Il-kelma fuq fomm kulħadd bħalissa hija r-rata li biha qegħdin jogħlew il-prezzijiet tal-kirjiet. Il-privat li qiegħed iżid il-prezz tal-kirjiet minħabba li d-domanda żdiedet sforz it-tkabbir ekonomiku bla preċedent li ra pajjiżna. Dan kollu qed iwassal għal tħassib serju fost dawk il-familji Maltin u Għawdxin li jikru u li m'għandhomx dar fuq isimhom. Għall-Professur Vincent Buhagiar, li apparti li jħaddan il-professjoni ta' perit, huwa wkoll il-Kap tad-Dipartiment tad-Disinn Ambjentali fi ħdan il-Fakultà tal-Ambjent Mibni fl-Università ta' Malta, is-soluzzjoni għal din ir-realtà ġdida hija waħda sempliċi, dik li tiġi applikata rata għal kull metru kwadru abbażi ta' erba' fatturi importanti. Huwa qal dan ukoll fl-isfond ta' statistika ppubblikata mill-Awtorità tal-Ippjanar dwar it-tipi differenti ta' akkomodazzjoni li ġew approvati matul ix-xhur ta' Ġunju u Lulju għal dawn l-aħħar tliet snin. Filwaqt li sostna li tali miżura diġà tintuża f'pajjiżi Ewropej u anke l-Amerika, il-Professur Buhagiar fisser li f'din ir-rata għandhom jidħlu erba' fatturi kruċjali. Dawn il-fatturi jinkludu l-post tal-akkomodazzjoni jekk jinsabx fiċ-ċentru ta' xi belt jew raħal, it-tip ta' proprjetà, il-livell ta' finishes u għamara jekk hux moderni jew antiki, u anke l-Energy Performance Certificate (EPC) ċertifikazzjoni li tindika kemm jikkonsma enerġija l-unit partikolari. "Dawn huma l-linji gwida li, fil-fehma tiegħi, għandu joħroġ bihom il-Gvern permezz tal-Awtorità tad-Djar. Apparti minn hekk, fejn jidħlu l-kirjiet kummerċjali, jiġifieri dawk ta' uffiċini u anke ħwienet, l-istess proċedura tista' tiġi segwita." Żieda fenomenali fil-maisonettes u l-appartamenti Intant, mill-istatistika tal-Awtorità tal-Ippjanar jirriżulta li fl-aħħar tliet snin, inkluż din is-sena, fix-xhur ta' Ġunju u Lulju kien hemm żieda ta' 116% fl-approvazzjoni għall-bini ta' maisonettes u oħra ta' 223% fejn jidħlu l-appartamenti, filwaqt li fl-approvazzjonijiet għat-terraced houses kien hemm tnaqqis ta' 5%, fost tipi differenti ta' akkomodazzjonijiet oħra. Mill-applikazzjonijiet mixħuta s'issa, jidher ċar li dawk li ġew validati din is-sena se jaslu għall-approvazzjoni (90-95%) din is-sena stess jew fil-bidu tad-dieħla. "Għalhekk, hawn wieħed jista' jħoss il-polz tal-iżvilupp kif se jkun fix-xhur li ġejjin, inkluż l-attività kummerċjali assoċjata magħhom flimkien mal-inkonvenjenzi u l-kwistjonijiet li dan l-iżvilupp iġib miegħu," qal il-Professur Buhagiar. Il-ħaddiem ibati b'kera li dejjem qed togħla Mitlub jgħid x'jaħseb li wassal għal dawn iż-żidiet fil-proprjetà, il-Professur Buhagiar elenka numru ta' possibbiltajiet fosthom li dan jista' jindika li "hawn ġirja sfrenata għal tkabbir fl-iżvilup tal-proprjetà kemm mibnija kif ukoll fuq art li mhux mibnija, l-iżviluppaturi żdiedu jew l-istess żviluppaturi għandhom aktar flus f'idejhom biex jidħlu għal proġett akbar, fejn il-kwantità mhux bilfors tfisser kwalità, kif ukoll infetħu aktar artijiet għall-iżvilupp." Fil-fatt, f'żewġ leġiżlaturi kienu estiżi ż-żoni ta' żvilupp, b'ħafna minn dawn l-artijiet qed jitlestew il-proġetti fuqhom f'dan il-perjodu. Kemm għax ikun tlesta l-proċess burokratiku ta' permessi u ppjanar kif ukoll għax diversi kuntratturi qed iħossu li huwa dan il-mument li jinvestu. Xi ħaġa li meta l-ekonomija kienet staġnata ftit tas-snin ilu ma setgħux jagħmlu. Il-Professur qal ukoll li ż-żidiet fin-numru ta' appartamenti approvati ma jfissirx li n-nies jippreferu dan it-tip ta' units, anzi probabbli kulħadd jippreferi li jkollu tal-inqas terraced house jew għall-inqas maisonette għax il-Maltin huma magħrufa ta' kemm huma house proud u li jridu bieb għalihom. Dan kollu, spjega l-Perit Buhagiar, qed iwassal għal domanda akbar għal kirjiet ġodda, kif diġà qed tinħass, iżda dan mhuwiex sostenibbli soċjalment. "Aktar kemm togħla l-kera fix-xahar, anqas