భారత రాష్ట్రాల గవర్నర్లు కేంద్ర స్థాయిలో భారత రాష్ట్రపతికి సమానమైన అధికారాలు, విధులు రాష్ట్ర స్థాయిలో ఉన్నాయి. రాష్ట్రాలలో గవర్నర్లు ఉండగా, లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్లు లేదా అడ్మినిస్ట్రేటర్ నేషనల్ క్యాపిటల్ టెరిటరీ ఆఫ్ ఢిల్లీతో సహా కేంద్ర భూభాగాల్లో ఉన్నారు . గవర్నర్ నామమాత్రపు అధిపతిగా వ్యవహరిస్తారు, అయితే నిజమైన అధికారం రాష్ట్రాలలో రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులు, వారి మంత్రిమండలిపై, కేంద్ర పాలితప్రాంతాల్లో, లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ లేదా నిర్వాహకుడి(Administrator) వద్ద ఉంది. ఢిల్లీ, పుదుచ్చేరి మినహా, గవర్నరు ఒక ముఖ్యమంత్రి నేతృత్వంలోని మంత్రుల మండలితో అధికారాన్ని పంచుకుంటారు.
భారతదేశంలో లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ కేంద్రపాలితప్రాంతానికి బాధ్యత వహిస్తారు.ఈ పదవి అండమాన్ మరియు నికోబార్ దీవులు, లడఖ్, జమ్మూ కాశ్మీర్, ఢిల్లీ,పుదుచ్చేరి లో మాత్రమే ఉంది. ఇతర కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో నిర్వాహకుడి పదవి వుంది. ఈ పదవిలో వారు సాధారణంగా IAS అధికారి లేదా నివృత్త న్యాయమూర్తి అయి వుంటారు. అయితే, పంజాబ్ గవర్నర్ చండీగఢ్ నిర్వాహకునిగా కూడా పనిచేస్తారు . లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్లు ప్రాధాన్యత జాబితాలో రాష్ట్ర గవర్నర్‌కు సమానమైన ర్యాంకును కలిగి ఉండరు.
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 157 , ఆర్టికల్ 158 గవర్నర్ పదవికి అర్హతలను తెలుపుతున్నాయి. అవి ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 159 ప్రకారం రాష్ట్ర వ్యవహారాల పరిపాలనలో రాజ్యాంగాన్ని మరియు చట్టాన్ని పరిరక్షించడం, గవర్నర్ యొక్క ప్రాధమిక విధి. ఒక రాష్ట్రం యొక్క కార్యనిర్వాహక మరియు శాసన సంస్థలపై అతని / ఆమె చర్యలు, సిఫార్సులు మరియు పర్యవేక్షక అధికారాలు (ఆర్టికల్ 167 సి, ఆర్టికల్ 200, ఆర్టికల్ 213, ఆర్టికల్ 355, మొదలైనవి) రాజ్యాంగంలోని నిబంధనలను అమలు చేయడానికి ఉపయోగించబడతాయి. ఈ విషయంలో, గవర్నర్‌కు అనేక రకాల అధికారాలు ఉన్నాయి:
శాసన అధికారాలు: శాసనవ్యవస్థ అంటే రాష్ట్ర శాసనసభ (విధానసభ) లేదా రాష్ట్ర శాసనమండలి (విధాన పరిషత్) కు సంబందించిన చట్టాల తయారీ.
రాజ్యాంగం రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి ఉన్న అన్ని కార్యనిర్వాహక అధికారాలను గవర్నర్‌కు అప్పగించింది. రాష్ట్ర శాసనసభలో మెజారిటీ మద్దతును పొందుతున్న ముఖ్యమంత్రిని గవర్నర్ నియమిస్తారు. గవర్నర్ మంత్రిమండలిలోని ఇతర సభ్యులను కూడా నియమిస్తారు, ముఖ్యమంత్రి సలహా మేరకు వారికి శాఖలను కేటాయిస్తారు.
గవర్నర్ ఇష్ట ప్రకారం మాత్రమే మంత్రుల మండలి అధికారంలో ఉంటుంది, కానీ వాస్తవ అర్ధంలో శాసనసభలో మెజారిటీ పొందడం అంటేనే గవర్నరు ఇష్టాన్ని పొందడం. రాష్ట్ర శాసనసభలో మెజారిటీ ప్రభుత్వానికి మద్దతు ఇస్తున్నంత కాలం, మంత్రి మండలిని రద్దుచేయలేరు.
