Storja minn Joe Cassar Intervista ma' Sonia, persuna li wara diversi tentattivi rnexxielha tiggradwa mill-programm ta' riabilitazzjoni mill-vizzju tad-droga f'San Blas u llum tħares b'ottimiżmu lejn il-futur tagħha minkejja l-intoppi li għad għandha quddiemha Madwar tliet snin ilu ħassejt li kont wasalt f'punt fejn ridt nagħżel. L-għażla ta' quddiemi kienet bejn il-ħajja u l-mewt. Nagħżilx li mmut jew nagħżilx li ngħix. U għażilt li ngħix. Ridt nidħol għall-programm tal-Caritas f'San Blas b'determinazzjoni li nibqa' sal-aħħar, kemm ikun hemm bżonn, u nsalva lili nnifsi. Kliem Sonia*, l-unika mara fost grupp ta' persuni li din is-sena ggradwaw b'suċċess mill-programm ta' riabilitazzjoni mid-droga, meta ltqajt magħha u tlabtha tirrakkontali l-mixja tagħha lejn futur aħjar. Biex nifhmu aħjar min hi Sonia u x'wassalha taqbad it-triq tad-droga u, aktar tard, għar-riabilitazzjoni, staqsejtha tispjegali ftit kif kienet it-tfulija tagħha. "Jekk taraha minn barra, it-tfulija tiegħi kienet tidher normali, bħal ta' tfal oħra. Kont dejjem nadifa, immur l-iskola bħal tfal oħra. Però t-trobbija tiegħi kienet maz-zijiet, iz-zija u z-ziju tiegħi, li kellhom ukoll tifla li kienet qisha oħti. Madankollu kont naf li huma zijiet u t-tifla tagħhom kuġina. "Kienu jgħiduli li ommi ma setgħetx trabbini għax kienet għadha żgħira – kien għad kellha 18-il sena – u għalhekk trabbejt maz-zija, li kienet għaxar snin ikbar minnha." Imma l-mistoqsijiet f'moħħ Sonia dejjem baqgħu jitturmentawha… għaliex ma kinetx tgħix ma' ommha u missierha bħal tfal oħra… u qisha qatt ma kellha tweġibiet preċiżi għad-dubji tagħha. Għalhekk baqgħet dejjem tassumi, b'ħafna misconceptions f'moħħha, kultant b'dubji wkoll jekk iz-ziju kienx fil-fatt missierha… affarijiet li lit-tfal itaqqluhom. "Kelli wkoll il-fatt li ommi – minħabba s-sesswalità tagħha – kienet tidher differenti minn ommijiet oħra għax dejjem kont naraha ma' xi tfajla, li kienet tkun il-girlfriend tagħha, u t-tfal kienu jgħajruni biha din. Darba semagħhom anki zijuwi jew xi ħadd qallu, u ħass li kellu jkellimni u jfehimni." Għaddiet minn fażi li kienet irrabjata għal ommha għax kienet tirraġuna li t-tfal qed jaqbdu magħha minħabba fiha. "Kont niskanta wkoll li l-aktar tfal li kienu jgħajruni kellhom ommhom prostituta… kienet tweġġagħni din. Illum nifhem li kienu jagħmlu hekk għax kellhom il-weġgħat tagħhom huma wkoll." L-ewwel kuntatt mad-droga Id-dubji f'moħħ Sonia baqgħu jitturmentawha u ma kellhiex wisq għajnuna miz-zija tagħha lanqas, li tgħid li minflok tinkoraġġiha kienet tgħidilha kliem bħal "inti m'intix kapaċi, u mhu se tasal imkien," u atteġġjament bħal dan. Kien għad kellha 14-il sena meta bdiet tesperimenta bid-droga. Ta' 16 bdiet il-kumpanija ma' nies ikbar minnha u ltaqgħet ma' ġuvni li kien jieħu l-eroina waqt li hi kienet tpejjep il-cannabis. L-influwenzi kibru u darba talbitu l-eroina hi stess biex tippruvaha, taha u baqgħet tieħu. Minn hemm bdiet it-triq għan-niżla. Kien se jkollha tarbija minn dan il-ġuvni imma korriet. Bdiet tgħix ma' ommha