||ముప్పది ఇదవ సర్గ తెలుగులో||
వైదేహి ఆ వానరోత్తముని ద్వారా రామకథను విని మధురమైన మాటలతో శాంతముగా ఇట్లు పలికెను.
' ఓ వానరోత్తమ ! నీవు రామునితో ఎప్పుడు కలిసితివి ? లక్ష్మణుని ఎటుల నెఱుంగుదువు? నరులకు వానరులకు సమాగమము ఎట్లు సంభవించెను.ఓ వానరా రాముని చిహ్నములు ఏమి ? లక్ష్మణుని చిహ్నములు ఏమి? అవి నీవు మళ్ళీ చెప్పుము. అప్పుడు నా శోకము శమించును. రాముని సంస్థానమెట్లుండును? రాముని రూపము ఎట్లుండును?ఊరువులు బాహువులు ఎట్లుండును ? అలాగే లక్ష్మణుడెట్లుండును?'
అప్పుడు వైదేహి చేత ఇట్లు అడగబడిన మారుతాత్మజుడగు హనుమంతుడు, రాముని యథాతథముగా వర్ణించుటకు ఉపక్రమించెను.
" ఓ కమలపత్రాక్షీ వైదేహీ భర్త లక్ష్మణుల సంస్థానము తెలిసి కూడా నా అదృష్ఠము కొలదీ నన్ను అడుగుచున్నావు. రామలక్ష్మణులు చిహ్నములు ఏవి ఉన్నవో అవి చెప్పెదను వినుము. ఓ జనకాత్మజా ! రాముడు పుట్టుకతో కమలపత్రాక్షుడు. అన్ని విధములుగా మనోహరుడు. రూపము దక్షత సంపదలుగా గలవాడు. తేజస్సులో సూర్యునితో సమానుడు. క్షమలో భూమితో సమానుడు. బుద్ధిలో బృహస్పతి తో సమానుడు. యశస్సులో ఇంద్రునితో సమానుడు. జీవలోకమును రక్షించువాడు. తన జనములను రక్షించువాడు. శతృవులను తపించు పరంతపుడు. తనను ఆశ్రయించినవారిని ధర్మమును రక్షించువాడు. ఓ దేవి లోకములో నాలుగు వర్ణములవారిని రక్షించువాడు. అతడు లోకములో మర్యాదలను నిలపెట్టువాడు పాటించువాడు".
" అత్యంత తేజోమయుడు. పూజితుడు. బ్రహ్మచర్య వ్రతములో నిష్ఠగలవాడు. సాధువులకు ఉపకారము చేయుటలో ప్రజ్ఞకలవాడు. కర్మలను పాటించుటలో పాటింపచేయబడుటలో ప్రజ్ఞ కలవాడు. అతడు రాజవిద్యా వినీతుడు. బ్రాహ్మణులను ఆదరించువాడు. అతడు పరంతపుడు. వేదవిద్యలలో పారంగతుడు . శీలము కలవాడు.బుద్ధిమంతుడు. యజుర్వేదము తెలిసినవాడు.వేదములను తెలిసిన వారిచేత పూజింపబడువాడు. వేదములలోనూ వేదాంగములలోనూ ధనుర్వేదములోనూ నిష్ఠ కలవాడు".
" ఓ దేవి రాముడు విశాలమైన భుజములు కలవాడు. పెద్ద బాహువులు కలవాడు. కంఠము శంఖాకారములో నున్నవాడు. మంగళప్రదమైన ముఖము కలవాడు. రాముడు మూపుసంధి ఎముకలు గూఢముగా గలవాడు. మంచి తామ్రవర్ణముగల కళ్ళు కలవాడు. రాముడు లోకములో అందరికి తెలిసినవాడు. రాముని స్వరము దుందుభి వంటిది. నిగనిగలాడు మేలిమి ఛాయకలవాడు. ప్రతాపము కలవాడు. అన్ని అవయవములు సమానమైన ప్రమానములో కలవాడు. శ్యామవర్ణముతో నిండినవాడు".