గవర్నర్ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిని నియమిస్తారు. అడ్వకేట్ జనరల్, స్టేట్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ చైర్మన్ మరియు దాని సభ్యులను కూడా నియమిస్తారు. ఇవే కాకుండా, రాష్ట్ర ఎన్నికల కమిషనర్‌ను కూడా గవర్నర్ నియమిస్తారు (రాష్ట్రపతికి తొలగించే అధికారం వున్నప్పటికి). హైకోర్టుల న్యాయమూర్తుల నియామకంలో రాష్ట్రపతి గవర్నర్‌ను సంప్రదించుతారు. అన్ని పరిపాలనలు అతని లేదా ఆమె పేరు మీద జరుగుతాయి, భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం గవర్నరు పదవీకాలానికి ఒకటి లేదా నాలుగవ దర్జాగల సిబ్బందిని నియమించే అధికారం ఉంది.
రాష్ట్ర గవర్నర్ తన పదవి వలన రాష్ట్రంలోని చాలా విశ్వవిద్యాలయాలకు ఛాన్సలర్ . [1] గౌరవం మరియు నిష్పాక్షికత గల ఛాన్సలర్ పదవి విశ్వవిద్యాలయాల స్వయంప్రతిపత్తిని కాపాడటం మరియు అనవసరమైన రాజకీయ జోక్యం నుండి వారిని రక్షించటానికి ఒక నిర్దిష్ట స్థానం కలిగిస్తుంది. ఛాన్సలర్‌గా గవర్నర్ యూనివర్శిటీ సెనేట్ అధ్యక్షుడిగా కూడా పనిచేస్తారు. విశ్వవిద్యాలయాలు మరియు అనుబంధ కళాశాలల యొక్క ప్రతి భాగాన్ని ప్రత్యక్షంగా తనిఖీ చేసే అధికారం గవర్నర్‌కు ఉంది, విచారణ ఫలితంపై తగిన చర్యలు తీసుకొనే అధికారం వుంది. వైస్ ఛాన్సలర్ నియామకాల కోసం ఛాన్సలర్ అన్వేషణ కమిటీని నియమిస్తాడు. డిగ్రీల ప్రదానానికి సమ్మతిని ఇవ్వడం,సెనేట్ సిఫారసుల ప్రకారం డిగ్రీలను, ఇతర గుర్తింపులను ఉపసంహరించగలగటం చేస్తారు. గవర్నర్ సెనేట్ ఆమోదించిన చట్టాలను ఆమోదించడం లేదా తిరస్కరించడం మరియు సంబంధిత కమిటీల సిఫారసు ఆధారంగా విశ్వవిద్యాలయ ఉపాధ్యాయులను నియమిస్తారు.
రాష్ట్ర అధిపతిగా రాష్ట్ర శాసనసభ ఉభయ సభల సమావేశాలను జరపమని ఆదేశించడానికి, నిలిపివేయడానికి అధికారాలున్నాయి. గవర్నర్ రాష్ట్ర శాసనసభను కూడా రద్దు చేయవచ్చు. గవర్నర్ ఈ అధికారాలను ఉపయోగించడం ముఖ్యమంత్రి నేతృత్వంలోని మంత్రిమండలి సలహాకు అనుగుణంగా ఉండాలి.
రాష్ట్ర శాసనసభను అసెంబ్లీ ఎన్నికల తరువాత మరియు ప్రతి సంవత్సరం మొదటి సమావేశంలో ప్రారంభంలో ప్రసంగించడం ద్వారా గవర్నర్ ప్రారంభిస్తారు. ఈ సందర్భాలలో గవర్నర్ ప్రసంగం సాధారణంగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ కొత్త విధానాలను వివరిస్తుంది. రాష్ట్ర శాసనసభ ఆమోదించిన బిల్లు, గవర్నర్ సమ్మతి ఇచ్చిన తర్వాతే చట్టంగా మారుతుంది. గవర్నర్ ఒక బిల్లును రాష్ట్ర శాసనసభకు తిరిగి పంపవచ్చు, అది ద్రవ్య బిల్లు కాకపోతే, పునఃపరిశీలన కోసం పంపినదానిని, రాష్ట్ర శాసనసభ రెండవ సారి గవర్నర్‌కు తిరిగి పంపిస్తే, గవర్నర్ దానికి అంగీకరించాలి. రాష్ట్రపతికి కొన్ని బిల్లులను పంపే అధికారం గవర్నర్‌కు ఉంది.
