Id-Diminuttiv U l-Akkrexxittiv fil-Malti F'dan l-artiklu nistħarreġ forom introflessivi u konkatenattivi tad-diminuttiv u l-akkrexxittiv fil- Malti. Permezz ta' analiżi ta' aktar minn elf formali ġbart mid-dizzjunarju ta' Aquilina u mill-għarfien tiegħi tal-lingwa, niddeskrivi l-formazzjoni tad- diminuttiv u l-akkrexxittiv fil-Malti, u nittratta elementi bħall-inflessjoni, is-semantika, il- produttività u l-kategoriji grammatikali li jaqgħu taħthom. ID-DIMINUTTIV U L-AKKREXXITTIV FIL-MALTI — FRANSIANNE CUTAJAR : 9. Xi nkiteb dwarhom Nibda billi nagħti xi definizzjonijiet tad-diminuttiv u l-akkrexxittiv, b'eżempji minn lingwi differenti, l-aktar dawk li l-Malti hu marbut magħhom ġenealoġikament, jiġifieri xi varjetajiet tal-Għarbi, u dawk li l-Malti ġie f'kuntatt magħhom, jiġifieri t-Taljan u l-Ingliż. Frawlev (438) jiddeskrivi d-diminuttiv bħala kategorija derivattiva kkaratterizzata mit-tifsira taċ-ċokon u numru ta' konnotazzjonijiet, fosthom il-ħlewwa u s-simpatija, bħal fil- kelma Ingliża doggie 'kelb ċkejken', u n-nuqqas ta' valur, bħal fil-kelma Taljana attricetta 'attriċi fil-bidu tal- karriera'. F'ħafna lingwi, id-diminuttiv jifforma permezz ta' zokk u suffiss, eż. fl-Ingliż: book 'ktieb'- booklet 'ktejjeb', jew prefiss, eż. skirt 'dublett'- miniskirt 'dublett qasir'. Tipikament, id- diminuttivi jiffurmaw ma' bażijiet nominali, iżda f'xi lingwi jiffurmaw ma' bażijiet aġġettivali, avverbjali u verbali wkoll. Għall-argument, is- suffiss Taljan -ino jingħaqad ma' nomi, bħal tavola 'mejda' - tavolino mejda żgħira', ma' aġġettivi, bħal gżallo 'isfar- giallino 'sfajjar, safrani', u ma' avverbji, bħal bene 'tajjeb' - benino 'pjuttost tajjeb'. Suffissi oħrajn, bħal -(e/arjell-, isawru verbi diminuttivi, eż. giocare 'lagħab' - giocherellare lagħab kultant, la impenn' (Schneider 4-6). F'lingwi Semitiċi bħall-Għarbi Klassiku, id-diminuttiv ma jiffurmax iss ma' bażijiet nominali u aġġettivali, imma anki ma' pronomi demostrattivi, pronomi relattivi, il-forom derivattivi tagħhom u xi prepożizzjonijiet inormalment ikollhom bażi akkużattiva. Fl-Għarbi Marokkin, id-diminuttiv jaħdem ma' nomiu aġġettivi, u jingħaraf minn għanqud onsonantali b'vokali warajh fil-bidu tal-kelma. Ngħidu aħna, id-diminuttiv ta' trilitteri monosillabi jissawwar iż-żieda ta' -ijje- bejn it-tieni u t-tielet onsonanti, kif naraw f'kolb 'kelb'- klijjob 'kelb żgħir' (Ennaji et al. 40-41). L-Akkrexxittiv Skont Hartmann u Stork (24), l-akkrexxittiv jinbena permezz ta' markaturi li jfissru 'kbir' jew 'ġgantesk', bħas-suffiss Taljan one f'casa 'dar' - casone 'dar kbira'. Minbarra li jesprimi l-kobor, normalment ikollu konnotazzjonijiet peġġorattivi, bħan-nom Taljan donnona 