Hija battalja li ilha għaddejja tmienja u għoxrin sena. Proprju minn meta Mable Strickland, eks ġurnalista u membru parlamentari ħalliet din id-dinja. Battalja bejn il-werriet ewlieni ta' Mable Strickland, in-neputi Robert Strickland Hornyold u l-Fondazzjoni Strickland l-azzjonist ewlieni tal-Allied Newspapers, il-pubblikaturi tat-Times of Malta. Tkellimt ma' Robert Strickland Hornyold, in-neputi ta' Mable Strickland f'ġimgħa fejn il-każ tiegħu fil-konfront tal-Fondazzjoni kompla jinstema' l-Qorti. Iltqajt miegħu f'Villa Parisio, f'Ħal Lija, post mill-isbaħ u storiku li dwaru wkoll hemm kwisjoni bejn in-neputi ta' Strickland u l-Fondazzjoni. In-neputi jallega li kien hemm perjodu fejn it-testment ta' zitu, mara li kienet fil-pussess ta' ġid sostanzjali, inbidel. Kobba mħabbla li tfakkrek fi storja minn tal-films li donnu ma tistax tinqabad art tagħha. "Wara li mietet iz-zija għamilt l-ewwel għoxrin sena ninnegozja mal-eżekuttiv tal-Istrickland Foundation. Ridt nilħaq kompromess magħhom partikolarment wara li ħarġu affarijiet strambi mill-wirt. Ma wasalt għal imkien magħhom. Ma kellix għażla oħra ħlief li mmur bil-każ quddiem il-qorti," stqarr Robert Strickland Hornyold li issa ilu jitla' i-qorti għal dawn l-aħħar tmien snin fuq żewġ każijiet. Strickland qed iħabbat wiċċu ma' attitudni ostili min-naħa tal-Fondazzjoni tant li tul is-smigħ kien hemm każi fejn l-Imħallef iddikjara ruħu urtat bil-mod kif kien qed jiżviluppa l-każ. Każ dwar testment li l-eżekuturi tiegħu kienu l-Professur Joseph Ganado u l-Professur Guido de Marco, illum mejjet. Lil dawn Strickland fdathom bil-ġid tagħha iżda n-neputi jisħaq li ma twettqitx ir-rieda ta' zitu li fi kliemu riedet lilu bħala werriet. Joħodna lura s-snin. Il-perjodu meta skopra dak li skont hu ġara. "Kont sorpriż meta skoprejt il-bidla fil-wirt, iżjed u iżjed meta l-assi ta' ziti spiċċaw f'idejn il-Fondazzjoni u li jien ma kontx inkluż fil-Fondazzjoni", stqarr in-neputi. Irrimarka li din hija ħaġa li skopra ftit wara l-mewt ta' zitu. Ta' min hi l-villa? Fost l-ikbar problemi hemm Villa Parisio, li fil-wirt tal-1979 hemm frażi li ħolqot lok għal interpretazzjoni. Hawn jingħad li Robert Strickland Hornyold għandu "the right of use and habitation of the guest rooms, bathrooms and study at Villa Parisio, so long as it does not interfere with the work of the Foundation." Fi kliem ieħor għandu l-użu tagħha iżda b'ebda mod m'għandu jfixkel ħidmet il-fondazzjoni. Robert Strickland spjega li fil-wirt oriġinali ta' zitu jingħad li l-werrieta tal-propjetà huma hu u wliedu biex jgħixu fiha. "M'hemmx lok ta' koabitazzjoni mal-Fondazzjoni," sostna Robert li spjega li fil-wirt tal-1979 jingħad li l-Istrickland Foundation għandha s-sit tagħha fil-villa. "Fl-istess waqt li fil-wirt hemm klawżola ċara li tgħid li l-Fondazzjoni tista' ġġorr kollox u tiltaqa' f'post ieħor," ikompli jirrimarka. Madanakollu, fl-aħħar snin, it-tmexxija tal-Fondazzjoni Strickland iddeċidiet li tużaha daqslikieku kienet il-kwartieri ġenerali tagħha. Dan wassal biex il-Fondazzjoni ħolqot kompetizzjoni mal-familja Strickland ta' qisu min se jasal l-ewwel. Strickland qal li t-tmexxija tal-Fondazzjoni, ħadet il-pussess tal-villa f'idejha mingħajr ma kkonsultat mal-eredi ewlieni, jiġifieri miegħu. Iktar minn hekk użaw il-post li hu biss kellu dritt għalih, bħala post għal konferenza u attivitajiet privati. "Kienu qed jikkompetu direttament miegħi biex jitfgħuni 'l barra mid-dar