġi juru lill-Gvern Laburista minn fuq b’aktar minn 50,000. Ma taħsibx li din is-sitwazzjoni mhix tajba għall-pajjiż? Ma taħsibx li sitwazzjoni ta’ Gvern mingħajr oppożizzjoni b’saħħitha hija ta’ detriment għal pajjiżna? Kif taf, kull stħarriġ tal-opinjoni pubblika hu indikatur ta’ waqt partikolari li jkun inżamm fih. Nemmen ukoll li l-Partit Laburista, li qed jirrivoluzzjona pajjiż, kif wiegħed li jagħmel, ħaqqu kull qatra appoġġ. Bil-maqlub ma jidher l-ebda dawl fit-tarf tal-mina għall-PN, meqjusa l-mentalità li baqa’ miexi biha. Naqbel perfettament li ma jistax ikun hemm demokrazija sana mingħajr Oppożizzjoni li taħdem u taġixxi kif inhu mistenni. Li jħasseb hu li l-Oppożizzjoni attwali u s-sitwazzjoni dekadenti tagħha ilha f’din l-istess triq sa mill-2003 u ħadd fid-Dar Ċentrali ma jidher entużjast li jagħmel xi ħaġa biex jibdilha fil-veru sens tal-kelma, minkejja l-ħafna slowgans ta’ “modi ġodda”. 2. Bħala kandidat tal-PL kif tindirizza lil dawk li ma tantx jinsabu kuntenti bis-sitwazzjoni tal-ambjent f’pajjiżna. Inti x’se tgħidilhom biex tikkonvinċihom li l-PL verament għandu għal qalbu l-wirt naturali ta’ pajjiżna? Jien għad irrid insib min jikkonvinċini li n-nuqqas ta’ spazju ambjentali f’pajjiżna jaħti għalih il-Gvern Laburista u/jew li fl-aħħar ħames snin baqa’ qatt m’għamel xejn biex itejjeb is-sitwazzjoni. Taqta’ lil dawk il-ftit preġudikati kontra l-PL li, sfortunatament, xorta se jibqgħu jaraw stampa mdallma dejjem u kullimkien, għalija l-ambjent ma jitkejjilx biss bil-fjuri u r-raba’ li jidhru, avolja l-ħażin jagħmel dejjem l-iżjed ħoss. L-użu tal-agħar fjuwil fil-produzzjoni tal-elettriku spiċċa fl-aħħar snin, waqt li l-konġestjonijiet bla tmiem tat-traffiku diġà bdew jiġu indirizzati b’livell bla preċedent. Meta ma’ dawn iżżid it-titjib li qed isir f’Manoel Island, il-Park Nazzjonali Ta’ Nwadar f’Marsaskala u anke l-afforestazzjoni ta’ Kemmuna, pereżempju, allura l-miżien aktar milli jxaqleb lejn it-titjib ambjentali. Ma ninsewx ukoll li llum ħadd ma joħlom li nerġgħu ngħaddu mill-istupru ambjentali tal-2006 meta artijiet iddaħħlu fiż-Żona ta’ Żvilupp bl-aktar mod dilettantesk, jew aħjar ngħid abbużiv. L-effetti devastanti ta’ dik id-deċiżjoni Nazzjonalista għadhom jinħassu sal-lum. 3. Tmur San Pawl il-Baħar u tidħol għand familja. Jgħidulek ‘hawn ma nistgħux norqdu. Kuljum ġlied, kuljum storbju bejn il-barranin. M’għadux sigur hawn.’ Inti x’se tgħidilhom u x’soljev toffrilhom lil dawn in-nies? Jien adamanti favur preżenza akbar ta’ forzi tal-ordni fit-toroq u nemmen li għandna nitfgħu ħarsitna wkoll fuq din il-lokalità, li għandha konċentrazzjoni kbira ta’ barranin, bħalma għadu kif seħħ fil-Marsa u l-Ħamrun f’dawn il-jiem. U mal-inforzar tal-Liġi, tiġi wkoll l-azzjoni li kulmin jinqabad iwettaq reat, iħallas ta’ għemilu, irrelevanti hux barrani jew Malti. 4. Numru ta’ Laburisti għal darb’oħra qed jgħidu illi mhux se jivvutaw fl-2019 għax inqabżu jew ‘ġew injorati’ mill-partit. Kemm qed tiltaqa’ ma’ dawn it-tip ta’ votanti? Imma dawn għandhom raġun? Ma tistax titfa’ lil kulħadd fl-istess keffa. Minkejja dan, ilmenti komuni jittrattaw in-namra għall-insib, inġustizzji bħal tal-korpi u dawk li fermament jemmnu li għandna problema b’reati minn ċerti barranin. Fil-każ tal-aħħar, li nemmen li hu l-aktar wieħed preġudikat, hawn min fostna li jieħu pjaċir jitfa’ l-ħatab fuq in-nar, għax hekk jaqbillu – ibda mill-Oppożizzjoni u spiċċa f’estremisti razzisti. Iż-żieda ta’ barranin fostna li huma attirati mill-opportunitajiet ta’ xogħol fl-aktar ekonomija tipprometti li teżisti, awtomatikament iżidu l-possibbiltajiet ta’ reati. L-istess kien jiġri li kieku, għas-saħħa tal-argument, in-numri żdiedu anke b’Maltin