Analiżi Lingwistika F'dan l-artiklu nistħarreġ il-ħaġa moħġaġa, logħba bil-kliem tradizzjonali li tikkonsisti fi stqarrija jew mistoqsija, aktarx f'għamla ta' ftit versi, li s-semmiegħa jridu jaqtgħu x'inhi. L-istudju tiegħi jkompli jibni fuq ix-xogħol ta' riċerkaturi oħrajn, b'mod partikolari Ġużċ Cassar Pullicino li, barra li għamel ġabra ġmielha ta' ħwejjeġ moħġaġa minn ħafna bnadi tal-gżejjer Maltin, tana analiżi ta' kif taħdem il-ħaġa moħġaġa, tat-temi rikorrenti li tittratta, u tal-mod kif titħaddem fil-letteratura, l-aktar fil-ħrejjef. Fi kliem ieħor, l-għan tiegħi hu doppju. Qabelxejn, li niġbor aktar ħwejjeġ moħġaġa, bil-varjanti tagħhom, minn lokalitajiet differenti, ħalli nkompli nżid ma' dawk li għandna miġburin. Imbagħad li nistħarreġ fid-dettall il-mekkaniżmi lingwistiċi li ninqdew bihom f'din il-logħba bil-kliem tant popolari magħna l-Maltin. IL-ĦAĠA MOĦĠAĠA, ANALIŻI LINGWISTIKA — MICHELA SALIBA : 59 X'inhi u xi nkiteb dwarha Fi kliem Cassar Pullicino, 'il-ħaġa moħġaġa tkun magħmula minn sensiela ta' kliem, imnebbaħ aktarx minn xi tixbih fil-ħolqien jew fil-ħajja ta' madwarna. Tasal għandna issa taħt għamla ta' taqbila ħafifa u issa ta' mistoqsija li ttik x'tifhem xi ħaġa i ma tingħadx'. Skont Friggieri, hi 'xhieda ta' wirt kulturali popolari tal- Mediterran u hi għamla ta' espressjoni etterarja qadima li ssieħeb flimkien il-gost tal-poplu li juri d-dehen tiegħu uli jistħarreġ l-intelliġenza' (Friggieri, 288). Waqt li fl-imgħoddi l-Maltin kienu jeħduha b'serjetà kbira, illum din il-logħba bil-kliem tintuża bħala mogħdija taż-żmien, biex inħaddmu -menti u nuru l-ħila tagħna li nsolvuha. Din il-logħba bil-kliem ġibdet -attenzjoni ta' numru ta' studjużi, sew Maltin u sew barranin. L-ewwel tnejn li ġabru l-ħwejjeġ moħġaġa kienu Bonelli, li jagħti erbgħa bil-Malti u it-Taljan, u Stumme li jagħti sbatax- il-waħda maqluba għall-Ġermaniż. l-ħaġa moħġaġa nsibuha wkoll fil- ħrejjef folkloristiċi ta' Magri. Ngħidu aħna, f'Ix-Xiħ Midfun ġol-Għar, xiħ ta' għerf kbir jaqta' kull ħaġa moħġaġa li s-sultan jistaqsi lil iben ix-xiħ f'forma ta' kmand, bħal: 'Ejja quddiemi riekeb u miexi' (Magri, 245). Il-missier jgħid lil ibnu biex ifittex ħmar li meta jirkbu saqajh jaslu sewwasew mal-art. L-akbar ġabra tibqa' ta' Cassar Pullicino li, f'Ħaġa Moħġaġa u Taħbil il-Moħħ Ieħor, ktieb imsejjes fuq l-artiklu 'Towards An Analvsis of Maltese Riddles', jagħti 187 waħda b'137 varjant. Dawn iż-żewġ xogħlijiet fihom ukoll studju dwar din il-logħba lingwistika. Analiżi