అతడొక అక్షర శిల్పి. అక్షరాలా తెలుగు మేష్టారు. "రావి"చెట్టు కొమ్మలకున్నన్ని ప్రతిభా విశేషాలు ఆయన సొంతం. "కొండ"కు వున్నంత సాహితీ సంపద ఆయనకు ఆదర్శం. తొలి తెలుగు టాకీ విడుదలైన వారానికే సామర్లకోటలో వుదయించిన ఈ అక్షరశిల్పి రచనాశిల్పం లోని కథ, నాటకం, వ్యాసం, వార్త, గల్పిక, చిత్రానువాదం వంటి అన్ని కోణాలనూ స్పృశించిన కృషీవలుడు. అతడు కదలని రంగస్థలంపై కదిలే మందానిలం. నాగావళి నుంచి మొదలైన ఆయన ప్రస్థానం చెన్నపట్టణ సముద్రపు అంచులను తాకి బహుముఖీనంగా ప్రవహించి, మంజీర ఒడ్డున సేద తీరేందుకు భాగ్యనగరం చేరుకుంది. సేదతీరటం ఇష్టంలేని ఆయన మనోనేత్రం నటరాజ పదమంజీరార్చనాన్ని, వాగ్దేవీ ప్రసాదిత సాహిత్య జీవధారను నవరస హృదయంతో కొనసాగించమని ఆదేశించింది. సహస్ర చంద్రదర్శనాన్ని దాటిన వయసులోనూ "హ్యూమరథం" మీద పయనాన్ని సాగిస్తూ, తొణికిసలాడే వ్యంగ్య బాణాలను సంధిస్తూ, హ్యూమరసాన్ని పంచుతున్న యీ "పాత బంగారం" తెలుగు వారికి పరిచయం అఖ్ఖరలేని 'రావి కొండలరావు'. తెలుగు సినిమా పుట్టుకతోనే ఈ మహర్షి 11, ఫిబ్రవరి 1932న జన్మించి, నేటివరకు సినీ జీవితానికి అంకితమై, 88 సంవత్సరాల పరిపూర్ణ జీవితాన్ని గడిపి ఈరోజు (28-07-2020) హైయదరాబాద్ వివేకానంద ఆసుపత్రిలో గుండెపోటుతో స్వర్గస్తులైన ఆ సంపాదక దశరథుని గురించి కొన్ని విశేషాలు తెలుసుకుందాం...
పుట్టింది తెలుగు సినిమా పుట్టుకతోబాటు సామర్లకోటలో. పెరిగింది, చదివిందీ శ్రీకాకుళంలో. ఒదుగుతూ యెదిగింది చెన్నపట్నంలో. ఆయన పుట్టినప్పుడే మాట్లాడే బొమ్మలు వెండితెరను అలరించడం మొదలెట్టాయి. చిన్నతనంలో నీట ఈదడం రాని కొండలరాయుడు నాగావళీ నది సుడిగుండంలో చిక్కుకున్నారు. ఆ గండం గడిచి గట్టెక్కిన కొన్నేళ్ళకే అర్థరాత్రి స్నేహితునితో కలిసి సైకిలు మీద వస్తుండగా "దయ్యాలు" యెత్తుకెళ్ళి స్మశానంలో వదిలేశాయి. అమ్మ కంగారు పడి తాయెత్తులు కట్టించి బతికించుకుంది. పెద్దయ్యాక నాటకం ఆడేందుకు మద్రాసు నుంచి తూర్పు తీరానికి వెళుతున్నప్పుడు తను ప్రయాణిస్తున్న రైలు పెట్టె వంతెన మీదనుంచి దొర్లి కింద పడి గాయాలైతే, ఆ భగవంతుడే కాపాడి ఆరోగ్యాన్ని నిలబెట్టాడు. చిన్నతనం నుంచే కొండలరావు కు సినిమాలన్నా, నాటకాలన్నా మక్కువ. అన్నయ్యలిద్దరూ నటులే. నాన్నకు తెలియకుండా స్కూలు వేదికలపై నాటకాలు వేసేవారు. తన పదవ యేటనే రంగస్థలం మీద తొలి పాత్ర పోషించారు. సురభి కంపెనీ వారు ఆడే నాటకాలను చూస్తూ వారు పాడుతున్న పాటల్ని, పద్యాలని మననం చేసుకుంటూ అభ్యాసం చేసేవారు. RSS సంస్థలో చురుకైన పాత్ర పోషిస్తున్నప్పుడు, ఆ సంస్థను ప్రభుత్వం నిషేధించింది. ఆ సందర్భంగా సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్న కొండలరావు కు ప్రభుత్వం మూడు నెలల కారాగార శిక్ష విధించింది. రాజమండ్రి కేంద్ర కారాగారంలో వున్నప్పుడు ఆ జైలు గ్రంధాలయంలో వున్న గొప్పగొప్ప రచనలను పఠిస్తూ, సమయాన్ని సద్వినియోగం చేసుకొని సాహిత్యాభిలాష ను పెంచుకున్నారు. పన్నెండో యేట నుంచే చిన్నచిన్న రచనలు చేసి "బాల" అనే పత్రికలో అచ్చైన తనపేరు చూసుకొని మురిసిపోయేవారు. అప్పుడే ఒక లిఖిత పత్రికను కూడా ప్రవేశపెట్టారు. తీరిక సమయాల్లో స్థానిక పత్రిక "మహోదయ" కార్యాలయానికి వెళ్లి చిన్న వ్యాసాలూ, సినిమా సమీక్షలూ రాస్తూ స్వచ్చంద సేవ చేసేవారు. "సుకుమార్" అనే కలం పేరుతో రచనలు చేసేవారు. అదే ఉత్సాహం "బంగారు పాప" అనే పిల్లల పత్రిక నడిపే స్థాయికి తీసుకెళ్ళింది. అమ్మకు సంగీతం వచ్చు. ఆమె సహకారంతో సంగీతంలో మెళకువలు నేర్చుకొని హార్మోనియం వాయించే స్థాయిని అందుకున్నారు. శ్రీకాకుళంలో "సుకుమార్ ఆర్కెష్ట్రా" ను స్థాపించి కొన్ని సంగీత కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. ఆ సంస్థ ఇప్పటికీ విజయవంతంగా నడుస్తుండడం విశేషం.