ta' familti. Ma kinux jafu fiex tikkonsisti l-villa u ħadu dak kollu li ġie għal idejhom. Ma qbilniex fuq x'inhuma l-limiti, u lanqas id-drittijiet li għandna fuq il-villa. Dawn kwistjonijiet fundamentali," spjega Strickland li kompla jfisser kif ir-relazzjoni bejnu u l-Fondazzjoni kompliet sejra għall-agħar. Tant li Strickland innifsu jiddeskrivi bħala "mhux daqshekk tajba" r-relazzjoni bejn iż-żewġ naħat. Jirrakonta episodji li żgur idejqu lil kull minn kieku jgħaddi minnhom. "Il-fondazzjoni nfexxet f'kampanja ta' harrassment kontrina biex ikeċċuna mill-villa. Waħlu CCTV cameras biex josservaw kull azzjoni li nagħmlu. Waħluhom f'kull kamra minn barra l-kamra tas-sodda u l-kamra tal-banju," qal Strickland Hornyold li jargumenta li m'għandu ebda privatezza f'dik li jsostni li hi daru. "L-abbuż b'rabta mad-dritt tal-privatezza fid-dar tagħna sar mill-istess nies li ziti fdathom għax kienu jħaddnu d-drittijiet tal-bniedem bħala parti mill-karattru tagħhom," jgħid Strickland dwar ġrajja ta' interess nazzjonali li t-Times of Malta ftit li xejn tirrapporta dwarha. Hawn jerġa' jinsisti dwar l-interpretazzjoni tiegħu li meta Mable Strickland waqqfet il-Fondazzjoni Strickland il-ħsieb tagħha kien li din kellha tkun f'idejn l-eredi tagħha u għalhekk il-Fondazzjoni kellha tirriloka f'post ieħor. "Iz-zija kienet ċara. Riditni nkun involut ukoll fil-Fondazzjoni. Minflok dawk fit-tmexxija tal-Fondazzjoni iddeċiedew li jdaħħlu lil uliedhom fit-tmexxija tal-Fondazzjoni, bħal Mario de Marco u Max Ganado, li issa rriżenja," jgħid Strickland li din il-ġimgħa ffaċċja lil dawn iż-żewġ persuni fil-qorti u li wara li ġie jgħix lura Malta sab biss inkwiet jistennieh għax dawk li ma jarawx għajn m'għajn miegħu ma tantx qed ikunu ħelwin. Fil-fatt it-twaħħil tas-CCTV kważi ma' kull rokna tal-villa ma kienx każ iżolat. "Provokazzjonijiet il-ħin kollu," qal in-neputi ta' Mabel Strickland. "Mingħand l-Istrickland Foundation, nista' nagħtik għadd ta' każijiet, imma aħjar le. Però għandi kollox dokumentat. Fost oħrajn rċivejt ittra b'theddid mingħand Mario de Marco, fuq karta tal-gvern u rċivejtha fiż-żmien meta kien Ministru," ikompli jiżvela. Nistaqsu x'qed jitlob bil-każi legali li fetaħ il-qorti u jgħid li jrid tliet affarijiet. L-ewwel ħaġa, li fi kliemu hi l-aktar ħaġa importanti, hi li tordna li jkunu ppublikati d-dokumenti kollha legali ta' zitu. Dokumenti li għandhom x'jaqsmu mal-amministrazzjoni, dokumenti relatati ma' familtu, li jsostni li huma tiegħu però ġie mċaħħad minnhom. "Mhix ġustizzja," sostna Strickland Hornyold. It-tieni ħaġa li jrid hi li jkun hemm interpretazzjoni "ġusta," dwar il-wirt ta' zitu. Iħoss li kien interpretat b'mod li jxaqleb lejn naħa waħda biss. "Hemm ħafna ambigwità," sostna n-neputi u dan għax iħoss li qed tinstema' "naħa waħda biss." U t-tielet ħaġa li qed jitlob hi li l-maġġoranza tal-ishma jirritornaw lura filwaqt li jkun hemm diskussjoni bejn iż-żewġ naħat dwar fejn għandhom imorru. "Dan għaliex hija xi ħaġa illegali, misapproprjazzjoni ta' trasferimenti," jgħid Strickland li fil-qorti jitkellem ukoll dwar €2,500,000 trasferimenti f'ishma. Xi ħaġa li fi kliemu saret fi żmien interessanti, ġimagħtejn qabel fetaħ il-kawża l-qorti. Dawn huma ħlasijiet ta' dividend li jkopru l-perjodu ta' bejn l-1998 u l-2010 u li tħallsu lill-Fondazzjoni Strickland. Xi ħaġa li dwarha Robert Strickland ġibed l-attenzjoni iktar minn darba iżda mingħajr suċċess. X'fihom