Clare Azzopardi – fost l-aqwa awturi li qatt ipproduċiet il-letteratura Maltija u li fost oħrajn tispeċjalizza f'kitbiet għat-tfal. Ippubblikat numru konsiderevoli ta' kotba bil-Malti li kienu ta' suċċess kbir, b'bosta minnhom jintużaw mit-tfal fl-iskejjel f'kull livell. Clare Azzopardi u l-letteratura għat-tfal. Dan jimplika mill-inqas żewġ affarijiet: l-imħabba għat-tfal u n-namra mal-kitba għat-tfal. Minn fejn joriġinaw dawn iż-żewġ imħabbiet? Minn dejjem kont inħobb il-letteratura għat-tfal, il-maġija u l-fantasija li ssib fiha, il-karattri mqarbin u avventurużi u l-ħolqien ta' dinja għalkollox ġdida u differenti minn dik tal-adulti. Missieri għamel 38 sena jgħallem it-tfal tal-primarja. Dejjem affaxxinani kif baqa' appassjonat lejn it-tagħlim, kif baqa' jivvinta l-logħob għat-tfal u kif baqa' jagħmel lezzjonijiet mill-isbaħ. Bla dubju, dan kollu ħalla effett kbir fuqi u jaf għalhekk din id-dinja marbuta mat-tfal baqgħet u tibqa' taffaxxinani. Forsi wkoll huwa mod ta' kif naħrab ftit mid-dinja li ngħix fiha jien u nidħol f'dik tal-fantasija … Tajjeb li ngħidu wkoll li jiena għalliema u x-xogħol tiegħi jippermettili li niltaqa' ma' ħafna studenti, kemm kbar kif ukoll żgħar. Matul il-karriera twila tiegħek bħala kittieba inti ktibt novelli, rumanzi u drammi. X'inhu s-sabiħ ta' dawn il-ġeneri ta' kitba? Iva, fil-fatt għandi numru ta' kotba ta' ġeneri differenti kemm għall-kbar kif ukoll għat-tfal. In-novella togħġobni għax hija konċiża u jeħtiġilha reqqa u dixxiplina kbira. Ħafna jaħsbu li din hija l-iktar ġeneru faċli li nistgħu niktbu imma jien ngħidlek li din hija l-iktar diffiċli għax mhux billi taqbad u tikteb storja qasira imma l-ħila hija kemm int kapaċi tgħid xi ħaġa ġdida b'kelma u b'metafora sorprendenti. Jekk in-novella mhix tissorprendini, mela allura għalija mhix novella tajba. Ir-rumanz, min-naħa l-oħra jrid stamina kbira. Jeħtieġlu ħafna riċerka u sigħat, ġranet u xhur twal ta' kitba u tħabbil il-moħħ. Fir-rumanz jafu jispikkaw iktar il-karattri u l-plott milli d-dettalji sorprendenti li jafu joħorġu fin-novella. Id-dramm, imbagħad, xi ħaġa totalment differenti għax fid-dramm trid tagħti spazju lid-direttur u lill-attur u malli jingħata f'idejhom, ma jibqax tiegħek. Hemm ġeneru għal qalbek iktar minn oħrajn? Mhux faċli tagħżel. L-aħħar rumanz li ktibt, Castillo, ħadt gost ħafna niktbu. Imma ma nistax ngħid li ma ħadtx gost bl-istejjer, Kulħadd ħalla isem warajh, li ħarġu erba' snin ilu. Jaf li jmiss ikunu novelli, imma għadni ma nafx fejn se teħodni din ir-riċerka li qed nagħmel bħalissa. Liema minn diversi tipi ta' kotba jintlaqgħu l-aħjar mill-qarrejja? Bla dubju li tat-tfal hemm is-sensiela ta' Jake Cassar – it-tifel li jivvinta renji differenti u jmur fihom biex isalvahom mir-reġina l-kattiva, ir-Reġina Fidelja, imbagħad hemm ukoll is-sensiela tal-aħwa De Molizz, li fihom insibu żewġ aħwa, Saver u Klawdjo De Molizz li jridu jwaqqgħu l-iskejjel kollha. Għaż-żgħar nett, naħseb l-iktar li jintgħoġbu huma Mingu u Il-Qtates ta' max-Xatt. U għall-kbar, bla dubju li Castillo u Kulħadd ħalla isem warajh. Dan tal-aħħar fil-fatt ġie anki ppubblikat il-Kroazja, l-Ungerija, u se jiġi ppubblikat is-Slovenja, ir-Rumanija u l-Eġittu. Minn fejn jitwieldu l-karattri li niltaqgħu magħhom f'kitbietek? Liema huma l-iktar għal qalbek? Minn bosta għejun. In-nies li niltaqa' magħhom, l-istejjer li jgħiduli sħabi jew in-nies tal-familja, l-istejjer li naqra, il-gazzetti, is-safar … forsi l-iktar għal