Qabel ma bdejt il-kitba ta' din it-teżina, fittixt xi nkiteb dwar il-letteratura tal-awtur kontemporanju Alex Vella Gera. Fl-2013 Jean Pierre Cassar jikteb teżina dwar ir-rumanzett Lil Hinn mill-Jien, li kien l-ewwel pubblikazzjoni tal-awtur. Fost affarijiet oħra, Cassar janalizza l- mod kif Vella Gera juża ħames vuċijiet fir-rakkont narrattivi biex kull ġrajja tiġi rrakkontata minn perspettivi differenti. Teżina oħra dwar Vella Gera nkitbet sena wara minn Reanne Zammit, xogħol li janalizza r-rumanz Is-Sriep Reġgħu Saru Velenużi u s-simbolu tas-serp. L-aktar xogħol riċenti ta' Alex Vella Gera, Trojan, rebbieħ tal-Premju Nazzjonali tal-Ktieb, jesplora temi bħad- diffikultajiet fir-relazzjonijiet, il-gideb u t-tentazzjoni, u sa ċertu punt ikompli ma' Sriep għaliex il- protagonist tiegħu, Ġanni Muscat, bħal Noel Gera de Petri jħossu barrani f'pajjiżu stess. Din id- diffikultà jesprimiha l-awtur innifsu minħabba l-fatt li hu jgħix fi Brussell, "fejn qed jara 'l Malta bil-mod titbiegħed minnu, jew hu jitbiegħed minnha, b'kull ktieb li jikteb" kif tgħidilna l- bijografija, jew aħjar l-awtobijografija fit-tielet persuna, tal-awtur fuq il-qoxra ta' wara ta' Trojan. Jien u nintilef fil-paġni tar-rumanz, affaxxinani l-fatt li s-suġġett tiegħu hu daqshekk ankrat f'Malta, bi protagonista Malti għall-aħħar u f'kuntest Malti li hu leali wkoll lejn l-istorja letterarja Maltija. Affaxxinani mhux biss għax l-istorja mhux la kemm tħallik tagħlaq il-ktieb, iżda wkoll minħabba d-dikjarazzjoni ta' Vella Gera li aktar ma jgħaddi żmien aktar qiegħed iħossu jitbiegħed minn pajjiżu. Nammira l-mod kif jirnexxilu jikteb rumanz dwar Malta, anke jekk hu konxju tad-distanza dejjem tikber bejnu u bejn il-gżira. Kemm it-temi tar-rumanz kif ukoll il-metafori li juża, fosthom ix-xbieha tal-qattus, sibthom interessanti. Il-karattru ta' Ġanni Muscat huwa kumpless, u hemm lok għal studju psikoloġiku dwaru. Fit-teżi tiegħi niffoka b'mod partikolari fuq l-istil ta' kitba ta' Vella Gera fi Trojan, stil differenti minn ta' rumanzi oħrajn tiegħu u anke minn ta' xogħlijiet oħrajn Maltin. Laqatni l-mod kif in-narratur tar-rumanz jorganizza l-ġrajjiet tar-rakkont kif irid hu, u li l-qarrejja jibqgħu kurjużi sakemm jispiċċa r-rumanz li jġegħelhom ipoġġu l-biċċiet kollha flimkien biex jibnu l-istampa kollha. Vella Gera jagħmel użu sew mill-metafizzjoni fi Trojan, strateġija li kibret fil-popolarità fis-snin sittin u li biha awtur jikkummenta dwar l-att nnifsu tal-kitba. Alex Vella Gera joħloq protagonist li huwa awtur ukoll, għalhekk ir-rumanz jesplora l-ħsibijiet l-aktar intimi ta' kittieb dwar il-kitba. Trojan hu letteratura dwar il-letteratura u jirreferi għal bosta xogħlijiet Maltin u barranin, u dan wassalni għat-titlu tat-teżina tiegħi. Trojan mhuwiex sempliċiment rakkont maħsub bir-reqqa, iżda jagħti wkoll rendikont tal-vjaġġ li għaddiet minnu l-letteratura Maltija matul is-snin, speċjalment minn żmien ir-rumanz modern sar-rumanz tal-ġenerazzjoni kożmopolitana. Ħassejt li għandi nagħti attenzjoni speċjali lil din l-idea fil-kapitlu "Narrazzjoni Awtoriflessiva," għaliex nemmen li l-proġett ta' Vella Gera rnexxilu jagħti dimensjoni ġdida lil- letteratura Maltija. Trojan inkiteb fost raġunijiet oħrajn biex jagħti tweġiba lill-kritiċi ta' Alex Vella Gera, b'mod partikolari l-kritiċi ħarxa li rmew kitbietu fi żmien il-kwistjoni tan-novella "Li Tkisser Sewwi" li qajmet kontroversja fl-2009 minħabba l-lingwaġġ sesswali u espliċitu li għandha. Il- kwistjoni kibret meta Vella Gera u l-editur tal-gazzetta studenteska "Ir-Realtà" Mark Camilleri tressqu l-Qorti fuq akkużi ta' ksur tal-liġi dwar l-oxxenità. Il-fatt li kien hemm il-possibilità li huma jeħlu sentenza ta' ħabs huwa xokkanti, u għalkemm il-kawża rebħuha, Vella Gera xorta ħass li r-rumanz ġdid tiegħu kellu jkun il-mod kif jiddefendi lilu nnifsu b'mod sottili u fl-istess ħin juri lill-kritiċi tiegħu li l-kitba tiegħu għandha valur letterarju u huwa midħla tat-tradizzjoni letterarja Maltija. Peress li l-kwistjoni hi kruċjali għall-interpretazzjoni ta' Trojan, iddeċidejt li nikteb kapitlu sħiħ dwar kif din żviluppat, xi ntqal dwarha u kif eventwalment wasslet għal riformi fil-liġijiet Maltin u għal ftuħ ta' aktar bibien għall-espressjoni tal-artisti. Il-kontroversja, li damet aktar żmien milli mistenni sakemm intemmet l-inkjesta maġisterjali (2009-2012), hija interessanti ħafna. Għalhekk, parti mit-teżina tiegħi tikkonċerna d-diskussjonijiet dwar x'inhi l- arti u x'inhuma l-limiti tal-artisti fid-dinja tal-lum. Ħassejt li ħafna mill-kritika li qala Alex Vella Gera ma kinitx mistħoqqa, għaliex ħafna minn dawk li malajr insinwaw li l-kitba tiegħu lanqas biss għandha titqies bħala letteratura wrew li ma għandhomx għarfien wiesa' biżżejjed tal- kapaċitajiet letterarji tal-awtur. F'kapitlu ieħor nanalizza l-mod kif Trojan jinbena fuq l-anakronija, għaliex il-ġrajjiet ma jiġux irrakkontati skont l-ordni kronoloġiku tal-istorja. Fit-taqsima "Anakronija mingħajr anarkija" nesplora l-użu tan-narrazzjoni anakronika f'xogħlijiet oħrajn, il-maġġoranza tagħhom barranin, qabel ma ndur lejn kif tintuża din it-teknika fir-rumanz ta' Vella Gera. L-għan tiegħi f'din it-taqsima hu li nagħraf kif l-awtur jesperimenta bin-nisġa u r-rakkont ta' Trojan b'mod li ma tantx jidher fil-letteratura Maltija, u jagħmel dan mingħajr ma jiddiżorjenta għalkollox lill- qarrejja jew jikkomprometti l-kwalità tax-xogħol. Trojan jagħmel omaġġ lil diversi kittieba Maltin u lill-epoka letterarja Moderna. Dan l- aħħar rumanz ta' Vella Gera hu ideali għal min jgħożż il-letteratura Maltija, u bħala student tal- Malti nħossni sodisfatt li t-teżina tiegħi hija dwar rumanz dwar ir-rumanz Modern Malti. Barra minn hekk, konvint li bħalma l-protagonist tar-rumanz, Ġanni Muscat, jibqa' ħaj wara mewtu permezz tal-awtur tiegħu ("Intervista"), Trojan jibqa' ħaj fil-memorja tagħna li naqrawh għaliex bit-tematika umana u letterarja tiegħu jolqotna fil-laħam il-ħaj. 2. Ħarsa Kritika F'dan il-kapitlu se nagħti ħarsa lejn dak li ntqal dwar Trojan minn kritiċi diversi meta r-rumanz ġie ppubblikat fl-2015, u anke lejn x'jgħid Alex Vella Gera dwar dan l-aktar xogħol riċenti tiegħu, saħansitra anke qabel il-pubblikazzjoni. Il-maġġoranza tal-kritiċi jirreferu u japprezzaw il- kumplessità tar-rakkont, speċjalment fejn għandu x'jaqsam il-protagonist. Ġanni Muscat huwa differenti minn kull karattru ewlieni ta' Vella Gera, u l-fatt li l-awtur innifsu u l-karattru li ħoloq għandhom differenzi qawwija jagħmel ir-relazzjoni bejniethom waħda unika. Il-protagonist konservattiv u preokkupat ta' Trojan huwa invenzjoni ta' awtur li ma hu konservattiv xejn u li ftit li xejn jagħti kas tal-kummenti mhux daqshekk intelliġenti li jingħatawlu minħabba l-istil ta' kitba tiegħu, iżda fl-aħħar mill-aħħar Ġanni Muscat u Alex Vella Gera għandhom aktar similaritajiet milli wieħed jistenna, minħabba li t-tnejn li huma kapaċi jiġġieldu akkost ta' kollox għal dak li jemmnu fih, anke jekk jafu li dan jista' jirriżulta fi kritika ħarxa minn ħaddieħor. Aktar 'il quddiem fil-kapitlu, nagħti l-interpretazzjoni tiegħi tal-estetika ta' Trojan, b'mod partikolari l- qoxra ta' quddiem li għalija tiġbor l-essenza tar-rumanz perfettament. 2.1. Trojan minn għajnejn il-kritiċi David Aloisio hu tal-idea li Alex Vella Gera għamel "xi ħaġa mhux tas-soltu: ħoloq karattru prinċipali li għalkemm huwa antieroj imur kontra l-kurrent proprju għaliex huwa reliġjuż, huwa tradizzjonali, meta s-soċjetà qed tkun moderna, liberali u progressiva. Il-fatt li hu wieħed kontra ħafna xorta jagħmlu antieroj." Il-protagonist Ġanni Muscat mhuwiex l-antieroj tipiku, bħal Menz fid-dramm ta' Francis Ebejer, jew Samwel f'Samuraj ta' Frans Sammut. Dawn u oħrajn huma magħrufa għas-sens ta' protesta u ribelljoni kontra l-konformiżmu fis-soċjetà, filwaqt li l-antieroj ta' Trojan hu bniedem li jidher li hu "kontra d-dinja" (Aloisio), għaliex jirrifjuta li jaċċetta l-iżviluppi soċjali tas-seklu wieħed u għoxrin u jinsisti li ż-żmien ta' qabel kien żmien superjuri f'kull sens. Dan it-tip ta' antieroj mhuwiex komuni fil-letteratura Maltija u dan jagħmel lil Trojan rumanz li jippreferi jinqata' mill-mudell magħruf u jistabbilixxi l-individwalità tiegħu. David Aloisio jara dan it-tip ta' protagonista bħala "esperiment" narrattiv li jirnexxi, karattru mnebbaħ mill-awturi u l-letterati stabbiliti li ħaduha qatta bla ħabel kontra Vella Gera "minħabba l-liberaliżmu tiegħu". Ir-risposta ġenjali ta' Vella Gera kienet li ħoloq lil Ġanni Muscat, "karattru li jirrappreżentahom," u rrakkonta l-istorja mill-perspettiva tiegħu, b'Ġanni bħala l-fokalizzatur, u għalhekk daħal f'moħħu u pprova jaħseb kif jaħsbu dawk li rmew il-kitba tiegħu. Aloisio mbagħad jagħti ħarsa lejn il-protagonist tal-ktieb u jitkellem dwar xi jsawwar il- karattru tiegħu. Mill-ewwel jgħid li Muscat "mhuwiex daqshekk b'saħħtu daqskemm jidher, . . . għandu karatteristiċi li jagħmluh dgħajjef." Fi Trojan, Ġanni Muscat hu konservattiv fejn jidħlu l- fidi Kattolika, is-sagrament taż-żwieġ, il-familja ideali, u l-letteratura, u jaħseb li kelmtu hija dik li tgħodd, għaldaqstant f'waqtiet jagħti l-impressjoni ta' bniedem iebes u dixxiplinat, iżda f'waqtiet oħrajn jidher sottomess u batut għaliex iħoss li jinsab f'dinja li bħallikieku qiegħda ddur kontrih il-ħin kollu u li qed tiġri b'ritmu wisq mgħaġġel biex ilaħħaq magħha. Għalhekk Aloisio jispjega din il-"kumplessità ta' karattru li la taf jekk hux tajjeb jew ħażin, la taf għandekx tissimpatizza miegħu jew le, la taf jekk hux b'saħħtu jew dgħajjef." Aloisio jqis it-titlu tar- rumanz bħala "kreattiv ħafna." Trojan jalludi għall-ġrajja magħrufa taż-żiemel ta' Trojja, iżda Jon Grech u Pawlu Mizzi, li kellhom f'idhom it-tpinġija u d-disinn tal-qoxra, jibdlu lill-figura taż- żiemel f'qattus kbir. Trojan fih għadd ta' dimensjonijiet narrattivi u stilistiċi li l-qarrejja jistgħu jiskopru u kull element għandu l-funzjoni tiegħu. Aloisio jitkellem dwar ir-rwol tal-kittieb, iżda jagħti l-akbar attenzjoni lir-rwol tal-protagonista u l-plott kumpless u intriganti, u jirrikonoxxi anki l- importanza tal-qtates fir-rumanz. B'hekk nifhmu li xejn, la l-iċken tidwira fil-plott u lanqas l- estetika tal-ktieb, mhu kumbinazzjoni. Fir-riċensjoni tagħha ta' Trojan fil-gazzetta The Sunday Times of Malta, Ramona Depares tara x-xebh u d-differenzi bejn Trojan u r-rumanz li Vella Gera kien kiteb qablu, Is-Sriep Reġgħu Saru Velenużi (2012), u mbagħad titkellem dwar il-protagonist, Ġanni Muscat, u dwar l-istil ta' kitba unika tal-awtur. Fit-titlu tal-artiklu, Depares twissi li Trojan mhuwiex rumanz leġġer, "no simple beach read." Trojan iqanqal sens ta' apprensjoni, speċjalment bit-teknika tal-analessi u l- prolessi. Depares tgħid li Alex Vella Gera għandu mod kif ipoġġi lill-qarrejja f'qagħda "introspettiva" sa mill-ewwel sentenza ta' Trojan: "Kienu għadhom jingħarfu l-ilwien mitfija tal- kelmiet "Golden Wagon Hall" mas-sinjal l-antik fuq l-arkata tal-bieb żgassat, bil-ħaxix ħażin tiela' ma' kullimkien, il-ħġieġ imkisser u ż-żebgħa titqaxxar mill-faċċata bħallikieku tifkirietu stess kienu forma ta' ġdiem" (Vella Gera, Trojan 3). Din is-sentenza tqanqal sens ta' misteru, u tiddeskrivi l-konsegwenzi li jġib miegħu ż-żmien, bħall-abbandun u n-nostalġija. Għal Depares, l- awtur jirnexxilu jibda l-istejjer tiegħu b'mod li jiġbed l-attenzjoni tal-qarrejja u jġegħelhom jaħsbu. Depares tiddeskrivi lil Trojan bħala "studju psikoloġiku tal-karattru" u tħoss li dan l- aspett hu appuntu fejn Trojan jimxi fuq il-passi tar-rumanz ta' qablu. Ħlief għall-istess tip ta' studju tal-protagonist, Depares tgħid li ż-żewġ kotba u partikolarment iż-żewġ protagonisti, Noel ta' Is-Sriep Reġgħu Saru Velenużi u Ġanni Muscat ta' Trojan, ma jistgħux ikunu aktar differenti minn xulxin. Il-ġurnalista tirreferi għan-novella "Li Tkisser Sewwi" li Alex Vella Gera kien xandar fl-2009, novella li qajmet kontroversja u kritika, kultant ħarxa. Fil-kuntest ta' dan Depares tħoss li l-karattru ta' Ġanni Muscat jista' jidher daqsxejn bħal "kreazzjoni stramba" minħabba l-valuri reliġjużi li nistgħu nqisuhom bħala kważi estremi tiegħu. Dawn il-valuri ċertament mhumiex l-essenza ta' "Li Tkisser Sewwi," novella b'temi bħall-ġibdiet sesswali u l- pedofelija, għalhekk il-fatt li fi Trojan Vella Gera ħoloq dan il-karattru tant differenti mil-karattri li kien ħoloq qabel u anke minnu nnifsu hu intriganti ħafna. Kliem Depares ifakkarna f'li jinnota David Aloisio f'Xi Qrajt dan l-Aħħar meta jgħid li Ġanni Muscat bħala karattru huwa "esperiment" narrattiv ta' suċċess, allura l-fatt li ma hux raġel tipiku fis-soċjetà Maltija tal-2015, u li huwa daqstant differenti mill-karattru tal-awtur li sawru, ma xekkilx lil Vella Gera għaliex irnexxilu jagħtih il-ħajja u jiżviluppah tajjeb ħafna. Depares hi tal-opinjoni wkoll li għalkemm Trojan hu iqsar fit-tul minn Is-Sriep Reġgħu Saru Velenużi, b'xi mod "iħalli togħma aħħarija aktar profonda." Dan jorbot ma' dak li tgħid fil-bidu tal-artiklu dwar l-awtur: Vella Gera għandu mod partikolari kif jitfa' lill-qarrejja tiegħu f'pożizzjoni ta' ħsieb u attenzjoni waqt il-qari, u Depares tikkonferma li dan jibqa' jseħħ sat-tmiem tar-rakkont, u anke wara. Ramona Depares tkompli billi titfa' ħarsitha fuq il-protagonist Ġanni Muscat u tgħid mill- ewwel li dan il-karattru hu "ħafna affarijiet." Muscat għandu bosta kwalitajiet u karatteristiċi li jagħmluh protagonist mhux daqshekk tipiku fil-letteratura Maltija. Nibdew bil-fatt li Muscat hu kittieb hu stess, allura qed naraw lil Vella Gera, awtur fir-realtà, jikteb ktieb dwar kittieb ieħor immaġinat. Sfortunatament is-suċċessi ta' Muscat huma limitati għall-ewwel ktieb li kien ippubblika, L-Għanja tas-Sirena, li wkoll spiċċa kien l-aħħar wieħed għaliex għal xi raġuni dejjem jirrifjuta li jippubblika aktar materjal li kien diġà kiteb. Depares tiddeskrivih bħala "raġel u missier devot," deskrizzjoni addattata ħafna għalih minħabba l-fatt li ħafna mill-ħsibijiet tiegħu huma dwar martu Inez u ibnu Miguel. Iż-żewġ persuni huma d-dinja għalih iżda t-tnejn li huma wkoll itaqqlulu moħħu bi ħsibijiet li qatt ma jitilqulu, speċjalment ibnu li mhuwiex l-iben ideali li xtaq Ġanni minħabba l-vizzju li jaqbad tad-droga u n-nuqqas ta' għaqal man-nisa li jagħżel. Depares issejjaħ lil Ġanni Muscat bniedem reliġjuż fanatiku li bħallikieku jidher qisu karikatura jew parodija ta' fundamentalista u konservattiv tipiku, u tgħid kif il-maġġoranza tal-istorja ddur mat-twemmin u l-opinjonijiet tiegħu. Dan l-atteġġjament ta' Ġanni jaffettwa r-relazzjonijiet l- aktar importanti għalih: ma' martu, ma' ibnu u mal-ħabib tal-qalb tiegħu Philip Caruana. Depares tikkummenta dwar il-pożizzjoni ta' dawn it-tliet karattri fil-konfront ta' Ġanni. Tibda' b'martu Inez li tħossha "maqbuda ġo gaġġa" fiż-żwieġ tagħha. Matul l-istorja kollha ftit li xejn insibu mumenti ta' romantiċiżmu bejn il-koppja, ħlief għal xi memorja tal-passat li tfeġġ f'moħħ Ġanni xi kultant. Dan jissuġġerixxi li l-koppja ma għadx għandha dik l-imħabba żagħżugħa li xi darba kellha, u li r-relazzjoni bejn it-tnejn kważi saret sempliċiment rutina. It-tifel tagħhom, Miguel, huwa probabbli dak li jgħaqqad il-familja u jagħti raġuni għall-koppja biex jibqgħu flimkien, punt li jiġi kkonfermat meta wara snin twal u turbulenti f'ħajjet Miguel, minħabba l-vizzju tad-droga, hu joħroġ mill-programm ta' rijabilitazzjoni u kollox juri li fl-aħħar se jimxi fit-triq it-tajba. Din il-bidla fid-direzzjoni tittrasforma anke l-atmosfera fid-dar għaliex Miguel isir iqatta' ħin ma' ommu u missieru iktar ta' spiss u wiċċu jilbes tbissima "li tixgħel il- kamra kollha, id-dar kollha, u Inez titbaskat f'dik id-dija" (Trojan 104). Il-kuntentizza li għandu Miguel tittieħed anke minn ommu, li fi kliem Ġanni kienet bħal donnha "xeddet is-snin minn fuqha, mimlija enerġija" (104). Ftit wara, Miguel jitħajjar joħroġ sal-Belt mal-ġenituri tiegħu u jispiċċaw imorru l-quddies bħala familja għall-ewwel darba wara żmien twil. Din il-ġurnata sservi bħala waħda ta' importanza u sinifikat għall-familja Muscat, tant li fil-knisja Inez turi ċerta intimità rari lejn żewġha billi tmisslu idu "b'ġest moħbi ta' solidarjetà u tenerezza" (117) hi u tesprimi l-ferħ li jaqbadha hi u tara lil binha jitla' jitqarben. Ix-xena fil-Kon-Katidral ta' San Ġwann hija waħda mix-xeni rari li juru l-familja Muscat magħquda f'armonija. Minkejja dan kollu, ninnutaw li wara dan l-episodju Miguel ma jerġax jersaq lejn il-knisja. Dan bħal jissuġġerixxi li f'ħajjet Ġanni, meta jfeġġ sinjal ta' tama, ma jdumx ma jerġa' jintefa'. Ramona Depares tinnota dan billi tikteb li bħallikieku "kulma jagħmel Ġanni jintmess mill- isfortuna." Nafu wkoll li Miguel għandu karattru u prinċipji li ftit li xejn jixbhu lil dawk ta' missieru, u għalhekk jinħass in- nuqqas ta' komunikazzjoni bejn it-tnejn. Infatti, ir-rumanz ma tantx jagħtina mumenti li fihom il-missier u l-iben juru mħabbithom lejn xulxin direttament, jew jiddiskutu x'inhu għaddej f'ħajjithom fit-tul. Ramona Depares hi tal-fehma li Ġanni Muscat jiżviluppa l-personalità tiegħu bil- kuntrarju ta' Leli ta' Ħaż-Żgħir ta' Ġużè Ellul Mercer. Il-protagonist antieroj ta' Mercer jilħaq il- quċċata lejn l-aħħar tar-rumanz, allura fih isseħħ bidla kbira li, kif tgħid Depares, wieħed jista' jaraha kemm bħala bidla pożittiva, jew bħala deterjorazzjoni morali, skont il-perspettiva tiegħu. Min-naħa l-oħra, Ġanni ma jinbidilx b'xi mod estrem spiritwalment jew mentalment tul ir- rakkont, anzi l-ossessjonijiet u l-valuri reliġjużi tiegħu jintensifikaw ruħhom minflok imajnaw. Depares tgħid li l-ħajja moderna li Ġanni hu tant kontriha sservi biss biex tkompli twebbes u tikkonferma dawn l-istess ossessjonijiet tiegħu. Fi kliem ieħor, Ġanni hu antieroj "kontra d- dinja" bħalma jgħid David Aloisio, u jemmen li l-fehma tiegħu biss hi tajba. Il-kittieba tissokta l-artiklu tagħha billi tammetti li, hi u taqra r-rumanz, ħassitha diffiċli biex tħoss empatija lejn Ġanni, anke jekk żammet f'moħħha l-fatt li għalkemm huwa "ultrakonservattiv," illum -il ġurnata nies bħalu huma meqjusa bħala minoranza fis-soċjetà, għall-kuntrarju tal-passat riċenti fejn il-minoranza kienet dik il-faxxa progressiva u liberali, b'hekk il-konservattivi m'għadhomx jirrappreżentaw lill-maġġoranza tal-Maltin. Depares tiddefendi l-argument tagħha billi tgħid li abbli tħossha hekk dwar Ġanni u nies bħalu minħabba l-fatt li l-effetti li ħallew dawn in-nies fuq il-ġenerazzjoni tagħha għadhom jinħassu, u taħseb li l- qarrejja ta' Trojan li huma iżgħar minnha fl-età mhumiex se jħossuhom dan il-mod peress li ma kibrux f'soċjetà li ħalliet lir-reliġjon u lil twemminiet konservattivi jiddominawha. Depares tirrikonoxxi l-fatt li Alex Vella Gera joqgħod attent li jżomm ir-rumanz attwali kemm jista' jkun billi jinfilsa fih referenzi għall-għaqdiet ISIS u Kristu Iva Divorzju Le fost oħrajn – żewġ għaqdiet li, għalkemm hemm baħar jaqsam bejniethom, it-tnejn li huma jimxu mat- twemminiet u l-valuri tagħhom b'mod strett ħafna. Apparti hekk, l-awtriċi ssemmi l-atmosfera u l-qagħda "retrospettiva" tar-rumanz. Permezz tal-protagonist, li moħħu dejjem jitbandal bejn il- passat u l-preżent tiegħu, u permezz tal-użu tal-analessi u l-prolessi tul ir-rakkont, Vella Gera jarrikkixxi lil Trojan b'ħafna saffi, kif ukoll sens ta' profondità u riflessjoni. Depares tinnota wkoll il-kuntrast bejn il-Malti arkajku, li bħal donnu jżejjen il-bidu ta' kull kapitlu, u l-Malti kontemporanju, kif ukoll xi kliem Ingliż li kultant insibu fir-rumanz. Fl-aħħar tal-artiklu, il- ġurnalista tfakkarna li Ġanni mhuwiex l-uniku karattru li Vella Gera janalizza u forsi jikkritika, għaliex fi Trojan nistgħu nsibu ħjiel ta' kritika, partikolarment lejn il-klassi tal-pepè u anke kontra s-soċjetà b'mod ġenerali. Bħala konklużjoni, Depares tirreferi għat-titlu li tat lill-artiklu, u tħeġġiġna nirrikonoxxu l-fatt li l-ebda xogħol letterarju ta' Alex Vella Gera ma hu "a simple beach read," iżda jqanqal bosta emozzjonijiet u ħsibijiet li jġegħluna nirriflettu ftit aktar fuq il- ħajja li qegħdin ngħixu u s-soċjetà li nagħmlu parti minnha. Il-politikant u awtur Alfred Sant ma naqasx milli jikteb kelmtejn dwar Trojan fuq il-blogg tiegħu ftit ġimgħat biss wara li ġie ppubblikat. Ninnutaw li l-kelmtejn dwar l-aħħar rumanz ta' Vella Gera ma jiktibhomx b'kumbinazzjoni, jew għax sempliċiment ħa gost jaqra l-ktieb, imma anke għaliex Sant jidher li hu familjari max-xogħlijiet tal-awtur. Lura fl-2011, Times of Malta tippubblika artiklu dwar programm fuq ir-radju, "Għandi Xi Ngħid," li fih Sant tkellem fuq is- suġġetti l-aktar li qanqlu reazzjoni dak iż-żmien, bħar-referendum għad-divorzju u l-kwistjoni taċ-ċensura f'Malta. L-artiklu jirraporta li fil-programm, Sant tkellem favur id-divorzju, li jqisu bħala "dritt ċivili," u jmiss ukoll it-tema taċ-ċensura. Filwaqt li Sant ma kienx jaqbel maċ-ċensura b'mod ġenerali, ma qabilx partikolarment mad-deċiżjoni tar-rettur tal-Università (dak iż-żmien kien fil-pożizzjoni Dr Juanito Camilleri) li bl-ebda mod ma kien aċċetta li n-novella ta' Alex Vella Gera, "Li Tkisser Sewwi," tibqa' tiċċirkola l-Università ta' Malta u l-Junior College. Sant kien tal- fehma li l-Università għandha tkun il-post ideali għal riċerka ġdida u dibattiti ħielsa, iżda l-każ ta' Vella Gera wera li l-istituzzjoni kienet għadha marbuta ma' sistemi qodma u ristrettivi li huma l- oppost ta' nies b'fehmiet progressivi, bħal Vella Gera u Sant infushom. Għalhekk, huwa evidenti li Sant ilu japprova u jagħti sapport lix-xogħlijiet ta' Vella Gera, u l-istil ta' kitba tal-awtur hu familjari sew miegħu. Alfred Sant jibda billi jgħid li bi Trojan, l-awtur, "jibqa' jesplora tema li tirrikorri f'kitbietu: kif ċirkostanzi moħbija jew sigrieti fil-ħajja ta' persuna jsawru d-"destin" tagħha." Sant jiddeskrivi lill-protagonist tal-ktieb bħala bniedem "ikkakkmat fir-reliġjon, u ffissat fil-qtates," waqt li jagħti l-fehma li dawn il-kwalitajiet ta' Ġanni Muscat ma kinux minn dejjem parti mill- personalità tiegħu, imma aktar bħallikieku żviluppaw matul iż-żmien. Sant jirrikonoxxi t-teknika narrattiva li juża Vella Gera, l-effett li jinħoloq meta tmur lura u ʼl quddiem fl-istorja. Sant hu tal- idea li n-nisġa tal-istorja "setgħet żelqet fil-melodramm," u li kien hemm mumenti li kienu mogħnija kemxejn iżżejjed b'sensazzjonaliżmu bl-iskop li jisiltu l-emozzjoni mill-qarrejja. Dan iseħħ l-aktar meta naqraw in-narrattiva mwassla mill-puntdivista kumplessa ta' Ġanni Muscat. Sant josserva li xi partijiet tar-rumanz "setgħu kienu aktar kompatti," u jirreferi partikolarment għall-episodji fejn jidhru l-qtates, imma min-naħa l-oħra jfaħħar ir-ritmu li jżommu partijiet oħrajn, fosthom l-episodju fejn Ġanni "jifli r-rikordji tas-sigriet ta' ħajtu." Bħala kelmtejn tal- aħħar, Alfred Sant jgħid li ħa ħafna gost jaqra Trojan, u b'hekk nistgħu nikkonkludu li l-opinjoni tiegħu dwar ir-rumanz ta' Vella Gera hi għalkollox b'saħħitha u ġeneralment pożittiva. 