ప్రాణహిత-చే ప్రాజెక్టును లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్టు అంటారు. అది నిజమా? ఒకవేళ నిజమైతే ఈ ప్రాజెక్టుకు ఎంత విద్యుత్తు అవసరమవుతుంది. ఇప్పుడు మన రాష్ట్రంలో కరెంట్‌ఉత్పత్తి ఎంత? గృహ అవసరాలకు, ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్టులకు, సరిపోను విద్యుత్తు అందుబాటులో ఉందా? ఉంటే ఈ మూడు రంగాలకు సరిపోను ఎంత మిగులుతుంది? అట్టి మిగులు ప్రాణహిత-చే ప్రాజెక్టుకు సరిపోతుందా? సరిపోనిచో ప్రత్యామ్నాయం ఏమిటి?
మీరు అడిగిన ప్రశ్నల్లో కొన్నిటికి ఇది వరకే సమాధానం ఇచ్చాను. ఇతర పాఠకుల ప్రశ్నలకు జవాబు ఇచ్చిన సందర్భంలో మిగతా వాటికి వీలు జవాబు ఇస్తాను. ‘ప్రాణహిత-చే గురించి వివరాలు మీరు అడగలేదు. సూటిగా కరెంటు విషయమే అడిగారు. ప్రాజెక్టు వివరాలతో పాటు మీరడిన ప్రశ్నలకు కూడా సమాధానం ఇచ్చే ప్రయత్నం చేస్తాను. ప్రాణహిత ప్రాజె క్టు తెలంగాణకు ప్రాణవూపాదమవుతుందనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. చాలా కాలం కిందట కెప్టెన్ దస్తూర్ ‘గ్లాండ్ కెనాల్ స్కీం’ అనే ఒక పథకాన్ని కె.ఎల్.రావు ప్రతిపాదించిన గంగా-కావేరీ అనుసంధాన పథకానికి ప్రత్యామ్నాయం గా ప్రతిపాదించారు.
ప్రాణహిత-చే ప్రాజెక్టు ఆ గార్లెండ్ స్కీంను గుర్తుకు తెస్తుంది. అది ఎలాగూ అమలు కాలేదు. కాబట్టి అమలైన ‘రాజస్థాన్ కాలువ’ను గుర్తుకు తెచ్చే పథకమవుతుంది ప్రాణహిత-చే పూర్తయిన రోజు. ఇటీవలే జరిగిన శాసనసభ మండలి సమావేశంలో ఈ ప్రాజెక్టును సత్వరం పూర్తి చేయవలసిన ఆవశ్యకతను గుర్తిస్తూ ఏకక్షిగీవ తీర్మానం చేశారు. ఆ సందర్భంలో ఈ ప్రాజెక్టును ‘తెలంగా ణ మణిహారం’ అని అభివర్ణించారు. ఇది నూటికి నూరు పా ళ్లు నిజం. ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తయి గోదావరి జలాలు 16,40,000 ఎకరాల తెలంగాణ భూములను సస్యశ్యామలం చేస్తాయనడంలో సందేహం లేదు.
డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ప్రాణహిత-చే సుజల స్రవంతి ప్రాజెక్టుగా చెలామణి అవుతున్న ఈ పథకం గురించి సంక్షిప్త వివరాలు ఇవి: 160 టీఎంసీల (శతకోటి ఘనపు అడుగుల ప్రాణహిత గోదావరి నదికి ప్రధానమైన ఉపనది). జలాలను తరలించి, దారిలో మరో 20 టీఎంసీల గోదావ రి జలాలను ఎల్లంపల్లి బ్యారేజీ నుంచి స్వీకరించి, మొత్తం 180 టీఎంసీల నీటిని ఉపయోగించి ఆదిలాబాద్, నిజామాబాద్, కరీంనగర్, మెదక్, వరంగల్, రంగాడ్డి, నల్లగొండ జిలాలలోని అనేక నీటి కొరత క్షేత్రాలను సస్యశ్యామలం చేయడం ఈ పథకం ముఖ్య ఉద్దేశం. సాగునీటితో పాటు జంటనగరాల ప్రజల దాహార్తిని తీర్చడం, మార్గమధ్యంలో గల గ్రామాలకు తాగునీటిని అందజేయడం. పారిక్షిశామిక అవసరాలకు నీటిని సరఫరా చేయడం కూడా ఈ ప్రాజెక్టు ముఖ్య లక్ష్యాలు. వివరాలలోకి వెళితే లక్ష్యాలు ఇవి.