differenti jagħtiha Mifsud Chircop li l-ħaġa moħġaġa jqisha magħmula mix-xbieha, mit- tweġiba, mill-premessa kostanti għax- xbieha u t-tweġiba, l-element tas- sorpiża aktarx mibni fuq il-paradoss jew il-paronomasja, u l-ħjiel li jingħata biex jgħin fis-soluzzjoni. Minn fost l-54 ħaġa moħġaġa li Lanfranco jagħti f'Logħob, Taqbil u Ġugarelli tat-Tfal Maltin (Sa Nofs is-Seklu XX), hemm xi wħud ma jinstabux fil-kitbiet ta' Cassar Pullicino. Dan l-aħħar, Spagnol ġabar xi ħwejjeġ moħġaġa mibnijin fuq l-element tad-doppju sens, li normalment jitħallew barra mill- ġabriet li semmejna. Din waħda minnhom: (1) Ta' Borg Olivier twil, ta' Gonzi qasir. Ir-raġel itih lill-mara meta jiżżewġu. Is-sorijiet m'għandhomx, il- patrijiet għandhom. Il-Papa għandu wieħed u ma jużahx. (Kunjom) 60 : IL-ĦAĠA MOĦĠAĠA, ANALIŻI LINGWISTIKA — MICHELA SALIBA Il-Ġabra tal-ħwejjeġ moħġaġa Fit-teżina tiegħi nippreżenta ġabra ta' 154 ħaġa moħġaġa, uħud bil-varjanti tagħhom, ikklassifikati skont it-temi li jittrattaw. Il-ħwejjeġ moħġaġa ġbarthom minn madwar 100 ruħ minn 24 lokalità. Barra minn hekk, kelli l-opportunità mmur fil-programm Seħer il-Malti fuq Radju Malta, ippreżentat mill-Prof. Manwel Mifsud, u minn din l-intervista ksibt aktar materjal mis-semmiegħa. L-indovinelli li ġbart qassamthom f'erba' gruppi. qegħedt il-ħwejjeġ moħġaġa li qablu mal-ġabriet ta' Cassar Pullicino u ta' Minn dawn kelli 27 waħda, bħal: (2) Tridu u ma tridux, Tidħol fih u ma tħossux. It-tieni grupp jinkludi ħwejjeġ moħġaġa li ma jinsabu fl-ebda ġabra oħra. B'kollox għaqqadt 90 waħda, u qassamthom f'erbatax-il taqsima, skont it-temi li jaqgħu taħthom it- tweġibiet. Fit-tabella ta' hawn taħt nagħti eżempju ta' ħaġa moħġaġa minn kull tema. IĊIUt) Ħaġa Moħġaġa It-trobbija u x-xjuħija Tidħol bi tnejn U jdaħħluk bi tmienja. (Il-ħaj u l-mejjet) Kwalitajiet fiżiċi u morali Daqqa tidher u daqqa le, Kulħadd għandu minnha, Imma mhux kulħadd japprezzaha. (It-tbissima) Il-ġisem Ma jmissx mal-ilma, Iżda dejjem imxarrab. (L-ilsien) Ix-xogħol, l-għodda u s-snajja' Mimdud jaħdem, Bilwieqfa jorqod. (L-imqass) L-ikel u x-xorb Iktar ma tkun sħuna, Iktar tkun friska. (il-ħobża) IL-ĦAĠA MOĦĠAĠA, ANALIŻI LINGWISTIKA — MICHELA SALIBA : 61 L-ilbies u x-xedd Fejn imur dejjem itakkan, Jew magħluq ġo xi kaxxa. (Iż-żarbun) Għamara U bżonnijiet oħra tad-dar Saqajk bejn saqajha, Idejk fuq wiċċha. (Il-mejda) Il-ħolqien Isawtek u ma tagħmillu xejn. (Ir-riħ) Il-ħxejjex, is-siġar u l-frott Kapaċi tgħix f'post fejn m'hemmx ħajja, Tniggeż imma mhix