2.2. Ir-rumanz mil-lenti tal-awtur F'April tal-2015, id-Dipartiment tal-Malti organizza simposju bl-isem ta' "Writing Home" fil-Belt Valletta. Din kienet taħdita bis-sehem ta' rumanziera Maltin, fosthom Alex Vella Gera, li l-fatt li jagħmilhom komuni hu li kollha kemm huma jgħixu barra minn Malta, minkejja li trabbew u għexu parti minn ħajjithom f'Malta. Fost it-temi ewlenin li ġew diskussi fit-taħdita, ingħatat importanza lill-fatt li għalkemm dawn il-kittieba m'għadhomx jgħixu f'art twelidhom, kultant xorta jsibu lilhom infushom jiktbu dwar Malta. Imma din hi neċessità jew sempliċiment kumbinazzjoni? L-awturi li jitilqu minn Malta jispiċċaw "għatxana" biex jiktbu dwar pajjiżhom wara li jkunu ddistanzjaw ruħhom minnu? It-taħdita kienet immexxija minn Prof. Adrian Grima, awtur u lettur fl-Università ta' Malta. Grima jħeġġeġ lill-kittieba mistidnin jitkellmu dwar l-esperjenzi tagħhom fil-karriera letterarja u dwar kif iħossuhom issa li qegħdin jgħixu u jiktbu f'pajjiż barrani. Lil Alex Vella Gera jistaqsih dwar ir-relazzjoni tiegħu ma' Malta, u kif din inbidlet minn mindu mar jgħix Brussell. Grima jinnota kif Vella Gera jikteb "dwar Malta, b'għajnejk fuq Malta, imma minn barra," b'hekk issa jista' jara lil pajjiżu minn ċerta distanza, liema distanza hi kapaċi tbiddel il-perspettiva u l- opinjonijiet tiegħu dwar il-post. Għal din il-mistoqsija, Vella Gera jirrispondi hekk: Il-kotba kollha li ħriġt s'issa, kollha bdejthom meta kont għadni ngħix Malta. Jiġifieri meta sifirt . . . kienet kontinwazzjoni ta' proċess li beda Malta. Imma jekk immur iktar lura, meta mort ngħix Praga . . . għoxrin sena ilu, kien dak iż-żmien li bdejt nikteb bil-Malti, meta sifirt. Qabel ma kontx nikteb bil-Malti, kont nikteb bl- Ingliż . . . Imma meta sifirt u bdejt ngħix Praga bdejt inħossni li għandi nuqqas kbira ta' minn fejn jien, min jien, u għalhekk bdejt nikteb bil-Malti . . . . . .Sriep huwa dwar bniedem li jħossu barrani f'pajjiżu stess, u jien hekk qed inħossni hawnhekk . . . ma kellix għalfejn insiefer biex ninduna biha din, ma kellix bżonn dik id-distanza biex nara lil Malta kif jaraha dan il-karattru. Li qed jiġrili issa huwa li qed nitbiegħed dejjem iżjed minn Malta, bħal pereżempju rokit, jgħaddi mid-dinja u jibqa għaddej, u bil-mod id-dinja tisparixxi fil-bogħod, u hekk qed inħossha lil Malta issa. Għandi ktieb issa, lest, kważi lanqas irrid nippubblikah għax lanqas inħossu iżjed is-suġġett. Vella Gera jgħid li jirnexxilu ma jħallix dan is-sens ta' defamiljarizzazzjoni ma' Malta jaffettwalu l-kitba tiegħu billi qiegħed jikteb xogħol ġdid li jippreżenta lil Malta b'mod differenti. Jispjega li għalkemm il-post fl-istorja jeżisti fil-verità, ir-rakkont hu fizzjoni, allura b'hekk joħloq Malta li jista' "jilgħab" biha u jgħid li "nista' kważi noħloq Malta mill-ġdida fl-immaġini tiegħi." Alex Vella Gera jikkonferma li l-ktieb li qed jirreferi għalih fl-intervista hu Trojan, għaliex is-simposju sar ftit qabel ma ġie ppubblikat ir-rumanz ("Intervista"). Din l-informazzjoni personali li jagħtina Vella Gera tamplifika l-fatt li fi Trojan is-setting hu, qabel kollox, Malti: hemm diversi referenzi għal-letteratura Maltija, speċjalment dik Moderna, u għal kittieba Maltin; in-narratur jinqeda ħafna b'ritratti tas-soċjetà Maltija biex jgħaddi ċerti messaġġi; u l- protagonist huwa raġel Malti konservattiv li, għalkemm jidher li jmur kontra dak kollu li qed jagħmlu u jaħsbu l-Maltin fis-sena 2015, xorta waħda jibqa' essenzjalment Malti. Bħala eżempju nistgħu nsemmu x-xebh bejn Malta u Ġanni Muscat: il-gżira qattgħet mijiet ta' snin taħt il-kappa tar-reliġjon, u Ġanni Muscat hu reliġjuż devot għall-aħħar, kważi fanatiku. Għalhekk, wieħed jista' jimmaġina li ma setgħetx tkun biċċa xogħol faċli għal Alex Vella Gera biex jikteb rumanz daqshekk "Malti" meta hu stess jammetti li qiegħed isib diffikultà biex jikteb dwar Malta minħabba l-fatt li iktar ma jgħaddi ż-żmien inqas qed iħossu miġbud lejn art twelidu. Biex nużaw it-tixbiha tiegħu stess, lil Vella Gera nistgħu nistħajluh rokit li dejjem qed jitbiegħed aktar mid-dinja tiegħu: Malta. Minkejja li mad-daqqa t'għajn l-awtur ta' Trojan u l-protagonist tiegħu jidhru differenti għalkollox, xi intervisti li ta Alex Vella Gera wara li ppubblika r-rumanz jixhdu xi ħaġa li tmur ħafna aktar fil-fond, u li hemm relazzjoni partikolari bejn Vella Gera u l-karattru li ħoloq. F'intervista ma' Teodor Reljic fil-Maltatoday, l-awtur jesprimi ċerta ammirazzjoni lejn Ġanni Muscat u nies bħalu li, għalkemm għandhom twemmin u valuri differenti minn Vella Gera għandhom xi ħaġa komuni miegħu: il-perseveranza u s-sens ta' ribelljoni. Infatti, fl-intervista jammetti li, "minn dejjem kont affaxxinat b'nies konservattivi reliġjużi, li lanqas naħseb tista' ssejħilhom "konservattivi" llum -il ġurnata. Saru kważi ribelli" (Maltatoday). Vella Gera josserva kif iż-żmien jista' jeqleb sitwazzjonijiet ta' taħt fuq billi, b'konsegwenza tal- mewġa liberali li għaddejja minn fuq Malta f'dawn l-aħħar snin, dawk in-nies li qabel kienu jagħmlu parti mill- maġġoranza issa saru l-minoranza, u minoranza li mhux dejjem tiġi rrispettata. Fil-preżent, jgħid Vella Gera, min m'għandux kuntatt sew ma' Malta jaf jitqarraq billi jassumi li nies bħal Ġanni Muscat (konservattivi u reliġjużi) jirrappreżentaw il-bqija tal-poplu peress li Malta għandha kultura twila li tagħti prominenza lill-Knisja Kattolika. Ngħidu aħna, sa ftit għexieren ta' snin ilu l-maġġoranza assoluta tal-Maltin kienet temmen li l-idea ta' żwieġ għandha tikkonsisti f'għaqda bejn raġel u mara, u l-linja kienet tinqata' hemm. Illum -il ġurnata, il-kunċett ta' żwieġ twessa' għal żwieġ bejn persuni tal-istess sess, u anke l-idea ta' kif tibni familja żviluppat, partikolarment bl-introduzzjoni tal-IVF. Il-kultura ta' familja magħquda bis- siġill taż-żwieġ ukoll qed tinqata' wara d-dħul tad-divorzju fl-2010. Dawn huma ftit mir- raġunijiet għaliex Vella Gera għandu dubju kbir jekk nies bħal Ġanni Muscat għadhomx jirrappreżentaw il-fehma tal-poplu Malti, għaliex jidher li aktar ma jgħaddu s-snin aktar qed tonqos il-ħakma tal-Knisja fuq il-pajjiż, u għalhekk persuni li jqiegħdu l-valuri nsara qabel kollox f'ħajjithom saru jgħumu kontra l-kurrent. Skont l-awtur, li tgħum kontra l-kurrent huwa ħafna aktar effettiv milli sempliċiment tinġarr minnu. U hawn inkunu nistgħu nifhmu aħjar għaliex hu jħoss ċerta ġibda lejn il-protagonist li ħoloq: kemm Alex Vella Gera u anke Ġanni Muscat jemmnu li wieħed għandu jkollu opinjoni soda u valuri sodi, inkella l-fehmiet tiegħu ikunu invalidi u jispiċċa biss parti mill-massa. Il-kitba ta' Vella Gera hija diretta u ħafna drabi tevita li ddur mal-lewża, u din hi riflessjoni tal-awtur innifsu. Fl-intervista ma' Reljic, hu jammetti b'mod dirett li meta jara "ġemgħa ta' nies ixejru l-bnadar tal-qawsalla," (referenza għall-emblema favur id-drittijiet ta' nies LGBT) iħossu "ddiżgustat," għaliex kif ipoġġiha hu, dawn l-istess nies ma huma jagħmlu xejn għajr "jumping on bandwagons". Jargumenta li l-istess nies li jsejħu lilhom infushom "liberali" jagħmlu hekk sempliċiment għaliex twieldu f'era partikolari li tisfida n-normi tradizzjonali, u li l- opinjonijiet tagħom huma ffurmati mod minħabba l-mentalità ġenerali ta' dan iż-żmien. Vella Gera m'għandux dubju li, "l-maġġoranza ta' dawn in-nies kieku kienu jċapċpu jekk l- omosesswali jintbagħtu l-ħabs tletin sena ilu." Huwa għalhekk li jammira lil Ġanni Muscat, għaliex minkejja li l-ħsibijiet tiegħu iżommhom għalih biss kważi tul ir-rakkont kollu (għaliex jgħid li m'għadx fadallu l-enerġija biex jiġġieled) iżomm dawn il-ħsibijiet u valuri sodi u ma jinġarrx mal-kurrent bħall-maġġoranza tan-nies. Bil-kontra ta' nies li, skont Vella Gera, ma jżommux twemminhom biex jakkwistaw xi popolarità jew flus, Ġanni jadatta stil ta' ħajja b'attitudni ta' "mingħajr kompromessi," xi ħaġa li ma tantx għadha komuni llum. 2.3. L-Estetika tal-ktieb Ġeneralment, il-kotba ta' Alex Vella Gera għandhom qoxra sempliċi, mingħajr distrazzjonijiet żejda. L-Antipodi għandu l-kulur aħmar-oranġjo, li jingħata prominenza billi jiksi l-biċċa l-kbira tal-qoxra. L-aħmar jidher ukoll fi Sriep, billi jagħti lewn ħamrani lil isem l-awtur fuq sfond ċelesti. Għal darb'oħra, ninnutaw li isem Alex Vella Gera hu miktub bl-aħmar fuq il-qoxra ta' Trojan, bit-titlu lewn sewdieni tar-rumanz fuqu. L-isfond tal-qoxra ta' Trojan għandu kulur isfar jgħajjat, għalhekk dak li jkun mingħajr ma jrid jitfa' għajnejh fuq il-ktieb li, għalkemm ma jolqotx l-attenzjoni bil-ħxuna tiegħu, ċertament jolqotha xorta waħda permezz tal-qoxra. Fuq l- isfar dominanti hemm impinġijin illustrazzjonijiet kemxejn vagi li nemmen li jinftiehmu l-aktar wara li jitlesta l-qari kollu tar-rumanz. Bla dubju tispikka x-xbieha tal-qattus fin-nofs tal-qoxra li mill-ewwel tagħti sens ta' sproporzjonalità, għaliex minn ġol-qattus naraw ħiereġ (jew dieħel) raġel li hu ferm iżgħar fid-daqs mill-qattus ġgantesk. It-titlu tar-rumanz hu ambigwu għall- ewwel, għaliex jista' jirreferi għat-trojans malizzjużi li jinfettaw il-kompjuters, jew għal-leġġenda tal-battalja ta' Trojja. Biss, meta wieħed jara t-tpinġija tal-qattus u r-raġel jikkonferma li x- xbieha qiegħda talludi għall-famuż Żiemel ta' Trojja li l-Griegi bnew, staħbew fih u bih invadew il-belt ta' Trojja u spiċċaw qerduha. Din il-leġġenda hija motif kruċjali fir-rumanz, minħabba l- fatt li Ġanni Muscat jirreferi għal "dik l-armata liberali ħierġa għatxana minn żaqq dak iż-żiemel ta' Trojja msejjaħ il-libertà tal-espressjoni, u d-drittijiet indaqs" (Vella Gera 8) u aktar minn darba jsemmi lil Lejokowon, qassis Trojjan li skont l-Enejde ta' Virġilju kien widdeb lin-nies ta' Trojja bil-periklu tal-għadu mistoħbi fiż-żiemel tal-injam, iżda ħadd ma emmnu. Il-qarrejja jistgħu jinterpretaw din il-leġġenda billi jqabblu lix-xwejjaħ Lejokowon mal-protagonist Ġanni Muscat, għaliex Ġanni wkoll jidher bħala bniedem li qiegħed jistenna periklu imminenti iżda li hu biss qiegħed iħoss. Il-kobor tal-qattus fuq il-qoxra jissuġġerixxi li, bħalma għamlet l-armata Griega, l-"armata liberali" qiegħda dieħla jew ħierġa minn żaqq il-qattus, simbolu tal- Liberaliżmu sfrenat li qiegħed jinfiltra s-soċjetà moderna tal-lum bit-tajjeb u l-ħażin kollu tiegħu. Dan kollu miżjud mal-ħarsa provokanti tal-qattus inissel fil-qarrej sens ta' ansjetà u periklu. Bħalma n-nies ta' Trojja ġew ingannati u ngħataw x'jifhmu li ż-żiemel kien rigal mingħand il- Griegi, hekk ukoll il-qattus ta' Trojan għandu espressjoni ta' sfida fuq wiċċu li bħallikieku turi lill- qarrejj li s-soċjetà qiegħda tiġi mqarrqa mill-idea ta' Liberaliżmu li skont Ġanni Muscat qiegħed jagħmel ferm aktar ħsara milli ġid fid-dinja moderna. Fl-isfond tal-qoxra tingħaraf mill-ewwel L- Imdina, bis-swar għoljin u l-koppla tal-Kon-Katidral jingħataw prominenza. Is-swar huma ikoni fil-kultura Maltija u l-għan oriġinali tagħhom kien li joffru protezzjoni mill-għadu lill-belt. Is- swar donnhom jipproteġu lill-knisja, li hija simbolu konkret tal-Kattoliċiżmu. Għalhekk, jista' jkun li s- swar qegħdin jipproteġu lir-reliġjon innifsu – xi ħaġa li Ġanni Muscat tant jgħożż – mill-perikli tad-dinja tal-lum. Aktar 'l isfel fuq il-qoxra hemm impinġi l-ħaxix taħt il-qattus. Jekk wieħed jassumi li l-veduta tal-Imdina u d-dehra tal-kampanja jissimbolizzaw ir-reliġjon u l-ambjent rurali Malti jkun qiegħed iħares lejn xbieha Romantika. Nafu li r-Romantiċiżmu Malti jżewweġ il-fidi u r-reliġjon mal-ambjent naturali, u li l-artist Romantiku jkun l-aktar f'armonija mal-fidi tiegħu meta jkun solitarju fil-pajsaġġ Malti. Ix-xbieha tal-qattus malizzjuż, madankollu, tissuġġerixxi li dawn iż-żewġ elementi importanti fil-kultura Maltija qegħdin jiġu mhedda. Filfatt, kemm in- nuqqas ta' poter li l-Knisja għandha llum fuq is-soċjetà u kif ukoll it-tħarbit tal-ambjent rurali għall-bini huma żewġ suġġetti attwali u kontroversjali f'Malta. Il-bidu ta' kull kapitlu tar-rumanz jippreżenta kwotazzjoni mill-editorjal ta' Il-Bandiera tal-Maltin, mill-ħarġa tal-15 ta' Awwissu 1914. B'kollox ir-rumanz għandu 19-il kapitlu, u l-qarrej ikun jista' jgħaqqad il-kwotazzjonijiet kollha flimkien biex jifformaw il-kwotazzjoni sħiħa mill- editorjal tal-gazzetta. L-awtur jagħżel li jħalli l-kwotazzjonijiet miktuba b'Malti arkajku, li jagħtihom xejra aktar awtentika u mhux mittiefsa. Din iż-żieda tal-kwotazzjoni fid-daħla tal- kapitli ma sservix biss skop estetiku. Fir-rakkont stess, Ġanni Muscat iżur il-Bibljoteka Nazzjonali u "jitħajjar jifli" l-istess gazzetta li minnha tittieħed il-kwotazzjoni: "Beda jaqra artiklu qed jagħti l-aħħar żviluppi dwar l-inkwiet fix-xena internazzjonali li kien appik li jiżbroffa fil-Gwerra l-Kbira (92). " Il-protagonist isib il-Malti antik "konfortanti," bl-ortografija inċerta tiegħu. Il-fatt li l- kwotazzjonijiet, li jintużaw għall-estetika tad-daħla għal kull kapitlu, jintisġu wkoll fir-rakkont jippreżenta lir-rumanz bħala xogħol maħsub bir-reqqa, għaliex anke l-estetika tal-ktieb timxi id f'id mar-rakkont li jagħtina Vella Gera. 3. Il-kwistjoni dwar "Li Tkisser Sewwi" L-avvenimenti marbutin man-novella "Li Tkisser Sewwi" bdew fl-2009 fl-Universitá ta' Malta. Fi żmien ftit xhur l-istorja espandiet għall-midja ġurnalistika, għal diversi siti soċjali u saħansitra saret punt ta' diskussjoni taħraq fuq l-aktar programmi popolari tat-televiżjoni fil-pajjiż. Is- sitwazzjoni laqtet l-attenzjoni ta' wħud mill-aktar persunaġġi influwenti f'Malta, fosthom membri tal-Parlament u kelliema għall-Knisja Kattolika. Il-konsegwenzi li ġabet magħha l- pubblikazzjoni tan-novella kontroversjali bdew minn azzjonijiet fil-konfront tagħha mir-rettur tal-Università għall-ftuħ ta' kawża fil-qorti. Dan kollu u aktar wassal lill-editur Mark Camilleri, u l-awtur Alex Vella Gera, biex jibdew kampanja li kellha twassal għal tibdiliet sinifikanti fil-liġijiet taċ-ċensura f'Malta. Sa ċertu punt, "Li Tkisser Sewwi" tidher li 'sewwiet' is-sitwazzjoni ta' diversi artisti lokali li sal-2009 kienu jħossuhom imxekkla minn liġijiet dwar x'inhi ċ-ċensura u dak li hu kkunsidrat aċċettabbli fis-soċjetà. Fis-sena 2009, l-awtur Alex Vella Gera (li fl-istess sena ppubblika n-novelli "Żewġ" u "Lil Hinn Mill-Jien") ddeċieda li juża l-gazzetta studenteska universitarja "Ir-Realtà" biex joħroġ għall-pubbliku novella tiegħu, "Li Tkisser Sewwi." L-editur tal-gazzetta, Mark Camilleri (li f'dak iż-żmien kien student tal-Istorja) ma sabx oġġezzjoni u ppubblika n-novella ta' Vella Gera. Il- ġurnal "Ir-Realtà" kien jitqassam b'xejn fl-Università u l-Junior College, u wieħed seta' faċilment jakkwista kopja mill-kampus. Il-pubblikazzjoni tal-istorja seħħet mingħajr ebda intenzjonijiet ħżiena, iżda l-kontenut tagħha wassal għal kontroversja u dibattiti jaħarqu fix-xhur li segwew. Ftit wara l-pubblikazzjoni tan-novella, ir-rettur tal-Università Juanito Camilleri kkuntattja lill- Kunsill Studenti Universitarji rigward il-każ, u waqqaf immedjatament id-distribuzzjoni tal- gazzetta "Ir-Realtà" għall-pubbliku. Din l-azzjoni qajmet aktar attenzjoni dwar il-gazzetta, li normalment ma kellhiex popolarità kbira mal-istudenti universitarji u l-pubbliku ġenerali. In- novella ġiet irrapurtata lill-pulizija u Dr Juanito Camilleri sejjaħ għal investigazzjoni mill-korp. Dan wassal lil Vella Gera u Mark Camilleri biex jidħlu fir-riskju li jħallsu penali, u saħansitra jingħataw sentenza ta' ħabs għal ksur ta' liġi dwar l-oxxenità. 3.1. Il-kontenut u t-tematika tan-novella In-novella hi rakkont awtodijeġetiku li donnu paġna minn djarju ta' persuna. Il-qarrejja jirċievu r-rakkont mill-perspettiva ta' raġel Malti ta' ħamsa u tletin sena, ossessjonat bis-sess u l- pjaċir. Matul in-novella, il-protagonist jitkellem dwar il-kilba li għandu għall-pjaċir fiżiku u jirrakkonta xi esperjenzi sesswali li kellu ma' nisa, ħafna minnhom tfajliet barranin li jiġu Malta biex jistudjaw lingwa ġdida. Għalkemm jibqa' ma jiżvelax ismu, il-karattru jesprimi ruħu b'mod l- aktar personali, anke jekk fl-istess storja jammetti li jittratta n-nisa li kellu inkontri magħhom bħala oġġetti. Dan narawh meta jitkellem dwar "omm nejka" li kkonfrontatu minħabba li kellu x'jaqsam ma' bintha u ġriet warajh tul Triq il-Merkanti "xxejjer umbrella u handbag." Bint l- omm ma jgħidilniex x'jisimha u jirreferi għaliha sempliċiment bħala "nejka" oħra. In-narratur juri disprezz lejn il-Maltin u l-idea tal-familja Maltija. Għalih, il-fatt li twieled Malta huwa "l- akbar kundanna" għaliex bniedem bħalu ma jkunx jista' jagħmel dak li jixtieq ma' tfajla għaliex ikollha l-qraba, jew fi kliemu, dawn il-"hesils," dejjem ikkakkmati magħha. B'dan il-kumment jissuġġerixxi li ma hux bniedem tal-familja u meta jiltaqa' ma tfajla ma jimpurtah xejn mill- familjari tagħha għaliex kulma jrid mingħandha hu l-pjaċir sesswali. Tant hu hekk li tfajla minnhom li ltaqa' magħha xtaqet li jagħmlu "kollox ħlief bews," u mill-ewwel jesklama li hu interess fil-parti privata tagħha kellu, u f'xejn aktar. Il-protagonista jirriduċi lit-tfajliet sempliċiment għal sors ta' pjaċir u ħafna drabi jittrattahom aktar bħala pupi tal-logħob milli bħala persuni. Fid-dinja tiegħu, tfajla teżisti biex iżżiegħel biha sakemm tagħtik dak li tixtieq u m'hemm ebda raġuni għalfejn għandek tistaqsiha xi trid jew xi tħoss għaliex bħala raġel għandek l-ewwel u l-aħħar kelma. Il-perspettiva maskilista u patoloġika tan-narratur, bid-deskrizzjonijiet espliċiti u l- lingwaġġ bla kantunieri tiegħu, tirrappreżenta l-qofol tan-novella. Fil-bidu, in-narratur ma jistax ikun ċar aktar milli hu: "Għandi ħamsa u tletin sena u nħobb it-tfajliet ta' sittax." Din is-sentenza tiġbor il-karattru tal-protagonista għax mhux biss jagħti preferenza lil tfajliet minorenni iżda ma jiddejjaqx jammettiha u jisfida lil min jasal jitqażżu u jgħajru: "għidli ħanżir, maħmuġ, moqżież, li trid." L-awtur donnu jrid jipprepara ruħu għar-reazzjonijiet tal-qarrejja li se jsiru jafu l-aktar affarijiet intimi u personali tal-karattru li ħoloq billi jagħtih attitudni difensiva u li tisfida. Kwalità prominenti li Vella Gera jagħti lill-protagonist tiegħu hi x-xeħta umoristika li kultant tissarraf f'ironija. Il-mod kif ir-raġel imxennaq għas-sess jiddeskrivi l-esperjenzi tiegħu jew lin-nisa nfushom hu bombastiku u "mżejjen" bi kliem ta' kull tip. Ngħidu aħna, hu u jitkellem dwar mara Ġermaniża (li kienet eċċezzjoni għax, għall-kuntrarju tat-tfajliet l-oħrajn li kellu x'jaqsam magħhom, mhix minorenni), iqabbel il-warrani tagħha ma' "ħobża fil-forn" u eżatt wara jgħid li "Qed inkun poetiku. Għax ifettili. Mhux dejjem." Is-similitudni kreattiva għandha bixra komika u mbagħad il-fatt li jqisha bħala xi ħaġa poetika juri l-ironija fi kliemu, għaliex jaf li l-lingwaġġ goff u istintiv tiegħu ma jistax jitqies bħala poeżija. Huwa diffiċli ssib valur poetiku fir-rakkont, anke minħabba li hemm ħafna okkorrenzi fejn in-narratur donnu qed jimprovizza u ma jaħsibx darbtejn qabel jitkellem, b'hekk ir-rakkont jieħu forma ta' taħdita informali u mhux ta' narrattiva meqjusa u organizzata. Matul in-novella jintużaw frażijiet li s- soltu nisimgħu fid-diskors dirett. Ngħidu aħna, meta r-raġel jipprova jiftakar l-età ta' tfajla li kellu x'jaqsam magħha jikkummenta li "Dawk l-Iskandinavi fuckin strambi. Ngħid din fuqhom. Waħda minnhom, kemm kellha? Sbatax, mhux iżjed". Naraw similarità hawnhekk, meta hu jirranġa l-mod kif jgħid xi ħaġa: "Il-lasktu ma nużahx. Ma jidħolx. Haw', ridt ngħid, m'għandux x'jaqsam." Jista' jkun li dan hu logħob bil-kliem, u f'dan il-każ nindunaw aktar kemm hu partikolari l-mod kif dan il-karattru jħossu li qed ikun "poetiku." Il-metafori huma aktar meqjusin f'mumenti oħrajn, bħall-"adoloxxenza tegħreq ħamranija u lixxa" li għalih hi "l-isbaħ ħaġa." In-narratur huwa konxju ħafna tad-diskors tiegħu u jidher li qed jagħmel sforz biex jagħti impressjoni tiegħu nnifsu bħala xi ħadd li għandu kontroll sħiħ fuq ħajtu, iżda fl-istess ħin qed jikxef il-fraġilità u l-fallimenti tiegħu. Alex Vella Gera jippreżentalna persuna li ftit li xejn tagħti kas l-individwalità ta' ħaddieħor. Lil missieru u lil sieħbu l-protagonista jsemmihom biss fuq fuq u lanqas jagħtina isimhom. Bl-istess mod, għalkemm jagħti dettalji bir-rimi dwar it-tfajliet li jkollu x'jaqsam magħhom, speċjalment deskrizzjonijiet espliċiti ta' ġisimhom, qatt ma nsiru nafu x'jisimhom jew x'karattru għandhom. Il-protagonist jiġġeneralizza u jirreferi aktar minn darba għan- nazzjonalitajiet tat-tfajliet li ltaqa' magħhom u nifhmu li, skontu, dawn it-tfajliet jirrappreżentaw lil kull min għandu n-nazzjonalità tagħhom. Għandu preferenza għal "studenti Żvediżi, Taljani, Russi, Ġermaniżi," u anke għal tfajliet "suwed" li, għalih, tkun ixxurtjat jekk ikollok esperjenza magħhom. Min-naħa l-oħra, jiddeskrivi l-Iskandinavi bħala "strambi" minħabba esperjenza li kellu ma tfajla mill-Iskandinavja, u l-esperjenza tiegħu man-nisa ġġiegħlu jibża' min-nisa Taljani għax iħoss li juru xenqa straordinarja għall-irġiel. Jiġġeneralizza wkoll meta jgħid li ma jogħġbux l-irbit u "l-Maltin . . . dejjem issibilhom xi nkwiet," għax jekk tidħol f'relazzjoni ma' tfajla Maltija qiegħed awtomatikament tistieden lill-qraba kollha tagħha f'ħajtek. Matul in-novella ninnutaw karatteristika oħra ewlenija tal-protagonist: is-sens ta' awtorità. Fil-bidu tar-rakkont, hu jitkellem dwar "tifel" (ma nafux jekk jiġix minnu jew jekk hux xi ħabib) u jikkritikah għax hu "diżastru man-nisa." Eżatt wara jirreferi għal missieru li kien għallmu dwar in-nisa u kif għandek tittrattahom: "Trid tirkibhom, tilgħab