Każ Nru: K/029 Ilment: Allegazzjoni ta' nuqqas ta' osservanza ta' miżura maħsuba biex tnaqqas ir-riskju tat-tixrid tal-koronavirus Data tal-Ilment: 23 ta' Ottubru 2020 Data ta' Dan ir-Rapport: 18 ta' Frar 2021 L-Ilment Permezz ta' email datata 23 ta' Ottubru 2020 (annessa u mmarkata bħala Dokument A), is-Sur Denis Tanti (l-Ilmentatur) talabni ninvestiga allegat ksur ta' etika da parti tal-Prim Ministru, l-Onor Dr Robert Abela. L-Ilmentatur jispjega l-allegazzjoni b'dan il-mod: Dan il-ksur ta' dmir etiku jittratta n-nuqqas ta' Abela li josserva ddirettiva maħruġa mill-Uffiċċju tas-Supretendent għas-Saħħa Pubblika li jesiġi li persuna m'għandhiex tneħħi l-maskra tal-wiċċ waqt li tkun qed titkellem uffiċjalment fil-pubbliku, jekk ma tinżammx distanza ta' millinqas żewġ metri bejn individwi. Skont ma ġie rrappurtat minn mezzi lokali tal-istampa u x-xandir Abela naqas milli josserva din id-direttiva propju llum il-Ġimgħa, 23 ta' Ottubru 2020, waqt li kien qed jitkellem malġurnalisti f'Santa Luċija. FL-email tiegħu, l-Ilmentatur jagħmel numru ta' allegazzjonijiet oħra marbutin ma' nuqqas ta' osservanza ta' miżuri biex jitnaqqas it-tixrid talCOVID-19. L-Ilmentatur jirrikonoxxi li dawn l-allegazzjonijiet addizzjonali huma preskritti bis-saħħa tal-artikolu 14(2) tal-Att dwar Standards fil-Ħajja Pubblika, billi sar jaf bihom aktar minn tletin jum tax-xogħol qabel issottometta l-ilment Uffiċċju tal-Kummissarju għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika, 11, Triq San Pawl, il-Belt Valletta VLT 1210, Malta tiegħu. Madankollu, jgħid li semmihom xorta sabiex juri li l-allegat ksur li qed jitlobni ninvestiga "ma kienx xi wieħed iżolat". Dawn l-allegazzjonijiet addizzjonali huma riprodotti f'Dokument A iżda billi huma preskritti ma kkonsidrajthomx għall-finijiet ta' din l-investigazzjoni. Deċiżjoni li Ssir Investigazzjoni L-Ilmentatur ma jindikax liema dispożizzjoni tal-Kodiċi tal-Etika talMinistri u s-Segretarji Parlamentari, fl-opinjoni tiegħu, ġiet miksura mill-Prim Ministru. L-imsemmi Kodiċi tal-Etika jinsab fit-tieni skeda tal-Att dwar Standards fil-Ħajja Pubblika (il-Kap 570 tal-liġijiet ta' Malta). Madankollu, jiena ħassejt li l-ilment kien jimmerita investigazzjoni firrigward tal-allegazzjoni msemmija fil-paragrafu 1 ta' dan ir-rapport. Iddispożizzjonijiet ta' dan il-Kodiċi li jiena nqis rilevanti għall-każ huma: 5.8 Ġustizzja u rispett – fl-imġiba tagħhom u deċiżjonijiet li jieħdu, il- Ministri għandhom juru rispett lejn l-istituzzjonijiet u għandhom jirrispettaw il-liġijiet tal-pajjiż. Għandhom juru sens ta' bilanċ u qies billi jkunu sensittivi inġenerali lejn is-setturi kollha tas-soċjetà, kif ukoll b'mod partikolari lejn id-drittijiet u l-aspirazzjonijiet tal-persuni kkonċernati, sabiex b'hekk jimxu b'sens ta' ġustizzja. 