తెలంగాణలోని ఏడు జిల్లాల్లో నీటి కొరతను అనేక క్షేత్రాలలోని 16,40,000 ఎకరారాలకు సాగునీటి వసతి కల్పించడం. లబ్ధి పొందే జిల్లాల వారీ వివరాలు ఇవి. 10 టీఎంసీల తాగునీటిని మార్గమధ్యంలోని గ్రామాలకు సరఫరా చేయడం.30 టీఎంసీల తాగునీటిని హైదరాబాద్, సికింవూదాబాద్ జంట నగరాలకు అందజేయ డం.16 టీఎంసీల నీటిని పారిక్షిశామిక అవసరాల కోసం వినియోగించడం.2010-2011 సంవత్సరపు బడ్జెట్‌లో ప్రభుత్వం ఈ పథకం ఖర్చు 38,500 కోట్లుగా పేర్కొన్నది.
ఆదిలాబాద్ జిల్లా కౌతల మండలం, తుమ్మడి హెట్టి గ్రామ సమీపంలో ప్రాణహిత నదిపై బ్యారేజీ నిర్మించి అక్కడ్నుంచి 160 టీఎంసీల నీటిని తరలించాలన్నది ప్రాజెక్టు ఉద్దేశం. బ్యారేజీకి ఎగువన కుడి గుట్ట నుంచి తరలించిన నీటిని ఎల్లంపల్లి (శ్రీపాద సాగర్)కు మళ్లిస్తారు. అక్కడ్నుంచి ‘కంపోజిట్ లింక్ ఛానెల్’ ద్వారా వివిధ జిల్లాల్లోని ఆయకట్టు ప్రాంతాలకు నీటిని తీసుకుపోతారు. ప్రస్తుతం లభ్యంగా ఉన్న రిజర్వాయర్లు, చెరువులను ఉపయోగించుకునే విధంగా ఆయకట్టు ప్రాంతం ఆధారంగా లింకులు, ప్రెదర్ పైపులైన్లు, సొరంగాలు, గ్రావిటీ ఛానెళ్లు, తగిన కలెక్టింగు ట్యాంకులతో ప్రణాళికను రూపొందించారు. మొత్తం ప్రాణహిత-చే పథకానికి సంబంధించిన 19 వివిధ పంపు హౌజులను 3,300 మెగావాట్ల విద్యుత్తును ఉపయోగించుకుంచుకోవాలి.
ప్రాణహిత బ్యారేజీ నుంచి 20,765 క్యూసెక్కుల నీటి మళ్లింపు సామర్థ్యం కలిగి ఉన్న కాలువల వ్యవస్థను రూపొందించడం జరిగింది. ప్రాజెక్టులోని లింకు కాలువలు, సంబంధిత ఆయకట్టు వివరాలు ఇవి.
ఇక నిర్మాణ కార్యక్షికమం ప్లానింగ్ గురించి తెలుసుకుందాం. ప్రాజెక్టు వ్యయం 38,500 కోట్లకు ప్రభుత్వం సవరించిన పరిపాలనా ఆమోదాన్ని ఇచ్చింది. ఈ ప్రాజెక్టును దశలవారీగా 2013-14కు పూర్తిచేయాలని ప్రభు త్వం ప్రతిపాదించినా, వాస్తవాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి.ఇక వాస్తవ పరిస్థితు ల గురించి తెలుసుకుందాం. 2009 ఎన్నికల ప్రయోజనాలను దృష్టితో ప్రభుత్వం ఈ మెగా ప్రాజెక్టును 28 ప్యాకేజీలుగా విభజించి కాంట్రాక్టర్లకు కట్టబెట్టింది.
