1.1. L-iskopijiet ġenerali tar-riċerka Din it-teżi tiffoka fuq ġabra ta' għanjiet tal-Milied li jitkantaw fil-kuntest Malti, kompożizzjonijiet li għalkemm mhumiex neċessarjament, u lkoll kemm huma, prodott Malti, daħlu fil-kultura Maltija u integraw sew magħha, tant li llum jitqiesu bħallikieku dejjem kienu ħolqien lokali. Għalkemm il-poplu Malti jaf bl-għanjiet u jqishom bħala parti intrinsika mill-kuntest festeġġjanti tal-Milied tiegħu, qatt ma nxteħtet ħarsa analitika profonda fuq il-motifi, it-tekniki u l-iskemi tagħhom, speċjalment f'rabta mat- tradizzjoni orali li jappartienu għaliha. Dan għaliex għalkemm l-għanjiet ġew stampati, xorta waħda l-eżistenza tagħhom iddependiet fuq l-eżekuzzjoni orali mirfuda minn tekniki mnemoniċi. Fil-letteratura Maltija, il-qasam tat-tradizzjoni orali għadu ma kisibx l-importanza li tistħoqqlu, u dan huwa ħasra meta wieħed iqis li l-wirt orali huwa l-bażi anke tal-letteratura kolta u miktuba. Permezz ta' dawn l-għanjiet, il-widna tal-poplu Malti bdiet tidra fost l-oħrajn il- kwartina tal-ottonarji, l-iskemi regolari tar-rima (sikwit bejn it-tieni u r-raba' vers tronki), id-damma ta' motifi ħfief li jirriflettu tagħlim reliġjuż u l-frażarju elementari li, minkejja li ma kienx jitbiegħed wisq mit-taħdit komuni, kiseb sens ġdid ta' mużikalità, bl-għan ewlieni ta' divertiment popolaresk. Minn din ir-riċerka, fil-fatt, tqanqlu mistoqsijiet dwar liema xejriet poetiċi sempliċi l-iktar li jaqdu lis-sentiment reliġjuż, kif ukoll dwar liema tekniki huma l-iktar siewja għall-vuċi u għall-memorja kollettiva, f'kuntrast ma' tekniki oħra li aktar iservu tajjeb fejn tidħol il-kelma jew il-poeżija stampata. Mistoqsijiet oħra li tqajmu jittrattaw l-oriġni tal-kontenut u l-mużikalità tal- għanjiet, u hawn inħolqu argumenti dwar is-sehem ta' ħiliet oħra fil-produzzjoni tal- għanjiet, bħas-self ta' melodiji minn kulturi differenti, il-ħila fit-traduzzjoni, u l-varjanti fost varjabbli oħrajn. 1.2. Is-sorsi analizzati u l-letteratura eżistenti tas-suġġett Mgħobbijin kif inhuma b'motifi reliġjużi, l-għanjiet analizzati f'din it-teżi ttieħdu minn fuljetti u kotba ta' diversi parroċċi madwar Malta u Għawdex. Bis-saħħa ta' din il-firxa wiesgħa ta' ġabriet ta' għanjiet, l-analiżi setgħet timraħ iżjed lejn l-aħjar eżempji li jsaħħu t-tema ċentrali. Madanakollu, minħabba li ħafna ġabriet kienu jixxiebhu bejniethom, inżammu ħames ġabriet prinċipali: L-Iben ta' Alla sar Bniedem, Innijiet tal-Milied, Għanjiet tal-Milied, Innijiet Imqaddsa tal-Milied, u Għanjiet il- Ġemgħa. Dawn il-pubblikazzjonijiet kienu jvarjaw biżżejjed bejniethom biex jitqiesu differenti, iżda fl-istess ħin uħud minnhom offrew ukoll varjanti tal-istess għanja, ħtieġa ewlenija biex jintwera wkoll l-iżvilupp orali tal-kompożizzjonijiet. Ma' dawn kellhom jiġu kkonsultati wkoll għadd ta' xogħlijiet akkademiċi li fornew dan l-istudju kemm bl-istorja tal-għanjiet kif ukoll bl-għodod li jitħaddmu, ħafna drabi f'rabta mal-melodija rispettiva tagħhom. Fost dawn spikka l-ktieb ta' Andrew Gant, Christmas Carols: From Village Green to Church Choir, li xeħet dawl fuq il- provenjenza storika tal-għanjiet, waqt li segwa l-iżvilupp tagħhom minn kif bdew sa kif immodifikaw ruħhom biex saru popolari. Dan serva bħala punt ta' tluq fundamentali għaliex bih inkiseb il-kuntest kulturali wiesa' tal-għanja tal-Milied, kultant anke l-oriġni sekulari tagħha u kif inqalbet għal diversi lingwi, fosthom il-Malti. Fuq l-istess livell storiku, il-ktieb The Sounds of Christmas ta' Pam Griffin kompla juri kif il-ħsejjes tal- Milied, li għandhom karattru uniku u li fi kliemha "jimlew l-arja bil-ferħ" (1), huma fost l-eqdem tradizzjonijiet ta' din il-festa prominenti fil-kalendarju Nisrani, tant li l-melodiji baqgħu ħajjin matul is-sekli bis-saħħa tat-tradizzjoni orali. Ktieb ieħor li ġie kkonsultat kien Poetic Effects: A relevance theory perspective ta' Adrian Pilkington. Fih, l-awtur jagħti analiżi penetranti dwar it-tekniki li jagħmlu l- komunikazzjoni letterarja distintiva u b'saħħitha, osservazzjoni mnebbħa mill- mistoqsija ta' I.A. Richards fil-ftuħ tal-ktieb Principles of Literary Criticism dwar x'inhu dak li jagħti l-esperjenza tal-qari ta' poeżija, il-valur fundamentali tagħha (1). L-għeruq tal-istudju ta' Pilkington jinsabu wkoll fil-mistoqsija li Roman Jakobson iqis ċentrali għall-poetika fi Closing Statement: Linguistics and Poetics dwar x'inhu dak li jirrendi messaġġ verbali f'xogħol artistiku (350). Pilkington iħoss li l-valur estetiku ta' xogħol letterarju joħroġ mill-esperjenza ta' qari tax-xogħol innifsu, u għalhekk iħares b'mod speċjali lejn dawk il-fatturi letterarji, ngħidu aħna l-metrika u r-rima, li jieħdu sehem sħiħ f'dan ir-rigward. Ktieb ieħor li serva lil dan l-istudju kien Poetry's Touch - On Lyric Address ta' William Waters, li jixħet l-attenzjoni tiegħu fuq it-teknika tas-sejħa fil-poeżija. Fl- introduzzjoni, Waters jikkwota lil Jonathan Culler, u jistqarr li għalih l-indirizz huwa sejħa lil entitajiet li ma jisimgħux, jiġifieri entitajiet inanimati, astratti jew assenti. Min- naħa tiegħu, Culler ikompli jimraħ f'dan il-qasam fil-ktieb Structuralist Poetics, li jixħet enfasi fuq l-iżvilupp tal-istruttura tal-kitba poetika u kif din il-forma tagħti lok għal perspettivi ġodda interpretati mill-kelliem. It-tieni kapitlu jista' jitqies bħala pedament sod għal dan l-istudju għaliex jitlaq mill-kuntest ċelebrattiv tal-Milied Malti u minnu joħroġ il-motifi ewlenin li jidhru fl- għanjiet. Ħafna drabi huma dawn il-motifi li jisirqu l-attenzjoni tal-kongregazzjoni, b'tali mod li ma jħalluhiex tirrealizza li taħt l-apparenza sempliċi tagħhom jaħbu għadd ta' tekniki letterarji bħall-paradoss, is-similitudni, l-alliterazzjoni u l-onomatopea. Għaldaqstant, f'dan il-kapitlu se jintwera kif il-kuntest realistiku tal-Milied u t-teknika letterarja tal-għanjiet tal-istess staġun jimxu id f'id biex ifakkru u jikkonsolidaw duttrina sħiħa b'mod effettiv u li jagħti pjaċir. It-tielet kapitlu jiffoka partikolarment fuq it-teknika tal-indirizz, li tidher f'ħafna mill-għanjiet mistħarrġa sabiex taqdi sensiela ta' funzjonijiet illokuzzjonarji, ngħidu aħna s-sejħa, it-talba, iż-żegħila, u oħrajn. L-entitajiet indirizzati kollha għandhom sehem attiv b'xi mod jew ieħor fir-rakkuntar jew fiċ-ċelebrazzjonijiet tal-ġrajja tal- Milied, u jvarjaw minn persuni ħajjin sa oġġetti inanimati. F'dan il-kapitlu se jintwera kif l-indirizz mhuwiex sempliċiment taħdita bejn tnejn, iżda huwa aktar kumpless fl- ispazju interpretattiv li joħloq għal min jirreċtah u għal min jisimgħu. Dan jgħodd l- aktar fejn l-indirizz jinfirex f'ilħna differenti, xejra orali li ssir aktar kumplessa jekk id- destinatarju tal-indirizz multipu jvarja wkoll. Ir-raba' u l-aħħar kapitlu jinqasam f'żewġ interessi ewlenin: l-ewwel parti li tagħti ħarsa ġenerali lejn l-istorja tal-għanjiet, kif żviluppaw u kif inħolqu għadd ta' varjanti; u t-tieni parti li tiffoka fuq l-aktar appell qawwi għall-parteċipazzjoni tal- kongregazzjoni, jiġifieri l-arranġament tal-ħoss f'mixja ewfonika. Hawn se jintwera kif b'mekkaniżmi bħar-rima, il-qies tal-vers, l-aċċent u l-punteġġjatura, il-kongregazzjoni tingħaqad f'mixja melodjuża kkontrollata, b'komponenti akustiċi mlaqqgħin tajjeb u meqjusin fil-moviment tagħhom. Dan il-kapitlu jargumenta kontinwament li t-tfassil ewfoniku tax-xejriet akustiċi ta' kompożizzjoni jmur tajjeb mas-sens ta' regolarità u uniformità fit-tagħlim tal-Knisja. 2. Interdipendenza bejn it-Teknika Letterarja u l-Kuntest Ċelebrattiv tal-Għanjiet 2.1. Il-motif tad-dawl – ossimoro mad-dlam Kull poeżija, aktar u aktar dik popolari, tinbet u tixxettel fil-kuntest kulturali propju tagħha, li ma jikkonsistix biss f'post, iżda wkoll f'perjodu partikolari tas-sena, jiġifieri f'rabta ma' staġun u mal-attivitajiet umani tipiċi tiegħu. Wieħed jistenna, għalhekk, li x-xejriet festeġġjanti, ċeremonjali u mdawla tal-Milied jinformaw lill- għanjiet tal-istess perjodu. Jekk mal-wasla tax-xahar ta' Diċembru, tinkiser il-ħemda tipika tal-iljieli xitwin permezz tat-tiżjin ilellex u d-dawl iteptep fit-toroq u fid-djar, l- għanjiet popolari tal-Milied iridu jittrasmettu l-istess atmosfera festeġġjanti iżda bl- għodod letterarji, imqar sempliċi, tagħhom. L-ornamenti nfushom tal-Milied, vibranti u mimlija dawl u dija, jissuġġerixxu mument ta' transizzjoni spiritwali fl-istorja umana – mid-dlam għad-dawl. Minn hawn joħroġ is-simboliżmu Nisrani qawwi u persistenti tal-motif tad-dawl, kif jixhdu diversi episodji bibliċi, anki dawk tat-Testment il-Qadim li ġew interpretati mill-ġdid skont is- sinifikat tagħhom għall-miġja tal-Messija fit-Testment il-Ġdid. Il-Ġenesi, l-ewwel ktieb tal-Iskrittura, jiftaħ bil-kuntrast qawwi bejn id-dawl bħala forza assoċjata mal-ħajja u d-dlam bħala forza kuntrarja assoċjata mal-"abbissi": Id-dlam kien fuq wiċċ l-abbissi. (Ġen. 1.2) U qal Alla: "Ħa jkun id-dawl." U d-dawl sar. U ra Alla d-dawl li kien tajjeb. U Alla fired id-dawl mid-dlam. (Ġen. 1.3-4) Qabel kull ħaġa oħra, Alla għażel li joħloq id-dawl bħala l-ewwel stadju pożittiv u kruċjali fil-ġenesi tal-ħolqien kollu, f'dinja li mingħajru kienet totalment imdallma u mħawda. Filwaqt li d-dawl mhuwiex minnu nnifsu divin, ħafna drabi jirrappreżenta tjubija sopranaturali bħala antiteżi għall-ħażen assoċjat mad-dlam, kif jidher fil-ktieb tal-Proverbji: Imma triq it-tajbin bħal dawl iż-żerniq, li jżid jitqawwa sal-milja tal-jum. Triq il-ħżiena bħal dalma kbira, lanqas biss jilmħu li jġegħelhom jaqgħu. (Prov. 4.18-19) Għall-kuntrarju tat-triq il-ħażina, li mhix għajr ċappa dlam li ma tħallix lill- bniedem jara, it-triq it-tajba tixtiebah b'similitudni espliċita max-xemx tielgħa mil-Lvant fi sbieħ il-jum, dija inkuraġġanti li tikser id-dlam sakemm tiżreġ bil-qawwa kollha tagħha f'nofsinhar, il-waqt meta jingħelbu għalkollox l-assoċjazzjonijiet mudlama tal- lejl. Din it-transizzjoni mil-lejl għan-nhar tirrifletti t-transizzjoni spiritwali li sseħħ fil- bniedem li jagħraf lil Alla, għaliex fi kliem Kristu l-għarfien tad-dawl u tad-divin huma l- istess rivelazzjoni: Jiena d-dawl tad-dinja. Min jiġi warajja ma jimxix fid-dlam, iżda jkollu d- dawl tal-ħajja. (Ġw. 8.12) Dawk li b'fiduċja sħiħa jsegwu d-dawl ta' Alla magħmul bniedem, jiġifieri t- tagħlim ta' Kristu mqabbel mal-jum dinji, ma jiltaqgħux mad-dlam li altrimenti jostakola l-avvanz tagħhom matul it-triq lejn is-salvazzjoni. Il-fil tal-motif tad-dawl li jibda mill-Ġenesi u jkompli fi kliem Kristu għandu wkoll il-lat prattiku tiegħu fil-mirakli mwettqa minn Ġesù, ngħidu aħna fuq ir-raġel agħma li ġie jara, b'suġġeriment ovvju li bejn id-dawl fiżiku tal-għajnejn u d-dawl spiritwali ta' min jagħżel li jisma' l-kelma ta' Kristu ma hemmx differenza. Anke fil-kultura Nisranija Maltija, il-konverżjoni tal- appostlu missierna San Pawl tibda b'impatt ta' dawl qawwi li jħallih agħma għal tlett ijiem sħaħ. Dakinhar, fi triqtu lejn Damasku, Sawlu ta' Tarsu jsir Pawlu ta' Kristu, għaliex jagħraf li mhux qed jara, ibaxxi rasu u joqgħod għall-ubbidjenza tal-Imgħallem Divin irrappreżentat b'dija fiżika daqskemm spiritwali. Fis-sejħa ta' Pawlu, hemm din ir-rivelazzjoni ta' Alla, il-Waħdieni li kellu l-ħila jaqleb lill-Appostlu prospettiv mill- kburija li kien riekeb u jiftaħlu għajnejh lejn l-unika triq tal-verità - żewġ avvenimenti skattati bid-dawl. Dan kollu, fil-kuntest bibliku, jintemm bin-nhar dejjiemi ta' min jikseb is-salvazzjoni, għaliex: Lejl ma jkunx hemm iżjed, u ma jkunux jeħtieġu dawl ta' musbieħ u dawl tax-xemx, għax il-Mulej Alla jkun jiddi fuqhom u huma jsaltnu għal dejjem ta' dejjem. (Apk. 22.5) Il-ħajja tal-bniedem, spiss mgħottija bid-dell tad-dnub, tiddawwal b'dija li tegħleb il-mewt u li fit-Testment il-Ġdid, fl-Atti tal-Appostli, u fl-Apokalissi dejjem hija assoċjata mal-figura salvatriċi tar-Redentur. Dan is-simboliżmu rikk tad-dawl Nisrani jsib il-prekursur tiegħu fl-allegorija tal- għar ta' Platun. Fiha jinħass id-duwaliżmu Platoniku bejn in-nies li jixtiequ jiskopru l- verità emblematizzata fid-dawl u dawk li jippreferu jibqgħu fid-dlam rappreżentattiv tal-injoranza. Il-priġunier li jinħall u joħroġ mill-għar, sabiex jara d-dinja fid-dija tax- xemx minflok jissokta jsegwi d-dell ta' kulma jinsab għaddej bejn dahru u l-ħuġġieġa tan-nar warajh, iġarrab qabelxejn uġigħ u għama bil-qawwa tiżreġ tax-xemx. Dan il- ħsieb Platoniku jimxi id f'id mal-ħsieb Nisrani dwar il-konverżjoni tal-bniedem għall- verità: hemm ħafna paralleliżmu, ngħidu aħna, bejn l-uġigħ u l-għama tal-bniedem li jaħrab mill-għar Platoniku u l-istess sintomi fit-triq lejn Damasku, biż-żewġ esperjenzi jintemmu f'dawl rivelatorju mill-oppost tiegħu. Dan is-sinifikat tradizzjonali tad-dawl ifeġġ ukoll fil-lejl li fih twieled Ġesù Bambin, għaliex "dawlet is-sema l-kewkba li ddiet" ("Il-Lejl tal-Milied") sabiex tħabbar it-twelid tiegħu. Dan il-vers b'reġistru sfiq ta' dawl jintensifika l-istess effett ta' lejl imdawwal billi jsemmi s-sors ("kewkba"), l-effett fuq l-ambjent mudlam ("dawlet is- sema"), u l-intensità ("iddiet") tad-dawl. Ix-xejriet kollha radjanti msemmija huma marsusin f'vers wieħed popolari li jegħleb id-dlam tal-lejl naturali u l-lejl uman bl- elementi kkondensati tiegħu. Dan l-eżempju inizjali diġà juri kif kuntest reliġjuż jista' jissarraf f'teknika poetika li tirriflettih, bħall-ossimoro tad-dawl fil-lejl u r-reġistru sfiq tad-dawl li jintuża bħala enfasi kontra d-dlam. Dawn għandhom il-paralleli konkreti tagħhom fit-tiżjin tal-knejjes u tat-toroq, ambjent ċelebrattiv li jestendi sal-kulur abjad tal-ġulbiena u tal-pjaneta tas-saċerdot, elementi li jkomplu jenfasizzaw il-bjuda f'rabta mal-innoċenza u l-purità. Din il-konċentrazzjoni fuq is-sens ta' dija qaddisa tidher f'diversi eżempji oħra ta' għana popolari. Ngħidu aħna, fl-għanja "Ħares Ftit Ġesù Bambin," il-vers f'"dil-lejla kollha dija" jsaħħaħ l-identità tal-opposti billi jidentifika d-dlam kollu naturali tal-"lejla" mal-oppost tiegħu, u jiżvela l-karattru enfatiku tat-tlellix u d-dija li jirrappreżentaw ir- rebħa tad-dawl divin fuq id-dlam tad-dinja profana. L-istess trattament jaqdi wkoll għadd ta' għanjiet oħra, bħall-vers "Ragħajja skantaw, O x'kewkba raw!" fit-taqbila "Twelid il-Bambin," il-frażi ikonika "kewkba tleqq" f'"Dan it-Twelid Ġdid," u l-vers "Tara x'baħar dija" f'"Il-Festa tal-Milied," li jkomplu jelaboraw l-iskema ossimoronika antika tad-dawl u d-dlam. Sabiex tkabbar l-effett meraviljuż tad-dija, l-għanja "L-Ewwel Milied," fil-vers "dawl f'daqqa idda, isbaħ mill-kwiekeb," toħloq diwi onomatopejku tad- daqqa, imsaħħa bl-alliterazzjoni tad-"d" plosiva, li taħsad b'impatt tad-dawl fiżiku daqs dak tat-triq lejn Damasku. Ironikament, id-dawl tal-kobor tal-glorja t'Alla joħroġ minn tarbija ċkejkna, imwielda fil-faqar u, skont l-ikonoloġija Nisranija (speċjalment il- presepju), f'għar umli u mudlam. Il-karattru tal-għaġeb tal-presepju, b'ħalqu miftuħ quddiem avveniment li huwa ikbar mill-għar oskur fejn qiegħed jiżvolġi kollox, jippersonifika l-impatt fiżiku tad-dawl divin, li hu saħansitra "isbaħ mill-kwiekeb." Permezz tal-komparattiv ("isbaħ"), id-dawl naturali u dejjiemi tal-firmament jiġi ssuperat mid-dawl divin rifless fl-istagħġib uman. Għaldaqstant, huwa dan id-dawl li għandu jservi ta' gwida u mhux id-dawl naturali, għaliex issa "b'kewkba ġdida mmexxijin" ("Wasal il-Feddej"). Fil-ħajja ta' Kristu fid-dinja d-dawl jitqiegħed fi skema komprensiva li tinvolvi paralleliżmu bejn l-iżvolġiment tad-dawl fin-nattività u żvilupp simili fl-irxuxtar ta' Kristu, jiġifieri fil-bidu u t-tmiem tan-natura umana tiegħu. Din l-iskema, madanakollu, ma tillimitax ruħha għall-identifikazzjoni sempliċi bejn dawl u Kristu, iżda tinvolvi elementi oħra kumplimentari, ngħidu aħna l-preżenza umana mistagħġba bid-dawl. Hawn, id-dawl jissarraf f'inerzja umana (l-għaġeb tal-presepju u s-suldati fl-irxoxt), impatt fiżiku li jkompli jżid l-enfasi fuq il-qawwa tad-dawl divin b'teknika poetika li toħloq kuntrast, bħall-ossimoro bejn l-azzjoni divina u l-passività umana. L- alliterazzjoni, teknika oħra li din id-darba tindirizza lis-smigħ, tgħin biex l-impatt sensorjali tad-dawl ma jibqax viżiv biss, iżda jsir ukoll akustiku. Dawn l-effetti ta' ossimoro, ta' reġistru enfatiku u ta' kontinwità fiżika u spiritwali mal-ambjent festeġġjanti jerġgħu jidhru fil-versi li jsegwu mill-għanja "Isbaħ minn Dawn": Xita ta' ġawhar jimla s-smewwiet Riedu bid-dija juru 'l kulħadd Fejn twieled ir-Re tar-rejiet. Fis-smewwiet naturalment imdallma, il-kwiekeb ġew immetaforizzati bħallikieku huma ornament prezzjuż, ġawhar fi kwantità abbondanti li tagħmel il-ġid daqslikieku kienet "xita," metafora oħra minsuġa mal-figurazzjoni tal-"ġawhar." Iż- żewġ metafori jelaboraw il-kuntrast tad-dawl fid-dlam b'sens ta' rikkezza u ta' abbondanza li, madanakollu, jinftiehmu fid-dimensjoni spiritwali tagħhom: ir-ruħ mogħnija b'benefiċenza enormi ta' dawl li qed jegħleb id-dlam. Il-metafora kumplessa iżda organika (għax ma ssemmix it-tenur "kwiekeb") tamalgama flimkien elementi differenti tal-ambjent naturali (il-kwiekeb, ix-xita u l-ġawhar) u l-udjenza tirreċta bi kliemha stess it-trasformazzjoni suġġestiva tad-dehra tal-firmament għal ġo viżjoni ta' ġid nieżel mis-smewwiet lejlija. Bl-għanjiet tal-Milied, li huma parti minn kuntest festeġġjanti ħafna usa' minnhom, l-awtur ħa ħsieb il-kontinwità ċelebrattiva mal-bqija tal-atmosfera konkreta u spiritwali tat-toroq u l-knejjes Maltin. F'dan ir-rigward, huma jaqdu funzjoni fundamentali: li jikkonsolidaw dak li l-konkregazzjoni Nisranija ilha tisma' u diġà temmen b'appell indirett għat-tiġrib sensorju tad-dinja tal-Milied. B'hekk, tinħass mhux biss kontinwità fiżika mal-kuntest minħabba li l-għanja trid titkanta u tinstema' fl-ambjent tipiku tagħha, iżda wkoll kontinwità spiritwali mal-udjenza Nisranija minħabba li l-għanja tafferma twemmin f'rabta ma' dak li qegħdin iġarrbu s-sensi tal- kongregazzjoni. Minkejja li ħafna mit-tlellix tat-triq ċelebrattiva tal-Milied illum ġie pprofanizzat, f'soċjetà spiss mogħtija għall-konsum u l-pjaċir immedjat f'ambjent ta' lussu materjali aktar milli spiritwali, xorta waħda għandu oriġni reliġjuza, u l-versi popolari, speċjalment dawk ta' oriġni antika, jibqgħu jidwu din il-konnessjoni inqas profana. 