naħla. (Il-kaktus) Il-bhejjem, it-tjur, l-insetti u l-ħut Fix-xitwa jistaħba, Fis-sajf joħroġ jaħżen U fix-xitwa jieklu. (In-nemel) Il-flus Twila sitt pulzieri, Għandha ras imperjali U kulħadd jieħu pjaċir biha. (il-lira sterlina) Il-karozza Tiġbidha bejn sidrek, U tfaqqagħha. (Binġemma) Suġġetti oħra Min jagħmlu ma jitkellimx U min jitkellem ma jagħmlux. (Is-silenzju) Fit-tielet grupp ġbart il-varjanti li sibt minn irħula differenti. F'dan il-kuntest, varjanti jfissru kemm indovinelli li jvarjaw f'xi kliem jew versi, kif ukoll ħwejjeġ moħġaġa differenti għalkollox li jkollhom l-istess tweġiba. Hawn taħt nagħti eżempji ta' dawn iż-żewġ tipi ta' varjazzjoni. 62: IL-ĦAĠA MOĦĠAĠA, ANALIŻI LINGWISTIKA — MICHELA SALIBA Ħaġa Moħġaġa: Erbgħa tluppi tluppi, Tnejn kristallini, Imrewħa trewwaħ Varjant: Erbgħa tluppi tluppi, Żewġ ċinkwini, Tnejn ġentili, Imrewħa trewwaħ Fuq il-bieb taċ-ċini. Ħaġa Moħġaġa: Iddur, iddur, iddur Fuq il-bejt tal-piżatur. (Dubbiena) Varjant: Kulħadd lili jara żejda, Iwarrabni minn fuq il-mejda. Fl-aħħar grupp ikklassifikajt ħwejjeġ moħġaġa li għandhom iktar minn tweġiba waħda possibbli. Hawn nagħti tnejn mis-seba' eżempji li sibt: (Lapes jew sigarett) (4) Ma titkellimx u tinftiehem, Ma timxix u tasal. (Kelma jew ittra) Analiżi Permezz tal-ġabra li għamilt jien u li għamlu riċerkaturi oħrajn qabli (b'kollox madwar 500 waħda), analizzajt l-istruttura tal-ħaġa moħġaġa Maltija, billi ffukajt fuq in-numru ta' versi, ir-rima, il-ftuħ u l-għeluq, u elementi oħrajn. Barra minn hekk, ħarist fid-dettall lejn it- temi rikorrenti li jissemmew fiha, u lejn l-użu tal-metafora, is-sineddoke, l-antiteżi u mekkaniżmi lingwistiċi oħrajn. Fit-taqsimiet li ġejjin nitkellem fuq dawn il-karatteristiċi ewlenin tal- indovinelli. L-Istruttura tal-ħaġa moħġaġa Mhux l-indovinelli kollha jkollhom l-istess numru ta' versi. Xi wħud ikunu magħmulin minn sentenza waħda, bħall-(5), mentri oħrajn ikollhom żewġ versi jew aktar, bħas-(6) u s-(7). IL-ĦAĠA MOĦĠAĠA, ANALIŻI LINGWISTIKA — MICHELA SALIBA : 63 Mill-istudju tiegħi joħroġ ċar li l-biċċa l-kbira tal-ħwejjeġ moħġaġa Maltin huma magħmulin minn żewġ versi. Mix-xogħol ta' Cassar Pullicino, ta' Lanfranco u mill-ġabra tiegħi, b'kollox sibt 151 waħda. (5) Kulħadd għandu wieħed. (L-isem) (6) Filgħodu nużawhom, Filgħaxija nneħħuhom. (7) Ħamra u bajda, Jaqbduha ħamsa, Jarawha tnejn, Jeħodha wieħed. (Tazza nbid) Il-versi ta' wħud minnhom ikunu bir-rima, bħat-(8), iżda l-biċċa l-kbira m'għandhomx rima, bħad-(9). B'kollox sibt madwar 