ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు తెలుగు సాహిత్యాన్ని శాసించిన మహాకవి శ్రీశ్రీ (ఏప్రిల్ 30, 1910 - జూన్ 15, 1983). శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు శ్రీశ్రీగా ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. విప్లవ కవిగా, సాంప్రదాయ, ఛందోబద్ధ కవిత్వాన్ని ధిక్కరించినవాడిగా, అభ్యుదయ రచయితల సంఘం అధ్యక్షుడిగా, విప్లవ రచయితల సంఘం స్థాపక అధ్యక్షుడిగా, సినిమా పాటల రచయితగా ఆయన ప్రసిద్ధుడు. శ్రీశ్రీ హేతువాది మరియు నాస్తికుడు. మహాకవిగా శ్రీశ్రీ విస్తృతామోదం పొందాడు. మహాప్రస్థానం ఆయన రచించిన కావ్యాల్లో ప్రసిద్ధమైనది.
శ్రీశ్రీ - శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు - 1910 సంవత్సరం పూడిపెద్ది వెంకటరమణయ్య, అప్పలకొండ దంపతులకు జన్మించాడు. శ్రీశ్రీ జన్మించింది 1910 అన్నది నిర్ధారణ అయిన విషయమే అయినా ఆయన ఏ తేదీన పుట్టారన్న విషయంపై స్పష్టత లేదు. శ్రీశ్రీ తాను ఫిబ్రవరి 1, 1910 న జన్మించానని విశ్వసించారు. ఐతే పరిశోధకులు కొందరు సాధారణ నామ సంవత్సర చైత్రశుద్ధ షష్ఠినాడు జన్మించారని, అంటే 1910 ఏప్రిల్ 15న జన్మించారని పేర్కొన్నారు. విశాఖపట్నం పురపాలక సంఘం వారు ఖరారు చేసిన తేదీ ఏప్రిల్ 30, 0 అని విరసం వారు స్పష్టీకరించారు.[1] శ్రీరంగం సూర్యనారాయణకు దత్తుడగుట వలన ఈయన ఇంటిపేరు శ్రీరంగంగా మారింది. ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం విశాఖపట్నంలో చేసాడు. 1925లో SSLC పాసయ్యాడు. అదే సంవత్సరం వెంకట రమణమ్మతో పెళ్ళి జరిగింది. 191 లో మద్రాసు విశ్వ విద్యాలయంలో బియ్యే (జంతుశాస్త్రము) పూర్తి చేసాడు.
1935లో విశాఖ లోని మిసెస్‌ ఎ వి ఎస్‌ కాలేజీలో డిమాన్స్ట్రేటరుగా చేరాడు. 1938లో మద్రాసు ఆంధ్ర ప్రభలో సబ్‌ ఎడిటరుగా చేరాడు. ఆ తరువాత ఆకాశవాణి, ఢిల్లీ లోను, మిలిటరీ లోను, నిజాము నవాబు వద్ద, ఆంధ్ర వాణి పత్రికలోను వివిధ ఉద్యోగాలు చేసాడు. 1933 నుండి 1940 వరకు ఆయన రాసిన మహాప్రస్థానం, జగన్నాథుని రథచక్రాలు, గర్జించు రష్యా వంటి గొప్ప కవితలను సంకలనం చేసి మహాప్రస్థానం అనే పుస్తకంగా ప్రచురించాడు. తెలుగు సాహిత్యపు దశనూ, దిశనూ మార్చిన పుస్తకం అది.
1947లో మద్రాసుకు తిరిగి వచ్చి అక్కడే స్థిరపడ్డాడు. తన రచనా వ్యాసంగాన్ని కొనసాగిస్తూ మరిన్ని గొప్ప రచనలు చేసారు. ఎన్నో సినిమాలకు పాటలు, మాటలు రాసాడు. పిల్లలు లేని కారణం చేత 1949లో ఒక బాలికను దత్తత తీసుకున్నాడు. 1956లో సరోజను రెండవ వివాహం చేసుకున్నాడు. రెండవ భార్య ద్వారా ముగ్గురు కుమార్తెలు, ఒక కుమారుడు కలిగారు.
1955 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో కమ్యూనిస్టుల తరఫున శ్రీశ్రీ చురుగ్గా ప్రచారం నిర్వహించాడు. హనుమాన్‌ జంక్షన్లో ఒక ప్రచార సభలో ఆయన ఆరోగ్యం దెబ్బతిని కొన్ని నెలల పాటు ఆసుపత్రిలో ఉండవలసి వచ్చింది. 1969లో ప్రత్యేక తెలంగాణా ఉద్యమం తీవ్రంగా ఉన్న సమయంలో శ్రీశ్రీ వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్యతో కలిసి ఖమ్మంలో సమైక్య వాదాన్ని వినిపిస్తూ ప్రదర్శన జరిపాడు. ఉద్యమకారులు ప్రదర్శనకు భంగం కలిగించడానికి ప్రయత్నించినా ఆగక తమ ప్రదర్శనను కొనసాగించాడు.