2.2. Il-figura anġelika – l-emblema tal-aħbar it-tajba F'rabta mal-motif tad-dawl, il-figura anġelika li, kemm fl-arti kif ukoll fl-Iskrittura, tidher dejjem tirradja d-dawl, hija waħda mill-figuri rikorrenti u dejjiema, bi predominanza fiż-żmien festiv tal-Milied. Naturalment, meta wieħed iqis ir-rwol fundamentali li kellhom l-anġli fin-narrattiva Nisranija tan-Nattività – mit-tħabbir ta' Marija permezz tal-anġlu Gabrijel li għarrafha li kienet se ssir omm (Lq. 1.26-38), għat-tħabbir ta' Ġużeppi permezz ta' anġlu fil-ħolm li fissirlu kif ġuf Marija kien se jġorr tarbija mnissla mill-Ispirtu s-Santu (Mt. 1.20-21), sat-tħabbir tar-ragħajja meta "l- glorja tal-Mulej iddiet madwarhom" u indikatilhom it-twelid tal-Messija (Lq. 2.8-14) – ma għandux għax jeħodha b'sorpriża kif l-anġli, li qdew ir-rwol propju tagħhom ta' "messaġġiera," bdew jinfiltraw daqshekk fit-tiżjin tat-toroq u tad-djar, u jassumu postijiet prominenti, bħal ngħidu aħna fil-quċċata tas-siġra tal-Milied (Warren 10). Din il-prominenza viżibbli u tanġibbli, jiġifieri fir-reġjun sensorjali tal-bniedem Malti komuni, ġiet tradotta għal ġo prominenza vversifikata fil-letteratura popolari li kellha lill-istess bniedem bħala udjenza. Tul is-sekli, il-Knisja insistiet fuq l-eżistenza tal-anġli bħala essri purament spiritwali, maħluqin minn Alla bħala preżenza immortali u immaterjali. Anke jekk f'sitwazzjonijiet partikolari l-anġli jippreżentaw ruħhom f'forom viżibbli, dan jagħmluh mhux għax għandhom ġisem, iżda għax ikunu qed jaqdu missjoni qaddisa favur il- bniedem. Ġesù nnifsu, waqt li jirreferi għall-kundizzjoni anġelika, jgħid li dawk li jirnexxilhom jgħaddu għall-ħajja l-oħra u jqumu mill-imwiet, "ikunu bħall-anġli" (Lq. 20.36), spirti li jgawdu l-ħajja ta' dejjem. Dawn is-sinifikati profondi għall-ħajja tal- bniedem wemmien jixhdu li, għalkemm il-figura anġelika sabet postha fost l- ornamenti trivjali tal-Milied, xorta waħda ġġorr is-setgħa kollha tar-rakkont tal- Iskrittura Mqaddsa, bl-implikazzjonijiet kruċjali ta' salvazzjoni dejjiema. Il-quċċata tas- siġra tal-Milied mhijiex biss klixè ikonika, iżda wkoll replika tal-funzjoni elevata tal- anġlu jħabbar l-aħbar it-tajba lill-ħajja umana mill-għoli, mnejn timraħ il-ħarsa protettiva tiegħu fuq il-bniedem. Minkejja li huma ta' natura spiritwali, l-anġli huma mogħnija b'intellett u rieda ħielsa, bħall-bnedmin, iżda fi grad superjuri għalihom. Għalhekk, huma wkoll huma xbieha ta' Alla. Sabiex tirreferi għall-anġli, l-Iskrittura mhux biss tuża appellattivi personali, bħall-ismijiet propji Gabrijel, Mikiel u Rafiel, iżda wkoll kollettivi, bħal Serafini, Kerubini, Troni, Potestajiet, Dominazzjonijiet u Prinċipati. B'dan il-mod, dawn l-essri jitpoġġew, bħala individwi jew bħala skaluni ta' ġerarkija, f'ordni li twieġeb għall-qies tal-perfezzjoni u għall-ħidmiet afdati lilhom (Ġwanni Pawlu II). Il-bniedem Malti, għalhekk, ma jiltaqax biss ma' figura ikonika tal-anġlu fl-għanjiet u fit-tiżjin, iżda aktar kruċjali minn hekk jiltaqa' ma' livell ġerarkiku, rwol partikulari f'ordni sħiħa ta' rwoli. L-Iskrittura u t-tradizzjoni Nisranija jsejħu propjament anġli lil dawk l-ispirti li fil- libertà tal-għażla jippreferu lil Alla u l-glorja tiegħu. Fi kliem Ġesù nnifsu, "l-anġli fis- sema jaraw dejjem wiċċ Missieri li huwa fis-smewwiet" (Mt. 18.10), l-ogħla manifestazzjoni tal-adorazzjoni ta' Alla. Hawn jiżvolġi l-att li bih il-Knisja, kuljum u madwar id-dinja kollha, sewwasew qabel it-talba ewkaristika, issejjaħ liturġikament lill-anġli biex ikantaw lill-glorja t'Alla, waqt li jingħaqdu fil-kult tal-misteru li għalih m'hemmx tifsira verbali: Għal din l-imħabba tiegħek hekk kbira, aħna lkoll inroddulek ħajr mal- Anġli u l-Qaddisin, li fis-sema jadurawk u jgħidulek: Qaddis, qaddis, qaddis, Mulej Alla tal-eżerċiti. Is-smewwiet u l-art mimlija bil-glorja tiegħek. Hosanna fl-għoli tas-smewwiet. Imbierek min ġej f'isem il- Mulej. Hosanna fl-għoli tas-smewwiet. (Talb tal-Knisja) Dan jixhed il-frekwenza u l-globalità tas-sehem sagramentali tal-anġlu, kif ukoll il-fatt li l-bniedem Nisrani huwa dejjem espost għal dawn id-dimensjonijiet anġeliċi fir- rutina jumija tiegħu, li għal ħafna hija mmarkata wkoll b'talb bħall-Anġelus. Minn dawn il-punti wieħed jifhem kif il-kongregazzjoni li tkanta l-għanjiet tal-Milied kienet iċċirkondata bl-ikoni (stampati, impittra, jew skolpiti), bil-ġesti, bir-rakkonti, bid- duttrina, bit-talb, u b'diversi forom oħra ta' trażmissjoni tax-xbieha tal-anġlu li kellu sehem ukoll fil-versi popolari li qed jitgħannew. Jiġifieri l-għanjiet bl-istess motif anġeliku qatt ma kienu jingħadu f'vakwu kulturali-reliġjuż, iżda dejjem bħala kumpliment għal tradizzjoni Nisranija konkreta daqskemm rikka fl-istess motif. Fil-perfezzjoni tan-natura spiritwali tagħhom, l-anġli jissejħu minn ewl il-ħolqien sabiex jagħrfu l-verità u jħobbu t-tajjeb, b'mod li mhuwiex possibbli għall-bnedmin. Minkejja dan, Alla ried li fid-dinja l-imħabba vera sseħħ fuq bażi ta' għażla libera, u għalhekk, ta lill-anġli wkoll il-possibilità li jwettqu għażla favur jew kontra t-Tajjeb li huma għandhom jagħrfu minn rajhom. Dan ifisser li, minkejja x-xewqa divina li l- ħlejqa anġelika tinħoloq fix-xbieha tal-Ħallieq tagħha, ma setax ma jipprevedix ukoll il-possibilità kuntrastanti tal-anġli li jaqgħu fid-dnub, speċifikament il-kburija u r- ribelljoni kontra s-setgħa suprema ta' Alla. Dan id-dnub, infatti, jasal biex jaqsam id- dinja tal-ispirti fi tnejn – it-tajbin, li jagħżlu lil Alla bħala tjubija suprema u definittiva li treġihom, u l-ħżiena, li jagħtu daharhom lil Alla f'ġest ribelluż kontra l-verità u t-tjubija assoluta. Din id-diviżjoni spiritwali mnissla mid-dnub mhijiex biss djalettika li tiżvolġi fl- Iskrittura, iżda wkoll motif letterarju qawwi u epiku ta' wħud mill-aqwa figuri poetiċi tal- letteratura dinjija, primarjament Milton fix-xogħol kanoniku tiegħu Paradise Lost. Fid- dikotomija epika li joħloq Milton bejn l-eżerċti ta' anġli ribellużi li jsegwu lil Satana u anġli oħra li jkomplu jaqdu r-rieda divina jispikkaw iż-żewġ toroq spiritwali li jistgħu jittieħdu wara l-waqgħa: il-persistenza fid-diżubbidjenza, inkarnata fid-dehra ta' Satana qiegħed jibni s-setgħa tiegħu fir-reġjun infernali, u t-triq tal-ħelsien inkarnata f'Adam u Eva li jindmu minn dnubiethom u jfittxu l-maħfra mqar f'ħajja mortali. L- għażla deċiżiva u irriversibbli ta' Satana għandha karattru aktar radikali mid-dnub ewlieni tal-bniedem minħabba l-qrubija oriġinali lejn Alla, u tixhed il-paradoss drammatiku bejn il-grad għoli ta' intelliġenza li bih huwa mogħni l-ispirtu anġeliku u l- għażla libera fl-użu ta' dan l-għarfien elevat. Għall-kuntrarju tal-anġli t-tajbin, li kisbu l- ħdan mimli grazzja u mħabba ta' Alla, Satana u l-anġli l-ħżiena instigaw biss ċaħda assoluta mid-divin, sforz il-mibegħda u r-ribelljoni tagħhom. (Quint 53) Il-letteratura kanonika, inkluż l-Iskrittura Mqaddsa, tippreżenta l-figura anġelika bl-aspetti kuntradittorji kollha tagħha. Din il-problematika kumplessa, madanakollu, ma ssibx postha fil-versi popolari, minħabba li l-iskop tagħhom ma kienx li jiddrammatizzaw il-ġlieda bejn it-tajjeb u l-ħażin, iżda li jaffermaw il-fidi f'leħen il-poplu stess. Għaldaqstant, huma jinjoraw il-figura alternattiva tal-anġlu ribelluż jew saħansitra jittrasformawh immedjatament fil-ħażen innifsu, mingħajr ma jfakkru li xi darba kien anġlu. Minħabba f'hekk, fil-versifikazzjoni popolari, il-figura anġelika hija dejjem assoċjata mat-tajjeb, kif jixhdu diversi eżempji mill-għanjiet tal-Milied. Din it-tjubija anġelika tiġi ħafna drabi tradotta f'immaġni ta' sbuħija li ssaħħar, permezz tal-bjuda u d-dija tagħha: Deher żagħżugħ anġlu tas-sema, Bħax-xemx liebes kollu dija ("L-Għanja tar-Ragħajja") Permezz tas-similitudni tal-anġlu max-xemx, il-moħħ tal-bniedem ikanta jirnexxilu jaqbad ħolqien spiritwali flimkien ma' dak konkret, u jifhem kif l-anġlu, li minnu jirradja d-dawl divin, mhuwiex għajr preżenza sagra u qaddisa, li qed tirrappreżenta d-Dawl suprem innifsu. B'rabta ma' din l-isfera sensorjali u spiritwali li jappartieni għaliha l-isterjotip popolari tal-anġlu, hemm tisħiħ tal-istess motif dawli tas- safa u tal-glorja divina, bl-implikazzjonijiet miżjuda tal-fjamma tas-sapjenza ta' Alla, li kollha b'xi mod jew ieħor jiġu mqanqla minn dettalji viżivi fl-ikonografija anġelika tal- knisja, kif ukoll fir-rappreżentazzjonijiet aktar dekorattivi tal-istess figura fit-toroq u fid- djar waqt l-istaġun festiv. L-ilbies abjad, simbolu tal-indafa minn kull ħażen, huwa impatt fuq is-sens tal-ħars daqskemm appell għar-ruħ. B'hekk, il-kongregazzjoni li qed tkanta ssib l-għajnuna mit-tiġrib sensorju tal-għajn, daqskemm mill-versi, bħala tiġrib sensorju kontemporanju tal-widna. Bl-għanjiet tal-Milied, il-poplu jisma' dak li jara u viċi versa, effett sinestetiku mifrux fuq għadd ta' versi. Minsuġin kif inhuma mal-motif tad-dawl, l-anġli għandhom ir-rwol sinifikanti li jiċċelebraw ir-rebħa tad-dawl fuq id-dlam, permezz ta' għana ferħan fi "qtajja'": Ġiet qtajja' ta' Anġli Ilkoll jgħajtu ferħana Għax twieled ġo Betlem Feddej il-bnedmin. ("Ħallini Marija") Aħbar hekk kbira kellha tiġi rikonoxxuta mhux minn vuċi jew preżenza waħda, iżda minn "qtajja' ta' anġli" indiviżibbli kemm fl-identità kif ukoll fl-imġiba tagħhom. Dan is-sens ta' unità qed jiġi ssuġġerit minn teknika li, għalkemm hija għażla grammatikali, għandha l-effett sinifikattiv tagħha: l-azzjoni tan-nom fil-plural "qtajja'" maqbuda fil-verb fis-singular "ġiet." Din ix-xeħta idjomatika Maltija qed taqdi l-funzjoni suġġestiva li fost l-eżerċti ta' Alla ma hemm l-ebda disparità fid-dispożizzjoni spiritwali u fil-ġesti tagħhom, minħabba li qed jippreżentaw tjieba waħda u assoluta. Il-verb li jiġbor "qtajja' ta' anġli" f'moviment organiku wieħed, bħallikieku hija ħlejqa waħda li "ġiet," jixhed ħafna anġli qegħdin jobdu ordni waħda b'azzjoni unita jew għalenija. Il- lessema "Ilkoll" fil-vers li jsegwi tkompli tenfasizza r-reġistru ta' uniformità fl-imġiba, u toħloq l-impressjoni ta' korp anġeliku wieħed li l-membri kollha tiegħu jaġixxu unanimament f'moviment fiżiku wieħed u taħt intenzjoni kollettiva. Fuq l-istess kriterji, il-kant ċelebrattiv tal-anġli jinġabar f'"leħen" wieħed qawwi u li jwassal, ħoss korali unanimu li "jinfirex mal-widien" bħala armonija waħda, b'suġġeriment evidenti biex il-kongregazzjoni tagħmel l-istess bl-għanja nnifisha tal- Milied. Bejn il-moviment ta' firxa u l-essenzjalità magħquda tal-"leħen" ta' kor tinġabar il-pluralità u s-singularità anġelika, il-ħafna magħquda f'għan wieħed: Qed jinfirex mal-widien leħen l-Anġli tas-smewwiet, Għanja ħelwa, rahan ta' ferħ, qiegħda tfawwar qalb l-għoljiet. ("Qed Jinfirex mal-Widien") B'mod aktarx inkonxju, min ikkompona l-versi hawnhekk fassal kuntrast sottili bejn għanja li "tfawwar qalb l-għoljiet," bis-sens verbali ta' forza li qiegħda tfur lil hinn mil-limiti jew il-konfini fiżiċi tal-pajsaġġ, u l-istess għanja li tinsab miġbura f'moviment konsistenti miegħu nnifsu, li ma jaqbiżx il-konfini tal-arranġament armonjuż bejn il- partijiet u l-ilħna kollha tiegħu. Il-leħen wieħed tal-kor anġeliku, għalhekk, ma jvarjax individwalment iżda xorta jħaddan fih is-sens ta' traxxendenza ta' kull limitu ambjentali, għax jisboq l-akustika tal-post. Fl-uniformità tiegħu, dan il-leħen kollettiv jidwi "ferħ" lil hinn mill-ambjent li jaqbad is-sensi umani. In-nom ta' unità u l-karattru anġeliku kollettiv ikomplu jiġu mmarkati bl-ittra kapitali li, kważi fl-għanjiet kollha, tingħata lill-korp tal-"Anġli" daqslikieku din il- ġemgħa għandha identità individwali b'isem partikulari. Permezz ta' dan l-aspett grafiku, l-eżerċti kollha jiksbu x-xeħta ta' "referent invarjabbli uniku," definizzjoni li tagħti Gillian Cohen ta' wieħed mill-effetti tal-kapitalizzazzjoni tal-isem (304). B'hekk, l-anġli jsiru isem enfasizzat, elevat, u uniku ta' essri wieħed distint mill-bqija. Apparti fid-dehra, fl-imġiba u fil-leħen, il-konformità bejn l-anġli tissarraf ukoll f'burdata waħda li ma tvarjax: dik ta' ferħ u ċelebrazzjoni. Għalhekk, id-dehra esterna tal-anġli jkantaw tisfuma malajr, kultant fl-istess vers, f'qagħda interna ta' hena li donnhom ma jistgħux iżommu fihom, speċjalment meta bl-għana tagħhom jindirizzaw, mhux lill-bnedmin (inklużi l-qarrejja jew is-semmiegħa tal-versi), iżda lill- figura ta' Ġesù Bambin meqjusa minnhom bħala fidwa universali: Kantaw l-Anġli ferħanin Lil dal-Feddej Divin. ("Twieled il-Bambin") Dan is-sens ta' solidarjetà fit-temperament jew fid-dispożizzjoni interjuri tal- anġli jerġa' jiġi esternalizzat meta jisfa adottat u mleħħen saħansitra mill-"kampanja," bħallikieku l-anġli weħidhom ma jistgħux jikkontenu l-intensità ċelebrattiva mqanqla mill-wegħda ta' fidwa universali, u l-gost anġeliku bil-mument qaddis jiġi ssinkronizzat mal-burdata ta' natura antropomorfizzata li tassumi l-istess sentiment, leħen, u qima. B'hekk, il-kant ma jibqax leħen biss, iżda jsir ukoll dispożizzjoni li taħkem il-ħolqien kollu. Din il-kontinwità tal-istess burdata u leħen, bejn l-interjorità anġelika u l-beraħ pajsaġġistiku, hija appoġġjata wkoll minn teknika akustika: l-alliterazzjoni persistenti b'konsonanti bħan-"n" u l-"j," li b'arranġamenti differenti bejniethom joħolqu effett ta' resonanza alveolari, nażali, u mleħħna. B'din il-konsonanza ikkonċentrata fi strofa waħda, il-qarrejja jew is-semmiegħa li jirreċtaw dawn il-versi popolari jkunu qegħdin, imqar bla ma jafu, joħolqu l-effett tal-"eku" persistenti tal-għana anġeliku mill-pajsaġġ, speċifikament mill-muntanji: L-anġli minn dik il-kampanja Fejn jintunaw l-innijiet, U l-eku ta' dawk il-muntanji, Jirrendu l-kant ferrieħ. ("L-Eku tal-Muntanji") It-tressiq ta' din is-silta mill-appell viżwali għal dak akustiku jixhed kemm l- għana tal-Milied jistrieħ mhux biss fuq l-immaġinazzjoni viżiva tal-konkregazzjoni, iżda wkoll fuq il-parteċipazzjoni fl-immaġinazzjoni akustika tal-poeżija. Dan il-karattru akustiku jixhed kif il-kittieba tal-versi popolari tal-Milied kellhom ukoll għarfien tas-siwi tal-arranġament tal-ħoss għal għanja li dejjem kienet se titwettaq oralment, bħala kumpliment imleħħen għall-atmosfera festeġġjanti, ibbażat fuq ir-reċtar tad-diwi tal- leħen anġeliku mis-smewwiet. Aktar milli alternattiva għat-tifsira, il-ħoss ta' poeżija jwassal it-tifsira nnifisha. Fi kliem Robert Pinsky, il-mod kif il-poeżija tesegwixxi l- ħsejjes tagħha jrid jidwi s-sens tal-poeżija (10). B'dan il-mod, it-tifsira tal-"eku" ma tinkisibx mis-semantika tal-kelma nnifisha biss, iżda wkoll mill-ħoss tal-poeżija li jidwi l-"eku" tal-muntanji. Il-kwotazzjoni ta' fuq tagħti eżempju ċar tal-mod kif l-istruttura tal- ħoss strofiku, li jrid jiġi eżekwit oralment mill-poplu li qed jiċċelebra l-Milied, weħidha qiegħda tikkonferma l-preżenza anġelika, kif ukoll l-influwenza reżonanti tal-anġli fuq il-pajsaġġ kollu. L-anġli ma jibqgħux dehra iżda jsiru ħoss universali. Fil-qalba tal-innu ċelebrattiv tal-anġli, tiddomina l-"glorja" li fit-tradizzjoni Nisranija tħaddmet għal sekli sħaħ bħala tifħir lil Alla li sar Feddej. Skont it-tifsira arkajka tal-għajta "glorja," l-anġli qegħdin jonoraw u jesprimu gratitudni għall-imħabba infinita ta' Alla, li għażel li jixxejjen sabiex jaqdi l-missjoni divina tiegħu fost il-bnedmin – misteru li jqanqal l-istess qima sterjotipata tal-anġli miġjuba f'diversi għanjiet tal- Milied, ħafna drabi fir-ritornell: Glorja, glorja fis-smewwiet, Għannew l-Anġli ġewwa l-għar. ("X'Lejl ta' Ksieħ ġo Betlem") L-innu anġeliku qiegħed jitpoġġa, tipikament, ġol-innu tal-poplu waqt il-Milied, u dan l-arranġament polifoniku ideffes il-vuċi ta' kor divin ġo vuċi ta' kor uman. Għaldaqstant, waqt il-kant ta' dawn l-għanjiet, il-kongregazzjoni tisma' leħinha u leħen l-anġli ssintetizzati fi struttura li ma tvarjax fil-formula ċelebrattiva tagħha. Ma' din l-iskema polifonika bejn id-divin u l-uman – is-sema u l-art – jingħaqad "l-eku tal- muntanji," sabiex jidwi ir-reżonanza tal-istess innu f'diversi ilħna iżda dejjem bl-istess sentiment waħdieni u ċentrali ta' "glorja." Fi kliem iqsar, kollox huwa orkestrat għal ġo kunċert wieħed ta' ilħna li jqimu l-miġja ta' Alla fl-art. L-epiżewsi "Glorja, glorja" titfa' l- attenzjoni fuq l-iskema ta' repetizzjoni u tagħtiha prominenza, kif josserva Geoffrey Leech meta jitħaddet dwar tekniki li jqawwu sentiment (74), fil-każ tal-għanja Maltija l- entużjażmu tal-anġli li, quddiem ix-xbieha ta' Ġesù tarbija, ma kinux jafu ħlief ifaħħruh u jadurawh. Din it-teknika, jargumenta Forrest, għandha mnejn taf it-tradizzjoni tagħha lill-Bibbja għax, skontu, l-enfasi permezz tar-ripetizzjoni immedjata ta' kelma hija "mekkaniżmu favorit mill-kittieba bibliċi" (Zimmerman 210). Eżempji prominenti kemm mit-Testment il-Qadim kif ukoll mit-Testment il-Ġdid jirrigwardaw saħansitra s- sejħiet divini lil profeti u patrijarki: "Abram, Abram," "Ġakobb, Ġakobb," "Mosè, Mosè," "Sawl, Sawl," "Eloi, Eloi." Għall-istess raġunijiet ta' enfasi u intensità li, skont Adrian Pilkington, huma ż-żewġ effetti ewlenin ta' varjetà ta' tekniki ta' ripetizzjoni (123), l- għanja tradotta "O Lejl ta' Skiet" tinqeda bid-diwi ta' vers sħiħ ("Glorja lil Kristu f'kull ħin") imdeffes fl-aħħar tar-ritornell sabiex tqawwi s-sens ortodoss ta' glorja, jiġifieri l- kobor etern ta' Alla, li baqgħet fl-inkarnazzjoni tad-divin bħala bniedem bl-istess intensità u permanenza: Instama' l-għana li ġej mis-smewwiet L-għana tal-anġli li fih il-kelmiet Glorja lil Kristu f'kull ħin Glorja lil Kristu f'kull ħin ("O Lejl ta' Skiet") Ir-ripetizzjoni ta' versi sħaħ fir-ripetizzjoni strofika tar-ritornell – teknika mnemonika utli għal kull ġeneru orali – toħloq, mhux neċessarjament avvanz fil- ħsieb, iżda insistenza fuq l-istess kunċett ta' "glorja," tant li l-vers midwi jsir gost fih innifsu. L-adorazzjoni tal-anġli lil Ġesù tarbija tiġi ssuġġerita mqar mill-ħarsa baxxuta u ffissata tagħhom fuq il-maxtura fqira fl-ikonografija anġelika. Din d-dehra umli tal- anġli, akkumpanjata bix-xejriet daqstant modesti tat-twelid ta' Ġesù, tikkuntrasta mal- "glorja" anġelika mgħajta b'mod universali, filwaqt li r-ripetizzjoni toħloq effett ta' kontinwità fiż-żmien u fl-ispazju li jimita l-aspett dejjiemi tal-ferħ iċċelebrat. Quddiem dan l-intervent divin, l-anġli mhux biss ifaħħru u "jagħtu ġieħ" lil Alla, iżda konvenzjonalment jagħżlu li jkunu l-ambaxxaturi tiegħu u jħabbru din l-aħbar mal-"ġnus kollha," filwaqt li "lill-bnedmin ta' rieda tajba" jxandrulhom il-"paċi" (Lq. 2.14). Fil-konvenzjonalità ortodossa ta' dan il-kliem hemm skema ta' diskors bibliku li minnu l-ebda għanja li tikkwotah ma tista' tiżvija, minkejja l-varjazzjoni possibbli tagħha minn għanjiet oħra. Dan ifisser li ħafna drabi l-għanjiet ivarjaw minn xulxin mhux fid-diskors mislut mill-Bibbja iżda fil-punti fejn jixħtu l-enfasi u fil-modi kif il- kongregazzjoni u l-ħolqien jadottaw id-diskors tal-Iskrittura Mqaddsa. Fil-kwotazzjoni li ssegwi, il-kliem essenzjali tal-Bibbja huwa rranġat f'ordni differenti, iżda qiegħed kollu kemm hu preżenti fl-istess lejtmotif ta' miġja anġelika, qima mis-sema, aħbar lill- bnedmin u awguri ta' paċi: Fis-sema dehru l-anġli Biex Lilu jagħtu ġieħ U ħabbru lill-ġnus kollha, F'edak il-lejl ferrieħ: Il-Paċi l-aktar kbira Lil min jittama fih. ("O Liema Ferħ") Il-figura tal-anġlu ħabbar hija waħda rikorrenti fl-għanjiet tal-Milied, u t-trombi f'idejn l-anġli fl-ikonografija tradizzjonali tal-knisja jkomplu jissuġġerixxu dan ir-rwol sinifikanti. Bħalma l-iskultura tal-anġlu tappella għall-kongregazzjoni b'mod tanġibbli, l-għanjiet jiġbdu l-attenzjoni tal-ġemgħa bis-smigħ tal-anġli jkantaw. L-isem innifsu li l- Iskrittura tattribwixxi lill-"anġli" jiġbor il-qofol kollu tas-sehem tagħhom bħala qaddejja fidili ta' Alla, jiġifieri dak ta' messaġġiera. Wara kollox, kienet din il-funzjoni li fetħet il- ġrajja tan-Nattività, meta Anġlu ħabbar lil Marija Biex fil-ġuf lilek iġġib ("Stedina lil Ġesù Bambin") Fit-tħabbira tal-anġlu Gabrijel lil Marija – fis-skiet, f'kamra fqira, ma' xebba ma jafha ħadd ħlief ta' madwarha – tinkixef il-missjoni ta' Alla li jitħabbeb man-nies l-aktar komuni u jwettaq il-pjan tiegħu ta' salvazzjoni. F'dan il-kuntest, il-vuċi lirika ssir vuċi narrattiva li, paradossalment, tindirizza lil Ġesù nnifsu, li wara kollox huwa l-karattru ewlieni tar-rakkont. L-indirizz, targumenta Leland Ryken, iseħħ ħafna drabi "mingħajr twissija, bħallikieku tlissen mingħajr ma l-kelliem qagħad jaħsibha," u għandu ħabta "jkisser id-dekorum u l-mixja tal-ħsieb," filwaqt li jqanqal "sentimenti qawwija fil- poeżija" (98). L-effett tal-miġja tal-anġlu, apparti milli dehra, huwa wkoll ta' tqanqil ta' sentimenti, bħalma huma l-umiltà, l-ubbidjenza u l-modestja – ingredjenti ta' ikona magħrufa sew min-Nisrani, li tkompli tissaħħaħ meta l-kelliem ilissen l-attributi anġeliċi direttament lil Ġesù. F'"Il-Benniena ta' Ġesù Bambin," Dun Indrì Schembri, li kien ħareġ ġabra ta' innijiet u talb imqabbel għall-Maltin li kienu jgħixu fl-Alġier bħalu, bit-titlu Ġemgħa ta' Kliem Imqaddes li jingħad mill-Maltin tal-Alġier (Galea 36), ukoll jiftaħ l-għanja b'indirizz lil Ġesù tarbija, iżda juża l-ispustament minn strofa għal oħra biex jaqilbu, fost figuri oħra, għall-anġli: Ejjew, ejjew, ja Anġli Mis-sema. mija, mija, Taraw 'l Alla li ħalaqkom, Bambin ġewwa l-fisqija. ("Benniena lil Ġesù Bambin") Għall-kuntrarju tal-għanjiet l-oħra, fejn l-anġli dehru bħala dawk li jafu kollox u li ħabbru lill-bnedmin bit-twelid ta' Ġesù, f'din l-għanja l-anġli jidhru qed jissejħu mill- bnedmin biex jaraw x'miraklu seħħ "ġewwa l-fisqija." L-indirizz lill-anġli, li jitwettaq bit- terminu onorifiku "Ja," jiftaħ bl-epiżewsi "Ejjew, ejjew," biex jagħti sens ta' urġenza lill- azzjoni meħtieġa, ta' kmand li għandu jiġi segwit malajr. Filwaqt