Ramona Portelli tintervista lil Felix Farrugia Id-delizzju sar parti sostanzjali mill-bniedem. Hawn min iħobb jgħaddi l-ħin b'ħaġa u hawn min b'ħaġa oħra. Ħafna jsibu l-għaxqa tagħhom fit-trobbija tal-annimali, anke domestċi u għalihom, li jieħdu ħsieb xi ħaġa ħajja, hija wkoll parti minn ħajjithom. Dawn l-aħħar snin sar hawn ħafna iktar edukazzjoni fuq l-annimali u fejn qabel meta ssemmi pet wieħed kien jikkunsidra l-iktar kelb jew qattus, illum din inbidlet. Interessajt ruħi fid-delizzju ta' dawk li jrabbu l-fniek, speċjalment għall-wirjiet jew bħala pet biss u għalhekk għamilt kuntatt mal-president ta' The Malta Rabbit Club – Since 1963; is-Sur Felix Farrugia, u ħadt xi kummenti mingħandu kif ukoll mingħand is-Sur Joseph Balzan li huwa wieħed mill-membri tal-bidu fi ħdan l-istess klabb. Joseph Balzan huwa armel ta' 88 sena mill-Furjana u, sa minn ċkunitu, l-annimali kienu l-iżvog tiegħu, b'mod partikulari l-klieb, il-fniek, l-għasafar u t-tiġieġ. Dan qatt m'għamlu għal skopijiet kummerċjali iżda, sforz l-imħabba tiegħu lejn it-trobbija tal-annimali. Kien ilu membru fil-klabb aktar minn ħamsin sena. "Naf il-klabb minn żmien it-twaqqif tiegħu u rajtu jikber u jitkattar mal-mogħdija taż-żmien. F'dawn is-snin ħadt sehem f'bosta kompetizzjonijiet fejn ipparteċipajt f'diversi kategoriji. Minkejja li issa ż-żmien daħal sew u tkun diffiċli għalija li ndaħħal il-fniek għall-kompetizzjoni, xorta għadni mmur inżur id-diversi wirjiet," beda jgħidli b'mod nostalġiku Joseph. Bżonn ta' aktar żgħażagħ bil-passatemp li jrabbu l-fniek Miegħu ddiskutejt dwar it-tibdil li osserva fil-klabb matul dawn l-aħħar snin. Fil-fatt, innota li hawn iktar bżonn ta' żgħażagħ li jibdew dan il-passatemp biex b'hekk ikomplu fuq li ħallew missirijiethom. "Ovvjament, in-nies kollha jikbru u hemm bżonn li żgħażagħ jieħdu l-ispazju vojt li qed inħallu aħna l-anzjani hekk kif nirtiraw mit-trobbija tal-annimali, proprju kif għamilt jien. Illum hi iktar faċli għaż-żgħażagħ biex jibdew dan il-passatemp għax hawn iktar kumdità, fejn f'ħames minuti wieħed jista' jsib l-informazzjoni kollha neċessarja. Pereżempju, fi żmieni l-gaġeġ konna nagħmluhom aħna b'idejna mhux bħal-lum. Il-fuljett kien wieħed interessanti ħafna u informattiv ferm, illum nimmaġina li dan jista' jsir b'mod elettroniku wkoll biex ikompli jattira iktar żgħażagħ. Madanakollu, il-kumitat u l-membri m'għandhomx jaqtgħu qalbhom. Il-klabb ilu li twaqqaf 53 sena u nemmen li, b'entużjażmu u ħidma, il-klabb jibqa' mwaqqaf għal 50 sena oħra," sostna Joseph. Qabel ma mort għal din l-intervista sirt naf li matul is-snin naqsu, jew saħansitra m'għadekx issib, ċertu razez ta' fniek u għalhekk iddiskutejt dan il-fatt ma' Joseph. "Naħseb li dan in-nuqqas ta' dilettanti jista' jsarraf f'nuqqas ta' ċertu tipi ta' fniek. B'hekk id-dilettanti jkollhom jimpurtawhom dirett minn barra minn Malta. Personalment, id-Dutch minn dejjem kien il-fenek favorit tiegħi