" రాముడు మూడు స్థలములలో అనగా వక్షస్థలము, మణికట్టు ,పిడికెట్టులలో ధృఢముగా కలవాడు. మూడు స్థలములలో అనగా బాహువులు కనుబొమలు వృషణకోశములో దీర్ఘముగావుండువాడు. మూడు ప్రదేశములలో అవయవములు (నాభి, రొమ్ము, పొత్తికడుపు) ఎత్తైనవిగా అమరి వున్నాయి. మూడు చోట్లలో ( అర చేయి, అరికాళ్ళూ, గోళ్లు) ఎఱ్ఱని రంగు కలవాడు. మూడు విధములుగా ( నడకతీరు,నిలబడు విధానము, కంఠస్వరము) గంభీరముగా వుండువాడు. ఉదరముపై మూడు మడతలు కలవాడు. స్తనములు స్తనాగ్రములు పాదరేఖలు నిమ్నముగా నున్నవాడు. నాలుగు ( కంఠము, లింగము, వీపు, పిక్కలు) హ్రస్వమైనవి. తలపై మూడు సుడులు కలవాడు. (అంగుష్ఠముపై) నాలుగు రేఖలు కలవాడు. నాలుగు మూరల ఎత్తు గలవాడు. నాలుగు చోట్ల ( బాహువులు, మోకాళ్ళు, తోడలు, చెక్కిళ్ళు) సమానమైన ప్రమాణములలో ఉండువాడు".
" రాముడు పద్నాలుగు జతల అంగములు సమముగా కలవాడు ( కనుబొమ్మలు, నాశికపుటములు,కళ్ళు, పెదవులు, చెవులు, చేతులు, మోచేతులు , మణికట్లు, స్తనాగ్రములు, పిరుదులు, వృషణములు,మోకాళు, పాదములు , నడుము ఇరుప్రక్కలు), నాలుగు ( ముందు పళ్ళు) దంతములు కలవాడు. నాలుగు విధములగు ( సింహ, శార్దూల, వృష, భగజ) నడకతీరు కలవాడు. మహత్తరమైన దవడలు, ముక్కు కలవాడు. ఇదు చోట్ల ( కళ్ళు, పళ్ళు, చర్మము, పాదములు, కేశములు) నిగనిగలాడుచుండువాడు. రాముని శరీరములో అష్టవంశములు ( శరీరము, చేతివేళ్ళు, కాలివేళ్ళు, చేతులు, నాశికలు, నేత్రాలు, చెవులు, వృషణములు) సమానమైన ప్రమాణములో కలవాడు. పది విధములుగా పద్మము పోలియుండువాడు ( ముఖము, నేత్రములు, నోరు నాలుక , పెదవులు, దవడలు స్తనములు, గోళ్ళు, హస్తములు, పాదములు). పది అవయవములు విపులముగా అమరి వుండువాడు( శిరస్సు, నుదురు, చెవులు, కంఠము, వక్షము , హృదయము, పొట్త చేతులు, కాళ్ళు వీపు). మూడు (తేజస్సు, కీర్తి సంపద) తో ప్రఖ్యాతి కలవాడు. రెండిటిని ( మాతృ, పితృ వంశములను)పావనము చేసినవాడు. ఆరు అంగములు ఉన్నతమైన వాడు( చంకలు, కడుపు, వక్షము, ముక్కు, మూపు, లలాటము). తొమ్మిది తనువులు కలవాడు. మూడు కాలములలో ధర్మార్థకామములను ఆచరించువాడు. సత్యధర్మములను ఆచరించువాడు , సకలైశ్వర్య సంపన్నుడు, సంగ్రహించుట అనుగ్రహించుటలో రక్తికలవాడు, దేశకాలముల జ్ఞానము కలవాడు, లోకములో అందరికి ప్రియముకలుగునట్లు మాట్లాడువాడు. అతని తమ్ముడు, సవితితల్లి కోడుకు , సుమిత్రానందనుడు అగు లక్ష్మణుడు అపరాజితుడు. రూపము అనురాగము గుణములలోరాముని వంటి వాడే".
" ఆ నరశార్దూలురు ఇద్దరూ నీ దర్శనముకై ఆతురతతో భూమండలము అంతా వెతుకుతూ మమ్ములను కలుసుకున్నారు. నిన్ను వెతుకుతూవున్న సమయములో పూర్వజునిచేత బహిష్కృతుడైన వానరాధీశుడగు సుగ్రీవుని చూచెను. ఆ నరశార్దూలు ఇద్దరూ అనేకమైన వృక్షములు కల ఋష్యమూక పర్వతములో అన్నపై భయపడి దాగివున్న ప్రియదర్శనుడగు సుగ్రీవుని కలిసిరి. మేము కూడా వానరాధీశుడు, రాజ్యమునుంచి అగ్రజునిచేత వెడలగొట్టబడిన, సత్యపరాధీనుడైన, సుగ్రీవుని పరిచర్యలలో వున్నవారము".