చలో చెన్నపట్నం
ప్రఖ్యాత దర్శక నిర్మాత యల్వి. ప్రసాద్, ప్రముఖ హాస్యనటులు రేలంగి వెంకట్రామయ్య వంటి సినీ దిగ్గజాలు సినిమాల్లో చేరాలని ఇంట్లో చెప్పకుండా రైలెక్కినట్లే, కొండలరావు కూడా తన పదహారవ యేటనే ఓ మిత్రుని వద్ద ఇరవై రూపాయలు పుచ్చుకొని చెన్నపట్నం వెళ్ళే రైలెక్కేశారు. అక్కడకు వెళ్ళాక బ్రతుకెంత దుర్బరమో తెలిసింది. ఆ మహానగరంలో బస్సెక్కదానికి కూడా డబ్బులు చాలక రోడ్లవెంట నడిచారు. అర్థాకలితో యెన్నో అవస్థలు పడ్డారు. గాయకుడిగా నైనా నిలదొక్కుకోవాలని ప్రయత్నించారు. అలా కొన్ని ఘంటసాల పాటలకు కోరస్ పాడారు. ఆ సమయంలోనే ప్రతిష్టాత్మక 'భారతి" మాసపత్రికలో కొండలరావు నాటిక "కుక్కపిల్ల దొరికింది" ప్రచురితమైంది. దానితో "ఆనందవాణి" పత్రికలో సహాయకుడిగా చోటు దొరికింది. కానీ జీతాలు ఇవ్వని కారణంగా తప్పుకోవలసి వచ్చింది. అంతకుముందు హైదరాబాదులో జరిగిన నాటకపోటీలలో నటరాజ కళా సమితి తరఫున ప్రదర్శించిన "కాళరాత్రి" నాటకానికి బహుమతి వచ్చినప్పుడు, ప్రఖ్యాత సినీ రచయిత డి.వి. నరసరాజు తో పరిచయమైంది. ఆ పరిచయాన్ని గుర్తు చేస్తూ కొండరావు నరసరాజును కలిశారు. అతని సహకారంతో పొన్నలూరి బ్రదర్స్ నిర్మాణ సంస్థలో కథా విభాగంలో చేరారు. వారు నిర్మించిన "శోభ" చిత్రానికి సహాయ దర్శకులుగా వ్యవహరించడమే కాకుండా డాక్టరుగా ఒక చిన్న వేషం కూడా వేశారు. విఖ్యాత దర్శకులు కమలాకర కామేశ్వరరావు తో పరిచయమై దర్శకత్వ విభాగంలో మెళకువలు నేర్చుకున్నారు. బి.యన్. రెడ్డి వద్ద వుంటూ దర్శకుడంటే యెలా ఉండాలో ఆకళింపు చేసుకున్నారు. సముద్రాల రాఘవాచార్య, మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి, పింగళి నాగేంద్రరావు, ఆరుద్ర వంటి సాహితీ స్రష్టలకు సన్నిహితంగా మెలగుతూ సాహిత్య క్రమశిక్షణ అలవరచుకున్నారు. తరచూ పానగల్ పార్కులో వారు నిర్వహించే సాహిత్య గోష్టి లో శ్రోతగా పాల్గొనేవారు. కొండలరావు తొలి కథ "దైవేచ్చ" యువ మాస పత్రికలో అచ్చయింది. అయన రచించిన "నాలుగిళ్ళ చావిడి", "ప్రొఫెసర్ పరబ్రహ్మం", "పట్టాలు తప్పిన బండి", "ఉరిశిక్ష" నాటకాలు దేశవ్యాప్తంగా అనేకసార్లు ప్రదర్శనకు నోచుకున్నాయి.
