పదివేలైనను లోకకంటకులచే ప్రాప్తించు సౌఖ్యంబు నా
మదికిన్పథ్యముగాదుసర్వమునకున్మధ్యస్థుడై సత్య దా
న దయాదుల్గల రాజు నా కొసగు మే నవ్వానినీ యట్ల చూ
చి దినంబున్ముదమొందుదున్కడపటన్శ్రీకాళహస్తీశ్వరా!
శ్రీకాళహస్తీశ్వరా!, లోకకంటకులచే – ప్రజలను పీడించువారి చేత, ప్రాప్తించు – లభించునట్టి, సౌఖ్యంబు – సుఖము, పదివేలు – ఐనను – ఎంతో అధికం అయినా కాని, నా మదికిన్ – నా మనసుకి, పథ్యము కాదు – హితం కాదు, సర్వమునకున్ – అన్నింటికిని, మధ్యస్థుడు – ఐ – సమప్రాధాన్యం ఇచ్చే వాడై (పక్షపాతబుద్ధి లేని వాడై), సత్య – సత్యం (నిజం పలకటం), దాన – ఈవి (ఇతరులకి ఇచ్చే గుణం), దయ – కరుణ, ఆదుల్ – మొదలైనవి, కల – కలిగినటువంటి, రాజున్ – రాజుని (పరిపాలకుణ్ణి), నాకు – ఒసగుము – నాకు ( పోషకుడిగా) ప్రసాదింపుము,ఏను -నేను, ఆ – వానిన్ – అతడిని (ఆ రాజుని), నీ – అట్లు – నీ వలె / నీతో సమానంగా, చూచి – భావించి / తలచి / సేవించి, దినంబున్ – ప్రతిరోజు, కడపటన్ – చివరకు / అంత్యకాలం వరకు, ముదము – ఒందుదున్- సంతోష పడతాను.
తాత్పర్యం: శ్రీకాళహస్తీశ్వరా! ప్రజాకంటకులైన రాజుల వలన లభించే సౌఖ్యం పదివేలైనా, అది నా మనసుకి నచ్చదు. అన్ని విషయాలలోనూ పక్షపాతవైఖరి లేక సత్యం, దానం, దయ మొదలైన సద్గుణాలు కల రాజుని పోషకునిగా లభింప చేయి. ఆ రాజుని నీతో సమంగా భావించి, ప్రతిరోజు సేవించి, చివరి వరకు సంతోషాన్ని పొందుతాను.
విశేషం:ఇది దుష్టులైన రాజులని నిరసించే పద్యం. 'రాజు' అంటేనేఆనందింపచేసేవాడుఅని అర్థం. కాని, రాజులు రంజింప చేయలేక పోయినా పరవాలేదు కాని, లోకకంటకులుగా కూడా ఉంటారు. అటువంటివారు తన కెంత ఇచ్చినా తన మనస్సుకి హితవు కాదట. హితవు లేక పథ్యము అంటే మేలు కలిగించేదిఅని అర్థం. అది ప్రియంగా అంటే ఇష్టంగా, నచ్చేదిగాఉండక పోవచ్చు. అంటే ఆ రాజు లిచ్చే ధనం వల్ల భౌతికసుఖాలు లభించి నట్టు ఉండవచ్చు. కాని, మేలు మాత్రం జరగదు. సద్గుణ సంపత్తి గల రాజుని పోషకునిగా లభింప చేసినట్లయితే, అతడిని శివుడితో సమంగా చూస్తానన్నాడు.
padivelainanu lokakantakulache praaptinchu soukhyambu naa
madikinpathyamugaadusara satya daama
na dayaadulgala raju naa kosagu mee navvaaninii yatla chuu
chi dinambunmudamoanduduna!
srikalahastishwara!, lokakantakulache – prajalanu peedinchuvaari chetha, praaptinchu – labhinchunatti, soukhyambu – sukhamu, padivelu – ainanu – entho adhikam aina kaani, naa madikin – naa manasuki, pathyamu kaadu – hitam kaadu, sarvamunakun – annintikini, madhyasthudu – ai – samapraadhaanyam iche vaadai (pakshapaatabuddhi laeni vaadai), satya – satyam (nijam palakatam), daana – eevi (itarulaki iche gunam), daya – karuna, aadul – modalainavi, kala – kaliginatuvanti, rajun – rajuni (paripaalakunni), naaku – osagumu – naaku ( pooshakudigaa) prasaadimpumu,enu -nenu, aa – vanin – atadini (aa rajuni), nee – atlu – nee vale / neetho samaanamgaa, chuuchi – bhavinchi / talachi / sevinchi, dinambun – pratiroju, kadapatan – chivaraku / antyakaalam varaku, mudamu – ondudun- santosha padataanu.
taatparyam: srikalahastishwara! prajaakantakulaina rajula valana labhinche soukhyam padivelainaa, adhi naa manasuki nachadu. anni vishayaalaloonuu pakshapaatavaikhari leka satyam, daanam, daya modalaina sadgunaalu kala rajuni pooshakunigaa labhimpa cheyi. aa rajuni neetho samangaa bhavinchi, pratiroju sevinchi, chivari varaku santoshaanni pondutaanu.
visesham:idhi dushtulaina rajulani nirasinche padyam. 'raju' anteneanandimpacheseva artham. kaani, rajulu ranjimpa cheyaleka poina paravaledu kaani, lokakantakulugaa kuudaa untaaru. atuvantivaaru tana kentha ichina tana manassuki hitavu kaadata. hitavu leka pathyamu ante melu kaliginchediani artham. adhi priyamgaa ante ishtamgaa, nachedigaaundaka povachu. ante aa raju lichhe dhanam valla bhoutikasukhaalu labhinchi nattu undavacchu. kaani, melu maatram jaragadu. sadguna sampatti gala rajuni pooshakunigaa labhimpa chesinatlayithe, atadini shivuditho samangaa chustanannadu.