240 waħda bla rima. Fost dawk li l-versi tagħhom jirrimaw, l-aktar waħda komuni hi r-rima mbewsa. (8) Ommi kellha tarbija, La kienet oħti U lanqas ħija. (Jien) (OO) Żaqqha iebsa, Saqajha tal-injam U timxi fuq l-artab. (Dgħajsa) Xi minn daqqiet, din il-logħba bil- kliem tibda bil-frażi Hawn ħaġa' jew 'Ħaġa ħaġa' u tispiċċa bil-mistoqsija 'X'inhija7' jew 'Għidli int issa x'inhija', bħall-(10). Biss, il-ħwejjeġ moħġaġa li għandhom għeluq bħal dan tgħoddhom fuq is-swaba' t'id waħda. (10) Hawn ħaġa: Tħares lejha, Tarak U ma tkellmekx. Il-ħwejjeġ moħġaġa ġeneralment ikunu fit-tielet persuna, iżda xi ftit ikunu fl-ewwel jew fit-tieni persuna, bħal dawn it-tnejn: (11) Intir u m'għandix ġwienaħ, Nibki imma mgħandix għajnejn U d-dlam jiġri warajja. (Sħaba) (12) Tagħlaq minn fejn tagħlaq Dejjem tilħqek u ssibek. (Il-mewt) Karatteristika oħra tal-ħaġa moħġaġa hi r-ripetizzjoni, li nistgħu naqsmuha f'żewġ tipi. Hemm ir-ripetizzjoni tal-istruttura nnifisha, bħal fit-(13), u r-ripetizzjoni ta' xi kelma, bħalma nsibu fl-(14). F'din tal-aħħar insibu wkoll ripetizzjoni tal-istruttura. 64: IL-ĦAĠA MOĦĠAĠA, ANALIŻI LINGWISTIKA — MICHELA SALIBA (13) Aktar ma jimxi lura, Aktar jasal kmieni. (Kurdar) (14) Tonda bħad-dinja, dinja mhijiex, Ħamra nar, nar mhijiex, Ħadra ħaxix, ħaxix mhijiex, Tarmi l-ilma, għajn mhijiex. (Dulliegħa) Temi leni Cassar Pullicino jgħid li l-ebda ħaġa moħġaġa Maltija ma titkellem fuq suġġett li ma jinstabx fil-gżejjer tagħna. an Analvsis of Maltese riddle', jikklassifika l-ħwejjeġ moħġaġa skont it-temi li jissemmew fil-versi. Ngħidu aħna, f'bosta indovinelli jissemmew il- partijiet tal-ġisem għad-deskrizzjoni ta' oġġetti inanimati. L-iktar partijiet li jissemmew huma r-ras, l-għajnejn, il-ħalq, is-snien, il-widnejn u s-saqajn, bħalma jidher fil-ħaġa moħġaġa tal- passatur tal-għaġin: Bil-għajnejn u ma tarax, Bil-widnejn u ma tismax, Bis-saqajn u ma timxix. Spiss fil-versi tal-ħaġa moħġaġa nsibu xebh mal-bnedmin u l-avvenimenti f'ħajtu, mar-relazzjonijiet fil-familja, ma' elementi tan-natura, u oġġetti li nsibu fid-dar. F'din it-tabella nelenka dawn it-temi rikorrenti u nagħti eżempju għal kull waħda. Tabella 4: Klassifika tal-ħwejjeġ moħġaġa skont it-temi li jissemmew fil-versi IĊIUt) Ħaġa Moħġaġa It-twelid u l-mewt Il-ħaj jerfa' l-mejjet, U l-mejjet jgħidlu ħaj. (Bejjiegħ tal-ħut) Iċ-ċaqliq Jiġru kemm jiġru, Fejn ikunu jibqgħu. (Għajnejn) Il-paroli Ma titkellimx u tinftiehem, Ma timxix u tasal. (Ittra) Il-biki u d-daħk Tinżel tidħak, Titla' tibki. (Barmil