రచనా విశిష్టత
అరవయ్యో దశాబ్దం కుర్రకారు ప్రేమకథల కాలంగా పరిగణించేవారు. కాలానుగుణంగా కొండలరావు కూడా కొన్ని రసగుళికలవంటి ప్రేమ కథలు రాశారు. మనుషుల మనస్తత్వాలను పసిగట్టి, వాటిని విశ్లేషించి, హాస్యాన్ని జోడిస్తూ కొండలరావు రాసిన కథలు రాశిలో కొన్నే అయినా వాసికెక్కినవిగా గుర్తింపు పొందాయి. "రామ్మూర్తి పెళ్లయింది", "చంద్రశేఖరుని కథ", "ఆత్మహత్య", "సుబ్బారావు-సూర్యకాంతి" మొదలైనవి కొండలరావు కలం పండించిన కుర్రకారు ప్రేమకథలే. "అసంభవామి యుగేయుగే" కథలో విష్ణుమూర్తి, కృష్ణుని రూపంలో వచ్చి, సత్యభామకు కలియుగ భూలోక దుస్థితి హాస్య చమత్కారాలతో వివరించే తీరు ముచ్చట గొలుపుతుంది. "చావుల కొండ" కథలో పెద్దపోలీసు వెల్లడించే విషపు ముగింపు కలవరపరుస్తుంది. "నాణెం" అనే సినిమానటి కథ గానీ, "నిరుద్యోగపర్వం" అనే ఒక నిరుద్యోగి కథగానీ ఆలోచనలను రేకెత్తిస్తాయి. ఇక "దిదృక్ష", "ముమూర్ష", "రైలు పట్టాలు" అనే కథలు వివిధ జీవిత సత్యాలను ప్రతిబింబింపజేస్తాయి. దిదృక్ష అంటే కోరిక అని చెప్పవచ్చు. ఒక ఉద్యోగి తన చావు వార్త విని తనవాళ్ళంతా యెలా స్పందిస్తారో చూడాలని ఆడే నాటకంగా ఈ కథను మలిచారు. ముమూర్ష అంటే చనిపోవాలనే కోరిక. ఈ కథ కూడా అలాంటిదే. ఇక "రైలు పట్టాలు" కథ మనుషుల మనసుల తర్కాన్ని, జాగ్రత్తని తెలియజేస్తుంది. ఇలా కొండలరావు అటు ప్రేమనీ ఇటు విషాదాన్నీ తన కథలలో అలవోకగా చిత్రీకరించారు. ఇక నాటికల విషయానికొస్తే "రాయి భారం", "కుక్కపిల్ల దొరికింది", "అంతరాయానికి చింతిస్తున్నాం", "చుట్టం కొంప ముంచాడు", "కథ కంచికి", "మా ఇల్లు అద్దెకిస్తాం" వేటికవే ప్రత్యేకం. సినిమా నేపథ్యంలో రచించిన "బ్లాక్ అండ్ వైట్" నవలకు కొండలరావు ప్రభుత్వ నంది బహుమతి అందుకున్నారు. గురజాడ వారి ప్రసిద్ధనాటకం "కన్యాశుల్కం"ను రచనలో వున్నవిధంగానే దూరదర్శన్ వారికి టెలివిజన్ సీరియల్ గా తీసి పెట్టారు. ఈ సీరియల్ అనేకసార్లు ప్రసారానికి నోచుకుంది.
కమలాకర కామేశ్వరరావుకు సహాయకుడుగా "నర్తనశాల" సినిమాకు పనిచేస్తున్నప్పుడు, ఉత్తర కుమారుని పాత్రకు సముద్రాల రాఘవాచార్య సమకూర్చిన సన్నివేశాలు, సంభాషణలు పేలవంగా వున్నాయని, భావించి కొండలరావును రాయమని కామేశ్వరరావు ఆదేశించారు. భయపడుతూనే ఆ సన్నివేశాలకు కొండలరావు కొత్త రూపం కల్పించారు. ఆ రచనను సముద్రాల చూసి "భేషుగ్గా వున్నాయి. అక్షరం కూడా మార్చనక్కరలేదు" అని మనసారా మెచ్చుకున్నారు. హాస్య రచనకు కొండలరావు వేసిన తొలి అడుగు అదే! 1964లో ముళ్ళపూడి వెంకట రమణ వీరిని దర్శకుడు ఆదుర్తి సుబ్బారావుకు పరిచయం చేస్తే "దాగుడుమూతలు" సినిమాలో డాక్టరు వేషమిచ్చి ప్రోత్సహించారు. నిర్మాత, దర్శకుడు పి.