magħhom, timmansahom." Dan jissuġġerixxi li l-ossessjoni li għandu bis-sess u l-mentalità tiegħu dwar il-mara huma, għall- inqas parzjalment, riżultat tat-trobbija li tah missieru. Diffiċli nkunu nafu jekk hux qed jipprova jiġġustifika l-imġiba tiegħu jew jekk hux qed jgħid il-verità, għax kliemu, qisu ta' artist fuq palk li jrid jimpressjona lill-udjenza, jissuġġerixxi li mhuwiex narratur li nistgħu nafdawh għalkollox. Il- protagonist jinstema' bħallikieku qed jgħallem lil dan it-"tifel" kif għandu jġib ruħu man-nisa biex jieħu dak li jrid. Vella Gera joħloq karattru li ma jinteressahx fl-imħabba konvenzjonali jew fl-emozzjonijiet tal-mara, u l-uniku parir ta' adult li jista' jagħti biex juri l-esperjenza tiegħu hu li dak li jkun irid isakkar lil tfajla f'dik li missieru jsejjaħ "nassa" biex iġenninha warajh u jieħu minnha dak li jixtieq. Hu u jirrakkonta kull darba li kellu x'jaqsam ma' tfajla, il-protagonista dejjem irid jagħtina x'nifhmu li qatt ma jħalli lit-tfajla tiddeċiedi għaliha nnifisha, u li għandu kontroll sħiħ fuq il-kelma u d-deċiżjonijiet li jittieħdu. Għalih ma hemmx bżonn konsultazzjoni ma' tfajla qabel isir l-att sesswali, għaliex hu ċert li jaf kif jikkuntentaha, anke jekk fl-aħħar mill- aħħar ma jimpurtahx mis-sodisfazzjon tagħha. In-narratur isemmi episodji li fihom waqt l-att sesswali jmiss lit-tfajla fejn ma tridux imissha jew idawwarha u jilgħab biha kif irid mingħajr ma jistaqsiha għall-permess. In-narrattiva li jrid jimponi hi li għandu kontroll totali fuq kollox u iktar ma jinsisti fuqha, iktar jixħet dubju fuq kemm qed jgħid il-verità. Lejn l-aħħar tar-rakkont nieħdu l-impressjoni li l-istorja se tieħu direzzjoni differenti għax il-karattru jagħti ħjiel ta' fraġilità u jikxef ċerta emozzjoni wara dik il-poża ta' bniedem imxennaq, u jirrakkonta kif waħda min-nisa li sar jaf, mara Maltija ta' mezz' età, ma riditx titilqu u mingħajr ma jaf kif sar iħobbha. Jgħidilna li rarament jiġrilu hekk għaliex jara l-imħabba u l- inkontri kontinwi ma' persuna waħda bħala "kummiedji" u ħela ta' ħin, imma jagħtina x'nifhmu li lil din il-mara partikolari kellu diffikultà biex jużaha u jarmiha bħal ma jagħmel ma' ħaddieħor. Dan is-suspett li tista' tinbet relazzjoni awtentika f'ħajjet il-karattru jisfaxxa meta jiddeskrivi l- episodju meta jagħmlu l-att sesswali bħala l-kulminu tar-relazzjoni tagħhom. L-ironija terġa' taħkem id-diskors meta l-karattru jgħid li waqt is-sess ħassu emozzjonat għax seta' jagħtiha dak li kien kapaċi joffri. Għalih, li jagħti sodisfazzjon fiżiku hu aktar importanti milli li juri kwalunkwe tip ta' emozzjoni. Anke lil din il-mara li ħass xi ħaġa speċjali għaliha jaraha bħala oġġett, bħala reċipjent għal ġismu, mingħajr ma għandha ebda kontroll fuq kif jintuża ġisimha, jew dritt biex tesprimi kif tħossha. Waqt is-sess il-mara ssir dik li hi ddestinata li tkun, bħallikieku l-akbar skop fil-ħajja ta' mara hu l-att sesswali. Xena oħra ironika fin-novella li wkoll turi l-insistenza eċċessiva tal-protagonist hija meta hu u l-mara Maltija jidhru flimkien fix-xatt ta' Buġibba u għal darb'oħra jgħid li tgħaddi tiegħu billi jittantaha sesswalment anke jekk drabi oħra ma tħallihx. L-ironija tinħass partikolarment għaliex il-kwadru li jippreżenta hu wieħed kważi romantiku: lejla sajfija waqt inżul ix-xemx, bil- "baħar skur ileqq bħad-deheb," imma l-azzjonijiet tiegħu jissuġġerixxu kważi stupru għaliex it- tfajla "ċediet" sforz l-insistenza tiegħu. Anke wara dan, ir-raġel mhuwiex sodisfatt u l-istqarrija "Imma ridt iżjed" iġġegħelna nantiċipaw xi ħaġa agħar minn dak li nkunu għadna kif qrajna. L- aħħar parti tan-novella tista' titqies bħala l-aktar parti kontroversjali għaliex l-unika mara li setgħet tbiddlu fi bniedem ftit aktar sensittiv xorta waħda sfat vittma tal-egoiżmu sfrenat tiegħu. Malli waslu d-dar wara xemxata qabdu jdellku l-krema lil xulxin u dan kien biżżejjed għalih biex jaqbdu l-aptit għas-sess u għamel dak li ried biha mingħajr ma staqsieha riditx jew le. F'din ix-xena ta' stupru, anke wara li jikseb is-sodisfazzjon li ried, il-protagonist ftit li xejn juri ħniena għall-mara u saħansitra jgħid li jitqażżeż jaraha fl-istat li kienet fih, mifxula hi u tipprova ssalva d-dinjità tagħha billi tilbes. Ix-xena tikkonfermalna wkoll kemm ir-raġel isibha diffiċli biex jaħseb b'moħħu u jħalli l-organu sesswali tiegħu jikkmandah. Wara l-istupru tal-mara, bħallikieku jiddefendi l-azzjonijiet tiegħu billi jgħid li ma setax jagħmel mod ieħor. Din in-novella hija wieħed mill-uniċi xogħlijiet Maltin li jesploraw temi bħall-pedofelija, il-vanità u l-istupru b'mod daqshekk espliċitu u dirett, u b'hekk il-kontroversja setgħet kienet mistennija mill-awtur Alex Vella Gera. Jekk wieħed jiffiltra d-dettalji u l-plott tan-novella, jispiċċa jħares lejn karattru li sfortunatament jirrifletti l-attitudni ta' ċerti nies fis-soċjetà u jinduna li, tipprova kemm tipprova, bniedem tond ma tistax iġġibu kwadru. Madankollu, id- dibattiti li segwew il-pubblikazzjoni tan-novella fir-rivista ''Ir-Realtà'' jmorru lil hinn mill- perverżjonijiet tal-protagonist. Ma tantx hu każ prevedibbli li awtur ta' storja jaffaċċja sentenza ta' ħabs minħabba dak li jikteb, u jeħtieġ nanalizzaw l-opinjonijiet ewlenin fil-kwistjoni dwar din in-novella li wasslu wkoll għall-kitba tar-rumanz Trojan. Id-diskussjonijiet li nqalgħu ma kinux biss dwar in-novella, iżda dwar iċ-ċensura f'Malta b'mod ġenerali u dwar x'inhi arti, x'inhi l- letteratura u x'inhi l-pornografija. 3.2. Dak li beda minn gazzetta u spiċċa l-Qorti 3.2.1. L-awtur u n-narratur: Entitajiet separati jew identiċi? Ir-raġunijiet għaliex il-Prof. Juanito Camilleri pprojbixxa t-tqassim tal-gazzetta ta' Camilleri baqgħu mhux magħrufin sakemm kiteb artiklu dwar il-każ fil-gazzetta The Times of Malta li dehret fl-4 ta' Diċembru, 2009, kważi xahrejn wara li ġiet ippubblikata n-novella. Juanito Camilleri jirreferi l-ħin kollu għal "Li Tkisser Sewwi" bħala artiklu, u dan huwa kunċett żbaljat li minħabba fih il-każ ta' Vella Gera kien aktar diffiċli biex jissolva. "The article can reasonably be interpreted by readers who, like me, do not know the author," jgħid Camilleri, "as describing the sexual experience and fantasies of the author himself." L-awtur ma jagħmel ebda tentattiv, skont ir-rettur, biex joħloq karattru fittizju distint minnu, u l-fatt li dan ix-xogħol deher f'gazzetta jikkonferma din l-interpretazzjoni (Camilleri). Għalkemm mad-daqqa t'għajn wieħed għandu mnejn jaħseb li l-kitba "Li Tkisser Sewwi" hija artiklu, għax il-kitbiet qabilha u warajha kienu artikli u t-titlu tagħha jiġbidlek l-attenzjoni bħal headline, karatteristika tal-artikli ta' gazzetta, ma jdumx wisq ma jinduna li l-vuċi li qed titkellem mhix ta' artikolista iżda ta' karattru maħluq apposta mill-awtur. Adrian Grima jitkellem dwar dan fl-esej tiegħu "Dark Sides – censorship in Malta" li fih jisħaq li, kontra dak li jissuġġerixxi Camilleri, l-awtur jagħti lill-karattru tiegħu kwalitajiet kważi esaġerati u degradenti apposta biex jikkritikah: "m'hemmx dubju li n- narrattiva nnifisha tikkundanna l-attitudni tiegħu" (Grima). Skont Grima, Alex Vella Gera jwaqqa' għaċ-ċajt lill-protagonist billi jagħtih żewġ karatteristiċi kuntrastanti: il-mod espliċitu u oxxen kif juża l-lingwa mingħajr rażan tul in-novella, kontra r-reġistru "poetiku" li jiftaħar li juża f'waqtiet oħrajn. It-ton tal-protagonist huwa fl-aktar stat naturali tiegħu meta jkun baxx mingħajr "tiżjin" żejjed, bħal meta jqabbel il-warrani ta' tfajla ma' "ħobża fil-forn," iżda figuri tad-diskors oħrajn, bħal "kull tjubija ta' sess tivvibra fl-iġsma jfuħu tal-istudenti," jinħassu sfurzati u bombastiċi. Id-distanza bejn l-awtur u l-protagonist tidher l-aktar fit-titlu tan-novella għaliex jesprimi ironija kif ukoll element didattiku u moralistiku (Grima). Barra minn hekk, ir- referenzi li jagħti n-narratur għall-mard imxerred bl-atti sesswali (STD's) jinstemgħu donnhom bħal twissija (Grima), u permezz ta' dan Vella Gera donnu qed jenfasizza l-fatt li qed jinqeda bil- karattru li ħoloq biex iwassal messaġġi moralistiċi lil soċjetà li għadha ssibha diffiċli biex titkellem dwar suġġetti bħal dawn. B'dan f'moħħna nistgħu nargumentaw li r-raġunament ta' Juanito Camilleri mhuwiex intelliġenti ħafna għaliex bħala qarrejja rridu nindunaw li "there's much more going on beneath the surface" (Vella Gera, The Times of Malta, 3 ta' Novembru 2009) u rridu nqisu l-kuntest tal-istorja u ninterpretaw l-azzjonijiet u speċjalment id-diskors tal- protagonista minn lenti oġġettiva u mhux minn lenti daqshekk istintiva u personali. F'Jannar tal-2010 fil-programm popolari "Xarabank," kien hemm diskussjoni taħraq dwar iċ-ċensura f'Malta u l-każ dwar "Li Tkisser Sewwi" kien wieħed mis-suġġetti ewlenin. F'kuntatt telefoniku ma' Alex Vella Gera, il-preżentatur Peppi Azzopardi jistaqsih, b'mod l-aktar "impertinenti" (Azzopardi), jekk il-karattru tan-novella u l-awtur humiex l-istess persuna. Vella Gera jirrispondi, "...naħseb ovvja li [l-karattru] mhux jien . . . il-karattru li ħloqt mhux bniedem reali, huwa karattru li fih għandu emozzjonijiet, elementi u aspetti tar-raġel, tal-maskil, u f'sens esaġerajthom daqsxejn, għax ħadd mhu gravi daqs dak il-karattru . . ." B'dan il-mod l-awtur jenfasizza l-fatt li l-karattru li ħoloq huwa mhux biss differenti minnu, iżda wkoll ma jirrappreżentax lir-raġel tipiku Malti. Barra minn hekk, il-karattru juri "aspetti tal-maskil," kif isejħilhom Vella Gera, li huma esaġerati biex jinħoloq l-effett mixtieq ta' xokk u diżgust. L- istmerrija ma għandhiex tkun għall-awtur innifsu, iżda għall-attitudni li jirrappreżenta l-karattru f'xi rġiel fil-ħajja reali. Vella Gera mhuwiex qiegħed ikun pedoflu jew misoġinista, iżda qiegħed jagħti dawn il-karatteristiċi li jeżistu fid-dinja ta' barra lil raġel fittizju u, permezz tal-kitba tiegħu jikkritikahom. Mistoqsi jekk l-istorja tiegħu twassalx messaġġ lill-minorenni li jiġġustifika l- pedofelija, Vella Gera jirrispondi li "pajjiż li joħroġ b'dawn il-kummenti huwa pajjiż miskin" għaliex kull artist huwa "mera tas-soċjetà" li tirrifletti d-dinja ta' madwaru. Dan kien l-għan tiegħu meta kiteb l-istorja u l-lingwaġġ tat-triq tal-protagonist intuża f'loku. 3.2.2. Il-lingwaġġ ta' "Li Tkisser Sewwi" F'intervista televiżiva fil-programm "Reporter", Vella Gera kkummenta fuq il-lingwaġġ "bla kantunieri" fin-novella "Li Tkisser Sewwi" u qal li r-raġuni ewlenija għaliex kitibha hija li fil- fehma tiegħu l-letteratura Maltija fiha "wisq ewfemiżmi," għax l-awturi Maltin "donnhom jiddejqu jużaw ċertu kliem." Vella Gera għażel li juża dan il-kliem u "setgħu huma wkoll . . . jafu ma ridux, jew ħassew li mhijiex arti" jekk tuża dak il-kliem. L-ewfemiżmu "jitħaddem l-aktar f'sitwazzjonijiet, mitħaddta jew miktuba, li l-kultura u s-soċjetà jitolbu li jkunu msemmija bi prudenza, waqt li jitħaddem dejjem biex titnaqqas il-ħasda li tinkiseb bl-espressjoni realistika tal-kontenut li jkun" ("Ewfemiżmu"). F'dan il-kuntest, nistgħu nifhmu li Vella Gera xtaq li n- novella tiegħu toħloq l-effett oppost tal-ewfemiżmu: xtaq li l-qarrejja jinħasdu biżżejjed biex jaraw x'hemm lil hinn mill-kontenut tal-istorja. Kien ikun diffiċli għall-qarrejja biex jifhmu l- karatteristiċi tal-protagonist li hu predatur sesswali b'kilba kbira bħall-ġisem li kieku tkellem b'lingwaġġ ewfemistiku. "Jiddependi mir-reġistru. Jekk awtur qed jikteb storja u hemm karattru li jiġbed dagħwa bil-Madonna, għalfejn m'għandux jiktibha sħiħa? Jekk l-awtur qed iħoss li jekk qed jikteb hekk qed jidneb, ma jiktibhiex, imma jekk iħoss li jrid jirrifletti l-lingwaġġ, id-djalogu speċifiku ta' dik ix-xena, jiktibha." Vella Gera jemmen li inutli nippretendu li lingwaġġ bħal dan ma jeżistix, u l-letteratura m'għandhiex toqgħod lura milli tippreżentah għaliex dan jista' jwassal għal qtugħ mir-realtà. Dan titkellem fuqu fil-qosor il-ġurnalista u opinjonista Daphne Caruana Galizia fil-blogg tagħha "Running Commentary" li fih tirrikonoxxi l-vulgarità tan-novella u tgħid li ma setgħetx taqraha mill-bidu sal-aħħar, iżda dan il-karattru jitkellem, jaħseb u jaġixxi "eżattament" bħal "ħafna rġiel f'Malta" (7 ta' Novembru, 2009). Caruana Galizia tgħaddi kumment ieħor, li forsi ma ngħatax daqshekk importanza minn kritiċi oħrajn, dwar l-użu tal-Malti fin-novella: xi nies jistgħu jikkritikaw in-novella minħabba l-lingwaġġ espliċitu tagħha għaliex huma tal-idea li l- Malti ma għandux ikun vulgari. Fi kliemha, in-novella tixxukkjana għaliex nafu li tirrifletti r-realtà tal-ħajja, iżda l-fatt li hi miktuba bil-Malti jaf jixxokkja aktar għaliex tinstema' ħarxa u mingħajr sensittività. L-argument ta' Caruana Galizia huwa validu għaliex jissuġġerixxi li l-Maltin iħossu l- bżonn li jistabbilixxu limitu għal kemm il-lingwa għandha tkun flessibbli u rifless tal-lingwaġġ "tat-triq." Il-letteratura għandha taddatta ruħha għas-seklu 21 u awturi bħal Alex Vella Gera qegħdin iwittu t-triq għal stil ta' narrattiva li aktar jirrifletti l-ħajja reali li qegħdin ngħixu, bis- sabiħ u l-ikrah kollu tagħha. Barra minn hekk, wieħed mill-għanjiet ta' "Li Tkisser Sewwi" huwa li tiftaħ għajnejn il-qarrejja u tfakkarhom li l-letteratura ma għadx għandha d-dmir li tippreżenta idea ta' soċjetà utopika mogħnija bil-valuri morali dominanti, iżda li, speċjalment fid-dinja moderna tal-lum, tagħti idea tar-realtà tal-ħajja u tat-tipi differenti ta' nies li nsibu fis-soċjetà. F'intervista fl-2011 waqt il-programm "Lenti," Albert Marshall jistaqsi lil Vella Gera biex jikkummenta fuq il-pożizzjoni tiegħu dwar is-sens ta' "skumdità" li jħossu xi qarrejja meta jiltaqgħu mal-kitba tiegħu f'"Li Tkisser Sewwi." Alex Vella Gera jagħmel differenza bejn "Li Tkisser Sewwi" u kitbiet oħra tiegħu, li għalkemm għandhom xejriet "risqué" u "suġġetti sesswali," ma jaħsdukx daqs l-istorja kontroversjali li dehret fil-ġurnal Ir-Realtà. Vella Gera jgħid li l-istorja hija deliberatament "kompressa" f'paġna waħda u l-għan tagħha hu li tolqot lill- qarrejja mill-ewwel. L-awtur jgħid li ried li "n-narratur kważi joħroġ mill-paġna." Il-kitba "ardita" tiegħu f'"Li Tkisser Sewwi" mhix xewqa jew għan personali tiegħu imma "sempliċiment għax hekk ikun hemm bżonn, f'dak il-mument, fl-istorja li qed nikteb." Il-kittieb hu tal-fehma li l- artisti m'għandhomx jinħbew wara subgħajhom jew jibżgħu jesprimu l-verità kif inhi, u jgħid li, "artist m'għandux ineħħi ħarstu mill-verità . . . dik li jaħseb li hi l-verità," għax "ikun qed jikkomprometti l-arti tiegħu." 3.2.3. Letteratura jew pornografija? Raġuni oħra li jagħti r-rettur tal-Università għad-deċiżjoni tiegħu li jieħu passi kontra "Li Tkisser Sewwi" hija li n-novella tista' tiġi f'idejn il-minuri, u l-fatt li l-istorja qed tissuġġerixxi l-att sesswali mal-minuri ġiegħlu jieħu parir legali. "What finally convinced me," jikteb Camilleri, "is the fact that parts of the article can be interpreted as fantasising and inciting sexual acts with minors." Il-gazzetta "Ir-Realtà" kienet titqassam b'xejn kemm fl-Università kif ukoll fil-Junior College fejn hemm studenti taħt it-tmintax-il sena. Ħafna kummenti dwar in-novella li jinstabu online jgħidu li ma jaqblux man-novella għal raġunijiet morali, jew għax għalihom m'għandhiex valur letterarju. L-Onor. Dr Owen Bonnici, li fi żmien il-kwistjoni kien membru parlamentari fl- Oppożizzjoni, hu wieħed minn dawk li, għalkemm iġġieled kontra l-fatt li novella b'elementi vulgari tista' twassal għal sentenza ta' ħabs, huwa tal-fehma li "Li Tkisser Sewwi" ma għandhiex valur letterarju kbir ("Ir-Realtà", Diċembru 2009). Waqt il-programm "Xarabank", Bonnici jilmenta dwar l-assurdità tal-liġi taċ-ċensura f'Malta, u jsibha diffiċli jemmen li hemm "l-idea li artist jitressaq il-qorti bil-biża' li jintefa' l-ħabs." Hu jgħid li "rridu nerġgħu nirrevedu" d- definizzjoni ta' x'inhu dak li hu permissibbli u x'inhu dak li jaqbeż il-linja. Madankollu, l- argument li n-novella tista' tinqara mill-minuri huwa l-argument prinċipali li poġġa lil Alex Vella Gera u lil Mark Camilleri fl-inkwiet, speċjalment minħabba l-lingwaġġ vulgari tal-kitba. Waqt Xarabank, persuna fl-udjenza qalet li kieku kienet il-kittieb jew l-editur tal-istorja kienet tagħżel li tippubblika l-istorja f'ġurnal pornografiku. Mark Camilleri wieġeb li n-novella mhix pornografija għax "ma teċitakx" u l-għan tagħha kien li "tqażżek." F'intervista ma' Censor Fortress, l-awtriċi Clare Azzopardi twassal il-ħsibijiet tagħha dwar in-novella, u teskludi l- possibilità li din tista' titqies bħala biċċa xogħol ta' natura pornografika: Għalija l-pornografija hi xi ħaġa li taraha biex tistimulak . . . hemm gost fiha, imma din l-istorja ma ttikx gost. Din l-istorja kważi kważi ddaħħlek fi ħsibijiet profondi ta' x'qed jiġri madwarna, jekk in-nies jafux li hawn dawn l-affarijiet madwarna . . . iġġiegħlek biss taħseb u tistaqsi . . . għalija m'hijiex pornografika, xejn affattu ("Clare Azzopardi") Fl-artiklu "What next? A raid on Agenda's fiction shelves?" fuq il-blogg ta' Daphne Caruana Galizia, hemm sezzjoni ta' kummenti li fiha diversi persuni fissru l-opinjonijiet u l-kritika tagħhom rigward in-novella ta' Vella Gera. Ċertu Glen jikkummenta, The piece is pornographic, but it goes beyond the cheap thrills of conventional pornography. The narrative's aim is not even erotic; it doesn't seem to be aimed at making men horny. It is more a commentary on the fervently hedonistic lifestyle that some men and women lead. What I like about it is that the author goes beyond the mere judging of this promiscuous bloke. His presentation is not preachy or pitying, but realistic (Glen, "What next? A raid on Agenda's fiction shelves?"). Il-kumment jistqarr li l-istorja hi pornografika, iżda li tmur lil hinn minn pornografija li l- għan tagħha hu li tistimula għaliex hi "kummentarju" realistiku fuq l-istil ta' ħajja ta' xi rġiel u nisa, mingħajr l-indħil tal-awtur. Kumment ieħor, minn Amanda Kidd, jispjega għaliex l-istil u l- lingwaġġ tan-novella għandu bżonn ikun vulgari u dirett biex jitwassal il-messaġġ mixtieq: "Had the story been written in a more diplomatic and politically correct manner, it would have fallen flat. It needed to be shocking, because at the end of the day, that's what rape is." F'dan il- kuntest, kumment ieħor ifaħħar in-novella għall-bixra realistika tagħha billi jiddeskriviha bħala "a masterpiece of reality" (Duncan Attard). Ċertu Mark, imbagħad, jikteb dwar fejn wieħed għandu jaqta' linja bejn l-arti u l-pornografija: People who have remarked that this is pornography are missing the point. The purpose of the piece is not to get men, or women, all worked up, but rather to get them to think. Yes, the language is vulgar, but it is a question of life imitating art. That is one of the differences between art and pornography. Granted the lines are blurred but they always are – you cannot put art in a box. The moment you try to, you kill it. Dan il-kumment huwa riflessjoni fuq in-natura dejjem dinamika tal-letteratura u fuq il- fatt li d-definizzjoni u l-konfini tal-arti l-ħin kollu jinbidlu. 