qalbi huma Camilla, Polly u Emma. Camilla u Polly jidhru fil-ktieb ta' novelli, Kulħadd ħalla isem warajh. Camilla ħarbet għax qed jgħidu li qatlet. Imma ħadd mhu ċert jekk hux vera u l-investigatur qed jinterroga lis-seftura u anki lill-ħabiba tagħha u dawn mhux ta' min jafdahom. Polly hija l-mara ffissata fuq Dom Mintoff u taf saħansitra wħud mill-meetings tiegħu bl-amment. Tikkwotah il-ħin kollu u kull fejn tmur, u tikteb ittri ċkejkna pdm kullimkien. Emma hija omm li telqet lil bintha ta' seba’ snin mal-missier biex tmur lura m’ommha. Tipprova tara għaliex oħtha mietet b’bomba fit-tmeninijiet u ma ssibx wisq irkaptu, imma mbagħad darba, wara ħafna snin, u meta hi tkun xjaħet, titfaċċa bintha quddiem il-bieb tagħha u tkun trid tkun taf l-istorja kollha. X’jagħmel karattru tajjeb? Ħeqq il-karattri t-tajbin iridu jiġbduk. Iridu jżommuk taqra u ssir taf iktar dwarhom. Iridu jkunu differenti minn dak kollu li l-qarrejja qraw diġà. Iridu jġegħluk tempatizza magħhom, tirrabja magħhom, tkellimhom, toħlom bihom. Iridu jidħlu f’ħajtek u ma joħorġux sa ma tkun qed taqra l-istorja tagħhom. Hemm ċerti karattri jibqgħu miegħek dejjem … ma taħsibx? Dak għax min kitibhom ikun ħasibhom sew, ikun jaf kollox dwarhom, ikun ħalliena nidħlu f’ħajjithom b’tali mod li diffiċli noħorġu minnha. Karattru memorabbli jħallik taħseb fuqu għal tul ta’ żmien. Jekk kif tispiċċa l-ktieb ma jkun hemm ebda karattru li tibqa’ taħseb fuqu, mela l-karattri f’dak il-ktieb mhux tajbin biżżejjed. Spiss il-kittieb isostni li jasal żmien meta ċerti karattri bħal jieħdu rajhom f’idejhom u jsiru indipendenti mill-istess awtur. Qatt ġara lilek dan? Ġratli żgur b’Saver De Molizz li jidher fi tliet rumanzi għat-tfal. Dan kont noħlom bih u kont nisimgħu jkellimni, imbagħad jum minnhom iddeċidejt li anki nħallih jagħmel li jrid. Allura hemm mumenti fil-kotba meta jikteb kapitli sħaħ hu, meta jindirizza lit-tfal u jgħidilhom kontrija, meta jġegħelni nikteb dak li jrid hu biss. Karattru partikolari ħafna, dan Saver De Molizz. Imma nħobbu. Wieħed mill-iktar li nħobb. Kemm hija importanti r-rabta bejn il-karattri u l-ambjent li fih jitqiegħdu fil-kitbiet tiegħek? L-istejjer tal-adulti huma ħafna drabi ambjentati f’Malta, imma l-karattri jaġixxu għall-ambjent li npoġġihom fih bil-mod uniku tagħhom. Sintendi jaf ikun jixbah ħafna għall-aġir tiegħi bħal pereżempju Emma li tħobb tagħmel mixja fil-Għargħur u tiddeskrivi l-widien tal-Għargħur b’reqqa u b’delikatezza kbira għax jien ukoll inħobb nagħmel din il-mixja. Imbagħad hemm ambjenti vvintati u dawn jidhru l-iktar fil-kotba tat-tfal. Bħal pereżempju: il-postijiet Frulli Frilli jew Ħorrox Borrox; ir-Renju Udit, ir-Renju Laġenba, ir-Renju Żdingat … fl-aħħar mill-aħħar kollox u dejjem huwa ispirat mill-ambjent li ngħix fih jien bis-sbuħija u l-limitazzjonijiet tiegħu. Kemm huma importanti l-aspetti morali, didattiku u soċjali f’kitbietek? Kieku kellek tqiegħed dawn it-tliet aspetti f’ġerarkija kif tikklassifikahom fil-kitbiet tiegħek? Minn dawn kollha nagħżel biss l-aspett soċjali. Kważi dejjem jidħol dan l-aspett fil-kitbiet tiegħi. Imma mhux wisq dak didattiku u inqas dak morali. Dawn inħallihom għal min irid jimponi l-ideat moralistiċi u didattiċi tiegħu fuq il-qarrejja. Jien irrid li l-qarrejja jieħdu gost bil-kitba tiegħi u ma rrid qatt nimponi fuqhom dak li nemmen fih jien. Dak li nemmen fih jien u dak li studjajt jien huwa għalija u għal ħadd iktar. Issa jekk kitbieti jqanqlu fil-qarrejja xi ħaġa