1. Daħla Din it-teżi tinqeda bit-teorija u l-kritika letterarja biex tistħarreġ il-lirika tal-kanzunetti tal-grupp Brikkuni u tara jekk għandhiex post fid-dinja tal-letteratura Maltija. Id-distakk bejn dak li jitqies bħala letteratura u dak li ma jaqax taħt din il-kategorija llum jiddeċidih il-kanonu letterarju, li fil-każ tal-letteratura Ingliża, pereżempju, huwa wieħed uffiċjali. Iżda f'Malta, minkejja li ma jeżistix kanonu stabbilit, xorta waħda donnu hemm kriterji fil-qasam akkademiku li jiddistingwu bejn xogħol li hu letterarju u xogħol li mhuwiex, u l-lirika tal- kanzunetti donnha ma tissodisfax il-kriterji tal-kitba letterarja. Il-lirika għandha l-istess pożizzjoni barra mill-kanonu letterarju f'kulturi oħrajn ukoll, iżda s-sitwazzjoni mhux minn dejjem kienet hekk. Il-poeżija taf il-bidu tagħha lill-mużika, għaliex bdiet tinkiteb bħala akkumpanjament għall-istrument tal-lira (Cooper 135). Dan l-istudju jistħarreġ ir-relazzjoni bejn dawn iż-żewġ dixxiplini llum, f'kuntrast mal-imgħoddi meta kienu jikkumplimentaw lil xulxin. L-għan ta' dan l-istudju huwa, għalhekk, li jfittex li jifred il-lirika mill-mużika li tmur magħha biex jara jekk il-lirika jirnexxilhiex tkampa waħedha bħala poeżija. Għalkemm xorta fil-minoranza, in-numru ta' gruppi mużikali b'lirika Maltija żdied f'dawn l-aħħar snin. Gruppi bħal Etnika, Brodu, Plato's Dream Machine u Brikkuni kabbru l- udjenza li tisma' l-lirika bil-Malti u taw lil din il-lirika xejra aktar kontemporanja u letterarja li tmur lil hinn mit-testi tipiċi tal-kanzunetta tal-festivals mimlija tematika sterjotipika u frażijiet prevedibbli. Għalhekk kelli nagħżel niffokax fuq il-lirika ta' dawn il-gruppi b'mod ġenerali jew fuq il-lirika ta' grupp partikolari. Kienet għażla diffiċli, għaliex ma xtaqtx neskludi l-kliem minsuġ tajjeb u t-tematika relevanti ta' gruppi bħal Brodu u Plato's Dream Machine. Madankollu, dawn huma gruppi li m'ilhomx ħafna li bdew joħorġu l-albums tagħhom u nħoss li l-lirika tagħhom għadha ma qorbotx biżżejjed lejn il-livell poetiku li hemm fil-lirika tal-Brikkuni, li ilhom fix-xena għaxar snin, ħarġu tliet albums u bdew jaħdmu fuq ir-raba' wieħed (intervista). Barra minn hekk, dan jgħin biex l-istħarriġ jibqa' ffukat fuq lirika konsistenti fit-tematika u l-istil. Jien u nanalizza l-kliem tal-kanzunetti tal-Brikkuni, miktub mill-kantawtur Mario Vella, nagħti attenzjoni speċjali lill-għodod letterarji li tħaddmu, bħall-użu, sikwit kontroversjali, tal-metafora, l-intertestwalità ma' ġrajjiet u narrattivi mill-kultura Maltija, u t-ton, ħafna drabi ironiku u iebes, imma li fit-tielet album isir aktar riflessiv u malinkoniku; inħares ukoll lejn it-tendenza, li tidher f'ċerta narrattiva kontemporanja Maltija, li l-kitba tinqeda b'elementi prominenti u aktarx irreverenti tal- lingwaġġ popolari u tittrasformahom f'riżorsi letterarji. Il-Ħarsa Kritika tħares lejn ir-relazzjoni bejn il-lirika tal-kanzunetti u l-letteratura minn perspettiva iktar wiesgħa. Mhijiex biss is-soċjetà Maltija li taħseb li l-lirika tal-kanzunetti mhijiex poeżija, iżda dan il-ħsieb huwa mifrux ħafna usa' minn hekk. Fil-Ħarsa Kritika nsemmi diversi kantawturi li jiktbu bl-Ingliż, fosthom Bob Dylan u Leonard Cohen, u bit- Taljan, bħal Fabrizio de André, li huma punti ta' riferiment importanti għall-grupp Brikkuni. F'intervista li ta lil Ramona Depares, Vella stqarr li l-ħsieb li jwaqqaf il-grupp beda jberren wara li ġie f'idu l-album Anime Salve ta' De André (Brikkuni, "Brikkuni's Second Album"). Fis- sebgħinijiet, il-kantawturi Taljani għażlu li jiddevjaw mill-canzone all'italiana, it-tip ta' kanzunetta li kienet tinstema' fil-festival ta' San Remo, u minflok jibdew jiktbu fuq il-popolin, bil-kanzunetti tagħhom jieħdu xeħta aktar soċjali minn lenti introspettiva (Agostini 391). Vella qorob lejn dan permezz tal-kanzunetti bikrin tal-Brikkuni, li sikwit jironizzaw u jirredikolaw aspetti mill-ħajja soċjali Maltija. F'dan il-kapitlu niffoka partikolarment fuq il- mistoqsijiet li tqanqlu meta Bob Dylan rebaħ il-Premju Nobel għal-Letteratura fl-2016, kwistjoni li kienet attwali ħafna meta bdejt ir-riċerka tiegħi għal dan l-istudju, għaliex bosta nies ma qablux li wieħed li jitqies primarjament bħala kantawtur, u mhux bħala kittieb, kien jistħoqqlu jingħata premju daqshekk prestiġjuż fid-dinja letterarja. Diffikultà li ffaċċjajt jien u nikteb dan il-kapitlu kienet in-nuqqas ta' kitbiet kritiċi fuq is-suġġett, speċjalment f'Malta. Kelli niddeċiedi wkoll jekk fl-analiżi tiegħi kontx se ninkludi t-tliet albums tal-Brikkuni, għax l-ewwel tnejn, Kuntrabanda (2008) u Trabokk (2012), jippruvaw iqajmu kuxjenza fuq ir- realtajiet soċjali ta' madwarna, waqt li t-tielet wieħed, Rub Al Khali (2017), huwa album maħkum mill-malinkonija li toħroġ mit-tifrik ta' relazzjoni, u l-mistoqsijiet eżistenzjali li jħalli warajh. Sabiex nikxef il-versatilità tal-kelma Maltija fil-lirika tal-kanzunetti u nkun nista' nsegwi l-mixja tal-Brikkuni tul is-snin, oriġinarjament xtaqt ninkludi kanzunetti mit-tliet albums, iżda l-ammont ta' materjal ma ppermettilix nagħmel dan. Għalhekk, f'din it-teżi nanalizza kanzunetti minn Kuntrabanda u Trabokk, u nagħmel biss xi referenzi għal kanzunetti minn Rub Al Khali. It-tieni kapitlu jiffoka fuq l-użu tal-għodod metaforiċi fil-kanzunetti tal-Brikkuni, li jvarjaw minn similitudni, metafora-xbieha (Lakoff 25), u metafora konvenzjonali kunċettwali (Lakoff 2), għal allegorija li tinfirex fuq kanzunetta sħiħa. Vella jidher li mhuwiex konsistenti fl-użu tiegħu tal-metafora, għaliex minn xi daqqiet, tingħata ħafna importanza fil- kanzunetta, u drabi oħra, kważi jeskludiha kompletament. Dan aktarx jikxef in-naturalezza f'kitbietu, li ma taħdimx biex tqarreb il-lirika lejn poeżija b'mod intenzjonat, iżda sikwit tagħti aktar importanza lil-lingwaġġ tal-popolin li jinstema' fl-irħula Maltin. Bħal fil- letteratura, il-metafora ta' Vella tiddjaloga ma' għodod letterarji oħrajn, li flimkien jagħtu bixra aktar naturali lill-poetiċità tal-kanzunetta. Fit-tielet kapitlu nħares lejn l-intertestwalità li toħloq pont bejn il-kanzunetta u ġeneri ta' arti oħra, bħaċ-ċinema, il-letteratura, u l-arti viżiva. B'ħarsa lejn ix-xogħol teoretiku ta' Julia Kristeva u Graham Allen, nara li test ma jistax jinfatam għalkollox minn dak li ġie qablu u dak li ġej warajh, imma jgħum f'oċean mal-kumplament tat-testi. Il- kanzunetta tal-Brikkuni ma tfittixx li taħbi r-referenzi li tagħmel, anzi toħroġhom fil-beraħ, bħallikieku trid tistqarr li l-kanzunetta Maltija, tegħleb l-isfidi li ssib u taf tikkomunika ma' xogħol artistiku ieħor li ġie qabilha u li ġej warajha. Il-ħsieb wara r-raba' kapitlu tfaċċa meta ppruvajt nikkategorizza l-kanzunetti skont il- mekkaniżmi letterarji msemmija, il-metafora u l-intertestwalità, u sibt li numru kbir ta' kanzunetti ma jaqgħux taħt dawn il-kategoriji, imma donnhom jippruvaw jirrakkontaw il- karattru Malti. Dan il-karattru Malti ma jwassluhx bid-deskrizzjoni, iżda b'ton aktar ironiku li jsib kull tentufa fis-soċjetà Maltija u jitfa' lenti fuqha b'tali mod li jperreċ ir-redikolaġni tagħha. It-ton ironiku li jaddotta Mario Vella jixhed il-personaġġ żbukkat, sikwit kontroversjali, tiegħu. Minkejja li l-ewwel żewġ albums tal-Brikkuni, fil-maġġorparti tagħhom, joffru kontestazzjoni ta' bosta realtajiet soċjali, hemm ukoll ftit kanzunetti aktar liriċi, li donnhom huma l-preambolu għal Rub Al Khali. Għalhekk niddiskuti d-differenza fit- ton bejn dawn il-kanzunetti ironiċi u żewġ kanzunetti liriċi li ntemm dan il-kapitlu bihom sabiex inħalli spazju fejn isir studju aktar iffukat fuq il-liriċità fit-tielet album tal-Brikkuni. Fi tmiem dan l-istudju, inkludejt appendiċi bil-lirika tal-ewwel żewġ albums tal- Brikkuni li nistħarreġ f'din it-teżina. Fl-Appendiċi, hemm ukoll traskrizzjoni tal-intervista li għamilt ma' Mario Vella. 1.1. Terminoloġija F'din it-taqsima se niddiskuti t-terminoloġija marbuta mal-kanzunetta li se ninqeda biha matul it-teżi. Sakemm ma nindikax mod ieħor, f'dan l-istudju t-terminu "lirika" jirreferi għal-lirika tal-kanzunetti, u mhux għall-poeżija lirika jew il-lirika fil-poeżija. Jidher li l-Malti m'għandux terminu wieħed li jidentifika l-funzjoni tal-persuna li tikteb il-kliem tal- kanzunetta. Fil-kuntest akkademiku Malti, din it-terminoloġija jidher li qatt ma ġiet studjata fid-dettall u jista' jkun li dan il-lingwaġġ għadu f'fażi ta' żvilupp. Fl-istudju tiegħi kelli nagħżel kif se nsejjaħ lill-persuna li tikteb il-lirika. Ma stajtx nuża t-terminu "kantawtur" fil-kuntest ta' din it-teżina, għax ridt nirreferi speċifikament għal min jikteb il-kliem tal-kanzunetta. Manwel Mifsud, f'diskors li għamel waqt serata li tiċċelebra lill-awtur tal-kanzunetti Paul Ellul, sejjaħlu "awtur." Ma xtaqtx li nuża dan it-terminu għaliex jirreferi l-aktar għall-awtur tal-kotba li għandu aktar prestiġju mill-awtur tal-lirika, "li ismu jitniżżel b'ittri kbar fil-qoxra kkulurita tal-ktieb," mentri "l-awtur tal-lirika tal-kanzunetta jkun ixxurtjat jekk iniżżlulu ismu b'ittri rqaq meta jikkupjawlu (jew jisirqulu) l-lirika, frott l- esperjenza personali u intima tiegħu" ("Tnedija tal-ktieb 'Fejn Staħbejtli?'"). Filwaqt li Mifsud jippreferi t-terminu "awtur," it-terminu "liriċista" jużah ukoll darba fid-diskors tiegħu fuq Ellul u nqeda bih meta intervistajtu. Erin Serracino-Inglott jirreferi għat-terminu "poeta liriku" li "jikteb il-versi biex jitkantaw fuq mużika li jikkomponulhom." Dan ifisser li l-lessikografu qed jiddefinixxi l-poeta liriku bħala l-liriċista, u jorbot il-lirika mal-poeta. Minkejja dan, ma xtaqtx nuża dan it- terminu, għaliex jistqarr dak li kont fil-proċess li nesplora jien: jekk Vella jiktibx poeżiji jew lirika tal-kanzunetti, jew taħlita tat-tnejn. Fit-Taljan tintuża l-kelma "liricista," terminu marbut direttament mal-kelma stabbilita "lirika." Għalhekk iddeċidejt li ninqeda b'"liriċista," terminu li jinftiehem u ma jitbegħidx mill-għeruq tal-lingwa. Dan huwa terminu li ma jidhirx fil-Miklem u fid-dizzjunarji ta' Aquilina, Mario Serracino-Inglott u Friggieri, u Manwel Mifsud jarah bħala "pompuż" għax jidwi t-tradizzjoni Griega klassika, iżda fit-teżi ta' George Cassar li mexxa l-Prof. Mifsud, it-terminu "liriċista" jintuża sitt darbiet, waqt li t-terminu "awtur" jużah sikwit fil-frażi "kompożitur/i u awtur/i." Din il-koppja ta' termini tixbah lill-koppja stabbilita l-oħra "kliem u mużika." Hemm qbil bejn Serracino-Inglott u Friggieri li t-terminu "liriku" jew "lirika" jirreferi għal poeżija li qabel kienet titkanta fuq il-lira, "li tfisser is-sentimenti tal-poeta" ("Lirika" Friggieri). Madankollu, huwa biss Mario Serracino-Inglott li jqiegħed dan fil-preżent: "vers ta' poeżija li jista' jitkanta" ("lirika"). Friggieri jirreferi għall-"poeżija lirika," jiġifieri dik li "tfisser l-emozzjoni qawwija tal-awtur," u ma jinkludix il-lirika tal-kanzunetta fl-enċiklopedija letterarja tiegħu. Minkejja li d-dizzjunarju tiegħu jiffoka fuq it-termini letterarji, meta jagħti t-tifsira ta' "kanzunetta" jgħid li "Fid-dinja tal-kanzunetta jieħdu sehem kittieba li jiktbu l- versi (imsejħin lirika) għall-okkażjoni daqskemm poeti li jsibu lil min jimmużika l-kitbiet tagħhom lesti minn qabel. Xi poeti Maltin huma mdaħħlin fil-qasam tal-kanzunetta popolari, bħal Daniel Massa, Raymond Mahoney u Joe Friggieri." Taħt "liriċità" mbagħad, Friggieri jniżżel "is-sentiment li jiġġarrab bħala intwizzjoni u li jitfisser f'għamla poetika; is-sentiment oġġettivizzat, maħruġ 'il barra, mogħti s-sura ta' poeżija." Huwa jikkunsidra l-lessema "lirika" u d-derivazzjonijiet tagħha f'rabta mal-poeżija biss, u mhux f'rabta mal-kanzunetta. Hekk jagħmel ukoll bil-lessema "kant," li jiddefiniha bħala stanzi li jifformaw taqsima ta' poeżija twila. Rigward it-terminu "kanzunetta," Mifsud qal li hawn min iqis it-terminu bħala inferjuri f'paragun mat-terminu Taljan "canzone," minħabba s-suffiss "-etta," li normalment jindika d-diminuttiv (intervista). Għaldaqstant jippreferi t-terminu "għanja," li hu marbut mal- poeżija. Dak li jgħid fuq il-kelma "kanzunetta" jista' jkun fattur li jinfluwenza l-perspettiva tan-nies, raġuni potenzjali għaliex m'hemmx daqstant rispett lejn dan il-qasam. Filwaqt li għal min jikkomponi l-mużika tal-kanzunetti għandna kelma stabbilita, "kompożitur," għal min jikteb il-kliem m'għandniex: jista' jkun li dan juri li jeżisti nuqqas ta' rispett lejn ix-xogħol tal-liriċista. Skont Manwel Mifsud, in-nuqqas ta' rispett lejn il-liriċista ma jixrifx biss minn dan. Huwa jisħaq fuq il-fatt li l-liriċista huwa dejjem moħbi, u sa ċertu punt, hekk hu l-kompożitur ukoll, wara l-kantant, għaliex hu l-kantant li jippreżenta l-prodott finali. "Qiegħed hemm, dejjem moħbi wara l-kelma mirquma, dejjem jislifna l-esperjenzi tiegħu biex nagħmluhom tagħna... Jintilef fina. Idub" ("Tnedija tal-ktieb 'Fejn Staħbejtli?'"). Il-kantanti la jeżistu mingħajr il-kliem u lanqas mingħajr il-mużika, iżda fil-qasam tal- kanzunetta popolari, fejn l-immaġni tiddomina, l-udjenza tara lill-kantanti biss u aktarx tqis il-kompożituri bħala aktar importanti mill-awturi għax f'għajnejhom, il-kanzunetta tistrieħ qabelxejn fuq il-mużika. F'din il-ġerarkija, l-awturi jiġu l-aħħar, u l-funzjoni tagħhom ma titqiesx bħala fundamentali. It-terminu ewlieni "għannej" normalment jirreferi għal dak li jgħanni l-għana Malti, bħal Frans Baldacchino magħruf bħala "l-Budaj" jew Mikiel Abela "l-Bambinu," iżda ħafna jirreferu għall-poeta bħala għannej ukoll. Oliver Friggieri jsejjaħlu "l-poeta-kantant tradizzjonali, indiġenu Malti... għamla ta' poeta popolari mingħajr taħriġ formali." Manwel Mifsud ukoll huwa tal-fehma li l-kelma "għannej" tiġbor fiha din it-tifsira, u fil-Miklem, waħda mid-definizzjonijiet tagħha hi "kittieb ta' poeżiji, poeta, rimatur, qabbiel," filwaqt li "għana Malti" jitfisser bħala "taqbil ta' kliem poetiku; poeżija; versi, imqabbla jew le, iżda miktubin b'sengħa u b'siwi letterarju." Il-kelma "għanja" (jew "għana") tintuża sikwit f'kuntest letterarju, fi tqabbil ma' poeżija. Friggieri jgħid li din tirreferi għal "versi li nkitbu biex jitkantaw," iżda jżid li l-poeti jużawha fit-tifsira Latina tal-kelma 'carmen,' li tagħti ċertu sens ta' ġentilezza u ħlewwa. Jikkonkludi li "l-kelma għanja tiġbor fiha s-sens liriku tal- poeżija kif mifhuma mir-romantiċi." Erin Serracino-Inglott, Mario Serracino-Inglott u Ġużè Aquilina kollha jinkludu "kanzunettist" fid-dizzjunarji tagħhom, iżda Friggieri ma jdaħħalhiex f'tiegħu, forsi għaliex illum il-ġurnata ma tantx tingħad. Għal Erin Serracino-Inglott, tfisser xi ħadd li "imur ikanta l- kanzunetti (f'teatrin, kafè, eċċ); kantant, għannej ta' romanzi fi ħwienet, teatri, eċċ," filwaqt li ibnu Mario, ma' din it-tifsira jżid ukoll "kompożitur tal-kanzunetti; kittieb tal-mużika għall- għana." Aquilina jispjegaha bħala "singer of light music." It-terminu "librettist," li jirreferi għall-awtur tal-kliem fl-opri, huwa terminu ieħor stabbilit u jidher fid-dizzjunarji ġenerali, iżda Friggieri ma jinkludihx fid-dizzjunarju tekniku tiegħu. Waħda mill-interpretazzjonijiet tan-nuqqas ta' terminu speċifiku għall-awturi tal- lirika hi li, kif tissuġġerixxi l-ipoteżi ta' Sapir u Whorf, dan juri nuqqas ta' għarfien tas-sehem li jagħtu l-awturi. Il-binja ta' lingwa partikolari ssawwar il-mod kif il-kelliema ta' dik il-lingwa jipperċepixxu u jikkategorizzaw l-esperjenza tagħhom; fl-istess ħin, in-nuqqas ta' interess f'dan l-irwol iwassal biex il-kelliema ma joħolqux jew ma jinqdewx b'terminu speċifiku. Il- lingwista Michael Spagnol mhuwiex konvint li l-fatt li m'għandniex terminu mifrux juri nuqqas ta' interess fil-kitba tal-lirika (Spagnol). L-analoġija li jagħti hi mid-diskors dwar id- dinja tal-films li fiha min jikteb l-iskritt ma jingħatax wisq importanza, tant li lanqas ma għandna terminu speċifiku għal dan l-irwol bil-Malti. 1.2. Letterarjetà Dan l-istudju jipproponi t-twessigħ tad-definizzjoni tal-letteratura biex tinkludi l-lirika li għandha kwalitajiet poetiċi, speċjalment l-użu ta' lingwaġġ figurattiv elaborat u intertestwalità mifruxa. Wieħed mid-dubji li nipprova nqanqal huwa dwar il-kunċett innifsu tal-"letteratura": jista' jkun li jkun aħjar jekk nitkellmu minflok dwar il-"letterarjetà," bħalma jagħmel Jonathan Culler: "To reflect on literariness is to keep before us, as resources for analysing these discourses, reading practices elicited by literature: the suspension of the demand for immediate intelligibility, reflection on the implications of means of expression, and attention to how meaning is made and pleasure produced" (41). Il-kunċett tal- letterarjetà joffri twessigħ ta' dak li nifhmu b'"letteratura," għalhekk dan l-istudju joftoq il- lirika tal-Brikkuni, skont il-prinċipji li jsemmi Culler, f'tiftixa għal-letterarjetà mistura fiha. Għalkemm taf tidher faċli minħabba l-użu konsistenti tal-idjoma popolari, f'din il-lirika ħafna drabi hemm dimensjonijiet oħra taħt il-konnotazzjonijiet marbutin mat-taħdit ta' kuljum. Dawn it-tifsiriet jirnexxilhom joħolqu dinjiet ġodda ta' possibiltajiet, kif jiġri pereżempju fil- każ tal-intertestwalità, fejn kelma tittrasferixxi lill-qarrejja lejn episodji varji mill-kultura letterarja, jew metafora li toffri medda ta' interpretazzjonijiet. Dawn l-interpretazzjonijiet sikwit jitgħattew b'saffi ta' mekkaniżmi letterarji minsuġa flimkien, li fil-kanzunetti tal- Brikkuni jagħtu dehra ta' żbroff umoristiku li jqanqal pjaċir fis-semmiegħa. F'din it-teżi, jien u niddiskuti l-lirika tal-Brikkuni, ħafna drabi se noftomha mill-mużika li hija s-sieħba intima tagħha fil-kanzunetta, iżda dan il-proġett ta' analiżi ma jnaqqas xejn mill-potenzjal tal-kanzunetta, bħala prodott sħiħ u magħġun sew, magħmul minn kliem, mużika, ilħna, u anki spettaklu li jqanqal mistoqsijiet dwar in-natura tal-poeżija u b'hekk iġedded il-letteratura. 2. Ħarsa Kritika Mario Vella feġġ fix-xena letterarja Maltija bil-poeżiji tiegħu li dehru fil-ġabra ta' ħames poeti, Ħbula Stirati, fl-2007. Għalkemm inkluda lilu nnifsu ma' dawn il-poeti li kellhom ix-"xenqa espliċita li jdaħħlu mill-ġdid is-sogru fis-sengħa tal-vers," huwa ttratta dawn il-vrus bħala lirika għall-kanzunetti sa mill-bidu nett, bl-istqarrija li "oriġinarjament inkitbu sabiex jitkantaw" (Ħbula Stirati). Fit-tnedija tal-ġabra, huwa ppreżentahom mad- daqq tal-kitarra, fil-forma ta' kanzunetta. Forsi r-raġuni tiegħu għaliex għamel dan kien kif qal Whitman, għaliex il-mużika hija medju li tasal aktar għand l-udjenza mixtieqa mill- poeżija. Dan il-ħsieb ilu jeżisti sekli sħaħ sa mill-kanzunetti tal-iskjavi fl-Amerka tas-seklu 19. Uħud mill-poeżiji ta' Vella li jinsabu fil-ġabra Ħbula Stirati reġgħu tfaċċaw bħala kanzunetti fl-ewwel żewġ albums tal-grupp ta' Vella, Brikkuni, Kuntrabanda fl-2008 u Trabokk fl-2012. 2.1. Il-Ħbula Stirati tal-Kanzunetta Achille Mizzi jissuġġerixxi li f'dan l-istadju, forsi Vella "għadu mhux deciż jiktibx 'poeżija' inkella lirika biex titkanta. Forsi hu jkun l-ewwel wieħed li jistaqsi jekk din id- distinzjoni hemmx lokha" (A. Mizzi). Mizzi kiteb dan il-kumment fl-2007, qabel mal-Brikkuni bdew joħorġu l-albums tagħhom: dak li seħħ wara l-pubblikazzjoni ta' Ħbula Stirati kkonferma li d-deċiżjoni Vella kien ħadha, u li dawn, għalih, huma kanzunetti. Vella għażel li jistira l-ħabel mħabbel tad-distinzjoni bejn il-poeżija u l-kanzunetta billi jikteb lirika biex titkanta u li għandha element qawwi ta' poeżija. M'hemmx differenzi importanti fil-lessiku bejn il-poeżiji stampati u l-ekwivalenti mużikali tagħhom. Bħal tal-kantawturi magħrufa Bob Dylan u Leonard Cohen, il-mużika tal- Brikkuni hija relattivament sempliċi, għaliex hija l-lirika li tingħata prominenza, hija l-lirika li hija rikka u kumplessa. Fil-kapitlu tagħha "Similarities and Differences Between Song Lyrics and Poetry" fil-ktieb The Poetics of American Song Lyrics, Pat Pattison targumenta li l-poeti jistgħu jistrieħu fuq il-fatt li l-qarrejja għandhom l-opportunità li jerġgħu jaqraw il-poeżija li jkollhom f'idejhom imma l-liriċisti ma jistgħux, għaliex waqt kunċert jew rappreżentazzjoni hi ħaġa tal-mument, tranżitorja. Għalhekk il-poeti jifilħu jinkludu kliem diffiċli u tixbihat kumplessi, filwaqt li fil-lirika, "the pleasure is the continuous moving forward," għax mhux talli ma toqgħodx tmur lura u tfittex, imma tkun trid tibqa' tisma' l-kanzunetta (122). Pattison tikkonkludi li "Poetry is made for the eyes. Lyrics are made for the ear" (132). Is- sempliċità tal-mużika fix-xogħol tal-kantawturi tikkumplimenta l-lirika kumplessa u twassal il-messaġġi tagħha b'mod aktar mexxej. Il-Brikkuni ħadu r-reputazzjoni ta' grupp li jinqeda b'lirika diretta u lingwaġġ goff, xi drabi oxxen; il-fama tagħhom intrabtet mal-awdaċità tal-kantawtur Mario Vella, li huwa l- uniku membru li fadal mill-grupp sa mill-bidu tiegħu fl-2007. It-taqsima ta' Vella fil-ġabra Ħbula Stirati jisimha "Brim," li skont Mizzi, għandha l-konnotazzjoni "li dan xogħlu huwa riżultat ta' ġestazzjoni, ta' maturazzjoni li l-frott tagħha qiegħed f'idejna" (A. Mizzi). Dan jibqa' l-istil rikorrenti f'ħafna mill-kitbiet ta' Vella, li fihom donnu jrid jaħsad lill-udjenza bid- daqqiet goffi tal-pinzell. Il-kanzunetti tal-Brikkuni tlaqqmu bħala għanjiet ta' protesta, għaliex fl-ewwel żewġ albums tagħhom, Kuntrabanda u Trabokk, huma ma jibżgħux jiħduha kontra l-istituzzjonijiet, dawk li għandhom xi tip ta' poter fis-soċjetà, fosthom il-politiċi, u nies li għandhom influwenza fuq is-soċjetà Maltija, bħal dawk fix-xena tal-ispettaklu. Din l-għajta ta' protesta hija eku tal-għan tal-kittieb riformista Malti tat-tletinijiet, Juann Mamo, li fir-rumanz tiegħu Ulied in-Nanna Venut fl-Amerka, permezz ta' mekkaniżmi bħall-ironija u s-satira, fittex li juri kif il-poplu Malti "tħalla hekk f'injuranza gwappa" (238), "bi dlam waħxi fuqu" (132), minħabba li ma ngħatax edukazzjoni. Ried iqajjem kuxjenza billi juri kemm kien għadu lura l-poplu, billi jipponta sebgħu direttament lejn dawk, bħall-kleru, il-politiċi, l-avukati u n-nutara, li kellhom jgħinu lill-poplu ż-żgħir iżda m'għamlu xejn għalih. F'kanzunetti bħal "L-Eletti," il-Brikkuni, bħal Mamo, jikkritikaw lil numru ta' personalitajiet Maltin b'isimhom, minħabba li jabbużaw mill-pożizzjoni privileġġjata tagħhom; fl-istess ħin jikkritikaw ukoll lis-soċjetà Maltija għax ħalliethom jieħdu vantaġġ minnha. Il-Brikkuni għandhom "qalbhom taħraq għall-individwu mingħajr isem" (I. Mifsud, "Meta l-Imqarbin Ikunu Bravi"), imma meta jiġu biex jikkritikaw, l-istess bħal Mamo, ma jħarsu lejn wiċċ ħadd. Meta staqsewh dwar l-influwenza fuq il-kitba tiegħu, Vella semma lil Mamo, flimkien mal-kittieba kontemporanji Maltin, Alex Vella Gera, Immanuel Mifsud u Alfred Sant (Brikkuni, "Brikkuni's Second Album"). Ngħidu aħna, it-titlu tal-kanzunetta "Il-Maħbuba l- Midruba" tal-Brikkuni jidwi l-isem emblematiku tal-ġabra ta' novelli ta' Immanuel Mifsud, Il- Ktieb tal-Maħbubin Midruba, serje ta' rakkonti dwar id-distakk fl-intimità bejn il-maħbubin u l-konsegwenzi li dan iħalli fuq l-individwi, partikolarment fuq il-karattri nisa, li donnhom ipoġġu lil maħbubhom fuq pedestall, azzjoni li fil-maġġorparti tan-novelli mhijiex reċiprokata (Agius 30). Il-maħbuba l-midruba tal-Brikkuni hija l-karattru mara rappreżentattiv tan-novelli ta' Mifsud, il-vittma li minħabba l-vulnerabbiltà tagħha tispiċċa tindarab mill-imħabba. Vella ma semmiex liriċisti Maltin, x'aktarx għaliex Malta hija tant nieqsa minnhom u dawk li hemm jiktbu kanzunetti li fil-kelma u l-ispirtu huma differenti ħafna minn dak li joħloq hu. Fit- taħdita tiegħu wara li rebaħ il-Premju Nobel għal-Letteratura, il-kantawtur Bob Dylan aċċenna għal numru ta' kitbiet letterarji li aktarx nebbħuh, Moby Dick, All Quiet on the Western Front u The Odyssey. Jitkellem pereżempju fuq il-mod kif il-gwerra hija deskritta espliċitament f'All Quiet on the Western Front, suġġett li snin wara sab postu fil-kanzunetti ta' protesta numerużi tiegħu. Hu u jikkwota mill-Odissea, Dylan jgħid li din għallmitu li mhux kollox għandu jkollu tifsira, lanqas il-kanzunetti tiegħu ma jeħtieġ iwasslu messaġġ partikolari. Għal Roland Barthes, "the citations which go to make up a text are anonymous, untraceable, and yet already read: they are quotations without inverted commas" (160); għax it-test letterarju huwa minnu nnifsu plurali, multipli. F'Vella tinħass ukoll l-influwenza qawwija tal-kantawturi Taljani, partikolarment dawk ta' Ġenova, li Vella stess isemmihom f'numru ta' intervisti (I. Mifsud, "Meta l-Imqarbin Ikunu Bravi"). Din toħroġ fl-element folk tal-Brikkuni, b'xebh mal-kanzunetti ta' Taljani bħal Fabrizio De André u Vinicio Capossela, li ħafna drabi jirrakkontaw stejjer tal-marġinalizzati, tan-nies ribellużi jew rakkonti bi sfond politiku. Il-kantawtur Taljan Morgan jgħid li l- kanzunetti ta' De André jagħtu leħen lil dawk li m'għandhomx leħen; fil-kanzunetti tal- Brikkuni hemm bosta stejjer ta' nies li nimmaġinaw li ftit li xejn għandhom l-opportunità li tinstema' l-vuċi tagħhom (Rai News). Dawn il-kantawturi Taljani kienu nqatgħu mit- tradizzjoni tal-canzone all'italiana romantiċizzata, aktarx miżgħuda b'lessiku arkajku meħud mit-tradizzjoni poetika iżda mhux mitkellem fi żmienhom. Huma fanndu fil-ħajja Taljana ta' żmienhom u rrakkontawha fil-kanzunetti tagħhom li ħadu l-forma ta' kummentarji soċjali, bl-iskop li joffru analiżi u interpretazzjoni u mhux jagħtu divertiment biss. Jidher li l-għanjiet Maltin ta' wara s-sittinijiet ukoll ispiraw ruħhom xi ftit minn dawn il-kantawturi, għaliex skont Mifsud, "it-tematika bdiet issir dejjem aktar attwali, realistika u Maltija, u żżewqet b'suġġetti ġodda għalkollox, bħall-protesta, il-kritika soċjali, il-kisba tal-identità, l-ambjent u x-xogħol bħala fattur soċjali" ("Għanja Maltija" 6). Wayne Flask, f'artiklu dwar il-Brikkuni, jaqbel ma' dan ix-xebh bejn Mario Vella u l- kantawturi Taljani u jgħid li Vella jiret "the poetic wit and enchanting linguistic skill" ta' De André (Flask, "The Mother Tongue"). Dan l-element folk jiġi trażmess permezz ta' dawn ir- rakkonti tas-sitwazzjoni ta' Malta b'għodda li mhix magħżula minn ħafna, il-lingwa Maltija, li skont Manwel Mifsud, saret "simbolu tal-poter demokratiku f'idejn il-poplu f'mument ta' kriżi" ("Għanja Maltija" 4). Pereżempju, f'Kuntrabanda, il-kanzunetta "L-Assedju ż-Żgħir" tirrakkonta l-istorja tal-immigrant "Musadebi Dauda minn tal-Avorju l-Kosta" li sarkastikament jistqarr "Ġejt biex nisirqilkom xogħolkom u niklilkom xi tarbija" (Brikkuni). Il- Brikkuni għandhom it-tendenza li jaqbdu ma' xi sentiment assurd tas-soċjetà Maltija u jikkummentaw fuqu billi jiperbolizzawh. Għal Manwel Mifsud, għanja tkun Maltija jekk "għandha tema tal-lirika u idjoma mużikali li l-punt tat-tluq u l-punt tal-wasla tagħhom jinsabu fis-sitwazzjoni Maltija," għaliex "trid issir il-fattur tal-massa, il-massa Maltija li wara tant sekli siekta jew imsikkta terġa' tikteb il-vuċi tagħha u tgħanni l-esperjenza tal-ħajja kif qed tgħixha hi, issa u hawnhekk" ("Għanja Maltija" 7). Hemm tradizzjoni estetika sħiħa li tisħaq li għandu jkun hemm rabta qawwija bejn ix-xogħol letterarju u l-kuntest li fih jinħoloq: għal Julia Kristeva, il-letteratura hija l-aktar espressjoni espliċita tal-kundizzjoni tas- suġġett (Habib 700). Fit-teżi tiegħu "L-Iżvilupp fil-Kanzunetta Maltija," George Cassar jgħid li l-Malta Folk Song Festival daħħal kanzunetta ġdida bil-Malti, "kanzunetta li tittratta