3.3. Wara l-verdett tal-Qorti Wara li l-editur ta' Ir-Realtà, Mark Camilleri, u l-awtur ta' "Li Tkisser Sewwi," Alex Vella Gera, damu aktar minn sena jistennew id-deċiżjoni tal-Qorti rigward in-novella, bil-possibbiltà li jeħlu multa u sentenza ta' ħabs, fl-14 ta' Marzu 2011, il-Maġistrat Audrey Demicoli kkonkludiet li n-novella ma tiksirx il-liġijiet tal-oxxenità u li l-prosekuturi ma ppreżentawx biżżejjed evidenza li l-biċċa xogħol ta' Vella Gera ddisturbat il-moralità pubblika f'Malta ("Index on Censorship"). Skont il-maġistrat, il-moralità pubblika hi xi ħaġa li tinbidel maż-żmien u dak li offenda l-morali tal-poplu 20 jew 30 sena ilu mhux bilfors joffendiha llum ("Index on Censorship"). Sa Marzu 2011, il-maġġoranza tal-poplu kien familjari mal-każ, għaliex ingħata importanza konsiderevoli kemm fuq il-mezzi tax-xandir u kemm fuq is-siti soċjali. Skont The Malta Independent tal-15 ta' Marzu 2011, l-istorja kienet tkun wisq anqas magħrufa li kieku r-rettur ma waqqafx it-tqassim tal-ġurnal. Skont il-gazzetta, fl-epoka tal-mezzi tax-xandir elettroniċi, ma tantx għad baqa' skop ta' projbizzjoni tad-diskors għaliex tispiċċa tingħata aktar pubbliċità ("Realtà Court case: Why this ruling was so important"). Dan jidwi kliem Mark Camilleri li f'intervista fuq "Witness" jgħid li "if there was something that was worth banning, it is of course worth reading" ("Malta's cry for freedom – Witness"). "For, once you start throwing authors and editors in jail over a piece of fiction which contains a few rude words," jistaqsi l-artiklu, "where do you draw the line?" L- artiklu fuq The Malta Independent josserva li l-kwistjoni seta' kellha riperkussjonijiet serji għax kien hemm theddida għall-kunċett tal-libertajiet ċivili. Fi żvolta pjuttost prevedibbli, aktar tard f'Marzu tal-2011, l-Avukat Ġenerali appella mid- deċiżjoni tal-Maġistrat. Din l-azzjoni setgħet dehret "inevitabbli" għaliex il-ġudizzju tal-Qorti ma tax risposta għall-mistoqsijiet kollha dwar il-każ (Jacques René Zammit, "J'accuse"). Skont l- Avukat Ġenerali, in-novella ta' Vella Gera mhix xierqa għall-pubbliku u l-awtur kitibha "mingħajr ebda forma ta' awtoċensura (" 'God is above everything and everybody' – Attorney General in Realtà appeal," Malta Today). Madankollu, kważi sena wara l-appell, il-Qorti kkonfermat il- ħelsien ta' Camilleri u Vella Gera mill-akkużi, u din id-deċiżjoni ħelsithom ukoll darba għal dejjem minn kull forma ta' kastig legali. F'reazzjoni għal dan, l-editur u l-awtur taw stqarrija li fiha rringrazzjaw lill-avukati tagħhom, Philip Manduca u Alex Sciberras, u entitajiet oħrajn bħall- Alternattiva Demokrativa u l-Front kontra ċ-Ċensura, u lill-membru parlamentari Owen Bonnici li kkollabora ma' Mark Camilleri b'mod attiv biex jiġu riveduti l-liġijiet fuq l-oxxenità u l-libertà tal-espressjoni fil-pajjiż. "We are satisfied with the verdict," jgħidu fl-istqarrija tagħhom Vella Gera u Camilleri, "because it has freed the local literary scene from the threat of prosecution and the danger of self-censorship. Maltese writers now are freer than ever." Barra minn hekk, il- Forum Żgħażagħ Laburisti, li għal żmien twil tat l-appoġġ tagħha lil Vella Gera u Camilleri, ħarġet stqarrija li fiha qieset is-sentenza finali tal-Qorti bħala "tneħħija ta' mażżra oħra minn ma' għonq l-artisti Maltin u Għawdxin." Fl-2015 Dr Owen Bonnici, li issa kien inħatar Ministru tal- Ġustizzja u l-Kultura, ħabbar proposta għar-reviżjoni tal-liġijiet tal-oxxenità u l-pornografija ("Reforms to obscenity and pornography laws to boost artistic expression", Valletta2018.org). Dawn ir-riformi ġodda ħallew il-piena ta' ħabs u multa għal każi ta' pornografija estrema u eskludew il-possibiltà li artisti jiffaċċjaw azzjoni legali kontra l-arti tagħhom. Il-proposta ġdida tinkludi wkoll il-possibilità li artisti jissatirizzaw ir-reliġjon, xi ħaġa li sal-2015 setgħet twassal għal ksur tal-liġi. Skont l-istqarrija, dawn it-tibdiliet fil-liġi se jnaqqsu ċ-ċensura fuq l-arti u jinkoraġġixxu l-espressjoni artistika. Mingħajr ma jaf, il-Prof. Juanito Camilleri fetaħ dibattitu li kellu jinfirex lil hinn mil- letteratura, għaliex feġġew mistoqsijiet dwar fejn hi l-linja bejn il-pornografija u l-letteratura, u x'tip ta' narrattiva titqies permissibbli skont il-liġijiet ta' Malta. Eventwalment saret reviżjoni f'dawn il-liġijiet, pass importanti fl-istorja letterarja Maltija li ggarantixxa aktar bibien miftuħa għall-artisti Maltin. Illum il-ġurnata, kull min qed ifassal biċċa xogħol artistika, kemm letterarja u kemm mhux letterarja, jista' jagħmel dan mingħajr il-biża li dak li se jagħmel jista' iwasslu fuq l- għatba tal-qorti. Id-dibattitu kellu jinfirex ukoll lil hinn mill-gżira, għaliex diversi siti soċjali barranin ġiethom kurżità dwar il-każ ta' Camilleri u Vella Gera u kkummentaw dwaru. Dan ċertament qanqal lill-Maltin biex jargumentaw minn perspettiva iktar wiesgħa, għaliex ikkomparati ma' pajjiżi oħrajn fl-Unjoni Ewropea, Malta kienet anqas tolleranti lejn xogħlijiet artistiċi li huma differenti minn dak li jitqies aċċettabbli, u kellha bżonn tirrevedi l-liġijiet tagħha. Finalment, is-sentenza nqatgħet favur Alex Vella Gera u dan jista' jitqies bħala bidu ġdid għal-libertà tal-espressjoni fil-letteratura f'Malta. Vella Gera huwa wieħed mill-awturi kontemporanji li qiegħed ibiddel l-idea tal-letteratura u dejjem jagħżel li joħroġ mill-forma stabbilita li tgħidlek x'inhi arti u x'mhix, u jimmodifikaha minflok jibqa' ġo fiha. Il-kwistjoni dwar "Li Tkisser Sewwi" turina li l-arti ma tistax tpoġġiha f'kaxxa għax b'hekk tillimitaha, u l-verdett fil-Qorti favur Alex Vella Gera hu sinjal ċar li l-limiti tal-arti huma ferm aktar wiesgħa milli jimmaġinaw xi wħud. Ftit snin wara l-verdett, l-awtur ippubblika Trojan, rumanz profond li permezz tiegħu jħares mill-perspettiva ta' dawk li kkritikawh għaliex kienu tal-fehma li l-kitba tiegħu kienet wisq kontroversjali jew, saħansitra m'għandha ebda valur artistiku. Vella Gera jagħmel dan primarjament permezz ta' protagonist, Ġanni Muscat, li għal darb' oħra, hu protagonist differenti ferm minn Vella Gera nnifsu. Dan il-fatt biss jurina kif l-awtur għandu l- kapaċità joħloq persuna mingħajr ma jimponi l-valuri u l-opinjonijiet tiegħu fuqha, xi ħaġa li Vella Gera saħaq fuqha meta ħafna ma rawx li l-karattru ta' "Li Tkisser Sewwi" m'għandu xejn x'jaqsam miegħu. Wieħed jista' jispera li, permezz ta' Trojan, Alex Vella Gera pprova "jsewwi" dak li kien "imkisser" fil-mentalitajiet ta' xi wħud, u għamel xi ħaġa li forsi ħadd ma ppreveda. Minflok irrifletta l-frustrazzjoni u d-diżappunti tiegħu direttament, kiteb rumanz mill- perspettiva ta' persuna li, kieku kienet reali, kienet probabbli tkun ukoll kritika mill-eħrex tiegħu. 4. Anakronija mingħajr Anarkija Il-plott bħala strateġija letterarja ewlenija Waħda mill-kwalitajiet ta' Alex Vella Gera hija l-ħila li jikteb plott intriganti li jżomm lill-qarrejja fi stat ta' kurżità u suspans. Anke "Li Tkisser Sewwi," novella li forsi mhix maħsuba u kumplessa daqs Trojan, għandha aspetti fiha li jġegħluk taħseb, bħar-reġistru dirett tal-protagonist, ħieles mil-libsa tal-awtoċensura u l-formalità. L-għan ewlieni ta' dan il-kapitlu hu li nosserva kif Trojan għandu l-kapaċità li jżomm l-attenzjoni tal-qarrejja tul ir-rakkont kollu, u jirnexxilu jagħmel dan billi jaddatta stil ta' narrazzjoni mhux lineari, jiġifieri mod ta' narrazzjoni fejn l-avvenimenti li jiġru ma jiġux irrakkontati fl-ordni kronoloġika li jseħħu fiha, iżda jidħlu f'xulxin u l-ordni tagħhom tinqaleb skont kif jixtieq in-narratur tagħhom. Se nindunaw ukoll li r-rumanz jidher li m'għandux preżent fiss, u li n-narratur jilgħab bil-kunċett ta' passat, preżent u futur b'tali mod li kull kapitlu jiżvela xi ħaġa mhux magħrufa qabel mill-qarrejja. Dan il-fenomenu jseħħ primarjament billi n-narratur deliberatament jivvjaġġa fiż-żmien li fih qed isseħħ l-istorja, bħallikieku għandu l-informazzjoni kollha dwar ħajjet il-karattri tiegħu u qiegħed jagħtina frammenti minn din l-informazzjoni kull darba li juża t-teknika tal-analessi. Minkejja dan, din tidher li mhix fl-idejn tan-narratur biss, għaliex anke l-karattri tar-rumanz stess "jagħżlu" li jmorru lura għal memorji passati biex jiżvelaw aktar dwar l-esperjenzi li għaddew minnhom. Dan iwassal għal ċaqliq kontinwu fil-plott ta' Trojan li, minkejja l-kurżità li jqabbad lill-qarrejja, xorta waħda jwassal l-istorja b'mod ċar mingħajr ma jitlef l-interess tal-qarrejja, u mingħajr ma jinħass kaotiku. 4.1. L-anakronija fil-letteratura u l-effetti tagħha L-anakronija, terminu frekwenti fil-lingwaġġ narratoloġiku li jfisser narrattiva mhux kronoloġika, titqies bħala "n-nuqqas ta' qbil li aktarx hemm dejjem, f'rumanz u f'novella, bejn is-sensiela kronoloġika tal-ġrajjiet kif iseħħu fihom infushom u s-sensiela partikolari li l-istess ġrajjiet huma mqegħdin fiha min-narratur huwa u jirrakkontahom" ("Anakronija"). In- narrazzjoni anakronika għandha effett kruċjali fuq kif tiġi ppreżentata storja lill-qarrejja, għaliex kull parti min-nisġa tal-istorja għandha l-possibilità li taffettwa l-kontenut sħiħ tar-rakkont, skont fejn titpoġġa. Ngħidu aħna, l-avvenimenti ta' storja tad-ditektiv ma jiġux irrakkontati skont l-ordni kronoloġika li seħħew fiha, għaliex l-iskop essenzjali ta' storja li ddur madwar misteru huwa li żżomm lill-qarrejja fuq ix-xwiek tul il-biċċa l-kbira tar-rakkont. Jekk fl-istorja jseħħ delitt, ir-rakkont se jesplora dak li jagħmel il-karattru tad-ditektiv biex jipprova jħoll il- misteru, u l-iskoperta tal-qattiel tibqa' misteru sal-aħħar ftit paġni biex isservi bħala l-kulminu mistenni mill-qarrejja. Li kieku kellna nkunu nafu min hu l-kriminal u l-motivi tiegħu mill-ewwel kapitlu, nitilfu l-interess fil-ktieb għaliex inkunu nafu l-aktar biċċa informazzjoni importanti li d- ditektiv qiegħed ifittex. Għaldaqstant, in-narrazzjoni anakronika hija element fundamentali fi stejjer ta' dan it-tip, għaliex storja tad-ditektiv tinbena "fuq nisġa loġika ta' kawżi u effetti mistura li jinħallu qajl qajl, skont ir-ritmi tas-sistema narrattiva" ("Storja tad-Ditektiv"). L-anakronija, għalhekk, hija narrattiva mhux lineari għaliex ma tirrakkontax b'mod "lineari" kif iseħħu l-avvenimenti fil-ħajja reali tagħna. Il-letteratura, b'mod speċjali dik fittizja, għandha l-għan li ddaħħal lill-qarrejja f'dinja ġdida, anke jekk qed tirrakkonta ġrajja f'ambjent u żmien kontemporanju. Permezz ta' narrattiva anakronika, in-narratur jazzarda jagħti dimensjoni surreali lil dak li għall-qarrej jitqies bħala reali, u jilgħab bil-kunċett ta' żmien billi jagħżel hu l- ordni tal-avvenimenti li jiġru, u ma jiġix iddettat mill-idea ta' żmien li għandna fid-dinja reali. Fi kliem ieħor, l-anakronija hija mod ta' kif in-narratur jiddefamiljarizza dak li l-qarrejja huma diġà familjari miegħu. Id-defamiljarizzazzjoni hija l-effett li tirrendi stramb dak li s-soltu jitqies normali u ovvju, "billi tidħol fl-affarijiet u mhux biss billi tosservahom jew tqishom bħala magħrufin diġà" ("Defamiljarizzazzjoni"). Din it-teknika tintuża mhux biss mil-letteratura, iżda wkoll minn forom oħrajn ta' arti. Kull biċċa xogħol artistika tipprova taqlagħna 'l barra mill- perċezzjoni awtomatika, għaliex b'perċezzjoni awtomatika moħħna ma jista' jiskopri xejn u sempliċiment jirrepeti skema ta' ħsieb. L-arti ġġegħelna nibdew naħsbu mill-ġdid u b'hekk niskopru dimensjonijiet ġodda għal dak li konna nqisuh normali u familjari. Dan il-kunċett jidħol fid-dettall fih il-kritiku Shklovsky fl-esej tiegħu Art as Technique, fejn iħares lejn id- defamiljarizzazzjoni bħala tip ta' devjazzjoni artistika minn dak li hu magħruf diġà. Hija din id- devjazzjoni li ġġegħelna naħsbu aktar fil-fond dwar l-arti li qegħdin nesperjenzaw, għaliex jekk xi ħaġa li nqisuha normali ssir stramba u ġdida, nieħdu aktar ħin biex nifhmuha, u moħħna jinfetaħ aktar: "The purpose of art is to impart the sensation of things as they are perceived and not as they are known. The technique of art is to make objects 'unfamiliar,' to make forms difficult, to increase the difficulty and length of perception because the process of perception is an aesthetic end in itself and must be prolonged" (Shklovsky 1917). L-anakronija hija teknika li tintuża fil-films, u diversi films huma magħrufa għall- istruttura anakronika tagħhom. Ngħidu aħna, The Godfather Part II ta' Francis Ford Coppola jirrakkonta l-istejjer ta' missier u iben simultanjament minkejja li hemm ġenerazzjoni li tifridhom u l-missier imut qabel l-iben. Għaldaqstant, il-film jirrakkontalna kemm il-ħajja tal- missier, Vito Corleone, u kif dan jikseb il-poter li xtaq, kif ukoll il-ħajja ta' ibnu Michael u d- diffikultajiet li hu jsib biex jipproteġi l-poter li jiret mingħand missieru. Għalkemm il-missier u l- iben ma jgħixux fl-istess perjodu ta' żmien, l-anakronija fil-film tikseb l-effett ta' djalogu bejn Vito u Michael permezz tal-mod kif joħloq kuntrast bejniethom (Finaldraft.com). L-istruttura anakronika tagħmilha aktar faċli biex l-udjenza tislet id-differenzi bejn iż-żewġ karattri, xi ħaġa li kienet tkun aktar diffiċli li kieku r-rakkont seħħ skont l-ordni kronoloġika. It-terminu "anakronija" żgur mhux forsi jfakkarna f'teknika oħra li tintuża fl-arti li hija l- anakroniżmu. Minkejja x-xebh bejn iż-żewġ kelmiet, dawn it-tekniki ma jissostitwixxux lil xulxin, u t-tnejn għandhom skopijiet differenti. It-terminu "anakroniżmu" hu meħud mill-Grieg, anakhronismos, li jirreferi għan-nuqqas ta' armonija bejn xi ħaġa u ż-żmien preżent. L- anakroniżmu hu "t-tqegħid ta' xi aspett, bħal persuna, azzjoni, drawwa, oġġetti u l-bqija, fi żmien meta l-persuna, l-azzjoni u l-bqija ma kinux jeżistu" (Friggieri, "Anakroniżmu"). Dan jista' jseħħ deliberatament fil-letteratura biex il-kittieb juri l-immaġinazzjoni tiegħu billi jpoġġi element fi żmien mhux familjari għalih, joħorġu 'l barra miż-żmien proprju tiegħu u jitfgħu f'epoka oħra. William Shakespeare hu magħruf għall-użu konxju tal-anakroniżmu, u wieħed mill-aktar eżempji magħrufin u ċari tiegħu jidher fid-dramm traġiku Julius Caesar, fejn f'xena minnhom hemm referenza għal arloġġ: Brutus: "Peace! Count the clock." Cassius: "The clock has stricken three" (Att II, 193-195). Shakespeare huwa konxju tal-fatt li l-arloġġ kien għadu ma kienx maħluq fi żmien Ġulju Ċesari, iżda jsemmih xorta waħda għaliex fiż-żmien li qed jgħix fih jaf li l-udjenza se tifhem il-konnotazzjonijiet li jġorr miegħu is-simbolu tal-arloġġ, minħabba li hu oġġett li jeżisti u jintuża fil-preżent tagħhom. Barra minn hekk, l-arloġġ fid-dramm hu simbolu allegoriku tat-taqbida ġewwiena ta' Brutus, li minħabba l-ħbiberija tiegħu ma' Ċesari jdum ħin twil biex jiddeċiedi jekk jiħux sehem fl-assassinazzjoni tiegħu jew le. L-użu tal-anakroniżmu jista' jkun ftit aktar sottili, bħal ma jidher fil-pittura ikonika ta' Leonardo Da Vinci, The Last Supper. Ix- xbieha turina l-episodju tal-aħħar ċena ta' Ġesù mal-appostli tiegħu, miġburin madwar mejda twila li fi żmien Ġesù ma kinitx tintuża. Apparti minn hekk, hemm possibilità li l-ikla saret b'Ġesù u l-appostli tiegħu bilqiegħda mal-art, u mhux miġburin madwar mejda kif ipittirha Da Vinci (Nownovel.com). Min-naħa l-oħra, l-anakroniżmu jista' jidher fl-arti bi żball, u dan inaqqas l- effett tiegħu fuq l-udjenza minflok iżidha. Jekk din it-teknika ma tintużax sew, il-kittieb jista' jiddiżorjenta lill-qarrejja tiegħu għaliex iġibhom konxji tal-fatt li qiegħed iħallat flimkien żewġ perjodi ta' żmien mingħajr spjegazzjoni. Dan għandu jiġi evitat għaliex l-għan ewlieni (u l- aspettazzjoni) ta' kittieb hu li jiġbed lill-qarrejja lejn l-istorja sew. Għaldaqstant, għalkemm huma termini differenti, l-anakronija u l-anakroniżmu għandhom elementi simili wkoll peress li t-tnejn li huma b'xi mod jiddiżorjentaw lill-qarrejja. L-anakronija tagħmel dan billi tiddefamiljarizza l-kunċett tal-imgħoddi, l-imperfett u l-futur. 4.2. L-istorja u l-plott: id-differenza ewlenija Ħafna mir-rumanzi li għandhom stejjer li jqanqlu lill-qarrejja u jżommuhom sal-aħħar jagħmlu dan permezz ta' plott intriganti u maħsub b'attenzjoni. Fil-każ tal-film u t-televiżjoni, b'mod speċjali, storja tajba għandha l-possibilità li ma tilħaqx il-livell mixtieq jekk ma tiġix trażmessa permezz ta' plott tajjeb. L-"istorja" tirreferi għall-avvenimenti li jiġru fix-xogħol letterarju, u għandu jkollha l-bidu, in-nofs u t-tmiem tagħha. Din l-idea ta' bidu, nofs u tmiem fil-letteratura tmur lura għall-Poetika ta' Aristotli. F'dan ix-xogħol, Aristotli jagħmilha ċara li għalih storja tajba jeħtieġ li jkollha dawn it-tliet elementi. Il-bidu hu avveniment li mhux bilfors jiġi wara avveniment qablu, iżda li warajh bilfors irid ikun hemm avveniment ieħor. It-tmiem, mill-banda l-oħra, dejjem hu riżultat ta' xi ħaġa li sseħħ qablu, u ma jiġi segwit minn xejn. In- nofs, imbagħad, isegwi avveniment li jiġi qablu kif ukoll jiġi segwit minn avveniment ieħor. Fil- Poetika, Aristotli hu tal-fehma li ġrajja letterarja mfassla sew m'għandhiex tibda' u tispiċċa jkun fejn ikun, iżda għandha tapplika ċerti kundizzjonijiet (Aristotli et al. 2012). Il-plott, min-naħa l- oħra, huwa l-mod kif in-narratur tar-rakkont jorganizza l-avvenimenti tal-istorja kif irid hu. Għalhekk, il-plott dejjem se jkollu bidu u tmiem, iżda jiddeċiedi n-narratur fejn dawn jitqiegħdu. L-għan ewlieni ta' xogħol narrattiv huwa li jippreżenta storja lill-qarrejja. "Fil-proċess tal- kitba," jgħid id-dizzjunarju ta' Friggieri, "l-awtur ibiddel l-istorja f'nisġa skont il-viżjoni umana u letterarja tiegħu. L-ordni tal-fatti, l-orjentament orali u l-enfasi jvarjaw skont l-istrateġija narrattiva tar-rakkontatur" ("Storja"). Għalhekk, l-istorja hi l-ħaġa li hi rrakkontata u mhux il- mod tekniku kif inhi rrakkontata. Friggieri jispjega li l-letteratura Maltija tradizzjonali tal-ewwel nofs tas-Seklu Għoxrin ma tisħaqx wisq dwar id-distinzjoni bejn l-istorja u l-plott (jew in- "nisġa") daqs letteratura barranija, bħal ngħidu aħna l-formalisti Russi. Il-letteratura formalista Russa ħolqot it-termini "fabula" u "sjuzet" biex tiddistingwi l-istorja mill-plott. Il-fabula hija l- ordni kronoloġika tal-avvenimenti ta' rumanz, mentri s-sjuzet hu l-ordni li biha liema avvenimenti jiġu rrakkontati lill-qarrejja. Dan ikompli ma' dak li jispjega Oliver Friggieri dwar l- anakronija: L-awtur isir narratur billi jinqeda bi strateġija biex jorganizza l-ġabra tal-fatti u jqegħedhom f'sistema, li hi l-prodott tal-organizzazzjoni tiegħu. L-imgħoddi, il-preżent u l- ġejjieni huma nozzjonijiet ta' żmien li l-awtur idaħħalhom fin-narrazzjoni biex jaddattahom skont pjan personali, u għalhekk ir-regoli tagħhom huma sospiżi f'kull test. Kulma sar wara jista' jkun irrakkontat qabel; kulma għadu ma seħħx jista' jissemma u jitbassar. In-narratur jikser is- sekwenza loġika tal-ġrajjiet li jdaħħal lill-personaġġi u lill-azzjonijiet tagħhom fil-mudell tiegħu, l- istruttura narrattiva tan-nisġa. ("Anakronija") F'The Cambridge Introduction to Narrative, Porter Abbott jikteb dwar il-flessibilità tan- narrattiva: "it can expand and contract, leap backward and forward, but as we take in information from the discourse we sort it out in our minds, reconstructing an order of events that we call the story" (15). Fi kliem ieħor, in-narratur għandu l-poter li jirrikostruwixxi l-ordni tal-avvenimenti tal-istorja skont kif irid hu. Xogħol il-qarrejja hu li jibnu mill-ġdid dawn l- avvenimenti biex jifhmu kif jiġru wara xulxin u kif l-istorja tagħmel sens. 4.3. Rumanz mibni fuq l-anakronija Alex Vella Gera jibdel is-sekwenza kronoloġika tal-avvenimenti fir-rumanz Trojan b'tali mod li jżomm lill-qarrejja fuq ix-xwiek għal dak li se jiġri, għaliex aħna u naqraw kull kapitlu nibdew nistaqsu jekk hux qed naqraw analessi jew avveniment fil-preżent. In-narratur ta' Trojan joħloq distinzjoni ċara bejn l-istorja tar-rumanz u l-plott tiegħu. L-ewwel żewġ kapitli huma miktuba mil-lenti ta' Ġanni Muscat, b'hekk nibdew niffamiljarizzaw ruħna miegħu bħala protagonist billi nisimgħu l-ħsibijiet tiegħu. F'żewġ kapitli biss insiru nafu dwar il-valuri reliġjużi u ultrakonservattivi li jħaddan b'mod mill-aktar qawwi, nitgħallmu dwar avvenimenti sinifikanti fil-passat tiegħu u l-fama qasira ta' awtur modern li gawda permezz tar-rumanz li ppubblika fis- sebgħinijiet, L-Għanja tas-Sirena. Apparti minn hekk, nixhdu inċident li kellu jkun detrimentali għall-futur tiegħu u għall-iżvolġiment tal-istorja: il-qtil involontarju ta' qattus. Waħda mir- raġunijiet għall-impatt qawwi li jkollha din l-isfortuna fuq Ġanni Muscat hija l-faxxinu u l- imħabba li hu juri għall-qtates, għaliex il-protagonist jidher li għandu rabta donnha spiritwali ma' dawn il-kreaturi. Biss, fit-tielet kapitlu l-awtur ilaqqagħna ma' mart Ġanni, Inez, f'kuntest li ma nistennewx: fl-istudju tiegħu, hi u tara x'tista' tbattal u tarmi minnu. Malajr nindunaw bin- nuqqas ta' Ġanni, għax in-narratur jistabbilixxi li "issa li kien safa nieqes, dik il-kamra qabbditha l-bard" (Vella Gera 27). Din l-istqarrija, minħabba li titfaċċa tant kmieni fir-rakkont, ma nistennewhiex u kapaċi tqabbad il-bard lilna l-qarrejja stess peress li nirrealizzaw li l-protagonist li konna bdejna nsiru midħla tiegħu issa huwa mejjet. Dan iqabbadna l-kurżità għaliex m'aħniex ċerti kif in-narratur se jiżvolġi r-rakkont, u jpoġġina f'sitwazzjoni ta' inċertezza. Għandna l- illużjoni li nafu l-istorja ta' Ġanni Muscat għaliex qegħdin nirċievuha mill-perspettiva tiegħu, imma r-rumanz jagħtina l-impressjoni li l-istorja tiegħu qiegħda f'idejn ħaddieħor. Permezz tal- użu frekwenti tal-analessi, l-idea tal-qarrejja tal-passat, il-preżent u l-futur fi Trojan ma tibqax daqshekk ċara. Il-plott huwa interessanti għaliex jagħtina l-opportunità li nivvjaġġaw lura jew 'il quddiem fiż-żmien skont fejn irid jeħodna hu, b'hekk tinħoloq sensazzjoni doppja u ambigwa ta' kontroll u nuqqas ta' kontroll fl-istess ħin. Aktar ma noqorbu lejn it-tmiem tar-rumanz, aktar nibdew nindunaw kif kull biċċa informazzjoni li nirċievu matul ir-rakkont tibda tagħmel aktar sens għaliex inkunu qegħdin naraw stampa akbar minn dik li jagħtuna l-karattri individwali. Il-kapitli mill-perspettiva ta' Ġanni Muscat huma partikolarment intimi u personali, u fihom in-narratur jurina kemm il-protagonist għandu moħħ li jiġri bih u jġiegħlu jhewden ħafna. L-iċken bidla li jara madwaru tqanqal fih ħsibijiet profondi, anke jekk għal ħaddieħor din il-bidla jew osservazzjoni taf tkun xi ħaġa kompletament normali jew irrelevanti. Ngħidu aħna, meta hu u jsuq lejn id-dar wara l-quddies isib "karozza oħra tikkapparra l-post" (23) fejn kellu jipparkja, Ġanni jxebbahha ma' karozza ta' xi ħabib antik ta' ibnu Miguel. Il-passat ta' Miguel ma kien faċli xejn, la għalih u lanqas għall-ġenituri tiegħu, minħabba l-vizzju tad-droga fl-aqwa snin ta' ħajtu. Għalkemm Miguel jinħeles miż-żwieġ qerriedi mas-"Sinjura eroina" (127), missieru jibqa' dejjem anzjuż u mbeżża' li ibnu għad jirritorna għall-ħajja antika tiegħu jew li mhux se jaqbad art fid- dinja t'hemm barra. Meta jinnota din il-karozza pparkjata quddiem daru, moħħ Ġanni mill- ewwel jassumi l-possibilità li Miguel "reġa' beda jħawwad" (23). B'dan il-mod ta' ħsieb li jagħti lil Ġanni Muscat, in-narratur faċilment jeħodna lura u 'l quddiem fl-istorja, u kull darba jagħtina ħjiel ta' avveniment li ġara mingħajr ma jippreżentalna l-informazzjoni kollha dwaru. In-narratur jinqeda bit-teknika tal-analessi biex iwassal ir-rakkont b'mod interessanti, għaliex aħna u naqraw nibdew bil-mod inħollu l-kobob li jidher li hemm fil-bidu tar-rumanz. Fost oħrajn, ir- rabja u t-tgergir regolari ta' Ġanni dwar id-dinja ta' madwaru mad-daqqa t'għajn naħsbuhom ħsibijiet li huma komuni f'persuni ultrakonservattivi u reliġjużi bħalu, iżda l-iżvolġiment tar- rakkont jixhed li l-parti l-kbira ta' dan l-atteġġjament hija l-konsegwenza ta' sigriet li ta' kuljum itaqqallu moħħu u li jżommu għalih biss: l-affari li kellu ma' mara Ċekoslovakka f'perjodu diffiċili taż-żwieġ tiegħu ma' Inez. Għalhekk, l-anakronija fir-rumanz tagħtina din l-informazzjoni dwar Ġanni Muscat ftit ftit minflok ma n-narratur jirrakkonta l-ġrajjiet kif seħħew fl-ordni reali tagħhom. It-thewdin frekwenti tal-protagonist huwa rifless b'mod regolari fil-kapitli li jmorru lura fil-passat tal-karattru. Il-mistoqsija ewlenija li nixtieq inwieġeb hija jekk Trojan għandux preżent fiss, jiġifieri mument fil-preżent li minnu qed isseħħ in-narrazzjoni, u f'każ li għandu, nixtieq li nistabbilixxi fejn qiegħed fir-rakkont. Hemm diversi kapitli b'narrazzjoni eterodijeġetika li għandhom lil Ġanni Muscat bħala l-fokalizzatur u li qegħdin fl-imperfett. Ir-rakkont ta' Trojan huwa mimli sorpriżi proprju minħabba dan. Il-qarrejja wisq probabbli ma jistennewx li l-protagonist jiġi nieqes daqshekk malajr fir-rakkont, għaliex ġeneralment rumanz irrakkontat fl-ewwel persuna joffri sens ta' sigurtà li l-karattru se jgħix biżżejjed biex jirrakkonta l-istorja mill-bidu sal-aħħar. Madankollu, dan mhuwiex il-każ fi Trojan, u dan jagħti lill-kumplament tar-rakkont element ta' suspans. Il-mewt ta' Ġanni tħallina b'ħafna mistoqsijiet li jistgħu jitwieġbu biss min-narratur jew mill-karattri l-oħrajn. Il-karattri ta' Inez, Miguel u Philip "Lippu" Caruana huma kruċjali mhux biss għaliex jagħtu lill-qarrejja rendikont tal-esperjenzi personali tagħhom, iżda wkoll għax jiddeskrivu r-relazzjoni li kellhom mal-protagonist. Barra minn hekk, huma ċ-ċavetta għal Ġanni li, mal-ewwel daqqa t'għajn, jista' jitqies bħala kaxxa magħluqa. Huwa jżomm ħafna ħsibijiet bejnu u bejn ruħu, u jostor ukoll xi sigrieti kbar mid-dinja li t-tliet karattri prinċipali l-oħrajn biss jistgħu jgħarrfuna aktar dwarhom. Inez twasslilna lil Ġanni bħala r-raġel tagħha, bid-difetti kollha tiegħu għax hu bniedem bħall-oħrajn, u tiftaħ qalbha dwar iż-żwieġ tagħhom. Miguel jippreżenta lilu nnifsu bħala raġel li qiegħed jipprova jibdel ħajtu, u kultant jagħtina ħjiel ta' kif jaħsibha dwar missieru u kif kien iħares lejn ir-relazzjoni tagħhom. Philip Caruana, Il-ħabib tal- qalb ta' Ġanni, jitkellem dwar ir-relazzjoni li kellhom bħala awturi u jagħtina idea, mill- perspettiva tiegħu, tal-ideoloġiji u l-valuri morali li jħaddan il-protagonist. B'mod ġenerali, hemm xogħlijiet ta' fizzjoni li n-narratur tagħhom huwa l-protagonist mejjet u għalhekk ir-rakkont jitwassal bħala analessi sħiħa, bħall-film The Bucket List ta' Rob Reiner, jew ir-rumanz The Lovely Bones ta' Alice Sebold. F'dan tal-aħħar, in-narratriċi hija tifla li mietet wara stupru, u mill-ġenna qiegħda tirrakkonta t-trawma li għaddiet minnha u tosserva kif il-mewt tagħha taffettwa lin-nies li kienet taf. Trojan huwa differenti għaliex wara l-mewt ta' Ġanni Muscat ir-rakkont ikompli permezz tal-karattri li jibqgħu ħajjin. Fil-każ tal-mewt tal- protagonist, in-narratur jista' jagħżel li jkompli r-rakkont u jasal għar-riżoluzzjoni permezz ta' narrazzjoni fit-tielet persuna, iżda Trojan huwa rumanz immexxi mill-karattri tiegħu stess, u r- rakkont permezz tal-ħsibijiet ġewwiena tagħhom jagħtih identità aktar elaborata u personali. 