'mara goffa u mhux attraenti' (Frawlev 438). L-akkrexxittiv ġeneralment jinbena fuq bażijiet nominali u aġġettivali, permezz ta' suffiss, kif naraw fit- Taljan, pigro 'għażżien' - pigrone 10 : ID-DIMINUTTIV U L-AKKREXXITTIV FIL-MALTI — FRANSIANNE CUTAJAR 'għażżien ħafna', jew prefiss, bħal macro- fl-Ingliż, eż. macro-economu 'makroekonomija'. Ġieli jinbena wkoll fuq bażijiet verbali, eż. mangiare 'kiel -mangione 'Wikkiel, u avverbjali, eż. bene tajjeb'- benone 'tajjeb ħafna'. Fl-Għarbi Klassiku nsibu l-akkrexxittiv ukoll. Skont Arbaoui (467), il-forom partiċipjali biss għandhom akkrexxittiv. Sabiex tiġi indikata tifsira akkrexxittiva, tintuża forma minn dawn l-erbgħa: fafil, fafiil, fafuulu faffaal. Fl-Għarbi Klassiku nsibu xi eżempji bħal kaatim 'sigriet' -katuum 'sigriet ħafna', faatin 'attent'- fatin 'attent ħafna'. Fil-Malti Ħafna xogħlijiet grammatikali tal- Malti jsemmu d-diminuttiv ta' nisel Semitiku biss. Jgħidu li l-maskil jissawwar permezz tal-infissi -ejje-, -ejja-,-ajje- jew -ajja- bejn it-tieniu t-tielet konsonanti tal-għerq, eż. ktejjeb u sbejjaħ, u li l-femminil huwa ffurmat bis-suffiss -a u ż-żieda ta' -ej-jew -aj- bejn it-tieni u t-tielet radikali, eż. ġbejna u qsajra. Cremona u Aquilina huma fost tal-ewwel li jsemmu s-suffiss vokaliku -a fi kliem bħal buta uforna. Żewġ xogħlijiet li jingħażlu mill-bqija huma Cachia (1994) u Borġ u Alexander (1997) li, mhux biss jagħtu suffissi diminuttivi ta' nisel Rumanz fil-Malti bħal-in/a,-ott u -ett/a, imma jsemmu wkoll suffissi akkrexxittivi bħal-unu-ott. Diskussjoni aktar dettaljata tad-diminuttivu l-akkrexxittiv fil-Malti nsibuha fi Spagnol (2017) li jittratta kwistjonijiet bħall-formazzjoni, l-inflessjoni u s-semantika tagħhom. L-istudju tiegħi jkompli jibni fuq dan ix-xogħol billi jippreżenta analiżi tal-karatteristiċi morfoloġiċi u semantiċi ta' dawn iż- żewġ mekkaniżmi li hija msejsa fuq ġabra ta' elf u sittin forma diminuttiva uakkrexxittiva fil-Malti. Il-Formazzjoni tad- Diminuttiv fil-Malti Fit-tabella ta' hawn taħt niġbor il-forom trilitteri tad-diminuttiv bil-varjanti tagħhom. Nagħti wkoll il-vokali għal kull forma flimkien ma' eżempju. Fl-aħħar kolonna nagħti n-numru ta' drabi li l-forom jidhru fid-dizzjunarju ta' Aquilina. Tajjeb ngħidu li ħafna mill-forom f'Aquilina, bħal dmejgħa (demgħa) u għejnilla (għonnella), mhumiex kurrenti fil- lingwa. ID-DIMINUTTIV U L-AKKREXXITTIV FIL-MALTI — FRANSIANNE CUTAJAR : 11 For Melelii Eżempji Frekwenza AQ a-e tifel - tfajjel 12vjjv3 e-e ktieb - ktejjeb 161 darba a-a fqir - fqajjar e-a sabiħ - sbejjaħ e-e-e għarix - għerejjex ib. għvovjjv3 e-e-a għerq - għerejjaq 6 darbiet a-a-a għar għawajjar L u u-e-a wiċċ - uċejjaħ L iċ. vavjjv3 