s-sabiħ u l-ikrah tal-ambjent Malti mhux biss b'temi nostalġiċi li sa dak iż-żmien kienu diġà bdew jiġu eżawriti u b'fantażija folkloristika, imma b'għeruq Maltin iktar ta' vera, b'passjoni inqas għamja u b'xejra ta' ħsieb fuq dak li jolqothom direttament fil-ħajja ta' kuljum u fuq fejn verament tħabbat qalbhom" (38). Il-lirika bdiet tittratta temi ġenerali marbutin mal- kundizzjoni umana, iżda l-ambjentazzjoni Maltija tibqa' tinħass. Ir-"rinaxximent" (G. Cassar 48), dak li Mifsud isejjaħlu l-"moviment tal-espressjoni Maltija" (M. Mifsud, diskors) li rat il-kanzunetta Maltija meta daħlu fix-xena l-Brikkuni qabel l-2007 u gruppi oħrajn li bdew joħolqu materjal bil-Malti tematikament u stilistikament impenjattiv għandu l-għeruq tiegħu fost l-oħrajn fil-Malta Folk Song Festival u l-Għanja tal- Poplu li għafsu fuq lirika impenjata u komplew irawmu l-figura tal-kantawtur, "il-mużiċist li għandu wkoll il-poeżija" (G. Cassar 39). Il-Brikkuni missew direttament ma' din it-tradizzjoni ta' festivals indipendenti meta fl-2012 rebħu L-Għanja tal-Poplu bil-kanzunetta tagħhom "L- Uffiċċju," minkejja li Vella jmaqdar il-festivals għaliex jemmen li l-mużika mhix hemm biex tikkompeti biha ("Mario Vella – 26 January 2009"). L-istil mużikali tal-Brikkuni ma jappellax bilfors għad-dilettanti tal-kanzunetta konvenzjonali bil-Malti iżda t-temi li jmissu huma dawk li jirriflettu s-sitwazzjoni tal-biċċa l-kbira tal-Maltin, huma "diski ta' riflessjoni," fejn il-kliem jieħu preċedenza fuq il-mużika, li ħafna drabi hi ripetittiva, bħal fil-każ ta' "L-Uffiċċju" (Ciantar). Skont Immanuel Mifsud, fil-kitba qasira tiegħu dwar l-ewwel album tal-Brikkuni, il- kanzunetti tagħhom huma "poeżiji maħdumin, li min kitibhom fortuntament nesa li l-pop Malti tradizzjonalment illimita ruħu għat-tradizzjoni tal-inħobbok u tal-għalfejn-tlaqtni u tal- kif-se-mmut-mingħajrek" (I. Mifsud, "Meta l-Imqarbin Ikunu Bravi"). L-istess bħalma kienu nsewh Dylan u Cohen, huma u jiktbu fis-sittinijiet: "In his love songs Cohen is, like Dylan, consistently concerned with values rather than with the incessant "I want you, I need you, I love you" theme of the average popular songwriter.... Both instead try to do the poet's job present the world as the world appears in the words and images which their separate visions demand" (Davey). Adrian Grima jargumenta li dawn il-kanzunetti superfiċjali huma mimlija bl-isterjotipi għaliex jaqgħu fin-nassa tat-tradizzjoni tal-kanzunetti ta' mħabba kontemporanji tal-Punent, tal-"frażijiet prefabbrikati" (Grima, "Kisra Naturali"), tant li hu jaqbel ma' Manwel Mifsud li jsejħilhom "antiedukattivi" (Grima, "Kanzunetta fl-Era tal- Kirurġija"). Steve Borg ukoll juri d-diżappunt tiegħu li "dan il-pajjiż" hu "medhi aktar bil- Eurovision qisu l-ħajja jew il-mewt ta' kollox" milli b'diski ta' sustanza. Din il-kanzunetta ma tintroduċi xejn ġdid u ta' valur fil-lirika; kulma tagħmel hu li tidwi dak li jħambqu fuqu l- kanzunetti tipiċi tal-imħabba barranin li jimxu ma' kopjun. Hija kanzunetta nieqsa kemm mill-oriġinalità kreattiva, kif ukoll mill-mertu edukattiv. Il-kanzunetta mhux xogħolha li tgħallem, iżda fl-istess ħin, l-udjenza tistenna minnha ċertu impenn kreattiv fil-mużika u fil- lirika li mingħajr ma jrid jiżviluppa il-ħsieb u jqanqal l-emozzjonijiet. Fis-sittinijiet iż-żgħażagħ kienu jisimgħu l-kanzunetti ta' figuri influwenti bħal Bob Dylan, Leonard Cohen, il-Beatles, u r-Rolling Stones, li ħafna drabi ntrabtu ma' kawżi soċjali u politiċi partikolari, aktarx dawk paċifisti jew rivoluzzjonarji. Is-soċjologu Simon Frith jisħaq li l-mużika tqarrbek emozzjonalment lejn il-kantant u s-semmiegħa l-oħrajn aktar minn tipi oħra ta' arti. Gutman u Thomson jaqblu miegħu: "Those great Sixties' albums somehow helped define our perception of self, our sense of 'youthfulness'" (xvii). Kienet kanzunetta attwali li tixtarr il-kwistjonijiet kurrenti, u waqt li tagħti pjaċir, jirnexxilha teduka jew tispira xi tip ta' bidla. Il-kanzunetta, sikwit politika, fis-sens dejjaq u wiesa' tal-kelma, tal-Brikkuni, taqbad mal-fettuqiet tal-ħajja Maltija t'issa, ma' dak li l-grupp iqis inġust jew skorrett u l- fettuqa tiftaħha f'poeżija sħiħa. Tiżdied magħha l-mużika u tista' titqies medju ta' kontestazzjoni, mod allegru, xi drabi, kif twassal is-sentiment, li għalkemm hu miktub b'lingwaġġ dirett, jitwassal b'mod sottili fil-forma ta' kanzunetta, bħalma wassluh Dylan u l- Beatles qabilhom. Vella stess, magħruf bħala bniedem li kelma ma tantx jomgħodha, juri din ix-xewqa li l-kanzunetta Maltija timraħ fil-ħsieb u fl-istil. "Ngħiduha kif inhi – bl-eċċezzjoni ta' erba' baned li tista' tgħoddhom fuq id waħda, l-ispirtu tar-rock 'n' roll f'dan il-pajjiż huwa mejjet." Wara kwistjoni fl-2016 meta l-Brikkuni ma tħallewx idoqqu waqt il-Farsons Beer Festival minħabba kummenti vulgari ta' Vella fuq il-mara tal-Prim Ministru, huwa appella lil gruppi simili tal-Brikkuni sabiex ma jħossuhomx ristretti la f'dak li jdoqqu u lanqas fil-postijiet fejn idoqqu. "Il-mużika li tinterpretaw ma tibdiex u tispiċċa man-noti li ddoqqu iżda mal-fehmiet, xewqat u ideoloġiji li kibru magħkom. Huma inseparabbli u s-separazzjoni tagħhom ma tħalli xejn warajha għajr xogħol insipidu u materjal li l-kwalità tiegħu ma jwassalx lil hinn mit- teknika. Nibqa' noħlom li għad jisbaħ jum meta tistejqru mir-raqda tagħkom, u tifhmu kemm għandkom saħħa, u kemm tistgħu tieħdu r-riedni f'idejkom – jekk imqar tridu, jekk imqar fadlilkom qalb li għadha tħabbat għal xi ħaġa li għadha mhix mittiefsa mill-kompromessi politiċi li jeżistu f'kull qasam, inkluż dak mużikali" (Brikkuni, Facebook). L-istraordinarjetà tal- Brikkuni hija proprju din, li ħadu r-riedni f'idejhom u ma jħallux il-mużika Maltija sempliċiment taqa' taħt il-kategorija tal-kanzunetti għall-festivals biss, il-kanzunetti sterjotipiċi li jirreferu għalihom Immanuel Mifsud, Manwel Mifsud u Adrian Grima. Huma u jwettqu manuvri mużikali u letterarji bil-lingwa Maltija li rari twettqu qabel, il-Brikkuni jużaw l-idjoma tagħhom biex jissensibilizzaw udjenza wiesgħa. 2.2. Il-Kanzunetta u l-Poeżija Il-kwistjoni tar-rabta tal-lirika tal-kanzunetta mal-poeżija, kwistjoni li tinsab fir- riflessjoni stess dwar in-natura tagħhom, tqajmet fuq livell internazzjonali mal-aħbar tar- rebbieħ tal-Premju Nobel għal-Letteratura tal-2016, il-kantawtur Bob Dylan. Fost dawk li qablu ma' din l-għażla kien hemm il-kittieb Salman Rushdie, li sejjaħ lil Dylan "the brilliant inheritor of the bardic tradition." Skont The New York Times, b'din l-għażla, dan il-bord "dramatically redefined the boundaries of literature, setting off a debate about whether song lyrics have the same artistic value as poetry or novels" (Alter, et al). Membru mill- kumitat tal-Premju Nobel, Horace Endaghl, daħħal lil Dylan fil-lista tiegħu tal-awturi l-kbar tal-letteratura ta' kull żmien meta sejjaħlu, "a singer worthy of a place beside the Greek bards, beside Ovid, beside the Romantic visionaries, beside the kings and queens of the blues, beside the forgotten masters of brilliant standards" (Coscarelli). Sara Danius, is- Segretarja fil-kumitat tal-Premju Nobel, qalet li għalkemm inkitbu biex jiġu reċitati, aktarx bl- akkumpanjament ta' strument, ix-xogħlijiet ta' Omeru u Saffo, għadhom jinqraw sal-lum, u bl-istess mod, xogħol Dylan għad jibqa' jinqara bħala x-xogħol ta' poeta. Min-naħa l-oħra, fost dawk li kkritikaw din l-għażla, kien hemm il-kittieb Irlandiż Irvine Welsh, li stqarr li dan il- premju tilef xi ftit minn valuru meta ngħata lil mużiċist. Skont l-awtriċi Anna North, kitbet Dylan ma tistax tinfatam mill-mużika tiegħu, u ladarba l-kumitat tal-Premju Nobel għażel li jippremja lil kantawtur u mhux poeta, tilef l-opportunità li jonora kittieb (Gilmore). Dylan, madankollu, mhuwiex kantawtur kwalunkwe. Tul il-karriera tiegħu esperimenta bis-sħiħ, kemm mużikalment, kif ukoll mil-lat liriku, u esplora stili varji li jixhdu influwenza mir-Romantiċi bħal Blake u Coleridge, mill-Modernist Franċiż Arthur Rimbaud, u mill-poeti tal-ġenerazzjoni Beat, ta' żmien Dylan stess, bħal Jack Kerouac u Allen Ginsberg (Gilmore). Minkejja dan, Dylan baqa' l-aktar magħruf għall-attiviżmu tiegħu favur il- moviment ċivili u għall-kompożizzjonijiet tiegħu kontra l-gwerra fil-bidu tas-snin sittin. Thomas Meehan jgħid li wara l-mewt ta' William Faulkner fl-1963, l-Amerikani bdew ifittxu kittieb li kapaċi jitkellem f'isem kulħadd. Meehan sab li ħafna studenti żgħażagħ mill-iktar universitajiet Amerikani prestiġjużi bdew jqisu lil Dylan bħala l-poeta ta' żmienhom, il-vuċi tagħhom: We're concerned with things like the threat of nuclear war, the civil-rights movement and the spreading blight of dishonesty, conformism and hypocrisy in the United States, especially in Washington, and Bob Dylan is the only American writer dealing with these subjects in a way that makes any sense to us. And, at the same time, as modern poetry, we feel that his songs have a high literary quality. (Meehan) Bħall-kantawturi Taljani, huwa għanna favur it-titjib ta' ħajjet il-bniedem komuni, kanzunetta paċifista li ħarset lejn temi universali imma wkoll lejn is-sitwazzjoni tan-nies komuni fl-Istati Uniti tal-Amerka ta' żmienu. L-impenn artistiku u politiku tiegħu, f'sens wiesa', baqa' karatteristika importanti tal-karriera tiegħu kollha, u ma ħalliex din il-pożizzjoni tiegħu ssir poża artistika konvenjenti. Il-kwalità poetika u l-onestà intellettwali tax-xogħol tiegħu aktarx kienu fost il-fatturi li wassluh biex jingħata l-Premju Nobel għal-Letteratura, għaliex tnejn mill-kriterji għal dan il-premju prestiġjuż huma li xogħol ir-rebbieħ ikun ikkontribwixxa għall-benefiċċju tal-bniedem, u li jkun xogħol idealist, b'ħolma (Ball 169). L-oġġezzjoni ta' bosta kummentaturi kienet ġejja mill-fatt li l-lirika aktarx titqies bħala inferjuri għall-poeżija. Għal dawn in-nies, hemm linja ċara ta' distinzjoni bejn id-dinja tal-arti għolja u d-dinja tar-rock 'n' roll, li mhijiex meqjusa daqshekk ta' preġju u ma tingħatax ir-rispett li jistħoqqilha; Ball jistaqsi jistax "a song and dance man" jaqa' taħt l- istess kategorija ta' rebbieħa ma' awtoritajiet letterarji bħal Jean-Paul Sartre (li rrifjutah) u Albert Camus (170). Jien ma naqbilx ma' din l-oġġezzjoni għaliex, minkejja li ma jeżistix il- Premju Nobel għall-Mużika, il-kanzunetta mhix forma artistika inferjuri għal-letteratura; il- kanzunetta wkoll kapaċi ġġib bidla sinifikanti f'ħajjet il-bniedem, tittraxxendi l-parametri konvenzjonali u toħloq djalogu dwar kwistjonijiet kurrenti. Uħud minn dawk li kkritikaw din l-għażla tar-rebbieħ dehrilhom li Dylan kellu jirrifjuta l-Premju Nobel, bħal Sartre qablu, iżda għal raġunijiet differenti, għaliex ir-raġuni ta' Sartre kienet aktar politika milli kulturali. Kummentatur fosthom qal: "I hope Dylan stands alongside Sartre in refusing this tainted award." (Ashenhurst) Ir-raġuni li ngħatat mill-bord tal-Premju Nobel kienet li Dylan ngħażel "for having created new poetic expressions within the great American song tradition." Kien proprju Dylan, bħalma kienu l-kantawturi fl-Italja, li ppopolarizza l-folk fl-Amerka tas-sittinijiet, filwaqt li daħħal elementi tal-Moderniżmu u tas-Simboliżmu; il-poeti tal-ġenerazzjoni Beat kienu qed jesperimentaw bi proġett simili u wieħed minnhom, John Clellon Holmes, jgħid li wara Allen Ginsberg kien Bob Dylan, li jqisu bħala poeta, li insista li jgħid "so much truth, so uniquely and with such reckless honesty" (Gutman u Thomson xviii). Dylan ried ġeneru li seta' jakkomoda x-xelta ta' emozzjonijiet li kien qiegħed jesperjenza l-poplu Amerikan fis- sittinijiet, żmien ta' taqlib u progress, era ġdida, mhux biss fl-Amerka imma fid-dinja. L- Amerka kienet il-forza li kienet qiegħda tmexxi dan it-tiġdid. Id-dinja kienet għadha qiegħda tirxoxta mit-Tieni Gwerra Dinjija u kienet għoddha qamet fuq saqajha. Iżda dan kien id- deċennju meta l-bniedem skopra l-vuċi tiegħu stess. Intebaħ li hu wkoll għandu leħen, li issa m'għandux għalfejn jibża' li jsikktuh. Dan kien iż-żmien ta' protesti favur id-drittijiet umani, favur ugwaljanza razzjali u bejn is-sessi fl-Amerka. Dylan jistqarr li għalih ir-rock 'n' roll ma kienx biżżejjed, għaliex il-kanzunetti ma kinux serji jew ma kinux jirriflettu l-ħajja b'mod realistiku. "I knew that when I got into folk music, it was more of a serious type of thing. The songs are filled with more despair, more sadness, more triumph, more faith in the supernatural, much deeper feelings" (Webb 3). Minn hawn nibtet il-mużika ta' Dylan, meta ma kienx hemm lok għas-superfiċjalità, għaliex tant kienu qegħdin jiġru affarijiet, li r-realtà ma setgħux jaħarbu minnha. Barra minn hekk, xogħol Dylan isib l-importanza tiegħu fil-fatt li rnexxielu jissopravivi r-rabta ta' bejn il-poeżija u l-mużika, li ilha sa miż-żminijiet Klassiċi. Frank Kermode u Stephen Spender jistaqsu: "There's quite a lot of good poetry which started life in a similar way - Greek tragedy, medieval ballad - and has survived the loss of music and performance. How do Dylan's poems stand up?" (152). Dylan ta l-ħajja lit-tradizzjoni orali tal-poeżija, bit- tkomplija ta' xogħol il-"bard, minstrel or troubadour" (Ball 170). B'referenza għall-poeta Dylan Thomas, li kien dak li ispira kunjom Dylan, John Clellon Holmes jgħid, "Another Dylan returned song to poetry; Bob Dylan has returned poetry to song. He has the authentic mark of the bard on him" (Gutman u Thomson, xvii). Fis-seklu 19, il-poeta Amerikan Edgar Allan Poe saħaq fuq ir-relazzjoni bejn il-poeżija u l-mużika. Għalih, il-kitba ssir poeżija biss meta tingħaqad mal-mużika: "Music, when combined with a pleasurable idea, is poetry; music, without the idea, is simply music; the idea, without the music, is prose, from its very definitiveness" (Hayes 9). Il-mużika u l-poeżija nfirdu minn xulxin fl-Amerka bejn it-tletinijiet u s-sittinijiet, meta l-Kritika l-Ġdida kienet qiegħda tenfasizza l-importanza tat-test miktub u l-analiżi tiegħu, minkejja li Ezra Pound, fis-snin tletin, kien irrefera għall-poeżija u l-mużika bħala "twin arts" (Ball 171). Il-mużika bdiet titħalla barra sakemm din ir-relazzjoni bejn il- poeżija u l-mużika ntesiet, kważi għalkollox. Fil-ħamsinijiet, Ginsberg, protagonist tal-moviment poetiku Beat, fittex li jżewweġ il- mużika mal-letteratura mill-ġdid, billi kiteb u rrekordja l-mużika bħala akkumpanjament għall-poeżiji ta' William Blake, Songs of Innocence u Songs of Experience. Blake stess, fl-era Romantika, sejħilhom għanjiet, avolja kienu mingħajr mużika. Fl-1956, Ginsberg kiteb ukoll il-kapolavur poetiku tiegħu Howl bl-iskop li jitlaqqa' mal-mużika. F'dal-kuntest fis-sittinijiet, feġġ Dylan, li ispira ruħu mill-moviment Beat u żviluppa ħbiberija ma' Ginsberg tul is-snin. Fl-1996, kienu Ginsberg u Gordon Ball li nnominaw lil Dylan għall-Premju Nobel. Ginsberg aċċenna għal element poetiku f'xogħol Dylan, meta sejjaħ il-lirika tiegħu "prolific and memorable, and memorableness is a mark of great poetry" (Ball 175). Ball jiddeskrivi lil Dylan bħala "a singer of great substance reviving and re-creating some of our most time- honored poetic traditions as he gives us melody matched by matter [...] telling us what we may not want to know or acknowledge; defying the protocol of accepted discourse" (177), bħal fil-kanzunetta "It's Alright, Ma (I'm Only Bleeding)," fejn b'ton profetiku, imaqdar il- konsumiżmu u l-ipokresija, speċjalment fejn jidħlu l-gwerer, b'versi bħal "Propaganda all is phoney." Huwa jisfida l-maskra li jxiddu nies fil-poter bħall-President tal-Amerka: "Even the President of the United States sometimes must stand naked." Mal-kumment politiku, ħafna mill-kanzunetti ta' protesta tiegħu ħaduha kontra l-iżvilupp teknoloġiku u nukleari li jwassal għal invenzjonijiet distruttivi, bħall-bomba atomika. Għanna kontra dinja li tinsa l-paċi, tinsa lil niesha fit-tiftixa għall-progress, u tinjora l-mortalità. B'versi bħal "He not busy being born is busy dying" huwa jissuġġerixxi att eżistenzjalist li jiled lilu nnifsu mill-ġdid, imma simultanjament jesprimi l-preokkupazzjoni tiegħu li l-mewt hi fil-qrib (Farber 128). Il-filosfu Kierkegaard darba kiteb li "Once you are born in this world you're old enough to die" (Hunsinger 61); il-bniedem li bilkemm għadu twieled, diġà qed imut. 2.3. Bejn Kantawtur u Poeta Mill-kwistjoni preċedenti dwar jekk il-lirika ta' kanzunetta għandhiex titqies bħala poeżija, tinħoloq kwistjoni oħra dwar x'jissejħu dawk li jiktbuha u jekk huma jqisux xogħolhom bħala letteratura. Dan il-Premju ġiegħel lil Dylan jistaqsi lilu nnifsu jekk il- kanzunetti tiegħu humiex letteratura, u jgħid li qatt ma kien ħaseb fiha qabel (diskors). Fis- snin twal qabel ma Dylan ingħata l-premju, kienet diġà bdiet id-diskussjoni dwar jekk jistħoqqlux li jingħatalu. Skont Allen Ginsberg, Dylan kien jidher li ma jinteressahx wisq jitqiesx bħala poeta jew le. Iżda Robert Shelton, il-bijografu ta' Dylan, jgħid b'kunfidenza, "He is undoubtedly flattered to have been accepted as a serious poet" (Gutman u Thomson xxix). Il-pożizzjoni ta' Dylan fuq din il-kwistjoni baqgħet ambigwa. Mario Vella ma jqisx ruħu bħala poeta. "Jien ma jienx poeta, jien kantawtur." Il- pożizzjoni tiegħu hija kategorika: "L-unika ħaġa li nista' ngħid hi li lirika MHIX poeżija u viċiversa." L-awtur Antoine Cassar ma jaqbilx miegħu. F'diskussjoni pubblika fuq sit soċjali, Cassar qal li bħal fil-każ ta' Bob Dylan, Mario Vella huwa kantawtur u poeta. "Dwar li lirika mhix poeżija u viċiversa... naqbel li mhumiex l-istess ħaġa, imma jagħlfu 'l xulxin. Hemm lirika poetika, lirika inqas poetika, u lirika li mhi poetika xejn. Bob Dylan kantawtur u poeta. Leonard Cohen kantawtur u poeta. U Mario Vella? Se tgħidilna li poeta m'intix? Ikun sinjal," jgħidlu Cassar bi tbissima, "ta' umiltà kbira, iżda falza" (A. Cassar, Kumment fuq artiklu). Aktarx li ċ-ċaħda ta' Vella ġejja mir-reżistenza tiegħu tal-awtoritajiet, għaliex hu jara lill-poeti u l-poeżija bħala istituzzjoni, qabelxejn akkademika, li xxekkel u tiżvija lis-soċjetà, u hu jrid jinqata' minn kull tip ta' istituzzjoni. Cassar jemmen li din hija r-raġuni għaliex Vella jirrifjuta li jsejjaħ lilu nnifsu poeta. "Poeta tibqa' Marju, tridx jew le... jekk trid, poeta b'differenza, poeta marġinali (fis-sens it-tajjeb), poeta 'rock-and-roll,' żid l-aġġettivi li trid. M'aħniex se nċappsu ismek billi nniżżluk fl-annali tal-letteratura, fl-istess lista u werrej ma' poeti 'nazzjonali,' 'istituzzjonali,' 'akkademiċi' eċċ." (A. Cassar, Kumment fuq artiklu). Vella aktarx iħares lejn il-poeżija bħala istituzzjoni u, sa ċertu punt, hekk hi. Ladarba ngħallmuha fl-iskejjel bħala parti mill-kurrikulu hija għodda tal-akkademja. Għal ħafna nies, mhix mezz ta' espressjoni għaliex tirrifletti programm didattiku u hija limitata miċ-ċensura. Intisġet fil- binja tas-soċjetà, dik l-eġemonija tant mistkerrha minn Vella u dawk li jaħsbuha bħalu. Fiż- żminijiet Klassiċi, Platun u Aristotli kienu ddiskutew il-kwistjoni dwar jekk il-mużika għandhiex tkun mgħallma fl-iskejjel tal-istat ukoll, biex l-edukazzjoni ssir dejjem aktar liberali (Habib 48). Li kieku saret parti mill-edukazzjoni formali, jista' jkun li l-mużika kienet titlef il- libertà tagħha jew tidher li qed titlifha. Barra minn hekk, hemm it-tendenza li d-dinja tar- rock 'n' roll tistmerr id-dinja akkademika, kif jagħmel Jim Morrison skont Pete Astor f'"Horse Latitudes" (145). Dylan għandu waqtiet prolifiċi, li jixhdu l-influwenza tal-viżjonarju Arthur Rimbaud, waqt li jixhdu wkoll self mill-profeziji tat-Testment il-Qadim (Gilmore). Dawn jitfaċċaw fil- perċezzjoni tiegħu tal-ħajja bħala vjaġġ, simili għall-vjaġġ tal-poplu Lhudi lejn l-art imqaddsa, fejn hu jintriga bl-irwol tal-voyant (Ball 173), il-Mosè tal-merħla. Ken Kesey ixebbhu ma' profeta: "Dylan's not only a poet, he's as well a prophet, a prophet like happens once every five hundred years or so" (Kesey 143). Vella jittrażmetti sens omnixjenti fil-lirika tiegħu, bħallikieku huwa qiegħed jara stampa ikbar minn dik tal-udjenza tiegħu, għandu l-kumpass morali preżenti f'moħħu, u jaf liema direzzjoni għandu jieħu l-poplu jew il-pajjiż, speċjalment fi Trabokk. F'"Nixtieq," Vella juri l-frustrazzjoni tiegħu dwar is-sitwazzjoni politika u soċjali tal-pajjiż. Jesprimi ħafna xewqat, li xi drabi huma kontra xulxin, u għalkemm mhuwiex ċar f'dak li jrid, donnu jaf x'inhu dak li ma jridx (Brikkuni, Trabokk). Il-poeta tradizzjonalment jgħanni l-istorja, passata jew futura, tal-poplu tiegħu, iżda din il-funzjoni qdewha wkoll il- kantawturi, fosthom dawk Amerikani u Taljani. Fattur sinifikanti fir-rabta bejn il-kanzunetta u l-poeżija huwa li dawn ma jgawdux l- istess udjenza, la fil-kwalità u lanqas fil-qies. "Great work requires great audiences," Walt Whitman said, and we all know that the poetry audience is quite small in comparison to the audience for songs. Part of the problem is that the general public feels that it doesn't "get" poetry, doesn't have the tools, the key code, the answer sheet.... Songs, not poetry itself, might be the key to increasing poetry's readership. (Pattison 17) Filwaqt li l-lirika li Mario Vella kien ippubblika fil-ktieb tal-poeżiji Ħbula Stirati ftit huma n-nies li jafu biha, dawn l-istess kanzunetti fl-album Kuntrabanda, huma magħrufin sew. Għall-bidu, il-kantawtur Manwel Mifsud kien jikteb il-poeżija, iżda fi kliemu, il-poeżija "tfissdek" għaliex "tippermettilek tuża l-kliem li n-nies ma jafux," tagħtik l-abbiltà li ttaqqalha, mentri l-kanzunetta toffri sfida akbar, għaliex trid iddaħħal dak li tixtieq tgħid fl- ispazju ristrett ta' tliet minuti "di getto" (M. Mifsud, intervista); ħsibijietu aktar laħqu lin-nies fil-forma ta' kanzunetta milli ta' poeżija. B'dan f'moħħu, il-liriċista jrid jaddatta dak li jrid jgħid għall-medju tal-kanzunetta. "A songwriter does not use language as a poet or novelist does because he chooses his words to fit into some larger, more sensual effect; an artist who elects to work in a mass medium communicates in a different way from one person who doesn't and must be judged according to his own means, purposes and referents." Christgau jargumenta li Dylan konxjament jikteb lirika għall-kanzunetti, u mhux poeżija lirika biex titkanta. Dan huwa l-istil li jiġih naturali, li anke joħroġ biċ-ċar fil-ktieb ta' poeproża tiegħu Tarantula, bi ħsibijiet li jżiġġu 'l hawn u 'l hemm, fl-istil tan-nixxiegħa tal-kuxjenza a la Jack Kerouac, li aktar jixbhu dak li nifhmu b'lirika milli poeżija (Christgau 140). Dylan jinsisti li l-lirika tal-kanzunetti hi differenti mil-letteratura u titlef mill-valur tagħha jekk tinqara u ma titkantax. Clellon Holmes jaqbel miegħu: "I think we do him a disservice, as a serious artist, if we separate his words from the music he intended to be their proper setting" (Gutman u Thomson xvii). Fil-lecture tiegħu wara li aċċetta l-Premju Nobel, Dylan qal: Songs are unlike literature. They're meant to be sung, not read. The words in Shakespeare's plays were meant to be acted on the stage. Just as lyrics in songs are meant to be sung, not read on a page. And I hope some of you get the chance to listen to these lyrics the way they were intended to be heard: in concert or on record or however people are listening to songs these days. I return once again to Homer, who says, "Sing in me, oh Muse, and through me tell the story. (Dylan, "Nobel lecture") Il-fatt li d-drammi ta' Shakespeare joħorġu fl-aqwa tagħhom meta jinħadmu u mhux meta jinqraw ma jnaqqsilhomx mill-mertu letterarju tagħhom. Bl-istess mod, il-lirika xorta waħda għandha xejriet letterarji, avolja ma jistħoqqilhiex li tinqara biss. 2.4. Konklużjoni Il-kontroversja li qamet meta tħabbar li l-kantawtur Bob Dylan rebaħ il-Premju Nobel għal-Letteratura tal-2016 kixfet il-fehmiet kuntrastanti dwar is-suġġett ta' protagonisti tal- letteratura dinjija bħal Allen Ginsberg u Irvine Welsh. Uħud huma tal-fehma li l-lirika hi poeżija bil-mużika magħha, aktarx maħsuba biex tilħaq udjenza akbar, waqt li oħrajn iqisu dan ix-xebh kważi bħala sagrileġġ. Mario Vella jinsisti li hemm linja ċara li tiddistingwi l-lirika mill-poeżija, mentri għal oħrajn, il-linja hija iżjed sfumata, anke għaliex il-liriċisti, bħal Dylan u Vella, sikwit jiddakkru mill-kittieba, bħal Omeru u Mamo. Bħalma l-ġabra ta' poeżiji tal- Modernist James Joyce ġiet immużikata u riġenerata fil-kanzunetta "Golden Hair" tal-grupp Slowdive, jew bħall-kanzunetta "How Beautiful You Are" tal-grupp The Cure, li hi bbażata fuq kitbet Charles Baudelaire, "Les Yeux des Pauvres." Bl-istess mod, bosta kittieba jinkludu allużjonijiet għall-mużika f'kitbiethom, pereżempju t-tmien kapitlu minn Dr Faustus ta' Thomas Mann hu ispirat mill-mużika ta' Beethoven. Minkejja din il-linja mċajpra bejn il- kanzunetta u l-poeżija, dawn il-ġeneri tal-arti huma marbutin mal-lingwa u l-kuntest li nħolqu fihom, jiġifieri l-lirika mal-mużika u t-tradizzjoni tal-kanzunetta, u l-poeżija mal-forom tal-lingwa letterarja u modi kif tixxandar, bħalma reċta nistħarrġuha bħala xogħol li jrid jittella' fuq palk. 3. Il-Metodu tal-Metafora Mario Vella, li qabel ma ħoloq il-grupp Brikkuni, kien jikteb u jkanta kanzunetti bl- Ingliż mal-grupp Lumière, jgħid li jħoss il-bżonn li juża l-Malti għax dak li għandu xi jgħid jiġih b'mod aktar naturali jgħidu bil-lingwa nattiva tiegħu (intervista personali). Meta ġieh f'idu l- album Anime Salve tal-kantawtur Taljan Fabrizio De André, Vella staqsa lilu nnifsu kif ħadd ma kien ipprova jagħmel xi ħaġa simili bil-Malti qabel. Bħal ħafna kantawturi Taljani oħra tas-snin sebgħin, De André mar lil hinn mill-kanzunetta popolari Taljana ta' żmienu u għanna għanja differenti, il-canzone d'autore, li karatteristika ewlenija tagħha hija l-użu tal-lingwa ta' kuljum tan-nies komuni. Minkejja l-lingwaġġ fin tagħha u l-użu ta' metafori ġodda u elaborati, il-kanzunetta ta' De André kellha l-ħila tittrażmetti immedjatezza u s-sensazzjoni li qed tagħti prominenza lis-sens komun u lil-lingwa li jifhimha Ċikku l-poplu u fl-istess ħin tirrakkonta ġrajjietu. L-album Le nuvole ta' De André, pereżempju, huwa miktub bid-djalett, għaliex id-djaletti huma strumentali fil-kritika tiegħu tas-soċjetà (Carbonelli 532). Bob Dylan ukoll iqis il-lingwaġġ tal-poplu bħala strument effettiv ħafna fil-kanzunetti folk tiegħu: I had all the vernacular down. I knew the rhetoric. None of it went over my head – the devices, the techniques, the secrets, the mysteries – and I knew all the deserted roads that it traveled on, too. I could make it all connect and move with the current of the day. When I started writing my own songs, the folk lingo was the only vocabulary that I knew, and I used it. ("Nobel Lecture") Parti mir-rikkezza tal-lirika ta' Mario Vella hija proprja l-ħila tiegħu li jeleva l-metafori konvenzjonali billi jagħtihom sura aktar irfinata. Il-lirika ta' Mario Vella hija xhieda tal-fatt li l-għeruq tan-natura u d-dinamika tal- metafora jinsabu fil-lingwaġġ ta' kuljum, għax il-bnedmin jużawha l-ħin kollu u inkonxjament: "metaphor (that is, cross-domain mapping) is absolutely central to ordinary natural language semantics," u l-istudju tal-metafora letterarja huwa "estensjoni" tal- istudju tal-metafora fil-ħajja ta' kuljum (Lakoff 1). Il-metafora ta' Vella ħafna drabi għandha l-għeruq tagħha fil-metafora komuni li tinstab fil-lingwaġġ ta' kuljum, pereżempju fl-idjomi Maltin, li huma mimlija metafori. Il-metafori konċettwali konvenzjonali, li jinsabu fil-ħsieb u l-lingwaġġ ta' kuljum, huma għalqa kbira li fiha l-awturi letterarji u liriċisti bħal Vella jfittxu l- materja prima għall-kreazzjonijiet metaforiċi tagħhom. Minkejja li l-għeruq ta' ħafna metafori konċettwali ġodda jinsabu fil-ħsieb u l-lingwa ta' kuljum, fir-Retorika Aristotli jisħaq fuq it-tifsira l-ġdida li toħroġ mill-metafora l-ġdida: "ordinary words convey only what we know already; it is from metaphor that we can best get hold of something fresh" (1410b). Permezz tal-metafora, it-test jesplora jew saħansitra joħloq il-ġdid. Donald Davidson huwa tal-fehma li l-metafora hija lingwaġġ ordinarju użat b'mod ġdid u differenti, u jinsisti fuq il-fatt li t-tifsira primarja tal-kliem użat ma tistax tiġi injorata, imma hija inkluża fil-funzjoni tal-metafora, u din l-inklużjoni toħloq ċerta ambigwità, li tħalli lis-semmiegħa jew lill-qarrejja dubjużi dwar liema interpretazzjoni l-aktar li tixraq (34). Vella jirnexxilu joħloq din l-ambigwità permezz tal-metafora tiegħu, għaliex l- udjenza dejjem titħalla b'numru ta' possibiltajiet ta' kif tinterpreta l-lirika, speċjalment fil- bidu ta' wħud mill-aktar kanzunetti metaforikament intensi. 