పుల్లయ్య నిర్మించిన "ప్రేమించి చూడు" కామెడీ సినిమాకు ముళ్ళపూడి సంభాషణలు రాశారు. అందులో అక్కినేని తండ్రి పాత్రకు ముళ్ళపూడి కొండలరావును సిఫారసు చేసి, పుల్లయ్యవద్దకు పంపారు. ముప్పయ్యో పడిలో దబ్బపండురంగుతో మిసమిసలాడుతున్న కొండలరావు ను చూసి "ఆ రమణకు బుద్ధిలేకపోతే నీకులేదా. నువ్వు నాగేశ్వరరావుకు తండ్రివా. అయాం నాట్ ఎ ఫూల్. ఫస్ట్ గెటవుట్" అన్నారు. కొడవటిగంటి, ప్రతిభాశాస్త్రి నచ్చజెప్పడంతో ఆ మేస్టారి పాత్ర కొండలరావుకు దక్కింది. "సైలెన్స్" అంటూ నవ్వుపుట్టించిన ఆ స్కూలు మేస్టారి పాత్ర ఆ సినిమాలో బాగా పండింది. కొండలరావు నటనా ప్రస్థానానికి మంచి బ్రేక్ ఇచ్చింది. ఇక సినిమా వేషాలకోసం ఆయన వెనక్కు చూసుకోలేదు. యన్టీఆర్ సొంత సినిమా "వరకట్నం" లో రాజనాల వెంటవుండే భట్టుమూర్తి అనే భట్రాజు పాత్రలో "మహాప్రభో" అంటూ ఒదిగి పోయారు. ఇక "బ్రహ్మచారి" "నిర్దోషి" సినిమాలలో డాక్టరు పాత్ర దేనికదే ప్రత్యేకం. పాత్రల స్వభావాన్నిబట్టి డైలాగు మాడ్యులేషన్ మార్చుకుంటూ, నిర్మాత దర్శకుల "ఇగో" దెబ్బతినకుండా ముందస్తు అనుమతితో సరికొత్త ప్రయోగాలు చేసి "శబాష్" అనిపించుకున్నారు. అందుకే కొండలరావు నటించిన పాత్రలు చిన్నవే అయినా యెంతో సహజంగా ఉండేవి. "అర్థరాత్రి" సినిమాలో కొండలరావుది విలన్ పాత్ర. అదికూడా బాగా రాణించింది. "పంతులమ్మ" లో గిరిజకు భార్యాలోలు డైన భర్తగా, "ప్రేమకానుక" లో ఛాయాదేవికి హిన్-పెక్కడ్ భర్తగా, "ముహూర్తబలం"లో సూర్యకాంతంకు భార్యావిధేయుడుగా వైవిధ్యం చూపుతూ నటించిన ప్రతిభ కొండలరావుది. "ఇద్దరు మొనగాళ్ళు" సినిమాలో రాజుగారి తమ్ముడిగా, "మరపురాని కథ" లో న్యాయవాదిగా, "మహాబలుడు" లో మాంత్రికునిగా, "నేనంటే నేనే" లో ఎస్టేటు మేనేజరుగా, "వేములవాడ భీమకవి" లో భీమకవి మేనమామగా, "పాపకోసం" లో బ్రాహ్మణుడిగా, "గాంధీ పుట్టిన దేశం"లో కార్మికుడిగా, "సి.ఐ.డి" లో విలన్ కు సహచరునిగా, "రాముడు-భీముడు"లో రిజిస్ట్రారుగా ఇలా చెప్పుకుంటూ పొతే యెన్నోపాత్రల్లో మరెన్నో అనుభూతులు గుర్తుకొస్తుంటాయి. "బంగారు పంజరం" లో విలన్ పాత్ర పోషించిన కొండలరావుకు నంది పురస్కారం లభించింది. ఆరుద్రకు కొండలరావు అంటే అభిమానం. తన షష్టిపూర్తి సంచికకు కొండలరావు సంపాదకత్వం వహించారు. అందులో ఆరుద్ర కొండలరావు చేత "తెలుగు మేస్టారి ఇంటర్వ్యూ" రాయించి షష్టిపూర్తి వుత్సవంలో ఆయనచేతే చదివించారు. స్క్రీన్ ప్లే రచయితగా "చల్లని నీడ", "భైరవద్వీపం", "బృందావనం" వంటి చిత్రాలు కొండలరావుకు మంచిపేరు తెచ్చిపెట్టాయి. "బాపు-రమణల "పెళ్లిపుస్తకం" సినిమా కు కథను సమకూర్చింది కొండలరావే.
కొండలరావు సినిమాల్లో సహాయ దర్శకునిగా వున్నప్పుడు రాధాకుమారి తండ్రి "మా అమ్మాయికి సినిమాల్లో నటించాలని వుంది. యేమైనా వేషాలుంటే యిప్పించ"మని కొండలరావుకు ఉత్తరాలు రాసేవారు. ఆమె మద్రాసు వచ్చాక వేషాలకోసం, డబ్బింగ్ కోసం కొండలరావు ఆమెను వెంటబెట్టుకెళుతుండే వారు. అలా ఇద్దరూ తిరగడం చూసి ఇద్దరిమధ్య ప్రేమాయణం వుందేమో అని అనుకునేవాళ్లు. వాళ్ళది ప్రేమనాటకం కాదు. నాటకమే ప్రేమ. తర్వాత ముళ్ళపూడి సలహాతో ఇద్దరూ పెళ్ళిచేసుకున్నారు. అలా నాటకమే ఇద్దరినీ కలిపింది.