రాష్ట్ర శాసనసభ సమావేశాలు సెషన్ల మధ్యకాలంలో, గవర్నర్ ఒక చట్టాన్ని కలిగి ఉండటం అవసరమని భావించినప్పుడు, గవర్నర్ ఆర్డినెన్స్‌లను ప్రకటించవచ్చు. ఇవి శాసనసభ తదుపరి సమావేశంలో చట్టంగా మారుటకు రాష్ట్ర శాసనసభకు సమర్పించబడతాయి. రాష్ట్ర శాసనసభ పునర్నిర్మించబడిన తేదీ నుండి ఆరు వారాల కాలం వరకు అవి చెల్లుబాటులో ఉంటాయి.
శాసనసభ్యుడు ఆర్టికల్ 191 లోని నిబంధనలను పాటించుటలేదని ఎన్నికల కమిషన్ సిఫారసు చేసినప్పుడు , ఆ సభ్యుడిని అనర్హులుగా ప్రకటించడానికి ఆర్టికల్ 192 కింద గవర్నర్‌కు అధికారం ఉంది.
ఆర్టికల్స్ 165 మరియు 177 ప్రకారం, గవర్నర్ అడ్వకేట్ జనరల్‌ను రాష్ట్ర శాసనసభ ఉభయ సభలకు హాజరు కావాలని కోరవచ్చు, ఏదైనా చట్టవిరుద్ధమైన పనితీరు ఏదైనా ఉంటే తనకు నివేదించమని ఆదేశించవచ్చు.
గవర్నర్ రాష్ట్ర ఆర్థిక కమిషన్ను ఏర్పాటు చేస్తాడు. రాష్ట్ర బడ్జెట్ అనబడే వార్షిక ఆర్థిక నివేదికను రాష్ట్ర శాసనసభ ముందు ఉంచడానికి గవర్నర్ అధికారమే కారణం. అతని సిఫారసు లేకుండా నిధుల మంజూరు కోరరాదు. ఏదైనా ఊహించని ఖర్చులను కొరకు రాష్ట్ర ఆకస్మిక నిధి నుండి అడ్వాన్స్ పొందవచ్చు(?).
ఏ పార్టీకి స్పష్టమైన మెజారిటీ లభించనప్పుడు, వీలైనంత త్వరగా మెజారిటీ కూటమిని ఏర్పాటు చేసే ముఖ్యమంత్రి అభ్యర్థిని ఎన్నుకునే గవర్నర్‌కు విచక్షణ ఉంది.
రాష్ట్ర వ్యవహారాలకు సంబంధించి రాష్ట్రపతికి లేదా అధ్యక్షుడి ఆదేశాల మేరకు ఆయన స్వయంగా నివేదికలు సమర్పించవచ్చు.
ఆర్టికల్ 353 ప్రకారం అత్యవసర పాలనలో, అధ్యక్షుడు ప్రత్యేకంగా అనుమతిస్తే మంత్రిమండలి సలహాను అధిగమించి పనిచేయవచ్చు.
160, 356, 357 ఆర్టికల్స్ కింద రాష్ట్రపతి ప్రత్యేకంగా అనుమతించితే తప్ప, రాష్ట్రపతి పాలన వంటి ఆకస్మిక పరిస్థితుల్లో గవర్నర్‌కు పాత్ర లేదా అధికారాలు లేవు. రాజ్యాంగంలోని పార్ట్ VI లోని నిబంధనల ప్రకారం ఎన్నికైన ప్రభుత్వం బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నప్పుడు రాష్ట్ర మంత్రివర్గం సలహా ఇవ్వకుండా గవర్నర్‌కు స్వయంగా ఎటువంటి నిర్ణయం తీసుకోవడానికి అనుమతి లేదు.