3.1. Meta l-Metafora Tmiss il-Qiegħ "Ix-Xewk u x-Xwiek," mill-ewwel album tal-Brikkuni, tmur lil hinn mill-kanzunetta tipika ta' Kuntrabanda u toqrob lejn dik l-"introspettività," kif isejħilha Danjeli, wieħed mill- membri tal-grupp ta' dak iż-żmien, ta' Trabokk, u aktar u aktar lejn dik ta' Rub al Khali. Fi kliem il-kittieb Wayne Flask, "While Kuntrabanda jabbed, punched and sneered, resting only briefly during tracks like "Brussell" and "Ix-Xewk u x-Xwiek," Trabokk sees them weave complicated tapestries and a large reliance on ballads" (Flask, "Coming of Age"). Tispikka bħala l-unika kanzunetta ta' mħabba, li ma tistħix twassal sentiment liriku qalb l-kanzunetti mimlijin ironija u kummentarju soċjali. Forsi tista' tissejjaħ preambolu għal dak li kellu jiġi wara, fit-tielet album tal-Brikkuni, Rub al Khali, li Vella jiddefinih bħala "the token breakup album," imżewwaq bi kriżijiet eżistenzjali ("Why do we make music?"). It-titlu nnifsu huwa devjazzjoni mill-espressjoni idjomatika "fuq ix-xwiek" li l-Maltin jużaw biex ifissru meta xi ħadd ikun eċċitat. Permezz tal-alliterazzjoni u l-konnotazzjoni idjomatika tal-kelma "xwiek," Vella joħloq metafora kunċettwali makakka li tqanqal il- burdata dinamika tal-imħabba, li daqqa tħossok qiegħed fuq ix-xewk, nom bil-konnotazzjoni ta' wġigħ fiżiku, li titniggeż, bid-diwi wkoll tal-kuruna tax-xewk li libbsu lil Ġesù fil-passjoni tiegħu, u daqqa tħossok fuq ix-xwiek, ħerqan jew ħerqana għal li ġej. Lakoff jikkummenta li l- metafora li hemm fl-idjoma li immedjatament tnissel xbieha f'moħħ is-semmiegħa, għax ħafna idjomi jostru metafora fihom, tgħin biex tlaqqa' s-sors mat-tir, dak li hu jsejjaħlu "target domain" (8), jew l-għalqa li tirċievi. Li kieku kellna nittrattaw din il-metafora kif jittrattaha Lakoff, insibu żewġ kunċetti fiha: L-imħabba hija wġigħ u L-imħabba hija eċċitament. L-intenzjoni ta' Vella kienet li jiżvija mill-kanzunetta tipika tal-imħabba, u jistqarr: "There have been many love songs written in Maltese, but most of them are pretty superficial and don't really convey a genuine feeling. I wrote the song intending it to be the antithesis to those hollow festival-type love songs" (Bugeja). Il-lirika ta' Vella tegħleb l-isfida li tinġarr mid-diskors stabbilit tal-kanzunetti tipiċi ta' mħabba u minflok toħloq konnessjonijiet akustiċi u semantiċi ġodda. Apparti t-tifsira doppja tal-kelma "xwiek" li hemm fit-titlu, il-kanzunetta tiftaħ bil- metafora-xbieha tal-qoxra, l-"image-metaphor" ta' Lakoff (25), li llum kważi tista' titqies bħala metafora mejta, għaliex tinftiehem li tirreferi għall-qoxra, bħal ta' bebbuxu, li l- bnedmin jilbsu bħal maskra, jew b'mistħija, jew biex jaħbu l-identità vera tagħhom. Vella jindirizza lill-maħbuba u jgħidilha li "Minn qoxortok rajtek imneżżgħa": Filwaqt li "mneżżgħa" u "lsien" jissuġġerixxu burdata sesswali, il-metafora tal-qoxra tirreżisti din il-burdata, u għalhekk, il-vers jista' jinftiehem kemm fuq livell fiżiku u kemm fuq livell emozzjonali. Tinħoloq ċerta litanija u ritmiċità permezz tal-anafora fil-versi paralleli: "Ma jitniffes l-ebda profeta/Ma jitħarrek l-ebda lsien," li bl-enjambment terġa' titfaċċa fl-istrofa ta' wara, "Ma rridx naf fejn għid biss fi x'ħin." L-użu tan-negattiv f'dawn il-versi jkeċċi lil kwalunkwe persuna oħra mix-xena u jħalli biss lilhom, il-maħbubin, f'hena solitarju b'kompliċità naturali u trankwilla bejniethom. Ir-ritornell jintroduċi l-kunċett tal-imħabba bħala baħar permezz tal-kelma "mewġa," li għandha konnotazzjonijiet sesswali marbutin mal-moviment tal-mewġ. Ix-xbieha tkompli bil-verb "naqdef" li wkoll iseddaq ix-xena sesswali ta' raġel u mara li jerġgħu jogħdsu taħt il- friex. Dan il-friex hu assimilat mal-baħar, li għandu żaqqu ratba u rasu iebsa, kif jgħid il-Malti, għaliex jaf ikun perikoluż tant li jwassal għall-mewt, imma joffri wkoll kenn u serenità, simili għal kif lil Vella, il-friex tal-maħbuba jfejqu. Il-liżar possibbilment hu rappreżentat mill-"mant ikħal nir," ossimoro fejn il-blu tal-baħar u n-nirien tal-passjoni qegħdin iqanqlu lil xulxin, kif jagħmlu l-maħbubin. Din il-metafora tal-baħar li jirrappreżenta l-imħabba jew ir-relazzjoni romantika u intima bejn żewġ persuni tixbah il-metafora tal-imħabba bħala vjaġġ armonjuż u trankwill, imma anki vjaġġ imqanqal u għalkollox privat, mistur taħt l-ilmijiet. Possibbiltà oħra hi li l-metafora tal-baħar, li hu bla tmiem, misterjuż u tafu kemm tafu, jaf jingannak u jqarraq bik, tirrappreżenta s-sesswalità tal-mara, li għar-raġel ukoll tidher misterjuża, li twaqqgħu u tilgħab bid-dgħufija tiegħu. Hemm ġentilezza fit-ton u fi kliem il-maħbub, tant li jevita li juża l-epiżewski li tanima, u minflok jinsisti, "Naqdef mingħajr ma nagħraf ħedla," donnu s-seħer li għandha fuqu jrid iroddulha fil-forma ta' ġisem. L-istess bħalma f'baħar imqalleb, tibla' l-ilma, hu jibla' l-kliem li jkun qal, għaliex jispiċċa biex imur kontra ċ-ċiniżmu li darba kellu dwar l-imħabba u li jissemma f'din il- kanzunetta stess. L-istess bħalma meta togħdos fil-baħar, bħallikieku qed tilgħab logħba, tieħu gost li tmiss il-qiegħ, il-qiegħ metaforiku fil-kanzunetta wkoll iġiblu sensazzjonijiet pożittivi lil Vella, sensazzjonijiet psikosomatiċi, għaliex "Missejt il-qiegħ, u kien hemm ħlewwa / Fil-qiegħ, l- oħla ħlewwa." Dan l-aħħar distiku dwar il-qiegħ li jġib ħlewwa, saħansitra bl-użu tas- superlattiv, jirrappreżenta l-kulminu tas-sensazzjonijiet sesswali meta fl-aħħar tintlaħaq il- milja fil-bnedmin li jitwaħħdu fiżikament u spiritwalment. Filwaqt li s-soltu meta wieħed imiss il-qiegħ, dan jissimbolizza l-falliment tiegħu, fil-kanzunetta dan is-simbolu jinqaleb ta' taħt fuq, għaliex Vella donnu qatt ma tela' daqshekk fil-għoli, ma jistax jasal aktar minn hekk. L-għoli, kif jiddiskutu t-teoristi George Lakoff u Mark Johnson fl-istudju tagħhom fuq il- metafora, jitqabbel mal-pożittiv, "more is up," waqt li "less is down" (20). Dan hu eżempju ta' "image-schema" (Lakoff 23), li hi struttura fil-moħħ li tistabbilixxi skemi ta' raġunar u li fil-qafas tagħha tinħoloq il-metafora konċettwali. Is-sovverżjoni ta' dan it-tqabbil Vella jagħmilha permezz tal-metafora. Wormser u Cappella jgħidu li "The soul is the depth of our being and poetry is one means of sounding that depth" (Wormser u Cappella xiii). Wara kollox, il-poeżija hija, qabelxejn, esperjenza fiżika li ġejja mill-qiegħ nett tar-ruħ jew tasal f'dak il-qiegħ (xviii); il-poeta Joseph Brodsky jiddeskriviha bħala "the soul's search for its release in language" (xiii). Dan l-istess ħelsien Vella jsibu fil-qiegħ nett, li għalih jirrappreżenta "l-oħla ħlewwa" li għadhom kif ġarrbu l-maħbubin flimkien, destinazzjoni f'ruħu li qatt ma żar qabel. Fl-użu tal-metafora fil-lirika tiegħu, Mario Vella jirrifletti l-funzjoni l-iktar radikali tal- metafora, dik li tesplora jew saħansitra toħloq realtajiet u esperjenzi ġodda. Ħafna drabi dan jagħmlu bil-metafora konċettwali konvenzjonali li titlaq minn konvenzjoni fis-soċjetà u tinvertiha b'tali mod li bilkemm tibqa' tixxiebah. 3.2. Il-Metafora mill-Folla tar-Raħal Kanzunetta b'bixra narrattiva li kontinwament tħaddem il-metafora hi "Ċikku ċ- Ċinkwina," fejn it-titlu mill-ewwel jindika l-protagonist. L-isem jintrabat minnufih ma' ambitu Malti, bl-użu ta' laqmijiet bħalma hu "Kevin iċ-Ċieri," tipiċi tad-diskors fir-raħal. Il-laqam alliterattiv ta' Ċikku jinbex lill-karattru, għaliex Ċikku "xtaq tifel, kellu ħamest ibniet." Donnu kellu d-destin tiegħu diġà miktub għalih permezz tal-laqam li akkwista, jew ingħata dak il- laqam apposta minn Vella, b'mod ironiku, minħabba r-rabta bejn il-kelma "ċinkwina" u l- logħba tat-tombla jew tal-lottu ("Ċinkwina" E. Serracino-Inglott). Il-kanzunetta hi metaforika sa mill-ewwel kelma, "ħuttafa," għasfur li jgħix billi jiekol lil dawk iżgħar minnu, pjuttost simili għal kif nies t'awtorità, Ċikku, l-eks Surġent tal-pulizija mimli maċiżmu, f'dal-każ, ħafna drabi jgħajxu lilhom u lil familthom billi jabbużaw mill-poter u mill-pożizzjoni tagħhom fis-soċjetà. L-għażla t'għasfur hi wkoll ironika minħabba li l-ħuttaf magħruf li jgħanni bħala twissija meta jkun riesaq xi predatur, dak il-predatur li seraq l- innoċenza minn ulied Ċikku, li Ċikku jsus warajh tul il-kanzunetta kollha, sakemm b'tidwira sħiħa, fl-aħħar vers tal-kanzunetta hu implikat li Ċikku stess kien dak il-predatur. Iż-żmien li hi ambjentata fih il-kanzunetta huwa r-rebbiegħa, żmien ta' bidla. Normalment il-konnotazzjonijiet ta' dan l-istaġun huma pożittivi, għaliex hu staġun mimli dawl u ħajja, u miegħu jġib mhux ħajja waħda imma ħames ħajjiet ġodda, imwielda barra ż- żwieġ, ċertament tabù fis-soċjetà insulari Maltija, speċjalment dik raħlija. Permezz ta' rima mbewsa, ir-rebbiegħa titqabbel ma' xniegħa, għaliex hi proprju din ix-xniegħa li tostor il- verità li ġġib magħha l-bidla f'ħajjet Ċikku u familtu. Il-pass mgħaġġel li bih tinxtered xniegħa hu animat permezz tal-verb ta' azzjoni "tiġri," iżda din il-personifikazzjoni mhix xhieda biżżejjed ta' kemm aħbar bħal din tinżel għasel fl-ambjent raħli, u l-kantawtur ikompli b'żewġ similitudnijiet, waħda diretta u oħra implikata. Jgħid li x-xniegħa "ntefħet bħalma l- ħobż jintefaħ bil-ħmira," sforz ta' kemm in-nies komplew jagħġnuha u jżidu magħha. Din is- similitudni hi rappreżentattiva wkoll ta' wlied Ċikku, li tul it-tqala, bdew jintefħu ftit ftit, sakemm fl-aħħar ġisimhom beżaq is-sigriet li Ċikku pprova jostor. L-awtorità patrijarkali ta' Ċikku fil-familja u fil-komunità reliġjuża tar-raħal tistrieħ ukoll fuq il-karriera tiegħu bħala surġent. Fil-vers "f'San Ġużepp taħt vara ssibu bil-forċina," jispikka bħala figura ewlenija: ix-xbieha ta' Ċikku "taħt" San Ġużepp timplika ċerta rabta bejn din il-figura paterna u Ċikku, donnu Ċikku hu dixxiplu ta' San Ġużepp jew, ironikament, li Ċikku miexi fuq il-passi ta' dan il-missier ideali. Il-familja hi "granpun sod" għaliex hi mogħnija bl-aqwa valuri tas-soċjetà Maltija. Ċikku huwa l-granpun sod, il-kap tal-familja, li fuqu tistrieħ il-familja kburija, sakemm toħroġ l-aħbar u r-reputazzjoni tajba li jkun bena tul is-snin tisfaxxa fix-xejn. Hemm ċerta virilità fil-fatt li Ċikku xtaq tifel; ried jgħaddi rġulitu lil ibnu, imma l-ħajja daħket bih u tatu ħamest ibniet minflok. B'hekk kellu aktar lok fejn iħossu potenti, bil-valur ekonomiku ta' ħamest ibniet, għaliex uliedu huma "ħames ġawhriet," figuri femminili tipiċi tal-ikonografija tradizzjonali. Trabbew "fil-biża' t'Alla," b'ċerta sudizzjoni mill-Ħallieq li suppost hu ħanin, ma' djul ommhom li ma tgħallimhomx ifendu għal rashom, li trawwimhom fir-reliġjon, bħala nisa tad-dar, imma qajla tgħarrafhom dwar id-drittijiet li suppost igawdu. B'ton nebbiexi, il-kantawtur idur għal metafora arkajka biex ikompli jisħaq fuq l-innoċenza u t-tenerezza tal-ħamest ibniet meta jirreferi għall-"ħalliel li minn fjur uliedu ġibed petala." Din il-metafora tal-petala hija parti mill-metafora kunċettwali konvenzjonali tal-virġinità bħala warda, għax il-fjura hija "simbolu tal-ħlewwa u simbolu tas-sbuħija tal- mara, tas-sbuħija fraġli, li teħtieġ protezzjoni" (Grima, "Minn Kull Xorta" 42). Il-vers bl- inverżjoni "ma' Lieni tas-sindku marbut fi żwieġ" jindika li anke omm uliedu hija karattru passiv permezz tal-binja possessiva "tas-sindku," donnha l-mara ma tista' qatt tkun tagħha nnifisha imma dejjem hi maħkuma minn xi raġel ta' ċerta awtorità; jekk mhux minn missierha s-sindku, minn żewġha s-surġent. Il-familja hi mpinġija bħala l-familja ideali b'valuri u prinċipji Kattoliċi sodi, riflessa fir- regolarità tar-rima mbewsa "imrobbija-bżulija," "familja-kavilja." Hawn ir-rima tintuża b'mod ironiku għaliex minkejja din id-dehra ta' familja tant perfetta, fil-mument tal-prova, Ċikku jasal biex jinterroga saħansitra lil martu, bħallikieku kienet kriminali. Madankollu, il- partiċipju passiv f'"marbut fiż-żwieġ" jherri l-awtorità ta' Ċikku, għaliex jindika ċerta sikkatura fiż-żwieġ, rabta li s-soċjetà ma tħallihx jinħall minnha akkost ta' kollox, minkejja l- poter kollu li għandu. Dan jirrendih karattru-tip tal-album Trabokk, għax kif jgħid Vella stess, "As the title itself suggests, most of the characters inhabiting our songs are somewhat stuck in a rut – be it existential, spiritual or domestic" ("Brikkuni's Second Album"). F'din il-kanzunetta, l-elementi naturali jintużaw bħala għodod metaforiċi permezz ta' dik li George Lakoff isejħilha ġeneralizzazzjoni polisemika, għaliex huma espressjonijiet ġejjin mill-istess għalqa semantika (6). Fir-rebbiegħa "tqanqlet fewġa, qam riħ u miegħu ġab riefnu." Kienet bidla gradata fejn mix-xemx li normalment tikkaratterizza l-ġranet tar- rebbiegħa, beda jitqanqal ir-riħ bil-mod il-mod, li eventwalment inbidel f'riefnu għax ħarbat ħajja raħlija insulari fejn qatt ma jinbidel xejn. Minn riefnu, fl-istess strofa, il-metafora tinbidel f'element ieħor li kapaċi jġib ir-rovina: in-nar, li jaħraq kulma jsib fi triqtu mingħajr ebda eċċezzjoni. In-nar hu simbolu wkoll tal-passjoni, il-passjoni perversa inċestuża li wasslet għal dan il-kollass morali sħiħ. L-anafora ta' "interroga" u ta' "ħadd" tintuża flimkien mal-metafori tar-riħ u tan-nar biex tkompli ssaħħan il-qiegħa u żżid mat-tensjoni tal-każ. L-epiżewski "bħal fi żmien..." tintuża fl-istess strofa meta l-kantant jalludi għal ġrajjiet politiċi fl-istorja tal-pajjiż, il-qtil ta' Raymond Caruana u ta' Karin Grech. L-inklużjoni taċ-ċesura f'din l-epiżewski turi ċerta eżitazzjoni, donnu min qed jirrakkonta qed jibża' jsemmihom tant kemm iqanqlu inċertezzi u mrar fil-poplu. Fil-vers fejn jissemma' l-każ ta' Karin Grech, hemm alliterazzjoni fuq il-"ħ" u s- "s" fil-kliem "ħesrem ħasdet," li torbot il-kliem semantikament u tintensifika l-qatgħa li taw dawn il-każijiet. Il-vers dwar Raymond Caruana huwa ripetut: "l-isparatura li tfiet lil Raymond Caruana," epiżewski li tfakkar dawn iż-żewġ każijiet li baqgħu ma ssolvewx, li minħabba fihom Vella jammetti li ħass ċerta ħtija peress li ġej minn familja partiġġjana, u jgħid li ta' għaxar snin, meta ġraw il-każijiet, beda jistaqsi lilu nnifsu kienx fuq in-naħa t-tajba jew il-ħażina (Vella, "Tislijiet minn Brussell"). Dawn iż-żewġ każijiet li ċaqalqu poplu sħiħ, ironikament jitqabblu mal-każ ta' min seraq is-safa ta' wlied Ċikku, għax għalih huma fuq l- istess livell ta' importanza, u għaliex l-ebda minnhom ma ssolva. Barra minn hekk, il- falliment inċestuż ta' Ċikku jista' jiġi interpretat bħala sineddoke tal-falliment inċestuż ta' missirijiet Malta li qed jeqirdu s-safa ta' wlied Malta ġdida. Il-kantawtur iwaqqa' lil Ċikku għaż-żuffjett billi jgħid li minn dawn il-każijiet serjissimi, l-uniku każ li rnexxielu jsolvi kien li sab ġurdien tal-imramma li daħallu d-dar. Jagħmel użu mir-rima mbewsa mill-ġdid, din id- darba bil-kliem "Ċinkwina/kċina," permezz tal-ħoss "-ina" li f'kuntesti differenti juri d- diminuttiv, imma forsi f'dal-każ il-kantawtur xtaq jirriduċi l-figura ta' Ċikku bl-użu ta' ħoss li jindika ċ-ċokon. L-anafora terġa' titfaċċa fir-rakkont ironiku ta' kif ir-raħlin għandhom ħabta jżejnu l- fatti kif jidhrilhom, b'tali mod li aktar ma l-istorja tkun esaġerata u mbiegħda mill-verità, aktar titwemmen u tinxtered. "Fir-raħal bit-tombla," jirrepeti l-kantawtur, hu u jimplika kemm dawn l-istejjer ifaqqsu bl-addoċċ u mingħajr l-ebda provi, bħalma jittella' numru fit- tombla kif ġie ġie. Il-kantawtur jirrikorri għall-metafora-xbieha biex iwissi mingħajr ma jimmoralizza jew jiddetta wisq: "Il-verità xewka, la tirfishiex ħafi," li tneżża' n-nom astratt "verità" mid-dehra teoretika tiegħu u tpinġih bħala xewka perikoluża tielgħa qalb l-għollieq. It-ton ivarja minn wieħed ta' inkejja għal wieħed ta' twissija għal wieħed diżilluż, simili għal dak użat fil-kanzunetta "Nixtieq," lejn tmiem il-kanzunetta, fejn "Il-borom suwed qatt ma nkixfu/Il-paljazzi bir-riħ isfel xorta nixfu." Il-kulur iswed jidħol biex joħloq kuntrast mal-abjad tas-safa li darba kellhom ulied Ċikku, u biex jirrifletti l-burdata tal-każijiet li ssemmew: qtil fuq qtil fuq qtil tas-safa. Imma kollox baqa' mistur, u l-ħajja baqgħet għaddejja normali, għaliex Ċikku l-fittiex rebħet fuqu l-mewt ippersonifikata li "laħqet ġabritu." Ma' Ċikku telaq ukoll il-"brigant," għaliex il-kanzunetta tagħlaq b'tidwira sħiħa u bi tmiem ironiku għall-aħħar: il-brigant ma kien ħadd ħliefu stess, persuna t'awtorità li rnexxielha timmanipula lil kulħadd sakemm bdew jikbru n-neputijiet u nkixef waħdu l- ingann. Id-dgħufija tar-raġel li twassal għall-perversità tiegħu tirrikorri fil-kanzunetta "Irkotta" fit-tieni album tal-Brikkuni, Trabokk, li Pawlu Mizzi jiddeskriviha bħala "innu għall- pubertà, innu għall-maskulinità, innu għall-femminilità, innu għall-moħħ medhi bil-kilbiet tal-ġisem" ("Tberfil"). Ix-xena ċentrali hi ta' grupp subien inemmsu lil Lucy, ġara attraenti, hi u tagħmel il-faċendi tad-dar. Isimha stess ifisser "dawl," bħallikieku hi titfa' dawl fuq is- sesswalità, jew fuq irġulithom. Din id-darba s-seħer hu purament sesswali, aktar milli hu f'"Ix-Xewk u x-Xwiek," għaliex dawn is-subien qegħdin jaffaxxinaw ruħhom bil-ġisem ta' mara, aktarx għall-ewwel darba, fi żmien ta' tranżizzjoni lejn l-adultezza. Mad-daqqa t'għajn, it-titlu "Irkotta" jaf jidher kemxejn maqtugħ mill-kuntest, ħlief għall-konnotazzjonijiet tal- irkotta, bħalma huma l-bjuda, it-tenerezza, il-ħalib, li lkoll jintrabtu mal-esperjenza sesswali. Iżda meta l-irkotta titqies fl-ambitu Malti, tinftiehem f'rabta mal-ikel tradizzjonali, il-pastizz, li fis-soċjetà Maltija, addotta tifsiriet lil hinn mill-gastronomija, u fit-taħdit jirreferi għall- ġenitali tal-mara, "woman's pudenda" ("Pastizz" Aquilina), kif ukoll għal xi ħadd "artab, bla ħila" ("Pastizz" Ġino u Anna Muscat Azzopardi), pjuttost simili għal kif jaġixxu jew iħossuhom is-subien fil-konfront tal-pastizz, fit-tieni tifsira tiegħu. It-titlu jaf huwa kumment sottili fuq il-kwistjoni lingwistika taż-żmien meta nħarġet il-kanzunetta, dwar jekk il-kelma għandhiex tinkiteb bħala "irkotta," li Daphne Caruana Galizia kienet tqisha bħala inferjuri użata minn dawk "poorly educated," jew "rikotta" (Carabott). Il-kanzunetta tiftaħ bl-anafora "Hemm," u mbagħad b'anafora oħra, "min," biex tirrakkonta episodji differenti li ma jagħmlux wisq sens, imma donnu li Vella qiegħed jistabbilixxi x-xena bħal f'film, joħloq sfond għall-protagonista, Lucy. Wara kollox, skont Vella nnifsu, din il-kanzunetta hija "B Movie Taljan immużikat" (intervista personali). Dawn l- episodji jistgħu jkunu kollha riferimenti għal nisa differenti, iżda huma multikuntestwali. Fl- ewwel vers "Hemm ħsieb iberren ġo borma," il-ħsieb qed jinħema, filwaqt li jirreferi għall- ikel, suġġett assoċjat mal-mara tipika. Il-"borma," nom pjuttost imħaddem fil-lingwaġġ idjomatiku Malti, jintuwixxi tal-anqas żewġ idjomi: "Min iħawwad fil-borma jkun jaf x'fiha," u "jinkixfu l-borom," li t-tnejn jissuġġerixxu sigriet li qed jinħema u tabù. Fl-asindeto "hemm bieb jissakkar b'ċavetta, muftieħ, firroll," hemm żieda fit-tensjoni, bħallikieku ċ-ċavetta ma kinitx biżżejjed, u lanqas il-muftieħ, għalhekk imur għall-firroll. Dan il-vers iwassal ċertu konservattiviżmu preżenti fis-soċjetà Maltija, aktar u aktar minħabba n-natura sesswali tal- kanzunetta, u jinħoloq kuntrast bejn dan il-konservattiviżmu, aktarx dak tan-nisa tar-raħal li jinġabru "Konfoffa" kontra Lucy, u l-protagonista li teżerċita s-sesswalità tagħha u ma tippruvax taħbiha. Din ix-xbieha tkompli fil-vers ta' wara bl-użu tal-istess għalqa semantika permezz ta' qanpiena li ċċempel, iżda l-kontinwità malajr tixxejjen għaliex fil-vers ta' wara tidħol referenza għall-ħlas tan-noll, għalhekk ix-xena ta' xi ħadd ħerqan li mal-inqas ħoss "iqum jiġri jħallas in-noll" tista' tkun referenza għall-mod kif mal-inqas ċaqliqa tal-mara, ir- raġel (jew it-tifel) jitqanqal. Bi ħsibijiet b'laqta kważi filosofika, Vella jsemmi t-tip ta' nisa li hawn, "kwieti," "tosti," u "min ġibdu Ġuda fost l-appostli." B'din l-allużjoni biblika komuni ħafna fil-Malti, Vella jissuġġerixxi li hemm tip ta' mara li fost l-appostli twajba u ġwejda, jiġbidha Ġuda, il- ħati fosthom. Il-ġibda taf tkun ukoll il-ġibda li kellu Ġuda biex jittradixxi lil Ġesù, bl- insinwazzjonijiet sesswali kollha tal-kelma "ġibda." In-nofs rima bejn "tosti," fis-sens ta' wiċċhom itihom, imma anki fis-sens Taljan ta' determinati, ma jċedux, "Duro, sodo, non molle e cedevole" (Treccani), u "appostli" donnha qiegħda taħsibha darbtejn biex tissuġġerixxi ċertu qerq fi ħdan id-dehra qaddisa tal-appostli. Il-vers "min wiċċu jħobb jogħrok b'wiċċ idejh" imur lura għas-sentiment konservattiv indikat mill-"borom," għax jissuġġerixxi idea ta' skruplu, ta' xi ħadd li jgħatti wiċċu għax ma jridx jara l-immoralitajiet li tissuġġerixxi l-kanzunetta (intervista personali). Wara dawn il-versi, fl-istess strofa, Vella jintroduċina għax-xena ċentrali ta' Lucy tnaddaf u s-subien inemmsulha. Il-biċċa tal-art "imxarrba" ta' Lucy tikkuntrasta mal-"ħatab niexef" assoċjat mal-"konfoffa nisa," bil-konnotazzjonijiet sesswali tal-aġġettivi "mxarrab" u "niexef" inklużi. Dan il-kuntrast ikompli jifred lil Lucy mill-kumplament, sabiex tispikka bħala l-unika mara midinba. Meta "niżlet għarkupptejha" biex taħsel, minkejja li tidher li hi mara li tħaddan is-sesswalità tagħha, għamlet att simboliku ta' sottomissjoni, bħalma jsir fil-Knisja, bħal donnu ċediment għal xi ħaġa jew xi ħadd superjuri, forsi għall-patrijarkat. Saħansitra l- fatt li sakemm jasal żewġha tixtieq li jkollha "kull kantuniera tlellex tleqq," jikxef li tixtieq l- approvazzjoni ta' żewġha, tixtieq tikkuntentah. L-alliterazzjoni tal-"l" tindika ċerta ironija fit- ton, kemm għax il-lirika donnha qed tmaqdar din is-sottomissjoni ta' Lucy għal dik li taħseb li hija r-rieda tar-raġel, u kemm għax din tidher bħallikieku logħba, u hekk hi għas-subien li qegħdin jittawlulha, "inkullati mat-tieqa." Għal darb'oħra, fil-konfront ta' dawn is-subien, Lucy qiegħda waħedha quddiem numru ta' nies, donnu Vella qiegħed jiżolaha apposta biex ikabbar kemm il-kundanna tagħha kif ukoll il-vulnerabilità tagħha. F'din ix-xena b'bixra sesswali, għal darb'oħra Vella jirreferi għar-reliġjon għax juri l-immaturità tas-subien li "jitolbu 'l-Mulej" biex jikxfilhom il-ġisem li huma mxennqin għalih. Wara hemm sensiela ta' metafori-xbieha marbuta mad-dgħajjes u mal-palk li jintużaw bħala ewfemiżmi għall-ġisem tal-mara u konferma tal-oġġettivizzazzjoni tagħha: "jonfoħ fil-qlugħ, jonfoħ fil-poppa/jgħin lis-siparju jaqbeż l-irkoppa." Xenqithom li d- dublett jogħla biex jikxef xi biċċa minn ġisem Lucy hija mlibbsa l-metafori u mżewqa bir-rima mbewsa "-oppa," ħoss onomatopejku li jintuża fil-kuntest sesswali b'sens nebbiexi, bl-istess mod bħal "jupp," u li hu assonanti mal-"irkotta." L-enfasi hija fuq il-mess: "iwassal il-moħħ fejn ma jwasslux l-idejn," għax il-lirika qed tirreferi għall-mess mixtieq tal-partijiet torja u intimi ta' ġisem il-mara, torja daqs l-irkotta. L-insinwazzjonijiet huma li Lucy mhux talli ma tistħix turi s-sesswalità tagħha, talli bil- kontra tan-nisa l-oħra, lesta tperriċha quddiem irġiel oħra. Vella jpinġiha bħala mara provokanti u sedizzjuża, tant li jintroduċi "kursar," bil-konnotazzjonijiet negattivi ta' aggressività u ħtif, li lest jixegħlilha s-"sigarett mitfi." Din hi metafora kunċettwali li tħaddem id-doppju sens, bħallikieku hi mitfija u l-pirata ġej biex jaħtafha u "bin-nar," simbolu tal- passjoni, jixegħlilha l-fjamma. Kollox imur kontra dan il-kursar: "ilsienu maqbud fil-morsa/l- invit ma ntbagħatlux bil-posta," għaliex ħadd ma stiednu, u lsienu, l-arma tiegħu li biha beħsiebu jifdi, u jinfed, lil Lucy, hu maqbud. Imma f'metafora antropomorfika, "il-qamar tbissem minn ġol-ħorża." Dak kollu mistur fil-bir, tela' fil-wiċċ bħalma l-qamar joħroġ fis- sema, u tbissem tbissima inkejjuża għax jaf li lil Lucy kapaċi jaħkimha. Is-simbolu magħżul minn Vella hu l-qamar, dak li kienu jistħajluh bħala maskili fit-teoriji l-qodma tal-ġens grammatikali, filwaqt li x-xemx kienu jistħajluha femminili, għax fl-istorja tal-ġens grammatikali mogħti lin-nomi inanimati, kienu jaħsbu li x-xemx titqies bħala femminili għax hi passiva, u filgħaxija dejjem jiġi l-qamar maskili li jaħfinha u joħdilha postha (Farrugia 10). Mil-lat narrattiv, il-kanzunetta tibdel xejritha lejn nofsha, meta l-kantawtur jindirizza lil Lucy direttament, għaliex hu wkoll kien qed josservaha flimkien ma' ħutu s-subien imxennqin, u fl-aħħar jagħmel il-kuraġġ li jkellimha. Forsi, wara kollox, Vella huwa l-kursar bi'"lsienu maqbud fil-morsa," li ngħaqad mal-bqija bla ma kien mistieden. Lucy kważi hi ridotta għal sidirha, bħalma hi t-tfajla f'fomm il-kantawtur f'"Fil-Bar ta' Taħt il-Knisja": "fuq sider bintek." Fil-każ ta' "Irkotta," is-sider huwa sineddoke għal ġisem il-mara quddiem iċ- ċorma subien, jew "mitt suldat," fi xbieha ta' Lucy għal darb'oħra, solitarja quddiem il-folla. Minkejja l-irġulija u l-armi ta' dawn is-suldati, b'sidirha biss Lucy kapaċi xxejjinhom, u hawn tispikka d-dgħufija u l-pwerilità tar-raġel quddiem il-mara li ġisimha jegħleb kull arma, saħansitra l-ikbar arma tar-raġel, il-parti ġenitali tiegħu. Din ir-referenza għall-parti tar-raġel bħala arma tidher fix-xebh bejn l-irfigħ tal-armi għall-battalja u t-tlugħ tal-arma tar-raġel quddiem din id-dehra tal-mara li ssaħħar. Permezz tal-vers fil-parentesi, teknika mħaddma wkoll fil-"Gadazz Ġiljan," Vella bħallikieku joħroġ mix-xena u jinbex lil dan ir-riġment suldati inkapaċi, "(u lagħqu l-art)," att ta' telf u dgħufija aħħarija u xhieda tax-xenqa tagħhom. F'dan il-kuntest, l-għajta ta' "Irkotta" b'ton aggressiv u nkejjuż hi intenzjonata li tinftiehem fil-polisemija tagħha. Minn banda, il-kantawtur qiegħed jgħajjat "Irkotta" b'referenza għall-parti tal-mara, donnu biex javvelixxi ruħu b'din l-arma li anke lilu, il-"kursar pront," tirbaħlu. Mill-banda l-oħra, l-irkotta tirrendi "pastizz," fis-sens ta' inkapaċi, mirbuħ, lil kull min jaffaċċjaha, u hawn jidħlu l-konnotazzjonijiet ta' fraġilità marbuta mal-kelma "irkotta." Id-delikatezza u t-tenerezza fiha joħorġu delikatezza u tenerezza anke f'min l-inqas li tistennieha, fis-suldati qalbenin u b'saħħithom bil-korazza u l-armi kollha tagħhom, l-irġiel. Ladarba l-irġiel jintrebħu minn ġisem Lucy, il-kantawtur idawwar l-argument tiegħu għal fuq in-nisa, li "nġabru qaqoċċa," donnha kontroparti tar-riġment suldati maskili, li għal darb'oħra jpoġġu lil Lucy waħedha kontra ġemgħa ta' nies. L-assonanza bejn "irkotta," "konfoffa," "qaqoċċa," u "kaboċċa," bħar-rima mqabbża bejn dawn it-tnejn tal-aħħar, toħloq effett umoristiku, sikwit marbut mal-isterjotop tan-nisa tar-raħal, mogħnija bid-don tas-seksik fi ġrajjiet bħal ta' Id-Dinja ta' Wenzu u Rożi. Il-kelmiet "qaqoċċa" u "kaboċċa" ġejjin mill-għalqa semantika tal-ħaxix, taqsima marbuta mat-tisjir, u allura jinsinwaw li dawn in-nisa huma tipi, b'żaqqhom mas-sink tal-kċina. Il-fatt li qegħdin "qaqoċċa" juri kemm jippreżentaw ruħhom bħala ħaġa waħda, entità sħiħa, kontra din il-mara mtebbgħa ("Qaqoċċa" Ġino u Anna Muscat Azzopardi). Ix-xbieha li jippreżentalna Vella hi dik tan-nisa "jgerrmu l-għeruq fondi/ta' din il-kaboċċa;" il-kaboċċa donnha hi l-problema jew il-qlajja li bdiet tiġri mar-raħal dwar Lucy, il-mara midinba. In-nisa, huma u jitkażaw biha, idaħħlu snienhom fil-biċċa u "jgerrmuha," verb kawżattiv li jindika li dewqa waħda mhijiex biżżejjed, imma jibqgħu jgerrmu fiha, ħalli jieħdu kemm jistgħu essenza minnha, sakemm "bi lsienhom samtuha." F'"Ċikku ċ-Ċinkwina," Vella juża l-metafora tipika tal-mara, jew ġisimha, bħala warda. Hawnhekk jaċċenna għall-istess metafora kunċettwali tal-virġinità bħala warda, imma jagħtiha ħajja ġdida. Din id-darba l-"bukkett" tan-nisa, il-warda meħuda f'sens kollettiv, "dbiel/mill-arja għosfrot il-fwieħa." F'kuntrast ma' Lucy, wardet dawn in-nisa dbielet, nixfet, ma baqgħetx attraenti, mhux bħall-biċċa tal-art "imxarrba" ta' Lucy, indikattiva ta' ġisimha, u tal-burdata sesswali tagħha, u din id-differenza toħloq ċerta għira fihom. Ġisem il-bqija tan-nisa hu biss "munzell ħatab niexef għall-ħuġġieġa," jiġifieri ironikament, se jerġa' jieħu n-nar, forsi terġa' tinxtegħel il-ġamra ta' passjoni li darba kien hemm fihom, iżda l-aġġettiv "niexef" jixrob kull sens ta' tama. Lil hinn minn warda, ġisem il-mara jitqabbel imbagħad b'mod maskilist ma' "għalqa," li l-mara trid taħdimha, trid tmantniha, biex togħġob lir-raġel, għax il-mara oġġettivizzata hija l-għalqa li tinħadem u r-raġel huwa l-bidwi li jaħdimha. Il- mara hi l-"biegħa" li għandha valur ekonomiku bħalma għandha għall-familja kollha l- verġinità tagħha f'soċjetajiet tradizzjonali. Minbarra s-sesswalità, din il-kanzunetta tagħti importanza wkoll lis-senswalità. Filwaqt li fil-bidu, meta jissemmew is-subien nemmiesa, jitħaddem is-sens tal-mess, lejn l- aħħar tal-kanzunetta tingħata prominenza lis-sens tax-xamm, lill-fwieħa ta' Lucy f'kuntrast mar-riħa tinten tal-ħatab. Iżda minħabba l-indħil tan-nisa, Lucy, jew il-figura sesswali ta' Lucy li tinteressa lis-subien, malajr tisparixxi u "baqgħu bir-riħa," espressjoni f'ħalq il-Maltin li tfisser li baqgħu mxennqin, imma li sseddaq il-metafora sinestetika li torbot il-mess max- xamm. Il-kanzunetta tintemm bir-riħa tal-irkotta, għalhekk it-tmiem huwa qares f'kull sens, kemm fir-riħa, kemm fit-togħma, u anke fil-mess, għax is-subien baqgħu bil-leblieba, u l- kantawtur baqa' jinkihom bl-insistenza ripetittiva tal-kelma "Irkotta." 