సోమరి గుర్రం (కొత్తపల్లి)
సేకరణ: కుంచె లక్ష్మీనారాయణ, అనంతపురం.
"చరణ్! గంట నుండీ కార్టూన్స్ చూస్తున్నావు. ఇంతకీ హోం వర్క్ చేశావా, లేదా?!" అరిచింది అమ్మ.
చరణ్ నాలుక కొరుక్కున్నాడు. "లేదమ్మా! మర్చి పోయాను" అన్నాడు. ఆ తర్వాత మెల్లగా "ఇవాళ్ల హోంవర్కు చెయ్యనులేమ్మా, చెయ్యి నొప్పిస్తూ ఉంది" అన్నాడు బద్ధకంగా.
"ఒరేయ్! త్వరగా హోంవర్కు పూర్తి చేస్తే నీకో మంచి కథ చెప్తా" అంది జ్యోతి.
చరణ్‌కి కథలంటే చాలా ఇష్టం. తల్లి 'కథ' అనగానే వాడి చెయ్యి కదిలింది. చకచకా హోంవర్కు పూర్తిచేసాడు. ఆ వెంటనే కథ చెప్పడం మొదలు పెట్టింది జ్యోతి:
గోదావరి సముద్రంలో కలిసే చోట అమరాపురం‌ అనే ఊరు ఒకటి ఉండేది. ఆ ఊళ్లో ఉండే సోము ఉప్పు వ్యాపారం చేసేవాడు. అతనికి ఒక గుర్రం ఉండేది. రోజూ ఉప్పు మూటలు కట్టి నది ఆవలి ఒడ్డుకు తీసుకెళ్ళి అమ్మేందుకు ఈ గుర్రాన్ని వినియోగించేవాడు సోము.
ఒకసారి రోజూలాగే ఉప్పు మూటల్ని గుర్రానికి కడుతూ, "ఇదిగో, వీటిని తీసుకెళ్ళి నది అవతలి వైపున వేసి, వెనక్కి తిరిగి రా. ఆలోగా నేను మరో రెండు మూటలు నది ఒడ్డుకు చేరుస్తాను. ఒకసారి నువ్వు వెనక్కి వచ్చాక, ఈ రెండు మూటల్ని కూడా అవతలి ఒడ్డుకు తీసుకుపోయి, మొత్తం ఉప్పునూ అమ్ముకు వద్దాం!" అని చెప్పాడు సోము.
గుర్రం "సరే" అని తల ఊపి రెండు ఉప్పు మూటలు తీసుకొని, నది ఒడ్డుకు చేరుకొని, నది దాటబోయింది. నదిలో నీళ్ళు నిండుగా ప్రవహిస్తున్నాయి. అట్లా నది దాటుతున్న గుర్రానికి అకస్మాత్తుగా నది మధ్యలో కాలు జారింది- మూటలు రెండూ నదిలో పడ్డాయి.
"అరే! ఎంత పనైంది!" అనుకున్న గుర్రం నానా తంటాలు పడి మూటల్ని మళ్ళా తన వీపుకెత్తుకున్నది. ఐతే ఇప్పుడు బస్తాలు తేలిక బారాయి! నదీ ప్రవాహం కారణంగా మూటల్లోని ఉప్పు కరిగిపోయిందన్న మాట!
దాంతో గుర్రానికి చాలా సంతోషం వేసింది: "రోజూ ఇట్లాగే చేస్తే బలే ఉంటుంది కదా, ఎక్కువ బరువు మోసే ఖర్మ ఉండదు!" అనుకున్నది తనలో తాను.
అయితే ఆ రోజున సోము అమ్మిన ఉప్పుకు ఎప్పుడూ వచ్చేదానికంటే తక్కువ డబ్బు వచ్చింది. "మూటలు తేలిక ఎందుకు ఐనాయబ్బా, పొరపాటుగా నేనే ఏమైనా తక్కువ మూటలు కట్టానేమో" అనుకున్నాడతను.
రెండో రోజున సోము మరింత జాగ్రత్తగా మూటలు కట్టాడు. "ఇవాళ్ళ తూకం బాగా వస్తుందిలే!" అనుకున్నాడు. ముందు రెండు మూటలు గుర్రానికి కట్టి పంపాడు.
సుఖం మరిగిన గుర్రం నదిలో మునిగి, కొంత ఉప్పు కరిగిపోయాక, ఆ బస్తాలను అవతలివైపున పడేసి తిరిగి వచ్చింది. ఆ రోజు కూడా ఉప్పు మూటలు తక్కువ బరువే తూగాయి. "ఎందుకు, రోజూ ఇట్లా నష్టం వస్తున్నది?" అని అనుమానించిన సోము మరుసటి రోజున గుర్రం మీద రెండు మూటలు వేసి, దాని వెనకనే తనూ బయలుదేరి పోయాడు.
యజమాని వెనకే ఉండటం చూసుకోని గుర్రం ఆ రోజున కూడా నదిలో మునిగింది. కొంత ఉప్పు కరిగాక, పైకి లేచి అవతలి ఒడ్డుకు చేరుకున్నది.
"ఒహో! ఇదంతా దీని పనేనా? ఇంత మోసం చేస్తున్నదే?! బుద్ధి చెప్పాలి!" అనుకున్న సోము, మరుసటి రోజున ఉప్పుకు బదులుగా పెద్ద పెద్ద దూది మూటలు వేశాడు దాని మీద.
నది దాటబోయిన గుర్రం రోజూలాగే నది మధ్యకు రాగానే నీళ్ళలోకి మునిగింది. అయితే కొట్టుకు పోయేందుకు ఇప్పుడది ఉప్పు కాదుగా? తేలికైన దూది అంతా నీళ్ళు పీల్చుకొని బరువెక్కిపోయింది!