4.4. L-analessi fi Trojan Alex Vella Gera jagħmel użu frekwenti mit-teknika tal-analessi f'dan ir-rumanz. Il-vjaġġi lura fil-passat tal-karattri jiżvelaw aktar informazzjoni dwarhom li l-qarrejja ma kinux ikunu jafu kieku r-rakkont iseħħ dejjem fl-imperfett. Hawnhekk nixtieq nagħmel distinzjoni partikolari bejn l-użu tal-analessi min-narratur ta' Trojan, u l-użu tal-analessi mill-karattri tar-rumanz stess. Minħabba l-mod kif inhu maħdum, il-plott joħloq diversi waqtiet ta' analessi u l-qarrejja jistgħu jivvjaġġaw lura u 'l quddiem fiż-żmien tal-ġrajjiet li jirrakkonta r-rumanz, tant li l-kunċett tal- preżent jisfuma u l-qarrejja ma jibqgħux ċerti liema parti tar-rakkont hija l-preżent. Jekk qegħdin nirreferu għall-plott nistgħu ngħidu li f'dan il-każ l-użu tal-analessi jsir min-narratur eterodijeġetiku, għax hu qiegħed jistabbilixxi d-direzzjoni tar-rumanz. Min-naħa l-oħra, in- narratur ta' Trojan jagħti biżżejjed poter lill-karattri tiegħu biex huma stess, anke inkonxjament, jieħdu lill-qarrejja lura fiż-żmien permezz ta' ħsibijiethom. B'dan il-mod l-analessi tinħass aktar personali u forsi anke aktar naturali, għaliex huwa fin-natura tal-bniedem li jiftakar fil-passat u li jżur il-memorji. Il-karattri jivvjaġġaw lura fil-passat tagħhom minħabba firxa ta' emozzjonijiet, minħabba s-swied il-qalb u r-rabja u minħabba n-nostalġija. B'dan il-mod, il-qarrejja mhux talli jiffamiljarizzaw ruħhom aktar mal-karattri u mal-istejjer tagħhom, iżda jsiru jafu aktar dwar l- esperjenzi l-aktar intimi u memorabbli tagħhom u b'hekk jibdew jirrelataw magħhom. In- narratur ma jinterrompix il-ħsieb tal-karattri tiegħu u b'hekk jitfa' l-attenzjoni fuqhom. Dan juri lill-qarrejja li l-istorja qed titmexxa mill-karattri tagħha aktar milli minn awtorità 'l fuq minnhom. Qabel ma nħarsu aktar fil-fond lejn dan, nixtieq inqis aspett importanti ta' kull rumanz, jiġifieri jekk ir-rumanz jitmexxiex mill-plott jew mill-karattri. Rumanz li jitmexxa primarjament mill-plott se jaffettwa lill-qarrejja b'mod differenti minn rumanz li jitmexxa mill-karattri tiegħu. Meta kittieba jaħsbu dwar dan fil-proċess tal-kitba, jew anke qabel ma tibda l-kitba nnifisha, aktarx jagħżlu li joħolqu bilanċ bejn iż-żewġ "estremitajiet" biex ma jkollhomx id-diffikultà li jagħżlu bejn l-abjad u l-iswed (Nownovel.com). Rumanz li jagħti prijorità lill-plott għandu struttura tajba għaliex il-qarrejja jkunu jistgħu jsegwu r-rakkont minn ċerta distanza li tingħatalhom l-aktar meta n-narratur jieħu r-riedni f'idejh u ma jagħtix wisq opportunità lill- karattri biex ikunu fokalizzaturi. B'dan il-mod, kull żvolta fir-rumanz għandha effett aktar b'saħħtu u b'hekk jiżdied l-eċitament fil-qarrejja għaliex ikunu qegħdin jaraw bidla li taffettwa sew l-iżvolġiment tar-rumanz minflok ma jarawha mill-puntdivista tal-karattri nfushom. Rumanz immexxi mill-plott jagħti l-impressjoni li n-narrattiva għandha kontroll fuq il-karattri tagħha, u li, viċeversa, il-karattri huma kkundizzjonati miċ-ċirkostanzi ta' madwarhom. Barra minn hekk, in- narratur ikun jista' jwassal l-idea tiegħu b'mod aktar ħieles, ngħidu aħna fil-każ ta' rumanz b'narratur-li-jindaħal, mingħajr ma jkollu għalfejn jinqeda bil-karattri tiegħu biex jagħmel dan. Rumanz immexxi mill-karattri involuti, min-naħa l-oħra, awtomatikament japprofondixxi r- relazzjoni tagħhom mal-qarrejja billi jagħti aktar importanza lill-azzjonijiet u l-emozzjonijiet tagħhom, il-valuri u l-ideoloġiji li jħaddnu, l-istejjer personali ta' ħajjithom u s-sinifikat tagħhom fil-plott. L-iżvilupp tar-rakkont, għalkemm jibqa' importanti, ma jsirx il-prijorità assoluta għaliex tingħata aktar importanza lill-iżvilupp tal-karattri nfushom. Il-qarrejja jkunu jistgħu jsegwu kull bidla li sseħħ fil-karattri u l-lenti tagħhom tkun, aktar milli fuq ir-rakkont sħiħ, fuq il-vjaġġ tal- karattri tul ir-rakkont bid-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom u bl-ostakli li jegħlbu. B'dan il-mod, il-karattri għandhom aktar sehem fl-għażliet determinanti dwar l-iżvolġiment tar-rumanz, u l- azzjonijiet tagħhom jingħatawlhom aktar piż għaliex jekk kull azzjoni ta' karattru ġġib magħha l- konsegwenzi, il-qarrejja se jkunu konxji mill-fatt li kull ħaġa li jagħmlu l-karattri se taffettwa l- kumplament tar-rakkont. Meta jintlaħaq bilanċ bejn rumanz immexxi min-narratur u rumanz immexxi mill-karattri, ebda naħa ma tista' tagħmel ħsara lix-xogħol. Ngħidu aħna, jekk in- narratur għandu pożizzjoni wisq strateġika r-rumanz jista' jinstema' aktar didattiku milli mixtieq jew ma jagħtix wisq ċans lill-karattri biex jiżviluppaw. Dan mhuwiex ideali għax il-qarrejja jfittxu karattri li jkunu jistgħu jinġibdu lejhom, karattri li jistgħu jirrelataw magħhom u saħansitra jħobbuhom u jħossu għalihom. Jekk ir-rumanz jagħti wisq importanza lill-karattri, min-naħa l- oħra, il-qarrejja jistgħu jaljenaw ruħhom u ma japprezzawx biżżejjed l-iżvolġiment tal-plott. Għalkemm il-karattri għandhom iqanqlu l-interess u l-kurżità tal-qarrejja, il-plott huwa element essenzjali f'rumanz, u l-awturi ma jistgħux jissagrifikaw il-plott biex jippreżentaw karattri tajbin. Tradizzjonalment ngħidu li rumanz għandu joffri plott b'saħħtu li jiżvolġi sew, imlaħħam b'karattri tondi u kumplessi. Fi Trojan, Alex Vella Gera jirnexxilu joħloq dan il-bilanċ. Il-plott jitwassal minn narratur li, għalkemm ma jindaħalx wisq u ma jurix il-ħsibijiet u l-ideoloġiji tiegħu, jagħmel dan b'mod sottili permezz tal-karattri tiegħu. Huma l-karattri li jżewqu r-rumanz minħabba l-intimità tagħhom u l-mod kif jiżvelaw l-akbar sigrieti tagħhom lill-qarrejja. In-narratur għandu kontroll kemm fuq il-karattri u kemm fuq il-plott, għaliex f'xi waqtiet jagħżel hu jekk iżommniex fil- "preżent" jew jekk jużax l-analessi biex jiżviluppa r-rakkont, iżda ma jinħassx li qed jikkondizzjona għalkollox l-iżvilupp tal-karattri. Kemm il-protagonist Ġanni Muscat, kif ukoll il- karattri ewlenin l-oħrajn, Inez, Miguel u Philip Caruana, għandhom karatteristiċi b'saħħithom li jagħmluhom bnedmin reali u mhux sempliċiment biċċiet minn logħba li qed jilgħab in-narratur, pupazzi f'idejh. Ladarba jagħti ċ-ċans lill-karattri tiegħu jużaw l-analessi biex jikxfu aktar ħajjithom lill-qarrejja, in-narratur ta' Vella Gera jikseb ekwilibriju ideali bejn plott sod u kreattiv u karattri b'saħħithom li jiġbdu lejhom is-simpatija tal-qarrejja. 4.4.1. L-użu tal-analessi min-narratur Il-mod ewlieni kif in-narratur ta' Trojan joħloq analessi hu permezz tal-plott tar-rumanz. Nistgħu nieħdu l-ewwel tliet kapitli bħala eżempju: l-ewwel tnejn għandhom lil Ġanni Muscat bħala l-fokalizzatur u permezz t'hekk in-narratur jgħarrafna dwar il-protagonist tiegħu b'mod mill-aktar personali. Fil-bidu tar-rumanz in-narratur jagħtina stampa ċara ta' min hu Ġanni Muscat, bil-karatteristiċi li jagħmluh imperfett u differenti, bil-memorji tal-ħajja personali u professjonali tiegħu bħala raġel miżżewweġ u bħala eks-rumanzier; jurina wkoll kif il- protagonist għandu mentalità li ġġiegħlu jara d-dinja minn perspettiva negattiva, u li l- mistoqsijiet eżistenzjali u l-lamenti dwar is-soċjetà moderna jokkupaw spazju kbir f'moħħ Ġanni. L-aktar aspett stilistiku u tematiku li jolqotni f'dan il-kapitlu hu l-mod kif in-narratur jieħu lill-qarrejja lura lejn il-passat tal-protagonist tiegħu billi juża l-memorji ta' Ġanni. Peress li Ġanni ta' spiss jhewden, in-narratur jinqeda b'moħħ Ġanni biex jistħarreġ l-imgħoddi, fost l-oħrajn billi jdaħħal analessi f'nofs kapitlu. Ġanni Muscat jitgħaxxaq jisma' l-mużika klassika ta' kompożituri bħal Monteverdi (10) u Bach (51), u hu dilettant tal-films Bibliċi, films li fihom jidhru t-twemmin u l-valuri reliġjużi tiegħu għaliex "jispiraw fih fantażiji sigrieti li għad imut martri . . . jew kavallier fi żmien il- Kruċjati" (10), ħsibijiet li juruna l-aspett immaġinattiv u eċċentriku tiegħu. L-immaġinazzjoni u l- kreattività ta' Ġanni jintwerew fid-deskrizzjonijiet tal-ewwel u l-uniku rumanz li ppubblika, L- Għanja tas-Sirena, xogħol ippubblikat fis-sebgħinijiet li għalkemm skont il-kritiċi kien wieħed "rivoluzzjonarju" qatt ma ġie rikonoxxut u apprezzat daqskemm kien jistħoqqlu (11). F'dan il- kapitlu n-narratur jeħodna lura lejn is-"serata memorabbli" tat-tnedija tal-ktieb fil-Golden Wagon Hall, is-sala li fiha Ġanni Muscat jiżżewweġ lil Inez sentejn wara l-preżentazzjoni tar- rumanz tiegħu. Is-sala għandha importanza sentimentali qawwija għalih minħabba li fiha seħħu l-aktar avvenimenti sinifikanti ta' ħajtu bħala kittieb u bħala raġel. Trojan jibda in medias res, b'Ġanni Muscat jilmaħ is-sala hu u għaddej bil-karozza minn ħdejha. L-istat ta' ħmieġ u abbandun tal-post, li fl-imgħoddi kien demostrazzjoni ta' lussu u ċelebrazzjoni, jirrifletti f'Ġanni Muscat "bħallikieku tifkirietu stess kienu forma ta' ġdiem" (3). Dan il-lament fil-bidu tar-rumanz jipprepara lill-qarrejja għall-analessi li ġejja wara tal-okkażjonijiet li seħħu fil-Golden Wagon Hall. In-narratur jissuġġerixxi li l-protagonist, li għandu bosta ġrajjiet x'jirrakkonta, iħares lura lejn dawn il-memorji b'ċerta diqa, xi ħaġa li tirrifletti biċċa mill-karattru tiegħu. Tant hu hekk li n-narratur jagħtina lista ta' karatteristiċi li jagħmlu lil Ġanni bniedem essenzjalment negattiv, bħall-vizzju tat-tmaqdir li "kien jiġih naturali" (5), u l-fatt li x-xjuħija għamlitu bniedem aktar gergieri u bla paċenzja. Għalkemm dawn mhumiex karatteristiċi ideali, il-problema aktar ġewwiena u inkwetanti ta' Ġanni hi l-kunflitt bejnu u bejn il-bqija tas-soċjetà. David Aloisio jiġbor din il-problema f'żewġ kelmiet meta jiddeskrivih, b'mod mill-aqwa, bħala bniedem "kontra d-dinja" ("Xi Qrajt dan l-Aħħar?"), għaliex Ġanni Muscat verament jidher bħala l- antieroj vittma tas-soċjetà moderna. It-teknoloġija avvanzata, il-qirda dejjem taċċellera tal- ambjent għal xejn ħlief aktar bini mostruż, il-liberaliżmu, il-Knisja Kattolika li aktar ma jgħaddi żmien aktar qiegħed jaraha tiddgħajjef... dawn huma realtajiet li lil Ġanni mhux talli jinkwetawh, iżda spiss inisslu fih sens ta' biża' u ansjetà, u kemm-il darba jgħid li d-dinja spiċċat u li "morna l- baħar" (5). Minkejja li din tista' tidher bħala esaġerazzjoni, l-ewwel żewġ kapitli tar-rumanz jagħtuna aktar ħjiel tat-taqbidiet li kellu Ġanni f'ħajtu li forsi inevitabbilment biddluh f'persuna aktar malinkonika. L-analessi tinkludi wkoll l-esperjenza tiegħu bħala kittieb fiċ-ċirku tal-awturi popolari Maltin li kien jagħmel parti minnu għal żmien qasir. Ġanni Muscat iħossu abbandunat minn dawn il-kollegi li għalkemm "snin ilu kien azzarda jaħsibhom sħabu" spiċċaw iduru kontrih. Hu jimplika li biex jibqa' f'din il-komunità ta' awturi kellu jsir "skjav tal-libertinaġġ tad-dinja moderna," lagħaqi u pinnur (12), u li hu ma kienx lest li jissagrifika l-morali u l-valuri tiegħu. Għalih, li jkun partiġġjan u jissieħeb fil-politika biex jinħabb mal-bqija tal-awturi kien ifisser nuqqas ta' integrità morali. Fl-ewwel żewġ kapitli ma nsirux nafu wisq dwar il-mara ta' Ġanni għaliex l-attenzjoni tagħna tintefa' kollha kemm hi fuq il-protagonist. Għaldaqstant, meta fit-tielet kapitlu n- narratur jippreżentalna lil Inez tispezzjona u tiżbarazza l-istudju ta' żewġha mejjet, insibu ruħna f'sitwazzjoni ta' nuqqas ta' għarfien dwar x'wassal għall-mewt daqshekk bikrija ta' Ġanni. Meta fl-aħħar tar-rakkont imbagħad naraw l-istampa sħiħa, nifhmu li l-mewt ta' Ġanni ma seħħitx għal għarrieda daqskemm tinħass għalina, iżda n-narratur jagħżel li jmur lura u 'l quddiem fil- ħajja ta' Ġanni, u lura u 'l quddiem f'ħajjet il-karattri l-oħrajn huma u mixjin b'ħajjithom wara l- mewt riċenti tal-protagonist. Diversi kapitli ta' Trojan juruna lill-karattri jipproċessaw ir-realtà diffiċli li Ġanni Muscat huwa mejjet, u n-narratur jagħżel li jagħti l-ewwel togħma ta' dan kmieni fir-rumanz, b'kapitlu mill-perspettiva ta' Inez bħala mara, bħala armla u bħala omm. Awtomatikament, il-plott ta' Trojan jaħsadna u jiġbdilna l-attenzjoni għaliex nindunaw li kull kapitlu rrakkontat minn Ġanni jista' jitqies bħala analessi kontinwa għaliex ladarba huwa mejjet, ħajtu hija l-passat fir-rumanz. Minkejja dan, il-kapitli b'Ġanni bħala l-fokalizzatur jibqgħu jiġu ppreżentati fl-imperfett: il-ħsibijiet ta' Ġanni jiġu rrakkontati fl-istess mument li jaħsibhom, u l- fatt li l-qarrejja jafu li hu mejjet iġegħelhom jindunaw bin-nuqqas ta' kontroll li Ġanni għandu fuq ir-rakkont. Għalkemm fil-bidu tar-rumanz nieħdu l-idea li Ġanni se jkun qiegħed imexxi r- rakkont, din l-impressjoni tisfaxxa meta nsiru nafu li huwa mejjet u li dak kollu li jgħaddi minnu fil-kumplament tar-rakkont huwa l-passat. B'hekk, bħala qarrejja, nistgħu ngħidu li nafu xi ħaġa li Ġanni stess ma jafx. Madankollu, in-narratur xorta waħda ma jiżvelax il-kawża tal-mewt tal- protagonist ħlief tard ħafna fir-rumanz, u għalhekk donnu jikkonferma l-awtorità u l-kontroll li għandu, kemm fuq il-karattri tiegħu kif ukoll fuq il-qarrejja stess. Anke waqt li naqraw il-kapitli mill-perspettiva tal-karattri l-oħrajn, xorta hemm l-indikazzjoni li għalkemm dawn għandhom xeħta personali u intima, fl-aħħar mill-aħħar l-istorja tad-dinja ta' Trojan tinsab ukoll f'idejn in- narratur. It-tielet kapitlu jlaqqagħna ma' Mark Stivala, wieħed miż-żewġ studenti universitarji li jiltaqgħu ma' Ġanni u jintervistawh dwar L-Għanja tas-Sirena, iżda n-narratur jurina din l- intervista fir-raba' kapitlu, u fit-tielet kapitlu jurina biss lil Stivala fuq it-telefown ma' Inez wara li jmut Ġanni. Għalhekk, il-qarrejja jiltaqgħu ma' karattru li dwaru ma jafu xejn, u jeħtieġ li jistennew sal-kapitlu ta' wara biex isiru jafu aktar. Dan hu l-mod kif in-narratur ta' Vella Gera joħloq suspans u kurżità. Fir-raba' kapitlu, in-narratur jerġa' jilgħab bl-analessi u bit-tbandil bejn l-intervista u d-diskors fuq it-telefown meta waqt li qed isseħħ l-intervista fis-salott ta' Ġanni, ir- rakkont jeħodna ftit lura: "meta kien ċempillu jumejn qabel, għall-ewwel ma riedx jafdah" (34). L-analessi tippreżenta konverżazzjoni telefonika qasira bejn l-istudent u Ġanni Muscat. Meta r- rakkont jerġa' lura lejn l-intervista, għal mument in-narratur jeħodna lura lejn il-bidu tat- taħdita, għalhekk nistgħu ngħidu li jżid analessi oħra: "mill-bidu nett tal-intervista. . . kienu fehmu li Ġanni Muscat kien se jkun għadma iebsa..." (36). Barra minn hekk, in-narratur xi kultant jagħti togħma tal-"futur" tar-rakkont, l-avvenimenti li seħħu fl-istorja iżda li għadhom ma ġewx irrakkontati. Fir-rumanz hemm mument interessanti li bħallikieku jipprevedi l-mewt ta' Ġanni Muscat, anke jekk b'mod sottili. Waqt li Ġanni Muscat iħalli ħsibijietu jġorruh fl-ewwel kapitlu, jiftakar f'meta mar isegwi l-lig tal-futbol tal-iskola ta' ibnu Miguel u ħdejh ipoġġi raġel li mill-ewwel jinfexx jidgħi. Ġanni jistmerr din l-imġiba u jitolbu biex jiskot, iżda r-raġel jagħtih lura "tbissima ta' ardit" (7). Bla ma jrid, Ġanni jimmaġina "dar-raġel stupidu jittajjar minn karozza," li għall-qarrejja hi xena bla sinifikat sakemm tiġi rrakkontanta l-mewt ta' Ġanni. Il-protagonist, miexi f'nofs ta' triq fi stat ta' estasi u aljenazzjoni, jitlef ħajtu billi jittajjar minn trakk aktar tard fir-rumanz: "inħafen minn forza tremenda . . . qabel ma t-trakk seta' jibbrejka" (167). Dan jista' jkun il-mod kif in-narratur jantiċipa dan l-avveniment kruċjali fir-rumanz. Mument ieħor meta n-narratur juża t-teknika tal-analessi huwa f'kapitlu fejn, wara l- funeral u d-difna ta' Ġanni, Inez tgħid lil Miguel l-aħħar kliem li qalilha żewġha qabel ma ħareġ mid-dar dakinhar ta' mewtu: "nammirah, qed jgħix ħajtu mingħajr biża'" (75). Il-bqija tal- konverżazzjoni bejn Inez u Ġanni li fiha jingħad dan il-kliem dwar Miguel tidher aktar tard fir- rakkont, proprju fil-kapitlu li jippreżentalna l-mewt ta' Ġanni. Qabel ma joħroġ mid-dar, Ġanni jgħid lil martu, "ibni nħobbu, taf, u nammirah ukoll. Iva, nammirah, għax qed jgħix ħajtu mingħajr biża'" (164). Din l-istqarrija hi sinifikanti għaliex turina lil Ġanni bħala bniedem, bħala missier li jħobb lil ibnu, iżda wkoll bħala missier li kważi jgħir għal ibnu għaliex ħajtu mhijiex mimlija ansjetà. Bil-mod –il mod, il-qarrejja jkunu jistgħu jibdew ipoġġu l-avvenimenti tar- rakkont fl-ordni kronoloġika tagħhom. Fl-istorja, l-ewwel hemm il-kliem ta' Ġanni Muscat lil Inez dwar binhom, imbagħad hemm ix-xena fejn Inez tirrapporta din l-istqarrija lil Miguel. Fil-plott, l- ordni tinqaleb, u l-konverżazzjoni bejn Inez u Miguel tantiċipa l-konverżazzjoni bejn Inez u Ġanni. Barra minn hekk, f'nofs ir-rumanz hemm episodju li fih Audrey, it-tifla ta' Maria l-ġara, tħabbat għand Inez biex tirritornalha ktieb li kien taha Ġanni qabel ma miet. Audrey, għalkemm għadha tfajla, tixtieq issir kittieba u lil Ġanni kienet tammirah mhux ftit minħabba l-ħiliet li wera fir-rumanz tiegħu. Ħin minnhom, Inez tinduna li waqgħet karta minn bejn il-paġni tal-ktieb, santa ta' "San Ġuda Taddew, Qaddis Patrun tal-Impossibbli" (76), u aktar tard fir-rakkont in- narratur jurina kif din is-santa sabet ruħha fil-ktieb. Xi jiem qabel mewtu Ġanni jkollu konverżazzjoni ma' Audrey, li tmur għandu biex turih xi xogħlijiet minn tagħha bit-tama li jagħtiha xi suġġerimenti dwar kif tista' tirfina kitbietha. Ix-xena hi interessanti għaliex hija mument rari ta' konverżazzjoni bejn Ġanni u l-ġenerazzjoni żagħżugħa li jħossu daqstant maqtugħ minnha. Kumment tan-narratur bħal "kien wara kollox bniedem tas-seklu għoxrin josserva persuna tas-seklu wieħed u għoxrin" (158) huwa biżżejjed biex jikkonferma n-nuqqas ta' armonija bejniethom. Qabel ma Audrey titlaq, Ġanni jagħtiha l-ktieb tiegħu, L-Għanja tas- Sirena, u jdaħħal is-santa tal-qaddis fih. B'hekk, il-qarrejja jiskopru kif is-santa sabet ruħha fil- ktieb, xi ħaġa li tissemma minn Inez ħafna paġni qabel, iżda għal darb'oħra n-narratur jinqeda bl-analessi biex joħloq suspans u fl-istess ħin jorbot it-trufijiet tar-rakkont flimkien. Kmieni fir-rumanz, in-narratur isemmi l-belt ta' Praga, post li fih Ġanni Muscat isib mhux biss l-ispirazzjoni biex jikteb iżda wkoll it-tentazzjoni li minħabba fiha jispiċċa jittradixxi lil martu. B'referenza tniggeż għal sħabu, Ġanni jikkritika l-"mentalità tal-bitħa tal-iskola li hu qatt ma seta' jkun parteċipi fiha" u li Praga tatu tagħlima wara li kien għoddu wasal "sa bwieb l-infern" (38). Fil-mument li jingħadu, dawn huma stqarriji ambigwi għall-qarrejja, għaliex l-esperjenza ta' Ġanni fi Praga tiġi rrakkontata aktar 'il quddiem. Hawnhekk ukoll in-narratur jinsinwa li hemm ħafna x'jiġi rrakkontat aktar tard, bħallikieku juża prolessi biex jindika x'inhu ġej. Id-dettalji dwar iż-żmien li Ġanni jqatta' Praga jaslulna fit-tnax-il kapitlu li fih Ġanni stess, permezz ta' ħsibijietu, jeħodna lura fil-memorja tiegħu u bħallikieku n-narratur iħallih jagħmel dan b'mod ħieles ħafna. Għalhekk, dan hu aktar tip ta' analessi min-naħa tal-karattru milli min-naħa tan-narratur. Trojan għandu plott minsuġ bir-reqqa, iżda mhux biss. Fil-plott insibu wkoll xi motivi li jirrepetu ruħhom b'mod sottili iżda ċar, u wieħed minn dawn il-motivi huwa x-xbieha ta' Ġanni Muscat fid-deżert. Din ix-xbieha tidher għall-ewwel darba fl-ewwel kapitlu, fejn Ġanni jimmaġina lilu nnifsu "leħen fid-deżert qed jara t-tmiem riesaq" (6); ix-xbieha terġa' tidher ftit aktar tard meta fid-daħla għar-rumanz L-Għanja tas-Sirena, il- Prof. Oliver Friggieri jikteb li "hemm mil-leħen profetiku fid-deżert fil-kitba urġenti ta' Muscat" (11). Din id-darba, ix-xbieha tirreferi għan-narratur ta' Muscat. Aktar 'il quddiem, f'argument jaħraq ma' Ġanni, sieħbu Lippu jistaqsih b'ton sarkastiku u kritiku, "qed tgħidli li inti xi profeta fid-deżert allura Ġann. . .?" (67), minħabba l-viżjoni ta' Ġanni tad-dinja tal-lum li skont hu tinsab f'periklu li hu biss qiegħed iħoss. Dawn ir-referenzi għax-xbieha ta' bniedem profetiku fid-deżert juruna l-kontroll li n-narratur għandu fuq in-narrazzjoni, u s-setgħa tiegħu li jinfilsahom pulit pulit f'waqtiet differenti tar- rumanz. Jista' jkun li dawn ir-referenzi jissuġġerixxu kif bla ma jrid iħossu Ġanni, emarġinat mis- soċjetà minħabba l-valuri ultrakonservattivi tiegħu u n-nuqqas ta' rieda li għandu biex jiffamiljarizza ruħu ma' dinja li nbidlet u biex jaċċetta r-realtà tas-seklu wieħed u għoxrin. It-tmiem ta' kapitlu 14 u l-bidu ta' kapitlu 15 huma eżempji mill-aqwa ta' kif in-narratur ta' Vella Gera juża l-anakronija fir-rumanz. F'kapitlu 14, Philip Caruana jattendi ċerimonja ta' tifkira ta' Ġanni Muscat organizzata mill-awturi sħabu, li fiha anke hu jfakkar lil Ġanni b'diskors ta' apprezzament pjuttost prevedibbli. Caruana jistqarr lin-narratarji li hu jaf sigriet dwar Ġanni li ħaddieħor ma jafx, iżda jagħżel li ma jitfax botti għalih fid-diskors tiegħu. Fi tmiem il-lejla, ir- rumanz jippreżentalna waħda mill-aktar xeni surreali ta' Trojan, li fiha, hu u miexi lejn il-karozza pparkjata, Lippu tiġih viżjoni ta' Ġanni Muscat, "figura ta' bniedem, dahru lejh, fil-qagħda ta' persuna rassenjata qed tħares lejn l-art" (140). Ġanni l-ispirtu jwissi lil Lippu li ħajtu waslet lejn tmiemha u jitolbu biex jindem u jsalva ruħu. Min-naħa l-oħra, kapitlu 15 jibda b'analessi għal meta Ġanni kien għadu ħaj, biss l-istramberija hija li Ġanni jkun għadu kif qam minn ħolma: joħlom li Lippu, din id-darba, kien l-apparizzjoni li dehritlu, wissietu li qed imut, u hedditu li taf "kollox" (142). Fi ftit paġni, in-narratur joħloq katina bejn il-viżjoni ta' Lippu ta' Ġanni fatat u l- ħolma ta' Ġanni li fiha Lippu huwa l-fatat, jew il-katavru, bħallikieku n-narratur għandu s-setgħa li jisfuma l-linja bejn is-surreali u r-reali, bejn il-ħajja tanġibbli u d-dinja sopranaturali. Għal darb'oħra, juri l-kontroll li għandu, kemm fuq in-narrazzjoni kif ukoll fuq il-karattri tal-istess storja. Dawn li semmejt huma wħud mill-aktar mumenti li jixhdu l-ħila ta' Alex Vella Gera li jagħti biżżejjed poter lin-narratur tiegħu biex jieħu r-riedni tar-rakkont f'idejh. Trojan għandu narratur li bit-tekniki tan-narrazzjoni, partikolarment l-analessi, iżomm l-attenzjoni tan- narratarji tul ir-rakkont kollu billi jinsġu b'tali mod li jissorprendihom u jqanqal il-kurżità tagħhom. Is-suspans jaħdem tajjeb ħafna fi Trojan, u l-effett jintlaħaq primarjament permezz tal-ordni li fiha jiġu rrakkontati l-avvenimenti tar-rumanz. Apparti n-narratur, il-karattri stess għandhom sehem importanti fil-magna li tmexxi r-rumanz ta' Vella Gera, għaliex kull karattru joffri dimensjoni ġdida għal dak li naħsbu li hu diġà magħruf. Kull karattru għandu l-kunflitti tiegħu: Inez tibqa' tħobb lil Ġanni sal-aħħar ta' ħajtu minkejja li taf bis-sigriet tiegħu u minkejja li tammetti li ż-żwieġ tagħhom kien "żwieġ ta' konvenjenza" (78), u li anke hi għandha d- dgħufija tagħha u mhijiex mara perfetta. Miguel, għalkemm b'ħajtu mibdula kompletament għall-aħjar, għandu warajh passat li jibqa' miegħu bħal dell, bħal tebgħa li ma tistax tintmesaħ, u jsibha diffiċli joħroġ fid-dinja ta' barra anke issa li hu matur. Lippu jħossu mhux mifhum minn sieħbu Ġanni, u ż-żwieġ tiegħu jfalli u, biex tagħqad, kemm l-eks-mara tiegħu Elaine u kemm hu jkollhom jiġġieldu l-battalja kiefra kontra l-kanċer. Għaldaqstant, kull kapitlu mill-perspettiva ta' dawn il-karattri jiżvelalna aktar dwar ħajjithom u dwar ir-relazzjonijiet tagħhom ma' xulxin b'mod li jżomm lill-qarrejja mwaħħlin mal-ktieb. U dan ma kienx ikun daqshekk effettiv mingħajr l-użu intelliġenti tat-teknika tal-analessi. 