5.9 Tmexxija – il-Ministri għandhom iħaddnu u jkunu ispirati minn dawn il-valuri biex b'hekk imexxu bl-eżempju. Il-Kuntest Fis-23 ta' Ottubru 2020, il-Prim Ministru attenda l-inawgurazzjoni tarroundabout underpass f'Santa Luċija li ġiet organizzata mill-Ministeru għatTrasport u Infrastruttura, u fejn kienu preżenti diversi nies inkluż ġurnalisti. Wara li spiċċat l-inawgurazzjoni, il-Prim Ministru ntalab iwieġeb numru ta' mistoqsijiet mill-ġurnalisti preżenti. F'dan il-punt il-Prim Ministru deher iwieġeb id-domandi mingħajr maskra minkejja l-preżenza tal-ġurnalisti fil-qrib tiegħu. Dan jidher f'diversi ritratti u filmati li ġew ippubblikati fir-rapportaġġ dwar l-avveniment, fosthom mill-istazzjon TVM u l-ġurnali Times of Malta u The Malta Independent. Proċedura tal-Investigazzjoni Ikkunsidrajt l-ilment kif ukoll ir-rapporti mill-midja dwar l-avveniment, inkluż dawk li jissemmew fuq. Ninnota wkoll l-istqarrija li nħarġet mill-IĠM rigward l-inawgurazzjoni talproġett f'Santa Luċija, li tinsab hawn taħt: L-IĠM huwa ddiżappuntat ferm għan-nuqqas totali ta' rispett muri mill- Gvern lejn il-liġijiet ta' Malta, lejn il-ġurnalisti, lejn il-pubbliku u lejn isSupretendenza tas-Saħħa Pubblika. Ir-ritratt mehmuż jitkellem waħdu. Waqt attività li setgħet faċilment ġiet organizzata biż-żamma tad-distanzi soċjali, dan ġie għal kollox injorat minn ħadd għajr il-Prim Ministru Robert Abela nnifsu. Dan fi sfond ta' ċifri li jaqbżu l-mitt persuna infettat bil-Covid-19 kuljum, ta' sitwazzjoni prekarja fejn hemm l-eżerċizzju tal-contact tracing qed jaqa' lura u ta' ekonomija li qed tbati daqs il-persuni li qed iħaddmuha. Biex ma nsemmux iż-żieda qawwija fir-rata ta' mwiet fl-aħħar ġimgħat. L-Avviz Legali 402/2020 jgħid: "it-tneħħija temporanja ta' maskri tal-wiċċ għandha tkun permissibbli fis-sitwazzjonijiet li ġejjin: … (d) waqt taħdit uffiċjali fil-pubbliku iżda, għandha tinżamm distanza fiżika ta' mill-inqas żewġ (2) metri bejn l-individwi; Iżda lezzjonijiet jew lekċers ġewwa skejjel, universitajiet jew stabbilimenti oħra edukattivi ma għandhomx jiġu interpretati bħala taħdit uffiċjali fil-pubbliku. Wieħed jista' jara, mingħajr il-ħtieġa ta' kejl, li din id-distanza ma nżammitx mill-Prim Ministru li għandu d-dmir li jagħti l-eżempju. Filwaqt li mhemmx wisq aktar x'jista' jagħmel l-IĠM għajr li jinnota dan it-tip ta' aġir u jappella sabiex jinżammu r-regoli, l-Istitut jesprimi solidarjetà ma' kull ġurnalist li jitbiegħed minn sitwazzjonjiet bħal dawn. Jissimpatizza ma' dawk li jħossu li fejn il-miżuri meħtieġa ma jistgħux jinżammu, il-ġurnalisti m'għandhomx jattendu. L-IĠM tappella lill-unions sabiex jieħdu nota ta' din il-kwestjoni u jagħtu d-direttivi meħtieġa lillmembri, għall-ġid u s-saħħa tagħhom. B'risposta għal dan, l-Uffiċċju tal-Prim Ministru ħareġ stqarrija permezz tad-Dipartiment tal-Informazzjoni biex jgħid li dak li ntqal mill-IĠM kien "fattwalment skorrett". L-istqarrija uffiċjali qalet ukoll, fost affarijiet oħra, li: Qabel xejn, mhux vera li l-Prim Ministru mhux qed jimxi mal-legal notices, li qed jidħlu grazzi għad-deċiżjonijiet li jieħu hu stess biex ikunu ssalvagwardjati n-nies kif għandu r-responsabilità li jagħmel. Il-Prim Ministru qed ikun liebes konsistentement il-maskra fit-termini tallegal notice, filwaqt li qed titneħħa, kif anke tagħti lok