li l-kobor fin-numru tal-anġli, issuġġerit mill-epiżewsi "mija, mija," jikkuntrasta maċ-ċokon tat-tarbija għadha titwieled, fl-istess waqt jimxi id f'id mal-kobor tal-wegħda li twettqet, u li għaldaqstant ma jixraqilhiex għajr rikonoxximent, tifħir u glorja minn mijiet ta' anġli. Bħala figuri intermedjarji bejn id-Divin u l-bnedmin, l-anġli għandhom ukoll ir- rwol li jipproteġu u jieħdu ħsieb lill-bnedmin bħala wlied Alla, li jinsabu dejjem fil- bżonn ta' kustodja, ta' kura u ta' protezzjoni. Xhieda ta' dan tinsab f'uħud mill-kotba tat-Testment il-Qadim, bħalma juri dan l-eżempju: Ebda deni ma jiġrilek, ebda ħsara ma tersaq lejn darek. Għax l-anġli tiegħu hu jibgħatlek, u jħarsuk fi triqatek kollha. Fuq idejhom jerfgħuk, li ma taħbatx ma' xi ġebla riġlek. (S. 91.10-12) Mit-tnissil sal-mewt, il-ħajja tal-bniedem Nisrani hija mħarsa mill-anġli, u "kull fidil għandu biswitu anġlu bħala protettur u ragħaj biex iwasslu fit-triq għall-ħajja" (Danielou 29). Dan joħroġ ċar fi strofa meħuda mill-għanja " Il-Benniena ta' Ġesù Bambin": Ħallu pasturi, ħallu, il-merħla tan-nagħġiet, tibżgħux: min jindukrahom hemm l-anġli tas-smewwiet. ("Il-Benniena ta' Ġesù Bambin") F'dawn il-versi, l-"anġli" jieħdu r-rwol tal-"pasturi" u jkunu huma li jindukraw "il- merħla tan-nagħġiet," b'paralleliżmu impliċitu mal-bnedmin kollha li wkoll huma merħla waħda li ħtieġet il-miġja ta' Ġesù, ir-Ragħaj it-Tajjeb, u l-anġli ragħajja li jindukrawhom spiritwalment. Il-motif tal-pasturi jinfirex minn ħidma komuni tar- ragħajja jindukraw l-bhejjem tagħhom sa metafora biblika rikorrenti ta' orjentament spiritwali lejn is-salvazzjoni. Il-kelma "tibżgħux," diwi tal-istess kelmiet tal-anġli fid- dehriet tagħhom lil Ġużeppi, lil Marija u lir-ragħajja fl-Iskrittura, tkompli tenfasizza s- sens ta' sigurtà u protezzjoni spiritwali favur il-bnedmin. Dan l-argument jintrabat ukoll ma' kultura usa' ta' versi popolari bil-Malti, bħall-kurunelli u talb ieħor ivversifikat u komuni, bħall-invokazzjoni tal-"Anġlu ta' Alla," li fihom l-anġli spiss jiġu indirizzati bħala figuri li jidħlu għall-bnedmin quddiem Alla, tant li sikwit jintalab l-intervent tagħhom. F'dawn il-versi, it-teknika qiegħda sservi bħala affermazzjoni, diwi, u konsolidazzjoni ta' fidi assoluta, il-motiv kontinwu wara l-użu ta' mekkaniżmi poetiċi effettivi fis-sempliċità tal-insistenza tagħhom. Minkejja li dawn it-tekniki ma jgħollux l- għanjiet għal xi siwi letterarju għoli, fil-"versi ħfief u ħelwin, ta' armonija li tibqa' ddoqq fil-widna" (Galea 35), xorta waħda jispikka l-karattru ewfoniku u ewforiku tal-ġemgħa li trid timmanifesta l-ferħ safi u konvint dwar il-fidwa Nisranija li jfisser il-Milied, imqar mingħajr ma l-kotra tkun konxja kemm hi stess qed tikkontribwixxi għal din l- atmosfera. Dan ifisser li t-tematika bbażata fuq id-duttrina Nisranija għenet biex tissaħħaħ struttura rikorrenti ta' ħoss, ta' xbihat, ta' vuċi lirika kollettiva, u suġġerimenti figurattivi li taw lill-poplu profil poetiku popolari. Minn hawn joħroġ is- sens tal-anġlu mhux biss bħala figura viżiva, iżda wkoll bħala preżenza akustika, entità kollettiva li tesprimi sentiment b'ħoss għalenija li jista' jiġi ssinkronizzat mal- ilħna tal-konkregazzjoni li effettivament qegħdin ileħħnu l-għanja. Fil-fatt ċerti mekkaniżmi akustiċi jiġu attivati mhux permezz tal-anġli, iżda permezz tal-kotra li qiegħda tkanta: fejn ir-ritornell ikun leħen l-anġli, ngħidu aħna, xorta waħda qed jitleħħen mill-konkregazzjoni. 2.3. L-isotopija tal-faqar u l-umiltà – antiteżi bejn il-kobor divin u ċ-ċokon uman Fost it-tiżjin u t-tlellix tal-konsumeriżmu modern, f'ħafna mid-djar u l-knejjes Maltin għadu jinsab il-presepju, rappreżentazzjoni fiċ-ċokon tal-"grotta fqira" ("Għaliex dan id-Dawl Kollu") u l-maxtura bi "ftit tiben" ("Betlem Betlem") li fiha tqiegħed Ġesù tarbija, imdawwar dejjem minn ommu Marija u l-missier putattiv tiegħu San Ġużepp, mill-baqra u l-ħmara li jsaħħnuh bin-nifs tagħhom, u mir-"ragħajja foqra" ("L-Għanja tar-Ragħajja") li jiġu biex jagħtu qima lil Bin Alla wara l-bxara tal-anġli. Din l- ikonografija ambjentali tal-presepju tiċċentralizza l-ħarsa tal-figuri kollha tagħha fuq l- "għar imsejken" ("Stedina lil Ġesù Bambin"), l-emblema paradossali tal- manifestazzjoni divina f'imkien umli li jirrappreżenta t-tiċkin tal-infinit, post li jemblematizza l-misteru Nisrani ta' Alla magħmul bniedem. F'dan ir-rakkont tal-Vanġelu jinħass minnufih kuntrast qawwi bejn l-imperaturi, il-gvernaturi u l-kbarat ta' dak iż-żmien fuq naħa u l-Iben t'Alla, ir-Re tar-Rejiet, li fuq in-naħa l-oħra jagħżel li jitwieled fil-faqar ta' stalla minflok f'xi sala nobbli jew irjali ta' palazz, fis-sempliċità tal-ħajja raħlija ta' kuljum mhux fit-tlellix tar-rikkezza, f'ċokon li xorta jgħaġġeb bil-valur universali tiegħu u mhux b'wirja diretta ta' setgħa materjali. Fl-għanjiet popolari tal-Milied dan dejjem irrikjeda għodod letterarji li b'mod sempliċi juru s-setgħa divina qiegħda tfeġġ mill-oppost tagħha: l-umiljazzjoni fid-dimensjoni materjali. It-twelid ta' Ġesù, għaldaqstant, juri mhux biss l-imħabba, iżda wkoll l- umiltà immensa ta' Alla li, fil-kobor u fl-infinità tiegħu, jiċċekken u jieħu forma umana. Il-kelma nnifisha li ħafna drabi tintuża biex tirreferi għal Ġesù tarbija – "Bambin," mill-Isqalli "bambino" – timmarka mill-bidu s-sens ta' umiltà minħabba l- element intrinsikament diminuttiv tagħha. B'dan il-mod, l-udjenza li qed tkanta jew tisma' l-għanja tkun tista' tassorbi s-sens ta' ċokon u vulnerabbiltà mill-istess antonomasja li tirreferi għall-protagonista tar-rakkont tan-nattività. Alla li jista' kollox jitneżża' mill-glorja tiegħu u jinxteħet fin-"nieqa," metonimija tal-infanzja, u allura tad- debolizza u l-fraġilità, rikorrenti f'ħafna għanjiet popolari tal-istaġun. Huwa jaċċetta d- dgħufija tal-bniedem fuqu, bil-limiti kollha tagħha manifestata b'mod speċjali fiċ- ċokon, kunċett li jieħu l-għamla ta' diversi forom aġġettivali rikorrenti fl-għanjiet, dejjem bl-iskop li jkun enfasizzat l-istat vulnerabbli li Alla jittrasforma ruħu fih: "Bambin ċkejken tiegħi," ("Ejjew Tfal Ngħollu Leħenna"), "O Bambin ċkejken" ("Ħallejt O Alla s-Sema"), "O ħelu Bambin ċkejken" ("Caro Gesù Bambino"), "Bambin ċkejken ġie jgħammar magħna" ("Tifħir lil Ġesù Bambin"), "Hawn Alla Bambin ċkejken" ("Benniena lil Ġesù Bambin"), "U sabu 'l Ġesù ċkejken" ("O Liema Ferħ"). F'xi għanjiet, l-aġġettival ikompli jiġi intensifikat permezz tal-inverżjoni tas- sekwenza normali tan-nom u l-aġġettiv: "Hemm ċkejkna tarbija" ("Fuq Tiben f'Maxtura"), "Lil Dak iċ-ċkejken Bambin" ("Għaliex Dan id-Dawl Kollu"), "Inżilt f'dal- bard ċkejken tarbija" ("Ejjew Tfal Ngħollu Leħenna"). Bl-argument ta' Oliver Friggieri, jiġifieri li l-inverżjoni "tbiegħed it-taħdit poetiku mit-taħdit komuni," ("Inverżjoni"), jista' jingħad li dan it-tibdil tal-kostruzzjoni normali tal-kliem jagħti prominenza lid- deskrizzjoni diminuttiva u jkompli jkabbar l-effett ta' enfasì fuq l-istat li Alla rriduċa lilu nnifsu għalih. Santu Wistin, meta jikkontempla fuq Ġesù tarbija, ukoll jistagħġeb: "Immens fin-natura divina, ċkejken fin-natura ta' qaddej" (Sheed 94). Din il-logħba bejn kobor u ċokon tkompli tiġi mmarkata saħansitra mill-aspett grafiku tal-għanjiet. Id-divinità ta' Alla, murija permezz ta' ittri kapitali, titpoġġa dejjem f'kuntest ta' ċokon, issuġġerit mhux biss mir-reġistru, iżda wkoll mill-ittri żgħar: "Lil Dak iċ-ċkejken Bambin" ("Għaliex Dan id-Dawl Kollu"). Is-sens ta' ċokon uman "Bambin ċkejken" jitqiegħed f'ambjent fejn il-kobor divin jiġi enfasizzat imqar mill- pronomi mehmużin "lejH" ("Ejjew Tfal Ngħollu Leħenna") u għalhekk tinħoloq tensjoni bejn iċ-ċokon u l-kobor li jingħaqdu flimkien f'persuna waħda, il-"Verbum dei caro factum est." Il-kuntrast qawwi li joħroġ meta termini bħal "Feddej" u "ċkejken" ("O Liema Ferħ"), "Ħallieq" u "tarbija" ("Ferħ tal-Mulej"), "Sultan Divin" u "tfajjel ċkejken" ("It-Tifel tat-Tambur") jitpoġġew fil-viċinanza ta' xulxin jagħti prominenza sħiħa lill- umiltà ta' Alla li taqleb il-liġi tal-loġika ta' taħt fuq sabiex il-fidwa tal-bnedmin tidher qed titnissel minn figura dinjija. Fl-għanja "Għaliex dan id-Dawl Kollu," il-grammatika wkoll għandha sehem prominenti f'din iċ-ċaqlembuta bejn il-kobor u ċ-ċokon, kif tixhed din is-silta li topera primarjament b'elementi avverbjali, li daqqiet għandhom funzjoni interrogattiva (bħat- terminu "Għaliex" li qed jopera bħala tweġiba rettorika lil mistoqsija preċedenti), u daqqiet oħra tispikka fihom il-funzjoni konġuntiva, aktarx biex tesponi l-kawża ta' effett li ssemma qabel ("għax") jew biex jinħoloq effett ta' kuntrast fl-istess sintassi ("Għalkemm"): Għaliex, għax dan it-tfajjel, Huwa l-Iben Divin, T'Alla li jista' kollox, Għalkemm isir Bambin. Ladarba din l-istrofa hija r-ritornell tal-kompożizzjoni, għodda affermattiva bir- ripetizzjoni ta' vuċi kollettiva li tirrinforza l-motif ċentrali billi ttennih (Boyd 41), il- konġunzjoni avverbjali ta' kuntrast, "għalkemm," ittenni diversi drabi t-trasformazzjoni sorprendenti mill-"Iben Divin," li huwa infinit, għal figura li mhux biss hija finita, imma wkoll żgħira fid-dinja umana, il-"Bambin." Il-misteru kollu tat-twelid ta' Ġesù jinġabar fil-kelma "niżel" ("Ejjew"), li turi lil Alla jitbaxxa mill-għoli li jinsab fih biex jinżel "fost il-faqar" ("Betlem Betlem"), mingħajr l-ebda sens ta' trijonf materjali fid-dimensjoni temporali. Mill-ewwel stadju tiegħu fid- dinja, Alla ried juri li huwa l-"Emanweli," l-"Alla magħna," sa minn dejjem u għal dejjem fit-tbatijiet u fl-uġigħ tal-istorja umana, u għalhekk jagħżel li jinħeba ġewwa l- iktar ħlejqa żgħira u dehra dgħajfa sabiex kulħadd iħossu komdu jersaq lejh, mingħajr biża' jew mistħija: Huwa ġie mis-sema fostna: Ħalla l-kobor, ħalla l-ġid, Għax fil-faqar, fit-tbatija Ried jinħeba l-aqwa Sid. Qalb il-foqra u l-imsejknin Kien Ġesù dejjem ħanin. ("F'Lejl tax-Xitwa") L-effett esklużiv tal-forma superlattiva tal-aġġettiv, "l-aqwa Sid," joħloq element ironiku meta jitpoġġa qalb il-kundizzjonijiet opposti tal-miżerja u s-sofferenza: "fil- faqar, fit-tbatija," isotopija ta' skumdità msaħħa bil-paralleliżmu sintattiku tal-versi. Il- paralleliżmu tal-kundizzjonijiet negattivi qiegħed infatti jirrinforza l-paralleliżmu preċedenti dwar ir-rinunċja tal-kobor u l-ġid: "Ħalla l-kobor, ħalla l-ġid." L-inverżjoni tas-supremazija divina f'ġieħ l-imħabba lejn il-bnedmin tintwera wkoll fix-xbieha antitetika ta' Ħallieq li fuq naħa "bena d-dinja" kollha u fuq in-naħa l-oħra ngħata minnha l-inħawi l-aktar imwarrba u skartati - il-bennej suprem li bilkemm ingħata post fil-binja universali tiegħu stess: L-Imgħallem li bena d-dinja, u kull ma fiha jinsab; Hekk twieled nieqes minn kollox Fl-imwarrab u skartat. ("Madwar it-Tfajjel ta' Betlem") L-antiteżi, it-tqegħid ta' żewġ ideat kuntrastanti ħdejn xulxin, xorta waħda toħloq effett ta' argument loġiku bil-ħbit bejn iż-żewġ elementi opposti tagħha, billi qabelxejn tiddifferenzjahom, tikkategorizzahom f'kuntrast ma' xulxin, u tevalwahom fl- individwalità kuntrastanti tagħhom (Oppel 20). Dan l-argument ta' Nesbitt Oppel huwa bbażat fuq il-kumment ta' Aristotli dwar is-sinifikat miżjud ta' ideat impoġġijin f'kuntrast ma' xulxin. Dawn l-effetti jingħataw prijorità fl-aħħar kwotazzjoni: fuq naħa, hemm Alla l-Ħallieq tas-sema u l-art, dak li mingħajru xejn ma kien jeżisti, u fuq in- naħa l-oħra l-istess essri bħala tarbija, maħluqa ċkejkna u dipendenti, dik li mingħajr l-għajnuna ta' ħaddieħor ma tista' tagħmel xejn. Din l-iskema ta' opposti li jsaħħu lil xulxin u jiġġeneraw argument sinifikanti skont Aristotli tkompli tissaħħaħ b'element ieħor ironiku: il-fatt li l-figura divina li tagħżel ambjent umli trid ukoll tħabbat wiċċha mal-indifferenza umana, fil-kuntest tal- elementi kefrin tan-natura. Sid is-Sema u l-Art ikollu jitwieled f'akkumulazzjoni ta' xejriet miżerabbli frott l-insensittività umana: F'lejl tax-xitwa ġewwa Betlem F'kesħa kbira, f'Għar miftuħ Daħlet Omm u welldet Iben Qalb il-bhejjem li saħħnuh. ("F'Lejl tax-Xitwa") Imqar iż-żewġ bhejjem komuni fl-ikonografija tan-Nattività – il-baqra u l-ħmara – jixhdu alternattiva fqira għas-sħana meħtieġa f'għar mingħajr ilqugħ. Il-preżenza ta' dawn l-annimali tevoka profezija ta' Isaija mit-Testment il-Qadim li wkoll tenfasizza l-indifferenza ta' poplu sħiħ lejn l-umiltà divina: "Jagħraf il-gendus lil sidu, u l-ħmar il-maxtura ta' min jagħmel minnu, imma Israel ma jagħrafx, il-poplu tiegħi ma jifhimx" (Is. 1.3). L-Evanġelju ta' San Ġwann jidwi l-profezija fil-kuntest il-ġdid ta' ħajjet Kristu: "Ġie f'daru u niesu ma laqgħuhx" (Ġw. 1.11). Din l-iskema ta' ironiji bejn supremazija u indifferenza hija motif bibliku frekwenti li jixhed li l-kongregazzjoni Nisranija Maltija kienet imdorrija tisma' l-paradimma tal-opposti, it-transizzjonijiet frekwenti bejn l- ogħla u l-iċken. Għaldaqstant, l-għanjiet popolari xxettlu fi tradizzjoni sħiħa ta' ħbit u inverżjonijiet bejn opposti li jiġġeneraw lil xuxlin. Fil-Bibbja nnifisha, wara kollox, dan il-motif mhuwiex ikkonfinat għal epoka waħda, għax huwa paradoss imħabbar minn qabel il-miġja ta' Kristu daqskemm huwa rrakkuntat wara n-Nattività. Dan jagħmlu motif dejjiemi, tant li l-iskambju bejn il-kobor u ċ-ċokon seta' japplika u jinftiehem f'kull żmien. Fl-għanja "Betlem Betlem," is-sens ta' faqar ikompli jiġi enfasizzat bl-użu tal- aġġettiv li jikkwantifika: "ftit." It-tiben, għalf għall-annimali, użat bħala mitraħ għal Ġesù tarbija, minnu nnifsu diġà jissuġġerixxi n-nuqqas ta' riżorsi meħtieġa għall-wens tat-tarbija, iżda anki din il-karestija u l-iskumdità jiġu amplifikati bil-litote "ftit tiben": Għax fil-grotta fqajra tiegħek, Fuq ftit tiben ġo maxtura, Ġesù twieled bin Marija, Li l-ħlejjaq Lilu tadura. L-użu tad-diminuttiv fl-aġġettiv "fqajra" jintuża bl-iskop li "jawmenta s-sens ta' ċokon fit-tifsira ewlenija," kif targumenta Anita Naciscione (143). Għaldaqstant, din it- teknika tintuża ta' spiss fost l-għanjiet sabiex tintlaħaq ir-rabta ewlenija bejn iċ-ċokon u l-faqar, kollokazzjoni popolari frekwenti, li t-termini tagħha flimkien jinsġu l-emblema tal-umiltà assoluta. Id-diminuttiv waħdu huwa mekkaniżmu rikorrenti li jikkaratterizza l-parti l-kbira tal-għanjiet tal-Milied, daqqa applikat fuq in-nom "tifel" u daqqa fuq aġġettivi bħal "fqir" u "miskin": "Quddiem dat-tfajjel ħelu tal-Ġenna" ("Ejjew Tfal Ngħollu Leħenna"), "Jien tifel fqajjar" ("Djalogu (Il-Bambin u t-Tifel)"), "Tfajjel ċkejken Bambin" ("It-Tifel tat-Tambur"), "Madwar it-tfajjel ta' Betlem" ("Madwar it-Tfajjel ta' Betlem"), "Lil dan Alla tfajjel ħelu" ("L-Għanja tar-Ragħajja"), "Ġesù tfajjel, frott tal- imħabba" ("O Ġesù Ħelwa Tarbija") "Dik l-omm fqajra hi Marija" ("F'Lejl tax-Xitwa"), "fil-fqajjar għar" ("Twelid Ġesù") "L-imsejkna krejatura (sic)" ("Qegħdin Taraw"), "Qalb l-imsejknin bil-faraġ imtliet" ("Il-Milied"), "Sabu stalla l-imsejknin" ("Twieled il- Bambin"). Minkejja li fl-Evanġelji ma tinsab ebda referenza diretta għal grotta u lanqas għal stalla, l-evanġelji apokrifi ta' San Ġakbu u San Mattew jitkellmu dwar l-istess "għar sieket u ħiemed" ("Ħares Ftit Ġesù Bambin"), meqjus bħala offerta tan-natura u mhux tal-bniedem, li jidher fl-għanjiet popolari tal-Milied. Ir-referenza bla waqfien għal dan l-ambjent imsejken tinħass bħallikieku hija ħajta kontinwa fin-nisġa intertestwali u interkulturali tal-għanjiet, li bejniethom u flimkien ma' kitbiet festivi oħra jiffurmaw tessut wieħed lessikali: "grotta fqira" ("Għaliex Dan id-Dawl Kollu"), "grotta fqajra" ("Betlem Betlem"), "grotta ċkejkna" ("Mill-Għoli Nżilt Hawn Fostna"), "ġo għar fil-ksieħ" ("Il-Messija Mixtieq Ġie"), "għar miftuħ" (F'Lejl tax-Xitwa"), "issibuh f'għar" ("Qegħdin Taraw"), "f'għar imsejken" ("Stedina lil Ġesù Bambin"), "fir-reżħa tal-għar" ("Ejjew"), "f'għar ta' Betlem" ("Fit-Twelid tal-Emanweli"), "tarbija jsibu f'għar" ("Ferħ tal-Mulej"). Fl-arti pittoreska, ħafna drabi, l-għar jiġi ppreżentat bħala roqgħa sewda jew profondità skura, simboli tal-mewt, tan-nuqqas ta' tama u taċ-ċaħda tal-imħabba, b'effett kuntrastanti mad-dija tat-tarbija divina li "[t]erfa' x-xemx fuq l-art" ("Qegħdin Taraw"). Dan il-kumment interdixxiplinarju juri kif l-ossimoro hija mekkaniżmu effettiv f'diversi forom ta' arti li jirrappreżentaw is-setgħa ta' Bin Alla u Marija bħala qawwa li mhijiex ta' din id-dinja, iżda hija s-setgħa tal-imħabba li tagħti l-ħajja lil kull ħlejqa, li taħfer id-dnubiet, li titħabbeb mal-għedewwa u li tibdel il-ħażen f'salvazzjoni dejjiema. Is-suġġeriment ta' ċokon ma japplikax biss għall-persuna ta' Ġesù Bambin, iżda wkoll għal-livell soċjali, u jiġi estiż mill-figura ċentrali ta' Kristu għall-figuri l-oħra li jiċċirkundawh, bħar-"ragħajja twajba" ("O Liema Ferħ"). Dawn in-nies sempliċi, foqra u ħafna drabi jintnu minħabba l-ambjent tal-annimali li kienu jgħixu fih, kienu emarġinati mis-soċjetà, iżda dan ma waqqafx lil Alla milli jagħżilhom bħala l-ewwel mistiedna tiegħu: Ried issa jissieħeb ma' ragħajja fqajrin. ("Ejjew") Dan l-atteġġjament jixhed kemm Alla ried mhux biss juri solidarjetà sħiħa, iżda wkoll jingħaqad fiżikament u soċjalment ma' min hu eskluż mis-soċjetà, bħala d-divin li jingħaqad ma' kulħadd mingħajr id-distinzjonijiet li jagħmel il-bniedem, ta' klassi, sess, età, razza, u l-bqija. Għaldaqstant, bl-istess argument, mar-"ragħajja foqra" ("L- Għanja tar-Ragħajja") "Ġew is-Slaten imbegħdin / B'kewkba ġdida mmexxijin" ("Wasal il-Feddej"), persuni għonja li fi kliemhom stess "Morna nqimuh u ġibnielu r- rigali / Ġibnielu l-mirra, id-deheb u l-inċens" ("Għanja tal-Milied"). Permezz ta' dawn iż-żewġ livelli soċjali kuntrastanti, magħżula t-tnejn minn Alla bħala spettaturi tal-misteru tiegħu, tispikka t-tema fundamentali ta' miġja divina bl-għan li l-umanità tintrefa' mill-faqar spiritwali mhux temporali, ħtieġa ta' kenn divin għall-bnedmin kollha, kemm għonja kif ukoll foqra, huma min huma, u ġejjin minn fejn ġejjin. It-twelid tiegħu f'Betlem, "dar il-ħobż" (Lawrenz 2), jissuġġerixxi li Ġesù ma ġiex fid-dinja biex jibqa' "ħelwa tarbija" ("O Ġesù Ħelwa Tarbija"), iżda biex isir ħobż għall-bnedmin. Hawn jinkixef l-iskop ewlieni ta' dan il-misteru, li Ġesù ġie fid-dinja mhux biex jibla' u jikkmanda bħas-slaten l-oħra ta' żmienu, iżda biex jitma' u jaqdi. B'hekk il-maxtura, li sikwit tissemma fl-għanjiet, issir sinonima tal-altar Ewkaristiku, li fuqu Ġesù jkun il-"Ħobż tal-Ħajja." Minkejja li l-ħlewwa ta' Ġesù tarbija taf tnessi xi ftit mill-qrusa tar-realtà li hu ġie biex itaffi, l-allużjoni għall-mewt tidher imqar fl- ikonografija statweska ta' xi Bambini li f'idejhom iġorru simbolu tal-passjoni, bħas- salib jew il-kuruna. Din ir-rabta diretta bejn it-twelid u l-mewt tiġbor il-qofol kollu tal- umiltà immensa u l-imħabba bla qies ta' Alla li, fl-umiljazzjoni tat-twelid u l-mewt tiegħu, isseħħ il-fidwa tal-bnedmin. Fl-ekonomija tal-versi rrimati, l-għanjiet tal-Milied ma joffrux sempliċiment gost kotran, iżda jtambru l-ħin kollu fuq programm Nisrani strett u li għandu jiġi segwit. Minkejja s-sempliċità tagħhom, l-għanjiet iwasslu kunċetti pjuttost profondi li ma jinftehmux bil-loġika. Kif jargumenta David Neu, "huwa fatt magħruf li l-mużika hija ta' għajnuna kbira fit-tfakkir tal-kliem u l-ideat," (174) u kien propju għal dan il-għan li l- għanjiet inħolqu, biex ifakkru u jikkonsolidaw duttrina sħiħa, inserita kif inhi ġo teknika poetika sempliċi iżda effettiva. Dawn it-tekniki letterarji, apparti li huma tkomplija mal- ambjent vibranti, ewforiku u festeġġjanti tal-Milied, huma wkoll parti mit-twettiq tiegħu għaliex jgħinu lill-kongregazzjoni biex dak li tara b'għajnejha tistqarru b'mod uniformi, b'vuċi waħda kollettiva. 