tal-bir) IL-ĦAĠA MOĦĠAĠA, ANALIŻI LINGWISTIKA — MICHELA SALIBA : 65 Il-ħidma u l-professjoni Meta naħdem Jew inżaqżaq jew intaptap; Meta ma naħdimx Inwarrab fejn in-nies ma jarawnix. (Iż-żarbun) Il-mistrieħ u l-ħidma Binhar tistrieħ, U billejl taħdem. L-imħabba u l-ġlied Billejl ibusu 'l xulxin, Binhar miġġeldin. L-ilbies Liebsa vjola, U kappell aħdar. (Brunġiela) Relazzjoni ma' tal-familja Imwieled minn ommu, Jitrabba fix-xemx, Jekk imiss m'ommu jerġa' jmut. (Melħ) Il-pjanti u l-frott Platt bil-frawli, Felli larinġa, Tqiegħdu wiċċu 'l isfel, U ma jaqax. (Sema bnazzi billejl) L-element tal-ilma Bajda karti, karti mhix, Tnixxi l-ilma, għajn mhijiex. (Blokka silġ) Dar, Bla twieqi u bla bibien. L-oġġetti tad-dar Platt fuq platt U biċċa laħam fin-nofs. L-ikel Biċċa laħam ġo armarju. Minn barra bajda, Minn ġewwa kannella, U meta ttiha n-nar issir ħamra. 66 : IL-ĦAĠA MOĦĠAĠA, ANALIŻI LINGWISTIKA — MICHELA SALIBA 4,3, L-element komparattiv. F'din it-taqsima niddiskuti żewġ tipi ta' paragun, wieħed tematiku u l-ieħor interlingwistiku. Nibda billi nqabbel it-temi tal-ħwejjeġ moħġaġa tradizzjonali ma' tal-moderni. Għalkemm mill-intervisti li għamilt jidher li bosta ħwejjeġ moħġaġa tradizzjonali, bħal tal-bajtar tax-xewk (ara l-15), għadhom jingħadu, sibt oħrajn li bilfors li ssawru dan l-aħħar, għax it-tweġiba tagħhom tirreferi għal xi teknoloġija relattivament (18) moderna, bħall-friġġ (ara s-16), il-fann u s-seatbelt. (15) Bil-pala u mhix furnara, Bil-kuruna u mhix sultana, Tgħix fir-raba' u mhix bidwija Imwielda Malta u mhix Maltija, Għidli int issa x'inhija. (Il-bajtar tax-xewk) (16) Dejjem mimlija bl-ikel Imma qatt ma tiekol, Dejjem kiesħa Imma qatt ma tħoss bard. (19) (Il-friġġ) Qabbilt ukoll numru ta' ħwejjeġ moħġaġa Maltin ma' indovinelli b'ilsna oħrali l-Malti kellu jew għad għandu kuntatt magħhom mill-qrib. Ngħidu aħna, fis-(17-19) naraw kif xi forom lokali huma, tista' tgħid, kelma b'kelma tal-verżjonijiet li nsibu fl-Isqalli. M'għandhiex ilsien u titkellem, M'għandiex riġlejn u timxi. Żewġ kwalità ta' xorb, U wieħed ma jitħallatx mal-ieħor. Malti: Jidħol iebes u joħroġ artab. (Għaġin) IL-ĦAĠA MOĦĠAĠA, ANALIŻI LINGWISTIKA — MICHELA SALIBA : 67 Hekk ukoll, xi ħwejjeġ moħġaġa lokali jixbhu verżjonijiet li nsibu fl-Ingliż, kemm fl-għamla kif ukoll fil-ħsieb, kif jixhdu dawn iż-żewġ indovinelli: Matistax iżżommha iktar minn minuta Għalkemm ħafifa daqs rixa. Malti: Ħaġa tiegħek U ħaddieħor Jużaha aktar minnek. Mekkaniżmi lingwistiċi F'din it-taqsima niffoka fuq