imma ma kinetx kuntenta u telqet ukoll u marret tgħix man-nanna. Fi kliemha stess, "ġennintha lil nannti." Il-boyfriend tagħha żied fid-droga sakemm ħass il-bżonn li jidħol għal programm ta' riabilitazzjoni. Sonia tgħid li hi ma daħlitx miegħu għall-programm imma rat li matul dak il-perjodu tibqa' 'clean' u ma tmissx ma' droga. Għamlet hekk għal sena u nofs sħaħ. Imma mbagħad, meta dan il-ġuvni ħareġ mill-programm, u hi ssostni li baqa' 'clean', kellhom l-inkwiet bejniethom u telaqha. Kien il-punt meta reġgħet waqgħet għad-droga. Staqsejtha meta ħasset il-bżonn li tirrikorri għal xi tip ta' għajnuna. Qalet li bdiet programm ta' riabilitazzjoni diversi drabi, imma mhux għax kienet deċiża jew konvinta. "Kien aktar biex nagħlaq ħalq ommi u taparsi qed nagħmel xi ħaġa." Kienet toħroġ, terġa' tibda tuża, terġa' tibda programm, imma qatt ma temmitu b'suċċess. Quddiem l-għażla bejn ħajja u mewt Sakemm madwar tliet snin ilu ħasset li kienet waslet f'punt fejn riedet tagħżel. L-għażla ta' quddiemha kienet bejn il-ħajja u l-mewt. Tagħżilx li tmut jew tagħżilx li tgħix. "U għażilt li ngħix. Ridt nidħol għall-programm tal-Caritas b'determinazzjoni li nibqa' sal-aħħar, kemm ikun hemm bżonn, u nsalva lili nnifsi." Sonia tgħid li f'San Blas did-darba bdiet titgħallem mill-iżbalji li kienet tagħmel qabel. Qabel l-istaff kienu jgħidulha xi ħaġa u hi tagħmel bil-kontra minn warajhom. "Kont nagħmel l-affarijiet my way, mhux kif jgħidli ħaddieħor. Issa kelli esperjenzi biżżejjed biex nirrealizza li my way ma ħadmitx u rrid noqgħod fuq il-pariri u l-gwida ta' ħaddieħor, ta' persuni speċjalizzati li jixtiequ jarawni aħjar milli kont." Sonia tgħid li bdiet tħossha aħjar. "Wara ħafna żmien bdejt infittex u nsib l-onestà, miegħi nnifsi u mal-oħrajn ta' madwari. Tibda tara l-affarijiet jinbnew quddiemek, ftit ftit. Tibda temmen li tista' tagħmilha." Ma kontx nasal mingħajr l-għajnuna Staqsejtha jekk din il-bidla fiha tattribwihiex għall-programm li kienet qiegħda tagħmel. "Iva, bla dubju. Hemm min jgħidlek li l-programm jista' jagħmlu waħdu, barra. Mhux faċli li taħdem din, fit-tentazzjonijiet kollha li ssib barra u fil-ġenn ta' ħajja li sirna ngħixu, l-aktar bħalissa fi żmien il-Covid. Għalija personali żgur li ma kontx nasal mingħajr l-għajnuna li tani dan il-programm u l-istaff tal-Caritas." Tlabtha tirrakkontali kif ħassitha dakinhar tal-gradwazzjoni tagħha f'San Blas ftit xhur ilu. "Għall-bidu kont ngħid u iva, ċerimonja kulma hi din… imma mbagħad meta waslet ħassejtni vera eċitata. Kif rajtni mdawra ma' nies li nħobb u li jimpurtahom minni, f'ċerimonja li tippremja s-suċċess tal-isforz u l-impenn tagħna, ħassejtni kburija bija nnifsi. Kont tassew kuntenta li wasalt sal-aħħar." Sonia kapaċi tagħraf in-nuqqasijiet tagħha minflok toqgħod tipponta subgħajha lejn ħaddieħor. "Kelli ħafna għajnuna mill-Caritas. Meta ma wasaltx, għax ma ridtx naf jien, kont nilmenta, ingerger fuq kollox. Fil-verità mbagħad tirrealizza li fik ikun hemm xi ħaġa ħażina mhux f'ħaddieħor. Issib affarijiet li ma taqbilx magħhom, imma