2.4. Kumment konklużiv B'mod ġenerali, dan il-kapitlu kien iddedikat lill-mod kif it-teknika letterarja tal- għanjiet tal-Milied u l-kuntest realistiku tal-istess staġun ċelebrattiv jinterraġixxu ma' xulxin billi jikkonverġu f'impatt komuni fuq is-sensi tal-bniedem ta' kuljum. It-tiżjin fit- toroq, l-ornamenti fil-knejjes u fid-djar, il-mużika u x-xejriet letterarji sempliċi tal- għanjiet, għalhekk, jindirizzaw l-istess sensibilità tal-bniedem Nisrani. Fl-ewwel taqsima ntwera kif dan iseħħ bi skemi ossimoroniċi maħduma fuq il-motif tad-dawl, li jibda jinftiehem f'livelli differenti, kemm dak fiżiku kif ukoll dak spiritwali. Bħalma t- tiżjin vibranti jdawwal it-toroq u jagħtihom il-ħajja, hekk ukoll tfeġġ id-dija ġewwa l- oskurità spiritwali. Hawn joħroġ l-element kuntrastanti bejn id-dawl li ma jistax jeżisti u jinftiehem mingħajr interrazzjoni mal-oppost tiegħu, id-dlam. Fit-tieni taqsima l-istess dinja tanġibbli u viżibbli, mifruxa bejn il-versi tal- għanjiet u l-ikoni fit-tiżjin ċelebrattiv, reġgħet spikkat, din id-darba b'referenza għall- figura anġelika, emblema popolari u frekwenti f'diversi forom ta' trasmissjoni dwar il- Milied. Hawn intwera kif dawn il-messaġġiera divini, tul is-sekli, kisbu sinifikat profond ta' ħabbara, ta' gwida lill-umanità, ta' ilħna sagri li qed jannunċjaw avveniment kbir. Għaldaqstant, daqskemm huma frekwenti fit-tiżjin u fl-ikonografija tal-Milied, huma rikorrenti fl-għanjiet, permezz ta' tekniki letterarji bħas-similitudni u l-alliterazzjoni. Hawn joħroġ is-sens kif, permezz tal-anġli, l-għanjiet jiksbu ewfonija sħiħa, għax il- kant li bih taw glorja lil Ġesù tarbija baqa' jidwi f'leħen il-kongregazzjoni li tkanta. B'hekk, huma ma baqgħux sempliċiment preżenza viżiva, iżda ngħaqdu f'leħen unanimu mal-kotra umana u saru, bl-istess qawwa, preżenza akustika ubikwita. Fit-tielet taqsima ntwera kif l-għajn tal-kongregazzjoni tista' ddur minn fuq it- tlellix jgħammex tal-ornamenti moderni tal-Milied għal fuq l-ambjent imsejken u fqajjar tal-presepju, ikona tal-umiltà imposta fuq il-familja qaddisa. Minħabba d-duttrina bbażata fuq il-paradoss tal-kobor li jiċċekken, ta' Alla li jinżel fl-umanità b'sura embrijonika li ttenni l-fażijiet tal-ħajja fil-ġuf, l-għanjiet saħqu fuq l-istess għodod poetiċi paradossali ta' nżul u tlugħ. Dan il-kunċett profond jinfiltra ruħu f'versi sempliċi, bi skemi ripetuti, li jtambru u jdaħħlu f'moħħ il-kongregazzjoni inkonxja duttrina essenzjali fil-kuntest Nisrani, u jagħmlu dan b'mod effettiv daqskemm popolari. 3. Forom ta' Indirizz 3.1. L-effetti tradizzjonali tal-indirizz L-indirizz, magħruf ukoll bħala apostrofi, għandu l-proponenti ewlenin tiegħu fil-kultura Klassika li emmnet bis-sħiħ fil-qawwa artistika ta' din it-teknika, għaliex fiha rat kwalitajiet speċjali ta' evokazzjoni jew ta' sejħa, li kapaċi jċaqalqu lill-udjenza, kemm jekk din tkun fiżikament preżenti kif ukoll jekk tkun assenti (Kacandes 329). Fost dawn il-proponenti, Kwintiljanu kien tal-fehma li meta poeżija jew għanja tindirizza persuna jew oġġett tkun iktar konvinċenti milli kieku sempliċiment tiddikjara fatt dwarhom (Ibid.). Min-naħa tiegħu, Lonġinu ħass li l-indirizz joħloq effett drammatiku ma' min hu barrani għall-entità indirizzata, għax jippermettilu jaraha u jesperjenzaha permezz tas-sejħa diretta (Ibid.). Apparti dan, l-indirizz jidwi wkoll aspetti romantiċi minħabba li sikwit jesprimi sentiment u intimità lil bniedem, lil oġġett jew lil astrazzjoni. William Waters jargumenta li l-indirizz, fis-sens strett tiegħu, mhuwiex kategorija grammatikali, iżda huwa l-fibra nnifisha tal-lingwa u l-użu fundamentali tagħha, inseparabbli minn kull kelma f'sentenza (4). Kemm fit-taħdit, kif ukoll fil-kitba, huwa l-kuntest, aktar milli l-forma vokattiva, li juri li l-lingwa qed tiġi indirizzata lil xi ħadd partikolari (Ibid. 5). L-għanjiet tal-Milied joħolqu firxa wiesgħa ta' tipi ta' apostrofi, minn indirizz konkret lil figuri partikolari anke jekk assenti, għal wieħed astratt u aktar kumpless li jħaddem diversi oġġetti jew figuri simultanjament. Din id-diversità fl-indirizz toħloq, bl- istess mod, diversità fil-funzjonijiet illokuzzjonarji tas-sejħa. Anke l-burdata tal-kelliem liriku tvarja ħafna minn indirizz għall-ieħor, skont is-suġġett u l-konnessjoni tiegħu mas-semmiegħ, kif jixhdu d-diversi sentimenti u modulazzjonijiet fit-ton li jikkaratterizzaw l-indirizz liriku tal-għanjiet. Minħabba li s-semmiegħa tal-indirizz ivarjaw fil-forma, fis-sustanza, fil-preżenza u fil-qrubija jew fid-distanza tagħhom, l- indirizz ma jippermettix definizzjonijiet sempliċi ta' taħdita bejn tnejn min-nies, jew bejn entitajiet dejjem ċari u fissi. Fil-fatt, għalkemm jidher bħala tip ta' komunikazzjoni bejn il-kelliem u l-entità msejħa, l-indirizz jista' jitqies ukoll bħala monologu fejn il- leħen liriku donnu jindirizza kunċetti astratti li jikkorrispondu aktar ma' ruħu stess milli ma' ħaddieħor. B'dan il-mod, xi kultant l-entità indirizzata donnha tisfuma f'ruħ il- poeta, u l-fruntiera ta' bejn dak kollu li hu tanġibbli u dak li hu intanġibbli, għax hu ġewwieni, tiċċajpar għalkollox. Madanakollu, hi x'inhi l-entità indirizzata, Hans Peter Rickman jargumenta li l-indirizz joħroġha 'l barra mill-kuntest temporali u jpoġġiha fi preżent li ma jintemmx (155). Dan jixhed l-effett ubikwitu u atemporali tal-indirizz poetiku, anki meta applikat fl-għanja popolari tal-Milied. 3.2. Kelliema u destinatarji umani Marbutin kif inhuma maċ-ċelebrazzjoni tat-twelid ta' Kristu, bosta għanjiet iħossu l-ħtieġa li jindirizzaw lil Ġesù tarbija bħala l-figura qofol tar-rakkont sħiħ tan- Nattività. Il-fatt li Ġesù twarrab u ċċaħħad mid-djar u mil-lukandi, jew mill-abitazzjoni umana, iqanqal fil-kongregazzjoni sens ta' rimors li minnu nnifsu jitlob stedina ġdida lil Ġesù biex imur għandhom u jitwieled ġewwa fihom, f'kuntrast evidenti mal-faqar u l-bard li kkaratterizzaw il-post fiżiku ta' twelidu. Dan l-użu partikulari tal-indirizz, f'rabta ma' sejħa li trid tiskonġra lill-kelliema mill-ħtija, jidher fl-għanja "O Ġesù Ħelwa Tarbija": O Ġesù ħelwa tarbija, Ejja twieled ġewwa fija, Ġesù tfajjel frott l-imħabba, Twieled f'qalbi w'miegħi trabba. L-għanja kollha ddur ma' din l-istedina ħerqana għal Ġesù, intensifikata bil- kelma rikorrenti "Ejja," ("Ejja twieled ġewwa fija," "Ejja O Alla għarus tiegħi," "Ejja lilek qed nistenna") filwaqt li tesprimi x-xewqa biex il-figura divina titnissel mill-ġdid fil- kelliem, kemm bħala preżenza spiritwali li tidwi xi ftit is-sagrament tat-tqarbin kif ukoll bħala preżenza fiżika li ma tinsiex id-dimensjoni l-oħra, konkreta, tal-istess sagrament. Minkejja li qed toffrilu post f'qalbha, il-kongregazzjoni taf li, sforz id-dnub, din tista' tkun xi ftit kiesħa bħal dik tal-Lhud li ma laqgħuhx, u għalhekk qed issejjaħ lil Ġesù bit-terminu "nar" biex jitwieled f'qalbha ħa jsaħħanhielha u jimlihiela bl-imħabba tiegħu: O nar ħelu, nar l-imħabba, Il-qalb tiegħi bik tixxabba', Ejja O Alla għarus tiegħi, Twieled f'qalbi w'oqgħod miegħi. Dan l-aspett metamorfiku (Ġesù mhuwiex biss tarbija, iżda wkoll nar ta' mħabba) jindika kemm l-indirizz huwa miftuħ għal kull benefiċċju spiritwali assoċjat mat-tarbija divina. Fil-vuċi lirika tinstema' sejħa kontinwa li għandha tinftiehem fiż- żewġ sensi tagħha: sejħa lil entità oħra bit-tħaddim tal-indirizz poetiku u, permezz tal- istess teknika vokattiva, sejħa mġarrba bħala vokazzjoni fil-kelliem innifsu. Fuq dan il- punt, Bernard Micallef jargumenta li "fis-siġra etimoloġika mnejn ħarġet il-fergħa tal- kelma 'vokattiv,' li tirreferi għall-att tat-tisjiħ jew tal-indirizz, hemm ukoll il-friegħi verbali tal-kliem 'vokazzjoni' u 'vokazzjonali.' Dawn it-termini (flimkien ma' ħafna oħra bħal 'evokazzjoni' u 'invokazzjoni') iduru madwar is-sens fundamentali ta' sejħa li, għax tesprimi ħtieġa, talba, jew sentiment lid-destinatarju tagħha, simultanjament testernalizza d-dedikazzjoni jew ir-reverenza tal-kelliem" (12). Dan ifisser li mas-sejħa ta' Ġesù qed tissejjaħ ukoll trasformazzjoni spiritwali fil-kelliem stess. Dan huwa l- effett reċiproku tas-sejħa: li min isejjaħ qed jissejjaħ spiritwalment. Dik li fil-bidu kienet tidher bħala stedina, fl-aħħar tal-għanja tibda tinftiehem bħala talba lil Ġesù għall-għajnuna tiegħu. Fi kliem Micallef, "is-sejħa lill-ieħor u l- impuls devozzjonali fil-jien jingħaqdu fi frekwenza waħda li tesprimi dak li jonqos u li kien jeħtieġlu jiġi indirizzat" (12). Hawn, l-indirizz jibda jinftiehem fuq diversi livelli simultanjament: livell viżibbli (sejħa lil Ġesù) u livell inviżibbli (sejħa għal spiritwalità ġdida), sejħa lil figura partikulari u sejħa lid-diversi attributi assoċjati magħha, bħall- imħabba, il-fejqan mid-dieqa, l-indiema, il-kumpanija, il-ħajja ta' dejjem u l- implikazzjonijiet sbieħ kollha assoċjati mad-divin: O Ġesù nissieni d-dieqa, Ninni ħdejja f'din in-nieqa, Din in-nieqa donnha Ġenna, Ejja lilek qed nistenna. L-istess xewqa għat-tħaddin ma' Ġesù tixref ukoll fir-ritornell tal-għanja "Ħallini Marija," li t-titlu stess tagħha jiffoka fuq is-supplikazzjoni lill-omm qaddisa biex il- kelliem jitħalla jieħu sehem fir-rwol matern qaddis, u b'hekk isib postu fil-familja sagra. Hawn, wieħed jinnota inverżjoni fl-indirizz tipiku, fejn id-destinatarja mhix qiegħda tissejjaħ biex tiġi hi, iżda biex tilqa' lill-kelliem fil-kuntest tal-familja sagra. Għal darba oħra s-sejħa tal-kelliem hija inseparabbli mill-formulazzjoni ta' ħtieġa ġewwa fih stess, dik li jingħata rwol aktar dirett fil-missjoni divina tar-redenzjoni. Fi kliem Keniston, meta l-kelliem liriku jindirizza lil destinatarju differenti u mbiegħed minnu, xorta waħda ma jistax jelimina komunjoni aktar fundamentali mal-kwalitajiet nieqsa ta' ġo fih stess li jkunu mmotivaw s-sejħa lill-ieħor (9). L-apostrofi dejjem tappella, qabelxejn, għal kulma għadu inadekwat jew pendenti fil-kelliem innifsu, u tagħti l-ewwel forma espressiva lill-insuffiċjenzi ta' ġol-persona lirika. Is-silenzju tipiku tad-destinatarju sagru jissokta jqawwi l-isforz ta' leħen il-kongregazzjoni biex jifformula, b'mod dejjem aktar sħiħ, il-konsolazzjoni spiritwali li tanimah. Għal din ir- raġuni, is-sejħa titpoġġa fir-ritornell biex tkompli tenfasizza l-ħtieġa vitali u kostanti ta' Ġesù fil-ħajja tal-kelliem liriku: Ħallini Marija nbenninlek lil Ibnek Dil-ħlewwa tarbija, Ġesù Bambin: Fi ħdanek ħaddantha u lid-dinja tajtha, Dil-ħlewwa tarbija Ġesù Bambin. Tradizzjonalment, l-ewwel tħabbira tat-twelid ta' Ġesù seħħet mill-vuċi anġelika lir-ragħajja, rappreżentanti tan-nies sempliċi u komuni. Is-sejħa smewwija taħsad lir-ragħajja kemm minħabba li ma kinux qed jistennewha iżda wkoll minħabba l-kwalità ubikwità tagħha (is-sens ta' provenjenza u firxa universali tal-aħbar). Din id- dimensjoni miftuħa tas-sejħa tiġi rreċtata fl-għanja "Qed Jinfirex mal-Widien," fejn il- leħen kollettiv jadotta dawn ix-xejriet kollha tal-leħen tal-anġlu ħabbar, kif tixhed is- silta li ġejja b'reġistru li dejjem jevoka s-sens ta' kobor u universalità ("tas-sema u l- art," "Sid il-Ħolqien"): Fostkom twieled il-Mulej, Is-Sultan tas-sema u l-art, Twieled f'għar Sid il-Ħolqien, Fuq ftit tiben, ġo dal-bard. F'din is-sejħa simbolika lill-bniedem sempliċi rrappreżentat mir-ragħajja hemm dinamika ironika, mimlija inverżjonijiet: ir-ragħajja huma dawk li min jaf kemm għalfu l-bhejjem ġewwa l-maxtura, iżda li issa qegħdin jissejħu biex iżuru lir-Ragħaj it-Tajjeb, impoġġi fl-istess kontenitur bħallikieku kien l-ikel divin għall-bnedmin kollha. F'din is- sejħa jippredomina is-sens ta' urġenza minsuġ mal-ħtieġa taż-żminijiet kollha ("dak li xtaqu ż-żminijiet"): Għaġġlu mela biex tarawh, Dak li xtaqu ż-żminijiet, Faħħru magħna lkoll flimkien, Ġo dil-ħemda, f'dan is-skiet. Dan l-indirizz partikolari joħloq relazzjoni tripartita: relazzjoni bejn l-anġlu li jislef kliemu lill-vuċi narratriċi, il-kelliema tal-għanja li effettivament huma l-ewwel semmiegħa mqanqla tad-diskors anġeliku li mhux indirizzat lilhom iżda li jadottawh biex jesprimuh mill-ġdid, u r-ragħajja li jisimgħu b'mod passiv u jobdu. Relazzjoni simili titkellem dwarha Ann Keniston, meta tosserva kif il-persona tista' tidher qed tagħti daharha lill-parteċipant tal-għanja (jiġifieri l-għannej attwali), iżda fil-verità tkun qed tagħmlu semmiegħ tad-diskors tagħha u b'hekk tagħtih ċertu poter fuq il-kliem (36). Osservazzjoni bħal din tixhed kemm l-indirizz u l-vuċi lirika jistgħu jkunu kumplessi, u jinvolvu d-dħul f'xulxin ta' kelliem apparentament attiv u semmiegħ apparentament passiv. 3.3. Kelliema u destinatarji inanimati Minkejja li Betlem hija "l-iżgħar fost it-tribù ta' Ġuda" (Mik 5.1), u ma kinitx daqstant imsemmija fit-Testment il-Qadim, din l-art kisbet importanza enormi fl-istorja Nisranija tas-salvazzjoni li għandha bħala protagonist is-Salvatur li jrid jitwieled, imut, u jirxoxta. Għal din ir-raġuni, l-istrofi tal-għanja "Int Ja Betlem" ifaħħru f'sejħa diretta lil din l-art antropomorfizzata, bħallikieku f'kontinwazzjoni mal-istqarrija onorifika ta' San Ġirolmu li "f'din il-ħofra żgħira twieled il-Ħallieq tas-Sema" (Lawrenz 7). Il- personifikazzjoni tal-imkien indirizzat tpoġġi l-post f'relazzjoni dejjem aktar intima mal-kelliem, u b'hekk tkompli tnaqqas id-distanza bejn il-post magħżul tat-twelid ta' Ġesù u s-sensibilità tal-kelliem uman: Int ja Betlem għalkemm żgħira, Kemm hemm bliet ġibtilhom għira, Li rajt inti ħadd ma rah! Tralla ... li ... la ... Tralla ... la. Din l-antropomorfizzazzjoni ta' oġġetti inanimati hija ttrattata kemm minn Ann Keniston kif ukoll minn Jonathan Culler. Keniston tosserva li l-personifikazzjoni ta' entitajiet inanimati tixbah ħafna lill-apostrofi billi tisqarr li l-indirizz lil oġġett inanimat jassumi li l-oġġett kapaċi jifhem id-diskors uman. Hija ssaħħaħ l-argument billi tikkwota lil Louise Glück, li min-naħa tagħha telabora bl-osservazzjoni li meta d- destinatarju tal-indirizz ikun l-oġġett inanimat, din l-entità mhux biss tisma' u tifhem id-diskors poetiku, iżda titħaddtu wkoll (86-87). Għalkemm fil-poeżija qasira mnejn ittieħed l-indirizz lil Betlem, din il-belt ma tweġibx lil-leħen liriku, minnu nnifsu d- diskors mal-post jippresupponi lokalità li hija parteċipi fid-dinja artikulata tal-bniedem, belt li tista' tieħu sehem f'interazzjoni verbali umana. Betlem mhix qiegħda sempliċiment tirċievi t-tifħir, iżda qiegħda impliċitament tapprezza t-titli onorifiċi li qiegħda tikseb mill-versi popolari. L-istess indirizz ta' glorifikazzjoni, b'ton tipiku ta' riverenza, iseħħ lil-lejl innifsu tal-avveniment kbir fl-għanja "Il-Lejl tal-Milied." Hawn jiġri dak li josserva Fowlie fis- sunett "Spleen" ta' Charles Baudelaire, meta l-ħajja u l-mewt jitwaħħdu u "l-oġġetti inanimati jisfaw animati u mogħtija karatteristiċi umani" aktarx f'ġieħ it-trażmissjoni ta' ħsus imqanqla, li donnhom ma jistgħux jiġu kkonfinati fi bniedem wieħed bir-rwol ta' kelliem (37). Bl-antropomorfizzazzjoni l-entità inanimata u astratta titqarreb, mill-ġdid, lejn in-natura artikulatorja u djaloġika tal-kongregazzjoni umana li qed issejjaħlu bħala sensibilità ħajja u espressiva iżda li, paradossalment, tibqa' żżomm il-kwalitajiet essenzjali tal-lejl, fosthom anki l-ħemda nnifisha (huwa l-lejl tas-skiet) li tikkuntrasta mal-kuntest djaloġiku li qiegħed jitwettaq bil-vokattiv. F'dan l-indirizz partikulari, is- skiet u d-diskors jikkumplimentaw lil xulxin: id-diskors uman isir ħiemed daqskemm is-skiet lejli jsir espressiv. Fl-eżekuzzjoni popolari tal-għanja, il-kongregazzjoni qiegħda tnissel sens ta' skiet elokwenti daqskemm ta' diskors sielem. Robin Skelton jargumenta dwar ir-relazzjoni intima, b'self reċiproku, bejn il-bniedem u l-entità inanimata li tingħata sensibilità umana qawwija li mingħajrha l-istess bniedem ma jseħħlux jiżviluppa passjoni poetika suffiċjenti lejn l-oġġett antropomorfizzat (39). Huwa għalhekk li fil-kompożizzjoni "Il-Lejl tal-Milied" il-kelliema u l-lejl jirnexxilhom jaqsmu bejniethom il-kwalitajiet essenzjali rispettivi tagħhom: id-diskors u s-silenzju. Skelton ikompli jargumenta li bħalma l-poeżija għandha l-iskop li tirrappreżenta l- emozzjoni daqskemm l-intellet, għandha wkoll l-għan li torbot dan kollu ma' dinja għalkollox umanizzata. Is-sejħa onorifika mmarkata bl-"O," f'"O lejl ta' skiet, lejl tal- Milied," tagħti lil-lejl l-istess kwalitajiet divini tat-tarbija li twieldet fih. Għalhekk l- emozzjonijiet ta' qima indirizzati lil Ġesù Bambin jiġu estiżi fuq il-lejl daqstant qaddis fil-ħemda sinifikattiva tiegħu. L-indirizz qiegħed jimla s-skiet tal-lejl bi kwalitajiet divini, reverenzjali, u, b'estensjoni, wemmiena. Dawn l-effetti sottili tal-indirizz mhux bilfors jiġu spjegati faċilment mill-kongregazzjoni li twettaqhom fl-għanja, iżda jinħassu bħala effetti intuwittivi. Fil-ktieb Literary Theory – A Very Short Introduction, Jonathan Culler josserva li l-komunikazzjoni verbali ma' entitajiet inanimati li mhumiex propjament semmiegħa (f'dan il-każ il-lejl), għandha kultant l-iskop li tissimbolizza l- emozzjoni qawwija tal-kelliem. Din l-emozzjoni titwaħħad mal-indirizz innifsu, tant li ħafna drabi tumanizza oġġetti inanimati sabiex dawn jissodisfaw il-ħtieġa tal-kelliem (76). Sabiex jiċċelebraw avveniment hekk kbir, l-għanjiet "Qniepen tal-Milied," "Qniepen Ċkejknin Qniepen Ħelwin," u "L-Għanja tal-Qniepen" isejħu lil dawn l- oġġetti inanimati bħala ikoni ta' ferħ u ċelebrazzjoni. Minnhom infushom, il-qniepen jagħmlu ħoss inaljenabbli, iżda s-sinifikat ta' dan il-ħoss tahulhom il-bniedem stess, bid-diversi kuntesti festeġġjanti u trijonfanti, jew ta' luttu, li fihom jindaqqu bħala strumenti elokwenti (għax jesprimu burdati differenti) ingastati fl-ogħla parti tal- arkitettura tat-tempji Nsara. Meta wieħed iqis li l-irħula Maltin huma kkaratterizzati bil- qniepen fil-pjazez, idoqqu mill-inqas kull siegħa, jifhem kif dawn it-tliet għanjiet Maltin jagħmluhom it-tema ċentrali tagħhom, u jippreżentawhom bħala element indispensabbli tal-ambjent tradizzjonali tal-Milied Malti, tipikament definit bid-daqq tal- qniepen "mill-kampnari l-aktar għoljin," biex "[i]sejħu lin-nies [li] għall-Knisja sar il-ħin" ("Qniepen tal-Milied"). Madanakollu din it-tradizzjoni tal-qniepen tmur lura għal ċelebrazzjonijiet pagani li kienu jħaddmu l-ħsejjes biex ikeċċu l-ispirti ħżiena matul il-lejl (Goeppinger 28). Għall-ġemgħa miġbura bid-daqq tagħhom, dan ma kienx sempliċiment ritwal rigoruż, iżda wieħed imwettaq b'divertiment u gost li allura ġew assoċjati mal-ħoss tal-qanpiena. Għaldaqstant, matul iż-żmien, il-moti ferreħin tagħhom bdew jinfiltraw f'aktar attivitajiet divertenti sa ma sabu posthom fil-kultura Nisranija, b'mod partikolari dik Natalizja. Hekk, l-għanjiet tal-Milied isejħu lil dawn l-għodod ċelebrattivi sabiex "[i]semmgħu leħin[h]om ferreħin" ("Qniepen Ċkejknin Qniepen Ħelwin"), "[i]doqqu / mill-kampnari l-iktar għoljin" ("Qniepen tal-Milied") u "[j]xerrdu / l-għanja ta' ferħ u sliema" ("L-Għanja tal-Qniepen"). Mit-titlu stess tal-għanja "Qniepen Ċkejknin Qniepen Ħelwin," is-sejħa nnifisha tibda tadotta l-ħoss ċelebrattiv bl-assonanza u r-rima interna li jħaddem. Apparti dan, l-aġġettivi jirrimaw "ċkejknin" u "ħelwin" huma ż-żewġ attributi li jingħataw ukoll lil Ġesù, u għalhekk il-qniepen donnhom jiksbu l-kwalitajiet tal-figura ċentrali tan- Nattività mill-kelliem li qed isejħilhom. Il-vers mill-istess għanja, "semmgħu leħinkom ferreħin," jagħtihom ukoll ir-rwol tal-anġli ħabbara meta jsiru strument predominanti fil-kor ta' ħsejjes u ilħna li jiffesteġġjaw il-miġja ta' Kristu. Għaldaqstant, il-vuċi lirika qed tindirizza vuċi oħra – indirizz lill-ilsien tal-qanpiena li diġà kiseb is-sentiment uman ta' ferħ, glorifikazzjoni u trijonf. Aktar milli jisimgħu s-sejħa tal-kelliem liriku, il- qniepen qed jiġu mħeġġa biex isemmgħu u "[j]wasslu l-leħen tagħ[h]om / qalb il-bliet u l-irħula" ("L-Għanja tal-Qniepen"). Il-fruntieri bejn kelliem u semmiegħ jiċċajpru u jingħaqdu f'vokazzjoni waħda li ma tqis lill-ebda miż-żewġ naħat tal-indirizz liriku bħala kuxjenza suprema, iżda timplikahom it-tnejn f'vokattiv wieħed suprem: sejħa li televa lil-leħen liriku u lid-destinatarju tiegħu lejn sensibilità ogħla mid-diskors innifsu. 