గమ్మత్తేమంటే అప్పటికి ప్రాజెక్టు డీటైల్డ్ రిపోర్టు అంటే సవివర ప్రాజె క్టు అధ్యయన నివేదిక కూడా తయారు కాలేదు. కాంట్రాక్టర్లకు మొబిలైజేష న్ అడ్వాన్స్‌గా 354 కోట్లు, ఇన్వెస్టిగేషన్‌కు 727కోట్లు వెరసి 1141 కోట్లు కోట్లు చెల్లించారు. జనవరి 2010 వరకు ఈ ప్రాజెక్టు పైన 79692 కోట్లు ఖర్చు పెట్టామని, 2010-2011 సంవత్సరం కోసం 700 కోట్ల రూపాయ లు బడ్జెట్ పెట్టామని ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.
కేంద్ర జల సంఘం నుంచి ప్రాజెక్టు సవివర అధ్యయన నివేదిక తయారు చేసేందుకు ప్రాథమిక అనుమతి లభించింది. ఇటీవలే WAPEOS తయారుచేసి పంపిన అధ్యయన నివేదిక కేంద్ర జల సంఘం పరిశీలనలో ఉంది. అన్ని అనుమతులు వచ్చి, చిట్ట చివరకు ప్రణాళిక సంఘం అనుమతి వస్తే తప్ప ప్రాజెక్టు సాంక్షన్ అయినట్టు కాదు. అప్పుడే ఆ ప్రాజెక్టుకు కేంద్రం నుంచి గ్రాంటులు లభిస్తాయి. విదేశీ రుణ సంస్థల నుంచి అప్పు పొందాల న్నా కేంద్రం అనుమతులు తప్పనిసరి.
ఇక జాతీయ ప్రాజెక్టుగా అనుమతి పొందాలంటే (90 శాతం గ్రాంటు పొందాలంటే) ముందు ప్రణాళిక సంఘం అనుమతి, ఆ తరువాత కేబినెట్ అప్రూవల్ అవసరం. సాధారణం గా రాష్ట్రం నుంచి ఒక ప్రాజెక్టు మాత్రమే ఈ వసతి పొందే అవకాశం ఎక్కు వ. ప్రత్యేక పరిస్థితుల దృష్ట్యా (ఆంధ్ర, తెలంగాణ) పోలవరంతో పాటు ప్రాణహిత-చే జాతీయ హోదా కల్పించాలని కేంద్రంపై ఒత్తిడి తెస్తున్న మాట వాస్తవం. ఆ ప్రయత్నాలు ఫలిస్తాయా లేదా అన్నది వేచిచూడాలి. ప్రాణహితపైన కట్టబోయే బ్యారేజీ మూలంగా మహారాష్ట్రలో కొన్ని గ్రామాలు ముంపుకు గురవుతాయి. కనుక ముందుగా మహారాష్ట్రతో ఒప్పం దం చేసుకోవాలి. ఇంతవరకు ఒప్పందం చేసుకున్న సమాచారం లేదు.
పర్యావరణ అనుమతులు చట్టరీత్యా అవసరం. ఇందుకోసం ప్రజాభివూపా య సేకరణచేపట్టి ప్రజ ల విస్తృత అంగీకారం పొందవలసి ఉంటుంది. ఈ ప్రక్రియ ప్రస్తుతం మందకొడిగా కొనసాగుతున్నది. ఒకవైపు ప్రాజె క్టు డీపీఆర్ (సవివర అధ్యయన నివేదిక) పరిశీలన కేంద్ర జల సంఘంలో కొనసాగుతోంది. మరోవైపు ప్రజాభివూపాయ సేకరణ, పర్యావరణ అధ్యయనాలు కొనసాగుతున్నాయి. ఇంకోవైపు మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వంతో వారి అనుమతి కోసం చర్చలు కొనసాగుతున్నాయి. మొబిలైజేషన్ అడ్వాన్స్ తీసుకున్న గుత్తేదార్లు, మరో విడుత అడ్వాన్స్ కోసం (700 కోట్ల రూపాయలు) తీవ్రంగా ప్రయత్నిస్తున్నారు. అక్కడక్కడా జేసీబీలను ప్రయోగించి ట్రాక్టర్లు భూమిని గీకుతూ, పనులు జరుగుతున్నట్టు సీన్లు సృష్టిస్తున్నా రు.