id-deċiżjoni tasSupretendent tas-Saħħa Pubblika, waqt li jkun qed jindirizza l-pubbliku. Kif intqal fil-konferenza tal-aħbarijiet ġimgħa ilu, għalkemm il-gvern qed jagħti d-direzzjonijiet wara l-pariri mill-Awtoritajiet tas-Saħħa, hija responsabilità tal-individwu wkoll li jieħu ħsieb tiegħu nnifsu u anke lil dawk ta' madwaru. F'dan il-każ, il-ġurnalisti għandhom huma stess iżommu d-distanza bejniethom. Il-Prim Ministru ntalab mill-media sabiex jieħu l-mistoqsijiet, kif għamel, u hi responsabilità tal-ġurnalisti wkoll li ma jikkongregawx. Kemm il-darba ngħataw struzzjonijiet mill-uffiċjali li jkunu mal-Prim Ministru sabiex il-ġurnalisti jimxu lura u ntqal kemm il-darba li għandu jkun hemm stikek twal mal-mikrofoni. Ikun tajjeb li l-IĠM tagħti struzzjonijiet lill-membri tagħha sabiex jaderixxu ma' dawn l- istruzzjonijiet li jingħataw. Jiena ktibt lill-Prim Ministru fl-4 ta' Novembru 2020 (kopja tal-ittra annessa u mmarkata bħala Dokument B) fejn informajtu dwar l-ilment u tlabtu jagħti r-reazzjoni tiegħu. Il-Prim Ministru rrisponda permezz ta' ittra datata 10 ta' Novembru 2020 (annessa u mmarkata bħala Dokument Ċ). Fl-ittra tiegħu il-Prim Ministru indirizza l-allegazzjonijiet li mhumiex qegħdin jiġu kkunsidrati għall-finijiet ta' dan ir-rapport. In kwantu għall-allegazzjoni li hija s-suġġett ta' dan ir-rapport, huwa qal: Ngħaddi issa għal dak li nifhem hi l-kwistjoni vera u proprja li ser tiġi trattata minnek, jiġifieri dak li allegatament seħħ fit-23 t'Ottubru ta' din is-sena f'Santa Luċija. Dakinhar tal-inawgurazzjoni tal-proġett f'Santa Luċija, jien kont liebes ilmaskla (kulur ċelesti) il-ħin kollu, ħlief għal ħin limitat tul id-diskors uffiċjali tiegħi fil-pubbliku, kif inhu permess fir-regolamenti. Jispetta lil min qed iressaq l-ilment li jġib prova sodisfaċenti li jien ma kontx qed inżomm id-distanza regolamentari, fil-waqt lamentat minnu. Nirriġġetta kompletament din l-allegazzjoni li hi bażata fuq dak rappurtat u mhux dak li jaf il-complainant. Inżid għal kull buon fini li l-media team tiegħi, preċedentement għallevent, kienu diġà nfurmaw lill-ġurnalisti sabiex jieħdu ħsieb li tinżamm iddistanza soċjali, anke billi jintużaw sticks mal-microphones. Ġara illi f'mument minnhom, ġejt ċirkondat minnn diversi ġurnalisti li poġġew il-cameras u microphones quddiemi u bdew isaqsu diversi domandi. Wieħed mill-inkarigi speċifiċi li għandu l-media team tiegħi hu li jaraw li tiġi osservata d-distanza soċjali f'kull waqt meta nkun qed nagħmel diskorsi u nwieġeb lil media. Inżid li f'ebda waqt ma ċċaqlaqt mill-pożizzjoni li kont fiha u lanqas stajt immur lura mill-ġurnalisti għax ma kienx hemm spazju, filwaqt li nistqarr li kont qed nikkonċentra fuq dak li kont qed niġi mistoqsi u li ridt inwieġeb. L-iċken ħaġa li għaddietli minn moħħi kien dak li ser jingħad wara millIĠM, xi ħaġa li ħassejtni ddispjaċut dwarha fiċ-ċirkostanzi spjegati. Niċħad kategorikament li ksirt xi regolament. Kont maħsud u sorpriż meta rajt l-istqarrija wara l-event. Inżid li f'kull event pubbliku, u jsiru ħafna minnhom, il-media