వివిధ దేశాల్లో ఎన్నోమార్లు పర్యటించారు. ఎన్నో పురస్కారాలు పొందాడు. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, మొదటి "రాజా లక్ష్మీ ఫౌండేషను" అవార్డు వీటిలో కొన్ని. అభ్యుదయ రచయితల సంఘానికి (అరసం) అధ్యక్షుడిగా పనిచేసాడు. 1970లో ఆయన షష్టిపూర్తి ఉత్సవం విశాఖపట్నంలో జరిగింది. ఆ సందర్భంగానే ఆయన అధ్యక్షుడుగా విప్లవ రచయితల సంఘం (విరసం) ఏర్పడింది.
విశాఖపట్నం లోని బీచ్ రోడ్డులో ఆయన నిలువెత్తు విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించారు.అదేవిధంగా ఆయన ఇంటిని మహా సంగ్రామ సమర యీచారు
1950 లో మహాప్రస్థానం కావ్యం మొదటిసారిగా ప్రచురితమైంది. మహాప్రస్థానం, జగన్నాథుని రథచక్రాలు, బాటసారి, భిక్షువర్షీయసి మొదలైన కవితల సంపుటి అది. ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో ఈ కావ్యం అత్యున్నత స్థానంలో నిలిచి శ్రీశ్రీని మహాకవి చేసింది. తరువాత మరోప్రస్థానం, ఖడ్గ సృష్టి అనే కవితా సంకలనాలను, చరమరాత్రి అనే కథల సంపుటిని, రేడియో నాటికలు రచించాడు. మహాప్రస్థానం వంటి గీతాలన్నీ మార్క్సిజం దృక్పథంతో రాసినవే అయినా అవి రాసేనాటికి మార్క్సిజం అనేది ఒకటుందని ఆయనకు తెలియదు. 1981లో లండన్‌లో ప్రచురితమైన మహాప్రస్థానం (శ్రీశ్రీ స్వదస్తూరితో దీనిని ముద్రించారు, దానితో పాటు శ్రీశ్రీ పాడిన ఈ కావ్య గీతాల క్యాసెట్టును కూడా వెలువరించారు) కు ముందుమాటలో ఆయన ఈ విషయం స్వయంగా రాసాడు. అందులో ఇలా రాసాడు:
తెలుగు వారిని ఉర్రూతలూగించిన ఎన్నో గొప్ప సినిమా పాటలను ఆయన రచించాడు. అల్లూరి సీతా రామ రాజు సినిమాకు ఆయన రాసిన "తెలుగు వీర లేవరా.." అనేది శ్రీశ్రీ రాసిన ఆణిముత్యాల్లో ఒకటి. రెండవ భార్య సరోజతో కలిసి సినిమాలకు మాటలు రాసాడు.
ప్రాసకూ, శ్లేషకు శ్రీశ్రీ పెట్టింది పేరు. అల్పాక్షరాల్లో అనల్పార్ధాన్ని సృష్టించడంలో శ్రీశ్రీ మేటి. "వ్యక్తికి బహువచనం శక్తి" అనేది ఆయన సృజించిన మహత్తర వాక్యమే! శబ్ద ప్రయోగంలో నవ్యతను చూపించాడు. ప్రగతి వారపత్రికలో ప్రశ్నలు, జవాబులు (ప్రజ) అనే శీర్షికను నిర్వహించాడు. పాఠకుల ప్రశ్నలకు సమాధానాలిచ్చే శీర్షిక అది. చతురోక్తులతో, శ్లేష లతో కూడిన ఆ శీర్షిక బహుళ ప్రాచుర్యం పొందింది.
శ్రీశ్రీ తన రచనా వ్యాసంగాన్ని తన ఏడవ యేటనే ప్రాంభించాడట. తన మొదటి గేయాల పుస్తకం ఎనిమిదవ యేట ప్రచురింపబడింది. అందుబాటులో ఏదుంటే అది - కాగితం గాని, తన సిగరెట్ ప్యాకెట్ వెనుక భాగంలో గాని వ్రాసి పారేశేవాడు.
