క్లోరిన్ మొనాక్సైడ్ - వికీపీడియా
సంక్షిప్తీకరణ ClO(.)
సి.ఎ.ఎస్. సంఖ్య [12301-79-0]
పబ్ కెమ్ 166686
వైద్య విషయ శీర్షిక Chlorosyl
సి.హెచ్.ఇ.బి.ఐ CHEBI:29314
SMILES [O]Cl
మోలార్ ద్రవ్యరాశి 51.45 g·mol−1
ఎంథ్రఫీ ΔfHo298 101.8 kJ/mol
క్లోరిన్ మొనాక్సైడ్‌ అనునది ఒక రసాయన రాడికల్ (radical).ఈ సంయోగపదార్ధం యొక్క రసాయన సంకేతపదం ClO[1].మొనాక్సైడ యొక్క మోలార్‌మాస్ 51.4524 గ్రాములు/మోల్[2]. క్లోరిన్, ఆక్సిజన్ మూలకాల సమ్మేళనం వలన ఈ సంయోగపదార్ధం ఏర్పడినది.క్లోరిన్ మొనాక్సైడును క్లోరిన్ (II) ఆక్సైడ్ అనికూడా అంటారు.
వాతావరణంలోని ఓజోన్ పొర యొక్క క్షీణతకు, సాంద్రత తగ్గుటకు/నాశనం అగుటకు కారణమైన వాటిలో, ప్రభావం చూపించు రసాయనాలలో క్లోరిన్ మొనాక్సైడు ప్రధానమైనది.
భూవాతావరణంలోని వాయువులలో 24% వరకు ఆక్సిజన్ వాయువు ఉందన్న విషయం తెలిసినదే.వాతావరణంలో ఆక్సిజన్ విడిగాను,, ఇతరమూలకాలతో కలసి మోనాక్సైడు, డయాక్సైడురూపాలలో ఉండును. ఉదాహరణకు కార్బన్ మొనాక్సైడ్ (CO, కార్బన్ డయాక్సైడ్ (CO2) వంటివి .
భూమిఉపరితలం పైన కొన్నికిలోమీటర్ల వరకు వ్యాపించిఉన్నవాయు వాతావరణం ట్రోపోస్పియర్, స్ట్రాటోస్పియర్, మెసొస్పియర్, థెర్మొస్పియర్, ఎక్స్పొస్పియర్ అని విభాజితమైఉన్నది.స్ట్రాటోస్పియరు బయటి వలయంలో ఓజోన్ పొర/ఆవరణం (భూ ఉపరితలం నుండి 10-50కిమీవరకు) ఉంది. ఓజోన్ ఒక అకర్బన సమ్మేళన వాయువు. ఒకే మూలకం యొక్కమూడు అణువుల సంయోగం వలన ఏర్పడిన వాయువు.ఓజోను అనగా మూడు ఆక్సిజన్ పరమాణువుల సమ్మేళనంతో ఏర్పడిన ఆక్సిజన్ అణువు (O3).ఈ ఓజోన్ వాయుతలం సూర్యునినుండి, విశ్వాంతరాళం నుండి భూవాతావరణంలోకి చొచ్చుకు వచ్చు/ప్రవేశించు, భూమిమీది జీవరాశికి ప్రమాదకరమైన పలురకాల కాంతికిరణాలను (ఎక్సు, కిరణాలు, అతిలోహితనీలకిరణాలు, కాస్మిక్ కిరణాలు, ఆల్పా, గామావంటి కిరణాలు) అడ్డుకొని, నిరోధించి వడబోసి, ప్రమాదరహితమైన కాంతి మాత్రమే భువాతావరణం గుండా భూమిపైకి చేరునట్లు చెయ్యును.అందువలన్ ఓజోను పరిరక్షణ మానవాళి మనుగడకు, ఉనికికి అంతో అవసరం.దానిని నాశనం కాకుండా కాపాడుకోవటం మానవాళి బాధ్యత.
వాతావరణంలోని స్ట్రాటోస్పియర్ (stratosphere) ప్రాంతంలో క్లోరిన్ పరమాణువులు ఓజోన్ తో రసాయనచర్య జరపడం వలన క్లోరిన్ మొనాక్సైడు, ఆక్సిజన్ ఏర్పడును.
పై చర్యవలన వాతావరణం పైపొరలోని ఓజోను శాతం/గాఢత గణనీయంగా తగ్గి పోతుంది.ఈ రసాయనికప్రక్రియ నిరంతరం కొనసాగుతోంది. ClO• రాడికల్ తిరిగి ఆక్సిజన్‌తో చర్య వలన క్లోరిన్ రాడికల్ ఏర్పడి అది మరల క్లోరిన్ రాడికల్ గా ఏర్పడుతుంది.
క్లోరిన్ రాడికల్ పునఃఉత్పత్తి కావడం వలన ఓజోన్ పొర వియోగం/క్షీణత క్లోరిన్‌రాడికల్ వలన వేగవంతం చెయ్యబడుతున్నది.ఈ ప్రక్రియలో క్లోరిన్ యొక్క ఉనికి/నిష్పత్తి ఎటువంటి వంటిమార్పు ఉండదు.మొత్తం మీద చర్యాఫలితం దిగువన పేర్కొన్న విధంగా కొనసాగును.