id-dokumenti? Nistaqsi lil Strickland x'fihom id-dokumenti li qed jitob li jkunu ppubblikati. "Ċertament li l-Fondazzjoni qed taħbi dokumenti importanti," qal Strickland Hornyold. "Qed jaħbu d-dokumenti legali, amministrattivi u familjari li huma ta' ziti, madwar ħamsin dokument. Uħud minnhom qegħdin fil-kamra ta' ħdejna. Ma nistax narahom, ghax il-kamra msakkra. Hawn erbat ikmamar f'din id-dar li huma msakkra u li jien ma nistax nidħol fihom. Imbagħad neħħew numru kbir ta' dokumenti u mexxewhom għal post ieħor. Dokumenti li huma tiegħi bħala l-eredi ewlieni tagħha, dokumenti familjari, m'għandhomx x'jaqsmu mal-Fondazzjoni però mhumiex iħalluni narahom," jgħid Strickland ftit jiem wara li fil-qorti kien ikkonfermat li fost dawk fil-pussess ta' dokumenti li jistgħu jitfgħu dawl dwar il-każ hemm il-familja de Marco. Kien fil-qorti li de Marco kkonferma li xi dokumenti qegħdin għand ommu bħala l-eredi ta' Guido de Marco u li fuq kollox ma jriduhomx ippubblikati. Il-mistoqsija li ssegwi tiġi waħedha. Kif spiċċaw għandhom? "Sempliċi," jgħidli Strickland, "Ħaduhom." "Joseph Ganado, missier Max Ganado, kien parti mill-eżekuttiv tal-Istrickland Foundation ta' dak iż-żmien u kien hu li ħa ħsieb id-dokumenti. Meta miet, id-dokumenti kellhom jingħaddu lili bħala l-persuna involuta fl-eżekuttiv tal-Fondazzjoni. Dan ma seħħx, Ganado rrifjuta milli jgħaddihomli. Id-dokumenti rajthom iżda ma tawhomlix," ikompli jirrakkonta filwaqt li jiċċara li rahom fl-uffiċċju ta' Ganado u li għalkemm ma nqrawx saret referenza għalihom. Fil-qorti iben Ganado qal li jippubblika d-dokumenti biss jekk ordnat mill-qorti, xi ħaġa li de Marco lanqas jidher li lest jaċċetta. "Dawk id-dokumenti huma tiegħi. Veru li Guido de Marco kien il-konsulent legali ta' ziti u hi xi ħaġa normali li jkollu kopja, però de Marco għandu l-oriġinali," spjega Robert li tlabnieh jikkumenta dwar l-aġir ta' de Marco, illum Viċi Kap tal-Partit Nazzjonalista, fil-qorti. "Miniex daqshekk sorpriz li ma jridx jippublikahom. Dik kienet il-pożizzjoni tiegħu sa mill-bidu. Naħseb ikun imbarazzanti għalih jekk jippublikahom, għandu x'jitlef," jgħid mingħajr ma jdur mal-lewża. Hawn ta' min jinnota li l-Fondazzjoni kellha wkoll l-akkuża li lanqas il-kontijiet tagħha ma tippubblika bi trasparenza sħiħa. "It-triq 'il quddiem hi ovvja, li jippublikaw il-fajls kollha ta' familti. Minn hemmhekk biss nistgħu nifhmu verament x'kienet ix-xewqa ta' ziti. B'hekk toħroġ il-verità. Il-verità biss hi t-triq 'il quddiem imbagħad il-qorti għandha tiddeċiedi dak li hu ġust," argumenta Strickland li finalment fisser kif dak li qed jiġġieled għalih hu dritt fundamentali tiegħu. "L-unika ħaġa li rridu hi li ngħixu fil-paċi f'din il-villa. Dan hu d-dritt leġittimu tiegħi," temm jgħid in-neputi ta' Mable Strickland. Min kienet Mable Strickland? Mable Strickland tirrappreżenta parti mill-istorja ta' pajjiżna b'mod partikolari mit-tieni gwerra dinjija 'il quddiem. Hija bint Lord Gerald Strickland, wieħed mill-ewwel Prim Ministri ta' Malta u minbarra li serviet fil-politika ħadmet ukoll fil-ġurnaliżmu. Kien fl-1935 li saret l-editur ta' The Times of Malta u Il-Berqa qabel imbagħad saret id-direttur maniġerjali wara l-mewt ta' missierha fl-1940. Kien fis-snin ħamsin li mbagħad waqqfet il-Partit Progressiv Kostituzzjonali ta' Malta, li permezz tiegħu ħadet sehem fit-taħdidiet tal-Integration u li oppona l-Indipendenza fl-1964. Strickland mietet fid-29 ta' Novembru tas-sena 1988.