ఇతడు మద్రాసులో ఉండడంతోనూ, ఆధునిక కవి కావడంతోనూ సినిమావారి పరిచయం బాగా వుండేది. ప్రత్యక్షంగా సినిమాలతో సంబంధం లేకపోయినా పరోక్షంగా సంబంధం వుండేది. 1950లో ఆ సంబంధం పూర్తిగా ప్రత్యక్షమయ్యింది[3]. తెలుగులో మొట్టమొదటి డబ్బింగ్ సినిమా ఆహుతికి ఇతడు మాటలు పాటలు వ్రాశాడు. ఇది హిందీ చిత్రం "నీరా ఔర్ నందా"కి ఈ సినిమా తెలుగు అనువాదం. కవిత్వంలో రకరకాల ఫీట్లు చెయ్యడం ఇతడికి తెలుసు కాబట్టి డబ్బింగ్ ఫీట్ కూడా ఈయనే చేయగల సమర్థుడని ఈ అవకాశం దక్కింది. ఇది డబ్బింగ్ సినిమా అయినా దీనిలో శ్రీశ్రీ మంచి పాటలు వ్రాశాడు. ఈ పాటల మూలంగానే ఇతడికి రోహిణి సంస్థలో హెచ్.ఎం.రెడ్డి నెలకు 300 రూపాయల జీతమిచ్చి ఇతనిని ఆస్థాన రచయితగా వేసుకున్నాడు. నిర్దోషి సినిమాకు కొన్ని పాటలు వ్రాశాడు. మూనాన్ ప్రపంచం అనే సినిమా తీస్తూ ఇతడిని రచయితగా నెలకు 200 రూపాయలు జీతంతో నియమించుకున్నాడు. ఆ విధంగా ఇతడికి నెలకు 500 రూపాయలు రాబడి రావడంతో సినిమాలలో స్థిరపడ్డాడు. అలా ఈ ఉద్యోగాలు మూడేళ్ళపాటు సాగాయి.
ఒక సారి ఒక కన్నడ చిత్రానికి తెలుగులో డబ్బింగ్ డైలాగులు వ్రాయడానికి మైసూరుకు వెళ్ళినప్పుడు అక్కడ ఇతనికి బి.విఠలాచార్యతో పరిచయం కలిగింది. ఆయన కన్నడలో తీసిన కన్యాదానం అనే సినిమాను తెలుగులొ కూడా నిర్మించదలచి శ్రీశ్రీని రచయితగా నియమించుకున్నాడు. ఇతడు మైసూరులో వుండి ఒక్కరోజులో 12 పాటలు వ్రాశాడు. ఇది ప్రపంచ చలనచిత్రలోకంలో ఒక రికార్డు!
తరువాత ఇతడు డబ్బింగ్ రచయితగా, పాటల రచయితగా స్థిరపడ్డాడు. ఎన్నో డబ్బింగ్ సినిమాలకు పాటలు, మాటలు వ్రాశాడు. మామూలు చిత్రాలకు కూడా ఎన్నో పాటలు వ్రాశాడు. అన్ని రకాల పాటలు ముఖ్యంగా ఉద్రేకం, ఉత్తేజం కలిగించే పాటలు ఇతడు వ్రాశాడు. ఇతడు స్వయంగా చెవిలో రహస్యం అనే డబ్బింగ్ సినిమాను తీసి నష్టపోయాడు. తరువాత ఇతడు ఉషశ్రీ పిక్చర్స్ అన్న సంస్థను స్థాపించి రుక్మిణీ కళ్యాణం అనే సినిమాను తీయాలని ప్రయత్నించాడు కాని అది సఫలం కాలేదు.