3.4. Modulazzjonijiet tal-leħen fl-indirizz Filwaqt li l-indirizzi fit-taqsimiet ta' qabel huma ppreżentati b'leħen wieħed, din it-taqsima se turi kif is-sejħa vversifikata tista' tkun ukoll forma komposta, mibnija minn għadd ta' ilħna li jidħlu f'xulxin biex għanja waħda tkun tista' tilħaq destinatarji differenti. Mill-għanjiet mistħarrġa f'din it-teżi, l-iktar għanja li tilgħab b'din it-teknika hija "Il-Benniena ta' Ġesù Bambin," li tiddedika l-istrofi tagħha għal kull personaġġ li kellu x'jaqsam mal-ġrajja tal-Milied. L-ewwel strofa tagħha, li sservi wkoll ta' ritornell matul l-għanja, iżżiegħel b'Ġesù Bambin, u bi kliem li jeliċita l-ħlewwa u li jqanqal l- irqad ("Ninni"), tistiednu biex jorqod, filwaqt li titolbu biex jieqaf jibki: Ninni, la tibkix iżjed, Ninni, Ġesù Bambin, Ħallih, għalina l-biki Għax aħna midinbin. Mill-insistenza ħelwa mat-tarbija tibki, l-indirizz idur għal fuq l-anġli u b'ħerqa kbira jsejħilhom jinżlu mis-sema fi gzuz sabiex jaraw lill-istess Alla li ħalaqhom impoġġi ġewwa fisqija. L-aspett imperattiv tal-epiżewsi "Ejjew, ejjew," jibni komponent urġenti ta' kmand li jeħtieġ jiġi obdut. Fl-istess waqt, il-karattru alliterattiv, speċjalment bil-ħoss ripetut tal-"j" ("Ejjew, ejjew, ja Anġli, / Mis-sema mija, mija"), jirrifletti l- kwantità kbira ta' anġli qed jissejħu. Għaldaqstant, meta tieħu sehem f'din is-sejħa, il- kongregazzjoni stess tibda twettaq il-kwantità f'termini akustiċi marbutin mal-vokattiv. Paradossalment dan l-indirizz jassumi r-rwol tal-anġli msejħa minnu, li tradizzjonalment ikunu huma l-ħabbara tat-twelid ta' Ġesù, tant li jfaħħruh mal- bnedmin bil-kant tagħhom. Għalhekk, din l-għanja taqleb ir-rwoli, b'inverżjoni bejn il- ħabbara u d-destinatarji tagħhom, għax tpoġġi lill-anġli fil-pożizzjoni ta' riċevituri tal- aħbar it-tajba bħallikieku kienu passivi wisq qabel din is-sejħa: Ejjew, ejjew, ja Anġli, Mis-sema mija, mija, Taraw 'l Alla li ħalaqkom, Bambin ġewwa l-fisqija. L-attenzjoni tal-kelliem terġa' titħarrek għal fuq grupp differenti ta' destinatarji, din id-darba l-pasturi, u b'sejħa daqstant imperattiva, imsaħħa wkoll bl-epiżewsi mifruda bil-vokattiv "pasturi" ("Ħallu, pasturi, ħallu"), jiġu ordnati jerħu kollox minn idejhom biex jixhdu l-avveniment kbir li seħħ. F'nofs l-istrofa, il-funzjoni tinbidel minn waħda ta' kmand għal oħra ta' konsolazzjoni ("Tibżgħux") biex tassigura lir-ragħajja mill-protezzjoni tal-anġli fuq "il-merħla tan-nagħġiet," is-sors ta' ġid tagħhom. Dawn l- indirizzi lejn destinatarji - u anki nħawi - differenti meħudin mix-xena tan-Nattività jissuġġerixxu ħarsa li qiegħda titħarrek kontinwament, filwaqt li jagħtu struzzjonijiet speċifiċi lill-kongregazzjoni fejn għandha titfa' ħarsitha, ngħidu aħna lejn il-maxtura, lejn is-sema anġelika jew lejn il-mergħat fejn jirgħu in-nagħaġ indukrati mir-ragħajja. L-attenzjoni viżiva bħallikieku hija segwita mis-sejħa li kontinwament taġġorna ruħha b'destinatarju ġdid li l-ħarsa qiegħda tiffoka fuqu: Ħallu pasturi, ħallu, Il-merħla tan-nagħġiet, Tibżgħux, min jindukrahom, Hemm l-anġli tas-smewwiet. L-istess skema ta' ripetizzjoni enfatika, din id-darba bl-anafora li timmarka l- enfasi tas-sejħa fil-bidu ta' versi konsekuttivi, tinżamm anke meta d-destinatarju jinbidel mill-ħajja modesta tar-ragħajja għall-figuri rjali u eżoteriċi tas-Slaten Maġi. Minkejja dawn il-modulazzjonijiet, l-indirizz jibqa' essenzjalment skema unita li titlob azzjoni waħda – it-tqarrib ta' kull essri, kemm anġeliku kif ukoll mortali, umli jew irjali, indiġenu jew barrani, lejn it-twelid mirakoluż. Dan it-twarrib ta' distinzjonijiet jissuġġerixxi l-ħtieġa ta' reverenza universali, tal-ħolqien kollu miġbur f'qima waħda lejn Ġesù Bambin: Ejjew slaten tad-dinja, Ejjew mingħajr kburija, Taraw min ħalaq kollox, Magħmul ċkejken tarbija. Il-kmand urġenti mħaddem fl-istrofi kollha kkwotati minn "Il-Benniena ta' Ġesù Bambin" jiġi orjentat, imbagħad, lejn indirizz lil figura qaddisa partikulari, l-Omm Verġni. Bħalma ntwera fl-ewwel taqsima, f'indirizz lill-istess figura materna qaddisa, is-sejħa aktar qed titlob kuntatt mal-persuna ta' Ġesù tarbija li tinsab 'il barra minn dan l-indirizz ewlieni, milli mal-persuna indirizzata (Marija). Il-vokattiv "Marija" jagħti lill-Madonna l-attributi ta' bniedma komuni li wieħed ma jistħix jersaq lejha u jitlobha, u dan jixhdu l-leħen solitarju, personali u privat tal-kelliem liriku li jidher f'relazzjoni intima mas-semmiegħa. L-istqarrija ta' mħabba lejn l-Iben, aċċentwata bl-epiżewsi "ħelu ħelu," tħaddem l-iskema ripetuta tal-ħoss tal-ħ ("Ħallini, ħelu, ħelu), li fiha nnifisha teliċita sens ta' ġentilezza, kalma, u tniffis aktar milli tleħħin qawwi: Marija, lil dan Ibnek, O kemm inħobbu jiena! Ħallini, ħelu, ħelu, Inxejru ġol-benniena. L-għanja "Betlem! Betlem!" ukoll timmodifika l-indirizz tagħha u taqsmu fi tliet partijiet: il-parti li ssejjaħ lill-belt, l-oħra li tħeġġeġ lir-ragħajja, u l-oħra li toffri stedina lill-kongregazzjoni li twettaq l-għanja. Il-ftuħ tagħha jantropomorfizza l-art u bl- epiżewsi "Betlem! Betlem!", li tissuġġerixxi stagħġib, isejħilha b'ton enfatiku biex bħallikieku jġibha konxja tax-xorti li għandha fl-għażla divina tagħha bħala l-belt li fiha jitwieled l-Iben Qaddis. Il-pronom "inti" jista' jinftiehem mhux biss bħala sejħa lil Betlem, iżda sejħa lil ruħ il-kelliem innifsu, li jixtieq li t-twelid ta' Ġesù tarbija jseħħ spiritwalment ġewwa fih. Il-forma grammatikali tas-superlattiv ("l-aktar ixxurtjata"), li jinqeda biha l-leħen liriku, tkompli tigglorifika lill-art qaddisa u tpoġġiha f'kategorija għaliha fost il-ħlejjaq. Il-belt ħiemda u siekta, attributi li kkaratterizzaw il-lejl tal-Milied ukoll, tiġi mħeġġa biex tikser is-silenzju u tingħaqad fiċ-ċelebrazzjoni ta' ferħ mal- bqija tal-kongregazzjoni: Betlem! Betlem! Art ta' Ġuda, Inti l-aktar ixxurtjata; Ħoll ilsienek, semma' leħnek, Uri l-ferħ ta' dil-ġurnata. L-indirizz imbagħad idur fuq ir-ragħajja u jħeġġiġhom biex iħaffu ħa jaraw lil dak li, sa minn sekli qabel, kien imħabbar mill-profeti tal-poplu li huma kienu jagħmlu parti minnu. Avveniment determinanti għas-salvazzjoni universali bħalma huwa dan jeħtieġ it-testimonjanza, u għalhekk ħafna għanjiet ipoġġu elementi ta' urġenza, esklamazzjoni, u stagħġib fis-sejħa enfatika għax-xhieda umana jew, f'każijiet oħra, anġelika. Iżda l-kelliem liriku jieħu wkoll ir-rwol tan-narratur u b'rabta formulajka mal- Evanġelju jispjega lir-ragħajja l-kundizzjonijiet foqra li fihom twieled Ġesù, sabiex huma, imwarrbin kif kienu mis-soċjetà minħabba f'xogħolhom, ma jistħux jidhru quddiemu, għax wara kollox huma kienu l-ewwel destinatarji ta' din il-bxara t-tajba: Fejnkom ragħajja, fittxu morru, Biex titgħaxxqu b'Bin Marija, Fost il-faqar lilu ssibu, 'Ma oh! Xi ħlewwa ta' tarbija! Fl-aħħarnett, il-kongregazzjoni li twettaq l-għanja, iddur fuqha nnifisha u tistieden il-ferħ komunitarju, għaliex finalment Ġesù ġie bħala salvatur tal-ġnus kollha, mhux ta' ftit ragħajja minn Betlem. L-alliterazzjoni bin-"n," magħmula mill- prefiss verbali tal-ewwel persuna fil-plural fil-preżent ("nifirħu") u l-kelma "nies," toħloq uniformità fil-vuċi kollettiva tal-indirizz, li tamalgama flimkien lill-kelliem u lid- destinatarju, essenzjalment membri tal-istess ġemgħa. Dan jixhed kif aspetti akustiċi maħdumin fl-indirizz, bħall-alliterazzjoni, jirrinforzaw ħafna l-motif tal-unità fil-qima lejn Ġesù Bambin mistqarra bħala sejħa. F'ħafna għanjiet, jargumenta Brian Scott, l-indirizz jintuża mhux biss bħala vokattiv sempliċi lil ħafna individwi, iżda bħala għajta li tgħaqqad lil kulħadd f'missjoni waħda (29). Hemm rabta evidenti bejn l-għanja u s-sens ta' unità, għax apparti li tiġbor lill-kongregazzjoni, it-tradizzjoni tal-għanja turi li dan il-kant huwa sejħa biex l- essri kollha tad-dinja jingħaqdu f'qima waħda (Ibid.). Il-leħen kollettiv, immarkat bil- pronom personali "aħna," isejjaħ lill-kuxjenza umana in ġenerali, u allura lill-persona kollettiva nnifisha, lejn livell ġdid ta' għarfien spiritwali. Din l-għamla ta' indirizz timplika li l-ġemgħa ma tistax tgħaqqad lilha nnifisha mad-divin mingħajr sejħa simultanja lir-ruħ umana li tappartieni għaliha stess u, viċi versa, ma tistax titħaddet magħha nnifisha mingħajr ma tinvoka l-intervent divin: Mel' nifirħu, nies, nifirħu, F'dil-ġurnata aħna wkoll, Kull ma għamel Bin Marija, Biex mill-jasar lilna jħoll. L-għanjiet "Lil Ġesù Bambin" u "B'Qalb Imħeġġa" iħaddmu leħen il- kongregazzjoni biex tindirizza kemm lilha nnifisha bħala unità waħda, kif ukoll lil Ġesù Bambin. B'din il-vuċi kollettiva, fejn il-kelliem u s-semmiegħa jsiru l-istess kuxjenza, il- ġemgħa tikkonferma s-sentimenti ta' ferħ u qima tagħha: "Ejjew ilkoll nifirħu f'dal jum kbir u sabiħ," ("Lil Ġesù Bambin") u "B'qalb imħeġġa, b'qalb nadifa / Nersqu nqimu lil Bambin" ("B'Qalb Imħeġġa"). Għaldaqstant, f'dawn l-għanjiet joħroġ is-sens persistenti ta' monologu interjuri ta' sensibilità kollettiva li ma jeskludix lill-kelliem u lis-semmiegħa, iżda jagħmel lil dawn ir-rwoli indistingwibbli u inseparabbli minn xulxin, fi smigħ identiku mas-sejħa poetika. Din il-formola ta' indirizz inklużiv, li tissuġġerixxi umanità globali, hija konformi ma' dak li tgħallem il-Knisja li Ġesù ġie għal kulħadd. Meta s-sejħa, imbagħad, iddur lejn Ġesù nnifsu, f'talba ħerqana għall-ħbiberija tiegħu, tispikka l-modulazzjoni tal-funzjoni illokuzzjonarja, li issa tidher primarjament bħala supplikazzjoni qawwija ("oqgħod," "tħallinix"). L-indirizz jesponi l-urġenza fil- ħtiġiet spiritwali tal-kelliem liriku, bħala bniedem b'imħabba limitata li jixtieq iwessagħha għall-imħabba bla tarf ta' Ġesù. Ir-rima interna ("Bambin tiegħi, oqgħod miegħi"), li tofroq il-vers ottonarju f'żewġ kwaternarji, tagħti lok għal rima femminili b'żewġ sillabi. Minħabba f'hekk, il-qari jinqasam f'komponenti iżgħar u jżid is-sens ta' ħeffa u urġenza fil-mixja iktar mgħaġġla tiegħu. Dan juri kemm wieħed għandu jqis xejriet oħra letterarji maħduma ġol-indirizz, bħall-metrika ddeterminata mir-rima interna: Bambin tiegħi, oqgħod miegħi, Tħallinix mingħajr ħabib, Irrid jiena nibda nħobbok, U sakemm itul żmieni, maċ-ċkejkna qalbi nrossok. ("Lil Ġesù Bambin") 3.5. Kumment Konklużiv Wara l-osservazzjonijiet li ngħataw fit-tliet taqsimiet ta' dan il-kapitlu, rigward it- tipi diversi ta' indirizzi li jvarjaw skont il-kelliem u d-destinatarju, huwa evidenti li din it- teknika tiġbor fiha għadd ta' possibbiltajiet letterarji, li ħafna minnhom jitwettqu b'tekniki oħra maħdumin ġol-indirizz, bħall-bidla fit-ton, il-funzjoni illokuzzjonarja, ir- rima interna, l-effetti rettoriċi bħall-epiżewsi u l-esklamazzjoni, l-alliterazzjoni, u oħrajn. Dan juri kemm l-indirizz huwa, minn banda, funzjoni letterarja waħda u, mill- banda l-oħra, riċetta rikka ta' effetti varji. Essenzjalment l-apostrofi se tibqa' s-sejħa tal-kelliem lid-destinatarju, iżda kif intwera, anki l-kunċett ta' sejħa huwa mifrux f'għadd ta' effetti, fosthom is-sejħa tal-kelliem lil sensibilità reliġjuża aktar profonda fih innifsu, mhux lil ħaddieħor. Minkejja li, bħal tekniki oħra tal-versifikazzjoni, din it- teknika tinsab fl-għanjiet Maltin, ħarsa lejn l-għanjiet oriġinali ta' lingwi barranin, turi li aktar milli nħolqot fil-kuntest Malti, is-sejħa adottat ruħha minn kulturi barranin u adattatha għall-festi Maltin. 4. Il-Karattru Ewfoniku tal-Għanjiet 4.1. Punti preliminari mill-istorja L-għanjiet tal-Milied jirrappreżentaw forma ta' letteratura derivata minn diversi sorsi, kemm reliġjużi kif ukoll sekulari. Fil-fatt, il-kant ta' dawn l-għanjiet beda minn kultura pagana li kienet tiċċelebra x-xemx permezz tal-karoli, terminu li fil-Franċiż arkajku għandu t-tifsira ta' żifna akkumpanjata bil-kant ("carol"). Gradwalment l- espressjoni ta' ferħ marbuta ma' din it-tradizzjoni bdiet tinfiltra diversi istituzzjonijiet reliġjużi. Minkejja dan, minħabba li l-Knisja kienet tikkontrolla x'jitkanta f'ċelebrazzjonijiet speċifiċi, kif ġara għal madwar 1800 sena, bosta Insara ma kinux jitqanqlu u jsibu gost fl-għanjiet tal-Milied, b'mod partikolari minħabba l-fatt li kienu jitkantaw bil-Grieg jew bil-Latin, lingwi li għajr għal xi ftit intellettwali, ma kinux jiftiehmu mill-popolin. Kif jargumenta Ace Collins, kien biss meta l-forma mużikali għaddiet f'idejn in-nies komuni, f'mument storiku importanti, speċifikament fis-sekli tmintax u dsatax, li l-għanjiet setgħu jiftiehmu bħala fenomenu ta' divertiment b'dimensjonijiet kulturali ħafna usa' minn qatt qabel (46). B'kuntrast mal-arti kolta, magħluqa f'ambjent ristrett, f'dan iż-żmien beda jinbena moviment miftuħ u milħuq minn kull min ried jaqdi lill-pubbliku sħiħ, u mhux lil klassi soċjali waħda (Friggieri, L- Istorja tal-Poeżija Maltija 31). Din il-koinċidenza bejn il-versi popolari u l-mużika f'dimensjoni kulturali ġdida ħeġġet lil bosta kompożituri biex jiktbu melodiji li bihom il- poeżija setgħet tindaqq u titkanta saħansitra mill-popolin (Forbes, Mahan 5). Fil-ħidma tagħhom ta' inklużjoni, konsegwenza naturali u loġika tal-poetika romantika, imsejsa fuq il-parteċipazzjoni kollettiva u fuq il-primat tas-sentiment primittiv, l-għanjiet kellhom qabelxejn jitkantaw bl-ilsien nattiv sabiex il-komunità kollha tkun tista' tieħu sehem fiċ-ċelebrazzjoni tal-kant, filwaqt li tifhem dak li qed tlissen (Friggieri, L-Istorja tal-Poeżija Maltija 30). Għal dan il-għan, pajjiżi differenti bdew isegwu l-għanjiet internazzjonali ewlenin, partikolarment ta' awturi Franċiżi, Taljani, Ġermaniżi, Ingliżi u Amerikani, u jaqilbuhom għall-ilsien matern tagħhom (Gorleé 27). Fil-każ tal-Malti, aktarx li ħafna mill-għanjiet ġew tradotti mil-lingwa Ingliża, minħabba l-konnessjonijiet storiċi u kulturali partikolari li ġew stabbiliti mill- perjodu kolonjali. Għalhekk, l-għanjiet kisbu l-istess melodija tal-għanja tal-kuntest popolari Ingliż, anke jekk l-għanja nnifisha kellha storja aktar bikrija minn dan il- kuntest immedjat mnejn akkwistaha l-poplu Malti. F'dan is-self bilingwi u multikulturali ta' melodija tradotta, hemm diversi fatturi u mezzi involuti: l-impenn innifsu tat- traduzzjoni li jesiġi li l-istruttura tal-vers Malti tkun qrib kemm jista' jkun tal-vers Ingliż; id-daqq tal-melodija għall-widna lokali; il-mezzi tax-xandir li jagħmlu l-melodija familjari mal-komunità lokali; il-grad sa fejn il-melodija tkun intrabtet mal-Milied f'kuntest Nisrani dinji, u oħrajn. Dawn l-elementi storiċi u kulturali jixhdu kemm il- melodiji fihom infushom kellhom storja ta' suċċess, irrispettivament mil-lingwa li akkomodathom fiha, kemm ivvjaġġaw matul kulturi, perjodi, popli, u ċelebrazzjonijiet differenti. 4.1.1. Għanjiet bikrin Bosta studjużi, bħal Collins, Scott, Lazarus u Sullivan, jemmmu li l-ewwel għanja sinifikanti tal-Milied twettqet fl-129 W.K., meta l-Isqof ta' Ruma, Telesphous, ordna li fil-lejl qaddis tal-Milied jitkanta l-'Innu tal-Anġli' ('Angels' Hymnn') (Collins 46, Scott vii, Lazarus, Sullivan 181). Dan l-innu bikri, minkejja li miktub bil-Latin, ħalla impatt fuq id-diversi innijiet li segwewh, u r-ritornell tiegħu, "Gloria in Excelsis Deo," għadu jidwi f'bosta għanjiet, inklużi dawk Maltin, bħal f'"Qed Jinfirex mal-Widien," "Glorja," u "Għal Min Edina l-Festa." Kif jargumenta Collins, għalkemm l-Insara tal- bidu setgħu kienu familjari ma' għanjiet marbuta ma' ċelebrazzjonijiet partikolari, dawn kienu jinżammu biss fil-konfini tal-Knisja u ħadd ma kien jitħajjar ikantahom 'il barra minnha għal skopijiet ta' divertiment (Collins 47). Fis-sena 760, Comas, kompożitur Nisrani li kien jgħix f'Ġerusalemm, kiteb innu tal-Milied għal knisja fil-Greċja, innu li deher li seta' joħloq moviment favur il- kitba mużikali b'temi li jittrattaw in-nattività ta' Ġesù. Madanakollu, minħabba li l- melodija rari kienet armonjuża, u l-lingwa kienet dejjem Latina, dan it-tip ta' innu, għal darba oħra, ma qabadx wisq mal-popolin (Collins 47). Sa dan iż-żmien, il-mużika kienet għadha wisq riġida u formali biex tissarraf f'espressjoni ta' ferħ u ċelebrazzjoni, u għalhekk l-għanjiet kienu għadhom ma kisbux l-importanza tagħhom fil-festivitajiet tal-Milied. Kien propju San Franġisk t'Assisi, magħruf bħala "Missier il-Karoli," li fil-bidu tas-seklu 13 irnexxielu jibdel is-sitwazzjoni tal-għanjiet minn kant illimitat għall-Knisja għal kant li jinkoraġġixxi ċelebrazzjoni li tinvolvi lil kulħadd (Montgomery, Renfrow 4). Huwa ried jisħaq fuq is-sinifikat tal-Milied b'mod li jiftiehem minn kulħadd, u għalhekk ħoloq reċti tan-Nattività mżewqa permezz ta' għanjiet b'motivi duttrinali u mibnija fuq melodiji tradizzjonali popolari. Minkejja li r-ritornell ta' dawn l-għanjiet ġieli kien ikun bil-Latin, fil-maġġoranza tagħhom l-għanjiet kienu jinkitbu u jitkantaw bil-lingwa nattiva sabiex il-poplu jkun jista' jifhem, isegwi u jipparteċipa. Permezz ta' dawn ir- reċti li, f'qasir żmien infiltraw pajjiżi oħra bħal Franza, Spanja, l-Ingilterra u l-bqija tal- Ewropa, it-tradizzjoni tal-kant tal-għanjiet bl-ilsien nattiv ġiet stabbilita sew (Griffin 1). Figuri bħal San Franġisk jixhdu r-rotta li ħadu personaġġi qaddisa oħra fi ħdan il- Knisja biex jiddemokratizzaw ir-riti, il-liturġija u l-għanjiet ċelebrattivi, biex dawn ma jibqgħux biss proprjetà esklussivament ekkleżjastika, iżda jsiru wkoll użanza tal- bnedmin lajċi. Illum, fis-seklu 21, l-għanjiet jitqiesu parti integrali miċ-ċelebrazzjonijiet tal- Milied, u d-daqq tagħhom fi bnadi diversi – fil-Knisja, fuq l-istazzjonijiet tat-televixin u tar-radju, fil-ħwienet tax-xorb u tal-ħwejjeġ, fit-toroq u fid-djar – jixhed il-popolarità li kisbu wara tant reżistenza għall-forma aktar studjata, ekkleżjastika, u uffiċjali tagħhom. Minkejja li ġejjin minn sorsi u żminijiet differenti matul l-istorja tal-bniedem, l-għanjiet kollha jingħaqdu fis-sens ta' paċi, serenità u kuntentizza li jqanqlu fi qlub dawk kollha li jemmnu. Is-sentiment biered tal-poplu kellu jikseb dan is-sens, qabelxejn, minn arranġament akustiku pjaċevoli, jiġifieri minn melodija ħelwa u tal- widna li tinkorpora fiha missjoni ta' tagħlim kollettiv. Minħabba dan is-sentiment popolaresk u l-ħeġġa kollettiva għall-affermazzjoni tal-fidi, kif ukoll l-impenn tal-knisja favur programm duttrinali, l-għanjiet ma baqgħux ristretti għall-komunità kolta, iżda saru l-arti tal-poplu komuni li għandu għal qalbu r-reliġjon Nisranija (Friggieri, L- Istorja tal-Poeżija Maltija 31). 4.1.2. Oriġni multikulturali Meqjusa bħala "l-isbaħ ninni nanna," kompożizzjoni "li llum saret biċċa mit- tradizzjoni Maltija" (Cassar Pullicino, Taħnin u Għana tan-Nieqa 112-113), l-għanja "Il-Benniena ta' Ġesù Bambin," jew kif inhi magħrufa mill-ewwel vers tagħha "Ninni, La Tibkix Iżjed," taf il-bidu tagħha lil bosta kulturi differenti li kollha kkontribwew, sa punt jew ieħor, għall-melodija tagħha. Dan l-argument jelabora fuqu Mark Ciantar fit- teżi tiegħu, "Patri Indri Schembri u l-poeżija reliġjuża sas-seklu 19," dwar l-awtur tal- għanja. Huwa jargumenta li minkejja li Schembri kiteb din l-għanja bit-tir uniku li titkanta mill-Maltin tal-Alġerija, jista' jkun hemm xi xebh bejn il-melodija tagħha – bħala kantaliena – u xi għanjiet tradizzjonali barranin (78). Ciantar jirreferi għall- istudju ta' Manwel Mifsud li jsemmi l-każ ta' Cicciolina tkanta kanzunetta Ungeriża fuq l-istess melodija fl-1988 (Ibid). Billi ġewwa l-Alġerija Schembri kien midħla ta' diversi individwi li kienu ġejjin minn kulturi u pajjiżi differenti, jista' jkun li ħadem f'kuntest ta' diversi influwenzi kulturali reċiproċi. Minħabba li hu kien jgħix f'kulleġġ internazzjonali, ma kinitx tkun ħaġa kbira li sema' għanja Ungeriża mingħand wieħed minn sħabu u kiteb il-kliem għaliha (Ibid). Manuel Mangani jsostni li, "Schembri kien jagħmel parti minn komunità tal-Ġiżwiti fl-Afrika ta' Fuq li fost il-membri tagħha kienet tgħodd diversi rħieb u studenti minn pajjiżi tal-Ewropa tal-Lvant. Kien hemm min kien jgħid li Schembri kien 'issellef' il-melodija mingħand xi ħadd minnhom, jiġifieri semgħu jkantaha, għoġbitu u ispiratu li jikteb għanja tal-Milied għall-Maltin" (kif ikkwotat minn Ciantar 79). Din l-għanja għandha l-valur tagħha mhux biss bħala xhieda tal-attività ħerqana ta' dan il-Ġiżwita, iżda wkoll bħala eżempju ħaj tal-letteratura Maltija tal- emigrazzjoni li mbagħad sabet triqitha lura lejn il-pajjiż mnejn telqu l-Maltin, minn komunità żgħira ta' emigranti għall-komunità nazzjonali li kienet l-oriġni tagħha. Ċaqliq kulturali bħal dan ikisser il-limiti u r-restrizzjonijiet, u jiżvela kif forma espressiva ristretta għal vuċi ta' komunità żgħira tista' tikseb dimensjonijiet universali. Il-vuċi li tinstema' hija djaloġika, fis-sens li fiha tiġbor taħlita ta' ħsibijiet u sentimenti minn inħawi etnikament differenti, fi storja ta' żvilupp poetiku tassew imżewqa. 