4.4.2. Il-vjaġġi fil-memorji tal-karattri ta' Trojan Bħalma Alex Vella Gera joħloq narratur li għandu ċertu kontroll fuq ir-rakkont tar- rumanz, joħloq ukoll karattri li għandhom il-kapaċità li jivvjaġġaw fiż-żmien tal-istorja. Il-karattri prinċipali huma wħud mill-aktar karattri kumplessi ta' Vella Gera, u ladarba Trojan jesplora temi bħall-gideb, id-diffikultajiet li jġibu magħhom ir-relazzjonijiet, u l-effett li l-memorji passati għandhom fuq il-preżent, huwa naturali għall-karattri li jkunu introspettivi ta' spiss. It-teknika tal-analessi tikseb effett ta' ħsibijiet ġewwiena, u fir-rumanz insibu diversi mumenti meta, ngħidu aħna, f'nofs konverżazzjoni l-karattri jintilfu fi ħsibijiethom minħabba xi memorja li titla' tgħum fil-wiċċ. Wieħed mill-aktar eżempji sinifikanti ta' dan huwa t-tnax-il kapitlu li hu partikolarment intriganti għaliex jagħmel użu effettiv ħafna mill-analessi. F'dan il-kapitlu, moħħ Ġanni jmur lura u 'l quddiem il-ħin kollu. Fil-"preżent" ta' Ġanni, ix-xena hija waħda solenni waqt quddies flimkien ma' Inez u Miguel. Minbarra li jqatta' l-ħin josserva lil ibnu, Ġanni jiftakar ukoll avvenimenti li ġraw snin qabel: iż-żjara taċ-Ċekoslovakk Komunist Roland Schwartz f'Malta tletin sena qabel u ż-żjara tiegħu ma' Lippu fi Praga sena wara. Ġanni, permezz tal-analessi, jirrakkonta d-diffikultà li sab biex jaqbel mal-morali u l-mentalità tal-mistieden Komunist tiegħu, li ma joqgħodx lura milli jikkritika l-valuri reliġjużi ta' Malta tat-tmeninijiet. Fil-librerija ta' Belt is- Sebħ, Schwartz jiskanta li l-Bibbja għadha fuq l-ixkafef tal-kotba għat-tfal u jiddeskriviha bħala "ħrafa" (110) u "ta' ħsara" (111) għal librerija tal-Istat. L-arti, madankollu, japprezzaha, kif jixhed il-mument li jara l-pittura ta' Caravaggio fil-Kon-Katidral ta' San Ġwann. Ġanni jiftakar kif kien skanta lejn Schwartz waqt li dan kien mitluf jifli l-iċken dettall tagħha. Ġanni jirritorna għall- "preżent" meta jħares lejn l-istess pittura waqt il-funzjoni, għax "tletin sena wara hemm kienet għadha . . . tħanxira perpetwa" (113). Eżatt wara, Ġanni jiftakar iż-żjara tiegħu fi Praga ma' Philip Caruana u dak li ddiskutew ma' Roland Schwartz. Fi Praga, Ġanni jinħakem mill-muża li kienet telqitlu għal żmien twil u jirreferi għat-tieni rumanz tiegħu li qatta' snin twal jiktbu iżda qatt ma lestieh: "mal-wasla tagħhom Praga bdew jesplodu f'moħħu petardi ta' ideat ġenjali għar-rumanz li kien ilu jaħdem fuqu s-snin, u li kien qed jibża' li qatt ma kien se jasal fi tmiemu. Il-belt ta' Praga kienet qed tkun ta' ispirazzjoni kbira għalih" (114). L-entużjażmu ta' Ġanni jidher fil-mod kif jispjega l-ideat li għandu għall-istorja tar-rumanz lil Lippu, attent li ma jinsa ebda dettall, u jimpressjona lil sieħbu tant li Lippu jgħidlu li l-ktieb se jkun wieħed "babaw" (120). Hawnhekk, il-qarrejja jiftakru f'konverżazzjoni li jkollu Lippu mal-istudenti universitarji wara l- mewt ta' Ġanni, iżda li tiġi rrakkontata ħafna kapitli qabel. F'dan l-inkontru mal-istudenti, Lippu hu tal-fehma li Ġanni "kien qed jimmira wisq fl-għoli dak iż-żmien" u x-xogħol li qatt ma lesta kien kważi "xogħol ta' miġnun" (58). Lippu jistqarr ukoll li wara li niżel lura Malta minn Praga, Ġanni nbidel mhux ftit u l-fehmiet tiegħu dwar il-kitba u saħansitra dwar il-politika nbidlu mil- lejl għan-nhar, "qisu San Pawl wara Damasku" (59). Din il-ħarsa retrospettiva lejn it-taħdita bejn l-awtur Caruana u l-istudenti kurjużi toffri lil-qarrejja fehma aħjar dwar x'seta' kien dak li biddel il-mentalità u l-perspettiva ta' Ġanni b'mod daqshekk qawwi u malajr. Minkejja din it- trasformazzjoni, hemm xebh partikolari bejn l-avveniment ta Praga u x-xena ta' Ġanni l-quddies ma' familtu. Fi Praga, tolqot għajnejn Ġanni daqsxejn ta' knisja abbandunata. L-ewwel ma togħġbu l-arkitettura, iżda l-effett propja li l-bini jħalli fuqu jħossu meta jidħol ġewwa. Minkejja li l-knisja ma kellha "l-ebda sinjal ta' ħajja reliġjuża" (116) u kienet fi stat ikrah, kienet is-sors ta' ispirazzjoni għat-titlu tat-tieni rumanz ta' Ġanni, Il-Baħnan t'Alla. Tletin sena wara, fi tmiem il- quddies fil-Kon-Katidral, il-knisja jirnexxilha tħalli l-effett tagħha fuq Ġanni għal darb'oħra, u kważi tiddiżorjentah. Ġanni jsib ruħu b'"għajnejh mgħollija jħarsu skantati lejn is-saqaf ċelestjali tal-katidral" (124), bix-xewqa li f'dak il-mument preċiż ħajtu tintemm għaliex jesperjenza trankwillità u kuntentizza li mhux possibbli jsib 'il barra minn dak il-post. Billi jpoġġi f'kapitlu wieħed iż-żjara fil-knisja ta' Praga u dik fil-Belt Valletta, in-narratur jagħti l-libertà lill-karattru biex jintilef fi ħsibijietu u, bħalma l-ħsibijiet ma jistgħux jiġu ċċensurati, il-plott ma jiċċensurax il- memorja ta' Ġanni Muscat tiġri lura u 'l quddiem. Meta jħalli "ħsieb iwassal għal ħsieb ieħor mingħajr ebda pjan minn qabel" ("Nixxiegħa tal-kuxjenza"), in-narratur ikun qiegħed iħalli lill- protagonist imexxi r-rakkont, anke jekk il-karattru mhux konxju ta' dan. Waqt ikla fi Praga ma' Lippu u Ġanni, Roland Schwartz isostni li għalih kittieb li m'għandux il-ħila jindirizza klassi tfal b'awtorità u jirbaħ ir-rispett tagħhom m'għandux ikun kittieb, u mbagħad iqabbel lill-qarrejja ta' kittieb ma' klassi tfal. Il-konverżazzjoni dlonk tirritorna għal fuq iż-żewġ tfajliet prostituti li aktar tard kellhom x'jaqsmu magħhom Lippu u Ġanni, imma l-qarrejja hawnhekk jindunaw li l-argument ta' Schwartz hu familjari, għaliex jalludi għalih Ġanni fil-kapitlu ta' qabel mingħajr ma jagħti wisq dettall. Għal darb'oħra, il-protagonist iħalli l-memorja tiegħu tinseġ ir-rakkont u tħejji lill-qarrejja għal li jmiss billi jirreferi għal avveniment li ġara fil-passat iżda li għadu ma ġiex irrakkontat: "min kien qallu li kittieb li jibża' juri wiċċu quddiem klassi tfal, jindirizzahom b'awtorità u jikseb ir-rispett tagħhom, ma kienx ħaqqu jissejjaħ awtur jew artist? Min kien qallu dak il-kliem? " (109). F'dan il-mument, il- qarrejja ma jafux dan il-kliem min qalu, iżda jsiru jafu fil-kapitlu ta' wara. Dan hu wieħed minn diversi mumenti meta n-narratur jew il-karattri jantiċipaw xi ħaġa li għadha se tiġi rrakkontata. Billi jirrikonoxxu l-preżenza ta' avvenimenti passati li għadna ma nafux sew dwarhom, il-karattri jżommu l-element ta' suspans li Trojan tant iħaddem mill-bidu sal-aħħar. Kmieni fir-rumanz, Ġanni jibda jhewden fuq ibnu Miguel meta jara karozza pparkjata quddiem daru. Mingħajr ma jrid, jissuspetta li l-vettura hi ta' xi ħabib antik ta' Miguel, wieħed mid-"drugati" l-oħra "li ma tafx xi jfettlilhom" (24) u li kienu waqqgħuh fil-vizzju tad-droga. F'tebqa t'għajn, permezz tal-memorja tal-protagonist ir-rakkont jeħodna lura lejn diversi "esperjenzi tal-waħx" (24) li Miguel għadda lill-ġenituri tiegħu minnhom minħabba l-vizzju li kellu. Ġanni jsemmi dik id-darba meta ibnu, iddisprat għall-flus biex ikun jista' jakkwista d- droga, jisraqlu għadd ta' rumanzi Maltin, kotba li nzertaw kienu first edition iffirmati mill-awturi. Ftit kapitli wara, Ġanni jerġa' jirreferi għal dan l-episodju. Fl-istudju tiegħu, jiftakar fir-rumanz ikoniku Samuraj ta' Frans Sammut u, wara li jaqbdu u jqatta' ftit ħin iqalliblu l-paġni, jesprimi s- sodisfazzjon tiegħu li "għall-grazzja t'Alla Samuraj ma kienx wieħed minn dawk li kien seraq Miguel f'dik il-lejla infami" (50). Dan hu eżempju ieħor fejn in-narratur, permezz tal-protagonist, ifakkar lill-qarrejja fl-avvenimenti tal-imgħoddi billi jitfa' referenzi għalihom f'punti differenti fir- rumanz. F'xi partijiet tar-rumanz l-analessi tinħass qiegħda tieħu lill-qarrejja lura fil-passat b'ħeffa mhux mistennija, u dan mhux permezz tal-protagonist biss. Waqt il-konverżazzjoni maż-żewġ ġuvintur, Philip Caruana jħalli moħħu jmur lura għall-argument jaħraq li kellu ma' Ġanni l- Imdina, liema argument kellu jkun l-aħħar inkontru wiċċ imb wiċċ bejn iż-żewġ awturi u ħbieb tal-qalb. In-narratur jurina kif f'nofs il-parlata mal-istudenti, "ħsibijiet l-awtur bdew iduru fi ċrieki dejjem iżgħar madwar tifkira waħda partikolari ta' Ġanni, u ma kinitx waħda sabiħa" (63). L-eku tal-aħħar kelmiet li jgħidlu Ġanni, "Daqshekk. Saħħa. Il-Bambin miegħek" (70), jinstema' f'moħħ Lippu hu u jirritorna għall-mument fil-preżent. Fir-rakkont tal-konverżazzjoni ma' Lippu, Ġanni jirreferi għal taħdita oħra li kellu, din id-darba ma' qassis żagħżugħ, li għadha ma ġietx irrakkontata: "meta jkollok qassis quddiemek li jista' jiġi ibnek, għadu ħalib ommu fi snienu, mingħalih jaf kollox, ma nafx, jagħtini li naqta' qalbi" (64). Il-qarrejja jsegwu din it-taħdita bejn l- anzjan u l-qassis ftit aktar tard fir-rakkont, bir-riżultat li jkunu diġà jafu li dak li se jintqal mill- qassis mhuwiex se jinżel għasel mal-protagonist. Ġanni jixtieq li kliem il-qassis ifarrġu u jserraħlu moħħu, iżda dan ma jsirx. Il-preokkupazzjoni u l-urġenza evidenti fl-argumenti ta' Ġanni ma jħosshomx il-qassis żagħżugħ, ma jqanqluhx. Minflok, jgħidlu li qiegħed ikun "wisq negattiv" u jeħtieġlu "jaċċetta l-limiti tiegħu," u jkun umli. F'din il-konverżazzjoni, il-protagonist ifittex ħabib u alleat li hu lest biex jiġġieled il-ġlieda tal-Knisja kontra l-ħażen tad-dinja moderna. Il-qassis, dak li għandu jkun is-suldat ta' Kristu u r-rgħaj tal-merħla, qiegħed jinħeba wara dik li jsejjaħ "umiltà" u ma joffri ebda faraġ lil Ġanni. Dan iwassal lil Ġanni biex iħossu bħallikieku hu biss qiegħed iħares madwaru u jara l-id tal-Knisja fuq is-soċjetà titlef saħħitha ftit ftit. Il-qassis "ħallielu togħma qarsa" (89) u Ġanni jinduna kemm iż-żagħżugħ ma jistax iħoss is-sens ta' biża' u urġenza li jittormentaw lilu għaliex m'għandux l-esperjenza bħalu. Dan jinħass fis-sensiela ta' mistoqsijiet li jistaqsi bejnu u bejn ruħu Ġanni, li jikxfu d-diżappunt u r-rabja li jħoss lejn dak il- bniedem ta' quddiemu li"kien żgħir wisq" biex jagħraf dak li qiegħed iħasseb lill-anzjan. Din l- analessi ġo analessi tagħtina episodju ieħor li fih jinħassu l-pressjoni u n-nuqqas ta' kompatibilità bejn il-protagonist inkwetat u konservattiv u l-ġenerazzjoni żagħżugħa li ma tistax tifhem l-urġenza ta' kliemu u l-ideat tiegħu dwar ir-reliġjon u s-soċjetà. In-narratur donnu jpoġġi lil Ġanni Muscat f'sitwazzjonijiet li fihom ifittex il-konsolazzjoni tan-nies iżda jibqa' b'xiber imnieħer. Mingħajr ma rridu, bħala qarrejja, jiddispjaċina għalih, speċjalment meta niftakru li Ġanni hu tabilħaqq mejjet. Waħda mill-mistoqsijiet li staqsejt hi jekk Trojan għandux preżent. Il-kapitli mill- perspettiva ta' Ġanni Muscat nafu li jiġu rrakontati fl-imperfett, għalhekk mad-daqqa t'għajn jidher li l-preżent hu kull meta jidher Ġanni. Madankollu, inħoss li meta nsiru nafu li Ġanni m'għadux ħaj, din l-assunzjoni ma tibqax valida. Fil-kumplament tal-kapitli t-tliet karattri prinċipali jkomplu għaddejjin b'ħajjithom. Dan iseħħ fil-ġimgħat ta' wara l-funeral ta' Ġanni, u għaldaqstant ma hemmx distanza temporali kbira bejn il-mewt tal-protagonist u dak li jiġri wara. L-aħħar żewġ kapitli, min-naħa l-oħra, jgħarrfuna li jkunu għaddew għaxar xhur mill- funeral ta' Ġanni Muscat, u f'dan l-ispazju ta' żmien xi affarijiet jinbidlu ftit mhux ħażin. Kapitlu 18 jiġi ppreżentat primarjament mill-perspettiva ta' Miguel, meta hu u Klara - dik li Ġanni emmen li kienet bintu illeġittima - jżuru ċ-ċimiterju. In-narratur, permezz ta' Miguel, jgħarrafna li lejn l-aħħar ta' ħajtu Lippu jiżvela s-sigriet ta' Ġanni u l-mara Ċekoslovakka Marketa lil Miguel, iżda jitolbu biex lil Inez ma jgħidilha b'xejn. Ir-rumanz jgħidilna wkoll li issa Philip Caruana hu mejjet, u l-mewt tiegħu x'aktarx hi riċenti għaliex "ismu kien għadu ma ġiex imnaqqax fl- irħama" (173). Il-kanċer fl-istonku kiel lil Lippu f'sitt xhur biss minn meta sar jaf li jinsab fir-raba' stadju tal-marda qerrieda. Minkejja li dawn huma dettalji li huma sorpriża għalina l-qarrejja, ma jaħsduniex għalkollox għaliex qabel dan il-kapitlu n-narratur jagħti x'jifhem li Lippu m'għadx baqagħlu ħajja twila. Biżżejjed niftakru l-ħolma ta' Ġanni Muscat (jew il-viżjoni ta' Lippu) biex ninterpretawha bħala profezija ta' mewtu. Barra minn hekk, fil-kapitlu li fih Lippu jiddiskuti mal- istudenti universitarji r-relazzjoni li kellu ma' Ġanni, "iż-żgħażagħ kienu nnutaw li l-awtur ma kienx f'sikktu mija fil-mija. Kull ftit ħin kien qed iqarras wiċċu. . ." (57) indikazzjoni li l-qarrejja jistgħu jassumu li kienu l-ewwel sintomi ta' wġigħ. Barra minn hekk, is-sieħba ta' Lippu, Tatiana, ma tagħtix aħbarijiet sbieħ meta tintalab taqra l-oroskopju Vediku tiegħu: "Philip has his moon in the tenth house, and that's very very bad" (70). Dan il-kapitlu jurina lil Miguel u lil Klara jippruvaw jidraw il-kumpanija ta' xulxin u jiddiskutu dak kollu li kien mistur u ma għadux, bis- saħħa ta' Lippu. Trojan jintemm b'kapitlu mill-perspettiva ta' Inez, sena wara l-mewt ta' żewġha. Issa li hi armla, insegwuha hi u tidra din il-bidla mhux mistennija f'ħajjitha. Il-ħolm hu motif li jidher mill- ġdid hawnhekk, din id-darba permezz ta' ħolma rikorrenti li toħlom Inez u li mhijiex qed tħalliha tistrieħ mal-lejl. Fil-ħolma "togħma ta' paniku" (176) li toħlom kull lejl, Inez tinsab fil-karozza ma' Ġanni u Miguel huma u sejrin ir-Rabat b'veduta tas-swar tal-Imdina. Biss, tinħass preżenza oħra magħhom fil-karozza li ġġegħelha tħossha skomda, u s-sensazzjoni tal-ħolma nnifisha hija waħda ta' periklu imminenti. In-narratur donnu jissuġġerixxi li inkonxjament Inez tissuspetta li Ġanni ħeba sigriet minnha, suspett li qatt ma jitlaq għalkollox minn ħsibijietha. F'nofs il-kapitlu n-narratur jinfilsa analessi għal meta Inez iċċempel lil Lippu, meta kien għadu ħaj, biex tistaqsih dwar il-karti ta' Ġanni, u aktar tard tmur għandu biex tiġborhom, u tinħasad bid-dehra tiegħu ta' bniedem qed "jixjieħ bis-sekondi" (180). Ir-rumanz jasal fl-aħħar billi jirrakkonta l-imħabba ġdida li Inez tiskopri lejn il-qtates meta tiddeċiedi li żżomm wieħed id-dar. Din mhix kumbinazzjoni meta wieħed jaħseb dwar is-sinifikat tal-qtates fir-rumanz u r-relazzjoni ambigwa u kważi spiritwali li Ġanni kellu ma' dawn il-kreaturi, u hemm il-probabbiltà li mingħajr ma tinduna, il-preżenza ta' żewġha u speċjalment il-kuxjenza tiegħu jibqgħu jinħassu madwarha. Għaldaqstant, l-aħħar kapitlu ta' Trojan huwa l-aktar mument riċenti tal-istorja, u jista' jitqies bħala l-preżent tar-rumanz, jiġifieri wara l-mewt ta' Ġanni, wara li jinkixef is-sigriet tiegħu u ta' Marketa lil Miguel, wara l-mewt ta' Lippu, u wara l-laqgħa bejn Miguel u Klara. Ir-rumanz jingħalaq bi cliffhanger, għaliex il-qarrejja jibqgħu ma jsirux jafu jekk Miguel jgħarrafx lil ommu bis-sigriet li Ġanni ħeba minnha tul is-snin. Minkejja dan, jidher li Klara għandha mod partikolari kif tikkonvinċi lil dak li jkun, u għalhekk wieħed jista' jassumi li fl-aħħar mill-aħħar Miguel jieħu l- parir tagħha u jaqsam l-aħbar ma' ommu. It-tmiem tar-rumanz jissuġġerixxi wkoll il-bidu ta' relazzjoni sabiħa, forsi anke romantika, bejn Miguel u Klara, li issa jafu li mhumiex aħwa, għall- kuntrarju ta' dak li qalulhom. Tmiem ir-rumanz juri lil Inez kif dejjem rajnieha, mara b'saħħitha li kapaċi dderri wara kull esperjenza morra li dduq. Hi u tikkonsla bil-qattus il-ġdid tagħha, tinħass is-sensazzjoni li żewġha Ġanni għadu u jibqa' preżenti magħha mingħajr ma taf fil-figura tal- qattus. Minkejja n-nisġa kumplessa tar-rakkont bl-użu tal-analessi, Alex Vella Gera xorta waħda jirnexxilu jżomm lill-qarrejja kontinwament fuq ix-xwiek u jippreżenta rakkont b'saħħtu li, fl- aħħar mill-aħħar, jitwassal b'mod effettiv ħafna. Dak li għall-ewwel jista' jitqies mill-qarrejja bħala konfużjoni, jissolva aktar ma jitqallbu paġni. Għalhekk, Trojan narah bħala rumanz li jinqeda bl-anakronija mingħajr ma jaqa' fl-anarkija. Dan ifakkarni fil-kliem ta' F. Scott Fitzgerald li "character is plot, plot is character," għax Trojan iżewweġ lill-plott mal-karattri tiegħu b'mod brillanti. 5. Narrazzjoni Awtoriflessiva In-narratur ta' Trojan hu element determinanti fir-rumanz. In-narrattiva tinqeda l-aktar b'narratur omodijeġetiku, li hu karattru fl-istorja, u narratur eterodijeġetiku, li "m'hux imdaħħal fid-dinja mistħajla fejn iseħħu s-sitwazzjonijiet tan-narrazzjoni" ("Narratur eterodijeġetiku"). Ir- rumanz ta' Alex Vella Gera jitmexxa minn narrazzjoni eterodijeġetika, minn narratur li ma jagħmilx parti mill-istorja; huwa narratur esterjuri għaliex jirrakkonta l-istorja minn barra d-dinja tagħha. F'dan il-kapitlu l-interess primarju tiegħi hu li nanalizza l-istil ta' narrazzjoni ta' Trojan, li jinqeda b'narrazzjoni awtoriflessiva u t-teknika kumplessa tal-metafizzjoni. F'diversi waqtiet, in- narratur eterodijeġetiku ta' Vella Gera jirrikonoxxi l-fatt li qiegħed jirrakkonta storja u juri li hu konxju mill-att tan-narrazzjoni. Din hi teknika interessanti li taffettwa l-esperjenza tal-qarrejja u r-relazzjoni tagħhom man-narratur u l-karattri tar-rumanz. L-element narrattiv li jagħżel lil Trojan minn rumanzi oħrajn fil-katalgu tal-letteratura Maltija hu r-relazzjoni tal-protagonist, Ġanni Muscat, man-narratur u mal-att tal-kitba. Ġanni Muscat huwa awtur hu stess, u għalhekk Alex Vella Gera, awtur, jikteb rumanz dwar awtur bħalu, li għalkemm hu fittizju xorta waħda jirrifletti ħsibijiet u ideat tal-awtur fid-dinja "reali" b'mod diskret. Barra minn hekk, ir-rumanz jistħarreġ l-att tal-kitba bir-reqqa permezz tal-karattri ta' Ġanni u sieħbu Lippu li sikwit jiddiskutu l-letteratura u l-proċess tal-kitba. Iż-żewġ kittieba għandhom l-opinjonijiet tagħhom dwar kif għandha tinkiteb il-letteratura, x'inhi letteratura tajba u fejn taqbeż il-linja, jekk hemm din il-linja, u ssir xi ħaġa differenti, bħal pornografija. Trojan hu miżgħud b'referenzi għal xogħlijiet letterarji Maltin u barranin; il-maġġoranza ta' dawn ir-referenzi jidhru fil-kapitli li fihom il-fokalizzatur huwa Ġanni jew fil-konverżazzjonijiet ta' Ġanni ma' Lippu, u dan jagħti idea ta' kemm huma kolti ż-żewġ kittieba. Billi jdaħħal dawn ir-referenzi letterarji, in-narratur bħal donnu jagħti l-impressjoni li r-rumanz li qiegħed jinqara jgħodd l-aktar għal narratarji intelliġenti u, aktar importanti minn hekk, familjari ħafna mal-letteratura Maltija u Ewropea. Xi drabi r- rumanz mhux biss isemmi xogħol letterarju, iżda jidħol fid-dettall dwaru u jqabblu ma' xogħlijiet oħrajn. Minkejja li bosta xogħlijiet li jissemmew huma stabbiliti minħabba li huma ta' kwalità, jissemmew oħrajn li forsi l-qarrej tipiku ma jafx bihom. Hawnhekk jidħol il-fenomenu letterarju tal-awtur implikat u l-qarrejja implikati. L-"awtur implikat," terminu maħluq minn Wayne Booth, huwa kostruzzjoni tal-awtur, verżjoni tal-awtur li hi dejjem konsistenti man-narrattiva (Porter Abbott 77-78). Dan hu differenti mill-awtur fid-dinja reali, l-awtur tad-demm u l-laħam li jikteb il-ktieb. Din id-distinzjoni hija importanti għaliex li kieku l-qarrejja kellhom jirreferi biss għall- "awtur" ta' ktieb, tiġi f'moħħhom l-idea ta' persuna bħalhom, bi stil ta' ħajja kumpless bħal tagħhom. Xi kwalitajiet fl-awtur jew l-awtriċi mhumiex permanenti, għaliex il-valuri, l- opinjonijiet u l-ideat tal-awturi jistgħu jinbidlu maż-żmien bħalma jinbidel huma bħala persuni. L-awtur implikat, min-naħa l-oħra, hu entità li titnissel mil-aspettattivi tal-qarrejja mnebbħin mit-test u mhux bilfors hi riflessjoni tal-awtur propju. L-awtur implikat jeħtieġ li jkollu sett ta' valuri li jaqblu ma' dawk li jagħti lin-narratur tiegħu; jekk il-valuri tal-awtur implikat ma jaqblux mal-valuri tan-narrazzjoni, jistgħu jonqsu l-validità u l-kwalità tax-xogħol (Porter Abbott 78). B'mod simili, teżisti distinzjoni bejn il-qarrej bniedem u l-qarrej implikat. Kull awtur, fil-proċess tal-kitba, jimmaġina lil min jixtieq iwassal l-istorja. Jekk l-awtur jikteb rumanz tal-biża' se jimmira li r-rumanz jinqara minn qarrejja li japprezzaw u jifhmu l-ġeneru tar-rumanzi tal-biża'. Minkejja dan, meta ktieb jiġi ppubblikat isir oġġett pubbliku li kulħadd jista' jakkwista, u b'hekk il-qarrejja tiegħu mhux dejjem ikunu l-qarrejja implikati. B'dawn id-distinzjonijiet letterarji f'moħħna nkunu nistgħu nifhmu l-effetti tar-rumanz Trojan. Il-qarrejja, meta jaqbdu l-ktieb ta' Vella Gera, jimmaġinaw kif se jkun il-kontenut tal-ktieb skont l-idea tagħhom ta' Vella Gera bħala bniedem u bħala awtur. Xi qarrejja jew kritiċi li ma kinux impressjonati bl-użu ta' lingwaġġ tat-triq f'"Li Tkisser Sewwi" aktarx ma jaħsbuhiex darbtejn biex jikkonkludu li kull rumanz tal- awtur, inkluż Trojan, jagħmel użu minn reġistru oxxen bħal tan-novella kontroversjali miktuba fi Praga. Madankollu, Alex Vella Gera jirnexxilu jħares lejn l-affarijiet mill-perspettiva tal-eħrex kritiċi tiegħu, jew kif isejħilhom hu stess f'intervista pubblika, il-"haters,"billi joħloq karattru b'mentalità differenti ħafna minn tiegħu. B'hekk, l-awtur implikat mir-rumanz huwa verżjoni ġdida tal-awtur reali, u ma jikkundannax il-karatteristiċi ta' Ġanni Muscat, iżda jinsab f'armonija magħhom. 