వి(జయ)చిత్ర అనుబంధం
ఆంధ్రజ్యోతి" దినపత్రికలో ప్రతి శుక్రవారం వెలువడే సినిమా పేజీ రాస్తున్నప్పుడు కొడవటిగంటి కుటుంబరావు ద్వారా చందమామ ఆఫీసులో నాగిరెడ్డి-చక్రపాణిలతో పరిచయం కావడం "విజయచిత్ర" సినిమా పత్రికకు సహాయ దర్శకునిగా పనిచేసే అవకాశాన్ని కల్పించింది. 150 రూపాయల జీతంతో ఆఫీసులో చేరారు. జూలై నెల 1966 లో ఆఫ్ సెట్ ప్రింటు తో "విజయచిత్ర" తొలి కాపీ విడుదలైంది. తొలి సంచికకు సంపాదకీయం రాస్తూ "విజయచిత్ర ఉన్న మంచినే చెబుతుంది. ఉన్నా చెడు చెప్పదు. ఆహ్లాదంతో పాటు కాస్త విజ్ఞానం కూడా కలగజేయడం విజయచిత్ర లక్ష్యం" అంటూ పత్రిక లక్ష్యాన్ని ముందే తెలియజేశారు. ఇదే పత్రికను తమిళంలో "బొమ్మై" పేరుతో సమాంతరంగా ప్రచురించేవారు. సినిమాలలో నటించేందుకు నాగిరెడ్డి-చక్రపాణిలు గాని, నాగిరెడ్డి తనయుడు విశ్వనాథరెడ్డి(సంపాదకుడు) గాని అభ్యంతర పెట్టలేదు. సకాలానికి పత్రిక విడుదలయ్యేలా చూడమని మాత్రమే సలహా ఇచ్చారు. విజయా సంస్థ వారు కొండలరావును తమ కుటుంబ సభ్యునిగానే గౌరవించి మంచి సదుపాయాలు సమకూర్చారు. అలా ఇరవయ్యారేళ్ళు "విజయచిత్ర" కు కొండలరావు అంకితమైపోయారు. ఒక పత్రికలో ఇంతకాలం పనిచేయడం ఒక రికార్డు. హైదరాబాదు వచ్చాక "హాసం" పక్ష పత్రికలో "హ్యూమరధం" పేరుతో పుంఖానుపుంఖలుగా వ్యాసాలు రాశారు. "నాగావళి నుంచి మంజీర వరకు" పేరుతో తన జీవిత అనుభవాలను పుస్తకంగా ప్రచురించారు. "మల్లీశ్వరి', "మాయాబజార్" సినీ నవలలు ప్రచురించారు. "నాగయ్య ఆత్మకథ" కూడా కొండలరావు చలవే. అజో-విభో-కందాళం ఫౌండేషన్ వారు ఈ ప్రతిభామూర్తికి "జీవితకాల సాధన" పురస్కారం అందించి గౌరవించారు. ప్రస్తుతం ఆరేళ్ళనుంచి ఈనాడు గ్రూపు వారి "సితార" పత్రికలో "పాతబంగారం" శీర్షికను కొండలరావు నిర్వహిస్తున్నారు. ప్రతివారం వస్తున్న ఈ శీర్షికకు మంచి స్పందన వుంది. ఇంతటి బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలికి "పద్మ" అవార్డులు దూరంగా ఉండడంలో ఆశ్చర్యమేముంది? రంగస్థలం పైనా, వెండితెర పైనా పువ్వులను కురిపించిన నవ్వుల పారిజాతం కొండలరావు. ఆయన పొగడ్తలకు అందని మహాజ్ఞాని. తాత్విక సమదర్శి.
atadoka akshara shilpi. aksharala telugu meshtaaru. "ravi"chettu kommalakunnanni pratibha visaeshaalu aayana sontam. "konda"ku vunnanta saahitii sampada aayanaku aadarsam. toli telugu taakii vidudalaina vaaraanike saamarlakotalo vudayinchina ee aksharasilpi rachanasilpam loni katha, naatakam, vyaasam, vaarta, galpika, chitraanuvaadam vanti anni konaalanuu sprusinchina krusheevaludu. atadu kadalani rangasthalampai kadile mandaanilam. nagavali nunchi modalaina aayana prasthaanam chennapattana samudrapu anchulanu taaki bahumukheenamgaa pravahinchi, manjeera odduna sedha teerenduku bhagyanagaram cherukundi. sedateeratam ishtamleni aayana manonetram nataraja padamanjeeraarchannaani, vagdevi prasaadita saahitya jeevadhaaranu navarasa hrudayamtho konasaginchamani aadesinchindi. sahasra chandradarsanaanni daatina vayasuloonuu "hyoomaratham" meeda payanaanni saagistuu, tonikisalade vyangya baanaalanu sandhistuu, hyoomarasaanni panchutunna yee "paata bangaram" telugu vaariki parichayam akhkharaleni 'ravi kondalarao'. telugu sinima puttukathone ee maharshi 11, fibravari 1932na janminchi, netivaraku cinee jeevitaaniki ankitamai, 88 samvatsaraala paripurna jeevitaanni gadipi eeroju (28-07-2020) hyyadarabad vivekaananda aasupatrilo gundepotutho swargastulaina aa sampaadaka dasarathuni gurinchi konni visaeshaalu telusukundam...