శ్రీశ్రీ వ్యక్తిత్వంలో ఎన్నో విరుధ్ధమైన భావాలు, విచిత్రమైన సంఘర్షణలు కనిపిస్తాయి. ఆయన మొత్తంగా బహిర్ముఖుడు. తీవ్రవిమర్శలకు, పసితనపు మాటలకు సమంగా ప్రసిద్ధుడు. సిద్ధాంతాల గురించి, తోటి కవుల గురించి ఆయన అభిప్రాయాలు అత్యంత వేగంగా, అతితక్కువ హేతుబద్ధంగా మారుతూండేవి. ఉద్యోగాల్లో ఇమడలేకపోవడం, మొదటి వివాహంలో పిల్లలు కలగకపోవడం, చివరి దశలో దాదాపు 50 ఏళ్ళ వయసు దగ్గరపడ్డాకే రెండో భార్యతో పిల్లలు పుట్టడం, సినిమాల్లో సంపాదించి, మొత్తం కోల్పోవడం, తన అస్థిరత వల్ల సాహితీసంఘాల్లో వివాదాలు రావడం ఇలా ఎన్నెన్నో ఒడిదుడుకులు ఆయన జీవితాన్ని తాకాయి. ఆయన గురించి జీవితచరిత్రకారుడు [బూదరాజు రాధాకృష్ణ] శ్రీశ్రీతో ఏ కొంతకాలమైనా పరిచయం గల వారెవరైనా అతడు వయసొచ్చిన పసివాడనీ, అమాయకుడైనా చురుకైనవాడనీ, అహంకారి అయినా తలవంచుతుంటాడనీ, విచారణశీలి అయినా తప్పించుకు తిరుగుతాడనీ, ఆకర్షకుడైనా ఏడిపించనూగలడనీ అంగీకరిస్తారు. కొన్ని అభిప్రాయాల విషయంలో అతడు జగమొండి. సరదా పడ్డప్పుడు అతణ్ణి అదుపుచేయడం కష్టం. విపరీతాలోచనా ధోరణిలో ఉన్నప్పుడు అతడు క్రమశిక్షణకు లొంగడు. దాపరికం లేకపోవడం, ఆలోచనలోనూ స్వభావంలోనూ చాటూమరుగూ లేకపోవడం విస్పష్టం. మాటల్లో మాత్రమే అతడు భయంకరుడు. మరో విధంగా పోరాడలేడు. వాస్తవజీవితంలో అతడు సమస్త సాంప్రదాయిక పద్ధతులకూ కట్టుబడ్డాడు. కానీ తన విప్లవభావాలతో వాటినెప్పుడూ వ్యతిరేకిస్తుండేవాడు అంటూ స్వభావాన్ని గురించి వ్యాఖ్యానించారు.
స్నేహితులతో కలిసి మద్రాసులో హోటలు కెళ్ళాడు. ఒకాయన అట్టు చెప్తానని అన్నాడు. దానికి శ్రీ శ్రీ "అట్లే కానిండు" అన్నాడు.
ఒకసారి ఆయనతొ విసిగిన రచయత ఇలా అన్నాడు "శ్రీశ్రీ నీ నిర్వచనాలు ఒట్టి విరేచనాలు " వెంటనె శ్రీశ్రీ "అవి(విరేచనాలు )నీ నోటెమ్మట రావటం నా అదృస్టం
ఈ వాగ్వాదాలకు పరాకాష్ఠగా మొదటి తెలుగు మహాసభల వివాదం సాగింది. దీనిలో విశ్వనాథ, శ్రీశ్రీ పేరున ఈ మహాసభలను వ్యతిరేకిస్తూ ఒక లేఖ పత్రికలకు విడుదల కాగా తన సంతకాన్ని శ్రీశ్రీయే ఫోర్జరీ చేశారని విశ్వనాథ ఆరోపించారు. ఆ మహాసభలకు విశ్వనాథ హాజరుకాగా, శ్రీశ్రీ వ్యతిరేకించడం, బహిష్కరణకు పిలుపునివ్వడం వల్ల ఒక రాత్రి బొలారం పోలీస్ స్టేషన్లో నిద్రచేశారు. ఈ ఆరోపణ ప్రత్యారోపణలు వారిద్దరి నడుమ సత్సంబంధాలు పూర్తిగా దెబ్బతీశాయి. మళ్ళీ విశ్వనాథను నన్నయ ఉన్నంతకాలం ఉంటారని, ఐతే తిక్కన-వేమన-గురజాడ అనే కవిత్రయంలో మాత్రం చేరరని వ్యాఖ్యలూ చేశారు. విశ్వనాథ వారి కిన్నెరసాని పాటలను చివరి వరకూ ప్రశంసించారు. ఆయన మరణానంతరం విశ్వనాథను గొప్పగా ప్రశంసిస్తూ కొండవీటి పొగమబ్బు/తెలుగు వాడి గోల్డునిబ్బు/మాట్లాడే వెన్నెముక/పాటపాడే సుషుమ్న/మాట్లాడే ద్విపద/సత్యానికి నా ఉపద అంటూ రాసిన కవిత సుప్రఖ్యాతం. చివరి వరకూ వారిద్దరి నడుమ ఒకరు మరొకరి కవితా శక్తులను కొన్ని పరిమితులకు లోబడి ప్రశంసించుకోవడమూ, ఒక్కోమారు బయటపడి ఒకరినొకరు తీవ్రంగా విమర్శించుకోవడమూ, తుదకీ అనురాగం-ద్వేషాల దాగుడుమూతలాట సాగింది.