3.3. L-Allegorija Hemm element ta' taħwid, fejn xejn mhu kif suppost, f'kanzunetti bħal "Fil-Gallinar tas-Sultan," li hi allegorija politika sħiħa. Fi kliem Vella stess, hi "ġerarkija fittizja, kemxejn surreali, li tirrappreżenta l-ġerarkiji politiċi li jinfluwenzaw ħajjitna fi żminijietna llum" (Vella, "Tislijiet minn Brussell"). Il-binja possessiva tat-titlu mill-ewwel tindika potenza waħdanija, x'aktarx referenza għal mexxej dittatorjali. Il-fatt li jintagħżel gallinar bħala rappreżentazzjoni ta' pajjiż huwa ironiku, għaliex il-konnotazzjonijiet huma li l-bnedmin huma ttrattati ta' annimali, misruqa mill-kwalitajiet li jagħmluhom bnedmin, iżda xorta b'elementi ħajjin, pereżempju li l-kanarin jitgħallem il-kant. Is-sensiela ta' paradossi fit-tieni strofa hi indikazzjoni ironika li xejn mhu f'postu. Dwar l-ironija fl-allegorija, Wayne C. Booth jgħid li "A naïve reader who overlooks irony will totally misunderstand what is going on. A naïve reader who reads an allegory without taking conscious thought, refusing all invitations to reconstruct general meanings out of the literal surface, will in effect obtain an experience something like what the allegory intends" (25). Is- serduq, li s-soltu hu puntwali, jidden sagħtejn tard, għax kollox tilef l-ordni tiegħu. Il-pagun, magħruf bħala l-għasfur li jedha juri rixu u jitgħaxxaq bih innifsu, issa "jistħi jiftaħ il-mazz," jiġifieri jmur kontra l-karatteristika ewlenija tiegħu. Il-kanarin, imbagħad, li hu l-għasfur li jgħanni għana ħlejju, qiegħed jieħu lezzjonijiet tal-kant mingħand kokka, l-għasfur li hu simbolu tal-għerf, u mhux tal-kant. Din hija serje ta' sitwazzjonijiet assurdi li fihom ebda għasfur ma jista' jġib ruħu skont in-natura proprja tiegħu, u kollha jinħbew jew jiġu oskurati minn xi għasfur ieħor. Dan ma japplikax għall-għasafar biss, għax anki l-qaddej tas-sultan hu "ħotbi," u għalhekk huwa qaddej li jaqdi bi tbatija għax isibha diffiċli biex jiċċaqlaq minħabba l- kundizzjoni tiegħu. Jista' jkun ukoll li qed iġorr ħafna toqol, u tant tgħabba b'xogħol mis- sultan dittatur li issa spiċċa ħotbi. Din id-dehra tiegħu tista' tkun qiegħda tirreferi wkoll għal kif xejn mhu dritt, lanqas is-sinsla ta' dahar il-qaddej; fil-kanzunetta "Firien," ideoloġija tħarbtet ukoll u "x-xellug quddiem mera lemin sar," tgħawweġ, ikkorrompa ruħu. Il-Farawn li jissemma qatt ma żar il-Kajr: lanqas din ma hi sitwazzjoni normali, għaliex il-Farawni huma sinonimi mal-Eġittu. It-ton hu wieħed urġenti, li jwissi, li joħloq tensjoni, bħallikieku hemm klajmaks li se jintlaħaq, u jibda sa mill-ewwel vers li fih "Mill-bogħod riesaq jinstema' l-pass." L-epiżewski "jitlef jitlef jitlef jitlef jitlef" tikkonferma l-urġenza, u l-istess tagħmel ir-repetizzjoni kważi ossessiva tat-twissija, "Attent għax daqt ġej." Il-puntini jżidu ma' din il-burdata ta' ansjetà, li għandha rwol essenzjali biex iżżid max-xena ta' ambjent ta' ripressjoni, perikoluż, kif tissuġġerixxi l-metafora "il-misħun fetaħ jagħli fuq in-nar," li xi ħadd se jitlef rixu minħabba fih. Donnu hemm theddida tavviċina. L-aħħar distiku donnu jixhed il-qagħda tal-vittmi tal-oppressjoni: minn banda jridu jobdu, iridu joqogħdu għal li jgħidulhom ħalli ma jiġrilhom xejn għaliex il-konformità ma taqlax gwaj; fil-vers "Imbotta imbotta l-flieles taħt il-qroqqa" hemm diwi tal-espressjoni popolari li taħbi l-affarijiet taħt it-tapit. Mill-banda l-oħra, il-kliem, meqjus vulgari minn ħafna, imma li jixhed il-lingwaġġ tal-poplu, fil-parentesi, hu xhud tal-qagħda ġewwiena ta' dawn il-karattri li jridu jirribellaw u li jafu li l-konformità mhix l-aqwa soluzzjoni. 3.4. Konklużjoni Mario Vella jitlaq mill-metafora konċettwali konvenzjonali li juża biex ifisser l-intimità bejn żewġ maħbubin taħt il-friex, li ġġiegħel lill-udjenza tħossha skomda, hija u tittawlilhom minn toqba ġol-ħajt u tinvadilhom il-privatezza, kważi bħas-subien nemmiesa ta' "Irkotta." Iġorr lill-udjenza tiegħu miegħu hu u għaddej minn ġor-raħal Malti, jiġma' u jgħawwar fl- għajdut mimli idjomi metaforiċi tal-poplu, sakemm il-metafora Maltija tant jagħmilha tiegħu li jħossu komdu jfettaħha f'allegorija. B'din l-istess mixja ta' tfettiħ, it-teknika personalizzata tal-metafora f'kitbet Vella tibda bħala xi ħaġa sekondarja, sakemm issib ruħha bħala s- suġġett prinċipali, kif jiġri fl-erba' kanzunetti li għażilt biex niddiskuti l-metafora: kif jiġri lill- mewġa f'"Ix-Xewk u x-Xwiek," lill-ġurdien tal-imramma f'"Ċikku ċ-Ċinkwina," lill-irkotta li tibda tikseb aktar prominenza f'"Irkotta," u lill-gallinar li jsir metafora tant ċentrali li l- immaġni kollha tal-kanzunetta hi mistura fih ("Fil-Gallinar tas-Sultan"). Madankollu, il- metafora ta' Vella hija kumplessa u titgħaqqad fix-xbihat u mekkaniżmi letterarji diversi, b'tali mod li titlob dejjem interpretazzjoni ġdida. 4. Il-Kanzunetta fi Djalogu mal-Kultura Fit-taħdita li għamel wara li rebaħ il-Premju Nobel għal-Letteratura, Bob Dylan semma numru ta' rumanzi li studja fi ċkunitu u li baqgħu f'moħħu tul ħajtu, u li b'xi mod, irnexxielhom isibu ruħhom fil-kanzunetti tiegħu: I had principles and sensibilities and an informed view of the world. And I had had that for a while. Learned it all in grammar school. Don Quixote, Ivanhoe, Robinson Crusoe, Gulliver's Travels, Tale of Two Cities, all the rest – typical grammar school reading that gave you a way of looking at life, an understanding of human nature, and a standard to measure things by. I took all that with me when I started composing lyrics. And the themes from those books worked their way into many of my songs, either knowingly or unintentionally. I wanted to write songs unlike anything anybody ever heard, and these themes were fundamental. (Dylan, "Nobel Lecture") Għal Julia Kristeva, l-"intertestwalità" sseħħ meta bosta artisti, kittieba, liriċisti, drammaturgi, pitturi, jiddakkru minn xi ħaġa li jkunu raw jew qraw. Kristeva ħadet spunt mix-xogħol lingwistiku ta' Ferdinand De Saussure u dak ta' kritika letterarja ta' Mikhail Bakhtin, li kien minn tal-ewwel li poġġa t-test letterarju f'kuntest storiku u soċjoloġiku (Moi 37). Skont Kristeva, it-test huwa "a permutation of texts, an intertextuality in the space of a given text," li fih "several utterances, taken from other texts, intersect and neutralize one another" (36); Roland Barthes iqis it-test bħala "spazju multidimensjonali li fih varjetà ta' kitbiet, li ebda waħda minnhom mhi oriġinali, jitħalltu u jaħbtu flimkien" (146). Gérard Genette tbiegħed mid-definizzjoni ta' intertestwalità ta' Kristeva u Barthes, għaliex irriduċiha għal kwistjoni ta' kwotazzjonijiet, plaġjariżmu, u allużjoni, lil hinn mill-proċess semjotiku ta' sinifikat kulturali u soċjali (Allen 101). Hawnhekk, l-użu tiegħi ta' "intertestwalità" jirrifletti, ftit jew wisq, kemm it-tifsira pjuttost dejqa u pragmatika ta' Genette, kif ukoll it-tifsira iktar radikali ta' Kristeva u Barthes. Il-kanzunetti tal-Brikkuni huma miżgħuda bl-intertestwalità: hemm allużjonijiet għal ġrajjiet veri li seħħu f'Malta, taħdit idjomatiku, u riferimenti diretti għal films, bħal fil-każ tal- kanzunetta "Aguirre" fl-album Rub al Khali. Il-kittieba Clare Azzopardi għamlet referenza għal kanzunetta tal-Brikkuni fin-novella tagħha "Polly," għaliex Polly saħansitra ħażżet fuq "il-forċina ta' Ċikku ċ-Ċinkwina," il-karattru fittizju li ħolqu l-Brikkuni (156). Minkejja li Vella juri ċertu antagoniżmu lejn il-Knisja bħala istituzzjoni, donnu ma jistax jaħrab min-nieqa Kattolika li bennitu, u jinqeda b'bosta allużjonijiet bibliċi fil-kanzunetti tiegħu. Din hi prova tal-punt li għamlu Bakhtin u Kristeva, li t-test ma jistax jinfatam mit-testwalità kulturali u soċjali li ġej minnha (Allen 36), għalhekk naħseb li l-intertestwalità tal-Brikkuni aktar toqgħod għad-definizzjoni ta' Kristeva u ta' Barthes, għaliex il-kanzunetti tagħhom donnhom jiddjalogaw ma' dawn it-testi, mhux biss jissellfu xi parti minnhom. 4.1. Djalogu mal-Bibbja Żewġ kanzunetti li huma allużivi fis-sħuħija tagħhom huma "Il-Maħbuba l-Midruba" u "Loqom." Dawn aktarx jaqgħu taħt waħda mill-kategoriji ta' Genette, il-metatestwalità, li dwarha jgħid: "It unites a given text to another, of which it speaks without necessarily citing it (without summoning it), in fact sometimes even without naming it" (4). L-isem "Il- Maħbuba l-Midruba" jidwi l-isem tal-ġabra importanti ta' novelli ta' Immanuel Mifsud, Il- Ktieb tal-Maħbubin Midruba, li bħala fattur komuni għandhom ir-rappreżentazzjoni tal-mara bħala vittma, minkejja l-importanza tagħha fl-istejjer. Il-kanzunetta tissellef dan il-motif ukoll. Lill-mara maħbuba tpoġġiha fix-xena tal-kruċifissjoni ta' Kristu, minfloku fuq is-salib. L- ewwel versi "Pala, zappun u satal/raddijiet il-ġilji lill-art" diġà huma indikattivi tax-xena li sseħħ fuq il-Golgota, iżda r-referenza tilħaq il-qofol tagħha fil-vers "xappu l-isponoż fil-ħall," li hu kważi identiku tal-vers mill-Bibbja "Kien hemm bieqja mimlija bil-ħall; huma xarrbu sponża bil-ħall, waħħluha ma' qasba tal-issopu, u ressquhielu lejn ħalqu" (Il-Bibbja, Ġw 19:29). Dan huwa l- "objective-correlative" ta' T. S. Eliot, li jittrasferixxi l-emozzjonijiet fit- test permezz ta' "a set of objects, a situation, a chain of events which shall be the formula of that particular emotion" ("Hamlet and his Problems"). It-test liriku qed jittrasferixxi l- emozzjonijiet marbuta mal-mewt ta' Ġesù Kristu għal fuq din il-mara li ħaditlu postu. L-aġġettiv "midruba," li jintrabat mal-"maħbuba" daqslikieku hu kunjom, ukoll jgħin f'din l-immaġni. Din ir-rabta sseħħ permezz tal-alliterazzjoni tal-"m," li tindika li huma t-tnejn partiċipji passivi, proprju kif inhi pproġettata l-mara nfisha, u permezz tar-rima interna "- uba." Vella ma jħalliniex ninsew l-istat ta' din il-mara għaliex din il-frażi, "il-maħbuba l- midruba," jirrepetiha tul il-kanzunetta f'diwi ta' litanija ta' talb. Il-ġrajja rrakkuntata f'din il-kanzunetta tibda sa mit-tħaffir fl-art għall-qabar jew għas-salib, l-istess ħaġa effettivament, u tibqa' sejra sa wara mewt il-mara, sa meta l-ħtija tirrenja fuq il-ħatja, bħalma rrenjat fuq dawk li sallbu lil Ġesù fil-Bibbja, partikolarment fuq is-suldat li nifidlu ġenbu u ħareġ biss demm u ilma minn ġisem Ġesù (Ġw 19:34). L-anonimità ta' "huma" tħalli ambivalenza li tirrifletti lura fuq l-identità tal-maħbuba. Tista' tkun maħbuba kwalunkwe, il-mara tipika tan-novelli ta' Mifsud, li toffri mħabbitha u lilha nfisha fuq platt tad-deheb u dejjem taqla' fuq wiċċha. Fl-aħħar, iktar milli tiffoka fuq persuna partikolari u l-ġrieħi tagħha, il-kanzunetta, bħalma jiġri f'ħafna mill-kanzunetti tal-Brikkuni (fosthom "Irkotta," fejn il-folla nisa tixli lill-mara laxka), tixħet l-attenzjoni fuq il-folla anonima li, "Maħfra talbu, difrejhom giddmu," folla li trid issaffi lilha nfisha mid-dnub li wettqet. Fil-kuntest usa' tal-lirika tal-Brikkuni li toffri kummentarju soċjali, din il-kanzunetta tista' titqies ukoll bħala allegorija sħiħa għal Malta, Malta li qiegħda tissallab bħala l- maħbuba l-midruba, li ħabbet lil niesha, jew lill-kolonizzaturi, kif sikwit titpinġa fil-letteratura Maltija, imma dawn, jew dan, ma rreċiprokawx din l-imħabba, u Malta sfat miġruħa. Ir- referenzi għall-art nistgħu ninterpretawhom bħala insinwazzjonijiet li dak li darab lil Malta kien il-progress eċċessiv, bħallikieku Malta ppersonifikata se tindifen f'artha. Ir-referenzi bibliċi ċertament jikkumplimentaw din it-teorija minħabba li l-fidi Nisranija hija parti integrali mill-identità Maltija, u b'hekk toħroġ l-ironija ta' dan il-poplu li jibki lil Kristu li miet elfejn sena ilu, bla ma jintebaħ li qiegħed jgħaddi lil artu, lil pajjiżu, mill-istess passjoni llum. Is-sirda li taqa' hi fallaċja patetika, indikazzjoni li wasal it-tmiem, bħalma fil-Bibbja fit- tielet siegħa, "waqgħet dalma kbira" (Lq 23:44), li ħabbret il-mewt ta' Ġesù. Il-kesħa donnha affettwat lill-ħatja ta' madwar is-salib, għaliex "il-widnejn jidbielu, l-għadam jirtab," u bil- kesħa li ħakmithom meta ntebħu x'kienu għamlu, donnhom iddgħajfu bħalma ppruvaw idgħajfu lill-mara. L-għadam ukoll jirreferi għall-Bibbja, għax is-suldati jkissru l-għadam taż- żewġ ħallelin imsallbin ma' Ġesù biex imutu malajr, filwaqt li lil Ġesù, li kien diġà miet, "Ebda waħda minn għadmu ma jkissrulu" (Ġw 19:36). L-att tal-indiema tal-midruba fuq is-salib jixbah il-maħfra li talab il-ħalliel it-tajjeb li ssallab ma' Ġesù, filwaqt li "l-karba ta' min fil-qrib ħass it-tmiem" tidwi l-għajta ta' Ġesù fuq is-salib, "'Alla tiegħi, Alla tiegħi, għaliex tlaqtni?'" (Mt 27:46). F'"Il-Maħbuba l-Midruba" hemm insinwazzjoni oħra li din il-maħbuba qed jifflaġellawha għaliex hi wkoll dinbet, forsi sesswalment, u r-referenza din id-darba hi għall- mara li fl-Iskrittura nqabdet fl-adulterju. Il-konnessjoni bejn il-kanzunetta u din il-ġrajja fl- Iskrittura ssir permezz tat-trab, is-simbolu użat fiż-żewġ testi. Fil-Bibbja, Ġesù jikteb fit-trab hu u jipprova jinjora lill-Fariżej li qegħdin jikkundannaw lill-mara, u jagħmel l-isfida retorika tiegħu: "'Min fostkom hu bla dnub jitfgħalha hu l-ewwel ġebla'" (Ġw 8:7). Fil-kanzunetta, Vella jkanta, "il-fdal ta' ruħhom offriet l-art/u meta lestiet iż-żarbun mesħet mit-trab." It- trab jintuża diversi drabi fil-Bibbja bħala simbolu, pereżempju fil-Ġenesi, "Għax trab int u fit- trab terġa' tmur" (3:19), u Pawlu Mizzi jagħmel rabta bejn din il-kanzunetta u dan il-vers mill-Bibbja, għaliex il-maħbuba jistħajjilha "tirrappreżenta lill-ħajja li ta' kuljum tfakkarna li kollox u kulħadd għad jerġa' jsir trab" ("Tberfil"). Iżda l-vers ta' Vella huwa referenza ċara għall-vers minn Mattew, "Jekk imbagħad xi ħadd ma jilqagħkomx u ma jismax minn kliemkom, oħorġu 'l barra minn dik id-dar jew belt u farfru t-trab ta' saqajkom" (10:14), u vers ieħor mill-Atti tal-Appostli, "Huma farfru għal fuqhom it-trab minn ma' riġlejhom u marru Ikonju" (13:51). Minkejja li l-azzjoni sseħħ darba lejn tmiem il-kanzunetta, hemm ċerta ritwalità fl-att tat-tindif taż-żarbun, bħallikieku hu parti minn rit spiritwali li jixhed id- devozzjoni u d-determinazzjoni tal-fidili. F'dal-każ it-trab, marbut mal-ħmieġ, fir-referenzi bibliċi u anke fil-kanzunetta, jissimbolizza dan il-qtugħ minn dawk li ma jridux jissieħbu fil- komunità ta' dawk li jemmnu. It-trab jimplika li l-għażla tagħhom hi bħallikieku ħmieġ, jew marda li l-fidili jridu jagħmlu minn kollox biex ma jittiħdux minnha. L-aħħar strofa tibda b'inverżjoni ripetuta fl-ewwel żewġ versi, "il-fdal ta' ruħhom offriet l-art," meta normalment ngħidu, "l-art offriet il-fdal ta' ruħhom," però din l-inverżjoni donnha qiegħda, għal darb'oħra, tneħħi l-ħtija minn fuqhom, dawn l-"huma" anonimi, u titfagħha fuq l-art, l-art li hi bla ħtija daqskemm hi l-mara. L-art u l-mara jitwaħħdu fil-figura mitoloġika ta' Gaea, l-alla tal-univers, għalhekk il-figura anonima femminili tal-aħħar vers, "u meta lestiet iż-żarbun mesħet mit-trab," x'aktarx hija Gaea, għaliex tiġbor il-protagonisti f'essri wieħed. L-azzjoni ta' Gaea li timsaħ iż-żarbun tagħha mit-trab, tista' tinftiehem bħala l-azzjoni ta' figura li donnha qatgħet qalbha minn uliedha, mill-bnedmin, minn dawk li tkażaw u sallbu lill-maħbuba l-midruba, lil Ġesù qabilha, dawk li minħabba fihom "Lucy għebet" f'"Irkotta." F'dan il-kuntest, il-kanzunetta donnha tikteb l-istorja tal-kruċifissjoni ta' Kristu mill-ġdid, imma b'tali mod li Ġesù, il-vittma, ma jaħfirx dnubiet min sallbu; din id- darba ma jgħidx, "'Missier, aħfrilhom, għax ma jafux x'inhuma jagħmlu'" (Lq 23:34), imma jaħsel idejh minnhom, bħalma Pilatu ħasel idejh minnu. L-allużjonijiet bibliċi huma determinanti wkoll fil-kanzunetta "Loqom," fejn jevokaw burdata malinkonika, għaliex jirreferu għas-sitwazzjoni fqira tal-poplu Lhudi. Din il- malinkonija hi trażmessa permezz tar-rikorrenza tal-"ie" fi tmiem kull vers, ħlief l-ewwel żewġ versi fit-tieni kwartina. Bħala vokali, l-"ie," spiss insejħulha dik li tkaxkar, u l-inklużjoni tagħha u l-insistenza fuq dan il-ħoss imkaxkar fil-kanzunetta tesprimi aħjar dan is-sentiment ta' qtigħ ta' qalb jew "inevitabbiltà infinita" li ried iwassal Vella, "ta' taqbida eterna bejn it- tajjeb u l-ħażin" li fl-aħħar mill-aħħar "dejjem hija interrotta mill-mewt" (Vella, intervista personali). L-uniċi żewġ versi esklużi minn dan il-ħoss, li jinsistu fuq l-"i," huma semantikament paralleli, għaliex juru xaqq ta' dawl għall-poplu Lhudi. L-intertestwalità tispikka fil-versi "u mil-loqom imlew il-qfief/f'isem Alla offrew il- ħrief/u bl-aħmar ta' demmhom ċappsu l-bibien," għax hawnhekk il-lirika tipproponi xibka ta' allużjonijiet għal żewġ siltiet differenti mill-Bibbja. Ir-referenza għall-qfief teħodna fit- Testment il-Ġdid, fil-miraklu tal-ħames ħobżiet u ż-żewġ ħutiet li minnhom Ġesù pprovda biżżejjed ikel għall-kotra t'eluf li kienet issegwih. Imbagħad b'li kien fadal imlew "tnax-il qoffa" (Mt 14:20). Il-vers ta' warajh imur lura għat-Testment l-Antik, meta Alla ordna li għaċ- ċelebrazzjoni tal-Għid fost il-poplu Lhudi skjav fl-Eġittu, kull familja Lhudija kellha toqtol ħaruf, "imbagħad jieħdu mid-demm tiegħu, u jroxxuh fuq il-ġnub u l-blata tal-bibien tad-djar fejn ikunu se jikluh" (Eż 12:7) biex hu u jdur sabiex jieħu ħajjet l-ewwel wild tal-familji Eġizzjani, Jaħweh jgħid, "nagħmel ħaqq mill-allat kollha tal-Eġittu" (Eż 12:12) u lil darhom jaqbiżha u jiskansahom mill-mewt. Vella jippersonifika l-"kiefer destin" li amar Jaħweh, "li jiknes id-dgħajjef, jibla' lill-fqir," għax hu b'saħħtu. Minkejja t-ton liriku li taddotta din il- kanzunetta, donnha hemm ċerta ironija titliegħeb fl-isfond. It-tbatija tal-poplu Lhudi elfejn sena ilu qisha qiegħda titqabbel mas-sofferenza li għadhom jgħaddu minnha xi popli llum, popli li jkollhom iħallu darhom, "ibaħħru s-sebat ibħriet." Id-differenza u l-ħasra joħorġu mill-fatt u l-kundanna ta' Vella li lill-poplu tiegħu Alla fdieh u salvah mill-eżilju, filwaqt li lill- immigranti tal-lum, donnu abbandunahom, kif jindika ċ-ċokon fil-logħob bil-konsonanti "m" u "f": "f'idhom mgħarfa minflok moqdief." Il-malinkonija tisseddaq bid-diwi tal-"għanja," fil-vers bir-rima interna li hu ripetut tliet darbiet, "L-għanja dwiet fuq blajjet il-wied," donnha litanija li tibqa' għaddejja u m'hemmx li tieqaf, u żżid mas-sofferenza tagħhom. Il-ħoss tal-għanja jitwaħħad mar-riħa tal- bużbież ġejja mill-ħobż li pprovda Alla f'att sinestetiku. Dan il-ħoss jintemm f'daqqa bis-skiet li jirrenja fl-aħħar vers tal-kanzunetta, li tintemm proprju bil-kelma "skiet," b'ħasda għas- semmiegħa li jkunu għoddhom intilfu fl-arja mċajpra tal-malinkonija. Dan is-skiet imqit hu ewfemiżmu tat-tmiem ta' ħajjet l-imsejknin f'daqqa. 4.2. Djalogu mal-Mit Nazzjonali L-Assedju l-Kbir baqa' magħruf fost il-Maltin bħala waħda mill-akbar ġrajjiet storiċi, forsi għax fin-narrattiva dominanti, il-Maltin jispikkaw bħala l-eroj tal-Mediterran, dawk li fil- pożizzjoni strateġika tagħhom, irnexxielhom isalvaw lill-Maltin mit-Torok, lill-Kattoliċi mill- Misilmin. It-titlu intertestwali tal-kanzunetta "L-Assedju ż-Żgħir" tal-Brikkuni huwa parodija ta' dan l-assedju tant imsemmi u minfuħ fl-istorja ta' Malta. Fl-assedju ż-żgħir, il-Maltin jsibu ruħhom wiċċ imb wiċċ mal-iswed għal darb'oħra, ma' dan il-bniedem ġej minn dinja u minn kultura differenti. Din id-darba, iżda, l-assedju hu diġà kważi mirbuħ minn dan l-għadu, għax minħabba li qed jaħrab minn pajjiżu, din id-darba jirnexxilu jirfes f'Malta mingħajr ġlied. Għaldaqstant, l-uniku mod kif jistgħu jirreaġixxu l-Maltin li ma jridux jilqgħu lil dan il-barrani hu billi ma jaċċettawhx huma, la fit-tinda u lanqas fil-klabb. Il-ġrajja ta' dan l-assedju, għall-kuntrarju tal-Assedju l-Kbir, tiġi rrakkontata mill- perspettiva tal-immigrant, jiġifieri mill-eroj. Barra minn hekk, l-immigrant mhux biss jingħata spazju fejn jaqsam ġrajjitu hu stess, iżda jingħata wkoll l-ilsien Malti biex jużah daqslikieku tiegħu bi frażijiet idjomatiċi bħal "deffes imnieħru." Din hija rebħa sovverżiva doppja, għax il-barrani, tant mistkerrah u emarġinat, qiegħed jingħata aċċess għar-riżorsi privati tal- Maltin, tal-komunità ta' ġewwa. F'ħalqu, il-lingwa Maltija sservi bħala għodda ta' sovverżjoni, għaliex, skont Lacan, "with the acquisition of language, the subject enters into all the social positions and rules and relations which underpin society" (Allen 48). L- immigrant jistqarr li "l-lingwa nstemgħet familjari," donnu biex jikkonferma preġudizzju antik kontra l-Malti bħala lingwa kulturalment inferjuri. (Il-lirika timplika li l-lingwa tal- immigrant hija Semitika, imma fil-Kosta tal-Avorju ma jidhirx li jitkellmu lingwi Semitiċi. Madankollu, dan id-dettall ma jxellifx l-effett ta' din l-istqarrija tal-immigrant). Sa mill-ewwel strofa titfaċċa intertestwalità ma' episodju ieħor mill-istorja ta' Malta: l-allużjoni biblika għall-miġja ta' San Pawl li ġab il-Kristjaneżmu f'Malta. Bħall-immigrant, San Pawl ukoll ma kienx fi triqtu lejn Malta meta nnawfraga hawn. Kemm fil-każ tal-immigrant u kemm fil-każ ta' San Pawl, iċ-ċirkostanzi riedu li ż-żewġ personaġġi jispiċċaw Malta kontra r- rieda tagħhom, u dan jidher fil-konkretizzazzjoni tat-Tramuntana bħala "Tamietna fuq dahar it-Tramuntana," b'alliterazzjoni li torbot it-tama b'mod aktar intimu mat-Tramuntana, u fil- personifikazzjoni tal-Punent, li "deffes imnieħru." Iċ-ċirkostanzi mhumiex sempliċiment l- element ta' kuntest imma aġenti fl-istorja sfortunata tal-immigrant. It-Tramuntana donnu jerfa' l-piż ta' ħajjet l-immigranti, u l-Punent donnu karattru malizzjuż. L-allużjoni tinbidel f'waħda politika fl-istrofa li ssegwiha, meta n-nies "qajmu l- midinba ta' Kastilja," referenza diretta għall-politikanti Maltin. Il-politikanti "ta' Kastilja," kważi oġġettivizzati, ridotti għall-post li jappartjenu għalih, huma mlaqqmin "midinba" u metaforikament reqdin. Il-binja possessiva "ta' Kastilja" timplika li l-post, u l-funzjoni li għandu, jagħtihom l-identità tagħhom. Il-verb "qajmu" metaforikament jirreferi għall-apatija li tirrenja fil-Berġa ta' Kastilja, fejn dawk li għandhom ir-riedni tal-pajjiż f'idejhom lanqas biss jintebħu bil-miġja tal-barranin u d-destin kiefer tagħhom. Il-kumment dwar il-politiċi Maltin jikxef il-vuċi tal-osservatur Malti, ta' ġewwa, fid-diskors tal-immigrant li qed jirrakkontalna l- istorja tiegħu: l-immigrant mhux biss għandu l-idjoma tal-Maltin iżda anki l-perspettiva interna tagħhom. Permezz tal-iperbole, Musadebi Dauda jirredikola l-ħsus u l-fehmiet razzisti tal-Maltin dwaru: "Ġejt biex nisirqilkom xogħolkom u niklilkom xi tarbija." Id-diskors tiegħu huwa sfida sfaċċata li tinħass sew fl-użu tal-indirizz dirett fil-pronom mehmuż "-kom," xilja li ddawwar l-attenzjoni minn fuqu bħala immigrant li invada spazju privat għal fuq min qed jixlih b'mod irrazzjonali u inġust. Vella juża rima ħielsa f'din il-kanzunetta, għaliex tvarja minn rima mbewsa għal rima alternata b'użu frekwenti ta' assonanza. "Sqallija" titqabbel ma' "Pantellerija" u jinħoloq sens ta' logħob bil-ħoss, bħallikieku kienu sempliċiment ismijiet fuq mappa li qed jiskopru t- tfal, imma r-rabta fil-ħoss bejn "gżira" u "ferneżija" tqanqal assoċjazzjoni bejn iċ-ċokon tal- gżira u r-reazzjoni frenetika, esaġerata f'komunità insulari, għaliex it-tlaqqigħ fir-rima jestendi ruħu għal tlaqqigħ semantiku (Friggieri 657). L-epiżewski "tathom, tathom" taċċentwa l-"ferneżija" fost il-Maltin bil-miġja tal-barranin. Antoine Cassar jikkummenta dwar kif l-alliterazzjoni mhix daqshekk komuni fil-lirika li jikteb Vella, u dan jixħet dawl interessanti fuq id-differenza bejn il-lirika u l-poeżija, "Bid- djalogu mal-mużika li tirrakkonta daqs il-lirika stess, effetti 'prosodiċi' bħal dan mhumiex meħtieġa; il-poeżija, mill-banda l-oħra, tfittex dawn l-effetti għax hija l-mużika tagħha stess" (Kumment fuq artiklu). Dan ma jfissirx li Vella ma jinqediex bl-alliterazzjoni, kif jidher f'"Ix- Xewk u x-Xwiek, iżda naqbel ma' Cassar li l-alliterazzjoni mhix waħda mill-għodod ewlenin tal-liriċista. Vella nnifsu jitkellem fuq il-qawwa tal-alliterazzjoni fil-Malti, u jgħid li din it- teknika żżid ir-ritmu u l-melodija fil-kanzunetta ("Saved by Song" 39). F'din il-kanzunetta, pereżempju, Vella jinqeda bl-alliterazzjoni biex iwaqqa' s- sitwazzjoni assurda għaż-żuffjett, pereżempju fuq il-konsonanti "st" fit-tieni strofa: "nstemgħet," "stqarrija," "Kosta." Alliterazzjoni oħra hi fuq il-konsonanti "t" fil-versi: "Tefgħuni taħt tinda kbira tonda," u "Fittixt il-kenn, sibt flat fit-tielet sular..." Din it-teknika żżid mal-ironija fit-ton u max-xbieha kważi redikola tat-tinda tonda, li tfakkar fit-tinda taċ- ċirku. Din l-insistenza fuq it-"t" donnha tfittex li tirredikola din is-sitwazzjoni degradanti li l- Maltin ipoġġu lill-immigranti fiha. L-immaġni taċ-ċirku timplika ċ-ċirku vizzjuż tal-ħajja jew tal-politika, fejn ir-rota dejjem iddur, imma donnu li qatt ma jinbidel xejn. L-alliterazzjoni tkompli fil-vers ta' wara, "sodda skomda," fejn tidher anke assonanza bil-vokali "o" u "a," element figurattiv li jaħdem biex ikompli jżid mat-ton ironiku u ċiniku, rifless fit-tifsir tal- kliem innifsu, fejn kważi jieħdu l-forma ta' kollokazzjoni. Iżda s-sodda skomda tingħata lill- immigrant mal-larinġa qarsa, żewġ aġġettivi li jagħtu lok għal żewġ sensi differenti, kważi b'effett sinestetiku, iżda mhux eżatt għaliex ma jinħassux komdi flimkien semantikament, l- istess bħalma hemm skumdità fis-sitwazzjoni tal-immigrant. Minkejja li n-narrattiva hi fl-ewwel persuna, hemm mument meta n-narratur donnu li jiddistakka ruħu milli qed jiġri fit-tinda. Wara l-użu tiegħu tal-pronom mehmuż "-ni," b'involviment dirett fil-ġrajja, jaddotta ton ġurnalistiku: "Saħnu l-irjus xejru l-idejn,/Kien hemm min weġġa'." Dan id-distanzjament jerġa' jpoġġih fuq barra tal-istorja jħares 'il ġewwa, forsi għax keċċewh minnha jew għax ried hu stess li ma jagħmilx parti minnha. Minħabba li l-forzi naturali donnhom li ddeċidew għalih li jispiċċa f'dil-gżira, donnu issa qed jipprova jieħu r-riedni f'idejh mill-ġdid u jiddistanzja ruħu minnha, distakk li jidher anke fl- ewfemiżmu ironiku "Kien hemm min weġġa'," li jfittex li jnaqqas id-drammatiċità tal- inġustizzja li qegħdin jaffaċċjaw Musadebi u oħrajn bħalu. Donnu mhuwiex għalkollox barra, imma lanqas ġewwa, hija logħba bejn dawn iż-żewġ pożizzjonijiet li tikkonferma l- perspettiva li l-immigrant mhuwiex f'postu hawn. Vella jagħmel numru ta' għażliet stilistiċi tipiċi tal-poeżija, ngħidu aħna fl-użu tal- inverżjoni biex tissodisfa r-rima bejn "tinda kbira tonda" u "sodda ftit skomda." Każ ieħor meta juża l-metateżi hu "'Jiena Musadebi Dauda minn tal-Avorju l-Kosta," fejn ir-ritmu mixtieq ma kienx jintlaħaq li kieku sempliċiment kiteb "il-Kosta tal-Avorju." B'hekk irnexxielu wkoll iżomm il-ħoss ta' "a" fi tmiem il-vers, ħoss li wkoll donnu jimmina l-argument u jtih xejra kemxejn redikola. L-inġustizzja tidher sew fil-mod kif l-immigrant jitkeċċa mill-kamp. Ikollu jitlaq minn "toqba fil-grada," bħallikieku hu xi ġurdien moqżież li rnexxielu jidħol inkiss inkiss xi mkien fejn mhux postu, u issa lanqas se jitħalla jitlaq bid-dinjità tiegħu għax irid juża toqba fil- grada. Hu ma jitqiesx bħala persuna kwalunkwe mill-gwardjani u mill-Maltin, imma hu degradat għax-xbieha ta' annimal mhux mixtieq, li minn ġo toqba "parpart." Anke l-verb użat jimplika l-mod inuman kif jiġi ttrattat. Il-kanzunetta kollha talludi għall-kundizzjonijiet foqra tal-ħajja li jħabbtu wiċċhom magħhom l-immigranti f'Malta: mir-razziżmu fil-klabbs sax-xogħlijiet li jsibu u dak li jintqal dwarhom, allużjonijiet li jniggżu lill-Maltin fil-laħam il-ħaj. L-għażla ta' post bħall-Gżira, fejn imur joqgħod Musadebi pereżempju, hija għażla konxja minħabba l-konnotazzjonijiet negattivi marbutin mal-post, li jvarjaw minn prostituzzjoni sa attività mafjuża u kriminali. Apparti mid-duwaliżmu ta' ġewwa u barra, il-kanzunetta tilgħab ukoll bid-duwaliżmu antik tal-abjad safi kontra l-iswed maħmuġ. Dan joħroġ pereżempju fir-razziżmu li Musadebi jaffaċċja fil-klabb, fejn idaħħlu tfajla Olandiża, razza magħrufa għall-bjuda tagħha, u lilu jiċħduh, fejn it-tagħqida bejn il-ħoss ta' żewġ kelmiet tmur lil hinn minn sempliċiment rima, imma toħloq relazzjoni semantika wkoll fil-każ tar-rima mqabbża bejn "Visa-Olandiża." Ir- rima hawn għandha rwol sarkastiku għaliex il-kantant qiegħed jgħaddi kumment fuq ir- razziżmu tal-Maltin, għax l-Olandiża m'għandhiex bżonn permess biex tmur fejn tixtieq waqt li l-Afrikan irid ibigħ ġismu biex jikseb il-libertà tiegħu. Id-duwaliżmu bejn l-abjad u l-iswed jidher fil-kumment sarkastiku ta' Musadebi "U ntbaħt li mal-iswed ma jaqbel xejn," b'insistenza fuq ix-"xejn," użata darbtejn fi strofa waħda. Dan il-mument iservi bħala dak li Aristotli jsejjaħlu l-anagnorisis waqt traġedja, il- mument meta l-eroj jirrikonoxxi l-istampa kollha tas-sitwazzjoni proprja tiegħu. Il-vers preċedenti "Kelli bżonn tibdila" iservi ta' soluzzjoni għal din il-kwistjoni; kellu bżonn jibdel mhux biss id-dehra, imma wkoll l-aġir tiegħu. Billi jċedi u jikkonforma mas-soċjetà Maltija biss seta' jsib ħjiel ta' normalità f'ħajtu f'Malta. Ir-rima wkoll tirrifletti dan il-passaġġ mill- istat ta' barrani għall-istat ta' wieħed minn ta' ġewwa ladarba kkonforma: wara n-nofs rima "barriera-lira," tasal ir-rima sħiħa "laqgħuni-drawni," għax issa sar wieħed minnhom. Din l- aċċettazzjoni fl-aħħar jiksibha ladarba "sħabi għammduni mitejn darba," il-metafora ġejja mill-frażi Ingliża "baptism of fire," li dak li jkun irid jgħaddi minnha biex jiġi aċċettat f'xi rwol jew xogħol ġdid. Il-kelma "għammduni" għandha wkoll konnotazzjonijiet reliġjużi, li jmissu ma' duwaliżmu ieħor li joħroġ lejn l-aħħar tal-kanzunetta: dak Musulman u Kattoliku, "Ta' Muħammed l-imħabba u ta' Kristu l-ħniena," paradoss li jkompli bil-paralleliżmu bejn in- naħa Maltija t'omm it-tarbija u ta' missierha mill-Kosta tal-Avorju. Il-konformità tilħaq il- qofol tagħha fil-vers metaforiku "Għax miksi bl-għabra tal-franka sirt abjad." Daqshekk dak l- iswed maħmuġ li ilu mpinġi f'dell ikrah fil-letteratura Maltija sa mir-rumanzi ta' Ġużè Muscat Azzopardi, fejn l-għadu dejjem kien Tork "iswed daqs għarka żift" (Muscat Azzopardi 4), l- iswed maħmuġ, injorant, qarrieqi, li m'għandux x'jaqsam mal-purezza u t-tjubija tal-Malti abjad. Hemm biss għabra mill-ġebla nazzjonali Maltija tal-franka fuqu, ftit trabijiet, imma anke dawn in-naqriet huma biżżejjed biex jagħtuh aċċess esklussiv għall-grupp insulari Malti, dak abjad u tajjeb. Bħalma hemm ċerta virilità fil-lirika tal-Brikkuni f'kanzunetti bħal "Irkotta," f'dil- kanzunetta din tidher minimalment, iżda hi xorta preżenti fil-mod kif jiddeskrivu t-tfajla Maltija, "tfajla kerha iżda ħanina." It-tfajla Maltija donnha hi sempliċiment mezz kif il-barrani jikseb ċittadinanza jew dħul fis-soċjetà Maltija għax ladarba jkollu kemm mara u tarbija Maltin, żgur ma jistax jitkeċċa. It-tfajla sbejħa Maltija fir-rumanzi ta' Ġużè Muscat Azzopardi fl-aħħar tas-seklu 19, "qisha warda," issa ttiħditilha kwalità importanti li kienet tikkaratterizzaha, sbuħitha, peress li mill-bqija kienet pjuttost passiva u siekta. Il-lirika tinsinwa li t-tfajliet Maltin jippreferu rġiel bojod u dawk li jaqgħu għas-suwed huma t-tfajliet li ma ġabarhom ħadd. Vella jpoġġi kliem il-Maltin dwar l-immigrant f'ħalqu stess b'ċertu ton ta' sfida. Is-sovverżjoni aħħarija sseħħ bir-rebħa tal-Malti fuq l-Għarbi fl-assedju ż-żgħir permezz tat-tarbija li jkollu ma' martu Maltija għaliex "L-ewwel kelma li lissnet kienet Maltija/Daqs l-erbgħa u sittin u d-disgħa u sebgħin." Mhijiex b'kumbinazzjoni li t-taqbida finali tintrebaħ permezz tat-tarbija, forsi l-istess tarbija li qabel kien uża fil-kumment sarkastiku: "u niklilkom xi tarbija." It-tarbija fil-fatt ma rnexxilux jaħkimha, għaliex il-Malti baqa' ħaj fiha. Is-similitudni tirnexxi għax iż-żewġ dati ta' Jum l-Indipendenza u Jum il- Ħelsien huma gglorifikati u meqjusin bħala snin sinifikattivi għall-identità Maltija. Vella jxejjen dan is-sinifikat f'kummenti li jagħmel fuq sit soċjali: l-Indipendenza sejħilha, "il-bidu tal-proċess li permezz tiegħu Malta ma baqgħetx iżjed tal-barrani sabiex spiċċat f'idejn l- ikbar tiranni immaġinabbli," filwaqt li dwar Jum il-Ħelsien kiteb, "Għal darb'oħra nikkommemoraw ġurnata traġika għal pajjiżna. Il-jum li fih ħlisna mill-ħakkiema barranin sabiex inserrħu għalkollox fuq xi ħadd agħar, ħakkiema Maltin" (Facebook). Jagħlaq il- kanzunetta fuq din in-nota b'dehra patrijottika mlissna b'ton sarkastiku li twassal għal mistoqsijiet dwar l-identità vera tal-Maltin, li hu ġieli wera xi preokkupazzjonijiet dwarha: I think the economic and media homogeneity is killing Maltese identity, not illegal immigration. The idea of trying to imitate the American or European model is leading to the death of our identity. This is happening across Europe too, not just here. [...] On the other hand I accept illegal immigration is causing a logistical problem, but it shouldn't be regarded as a problem under any other aspect. (Flask, "The Mother Tongue") Madankollu, xorta waħda hemm sedizzjoni fir-rebħa Maltija, għaliex it-tarbija mhix għalkollox Maltija, iżda għandha d-demm Afrikan fiha. It-tlaqqigħ tad-dati li xehdu li Malta hi tassew tal-Maltin flimkien mat-tarbija nofsha Afrikana fl-aħħar strofa jissuġġerixxi li hemm lok għal mistoqsijiet dwar l-identità Maltija. 4.3. Konklużjoni Graham Allen itemm l-istudju tiegħu dwar l-intertestwalità billi jiddiskuti dan il- kunċett fl-isfond tal-Post-Moderniżmu u jġib bosta eżempji ta' intertestwalità minn dixxiplini differenti, "the non-literary arts," bħaċ-ċinema u l-mużika (174). Fl-istudju tiegħi, qiegħda ninkludi l-mużika, u b'mod speċjali l-lirika, mal-arti letterarja, u l-allużjonijiet tal-Brikkuni, fil- fehma tiegħi, huma karatteristika oħra li tiġġustifika din il-kategorizzazzjoni. Il-mod kif iħaddem l-intertestwalità Mario Vella jixbah il-mod kif iħaddimha kwalunkwe poeta jew kittieb, bħal W. B. Yeats li jieħu spunt mill-mitoloġija fi wħud mill-iktar xogħlijiet rappreżentattivi tiegħu, bħal fil-poeżija "No Second Troy," u mill-ġrajjiet storiċi tal- Irlanda, bħal fil-każ ta' "Easter 1916." Fil-Brikkuni, ir-referenzi mhumiex ovvji, iżda huma implikati, u jħallu lok għall-interpretazzjoni, għaliex ma jiddjalogawx biss, ngħidu aħna, ma' episodju wieħed mill-Bibbja, iżda b'kelma waħda, bħal "trab" f'"Il-Maħbuba l-Midruba," jirnexxilhom joħolqu konverżazzjoni sħiħa bejn episodji bibliċi differenti u kwistjonijiet differenti minn kulturi varji. It-test ma jistax jiżola ruħu minn dak li ġie qablu u dak li ġej warajh, għax ladarba jinkiteb, isib ruħu f'relazzjoni multidixxiplinarja li tisfida l-konfini tal-post u ż-żmien. Permezz ta' dawn it-tliet kanzunetti, u oħrajn bħal "Aguirre," Vella jqiegħed il-lirika tal-Brikkuni fi kwadru akbar minn dak tax-xena mużikali Maltija billi joħloq djalogu mal-ġrajjiet u n- narrattivi tal-kultura Maltija, djalogu li kapaċi jiddestabilizza jew saħansitra jxejjen il- memorja stabbilita ta' dawn il-ġrajjiet billi jaqlibhom ta' taħt fuq, mhux biss bl- intertestwalità, iżda anke bl-għodod ewlenin l-oħra tiegħu, il-metafora u t-ton. 5. It-Tonalità Hemm żewġ faċċati tal-mużika tal-Brikkuni: hemm lirika li ma tibżax tisfida l- awtoritajiet u tiżżuffjetta b'niesha u biha nfisha, u hemm lirika intima li ssaħħrek u li tieħdok f'dinja aktar introspettiva. Mario Vella donnu beda mixjitu fil-mużika billi ta titwila lejn is- soċjetà ta' madwaru (Kuntrabanda u Trabokk) sakemm ma kienx fadallu aktar xi jnaqqar fiha, u wasal biex jiffoka aktar fuqu nnifsu (Rub Al Khali). Però fi kliem Vella, "Being honest has always been at the forefront of our music: whether we engage in social/political themes, or more personal stuff" ("Why do we make music?"). F'dan is-sens jidher li miexi fuq l- eżempju tal-kantawturi li jammira li, skontu, "jalternaw bejn l-eleganza tal-poeżija pura u l- ħruxija ta' lingwaġġ tat-triq mingħajr kantunieri" ("Risposta ta' Mario Vella"). Fil-qasma bejn il-lirika sfaċċata tal-ewwel żewġ albums tal-Brikkuni u l-lirika aktar intensa u romantika tal-aħħar wieħed, joħorġu żewġ tonijiet essenzjali fit-twassil tal-mużika tagħhom: it-ton ironiku, li jiddomina l-ewwel żewġ albums, u dak liriku li jinħass fil- malinkonija tal-aħħar album. Friggieri jgħid li t-ton tal-kittieba jirrifletti l-qagħda tagħhom huma u jiktbu, u hu "xhieda tal-viżjoni u tal-burdata" tagħhom li jissarrfu f'damma ta' kliem (820). Kien il-kunċert Għaram, li sar fit-Teatru Manoel fl-2015, li introduċa l-ħoss il-ġdid tal- Brikkuni: Minflok il-protesta kollha nkejja, satira krudili u stqarrijiet politiċi li ma jafu ebda kantunieri, xhedna ħoss malinkoniku, studjat u mimli esperjenza, u fl-istess waqt mimli b'dak l-entużjażmu ta' min qiegħed jaqbad triq ġdida, ta' min tewa u xeħet il- mappa fil-but apposta biex jiskopri toroq ġodda. Iżda minflok ma waslu għall-istess pjazez, il-Brikkuni baqgħu jitbiegħdu jitbiegħdu u jħeġġuna nitbiegħdu magħhom. (I. Mifsud, "Il-Bravura tal-Brikkuni") Minkejja din il-kategorizzazzjoni, f'Kuntrabanda u Trabokk, għalkemm ftit, xorta waħda kien hemm mumenti liriċi, u f'dan il-kapitlu se nanalizza l-liriċiżmu f'"Nixtieq" u f'"Tiddi x-Xemx fuq din l-Għodwa Moħlija" minn Trabokk. Hawnhekk la se niddiskuti l- kanzunetta "Ix-Xewk u x-Xwiek" li tinsab f'Kuntrabanda għax iddiskutejtha fil-kapitlu dwar il- metafora u lanqas m'jien se niddiskuti l-kanzunetti ta' Rub Al Khali, għax dan huwa album li jeħtieġ studju aktar fit-tul. 5.1. It-Ton Ironiku Id-definizzjoni tal-ironija bħala għamla ta' taħdit li "jaħbi t-tifsira vera b'taħdit li jfisser il-kuntrarju tagħha" ("Ironija" Friggieri) tiddeskrivi tajjeb kitbet Vella fl-albums Kuntrabanda u Trabokk. Vella juża l-ironija l-aktar billi jaddotta frażijiet mitħaddta min-nies ta' kuljum, frażijiet ta' skruplu u ta' seksik pereżempju, li jużahom sabiex jaċċentwa l- assurdità fl-akkużi li jagħmlu, u juri kemm ma jaqbilx magħhom moralment. Skont Douglas Muecke, "Irony may be a weapon in a satirical attack, or a smokescreen concealing a retreat, or a device for turning the world or oneself inside out" (3); l-użu tal-ironija mill- Brikkuni ħafna drabi joħloq id-diżordni ribelluża li jsemmi Muecke, li tfittex li tisfida lis- soċjetà moralista. Muecke jqabbel l-ironija mal-"wit," il-ħeffa tal-ħsieb, u jiddeskriviha bħala "intellectual rather than musical, nearer to the mind than to the senses, reflective and self- conscious rather than lyrical and self-absorbed. Its virtues are those of fine prose rather than those of lyric poetry" (6). Il-kanzunetti li niddiskuti fit-taqsima tal-ironija għandhom xeħta aktar prożajka mill-kanzunetti b'burdata iżjed lirika, bħalma huma l-kanzunetti f'Rub Al Khali. Fl-istudju tiegħu, Muecke jiddistingwi bejn l-oġġett tal-ironija u l-vittma tagħha (34). L-oġġett jista' jkun kwalunkwe ħaġa, minn suġġetti astratti sa individwi, mentri l-vittma aktarx hi persuna "whose 'confident unawareness' has directly involved him in an ironic situation." Hemm tliet tipi ta' vittmi: (i) dawk li huma l-oġġett tal-ironija; (ii) dawk li jsibu ruħhom f'sitwazzjoni ironika bla ma jintebħu; u (iii) dawk li huma konxji li qegħdin f'sitwazzjoni ironika. Il-vittmi ta' Vella aktarx jaqgħu fit-tieni kategorija, għaliex Vella jinsiġhom fir-rakkont ironiku tiegħu bla permess; anzi, mill-mod kif jittrattahom għall-ewwel donnu jagħmilha ta' alleat tagħhom, iżda d-dehra tkun qiegħda tqarraq bina għax Vella jkun qiegħed iwaqqagħhom għaż-żuffjett. Din it-tieni kategorija Muecke jerġa' jaqsamha f'erba' sottokategoriji u l-vittmi ta' Vella jinsabu fit-tielet u r-raba' sottokategorija, jiġifieri vittmi li ma jistgħux jagħrfu s-sitwazzjoni ironika li qegħdin fiha, u dawk li ma jindunawx li kliemhom stess jittradihom, bħalma jiġri lis-soċjetà fil-kanzunetti "Fil-Bar ta' Taħt il-Knisja" u "Sigrieti." Minkejja dan, għal Wayne C. Booth, li kiteb dwar l-effett retoriku tal-ironija, "the building of amiable communities is often far more important than the exclusion of naïve victims" (28), u din il-komunità hija kontinwament preżenti fil-lirika ta' Vella. Hija l-folla li tixli lill-mara f'"Il-Maħbuba l-Midruba" u "Irkotta," li titkaża bil-karattri tal-ġenerazzjoni l- ġdida f'"Fil-Bar ta' Taħt il-Knisja" u "Gadazz Ġiljan," u l-istess folla li tittrasforma lill-vittma msejkna f'"Kontra Kollox u Kulħadd." Għal Booth, funzjoni importanti tal-ironija hija li torbot lill-qarrejja mal-kittieba f'alleanza intellettwali, għaliex huma jafu x'inhu jiġri, x'qed jingħad tassew, dwar dawk li sfaw vittmi tal-ironija (31). Din l-alleanza toħloq kompliċità bejn il- Brikkuni u l-udjenza tagħhom, toħloq bħallikieku komunità ta' nies li qed jgħixu l-istess esperjenza artistika. 5.1.1. L-Ironija fil-Konfront Politiku Il-leitmotif politiku huwa donnu inevitabbli fil-lirika tal-Brikkuni, partikolarment fl- ewwel żewġ albums tagħhom, Kuntrabanda u Trabokk. Vella jistqarr li hemm "ċertu etos (sic) politiku li dejjem investejna fil-proġett. Għad-dissidenza li tant hija nieqsa fil-panorama artistiku (sic) lokali. L-istess dissidenza li tant ġibditni lejn il-kantawturi favoriti tiegħi, li spiss u bi pjaċir kbir offendew lill-antagonisti politiċi/mużikali tagħhom" ("Risposta ta' Mario Vella"). It-ton ta' sfida lejn l-awtoritajiet jinħass f'diversi kanzunetti ribellużi, fosthom "L- Eletti," "Żonqor," u "Kontra Kollox u Kulħadd," u f'xi waqtiet, donnhom iqisu s-soċjetà bħala elitista, minkejja l-iżvilupp u l-progress kollu li ra l-pajjiż. F'dan l-isfond, huma l-awtoritajiet li huma l-iżjed kundannati, għaliex "Simple ignorance is safe from irony, but ignorance compounded with the least degree of confidence counts as intellectual hubris and is a punishable offence" (Muecke 30). Kif kiteb Immanuel Mifsud, il-Brikkuni jidhru li għandhom "qalbhom taħraq għall-individwu mingħajr isem" ("Meta l-Imqarbin Ikunu Bravi"), għax dejjem jaqbżu għal dawk li tħallew injoranti, iżda f'xi kanzunetti, bħal Juann Mamo fil-kitbiet tiegħu, juru ċerta rabja lejn dawn in-nies ukoll, talli ma jippruvawx jgħinu lilhom infushom. F'"L-Eletti" donnha titkompla l-viżjoni ta' dinja dittatorjali li tinbena f'"Fil-Gallinar tas- Sultan." Il-kanzunetta tibda b'ton sarkastiku li jħeġġeġ lin-nies biex jifirħu u joħolqu briju għall-eletti, simili għal dak li jinħoloq waqt xi mass meeting. Vella juża rima mbewsa f'din l- ewwel terzina, fejn ilaqqa' "trumbetti" ma' "konfetti" u "eletti." It-tmiem ta' dawn il- kelmiet, "-etti," huwa suffiss tad-diminuttiv fit-Taljan, li jintuża f'xi kelmiet bil-Malti; l-użu ta' dan is-suffiss fi tliet versi konsekuttivi donnu jipprova jieħu, b'mod ironiku, xi ftit mill-mertu u l-unur li jgawdu dawn l-eletti. Din ix-xbieha tfakkar fix-xena tat-tieġ, meta l-miżżewġin joħorġu mill-Knisja għad-daqq tat-trumbetti u t-tfigħ tal-konfetti. Il-ferħ, aktarx żejjed u iperboliku, b'dawn il-politikanti, jitqabbel mal-ferħ bil-qraba f'xi okkażjoni privata bħalma hu tieġ. Mhix kumbinazzjoni li l-kanzunetta tiftaħ bil-kelma "onfħu," li tissuġġerixxi nies minfuħa bihom infushom, bl-arja li għandhom, u fl-aħħar mill-aħħar, din l-arja tisfaxxa fix- xejn, u jibqa' l-vojt. Barra minn hekk, il-kanzunetta tvarja bejn żewġ temi jew sitwazzjonijiet ċentrali: minn banda hemm is-sitwazzjoni mwiegħra tal-politika f'Malta, li Vella jiġborha fil-fehma li "l-Maltin għandhom aktar bżonn lill-partiti politiċi biex iħossuhom Maltin milli l- immigrazzjoni għax iħobbu jxejru l-bnadar. Hawn min hu Nazzjonalist jew Laburist qabel ma hu Malti" ("Mario Vella - 26 January 2009"); mill-banda l-oħra hemm kitbet il-kantawtur, u l- awtokritika tiegħu a la Juann Mamo, bħal meta jgħid li "kliemi għandhom ħabta jifilġu l- melodija." L-ewwel żewġ strofi jiddiskutu kull tema, waħda wara l-oħra, iżda fil-bqija tal- istrofi, dawn iż-żewġ temi jitwaħħdu, u l-liriċista jaqleb bejn waħda u oħra, donnu b'xebh bejn iż-żewġ sitwazzjonijiet: "versi kemxejn fjakki" li m'hemmx li jitjiebu, u l-politika f'Malta li tant jidher li jistmerr. Jintużaw reġistri marbutin maż-żewġ temi: "versi," "rima," "sunetti" huma wħud mill-kelmiet tekniċi fir-reġistru lingwistiku jew letterarju, filwaqt li "eletti" u "partiġġjani" ġejjin mill-isfond politiku; fl-istrofa tal-kanzunetta, dawn iż-żewġ reġistri jintisġu flimkien. L-ironija tinħass il-ħin kollu fil-kanzunetta u titwassal b'għadd ta' tekniki letterarji, fosthom ir-rima. Vella juża prinċiparjament tliet tipi ta' rima f'din il-kanzunetta: ir-rima mbewsa "a-a-a" li diġà ssemmiet; ir-rima interna "dilettanti debuttanti," li tissuġġerixxi li l- politikanti mhumiex serji, imma li dan hu biss dilettantiżmu, passatemp għalihom; u r-rima interna f'"Superlattivi l-aġġettivi," li tirredikola l-propaganda politika li tiftaħar li kollox hu mill-aħjar. L-iperbole ironika titħaddem fit-tifħir ta' dawn in-nies eletti, fi frażijiet bħal "f'ġieħ l-Eletti" u "dejjem grazzi/grazzi għall-Eletti." L-epiżewski magħquda minn vers għall-ieħor permezz tal-enjambment tgħin l-iperbole twassal l-ironija tagħha, u timita s-superlattiv li jitħaddem fl-ambitu politiku, donnha "grazzi" waħda mhijiex biżżejjed. L-unika mistoqsija retorika fil-kanzunetta wkoll tintqal b'ton sarkastiku u tmiss ma' suġġett sensittiv f'Malta, il- lingwa: "min qal li lsienna jinsab f'xifer ta' kriżi?" Din il-mistoqsija tissuġġerixxi li fi żmien l- elezzjoni, nirrikorru għall-Malti għad-dieher, filwaqt li narmuh il-bqija tas-sena. Teknika oħra li juża Juann Mamo hija li l-liriċista jsemmi nies li verament jeżistu, fosthom personaġġi bħal Lou Bondi, Peppi Azzopardi u l-kumpanija Where's Everybody f'din il-kanzunetta u oħrajn fil- kanzunetta "Kollox Suġġettiv," li dwarha d-drummer ta' dak iż-żmien Michael Galea qal: "It's the one that has the most potential to irk people as it tackles practically everything and everyone stopping short of the Church" (Bugeja). F'"L-Eletti," minkejja li l-personaġġi suppost huma nies newtrali, bla partit, kultant xorta juru fejn tħabbat qalbhom. Fil-ktieb tiegħu The Compass of Irony, Muecke jikkategorizza tipi differenti ta' ironija. L-ironija fit-ton ta' Vella f'din il-kanzunetta titbandal bejn l-ironija impersonali (64) u "l- ironija tal-imġiba," "irony of manner" jew "self-disparaging irony" (87). L-ironija impersonali toħroġ fit-tifħir tal-politikanti, "praising in order to blame" (Muecke 67), fejn Vella donnu jiddistanzja lilu nnifsu, għaliex jindirizza lin-nies li qegħdin ifaħħru lill-eletti fit-tieni persuna plural. L-ironija tal-imġiba, min-naħa l-oħra, titħaddem meta l-kittieb jinkludi lilu nnifsu fil- kitba, għax "the ironist is present not simply as an impersonal voice but, in disguise, as a person with certain characteristics," u din l-inklużjoni tiegħu sservi ta' gwida għall-opinjoni vera tiegħu (Muecke 87). F'"L-Eletti," is-sitwazzjoni tiegħu fil-kitba tirrifletti s-sitwazzjoni politika mqanżħa tal-pajjiż, u b'hekk, b'din l-analoġija, li Muecke jsemmiha bħala għodda tal- ironija (70), juri x'inhi l-fehma vera tiegħu. Vella, bħal Bob Dylan, għandu ħakma tajba tal-lingwaġġ idjomatiku tal-poplu użat fil- kanzunetta popolari u kapaċi jagħġnu kif jidhirlu. "By listening to all the early folk artists and singing the songs yourself, you pick up the vernacular. You internalize it. You sing it in the ragtime blues, work songs, Georgia sea shanties, Appalachian ballads and cowboy songs. You hear all the finer points, and you learn the details" (Dylan, "Nobel Lecture"). Fl-ironija ta' Vella hemm vena umoristika fi kliem li jirredikola, bħal "għajnbaqru," użata fis-sens ta' "injorant," u jinganna bl-inklużjoni ta' frażi komuni Maltija: "id-demm tela' għar-rasu," li tintuża meta xi ħadd jisbel, għaliex hu jdeffes konnotazzjonijiet sesswali fiha bil-kelma polisemika "ras," li tirreferi għall-parti mill-ġenitali tar-raġel, u jaddattaha għall-iskopijiet tiegħu: "Kull ħames snin id-demm jibqa' nieżel għar-ras u ĦADD... ma jħossu iżjed/impotenti." Ir-referenza hija għall-elezzjoni ġenerali li ssir kull ħames snin, imma d- demm din id-darba jinżel għar-ras, u mhux jitla', għalhekk jidher ċar li qiegħed jirreferi għar- ras tal-ġenitali, anke minħabba l-kelma "impotenti." Anke marda serja bħall-kankru ssib ruħha fis-satira ta' Vella, għaliex fil-fehma tiegħu, il-politikanti jaslu jwiegħdu l-aktar affarijiet improbabbli u diffiċli biex jakkwistaw il-voti. Minkejja dan l-iżbroff umoristiku, Vella jagħlaq il-kanzunetta f'burdata apatetika u diżilluża, simili tal-burdata f'"Nixtieq." B'sens awtoriflessiv, jirrassenja ruħu li jikteb kemm jikteb, ikanta kemm ikanta, kollu ta' xejn: "għalxejn nogħrok snieni tajjeb/għax qatt mhu ser jibjadu daqs dawk tal-eletti;" in-nies lejhom se tibqa' tirrikorri, u mhux lejn dan il-kantant vulgari u awtokritiku. L-użu tal-kulur abjad jindika wkoll li dawn huma nies li jagħmluha ta' subagħhom dritt, mentri Vella jissuġġerixxi li dawn huma biss apparenzi. "I have a general antipathy towards the entire political class, be it the party in government or the opposition. I represent myself, and I do no bidding for any institution" (Matthew Vella, "Farsons drops Brikkuni"). Il-prijorità vera tal-membri parlamentari, huma ta' liema naħa huma, hi li jfittxu l- interessi personali tagħhom. 