Waħda mir-riformi l-kbar li dan il-pajjiż kellu bżonn u li qatt ma kienet saret qabel minħabba nuqqas ta' rieda politika hija dik tad-Dipartiment tal-Artijiet. Fil-fatt, proprju nhar l-Erbgħa li ġej fil-Parlament, se tkun qed titressaq din il-liġi għall-ewwel qari tagħha. Il-ħsieb ewlieni wara din il-liġi huwa li d-Dipartiment tal-Artijiet jinbidel f'awtorità awtonoma li l-għan prinċipali tagħha huwa li jkunu ssalvagwardjati bis-sħiħ id-drittijiet taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin b'akar trasparenza u kontabbiltà. Dwar din ir-riforma, li se tara bidla mill-qiegħ fid-Dipartiment tal-Artijiet, Glen Falzon tkellem mas-Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-Simplifikazzjoni tal-Proċessi Amministrattivi Deborah Schembri. Għaliex il-bidla minn Dipartiment tal-Artijiet għal Awtorità? X'garanzija hemm li din mhux se tkun bidla kożmetika? Din il-bidla hija importanti għax se mmorru minn mudell ibbażat fuq sistema li finalment iddur mal-politiku għal waħda li hija bbażata fuq sistemi moderni ta' mmaniġġjar amministrattiv u ta' trasparenza f'konformità man-normi tat-tħaddim ta' governanza tajba. Issemmiet ukoll il-proposta jekk l-aħħar deċiżjoni fejn tidħol l-esproprjazzjoni tal-artijiet għandhiex tibqa' f'idejn il-Ministru resposabbli minn dan is-settur, jew inkella għandhiex tmur quddiem il-Parlament. L-att li se jkun diskuss fil-Parlament x'linja se jieħu? Preżentament l-esproprjazzjonijiet jittieħdu b'deċiżjoni tal-Kummissarju tal-Artijiet, però dejjem bis-siġill tal-Ministru u tal-President. Din mhijiex sitwazzjoni ideali għax il-politiku huwa mistenni li jieħu deċiżjonijiet rigward proċess li ma jkunx involut fih. Din is-sitwazzjoni se tiġi indirizzata b'numru ta' bidliet fil-liġi. Hemm il-liġi li se tiġi ppreżentata fil-Parlament nhar l-Erbgħa li ġej li taħseb għall-qafas amministrattiv fejn se jkun hemm bord ta' governanza li se jieħu post il-Kummissarju tal-Artijiet u se jkun hemm ukoll konsolidazzjoni ta' numru ta' liġijiet oħrajn li flimkien jaħsbu għal sistema fejn il-politiku ma jibqax direttament involut f'dan il-proċess. Intqal li din ir-riforma hija mmirata wkoll biex il-pubbliku jkollu aktar drittijiet. Xi drittijiet huma? L-aktar ħaġa li l-pubbliku jħoss u li huwa nieqes minnha fejn jidħol id-Dipartiment hija l-aċċess għall-informazzjoni. Din hija waħda mill-akbar bidliet li se jkun hemm bir-riforma li qed inħejju. Minbarra li se jkollna l-informazzjoni tal-artijiet online, se nassiguraw aktar trasparenza u ċertezza legali b'anqas arbitrarjetà billi d-deċiżjonijiet li jittieħdu jistgħu jiġu appellati fil-mertu u fid-dritt quddiem tribunal amministrattiv bħall-kwistjonijiet ta' ċnus u kirjiet, kwistjonijiet dwar diskriminazzjoni fid-deċiżjonjiet u ħwejjeġ relatati oħrajn. B'mod reali, in-nies kif se jinqdew aħjar? Il-proġett tar-riforma tad-Dipartiment huwa proċess f'fażijiet differenti. Dak li nixtieq li naslu għalih huwa li jkollna sistema fejn anke mid-dar wieħed ikun jista' jaċċessa l-informazzjoni, iħallas dak li hu dovut lill-awtorità, jinforma ruħu dwar tenders, jikseb informazzjoni dwar proprjetà pubblika u jagħmel l-ilmenti tiegħu mingħajr ma jkollu għalfejn jersaq fiżikament lejn l-awtorità. Din hija l-viżjoni tiegħi fil-linja mal-objettivi ġenerali tal-Gvern li jnaqqas il-burokrazija u fl-istess waqt iżid it-trasparenza. Inutli jkollok awtorità jekk ma tkunx taf x'inhi tamministra. Int kuntenta bir-rendikont li għandu d-Dipartiment tal-Artijiet li għandu fil-pussess tiegħu? Il-Gvern għandu rendikont tal-artijiet tiegħu, però wieħed jista' jgħid li hemm stampa inkompleta tal-fatti għax għalkemm id-Dipartiment jaf x'artijiet għandu, l-informazzjoni maż-żmien ma kinitx qed tiġi aġġornata. Jien inħoss li biex il-poplu jinqeda aħjar, biex il-Gvern ikun jista' joħroġ skemi u inċentivi