" అప్పుడు నారచీరలు ధరించిన ధనస్సును చేతిలో పట్టుకున్న వారిద్దరూ ఋష్యమూక పర్వతమువద్దనున్న రమ్యమైన ప్రదేశమునకు వచ్చితిరి. నరవ్యాఘ్రములవలెనున్న ఆ నరవరులను చూచి భయపడినవాడై వానరాధీశుడు ఆ పర్వత శిఖరముకు ఎగిరి వెళ్ళెను. ఆవానరేంద్రుడు ఆ శిఖరమునందే ఉండి ఆ వారిద్దరి సమీపమునకు నన్ను వెంటనే పంపించెను".
" నేను ప్రభువైన సుగ్రీవుని వచనములతో రూపలక్షణసంపన్నులగు వారిద్దరికి అంజలిఘటించి నిలబడితిని. వారి తత్త్వమును తెలిసికొనిన నేను ప్రీతి ప్రసన్నతకల వారిద్దరినీ నా పృష్ఠముపై నెక్కించుకొని వారిని మా దేశమునకు కొనిపోయితిని. మహాత్ముడైన సుగ్రీవునకు వారి తత్త్వము నివేదించిన పిమ్మట వారిద్దరి అన్నోన్య సల్లాపములతో మైత్రి ఉదయించెను. అలాగ ప్రీతిసంపన్నులగు వారిద్దరూ పూర్వము జరిగిన వృత్తాంతములతో పరస్పర ఆశ్వాసము పొందిరి".
" అప్పుడు స్త్రీ కారణముగా అన్నయైన వాలిచేత వెళ్ళగొట్టబడిన సుగ్రీవుని లక్ష్మణాగ్రజుడు ఊరడించెను. అప్పుడు లక్ష్మణుడు క్లిష్ఠమైన కార్యములు సాధించ గల రాముని దహించుతున్న శోకమును ఆ వానరేంద్రునికి నివేదించెను. ఆ వానరేంద్రుడు లక్ష్మణుని చేత చెప్పబడిన మాటలను విని గ్రహము పట్టిన సూర్యుని వలె తేజోవిహీనిడయ్యెను. అప్పుడు భూమిపై పడిన నీ అవయవములకు శోభను కలిగించు ఆభరణజాలమును చూపించెను. వానర ముఖ్యులు ఆ ఆభరణములన్ని తీసుకువచ్చి సంతోషముతో రామునకు చూపించ సాగిరి. నీవు ఎక్కడికి తీసుకుపోబడితివో ఆ మార్గము వారికి తెలియదు. నా చేత సేకరింపబడిన వాటిని రామునికి ఇచ్చితిమి. వాటిని చూడగానే గుర్తించిన రాముడు మూర్చ్ఛిల్లెను. చూపించిన ఆ ఆబరణములను తన ఒడిలో ఉంచుకొని దేవతలవలె ప్రకాశించుచున్న ఆ దేవుడు పరిపరివిధములుగా విలపించెను".
" వాటిని ( ఆ అభరణములను) చూస్తూ మళ్ళీ మళ్ళీ విలపిస్తూ మండిపోతున్న దాశరథి శోకమును అవి మరింప ప్రజ్వలింపచేశాయి. దుఃఖములో మునిగి పడిపోయిన ఆ మహాత్ముని నేను కూడా వివిధ మాట్లతో లేవతీసితిని. ఆ అభరణములను చూచి ఆ మహాబాహువులు కల రాఘవుడు మరల చూచి సౌమిత్రితో కలిసి సుగ్రీవునకు అప్పగించెను. ఆర్యుడైన రాఘవుడు నీ దర్శనము లేక అగ్ని పర్వతము వలె జ్వలించుచూ పరితపిస్తున్నాడు".
"నీ గురించి మహాత్ముడగు ఆ రాముడు నిద్రలేక శోకముతో చింతతో అగ్నిచే ప్రజ్వలిస్తున్న అగ్ని పర్వతము వలె తపించిపోతున్నాడు. నీ దర్శనము లేక శోకములో రాఘవుడు మహత్తరమైన భూకంపముతో చలించిన మహత్తరమైన పర్వతము వలె చలించి పోతున్నాడు. నిన్ను కానక రమ్యమైన వనములలో తిరుగుతున్నప్పటికీ రతిని పొందుటలేదు".