se jkun jista' jaffordjaha l-ħaddiem bil-paga minima li ma jiflaħx jissellef biex jixtri daru." Fattur ewlieni li qed iżid il-kirjiet tal-proprjetà b'rati kbar huwa l-fatt li f'pajjiżna hawn numru ta' barranin li jaħdmu f'impjiegi li jrendu tajjeb u għalhekk jifilħu jħallsu u qed iżidu d-domanda għal iktar proprjetà. F'dan ix-xenarju jidħol ukoll il-kunċett tal-iżvilupp sostenibbli, tant li l-Professur Buhagiar qal li "biex inkunu sostenibbli, ma jfissirx li għandna nnaqqsu l-iżvilupp, iżda għandna nirrikorru għall-iżvilupp fl-irħula u dan billi naqilbu għal dak li jissejjaħ retrofitting of existing building stock, kif diġà qed jagħmlu barra minn Malta, speċjalment fiċ-ċentri storiċi fl-Ewropa." Dan ifisser li bini, minflok jitħalla abbandunat, jiġi 'riċiklat' biex ikun jista' jintuża mill-ġdid. Il-Professur Buhagiar spjega li dan il-kunċett jittratta tliet aspetti kruċjali li huma r-restawr, bħal dak fuq xi faċċata; ir-rinovar, li jinkludi tibdil u l-immodernizzar minn ġewwa b'rispett lejn il-karattru u l-istorja tal-binja partikolari; u l-użu mill-ġdid tal-binja fejn, jekk tirrestawra bini u ma terġax tużah, dan jerġa' jsir dilapidat u jmur lura għall-istat li kien qabel. "Ħafna mill-binijiet storiċi anke f'Malta qed nagħmlulhom hekk, fejn l-aqwa u l-ifjen eżempji huma l-Forti Sant'Anġlu fil-Birgu u l-Forti Sant'Iermu fil-Belt Valletta," spjega b'reqqa l-Professur Buhagiar. Fl-aħħar nett, il-Professur Buhagiar appella biex, qabel ma jkunu approvati binjiet għoljin, l-Awtorità tal-Ippjanar għandha tagħmel pjan strateġiku fuq l-infrastruttura ġenerali tal-post, l-elettriku, l-ilma, id-drenaġġ, il-parkeġġ li jakkomoda n-numru ta' residenzi, it-trasport pubbliku u anke r-rotot ġodda, kif ukoll għandha trażżan l-iżvilupp sfrenat għal aktar flats jew units żgħar. Mument tajjeb ħafna Intant, din il-gazzetta tkellmet ukoll mal-President tal-Malta Developers' Association (MDA) Sandro Chetcuti li min-naħa tiegħu kkonferma li s-sentiment bħalissa huwa li s-settur tal-proprjetà għaddej minn mument tajjeb ħafna. Chetcuti sostna li, għalkemm dawn il-permessi kollha huma importanti, dan ma jfissirx li dawn il-binijiet ta' tipi differenti ta' akkomodazzjoni se jkunu qed jinbnew kollha f'daqqa. "Mhux bilfors li l-applikazzjonijiet li jiġu approvati mill-Awtorità għall-Ippjanar ikun ifisser li dawn se jsiru kollha f'salt. Il-permessi huma importanti, però l-proġetti jsiru meta l-investitur isib il-finanzi għalihom." Il-President tal-MDA rrimarka mill-ġdid li l-kuraġġ li hawn bħalissa f'dan is-settur huwa wieħed pożittiv ferm "għax bis-saħħa tal-iskema ssuġġerita mill-MDA tal-1st time buyers, kien hawn bejgħ fenomenali li konna ilna ħafna ma naraw bħalu". Żied jgħid li, minkejja li kien hemm ħafna proprjetà li kienet ilha fuq is-suq, din issa inbiegħet ukoll, u d-domanda xorta waħda baqgħet b'saħħitha ħafna. Fil-fehma ta' Chetcuti, dan ġej minn diversi fatturi fosthom li ħafna nies ġejjin jinvestu f'pajjiżna u, dawk li għall-ewwel kienu jikru, issa saħansitra spiċċaw jixtru. Qal ukoll li, fil-fehma tiegħu, ma tantx hawn fejn tinvesti aktar ħlief fil-proprjetà għax saħansitra l-banek jiddejqu bid-depożiti. Filwaqt li sostna li MDA temmen li, jekk naħdmu bil-għaqal, jista' jkompli jinħoloq aktar ġid u nistgħu nagħmlu qabża oħra fil-kwalità, Chetcuti temm jgħid li wieħed irid jifhem li se jkun hemm żmien fejn is-suq se jilħaq ċertu peak. "Għalhekk irridu nkunu kawti sabiex ma jittiħdux deċiżjonijiet li jistgħu jnaffru l-investiment." "Fl-aħħar nett, raġuni oħra hija li ħafna negozjanti kienu qegħdin jistennew id-DC 2015 li ġie approvat f'Novembru li għadda sabiex ċerti applikazzjonijiet setgħu jiġu pproċessati," fisser Chetcuti. Dan id-dokument, li ġie approvat wara tmien snin, fih regoli ta' kif wieħed jista' jibni u jaffettwa ħafna d-disinn tal-bini kemm minn barra u anke minn ġewwa.