ġodda u biex inkunu nistgħu nagħtu rendikont aħjar lill-poplu, għandu jkollna stampa dejjem aġġornata tas-sitwazzjoni. Qed naħdmu biex dan ikun possibbli permezz tat-teknoloġija li llum tagħmel dan possibbli. Li kien jonqos kienet ir-rieda politika li dan il-Gvern għandu issa. Xi kemm ilaħħqu valur ta' miljuni? Li kieku l-amministrazzjoni preċedenti ħasbet għal sistema li żżomm l-informazzjoni aġġornata tal-artijiet tal-Gvern u l-valuri tagħhom, kont inkun nista' nirrispondik, però dan ma seħħx u preċiżament għalhekk huwa utli li jkollok sistemi bħalma semmejt aktar kmieni. Wara l-każ Gaffarena kienet inħatret kummissjoni mmexxija mill-Imħallef EmeritusLawrence Quintano. X'kien ix-xogħol tagħha sal-lum u x'se jkun ir-rwol għal li ġej? Il-Kummissjoni mmexxija mill-Imħallef Emeritu Quintano kellha x-xogħol li tissorverlja l-amministrazzjoni tad-Dipartiment sakemm l-istess dipartiment jinbidel f'awtorità u dan sabiex tiġi assigurata t-trasparenza fil-proċessi pendenti. Ġaladarba l-awtorità tkun kostitwita u tibda xogħolha, it-terminu tal-Kummissjoni jiskadi. Kemm hi kruċjali din il-bidla li qed tipproponu biex ma nerġgħux naraw skandli bħal ta' Ernest Tonna jew il-Fekruna? Dawn il-każijiet ġraw bil-liġijiet kif kienu sal-lum. It-trasparenza, is-sistema ġdida ta' valutar tal-art li permezz tagħha se jkun indikat fuq liema kriterji wieħed qed jasal għall-prezz u bl-introduzzjoni tal-awditur li jissorvelja l-operat, liema awditur għandu wkoll is-saħħa u l-obbligu li jagħmel ir-rapporti tiegħu u saħansitra jirrapporta s-suspetti tiegħu lill-Kummissarju tal-Pulizija biex każijiet bħal dawn ma jibqgħux iseħħu. Huwa fatt magħruf li minħabba d-deċiżjoni li ssir din ir-riforma kien hemm proċessi li twaqqfu. Liema huma? X'inhi s-sitwazzjoni bħalissa? L-uniċi proċessi li verament twaqqfu kienu dawk li kien hemm bżonn isir skrutinju fuqhom sabiex ikun aċċertat li mxew mal-proċeduri legali kif suppost. Għalkemm inizjalment kien hemm fajls li nżammew appartati u ssorveljati mill-Pulizija, illum dik is-sitwazzjoni m'għadhiex hemm u l-proċessi mexjin regolarment. Qatt ma waqfu proċess bħall-ħlas ta' qbiela, ċnus u proċessi żgħar oħrajn. Kif tidħol fis-seħħ din ir-riforma, il-Gvern kif se jassigura li jerġgħu jirrankaw proċessi mistennija miċ-ċittadini; bħall-ħlas ta' esproprjazzjoni jew fidi taċ-ċnus? Dawn il-proċessi, fil-fatt, qatt ma waqfu għalkemm hemm min ħaseb li dak kien il-każ. Għalkemm ta' min jgħid ukoll li bis-sistema l-ġdida li aħna qed naħdmu biex ikollna, se jkun finalment assigurat proċess anqas burokratiku u wieħed fejn iċ-ċittadin jinqeda aħjar. Semmejna l-esproprjazzjoni tal-artijiet. Nafu li hemm ħafna nies li għandhom talbiet pendenti f'dan ir-rigward. X'se jkun qed jiġri minn dawn it-talbiet pendenti għall-każijiet ta' esproprjazzjonijiet li għadd kbir minnhom imorru lura ħafna snin u li n-nies involuti ilhom jistennew is-snin? Din hija sitwazzjoni li ilha ta' piż fuq id-Dipartiment snin għax, oriġinarjament, ma kienx maħsub li d-Dipartiment ipoġġi l-flus li għandu jagħti għall-espropju fil-ġenb, sakemm dan jitħallas. Din is-sitwazzjoni ġiet parzjalment rimedjata meta l-Gvern iddeċieda li l-valur li għandu jingħata jitpoġġa f'kont il-bank sakemm jitħallas. Għaldaqstant, dak li hemm pendenti bħala ħlas imur lura s-snin. Il-Gvern huwa kommess li jibqa' jagħti lura dak li għandu jagħti, però dan ma jistax isir mil-lum għall-għada. Din mhijiex kwistjoni amministrattiva li se tissolva bil-fatt li d-Dipartiment isir awtorità. Dan il-Gvern, però, diġà ħareġ skema fejn, min għandu jitħallas anqas minn €50,000 għall-esproprju, jitħallas. Fi ħsiebek, il-Gvern għandu jkollu aktar jew inqas artijiet fil-pussess tiegħu? X'inhi l-viżjoni f'dan is-sens? Il-vizjoni politika hija l-immaniġġjar sostenibbli tal-art pubblika aktar milli l-ammont.