రాయ్‌పూర్ జిల్లా - వికీపీడియా
ఛత్తీస్‌గఢ్ పటంలో రాయ్‌పూర్ జిల్లా స్థానం
13,083 కి.మీ2 (5,051 చ. మై)
30,09,042
1385 మి.మీ.
ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం లోని జిల్లాల్లో రాయ్‌పూర్ జిల్లా ఒకటి. రాయ్‌పూర్ పట్టణం జిల్లాకు కేంద్రంగా ఉంది. ఈ జిల్లాలో ఖనిజ నిక్షేపాలు అధికంగా ఉన్నాయి. జిల్లా జనసంఖ్య దాదాపు 30 లక్షలు ఉంది. జిల్లాలో పలు పర్యాటక ఆకర్షణలు, వన్యమృగసంరక్షణాలయాలు ఉన్నాయి.2011 గణాంలను అనుసరించి ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో అత్యధిక జనసంఖ్య కలిగిన జిల్లాగా రాయ్‌పూర్ జిల్లా గుర్తించపడుతుంది.[1]
2.1 సంస్కృతి
4.1 వస్త్రధారణ , అలంకరణ
4.2 హరేలి ఉత్సవం
రాయ్‌పూర్ జిల్లా ఒకప్పుడు దక్షిణ కోసలరాజ్యంలో భాగంగా ఉంటూ వచ్చింది. అలాగే మౌర్యసామ్రాజ్యాధీశులు దీనిని పాలిచారు. హైహయ రాజులకు రాయ్‌పూర్ రాజధానిగా ఉంటూ వచ్చింది. వారు ఛత్తీస్‌గఢ్ కోటల మీద దీర్ఘకాలం ఆధిక్యతను కలిగిఉండేవారు. 9 వ శతాబ్దం నుండి రాయ్‌పుర్ నగరం ఉనికిలో ఉందని భావిస్తున్నారు. జిల్లాలోని దక్షిణ ప్రాంతంలో శిథిలావస్థలో ఉన్న కోటలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతాన్ని క్రీ.పూ 2-3 శతాబ్ధాలలో శాతవాహన రాజులు పాలించారు.
జిల్లా 22° 33' ఉ నుండి 21°14'ఉ డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం, 82° 6' నుండి 81° 38'తూ డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశం వద్ద ఉంది.ఇది ఎగువ మహానదికి లోయకు ఆగ్నేయంలో ఉంది. జిల్లాకు దక్షిణ, తూర్పు సరిహద్దులలో పర్వాతాలు సరిహద్దుగా ఉన్నాయి. జిల్లా 2 ప్రధాన విభాగాలుగా (ఛత్తీస్‌గఢ్ మైదానాలు, పర్వతప్రాంతాలు) విభజించబడింది. జిల్లా ఉత్తర సరిహద్దులో బిలాసపూర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో బస్తర్ జిల్లా, ఒడిషా రాష్ట్రం, తూర్పు సరిహద్దులో రాజ్‌గఢ్ జిల్లా, పశ్చిమ సరిహద్దులో దుర్గ్ జిల్లా, ఒడిషా రాష్ట్రం ఉన్నాయి. జిల్లాలో ప్రధానమైన నది మహానది.
రాయ్‌పూర్ జిల్లా 13 తాకూకాలుగా, 15 రెవెన్యూ బ్లాకులు విభజించబడి ఉంది: జిల్లాలో 2 పార్లమెంటు నియోజకవర్గాలు (రాయ్‌పూర్, మహాసముంద్) ఉన్నాయి. 13 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో ప్రధాన పంట వరి. జిల్లాలో 50 మద్య, పెద్ద తరహా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. అవి జిల్లాలో 10,000 మందికి ఉపాధి కలిగిస్తుంది.