O• + O3 → + 2O2
ఈ కారణంగానే వాతావరణంలోకి విడుదలఅగు CFC (క్లోరో ఫ్లోరోకార్బనులు) వాతావరణంలోని స్ట్రాటోస్పియర్ ప్రాంతంలో చేరు వలన వాతావరణకు ప్రమాదం పొంచిఉన్నది.క్లోరో ఫ్లోరోకార్బనులు (CFC) చర్యారహితమైనవి స్వభావ కారణంగా వాతావరణం లోని స్ట్రాటోస్పియర్ లోకి ప్రవేశించును. ఇక్కడ ఇవి కాంతి ప్రభావ వియోగం (photo-dissociation) వలన క్లోరిన్ రాడికల్ లను ఉత్పత్తి చేయ్యును.ఏర్పడిన ఈక్లోరిన్ రాడికల్ లు క్లోరిన్ మొనాక్సైడులుగా మార్పుచెందును, రెండు రాడికల్‌లు చర్య జరిపి డై క్లోరిన్ డయాక్సైడ్ ఏర్పడు వరకు క్లోరిన్ మొనాక్సైడుఏర్పడు పై చక్రీయచర్య కొనసాగుతూనే ఉండును. భూవాతావరణంలో CFC తక్కువ నిష్పత్తిలో/సాంద్రతలో ఉండటం వలన ఈ చక్రీయచర్యను నిలుపు/ఆపు అవకాశం బాగా తక్కువ, అనగా ప్రతి రాడికల్ వేల ఓజోను అణువులను విచ్చేదం చెయ్యును.
clorin monaxide - vikipedia
sankshipteekarana ClO(.)
si.e.es. sankhya [12301-79-0]
pab kem 166686
vaidya vishaya sheershika Chlorosyl
si.hehch.i.bi.ai CHEBI:29314
SMILES [O]Cl
molar dravyaraasi 51.45 gumolu1
enthrafi ufHo298 101.8 kJ/mol
clorin monaxide anunadi oka rasayana radical (radical).ee samyogapadaardham yokka rasayana sanketapadam ClO[1].monaksaida yokka molarmas 51.4524 graamulu/mol[2]. clorin, axison moolakaala sammelanam valana ee samyogapadaardham erpadinadi.clorin monaksaidunu clorin (II) axide anikuda antaaru.
vaataavaranamlooni ojon pora yokka ksheenataku, saandrata taggutaku/naasanam agutaku kaaranamaina vaatilo, prabhaavam chuupinchu rasaayanaalalo clorin monaxaidu pradhaanamainadi.
bhuuvaataavaranamlooni vaayuvulalo 24u varaku axison vaayuvu undanna vishayam telisinade.vaataavaranamlo axison vidigaanu,, itaramuulakaalatoe kalasi monaxaidu, diaxaiduroopalalo undunu. udaaharanaku carban monaxide (CO, carban diaxide (CO2) vantivi .
bhoomiuparitalam paina konnikilometarla varaku vyaapinchiunnavaayu vaataavaranam tropospier, stratospier, mesospier, thermospier, expospier ani vibhaajitamaiunnadi.stratospieru bayati valayamlo ojon pora/aavaranam (bhoo uparitalam nundi 10-50kimeevaraku) undi. ojon oka akarbana sammelana vaayuvu. oke moolakam yokkamudu anuvula samyogam valana erpadina vaayuvu.ojonu anagaa moodu axison paramaanuvula sammelanamtho erpadina axison anuvu (O3).ee ojon vaayutalam suuryuninundi, vishwaantaraalam nundi bhuuvaataavaranamlooki chochuku vachhu/pravesinchu, bhoomimeedi jeevaraasiki pramaadakaramaina palurakaala kaantikiranaalanu (exu, kiranaalu, atilohitaneelakiranaalu, casmic kiranaalu, alpa, gamavanti kiranaalu) addukoni, nirodhinchi vadabosi, pramaadarahitamaina kaanti matrame bhuvatavaranam gunda bhoomipaiki cherunatlu cheyyunu.anduvalan ojonu parirakshana maanavaali manugadaku, unikiki antho avasaram.daanini naasanam kakunda kapadukovatam maanavaali baadhyata.
vaataavaranamlooni stratospier (stratosphere) praantamlo clorin paramaanuvulu ojon thoo rasayanacharya jarapadam valana clorin monaxaidu, axison erpadunu.
pai charyavalana vaataavaranam paiporaloni ojonu saatam/gaadata gananeeyamgaa taggi potundi.ee rasaayanikaprakriya nirantaram konasagutondi. ClO• radical tirigi aaksijannetho charya valana clorin radical erpadi adhi marala clorin radical gaa erpadutundi.
clorin radical punahutpatti kaavadam valana ojon pora viyogam/ksheenata chlorinreadical valana vegavantam cheyyabadutunnadi.ee prakriyalo clorin yokka uniki/nishpatti etuvanti vantimaarpu undadu.mottam meeda charyaafalitam diguvana perkonna vidhamgaa konasaagunu.
O• + O3 u + 2O2
ee kaaranamgaane vaataavaranamloki vidudalaagu CFC (cloro florocarbanulu) vaataavaranamlooni stratospier praantamlo cheru valana vaataavaranaku pramaadam ponchiunnadi.cloro florocarbanulu (CFC) charyaarahitamainavi swabhava kaaranamgaa vaataavaranam loni stratospier loki pravesinchunu. ikkada ivi kaanti prabhava viyogam (photo-dissociation) valana clorin radical lanu utpatti cheyyunu.erpadina eeklorin radical lu clorin monaksaidulugaa maarpuchendunu, rendu raadikallu charya jaripi dai clorin diaxide erpadu varaku clorin monaxidearpadu pai chakreeyacharya konasagutune undunu. bhuuvaataavaranamloo CFC takkuva nishpattilo/saandratalo undatam valana ee chakreeyacharyanu nilupu/aapu avakaasam baga takkuva, anagaa prati radical vela ojonu anuvulanu vichedam cheyyunu.