ఆ రోజుల్లో శ్రీశ్రీ రాజమండ్రి ఆర్యాపురంలో అద్దెకు ఉండేవారు-గురజాడ అప్పారావు 'కన్యాశుల్కం' నాటకాన్ని సినిమాగా తీయాలని. ఆ సందర్భంలో శ్రీశ్రీకి నా గురించి ఎలాగో తెలిసింది 'ఆర్ట్స్ కాలేజీలో ఒక కుర్రాడున్నాడని, ఆయన రాసిన కవితల్ని , పద్యాలని బాగా వినిపిస్తాడని'. అప్పటికి శ్రీశ్రీకి 30 ఏళ్లుంటాయి. వీరికి 16 ఏళ్లు. ఒకరోజు ఆయన హాస్టల్‌కు వచ్చి 'ఇక్కడ జగన్నాథరావు ఎవరు?' అని అడిగారు. 'నేనే' అని బదులిచ్చారు వీరు. అప్పటిదాకా ఆయనే శ్రీశ్రీ అని వీరికి తెలీదు. 'నీవు శ్రీశ్రీ కవితల్ని రిసైట్ చేస్తావట కదా, ఏదీ చెప్పు?' అన్నారు.
'అవును. కానీ ఇప్పుడు చెప్పే మూడ్ లేదు' అన్నారు. 'మరి మూడ్ ఎప్పుడు వస్తుందో చెప్పు. అప్పుడు వస్తాను' అన్నారు శ్రీ శ్రీ. 'సాయంత్రం' అన్నారు వనమాలి. మళ్లీ సాయంత్రం వచ్చారు శ్రీశ్రీ. ఇద్దరం కలిసి గోదావరి స్టేషను దగ్గర్లో ఉన్న ఒక లంకకు నావలో వెళ్లి, ఇసుకలో కూర్చురు. అప్పుడు చెప్పారు 'తనే శ్రీశ్రీ' అని. తనతో నండూరి ఎంకిపాటలు కూడా పాడించుకున్నారు శ్రీ శ్రీ . అలా మొదలయ్యింది వారిమధ్య స్నేహం. ఇద్దరి మధ్యా పదిహేనేళ్ల వయసు తేడా ఉన్నా మంచి స్నేహితులయ్యారు. సినిమా షూటింగ్ లేనప్పుడు ఇద్దరం కలుసుకునే వాళ్ళు. (జగన్నాథరావు వనమాలి జె.ఆర్. వనమాలిగా సుప్రసిద్ధుడు. అంచెలంచెలుగా ఎదిగి 20 ఏళ్లక్రితం 'వర్డ్స్ అండ్ వాయిసెస్' అనే సంస్థని ముంబాయిలో స్థాపించాడు. సినినా మరియు ప్రకటన రంగాల్లో ఇప్పుడు నిష్ణాతులుగా పేరుతెచ్చుకున్న ఎందరో కళాకారులకు వనమాలి తొలి గురువు. థియేటర్ ఆర్ట్స్ రంగంలో 'వాయిస్ ఆర్టిస్ట్'గా దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డుని కూడా పొందాడు. )
శ్రీశ్రీ పుట్టుకతొ మనిషి, వృద్దాప్యంలో మహారిషి, మద్యలో మాత్రమే కవి, ఏప్పటికీ ప్రవక్త. ( శ్రీశ్రీ గారి మరణానంతరం ఈనాడు దిన పత్రికకు వేటూరి గారు వ్రాసిన వ్యాసం నుండి.)
↑ 1.0 1.1 రాధాకృష్ణ, బూదరాజు (1999). మహాకవి శ్రీశ్రీ (ప్రథమ ముద్రణ ed.). న్యూఢిల్లీ: కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ. ISBN 81-260-0719-2.
iravayyava sataabdapu telugu saahityaanni saasinchina mahakavi srishree (epril 30, 1910 - joon 15, 1983). srirangam srinivasarao srisriigaa prasiddhudayyaadu. viplava kaviga, saampradaaya, chandobaddha kavitvaanni dhikkarinchinavaadigaa, abhyudaya rachayitala sangham adhyakshudigaa, viplava rachayitala sangham sthaapaka adhyakshudigaa, sinima paatala rachayitagaa aayana prasiddhudu. srishree hetuwadi mariyu naastikudu. mahakaviga srishree vistrutaamodam pondaadu. mahaprasthanam aayana rachinchina kaavyaallo prasiddhamainadi.