5.1. Il-Metafizzjoni Meta fir-rumanz l-awtur jirrikonoxxi l-att innifsu tal-kitba u jgħaddi kummenti dwaru jkun qed iħaddem il-metafizzjoni, jiġifieri tluq mit-tekniki letterarji tradizzjonali, tbegħid mill- konvenzjoni. Permezz ta' din it-teknika, l-awtur jenfasizza l-fatt li hu qiegħed jikteb u li aħna qegħdin naqraw. Fit-teatru jeżisti dak li jissejjaħ il-"fourth wall," "ħajt" inviżibbli li jissepara lill- udjenza minn dak li jkun qiegħed iseħħ fuq il-palk. Waqt produzzjoni teatrali, minkejja li l- udjenza tkun taf li dak li qed tara mhuwiex reali iżda rreċtat, l-atturi jġibu ruħhom bħallikieku din is-separazzjoni minn mal-udjenza mhux qed jarawha. Ħafna mis-settijiet fuq il-palk jinkludu illużjoni ta' kamra bi tliet ħitan, u r-raba' "ħajt" ikun dak li hemm fl-ispazju bejn il-palk u l- udjenza. B'hekk, l-atturi jkunu qegħdin f'dak li Stanislavski jsejjaħlu stat ta' "solitudni pubblika," bl-atturi jaġixxu bħallikieku qegħdin weħidhom minkejja l-fatt li jafu li qiegħda tarahom l- udjenza. Bil-kontra ta' dan, imbagħad, hemm it-teknika tat-tkissir ta' dan il-fourth wall meta l- atturi jindirizzaw lill-udjenza direttament. Meta jfakkruha li qed issegwi xi ħaġa fittizja, inevitabbilment ifakkruha li dak li qed iseħħ fuq il-palk mhuwiex reali. Dan jista' jseħħ ukoll billi l-atturi jirrikonoxxu li l-produzzjoni teatrali hi appuntu teatru, u hekk l-udjenza tiftakar li qiegħda ssegwi reċta u mhux avvenimenti tal-ħajja reali. Il-ħajt inviżibbli jista' jitkisser ukoll billi l-karattri jindirizzaw lilhom infushom bħala karattri, bħala persuni immaġinarji li ma jeżistux tassew. Din it-teknika, il-metateatru, tixbah il-metafizzjoni. Il-prefiss Grieg meta- jintuża ġeneralment għal xogħlijiet li jirreferu għalihom infushom. Bħal fit-teatru, il-metafizzjoni fil-letteratura sseħħ meta xogħol letterarju jfakkar lill- qarrejja li dak li qed jaqraw hu rakkont imnissel mill-immaġinazzjoni tal-kittieb jew kittieba, u ma jeżistix fid-dinja reali. Għalkemm din hi dikjarazzjoni li tinstab fil-paġni preliminari ta' kull ktieb, l-għan tax-xogħol huwa li jdaħħal lill-qarrejja fid-dinja tar-rakkont bl-aktar mod sottili iżda effettiv. Meta r-rakkont ifakkrek li dak li qed taqra huwa fittizju, u li lil hinn mid-dinja tal-ktieb hemm id-dinja reali ta' barra, jagħtik li tinħasad. Huwa għalhekk li l-metafizzjoni hija effettiva meta tintuża b'mod intelliġenti. 5.1.1. Elementi ta' metafizzjoni f'xi xogħlijiet barranin Diversi xogħlijiet ta' kritika letterarja jindirizzaw it-teknika tal-metafizzjoni. Rimmon- Kenan fix-xogħol tiegħu Narrative Fiction jesplora livelli differenti ta' narrattiva, fosthom każijiet meta n-narrazzjoni donnha tkun fl-istess livell mal-ġrajja li qiegħda tiġi rrakkontata. Rimmon- Kenan jirreferi għal Tristram Shandy ta' Laurence Sterne, li fih mument fejn in-narratur jitlob lill- "għażiż qarrej" jgħin lill-protagonist jimxi sa soddtu (kwot. Rimmon-Kenan 94). "Modern self- conscious texts," jgħid Rimmon-Kenan, "often play with narrative levels in order to question the borderline between reality and fiction or to suggest that there may be no reality apart from its narration" (94). L-awtur ma jidħolx f'daqshekk dettall fil-metafizzjoni bħalma tagħmel Patricia Waugh. F'Metafiction, hija tagħti definizzjoni ta' din l-istrateġija bħala "a term given to fictional writing which self-consciously and systematically draws attention to its status as an artefact in order to pose questions about the relationship between fiction and reality" (2). Fi kliem ieħor, meta kitba fittizja tirrikonoxxi l-istat veru tagħha, iġġiegħel lill-qarrejja jirriflettu fuq id- differenza bejn ir-realtà ta' barra u d-dinja tal-ktieb. Waugh tenfasizza l-bixra filosofika tal- metafizzjoni billi tfisser li jekk aħna bħala qarrejja nieħdu r-rwol ta' osservaturi aħna u naqraw, l-istudju tagħna tal-karattri f'rumanz jista' jgħodd bħala mudell biex inkunu nistgħu nifhmu aħjar il-kostruzzjoni tas-suġġettività fid-dinja ta' barra (3). Xogħol metafizzjonali jista' jirreferi għalih innifsu konxjament u b'hekk jiġbed l-attenzjoni tal-qarrejja, ngħidu aħna, lejn l-istruttura jew il-lingwaġġ tiegħu. Waugh targumenta li, aktar milli ġeneru sabordinat tar-rumanz, il-metafizzjoni hija tendenza fir-rumanz innifsu, u l-effetti tagħha jinħassu l-aktar permezz tal-esaġerazzjoni bejn l- opposti, bħall-kostruzzjoni kontra d-dekostruzzjoni ta' illużjoni (14). Eżempju magħruf ta' metafizzjoni jidher f'Albert Angelo ta' B. S. Johnson, "Fuck all this lying look what I'm really trying to write about is writing not all this stuff" (kwot. Waugh 1). F'nofs l-azzjoni, mingħajr twissija ta' xejn, in-narratur jiddeċiedi li jindaħal u jissuġġerixxi li meta wieħed jikteb fizzjoni jkun qiegħed jigdeb. Patricia Waugh, madankollu, tissuġġerixxi li mhux la kemm wieħed isejjaħ il-finzjoni "gidba" u d-dinja ta' barra "realtà," u li mhux la kemm il-fizzjoni letterarja sempliċiment tippreżenta l-eżistenza ta' diversi realtajiet, u mhux realtà waħda biss (Waugh 89). Rumanz metafizzjonali jista' jieħu l-forma ta' djalogu bejn il-qarrejja u n-narratur jew in- narraturi, bħal fil-każ ta' Lost in the Funhouse. F'dan ir-rumanz, John Barth qatt ma jieqaf ifakkar lill-qarrejja li kull sentenza li qegħdin jaqraw hija fittizja, u jinqeda bid-deskrizzjonijiet tal- karattri biex jitkellem mal-qarrejja dwar il-konvenzjonijiet tan-narrattiva: "Descriptions of physical appearance and mannerisms is one of several standard methods of characterization used by writers of fiction" (kwot. Waugh 95). Rumanz ieħor li hu kollu kemm hu eżempju ta' metafizzjoni hu Book: A Novel ta' Robert Grudin. Apparti l-fatt li t-titlu stess huwa referenza għall-att tal-kitba, ir-rumanz huwa ktieb fi ktieb. Kull kapitlu jinkiteb bi stil differenti, bħal l-istil ġurnalistiku jew kopjun tat-teatru, u dan jipparodizza l-konvenzjonijiet tan-narrattiva letterarja ("111 Most Important Works of Metafiction", ronaldbridchardson.com). Minkejja li l-metafizzjoni hi teknika li kibret fl-użu fil-letteratura Modernista u Postmodernista, xi xogħlijiet letterarji bil-wisq eqdem ukoll kellhom xejriet metafizzjonali, u wieħed mill-aqwa eżempji huwa Don Quixote ta' Cervantes. Ippubblikat l-ewwel darba fl-1605, ir-rumanz hu meqjus bħala wieħed mix-xogħlijiet ewlenin fil-kanonu letterarju Spanjol u dinji. Dun Kixott huwa ktieb dwar il-kotba, rumanz dwar ir-rumanzi u l-effett li għandhom fuq il-mod kif naħsbu u ngħixu. Fi żmien Miguel de Cervantes, it-terminu "metafizzjoni" kien għadu ma jeżistix, madankollu l-awtur xorta jirnexxilu joħloq rumanz dwar in-natura tar-rumanz. Dan juri l-kapaċità letterarja u kreattiva tal-awtur, u kemm ir-rumanz tiegħu kellu jispira xogħlijiet letterarji oħrajn li fihom hemm elementi ta' metafizzjoni, fosthom Ulied in-Nanna Venut fl- Amerka ta' Juann Mamo li jsemmi lil Cervantes fid-daħla għar-rumanz. Ir-rakkont ta' Cervantes isir minn aktar minn narratur wieħed, tant li fit-tieni volum iż-żewġ karattri ewlenin, Dun Kixott u Sancho Panza jsiru jafu dwar l-ewwel ktieb li nkiteb dwarhom. Ir-rumanz għandu ċerta ambigwità, għaliex il-karattri tiegħu jiddiskutu x'inhi letteratura tajba u x'inhi letteratura fqira. Cervantes juża l-metafizzjoni biex jikkritika l-letteratura ta' żmienu, imma jagħmel dan b'mod intelliġenti permezz tal-karattri tiegħu sabiex ma jidhirx bħallikieku qiegħed jimponi l- opinjonijiet tiegħu fuq il-qarrejja. Dan ir-rumanz jinteressana partikolarment għaliex jissemma aktar minn darba fi Trojan ta' Vella Gera, li huwa wkoll rumanz metafizzjonali. Fi Trojan, xogħol fittizju, hemm bosta referenzi għal letteratura u awturi reali, u dan joffri l-opportunità lill-awtur li jagħti ħjiel tal-opinjonijiet tiegħu dwar il-letteratura Maltija mingħajr ma jaddotta ton didattiku li jaf inaffar lill-qarrejja. F'The Rhetoric of Fiction, Booth jitkellem dwar l-atteġġjament tal-awturi u x'aspettattivi għandu jkollhom il-qarrejja meta jkunu jafu li x-xogħol li qegħdin jaqraw għandu xi tip ta' metafizzjoni: "For the reader who becomes too much aware of the author's claim to superlative virtues, the effect may fail. He may seem merely to be posing. For the reader with his mind on the main business, however, the narrator becomes a rich and provocative chorus. It is his wisdom and learning and benevolence that permeate the world of the book" (217). Booth jagħtina x'nifhmu li l-qarrejja ma għandhomx ikunu ffukati żżejjed fuq dak li jgħid l-awtur f'rumanz, speċjalment jekk ikun hemm xi esaġerazzjonijiet fil-mod kif titwassal l-istorja. Minflok, il-qarrejja jeħtieġ li jaraw l-istampa kollha sabiex ikunu jistgħu japprezzaw l-effetti tal-metafizzjoni, bħal meta narratur jinterrompi r-rakkont biex iwassal ħsibijiet tal-awtur lill-qarrejja. B'din il-perspettiva, il-qarrejja jkunu jistgħu jħarsu lejn narratur-li-jindaħal f'rumanz metafizzjonali bħala entità intelliġenti u provokattiva aktar milli waħda didattika u sfurzata. 5.1.2. L-awtoriflessività u l-metafizzjoni fi Trojan Ir-rumanz ta' Vella Gera jħaddem narrazzjoni awtoriflessiva li timxi id f'id mal-elementi ta' metafizzjoni li nsibu f'diversi partijiet fir-rakkont. Il-kummenti tan-narratur jibdew minn kmieni fir-rumanz: "Jaf li wara biss żewġ paġni hemm min diġà qed itella' u jniżżel iridx ikompli jaqra jew inkella jagħlaq dan il-ktieb u qatt ma jerġa' jiftħu" (5-6). Dan hu eżempju interessanti għaliex il-"jaf" tirreferi għal Ġanni Muscat, il-fokalizzatur tan-narrazzjoni eterodijeġetika f'din il- parti tar-rumanz, u b'hekk tagħtina l-impressjoni lin-narratur qiegħed jipprova jikkomunika man-narratarji u jaf li l-paniġierki ta' Ġanni jistgħu jiskomodawhom. Barra minn hekk, il- kumment min-narratur għandu xeħta metafizzjonali għaliex jirreferi għall-att innifsu tal-qari. In- narratur ifakkar lill-qarrejja li qegħdin jaqraw storja, u li kull storja għandha l-probabilità li, jekk iddejjaq lill-qarrejja, iġġegħelhom jieqfu jaqrawha. Din l-istqarrija ma jistennewhiex il-qarrejja, u anke jekk verament ikun hemm min jibda jitlef l-interess fil-paragrafi sħaħ li jiddeskrivu l- karatteristiċi u l-esperjenzi ta' Ġanni Muscat, żgur jinġibed mill-istil tal-kitba. Ftit wara, in- narratur jerġa' jikkummenta dwar meta Ġanni Muscat mar sal-Belt u ra xena "li fuq il-karta tinstema' innokwa, kważi banali" (7). Hawnhekk in-narratur jirreferi għall-att tal-kitba, u bħallikieku jammetti li dak li se jiddeskrivi huwa stramb anke għalih. Ix-xena, ta' mara liebsa dublett qasir wisq u mdawra biż-żewġt itfal tagħha, mhijiex xena rari fit-toroq Maltin, speċjalment fi Strada Rjali, triq li skont ir-riflessjoni sarkastika ta' Ġanni Muscat hija "dak il-palk fejn tippassiġġa s-soċjetà Maltija fil-glorja kollha tagħha" (8). Madankollu, in-narratur jirrikonoxxi l-banalità tas-sitwazzjoni biex bħallikieku jgħid lill-qarrejja li Ġanni Muscat josserva kulma jara, anke dak li ħaddieħor probabbli ma jindunax bih minkejja li jkun quddiemu. Ġanni Muscat, bniedem "kontra d-dinja" (Aloisio), jispiċċa jinnota dak kollu li skontu jmur kontra dak li hu tajjeb u aċċettabbli fis-soċjetà. Għalih, l-ilbies skullat tal-omm mhuwiex sempliċiment xena banali, iżda sinjal ieħor fost ħafna oħrajn ta' dekadenza fis-soċjetà Maltija moderna, u n- narratur iwassal dan b'mod effettiv. Xejra oħra tan-narrazzjoni awtoriflessiva hija r-referenza għat-temporalità tan- narrazzjoni u l-fatt li f'rumanz wieħed mhuwiex possibbli li jiġu rrakkontati l-ġrajjiet kollha b'mod dettaljat. Ħin minnhom, in-narratur isemmi għadd ta' attivitajiet li kien ikun hemm fil- Golden Wagon Hall, is-sala li żżewweġ fiha Ġanni u fejn ġiet iċċelebrata l-ewwel pubblikazzjoni tiegħu. Dawn iż-żewġ avvenimenti huma importanti wisq għall-protagonista biex isemmi fid- dettall ukoll l-attivitajiet l-oħrajn, bħall-klassijiet taż-żfin u l-gradwazzjonijiet. In-narratur stess jgħid li "lanqas ħaqq insemmuhom" (10), għaliex mhumiex relevanti għal Ġanni jew għar- rakkont innifsu. Element ieħor tal-metafizzjoni hu l-mod kif in-narratur jispjega kif qiegħed jirrakkonta biex bħallikieku juri lill-qarrejja li għandu kontroll tajjeb fuq ir-rakkont: "Ladarba ftaħna s-siparju bil-Golden Wagon Hall, tajjeb li niċċaraw x'kien l-użu ta dal-post qabel ma falla" (11). F'mument ieħor, in-narratur jerġa' jkellem direttament lill-qarrejja u jfakkarhom li hu għandu l-poter li joħloq effetti u burdati differenti fuqhom, bħat-tensjoni u l-eċitament. Minkejja dan, jagħżel li jżomm lura milli joħloq burdati żejda. "Diġà nafuha l-istorja ta' Miguel," jistqarr b'awtorità n-narratur, "u m'hemmx għalfejn noħolqu tensjoni u drammatiċità żejda f'dan il-każ" (106). In-narratur eterodijeġetiku għandu l-kontroll fuq ir-rakkont u jaf li l-istorja ta' Miguel hija waħda sensittiva. Għalhekk, jieqaf milli jiżvolġiha aktar milli jixtieq ħalli, fi kliemu, ma tinħoloqx drammatiċità żejda li twaqqaf ir-rakkont milli jimxi 'l quddiem b'mod naturali. Fl- episodju li fih Ġanni jċempel lil Lippu wara ħolma stramba, in-narratur juri li qed jirrifletti fuq il- mod kif qed ipoġġi l-kliem biex jinstema' aktar preċiż. Leħen Lippu fuq it-telefown kien leħen ta' wieħed li "nqabad fuq sieq waħda, bħal sajjetta fil-bnazzi, jew forsi, biex inkunu aktar preċiżi, bħal raġġ ta' xemx f'maltempata" (143). Din is-sentenza turina kif in-narratur jiżen kliemu sew, u ma jiddejjaqx "jeditja" l-espressjonijiet idjomatiċi li juża skont kif titlob is-sitwazzjoni hu u jirrakkonta. 5.2. Ir-Riflessjonijiet ta' Trojan fuq L-Għanja tas-Sirena Wieħed mill-argumenti ewlenin ta' din it-teżina hu li Trojan huwa rumanz li jalludi għar- rumanz u l-att tal-kitba. Waħda mir-raġunijiet primarji għaliex din id-dikjarazzjoni tagħmel sens huwa l-fatt li Alex Vella Gera, awtur, jikteb rumanz dwar awtur ieħor, fittizju, maħluq minnu, u jidħol fid-dinja aljena tiegħu. Ġanni Muscat għandu rumanz ippubblikat, u matul ir-rakkont il- qarrejja jsiru jafu dwar il-proċess tal-kitba ta' L-Għanja tas-Sirena, l-għejun tal-ispirazzjoni tal- protagonist u l-ostakli kollha li jiltaqa' magħhom matul il-karriera qasira tiegħu ta' kittieb. Għaldaqstant, apparti li Trojan għandu narratur li hu dejjem konxju mill-att tal-kitba tiegħu stess, ir-rumanz għandu r-rumanz u l-letteratura bħala temi ġenerali tiegħu wkoll. Li jinteressana l-aktar huwa kif Trojan jirrifletti fuq il-pubblikazzjoni ta' L-Għanja tas-Sirena u fuq il-karriera ta' Ġanni Muscat. Minkejja l-karatteristiċi li jagħmlu lill-protagonist persuna mgħakksa minn thewdin eżistenzjali u li f'xi waqtiet jinstema' melodrammatiku, in-narratur xorta jfaħħar lil Ġanni fejn tidħol il-kapaċità tiegħu li jikteb b'mod kreattiv. Għaż-żmien li kien fih, l-ewwel u l-uniku rumanz komplut tal-awtur kien "rivoluzzjonarju" għal-letteratura Maltija (11), u qala' tifħir mill-aqwa kritiċi Maltin fosthom Fr Peter Serracino Inglott u Oliver Friggieri. Fid-dinja reali Ġanni Muscat ma jeżistix u għalhekk lanqas ma jeżisti r-rumanz fantaxjentifiku tiegħu, iżda l-fatt li n-narratur jirreferi għal nies veri jġiegħel lill-qarrejja jirriflettu fuq il-konfini bejn l-istħajjil u r-reali għax ir-rakkont jorbot b'mod uniku d-dinja fittizja ta' Trojan mad-dinja reali. Ġanni Muscat iħoss li huwa unur li d-daħla għar-rumanz tiegħu kitibha l-Prof. Oliver Friggieri, u anke jekk nafu li dan mhuwiex veru, xorta waħda nieħdu l-impressjoni li Sirena huwa rumanz ta' stoffa. In-narratur jaf li Oliver Friggieri hu bniedem irrispettat fil-letteratura Maltija, u d-dħul tiegħu fir-rakkont jagħti aktar validità u awtorevolezza lix-xogħol fittizju ta' Ġanni. Il- mod kif Oliver Friggieri jissemma fir-rakkont huwa maħsub bir-reqqa, għaliex jirrifletti l- karatteristiċi reali tiegħu: il-kitba tad-daħla għal Sirena tinkludi "tifħir riservat iżda xejn ambigwu" (11) jew għat-tul. L-istorja tal-Moderniżmu Malti hija magħġuna mal-interventi kritiċi ta' Oliver Friggieri, tant li jista' jingħad li hu u Peter Serracino Inglott ikkanonizzaw lil ċerti awturi u kitbiet tal-ġenerazzjoni tas-Sittinijiet. Ladarba jsemmi rumanzi magħrufin Maltin, in-narratur ikompli jagħti l-illużjoni ta' realtà lill-pubblikazzjoni ta' L-Għanja tas-Sirena. Ġanni Muscat jirreferi għall-awtur Frans Sammut bħala "kollega" tiegħu, u jirċievi kumment li jistqarr li r-rumanz ġdid tiegħu hu "suċċessur xieraq" ta' L-Ibleh ta' Ġużè Orlando. In-narratur qiegħed iqis lil Sirena bħala rumanz stabbilit fil- lista tal-aktar rumanzi magħrufin u ta' kwalità f'Malta. Minkejja dan, Trojan jirrifletti wkoll fuq it-triq tan-niżla għal Ġanni. Ir-rumanz jesplora l-partiġġjaniżmu u d-diffikultà li Ġanni jsib biex jibqa' jħossu parti mill-komunità ta' kittieba sħabu mingħajr ma jissieħeb ma' xi partit politiku. Il-frustrazzjoni ta' Ġanni tidher sew fir-rumanz: l-awtur iħossu minsi minn dawk li kien iqishom ħbieb tal-qalb tiegħu, u jesprimi d-diżappunt tiegħu rigward il-mod kif it-tifħir li kien irċieva fis- snin tas-suċċess tiegħu ma kienx biżżejjed biex iżommu fuq il-pedestall li kien tpoġġa fuqu. Wara s-suċċess ta' Sirena, Ġanni jibqa' jikteb. Kemm minħabba l-aspettattivi għoljin tal-udjenza tiegħu, kif ukoll minħabba li kien f'perjodu ta' ispirazzjoni kontinwa f'ħajtu, il-protagonist iqatta' aktar minn għoxrin sena jiżviluppa dak li kellu jkun it-tieni rumanz tiegħu u li x'aktarx kien se jsemmih Il-Baħnan t'Alla. Ispirat b'mod qawwi minn Dun Kixott ta' Cervantes, is-suċċessur ta' L- Għanja tas-Sirena kellu jkun rumanz post-apokalittiku u, għal darb'oħra, rivoluzzjonarju fil- kuntest tax-xena letterarja Maltija. Għajn oħra ta' ispirazzjoni għal Ġanni hija l-belt ta' Praga, li malli wasal fiha "kienu bdew jesplodu f'moħħu petardi ta' ideat ġenjali għar-rumanz li kien ilu jaħdem fuqu s-snin, u li kien qed jibża' li qatt ma kien se jasal fi tmiemu" (114). Praga hija motif ewlieni fi Trojan, u dan mhuwiex kumbinazzjoni. Alex Vella Gera jispjega kif Praga ispiratu biex jikteb aktar bil-Malti, u li f'dan l-aħħar rumanz tiegħu xtaq li jagħti "omaġġ xi ftit jew wisq oskur lil Praga" ("Intervista"). Dan jirnexxilu jagħmlu għaliex il-belt Komunista bħallikieku għandha saħta għal kull grazzja li tagħti lil Ġanni Muscat. Praga tispira lill-awtur fittizju biex "jikteb, jikteb, jikteb, u jaħseb dwar il- kitba" (115), imma eventwalment tgħaddih minn "trasformazzjoni personali, spiritwali" wara li jitlaq minnha, u jsir "Qisu San Pawl wara Damasku" (59). Vella Gera jammetti li din it- trasformazzjoni fil-protagonist tiegħu kienet maħsuba, għaliex ried lil Ġanni "jidħol f'ħalq l- għadu spiritwali . . . u jinbela'." Trojan hu rumanz li jesplora l-konsegwenzi li kulturi u mentalitajiet barranin għandhom fuqna, u kif postijiet li jidhru attraenti u liberali huma kapaċi jikkorrompu lill-bniedem. Eventwalment, Ġanni Muscat jispiċċa jmut mingħajr ma jippubblika t-tieni rumanz tiegħu, minkejja l-mijiet ta' karti mħażża li jħalli fl-istudju tiegħu. Huwa jammetti li waqaf jikteb meta ħass li l-kitba "kienet qed tikkorrompih moralment" (59) u l-bidla radikali fih wara Praga ġġegħelna niskantaw kif awtur b'daqshekk kreattività, ambizzjoni u ħeġġa jista' jinbidel kif inbidel Ġanni Muscat. Jista' jkun li ma ppubblikax Il-Baħnan t'Alla għax ħass ċertu biża' li ma jinftihemx, jew li jispiċċa jissagrifika ruħu għal-letteratura ta' moħħu. Barra minn hekk, Ġanni ħassu li nqata' mid-dinja letterarja, speċjalment mill-komunità ta' kittieba Maltin, u dan seta' wassal għal nuqqas ta' ħeġġa biex jilħaq l-aspettattivi li setgħu kellhom dawk li kienu qraw L- Għanja tas-Sirena. Bi Trojan, Alex Vella Gera jesplora d-diffikultà li kittieb jista' jsib biex jippubblika t-tieni ktieb tiegħu. Ġeneralment, jekk awtur jikseb suċċess mhux mistenni permezz tal-ewwel kontribut letterarju tiegħu, il-qarrejja jistennew li x-xogħol li jsegwih ikun tajjeb daqsu jew saħansitra aħjar. Għalhekk, jista' jkun li Ġanni Muscat, wara l-kritika tant pożittiva għal Sirena, matul is-snin tilef il-fiduċja f'xogħlu u qata' qalbu li t-tieni rumanz tiegħu seta' jħabbatha ma' tal-ewwel. Kellu biża' li r-rumanz ikun falliment, li s-suċċess li għamel b'Sirena jikkompromettih bil-falliment tat-tieni wieħed. Fl-intervista li għamilt ma' Alex Vella Gera, staqsejtu jekk iħossx din il-pressjoni meta jiġi biex jikteb ktieb ġdid, iżda l-awtur stqarr li l- pressjoni jagħmilha fuqu nnifsu u din ma tkunx ġejja mill-aspettattivi tan-nies ta' barra. Meta jsib lilu nnifsu maqbud "fid-deni tal-kitba" ("Intervista"), Vella Gera jiffoka biss fuq dak li jkun qed jikteb, u jinsa kwalunkwe xkiel estern. 5.3. Rumanz dwar ir-rumanz Apparti n-narrazzjoni awtoriflessiva li jħaddem in-narratur u r-riflessjonijiet dwar il-ħajja tal-awturi u l-proċess tal-kitba, Trojan huwa rumanz metafizzjonali għaliex għandu fih bosta referenzi għal xogħlijiet letterarji Maltin u barranin. Il-karattri ta' Philip Caruana u Ġanni Muscat sikwit jesprimu l-opinjonijiet tagħhom dwar kritiċi, rumanzi u t-teknika letterarja. Dak li jagħmel lir-rumanz ta' Vella Gera uniku hu l-mod kif l-awtur jisfuma d-distinzjoni bejn ir-realtà u l-fizzjoni billi tul ir-rakkont sikwit jirrikonoxxi l-eżistenza u l-impatt letterarju ta' kotba magħrufin. Trojan isemmi għadd ta' rumanzi Moderni Maltin u rumanzi Ewropej li ħarġu mis-snin sittin tas-seklu 20 'il quddiem; dan ir-rumanz mhux biss għandu plott u karattri li jiġbduk, iżda hu wkoll għajn ta' għarfien dwar il-letteratura Moderna, karatteristiċi li jikklassifikawh bħala xogħol ta' kwalità tajba ħafna. 