u:6-6 wirk urejjek 5 darbiet 1vj2u e-U tetu - tejtu 5 darbiet 12vjju e-U ħelu - ħlejju 3 darbiet 12vjv3 a-a ħatar- ħtajar darbtejn a-e armel rmajel L u e-a sabiħ - bejjaħ L 1ġ. 2vjjv3 ee wied - wejjed darbtejn 12vj3U illu ċawlu 7 ċwajlu darbtejn e-U mejxu - mxejxu 12vj3a a-a kamra - kmajra 314-il darba e-a sabiħa - sbejħa 2b. għvavj3a a-a-a għadira - għadajra 13-il darba e-e-a għatba - għetejba 2ċ. vovj3a e-e-a erħa- erejħa 9 darbiet U-e-a utieqa - utejqa u-a-a warda - urajda 19vjja e-a bnina - bnejja darbtejn 12vj3ija a-l-a tarbija - trajbija 5 darbiet e-l-a fisqija - fsejqija 12 : ID-DIMINUTTIV U L-AKKREXXITTIV FIL-MALTI — FRANSIANNE CUTAJAR 19vj3i ai ċagħaki - ċgħajki 4 darbiet ei kenni - knejni 1vj2v3 e-e iblah bejleh 4 darbiet a-e oħxon ħajxen 1vj23a e-a fiġel- fejġla darbtejn 11. għvjav33v e-i-a għonnella - għejnilla darba 12V3a l-a ħoss - ħsisa darba Il-forma diminuttiva li tissemma -aktar fl-istudji grammatikali hija 12vjjv3 ta' tfajjel (tifel) u qsajjar (qasir), fost l-oħrajn. Il-maġġoranza tal-kliem li jinħadem b'din il-forma huwa Semitiku, iżda nsibu xi ftit eżempji ta' nisel Rumanz, bħal ċrejjev (ċerv) u srejjep (serp). Il-varjanti ta' din il-forma jinkludu għv2vjjv3 li għandha vokali żejda bejn l-ewwelu t-tieni konsonanti minħabba l-għ, eż. għerejjex (għarix), għawajjar (għar), u l-forma nieqsa 12vjju ta' kliem bħal bdejju (bidu), ħlejju (ħelu) u ġrejju (ġeru). Il-forma femminili 12vj8a, ta' kliem bħal ħbejża (ħobża) u fqajra (fqira), għandha xi varjanti, bħal v2vj3a ta' erejħa (erħa) u 1v2vj3a ta' għalajqa (għalqa), li tinvolvi ż-żieda ta' vokali bejn l-ewwelu t-tieni radikali fi kliem li jibda bl-għ. Il-forom trilitteri diminuttivi jsawru nomiu aġġettivi. Fost in-nomi nsibu nomi komuni bħal trejqa (triq), u nomi proprji, l-aktar ismijiet u kunjomijiet, bħal Pejpu (Peppi) u Grejma (Grima), u toponimi, bħall-Ġnejnau d-Dwejra. Minbarra dawn, insibu xi espressjonijiet avverbjali, bħal ħajdu ħajdu (waħdu waħdu), u l-forma 1vj2a li tnissel żewġ verbi, mejxa (mexa) u bejka (beka). Dimi ivi K Irili - F'din it-tabella jidhru l-forom kwadrilitteri li jiffurmaw id- diminuttiv u l-varjanti tagħhom. Mill-ġdid, għal kull forma nagħti l-vokali, eżempju u l-frekwenza tagħha fid-dizzjunarju ta' Aquilina. ID-DIMINUTTIV U L-AKKREXXITTIV FIL-MALTI — FRANSIANNE CUTAJAR ' 13 telqa) Melel Eżempju Frekwenza AQ 12vj3v4 a-a fardal - frajdal 103 darbiet a-e barmil- brajmel e-e ħanżir - ħnejżer ib. għvavj3v4 a-a-a għasfur - għasajfar 5 darbiet e-e-e għanqud - għenejqed Iċ. 12vj34a a-a saltna - slajtna 4O darba e-a bilbla - blejbla 12vj3U4a a-U-a żarbuna - żrajbuna darbtejn 2ċ. għvovj34a a-a-a għasfura - għasajfra darba 3a. mivj2v3 e-a muftieħ - mfejtaħ 18-il darba a-a munxar - mnajxar e-e mnieħer - mnejħer 3b. mivjjv3 a-e maqjel - mqajjel darba 4a. mivj23a a-a magħġen - mgħajġna 7 darbiet e-a mitħna - mtejħna 4b. mivjza e-a miġnuna - mġejna 5 darbiet a-a mnara - mnajra 4ċ. mvj23a e-a mikla - mejkla darba Il-forma 121314 hija dik li Sutcliffe (31-33) jirreferi għaliha bħala l-forma tad-diminuttiv kwadrilitteru. Tinkludi kliem bħal bċejċen (beċċun), ġwejnaħ (ġewnaħ) u qtajtes (qattus). Hemm xi kliem trilitteru li, minkejja li l-għerq tiegħu huwa bi tliet konsonanti, jidħol f'din il-forma kwadrilittera biż-żieda ta' konsonanti wara l-ewwel radikali, eż. dwejfer (difer) mill-għerq DFR. Fost il-varjanti ta' din il-forma kwadrilittera nistgħu nsemmu l-forma għw2vj3v4 li tiżdidilha vokali bejn l-ewwelu t-tieni konsonanti, bħal f'għenejqed (għanqud) u għasajfar (għasfur). Hemm ukoll il-forma femminili 12vj34a ta' kliem bħal kwejkba (kewkba) u skejkna (sikkina), li għandha xi varjanti bħal għv2vj34a, eż. għasajfra (għasfura). 14 7 ID-DIMINUTTIV U L-AKKREXXITTIV FIL-MALTI — FRANSIANNE CUTAJAR l-aġġettivi msejken u msejkna 3.2, Diminuttivi Konkatenattivi (miskin/a), il-kwadrilitteri huma Grammatki bħal ta' Cremonau kollha nomi. Xi wħud huma nomi Aquilina jsemmu s-suffiss diminuttiv mimmati bħal mnejġel (minġel) u -dujagħtu eżempji bħal zappuna mrejkba (mikreb), u oħrajn nomi (zappun), satla (satal) u taġna (taġen). proprji, ta' nies, bħal Stejfen (Stiefnu) Cachia (1994), Borg u Azzopardi- u Grejbel (Grabiel), jew ta' postijiet, Alexander (1997) u Spagnol (2017) bħas-Sgħajtar (sagħtar) u l-Qrajten isemmu suffissi oħrajn bħal -in,-ett (qortin). u-ell. F'din it-tabella nagħti lista tas-suffissi diminuttivi, b'eżempju għal kull wieħed, u bil-frekwenza fid- dizzjunarju ta' Aquilina. Tabella 2: Id-dimi ki l ki Eżempju IE l-u WXel -in festa - festin 49 darba -ina ġakketta - ġakkettina 48 darba -inu Toni - Toninu 3 darbiet -ett kwadru - kwadrett 45 darba -etta bank — banketta 53 darba ell biskott - biskuttell 15-il darba -ella karozza - karozzella 48 darba -ellu Marzu - Marzellu 4, darbiet -a but- buta 20 darba -ott ġuvni - ġuvnott 13-il darba -ozz Sq. marcu - markozz darbtejn -ozza Tal. figlia - filjozza darba -OZZU Tal. pane - pannozzu darba -izz Tal. pane - pannizz darba -UZZU Tal. pane - pannuzzu darba -U.a sinna : sinnuna 4 darbiet żaqq - żaqquqa U qajż - qajżu darba -UĊĊU re - reUĊĊU / ID-DIMINUTTIV U L-AKKREXXITTIV FIL-MALTI — FRANSIANNE CUTAJAR : 15 Wieħed mill-iżjed suffissi produttivi huwa -inu l-femminil-ina. Xi ftit eżempji huma vjolin (vjola), berettin (beritta), ġakkettina (ġakketta) u pastina (pasta). F'xi kliem, speċjalment f'nomi proprji, mas-suffiss -in tiżdied il-vokali -u,eż. Toninu (Toni) u Ġużeppinu (Ġużeppi). Is-suffiss -ett, il-femminil -etta, insibuh fi kliem bħal fuljett (folja), sigarett (sigarru), ganġetta (ganċ) u paletta (pala). B'dawn iż-żewġ suffissi kultant noħolqu xi neoloġiżmi, ħal fatatina (fatat, jiġ. fairu), borrinu (borra, jiġ. snowman), rumanzett (rumanz) u ħarsetta (ħarsa, jiġ. blurb). s-suffiss -ell, -ella fil-femminil, narawh fi kliem bħal barunċell (baruni), biskuttell (biskott), karozzella (karozza) uvoparella (vopa). Jidher li hemm xi restrizzjonijiet formali fiz-zkuk li jingħaqdu magħhom. Is-suffiss in ma jintużax ma' kliemli jispiċċa bis-sekwenza in. Ngħidu aħna, kelma bħal kuxin ma tiħux is-suffiss -in, 'kuxinin, iżda s-suffiss -ett, kuxinett. Hekk ukoll, is-suffissi -ettu-ellma jinhemżux ma' zkuk li jispiċċaw bl- istess sekwenza. B'hekk, id-diminuttiv ta' gazzetta hu gazzettin, mhux 'gazzettetta, u ta' umbrella hu umbrellin, mhux 'umbrellell. Hemm suffissi diminuttivi oħra iżda dawn jokkorru biss fi ftit eżempji. Wieħed minnhom hu -ottli nsibuh fi kliem bħal ġuvnott (ġuvni) u tigrott (tigra). Huwa partikolari għax kultant jimmarka l-akkrexxittiv, kif naraw fit- taqsima li jmiss. Id-diminuttiv ma jinħoloqx biss bil- forom jew bis-suffissi, iżda hemm ukoll żewġ prefissi diminuttivi, miġburin fit-tabella t'hawn taħt b'eżempju u bil- frekwenza fid-dizzjunarju ta' Aquilina. Tabella 4: Il-prefissi dimi ki Prefiss Eżempju Frekwenza AQ mikro- proċessur - mikroproċessur 11-il darba mini- golf- minigolf darbtejn Dawn il-prefissi huma ta' nisel Rumanz u/jew Ingliż. Minkejja li nsibu ftit eżempji f'Aquilina, il-prefiss mini- jidher li huwa relattivament produttiv, tant li, ngħidu aħna, fis-suq hemm prodott ġdid jismu minigalletti (galletti). Il-prefiss mikro- jintuża fi kliem aktarx tekniku, bħal mikroproċessur, mikroorganiżmu, mikrokożmu u mikroskopju. 16 : ID-DIMINUTTIV U L-AKKREXXITTIV FIL-MALTI — FRANSIANNE CUTAJAR Il-Formazzjoni tal- Akkrexxittiv fil-Malti Għall-kuntrarju tad-diminuttiv, l-akkrexxittiv jinħadem biss bil- konkatenazzjoni. Forom Semitiċi huma rari ferm, aktarx minħabba li l-Għarbi huwa limitat fl-akkrexxittiv. F'din it-tabella niġbor is-suffissi akkrexxittivi li jintużaw fil-Malti. Eżempju Frekwenza AQ -un ġiebja - ġibjun 90 darba -azz ħmar- ħmarazz 5 darbiet -azza bufla - buflazza darba -aċċ/-aġġ tonna - tunnaġġ darba siss(ijmu bravu , bravissimu 7 darbiet -iss(ijma żgur - żgurissima -U żrinġ - żrunġu darba -lu kiesaħ - kesaħlu darbtejn -ott pastizz - pastizzott darbtejn -Uwa patata - patatuwa darba Is-suffiss-un jintuża b'mod regolari (sakran) u tempaċċ (temp), u bħas- fi kliem bħal bankun (bank), u ma' xi suffiss -u, li fi kliem bħal mnieħru zkuk ta' nisel Għarbi