గవర్నర్‌కు లభించే వివిధ వేతనాలు, భత్యాలు మరియు అధికారాలను గవర్నర్స్ (ఎమోల్యూమెంట్స్, అలవెన్సులు మరియు ప్రివిలేజెస్) చట్టం, 1982 నిర్ణయిస్తుంది. [2]
నెలవారీ జీతంతో పాటు, ఉచిత అధికారిక నివాసం, ఉచిత గృహ సౌకర్యాలు, రవాణాసౌకర్యాలకు గవర్నర్‌కు అర్హత ఉంది. గవర్నర్ మరియు అతని కుటుంబానికి ఉచిత వైద్య, వసతి మరియు జీవితకాల చికిత్స సౌకర్యం వుంది. [2]
సాధారణంగా దేశ ప్రధానమంత్రి సలహా మేరకు రాష్ట్రపతి గవర్నర్ ను తొలగించవచ్చు.[3] సాధారణంగా సరియైన కారణం లేకుండా గవర్నర్లను తొలగించడం అనుమతించబడదు. [4] ఏది ఏమయినప్పటికీ, గవర్నర్‌ చర్యలు, రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన, లేక దురుద్దేశ్యాలతో కూడిన చర్యలని న్యాయస్థానాలు తెలిపినపుడు, తొలగించడం రాష్ట్రపతి యొక్క కర్తవ్యం అవుతుంది.[5]
భారత రాష్ట్రపతి, హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు మరియు భారత సుప్రీంకోర్టు మరియు ముఖ్య ఎన్నికల కమిషనర్ మాదిరిగా గవర్నరు అభిశంసనకు ఎటువంటి నిబంధనలు లేవు.
రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 361 ప్రకారం, గవర్నర్ తన వివాదాస్పద పనులకు మద్దతుగా కోర్టులో సాక్ష్యమివ్వడానికి స్వచ్ఛందంగా అంగీకరించడం మినహా ప్రశ్నించడం కోసం గవర్నర్‌ను పిలవలేరు, అయితే గవర్నర్ తీసుకున్న రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన నిర్ణయాలు న్యాయస్థానాలు చెల్లవని ప్రకటించగలవు. గవర్నర్ పాత్ర గురించి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇచ్చిన వాస్తవాల ఆధారంగా కేసులను కోర్టులు నిర్ణయిస్తాయి. 'రామేశ్వర్ ప్రసాద్ & Ors Vs. యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా & ANR 24 జనవరి 2006 ' కేసులో , సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసినట్లు గవర్నర్‌ను తన పదవీకాలంలో విచారించి జైలులో పెట్టలేనప్పటికీ, కోర్టులు ప్రకటించితే గవర్నర్‌ పదవీకాలంలో చేసిన నేరానికి అతడు / ఆమె పదవి నుంచి వైదొలిగిన తరువాత అతన్ని విచారించవచ్చు. [6] ఇప్పటివరకు కోర్టులు గవర్నరు నిర్ణయాలను రాజ్యాంగ విరుద్ధమని ప్రకటించినందుకు, రద్దు చేసినందులకు, పదవికి ఏ గవర్నర్ రాజీనామా చేయలేదు. రాజ్యాంగాన్ని అగౌరవపరిచిన కారణంతో కనీసం ఎటువంటి క్రిమినల్ కేసు కూడా మాజీ గవర్నర్‌లపై వారి రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన చర్యలకు శిక్షించబడలేదు. అయితే గవర్నర్‌ పదవీ కాలంలో తీసుకున్న అనేక నిర్ణయాలు రాజ్యాంగ విరుద్ధం, దురుద్దేశ్యాలతో కూడినవని, రద్దు చేయబడినవని, అల్ట్రా వైర్స్ అని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు చెప్పింది. [7]
భారత రాష్ట్రపతి "ఎన్నుకోబడతారు", గవర్నర్‌ను అధికారంలో గల కేంద్ర ప్రభుత్వం "ఎంపిక చేస్తుంది". [8] అందుకే గత ప్రభుత్వం నియమించిన గవర్నర్‌లను కొత్త ప్రభుత్వం తొలగించిన సందర్భాలు చాలా ఉన్నాయి. కారణాలు చాలావరకు రాజకీయమైనవి. గవర్నర్‌లకు పదవీకాల భద్రత కల్పించాలని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది, అయితే దీనిని సాధారణంగా పాటించుటలేదు.