5.3.1. Referenzi fi Trojan għal-letteratura barranija L-ewwel referenza għal-letteratura barranija tinsab fit-titlu tar-rumanz, li jalludi għall- battalja ta' Trojja f'L-Odissea ta' Omeru. F'diversi waqtiet fir-rumanz, Ġanni Muscat jirreferi għaż-żiemel tal-injam li inganna lin-nies ta' Trojja biex jesprimi l-biża' tiegħu li s-soċjetà Maltija daħħlet "iż-żiemel fil-belt" (Vella Gera 67) u li l-morali u l-valuri Kattoliċi li, skont in-narrattiva dominanti, Malta kienet tant magħrufa għalihom qegħdin fi stat ikrah ta' dekadenza. Ġanni sikwit jagħmel referenzi reliġjużi fi ħsibijietu, u f'mument ta' qtigħ il-qalb u disprament hu u jilmenta dwar il-ħażen kollu li dieħel minn kullimkien f'pajjiżu, jaħseb "Malta Malta, lama sabaktani?" (7), allużjoni biblika għall-kliem li jlissen Kristu fuq is-salib lil Alla missieru fi stat ta' dispjaċir. Bħalma Ġesù jħossu abbandunat minn missieru, hekk ukoll Ġanni Muscat iħossu maqtugħ għalih waħdu, imdawwar mill-"infezzjoni" ta' "soċjetà marida" li hi wisq għamja bit- tlellix li toffri d-dinja moderna biex tagħti kasu. Parti żgħira mir-rumanz tagħtina togħma tal- interessi letterarji ta' Ġanni u l-kotba li jħobb jaqra biex jgħaddi l-ħin, fosthom il-memoir ta' Silvio Pellico, Le Mie Prigioni, u r-rumanz The Screwtape Letters li fih C. S. Lewis jaqbad temi teoloġiċi bħat-tentazzjoni u r-reżistenza għaliha. Lewis għandu erba' kelmiet magħrufin li jixħtu ċertu piż fuq Trojan: "suspicion always creates what it suspects." Forsi mhuwiex b'kumbinazzjoni l-fatt li t-temi tat-tentazzjoni u s-suspett huma ċentrali fir-rumanz ta' Vella Gera, tant li mument ta' tentazzjoni għal Ġanni jwassal għal sigriet li kellu jibqa' jittormentah ħajtu kollha. Martu Inez, għalkemm qatt ma tistaqsih direttament dwar x'ġara u x'ma ġarax fi Praga, dejjem tissuspetta li Ġanni kien ittradiha ma' mara oħra. Il-qari ta' Ġanni, anke jekk subkonxjament, jirrifletti l-biża' u n-nuqqas ta' sigurtà li jħoss. Ġanni jaqra wkoll ix-xogħol tal- awtur Kattoliku Graham Greene li f'wieħed mill-isbaħ xogħlijiet tiegħu, The Heart of the Matter, il-protagonisti ta' Greene u ta' Vella Gera għandhom ħafna xebh, speċjalment fil-mod kif jaħsbu u jaġixxu. Henry Scobie hu uffiċjal tal-pulizija, għalhekk minnu nnifsu jħoss responsabilità għan- nies li jiltaqa' magħhom. Però, dan is-sens ta' responsabilità jieklu minn ġewwa għaliex jestendi għall-aktar partijiet intimi ta' ħajtu, bħar-relazzjoni kumplikata tiegħu ma' martu Louise. Bħal Ġanni Muscat, Scobie spiss iħossu maqtugħ mid-dinja u jagħtih li jaqta' qalbu minn kollox. Iż- żewġ protagonisti jinterpretaw kull falliment f'ħajjithom bħala falliment fuq livell personali, u jagħtu l-ħtija lilhom infushom. F'waqt ta' riflessjoni dwar il-kitba u l-letteratura, Ġanni jiftakar fis-sebgħinijiet u jirreferi għal uħud mill-aqwa awturi tas-seklu 20, fosthom l-intellettwali tax-xellug Albert Camus u Jean- Paul Sartre. Hu jikkritikahom u jsejħilhom "għoġġieba jinnamraw mal-intellett tagħhom stess" (22), stqarrija li tikxef l-ideat tiegħu fejn tidħol il-kitba u li, bħala awtur, Ġanni jħoss li ma għandux jissagrifika l-morali u l-valuri tiegħu biex jinstema' intellettwali. Wara dan il-kumment, Ġanni jilmenta li "biżżejjed tħares lejn l-awturi l-ġodda u x'qegħdin jiktbu," kumment ieħor li jidwi dak li ġieli ntqal fid-dinja reali u li anke Alex Vella Gera nnifsu sema' fil-bidu tal-karriera tiegħu f'Malta, speċjalment minħabba "Li Tkisser Sewwi." Fost ix-xogħlijiet u l-awturi barranin li jsemmi, Trojan jagħti prominenza lil Cervantes u l- kapulavur tiegħu, Dun Kixott. Ġanni Muscat għandu rabta speċjali ma' Cervantes, tant li jsemmi lil ibnu Miguel għalih. Dan ix-xogħol huwa "l-aqwa rumanz li qatt inkiteb" u Cervantes huwa "missier kull min qabad lapes u karta u kiteb rumanz" (44). F'taħdita maż-żewġ studenti universitarji, Ġanni jiżvela li d-Don Kixott, kif isejjaħlu hu, kellu influwenza kbira fuqu hu u jikteb it-tieni rumanz tiegħu. Aktar tard, in-narratur jirreferi għall-bidu tar-rumanz ta' Cervantes, u jgħid li Alonso Quixano "jindokra fissazzjoni patoloġika fil-passat għax isibha wisq bi tqila jiffaċċja l-modernità ta' żminijietu" (51). Din id-deskrizzjoni tista' tintqal kelma b'kelma biex tiddeskrivi lil Ġanni Muscat, raġel li jħossu li xjaħ wisq biex jaddatta ruħu għas-soċjetà li nbidlet. Hu, min-naħa l-oħra, dejjem jixtieq li ż-żminijiet għadhom bħal dari u meta jiffantasizza dwar il- futur tad-dinja qatt ma jimmaġina soċjetà utopika, preokkupazzjoni li hi t-tema ġenerali ta' Il- Baħnan t'Alla, ir-rumanz li qatt ma lesta. Għaldaqstant, Trojan jippreżentalna kittieb bħal Ġanni li l-ispirazzjoni tiegħu tiġi minn kittieb ieħor, u jlaqqagħhom flimkien f'rumanz dwar ir-rumanz. 5.3.2. Referenzi fi Trojan għal-letteratura Maltija u l-kittieba Maltin Alex Vella Gera jgħid li minħabba li l-protagonist ta' Trojan huwa kittieb, xtaq li "l- kuntest li fih kien jikteb jinħass preżenti fl-istorja" ("Intervista"). Billi fir-rakkont idaħħal ħafna referenzi għal xogħlijiet letterarji li nkitbu tassew, Vella Gera minnufih juri li Ġanni Muscat huwa familjari mal-istorja tal-letteratura Maltija, u meta jaqraw dwar is-suċċess li jagħmel b'L-Għanja tas-Sirena, aktarx li l-qarrejja jinsew li l-karriera ta' Ġanni hi fittizja għaliex l-istorja ta' Ġanni hija magħġuna f'kuntest reali. Ma nħossx li kien ikun pass għaqli li kieku l-awtur ħoloq dinja kompletament fittizja, speċjalment minħabba li Trojan iservi ta' risposta għall-persuni veri li kkritikaw lil Vella Gera. Bir-referenzi għal uħud mill-aqwa rumanzi Moderni Maltin u għal diversi awturi rinomati, li wħud minnhom għadhom attivi fix-xena letterarja, Vella Gera jġiegħel lill- qarrejja jintilfu fl-ambjent tal-istorja u kważi jinsew li l-karattri li qegħdin jiffamiljarizzaw ruħhom magħhom ma jeżistux fil-verità. Dan għaliex il-kuntest ta' Trojan diġà hu familjari, aktar u aktar għal dawk il-qarrejja li huma midħla tal-awturi u x-xogħlijiet li jissemmew. Għalhekk, ir- rumanz f'ċerti mumenti jagħtina illużjoni għaliex għandu bixra awtobijografika, bħal meta f'mument minnhom Ġanni jidwi l-aħħar kliem ta' Ċesri hu u jinduna bl-ingann ta' dawk li ħasibhom sħabu iżda filfatt kienu kkonfoffaw biex joqtluh. B'mod simili, Ġanni jistaqsi b'dispjaċir għaliex kien twarrab minn sħabu l-kittieba meta ddeċieda li ma jintrabat ma' ebda partit u jibqa newtrali: "Et tu Joe? Et tu Mario? Et tu Victor? U Et tu Lipp?" (39). Il-qarrejja jistgħu jargumentaw li hawnhekk Ġanni qiegħed jirreferi għal awturi veri (ħlief għal Lippu), possibilment Joe Friggieri, Mario Azzopardi u Victor Fenech, li t-tlieta li huma kienu msemmijin sew fis-sebgħinijiet, il-perjodu li fih Ġanni ppubblika l-ewwel rumanz tiegħu. Il-protagonista jirrikonoxxi li dan kien "żmien ta' orizzonti ġodda u ta' sperimentazzjoni" (37) li fih spuntaw bosta awturi li kienu serji f'xogħolhom. Ġanni Muscat iqis ir-rumanz L-Ibleh ta' Ġużè Orlando bħala kapulavur, pożizzjoni li aktarx ħafna minn dawk li huma midħla tal-letteratura Maltija jaqblu magħha. Jirriżulta li kliem Ġanni jixbah l-opinjoni ta' Vella Gera stess, għax fl-intervista jiddeskrivi x-xogħol ta' Orlando bħala "rumanz ġenjali" u jgħid li fi Trojan ried jagħmel omaġġ partikolari lil dan ir-rumanz tas-snin 40 tas-seklu 20. Jekk Miguel de Cervantes hu l-awtur barrani favorit ta' Ġanni Muscat, l-ekwivalenti lokali tiegħu huwa r-rumanzier Kattoliku Kilin, l-awtur li ħadem bla heda favur l-ilsien Malti fis-snin sebgħin u wara u ngħata l-Midalja għall-Qadi tar-Repubblika fis-sena 2000. Fi kliem Ġanni Muscat, Kilin jistħoqqlu t-titlu ta' "l-aqwa rumanzier Malti li qatt kellna" għaliex fil-kitba tiegħu "jaqbad l-ispirtu Malti. . . mingħajr ma jbiegħed ħarstu mill-ħażen li jheddidna" (41) u jagħmel dan mingħajr il-bżonn li jkun vulgari. Wieħed mill-istudenti, dak li hu l-aktar konfrontattiv u li skont Ġanni kellu l-intenzjoni li jattakka bil-pulit, jiddeskrivi lil Kilin bħala "xempju tan-naïve artist" u jikkritika l-monodimensjonalità tiegħu u l-fidi għamja li kellu fir-reliġjon. Skontu, Kilin qatt ma ħass il-bżonn li jipprova "joħroġ mill-gaġġa" tat-tradizzjoni. Il-motif tal-gaġġa u t-tiftixa għal identità personali huma temi ewlenin tar-rumanz Modern Malti, iżda Ġanni Muscat ma jarax għaliex wieħed għandu bilfors jaħrab minn din il- gaġġa "li kulħadd għandu ħabta jsemmi" (42). Barra minn hekk, Ġanni jara lil hinn mill- letteratura, u jifhem li jeżistu "gaġeġ" differenti madwarna, bħall-gaġġa tal-kultura jew il-gaġġa tar-reliġjon, li forsi ħafna nies jarawhom bħala ħaġa waħda. B'kummenti bħal dawn, Alex Vella Gera joffri tip ta' analiżi tal-kultura letterarja Maltija u t-temi li hi magħrufa għalihom l-epoka tar-rumanz Modern Malti. Konvenjentement, Il-Gaġġa ta' Frans Sammut ukoll jinsab fuq l- ixkaffa tal-kotba ta' Ġanni, biswit It-Tmien Kontinent ta' Trevor Żahra, ġabra ta' novelli b'doża qawwija ta' satira li sservi ta' kritika għall-Maltin b'sens ta' patrijottiżmu żejjed u falz u li jaħsbu li Malta hi ċ-ċentru tal-univers. Il-kotba ta' Sammut u Żahra qegħdin biswit xulxin fuq l-ixkaffa, iżda nasal ngħid li huma simili għax joffru kritika fina lejn is-soċjetà Maltija. Trojan jagħti omaġġ ukoll lil Ulied in-Nanna Venut fl-Amerka (67), rumanz li bih Juann Mamo ried iniggeż lis-soċjetà Maltija li, għalkemm turi sens ta' superjorità u patrijottiżmu ma tagħmel xejn biex tiġġieled l-injoranza tagħha stess. Mamo jissemma darb'oħra fir-rumanz, minn Lippu, fil-forma ta' "botta kriptika" li jgħaddi lil Ġanni. Philip Caruana jsibha diffiċli jieħu lil sieħbu bis-serjetà, u jgħidlu li l-ħsibijiet tiegħu dwar is-soċjetà Maltija huma ta' persuna kompletament miġnuna. Jissuġġerilu joqgħod attent, "għax tispiċċa bħal Juann Mamo jew Ellul Mercer," kittieba li sa ċertu punt in-nies ta' madwarhom qatt ma fehmuhom minkejja li kellhom viżjonijiet u valuri favur il-poplu ż-żgħir. Aktar tard, Lippu jqabbel lilu nnifsu mal-viljakk ta' Ellul Mercer, Dwardu Buqerq, għax jiċċajta li se jikkorrompi lil sieħbu Ġanni bħallikieku dan kien Leli Braġ ta' Ħaż-Żgħir. Lippu qatt ma jikkorrompi lil sieħbu direttament għax il-kitbiet tiegħu u l- falliment tar-relazzjoni ma' martu kienu biżżejjed biex ibegħduh minn Ġanni. F'kapitli b'Lippu bħala l-fokalizzatur, hu jurina kemm l-opinjonijiet tiegħu dwar il-letteratura huma differenti minn ta' Ġanni Muscat. Caruana jikkritika l-viżjoni limitata tal-poeżija "Nudiżmu" ta' Dun Karm Psaila, xogħol li fi kliemu jħalli l-perspettivi maskili tiegħu jillimitaw lill-mara, u jinjora l-fatt li l- mara jista' jkollha d-dritt li tesprimi l-identità sesswali tagħha. Kieku Ġanni kien għadu ħaj ma kienx jaqbel ma' sieħbu fuq hekk. Trojan, rumanz kontemporanju fl-2015, jagħmel omaġġ lix-xena letterarja Maltija, speċjalment dik tas-sebgħinijiet. Dan ma kienx isir b'mod daqshekk organiku li kieku l- protagonist tar-rumanz ma kienx kittieb. Alex Vella Gera jlaqqagħna ma' Ġanni Muscat, bniedem sensittiv u anke diviżiv għaliex il-viżjonijiet tiegħu jistgħu jitqiesu esaġerati u fanatiċi għas-seklu wieħed u għoxrin. Minkejja dan, ir-rumanz jixħet dawl fuq il-ħajja ta' kittieb, bit- tajjeb u l-ħażin kollu tagħha. Is-suċċess lokali, il-kuntentizza li ġġib magħha l-kitba u l-ostakli kollha li jħabbat wiċċu magħhom kittieb hu u jikteb huma biss ftit mit-temi ta' Trojan. Alex Vella Gera, li bħala awtur sab ruħu f'sitwazzjonijiet bħal dawn, iwasslilna rakkont li jpinġi lill-kittieb mhux bħala xi ħadd li jistabbilixxi l-awtorità tiegħu bil-pinna tiegħu, iżda li hu bniedem bħal kull bniedem u bniedma oħra, u l-kitba hi mod kif jintilef fid-dinjiet immaġinattivi tiegħu u fl-istess ħin jibqa' ankrat fir-realtà tal-mument. 6. Konklużjoni Wieħed mill-għanjiet tiegħi f'din it-teżina kien li noffri xogħol akkademiku ta' analiżi li f'sens iservi ta' kontinwazzjoni ta' dak li nkiteb fit-teżijiet li saru dwar Alex Vella Gera. Fil-bidu tal- proċess tal-kitba kelli nagħżel jekk nanalizzax it-temi tar-rumanz, jew id-diversi metafori li jinsabu fir-rakkont. Minkejja li dawn huma elementi li jagħmlu lir-rumanz interessanti u kumpless, iddeċidejt li fit-teżi tiegħi nanalizza l-istil tar-rumanz fejn tidħol narrazzjoni u struttura, u l-mod kif Trojan jalludi għal-letteratura b'mod ġenerali. Jien u naqra r-rumanz, dħalt f'ħafna dinjiet differenti, u ridt li t-teżi tirrifletti dan. Ir-rumanz jeħodna fid-dinja tas-subkonxju u l-immaġinazzjoni, fid-dinja tal-fantaxjenza, fid-dinja tal-ħajja ta' kuljum u d-diffiultajiet li bħala bnedmin naffaċċjaw kemm fuq livell personali u kemm fir-relazzjonijiet tagħna ma' xulxin. Trojan jesplora l-kuntrast bejn il-bniedem solitarju u s-soċjetà aljenata,u l-protagonist hu rappreżentazzjoni ta' persuni li jħossuhom emarġinati mill-bqija tal-folla b'mod li tonqsilhom it- tama fl-għaqda fis-soċjetà. Apparti dan, Trojan hu wkoll omaġġ lil-letteratura Maltija, u dan jenfasizzah in-narratur eterodijeġetiku bl-istil metafizzjonali li jaddotta. Ladarba jirrikonoxxi s- setgħa tiegħu ta' narratur awtoriflessiv, tonqos id-distanza bejnu u bejn in-narratarji tiegħu. It-teżi tanalizza s-setgħa tan-narratur u tal-karattri, kif ukoll ir-relazzjoni tagħhom ma' xulxin. Fi Trojan insibu mumenti fejn in-narratur jidher li għandu kontroll fuq ir-rakkont billi jiggwida lin-narratarji lura lejn il-passat, jew jipprevedi ġrajjiet li għad iridu jiġu rrakkontati. Min- naħa l-oħra, il-karattri prinċipali għandhom iċ-ċans li, permezz ta' ħsibijiethom, jiftakru f'avvenimenti passati li l-qarrejja mhux kollha jafu bihom. Huma jużaw l-analessi biex ifakkruna f'episodji minn ħajjithom li diġà rrakkontaw, jew f'episodji oħrajn li għadna rridu naqraw dwarhom. Il-kapitli mill-perspettiva tal-karattri, speċjalment ta' Ġanni Muscat, joħolqu rabta intima bejnhom u bejn il-qarrejja biex imbagħad in-narratur juri l-poter li għandu fuq il-karattri tiegħu u jippreżenta l-istejjer tagħhom kif irid hu. Dan ix-xogħol jirrifletti fuq it-tipi differenti ta' poter li nsibu fil-letteratura: il-poter tal-karattri, il-poter tan-narratur, is-setgħa tal-awtur, u kif dawn jistgħu jaħdmu flimkien biex joħolqu narrattiva unika. Trojan jinsab fl-ispazju delikat bejn ir-realtà u l-fizzjoni għax jippreżentalna lil Ġanni Muscat bħala kittieb fittizju fid-dinja reali li fiha nsibu wħud mill-aktar kittieba Maltin u barranin rinomati. Għalhekk, ħassejt li anke t-teżina tiegħi għandha tqanqal dan is-sens ta' twaħħid bejn id-dinja fantastika tal-kitba u d-dinja reali. Permezz tal-kapitlu li jiffoka fuq il-kwistjoni dwar "Li Tkisser Sewwi" xtaqt nuri li mingħajr il-kritika li rċieva Vella Gera aktarx li ma kienx jinkiteb ir- rumanz Trojan, għalhekk l-iskop tiegħi kien li nuri kif kwistjoni attwali f'pajjiżna biddlet aktar affarijiet milli wieħed jistenna, u permezz tal-emendi fil-Liġi ta' Malta dwar l-arti u l-oxxenità ingħatat aktar libertà lill-espressjoni artistika. Din it-teżi tagħraf li kontroversja negattiva tista' tissarraf f'xi ħaġa pożittiva u li l-limiti ta' awtur mhux daqshekk faċli tiddefinihom. Permezz ta' Trojan, l-awtur jirnexxilu joħloq karattru li ma jaqbilx mal-viżjoni tal-ħajja u mal-letteratura tiegħu, u aktarx kien ikun wieħed minn dawk li jiċħdu li Vella Gera jikteb letteratura tajba. Wara kollox, dawn huma kummenti li saru tassew fll- mezzi tax-xandir u nħoss li l-awtur jirribatti billi jidħol fil-moħħ ta' protagonist li jirrappreżenta lil dawk li maqdru x-xogħol tiegħu u jesplora lil ħajtu b'mod intimu ħafna. Minflok joħloq karattru biex jikkritikah bħala forma ta' retribuzzjoni għal min ċaħad il-kitba tiegħu, Vella Gera jasal biex jifhem u saħansitra japprezza l-perspettiva ta' nies bħal Ġanni Muscat. Bħala student tal-Malti, nixtieq li fil-futur Alex Vella Gera jiġi studjat aktar għaliex nemmen li l-istil ta' kitba tiegħu hi ta' min janalizzaha u japprezzaha. Barra minn hekk, nixtieq li awturi Maltin jesperimentaw aktar bit-teknika tal-anakronija u l-metafizzjoni, għaliex tgħallimt ħafna dwar il-maġija tal-letteratura jien u nirriċerka dwarhom. Ix-xena letterarja kontemporanja Maltija għandna għal xiex inkunu kburin biha, u Vella Gera hu persunaġġ ewlieni fil-letteratura ta' żmienna li, anke jekk personalment qiegħed jitbiegħed ftit ftit minn Malta, il-kitba tiegħu ma għandhiex titbiegħed minn kull persuna li tħobb il-letteratura Maltija. Għalhekk, nemmen li Trojan, ir-rumanz dwar ir-rumanz Malti, jiftaħ il-bibien beraħ għal awturi oħrajn Maltin li kultant iħossuhom mitlufin bejn ir-realtà u l-fizzjoni u jurihom li huwa possibbli li, kif jagħmel hu, joħolqu letteratura li tivvjaġġa lejn u lil hinn mir-realtà, u b'xi mod jirnexxilha toqgħod f'nofshom. 7. Intervista Intervista mal-awtur tar-rumanz, Alex Vella Gera, fid-9 ta' April. 1. Ġanni Muscat isib l-ispirazzjoni biex jikteb fi Praga. Minkejja dan, Praga ġġiegħlu jitradixxi lil martu Inez ma' mara Ċekoslovakka, azzjoni li jkollha riperkussjonijiet detrimentali fuqu. Kienet l-intenzjoni tiegħek li tippreżenta lil Praga bħala l-belt li minn naħa tispira lill- protagonist u min-naħa l-oħra tikkorrompih? Li parti mir-rumanz hija ambjentata Praga huwa minħabba r-rabta personali li għandi ma' dik il-belt, peress li għamilt żmien ngħix hemm fid-disgħinijiet, u nħoss li nafha sew u ispiratni ħafna. Fir-rumanz tiegħi L-Antipodi hemm ukoll parti minnha ambjentata Praga. Allura, f'sens, l-intenzjoni tiegħi kienet li nagħti omaġġ xi ftit jew wisq oskur lil Praga, li għandha ħafna 'dlam' u 'maġija'. Hemm ukoll il-fatt li kienet belt komunista, u fiż-żmien meta Ġanni jmur hemm (early 80s) l-idea ta' pajjiż komunist għal Malti kattoliku kienet xi ħaġa ta' theddida kbira. Ridt li jidħol f'ħalq l-għadu spiritwali (li ma kienx għadu jagħrfu bħala l-għadu) u jinbela'. 2. Jien inħoss għal Ġanni Muscat; jiddispjaċini għalih. Hemm xi ħaġa fin-natura tal-bliet li tikkorrompi lill-bnedmin? Mistoqsija interessanti. Dażgur li hemm. Fejn hemm ħafna nies ikkonċentrati fi spazju ristrett, dejjem ħa ssib il-potenzjal għal korruzzjoni spiritwali. 3. F'intervista li tajt lil "Taħt il-Qoxra," għidt li inti tikteb primarjament għalik u mhux għal ħaddieħor. Fil-każ ta' Ġanni Muscat, jidher li hu sab libertà hu u jikteb l-ewwel rumanz tiegħu li ma sabhiex meta ġie biex jippubblika t-tieni wieħed. Bħala awtur, tħoss xi tip ta' pressjoni fil-proċess tal-kitba ta' xogħol ġdid? Kemm tqis l-aspettattivi tal-qarrejja tiegħek? Pressjoni hemm xi ftit, imma iżjed pressjoni li nagħmel fuqi nnifsi. Ma nħossx li l- aspettattivi tan-nies jinfluwenzawni ħafna. Wara kollox, miniex attiv f'xi xena letterarja ta' pressjoni kbira. Malta ftit li xejn hemm pressjoni fuq il-kittieba. Fl-istess waqt, jiena konxju li wara s-suċċess ta' rumanzi li ktibt, meta niġi biex nikteb waħdi d-dar kultant jiġuni dubji dwari nnifsi, imma ma jdumux wisq. Meta nikteb, u nkun maqbud fid-deni tal-kitba, ninsa kollox għajr dak li nkun qed nagħmel. 4. Wieħed mill-modi kif "estendejt" il-ħajja tal-kitba tar-rumanz, kif estendejt l-identifikazzjoni tiegħek ma' Ġanni Muscat, kien permezz tal-paġna ta' Ġanni Muscat fuq Facebook. X'wasslek biex toħloq din il-paġna u żżommha ħajja snin wara li ħareġ ir-rumanz? Għaliex għamilt hekk b'Ġanni imma mhux b'karattri oħrajn, bħal Noel Gera de Petri? Kienet ċajta privata tiegħi. Ma kienx hemm xi intenzjoniijiet profondi. Ħlief forsi li nagħti lil Ġanni ħajja wara mewtu. U li nimmaġina kif kien ikun fit-taħwid ta' Facebook. Imma l- kummenti li ktibt f'ismu ġieli iktar kienu leħni tramite l-persunaġġ ta' Ġanni milli tal-karattru nnifsu. Forsi wkoll xtaqt nuża l-paġna għal promozzjoni tal-ktieb, speċjalment għax il- pubblikatur mhuwiex wisq entużjast dwar promozzjoni, imma miniex persuna li tħobb tippromovi lilha nnifisha u baqgħet ċajta biss. Noel Gera de Petri kellu paġna wkoll :) li fil-fatt saret ta' Ġanni, bl-istess friends. Naħseb ħadd ma nduna li Noel sar Ġanni. Tgħid ħafna din dwar kemm jien diżastru fid-dinja tal-marketing. 5. Laqtitni l-estetika tal-ktieb, partikolarment il-qoxra ta' quddiem. Ħassejt li l-espressjoni tal- qattus, motif prinċipali fi Trojan, hija intimidanti u tqanqal sens ta' skumdità u saħansitra ta' periklu. Kellek l-intenzjoni li tittrażmetti dan? Le. It-tpinġija hija xogħol Jon Grech u ma tajtux wisq istruzzjonijiet. Kumbinazzjoni ġiet kif ġiet. 6. Fis-Simpożju "Writing Home" fl-2015, tkellimt dwar il-mod kif tħossok dwar Malta issa li tgħix Brussell, u qabbilt lilek innifsek ma' rokit li qiegħda dejjem titbiegħed aktar minn Malta. Komplejt billi semmejt ktieb (li f'dak iż-żmien kien għadu mhux ippubblikat) li, "kważi lanqas irrid nippubblikah għax lanqas inħossu iżjed is-suġġett." Din kienet referenza għal Trojan? U jekk iva, sibtha diffiċli biex toħloq rumanz iffukat b'mod qawwi fuq Malta, imma miktub mill-bogħod? Iva għal Trojan kont qed nirriferi. Le ma sibthiex diffiċli, għax ir-rumanz kien ilu jinħema ġo fija minn ħafna snin qabel. Iżda li nikteb dwar Malta b'għarfien intimu tal-ħajja hemmhekk issa huwa diffiċli għalija. Għalhekk x'aktarx Trojan huwa l-aħħar xogħol tiegħi dwar Malta kontemporanja. Imma jista' jkun li le wkoll. Xejn m'hu impossibbli u l-ideat dejjem jiġu meta ma tkunx qed tistenniehom. 7. Trojan jagħmel bosta referenzi għal xogħlijiet letterarji ta' stoffa, kemm barranin u kemm Maltin. Apparti minn hekk, kemm il-protagonist u kemm sieħbu Philip Caruana huma awturi. Għalija, Trojan jista' jitqies bħala rumanz dwar ir-rumanz. X'wasslek biex iddaħħal id-diversi referenzi għal-letteratura f'dan ix-xogħol? Hekk hu. Huwa rumanz li f'sens huwa dwar ir-rumanz modern Malti. Imma b'mod indirett ħafna. Peress li Ġanni huwa kittieb, ridt li l-kuntest li fih kien jikteb jinħass preżenti fl- istorja. Barra minn hekk, xtaqt nagħti omaġġ lil xi rumanzi Maltin, fosthom L-Ibleh li nqisu rumanz ġenjali. 8. Tista' tiżvela xi informazzjoni dwar dak li jmiss mill-pinna tiegħek fil-futur? B'liema mod hu l- ktieb li se jsegwi lil Trojan differenti minnu?