puttindi telugu sinima puttukatobaatu saamarlakotalo. perigindi, chadivindi srikaakulamlo. odugutuu yedigindi chennapatnamlo. aayana puttinappude matlade bommalu venditeranu alarinchadam modalettaayi. chinnatanamlo neeta eedadam raani kondalarayudu nagavali nadi sudigundamlo chikkukunnaru. aa gandam gadichi gattekkina konnellake ardharaathri snehitunito kalisi saikilu meeda vastundagaa "dayyalu" yettukelli smasaanamlo vadilesaayi. amma kangaaru padi taayettulu kattinchi batikinchukundi. peddayyaaka naatakam aadenduku madrasu nunchi thoorpu teeraaniki velutunnappudu tanu prayaanistunna railu pette vantena meedanunchi dorli kinda padi gayalaite, aa bhagavantude kapadi aarogyaanni nilabettaadu. chinnatanam nunche kondalarao ku cinemalanna, natakalanna makkuva. annayyaliddaruu natule. naannaku teliyakunda skoolu vedikalapai naatakaalu vesevaaru. tana padava yetane rangasthalam meeda toli paatra pooshinchaaru. surabhi company vaaru audae naatakaalanu chustuu vaaru paadutunna paatalni, padyaalani mananam chesukuntu abhyasam chesevaaru. RSS samsthalo churukaina paatra pooshistunnappudu, aa samsthanu prabhutvam nishedhinchindi. aa sandarbhamgaa satyaagrahamlo palgonna kondalarao ku prabhutvam moodu nelala karagara shiksha vidhinchindi. rajamandri kendra kaaraagaaramlo vunnappudu aa jailu grandhaalayamlo vunna goppagoppa rachanalanu pathistuu, samayanni sadviniyogam chesukoni saahityaabhilaasha nu penchukunnaaru. pannendo yeta nunche chinnachinna rachanalu chesi "baala" ane patrikalo achaina tanaperu chusukoni murisipoyevaaru. appude oka likhita patrikanu kuudaa pravesapettaaru. teerika samayaallo sthaanika patrika "mahodaya" kaaryaalayaaniki velli chinna vyaasaaluu, sinima sameekshaluu raastuu swachchanda seva chesevaaru. "sukumar" ane kalam paerutho rachanalu chesevaaru. adhe utsaaham "bangaaru paapa" ane pillala patrika nadipe sthaayiki teesukellindi. ammaku sangeetam vachhu. aame sahakaaramtho sangeetamlo melakuvalu neerchukoni harmonium vaayinche sthaayini andukunnaru. srikaakulamlo "sukumar arcatshtra" nu sthaapinchi konni sangeeta kaaryakramaalu nirvahinchaaru. aa samstha ippatikee vijayavantamgaa nadustundadam visesham.
chalo chennapatnam
prakhyaata darsaka nirmaata yalvi. prasad, pramukha haasyanatulu relangi venkatramayya vanti cinee diggajaalu cinemallo cheralani intlo cheppakunda railekkinatle, kondalarao kuudaa tana padahaarava yetane oo mitruni vadda iravai roopaayalu puchukoni chennapatnam velle railekkesaaru. akkadaku vellaaka bratukenta durbaramo telisindi. aa mahaanagaramlo bassekkadaaniki kuudaa dabbulu chaalaka rodlaventa nadichaaru. ardhaakalitho yenno avasthalu paddaaru. gayakudiga naina niladokkukovalani prayatninchaaru. alaa konni ghantasala paatalaku corus paadaaru. aa samayamlone pratishtaatmaka 'bhaarati" maasapatrikalo kondalarao naatika "kukkapilla dorikindi" prachuritamaindi. daanitho "anandavani" patrikalo sahayakudiga chotu dorikindi. cony jeetaalu ivvani kaaranamgaa tappukovalasi vachindi. antakumundu hyderabadulo jarigina naatakapotiilalo nataraja kalaa samiti tarafuna pradarsinchina "kaalaraatri" naatakaaniki bahumati vachinappudu, prakhyaata cinee rachayita di.vi. narasaraju thoo parichayamaindi. aa parichayaanni gurtu chestu kondarao narasarajunu kalisaru. athani sahakaaramtho ponnaluri bradars nirmaana samsthalo kathaa vibhaagamlo cheraaru. vaaru nirminchina "shobha" chitraaniki sahaya darsakulugaa vyavaharinchadame kakunda daaktarugaa oka chinna vesham kuudaa vaesaaru. vikhyaata darsakulu kamalakara kameshwararao thoo parichayamai darsakatva vibhaagamlo melakuvalu neerchukunnaaru. bi.yan. reddi vadda vuntuu darsakudante yela undaalo aakalimpu chesukunnaru. samudraala raghavacharya, malladi ramakrishnasastri, pingali nagendrarao, aarudra vanti saahitii srashtalaku sannihitamgaa melagutuu saahitya kramasikshana alavarachukunnaru. tarachuu panagal paarkulo vaaru nirvahinche saahitya goshti loo shrothagaa palgonevaru. kondalarao toli katha "daivecha" yuva masa patrikalo achchayindi. ayana rachinchina "naalugilla chavidi", "professor parabrahmam", "pattaalu tappina bandi", "urisiksha" naatakaalu desavyaaptamgaa anekasaarlu pradarsanaku nochukunnayi.