5.1.2. L-Ironija fil-Konfront tas-Soċjetà Għalkemm fil-maġġoranza tal-kanzunetti, Vella jidher li qed jeħodha qatta bla ħabel kontra l-persuni t'awtorità li dmirhom li jerfgħu r-responsabbiltà tal-pożizzjoni tagħhom u jiggwidaw lill-poplu, huwa ma jippuntax subgħu lejn dawn in-nies biss, imma jħares minn lenti makrokożmika lejn is-soċjetà kollha. F'xi kanzunetti, it-ton jironizza ċerti użanzi u karatteristiċi tas-soċjetà, bħallikieku jixtieqha tqum fuq tagħha, attitudni simili għal ta' Juann Mamo lejn is-soċjetà insulari fir-rumanz tiegħu Ulied in-Nanna Venut fl-Amerka. Kanzunetta li tironizza l-ħajja Maltija tar-raħal hi "Fil-Bar ta' Taħt il-Knisja," fejn l-ironija fit-titlu tintrifed bil-paradoss li jlaqqa' l-ħajja tradizzjonali Maltija magħġuna minn valuri reliġjużi sodi mal- ħajja aktar moderna u liberali, rappreżentata mis-sineddoke tal-"bar," post magħruf bħala skandaluż. L-isfond tal-kanzunetta huwa r-realtà, għaliex verament fetaħ bar għall- omosesswali viċin il-knisja tal-Imġarr, ir-raħal ta' Vella (Vella, "Tislijiet minn Brussell"). Il-fatt li l-bar hu daqshekk viċin tal-Knisja, meqjusa bħala post sagru, jitqies bħala sagrileġġ u jmur kontra l-valuri msemmija, fatt muri fil-paradoss "Kull dritta ssir milwija." It-ton ta' din il-kanzunetta li qisha għanja għall-ġenerazzjoni l-ġdida huwa wieħed ta' tkażar falz, għax tinħass ironija qawwija fil-versi li donnhom jidwu s-seksik tan-nies tar-raħal. It-ton jinbidel f'wieħed ta' sfida f'versi bħal "fuq sider bintek taf issibni hemm," sfida diretta lir-raħlin li aktarx jirreżistu l-bidla fis-soċjetà, nies bħal Ċikku ċ-Ċinkwina u martu Lieni. Il- kantant jopponi din il-mentalità u juri ċerta stmerrija lejha u jistqarr bla tlaqliq li hu wieħed mill-klijenti tal-bar: "Naħqar il-pulmun u nbul fuq l-intellett." Hawn jitfaċċa n-nuqqas ta' rispett, permezz tal-atti vulgari li jagħmel, li Vella jidher li għandu mhux biss lejn ir-raħlin imma aktar lejn id-dinja akkademika jew l-istituzzjonijiet tagħha. In-nuqqas ta' rima regolari hu wkoll kumment dwar kif donnha ntilfet l-ordni fil-ħajja moderna. Għall-ewwel, il-kantant jimxi fuq l-għajdut tan-nies, "Jiena noqgħod fuq li smajt," imma lejn tmiem il-kanzunetta, wara li jkun magħad dan l-għajdut u għamlu tiegħu, jindirizza lin-nies: "Mur u oqgħod fuq li smajt." Din it-tidwira fl-indirizz sarkastikament tissimbolizza ċ-ċirku vizzjuż tas-seksik, u l-Maltin tipiċi li jemmnu kulma jisimgħu mingħajr provi, kif tindika l-metafora "u jekk kuċċarina tleqq ngħadduha b'deheb." Hawn Vella juża l- lingwaġġ popolari biex iwassal id-djuq ta' fehmiet ċerti nies. Ir-rappreżentazzjoni tal-ħajja raħlija tisseddaq minn żewġ metafori li għandhom l- għeruq tagħhom fil-ħajja ta' kuljum: fil-versi "Fil-bar ta' taħt il-knisja/jonxru ħwejjeġ tal- mistħija," Vella jissellef espressjoni idjomatika Ingliża, to wash your dirty linen in public, li tingħad meta xi ħadd ma japprovax minn dawk li jperrċu dak li hu privat. Il-metafora l-oħra hi tal-insib, "in-nisa jonsbu għan-nisa," li toffri rinterpretazzjoni ta' realtà fis-soċjetà moderna, l-omosesswalità, permezz tal-insib, biex toqgħod aktar fl-ambitu tradizzjonali Malti. Dan il-vers hu antitetiku ma' ta' qablu, "L-irġiel ma jaqbdux nisa," u jkompli jisfida dan il-kuntrast bejn qabel u issa, it-tradizzjoni u l-modern, il-morali u l-immorali. Din il-figura tintrabat ukoll ma' proverbju popolari Ingliż, "there are plenty of fish in the sea," li tkompli timplika l-figura ta' sajjied jew kaċċatur, żewġ snajja' tradizzjonali Maltin li donnhom qed jinqatgħu, b'rati differenti, jew jitilfu l-importanza tagħhom fil-modernità. "Compulsory heterosexuality permeates the patriarchal religious system. It is one of the powerful weapons used to keep women, especially, in line" (Morton xxv), u hekk l-ironija tispikka aktar peress li din l-immoralità qed isseħħ fil-bar ta' taħt il-Knisja. Il-ħajja matrimonjali tidher donnha xkiel, għax "Iċ-ċrieket issikkati/madwar swaba' inkallati." Dawn iċ-ċrieket jindikaw sikkatura żejda fiż-żwieġ, bħalma kien "marbut fiż-żwieġ" Ċikku ċ-Ċinkwina, imma l-ħmieġ ta' mas-swaba' donnu jindika l-ħmieġ morali ta' dak li qegħdin jagħmlu f'dal-bar magħruf għat- tbaħrid. Iċ-ċrieket, metafora tar-rabta taż-żwieġ, jibdew jinħallu ftit ftit huma u jerħu ruħhom fiż-żina l-miżżewġin. Barra minn hekk, il-mara f'din il-lirika tal-Brikkuni, għal darb'oħra tidher bħala kreatura inferjuri għal parti mis-soċjetà. Il-vers f'"Irkotta" dwar "l-għalqa" li "trid tieħu ħsiebha" huwa parallel għall-vers "Ix-xogħol waħdu jurik" hawnhekk, mill-"għalqa" f'"Irkotta" għad-dehra ta' ħuta jew għasfur li hi implikata hawn. Il-pronom dimostrattiv "din" fl-anafora "Din donnha taf xi trid/Din qisha għafrid tal-qiegħ" iwaqqa' l-valur tal-mara wkoll. Din l-anafora tidwi kliem minn fomm in-nies, bħal donnu hemm kor magħmul mill-folla li tintervjeni. Għax il-mara m'għadhiex passiva u "taf xi trid," tixxebbah ma' dimonju, u dan il- lirika tenfasizzah billi tikkwalifika li hu "tal-qiegħ," ewfemiżmu għall-infern. Din il-mentalità tixbah lil dik tal-folla nisa li jiġġudikaw lil Lucy f'"Irkotta" minħabba li ma tistħix tperreċ is- sesswalità tagħha, mentalità li tidealizza lill-mara indeċiża, vulnerabbli u mistħija: dik biss titqies bħala mara twajba. Filwaqt li "Fil-Bar ta' Taħt il-Knisja" tiddiskuti l-ħajja tradizzjonali vis-à-vis il-ħajja moderna, "Gadazz Ġiljan" donnha tilqa' dil-ħajja moderna b'dirgħajha miftuħa, saħansitra twaqqa' r-reliġjon u tirreferi għad-drogi u x-xorb b'mod indifferenti għall-aħħar. F'din il- kanzunetta eponimika, jinstema' proprju leħen Ġiljan, "l-ambaxxatur Malti tar-relax," karattru bbażat fuq ħabib tal-grupp, li waqt intervista, Vella sejjaħlu l-"ambaxxatur tat- tbaħrid u pjaċir varju" (intervista personali). Ġiljan jgħaddi bosta kummenti, ġieli murija permezz tal-parentesi, b'mod insolenti u ħafna drabi vulgari u informali. Iżda Vella ma jqisx il-vulgarità f'xi kanzunetti bħala b'kapriċċ: "We never felt the need to restrain ourselves because the words used truly enhance the theme of the songs concerned. They are suggestive as opposed to explicit" (Bugeja). Il-lingwaġġ kollu ta' din il-kanzunetta (u ħafna oħrajn) huwa suġġestiv, u l-użu ta' kliem u espressjonijiet vulgari huwa ingredjent organiku tal-familjarità li tinħass sa mill-ewwel vers fl-anafora li torbot flimkien il-laqam mal-isem tal- protagonista, "Min jafni bi Xkejjer min jafni b'Ġiljan." Din hija kanzunetta dwar ħabib u fl- istess ħin dwar klikka ta' ħbieb u l-lessiku u t-ton jirriflettu din il-kompliċità. Il-Gadazz Ġiljan donnu jippersonifika ġenerazzjoni ġdida ta' żgħażagħ Maltin, ġenerazzjoni apatetika, għażżiena u indifferenti lejn kollox u kulħadd, vena li tinsab f'ħafna mill-kanzunetti tal-Brikkuni, bħal "Kontra Kollox u Kulħadd." "La l-ħajja mazz karti tal- azzard," jgħid il-kliem ta' "Gadazz Ġiljan," "jien nilgħab kollox fuq l-għażż": il-logħba bil- kelma "l-għażż" bħala omofona ta' "l-ass" tal-karti tal-logħob tikxef attitudni u tinħass effettiva ħafna. Din il-ġenerazzjoni hi wkoll il-protagonista tar-rumanzi pop ta' Ġużè Stagno, bħal Ramon u ż-Żerbinotti u Inbid ta' Kuljum, ġenerazzjoni edonista li l-uniku inkwiet tagħha hu fejn ħierġa u x'se tiekol. Stagno stess jgħid hekk fuq il-protagonist ta' Inbid ta' Kuljum: "Nor is the protagonist your usually morally sound character - he is addicted to pills and all that stuff" (Stagno, "What a Week!" 3) u Mark Vella ta' Minima Publishers li ppubblikaw Inbid ta' Kuljum l-ewwel darba, isejjaħlu, "In-non-eroj tan-novella, jew inkella l-eroj kwalunkwista, kif sejjaħlu Mario Cassar" (Minima). Dawn ir-rumanzi huma miktuba bi stil simili għal dak ta' Irvine Welsh jew Nick Hornby, fejn il-protagonisti sikwit idaħħku bl- irreverenza u l-profanità tagħhom. L-ironija mħaddma minnhom hi ironija inġenwa li l-effettività tagħha ġejja mill- ekonomija fit-tħaddim: "mere common sense or even simple innocence or ignorance may suffice to see through the woven complexities of hypocrisy and rationalisation or pierce the protective tissues of convention and idées reçues" (Muecke 91). Muecke jġib eżempju bil- protagonist tar-rumanz ta' J. D. Salinger, The Catcher in the Rye, Holden Caulfield, li jsejjaħlu "the inarticulate, sub-literate, 'sad screwed-up' adolescent," deskrizzjoni li tixraq ukoll lill- Gadazz Ġiljan. Iżda Muecke jgħid li Holden Caulfield m'għandux l-innoċenza li tistaqsi, tinterroga, biex ikun l-inġenwu tipiku, forsi lanqas Gadazz Ġiljan m'għandu dan il-virtù, għaliex jissatirizza l-ipokrisija ta' madwaru, imma jieqaf hemm. Il-ġenerazzjoni l-ġdida tar-rumanzi ta' Stagno taqleb il-prijoritajiet ta' taħt fuq u Mario Vella jammetti li Stagno kellu influwenza fuqu: "il-fatt li Stagno kien trailblazer għall- ġenerazzjoni tiegħi, ħadd ma jista' jiċħdu" (Brikkuni, Kumment fuq il-paġna Minima, Facebook). Skontu, il-letteratura pop, Kienet pillola ta' enerġija li kienet tawgura għal rinaxximent letterarju popolari li kien jaspira ftit iżjed lil hinn mill-kwalunkiżmu tal-Lombardijiet ta' dik il-ħabta jew il- pretensjoni bla bażi tal-intelliġenzja lokali. F'dak is-sens kienet bukkun arja friska, u iva, tatni spinta biex inkompli nfittex il-"vuċi tiegħi." Kienet ukoll vuċi working class ħafna - xi ħaġa li ma stajtx ma nidentifikax magħha bħala iben electrician mill-Imġarr. (intervista personali) Anke t-tradizzjoni taqleb ta' taħt fuq billi tagħmel inverżjoni tal-idjoma popolari, "L- ewwel il-pappa, imbagħad l-umpappa," iżda mid-dehra, għall-Gadazz Ġiljan, "Qabel il-pappa, l-umpappa," jiġifieri d-divertiment (l-umpappa) jiġi qabel il-ħidma (il-pappa, li fil-lingwaġġ tat-tfal tfisser "ħobż"). Din l-istqarrija b'rima interna, ripetuta darbtejn, donnha taqdi l- funzjoni ta' slogan għal din il-ġenerazzjoni ġdida. Il-lirika toħloq verżjoni aġġornata tal-litanija "Alla twajjeb, Alla ħanin" u fl-istess ħin tagħmel sagrileġġ minnha għax lil Alla taqflu, "ġot-tabernaklu DVD." Wieħed mill-effetti ta' din ix-xbieha huwa li jsir kumment fuq min jagħti prijorità lil oġġett tant li jagħmlu l-alla tiegħu, il-ksur tal-ewwel kmandament: "Ma jkollokx alla ieħor għajri." Fl-aċċettazzjoni tal- apparat tal-aċċessorji tal-modernità, mid-DVD sad-droga u x-xorb, hemm ukoll it-tiċħid ta' dak li hu tradizzjonali jew antik, inkluż ir-reliġjon. Wara kollox, il-bniedem li jkellimna fil- kanzunetta jistqarr li "l-knejjes" iqabbduh "il-bard," frażi b'għeruq idjomatiċi li tittrażmetti burdata skomda u bierda, kważi ta' biża' sopranaturali. Il-parentesi għandhom funzjoni importanti f'din il-kanzunetta għax fihom jostru l- ħsibijiet li jgħaddu minn moħħ in-nies imma li x'aktarx ma jingħadux, simili għall-funzjoni tal- asides fit-teatru, pereżempju: "Il-Alla erġajt ċappast il-papoċċ bit-tajn" jew "Żomm ħa nċempel sick għax kesaħli l-bajd." Kummenti bħal dawn ifittxu li jiżvelaw x'jgħaddi minn moħħ il-bniedem, u jneħħu kull forma ta' pretensjoni mid-diskors. Fi skambju ta' ittri bejn il- kittieb kontemporanju Ġużè Stagno u l-kittieb Modern Mario Azzopardi li dehru fuq il- gazzetta Il-Mument, Stagno jistqarr: "Għalija l-letteratura hi mogħdija taż-żmien u kulma rrid mill-kotba hu li jagħtuni ftit divertiment" (Stagno). Dan huwa l-ħsieb ewlieni wara r-rumanz pop, "popular not populist" (Stagno, "What a week!"), terminu li ħareġ bih Stagno stess, u li joqgħod għal din il-kanzunetta tal-Brikkuni. Minbarra li juri indifferenza, it-ton jieħu xejra patronizzanti u kondixxendenti bil-folla bħala l-vittma li ma tintebaħx li kliemha stess qed jintuża kontriha. Lejn tmiem il-kanzunetta, b'ton ironiku, Vella jaddotta kliem in-nies, aktarx fuq il-Gadazz stess, kif jagħmel fil- kanzunetta "Fil-Bar ta' Taħt il-Knisja": "U x'waħda din kemm hu pastaaaaaaaaaż/Fih 6'5 u tgħidx kemm hu baaaaaaaxx." L-użu eċċessiv tal-vokali "a" donnu jibdel l-istqarrijiet f'għajat, imma huwa metodu li jkompli jżid mas-sarkażmu. Il-kanzunetta tintemm bl-arketip tal- kanzunetta kollha: "l-ambaxxatur Malti tar-relax," metafora li żżewweġ il-formali mal- informali, kemm fuq pjan konċettwali kif ukoll fuq pjan lingwistiku, bl-użu ta' kelma bl-Ingliż, "relax," skont it-tifsira li tingħata miż-żgħażagħ meta jitkellmu bil-Malti. F'"Kontra Kollox u Kulħadd," kif jindika t-titlu alliterattiv, hemm attakk fuq is-soċjetà u l-kwalità tal-ħajja soċjali f'Malta u attakk fuq l-ipokrisija u l-falzità; skont Wayne Flask, "The intensity of their lyrics on society, though, suggests an underlying anger, a sort of non- sociologic attachment to the Maltese society of Kuntrabanda" ("The Mother Tongue"). Flask jidentifika l-lingwa materna bħala l-arma magħżula ta' Vella: "his weapon of choice: the mother tongue, of the refined diction, bent on stringing together ruthless rhymes and strategically placed sayings." Filwaqt li f'"Rendikont," Vella donnu qed jagħti rendikont ta' ħajtu, partikolarment bħala ħaddiem, b'ton biered ta' tmaqdir. "Kontra Kollox u Kulħadd" mhix kanzunetta b'xejra narrattiva bħal "Ċikku ċ-Ċinkwina," għax issemmi naqriet minn episodji differenti, iżda r-ritornell jirrakkonta l-ġrajja ta' ġuvni li malli daħal il-bank, bilġri avviċinawh in-nies bi ħlewwa żejda, donnhom membri ta' xi setta li riedu jaraw x'jagħmlu biex minnufih jingħaqad magħhom. Din ix-xbieha tista' tiġi interpretata b'diversi modi, imma peress li Vella għandu ħabta jislet episodji mill-ħajja raħlija jew tradizzjonali Maltija, l-interpretazzjoni ewlenija hi li l-bank mhuwiex għajr metafora tas-soċjetà. Kif it-tali jikber u jipprova jmidd siequ fis-soċjetà Maltija biex jara xi ssarraf, il-kotra taħtfu mill-ewwel, bħal predatur, u tagħmlu tagħha. Peress li f'Malta diffiċli wieħed jifred is-soċjetà mill-politika partiġġjana, kif ħafna drabi jistqarr Vella fil-kanzunetti, l-iskop tas-soċjetà predatriċi x'aktarx hu li ddaħħal lill-vittma f'xi partit jew ieħor, kif fil-fatt jidher li tkun għamlet fl-aħħar strofa. Hawn tintuża r-rima mbewsa ironika tipika ta' Vella: "dmugħ," "iriduh," "jagħrfuh" meta l-vittma tidher bħala l- prodott aħħari, ipokrita u falz, ta' din is-soċjetà. Huwa ċiklu ripetut, kważi mekkaniku, kif indikat f'dil-kanzunetta mill-kelma "formula" u mill-metafora "minn fommok joħorġu barcodes flok kliem" fil-kanzunetta "Rendikont," fejn is-soċjetà tant issir matematika jew formulajka li jintilef kull sens ta' sentiment u romantiċiżmu. Il-paradoss ta' aħna versus huma jinħass tul il-kanzunetta kollha, sa mill-ewwel vers bid-"dell ta' ħsieb iltim," li "l-kotra tqaqi" kontrih, impinġija bħala folla tiġieġ fil-gallinar, kważi deumanizzati, għax kollha l-istess, mingħajr individwalità, u jaqbżu fuq kull min ifettillu jaqsam xi "ħsieb iltim," mingħajr il-barka tal-missirijiet u l-ommijiet tal-patrija. In-nies iqisuh "kelb imġiddem bil-briegħed," iżda malli jmut jippatronizzawh u jaġixxu daqslikieku kienu jistmawh. Il-motif duwalist jibqa' sejjer lura saħansitra sal-Assedju Kbir, intertestwalità użata wkoll f'"L-Assedju ż-Żgħir" fl-istess album, u l-fatt li l-ġrajja titfaċċa darbtejn f'album li jfittex li jxejjen l-idea patrijottika tas-soċjetà Maltija jixhed kemm il-ġrajja tal-Assedju l-Kbir hi minsuġa fil-kuxjenza nazzjonali Maltija. Bħalma jagħmel f'"L-Assedju ż-Żgħir," Vella jerġa' jikteb l-istorja ta' Malta, għax fl-għeruq tal-kanzunetta tiegħu hemm is-sentiment popolari, u "'popular' song lyrics have tended to remain strongly rooted in antiphony, collective experience and communal performance" (Eckstein 13). Din id-darba l-eroj ewlieni, il-Gran Mastru La Vallette, ma jirnexxilux isalva lil pajjiżna, għaliex Malta mtliet bil-ħwienet tal- kebabs tat-Torok. Ir-rebħa tal-Assedju tal-1565 tidher inutli f'dan id-dawl, għaliex it-Torok xorta waħda ġew jinvaduna u "rebħulna fin fin," epiżewski li żżid mal-weġgħa tal-poplu għax tindika li rebħu nkiss inkiss, bla ma ħadd ma induna. Vella tant jixtieq ixejjen din l-idea grandjuża li l-poplu għandu tiegħu nnifsu li jxebbah in-nazzjonalità, kwalunkwe nazzjonalità, ma' warrani, li bħalu "għandha toqba għandha wiċċ." Hawn jidħlu l-elementi skatoloġiċi marbuta mal-warrani, li minkejja li hemm imnejn jitqiesu bħala vulgari, ilhom jintużaw fil-letteratura popolari Maltija sa mill-qarċilla ta' Dun Feliċ Demarco Żwieġ la Maltija, tal-1760. Il-konnotazzjonijiet huma ta' ħmieġ u ntiena moqżieża. Però n-nazzjonalità għandha wkoll "wiċċ," dak li tuża biex taffaċċja lin-nies, u li x'aktarx hu referenza għall-frażi "turi wiċċ b'ieħor," xhieda tal-ipokrisija tal-poplu. Bil-maqlub ta' "Kontra Kollox u Kulħadd" fejn il-wieħed differenti jispiċċa jikkonforma u jsir wieħed mill-ħafna, f'"Żonqor" il-persona hija deċiża li mhux se tingħaqad ma' din il-folla u mhux se tinġarr mill-kurrent. It-titlu idjomatiku jirreferi għal ras taż-żonqor, xi ħadd rasu iebsa, stinat, kif jidher li hu l-kelliem li juża n-negattiv "mhux" seba' darbiet fl- ewwel strofa biss. L-enjambment jintuża tul il-kanzunetta kollha u jseddaq il-fehma deċiża tal-persona li mhux se tbiddel fehmitha. Hija kanzunetta politika li tirrifjuta li tbaxxi rasha u ċċedi, tikkonforma, imma tixtieq tqajjem djalogu, protesta. Skont Pawlu Mizzi, din il- kanzunetta tqanqal dubji dwar "il-valuri bażiċi fostna l-Maltin waqt li Alla jiżfen ma' marċ militari," dubji dwar "it-twemmin popolari tal-midja, tal-politika u tar-reliġjon" (P. Mizzi). F'dan il-punt toqrob lejn il-motif ta' "Nixtieq" u "Fil-Gallinar tas-Sultan," li wkoll huma kanzunetti politiċi li jesprimu diżappunt, permezz ta' burdata li tvarja bejn il-malinkonija u l- ironija, dwar l-apatija tas-soċjetà quddiem il-mexxejja tiranni tagħha. "Żonqor" tqajjem ukoll kuxjenza fuq ir-reliġjon, u fl-ewwel strofa talludi għal Salm 23, li jpinġi xbieha pastorali, bil-Mulej bħala r-ragħaj ta' niesu (Il-Kotba tal-Għerf, Salm 23). Vella jobrox din ix-xbieha billi jgħid li "għalkemm twajjeb xorta jġorr bastun," u jimminimizza l- figura ta' Alla divin u omnipotenti, għaliex hu wkoll fraġli, jeħtieġ bastun fuqiex iserraħ, għalhekk forsi mhux ta' min wieħed iserraħ fuqu. Alla, dak li suppost huwa l-protettur tad- dinja, jitwaħħad mal-kumplament tat-tradituri għax hu wkoll ifittex il-gwadann personali tiegħu, u jiċċelebra meta jikseb dak li jixtieq. Għalhekk mhuwiex aktar is-salvatur ta' niesu, imma huwa għadu wkoll li saħansitra ftiehem mar-Rumani. Il-fatt li din l-istrofa hi r-ritornell donnu jissuġġerixxi li Alla hu t-traditur ewlieni, li ddiżappuntana sa minn ewl id-dinja u t- tradiment tal-bniedem hu biss imitazzjoni tat-tradiment ta' Alla. Il-qassisin ukoll jispiċċaw fil-mira ta' Vella fil-mistoqsija retorika li jistaqsi, iżda ma jużax punteġġjatura fiha, biex jeżerċita l-laxkezza li topponi l-valuri kollha mħaddna mill- qassisin. Permezz tas-similitudni "min bħall-klieb iġorr kullar," Vella jwaqqa' l-importanza u r-reputazzjoni tal-qassis fis-soċjetà. L-idea li jwassal hi li l-qassis mhu mexxej tal-folla xejn, iżda huwa marbut bil-kullar bħal kelb, logħba bil-polisemija tal-kelma "kullar," tal-qassisin u tal-klieb, u għalhekk mhuwiex sid tiegħu nnifsu. Il-lirika takkużah li ħelisha ħafif, "abdika mill-frugħat ta' din l-art," u donnu nħeba wara l-maskra ta' kastità li jipprova jużaha bħala l- "balzmu tar-ruħ," "balzmu" mir-reġistru reliġjuż, li fil-Bibbja għandu t-tifsira ta' mediċina. Xbihat astratti jingħataw dehriet antropomorfiċi: l-astinenza li tagħraf, il-mewt li ssaltan, u b'hekk jidhru qishom anke huma għandhom aktar poter mill-qassisin-klieb. Vella jirrendi l- mewt omnipotenti għaliex fix-xbieha makabra li jagħti li fiha "l-ħofor t'għajnejk se jimtlew bid-dud," jidher li l-mewt tegħleb kollox u tissuġġerixxi li m'hemmx ħajja wara l-mewt. Ir-rima daqqa mbewsa u daqqa alternata għandha rwol importanti, għaliex donnha tirrifletti dak li qed jitkellem dwaru Vella fil-ħoss. Pereżempju fl-istrofa ta' qabel tal-aħħar, meta Vella qiegħed jargumenta kif dixxiplina strutturata bħar-reliġjon, li f'intervista sejħilha "gidba sabiħa ħafna" ("Pezzakustjoni ma' Mario Vella"), ma tħallix lok għall-ħsieb individwali u liberu, u twaħħad lil kulħadd fil-merħla monotona u ċassa tar-rima mbewsa "imħuħ/uċuħ." Fl-aħħar strofa titħaddem l-asindeto bl-enjambment u mingħajr punteġġjatura biex tagħti lill-istrofa bixra ta' lista li fiha jgħid fiex ma jemminx, imma f'din il-lista ta' valuri suppost sodi li għandu l-poplu, Vella jneħħi kull ordni bin-nuqqas ta' punteġġjatura, li jirrifletti l-libertà fil-ħsieb li Vella jixtieq li jirrenja. Hawn, ir-rima tinbidel f'rima mqabbża, turija tal-ordni li diġà bdiet iċċedi. L-istess jidher bit-tlaqqigħ ta' żewġ opposti f'vers wieħed: l-ossimoro "fl-infern u l-ġenna," u bis-sineddoke "fil-minġel u l-mazza," is-simbolu tal- komuniżmu u tal-Unjoni Sovjetka. Il-qofol tal-ħila idjomatika ta' Mario Vella jintlaħaq, fost l-oħrajn, fl-ewwel kanzunetta mill-album Trabokk, "Sigrieti." Din il-kanzunetta tiddiskuti s-sigriet, "parti integrali mix-xibka soċjali Maltija" (P. Mizzi), b'mod ġenerali, u dak li jista' jkun is-sigriet, jiġifieri qlajja jew gidba. Din il-kanzunetta toffri għadd ta' riflessjonijiet fuq l-identità Maltija, li Vella jqisha bħala fenomenu jew essenza li mhux se tgħib għax tiltaqa' ma' influwenzi barranin: The stances on national identity are nullified. Identity isn't preserved by eliminating the possibility of influence but by exposure without loss of the true essence. Our habits – for better or worse – define us Maltese more than any flag or property will, our clumsiness and manner of overdoing things, our relentless appetite for taking the piss and continuous moaning. (Flask, "The Mother Tongue") F'"Sigrieti" jintużaw għadd ta' idjomi marbutin mas-sigriet, ħafna drabi idjomi marbuta mal-partijiet tal-ġisem, kif inhuma l-maġġoranza tal-idjomi bil-Malti. Vella jilgħabha tal-persona li ironikament, b'attitudni kemxejn didattika, trid li jinżammu s-sigrieti, minkejja li hi konxja li fir-raħal diffiċli li sigriet jibqa' mistur. L-ironija tintuża tul il-kanzunetta kollha, fit-tħabbil ta' idjomi stabbiliti, li Booth isemmi bħala wieħed mill-ħjiliet li l-kittieba jkunu qegħdin jużaw l-ironija (57). Uħud mill-idjomi, bħal "L-għadma fittex itlaq minn idejk" jistgħu jitqiesu metaforiċi, għax l-għadma qiegħda tirreferi għas-sigriet, dak ta' preġju għall-"klieb" li jridu jkunu jafu x'qiegħed jiġri. F'dan it-tħaddim idjomatiku tal-lingwa, hemm ukoll allużjoni biblika għal San Pawl: "Il-velenu li San Pawl neħħa mil-lifgħa ma ntiritx minn ilsien in-nisa," għaliex fil-lingwaġġ tal-poplu jingħad "ilsien(ha) velenu." Vella jidher li qed jisfida l-fehma popolari kkodifikata fit-taħdit popolari li n-nisa huma dawk li jxerrdu l-qlajjiet, li l-velenu qiegħed f'ħalq in-nisa, imma fl-istess ħin, l-allużjoni donnha tikkonferma l-isterjotip. Il-lirika tippersonalizza wħud mill-idjomi, b'tali mod li tinserixxi tifsira oħra fihom għax minn "kliem ix-xiħ żomm fih," Vella joħloq il-versi, "Kliem ix-xiħ b'sold jinxtara/u b'xelin jinbiegħ/mel'ibqa' żomm fih," u b'hekk ineħħi l-affidabbiltà tal-għerf popolari li dak li jgħidu l-anzjani huwa ta' min joqgħod fuqu. F'din il-kanzunetta, il-kontestazzjoni tipikament politika ta' Vella tidher fil-kumment ironiku ambjentalist dwar kif "kull roqgħa ħdura għandna nagħlqu bil-briks." Ġaladarba kullimkien huwa mbarrat u mibni, is-sigrieti, il-"paljazzi mġiddmin," aktar kapaċi jibqgħu mistura, għax fil-beraħ tal-għelieqi faċli jintilfu. Dan kollu jixhed l-ironija f'ħalq Vella li jiżżuffjetta b'"kultura li tgħallimna ngħixu f'dubji mhux f'ċertezzi. Iżda l-kor ifakkarna li din kultura ta' 'gidba għall-ġid,' frott il-velenu f'ħalq il-lifgħa ta' Sawlu, ntirtet biss minn numru ta' nies qarrieqa" (P. Mizzi). Fl-aħħar strofa Vella jippreżenta xi kontradizzjonijiet f'versi waħdenin, bħal "Ħalqkom magħluq jew miftuħ" u "naħseb magħlub, naħseb smin," li bihom donnu jirrappreżenta dawk li jarahom bħala ż-żewġ faċċati tal-munita, imma jaf li jew banda jew oħra, xorta waħda se jkun hemm kollass, għalhekk jitlob li naqtgħu "l-ħbula tal-inxir" u jirrassenja ruħu li bit-twissija tiegħu f'dil-kanzunetta mhux se jirnexxilu jispira xi bidla, għalhekk bl-aktar mod każwali u kwotidjan jgħid li qed jaħseb biex jaqleb "platt għaġin," u b'dan il-mod jagħraf in-nuqqas ta' ħila tiegħu li jsewwi l-affarijiet. 5.2. It-Ton Liriku Il-kanzunetta "Nixtieq" tleħħen il-ħsus u l-inċertezzi ta' poplu konfuż li qata' qalbu, għaliex Vella jmaqdar l-awtoritajiet, is-soċjetà u l-ħajja b'mod ġenerali. Fi kliem Pawlu Mizzi, din hija: Kanzunetta li ġġib il-għira lil kull ħassieb u lil kull poeta. Kanzunetta li kważi teżawrilhom il-vokabularju tal-ħolm tagħhom u tirrakkuntah qabilhom! Kanzunetta li l-aġġettivi għaliha ma jinstabux kollha fl-edizzjoni tad-dizzjunarju komplut ta' Aquilina għaliex għadhom ma ġewx ifformulati. Kanzunetta li tħeġġiġni nkompli noħlom iżda li tfakkarni li kultant ħolma taf tkun taħżiża fl-ilma. Kanzunetta li tħeġġiġni nonfoħ bżieżaq tas-sapun u niġri f'nofshom għal għonq it-triq iżda teħodni wkoll f'realtà fejn dawn il-bżieżaq huma fraġli u dlonk jispiċċaw biss tifkira. (P. Mizzi) "Nixtieq," kanzunetta filosofika u politika, magħmula minn numru ta' stqarrijiet li jinqdew bl-anafora "nixtieq," teżawrixxi t-tema tax-xenqa għal xi ħaġa oħra, li mhix din, imma Vella bħallikieku ma jafx eżatt x'inhi. L-anafora tagħti sens ta' talba jew litanija, iżda filwaqt li dawn ħafna drabi jkollhom skop ċar, f'din il-kanzunetta, kull vers jitbandal bejn paradoss u ieħor, u jixtieq kemm jixtieq, donnu ma jistax isib stabbiltà, bilanċ. Hemm tbandil ukoll bejn it-ton ironiku ta' protesta li jilmenta fuq il-kwistjonijiet politiċi u l-ħajja mgħaġġla ta' żmienna, u t-ton liriku, li jwassal dan kollu b'sens ta' apatija u malinkonija, bħallikieku Vella hu konxju tal-inutilità ta' kliemu. Għal Teodor Reljić, dan hu l-lament ta' kull ħassieb u osservatur. A pained lament for a perfect world that the speaker knows can never be made into reality. Songwriter and frontman Mario Vella builds the song out of a series of deliberate paradoxes that speak true to human experience in general but also to the Maltese scenario in particular – responding to unsatisfying political binaries that will always be locked in an eternal race to the bottom. (Reljić) Il-kanzunetta għandha żewġ ritornelli: "nixtieq nixtieq nixtieq... jumejn ta' prokrastinazzjoni" u "Ħożż fl-ilma... ħożż fl-arja." Iż-żewġ burdati fl-ewwel ritornell jinqasmu permezz taċ-ċesura; l-epiżewski "nixtieq nixtieq nixtieq" turi attitudni ta' bniedem assertiv li jrid li jkun hemm bidla u li lest jaħdem għaliha, filwaqt li ċ-ċesura twassal għall-indifferenza u l-apatija li b'sens ta' qtigħ il-qalb., tistqarr li tixtieq biss prokrastinazzjoni. It-tieni ritornell juża idjoma popolari li twassal sens ta' frugħa, u ċ-ċesura din id-darba ma tibdilx il-burdata, imma tant kollox huwa għalxejn li l-burdata tibqa' fiergħa, minkejja li l-element jinbidel. Ir- ritornell "Ħożż fl-ilma... ħożż fl-arja" jidwi l-kwotazzjoni popolari mir-rumanz modern Il- Gaġġa ta' Frans Sammut, "Frugħa tal-frugħat u kollox frugħa" (31). L-apatija, l-indifferenza, id-diżillużjoni jirrenjaw fuq kull forma ta' attiviżmu. Fit-ton liriku tal-kanzunetta, il-morali jinqalbu ta' taħt fuq, u dak li s-soltu nistkerrhuh, bħall-"konflitt aħrax," huwa tant mixtieq minn Vella li jipproponi saħansitra "gwerra qalila." Is-semantika tirrifletti dan l-iżvilupp, għax minn "kunflitt" Vella jrid "gwerra," sitwazzjoni aktar mifruxa u serja. Din l-istrofa tkompli bi stmerrija, mhux biss lejn il-pajjiż u l-binja tas-soċjetà, imma anke lejn il-Maltin bħala individwi. Fix-xewqa għal "ilsna twal tan-nar jibilgħu Strada Rjali" hemm metafora li tissuġġerixxi soluzzjoni drastika li twassal għal rovina sħiħa. It-triq li jagħżel Vella għal dan id-diżastru hija l-aktar triq passaġġa fil-Belt Valletta, assoċjata man-negozju u nies prominenti, bħal avukati u negozjanti, iżda barra minn hekk, hi wkoll it-triq fejn l-aktar li ssib il-folla u l-ġenn kollu tagħha. Wara l- konflitt, il-gwerra u n-nar, jasal ir-riżultat aħħari meta Vella jistqarr li jixtieq "mewta tajba, difna xierqa, mewta tajba," saħansitra "funeral statali." Mhuwiex ċar jekk ix-xewqa għall- mewt hijiex riżultat tal-ħtija li jħoss minħabba dawn ix-xenqiet tiegħu, jew hix frott l-apatija li tegħleb kull ideoloġija f'kull strofa. Wara kollox, Vella jasal biex jistqarr li jixtieq ipitter "ix- xejn." Tinħoloq rabta fil-ħoss bejn "Rjali" u "statali" permezz tar-rima mqabbża, lil hinn mir- rabta konnotattiva stabbilita bejniethom minħabba li n-nies prominenti li jterrqu Strada Rjali aktarx huma dawk li jingħataw funeral statali. Għalhekk, din ix-xewqa partikolari tesprimi ipokrisija ironika, għaliex l-awtur jammetti li hu wkoll, xi drabi, ikun jixtieq li jingħata dik l- attenzjoni, u forsi dan l-attakk fuq klassi partikolari ta' nies ġej minn ċerta għira. Qalb id- dlam ta' mewt f'din l-istrofa, Vella jinserixxi ħjiel ta' ħajja bil-vers, "nixtieq nieqaf darba għal dejjem nibża' noħroġ lil marti tqila," iżda din il-ħajja jipprova jevitaha kemm jista' jkun, forsi għaliex ma jixtieqx joħloq ħajja ġdida f'dinja mgħarrqa bil-mewt li ma jarax wisq skop fiha. Is-sens ta' paradoss fl-asindeto jinħoloq ukoll fl-iskumdità ta' tekniki li juża. Strofa mill-kanzunetta tħaddem assonanza ("norqod fil-fond"), alliterazzjoni ("riċiklaġġ t'oġġetti"), u nofs rima ("pop"/"skop") fi tliet versi wara xulxin, li joħolqu ċerta geġwiġija fil-ħoss, iżda li meta tagħsarhom, fil-verità, ma toħroġ l-ebda essenza minnhom, għaliex Vella donnu qed jibda jikteb ħafna kapitli mingħajr ma jtemm wieħed minnhom. Din hi teknika komuni tiegħu, u tidher fil-mod kif jaqbeż minn xena għal oħra f'kanzunetti bħal "Gadazz Ġiljan." Din l-inċertezza jew konfużjoni f'xewqatu tidher ukoll fil-vers "aħdar isfar aħmar blu aħdar isfar," li kważi jservi ta' mera, ta' kjażmu, għaliex