ఇదిలా ఉంటే ప్రతి రాజకీయ నాయకుడు (కిరణ్, బొత్స, చిరంజీవి, చంద్రబాబు, జగన్) ఊతపదంగా ప్రాణహిత పేరెత్తి జాతీయ హోదా వచ్చేస్తుందని హామీలు కురిపిస్తారు. వాళ్ల భయమల్లా ప్రాణహిత పేరెత్తకుండా పోలవరం గురించి మాట్లాడితే వాళ్ల ఉనికికే ప్రమాదమొస్తున్నది. నిజానికి వీళ్లెవరకీ ప్రాణహిత గురించి ఆందోళన లేదు. ఆదుర్దా పూర్తిగా పోలవరం గురించే. నిజంగా ప్రాణహిత గురంచి చిత్తశుద్ధి ఉన్నవారైతే ఈ ప్రాజెక్టు కోసం అంటే 38,500 కోట్ల ఖర్చు చేయగలరా? ప్రాజెక్టుకుకేవలం పదకొండువందల కోట్లు బడ్జెట్ కేటాయిస్తారా?అదీ కాంట్రాక్టర్లకు అడ్వాన్స్‌లు చెల్లించడానికి.10,287.80 కోట్ల పోలవరంలో 3,500 కోట్లు ఖర్చుపెట్టారు. 4,717 కోట్ల పనులకు టెండర్లు పిలిచారు. ఇంతవరకు అటు మహారాష్ట్రగానీ, ఇటుకేంద్ర ప్రభుత్వంతో గానీ సీరియస్‌గా చర్చించిందీ లేదు.
అన్నిటికంటే ముఖ్యం ఈ భారీ ఎత్తిపోతల పథకానికి 3,300 మెగావాట్ల విద్యుత్తు అవసరం. ఈ విద్యుత్తు ఎక్కడ్నుంచి వస్తుంది? ఎంత ఖర్చవుతుంది? విద్యుత్తును రైతులు భరించుకునే స్థితిలో ఉన్నారా? వారు భరించే విధంగా విద్యుత్తును ఏ విధంగా సరఫరా చేయాలి? ఈ విషయంలో ప్రభుత్వం ఎలాంటి అధ్యయనం చేయలేదు. పైగా పుండు మీద కారం చల్లినట్టు లోక్‌సత్తా నాయకులు జేపీ లాంటి ‘మేధావులు’ ఈ ప్రాజెక్టును వైట్ ఎలిఫెంట్‌గా అభివర్ణించి దీన్ని ఆపడానికి ప్రయత్నించారు. ఇక ఆంధ్ర ప్రాంత ఇంజనీర్లు అడుగడుగునా ఈ ప్రాజెక్టు రాకుండా, వచ్చినా పూర్తిస్థాయి ఆయకట్టు కాకుండా ఆయకట్టును 5.50 లక్షలకు కుదించి దానికి ఎక్కడ లేని అభ్యంతరాలు సృష్టించి కాలయాపనకు తోడ్పడ్డారు. వీటికి జీవోలు 557,623లు (2005 సంవత్సరంలో ఇచ్చినవి) సజీవ సాక్ష్యాలు. ఏమాటకామాటే చెప్పుకోవాలి.