రాజకీయ పరిశీలకులు గవర్నర్‌ పదవిని "ఖరీదైన వృద్ధాప్య గృహాలు" గా అభివర్ణించారు ఎందుకంటే కొన్ని సందర్భాలలో గవర్నర్ నిష్పాక్షికంగా ఉండలేదు. 1984 లో కాంగ్రెస్ సభ్యుడు రామ్ లాల్ గవర్నర్ గా ఎన్.టి.రామారావు ప్రభుత్వాన్ని తొలగించి, నాదెండ్ల భాస్కర రావును ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా అనుమతించాడు. [9]
2014 జనవరిలో పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ ఎంకే నారాయణన్, గోవా గవర్నర్ భారత్ వీర్ వాంచూ వాంగ్మూలాలను రికార్డ్ చేయడానికి సెంట్రల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ (సిబిఐ) యుపిఎ ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోని కేంద్ర న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖను సంప్రదించింది. [10] అగుస్టా వెస్ట్‌ల్యాండ్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకునే సమయంలో నారాయణన్ జాతీయ భద్రతా సలహాదారుగా మరియు వాంచూ స్పెషల్ ప్రొటెక్షన్ గ్రూప్ (ఎస్‌పిజి) చీఫ్‌గా ఉన్నందున వారి వాంగ్మూలాలు చాలా ముఖ్యమైనవిగా పరిగణించబడ్డాయి. అగుస్టా వెస్ట్‌ల్యాండ్‌తో భారత ప్రభుత్వం ఒప్పందం కుదుర్చుకునే ముందు వారి అభిప్రాయాలు కూడా పరిగణించబడ్డాయి. అయితే, వారికి 'న్యాయపరరక్షణ' ఉందని పేర్కొంటూ పరిశీలించాలన్న సిబిఐ అభ్యర్థనను కేంద్రప్రభుత్వం తిరస్కరించింది. [11] 2014 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో యుపిఎ ఓడిపోయింది మరియు కొత్తగా ఏర్పడ్డ ఎన్డిఎ ప్రభుత్వ అనుమతితో, పశ్చిమ బెంగాల్ గవర్నర్ ఎంకె నారాయణన్ ప్రశ్నించింది. అలా ఆయన ఒక క్రిమినల్ కేసులో పోలీసులు ప్రశ్నించిన మొట్టమొదటి గవర్నర్ అయ్యారు. ఇదే కేసులో గోవా గవర్నర్ భారత్ వీర్ వాంచూను ప్రశ్నిస్తామని సిబిఐ తెలిపింది. [12] [13]
కేంద్రంలో అధికార పార్టీచే నియమించబడిన అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్‌ను, రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన చర్యలను సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేసిన తరువాత రాష్ట్రపతి తొలగించారు. [14]
ఢిల్లీ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్, నజీబ్ జంగ్ తన రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన పాత్రకు నైతిక బాధ్యత తీసుకొని రాజీనామా చేశాడు, ఎన్నికైన స్థానిక ప్రభుత్వం ఎటువంటి అధికారాలు లేని సంస్థ కాదని సుప్రీంకోర్టు అభిప్రాయపడింది. [15]
bhaarata rashtrala governarlu kendra sthaayilo bhaarata raashtrapatiki samaanamaina adhikaaraalu, vidhulu rashtra sthaayilo unnaayi. rashtralalo governarlu undagaa, leftinent governarlu leda administrator neshanal capital territery af dhilleetho sahaa kendra bhuubhaagaallo unnaaru . gavarnar naamamaatrapu adhipatigaa vyavaharistaaru, ayithe nijamaina adhikaaram rashtralalo rashtrala mukhyamantrulu, vaari mantrimandalipai, kendra paalitapraantaallo, leftinent gavarnar leda nirvaahakudi(Administrator) vadda undi. dhilli, puducheri minaha, gavarnaru oka mukhyamantri netrutvamloni mantrula mandalitho adhikaaraanni panchukuntaaru.
bhaaratadesamlo leftinent gavarnar kendrapalitaprantana baadhyata vahistaaru.ee padavi andaman mariyu nikobar deevulu, ladakh, jammoo kashmir, dhilli,puducheri loo matrame undi. itara kendrapalita praantaallo nirvaahakudi padavi vundi. ee padavilo vaaru saadhaaranamgaa IAS adhikari leda nivrutta nyaayamuurti ayi vuntaaru. ayithe, panjab gavarnar chandigad nirvaahakunigaa kuudaa panichestaaru . leftinent governarlu praadhaanyata jaabitaalo rashtra gavarnerku samaanamaina ryaankunu kaligi undaru.