l-aħmar u l-blu jitqiesu bħala ugwali, riflessjoni ta' xulxin, għalhekk hemm nuqqas ta' tama fl-awtoritajiet, fejn kulħadd irid imexxi, min irid "ix- xjenza u [min irid] d-divin," imma Vella mill-ġdid, jirrikorri għal ħaġ'oħra, u jikkonkludi li jrid "maħfra u rikonċiljazzjoni." L-aħħar strofa terġa' ssemmi l-mewt. Din id-darba Vella jinsinwa li jixtieq ribelljoni, protesta, minn dawk imsikkta, "il-muti mirduma taħt l-iskart," biex isemmgħu leħinhom. Irid lill-ħmar, dak meqjus bħala iblah mis-soċjetà, li jtarrax lill-appostli fil-ġenna bil-ħanqa tiegħu, u jirkeb lil dawk l-aktar b'saħħithom. Il-"ħanqa" tal-ħmar hija metateżi tan-nom attribwit mal-ħmar, "naħqa," li tissuġġerixxi aktar sens ta' diżillużjoni. Ix-xbieha tal-ħmar Vella kien użaha wkoll fil-kanzunetta "Rendikont" fl-ewwel album tal-Brikkuni, Kuntrabanda. Fiha jgħid li "ż-żwiemel kollha tgħallmu jingħu bħall-ħmir." Filwaqt li l-ħmar għandu konnotazzjonijiet dispreġġjattivi, dawk taż-żiemel huma pożittivi, għaliex jekk wieħed ikun żiemel, ifisser li jkun kapaċi f'dak li jagħmel. Id-differenza bejniethom toħroġ aħjar fil-qawl "ġrejt daqs żiemel u bqajt lura daqs ħmar" (Ġino u Anna Muscat Azzopardi). L-istess bħalma jagħmel dan il-qawl, Vella jirriduċi liż-żiemel għal ħmar f'tentattiv li juri li m'hemmx diskrepanza bejniethom. L-aħħar vers fih diżillużjoni daqs il-kumplament tal-kanzunetta, u jiġbor il- burdata apatetika kollha fih: "nixtieq iżda ma lħaqtx il-parametri mixtieqa." L-"iżda" hi l- karatteristika ewlenija tal-kanzunetta, li ssib ruħha bin-"Nixtieq" li jibda biha, u l-"mixtieq" li jtemm biha, għax xewqatu baqa' ma qatagħhomx. Il-kwotidjannità monotona li tikkaratterizza l-kanzunetti "L-Uffiċċju" u "It-Tnejn" tidher ukoll f'"Tiddi x-Xemx fuq din l-Għodwa Moħlija," imma f'din tal-aħħar m'hemmx rutina li taħjik, iżda hemm ritratt mill-ħajja monotona tal-leħen tal-persona, li jaddotta ton pjuttost biered hu u jirrakkonta dik li qisha x-xena tal-Ħadd filgħodu wara xarba tajba s-Sibt filgħaxija. Il-liriċità Croce jiddeskriviha bħala "l-oġġettivazzjoni li fiha l-'ego' jara lilu nnifsu fuq il-palk u jirrakkonta u jiddrammatizza lilu nnifsu" ("Liriċità" Friggieri). Dan il-fil awtobijografiku joħroġ f'dil-kanzunetta, li Vella jqisha bħala l-favorita tiegħu, kemm fl-2012, kif ukoll fl-2018, għaliex fi kliemu stess, waħda mill-iktar affarijiet li jkidduh hija r-radda taż- żmien, u għandu preokkupazzjonijiet dwar ix-xjuħija (intervista personali), li joħorġu wkoll fil-kanzunetta "Stella" mit-tielet album tagħhom. "Tiddi x-Xemx" isejħilha "A farewell to misspent youth" (Brikkuni, "Brikkuni's Second Album"). Il-burdata ta' "haunting melancholy" (Reljić), ta' malinkonija tal-waħx, tidher fl- aġġettiv li jiddeskrivi l-għodwa fit-titlu, "moħlija," li għandu l-konnotazzjoni ta' apatija. It- titlu nnifsu donnu jippreżenta l-kuntrast problematiku tal-kanzunetta, dak taż-żgħożija u x- xjuħija li qishom qegħdin jitqabdu ma' xulxin. Ix-xemx friska li tibda l-jum bħal donnha hi ż- żgħożija, l-uniku sors ta' dawl f'din l-għodwa jew ħajja moħlija, bla gost. Din il-burdata tkompli fl-ewwel strofa tal-kanzunetta permezz ta' aġġettivi li jixhdu l-kalma li taħkem meta jkun qed jisbaħ, "battala," "ħiemda," "il-lajma," meta l-persona tibda tistejqer ftit ftit u tbexxaq għajnejha biex tikseb orjentazzjoni. L-ewwel strofa tinqeda b'din is-sinestesija ta' ħsejjes u dawl, x'aktarx l-ewwel żewġ sensi li nużaw malli nqumu filgħodu. Id-dawl hu "fietel," aġġettiv li normalment jintuża għall-misħun, imma s-sensi jitwaħħdu, kemm għax il- persona għadha tqum, u għalhekk kollox għadu xi ftit jew wisq imċajpar, u kemm għax l- burdata hi tant unita li m'hemmx lok għal sentimenti oħra. Il-monotonija tinġabar fl-erba' versi miktuba bir-rima mbewsa fl-ewwel strofa: "twieqi/sieqi" u "qanpiena/dubbiena." Ħafna kittieba jużaw it-teknika tad-defamiljarizzazzjoni jew ostranenie, fosthom il-Modernist James Joyce: "It is my idea of the significance of trivial things that I want to give to the two or three unfortunate wretches who eventually read me" (Ellmann 52). Dan hu li jagħmel Vella permezz ta' din id-deskrizzjoni, li jlaqqa' flimkien ħwejjeġ mill-aktar ordinarji, iżda jiddefamiljarizzahom u jirrendihom straordinarji. L-ewwel u r-raba' strofa jidhru bħala l-fus li fuqu titbandal il-kanzunetta, għaliex hemm kuntrast qawwi bejniethom: filwaqt li fl-ewwel strofa kollox kien sieket u trankwill, kif ikun fit-tfulija jew fiż-żgħożija, meta l-ħajja tkun għadha bilkemm bdiet tħabbat fuq biebek, fir-raba' strofa hemm ċerta azzjoni: il-persona m'għadhiex tistenbaħ, imma qamet tiġri, id- dawl minn "fietel" sar "aħrax" u għammixha, b'alliterazzjoni fuq ix-"x" li żżid mal-ħruxija tal- istampa li qed ipinġi l-kantawtur. Is-skiet baqa' jirrenja fil-"belt battala," imma din id-darba m'għadux imsieħeb mad-dawl, għaliex id-dawl donnu li sar għadu, tant li l-persona ssejjaħ il- purtieri li se jkennuha minn dan id-dawl "l-ilqugħ." Jekk l-ewwel strofa kienet tissimbolizza s- sempliċità taż-żgħorija, din l-istrofa titkellem dwar iż-żmien li jaħtfek bla ma kien mistieden, li tipprova kemm tipprova tirreżistih, kollu inutli, għax hu għandu s-saħħa kollha, u kapaċi jaħkem lil kulħadd. Iż-żewġ strofi ta' bejn dawn għandhom il-funzjoni li jkomplu jpinġu r-ritratt tal- kamra, li jostor fih numru ta' simboli taż-żmien għaddej. It-teknika hija pjuttost marbuta maċ-ċinema, li hija fost l-akbar namriet u sorsi ta' ispirazzjoni ta' Mario Vella, li jgħid li kważi kważi jħobb iċ-ċinema aktar mill-mużika, għaliex fiha jingħaqdu l-ġeneri kollha tal-arti (intervista personali). Bħal fil-lingwa ta' kuljum, il-kantawtur juża l-kelma "fidda" bħala sineddoke tal-muniti li jaqgħulu mill-but. Dan il-ġest, fl-ordinarjetà tiegħu, ifakkarna f'meta fit-Testment il-Ġdid, b'dispjaċir wara li kien ittradixxa lil Ġesù, Ġuda tefa' l-fidda mal-art, għaliex il-fidda kienet il-qofol tat-tradiment. Fil-kanzunetta, il-fidda fl-art, li ilha hemm mil- lejl ta' qabel, ukoll hi sinifikattiva taż-żmien li ttradih, li jħossu li ħarablu minn idejh bla kliem u bla sliem. Il-persona tipprova tiġborha mill-art, bħallikieku tipprova treġġa' l-aħħar traċċi taż-żmien lura, imma kollu ta' xejn. Il-ħemda tal-ewwel strofa titkompla permezz tal-istess reġistru, "mutu" u "minsija," imma t-ton issa jieħu xejra nostalġika, bir-ritratti tal-praċett u tal-griżma bħala simboli tat- tfulija, u kwadri bil-"wiċċ abjad u iswed t'atturi minsija." Il-fatt li r-ritratti mhumiex tal-kulur ikompli jbegħidhom mill-preżent. Dawn l-"atturi minsija" jista' jkun li huma hu stess wara kollox, jew nies li xi darba kienu qrib tiegħu, iżda li ladarba daħal bejniethom iż-żmien, ħoloq distanza hekk kbira li lanqas għadhom jintgħarfu u ntesew. Dan hu l-qofol tal- preokkupazzjoni tal-kantawtur, li biż-żmien, hu u jixjieħ, għad jintesa u ma jħallix il-marka tiegħu f'din id-dinja. Apparti l-fatt li Vella stess ammetta li din il-kanzunetta għandha laqta awtobijografika, jidher ix-xebh bejn din il-persona u Vella nnifsu, għaliex f'numru ta' intervisti, meta jistaqsuh x'inhu l-iskop tal-mużika tiegħu, dejjem jgħid li jixtieq li tegħleb iż- żmien u tibqa' tinstema' anke fil-ġejjieni: "We want to leave behind a body of work that in time will be looked upon not only as a valid but also as a vital contribution to Maltese music" (Brikkuni, "Brikkuni's Second Album"). F'intervista oħra li ta fl-istess sena reġa' tkellem fuq din it-tema: "Għandi fidi tremenda, kważi reliġjuża, li l-mużika tagħna se tgħix wara li ngħixu aħna, u nkun diżappuntat jekk dan ma jseħħx jiġifieri għax tant għandi fidi, assoluta, jiġifieri, li nemmen li iva, meta mmut jien, b'xi mod, il-kanzunetti jibqgħu jintirtu minn ġenerazzjoni għal oħra" ("Tislijiet minn Brussell"). L-istrofa ta' wara tpinġi ż-żmien riesaq bħal ħalliel, partikolarment bil-kelmiet onomatopejċi "tektik" u "krib," li jgħinu fil-viżwalizzazzjoni tal-ħalliel ġej inkiss inkiss f'din il- ħemda, lest li jisfrakassaha. "Iċ-ċirkulazzjoni tal-ilma fil-pajpijiet" tista' tinftiehem f'minn tal- anqas żewġ kuntesti: fis-sistema tal-ilma fid-dar, u anke fl-intern tal-bniedem. Forsi permezz ta' kumment xott għall-aħħar fuq xi ħaġa li qiegħed jisma' waqt li hu mixħut fuq is-sodda, mitluf f'telqa apatetika, qiegħed jirreferina għall-intern tiegħu, u jħejji l-burdata għad- differenza li se jagħmel iż-żmien għaġli fih. Fil-vers ta' wara, l-investa hi "mejta għal ħasla," bħallikieku din l-idjoma wkoll qed tfakkru fil-mewt tittawwal minn ġor-rokna mwarrba tagħha. Il-bżieq niexef fuq l-investa jista' jkun ta' kwalunkwe persuna, imma aktar hu assoċjat ma' nies imdaħħlin fiż-żmien. B'dawn il-kummenti multikuntestwali, donnu qed jipprova jħejji ruħu emozzjonalment u mentalment għal dak li ġej, imma l-kpiepel t'għajnejh "għadhom imwaħħla," donnhom ma jridux jinfetħu, biex ikomplu jbiegħdu x-xjuħija u l- mewt. Iżda l-ħoss tal-aħbarijiet iġibu lura fir-realtà u l-aħbar tat-tensjoni tiżdied fil-Lvant Nofsani tfakkru li minkejja li qed jipprova jwaqqaf iż-żmien, id-dinja hemm barra għadha għaddejja, ir-rota tibqa' ddur, u t-tensjoni m'hemmx li tieqaf, la fil-Lvant Nofsani u lanqas f'ħajtu. Din it-tattika tat-televixin mixgħul li jġiegħlu jistenbaħ min-nagħsa apatetika li jkun fiha, f'kuntrast mal-"iskrin mutu" tal-bidu, terġa' tintuża lejn l-aħħar tal-kanzunetta, meta l- kantawtur ikun qiegħed iħares fil-mera b'sens ta' dispjaċir, u "l-battuti ta' sigla sportiva" jfakkruh li nesa "l-aħħar darba li poġġejt nara partita." Il-kliem jiffoka fuq il-"loqom ta' wiċċ li issa xrief;" iħares b'ċertu diżgust lejh innifsu, u bħal jirriduċi wiċċu għal loqom, għax lanqas għadu xi ħaġa sħiħa; barra minn hekk, żaqqu ntefħet u xagħru beda jiħfief ukoll. Filli għandna l-awtoriflessjoni li ġġib ix-xbieha diżilluża aħħarija, u filli jirrealizza li tant hu medhi jhewden fuq iż-żmien għaddej u l-effetti tiegħu fuqu, li din il-preokkupazzjoni serqitlu kull ħjiel ta' ħajja li kellu fih, jew aħjar, nessietu r-rutina ta' ħajtu u daħħlitu f'monotonija oħra, ta' stennija għat-tmiem, kif tixhed l-aħħar kwartina bir-ripetizzjoni litanika tagħha: "Vojt kbir jitma' s-skiet/il-ħemda ta' dal-jiem." Hemm rabta kuntrastanti bejn il-ħemda tal-bidu li nfirxet fuq l-għodwa moħlija ta' wara lejl barra, u l-ħemda t'issa, li bħal infirxet fuq ħajtu wara ħajja li jqisha moħlija, u ma fadallux x'jagħmel ħlief inittef fiha, hu u jistenna l-mewt ġejja taħfnu. "A poem doesn't while away time; it engages our fleetingness and makes it articulate. It seizes time and shapes it" (Cappella u Wormser xiii). Minkejja r-rebħa tal-mewt, Vella, għal darb'oħra, jirnexxilu jwettaq att ta' sovverżjoni bil-kanzunetta stess, il-kanzunetta li tittraxxendi l-mewt, għaliex għandha l-qawwa li tibqa' tgħix għal dejjem, proprju bħalma tagħmel il-poeżija. 5.3. Konklużjoni Fl-istudju dekostruttiv ta' test letterarju, fejn l-istudjużi jżarmaw it-test mill-għodod letterarji kollha li jinsġuh biex jaslu għal tifsira jew interpretazzjoni, it-ton għandu rwol kruċjali għaliex jinħeba fl-isfond ta' kull għodda letterarja oħra bħala l-pedament li l- mekkaniżmi l-oħra jinbnew fuqu. Ebda metafora jew alliterazzjoni ma tirnexxi jekk ma tkunx f'relazzjoni kumplimentarja mat-ton, li jixhed il-qagħda tal-kittieba huma u jiktbu. Fit-tliet albums tal-Brikkuni, l-aktar tonijiet li jispikkaw huma t-ton ironiku u t-ton liriku, f'dik l-ordni, u dan il-kapitlu ta ħarsa lejn kif Vella jħaddem dawn iż-żewġ burdati kuntrastanti permezz ta' mekkaniżmi letterarji diversi. It-ton ironiku ngħata iżjed importanza minħabba l-qawwa tiegħu fl-identità tal-Brikkuni, madankollu fl-aħħar taqsima tal-kapitlu, ħarġet il-ħila ta' Vella f'kitba iżjed kalma u lirika, imsejsa fuq is-sentiment. Hawnhekk għażilt li ma nifrixx iżjed fuq il-liriċità fit-testi tal-Brikkuni għax dan huwa xogħol li jrid isir fi studju ieħor li jiffoka fuq il- lirika iżjed riċenti tal-grupp. 6. Konklużjoni L-għan ewlieni ta' dan l-istudju kien li jħares lejn il-lirika tal-kanzunetta bħala poeżija billi jfittex u jikkritika l-elementi poetiċi li hemm fiha. F'dan il-proġett imxejt mal-prinċipju ta' Culler u ma llimitajtx l-interpretazzjoni tiegħi tat-test għat-tifsira immedjata tiegħu. Kelli l- opportunità niskopri dinjiet letterarji li ma kontx nobsor li se nirfes fihom, bħalma hi d-dinja tal-intertestwalità, li għad hemm ħafna x'jinkiteb dwar postha fil-letteratura Maltija. It-test ma jistax jinfatam mill-oċean tal-letteratura u l-lingwa li sqewh. Din id-dinja tal- intertestwalità li esplorajt fil-lirika tal-Brikkuni kienet biss indikazzjoni waħda tal-poetiċità tal-lirika tagħhom. Madankollu, mill-fehmiet ta' riċerkaturi u artisti varji wasalt għall- konklużjoni li l-kanzunetta titlef mis-seħer tagħha ladarba jittiħdilha l-komponent ewlieni l- ieħor tagħha, il-mużika. Xi testi jirnexxilhom ikampaw waħedhom fuq paġna, iżda jitilfu mis- sħuħija tagħhom bħala kanzunetta, anke għaliex il-poeżija hija l-mużika tagħha nfisha, filwaqt li l-lirika tal-kanzunetta tistrieħ ukoll fuq il-mużika għall-ħoss u r-ritmu li jipproduċu ħsus. Minkejja din l-osservazzjoni, il-kanzunetta tal-Brikkuni xorta waħda hi mogħnija b'elementi poetiċi b'saħħithom. Mill-perspettiva tiegħi, l-aktar riflessjonijiet sinifikattivi f'din it-teżi kienu dwar il-kumplessità ta' din it-tip ta' kanzunetta bħala dixxiplina letterarja. Hemm ħafna elementi li jeħtieġu elaborazzjoni, fosthom l-irwol tal-kantawtur, tal- kanzunetta u tal-poeżija fis-soċjetà, u kif dawn it-tnejn tal-aħħar joqorbu, jekk joqorbu, lejn xulxin, skont is-soċjetà in kwistjoni. Naħseb li l-letteratura Maltija għadha trid tgħaddi minn skrutinju komparattiv qawwi, għaliex l-intertestwalità, fil-verità, mhix biss test jiddjaloga ma' ieħor, imma hija konverżazzjoni sħiħa fi ħdan kultura ta' arti li ssellem lil arti oħra, tkellimha, tbikkimha u ġġegħilha titbissem. Bħalma storja, dramm, pittura jew skultura jafu jirriflettu s-soċjetà li ġejjin minnha, hekk ukoll tagħmel il-kanzunetta, partikolarment il-kanzunetta b'għeruq jew influwenzi folk, bħalma hi l-kanzunetta tal-Brikkuni. Sikwit kont se naqa' fin-nasba li nanalizza l-kanzunetti minn perspettiva soċjoloġika, għaliex huma rikki fil-kontenut soċjoloġiku tagħhom, iżda r- rikkezza vera tal-lirika tagħhom ġejja mill-mod kif Mario Vella jirnexxilu jagħġen il-lingwaġġ tal-poplu f'għamla metaforika li tieħdu 'l barra mir-raħal u fuq il-livell tal-ifjen poeżija bil- Malti. Dan jiġri f'oqsma oħra tal-arti, meta xi ħaġa meqjusa bħala ordinarja tiġi defamiljarizzata fl-arti tant li tingħata dimensjoni oħra. Studju komparattiv ta' kif il-metafora ngħajxuha fil-ġeneri tal-arti diversi jaf irodd lura ħafna lis-soċjetà li twellih. Avolja l-metafora teżerċita qawwa waħedha, ħafna drabi Vella jgħarraqha fl-ironija, li hija s-sies tal-ewwel żewġ albums tal-Brikkuni, bl-isem tal-grupp fih innifsu jservi bħala turija tal-imqarbezza makakka sinonima magħhom. L-ironija hi maħsuba sew, ironija li toħloq sovverżjoni u ma tħalli xejn kif suppost. Ħadd ma jeħlisha ħafif minn taħt idejn Mario Vella, li jħares b'mod suġġettiv lejn is-soċjetà li pproduċietu, u permezz tal-ironija, xi drabi tal- metafora ironika, jiżvela d-dgħufijiet u l-inkonsistenzi tagħha. Xi waqtiet, il-liriċista jingħeleb minn diżillużjoni, u din toħroġ fil-mumenti intimi meta t-ton liriku jieħu post dak ironiku. Riċentement, saru numru ta' teżijiet dwar il-kanzunetta Maltija, fosthom "L-Iżvilupp tal-Kanzunetta Maltija b'tema soċjali (b'analiżi tar-repertorju tal-kantawtur Walter Micallef)" fil-livell ta' Baċellerat minn George Cassar, u "'Inkanta bil-Lsien Malti': Gaetano Buttigieg u l-Kanzunetta Populari" fil-livell ta' Masters ta' Dorothy Anne Bezzina, u dan juri li l-kanzunetta qiegħda tingħata aktar importanza bħala prodott artistiku li jistħoqqlu analiżi akkademika. Minkejja dan, għad hemm lok għal studju kritiku tal-lirika ta' gruppi u kantawturi oħra, fosthom ta' Plato's Dream Machine u Manwel Mifsud. Barra minn hekk, it- tielet album tal-Brikkuni, Rub Al Khali, juża mekkaniżmi letterarji diversi fil-burdata lirika tiegħu, u għalhekk ta' min isir studju bi tkomplija ma' din it-teżi li janalizza l-lirika ta' dan l- album b'emozzjoni intensa. F'din it-teżi kelli nħares lejn aspett lingwistiku, il-lessiku marbut mal-mużika fil-Malti, li jidher li mhuwiex stabbilit, għalhekk ikun interessanti wkoll studju dettaljat f'dan il-qasam. Ix-xena tal-mużika bil-Malti qiegħda fl-aqwa tagħha, u għandi tama li l-istudju tiegħi, ta' Cassar u ta' Bezzina, u xogħol li sar qabilna, ser iwittu t-triq għal tradizzjoni akkademika ġdida. Appendiċi A Hawn qed ninkludi l-lirika kollha tal-ewwel żewġ albums tal-Brikkuni, Kuntrabanda u Trabokk, li minnhom ħadt il-kanzunetti analizzati f'dan l-istudju. Kuntrabanda 1. L-Assedju ż-Żgħir 2. Kollox Suġġettiv 3. Fil-Bar ta' taħt il-Knisja 4. Gadazz Ġiljan 5. Willie Vassallo 6. Ix-Xewk u x-Xwiek 7. Brussell 8. Żuffjett 9. Rendikont 10. Kontra Kollox u Kulħadd 11. L-Eletti 12. Il-Funeral tal-Baberun L-Assedju ż-Żgħir Tamietna fuq dahar it-Tramuntana, baħħarna lejn Sqallija. Jekk tmissna x-xorti sal-lejla għandha tfiġġ Pantellerija. Deffes imnieħru l-Punent u spiċċajna fuq dil-gżira, Xi wħud laqgħuna oħrajn tathom, tathom ferneżija. Ħarġu fit-toroq jgħajtu qajmu l-midinba ta' Kastilja Il-lingwa nstemgħet familjari u ttantajt nagħmel stqarrija: "Jiena Musadebi Dauda minn tal-Avorju l-Kosta Ġejt biex nisirqilkom xogħolkom u niklilkom xi tarbija" Tefgħuni taħt tinda kbira tonda Tawni larinġa qarsa u sodda ftit skomda Saħnu l-irjus xejru l-idejn, Kien hemm min weġġa'. Kulma kelli tajtu lill-gwardjan Li ppuntali lejn toqba fil-grada U minnha jien parpart Fittixt il-kenn, sibt flat fit-tielet sular ġo blokka l-Gżira Sid il-kera wegħedni mhux ser jagħfasni jekk nagħmillu daqsxejn ta' pjaċir żgħir, kwarta kollox, kull nhar ta' Tnejn filgħaxija. Xogħli għamiltu tajjeb tant li spiċċajt akkwistajt Visa. Niċċelebra mort fl-ewwel club li sibt, fil-bieb għamlu għalija. Staqsejt għaliex, ma weġbunix u minflok daħħlu Olandiża. L-għada sbaħt il-Belt Kelli bżonn tibdila. Fil-bieb reġgħu laqgħuni Mingħajr ħjiel ta' tbissima Qaluli għalik m'għandna xejn, Jien ħarist lejn il-vetrina, U ntbaħt li mal-iswed ma jaqbel xejn. Sibt impjieg imħallas ħazin, inġorr il-ġebel ġo barriera. Sfurzajt, tqanżaħt, il-bajd kissirt, biex forsi ndawwar lira Sħabi għammduni mitejn darba, iżda fl-aħħar laqgħuni, Għax miksi bl-għabra tal-franka sirt abjad u issa, issa drawni U bis-saħħa ta Muħammed sibt tfajla kerha iżda ħanina, Tliet snin ilu żżewwigna, ftit xhur wara waslet tarbija, Għandha għajnejn ommha, imnieħer missierha Ta' Muħammed l-imħabba u ta' Kristu l-ħniena, L-ewwel kelma li lissnet kienet Maltija Daqs l-erbgħa u sittin u d-disgħa u sebgħin. Kollox Suġġettiv Ifhem... Ma nixtieqx nistqarr li dak li ħarbixt m'għoġobnix għax jien kotba Qatt ma ġerraħt, Jew li l-installation qisha munzell ħara la l-astratt Jien ma nniżżilx, U li d-diska hija fqira l-mużika kemxejn għajjiena la Widnejja ma jtunix! Min irid jgħarbel l-ilma u min ma jistax għax inzert'għandu toqba fl-għarbiel. Aħjar nagħlaq ħalqi, Ma mmurx bi żball noffendi Xi artist prim għax kulħadd Impestat bit-talenti! Għax din kwistjoni, Kwistjoni t'opinjoni u xejn iżjed. Xejn ħlief kwistjoni, Kwistjoni t'opinjoni u aħjar nigdeb. Għidtlek kwistjoni, Kwistjoni t'opinjoni u jien ser nigdeb. Ara tgħid li inti tajjeb għax naħbtu għalik bil-ktajjen Ja purċinell! Min int biex tistkerrah l-avukati li jintefgħu il-Jubilee? Galizia l-konkubina tal-Prim tagħmel għall-aħmar iżjed mill-barrin. Wara l-mewt żgur hemm xi ħaġa wara l-mewt tmur fuq programm ta' Montesin! Ara dik it-tifla, Ċkejkna u mibruma, Nispera mhix ser tkanta, Għax inħanxrilha l-gerżuma! Imma kwistjoni Kwistjoni t'opinjoni u xejn iżjed. Xejn ħlief kwistjoni, Kwistjoni t'opinjoni u aħjar nigdeb, Għidtlek kwistjoni, Kwistjoni t'opinjoni u jien ser nigdeb. Nigdeb? Fil-Bar ta' taħt il-Knisja Fil-bar ta' taħt il-knisja jonxru ħwejjeġ tal-mistħija u smajt li bintek tgħidx kemm tħobb tintelaq hemm. Fil-bar ta' taħt il-knisja belgħa te tixroblok lira iżda t-tazza qisha borma u tgħidx kemm tleqq! L-irġiel ma jaqbdux nisa in-nisa jonsbu għan-nisa u meta jitbewsu spiss jolqtu x-xufftejn. Jiena noqgħod fuq li smajt: qħab u pirmli issa għaxxaqna 'l Alla! Xi ħniżrija ta' nies għandna mas-saqajn. U Claire tilgħab bil-frenża waqt li Elaine timlieha xemgħa, Ġużè m'affordjax waħda u xorta xtaq tnejn. Iċ-ċrieket issikkati madwar swaba' inkallati jinħallu mal-ħmura troxx fuq il-ħuġbejn. Din donnha taf xi trid Din qisha għafrid tal-qiegħ Ix-xogħol waħdu jurik illejla sahra!!!!!!! Fil-bar ta' taħt il-knisja jonxru ħwejjeġ tal-mistħija u fuq sider bintek taf issibni hemm. Fil-bar ta' taħt il-knisja jiena mmur! Naħqar il-pulmun u nbul fuq l-intellett. Fil-bar ta' taħt il-knisja kull dritta ssir milwija u jekk kuċċarina tleqq ngħadduha b'deheb. Mur u oqgħod fuq li smajt: qħab u pirmli issa għaxxaqna 'l Alla! Xi ħniżrija ta' nies għandna mas-saqajn Gadazz Ġiljan Min jafni bi Xkejjer min jafni b'Ġiljan Wieħed hawn bħali u ma jerġax ikun hawn Il-Alla erġajt ċappast il-papoċċ bit-tajn La l-ħajja mazz karti tal-azzard jien nilgħab kollox fuq l-għażż Żomm ħa nċempel sick għax kesaħli l-bajd Jekk int għandek opinjoni kun af li jien għandi tnejn Avolja b'nofs waħda kont inġibek fix-xejn Il-knejjes iqabbduni l-bard, Vizzji għandi iżjed milli għandi xagħar Waddab pirmla avolja m'għandix uġigħ ta' ras Qabel il-pappa l-umpappa U wara l-vers nirbaħ il-fatta Pappa, umpappa u wara l-vers nirbaħ il-fatta Alla twajjeb, Alla kbir, ġot-tabernaklu DVD X'għalażobbi mill-copyright anke l-pirati ddawnlowdjajt Ħallik min-nisa u dawwar il-ġunta 'l hawn Lili ma jmerini ħadd ħlief il-pompa tal-Marsa Reġgħet belgħatli Lm5 f'għoxx dik ommha U x'waħda din kemm hu pastaaaaaaaaaż Fih 6'5 u tgħidx kemm hu baaaaaaaxx Issa agħlaqlu u ferra ieħor għall-gadazz l-ambaxxatur Malti tar-relax l-ambaxxatur Malti tar-relax Willie Vassallo (Din hija kanzunetta bla lirika). Ix-Xewk u x-Xwiek Minn qoxortok rajtek imneżżgħa U bqajt mibluh bl-għeġubijiet Ma jitniffes l-ebda profeta Ma jitħarrek l-ebda lsien Ma rridx naf fejn għid biss fi x'ħin U qablek issibni nistenna Fuq mewġa taħt mant ikħal nir Naqdef mingħajr ma nagħraf ħedla Fuq soddtok inħossni mfejjaq Minn fuq ix-xewk għal fuq ix-xwiek Għal kull ħmar li rabta stkerrah Nerġgħu ngħoddsu taħt il-friex Ma rridx naf fejn għid biss fi x'ħin U qablek issibni nistenna Fuq mewġa taħt mant ikħal nir Naqdef mingħajr ma nagħraf ħedla Naf li għoddni tlift il-għadd Ta' kemm-il kelma erġajt blajt Issa li lest li nilbes ftit ilwien Li m'għadnix nisħet il-Milied Missejt il-qiegħ, u kien hemm ħlewwa Fil-qiegħ, l-oħla ħlewwa. Brussell Minn ġo ħġieġa mtappna rajtu jimbotta l-bagalja u jiċkien Minn ġo ħġieġa mtappna rajtu jfarfar l-aħħar tislijiet l-għażiż ħija li mal-pluridekorati l-oħra qata' l-biljett u b'xiber sogħba ħallew il-blata u sebħu fil-kontinent isma' meta trid ejja żurni ftit għax hemm fuq sabiħ imma jagħmel il-ksieħ u ħu ħsieb dak ir-riħ misħun bl-għasel u mistrieħ Rajtu jdub fix-xefaq Bħal kewkba maż-żerniq Il-qaħba milli kellha Felħet ittik Felħet ittik Felħet ittik l-imħuħ ta' ġenerazzjoni li mingħaliha lsienha sabet fil-qiegħ ta' kexxun fi Brussell fuq mejda t'uffiċċju modern 'Luxembourg' psewdokittieba, artisti u politiċi li setgħu kmandaw ftit rispett fetħu blog fetħu blogg u sarrfu ċ-ċekk isma' meta trid ejja żurni ftit għax hemm fuq sabiħ imma jagħmel il-ksieħ u ħu ħsieb dak ir-riħ misħun bl-għasel u mistrieħ Rajtu jdub fix-xefaq Bħal kewkba maż-żerniq Il-qaħba milli kellha Felħet ittik Felħet ittik Felħet ittik Żuffjett Tarani ġej, mill-bogħod, goff u salvaġġ, mingħajr bdot, storbjuż, inqajjem villaġġ U n-nies, jitbissmu, jaħsbuni baħnan u jitbikkmu mix-xejn, jien dejjem daħkan. Għax aqwa mill-bieraħ, intir mingħajr ġwienaħ, u l-bikja tal-ferħ, li tgħerreq lin-nies. Memorja tal-ħoss tal-ħadid u taċ-ċinga tar-ruħ, ta' bniedem żagħżugħ. U jien naf xi trid, sabiħa, x'tixtieq! Balla salvaġiżmu u riħa ta' fjuri u demel. Xi dawra fuq xi dahar ta' ġemel, biex niżfnu, diż-żifna taħt il-qamar ta' bi nhar U jekk tiżloq, nitbenġlu flimkien, meta mmissu mal-art, u nwerżaq ġo wiċċek, biex ngħinek ma tinsini qatt. U nħollu ċ-ċinga marbuta ma' ruħ kull żagħżugħ. U niżfnu diż-żifna flimkien, fuq ritmu mkisser, ta' tanbur mifqugħ Rendikont Obżoq jekk trid f'wiċċ dan il-kantant... OBŻOQ! Mar-ritornell qis li xxarrablu daqqtejn bis-sieq Forsi fl-aħħar tniggżu l-kuxjenza u jħossu obbligat jonqox ftit dettall jinten xi mkien fl-isfond Li jbaxxi leħnu u jammetti li kollox tond li jrid jew ma jridx ser ikollu jagħtikom rendikont għali ffirmat b'inka mżellġa ġo gwarniċ tas-sold imdendel m'għonqu, rendikont bin-numru, ir-ritratt u l-isem ta' ħbieb tal-ħakk perpetwu fil-banju tal-briegħed kunjom kull waħda li ħabbejt sa ma ħlibt Għax sormi wiesa' u ma qagħadx fil-miżien Ix-xogħol, sens falz ta' dmirijiet li jbellgħulek f'żgħożitek biex ipoġġuk f'postok iżommuk kwiet sa ma minn fommok joħorġu barcodes flok kliem u l-imħabba minn patt issir biss kundizzjonijiet Fid-dwejjaq ta' daż-żobb ta' pajjiż li lwienu jfittex Fil-ħdura ta' partit ta' poplu li leħnu jsemmgħu biss kull meta jogħla t-trab tal-ħasil iż-żwiemel kollha tgħallmu jingħu bhall-ħmir żwiemel u ħmir jistennew ħanżir itir sa minn Alla l-pastizz jagħmilna Maltin Issa li żlaqt fit-30 Issa nista' ngħid li qlajtu f'sormi issa nista' ngħid li veru ntlift Wens fadal biss, wens fadal biss Ħara m'Alla f'nofs ta' xagħra mixħut, mitluq, Mixħut mitluf minn sensik. Mitluf tibgħat messaġġ tistaqsiha kif inti sabiex twieġbek tajjeb grazzi F'Lulju jien iżżewwiġt il-ħolma laħqet nitnet laħqet saret frak Il-ħolma tfewqet iżda l-istonku ma straħx La mmut kull toqba f'ġismi jsoddu bit-tajjar qraba u wlied ma nħallilhomx ħaqq ewro fil-wirt L-aħħar qatra mit-tazza niżżilt Kont għidt xi ħaġa imma naħseb intlift iva hekk jew b'hekk jien ma jienx ħlief kantant dak li ngħid jien ġa jafu kulħadd Kontra Kollox u Kulħadd Ma jkunx impuls pur li jagħti lok għal dell ta' ħsieb iltim F'ħakka t'għajn il-kotra tqaqi, "Razzist! Misoġinist! Nittien!" Bejn maħta u demgħa temtmu, "Uuuu kemm kien orrajt miskin!" Sa ġimgħa qabel id-difna kien kelb imġiddem bil-briegħed Qalu aħna Maltin bħalkom appoġġ irridu bi dritt nazzjonalità bħal kull sorm għandha toqba għandha wiċċ Mar sal-bank ma laħaqx rifes l-għatba li ma ġewx laqgħuh b'eċċess ta' kordjalità Indagaw fuq l-età tiegħu u insistew li għalkemm żgħir missu ilu assigurat! Staqsewh x'jaħseb u għal darba għoddu ħabat sab il-kliem Imbagħad farfar ktieb u spara erba' kwotazzjonijiet Jiftakruh fuq quddiem nett għad-dimostrazzjonijiet offrewlu impjieg gwapp u qatt ħadd ma reġa' sema' bih Sabiex tasal qabel trid mill-inqas titlaq siegħa tard Formula elementari tiżgura l-puntwalità Mar sal-bank ma laħaqx rifes l-għatba li ma ġewx laqgħuh b'eċċess ta' kordjalità Indagaw fuq l-età tiegħu u insistew li għalkemm żgħir missu ilu assigurat! Reġgħet waslet il-Vitorja Hemm bżonn naġġornaw l-istorja tal-kebabs faru bil-ġid Jean Parisot mhux ġej fil-ħin it-Torok rebħulna fin fin Sovversiv il-pjaċir li tħoss wara li titlob parir l-iżjed meta tkun taf li ser terġa' tagħmel li ż-żobb trid l-iżjed meta tkun taf li ser terġa' tagħmel li ż-żobb trid uuuuuuuuuuuu kemm deher maħsud! Bir-rebħ tal-unur! Irringrazzja l-isponsor u qabiżlu d-dmugħ Għajtu li jriduh Għax setgħu jagħrfuh Bħall-Imdina