oħrajn. Minkejja dan, kif diġà għedt, il-Liġi Maltija qiegħda hemm għal kull persuna li tinsab f’din il-ġurisdizzjoni, trid u ma tridx. Ikser il-Liġi u ffaċċja l-konsegwenzi! Fil-kwistjoni tal-insib, hemm deċiżjoni tal-Qorti Ewropea li qiegħda tiġi studjata mill-awtoritajiet konċernati biex jaraw x’jista’ jkun il-pass li jmiss. Minkejja dan, kull nassab ukoll jaf liema Partit qallu mod qabel is-sħubija fl-Unjoni Ewropea u qabbiżlu l-ħmara eżattament billi ċaħħdu minn dak li jħobb. L-istess jaf, bil-maqlub, li hu l-Gvern ta’ Joseph Muscat li reġa’ fetħu, għax jekk hemm xi ħadd li jiddefendi l-kaċċa u l-insib hu proprju l-Partit Laburista fil-Gvern. Dwar l-inġustizzji ma’ persuni li kienu membri tal-korpi rajna kif wara għexieren ta’ snin u nuqqas ta’ azzjoni minn Gvernijiet preċedenti bdiet titwettaq ukoll il-wegħda li dawn jissewwew. Il-mument ta’ oħrajn irid Dwar l-inġustizzji ma’ persuni li kienu membri tal-korpi jasal ukoll. 5. Tidħol għand familja Laburista illi tħoss li l-bidliet fil-liġi tal-IVF b’aktar bajd iffriżati qed jiftaħ il-bibien għall-abbuż mill-ħajja umana. Kif se tikkonvinċihom li l-Gvern għamel dak li hu sew f’din il-kwistjoni? Jien u l-mara kellna x-xorti li jkollna tlett itfal tagħna u ma nistax nimmaġina kif kienet tkun ħajjitna mingħajrhom. Ma nista’ nlum lil ħadd li jixtieq igawdi wkoll minn dan il-ferħ. Għalxiex għandi nċaħħad lil ħaddieħor milli jkun bħali, ladarba tali opportunità meraviljuża teżisti grazzi għax-xjenza? U min jien biex immeri wkoll lill-esperti li jisħqu li l-mod kif iddaħħlet il-Liġi Maltija, tajba kemm hi tajba, xorta hi meqjusa konservattiva ħdejn pajjiżi oħrajn, sempliċiment għax toffri inqas ċansijiet ta’ fertilizzazzjoni?! 6. Tidħol għand familja b’paga minima li qed tħallas madwar 50% mill-paga f’kirja. Jgħidulek li ma jistgħux ilaħħqu mal-ħajja u msallbin. X’tgħidilhom? Hu fatt rikonoxxut saħansitra mill-Prim Ministru li ż-żidiet fil-kirjiet fil-privat tefgħu numru ta’ familji f’diffikultajiet, anke jekk jeżistu biss 20% tal-Maltin li jgħixu f’residenzi mikrijin, l-opportunitajiet ta’ xogħol irdoppjaw f’dan l-istess perjodu u saħansitra kellna qabża sinjifikanti fil-livell tal-għajxien. Kien hemm ukoll il-miżuri speċifiċi ta’ self soċjali li jgħin lill-familji jsiru sid djarhom u l-iffrankar tat-taxxa lil dawk li se jixtru l-ewwel proprjetà tagħhom. Għaldaqstant nemmen li għandna nużaw iżjed il-fond nazzjonali għall-iżvilupp soċjali (NSDF) u l-Bank tal-Iżvilupp, it-tnejn imweldin dan l-aħħar, biex ninċentivaw lil dawk, anke jekk ftit, li min ma jikkwalifikawx għal skemi t’għajnuna soċjali simili u/jew lanqas biss jiġu kkunsidrati mill-banek għal xi tip t’għajnuna. 7. Tidħol f’dar ta’ kaċċatur jew nassab u jgħidlek ‘jien x’nivvota nagħmel jekk il-kaċċa dejjem taħt attakk mill-UE?’ X’se tgħidlu biex tikkonvinċih? Ma’ dak li diġà rreferejt għalih fejn jidħol l-insib, irridu nassiguraw irwieħna li l-Unjoni Ewropea ma tittrattax il-kaċċa f’Malta differenti minn kif tħares lejn il-kaċċa f’pajjiż ieħor tagħha, sempliċiment għax Malta hi li hi, l-iżgħar stat membru. 8. Tidħol għand koppja pensjonanti u jgħidulek ‘inti trid tkun elett MEP biex issir sinjurun u tgawdi minn benefiċċji kbar u lussu’. X’tgħidilhom? Nemmen li kulmin jiddedika ħinu fil-politika jagħmel dan għall-ġid tal-komunità li jgħix fiha, hix dik Maltija jew Ewropea. Bi tlett itfal żgur ma kinitx deċiżjoni faċli li nagħmel dan il-pass kbir u importanti fil-ħajja tiegħi. Minkejja dan, l-attakki insensati fuq pajjiżna u l-imminar tal-ġid li qed jinħoloq kompla jkattar aktar ħeġġa fija biex nagħmel l-almu tiegħi ħalli niddefendi u nnaddaf isem pajjiżna, kemm-il darba nkun fdat bħala rappreżentant tal-poplu fil-Parlament Ewropew.