trid tagħmel il-mixja bil-mod u tibda tibni biċċa biċċa." L-esperjenza fil-Ħabs Lura għall-perjodu ta' qabel il-programm, Sonia kellha tiskonta sentenza ta' sena fil-Ħabs għal reat b'konnessjoni mad-droga. X'kienet l-esperjenza tagħha fil-Ħabs ta' Kordin? Switilha xi ħaġa f'dik li hi riabilitazzjoni? "Lanqas xejn. Kif ħriġt minn hemm kelli overdose! Ma kontx niflaħhom l-inġustizzji li kont nara, anki fil-mod kif jittrattaw lilna li kellna sentenza qasira u lil dawk li kienu jafu li se jibqgħu jħabbtu wiċċhom magħhom għal snin twal. Lil dawn kienu jippreferuhom ħafna u magħna jimxu b'id tal-ħadid għax jafu li mhux se jdumu wisq jarawna. X'riabilitazzjoni! Minn hemm ħriġt biss b'rabja kbira." Il-problemi ma spiċċawx Hekk kif temmet il-programm f'San Blas, Sonia kienet determinata li ttejjeb ħajjitha permezz tax-xogħol. "Għamilt sena li matulha ħdimt kemm flaħt. Imma għax ħdimt kont, biex ngħid hekk, kastigata. Minħabba dak kollu li għaddejt minnu f'ħajti, jiena m'għandix fejn noqgħod. Għax qbiżt il-kwota minħabba x-xogħol li ħdimt, mill-Housing qaluli li ma nikkwalifikax għal post. Mill-bank ma ridux jagħtuni 'loan' lanqas u s-sitwazzjoni tiffrustrak għax tgħid allura persuna li tagħżel li ma taħdimx ikun ħaqqha iktar minni?" Sonia llum hija wkoll omm ta' tifla ta' tliet snin u reġgħet sabet ruħha tgħix maz-zija. "Napprezza ħafna li żammitni magħha. Imma l-post żgħir wisq u t-tifla tinsab f'istitut. Nixtieq ħafna jkolli post diċenti li fih inkun nista' nieħu t-tifla miegħi." Tgħid li r-risposta negattiva min-naħa tal-Housing waslitilha proprju dakinhar tal-gradwazzjoni tagħha f'San Blas. "Irrabjajt, imma kienet prova oħra għalija. Qabel ma' deċiżjoni bħal din l-ewwel reazzjoni tiegħi kienet tkun li nerġa' mmur 'nuża'. Illum kont kapaċi nikkontrolla l-emozzjonijiet tiegħi u nibqa' kalma. Dak li għallimni l-programm qed insib ruħi npoġġih fil-prattika." Ħarsa lejn il-futur Sonia għadha relattivament żgħira. X'tixtieq illum mill-ħajja? "L-aktar ħaġa importanti li nżomm quddiem għajnejja dejjem dak li għaddejt minnu, l-iżbalji li għamilt, biex ma nerġax inwettaqhom, dak li tgħallimt mill-programm fil-perjodu tar-residenza f'San Blas. Nitwerwer meta niftakar fiż-żmien meta d-droga kienet tikkontrollali ħajti. "Imbagħad nixtieq li nkun issetiljata ma' binti. Nixtieq ukoll li nkompli nistudja u nimxi 'l quddiem fil-ħajja b'xogħol li jista' jagħti futur lili u lil binti." Tlabt lil Sonia finalment biex twassal messaġġ lil dawk li bħalha kienu fil-vizzju tad-droga u jixtiequ joħorġu minn din il-ħajja imma għadhom mhux deċiżi dwar x'jistgħu jagħmlu. "Il-messaġġ tiegħi lil dawn in-nies hu li ma jiddejqux ifittxu l-għajnuna. Waħedhom żgur li hu ferm aktar diffiċli. Ma jibqgħux bl-illużjoni li 'things will get better', għax l-addiction hija kbira, taf tkun ikbar u iktar b'saħħitha minnek. Inti trid tkun, imma jkollok bżonn ukoll l-għajnuna. Fittxuha l-għajnuna, u taqtgħu qalbkom qatt." • Minħabba l-kunfidenzjalità tal-persuna, l-isem Sonia hu wieħed fittizju. Ikkummenta //= $special ?>