వైఎస్‌ఆర్ చొరవ తీసుకుని ఉండకపోతే ప్రస్తుత స్థితిలో కూడా ఉండేది కాదు. ఒక్కటి మాత్రం నిజం పోలవరం, పులిచింతల, పోతిడ్డిపాడు పైన వలసవాదులకున్న అభిమానంలో వందోవంతైనా ప్రాణహితపైన చూపి ఉంటే ఈపాటికి ఈ ప్రాజెక్టు చాలా ముందుండేది. తెలంగాణ ప్రజలను మభ్యపెట్టి, వాళ్ల ఓట్లు దండుకోవాలన్న రాజకీయ ప్రయోజనం, ఈ ప్రాజెక్టు మూలంగా కాంట్రాక్టర్లకు లబ్ధి చేకూర్చి, తద్వారా సొంత ప్రయోజనాలు పొందాలన్న దుగ్ధ తప్ప నిజంగా ఈ ప్రాజెక్టును నిర్మించి తెలంగాణ ప్రజలను ఉద్ధరించాలన్న ఆలోచన వలస పాలకులకు లేదు. కనుక మిత్రమా మీకొన్ని ప్రశ్నలకు సమాధానం లభించిందనుకుంటాను.
ఇక విద్యుత్తు గురించి మీరడిన ఇతర ప్రశ్నలకు జవాబు కోసం వచ్చే వారం ‘నమస్తే తెలంగాణ’లోని ‘నీళ్లు నిజాలు’ చూడండి. సొంత విద్యుత్తు కేంద్రం ప్రాణహిత ప్రాజెక్టుకు అంకితం చేయడమొక్కటే ఈ ప్రాజెక్టు సఫలం కావడానికి పరిష్కారమార్గం.
దేశంలో ప్రతి ఏడూ వర్షం మూలంగా లభించే Replenishable (పునః పునః లభించే పరిమాణం) నీరు 432 ఘనపు కిలోమీటర్లు. ఇందులో 396 ఘనపు కిలోమీటర్లనే మనం ఉపయోగించుకోగలం అని అంచనా వేయడం జరిగింది. దీనికి అదనంగా భూగర్భంలో బాగా లోతున లభించే నిశ్చల భూగర్భ జలాలు 10812 ఘనపు కిలోమీటర్లు ఉన్నట్టు లెక్కలు కట్టారు. అత్యవసర పరిస్థితులలో, దుర్భర క్షామ పరిస్థితుల్లో, తాగునీటికి కటకటలాడే పరిస్థితుల్లో మాత్రమే దీన్ని వాడుకోవాలని నిపుణుల సలహా.
భూగర్భ జలాల పరిమాణం నానాటికీ తగ్గడం, క్రమక్షికమంగా అవి కలుషితమయ్యే అవకాశం హెచ్చడం మనని తీవ్రంగా కలచివేస్తున్న సమస్య. భూగర్భ జలాలు కలుషితమయితే బాగు చేయడం చాలా కష్టం. జల కాలుష్యానికి సంబంధించి 1974లో The water (prevention and control of pollution) Act, 1977లో The water (prevention and control of pollution) less Act,1986లో The environment (protection Act)లో వెలువడ్డాయి. నీటిని కలుషితం చేసే దోషులను ఈ చట్టాలు శిక్షిస్తా యి. జల కాలుష్యంపైన హైకోర్టు, సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు అనేకం వెలువడ్డాయి. ఇంత జరిగినా పరిస్థితిలో చెప్పకోదగ్గ మార్పేమీ లేదు.
praanahita-chee praajektunu lift irigation praajektu antaaru. adhi nijama? okavela nijamaithe ee praajektuku entha vidyuttu avasaramavutundi. ippudu mana rashtramlo karentyutpatti entha? gruha avasaraalaku, irigation praajektulaku, sariponu vidyuttu andubaatulo undaa? unte ee moodu rangaalaku sariponu entha migulutundi? atti migulu praanahita-chee praajektuku saripotunda? sariponicho pratyaamnaayam emiti?