rachana vishishtata
aravayyo dasabdam kurrakaru premakathala kaalamgaa pariganinchevaaru. kaalaanugunamgaa kondalarao kuudaa konni rasagulikalavanti prema kathalu raasaaru. manushula manastatvaalanu pasigatti, vaatini vislaeshinchi, haasyaanni jodistu kondalarao raasina kathalu raasilo konne aina vasikekkinaviga gurtimpu pondaayi. "rammurthy pellayindi", "chandrasekharuni katha", "aatmahatya", "subbarao-suuryakaanti" modalainavi kondalarao kalam pandinchina kurrakaru premakathale. "asambhavami yugeyuge" kathalo vishnumurthy, krushnuni roopamlo vachi, satyabhaamaku kaliyuga bhooloka dusthiti haasya chamatkaaraalato vivarinche teeru muchhata goluputundi. "chaavula konda" kathalo peddapolisu velladinche vishapu mugimpu kalavaraparustundi. "naanem" ane cinemanati katha gaanee, "nirudyogaparvam" ane oka nirudyogi kathagaanee aalochanalanu rekettistaayi. ika "didruksha", "mumursha", "railu pattaalu" ane kathalu vividha jeevita satyaalanu pratibimbimpajestaay. didruksha ante korika ani cheppavachhu. oka udyogi tana chaavu vaarta vini tanavaallantaa yela spandistaaro chuudaalani audae naatakamgaa ee kathanu malichaaru. mumursha ante chanipovalane korika. ee katha kuudaa alantide. ika "railu pattaalu" katha manushula manasula tarkaanni, jaagrattani teliyajestundi. ilaa kondalarao atu premany itu vishaadaannii tana kathalalo alavokagaa chitreekarinchaaru. ika naatikala vishayaanikoste "raayi bharam", "kukkapilla dorikindi", "antaraayaaniki chintistunnam", "chuttam kompa munchaadu", "katha kanchiki", "maa illu addekistam" vetikave pratyekam. sinima nepathyamlo rachinchina "black and white" navalaku kondalarao prabhutva nandi bahumati andukunnaru. gurajada vaari prasiddhanaatakam "kanyasulkam"nu rachanalo vunnavidhamgaane dooradarsan vaariki television seerial gaa teesi pettaaru. ee seerial anekasaarlu prasaaraaniki nochukundi.
kamalakara kaameshwararaoku sahayakuduga "nartanasaala" sinimaaku panichestunnappudu, uttara kumaruni paatraku samudraala raghavacharya samakuurchina sannivesaalu, sambhaashanalu paelavamgaa vunnaayani, bhavinchi kondalaraonu rayamani kameshwararao aadesinchaaru. bhayapadutune aa sannivesaalaku kondalarao kotta roopam kalpinchaaru. aa rachananu samudraala chusi "bheshugga vunnayi. aksharam kuudaa maarchanakkaraledu" ani manasara mechukunnaru. haasya rachanaku kondalarao vesina toli adugu adhe! 1964loo mullapudi venkata ramana veerini darsakudu aadurti subbaraoku parichayam cheste "daagudumuutalu" cinemalo daaktaru veshamichi prothsahinchaaru. nirmaata, darsakudu pi.pullayya nirminchina "preminchi chudu" comedy sinimaaku mullapudi sambhaashanalu raasaaru. andulo akkineni tandri paatraku mullapudi kondalaraonu sifaarasu chesi, pullayyavaddaku pampaaru. muppayyo padilo dabbapanduranguto misamisalaadutunna kondalarao nu chusi "aa ramanaku buddhilekapothe neekuleda. nuvvu nageshwararaoku tandriva. ayaam nat e phool. fust getavut" annaru. kodavatiganti, pratibhaasaastri nachajeppadamto aa mestari paatra kondalaraoku dakkindi. "silens" antuu navvuputtinchina aa skoolu mestari paatra aa cinemalo baga pandindi. kondalarao natana prasthaanaaniki manchi breake ichindi. ika sinima veshalakosam aayana venakku chusukoledu. nanter sonta sinima "varakatnam" loo rajanala ventavunde bhattumurthy ane bhatraju paatralo "mahaprabho" antuu odigi poyaru. ika "brahmachaari" "nirdoshi" cinemaalalo daaktaru paatra denikade pratyekam. paatrala swabhaavaannibatti dailagu madulation maarchukuntuu, nirmaata darsakula "igo" debbatinakunda mundastu anumatitho sarikotta prayogaalu chesi "sabash" anipinchukunnaaru. anduke kondalarao natinchina paatralu chinnave aina yentho sahajamgaa undevi. "ardharaathri" cinemalo kondalaraokidi vilan paatra. adikuda baga