biex ifittxu iktar, tajjeb. Imma din jarawha huma. Mill-bqija, jien nieħu gost naqra ktieb tajjeb u nixtieq li b’dak li qed nagħmel nagħti dan l-istess gost marbut mal-ktieb lill-qarrejja kemm żgħar kif ukoll kbar. X’differenzi jeżistu bejn il-kitba għat-tfal, dik għall-adolexxenti u dik għall-adulti? Semmi xi eżempji mill-kotba tiegħek. Il-bagalja ta’ esperjenzi u qari li jġorru dawn hija differenti u din l-awturi jridu jagħtu kasha dejjem. Għall-adolexxenti għandi ktieb dwar il-Facebook. Imma tema bħal din ma nistax nagħtiha lit-tfal meta t-tfal ma jistax ikollhom Facebook. Temi oħra ta’ fantasija li jinżlu tajjeb mat-tfal b’annimali li jkunu l-protagonisti, jafu ma jinżlux tajjeb mal-adolexxenti li jħobbu iktar stejjer dwar l-imħabba u t-tensjonijiet marbuta mal-età tagħhom. L-adulti storja oħra imbagħad. Nemmen li jkun min ikun, irrid nagħtih storja tajba, b’narraturi li jafu jirrakkontaw u li se jżommu lil dak li jkun imwaħħal mal-pultruna. Nemmen ukoll li għandi dejjem nesperimenta u qatt m’għandi nqis lill-qarrejja inferjuri iktar minni. Jien u huma, sew jekk tfal, kif ukoll jekk adolexxenti jew adulti, għandna dejjem inkunu fuq l-istess livell. Kemm hu importanti li llum il-ġurnata, awtur ikollu s-sit elettroniku tiegħu? Sit elettroniku jew paġna fuq Facebook dejjem importanti biex dak li jkun ikun jaf x’qed tagħmel. Iktar il-Facebook jaraw in-nies illum milli s-siti. Fil-kotba tiegħek tat-tfal jogħġbuni ħafna l-istampi. Agħtina iktar dettalji rigward dan. Jien ma npinġix u allura dejjem naħdem ma’ illustraturi differenti. Ħdimt ħafna ma’ Lisa Falzon f’kotba bħal Mingu, Il-Qtates ta’ max-Xatt u anki is-Sinjura Klaws fost oħrajn; ħdimt ukoll ma’ Mark Scicluna fis-sensiela ta’ Jake Cassar u anki tal-aħwa De Molizz; u dan l-aħħar ħdimt ma’ żewġ illustraturi ġodda – Matthew Stroud fuq ktieb ġdid għat-tfal bl-isem, Meta l-ħanut tal-ħelu mar dawra u Deandra Scicluna fuq sensiela ġdida, Is-Sħaħar ta’ Petut. Hija esperjenza sabiħa taħdem ma’ nies differenti u tara l-karattri tiegħek jieħdu l-ħajja. Esperjenzi ibsin tal-ħajja jsaħħuk jew ikissruk bħala kittieb? Il-kitba tista’ tkun terapewtika iżda mhux biss. Jiġifieri esperjenzi koroh jistgħu jgħinuhom iktar lill-kittieba, imma ma jfissirx li bilfors trid tgħaddi minn esperjenzi koroh biex tikteb. Naħseb li biex tikteb, l-ewwel u qabel kollox, trid tiddixxiplina lilek innifsek fil-ħila tal-kitba, trid titgħallem tagħżel il-kelma bir-reqqa u trid toħroġ bi storja tal-ġenn. Anki jekk ma jkollokx esperjenzi koroh, jista’ jkollok dawk l-affarijiet kollha li għadni kif semmejtlek, u li jagħmluk kittieba tajba. Liema jibqgħu l-aktar kotba għal qalbek? Vera diffiċli biex nagħżel għax dejjem niskopri l-ġodda u dejjem ninsa dawk li ġew qabel. Bla dubju bħala kittieba nħobb ħafna lil Margaret Atwood, Angela Carter u Anne Carson. Għat-tfal bħalissa qed ninnamra mal-kotba ta’ Shaun Tan. (Biex inkun semmejtlek ftit). Kif tiddeskrivi lill-kittieb kwalunkwe u xi kwalitajiet u karatteristiċi għandu jkollu li jiddistingwuh minn persuni oħrajn? Il-kittieba huma persuni sensittivi iktar minn oħrajn, b’intuwizzjonijiet akuti ħafna. Imma l-kittieba wkoll huma egoċentriċi tal-għaġeb u jaħsbu li d-dinja ddur magħhom biss. Fl-aħħar iżda mhux l-inqas, Clare Azzopardi kif qed tħares lejn il-futur tagħha? Nittama li nibqa’ nikteb u li jibqgħu jiġuni ideat għal kotba ġodda. Bħalissa, kif għedtlek qabel, bdejt naħseb fuq proġett ġdid, imma għadu kmieni wisq biex nitkellem fuqu.