bħal ħmarun (ħmar). Fil-femminil jiżdied is-suffiss -a, eż. pastażuna (pastaża) u sinjuruna (sinjura). Xi wħud jinbnew fuq bażi verbali, bħal imbruljun/a (imbrolja) u ċaċċarun/a (ċaċċar). Is-suffissi akkrexxittivi kemm-il darba jkollhom ukoll funzjoni peġġorattiva, bħal-azz jew -aċċ, eż. sakranazz (mnieħer), ma jfissirx imnieħer kbir imma jirreferi għal karatteristika fiżika. Iżda hemm is-suffiss elattiv -iss(i)mu, magħruf ukoll bħala superlattiv assolut, li ġeneralment jintensifika l-kwalità espressa mill-bażi aġġettivali. Fil-Malti hu relattivament produttiv. Apparti l-ftit eżempji ID-DIMINUTTIV U L-AKKREXXITTIV FIL-MALTI — FRANSIANNE CUTAJAR : 17 li jagħti Aquilina, bħal verissmu, santissmu u beatissimu, fil-korpus MLRS insibu għadd ta' eżempji oħra bħal elegantissmu, importantissima, kapaċissmi, antikissima, u saħansitra xi bażijiet ta' nisel Għarbi bħal sabiħissima u nadifissmu. L-akkrexxittiv jissawwar ukoll bi prefissi bħal arċi-, eż. arċidjoċesi (djoċesi), u ultra-, eż. ultraveloċi (veloċi). Il-prefissi akkrexxittivi huma miġburin f'din it-tabella. Prefiss Frekwenza AQ arċi- / arki- isqof - arċisqof 18-il darba mega- ċiklu megaċiklu 14-il darba ultra- reżistenti - ultrareżistenti 14-il darba sopr- / supr- / supra- naturali - sopranaturali 8 darbiet super- potenza - superpotenza 4 darbiet Mekkaniżmu li ma jissemmiex fi studji grammatikali huwa l-forma mtennija tal-akkrexxittiv, pereżempju xebgħa xebgħun (xebgħa kbira), waqgħa waqgħun (waqgħa kbira). Kliem bħal xebgħun u waqgħun ma jintużawx waħidhom, imma meta jokkorru wara l-forma newtrali, jesprimu l-akkrexxittiv. Interessanti li xi suffissi diminuttivi jintużaw ukoll għall-akkrexxittiv. Is-suffissi ott,-a, u-u jinstabu f'dawn iż-żewġ kategoriji. joħloq ambigwità, għax ma nkunux nafu l-lessema hix diminuttiva jew akkrexxittiva, speċjalment meta t-tifsira tkun tvarja wkoll, bħal pastizzott li għal xi wħud tfisser pastizz kbir u għal oħrajn pastizz żgħir, bħalli jitqassam fir-riċevimenti. Xi diminuttivi u akkrexxittivi m'għandhomx forma newtrali fil- Malti. Għall-argument, fit-Taljan ID-DIMINUTTIV U L-AKKREXXITTIV FIL-MALTI — FRANSIANNE CUTAJAR insibu l-kelma pane ħobż, u fil-Malti għandna d-diminuttiv panina, ħobża żgħira, imma n-nom pane fil-Malti ma nsibuhx. Niltaqgħu wkoll ma' eżempji ta' affissi diminuttivi u akkrexxittivi li jingħaqdu ma' morfemi marbutin bħal f'mikrofonu (-fonu) u megaskopju (-skopju). E l ĦA Xi diminuttivi u akkrexxittivi huma magħmulin minn iżjed minn forma jew affiss wieħed, bħal kaxxa — kxajxetta uvers-vrajsett, li għandhom kemm il-forma introflessiva 12vj3, kif ukoll is-suffiss -ett/a. Hemm eżempji oħra li huma ftit differenti, bħal buxwejka u