srishree - srirangam srinivasarao - 1910 samvatsaram poodipeddi venkataramanayya, appalakonda dampatulaku janminchaadu. srishree janminchindi 1910 annadi nirdhaarana ayina vishayame aina aayana e tedeena puttaranna vishayampai spashtata ledu. srishree taanu fibravari 1, 1910 na janminchaanani vishwasinchaaru. aithe parisodhakulu kondaru saadhaarana naama samvatsara chaitrasuddha shashtinaadu janminchaarani, ante 1910 epril 15na janminchaarani perkonnaru. visaakhapatnam purapaalaka sangham vaaru khararu chesina tedee epril 30, 0 ani virasam vaaru spashteekarinchaaru.[1] srirangam suuryanaaraayanaku dattudaguta valana eeyana intiperu srirangamgaa maarindi. praathamika vidyaabhyaasam visaakhapatnamlo chesadu. 1925loo SSLC pasayyadu. adhe samvatsaram venkata ramanammatho pelli jarigindi. 191 loo madrasu vishwa vidyaalayamlo biyye (jantusastramu) puurti chesadu.
1935loo visakha loni misses e vi esi kaalejeelo demanstretaruga cheraadu. 1938loo madrasu aandhra prabhalo sub editarugaa cheraadu. aa taruvaata aakaasavaani, dhilli lonu, military lonu, nijaamu nawabu vadda, aandhra vaani patrikaloonu vividha udyogaalu chesadu. 1933 nundi 1940 varaku aayana raasina mahaprasthanam, jagannathuni rathachakraalu, garjinchu rashya vanti goppa kavitalanu sankalanam chesi mahaprasthanam ane pustakamgaa prachurinchaadu. telugu saahityapu dasanuu, disanuu maarchina pustakam adhi.
1947loo madraasuku tirigi vachi akkade sthirapaddaadu. tana rachana vyaasamgaanni konasaagistuu marinni goppa rachanalu chesaru. enno sinimaalaku paatalu, maatalu rasadu. pillalu laeni kaaranam chetha 1949loo oka baalikanu dattata teesukunnadu. 1956loo sarojanu rendava vivaham chesukunnadu. rendava bharya dwara mugguru kumaartelu, oka kumarudu kaligaaru.
1955 saarvatrika ennikalalo kamyuunistula tarafuna srishree churugga prachaaram nirvahinchaadu. hanuman jankshanlo oka prachaara sabhalo aayana aarogyam debbatini konni nelala paatu aasupatrilo undavalasi vachindi. 1969loo pratyeka telamgaanaa udyamam teevramgaa unna samayamlo srishree vaavilaala gopalakrishnayyatho kalisi khammamlo samaikya vaadaanni vinipistuu pradarsana jaripadu. udyamakaarulu pradarsanaku bhangam kaliginchadaaniki prayatninchinaa aagaka tama pradarsananu konasaginchadu.
vividha deshaallo ennomaarlu paryatinchaaru. enno puraskaaraalu pondaadu. kendra saahitya akadami avaardu, modati "raja lakshmi foundationu" avaardu veetilo konni. abhyudaya rachayitala sanghaaniki (arasam) adhyakshudigaa panichesaadu. 1970loo aayana shashtipurti utsavam visaakhapatnamlo jarigindi. aa sandarbhamgaane aayana adhyakshudugaa viplava rachayitala sangham (virasam) erpadindi.
visaakhapatnam loni beach roddulo aayana niluvettu vigrahaanni pratishtinchaaru.adevidhamgaa aayana intini mahaa sangrama samara yeechaaru
1950 loo mahaprasthanam kaavyam modatisaarigaa prachuritamaindi. mahaprasthanam, jagannathuni rathachakraalu, batasari, bhikshuvarsheeyasi modalaina kavitala samputi adhi. aadhunika telugu saahityamlo ee kaavyam atyunnata sthaanamlo nilichi srisrini mahakavi chesindi. taruvaata maroprasthaanam, khadga srushti ane kavita sankalanaalanu, charamaratri ane kathala samputini, radio naatikalu rachinchaadu. mahaprasthanam vanti geetaalannee marksism drukpathamtho rasinave aina avi rasenatiki marksism anedi okatundani aayanaku teliyadu. 1981loo landanle prachuritamaina mahaprasthanam (srishree swadasturitoe deenini mudrinchaaru, daanitho paatu srishree paadina ee kaavya geetaala cassettunu kuudaa veluvarinchaaru) ku mundumaatalo aayana ee vishayam swayamgaa rasadu. andulo ilaa rasadu:
telugu vaarini urrootaluuginchina enno goppa sinima paatalanu aayana rachinchaadu. alluri seetaa raama raju sinimaaku aayana raasina "telugu veera levara.." anedi srishree raasina aanimutyaallo okati. rendava bharya sarojatho kalisi sinimaalaku maatalu rasadu.