bhaarata raajyaangamlooni artical 157 , artical 158 gavarnar padaviki arhatalanu teluputunnaayi. avi ee krindi vidhamgaa unnaayi:
bhaarata raajyaangamlooni artical 159 prakaaram rashtra vyavahaaraala paripaalanalo raajyaamgaanni mariyu chattaanni parirakshinchadam, gavarnar yokka praadhamika vidhi. oka rashtram yokka kaaryanirvaahaka mariyu saasana samsthalapai athani / aame charyalu, sifaarsulu mariyu paryavekshaka adhikaaraalu (artical 167 si, artical 200, artical 213, artical 355, modalainavi) raajyaangamlooni nibandhanalanu amalu cheyadaaniki upayoginchabadataayi. ee vishayamlo, gavarnerku aneka rakala adhikaaraalu unnaayi:
saasana adhikaaraalu: saasanavyavastha ante rashtra saasanasabha (vidhaanasabha) leda rashtra saasanamandali (vidhaana parishat) ku sambandinchina chattala tayaarii.
raajyaangam rashtra prabhutvaaniki unna anni kaaryanirvaahaka adhikaaraalanu gavarnerku appaginchindi. rashtra saasanasabhalo magerity maddatunu pondutunna mukhyamantrini gavarnar niyamistaaru. gavarnar mantrimandaliloni itara sabhyulanu kuudaa niyamistaaru, mukhyamantri salaha meraku vaariki saakhalanu ketaayistaaru.
gavarnar ishta prakaaram matrame mantrula mandali adhikaaramlo untundi, cony vaastava ardhamlo saasanasabhalo magerity pondadam antene gavarnaru ishtanni pondadam. rashtra saasanasabhalo magerity prabhutvaaniki maddatu istunnanta kaalam, mantri mandalini radducheyaleru.
gavarnar rashtra mukhyamantrini niyamistaaru. advaket janaral, state pablic survies kamishan chairman mariyu daani sabhyulanu kuudaa niyamistaaru. ive kakunda, rashtra ennikala kamishanarne kuudaa gavarnar niyamistaaru (raashtrapatiki tolaginche adhikaaram vunnappatiki). hycortula nyaayamuurtula niyaamakamlo rashtrapati gavarnernu sampradinchutaaru. anni paripaalanalu athani leda aame paeru meeda jarugutaayi, bhaarata raajyaangam prakaaram gavarnaru padaveekaalaaniki okati leda nalugava darjaagala sibbandini niyaminche adhikaaram undi.
rashtra gavarnar tana padavi valana rashtramloni chala vishwavidyaalayaalaku chansalar . [1] gowravam mariyu nishpaakshikata gala chansalar padavi vishwavidyaalayaala swayampratipattini kapadatam mariyu anavasaramaina rajakeeya jokyam nundi vaarini rakshinchataaniki oka nirdishta sthaanam kaligistundi. chaansalargaa gavarnar university senate adhyakshudigaa kuudaa panichestaaru. vishwavidyaalayaalu mariyu anubandha kalaasaalala yokka prati bhaagaanni pratyakshamgaa tanikhee chese adhikaaram gavarnerku undi, vichaarana phalitampai tagina charyalu teesukone adhikaaram vundi. vais chansalar niyaamakaala kosam chansalar anveshana kamiteeni niyamistaadu. degreela pradaanaaniki sammatini ivvadam,senate sifaarasula prakaaram degreelanu, itara gurtimpulanu upasamharinchagalagatam chestaaru. gavarnar senate aamodinchina chattaalanu aamodinchadam leda tiraskarinchadam mariyu sambandhita kamiteela sifaarasu aadhaaramgaa vishwavidyaalaya upaadhyaayulanu niyamistaaru.
rashtra adhipatigaa rashtra saasanasabha ubhaya sabhala samavesalanu jarapamani aadesinchadaaniki, nilipiveyadaaniki adhikaaraalunnaayi. gavarnar rashtra saasanasabhanu kuudaa raddu cheyavachu. gavarnar ee adhikaaraalanu upayoginchadam mukhyamantri netrutvamloni mantrimandali salahaaku anugunamgaa undaali.