ultramikroskopju, li huma magħmulin minn elementi diminuttivi (xwejka u mikro-) u akkrexxittivi (bu- u ultra-). L-Interfissi Fil-formazzjoni tad-diminuttivi ġieli jiżdied l-interfiss -ċ-,-r-jew-l-bejn iz-zokk u s-suffiss, bħal f'karton-ċ-ina (kartun), vopa-r-ella (vopa)u tanbur-l-in (tanbur). L-interfissi jidhru li jiżdiedu meta l-bażi tkun tispiċċa b'vokali jew b'konsonanti likwida jew nażali. Id-diminuttivi u l-akkrexxittivi jinbnew l-iżjed fuq bażijiet nominali, eż. bank - banketta u bank - bankun. Insibu wkoll eżempji aġġettivali, għalkemm mhux daqs in-nomi, eż. qsajjar (qasir) u sinjurun (sinjur). Għandna żewġ każi ta' diminuttivi verbali, bejka (beka) u mejxa (mexa), uxi ftit eżempji ta' akkrexxittivi avverbjali bħal ftitissimu (ftit). d-diminuttiv u l-akkrexxittiv ġeneralment jinflettu għall-ġensu -għadd. Xi eżempji jżommu l-ġens tal-forma newtrali, eż. ċikkulata (£) -ċikkulatina (£), iżda ħafna oħrajn jibdlu l-ġens tal-forma newtrali. Fid-diminuttiv, il-maġġoranza tal- essemi jibdlu l-ġens. Il-forma newtrali tkun maskili u fid-diminuttiv issir emminili, eż. ġardin (m.)- ġardina (f). Hemm ukoll xi ftit eżempji femminili ijsiru maskili fid-diminuttiv, bħal beritta (£) - berittin (m.). n-nomi akkrexxittivi fil- maġġoranza tagħhom huma maskili, u m'għandhomx sura femminili, eż. waqgħa (f) fl-akkrexxittiv issir waqgħa waqgħun. Ma tiħux is-suffiss -a, 'waqgħuna. Mill-banda l-oħra, l-aġġettivi jieħdu s-suffiss una fil- femminil, bħal sinjuruna (sinjura), ċuċuna (ċuċ/a) u sakranazza (sakrana). Waqt li nomi diminuttivi introflessivi fil-femminil jiffurmaw il-plural bis- suffiss iet, bċejċiet (bċejċa s biċċa), jew -at, tbejgħat (tbejgħa xs tebgħa), in- ID-DIMINUTTIV U L-AKKREXXITTIV FIL-MALTI — FRANSIANNE CUTAJAR : 19 nomi introflessivi maskili (eż. ktejjeb u żfajjel) m'għandhomx forma plurali, kif jispjega Mifsud fis-sit tal-Kunsill tal-Malti. Id-diminuttivi introflessivi aġġettivali, mill-banda l-oħra, jieħdu s-suffiss tal-plural -in, eż. fqajrin (fqajjar), qsajrin (qsajjar), inkella jinqdew bil-forma tal-femminil (eż. fqajra u qsajra) għall-plural. Id-diminuttivi konkatenattivi ġeneralment jieħdu l-plural -i,eż. banketta - banketti. Xi diminuttivi nsibuhom ukoll fl-imtenni, eż. bwejbtejn (bwejba s bieba). L-akkrexxittiv jieħu l-plural permezz tas-suffiss -i, eż. berittun — berittuni. Forom imtennija, bħal waqgħa waqgħun, ma jidhrux li jieħdu l-plural, eż. 'żewġ waqgħat waqgħuni. F'xi ftit każi, id-diminuttiv u l-akkrexxittiv jieħdu plural miksur, bħal qliebi (qlejba s qalba) u kxaxen (kexxun s kaxxa). 