4.1.3. Varjanti tal-għanjiet L-għanjiet huma forma ta' letteratura orali, megħjuna bl-istruttura sempliċi, bix- xeħta repetittiva, u bl-għodod mnemoniċi tagħhom li jagħmluha faċli għall- kongregazzjoni sabiex tiftakarhom u tgħannihom. Carola Erika Lorea temmen li r- ritornelli, ir-rima, l-alliterazzjonijiet, l-għażla ta' reġistru ħafif u fuq kollox il-mużikalità jkomplu jsaħħu l-memorja u b'hekk, din l-għamla ta' letteratura, ssir esperjenza ħajja mwillija b'xi varjazzjoni ħafifa lill-ġenerazzjonijiet li jippreservawha matul iż-żmenijiet (237). Bosta mill-għanjiet mistħarrġa f'dan il-kapitlu għandhom tradizzjoni ta' 'l fuq minn mitt sena, maħluqa fi żmien meta l-bniedem Malti kien inqas litterat mil-lum, b'soċjetà li fil-parti l-kbira tagħha ma kellhiex l-esperjenza ta' edukazzjoni obbligatorja. Minħabba f'hekk il-forom poetiċi kellhom jadattaw ruħhom sabiex, permezz tal- ħila mnemonika, ikunu jistgħu jiġu mgħallma oralment u jitkattru matul l-istorja tas- soċjetà li ppreservathom bit-tleħħin kontinwu tagħhom. Il-mogħdija tal- kompożizzjonijiet orali minn nisel għal ieħor permezz tal-fomm wasslet biex matul iż- żmien issawru għadd ta' varjazzjonijiet tal-istess għanja. Kif jargumenta Charles Briffa, mal-medda taż-żmien, il-materjal tradizzjonali jgħaddi minn proċessi ta' assimilazzjoni u adattazzjoni ta' elementi kulturali li jiġu minn sorsi differenti daqskemm mill-kreattività tal-individwu fil-post (kif ikkwotat f'Mifsud-Chircop 50). Dan ġara wkoll f'ħafna mill-għanjiet mistħarrġa f'din it-teżi, bħal "F'Lejl tax-Xitwa," "Il- Benniena ta' Ġesù Bambin," u "O Ġesù Ħelwa Tarbija," bħala xhieda tas-sehem ħaj u attiv tagħhom fil-kultura tas-soċjetà Maltija. Ta' dawn it-tliet għanjiet jeżistu għadd ta' varjanti, misjubin f'diversi ġabriet ta' innijiet reliġjużi, fosthom: L-Iben ta' Alla sar Bniedem, Innijiet tal-Milied, Għanjiet tal-Milied, Innijiet Imqaddsa tal-Milied, u Għanjiet il-Ġemgħa. L-ewwel varjazzjoni sinifikanti hija t-titlu nnifsu, li jinbidel jew b'elementi grammatikali żgħar bħall-preżenza jew l-assenza tal-artiklu: "F'Lejl ta' Xitwa" (Għanjiet il-Ġemgħa) u "F'Lejl tax-Xitwa" (L-Iben ta' Alla sar Bniedem, Għanjiet tal- Milied, Innijiet Imqaddsa tal-Milied); jew biż-żieda ta' xi kelmiet: "F'Lejl tax-Xitwa ġewwa Betlem" (Innijiet tal-Milied); jew inkella b'bidla kompleta: "Il-Benniena ta' Ġesù Bambin" (Għanjiet tal-Milied, Innijiet Imqaddsa tal-Milied) u "Ninni la Tibkix Iżjed" (L- Iben ta' Alla sar Bniedem, Innijiet tal-Milied, Għanjiet il-Ġemgħa). Dan il-bdil fi stadju preliminari, jargumenta Gary Haggerty, iseħħ ħafna drabi minħabba li l-komunità, li tkun taf l-għanja bl-amment, taqbad l-ewwel vers tagħha, bħal fil-każ ta' "F'Lejl tax- Xitwa ġewwa Betlem" u "Ninni la Tibkix Iżjed," u tibda tirreferi għall-kompożizzjoni b'dan il-mod, tant li xi drabi t-titlu kollokwiju jsir aktar popolari minn dak oriġinali (tliet ġabriet minn ħamsa jirreferu għall-għanja oriġinarjament imsemmija "Il-Benniena ta' Ġesù Bambin" bit-titlu meħud mill-ewwel vers tar-ritornell "Ninni la Tibkix Iżjed") (22). Forsi minħabba dan il-fatt, it-titlu tal-għanja "O Ġesù Ħelwa Tarbija" jibqa' l-istess fil- ħames ġabriet analizzati, għaliex l-awtur li semma l-għanja nqeda hu stess bl-ewwel vers tagħha, u għalhekk ma kienx hemm wisq lok għall-varjazzjoni. Meta t-titlu jiġi kkostitwit minn vers partikolari tal-għanja, dan diġà jservi ta' preambolu mhux biss għat-tema, iżda wkoll għall-metrika. L-effett hu li mit-titlu stess il-qarrej jibda jingħata l-karattru akustiku tal-poeżija u jiffamiljarizza ruħu mal-metrika, mar-ritornell u max- xejriet ripetittivi fl-arranġament tal-ħoss. Sikwit jiġri li l-għanja tant tindara li ssir awtomatika fit-tleħħin tagħha, b'element ta' aljenazzjoni lejn dak li jkun qiegħed jitkanta, bil-konsegwenza li l-versi faċilment jibdlu surithom, jaġġustaw xi forma grammatikali, jew jimmodifikaw it-tlissin tal-vokabularju mingħajr reżistenza mill-komunità. Hekk, per eżempju, "F'Lejl tax- Xitwa" jseħħ bdil sottili bejn kelmiet li huma akustikament u semantikament viċin ħafna ta' xulxin, iżda li f'ċerti każi kapaċi joħolqu differenza fina fis-sens, bħall- pronomi dimostrattivi "din" u "dik" li jevokaw xi ftit jew wisq sens ta' qrubija u distakk rispettivament. Fil-kwotazzjoni li ġejja, ngħidu aħna, "din l-omm fqajra" u "din it- tarbija," li diġà joħolqu paralleliżmu grammatikali bejniethom, joħolqu wkoll eku li jidwi mhux biss is-sens ta' intimità bejn l-omm u t-tarbija, iżda wkoll is-sens ta' familja qaddisa qrib min qiegħed ileħħen l-għanja, minħabba li dan il-pronom dimostrattiv jindika persuna jew ċirkustanza fil-qrib. i) F'lejl tax-xitwa, ġewwa Betlem F'kesħa kbira, f'għar miftuħ, Daħlet Omm u wildet Iben Qalb il-bhejjem li saħħnuh. Din l-omm fqajra hi Marija U Ġesù din it-tarbija. (L-Iben ta' Alla sar Bniedem) L-istess effett akustiku jinħoloq bil-pronom dimostrattiv tad-distanza, "dik" ("dik l-omm fqajra"; "dik it-tarbija"). Minkejja s-sens ta' spazju ikbar, l-ordni sintattika, is- simetrija grammatikali u d-diwi tal-pronom dimostrattiv, li dehru fl-ewwel varjazzjoni, jibqgħu jinżammu anke fit-tieni waħda. ii) F'lejl tax-xitwa, ġewwa Betlem F'kesħa kbira, f'għar miftuħ, Daħlet Omm u wildet Iben Qalb il-bhejjem li saħħnuh. Dik l-omm fqajra hi Marija U Ġesù din it-tarbija. (Innijiet tal-Milied, Għanjiet tal-Milied, Innijiet Imqaddsa tal-Milied, Għanjiet il-Ġemgħa) It-tieni strofa tal-istess għanja, kif se turi l-kwotazzjoni li ssegwi, tixhed kemm il-mixja tal-versi matul iż-żmenijiet seħħet b'mod orali, minħabba li t-tibdil jinsab bejn kelmiet li, jew għandhom l-istess binja ħlief għall-vokali tagħhom ("għex" u "għax") u għalhekk mhix ħaġa kbira li wieħed jisma' u jlissen waħda minflok l-oħra, jew jirrimaw tajjeb flimkien ("ħanin" u "Bambin") tant li faċilment jissostitwixxu lil xulxin. L-iskema akustika tiġi megħjuna ħafna minn skemi ta' ripetizzoni grammatikali jew paralleliżmu sintattiku ("ħalla l-kobor, ħalla l-ġid"; "fil-faqar, fit-tbatija"), li għalkemm mhumiex tekniki purament akustiċi xorta waħda jgħinu lill-arranġament tal-ħoss bi skema sintattika. i) Huwa ġie mis-sema fostna Ħalla l-kobor, ħalla l-ġid, Għex fil-faqar, fit-tbatija Ried jinħeba l-aqwa Sid. Qalb il-foqra u l-imsejknin Magħhom kien Ġesù ħanin. (L-Iben ta' Alla sar Bniedem, Għanjiet il-Ġemgħa) ii) Huwa ġie mis-sema fostna Ħalla l-kobor, ħalla l-ġid, Għax fil-faqar, fit-tbatija Ried jinħeba l-aqwa Sid. Qalb il-foqra u l-imsejknin Magħhom kien Ġesù Bambin. (Għanjiet tal-Milied, Innijiet Imqaddsa tal-Milied) Il-bdil totali tal-aħħar vers tal-varjazzjoni li ssegwi, jista' jkun li jseħħ minħabba punt importanti li qajjem Robert V. Wells fit-trattament tiegħu tal-għanjiet popolari. Huwa jħoss li s-sempliċità hija kruċjali f'dan il-qasam kulturali, għax din mhux biss tgħin fil-memorja tal-lirika u l-melodija, iżda wkoll fit-tifsira tal-ħsieb ewlieni tal-għanja (202). B'hekk, jekk tintesa xi parti mill-vers, bħalma jista' jkun li ġara f'dan il-każ, permezz tal-għarfien tal-ħsieb bażiku wieħed ikun jista' jirkupra n-nuqqas b'sostitut adattat li jmur tajjeb mal-bqija tal-mixja tal-ħsieb (Ibid.). iii) Huwa ġie mis-sema fostna Ħalla l-kobor, ħalla l-ġid, Għax fil-faqar, fit-tbatija Ried jinħeba l-aqwa Sid. Qalb il-foqra u l-imsejknin Kien Ġesù dejjem ħanin. (Innijiet tal-Milied) Il-frekwenza tal-karatteristiċi diskussi f'din it-taqsima tkompli tidher fil-versi tal- varjanti li jsegwu, li huma simili għall-aħħar versi kkwotati fit-tlaqqigħ ta' simetrija grammatikali, paralleliżmu sintattiku, anafora u varjazzjoni żgħira lessikali, tant li mill- ġdid joħolqu qafas strutturat bejn il-ħoss u l-grammatika tal-versi. Dan juri li l-għanjiet għandhom livell pjuttost għoli ta' skematizzar u kull analiżi tal-ħoss għandha sseħħ f'dan il-kuntest usa' ta' qafas sintattiku u melodiku sħiħ u ripetut. i) Bħalma beka, bħalma feraħ Waqt li għex fost il-bnedmin, Mat-triqat fejjaq u għallem Il-ħabib tal-maħqurin. Ħajtu kollha fit-tiġrib F'mewtu wkoll fuq is-salib. (L-Iben ta' Alla sar Bniedem, Innijiet tal-Milied, Għanjiet il-Ġemgħa) ii) Bħalma beka, bħalma feraħ Waqt li għex fost il-bnedmin, Mat-triqat fejjaq u għallem Kien ħabib tal-maħqurin. Ħajtu kollha fit-tiġrib F'mewtu wkoll fuq is-salib. (Għanjiet tal-Milied, Innijiet Imqaddsa tal- Milied) L-iskema multipla ta' funzjonijiet grammatikali, akustiċi u mnemoniċi li ġiet mistħarrġa fl-aħħar paġni hija karatteristika fundamentali ta' għadd ġmielu tal- għanjiet popolari tal-Milied, u tista' tissokta tiġi illustrata b'diversi gruppi oħra ta' varjanti, ngħidu aħna, it-tliet varjanti li jappartienu għall-għanja "Il-Benniena ta' Ġesù Bambin" u ż-żewġ varjanti tal-għanja "O Ġesù Ħelwa Tarbija": "Il-Benniena ta' Ġesù Bambin" : i) Ejjew, ejjew ja anġli, Mis-sema mija, mija, Ħdejn Alla li ħalaqkom, Bambin ġewwa l-fisqija. (L-Iben ta' Alla sar Bniedem, Innijiet Imqaddsa tal-Milied) ii) Ejjew, ejjew ja anġli, Mis-sema mija, mija, Taraw lil min ħalaqkom, Bambin ġewwa l-fisqija. (Innijiet tal-Milied, Għanjiet il- Ġemgħa) iii) Ejjew, ejjew ja anġli, Mis-sema mija, mija, Taraw 'l Alla li ħalaqkom, Bambin ġewwa l-fisqija. (Għanjiet tal-Milied) "O Ġesù Ħelwa Tarbija" : i) O nar ħelu, nar l-imħabba Il-qalb tiegħi bik tixxabba. Ejja, O Alla, għarus tiegħi, Twieled f'qalbi u oqgħod miegħi. (Innijiet tal-Milied, Għanjiet tal- Milied, Innijiet Imqaddsa tal-Milied) ii) O Re ħelu tal-imħabba Il-qalb tiegħi bik tixxabba. Ejja, O Alla, Feddej tiegħi, Istrieħ f'qalbi, oqgħod miegħi. (L-Iben ta' Alla sar Bniedem, Għanjiet il-Ġemgħa) Apparti l-bdil fil-lirika, xi drabi l-melodija kienet tiġi affettwata wkoll. Infatti, f'ħafna mill-kotba tal-bidu tat-tradizzjoni tal-għanja tal-Milied, il-melodija ma kinitx titniżżel f'xi għamla ta' reġistrazzjoni stampata, għax it-tradizzjoni orali kienet stabbilita biżżejjed biex l-awtur jassumi li hija magħrufa diġà mill-komunità adottiva. Ħafna drabi kien ikun suffiċjenti għal dan li jinkiteb biss l-isem tal-melodija, u f'każi oħrajn il-kongregazzjoni kienet titħalla fil-libertà li tagħżel kwalunkwe melodija familjari għaliha, sakemm il-lirika tkun fuq l-istess metru (Gant 8). Andrew Gant jelabora li dan wassal għall-varjetà immensa tal-varjanti, u għan-nuqqas ta' standardizzazzjoni fil-melodiji u t-testi partikolari li jmorru magħhom. Anke meta kienet tintuża l-istess melodija, din kienet tvarja minn raħal għal ieħor, u għalhekk inħolqu verżjonijiet mużikalment differenti, imqar f'xi dettall ċkejken tagħhom jekk mhux f'elementi mużikali aktar essenzjali (Ibid.). 4.2. Aspetti tal-arranġament tal-ħoss Bħala xogħlijiet poetiċi, l-għanjiet jiġu mistħarrġa skont sistema sħiħa ta' ħsejjes li jbiddlu t-test miktub f'esperjenza akustika (Beum and Shapiro 2). Bit- tlaqqigħ tal-ħoss mal-ħsieb, huma jseddqu l-prinċipju Orazjan li l-poeta għandu jkun utli u ħelu, jgħallem u jagħti pjaċir fl-istess waqt (Friggieri, L-Istorja tal-Poeżija Maltija xi). Il-kongregazzjoni miġbura fil-kant tiġi kkontrollata mhux biss bil-figuri immaġinattivi li jagħtu struttura lill-istħajjil, iżda wkoll bi skemi ta' ħsejjes li jagħtu karattru mexxej, melodjuż, ċelebrattiv, jew sielem lill-esperjenza kollettiva tal-kant. L- għodod li normalment jorganizzaw dan il-karattru akustiku tal-versi huma, fost l- oħrajn, il-qies tal-vers, li jikkontrolla r-ritmu tal-qari jew tal-kant; l-aċċent, li jiġbed l- attenzjoni lejn it-termini l-aktar kruċjali u jżomm postijiet partikolari skont il-vers b'varjazzjonijiet pjaċevoli; u l-punteġġjatura, li tgħin biex il-ħsieb ċelebrattiv jitwassal b'ordni loġika u sintattika li jinftiehem minnufih. Ilkoll flimkien, dawn l-iskemi ta' ħoss joħolqu simetrija fl-għanjiet li ġġiegħel lis-semmiegħa, li effettivament isiru l-kantanti tal-kompożizzjoni, jipparteċipaw u jeżekwixxu l-ħsejjes u r-ritmi b'mod li jagħtu klima jew burdata partikulari lill-versi, bħallikieku l-kongregazzjoni tintona t-temperament tagħha skont il-mixja meqjusa tal-għanja. B'dawn il-prinċipji se jintwera kif il-motifi ttrattati fl-ewwel kapitlu jidħlu f'qafas ta' ħoss pjuttost tradizzjonali u prevedibbli, fi struttura li minnha nnifisha tissuġġerixxi konformità, uniformità u regolarità. Bosta mill-għanjiet mistħarrġa f'din it-teżi jinqdew bil-vers tradizzjonali tal- għana popolari, jiġifieri l-vers ottonarju. Ġużè Cassar Pullicino jemmen li mkien daqs fil-ġeneru ta' poeżija reliġjuża bil-Malti ma tħaddem b'suċċess il-metru tal-poeżija popolari biex ixerred tagħlim ta' siwi għar-ruħ tal-Insara (Il-Kitba bil-Malti sal-1870 109). Meqjus bħala l-vers li jinħass l-iktar naturali, viċin tal-lingwa mitkellma, l- ottonarju jippredomina f'għanjiet bħal "F'Lejl tax-Xitwa," "Betlem Betlem," "Stedina lil Ġesù Bambin," "O Ġesù Ħelwa Tarbija," "Fit-Twelid tal-Emmanweli," "Lil Ġesù Bambin," "Qniepen Ċkejknin Qniepen Ħelwin," "Int Ja Betlem," "Tifħir lil Ġesù Bambin," "B'Qalb Imħeġġa," "Tfal Ejjew Flimkien Ninġabru," u "Emmanweli." Dawn il- kompożizzjonijiet kollha nqdew bil-mixja relattivament ħafifa tal-vers tat-tmienja sabiex, kif josserva Oliver Friggieri, jiksbu kompromess bejn is-sentimenti naturali tal- kittieb u x-xejra mużikali li toqrob l-aktar lejn il-gost popolari ("ottonarju"). L-armonija ritmika tal-vers tinkiseb bis-saħħa tal-aċċenti fissi fuq it-tielet u s-seba' sillaba, kif jixhdu dawn l-eżempj meħudin minn "Betlem! Betlem!" u "O Ġesù Ħelwa Tarbija": Betlem! Bētlem! art ta' Ġūda (8) Inti l-āktar ixxurtjāta; (8) Ħoll ilsīenek, semma' lēħnek, (8) Uri l-fērħ ta' dil-ġurnāta. (8) ("Betlem! Betlem!") O Ġēsù, ħelwa Tarbīja (8) Ejja twīeled ġewwa fīja. (8) Ġesù tfājjel, frott l-imħābba (8) Twieled f'qālbi, miegħi trābba. (8) ("O Ġesù Ħelwa Tarbija") Permezz ta' din l-istruttura regolari daqskemm antika f'ħalq il-poplu, il- kongregazzjoni tirrinforza mhux biss is-sens ta' vuċi kollettiva, imma wkoll il-karattru ta' leħen meqjus fil-mixja tiegħu, bi skema kkontrollata u invarjabbli. Meta wieħed iqis li din l-iskema tista' tinqasam f'żewġ kwaternarji (ħafna drabi b'ċesura bejniethom), jirrealizza kemm l-ottonarju għandu komponenti iżgħar, iżda daqstant skematizzati. F'dan is-sens, il-vers tat-tmienja huwa mixja popolari tal-vuċi tal-kotra, jiġifieri qies ta' aċċenti u pawsi, li permezz tiegħu kull membru tal-kongregazzjoni jagħraf lilu nnifsu bħala parti minn ritmu kollettiv magħruf, appuntu membru ta' kongregazzjoni. Popolari daqs il-vers ottonarju huwa l-vers settenarju, misjub f'għanjiet bħal "Wasal il-Feddej," "Għaliex dan id-Dawl Kollu," "Il-Benniena ta' Ġesù Bambin," "Venite Adoremus," "L-Għanja tar-Ragħajja," "Qed Jinfirex mal-Widien," "O Liema Ferħ," "Ħares Ftit Ġesù Bambin," " "Ejjew Ilkoll Nifirħu," "Il-Festa tal-Milied," "Mill- Għoli Nżilt Hawn Fostna," u "Isma' l-Għanja tal-Milied". L-iskema mużikali ta' dawn il- versi, li jalternaw bejn watja u tronki, għandha aċċent fiss fuq is-sitt sillaba u aċċent ieħor jew oħrajn sekondarji fl-ispazju bejn l-ewwel u r-raba' sillaba ("settenarju"). Hekk, ngħidu aħna, l-aċċent fiss tas-sitt sillaba fl-għanjiet "Il-Benniena ta' Ġesù Bambin" u "Għaliex dan id-Dawl Kollu" isegwi aċċent ieħor fuq it-tieni sillaba u, ġieli, ieħor fuq ir-raba' sillaba: Ninnī, la tibkix īżjed, (7) Ninnī, Ġesū Bambīn, (6) Ħallīh, għalīna l-bīki, (7) Għax āħna midinbīn. (6) ("Il-Benniena ta' Ġesù Bambin") Għalīex dan id-dawl kōllu, (7) Fuq Bētlem dan il-ħīn? (6) Għalīex kulħadd jistāqsi, (7) Fejn twīeled il-Bambīn? (6) ("Għaliex dan id-Dawl Kollu") Għanjiet oħra, bħal "Mill-Għoli Nżilt Hawn Fostna" u "Venite Adoremus!", jintrabtu bl-iskema aktar stretta ta' aċċenti fuq it-tieni u fuq is-sitt sillaba, mingħajr varjazzjoni li tinkludi t-tielet aċċent fl-istess vers iżda b'varjazzjoni oħra li tinvolvi ċ- ċaqliq tal-ewwel aċċent għal fuq l-ewwel sillaba tal-vers (aktarx minħabba l-aċċent naturali tal-kelma "riesaq"): Mill-għōli nżilt hawn fōstna, (7) O Rē tas-sema w l-ārt, (6) Twelīdt fi grotta ċkējkna. (7) Għar-rēżħa, il-kesħa u l-bārd. (6) ("Mill-Għoli Nżilt Hawn Fostna") Rīesaq id-dawl tas-Sēma (7) Għax wāsal il-ħelsīen. (6) Iftħūlu qlubkom bēraħ (7) Għax ġēj Sid il-ħolqīen! (6) ("Venite Adoremus!") Din l-istruttura aċċentwattiva tissaħħaħ bil-punteġġjatura, bid-damma ta' sinjali li jgħinu fit-tonalitajiet u jattwaw il-waqfiet tal-kitba ("punteġġjatura"). Minħabba li l- għanjiet, għalkemm miktubin, huma intenzjonati li jitwettqu oralment u jinbidlu f'esperjenza akustika, Lukeman jemmen li l-punteġġjatura hija neċessarja biex min ikanta l-għanja jkantaha bil-mod kif kienet maħsuba, bil-pawsi u l-waqfiet fejn huma xierqa (63). Naturalment, ir-regoli tal-punteġġjatura fil-proża jinfurmaw dawk tal- punteġġjatura fil-poeżija, iżda kif josserva T.S. Eliot, "il-vers [...] minnu nnifsu huwa sistema ta' punteġġjatura, [tant li] is-sinjali tas-soltu tal-punteġġjatura jitħaddmu b'mod differenti [fil-poeżija]" (445). Il-poeti, jargumenta John Milton, jużaw il- punteġġjatura kif iħossu li taqdi l-aħjar lill-poeżija tagħhom (Teskey 372). Dawn iż- żewġ kwotazzjonijiet jixhdu kemm poeti ewlenin ta' perjodi differenti kienu sensittivi lejn il-waqfiet, il-pawsi, u t-tonijiet li normalment jinħolqu bil-punteġġjatura, iżda l-arti tal-poeżija toħloqhom ukoll minn rajha, bil-punteġġjatura intrinsika tagħha. B'rabta ma' din is-sensittività lejn l-effetti ta' punteġġjatura meqjusa bir-reqqa, jidħol tajjeb il- kumment ta' Oscar Wilde meta ġie mistoqsi x'għamel f'għodwa partikolari: "Poġġejt virgola, imbagħad neħħejtha" (Wormser, Cappella 128). Dan jixhed kif minħabba li l- poeżija hija arti ritmika u l-punteġġjatura taffettwa r-ritmu b'mod tanġibbli, kull deċiżjoni li tittieħed rigward il-punteġġjatura taffettwa l-kadenza tal-poeżija. Is-sejħa għall-irqad f'"Il-Benniena ta' Ġesù Bambin" tiġi megħjuna ħafna biċ- ċesura, li ssib postha fil-bidu ta' għadd ta' versi konsekuttivi, daqqa biex tifred is- sejħa għall-irqad ("Ninni,") minn elementi oħra bħall-isem tat-tarbija, u daqqa biex tissepara għaliha (f'forma ta' enfasi) talba ħerqana biex jieqaf il-biki tat-tarbija divina ("Ħallih,"): Ninni, la tibkix iżjed, Ninni, Ġesù Bambin, Ħallih, għalina l-biki Għax aħna midinbin. It-trankwillità li wieħed jeħtieġ għall-mistrieħ tiġi ssuġġerita mil-lajma li l-pawsi joħolqu fil-vers, minkejja l-qosor tiegħu li b'kuntrast jissuġġerixxi kompożizzjoni mexxejja. Dan is-settenarju kkaratterizzat biċ-ċesuri fil-bidu tiegħu jagħti lok għal mixja aktar meqjusa li tinkorpora fiha l-oppost tagħha: il-waqfa strateġika. Il-pawsa tat-tielet vers tiġbed l-għajn jew il-leħen (fit-twettiq orali tal-għanja) lejn l-imperattiv, li jħeġġeġ lit-tarbija tħalli l-biki naturali tagħha, u l-virgola timmarka l-mument meta l- biki ta' tarbija jittrasforma ruħu fil-biki aktar spiritwali li għandna nibku aħna, il- kongregazzjoni, bħala midinbin. Dan juri kemm il-punteġġjatura tista' timmarka ċesura trasformattiva, li tibdel is-sens jew il-livell semantiku tal-kliem. Dan bħallikieku l-kelliema qegħdin jistiednu lit-tarbija tieqaf mill-biki fiżiku biex tikkunsidra biki aktar profond, ta' min huwa aktar vulnerabbli għad-dnub u jeħtieġ il-maħfra. L-epiżewsi fl-istess għanja wkoll tiġi aċċentwata bis-saħħa taċ-ċesura, li tifred liż-żewġ kelmiet minn xulxin b'effett ta' intensifikazzjoni tal-istess semantika u funzjoni illokuzzjonarja: "Ejjew, ejjew," "mija, mija," u "ħelu, ħelu." Bit-tennija taż-żewġ kelmiet wara xulxin, hija sseddaq sentimenti bħall-ħerqa fit-talba għall-miġja tal-anġli, ix-xewqa għall-kotra tagħhom, u l-ħtieġa li t-tarbija titbennen bil-grazzja mill-kelliem. Fl-istess waqt, kull wieħed minn dawn l-eżempji ta' epiżewsi u ċesura jħalli effett ta' diwi pjaċevoli fuq min qed jisma' l-għanja, u b'hekk ikompli jseddaq il- karattru espressiv tagħha. Permezz taċ-ċesura wkoll, l-għanjiet "Il-Lejl tal-Milied," "Stedina lil Ġesù Bambin," "O Ġesù Ħelwa Tarbija" u "F'Lejl tax-Xitwa," joħolqu unità sintattika li tista' tiġi ripetuta u sservi r-rima interna: "O lejl ta' skiet, lejl tal-Milied" ("Il-Lejl tal-Milied") "B'qalb imħeġġa, b'qalb nadifa" ("Stedina lil Ġesù Bambin") "O nar ħelu, nar l-imħabba" ("O Ġesù Ħelwa Tarbija") "Ħalla l-kobor, ħalla l-ġid" ("F'Lejl tax-Xitwa") Fil-vers "xi ħniena, xi ħlewwa, x'imħabba, o Bambin," mill-għanja "Ejjew," iċ- ċesura tintuża sabiex toħloq suspans waqt li, b'kuntrast, tintensifika l-kwalitajiet jakkumulaw ta' Ġesù Bambin, sakemm fi tmiem il-vers l-isem qaddis iservi ta' kulminu li jagħlaq l-akkumulazzjoni. F'għanjiet oħra bħal "Betlem! Betlem!", l-enfasi jseħħ permezz tal- esklamazzjoni. L-istess bħaċ-ċesura bil-virgola, iżda b'pawsa ħarira itwal minħabba t- ton esklamatorju, din il-waqfa għandha effett aktar qawwi fuq il-mixja regolari ta' versi tradizzjonali bħall-ottonarju, biex jingħata lok relattivament spazjuż għall-istagħġib, is- silenzju mtawwal ta' min qiegħed iġarrab skantament: "Betlem! Betlem! Art ta' Ġuda," ("Betlem! Betlem!") F'"O Liema Ferħ" u "O Ġesù Ħelwa Tarbija" is-sinjal tal-esklamazzjoni jiġi fl- aħħar nett tal-vers, u jikkoinċidi mal-waqfa naturali tas-settenarju u l-ottonarju rispettivament. F'dan il-każ, il-waqfa tradizzjonali tal-qies tal-vers tissaħħaħ bil-pawsa relattivament imtawla tal-esklamazzjoni, imqar jekk din il-punteġġjatura mhix timmarka ċesura fil-vers: "O liema ferħ tas-sema!" ("O Liema Ferħ") "Kemm int ħelu, Ġesù tiegħi!" ("O Ġesù Ħelwa Tarbija") L-intonazzjoni esklamattiva tkopri spettru sħiħ ta' sentimenti ġewwiena tal- kongregazzjoni, li quddiem dan il-misteru tfaħħar, tammira, tqim, issejjaħ, u tifraħ b'Ġesù tarbija. Ma' dawn is-sentimenti jingħaqad ukoll is-sentiment ta' tfixkil, espress fil-mistoqsija, li tidher partikularment f'"Għaliex dan id-Dawl Kollu?" L-għanja kollha hija kkaratterizzata b'mistoqsijiet bħal dawn li jsegwu: Għaliex fid-dinja kollha, Il-ħżiena u t-tajbin? Jitqanqlu kif jisimgħu, Fejn twieled il-Bambin? Din il-ġirja ta' mistoqsijiet issib it-tweġibiet tagħha fir-ritornell, u għalhekk minkejja li l-kongregazzjoni diġà taf it-tweġibiet għall-mistoqsijiet li qed tagħmel, xorta tibqa' tistaqsi sabiex tafferma t-twemmin tagħha. 