meeru adigina prasnallo konnitiki idhi varake samadhanam ichanu. itara paatakula prasnalaku jawabu ichina sandarbhamlo migata vaatiki veelu jawabu istaanu. yepraanahita-chee gurinchi vivaraalu meeru adagaledu. suutigaa karentu vishayame adigaaru. praajektu vivaraalatoe paatu meeradina prasnalaku kuudaa samadhanam iche prayatnam chestaanu. praanahita praje ktu telangaanaku praanavoopaadamavutundanada elanti sandeham ledu. chala kaalam kindata kepten dastur egland kenal skeem ane oka pathakaanni ke.el.raavu pratipaadinchina gangaa-kaaveri anusandhaana pathakaaniki pratyaamnaayam gaa pratipaadinchaaru.
praanahita-chee praajektu aa garlend skeemnu gurtuku testundi. adhi elaaguu amalu kaaledu. kabatti amalaina erajasthan kaaluna gurtuku techhe pathakamavutundi praanahita-chee puurtayina roju. itivale jarigina saasanasabha mandali samavesamlo ee praajektunu satvaram puurti cheyavalasina aavasyakatanu gurtistuu ekakshigeeva teermaanam chesaru. aa sandarbhamlo ee praajektunu yetelamgaa nha maniharam ani abhivarninchaaru. idhi nootiki nooru paa llu nijam. ee praajektu puurtayi godavari jalaalu 16,40,000 ekaraala telamgaana bhoomulanu sasyasyaamalam chestayanadamlo sandeham ledu.
dactor bi.ar. ambedkar praanahita-chee sujala sravanti praajektugaa chelaamani avutunna ee pathakam gurinchi sankshipta vivaraalu ivi: 160 tmcla (satakoti ghanapu adugula praanahita godavari nadiki pradhaanamaina upanadi). jalaalanu taralinchi, daarilo maro 20 tmcla godava ri jalaalanu ellampalli byareji nunchi sweekarinchi, mottam 180 tmcla neetini upayoginchi adilabad, nijamabad, karinnagar, medak, varangal, rangaddi, nallagonda jilaalalooni aneka neeti korata kshetraalanu sasyasyaamalam cheyadam ee pathakam mukhya uddesam. saaguneetitoe paatu jantanagaraala prajala daahaartini teerchadam, maargamadhyamlo gala graamaalaku taaguneetini andajeyadam. paarikshisaamika avasaraalaku neetini sarafara cheyadam kuudaa ee praajektu mukhya lakshyaalu. vivaraalaloki velithe lakshyaalu ivi.
telangaanaloni edu jillaallo neeti koratanu aneka kshetraalaloni 16,40,000 ekaraaraalaku saguneeti vasati kalpinchadam. labdhi ponde jillala vaarii vivaraalu ivi. 10 tmcla taaguneetini maargamadhyamloni graamaalaku sarafara cheyadam.30 tmcla taaguneetini hyderabad, sikimvudabad janta nagaraalaku andajeya dam.16 tmcla neetini paarikshisaamika avasaraala kosam viniyoginchadam.2010-2011 samvatsarapu budgetlo prabhutvam ee pathakam kharchu 38,500 kotluga perkonnadi.
adilabad jilla kautala mandalam, tummadi hetti grama sameepamlo praanahita nadipai byareji nirminchi akkadnunchi 160 tmcla neetini taralinchaalannadi praajektu uddesam. byaarejeeki eguvana kudi gutta nunchi taralinchina neetini ellampalli (sripada sagar)ku mallistaaru. akkadnunchi acamposit link chanele dwara vividha jillaalloni aayakattu praantaalaku neetini teesukupotaru. prastutam labhyamgaa unna rijarvaayarlu, cheruvulanu upayoginchukune vidhamgaa aayakattu praantam aadhaaramgaa linkulu, preder paipulainlu, soramgaalu, gravity chhaanellu, tagina kalektingu tankulatho pranaalikanu roopondinchaaru. mottam praanahita-chee pathakaaniki sambandhinchina 19 vividha pampu houjulanu 3,300 megavatla vidyuttunu upayoginchukunchukovala.