అంత బరువును లాగలేని గుర్రం‌ అటు మునగలేక, ఇటు ఒడ్డుకు రాలేక, నానా తంటాలూ పడింది!
దాని వెనకే వచ్చిన సోము "హ..హ..హ…!" అని నవ్వి, "చూడు గుఱ్ఱమా! నేను నా పనిని ప్రేమిస్తాను, ఎంచక్కా కష్టపడి పని చేస్తాను. నీలాగా సోమరిని కాదు నేను. నిజానికి నువ్వు కూడా ఇట్లా సోమరిగా ఉండకూడదనే, నేను నీకు బుద్ధి చెప్పింది!" అన్నాడు. అటుపైన గుర్రం తను చేసే పనిని ప్రేమించటం నేర్చుకున్నది.
అమ్మ ఈ కథ చెప్పి, "చూసావా చరణ్! సోమరితనం వల్ల ఎవ్వరూ ప్రయోజకులు కారు. అందుకని ఏనాడూ నీ పనిని నువ్వు వాయిదా వేయకు. చేయవలసిన పనిని చేస్తూ పోతుంటే విజయం నిన్నే వరిస్తుంది" అని అమ్మ సుద్దులు నేర్పింది.
somari gurram (kottapalli)
sekarana: kunche lakshminarayana, anantapuram.
"charan! ganta nundi cartoons chustunnavu. intakee homem work chesava, leda?!" arichindi amma.
charan naaluka korukkunnadu. "ledamma! marchi poyanu" annadu. aa tarvaata mellagaa "ivaalla homvarku cheyyanulemma, cheyyi noppistuu undi" annadu baddhakamgaa.
"orey! twaragaa homvarku puurti cheste neeko manchi katha chepta" andi jyoti.
charanniki kathalante chala ishtam. talli 'katha' anagaane vaadi cheyyi kadilindi. chakachaka homvarku poortichesaadu. aa ventane katha cheppadam modalu pettindi jyoti:
godavari samudramlo kalise chota amarapuram ane ooru okati undedi. aa oollo unde somu uppu vyaparam chesevadu. ataniki oka gurram undedi. roojoo uppu mootalu katti nadi aavali odduku teesukelli ammenduku ee gurranni viniyoginchevaadu somu.
okasari rojoolaage uppu mootalni gurraniki kaduthuu, "idigo, veetini teesukelli nadi avatali vaipuna vesi, venakki tirigi raa. aalogaa nenu maro rendu mootalu nadi odduku cherustaanu. okasari nuvvu venakki vachaka, ee rendu mootalni kuudaa avatali odduku teesukupoyi, mottam uppunuu ammuku vaddam!" ani cheppaadu somu.
gurram "sare" ani tala oopi rendu uppu mootalu teesukoni, nadi odduku cherukoni, nadi daataboyindi. nadilo neellu nindugaa pravahistunnaayi. atla nadi daatutunna gurraniki akasmaattugaa nadi madhyalo kaalu jaarindi- mootalu rendoo nadilo paddai.
"are! entha panaindi!" anukunna gurram nana tantaalu padi mootalni mallaa tana veepukettukunnadi. aithe ippudu bastaalu telika barai! nadee pravaham kaaranamgaa mootalloni uppu karigipoyindanna maata!
daamto gurraniki chala santosham vesindi: "roojoo itlage cheste bale untundi kada, ekkuva baruvu mose kharma undadu!" anukunnadi tanalo taanu.
ayithe aa rojuna somu ammina uppuku eppuduu vachedaanikante takkuva dabbu vachindi. "mootalu telika enduku inayabba, porapaatugaa nene emaina takkuva mootalu kattanemo" anukunnaadatanu.
rendo rojuna somu marinta jaagrattagaa mootalu kattaadu. "ivaalla thookam baga vastundile!" anukunnadu. mundu rendu mootalu gurraniki katti pampaadu.
sukham marigina gurram nadilo munigi, kontha uppu karigipoyaka, aa bastalanu avatalivaipuna padesi tirigi vachindi. aa roju kuudaa uppu mootalu takkuva baruve thoogaayi. "enduku, roojoo itla nashtam vastunnadi?" ani anumaaninchina somu marusati rojuna gurram meeda rendu mootalu vesi, daani venakane tanuu bayaluderi poyadu.
yajamani venake undatam chusukoni gurram aa rojuna kuudaa nadilo munigindi. kontha uppu karigaaka, paiki lechi avatali odduku cherukunnadi.
"oho! idantaa deeni panena? inta mosam chestunnade?! buddhi cheppali!" anukunna somu, marusati rojuna uppuku badulugaa pedda pedda dhoodhi mootalu vaesaadu daani meeda.
nadi daataboyina gurram rojoolaage nadi madhyaku ragane neellaloki munigindi. ayithe kottuku poyenduku ippudadi uppu kaadugaa? telikaina dhoodhi antaa neellu peelchukoni baruvekkipoyindi!
anta baruvunu lagaleni gurrim atu munagaleka, itu odduku raleka, nana tantaaluu padindi!
daani venake vachina somu "ha..ha..hay!" ani navvi, "chudu guerama! nenu naa panini premistaanu, enchakka kashtapadi pani chestaanu. neelaagaa somarini kaadu nenu. nijaaniki nuvvu kuudaa itla somarigaa undakudadane, nenu neeku buddhi cheppindi!" annadu. atupaina gurram tanu chese panini preminchatam neerchukunnadi.
amma ee katha cheppi, "chusawa charan! somaritanam valla evvaruu prayojakulu kaaru. andukani enaaduu nee panini nuvvu vaayidaa veyaku. cheyavalasina panini chestu pothunte vijayam ninne varistundi" ani amma suddulu nerpindi.