4.2.1. Mekkaniżmi onomatopejċi L-onomatopea, li sseħħ meta l-ħoss ta' kelma jidwi jew jissuġġerixxi s-sens tal-istess kelma, toffri lill-udjenza li tismagħha element ta' gost bil-familjarità sensorjali mal-istorbju tipiku tal-oġġett li qed jiġi evokat. Particia Averill targumenta li, minħabba li inkonxjament din it-teknika kulħadd jagħmel użu minnha bħala tarbija meta jkun għadu ma jafx jesprimi ruħu bil-kliem, l-użu matur tagħha f'poeżiji jew għanjiet jagħti sens ta' konfort lill-komunità, li għal ftit waqtiet tieħu pjaċir terġa' tilgħab bil-kliem u l-ħsejjes tiegħu (122). Peress li l-ħoss waħdu huwa tiġrib li ħafna drabi diffiċli jitfisser biss bil-kliem, Peri Bhaskararao jemmen li bid-diwi tal-ħoss li toħloq l-onomatopea l-għanja ssir aktar realistika, profonda u effettiva (51). Jean Wyatt tkompli tispjega kif dawk li jlissnu jew jisimgħu l-għanja jidħlu f'dinja immaġinattiva, maħluqa mill-poeta u mill-għażla intelliġenti tal-kelmiet li jħallu effett qawwi fuq is-sensi akustiċi (72). Għal dawn ir-raġunijiet, l-għanjiet tal-Milied, marbuta kif inhuma mal-gost u t-tagħlim kotran, ukoll jinqdew b'diversi mekkaniżmi onomatopejċi li jdaħħlu ħoss reali ġos-semantika tal-poeżija. Fil-kultura Maltija, bħal f'bosta kulturi oħra, l-ewwel bxara tat-twelid ta' Ġesù tingħata permezz tad-daqq tal-qniepen fil-quddiesa ta' nofsillejl. Id-daqq ritmiku tagħhom "Din, Don, Din, Don," li jidwi fl-għanja "Qniepen tal-Milied," joħloq atmosfera eżuberanti fost il-komunità li tinfexx fi tbissim, ċapċip u awgurju. Għal dan l-iskop, il- poeta jagħżel li jsemma' l-qniepen fl-għanja tiegħu biex kull meta titkanta, teliċita l- istess ferħ u entużjażmu f'kongregazzjoni li tħossha parti minn atmosfera ċelebrattiva akkumpanjata bil-ħsejjes tipiċi tagħha. Apparti hekk, bid-diwi tad-daqq tal-qniepen, id-deskrizzjoni ta' lejlet il-Milied, li tiġi ttrattata fl-għanja, tinħass iktar immedjata u konvinċenti. Fost is-sentimenti li jqanqal il-misteru tan-nattività ta' Ġesù l-istagħġib jibqa' sentiment prominenti: ġarrbuh ukoll ir-ragħajja ta' Betlem, mill-mument li dehritilhom il-kewkba - "O x'kewkba raw!" ("Twieled il-Bambin") - sa ma ġew quddiem Ġesù tarbija mimdud f'maxtura qalb l-annimali; jesprimuh l-istess ragħajja maħkumin miċ- ċokon apparenti tat-tarbija - "O xi ħlewwa ta' tarbija!" ("Betlem Betlem"). Bl- interjezzjoni ta' qima "o" fil-pożizzjoni inizjali tal-vers, is-sens ta' għoġba jingħata prijorità sintattika f'kompożizzjoni fejn is-sentenza sikwit tikkoinċidi mal-qies tal-vers. Il-ħemda li fiha twieled Ġesù tiġi evokata bil-kelma "nam" mill-għanja "Il- Benniena ta' Ġesù Bambin." It-titwil vokaliku u ż-żewġ konsonanti likwidi tal-kelma jissuġġerixxu sens ta' trankwillità u serħan. Dan ikompli jikkonfermah Ġużè Cassar Pullicino meta jikteb li "il-kelma nam, li aktarx fil-għanja tinstema' lam, ġejja mill-verb nam, inum, li tfisser raqad. Hija l-kelma karatteristika tat-taħnin Malti, u mqar meta ma tismax il-kelmiet għandek dejjem tisma' t-tkarkir tal-kelma nam" (Taħnin u Għana tan-Nieqa 110). L-istess atmosfera ta' kalma u skiet tinħass fil-vers "O lejl ta' skiet, lejl tal- Milied," meħud mill-għanja "Il-Lejl tal-Milied." L-assonanza bil-vokali twal iġġiegħel lill- vers jinqara bil-mod biex bħallikieku jimmotiva l-irqad u jirreċta l-moviment ta' dawk li żaru lil Ġesù fl-għar, kwieti u resqin lejh bil-mod sabiex ma jqajmuhx. Iżda fuq kollox l-assonanza tkarkar tal-vers tirrifletti, akustikament, il-ħemda lejlija li qiegħda tispikka bħala l-karatteristika l-aktar prominenti ta' dan il-lejl partikulari, il-lejl identifikat bl- attribut individwali tas-skiet. Bħall-vers, il-lejl qed jingħaraf minn oħrajn minħabba s- skiet aktar profond tiegħu. 4.2.2. Skemi ta' rima Waqt li l-poeżija tlaqqa' s-sens tal-kliem mal-ħoss tagħhom għaliex hija l- espressjoni verbali tal-kontenut, ir-rima tlaqqa' l-ħsejjes flimkien sewwasew biex isseddaq it-tifsira. Ir-relazzjoni bejn il-kliem tista' tinbena f'livell ta' ħoss daqskemm f'livell semantiku, u għalhekk flimkien mal-importanza fl-għażla tar-reġistru bħala għalqa ta' tifsir u ta' ħsieb, tiġi l-importanza tal-arranġament akustiku li joffri l-istess kliem, speċjalment fil-forma ta' melodija ritmika. Meta żewġ kelmiet jew aktar jitqabblu bejniethom bħala ħoss, jiġifieri jirrimaw, il-poeta jkun qiegħed idaħħalhom f'relazzjoni li qabel ma kellhomx ("Rima"). Peter Mcdonald isostni li aktar mill-għażla tal-kliem, tar-ritmu jew tal-prosodija, ir-rima toħloq sens ta' kredibilità mal-qarrejja (6). Min-naħa tagħha, Ruth Padel targumenta li xogħol il-poeta huwa li jqiegħed is-sillabi b'tali mod li jappartjenu għal xulxin biex jissodisfaw kemm lill-widna, kif ukoll lill-moħħ (32). B'dan il-mod, anke jekk il-qarrejja jew is-semmiegħa ma jifhmux il-kunċett mill- ewwel, il-ħsejjes simili jġegħluhom jafdaw il-kliem għax iħossu li jmorru flimkien mużikalment u emozzjonalment, u jistennew li t-tifsira tiffjorixxi mir-relazzjoni ta' bejniethom (Ibid.). Meta mħaddma bħala parti sħiħa mis-sistema tal-espressjoni, ir-rima mhijiex sempliċiment tiżjin, iżda espressjoni tal-kontenut stess. W.K. Wimsatt, kif analizzat minn Anthony Easthope, jargumenta li r-rima, inkonxjament, tiggwida lill-qarrej jew lis-semmiegħ biex jistenna similarità ta' sens bejn il-kliem li jinstemgħu l-istess (90). Dan ifisser li l-kliem li jirrima jiġi awtomatikament assoċjat flimkien fl-aspett l-ieħor tiegħu - fis-semantika. Hekk, per eżempju, meta l-kongregazzjoni tisma' l-għanja "Venite Adoremus!", bir-rima bejn it-tieni u r-raba' vers, "ħelsien" - "ħolqien," tqabbel iż-żewġ kunċetti flimkien fis-sens li l-ħesien huwa assoċjat mad-dimensjoni kollha tal- ħolqien. Din il-konnessjoni akustika tinstab f'diversi għanjiet oħrajn bħal f'"Għaliex dan id-Dawl Kollu," fejn il-qbil bejn "ħin" - "Bambin" jevoka s-sens tal-kobor divin jiċċekken għal ġo dimensjoni finita, inkella f'"Betlem! Betlem!" fejn il-kliem irrimat "maxtura" - "tadura" joħloq antiteżi bejn iċ-ċokon li qed jiġi adurat bħala kobor. Ir-rima bejn "Bambin" - "ferħanin", f'"Ħares Ftit Ġesù Bambin," tissuġġerixxi l-ferħ ta' min jiftaħ il-bibien ta' qalbu għat-tarbija divina, filwaqt li l-qbil bejn "għoljiet" - "merħliet," li jirrappreżentaw id-diffikultajiet u l-bnedmin rispettivament, ilaqqa' ż-żewġ kunċetti flimkien biex jikxef it-tbatija li l-bniedem jgħaddi minnha meta jwarrab lil Ġesù minn ħajtu. Apparti l-konnessjoni fis-sens, hemm fattur ieħor li jaħdem bejn il-kliem imqabbel: is-simetrija aċċentwali (l-aċċent f'rima maskili jew femminili) bħala qafas addizjonali mogħti lir-rima. Fl-għanjiet popolari mistħarrġa tispikka l-aktar l-iskema rrimata ta' ABĊB, fejn it-tieni u r-raba' versi biss jalternaw waqt li l-bqija tal-kwartina tibqa' ħielsa aktarx biex tħalli grad ta' libertà minn qafas riġidu lill-kittieb li jrid jimraħ fit-tema bla wisq restrizzjonijiet, imqar jekk il-versi li jirrimaw jibqgħu jipprovdu skema prevedibbli għall-widnejn li jkunu qed jistennewha. Din l-istruttura regolari tkompli tissaħħaħ bil-vers tronk li, bl-għajnuna tar-rima maskili, ipoġġi l-enfasi fuq l-aħħar sillaba tal-vers u jagħti sens ta' għeluq definittiv lill-espressjoni. Skont Kenneth Yasuda, ir-rima maskili, sew jekk użata biex titfa' enfasi fuq il-kliem importanti, kif ukoll jekk titħaddem biex toħloq eku tal-azzjonijiet espressi, jew biex tintensifika l- qofol tal-interess tematiku, jew biex tiċċara l-ħsieb, dejjem se tagħti sens ta' konkretezza u se tilħaq il-grad massimu ta' aċċentwazzjoni fost il-forom ta' enfasi milħuqin mill-elementi ta' ħoss fil-poeżija (122): A Uruh il-ferħ, l-imħabba (7) B Ta' rwieħkom imżejnīn. (6) Ċ Ħalluh iżur bil-ħlewwa (7) B Lil qlubkom xewqanīn! (6) ("Venite Adoremus!") A Ninni, la tibkix iżjed, (7) B Ninni, Ġesù Bambīn, (6) Ċ Ħallih, għalina l-biki (7) B Għax aħna midinbīn. (6) ("Il-Benniena ta' Ġesù Bambin") A Għaliex, għax dan it-tfajjel, (7) B Huwa l-Iben Divīn, (6) Ċ T'Alla li jista' kollox, (7) B Għalkemm isir Bambīn. (6) ("Għaliex dan id-Dawl Kollu") Skema oħra li tidher ta' spiss fl-għanjiet hija dik ta' AABB, li taqsam il-kwartina f'żewġ distiċi b'rima mbewsa. John Sitter jemmen li din il-forma stretta ġġiegħel lill- kittieb ikun selettiv f'dak li jikteb, tant li jniżżel biss l-ideat prinċipali fil-versi rrimati, bir- riżultat li l-impatt fuq il-qarrejja jew is-semmiegħa jkun ikbar, u jieħu preċedenza fuq l- elaborazzjoni tas-sens għal ġo ħsieb profond (23). Minħabba li r-rima titfa' aċċent fuq il-kelmiet li jaqblu, ħafna drabi l-kittieb iħalli l-kliem essenzjali għall-aħħar tal-vers biex, permezz tal-għażla meqjusa tal-kliem, tiġi enfasizzata semantika jew topos aktar kruċjali minn elementi tematiċi oħra (Ibid.). Minkejja li struttura bħal din, jargumenta Paul Zollo, ma żżommx mixja naturali u kollokjali fil-vers b'mod faċli, meta tiġi użata b'mod effettiv, l-impatt tagħha aktarx ikun wieħed sublimi (32). Dan jixhduh għanjiet bħal "Ejjew," "Ejjew Tfal Ngħollu Leħenna" u "O Ġesù Ħelwa Tarbija": A Ejjew la ddumux mill-irħula u mill-blīet A Għax niżel hawn fostna s-Sultan tas-Smewwīet, B Kif ħabbru l-Profeti bi kliem il-Mulēj, B Sar bniedem, bin Verġni tad-dinja l-Feddēj. ("Ejjew") A Ejjew tfal ngħollu leħēnna A Quddiem dat-tfajjel ħelu tal-Ġēnna. B Dan dak li fis-sema minn dejjem kīen, B Ejjew immela nkataw flimkīen. ("Ejjew Tfal Ngħollu Leħenna") A O Ġesù, ħelwa Tarbīja, A Ejja twieled ġewwa fīja. B Ġesù tfajjel, frott l-imħābba, B Twieled f'qalbi, miegħi trābba. ("O Ġesù Ħelwa Tarbija") Għanja interessanti li tħaddem mudelli differenti ta' rima f'tarf il-vers u tinsiġhom f'qafas ieħor ta' rima interna hija "Il-Lejl tal-Milied." It-truf tal-versi li jirrimaw bejniethom jassumu l-iskema oriġinali ta' ABAAĊĊ. Ir-rima interna ta' AA / BB (indikata fil-parentesi wara kull vers li jħaddimha) tiġi interzjata f'dan il-qafas esterjuri, iżda titwettaq biss fl-ewwel żewġ versi li jiftħu kull strofa, li minnhom l-ewwel vers huwa wkoll ritornell: A O Lejl ta' skīet, lejl tal-Milīed, (AA) B Lejl għażīż, lejl qaddīs. (BB) A Dawlet is-sema, il-kewkba li ddīet, A Ħabbret li l-fidwa tal-bniedem inbdīet: Ċ Kristu huwa mħabba bla qies! Ċ Kristu huwa mħabba bla qies! Minkejja li, bħalma jargumenta Graham Chesters, ir-rima interna mhijiex popolari daqs ir-rima fit-tarf, ċerti kittieba jħossu li m'għandhomx jitfgħu l-importanza kollha fuq l-aħħar kelma tal-vers, kif jiġri ħafna drabi fir-rima tradizzjonali, iżda joħolqu bilanċ bejn il-kelmiet fil-vers innifsu permezz tal-eku tal-istess ħoss (27). L-enfasi, fil- fatt, aktar milli bir-rima, tinkiseb bir-ripetizzjoni tal-ewwel vers fil-ftuħ ta' kull strofa, bħallikieku biex, paradossalment, is-skiet tal-lejl tal-Milied itambar f'moħħ min qed ikanta l-għanja. Bħalma l-ewwel żewġ versi ta' kull strofa ta' din l-għanja jsaħħu s-sens ta' struttura akustika bir-rima interna, hekk ukoll l-aħħar żewġ versi jsaħħu l-istess qafas b'teknika oħra tar-ripetizzjoni: ir-ritornell ta' ġo strofa magħmul minn żewġ versi identiċi u konsekuttivi. Fir-ritornell uniku li jagħlaq kull strofa, hemm imbagħad ir-rima ekwivoka inevitabbli bejn it-truf tal-versi. Dawn ix-xejriet kollha ta' repetizzjoni u rima mhumiex għalkollox ekwivalenti għall-arranġament akustiku tal-għanja oriġinali li minnha saret it-traduzzjoni għall-Malti, u dan jixhed varjazzjoni fil-kreattività akustika waqt it-traduzzjoni. Kristu hu mħabba bla qies, Kristu hu mħabba bla qies. [... /] Glorja lil Kristu f'kull ħin, Glorja lil Kristu f'kull ħin. [... /] Il-kbir miraklu kien sar, Il-kbir miraklu kien sar. Il-bqija tal-versi tal-għanja huma marbutin flimkien b'rima mbewsa: Dawlet is-sema l-kewkba li ddīet. Tħabbar li l-Fidwa tal-bnedmin inbdīet. (Strofa 1) Instama' l-għana li ġej mis-smewwīet, L-għana tal-anġli li fih il-kelmīet (Strofa 2) Twieled fil-faqar ir-Re tar-Rejīet. Ġara kif Alla kien wiegħed u rīed, (Strofa 3) Il-kelmiet li jidwu l-aħħar sillaba tagħhom itambru l-istess għeluq, daqqa għal sentenzi differenti iżda grammatikalment paralleli, u daqqa għal klawżoli konsekuttivi ta' sintassi waħda, li l-unitajiet tagħha qed jitpoġġew f'simetrija bejniethom minħabba li l-istess ħoss qed jimmarka t-tmiem tagħhom. Fi kliem ieħor, fl-aħħar kwotazzjonijiet jispikkaw unitajiet sintattiċi li dejjem qed jagħlqu bl-istess ħoss, li għalhekk jimmarka t-tmiem tal-vers u t-tmiem ta' komponent sintattiku simultanjament. Meta meħudin flimkien, il-mudelli kollha tar-ripetizzjoni bir-rima u r-ritornell fl- għanja "Il-Lejl tal-Milied" joħolqu kumpless ta' effetti mrikkbin jew imdaħħlin wieħed fl- ieħor: rima interna, rima ekwivoka, rima mbewsa, rima bi skema unika (ABAAĊĊ), ritornell fl-istrofa, u ritornell bejn l-istrofi. Dawn l-iskemi kollha fi spazju ristrett ta' għanja waħda jixhdu kemm l-għana popolari tal-Milied seta' jkun sfiq fl-effetti akustiċi u fir-regulazzjoni tal-ħoss tiegħu. 4.3. Kumment Konklużiv Il-poeżija bil-Malti ta' xeħta letterarja rat il-bidu tagħha fis-seklu 19, u ma kellhiex tradizzjoni letterarja mirquma qabilha bħala struttura li setgħet tibni fuqha. Għalhekk, il-poeta kellu jifrex ħarstu lil hinn mill-kultura tiegħu biex, aktar milli minn pajjiżu stess, jieħu komponenti espressivi u arranġamenti ta' ħoss minn dinja poetika usa' mill-kuntest tiegħu, jiġifieri bħala ċittadin ta' letteratura globali, primarjament dik Taljana fil-perjodu bikri. L-istess orjentament lejn kompożizzjonijiet globali deher aktar tard fl-adattament tal-għanjiet tal-Milied għal verżjoni Maltija. Min kiteb dawn il- verżjonijiet lokali, beda jiffamiljarizza ruħu ma' għanjiet barranin u jdaħħalhom bil- mod fil-kultura Maltija, bit-tekniki u l-effetti akustiċi li kellhom fil-lingwa oriġinali. B'dan il-mod, il-kongregazzjoni Maltija bdiet tidra tekniki bħall-interjezzjoni, l-onomatopea u l-pawsi ta' stagħġib, li flimkien jgħinu biex il-kuntest reliġjuż li tirraffigura l-għanja jingħata dimensjoni aktar immedjata, konkreta u realistika. Ir-rima, ir-ritmu, il-qies tal-vers u l-aċċenti, li ħafna drabi huma simetriċi biex jiffaċilitaw is-smigħ u l-memorja, ikomplu joħolqu karattru akustiku Malti tassew espressiv, ħafna drabi b'effetti sottili fuq it-tifsir tal-vers. Dan il-karattru akustiku, fundamentali għall-għanjiet popolari ta' kull ġeneru, huwa l-ewwel appell tal-versi lil min jismagħhom, u jqanqal burdata u sentimenti li kultant ukoll huma mislufin minn kompożizzjonijiet ta' karattru universali. F'dan id-dawl, is-sensibilità poetika popolari Maltija stagħniet mis-sehem tagħha fi skemi ta' ħoss magħrufin madwar id-dinja. 5. Konklużjoni Minn din it-teżi ħarġu bosta osservazzjonijiet dwar l-aspetti tematiċi u tekniċi li joħolqu l-karattru ġenerali tal-għanjiet tal-Milied, mingħajr ma jeskludu l-varjanti fl- istess tradizzjoni. Permezz ta' motifi sempliċi u mekkaniżmi letterarji effettivi, il-poplu Malti seta' jikkonferma u jikkonsolida t-twemmin tiegħu f'vuċi kollettiva li fil-parti l- kbira tal-każi tinstema' bħallikieku f'kor, iżda li għandha wkoll varjazzjonijiet interessanti fl-għadd u l-ġens tal-leħen liriku. Minkejja li fiha nnifisha, il-kitba tal- għanjiet ma kellhiex skop letterarju, kienet kitba li taqdi lill-poplu f'sentiment reliġjuż ċentrali f'ħajtu, u taffermah fi twemminu. Is-sempliċità u n-naturalezza huma karatteristiċi komuni fl-istil ta' dan il-ġeneru ta' versifikazzjoni popolari, b'diskors ta' xeħta kollokjali, bi frażijiet mislutin mir-rakkont bibliku, u ħafna drabi b'espressjoni ta' xejra idjomatika jew proverbjali – karatteristika misjuba wkoll fil-priedki. Kif wera t-tieni kapitlu ta' din it-teżi, ix-xejriet popolari tal-għanjiet tal-Milied ma eskludewx is-simboliżmu rikk u antik tat-tradizzjoni Nisranija, li fih huma mxettlin il- motifi ewlenin tal-versi. Il-kongregazzjoni li għanniet dawn il-versi setgħet tirrikorri għal emblemi, ikoni, figuri, parabboli, u rakkonti reliġjużi ħafna usa' u eqdem mill- għanjiet innifishom, li f'ħafna każi servew bħala tfakkira u konsolidazzjoni ta' dawn ix- xbihat u r-rakkonti lesti. Il-poplu, fi kliem ieħor, kien diġà midħla sew tad-distinzjonijiet morali rrappreżentati bit-taqbida simbolika bejn id-dawl u d-dlam f'diversi rappreżentazzjonijiet bibliċi u leġġendarji, u seta' japprezza minnufih is-sens spiritwali tal-motif predominanti tad-dawl fl-għanjiet tal-Milied li bdew jinkitbu. L- ossimoro tad-dawl fid-dlam, tat-twelid qaddis fil-lejl tal-Milied, hija skema poetika li tirrifletti l-aspetti kuntrastanti ta' twemmin: it-taqbida tat-tajjeb kontra l-ħażin. Dan il- motif ossimoroniku juri kemm l-istess għanja tista' titlob armonija fuq livell ta' sejħa lill-umanità, iżda tinkorpora elementi oħra ta' kunflitt fit-trattament tagħha tal-ġlieda bejn it-tajjeb u l-ħażin biex tesprimi r-rebħa tad-dawl fuq id-dlam. Dan jixhed li għalkemm l-għanja tal-Milied għandha element qawwi ta' unità u uniformità, tista' f'livell tematiku, tinvolvi tensjoni, ġlieda jew kuntrast bejn elementi opposti. Il-motif tal-anġli, min-naħa l-oħra, iqanqal sens ta' għaqda, kollettività u inklużjoni, ilkoll ikkaratterizzati bil-ferħ ġenwin tal-essri spiritwali li ssejħu mill-ġdid għal fuq id-dinja. Apparti mid-dehra safja, il-miġja tal-anġli għandha wkoll effett ta' tqanqil ta' sentimenti bħall-umiltà, l-ubbidjenza u l-modestja, ingredjenti ta' ikona magħrufa sew min-Nisrani, li tkompli tissaħħaħ bil-motif tal-faqar magħżul minn Alla bħala l-kundizzjoni tat-twelid tiegħu. Din l-emblema paradossali tal-manifestazzjoni divina f'ambjent umli toħloq, kif intwera, skema ta' opposti (kobor divin u ċokon materjali) li jsaħħu lil xulxin bil-kumplimentarjetà ta' bejniethom, u