praasakuu, shleshaku srishree pettindi paeru. alpaksharallo analpaardhaanni srushtinchadamlo srishree meti. "vyaktiki bahuvachanam sakti" anedi aayana srujinchina mahattara vaakyame! sabda prayogamlo navyatanu chuupimchaadu. pragati vaarapatrikalo prasnalu, javaabulu (praja) ane sheershikanu nirvahinchaadu. paatakula prasnalaku samadhanaliche sheershika adhi. chaturoktulato, shlesha latho kuudina aa sheershika bahula praachuryam pondindi.
srishree tana rachana vyaasamgaanni tana edava yetane praambhinchaadata. tana modati geyala pustakam enimidava yeta prachurimpabadindi. andubaatulo edunte adhi - kaagitam gaani, tana sigaret packet venuka bhaagamlo gaani vraasi paaresevaadu.
itadu madraasulo undadamthoonuu, aadhunika kavi kaavadamtoonuu cinimavari parichayam baga vundedi. pratyakshamgaa cinimaalatoe sambandham lekapoyina parokshamgaa sambandham vundedi. 1950loo aa sambandham puurtigaa pratyakshamayyindi[3]. telugulo mottamodati dabbing sinima aahutiki itadu maatalu paatalu vraasaadu. idhi hindi chitram "neera our nanda"ki ee sinima telugu anuvaadam. kavitvamlo rakarakaala feetlu cheyyadam itadiki telusu kabatti dabbing feat kuudaa eeyane cheyagala samarthudani ee avakaasam dakkindi. idhi dabbing sinima aina deenilo srishree manchi paatalu vraasaadu. ee paatala moolamgaane itadiki rohini samsthalo hehch.em.reddi nelaku 300 roopaayala jeetamicchi itanini aasthaana rachayitagaa vesukunnadu. nirdoshi sinimaaku konni paatalu vraasaadu. moonan prapancham ane sinima teestuu itadini rachayitagaa nelaku 200 roopaayalu jeetamtho niyaminchukunnadu. aa vidhamgaa itadiki nelaku 500 roopaayalu rabadi raavadamtho cinemaalalo sthirapaddaadu. alaa ee udyogaalu moodellapaatu saagaayi.
oka saari oka kannada chitraaniki telugulo dabbing dailagulu vraayadaaniki maisuruku vellinappudu akkada itaniki bi.vitalaachaaryatho parichayam kaligindi. aayana kannadalo teesina kanyaadaanam ane sinimaanu telugulo kuudaa nirminchadalachi srisrini rachayitagaa niyaminchukunnadu. itadu mysurulo vundi okkarojulo 12 paatalu vraasaadu. idhi prapancha chalanachitralokamlo oka rikaardu!
taruvaata itadu dabbing rachayitagaa, paatala rachayitagaa sthirapaddaadu. enno dabbing sinimaalaku paatalu, maatalu vraasaadu. maamuulu chitraalaku kuudaa enno paatalu vraasaadu. anni rakala paatalu mukhyamgaa udrekam, uttejam kaliginche paatalu itadu vraasaadu. itadu swayamgaa chevilo rahasyam ane dabbing sinimaanu teesi nashtapoyaadu. taruvaata itadu ushashree pictures anna samsthanu sthaapinchi rukmini kalyanam ane sinimaanu teeyaalani prayatninchaadu kaani adhi safalam kaaledu.
srishree vyaktitvamlo enno virudhdhamaina bhaavaalu, vichitramaina sangharshanalu kanipistaayi. aayana mottamgaa bahirmukhudu. teevravimarsalaku, pasitanapu maatalaku samangaa prasiddhudu. siddhaantaala gurinchi, thoti kavula gurinchi aayana abhipraayaalu atyanta vegamgaa, atitakkuva hetubaddhamgaa marutundevi. udyogaallo imadalekapovadam, modati vivaahamlo pillalu kalagakapovadam, chivari dasalo daadaapu 50 ella vayasu daggarapaddake rendo bhaaryatho pillalu puttadam, cinemallo sampaadinchi, mottam kolpovadam, tana asthirata valla saahitiisamghaallo vivaadaalu ravadam ilaa ennenno odidudukulu aayana jeevitaanni taakaayi. aayana gurinchi jeevitacharitrakaarudu [budaraju radhakrishna] srishreetho e kontakaalamainaa parichayam gala vaarevarainaa atadu vayasochina pasivadani, amayakudaina churukainavadanii, ahankari aina talavanchutuntaadanii, vichaaranasheeli aina tappinchuku tirugutaadanii, aakarshakudainaa edipinchanugaladanii angeekaristaaru. konni abhipraayaala vishayamlo atadu jagamondi. sarada paddappudu atanni adupucheyadam kashtam. vipareetaalochanaa dhoranilo unnappudu atadu kramasikshanaku longadu. daaparikam lekapovadam, aalochanalonu swabhaavamloonuu chaatuumaruguu lekapovadam vispashtam. maatallo matrame atadu bhayankarudu. maro vidhamgaa poradaledu. vaastavajeevitamlo atadu samasta saampradaayika paddhatulakuu kattubaddadu. cony tana viplavabhaavaalato vaatineppuduu vyatirekistundevada antuu swabhaavaanni gurinchi vyaakhyaaninchaaru.