జిల్లా జనసంఖ్య . 4,062,160, [1]
ఇది దాదాపు. లిబేరియా దేశ జనసంఖ్యకు సమానం.[2]
అమెరికాలోని. ఒరెగాన్ నగర జనసంఖ్యకు సమం.[3]
640 భారతదేశ జిల్లాలలో. 53 వ స్థానంలో ఉంది.[1]
1చ.కి.మీ జనసాంద్రత. 310 [1]
2001-11 కుటుంబనియంత్రణ శాతం. 34.65%.[1]
స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి. 983:1000 [1]
అక్షరాస్యత శాతం. 76.43%.[1]
జిల్లాలో చత్తీస్‌గర్హి, హిందీ భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి. తరువాత స్థానంలో హల్బి, గొండి, భుంజియా భాషలు గిరిజన ప్రజలలో వాడుకలో ఉన్నాయి. భుంజియా భాషను దాదాపు 7,000 మంది భుంజియా ఆదివాసులు మాట్లాడుతున్నారు.[4]
చత్తీస్‌గరి భాష వాడుకలో ఉంది. సంప్రదాయ వైద్యులు అయిన బైగాలు వ్యాధిని నివారించడానికి, పాముకాటుకు వారి ప్రత్యేక విధానాలను ( జాద్ ఫుక్ అని అంటార్) అనుసరిస్తుంటారు. జిల్లాలో రూత్ నాచా, దేవ నాచా, పంతి & సూవా, పడ్కి, పంద్వని మొదలైన సంగీత వాయిద్యాలు, నృత్యాల డ్రమ్ములు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో పంద్వానీ శైలిలో మహాభారతం గానం చేయడం ప్రజాదరణ చూరగొన్నది.
వస్త్రధారణ , అలంకరణ[మార్చు]
స్త్రీలు చీరెను కచోరా పద్ధతిలో ధరిస్తుంటారు. స్త్రీలు లుడ్గ (చీరె), పొల్క (జాకెట్) ధరిస్తారు. అలాగే ఛత్తీస్‌గఢ్ సంప్రదాన్ని ప్రతిబింబించే ఆభరణాలను ధరిస్తారు. స్త్రీలు సాధారణంగా కాసుల హారం (బాంధా) ధరిస్తారు. అలాగే వెండి హారం (సుత), మూక్కెరగా ఫులి, చెవులకు బలి, కుంతీలు ధరిస్తుంటారు. అలాగే ముంజేతులకు అంథి (వెండి కంకణం), పట్టా, చూరా (గాజులు), కర్ధాని (వెండి వడ్రాణం), పౌంచి (వెండివంకీ), కాలి వేళ్ళకు బిచియా (మెట్టెలు) ధరిస్తుంటారు. పురుషులు కూడా కుంధీ, కథాహ్ (కంకణం) వంటివి నర్తించే సమయంలో ధరిస్తుంటారు.
హరేలి ఉత్సవం[మార్చు]
జిల్లాలో గౌరీ-గౌరా, సుర్తి, హరేలి, పోలా, తీజ వంటి ఉత్సవాలు ప్రధానంగా నిర్వహించబడుతున్నాయి. శ్రావణ మాసంలో పచ్చదనానికి గుర్తుగా హరేలి పండుగ జరుకుంటారు. ఈ పండుగ సందర్భంలో వ్యవసాయదారులు వారి వ్యవసాయ పనిముట్లు, ఆవులకు పూజలు నిర్వహిస్తారు. వారు బెల్వా చెట్టు కొమ్మలను (ఈ జిల్లా గ్రామాలు, అరణ్యాలలో కనిపించే జీడి చెట్టు వంటి చెట్టు) పొలాలలో నాటి మంచి పంటను ఇమ్మని భగవంతుని ప్రార్థిస్తుంటారు. ఈ ఉత్సవ సందర్భంలో ప్రజలు వ్యాధులను నివారించడానికి నివాస గృహాల ముఖద్వారాలకు వేపకొమ్మలను తోరణంగా కట్టడం ఆచారం. బైగాలు వరి శిష్యులకు వైద్యచిట్కాలలో శిక్షణ ఇస్తారు. ఈ శిక్షణ శ్రావణ బహుళ పంచమి రోజు ప్రారంభమై బాధ్రపద శుద్ధ పంచమి వరకు కొనసాగుతుంది. చివరిరోజున గురువులు వారి శిస్యులకు పరీక్ష నిర్వహించి అందులో ఉత్తీర్ణులు అయిన విద్యార్థులకు స్వయంగా మెడికల్ ప్రాక్టిస్ పెట్టడానికి అనుమతి లభిస్తుంది.