praanahita byareji nunchi 20,765 cuseckula neeti mallimpu saamarthyam kaligi unna kaaluvala vyavasthanu roopondinchadam jarigindi. praajektulooni linku kaaluvalu, sambandhita aayakattu vivaraalu ivi.
ika nirmaana kaaryakshikamam planing gurinchi telusukundam. praajektu vyayam 38,500  kotlaku prabhutvam savarinchina paripalana aamodaanni ichindi. ee praajektunu dasalavaareegaa 2013-14ku puurticheeyaalani prabhu twam pratipaadinchinaa, vaastavaalu bhinnamgaa unnaayi.ika vaastava paristhitu la gurinchi telusukundam. 2009 ennikala prayojanaalanu drushtitho prabhutvam ee mega praajektunu 28 packageeluga vibhajinchi contractorlaku kattabettindi.
gammattemante appatiki praajektu deatild reportu ante savivara praje ktu adhyayana nivedika kuudaa tayaaru kaaledu. contractorlaku mobilisatio nu adwansega 354 kotlu, investigeshanniku 727kotlu verasi 1141 kotlu kotlu chellinchaaru. janavari 2010 varaku ee praajektu paina 79692 kotlu kharchu pettamani, 2010-2011 samvatsaram kosam 700 kotla roopaaya lu budget pettamani prabhutvam prakatinchindi.
kendra jala sangham nunchi praajektu savivara adhyayana nivedika tayaaru chesenduku praathamika anumati labhinchindi. itivale WAPEOS tayaaruchesi pampina adhyayana nivedika kendra jala sangham pariseelanalo undi. anni anumatulu vachi, chitta chivaraku pranaalika sangham anumati vaste tappa praajektu sankshan ayinattu kaadu. appude aa praajektuku kendram nunchi graantulu labhistaayi. videshee runa samsthala nunchi appu pondaala nna kendram anumatulu tappanisari.
ika jaateeya praajektugaa anumati pondalante (90 saatam grantu pondalante) mundu pranaalika sangham anumati, aa taruvaata kabinet apruval avasaram. saadhaaranam gaa rashtram nunchi oka praajektu matrame ee vasati ponde avakaasam ekku va. pratyeka paristhitula drishtya (aandhra, telamgaana) polavaramtho paatu praanahita-chee jaateeya hoda kalpinchaalani kendrampai ottidi testunna maata vaastavam. aa prayatnaalu phalistaya leda annadi vechichudaali. praanahitapaina kattaboye byareji moolamgaa maharashtralo konni graamaalu mumpuku guravutaayi. kanuka mundugaa mahaaraashtratho oppam dam chesukovali. intavaraku oppandam chesukunna samacharam ledu.
paryaavarana anumatulu chattaritya avasaram. indukosam prajabhivupa ya sekaranachepatti praja la vistruta angeekaaram pondavalasi untundi. ee prakriya prastutam mandakodigaa konasaagutunnadi. okavaipu praje ktu dpr (savivara adhyayana nivedika) pariseelana kendra jala sanghamlo konasagutondi. marovaipu prajabhivupaya sekarana, paryaavarana adhyayanaalu konasaagutunnaayi. inkovaipu maharashtra prabhutvamto vaari anumati kosam charchalu konasaagutunnaayi. mobilisation adwans teesukunna guttedaarlu, maro viduta adwans kosam (700 kotla roopaayalu) teevramgaa prayatnistunnaaru. akkadakkada jcblanlu prayoginchi tractorlu bhoomini geekuthuu, panulu jarugutunnattu seenlu srushtistunnaa ru.