rashtra saasanasabhanu assembley ennikala taruvaata mariyu prati samvatsaram modati samavesamlo praarambhamlo prasanginchadam dwara gavarnar praarambhistaaru. ee sandarbhaalalo gavarnar prasangam saadhaaranamgaa rashtra prabhutva kotta vidhaanaalanu vivaristundi. rashtra saasanasabha aamodinchina billu, gavarnar sammati ichina tarvate chattamgaa maarutundi. gavarnar oka billunu rashtra saasanasabhaku tirigi pampavacchu, adhi dravya billu kakapothe, punahpariseelana kosam pampinadaanini, rashtra saasanasabha rendava saari gavarnerku tirigi pampiste, gavarnar daaniki angeekarinchaali. raashtrapatiki konni billulanu pampe adhikaaram gavarnerku undi.
rashtra saasanasabha samavesalu seshanla madhyakaalamlo, gavarnar oka chattaanni kaligi undatam avasaramani bhaavinchinappudu, gavarnar aardinenselanu prakatinchavacchu. ivi saasanasabha tadupari samavesamlo chattamgaa maarutaku rashtra saasanasabhaku samarpinchabadataayi. rashtra saasanasabha punarnirminchabadina tedee nundi aaru vaaraala kaalam varaku avi chellubaatulo untaayi.
saasanasabhyudu artical 191 loni nibandhanalanu paatinchutaledani ennikala kamishan sifaarasu chesinappudu , aa sabhyudini anarhulugaa prakatinchadaaniki artical 192 kinda gavarnerku adhikaaram undi.
articals 165 mariyu 177 prakaaram, gavarnar advaket janaralnu rashtra saasanasabha ubhaya sabhalaku haajaru kaavaalani koravachhu, edaina chattaviruddhamaina paniteeru edaina unte tanaku nivedinchamani aadesinchavachchu.
gavarnar rashtra aardhika kamishannu erpaatu chestaadu. rashtra budget anabade vaarshika aardhika nivedikanu rashtra saasanasabha mundu unchadaaniki gavarnar adhikarame kaaranam. athani sifaarasu lekunda nidhula manjuru koraraadu. edaina oohinchani kharchulanu koraku rashtra aakasmika nidhi nundi adwans pondavacchu(?).
e paarteeki spashtamaina magerity labhinchanappudu, veelainanta twaragaa magerity kootamini erpaatu chese mukhyamantri abhyardhini ennukune gavarnerku vichakshana undi.
rashtra vyavahaaraalaku sambandhinchi raashtrapatiki leda adhyakshudi aadesaala meraku aayana swayamgaa nivedikalu samarpinchavachhu.
artical 353 prakaaram atyavasara paalanalo, adhyakshudu pratyekamgaa anumatiste mantrimandali salahanu adhigaminchi panicheyavachhu.
160, 356, 357 articals kinda rashtrapati pratyekamgaa anumatinchithe tappa, rashtrapati paalana vanti aakasmika paristhitullo gavarnerku paatra leda adhikaaraalu levu. raajyaangamlooni part VI loni nibandhanala prakaaram ennikaina prabhutvam baadhyatalu nirvahistunnappuda rashtra mantrivargam salaha ivvakunda gavarnerku swayamgaa etuvanti nirnayam teesukoovadaaniki anumati ledu.
gavarnerku labhinche vividha vetanaalu, bhatyaalu mariyu adhikaaraalanu gowerners (emoluments, alavensulu mariyu previlages) chattam, 1982 nirnayistundi. [2]
nelavari jeetamtho paatu, uchita adhikaarika nivasam, uchita gruha soukaryaalu, ravaanaasoukaryaalaku gavarnerku arhata undi. gavarnar mariyu athani kutumbaaniki uchita vaidya, vasati mariyu jeevitakaala chikitsa soukaryam vundi. [2]
saadhaaranamgaa desha pradhaanamantri salaha meraku rashtrapati gavarnar nu tolaginchavacchu.[3] saadhaaranamgaa sariyaina kaaranam lekunda governarlanu tolaginchadam anumatinchabadadu. [4] edhi emayinappatiki, gavarnershe charyalu, raajyaamga viruddhamaina, leka duruddesyaalato kuudina charyalani nyaayasthaanaalu telipinapudu, tolaginchadam rashtrapati yokka kartavyam avutundi.[5]
bhaarata rashtrapati, hycortu nyaayamuurtulu mariyu bhaarata supreenkortu mariyu mukhya ennikala commisioner maadirigaa gavarnaru abhisamsanaku etuvanti nibandhanalu levu.