il- mekkaniżmi lingwistiċi ewlenin li nsibuhom minsuġin fil-ħaġa moħġaġa bil-għan li jaħbu t-tweġiba tagħha u jiżvijaw lil min jipprova jaqtagħha. L-indovinelli Maltin jinqdew l-aktar bil-kuntrast (l-antiteżi, il- ontradizzjoni u n-negattiv), bit- tixbih (il-metafora u s-sineddoke) u bl-ambigwità (il-polisemija, -omonimija u d-doppju sens). Hawn taħt niddeskrivi dawn il-mekkaniżmi fil-qosor u nagħti xi eżempji għal kull wieħed. kalil. Il-Kuntrast flimkien ta' żewġ kelmiet, ideat, rażijiet li għandhom tisfira kuntrarja ejniethom' (Friggieri, 68), hija aratteristika ċentrali tal-ħaġa moħġaġa. Fit-(22), pereżempju, insibu untrast bejn żewġ pari ta' verbi: tefa u xegħel minn banda, u saħan u kesaħ mill-banda l-oħra. (22) Jekk titfiha tisħon, Jekk tixgħelha tiksaħ. (Kaxxa tas-silġ) Mekkaniżmu simili hu l-kontradizzjoni. Spiss il-ħaġa moħġaġa ma tagħmilx sens, għax parti tidher il-maqlub ta' parti oħra. Mad-daqqa t'għajn, l-istqarrija li nsibu f'vers jiċħadha fil-pront il-vers ta' wara, bħal f'din: (23) Aktar ma tixxotta Aktar tixxarrab. Il-kuntrast jinħoloq ukoll bl-użu tan- negattiv, b'mod partikolari tal-pronom mhi(jie)x, bħal fl-(24), u xi kultant 68: IL-ĦAĠA MOĦĠAĠA, ANALIŻI LINGWISTIKA -— MICHELA SALIBA ta' verbi, bħal fil-(25). Forom bħal dawn idaħħlu d-dubju f'min jipprova jsolvihom. L-ewwel idea li tiġi f'moħħu jkollu jiskartaha minħabba l-kuntrarju li jsib f'tarf il-vers, u b'hekk jitfixkel aktar. (24) Tista' tkun bajda u bajda mhix, Tista' tkun sewda u faħma mhix, Tista' tkun fil-għoli u arblu mhix, Tista' tkun ħelwa u ħelwa mhix. (Għenba) (25) Bitliet saqajn u ma timxix, Bil-wiċċ u ma tidħakx, Bin-nies madwarha u ma tarax. .Tixbil Fil-qalba tal-biċċa l-kbira tal-ħwejjeġ moħġaġa li analizzajt hemm il- metafora, ix-xebh ta' ħaġa ma' ħaġa oħra li loġikament m'hemmx relazzjoni magħha. Ngħidu aħna, fis-(26) insibu metafora estiża: il-kaxxa tal-luminata hi mxebbha ma' kunvent, il-każelli tal-fliexken maċ- ċelel, il-fliexken mal-patrijiet u t-tapp tal-flixkun mal-kappell. (26) Kunvent biċ-ċelel, F'kull ċella hemm patri bil-kappell. (Kaxxa tal-luminata) Is-sineddoke, 'għamla ta'metafora li ssemmi parti biex tinftiehem il-ħaġa sħiħa, jew li ssemmi l-ħaġa biex tinftiehem il-parti' (Friggieri, 723), ukoll tintuża fil-ħaġa moħġaġa. Pereżempju s-(27) issemmi l-parti, il- laħam, biex tirreferi għall-entità kollha kemm hi, il-qassis. (27) Biċċa laħam ġo armarju. L-Ambigwità Mod kif din il-logħba tfixkel lis- semmiegħa hu billi tinqeda bi kliem li jista' jfisser