team tiegħi dejjem ħa ħsieb li jkun hemm osservanza ċara tas-social distancing. Nifhem li hemm sezzjoni ċkejkna li qed tipprova tagħti l-impressjoni falza li jien niġi naqa' u nqum mill-osservanza tar-regolamenti, xi ħaġa li hi kompletament 'il bogħod mill-verità u li miniex ser naċċettaha, għaliex ilverità hi kompletament opposta. Wara kollox, inżid li l-miżura ta' ilbies tal-maskla hekk kif promulgata fis17 ta' Ottubru 2020 kienet inizjattiva xprunata minni direttament, għaliex konvint mill-ħtieġa tagħha. Inżid ukoll li t-talba kontenuta fl-ilment tas-Sur Tanti ma tirreferi għal ebda ksur statutorju imma għal ksur etiku. Ksur etiku evidentement ma hemmx, u għaldaqstant jien tal-umili fehma li l-ilment ma jistax jitwessa' għal wieħed ta' ksur statutorju. Dan qed ngħidu aktar mill-lat akademiku, għaliex nirribadixxi li hu abbundantement ċar li ma hemm ebda ksur ta' regoli da parti tiegħi, u ilmenti bħal dawn, huma spjaċevoli għaliex uffiċċju sensittiv u importanti bħal ma hu dak tiegħi, ma għandux jintuża minn min għandu skopijiet li mhumiex bona fide. Għalhekk bir-rispett nissottometti li għandek tuża d-diskrezzjoni tiegħek kontemplata fl-art 17 (2) (b) tal-Att għaliex l-allegazzjoni ma hijiex bona fide, apparti li kompletament infondata fil-fatt u fid-dritt, u mhux meritata. Għar-raġunijiet premessi, l-ilment mertu ta' din ir-risposta għandu jiġi riġettat. Konsiderazzjonijiet preliminari Qabel nikkunsidra l-mertu sostantiv tal-każ se nindirizza żewġ oġġezzjonijiet min-naħa tal-Prim Ministru li huma ta' natura legali. Fl-ewwel waħda minn dawn l-oġġezzjonijiet il-Prim Ministru jgħid: "Jispetta lil min qed iressaq l-ilment li jġib prova sodisfaċenti li jien ma kontx qed inżomm id-distanza regolamentari, fil-waqt lamentat minnu." Jgħid ukoll li "l-allegazzjoni li hi bażata fuq dak rappurtat u mhux dak li jaf il-complainant." Mhuwiex raġonevoli li membru tal-pubbliku li jressaq ilment ikun mistenni li jġib il-provi hu dwar l-ilment. L-Att dwar Standards fil-Ħajja Pubblika ma jpoġġix tali obbligu fuq l-ilmentatur. Anzi, l-Att jagħti l-kompitu lili li ninvestiga każi ta' allegat ksur ta' dmir statutorju jew etiku, sew fuq inizjattiva tiegħi u sew wara ilmenti minn ħaddieħor. Għall-istess raġuni m'hemm xejn x'iżomm membru tal-pubbliku milli jissottometti ilment dwar avvenimenti li jsir jaf bihom minn rapporti fil-midja. Jiena diġà investigajt numru ta' każi fejn l-ilment li sar lili kien ibbażat fuq rapporti fil-midja. Jiena rriferejt tnejn minn dawn il-każi lill-Kumitat Permanenti tal-Parlament għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika, u fiż-żewġ każi l-Kumitat aċċetta r-rapport tiegħi u qabel mal-konklużjonijiet dwar il-każ. Fit-tieni oġġezzjoni legali tiegħu, il-Prim Ministru jgħid li l-ilment ma jirreferi għal "ebda ksur statutorju imma għal ksur etiku." Nifhem li dan largument huwa bbażat fuq il-fatt li l-Ilmentatur jiddeskrivi l-allegat aġir talPrim Ministru bħala "ksur ta' dmir etiku", mentri l-allegazzjoni fil-fatt tittratta dwar ksur tal-liġi. F'dan il-kuntest