u, għaldaqstant, nispera li dan jibqa' jiġi prodott hawn Malta. Dan jista' jsir permezz ta' iktar żgħażagħ fl-għaqda. Importanti li l-informazzjoni li ksibna aħna matul iż-żmien tgħaddi minn ġenerazzjoni għal oħra biex ikunu jistgħu jkomplu jibnu u jkabbru fuq pedament sod l-esperjenzi tagħna," kompla jisħaq. Joseph ried jagħti parir lil dawk li qed jitħajru jibdew irabbu xi fniek, imma ma jafux minn fejn għandhom jibdew. "L-ewwel ħaġa li għandhom jagħmlu hu li jingħaqdu bħala membri mal-klabb ħalli hemm jibdew jiksbu t-tagħrif neċessarju biex jibdew irabbu. Fil-klabb isibu nies li żgur jgħinuhom u jiggwidawhom fuq l-ewwel passi meħtieġa biex jibdew irabbu. Hu importanti wkoll li jattendu għall-wirjiet fejn hemm jistgħu jiddiskutu ma' min irabbi, josservaw il-fniek, kif ukoll jaraw x'joffri s-suq. Li titħallat mal- 'antiki' fil-klabb, hu l-aqwa mod biex dak li jkun jitgħallem malajr u jitgħallem sew sal-inqas dettall. Is-sodisfazzjon li wieħed irabbi hu xi ħaġa li ma tistax titkejjel. Wieħed tajjeb li jfittex informazzjoni mill-kotba u, illum il-ġurnata, ma jistax jonqos l-internet; kumdità li fi żmieni ma kinitx possibbli. L-annimal kapaċi jħobbok daqs il-bniedem," temm jgħid Joseph, li b'din l-intervista ġedded il-memorji sbieħ ħafna ta' dawn is-snin u xi demgħa ma naqsitx f'dan ir-rakkont b'tant memorji li jgħożż kuljum. Komplejt l-intervista tiegħi mal-president ta' The Malta Rabbit Club – Since 1963, is-Sur Felix Farrugia, li ilu president tal-Klabb għal dawn l-aħħar erba' snin; mill-2012. Felix joqgħod iż-Żejtun, u għandu 55 sena. Il-passatempi tiegħu huma t-trobbija tal-fniek domestiċi u jikkollezzjona l-armi antiki. Ir-rwol tiegħu bħala president huwa li jlaqqa' lill-kumitat u l-membri għal-laqgħat li jsiru b'mod regolari, jappunta l-kumitat u jara li l-membri jkunu kollha responsabbli mir-rwolijiet li jħaddnu. Ta' min jgħid li l-klabb tal-fniek ilu jeżisti mis-sena 1963, iżda l-proprju isem tiegħu fil-bidu kien Rabbit Breeders Association – vjaġġ twil ta' 53 sena li wassal għal dak li qegħdin jaħdmu fuqu bħalissa. "Jiena ilni fil-klabb mill-1989. Il-klabb qed jaħdem l-iżjed biex jeduka n-nies fuq it-trobbija tal-fniek domestiċi u nħajru iżjed ġenituri jintroduċu u jressqu lit-tfal tagħhom biex jappezzaw l-annimali u jikkunsidraw irabbu fenek domestiku fi djarhom. Ħafna huma dawk li jgħidu li t-trobbija ta' annimal tgħin lit-tfal fl-iżvilupp tagħhom u li huma ta' benefiċċju għal dawk tfal u adulti bi bżonnijiet speċjali jew dawk li jkunu għaddejjin minn fażi ftit iebsa fil-ħajja. Li jagħtik annimal hu xi ħaġa indiskrivibbli," sostna Felix. Minn informazzjoni li ksibt mingħand Felix waqt din l-intervista, sirt naf li f'Malta qabel kien hemm dejjem domanda għall-fniek kummerċjali biss, jiġifieri fniek għal-laħam, però meta fis-snin tmenin bdew jimpurtaw diversi razez ta' fniek domestiċi mill-Ingilterra, id-domanda għall-fniek bħala pets żdiedet minn sena għal