snehitulato kalisi madraasulo hotalu kellaadu. okaayana attu cheptaanani annadu. daaniki shree shree "atle kaanindu" annadu.
okasari aayanatho visigina rachayata ilaa annadu "srishree nee nirvachanaalu otti virechanaalu " ventane srishree "avi(virechanaalu )nee notemmata ravatam naa adrustam
ee vaagvaadaalaku paraakaashtagaa modati telugu mahasabhala vivaadam saagindi. deenilo vishwanaatha, srishree paeruna ee mahasabhalanu vyatirekistuu oka lekha patrikalaku vidudala kaga tana santakaanni srisriiyee forgery chesarani vishwanaatha aaropinchaaru. aa mahasabhalaku vishwanaatha hajarukaga, srishree vyatirekinchadam, bahishkaranaku pilupunivvadam valla oka raatri bolaram polies stationlo nidrachesaaru. ee aaropana pratyaaropanalu vaariddari naduma satsambandhaalu puurtigaa debbatisaayi. mallee viswanaathanu nannaya unnantakaalam untaarani, aithe tikkana-vemana-gurajada ane kavitrayamlo maatram cherarani vyaakhyaluu chesaru. vishwanaatha vaari kinnerasani paatalanu chivari varakuu prasamsinchaaru. aayana maranaanantaram viswanaathanu goppagaa prasamsistuu kondaveeti pogamabbu/telugu vaadi goldunibbu/matlade vennemuka/patapade sushumna/matlade dvipada/satyaaniki naa upada antuu raasina kavita suprakhyaatam. chivari varakuu vaariddari naduma okaru marokari kavita saktulanu konni parimitulaku lobadi prasamsinchukovadamuu, okkomaru bayatapadi okarinokaru teevramgaa vimarsinchukovadamuu, tudakee anuraagam-dweshaala daagudumuutalaata saagindi.
aa rojullo srishree rajamandri aaryaapuramlo addeku undevaaru-gurajada apparao 'kanyasulkam' naatakaanni sinimaga teeyaalani. aa sandarbhamlo srisriiki naa gurinchi elago telisindi 'arts kaalejeelo oka kurraadunnaadani, aayana raasina kavitalni , padyaalani baga vinipistaadani'. appatiki srisriiki 30 elluntaayi. veeriki 16 ellu. okaroju aayana hastaleku vachi 'ikkada jagannatharao evaru?' ani adigaaru. 'nene' ani badulichaaru veeru. appatidaka aayane srishree ani veeriki teleedu. 'neevu srishree kavitalni recite chestavata kada, edhee cheppu?' annaru.
'avunu. cony ippudu cheppe mood ledu' annaru. 'mari mood eppudu vastundo cheppu. appudu vastaanu' annaru shree shree. 'saayantram' annaru vanamali. malli saayantram vachaaru srishree. iddaram kalisi godavari stationu daggarlo unna oka lankaku naavalo velli, isukalo kurchuru. appudu cheppaaru 'tane srishree' ani. tanatho nanduri enkipaatalu kuudaa paadinchukunnaaru shree shree . alaa modalayyindi vaarimadhya sneham. iddari madhya padihenella vayasu teda unna manchi snehitulayyaaru. sinima shooting lenappudu iddaram kalusukune vaallu. (jagannatharao vanamali je.ar. vanamaliga suprasiddhudu. anchelanchelugaa edigi 20 ellakritam 'words and vaises' ane samsthani mumbaayilo sthaapinchaadu. sinina mariyu prakatana rangaallo ippudu nishnaatulugaa paerutecchukunna endaro kalaakaarulaku vanamali toli guruvu. theater arts rangamlo 'vais artist'gaa dadasaheb falke avaarduni kuudaa pondaadu. )
srishree puttukatho manishi, vruddaapyamlo maharishi, madyalo matrame kavi, eppatiki pravakta. ( srishree gaari maranaanantaram eenaadu dina patrikaku veturi gaaru vraasina vyaasam nundi.)
u 1.0 1.1 radhakrishna, budaraju (1999). mahakavi srishree (prathama mudrana ed.). newdhilly: kendra saahitya akadami. ISBN 81-260-0719-2.