హరేలి, పోలా సందర్భాలలో పిల్లలు గెడి (వేదురు మీద నడవడం) అనే ఆటలను ఆడుతుంటారు. గెడి ఆటలో పలు విన్యాసాలను ప్రదర్శించడం కాక వీటిలో పోటీలు కూడా నిర్వహించబడుతుంటాయి. చిత్తీస్‌గఢ్ ప్రజలలో హరేలీ నుండి పండుగలు ఆరంభం ఔతుంటాయి. హరేలీ తరువాత పోలా, తీజా పండుగలు వస్తాయి. పోలా పండుగకు ప్రజలు ఎద్దులను పూజిస్తారు. తీజ స్త్రీల ఉత్సవం. ఈ ఉత్సవసమయంలో వివాహిత స్త్రీలు తమభర్తల రక్షణార్ధం భగవంతుని ప్రార్థిస్తుంటారు. ఈ పండుగను స్త్రీలు తమ పుట్టింట జరుపుకోవడం అలవాటు. ఈ పండుగ జరుపుకోవడానికి పుట్టింటికి పోవడానికి ఉత్సుకతతో ఎదురుచూస్తుంటారు. ఛత్తీస్‌గఢ్ సంప్రదాయంలో పండుగలు మానసంబంధాలను మరింత మెతుగుపరుస్తూ ఉంటాయి.
royypur jilla - vikipedia
chhattiseda patamlo royypur jilla sthaanam
13,083 ki.mee2 (5,051 cha. mai)
30,09,042
1385 mi.mee.
chhattiseda rashtram loni jillaallo royypur jilla okati. royypur pattanam jillaaku kendramgaa undi. ee jillaalo khanija nikshepaalu adhikamgaa unnaayi. jilla janasankhya daadaapu 30 lakshalu undi. jillaalo palu paryaataka aakarshanalu, vanyamrugasamrakshanaalayala unnaayi.2011 ganaamlanu anusarinchi chhattiisda atyadhika janasankhya kaligina jillaga royypur jilla gurtinchapadutundi.[1]
2.1 samskruti
4.1 vastradhaarana , alankarana
4.2 hareli utsavam
royypur jilla okappudu dakshina kosalarajyamlo bhagamga untuu vachindi. alaage mouryasaamraajyaadheeshu deenini paalichaaru. haihaya rajulaku royypur rajadhaniga untuu vachindi. vaaru chhattiseda kotala meeda deerghakaalam aadhikyatanu kaligiundevaaru. 9 va sataabdam nundi royypur nagaram unikilo undani bhaavistunnaaru. jillaalooni dakshina praantamlo shidhilaavasthalo unna kotalu unnaayi. ee praantaanni cree.poo 2-3 sataabdhaalalo saatavaahana rajulu paalinchaaru.
jilla 22u 33' u nundi 21u14'u degreela uttara akshaamsam, 82u 6' nundi 81u 38'tuu degreela thoorpu rekhaamsam vadda undi.idhi eguva mahanadiki loyaku aagneyamlo undi. jillaaku dakshina, thoorpu sarihaddulalo parvaataalu sarihaddugaa unnaayi. jilla 2 pradhaana vibhagaluga (chhattiseda maidaanaalu, parvatapraantaalu) vibhajinchabadindi. jilla uttara sarihaddulo bilasapur jilla, dakshina sarihaddulo bastar jilla, odisha rashtram, thoorpu sarihaddulo rajnda jilla, paschima sarihaddulo durg jilla, odisha rashtram unnaayi. jillaalo pradhaanamaina nadi mahanadi.
royypur jilla 13 taakuukaalugaa, 15 revenue blaakulu vibhajinchabadi undi: jillaalo 2 paarlamentu niyojakavargaalu (royypur, mahasamund) unnaayi. 13 assembley niyojakavargaalu unnaayi. jillaalo pradhaana panta vari. jillaalo 50 madya, pedda taraha parisramalu unnaayi. avi jillaalo 10,000 mandiki upaadhi kaligistundi.