nosserva li l-avviż legali 402 tal-2020, li kien in vigore meta sar l-avveniment, jeżiġi li "Kull persuna għandha, meta tkun barra rresidenza tagħha, kemm meta tmur f'post fil-magħluq u kif ukoll fil-miftuħ, tilbes maskra medika jew tad-drapp jew visor b'mod xieraq li tgħatti l-imnieħer, il-ħalq u l-geddum tal-persuna". L-istess avviż jgħid li t-tneħħija temporanja talmaskra hija permissibbli f'ċirkostanzi partikolari, fosthom "waqt taħdit uffiċjali fil-pubbliku iżda, għandha tinżamm distanza fiżika ta' mill-inqas żewġ (2) metri bejn l-individwi". Għaldaqstant huwa minnu li l-allegazzjoni tittratta dwar ksur tal-liġi. Madankollu, l-Att dwar Standards fil-Ħajja Pubblika imkien ma jgħid li lilmentatur għandu jispeċifika n-natura tal-allegat ksur bi preċiżjoni, jew li flinvestigazzjoni tiegħu il-Kummissarju għall-Istandards huwa marbut li jimxi biss ma' dak li jgħid l-ilmentatur. Sta għall-Kummissarju li mbagħad jinkwadra linvestigazzjoni fil-kuntest ta' dak provdut fil-kodiċijiet tal-etika. Barra minn dan, l-artikolu 5.8 tal-Kodiċi ta' Etika għall-Ministri u Segretarji Parlamentari jgħid li l-ministri "għandhom jirrispettaw il-liġijiet tal- pajjiż". B'hekk allegazzjoni ta' ksur ta' liġi da parti ta' ministru (jew, f'dan il-każ, il-Prim Ministru) tirrappreżenta wkoll allegazzjoni ta' ksur ta' etika, jiġifieri lilmentatur ma ddiskriviex l-ilment tiegħu b'mod ħażin. Konsiderazzjonijiet dwar il-mertu tal-każ L-inċident li huwa s-suġġett tal-ilment seħħ mhux waqt l-inawgurazzjoni formali tal-mini ta' Santa Luċija fit-23 ta' Ottubru 2020, iżda immedjatament wara. Waqt l-inawgurazzjoni formali, il-Prim Ministru kien wieħed minn numru ta' kelliema u uffiċjali li kienu fuq podju jew pjattaforma. Fil-filmat uffiċjali talavveniment, kull kelliem inkluż il-Prim Ministru jidher liebes il-maskra sakemm kien qiegħed jitkellem ħaddieħor, u neħħa l-maskra biss biex jagħmel id-diskors tiegħu. Il-podju serva wkoll biex tinżamm distanza bejn il-kelliema u ssemmiegħa. X'ħin spiċċat l-inawgurazzjoni formali, il-kelliema niżlu minn fuq il-podju u marru jispezzjonaw il-proġett. Il-filmat uffiċjali juri ċar li l-Prim Ministru u lkelliema l-oħra baqgħu bil-maskri. Sussegwentement jidher li l-ġurnalisti resqu lejn il-Prim Ministru u bdew jistaqsuh id-domandi. F'filmat meħud mill-istazzjon TVM il-Prim Ministru jidher iffaċċjat mill-ġurnalisti bil-mikrofoni u l-cameras waqt li jkun qed jiġi mistoqsi d-domandi. Jidher għadu liebes il-maskra waqt li jkun qed jisma' lewwel domanda, iżda jneħħiha hekk kif jibda jwieġeb. F'dan il-punt kien hemm distanza ta' inqas minn żewġ metri bejn il-Prim Ministru u l-ġurnalisti. Dan wassal għall-kontroversja li qamet fil-midja kif ukoll il-ħruġ ta' stqarrija millIĠM u s-sottomissjoni tal-ilment taħt konsiderazzjoni f'dan ir-rapport. Fil-fehma tal-IĠM, ir-responsabbiltà għas-sitwazzjoni kif żvolġiet hija talPrim Ministru. Fl-istqarrija tagħha l-IĠM tgħid: "Waqt attività li setgħet faċilment ġiet organizzata biż-żamma tad-distanzi soċjali, dan ġie għal kollox injorat minn ħadd għajr