oħra. "Illum il-ġurnata nistgħu ngħidu li, għalkemm il-konsum tal-laħam tal-fenek baqa' għoli kkumparat ma' pajjiżi oħra, u ovvjament dan jorbot mal-kultura ta' pajjiżna, nistgħu ngħidu wkoll li żdiedet b'mod sostanzjali d-domanda għat-trobbija domestika. Dan aħna nistgħu nikkonfermawh mill-ammont ta' messaġġi li nirċievu ta' kuljum u dak li nesperjenzaw waqt l-attivitajiet li norganizzaw aħna jew li nkunu mistednin nipparteċipaw. Jispikka l-fatt li jkollna ħafna li jgħidulek li mħajrin irabbu fenek bħala pet għax qatt ma kellhom pet qabel jew li qatt ma kkunsidraw li jrabbu annimal fid-dar," tbissem Felix. Żieda fil-preżenza tal-klabb madwar Malta u Għawdex Ta' min jgħid li qabel il-klabb kien jorganizza shows għall-membri tal-klabb biss; tlieta prinċipali matul is-sena: f'Marzu, Mejju u Diċembru. Il-preżenza tal-klabb żdiedet peress li qed jiġu mistiedna minn għaqdiet oħra, skejjel, u kunsilli lokali ta' Malta u ta' Għawdex, biex jesibixxu razez varji ta' fniek, joffru sezzjoni edukattivi u, l-iktar waħda famuża, il-petting section li tinżel tajjeb mat-tfal u mhux inqas mal-adulti. "Il-petting section tagħti l-opportunità lil ħafna biex jammiraw fniek differenti mill-viċin. Bl-għajnuna tal-membri tal-klabb li jkunu dejjem preżenti waqt kull attività, nagħtu l-opportunità li jerfgħu l-fniek u ż-żrameċ, li huma l-iktar li jiggustaw. Hemm aħna nispjegaw kemm il-fenek hu annimal delikat u ta' preġju; kemm wieħed irid joqgħod attent kif jerfgħu; xi tfisser dieta adattata, grooming u titqib regolari. Ikunu ħafna li jerġgħu jikkuntattjawna għax ikunu ddeċidew li jrabbu wieħed jew koppja. Dejjem nagħlqu l-attività b'album ritratti. Kemm ilu miftuħ, il-klabb tagħna amministra wkoll ir-Rabbit Zoo. Inqisuh bħala l-ġawhra tal-klabb. Hemm esibiti madwar 50 fenek ta' razez differenti, u fil-ġaġġa fuq barra hemm madwar 25 fenek ieħor tar-razza Tax-Xiber, magħrufa wkoll bħala l-Fenek ta' Malta li oriġina minn tas-selvaġġ. Bħalissa għaddejjin bix-xogħlijiet ta' tisbiħ u manutenzjoni," kompla jgħid Felix. Fl-aħħar nett, Felix xtaq jgħaddi messaġġ lill-qarrejja tal-gazzetta KullĦadd. "Dawk li għadhom ma jafux wisq fuq il-fniek domestiċi, inħajruhom u nistednuhom jikkuntattjawna fuq il-paġna tagħna fuq Facebook The Malta Rabbit Club – Since 1963. Wieħed jista' jżurna waqt l-attivitajiet u l-wirjiet li norganizzaw matul is-sena f'lokalitajiet differenti. Jistgħu anke jingħaqdu membri tal-klabb tagħna billi jħallsu miżata żgħira kull sena u b'hekk igawdu minn ħafna benefiċċji. Ix-xewqa tiegħi hi li t-tradizzjoni tat-trobbija tal-fniek ma tmut qatt u li ġenerazzjoni wara oħra tkompli tkattar. Nixtieq li dak li tgħallimt jien ngħaddih lil ta' warajja u dak li tant inħobb ikompli jitgawda. Hemm żgur li la tiġi s-siegħa li nagħlaq għajnejja ngħid li dak li tant ħdimt għalih b'għożża jissarraf b'patrimonju kulturali għal pajjiżna u għal uliedna," temm jgħid Felix b'għożża u dedikazzjoni.