jilla janasankhya . 4,062,160, [1]
idhi daadaapu. libaria desha janasankhyaku samanam.[2]
americaloni. oregan nagara janasankhyaku samam.[3]
640 bharatadesa jillaalalo. 53 va sthaanamlo undi.[1]
1cha.ki.mee janasaandrata. 310 [1]
2001-11 kutumbaniyantrana saatam. 34.65u.[1]
stree purusha nishpatti. 983:1000 [1]
aksharaasyata saatam. 76.43u.[1]
jillaalo chattisegrahi, hindi bhashalu vaadukalo unnaayi. taruvaata sthaanamlo halbi, gondi, bhunjia bhashalu girijana prajalalo vaadukalo unnaayi. bhunjia bhashanu daadaapu 7,000 mandi bhunjia aadivaasulu maatlaadutunnaaru.[4]
chattisengari bhasha vaadukalo undi. sampradaaya vaidyulu ayina baigalu vyaadhini nivaarinchadaaniki, paamukaatuku vaari pratyeka vidhaanaalanu ( jad fuk ani antar) anusaristuntaaru. jillaalo rooth nacha, deva nacha, panti & suuvaa, padki, pandvani modalaina sangeeta vaayidyaalu, nrutyaala drammulu unnaayi. ee praantamlo pandwani saililo mahabharatam gaanam cheyadam prajaadarana chuuragonnadi.
vastradhaarana , alankarana[maarchu]
streelu cheerenu kachora paddhatilo dharistuntaaru. streelu ludga (cheere), polka (jacket) dharistaaru. alaage chhattiseda sampradaanni pratibimbimche aabharanaalanu dharistaaru. streelu saadhaaranamgaa kaasula haaram (bandha) dharistaaru. alaage vendi haaram (suta), mookkeragaa phuli, chevulaku bali, kunteelu dharistuntaaru. alaage munjetulaku anthi (vendi kankanam), patta, chura (gaajulu), kardhani (vendi vadraanam), pounchi (vendivanki), kaali vaellaku bichia (mettelu) dharistuntaaru. purushulu kuudaa kundhi, kathah (kankanam) vantivi nartinche samayamlo dharistuntaaru.
hareli utsavam[maarchu]
jillaalo gauri-gaura, surti, hareli, pola, teeja vanti utsavaalu pradhaanamgaa nirvahinchabadutunnaaya. shraavana maasamlo pachadanaaniki gurtugaa hareli panduga jarukuntaaru. ee panduga sandarbhamlo vyavasaayadaarulu vaari vyavasaaya panimutlu, aavulaku poojalu nirvahistaaru. vaaru belwa chettu kommalanu (ee jilla graamaalu, aranyaalalo kanipinche jeedi chettu vanti chettu) polaalalo naati manchi pantanu immani bhagavantuni praarthistuntaaru. ee utsava sandarbhamlo prajalu vyaadhulanu nivaarinchadaaniki nivasa gruhala mukhadwaaraalaku vepakommalanu thoranamgaa kattadam aachaaram. baigalu vari shishyulaku vaidyachitkaalalo sikshana istaaru. ee sikshana shraavana bahula panchami roju praarambhamai baadhrapada suddha panchami varaku konasaagutundi. chivarirojuna guruvulu vaari shisyulaku pareeksha nirvahinchi andulo utteernulu ayina vidyaarthulaku swayamgaa medical practis pettadaaniki anumati labhistundi.
hareli, pola sandarbhaalalo pillalu gedi (veduru meeda nadavadam) ane aatalanu aadutuntaaru. gedi aatalo palu vinyaasaalanu pradarsinchadam kaaka veetilo poteelu kuudaa nirvahinchabadutuntaayi. chittisead prajalalo hareli nundi pandugalu aarambham autuntaayi. hareli taruvaata pola, tija pandugalu vastaayi. pola pandugaku prajalu eddulanu poojistaaru. teeja streela utsavam. ee utsavasamayamlo vivaahita streelu tamabhartala rakshanaardham bhagavantuni praarthistuntaaru. ee panduganu streelu tama puttinta jarupukovadam alavaatu. ee panduga jarupukovadaaniki puttintiki povadaaniki utsukatato eduruchustuntaaru. chhattiseda sampradaayamlo pandugalu maanasambandhaalanu marinta methuguparustuu untaayi.