il-Prim Ministru Robert Abela nnifsu." Mill-banda loħra l-Uffiċċju tal-Prim Ministru jgħid, fl-istqarrija maħruġa minnu b'risposta, li "il-ġurnalisti għandhom huma stess iżommu d-distanza bejniethom. Il-Prim Ministru ntalab mill-media sabiex jieħu l-mistoqsijiet, kif għamel, u hi responsabilità tal-ġurnalisti wkoll li ma jikkongregawx." B'riferenza għal dak li ntqal mill-IĠM, fattur kruċjali f'dan il-każ hu li linċident li hu s-suġġett ta' dan ir-rapport ma seħħx waqt l-avveniment uffiċjali iżda ġara wara li ntemm l-avveniment, meta l-ġurnalisti minn rajhom inġabru quddiem il-Prim Ministru biex jistaqsuh domandi. Ta' min wieħed ifakkar li dan kien avveniment li sar fil-miftuħ, u mhux konferenza stampa f'ministeru jew uffiċċju ieħor tal-gvern. Ġaladarba l-avveniment kien intemm, ma kienx hemm xkiel fuq il-movimenti tal-ġurnalisti. Għaldaqstant l-awtoritajiet ma jistgħux jinżammu għal kollox responsabbli ta' nuqqas ta' organizzazzjoni fir-rigward tal-inċident in kwistjoni. Din il-forma ta' rassa tal-midja ssir spiss u forsi kellha tiġi antiċipata mill-organizzaturi tal-attività. Ninnota mill-filmat tat-TVM li ħlief għal xi żewġ eċċezzjonijiet, ħadd millġurnalisti preżenti ma uża mikrofonu fuq lasta jew apparat ieħor li bih seta' jżomm id-distanza soċjali rekwiżita ta' żewġ metri 'l bogħod mill-Prim Ministru. Ninnota ukoll li jidher li l-Ministru Ian Borg u uffiċjali oħra tal-gvern inġabru wara l-Prim Ministru, li b'hekk spiċċa mdawwar minn kull naħa. Għaldaqstant il-Prim Ministru ma setax jersaq lura. Madankollu, anki li kieku lPrim Ministru seta' jersaq lura, kien ikun qed jitbiegħed mill-mikrofoni talġurnalisti (ġaladarba l-biċċa l-kbira minn dawn ma kenux fuq lasti). B'riżultat ta' dan, ir-risposti tal-Prim Ministru għad-domandi tal-ġurnalisti setgħu ma ġewx jinstemgħu fir-recordings li kieku resaq lura. Fiċ-ċirkostanzi, il-Prim Ministru ġaladarba nqabad f'sitwazzjoni skomda fejn jew jibqa' bil-maskra waqt li jwieġeb id-domandi tal-ġurnalisti, jew inkella jneħħi l-maskra minkejja li kien f'distanza ta' inqas minn żewġ metri millġurnalisti, messu għażel li jibqa' bil-maskra a skapitu ta' kemm kien jiftiehem. Ġeneralment mhux faċli li wieħed jiftiehem meta jitkellem fil-pubbliku bilmaskra, tant li min jippreżenta programmi fuq it-televiżjoni ġeneralment jilbes visor trasparenti li jkun ħafna inqas ta' ostaklu għad-diskors bil-fomm. L-effett tal-maskra jidher fil-filmat tat-TVM meta wieħed iqabbel id-domandi talġurnalisti, li kienu kollha bil-maskra, mar-risposti tal-Prim Ministru. Id-domandi ta' spiss ma jinstemgħux ċar fil-filmat, mentri huwa ħafna aktar faċli li wieħed isegwi r-risposti tal-Prim Ministru. F'ċirkostanzi bħal dawn ikun għaqli li l-istaff tal-Prim Ministru jitlob lillmembri tal-istampa jersqu lura altrimenti l-Prim Ministru ma jkunx jista' jwieġeb, u li l-Prim Ministru ma jweġibx (jekk iħoss li għandu jneħħi l-maskra) sakemm il-membri tal-istampa jkunu resqu lura. Min-naħa tagħhom il-membri tal-istampa għandhom iżommu d-distanza skont ir-regolamenti u jużaw mikrofoni