li jinfiltraw il-versi sempliċi tal-għanjiet bi skemi rikorrenti, li jtambru f'moħħ il-kongregazzjoni inkonxja l- istess djalettika profonda. Dan kollu juri kif l-għanjiet kienu qed isarrfu motifi essenzjali f'teknika aċċessibbli għall-kotra, iżda effettiva biex il-poplu Malti jadottaha u jħaddimha f'kuntest ta' konvinzjoni reliġjuża. Il-motifi analizzati fit-tieni kapitlu żvelaw kif is-sinifikat tagħhom huwa kuntestwali u dinamiku, jiġifieri jiddependi minn rwoli ċentrali fil-kuntest tal-ġrajja tal- Milied u, f'dan l-ambjent qaddis, għandhom funzjoni emblematika aktar milli dehra statika. L-anġli, ngħidu aħna, sikwit jirrappreżentaw b'mod konkret - jew jinkarnaw - il-kunċett tat-tħabbira t-tajba, imqar bix-xbieha tat-trumbetta bħala attribut tipiku tagħhom. U l-għanja li tippreżenta lill-anġli f'dan ir-rwol tradizzjonali sservi bħala pont bejn ix-xbihat dekorattivi tal-anġli fil-kuntest festeġġjanti tal-Milied u l-kongregazzjoni li, hi u tgħanni l-għanjiet, tibda tanima lir-rwol qaddis tagħhom bix-xejriet dinamiċi u narrattivi tal-versi. Huwa b'hekk li l-motif issimplifikat tal-anġlu fl-għanjiet tal-Milied xorta waħda jaħżen fih rikkezza ta' sinifikati: dawl, glorja, safa, aħbar tajba, l-eżerċti ta' Alla ("mija, mija"), ferħ sinkronizzat mal-ħolqien, u l-bqija. Wara li ġew mistħarrġa l-mekkaniżmi intertestwali u narrattivi li janimaw il- motifi tal-għanjiet tal-Milied, it-tielet kapitlu ffoka fuq il-firxa wiesgħa ta' forom ta' indirizz fl-istess versifikazzjoni, bid-diversi funzjonijiet illokuzzjonarji li tħaddem it- teknika tal-apostrofi. Intwera kif is-sejħa, li tvarja minn talba ħerqana sa tifħir glorjuż, tikkonferma l-fidi qawwija tal-kongregazzjoni, filwaqt li tafferma preżenza sagra fil- figuri li ssejjaħ, kemm jekk huma umani, kif ukoll jekk huma oġġetti inanimati. Id- distanza storika bejn il-kelliem u s-semmiegħ, bl-attributi spiritwali tiegħu, tisfuma fix- xejn permezz tas-sejħa, li toħloq ambjent familjari bejn iż-żewġ entitajiet. Punt ċentrali f'dan il-kapitlu kien l-osservazzjoni li kultant, taħt l-indirizz lill-ieħor, il-kelliem jipprova jikseb komunjoni ma' ruħu stess, bħallikieku din hija persuna oħra b'natura spiritwali ġenwina u delikata. Ħafna drabi, din is-sejħa tirrappreżenta qagħda meditattiva li fiha l-kelliem jirrifletti fuq il-ħsibijiet u l-emozzjonijiet l-aktar profondi tiegħu, fi djalogu interjuri li jifred kuxjenza waħda f'kelliem u semmiegħ. F'dan l- arranġament kemxejn skizofreniku, il-kongregazzjoni tassumi l-imġiba ta' persuna li qiegħda tissemma' diskors imqanqal li mhux indirizzat lilha, minħabba li ma tkunx qed tissejjaħ direttament bħala udjenza tal-kelliem. Madanakollu, xi għanjiet iħaddmu leħen wieħed kollettiv biex jindirizza lill-ġemgħa miġbura fil-kant, fejn il-kelliem u s-semmiegħ isiru l-istess kuxjenza. Minn din l-analiżi tal-indirizz, wieħed jista' josserva, mill-ġdid, kif fis-sempliċità poetika tal-versi popolari tal-Milied tista' teżisti ċerta kumplessità. Għalkemm uħud mit-tekniki li jitħaddmu f'dan il-ġeneru ta' versi popolari ma jkollhomx xi valur letterarju għoli, xorta waħda jkollhom elementi implikati li jirrikjedu ċerta livell ta' stħajjil, bħall-idea li l-kongregazzjoni mhix qiegħda tindirizza lill-figuri qaddisa biss, iżda lil ruħha stess ukoll, jew l-idea li l-kongregazzjoni qed tissemma' diskors intimu bejn il-kelliem liriku u ruħu stess. Aktarx li dawn l-effetti ma jingħarfux b'mod ċar minn min ikun qed ikanta l-għanjiet, iżda xorta jiġġarrbu bħala effetti intrinsiċi tas- sejħa (il-vokattiv u l-vokazzjoni) li trid titwettaq fit-tleħħin ta' wħud mill-għanjiet tal- Milied li fihom jispikka l-indirizz. Ir-raba' kapitlu stħarreġ il-karattru ewfoniku u l-iskemi ta' ħsejjes li jikkontrollaw it-tleħħin tal-għanjiet Maltin. Kif intwera, dan il-karattru melodjuż u akustiku kellu l-kompożituri u l-kompilaturi tiegħu fi tradizzjoni barranija marbuta mal- kultura festeġġjanti tal-Milied. Minn din it-tradizzjoni antika u universali, it-tradutturi Maltin siltu diversi tekniki ewfoniċi flimkien mal-kontenut, u adottawhom għall-idjoma nattiva. Il-prosodija mħaddma, ħafna drabi bil-qies tal-vers popolari, bir-ritmu regolari, bl-aċċenti fissi u bir-rima alternata, tgħaqqad lill-kongregazzjoni Maltija f'mixja waħda melodjuża ta' leħen kollettiv meqjus, ibbażat fuq skemi ta' ħoss strutturati u invarjabbli, ħafna drabi megħjuna b'tekniki oħra (bħaċ-ċesura, l-epiżewsi u l-onomatopea) li l-poplu Malti kien ilu jħaddem, b'mod orali, fil-versi popolari tiegħu. Dan kollu jixhed kemm ġeneru popolari bħall-għanjiet tal-Milied jista' jissarraf fi tradizzjoni lokali b'saħħitha minn sinteżi bejn elementi ta' kultura globali u elementi oħra indiġeni għas-sensibilità poetika sempliċi tal-poplu Malti. Forsi l-aktar punt fundamentali li ħareġ minn dan l-istudju huwa l-fatt li t- tradizzjoni Maltija tal-għanjiet tal-Milied la hija maqtugħa minn kultura Nisranija usa' minnha u lanqas ma hija kopja sempliċi ta' karatteristiċi barranin misluta minn din il- kultura Nisranija universali. Hija tlaqqigħ bejn xejriet missellfa mill-kalendarju Nisrani dinji u xejriet oħra ta' versifikazzjoni, ta' idjoma, u ta' tleħħin Malti. Hija l- akklimatizzazzjoni ta' kultura dinjija għal kultura u sensibilità poetiċi Maltin. Appendiċi Betlem! Betlem! Betlem! Betlem! Art ta' Ġuda Inti l-aktar ixxurtjata; Ħoll ilsienek, semma' leħnek, Uri l-ferħ ta' dil-ġurnata. Għax fil-grotta fqajra tiegħek, Fuq ftit tiben ġo maxtura, Ġesù twieled bin Marija, Li l-ħlejjaq Lilu tadura. Ifraħ mela O Belt imbierka, Ftaħar int fost l-ewlenin, Lilek għażel, ġo fik twieled, Il-Feddej tagħna l-bnedmin. Fejnkom ragħajja, fittxu morru, Biex titgħaxxqu b'Bin Marija; Fost il-faqar Lilu ssibu, 'Ma o! xi ħlewwa ta' tarbija! Hemm issibu l-Omm minn tiegħu, Għarkubbtejha tadurah, Għad li Binha, 'ma bħal Alla, Hija wkoll trid tadurah. Lil Ġużeppi – għarus tagħha, Għarkubbtejh fejn il-maxtura, Bi ġmiel Kristu qed jitgħaxxaq, Fl-istess ħin Lilu jadura. Mel' nifirħu, nies, nifirħu, F'dil-ġurnata aħna wkoll, Kull ma għamel Bin Marija Biex mill-jasar lilna jħoll. Ejjew la Ddumux Ejjew la ddumux Mill-irħula u mill-bliet, Għax niżel hawn fostna s-Sultan tas-Smewwiet. Kif ħabbru l-Profeti Bi kliem il-Mulej, Sar bniedem, bin Verġni, Tad-dinja l-Feddej. Mhux ġawhar u deheb Li jassru l-bnedmin; Mhux frugħa w'tlellix Li jneffħu l-kburin 'ma l-faqar, il-għera U ċ-ċaħda bla ġieħ Ried jagħżel u jħaddan Dat-tfajjel għalih. Imdawwar mill-anġli, Fil-ħajja bla snin, Ried issa jissieħeb Ma' ragħajja fqajrin, Fis-sħana tat-tiben, Fir-reżħa tal-għar, Ried jixrob mill-bidu Tal-ħajja l-imrar. Xi ħniena! Xi ħlewwa! Xi mħabba O Bambin, Urejt mal-ġnus kollha Fid-dnub imnisslin, Għallimtna kif niksbu L-imħabba w sliem, Kif ngħixu biex naslu Fil-hena bla tmiem. Ejjew Ilkoll Nifirħu Ejjew ilkoll nifirħu, F'dal jum kbir u sabiħ, Għax minn ġos-sema niżel Il-Feddej tal-erwieħ. Rit. Bambin tiegħi, oqgħod miegħi, Tħallinix mingħajr ħabib, Irrid li nibqa' nħobbok, U sakemm itul żmieni, maċ-ċkejkna qalbi nrossok. Ejjew flimkien ninġabru, Madwar Ġesù Bambin, Ngħidulu: "Kemm Int ħelu! Aħna wisq ferħanin." Rit. Bambin tiegħi, oqgħod miegħi, eċċ. Ejjew Tfal Ngħollu Leħenna Ejjew tfal ngħollu leħenna Quddiem dat-tfajjel ħelu tal-Ġenna. Dan dak li fis-sema minn dejjem kien, Ejjew immela nkantaw flimkien. Rit. Ġesù ħelu Bambin ċkejken tiegħi, Ejja f'qalbi u għammar miegħi, Jiena noqgħod miegħek irrid, Ja Bambin ħelu tiegħi s-Sid. Ja Bambin ħelu tiegħi s-Sid. Il-qalb tiegħi qed tfur bl-imħabba Għax qiegħda tħoss lil dak li ħabbha. Arawh fin-nieqa ejjew ittawlulu, U lkoll flimkien nerġgħu ngħajtulu. Rit. Ġesù ħelu Bambin ċkejken tiegħi, eċċ. X'tajtek jien biex Inti għalija Inżilt f'dal-bard, ċkejken tarbija, Araw x'imħabba, ejjew ħa taraw, U lkoll flimkien nerġgħu inkantaw. Rit. Ġesù ħelu Bambin ċkejken tiegħi, eċċ. Ħarsu lejH dak Alla tagħna Bambin ċkejken ġie jgħammar magħna, Araw xi ħlewwa, xi ġmiel, xi qdusija, Ħallini nkanta O Verġni Marija. Rit. Ġesù ħelu Bambin ċkejken tiegħi, eċċ. Twieled, twieled, il-Ħellies tagħna, Ejjew ja Anġli ifirħu magħna, Ejjew ngħanquh, inbusuh u noffrulu Il-qalb tagħna u ngħidulu: Rit. Ġesù ħelu Bambin ċkejken tiegħi, eċċ. F'Lejl tax-Xitwa F'lejl tax-xitwa ġewwa Betlem F'kesħa kbira, f'għar miftuħ Daħlet Omm u wieldet Iben Qalb il-bhejjem li saħħnuh. Dik l-Omm fqajra hi Marija U Ġesù dik it-Tarbija. Huwa ġie mis-sema fostna: Ħalla l-kobor, ħalla l-ġid, Għax fil-faqar, fit-tbatija, Ried jinħeba l-aqwa Sid. Qalb il-foqra u l-imsejknin Kien Ġesù dejjem ħanin. Bħalma beka, bħalma feraħ, Waqt li għex fost il-bnedmin, Mat-triqat fejjaq u għallem, Kien ħabib tal-maħqurin. Ħajtu kollha fit-tiġrib, F'mewtu wkoll fuq is-Salib. Għaliex dan id-Dawl Kollu Għaliex dan id-dawl kollu, Fuq Betlem dan il-ħin, Għaliex kulħadd jistaqsi, Fejn twieled il-Bambin. Rit. Għaliex, għax dan it-tfajjel, Huwa l-Iben Divin, T'Alla li jista' kollox, Għalkemm isir Bambin. Għaliex fid-dinja kollha, Il-ħżiena u t-tajbin, Jitqanqlu kif jisimgħu Fejn twieled il-Bambin. Rit. Għaliex, għax dan it-tfajjel, eċċ. Għaliex fil-grotta fqira, Bil-qima mixħutin, Dawn in-nies kollha jfaħħru Lil Dak iċ-ċkejken Bambin. Rit. Għaliex, għax dan it-tfajjel, eċċ. Għaliex ix-xwejjaħ Xmuni, Jifraħ għax mal-ħajjin, Alla ħallih biex jara Lill-imwieled Bambin. Rit. Għaliex, għax dan it-tfajjel, eċċ. Ħallini Marija Ħallini Marija nbenninlek lil Ibnek Dil-ħlewwa tarbija, Ġesù Bambin: Fi ħdanek ħaddantha u lid-dinja tajtha, Dil-ħlewwa tarbija Ġesù Bambin. Ġiet qtajja ta' Anġli Ilkoll jgħajtu ferħana, Għax twieled ġo Betlem Feddej il-bnedmin. Ġew ġemgħa ta' ragħajja Ifaħħru lil Alla, Jaraw fil-fisqija Lil ħelu Bambin. Ħallini Marija nbenninlek lil Ibnek ... Rit. Ġużeppi jitbissem Bil-ħlewwa tas-sema, Jadura t-tarbija Jammira l-Marija Li ġabet fid-dinja Dil-ħlewwa tarbija Ġesù Bambin. Ħallini Marija nbenninlek lil Ibnek ... Rit. Ħares Ftit Ġesù Bambin Ħares ftit Ġesù Bambin, Tfal madwarek ferħanin, Bambin ċkejken tarbija, U ħdejk Ommok Marija. L-Anġli nieżla mis-Smewwiet, O x'kant ħelu! Xi ħlewwiet! Bambin ċkejken tarbija, Arana lejk resqin. Paċi paċi mis-smewwiet, Jgħannu l-Anġli fil-Milied, U l-kwiekeb geġwiġija Jiddu kollhom tjubija, Minn dak l-għoli juru t-triq T'Alla s-Sid, t'Alla l-Ħallieq. F'dil-lejla kollha dija, F'dil-lejla tal-Milied. Qalb l-għelieqi u l-għoljiet, Jiġru r-ragħajja bil-merħliet, F'maxtura sabuh rieqed Ġol-għar sieket u ħiemed. Imxu mmorru lkoll flimkien, Nagħtuh qalbna bla dewmien. Ħdejn Ommu ħelu rieqed, F'dal-jum, jum il-Milied. Il-Messija Mixtieq Ġie Il-Messija mixtieq ġie, Ejjew ħa tadurawh, Ja ħlejjaq midinbin, Kif qima r-ragħajja tawh. Rit. Imżejna ruħkom tkun, Bla frugħa tkun qalbkom. Hawn 'l Alla taraw, Tarbija ġo għar, Tisimgħu l-kant, Tal-Anġli flimkien. Ejjew uruh il-ferħ, Illum ilkoll flimkien, Għaliex ġo għar fil-ksieħ, Twieled Ġesù Bambin. Rit. Imżejna ruħkom tkun, eċċ. Il-Benniena ta' Ġesù Bambin Rit. Ninni, la tibkix iżjed, Ninni, Ġesù Bambin, Ħallih, għalina l-biki Għax aħna midinbin. Ejjew, ejjew, ja Anġli Mis-sema mija, mija, Taraw 'l Alla li ħalaqkom Bambin ġewwa l-fisqija. Rit. Ninni, la tibkix iżjed, eċċ. Ejjew, taraw b'għajnejkom Lil dan Alla tal-ħniena, Bambin sabiħ u ħelu, Ininni ġol-benniena. Rit. Ninni, la tibkix iżjed, eċċ. Ħallu, pasturi, ħallu, Il-merħla tan-nagħġiet Tibżgħux, min jindukrahom Hemm l-Anġli tas-smewwiet. Rit. Ninni, la tibkix iżjed, eċċ. Ħallu, u ejjew taraw, Fil-grotta l-ġid li ġiena, Hawn Alla Bambin ċkejken Ininni ġol-benniena. Rit. Ninni, la tibkix iżjed, eċċ. Ejjew slaten tad-dinja, Imma mingħajr kburija, Taraw min ħalaq kollox, Magħmul ċkejken tarbija. Rit. Ninni, la tibkix iżjed, eċċ. Dan Alla dejjem ħabbna, Dan Alla qatt ma nsiena, Araw, il-ħlewwa li biha, Ininni ġol-benniena. Rit. Ninni, la tibkix iżjed, eċċ. Sar bniedem, sar tarbija, Biex jiġbed il-qlub tagħna; Sabiex jeħodna miegħu Għalhekk ġie joqgħod magħna. Rit. Ninni, la tibkix iżjed, eċċ. Marija, lil dan Ibnek, O kemm inħobbu jiena! Ħallini, ħelu, ħelu, Inxejjru ġol-benniena. Rit. Ninni, la tibkix iżjed, eċċ. Lam ... O Għana tas-sema; Lam ... O Ġesù Ħanin; Lam ... O Hena tad-dinja; Lam ... O Ġesù Bambin. Rit. Ninni, la tibkix iżjed, eċċ. Int Ja Betlem Int ja Betlem għalkemm żgħira, Kemm hemm bliet ġibtilhom għira, Li rajt inti ħadd ma rah! Tralla ... li ... la ... Tralla ... la. Fik ja belt ta' żewġ ħaġriet, Ir-Re twieled tar-Rejiet, Dan id-dawl ġewwa fik sar, Tralla ... li ... la ... Tralla ... la. L-Eku tal-Muntanji L-Anġli minn dik il-kampanja Fejn jintunaw l-innijiet, U l-eku ta' dawk il-muntanji, Jirrendu l-kant ferrieħ. Gloria in excelsis Deo. Mill-umiltà profonda, Li nżilt mis-Smewwiet, Qima lil Alla tagħna, Nagħtu b'dan il-kant sabiħ. Gloria in excelsis Deo. Nieħdu l-eżempju tal-Anġli, Sinjur niġu mil-lum 'il quddiem Min-nofs it-tempju tiegħek, Inkantaw il-benefizzi tiegħek. Gloria in excelsis Deo. L-Għanja tar-Ragħajja Aħna tliet ragħajja foqra Li nħarsu n-nagħaġ bil-lejl, Meta bla ma konna nafu, Dehrilna l-helm mill-Mulej. Deher żagħżugħ Anġlu tas-sema, Bħax-xemx liebes kollu dija, Aħna nħsadna għax qatt ma bsarna, B'did-dehra f'lejla xitwija. Xejn la tibżgħu dan qalilna, Aħbar tajba se nħabbrilkom, Twieled Alla Bambin ċkejken, Biex mill-ħtija dan jeħliskom. Dan ikun sinjal għalikom, F'ħarqa mgeżwer issibuh, Lil dan Alla tfajjel ħelu, Tkunu l-ewwel biex tqimuh. F'daqqa waħda s-sema mtela', Bi qtajja ta' Anġli sbieħ, Lil dan Alla jfaħħru u jgħollu, Iberkuh u jagħtuh ġieħ. Aħna dlonk ħallejna kollox, U fis ġrejna lejn il-għar, Biex naraw dak li qal l-Anġlu, U nwettqu kull ma sar. Lilek rajna o tfajjel ħelu, Imqiegħed ġewwa maxtura, Imgeżwer fi ftit ħrieqi, U ommok lilek tadura. O Mħabba wisq mixgħula, Li mfawra għall-bnedmin, Ismek ngħollu u nsebbħu, F'din is-siegħa u f'kull ħin. Ejjew ja ġnus tad-dinja Ejjew mingħajr kburija, Ejjew issieħbu magħna, U nqimu 'l Alla tarbija. O Ġesù Ħelwa Tarbija O Ġesù ħelwa tarbija, Ejja twieled ġewwa fija, Ġesù tfajjel frott l-imħabba, Twieled f'qalbi w' miegħi trabba. Rit. O Ġesù Ħelwa Tarbija ... O nar ħelu, nar l-Imħabba, Il-qalb tiegħi bik tixxabba, Ejja O Alla għarus tiegħi, Twieled f'qalbi w'oqgħod miegħi. Rit. O Ġesù Ħelwa Tarbija ... Kemm int ħelu Ġesù tiegħi, Kemm nixtieq inħaddnek miegħi, Jiena nrossok daqs fisqija, Meta tiġi ġewwa fija. Rit. O Ġesù Ħelwa Tarbija ... O Ġesù nessini d-dieqa, Ninni ħdejja f'din in-nieqa, Dik in-nieqa donnha Ġenna Ejja lilek qed nistenna. Rit. O Ġesù Ħelwa Tarbija ... Il-Lejl tal-Milied O lejl ta' skiet, lejl tal-Milied, Lejl għażiż, lejl qaddis, Dawlet is-sema l-kewkba li ddiet, Ħabbret li l-fidwa tal-bniedem inbdiet: Kristu hu mħabba bla qies! Kristu hu mħabba bla qies! O Lejl ta' skiet, lejl tal-Milied, Lejl ħanin, tal-Bambin, Instama' l-għana li ġej mis-smewwiet, L-għana tal-anġli li fih il-kelmiet: Glorja lil Kristu f'kull ħin! Glorja lil Kristu f'kull ħin! O lejl ta' skiet, lejl tal-Milied, Ġriet l-aħbar, li fil-għar, Twieled fil-faqar ir-Re tar-Rejiet, Ġara kif Alla kien wiegħed u ried: Il-Kbir miraklu kien sar! Il-Kbir miraklu kien sar! O Liema Ferħ O liema ferħ tas-sema! F'edan iż-żmien qaddis, Ġesù twieled għalina, Ħelisna mit-tniġġis. Fil-għar ġewwa maxtura Ġieb miegħu l-hena fis: Rit. Ejjew bil-qalb kollha nfaħħruh, infaħħruh, Ejjew bil-qalb kollha nfaħħruh. Fis-sema dehru l-Anġli, Biex Lilu jagħtu ġieħ, U ħabbru lill-ġnus kollha, F'edak il-lejl ferrieħ : Il-paċi l-aktar kbira Lil min jittama fih. Rit. Ejjew bil-qalb kollha nfaħħruh, infaħħruh, Ejjew bil-qalb kollha nfaħħruh. Fil-għar, ir-ragħajja twajba, Ġew jgħaġġlu ferħanin, U sabu 'l Ġesù ċkejken, Feddej tagħna l-bnedmin. Malajr xterdet il-bxara, Li fostna ġie l-Bambin. Rit. Ejjew bil-qalb kollha nfaħħruh, infaħħruh, Ejjew bil-qalb kollha nfaħħruh. Inġabru dlonk madwarna, Nifirħu bil-ħelsien, Li Kristu bi twelidu, Ġabilna f'dak iż-żmien; Illum ħdejn il-Presepju, Immorru lkoll flimkien. Rit. Ejjew bil-qalb kollha nfaħħruh, infaħħruh, Ejjew bil-qalb kollha nfaħħruh. Qegħdin Taraw Qegħdin taraw Mnejn ġejja dina d-dija, L-art kollha hi mimlija Minn xi siegħa 'l hawn. Rit. La tibżgħu xejn, Ħaffu daqsxejn, Ragħajja, huwa l-Messija, Li twieled dal-lejl. Maħqur mill-bard, Imsaħħan biss mill-bhejjem, Illum u għal dejjem, Jerfa' x-xemx fuq l-art. Rit. La tibżgħu xejn, eċċ. Ersqu bnedmin, Araw henjin, F'idejn ommu Marija, Liċ-ċkejken Bambin. Rit. La tibżgħu xejn, eċċ. Issibuh f'għar, Mimdud ġewwa maxtura, L-imsejkna kreatura, L-iċken fost il-fqar. Rit. La tibżgħu xejn, eċċ. Is-sliem għalik, Messija wisq mistenni, Ġejt fostna biex thenni, Lil min jafda fik. Rit. La tibżgħu xejn, eċċ. Qniepen Ċkejknin, Qniepen Ħelwin Qniepen ċkejknin, qniepen ħelwin, Semmgħu leħinkom ferreħin, Għaliex illum Ġesù Bambin Għamilna lkoll bnedmin henjin. Ħa nkantaw magħkom, aħna wkoll, Glorja 'l Ġesù li fdiena lkoll Qniepen ċkejknin, qniepen ħelwin, Semmgħu leħinkom ferreħin. Stedina lil Ġesù Bambin B'qalb imħeġġa, b'qalb nadifa, Nersqu nqimu lil Bambin, Fit-twelid imqaddes tiegħu, F'dawn il-ġranet hekk ħelwin. Ma' Ġużeppi w ma' Marija, Minn Ġesù niġu mberkin. Verb Divin li sa minn dejjem, Mill-Missier imnissel ġejt, Nistqarruk li Int dak Alla, Li b'kull ġid id-dinja mlejt. Int imlielna l-qlub b'imħabbtek Li tant għana lilna offrejt. Ġejt imwiegħed Int mis-sema Wisq minn kmieni lill-bnedmin, Kont il-ferħ tal-Patrijarki, Sa mill-ġranet ewlenin. Lilna Int henni, wettaq fina, Il-wegħdiet tiegħek ħelwin. Wieħed wieħed il-Profeti B'ħeġġa kbira ġew ħabruk, Imqanqlin huma mis-sema, Qatt ma hdew lilna jgħarrfuk. Sabiex dan ikun ġid tagħna Bil-qalb kollha aħna nwegħduk Ix-xewqat tat-tajbin kollha, Qanqlu fis l-aħbarijiet Il-qlub kollha lejk ittajru Stednuk tinżel mis-smewwiet. Inżel mela fil-qlub tagħna Tagħhom lejk erfa' l-ġibdiet. Meta kellek tinżel fostna W hekk 'l Uliedek Int issib Anġlu ħabbar lil Marija, Biex fil-ġuf lilek iġġib. Idħol Int ukoll fi qlubna, Nixtiquk dejjem fil-qrib. B'dik il-kelma ta' Marija Ġie mitmum misteru kbir, Int sirt bniedem u bqajt Alla Biex il-bniedem Alla jsir Deh! għall-ġid tal-fidwa Tiegħek Tfittex qalbna lejk ittir. Sa mill-ġuf t'Ommok Marija Opri kbar Inti komplejt Il-ġid kbir li ġibt mis-sema Lill-bnedmin fittixt urejt. Urih lilna u bih għanina Kif lid-dinja Int bih għanejt. F'nofs il-lejl u f'għar imsejken Ġewwa Betlem int twelidt, Ferħet l-art, feraħ is-sema, Għaliex kollox Int ġeddidt. Aħna wkoll nifirħu u nilqgħu Dik il-barka l'Int xerridt. F'ġieħ Ġużeppi u f'ġieħ Marija, Ir-ragħajja u l-Anġli tawk, Sa mill-bgħid għall-kewkba tiddi Ġew il-Maġi jadurawk. Fit-twelid tiegħek nifirħu Biex ħanin Ġesù narawk. Wasal il-Feddej Niżlu l-anġli mis-smewwiet F'dak il-lejl għażiż, ta' skiet. B'leħen ħelu niżlu fl-għar Fejn il-Għaġeb kbir kien sar: Bdew ibierku lill-Mulej Waqt li jqimu lill-Feddej Li ġie jgħix fost il-bnedmin, Biex inkunu lkoll henjin. Ġieħ lil Alla, ġieħ bla tmiem, Lill-bnedmin il-ferħ u s-sliem! Iftħu qlubkom, żejnu r-ruħ Biex ikun Ġesù milqugħ Kif jixraqlu mill-bnedmin Li se jkunu mifdijin Minn kull jasar u mid-dnub. Ħejju ruħkom, ħejju l-qlub! Uru l-ferħ! Bosta tamiet Se jitwettqu mal-wegħdiet. Ġieħ lil Alla, ġieħ bla tmiem, Lill-bnedmin il-ferħ u s-sliem! Wasal, wasal il-Feddej! Dak li ħalaq l-art mix-xej', Ħadd ma laqgħu ġewwa d-dar Ħlief il-bhejjem ta' ġol-għar. Ġrew ir-ragħajja ħa jżuruh, Daħlu ħdejh biex iqimuh; Ġew is-Slaten imbegħdin B'kewkba ġdida mmexxijin. Ġieħ lil Alla, ġieħ bla tmiem, Lill-bnedmin il-ferħ u s-sliem! X'Lejl ta' Ksieħ ġo Betlem X'lejl ta' ksieħ ġo Betlem! U l-ebda qalb ħanina, Ma' Marija, mal-Mulej, Li ġej biex jifdina. Hekk ġo għar għalina, Jitwieled il-Feddej. Rit. Glorja, glorja fi-smewwiet, Għannew l-anġli ġewwa l-għar, Ġrew ir-ragħajja bin-nagħġiet, Biex jaraw dak li kien sar. Ġieħ u glorja 'l Alla Li mħabba kbira wriena, Li bagħat 'l Ibnu għall-bnedmin, B'qalbu kollha fdiena. Lil Ġesù li fdiena Inqimu ferħanin. Rit. Glorja, glorja fi-smewwiet, eċċ. Venite Adoremus – Adoremus Dominum Glorja, Glorja, Glorja – Lilu agħtu o bnedmin Glorja, Glorja, Glorja – lil Ġesù Bambin. Attard 131