fuq it-tila ta' nofs pittur Ma fadalx gamiem Spiċċa l-isturnell L-iskuża għal din il-kanzunett hu r-ritornell L-Eletti onfħu b'kemm għandkom ġot-trumbetti għal kull wegħda ponn konfetti waslu l-eletti bdejt fuq versi kemxejn fjakki rima a a a tad-dilettanti debuttanti ċappsu s-sunetti tan-nejk tagħkom f'nofs il-paġni partiġġjani f'ġieħ l-Eletti Superlattivi l-aġġettivi min qal li lsienna jinsab f'xifer ta kriżi? Kull ħames snin id-demm jibqa' nieżel għar-ras u ĦADD... ma jħossu iżjed impotenti U tista' mhux tkun l-ikbar għajnbaqru... għax xorta ssibilna l-kura għall-kankru Materja prima skarsa iżda r-riżorsi abbundanti dejjem grazzi grazzi għall-Eletti u f'nuqqas t'oġġettività nistgħu nistgħu dejjem ninterpellaw lil Lou Bondi, Peppi Azzopardi, Where's Everybody In-nutar qalli li kliemi għandhom ħabta jifilġu l-melodija mela aħjar nagħlaq għoxx ħalqi nħalli l-banda tikkumbatti u x-xaħam jikber ma' żaqqi għalxejn nogħrok snieni tajjeb għax qatt mhu ser jibjadu daqs dawk tal-eletti Il-Funeral tal-Baberun (Din hija kanzunetta bla lirika). Trabokk 1. Sigrieti 2. Irkotta 3. Ċikku ċ-Ċinkwina 4. L-Uffiċċju 5. Firien 6. Kunsenturi 7. Nixtieq 8. It-Tnejn 9. Il-Maħbuba l-Midruba 10. Żonqor 11. Fil-Gallinar tas-Sultan 12. Tiddi x-Xemx fuq din l-Għodwa Moħlija 13. Loqom Sigrieti Sigriet bejn tnejn mhu sigriet xejn ħammel widnejk il-kelma tiġri Sormok tikxifx ħlief taħt il-kutri 'l bogħod mill-ksieħ tella' l-qalziet! Minn taħt l-ilsien, minn taħt il-abt minn bejn is-snien jikber il-ħurrieq L-għadma fittex itlaq minn idejk kemm-il darba l-klieb jinbħu għajn ma tara, qalb ma tuġa' aħjar dubju minn ċertezza Il-velenu li San Pawl neħħa mil-lifgħa ma ntiritx minn ilsien in-nisa iżda minn ġwejjaf qarrieqa li waslu biegħu 'l ommhom sabiex is-skiet jindukraw dur mal-lewża, dur mal-ħrafa gidba għall-ġid tissarraf f'dagħwa gidba għall-ġid tissarraf f'dagħwa gidba għall-ġid Kliem ix-xiħ b'sold jinxtara u b'xelin jinbiegħ mel'ibqa' żomm fih L-umbrelel infetħu iżda mis-suwed smewwiet ma tqanqlux ilmijiet Il-musmar ġdid qala' l-qadim iżda s-sadid ilu li kielni Bl-ingwanti tal-bellus u bil-pinzetta jintmessu l-fatti u mal-kont jiżdied l-imgħax u mit-total jitnaqqsu t-taxxi Il-velenu li San Pawl neħħa mil-lifgħa ma ntiritx minn ilsien in-nisa iżda minn ġwejjaf qarrieqa li jaslu jbigħu 'l ommhom sabiex is-skiet jindukraw dur mal-lewża, dur mal-ħrafa gidba għall-ġid tissarraf f'dagħwa gidba għall-ġid tissarraf f'dagħwa gidba għall-ġid Issa tgħallimt għala kull roqgħa ħdura għandna nagħlqu bil-briks għax bejn erba' ħitan biss inbattlu l-ixkora, niftħu l-ħorża fuq dan il-bir mimli paljazzi mġiddmin Ħalqkom magħluq jew miftuħ fit-tirma xorta ser tiħduh ma rridx għala, ma rridx kif aqtgħu l-ħbula tal-inxir naħseb magħlub, naħseb smin naħseb ser naqleb platt għaġin Irkotta Hemm ħsieb iberren ġo borma hemm bieb jissakkar b'ċavetta, muftieħ, firroll hemm qanpiena u kull darba li ċċempel xi ħadd iqum jiġri jħallas in-noll min iħobbhom kwieti, min tosti min ġibdu Ġuda fost l-appostli min wiċċu jħobb jogħrok b'wiċċ idejh Bil-biċċa tal-art imxarrba Lucy niżlet għarkupptejha fil-parapett ċerta li sar-ritorn żewġha jsib kull kantuniera tlellex tleqq jien u ħuti s-subien kollha 'nkullati mat-tieqa nitolbu 'l-Mulej jonfoħ fil-qlugħ, jonfoħ fil-poppa jgħin lis-siparju jaqbeż l-irkoppa iwassal il-moħħ fejn ma jwasslux l-idejn Kull kwarta arloġġ araha tieqaf b'sigarett mitfi f'idha kursar pront minn tarf it-triq jitfaċċa bin-nar fuq zokk ta' sulfarina ilsienu maqbud fil-morsa l-invit ma ntbagħatlux bil-posta il-qamar tbissem minn ġol-ħorża Lucy, sidrek nifed il-korazza ta' mitt suldat qabel ma l-armi refgħu għall-battalja (u lagħqu l-art) Irkotta Irkotta Konfoffa in-nisa nġabru qaqoċċa igerrmu l-għeruq fondi ta' din il-kaboċċa issa li l-bukkett tagħhom dbiel mill-arja għosfrot il-fwieħa fadal biss munzell ħatab niexef għal ħuġġieġa L-għalqa trid toqgħod magħha, l-għalqa trid tieħu ħsiebha jekk trid Ta' Qali tibqa', tibqa' tmur bl-iprem biegħa bi lsienhom samtuha Lucy għebet, bqajna bir-riħa Irkotta Irkotta Irkotta Irkotta Ċikku ċ-Ċinkwina Ħuttafa wittiet trejqet ir-rebbiegħa fir-rebbiegħa mar-raħal bdiet tiġri xniegħa li ntefħet bħalma l-ħobż jintefaħ bil-ħmira reġa' sar nannu Ċikku ċ-Ċinkwina Eks-surġent tal-korp tal-pulizija f'San Ġużepp taħt vara ssibu bil-forċina ma' Lieni tas-sindku marbut fi żwieġ li minnu xtaq tifel, kellu ħamest ibniet Ħames ġawhriet bl-għaqal imrobbija fil-biża' t'Alla bi frott il-bżulija bi mħabba li taf toffri biss il-familja il-granpun sod m'għandux bżonn kavilja Għalhekk kulħadd iċċassa kif dawn ix-xbejbiet li lil ħadd qatt ma kellhom il-wiċċ jagħtu wiċċ fi tnax-il xahar ilkoll welldu barra ż-żwieġ u lanqas b'nemes ma sabu l-missier Ċikku kienet għoddha għaddietu tqanqlet fewġa, qam riħ u miegħu ġab riefnu interroga 'l martu, interroga 'l-ġirien ħadd ma raha l-fjamma, ħadd ma xamm in-nirien Ta' surġent li kien kompla jħaffer bil-galbu, bħal fi żmien... bħal fi żmien il-Korp meta f'idejh fdawlu il-każ tal-ittra li lil Karin Grech ħesrem ħasdet l-isparatura li tfiet lil Raymond Caruana l-isparatura li tfiet lil Raymond Caruana ... u mit-tifel ta' Pawlu l-burdnar sa Kevin iċ-Ċieri, ħu Stiefnu s-sensar minn kuġinuh il-kbir sa ħuh iż-żgħir ħadd ma kien assolt, kulħadd implikat Fir-raħal bit-tombla, fir-raħal bit-tombla jtellgħu l-ħati il-ħwienet tal-merċa nbidlu fi qrati u twieldu leġġendi, faqqsu fatati il-verità xewka, la tirfishiex ħafi Ċikku ċ-Ċinkwina gidem difrejh, qatta' xagħru tal-ebda delitt baqa' ma sab irkaptu ta' Karin Grech, wisq anqas Raymond Caruana la l-ħalliel li minn fjur uliedu ġibed petala L-aħħar għajdut hu li min kien ħalla l-gżira beżgħan mill-għadab t'eks-surġent tal-pulizija l-uniku brigant li qatt qabad iċ-Ċinkwina ġurdien tal-imramma li daħallu fil-kċina Il-borom suwed qatt ma nkixfu il-paljazzi bir-riħ isfel xorta nixfu lil Ċikku r-rebbiegħa mhix ser tibqa' tkiddu issa li l-mewt laħqet ġabritu U ħalla lil martu tixrob l-inkwiet ħalla lil Lieni titma' boton fniek b'attakk f'qalbha mietet hekk kif bdew jitfarfru u ntebħet li kollha ħarġu jixbhu lin-nannu L-Uffiċċju L-uffiċċju ilni żmien li xbajt tant li issa għoddni drajt l-istennija għas-Sibt u l-Ħadd it-tieqa tagħti għal ġox-xatt L-imgħallem kieku mhux mill-agħar ħlief għall-geddum li jiknes l-art jekk tiġih ħażina jgorr jekk tiġih tajba... ukoll Se jkolli nħallik għax qiegħed nofs siegħa tard fis-sebgħa u nofs suppost kelli niġbor it-tfal tinsiex titfi d-dawl, sakkar il-bieb warajk jekk alla jrid mas-sebħ nerġgħu niltaqgħu hawn Li kont bdot t'ajruplan għomri nqatta' ndakkar is-sħab mis-sema nobżoq f'wiċċ din l-art forsi mill-bżieq jinbet il-ward L-għonq tal-qmis inħoss issikkat il-kfief tal-qliezi mhux indas din il-madonna t'uniformi ma toqgħod sura fuq ħadd bħal Ġuda lil marti nbus mal-ewwel raġġ li jrodd il-jum qalbi naħliflek li sa ħin l-ikel inkun ilħaqt wasalt Tinsiex titfi d-dawl, sakkar il-bieb warajk jekk alla jrid mas-sebħ nerġgħu niltaqgħu hawn se jkolli nħallik għax qiegħed nofs siegħa tard fis-sebgħa u nofs suppost kelli niġbor it-tfal Se jkolli nħallik għax qiegħed nofs siegħa tard fis-sebgħa u nofs suppost kelli niġbor it-tfal tinsiex titfi d-dawl, sakkar il-bieb warajk jekk alla jrid mas-sebħ nerġgħu niltaqgħu hawn Firien Il-ġurdien laħaq sar far qattus rieqed, farka ġobon ma fadalx ir-raġun jieħdu l-għajjat iż-żarbun infexx jidħak bl-iskarpan Qattus rieqed, farka ġobon Qattus rieqed, farka ġobon Qattus rieqed, farka ġobon ma fadalx It-tqarbin sieħeb il-qrar ix-xellug quddiem mera lemin sar mal-qalba ta' folja l-ksur ta' patt platt nofsu mimli, platt nofsu battal Qattus rieqed, farka ġobon Qattus rieqed, farka ġobon Qattus rieqed, farka ġobon ma fadalx Kunsenturi Mis-saqaf li għal sjuf twal rażżan ix-xemx milli tikwina li felaħ għal qtar id-daqs ta' munita għall-inwiħ tal-grigal fil-ħarifa ilmaħt... Fit-tikħil tal-prim kaħħal kuġin iben iz-zija fid-dawl safrani ta' bozza tal-mja innutajt qasna fil-qoxra tat-tibjida ilmaħt... KUNSENTURI... KUNSENTURI Fl-abjad t'għajnejn li kulma jmur qed imajnaw mill-vista madwar ħabba lewn il-qastna mixwija feġġew żbul ħomor ta' demm għall-għarrieda feġġew... Fit-torri fejn mit-tieqa ħadd qatt ma ta titwila fejn is-seqer jilgħabha tal-bufula iżoqq il-brimba li taħdem l-għanqbuta tfaċċaw KUNSENTURI... KUNSENTURI KUNSENTURI... KUNSENTURI Nixtieq Nixtieq ninkiteb f'moviment, nixtieq nesprimi diżapprovazzjoni nixtieq li jaqa' l-gvern, ma nixtieqx li tiggverna l-oppożizzjoni nixtieq rivoluzzjoni li mhix biss nobbli tifkira kommemorata fuq bolla mnedija minn għaqda tal-filatelija nixtieq nixtieq nixtieq... jumejn ta' prokrastinazzjoni Nixtieq konflitt aħrax, nixtieq gwerra qalila nixtieq nieqaf darba għal dejjem nibża' noħroġ lil marti tqila nixtieq ilsna twal tan-nar jibilgħu Strada Rjali nixtieq mewta tajba, difna xierqa, mewta tajba, nixtieq funeral statali nixtieq nixtieq nixtieq... jumejn ta' prokrastinazzjoni Ħożż fl-ilma... ħożż fl-arja Nixtieq dixxiplina ġdida, divorzju mir-rutina nixtieq norqod fil-fond nixtieq riċiklaġġ t'oġġetti mhux ideat nixtieq novella pop li għaliha għad fadal skop nixtieq anarkija awtoċensurata liberazzjoni sesswali b'sens ta' pudur knejjes, sptarijiet, binjiet governattivi miżbugħa kull kulur aħdar isfar aħmar blu aħdar isfar nixtieq nieqaf fi traffic light mingħajr ma nħossni ostaġġ nixtieq inpitter ix-xejn ta' fejn sejjer, ta' mnejn ġejt it-tmiem tal-konflitt etern bejn ix-xjenza u d-divin nixtieq nixtieq... maħfra u rikonċiljazzjoni Ħożż fl-ilma... ħożż fl-arja Nixtieq niftaħ l-oqbra ta' muti mirduma taħt l-iskart nixtieq ġenna b'appostli mtarrxa minn ħanqa ta' ħmar nixtieq nagħti mingħajr ma qatt nippretendi qima nixtieq iżda ma lħaqtx il-parametri mixtieqa It-Tnejn Fit-triqat biżlin t'għodwa griża fejn kulħadd qiegħed itellaq biex jasal kmieni x-xogħol rajtek qed tittewweb, tomgħod ħelwa, rajtek taħseb, għajnejk dehru mitlufin ukoll Mort ħsilt wiċċi minn kull ħsieb li kelli nhar ta' Ħadd, kif għadda jiġri rajtu għaddej minn ġewwa l-ħġieġ waqt li għollejt xagħrek urejt snienek u b'idejk missejt xufftejk, ma nafx għaliex xtaqtek tħares lejja tgħidli "insa kulma qed taħseb, itla' miegħi, nerġa' nieħdok taħt il-friex" iżda r-roti tan-negozju nhar ta' Tnejn filgħodu jgħaqqdu jduru jgħaqqdu jduru ma jiqfux u tisma' min ipaqpaq għax mill-ħolm tal-lejl ta' qabel, għalkemm ħolm kbir u sabiħ, ma ftakrux Min jaf jilbes maskra t-Tnejn filgħodu qabel jisbaħ, bniedem tajjeb qatt ma għamel xejn ħażin tazza kafè taħraq, xoffa ħamra tleqq fid-dawl ta' Kafè Rjali, l-avukata tħobbu fin mhux bħal dak li ħa nofstanhar barra biex iħares ġo vetrina ta' ħanut ifittex waħda bħalek li ġabitu qisu iblah, nesa kollox u jaf għaliex xtaqtek tħares lejh waqt li nfixel, forsi tgħidlu jieqaf jaħseb, terġa' tieħdu taħt il-friex Hemm pont fil-qalba ta' Praga fejn sentejn ilu f'widinti nfaħt kliem li llum keffint fis-skiet b'idek kiesħa fuq ħaddejja sammartli bewsa qabel qbadna t-tren tas-sitta lejn Berlin Iżda r-roti tan-negozju nhar ta' Tnejn filgħodu jgħaqqdu jdur jgħaqqdu jduru ma jiqfux u tisma' min ipaqpaq għax il-ħolm tal-lejl ta' qabel, għalkemm ħolm kbir u sabiħ, ma ftakrux Kuluri mitfija minn tapizzerija tfal ħotob bil-basket fuq daharhom tqil qed jistennew jawguraw li l-vann tal-iskola spiċċa wieqaf f'inċident fuq bank aħdar fil-ġenb tat-triq hemm xiħ liebes flokk bil-maqlub, mitluf jitkellem mal-kelb Hemm pont fil-qalba ta' Praga fejn sentejn ilu f'widinti nfaħt kliem li llum keffint fis-skiet mill-ħolma tal-lejl l'għadda fadal biss dell ta' mawra li minn Praga wasslitna sa Berlin Iżda r-roti tan-negozju nhar ta' Tnejn filgħodu jgħaqqdu jduru jgħaqqdu jduru ma jiqfux u tisma' min ipaqpaq għax mill-ħolm tal-lejl ta' qabel, għalkemm ħolom kbir u sabiħ, ma ftakrux Il-Maħbuba l-Midruba Pala, zappun u satal raddijiet il-ġilji lill-art il-maħbuba l-midruba il-maħbuba l-midruba Loqma ħobż niexfa fuq platt xappu l-isponoż fil-ħall għall-maħbuba l-midruba għall-maħbuba l-midruba il-maħbuba l-midruba Maħfra talbu, difrejhom giddmu għax meta s-sirda taqa' fuq dahar il-maħbuba l-midruba il-widnejn jidbielu, l-għadam jirtab... Ħofra fonda ħejjiet għad-dell ta' pal u l-ebda fomm ma tħarrek u lissen talb raw lill-midruba ttemtem att ta' ndiema semgħu l-karba ta' min fil-qrib ħass it-tmiem il-fdal ta' ruħhom offriet l-art il-fdal ta' ruħhom offriet l-art u meta lestiet iż-żarbun mesħet mit-trab Żonqor Mhux mhux mhux mhux ser naqbel, mhux ser nagħmlek kuntent mhux se ntik raġun mhux mhux mhux ser nimxi wara r-ragħaj għalkemm twajjeb xorta jġorr bastun Le le mhux ser inħossni emarġinat kemm-il darba l-kejk tiegħek ma nduqx għidli int x'jiswa tkun maħbub minn min minn għemilek qatt ma safa' midrub Mhux mhux mhux ser nadvoka l-politka bierda tan-newtralità id-diplomazija faxxista ta' marmalja populista il-ħassieba maħkuma mis-sejħiet ta' suq setgħan li b'mossa waħda jobromlok ġawhar prezzjuż waqt li joffri li jħallaslek ir-rahan Rajt lil Alla jiżfen fuq marċ militari qalli "xtaqt immut għalikom iżda lħaqt ftehimt mar-Rumani" Kif qatt nista' nasal nieħu bis-serjetà vanġeli minn fomm min bħall-klieb iġorr kullar kelmet min abdika mill-frugħat ta' din l-art u fittex virtù fil-kastità l-astinenza mill-pjaċir tal-ġisem ma tagħrafx il-balzmu tar-ruħ il-mewt se ssaltan fuq is-saltniet fiergħa li wegħduk u l-ħofor t'għajnejk se jimtlew bid-dud Rajt lil Alla jiżfen fuq marċ militari qalli "xtaqt immut għalikom iżda lħaqt ftehimt mar-Rumani" L-aderenza perpetwa lejn kredi isseddaq l-iggvernar tal-imħuħ tħassar sfumaturi li ddistingwew uċuħ ... għalhekk ma nemminx fil-bixra tas-suq fl-infern u l-ġenna fil-ħsad tal-għeruq fit-testamenti rabtiet bil-miktub kunsens tal-massa is-suċċess miksub fil-kontenut ta' xandiriet televiżivi fir-radjijiet fil-kummerċ ħieles fil-minġel u l-mazza f'jumejn ta' paċi, paċi fil-medda ta' Gaża Fil-Gallinar tas-Sultan Mill-bogħod riesaq jinstema' l-pass tal-ħotbi qaddej tas-sultan il-misħun fetaħ jagħli fuq in-nar xi ħadd rixu ser jitlef jitlef jitlef jitlef jitlef mat-tokk ta' nofsinhar Fil-gallinar tas-sultan... Is-serduq jidden sagħtejn tard, il-pagun jistħi jiftaħ il-mazz il-kanarin jieħu lezzjonijiet tal-kant mingħand kokka xiħa b'widnejn twal u toga qasira hemm fil-gallinar... Jekk qroqqa qatgħa tieħu tbid il-bajd hemm Farawn li qatt ma żar il-Kajr għax ġismu hu twil wisq għal ġwinħajh Attent għax daqt ġej attent għax daqt ġej attent għax daqt ġej attent għax daqt ġej ... il-ħotbi qaddej tas-sultan Imbotta imbotta l-flieles taħt il-qroqqa (x'għalabieb żobbna, x'għalabieb żobbna) Tiddi x-Xemx fuq din l-Għodwa Moħlija Sbaħt f'għodwa li nfirxet ħiemda fuq is-sulari ta' dil-belt battala id-dawl fietel ġieri mit-twieqi xegħel is-swaba' bojod fuq il-pala ta' sieqi fil-bogħod, il-lajma tat-tokk ta' qanpiena fuq il-ponta ta' mnieħri tieqaf dubbiena U mill-art ġbart il-fidda tal-bqija li waqgħu mill-but ilbieraħ filgħaxija fuq skrin mutu taħt gwarniċ tal-praċett u ieħor tal-griżma il-wiċċ abjad u iswed t'atturi minsija It-tektik ta' passi mis-saqaf, il-krib ta' bieb iċ-ċirkulazzjoni tal-ilma fil-pajpijiet ir-riħa ta' bżieq niexef fuq investa mejta għal ħasla wasal it-tberik ta' jum ġdid minkejja il-kpiepel fuq ix-xfar t'għajnejk għadhom imwaħħla il-vuċi ta' qarrej tal-aħbarijiet tensjoni fil-Lvant Nofsani qed tiżdied Qomt niġri niftaħ it-tieqa fuq it-toroq siekta ta' dil-belt battala id-dawl aħrax għammixni ippruvajt nilqgħu b'minkbi qabel fittixt l-ilqugħ tal-purtieri fuq skrin mutu taħt gwarniċ tal-praċett u ieħor tal-griżma bhejjem jimirħu fil-wesgħat Afrikani Fil-mera, loqom ta' wiċċ li issa xrief ta' żaqq minfuħa, xagħar mal-ġnub qiegħed jeħfief il-battuti ta' sigla sportiva fakkritni insejt l-aħħar darba li poġġejt nara partita Vojt kbir jitma' s-skiet il-ħemda ta' dal-jiem vojt kbir jitma' s-skiet il-ħemda ta' dal-jiem Loqom L-għanja dwiet fuq blajjet il-wied u mil-loqom imlew il-qfief f'isem Alla offrew il-ħrief u bl-aħmar ta' demmhom ċappsu l-bibien Lil uliedhom fdew mill-kiefer destin li jiknes id-dgħajjef, jibla' lill-fqir qatgħu bi snienhom, issieltu qatigħ għal saqaf fuq rashom, ikel, ilbies Kibru f'saħħithom, kibru fi rġiel lesti biex ibaħħru s-sebat ibħriet ġifen bnew, salpaw nhar il-Milied f'idhom imgħarfa minflok moqdief L-għanja dwiet fuq blajjet il-wied l-arja tqalet b'riħet il-bużbież l-għanja dwiet fuq blajjet il-wied ma' tmiem l-eku għammar is-skiet Appendiċi B Intervistajt lil Mario Vella fis-27 ta' Frar, 2018, wara li l-biċċa l-kbira tar-riċerka u tal- kitba kienet saret. Qiegħda ninkludi l-intervista hawnhekk għaliex minnha ħarġu xi punti u ħsibijiet interessanti, fosthom uħud li hemm referenzi għalihom fl-istudju tiegħi: Kif bdew il-Brikkuni? Minn fejn tfaċċa l-isem 'brikkuni'? Qabel kelli grupp ieħor, Lumière. Konna nkantaw bl-Ingliż. Sfaxxa minħabba nuqqas ta' qbil, donnu dejjem kien hemm xi ħaġa nieqsa. Kien ġie f'idi album ta' De André, l-Anime Salve, u għidt, "Ostra! Kif ħadd ma ħaseb fiha qabel din?" Malta ma kellniex xi ħaġ'hekk, u ridt nagħmel xi ħaġa simili. Qabel kelli xi kanzunetti 'l hemm u 'l hawn li kienu jew traġiċi immens jew komiċi żżejjed, imma mbagħad naħseb irnexxieli... L-isem ġie wara l-kanzunetti minħabba l-karattri brikkuni fihom. Kif tħares lejn il-Malti bħala lingwa vis-à-vis l-Ingliż li kont tikteb u tkanta bih mal-grupp Lumière? Fl-2012, għidt li minħabba li tkantaw bil-Malti, uħud ma joħdukomx bis-serjetà. Għaliex dort għall-Malti mal-Brikkuni? U għaliex taħseb li wħud ma ħadukomx bis-serjetà minħabba f'hekk? Inbidlet is-sitwazzjoni? Anzi... naħseb li minħabba li niktbu u nkantaw bil-Malti morna pjuttost tajjeb. Għalija tiġi naturali li nikteb bil-Malti, bl-Ingliż kien ikolli nisforza xi ftit. Dejjem se ssib min imaqdar, imma naħseb li min juża l-Ingliż fil-kanzunetti tiegħu hawn Malta għax ikun irid jirnexxi barra... aħna qatt ma kellna dak l-iskop f'moħħna. Tematikament, għandkom mill-inqas żewġ tipi ta' kanzunetti: dawk ta' kumment soċjali u dawk iżjed liriċi u intimi. Taħseb li hemm ċans li tmorru lura għall-kanzunetti ta' protesta li tant intom magħrufin għalihom? Jew dik hija fażi li għaddiet għal dejjem? Mhix fażi li għaddiet, anzi bħalissa qed naħdmu fuq kanzunetti "ta' protesta." Naħseb impossibbli ma tikkummentax f'daż-żminijiet. Fil-kanzunetti tal-bidu, il-mużika kienet aktar sempliċi biex tagħti lok lill-kliem biex jieħu prominenza. Fl-aħħar album tagħkom, Rub al Khali, hemm ħafna pawżi fejn tinstema' l- mużika biss u l-lirika tieħu pass lura. Din kienet bidla intenzjonata? Iva, minħabba li kienet qed tingħata ħafna importanza lill-kliem, ridna nuru li l-ewwel nett aħna band għal raġuni. Ridna li tingħata iżjed importanza l-mużika... għalkemm tal-albums tal-bidu ma kinitx mużika sempliċi... anzi! Inti dak li tikteb il-lirika tal-kanzunetti, mill-ewwel album sal-aħħar wieħed. X'jispira l- kitba tiegħek? Il-mużika u l-lirika li tisma', jew il-ġrajjiet u l-emozzjonijiet li ġġarrab u li tarahom madwarek? Il-mużika hi ta' influwenza kbira fuqi, u l-emozzjonijiet u l-ġrajjiet bla ma trid jidħlu fil-kitba tiegħek. B'mod vicarious naħseb. Togħġobni ħafna ċ-ċinema wkoll, għax qisha tgħaqqad il- ġeneri tal-arti kollha f'daqqa: il-mużika, il-letteratura, il-film. Jogħġobni Paolo Sorrentino, pereżempju. Liema huma l-kantawturi jew il-kittieba Maltin u barranin li kienu jinfluwenzawk meta bdejt tikteb il-lirika tal-Brikkuni? Kif inbidlu matul iż-żmien dawn l-influwenzi? Maltin ħadd. Illum fil-letteratura hawn sitwazzjoni aħjar naħseb, imma l-uniku ktieb li ġerraħt jien bil-Malti kien Ulied in-Nanna Venut fl-Amerka. U qrajtu wara li kont ġa ktibt ħafna mill-kanzunetti tal-bidu. Barranin De André, Battista, Nick Cave – kont nisimgħu reliġjożament, Morrissey... ta' qabel. Jibqgħu hemm dawn. Taqra letteratura bil-Malti? Għad hawn skop għal letteratura pop? Xi tkun letteratura pop? Kont naqra bil-Malti, illum ma tantx. Għandi ħafna kotba mhux mitmuma għax naqbad biex ikunu ħerġin... you catch the actor acting jgħidu. Qatt ma ħsibt iżżejjed fuq il-letteratura pop. Deherli li t-terminoloġija kienet invenzjoni intelliġenti ta' Mark Vella (l-ewwel pubblikatur ta' Stagno) u Stagno nnifsu. Kienet letteratura meħtieġa ħafna fi twelidha però ma kellhiex ħajja twila fil-fehma tieghi. Kienet pillola ta' enerġija li kienet tawgura għal rinaxximent letterarju popolari li kien jaspira ftit iżjed lil hinn mill-kwalunkiżmu tal- Lombardijiet ta' dik il-ħabta jew il-pretensjoni bla bażi tal-intelliġenzja lokali. F'dak is-sens kienet bukkun arja friska u, iva, tatni spinta biex inkompli nfittex il-vuċi tiegħi. Kienet ukoll vuċi working class ħafna – xi ħaġa li ma stajtx ma nidentifikax magħha bħala iben electrician mill-Imġarr. F'dak is-sens mela nista' ngħid influwenzatni, iva. Però nħoss li jien ippruvajt naspira għal ferm iżjed minn dan. Kieku jismagħni Stagno (li nafu personalment u huwa konservattiv għall-aħħar – u mhux qed insostni dan neċessarjament bħala kritika) probabbli jsostni li kont pretenzjuż. Probabbli veru wkoll. Għandi pretenzjonijiet artistiċi li ma nistax niċħad. Però l-kitba l-iżjed li kienet affettwata kienet mill-kantawturi Taljani tas-sebgħijnijiet u minn persunaġġi bħal Nick Cave. Il-kanzunetta tagħkom hi magħrufa għal-lirika niggieża, ħafna drabi bi kliem li wħud iqisuh bħala vulgari. Inti tqisu bħala vulgari? Jekk iva, għaliex tirrikorri għalih fil-lirika, pereżempju f'kanzunetti bħal "Gadazz Ġiljan"? Dan hu mezz effettiv jew sempliċiment il- lingwaġġ ta' kuljum? Ma nqishiex vulgarità, u ftit hemm kliem hekk, u qiegħed f'postu li hemm. Dak li trid tgħid, għidu, ma naħsibx li għandek toqgħod iżżomm lura. La qed insemmu "Gadazz Ġiljan," din inkitbet dwar ħabib tagħkom, hux hekk? Iva, "Gadazz" hija omaġġ għal ħabib simpatiċissimu tiegħi, Julian Agius. Ambaxxatur ta' tbaħrid u pjaċir varju. Hija eloġju għalih u għall-kwalitajiet edonistiċi tiegħu. Illum il-ġurnata forsi huwa kemxejn inqas priża tat-tbaħrid, però jibqa', b'xi mod, arkitett ta' pjaċiri varji. M'hemmx xi ngħidu, jien napprova bil-kbir minn dan. Taħseb li l-arti b'mod ġenerali, il-kant u l-mużika partikolarment, hi potenti fuq il-livell tal- politika li tissatirizza inti stess? Il-mużika tagħmel ħoss fil-politika? Tixtieqha li tagħmel ħoss? Ma naħsibx li l-arti għandha effett fuq in-nies... forsi fuq xi ftit individwi, imma mhux fuq ħafna nies. Sentejn ilu dħalt f'kontroversja minħabba dak li ktibt dwar il-mara tal-Prim Ministru. Taħseb li r-reputazzjoni tiegħek, il-persona li bnejt matul is-snin, taffettwa l-attitudni tan- nies lejn il-Brikkuni u l-mużika tagħkom? Toqgħod aktar attent għal dak li tgħid minħabba li int identifikat mal-Brikkuni? Iva, żgur li taffettwa l-attitudni tan-nies, imma onestament niġi nitnejjek, u se nibqa' ngħid li rrid. X'taħseb dwar ir-relazzjoni bejn il-mużika u l-poeżija? Nistgħu nsejħu l-kanzunetta tal- Brikkuni poeżija, u viċiversa? Huma żewġ kategoriji differenti li ma nistgħux inpoġġuhom fi kxaxen għalihom, imma l-lirika trid il-mużika magħha u poeżija le, toqgħod waħedha. Tqis lilek innifsek aktar liriċista milli kantant jew bil-maqlub? Jew taħseb li ma tistax tifred wieħed mill-ieħor? Ifhem, ma naħsibx li jien daqshekk tajjeb bħala kantant... X'inhu l-proċess tal-kitba tiegħek? Il-mużika tiġi l-ewwel jew il-lirika? Qabel kont nikteb il-lirika l-ewwel, u konna nibnu l-mużika fuqha, imma issa qed naħdmu bil- maqlub. L-ewwel il-mużika, qed nagħtuha aktar importanza. Fil-verità, niddejjaq nikteb u jien verament għażżien, u ma niktibx daqskemm nixtieq. Jiġifieri jekk nikteb għaxar kanzunetti, x'aktarx nużawhom kollha fl-album, għalkemm f'Rub Al Khali hemm tnejn li ktibt u ma użajnihomx. Fl-2007 ħriġt il-ġabra ta' poeżiji Ħbula Stirati mal-kittieba Antoine Cassar, Alex Vella Gera, Ċali Grima u Kevin Saliba. F'dil-ġabra nsibu l-kanzunetti li wara dehru fuq l-album tal- Brikkuni Kuntrabanda; kellek fi ħsiebek li jkunu kanzunetti meta ktibthom? Dak kien żball... ridt noħroġ xogħli b'xi mod, u ġietni dik l-opportunità. Imma ma kinitx għażla għaqlija għax hekk ġejt identifikat mal-kittieba. Dejjem kienu kanzunetti... dakinhar tat-tnedija qrajthom, imma akkumpanjajt lill-kittieba l-oħra bil-kitarra. F'intervista ma' Michael Bugeja, sejjaħt il-kanzunetti tal-festivals "hollow festival-type love songs," mentri intom stess ipparteċipajtu u rbaħtu l-Għanja tal-Poplu bil-kanzunetta "L-Uffiċċju." X'taħseb fuq festivals bħal dan? Baqa' lok għalihom illum? Iva, proprja Danjeli riedna nipparteċipaw fl-Għanja tal-Poplu u għamilnieha biex nikkuntentawh. "L-Uffiċċju" ktibtha f'lejl, fil-fatt, għal dak l-iskop. M'għandix daqshekk kontrih l-Għanja tal-Poplu bħala festival, għax tal-anqas hemm kanzunetti bil-Malti... Iktar għandi kontra l-kompetizzjoni f'festivals bħal dawn, bħal fi kwalunkwe qasam ieħor, bħall- kompetizzjoni fil-Premju Nobel, fl-Oscars, eċċ. F'liema qasam taħseb li qed iseħħu l-iżjed żviluppi fil-kanzunetta lokali? X'post għandhom, jew tixtieq li jkollhom, il-Brikkuni f'din l-istorja? Żviluppat ħafna x-xena... jiena fan kbir tal-Brodu u Mark iż-Żiżża pereżempju. Naħseb li hu kantawtur prolifiku. Ħeqq, nixtieq li nibqgħu relevanti tul iż-żmien, li għoxrin sena oħra xi ħadd jiskopri xi album tagħna u jidentifika magħna. Fl-2012, waqt intervista ma' Ramona Depares, għidt li l-kanzunetta favorita tiegħek minn tagħkom dak iż-żmien kienet "Tiddi x-Xemx fuq din l-Għodwa Moħlija" (Brikkuni, "Brikkuni's Second Album"). Illum liem hi l-kanzunetta l-aktar għal qalbek mit-3 albums tagħkom? Għadha l-favorita, għalkemm l-aħħar album huwa aktar unit, aktar sħiħ, u nippreferih. Imma f'"Tiddi x-Xemx" hemm ir-radda taż-żmien, hemm dan id-diskors ta' żgħożija versus xjuħija, li fl-aħħar dejjem jirnexxielha taħkem. Jiena nibża' mix-xjuħija, jiġifieri jaf tkun raġuni personali għaliex nippreferi dil-kanzunetta. Il-build-up tal-mużika tagħha jogħġobni wkoll. Kanzunetta mill-iżjed interessanti tagħkom hija "Irkotta." Għalik, x'inhi l-irkotta? "Irkotta" għalija hija sempliċiment B Movie Taljan mużikat. Jew aħjar attentat biex inwassal dan. Meta ngħidlek B Movie Taljan inkun qiegħed nirreferi għal dak il-filun notevoli ta' Cult Films Taljani kemxejn nittiena b'Edwige Fenech, Lino Banfi, Lando Buzzanga, Pierino, eċċ. L- ispunt kien primarjament dak. Ir-riżultat u l-interpretazzjoni tiegħi, naturalment, huma kemxejn differenti. Il-kitba tiegħek hi miżgħuda bl-idjoma popolari. F'"Irkotta" ktibt, "min wiċċu jħobb jogħrok b'wiċċ idejh." Hemm xi sinifikat partikolari wara dal-vers jew huwa ġej minn xi idjoma? Hija sempliċiment immaġni ta' xi ħadd skrupluż li proverbjalment jgħatti wiċċu meta xi ħaġa ma ddoqqlux. Fil-kanzunetti tagħkom hemm bosta allużjonijiet: għall-Bibbja, għal ġrajjiet veri. Il- kanzunetta "Loqom" donnha tidwi l-inċident li seħħ lejlet il-Milied fl-1996, tal-Yiohan. Inkitbet dwaru, fost allużjonijiet oħra? Il-kanzunetta "Loqom" m'għandha assolutament xejn x'taqsam ma' inċidenti fattwali. Hija kanzunetta li volontarjament tippreżenta ħafna imagery biblika li minn dejjem kienet togħġobni. It-tiċpis tal-bibien b'demm il-ħaruf (is-sinjal sabiex il-Lhud jigu eżentati mill- kastigi varji li Alla ħejja għal oppressuri Eġizzjani), vaxxelli jissieltu kontra l-mewġ tal- għargħar (imnebbħa mill-Arka ta' Noe), eċċ. L-idea kienet li tagħti sens ta' inevitabbiltà infinita, ta' taqbida eterna bejn it-tajjeb u l-ħazin li ultimament dejjem hija interrotta mill- mewt.