idila unte prati rajakeeya nayakudu (kiran, botsa, chiranjeevi, chandrababu, jagan) ootapadamgaa praanahita paeretti jaateeya hoda vachestundani haameelu kuripistaaru. vaalla bhayamalla praanahita perettakunda polavaram gurinchi matladithe vaalla unikike pramaadamostunnadi. nijaaniki veellevarakee praanahita gurinchi aandolana ledu. adurda puurtigaa polavaram gurinche. nijamgaa praanahita guranchi chittasuddhi unnavaaraite ee praajektu kosam ante 38,500 kotla kharchu cheyagalara? praajektukukevalam padakonduvandala kotlu budget ketayistara?adhee contractorlaku advanselu chellinchadaaniki.10,287.80 kotla polavaramlo 3,500 kotlu kharchupettaaru. 4,717 kotla panulaku tenderlu pilichaaru. intavaraku atu maharashtragani, itukendra prabhutvamto gaanee seeriyasgaa charchinchindii ledu.
annitikante mukhyam ee bhari ettipotala pathakaaniki 3,300 megavatla vidyuttu avasaram. ee vidyuttu ekkadnunchi vastundi? entha kharchavutundi? vidyuttunu raitulu bharinchukune sthitilo unnara? vaaru bharinche vidhamgaa vidyuttunu e vidhamgaa sarafara cheyali? ee vishayamlo prabhutvam elanti adhyayanam cheyaledu. paiga pundu meeda kaaram challinattu lokesatta naayakulu jp lanti emedhavulim ee praajektunu white elifentega abhivarninchi deenni aapadaaniki prayatninchaaru. ika aandhra praanta injaneerlu adugaduguna ee praajektu rakunda, vachina puurtisthaayi aayakattu kakunda aayakattunu 5.50 lakshalaku kudinchi daaniki ekkada laeni abhyantaraalu srushtinchi kaalayaapanaku todpaddaaru. veetiki jeevolu 557,623lu (2005 samvatsaramlo ichinavi) sajeeva saakshyaalu. ematakamate cheppukovali.
visr chorava teesukuni undakapothe prastuta sthitilo kuudaa undedi kaadu. okkati maatram nijam polavaram, pulichintala, potiddipadu paina valasavaadulakunna abhimaanamlo vandovantainaa praanahitapaina chuupi unte eepaatiki ee praajektu chala mundundedi. telamgaana prajalanu mabhyapetti, vaalla otlu dandukovalanna rajakeeya prayojanam, ee praajektu moolamgaa contractorlaku labdhi chekurchi, tadwara sonta prayojanaalu pondaalanna dugdha tappa nijamgaa ee praajektunu nirminchi telamgaana prajalanu uddharinchaalanna aalochana valasa paalakulaku ledu. kanuka mitrama meekonni prasnalaku samadhanam labhinchindanukuntaanu.
ika vidyuttu gurinchi meeradina itara prasnalaku jawabu kosam vache vaaram enamaste telangaameloni eneellu nijalu chudandi. sonta vidyuttu kendram praanahita praajektuku ankitam cheyadamokkate ee praajektu safalam kaavadaaniki parishkaaramaargam.
desamlo prati edoo varsham moolamgaa labhinche Replenishable (punah punah labhinche parimaanam) neeru 432 ghanapu kilometerlu. indulo 396 ghanapu kilometerlane manam upayoginchukogalam ani anchana veyadam jarigindi. deeniki adanamgaa bhoogarbhamlo baga lothuna labhinche nischala bhugarbha jalaalu 10812 ghanapu kilometerlu unnattu lekkalu kattaru. atyavasara paristhitulalo, durbhara kshaama paristhitullo, taaguneetiki katakatalade paristhitullo matrame deenni vaadukovaalani nipunula salaha.
bhugarbha jalaala parimaanam naanaatikii taggadam, kramakshikamamgaa avi kalushitamayye avakaasam hecchadam manani teevramgaa kalachivestunna samasya. bhugarbha jalaalu kalushitamayite baagu cheyadam chala kashtam. jala kaalushyaaniki sambandhinchi 1974loo The water (prevention and control of pollution) Act, 1977loo The water (prevention and control of pollution) less Act,1986loo The environment (protection Act)loo veluvaddaayi. neetini kalushitam chese doshulanu ee chattaalu shikshista ye. jala kaalushyampaina hycortu, supreenkortu teerpulu anekam veluvaddaayi. inta jarigina paristhitilo cheppakodagga marpemy ledu.