bil-lasta. Konklużjonijiet L-inċident li hu s-suġġett ta' dan ir-rapport seħħ immedjatament wara avveniment uffiċjali. L-inċident seħħ f'post pubbliku u l-ġurnalisti ma jidhirx li kellhom xkiel fuq il-movimenti tagħhom. F'dawn iċ-ċirkostanzi ma kienx ilkompitu tal-Prim Ministru nnifsu li jikkonċentra fuq iż-żamma tad-distanza. Naturalment kien ikun aktar għaqli li kieku l-Prim Ministru ma neħħiex ilmaskra. Il-fatt li dan sar f'kuntest ta' domanda proprju dwar l-użu tal-maskri hija minn banda ironika u mill-banda l-oħra indikazzjoni ta' ftit nuqqas ta' ħsieb. Jiena rajt bir-reqqa l-filmat tal-okkażjoni u m'hemm xejn li jwassalni għall-konklużjoni li dina saret bl-intenzjoni li jisfida r-regolament dwar l-ilbies tal-maskra. Għalhekk, tenut kont tal-fatt li kemm il-Prim Ministru kif ukoll it-team tiegħu kienu libsin il-maskri l-ħin kollu (ħlief għal dawk il-minuti li taw lok għarrapport), it-tneħħija l-maskra meta ġie ffaċċjat b'domandi li r-risposti tagħhom kienu ser jiġu rappurtati mill-midja jammonta għal traskuraġni ħafifa li m'għandhiex twassal għal kundanna ta' ksur ta' etika. Nixtieq ninnota b'sodisfazzjon li minn dakinhar 'l hawn jidher li r-regoli qed jiġu osservati b'mod strett kemm mill-awtoritajiet politiċi u kemm millmembri tal-istampa. Għalhekk inkompli nħeġġeġ lill-awtoritajiet sabiex f'kull ħin ikunu ta' eżempju tajjeb fil-mod kif jiġu applikati r-regoli maħruġa misSupretendent tas-Saħħa Pubblika sabiex l-effetti ta' dina l-pandemija qerrieda jiġu kontrollati fl-iqsar żmien possibbli. Dan ir-rapport qed jintbagħat lill-Ilmentatur, lill-Prim Ministru Robert Abela, u lill-Kumitat tal-Parlament għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika għall- Dokumenti Annessi 23 ta' Ottubru 2020 Kummissarju għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika Ufficcju ta' l-Ombudsman Għażiż Dr Hyzler, Skond artiklu 13(1)(b) ta' l-Att dwar Standards fil-Ħajja Pubblika qed inġieb a konjizzjoni tiegħek każ ta' ksur ta' dmir etiku mill-Prim Ministru Dr Robert Abela filwaqt li nitolbok tinvestigaħ. Waqt żjara fil-Libja nhar il-Ħamis, 28 ta'Mejju 2020, minn delegazzjoni mmexxija minn Abela, li kienet tinkludi lill-Ministru tal-Affarijiet Barranin u Ewropej is-Sur Evarist Bartolo u l-Ministru ta' l-Intern Dr Byron Camilleri, l-persuni li kienu jiffurmaw l-istess delegazzjoni kienu għazlu li jesponu lilhom infushom għal riskju għoli li jikkuntrattaw il-koronavirus billi naqsu sfaċċatament milli jikkonformaw malmiżuri preventivi bażiċi. Huma taw eżempju ħażin lil pajjiżhom meta żammew viċinanza mal-Prim Ministru Libjan Fayez al-Sarraj u uffiċjali Libjani oħra mingħajr ma libsu maskra. Lommissjonijiet tagħhom kienu aktar serji meta tiġi kkunsidrata l-vulnerabbiltà akbar għat-tixrid tal-virus fil-Libja, bħala riżultat tal-qerda tal-infrastruttura tas-saħħa millgwerra ċivili li l-pajjiż jinsab għaddej minna. Kienet allura ħaġa ta' l-iskantament li mal-wasla tagħhom f'Malta fuq it-titjira 9H-ELI CITATION X minn Malta għall-Libya u lura, Abela u d-delegazzjoni tiegħu kienu eżentati mis-Superintendenza