5.0 e ras Id-diminuttiv tipikament jesprimi kemm daqs żgħir kif ukoll ħlewwa, għożża u attitudni pożittiva. Pereżempju, xwejħa (xiħa) ma tfissirx biss mara xiħa, imma turi wkoll ħlewwa u simpatija. Bil-kontra ta' dan, fl-akkrexxittiv, insibu eżempji bħal ħmarunazz (ħmar) li għandhom konnotazzjonijiet peġġorattivi. F'dan il- każ, l-eżempju jfisser xi ħadd injorant. Id-diminuttiv ġieli jirreferi mhux għal xi entità iżgħar mill-forma newtrali, imma jkollu tifsira speċifika distinta. Ngħidu aħna, palkett mhux palk żgħir imma kmajra partikolari fit-teatru. Eżempju interessanti hu tfajla, id- diminuttiv ta' tifla. Storikament din il- forma kienet tfisser tifla żgħira, imma t-tifsira nbidlet u bi tfajla sirna nifhmu tifla mfarfra jew in-namrata. Minkejja li l-forma hi diminuttiva, it-tifsira mhix ta' tifla iżgħar, imma ikbar. Insibu każi ta' omonomija, fejn diminuttiv wieħed jikkorrispondi għal iżjed minn forma newtrali waħda, bħal ħmajjar li hija d-diminuttiv kemm ta' ħmaru kemm ta' aħmar. L-Għeluq Aquilina u Borg qalu li d-diminuttivi għad jispiċċaw għax m'għadhomx produttivi. Dan aktarx kitbuh għax kienu qed iħarsu lejn is-sistema introflessiva biss. Mifsud (1995: 155-156), juri kif il-forom diminuttivi introflessivi huma lista magħluqa u m'għadhomx produttivi. Forom ġodda jinbnew bil-konkatenazzjoni. L-affissi mhumiex kollha produttivi ndaqs; uħud minnhom tant huma produttivi li mhux lakemm tniżżilhom kollha f'ġabra, bħad-diminuttivi bil-prefiss mini-. Hekk ukoll, il-forma mtennija tal-akkrexxittiv, taħdem ma' għadd kbir 20 : ID-DIMINUTTIV U L-AKKREXXITTIV FIL-MALTI — FRANSIANNE CUTAJAR ta' nomi verbali tal-unità bħal mixja mixjun, safra safrun u ħasla ħaslun. Din hi l-ewwel darba li sar studju fil-fond dwar id-diminuttivu l-akkrexxittiv fil-Malti, għax il-biċċa l-kbira tal-istudji dwar dan il-qasam tal-grammatika Maltija jiffukaw fuq id-diminuttiv biss, u b'mod partikolari fuq dak li jinbena bis-sistema mhux konkatenattiva. Naturalment jonqos xijsir, u iżjed riċerka f'dan il-qasam Jistgħu jsiru xogħlijiet li jistudjaw b'iżjed reqqa forom partikolari, inklużi suffissi ta' nisel Ingliż bħal ie jew 1, eż. horsev/ horsu (horse, żiemel) u shoesie (shoes, żarbun), kif ukoll xogħlijiet li jkejlu l-produttività ta' affissi speċifiċi permezz ta' għodod elettroniċi bħall- korpus. L-akkrexxittiv ukoll jista' jiġi studjat f'aktar dettall, speċjalment f'forom peġġorattivi. Fl-istudju tiegħi semmejt xi wħud, imma hemm oħrajn bħas-suffiss ajr ta' sindikajr, ħabsajr, każajr u kuriżitajr. Grammatika Ġdida tal-Malti. Tagħlim fuq il-kitba Maltija II. ——, 'X'inhu l-plural ta' 'ktejjeb'7' Il-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti, www.kunsilltalmalti.gov.mt/ mistoqsijiet7id-85. Aċċessata nhar l-20 ta' Marzu 2018. ID-DIMINUTTIV U L-AKKREXXITTIV FIL-MALTI — FRANSIANNE CUTAJAR : 21