raaninchindi. "pantulamma" loo girijaku bhaaryaalolu daina bhartagaa, "premakaanuka" loo chayadeviki hin-pecked bhartagaa, "muhurtabalam"loo suuryakaantamku bharyavidheyuduga vaividhyam chuuputuu natinchina pratibha kondalaraokidi. "iddaru monagaallu" cinemalo rajugari tammudigaa, "marapurani katha" loo nyaayavaadigaa, "mahabaludu" loo maantrikunigaa, "nenante nene" loo estate menejarugaa, "vemulavada bheemakavi" loo bheemakavi menamaamagaa, "papakosam" loo braahmanudigaa, "gaandhi puttina desham"loo kaarmikudigaa, "si.ai.di" loo vilan ku sahacharunigaa, "ramudu-bheemudu"loo resistraarugaa ilaa cheppukuntu pothe yennopatrallo marenno anubhoothulu gurtukostuntaayi. "bangaaru panjaram" loo vilan paatra pooshinchina kondalaraoku nandi puraskaaram labhinchindi. aarudraku kondalarao ante abhimanam. tana shashtipurti sanchikaku kondalarao sampaadakatvam vahinchaaru. andulo aarudra kondalarao chetha "telugu mestari intervio" raayinchi shashtipurti vutsavamlo aayanachethe chadivinchaaru. screen play rachayitagaa "challani needa", "bhairavadveepam", "brundavanam" vanti chitraalu kondalaraoku manchiperu tecchipettaayi. "baapu-ramanala "pellipustakam" sinima ku kathanu samakuurchindi kondalarave.
kondalarao cinemallo sahaya darsakunigaa vunnappudu radhakumari tandri "maa ammayiki cinemallo natinchaalani vundi. yemaina veshalunte yippincha"mani kondalaraoku uttaraalu rasevaru. aame madrasu vachaka veshalakosam, dabbing kosam kondalarao aamenu ventabettukelutunde vaaru. alaa iddaruu tiragadam chusi iddarimadhya premayanam vundemo ani anukunevallu. vaalladi premanatakam kaadu. natakame prema. tarvaata mullapudi salahaato iddaruu pellichesukunnaaru. alaa natakame iddarinee kalipindi.
vi(jaya)chitra anubandham
aandhrajyoti" dinapatrikalo prati sukravaaram veluvade sinima pagy raastunnappudu kodavatiganti kutumbarao dwara chandamama aafiisulo nagireddy-chakrapaanilato parichayam kaavadam "vijayachitra" sinima patrikaku sahaya darsakunigaa panichese avakaasaanni kalpinchindi. 150 roopaayala jeetamtho aafiisulo cheraaru. juulai nela 1966 loo af sett printu thoo "vijayachitra" toli kaapi vidudalaindi. toli sanchikaku sampaadakeeyam raastuu "vijayachitra unna manchine chebutundi. unna chedu cheppadu. aahlaadamto paatu kaasta vignaanam kuudaa kalagajeyadam vijayachitra lakshyam" antuu patrika lakshyaanni munde teliyajesaaru. ide patrikanu tamilamlo "bommai" paerutho samaantaramgaa prachurinchevaaru. cinemaalalo natinchenduku nagireddy-chakrapaanilu gaani, nagireddy tanayudu viswanathareddy(sampaadakudu) gaani abhyantara pettaledu. sakaalaaniki patrika vidudalayyela chudamani matrame salaha icharu. vijaya samstha vaaru kondalaraonu tama kutumba sabhyunigaane gowravinchi manchi sadupaayaalu samakuurchaaru. alaa iravayyaarellu "vijayachitra" ku kondalarao ankitamaipoyaaru. oka patrikalo intakaalam panicheyadam oka rikaardu. haidaraabaadu vachaka "hasam" paksha patrikalo "hyoomaradham" paerutho punkhaanupunkhalugaa vyaasaalu raasaaru. "nagavali nunchi manjeera varaku" paerutho tana jeevita anubhavaalanu pustakamgaa prachurinchaaru. "mallishwari', "mayabajar" cinee navalalu prachurinchaaru. "nagayya aatmakatha" kuudaa kondalarao chalave. ajo-vibho-kandaalam foundation vaaru ee pratibhaamuurtiki "jeevitakaala saadhana" puraskaaram andinchi gouravinchaaru. prastutam aarellanunchi eenaadu groopu vaari "sitaara" patrikalo "paatabangaaram" sheershikanu kondalarao nirvahistunnaaru. prativaaram vastunna ee sheershikaku manchi spandana vundi. intati bahumukha prajnaasaaliki "padma" avaardulu dooramgaa undadamlo aascharyamemundi? rangasthalam paina, venditera paina puvvulanu kuripinchina navvula paarijaatam kondalarao. aayana pogadtalaku andani mahaagnaani. taatvika samadarsi.