raajyaangamlooni artical 361 prakaaram, gavarnar tana vivaadaaspada panulaku maddatugaa kortulo saakshyamivvadaaniki swachchandamgaa angeekarinchadam minaha prasninchadam kosam gavarnernu pilavaleru, ayithe gavarnar teesukunna raajyaamga viruddhamaina nirnayaalu nyaayasthaanaalu chellavani prakatinchagalavu. gavarnar paatra gurinchi kendra prabhutvam ichina vaastavaala aadhaaramgaa kesulanu kortulu nirnayistaayi. 'rameshwar prasad & Ors Vs. unian af india & ANR 24 janavari 2006 ' kesulo , supreenkortu spashtam chesinatlu gavarnernu tana padaveekaalamlo vichaarinchi jailulo pettalenappatiki, kortulu prakatinchithe gavarnershe padaveekaalamlo chesina neraaniki atadu / aame padavi nunchi vaidoligina taruvaata atanni vichaarinchavacchu. [6] ippativaraku kortulu gavarnaru nirnayaalanu raajyaamga viruddhamani prakatinchinanduku, raddu chesinandulaku, padaviki e gavarnar rajinama cheyaledu. raajyaamgaanni agouravaparichina kaaranamtho kaneesam etuvanti criminal kesu kuudaa maji governerlapy vaari raajyaamga viruddhamaina charyalaku shikshinchabadaledu. ayithe gavarnershe padavee kaalamlo teesukunna aneka nirnayaalu raajyaamga viruddham, duruddesyaalato kuudinavani, raddu cheyabadinavani, altra vires ani supreenkortu teerpu cheppindi. [7]
bhaarata rashtrapati "ennukobadataaru", gavarnernu adhikaaramlo gala kendra prabhutvam "empika chestundi". [8] anduke gatha prabhutvam niyaminchina governerlanu kotta prabhutvam tolaginchina sandarbhaalu chala unnaayi. kaaranaalu chaalaavaraku raajakeeyamainavi. governerylaku padaveekaala bhadrata kalpinchaalani supreenkortu teerpu ichindi, ayithe deenini saadhaaranamgaa paatinchutaledu.
rajakeeya pariseelakulu gavarnershe padavini "khareedaina vruddhaapya gruhalu" gaa abhivarninchaaru endukante konni sandarbhaalalo gavarnar nishpaakshikamgaa undaledu. 1984 loo congress sabhyudu ram lal gavarnar gaa en.ti.ramarao prabhutvaanni tolaginchi, nadendla bhaskara ravunu andhrapradesh mukhyamantrigaa anumatinchaadu. [9]
2014 janavarilo paschima bengal gavarnar enke narayanan, gova gavarnar bharat veer vaanchuu vaangmuulaalanu recard cheyadaaniki central beuro af investigation (cbi) up prabhutva aadhvaryamloni kendra nyaaya mantritva saakhanu sampradinchindi. [10] agusta vestelyandea oppandam kudurchukune samayamlo narayanan jaateeya bhadrata salahaadaarugaa mariyu vaanchuu speshal protection groop (espiji) cheefga unnanduna vaari vaangmuulaalu chala mukhyamainavigaa pariganinchabaddaayi. agusta vestelyandea bhaarata prabhutvam oppandam kudurchukune mundu vaari abhipraayaalu kuudaa pariganinchabaddaayi. ayithe, vaariki 'nyaayapararakshana' undani perkontu pariseelinchaalanna cbi abhyardhananu kendraprabhutvam tiraskarinchindi. [11] 2014 saarvatrika ennikalalo up odipoyindi mariyu kottagaa erpadda ndda prabhutva anumatitho, paschima bengal gavarnar enke narayanan prasninchindi. alaa aayana oka criminal kesulo poliisulu prasninchina mottamodati gavarnar ayyaru. ide kesulo gova gavarnar bharat veer vaanchuunu prasnistaamani cbi telipindi. [12] [13]
kendramlo adhikara paarteeche niyaminchabadina arunachal pradesh gavarnernu, raajyaamga viruddhamaina charyalanu supreenkortu raddu chesina taruvaata rashtrapati tolaginchaaru. [14]
dhilli leftinent gavarnar, najeeb jang tana raajyaamga viruddhamaina paatraku naitika baadhyata teesukoni rajinama cheshaadu, ennikaina sthaanika prabhutvam etuvanti adhikaaraalu laeni samstha kaadani supreenkortu abhipraayapadindi. [15]