għas-Saħħa Pubblika milli jsegwu l-perjodu mandatorju ta' kwarantina ta' 14-il jum impost dak iż-żmien fuq il-wasliet kollha minn kwalunkwe pajjiż. Fil-fatt, permezz ta' stqarrija s-Supretendent għas-Saħħa Pubblika, l-Professur Charmaine Gauci, tat struzzjonijiet biex tiġi sospiża l-Ordni dwar il- Perjodu ta' Kwarantina, 2020, għall-persuni fuq it-titjira msemmija, biex b'hekk Abela u l-kontinġent tiegħu ma kienux suġġettati għall-kundizzjonijiet ta' kwarantina stipulati. L-iskuża zoppa offruta għal din l-eżenzjoni skandaluża kienet li l-perjodu ta' żmien li Abela u d-delegazzjoni tiegħu qattgħu barra minn Malta kien limitat ħafna, u li lvjaġġ kien wieħed urġenti maħsub biex jipprovdi servizz essenzjali f'emerġenza ta' sigurtà nazzjonali. Bil-pożizzjoni dgħajfa li adottat, is-Superintendenza għas-Saħħa Pubblika naqset middmir tagħha li tipproteġi s-saħħa tal-pubbliku inġenerali billi tikkontrolla t-tixrid talvirus. Jekk xejn, ikkonfermat li f'Malta hemm liġijiet għall-allat u liġijiet għallannimali. L-istess nuqqas ta' konformità mal-prekawzjonijiet bażiċi biex tiġi evitata ttrasmissjoni tal-COVID-19 seħħ fil-kors ta' żjara sussegwenti ta' ritorn f'Malta minn delegazzjoni uffiċjali Libjana. Mal-wasla tiegħu fl-ajruport il-prim ministru Libjan kien liebes maskra, iżda Bartolo u Camilleri li laqgħuħ ma ħassewx il-bżonn li jieħdu l-istess prekawzjoni. Abela deher liebes maskra tal-wiċċ fil-pubbliku għall-ewwel darba fis-17 ta' Lulju 2020 waqt l-attendenza tiegħu għas-Summit ta' jumejn għall-mexxejja Ewropej. Qabel din id-data Abela persistentement naqas milli josserva miżuri elementari maħsuba biex inaqqsu r-riskju tat-tixrid tal-koronavirus, bħad-distanza soċjali u ilbies ta' maskra. Huwa kien ħareġ ukoll bl-idea li jintroduċi mekkaniżmu li jirrifondi multi maħruġa lin-nies għal ksur tar-regolamenti tas-saħħa. Matul il-laqgħat politiċi tal-massa ta' kull ġimgħa, Abela kien iġieb ruħhu bħallikieku ħadd ma jista għaliħ billi persistentement jinjora pariri xjentifiċi, u kien jiġi kkupjat mill-udjenza tiegħu. Jiena ninsab konxju li l-ksur ta' dmirijiet etici ta' Abela u ministri tiegħu msemmija aktar il-fuq huma preskritti fl-Att dwar Standards fil-Ħajja Pubblika. Iżda ħassejt li kelli nagħmel referenza għalihom biex inkun nista nuri li l-ksur ta' dmir etiku partikolari minn Abela li qed nitolbok formalment biex tinvestiga, u li jittratta nuqqas ta' osservanza ta' miżura elementari maħsuba biex tnaqqas ir-riskju tat-tixrid talkoronavirus, ma kienx xi wieħed iżolat. Dan il-ksur ta' dmir etiku jittratta n-nuqqas ta' Abela li josserva d-direttiva maħruġa mill-Uffiċċju tas-Supretendent għas-Saħħa Pubblika li jesiġi li persuna m'għandhiex tneħħi l-maskra tal-wiċċ waqt li tkun qed titkellem uffiċjalment fil-pubbliku, jekk ma tinżammx distanza ta' mill-inqas żewġ metri bejn individwi. Skont ma ġie rrapurtat minn mezzi lokali ta' l-istampa u x-xandir Abela naqas milli josserva din id-direttiva propju llum il-Ġimgħa, 23 ta' Ottubru 2020, waqt li kien qed jitkellem mal-ġurnalisti f'Santa Luċija.