ħwejjeġ differenti. Spiss ikun fiha kliem b'aktar minn tifsira waħda, bħat-(28), jew kliem li, minkejja li jinkiteb u jinstema' l-istess, ikollu sensi mhux relatati, bħad-(29). Fl-ewwel waħda l-logħba qiegħda fuq il-verb polisemiku għadda li, barra li jirreferi għall-mogħdija tal- ħwejjeġ, ifisser ukoll ħaġa essenzjali, li mingħajrha ma tkampax. It-tieni waħda tistrieħ fuq l-omonimija bejn bajda, il-femminil tal-lewn abjad, u dik li jbidu t-tjur u xi annimali oħra. (28) Mingħajrha ma tgħaddix. (Ħadida tal-mogħdija) (29) Tiżbogħha kif tiżbogħha, Bajda tibqa' (Bajda) IL-ĦAĠA MOĦĠAĠA, ANALIŻI LINGWISTIKA — MICHELA SALIBA : 69 Għadd ta' indovinelli huma ambigwi għax ikunu mibnijin b'mod li l-iktar ħwejjeġ sempliċi jidhru maħmuġin għall-aħħar. Iżda dak li jidher bħala erotiku jew vulgari, ikun kollu xieraq. F'ħafna ġabriet dawn jinqabżu, pero jien iddeċidejt li ninkludihom fl-istudju tiegħi. Dawn huma żewġ eżempji magħrufin. (30) Xofftok ma' xoffitha, U sebgħek ġo toqbitha. (Kikkra) (81) Żaqqek ma' daharha, U b'subgħajk tagħraxha. (Kitarra) L-istudju tiegħi, li hu tkomplija max-xogħol li għamlu riċerkaturi bħal Stumme, Lanfranco, u fuq kollox Cassar Pullicino, żviluppa f'żewġ ergħat. Fl-ewwel fergħa għamilt osta intervisti ma' nies minn bnadi differenti tal-gżejjer Maltin biex inżid mal-indovinelli miġbura f'kitbiet oħrajn. Ġbart mhux biss il-varjanti ta' ħwejjeġ moħġaġa, imma ġbart ukoll mad-90 waħda li ma jissemmew fl- ebda ġabra. Fit-tieni fergħa għamilt analiżi strutturali u tematika ta' din il-logħba il-kliem. Sibt li l-maġġoranza jkunu 'żewġ versi, li ħafna minnhom ma jirrimawx, u li l-aktar figura tat-taħdit i titħaddem fihom hija l-metafora. t-temi jvarjaw ġmielhom. Bosta huma dwar ħwejjeġ li nsibu fil-gżejjer tagħna, bħall-ħxejjex, il-bhejjem, l-ikel u s-snajja'. Iżda oħrajn aktar riċenti, i huma assoċjati mat-teknoloġija moderna, jixhdu li l-ħaġa moħġaġa hija ċentrali fil-kultura Maltija għax il-poplu, imsaħħar kif inhu warajha, mhux biss għadu jilgħabha, imma jibqa' jsawwar akar minnha. Cassar Pullicino, Ġużċ. Ħaġa Moħġaġa u Taħbil il-Moħħ Ieħor. Dizzjunarju ta' Termini Letterarji: Teorija, Metrika, Stilistika b'eżempji mil- Letteratura Maltija. Ir-raba' ed. mkabbra, Klabb Kotba Maltin, 2010. Logħob, Taqbil u Ġugarelli tat-Tfal Maltin (Sa Nofs is-Seklu XX). Magri, Emmanuel, u Ġorġ Mifsud Chircop. Ħrejjef Missirijietna. '20 ħaġa moħġaġa doppju sens', http://kelmakelma.com/7s-ħaġatr moħġaġa. 16 ta' 70: IL-ĦAĠA MOĦĠAĠA, ANALIŻI LINGWISTIKA — MICHELA SALIBA