"ఓ జనకాత్మజా మనుజ శార్దూలుడు, రాఘవుడు రావణుని బంధుమిత్రులతో సహా సంహరించి నిన్ను తప్పక పొందును. అప్పుడు రామసుగ్రీవులిద్దరూ వాలిని హతమార్చుటకూ అలాగే నీ అన్వేషణమునకు అంగీకారముకు వచ్చితిరి. అప్పుడు ఆ హరీశ్వరుడు వీరులగు రాజకుమారులిద్దరితో కిష్కింధ వచ్చి యుద్ధములో వాలిని సంహరించిరి. అప్పుడు రాముడు యుద్ధములో వాలిని సంహరించి సుగ్రీవుని సమస్త వానర సంఘములకూ అధిపతిగా చేసెను".
" ఓ దేవీ రామసుగ్రీవుల ఐక్యము ఈ విధముగా కుదిరెను. నన్ను వారిద్దరి దూతగా ఇక్కడికి వచ్చిన హనుమంతుడు అని తెలిసికొనుము. సుగ్రీవుడు స్వరాజ్యము పొంది వానరలందరిని పిలిపించి నీ అన్వేషణార్థము పది దిక్కులలో మహాబలము కలవారిని పంపసాగెను. వానరేంద్రుడు మహాతేజస్సుగల సుగ్రీవుని అదేశము ప్రకారము నిన్ను వెతుకుటకై అనేక మంది వానరులు బయలుదేరిరి".
" అప్పుడు మేము, ఇతరవానరులు సుగ్రీవుని ఆదేశానుసారము నిన్ను వెదుకుతూ భూమండలము అంతా తిరుగుచున్నారము. కపిశార్దూలుడు వాలిసూనుడు లక్ష్మీవంతుడు అగు అంగదుడు మూడుభాగములలో ఒకవంతు సైన్యముతో బయలుదేరెను. వింధ్యపర్వతములలో దారితెన్నూతెలియక అత్యంత శోకసముద్రములో అహోరాత్రములు గడిచినవి".
" మేము అందరము కార్య నిరాశవలన కాలము గడిచిపోవుటవలన కపిరాజుపై భయముతో ప్రాణములు త్యజించుటకు సిద్ధపడితిమి. వనదుర్గములు కోండలు లోయలూ అన్వేషించి దేవి యొక్క స్థానము కనుగొనలేక ప్రాణములను త్యజించుటకు సిద్ధపడితిమి. ప్రాయోపవేశమునకు సిద్ధపడిన వానరులందరినీ చూచి అంగదుడు దుఃఖసాగరములో మునిగిపోయెను".
"ఓ వైదేహీ నీ అన్వేషణావిఫలము, వాలి వథ, జటాయుషు మరణము ఇవన్ని కారణములయ్యెను. స్వామి అదేశములపై నిరాశతో ప్రాణత్యాగమునకు సిద్ధమైన సమయములో సమయనుకూలముగా వీరుడైన గొప్ప పక్షిరాజు అక్కడికి వచ్చెను. పక్షిరాజు సోదరుడు, సంపాతి అనబడు పక్షిరాజు భాతృ వధగురించి విని కోపముతో ఇట్లు పలికెను. 'వానరోత్తములారా నా తమ్ముడు ఎవరిచేత ఎక్కడ హతమార్చబడెనో మీచేత చెప్పబడుటకు కోరుచున్నాను'. అప్పుడు నీ కొఱకు భీమరూపముగల రాక్షసుడు జనస్థానములో చేసిన జటాయు మహావథను యథా తథముగా చెప్పితిని. ఓ వరాననా ఆ అరుణాత్మజుడు జటాయువు మరణము విని దుఃఖపడి నువ్వు రావణుని అంతఃపురములో వున్నట్లు చెప్పెను. ఆ సంపాతి యొక్క ప్రీతిని కలిగించు మాటలు విని అంగదప్రముఖులు మేము అందరము అచటినుంచి వెంటనే బయలు దేరితిమి".
"' ఆకాశములో ఎగరగల వారందరమూ నీ దర్శనము కలుగుననే ఉత్సాహముతో వింధ్యపర్వతమునుంచి లేచి సాగరము యొక్క ఉత్తర తీరము చేరితిమి. అంగద ప్రముఖులు నిన్ను చూడవలను ఉత్సాహముతో సముద్రతీరము చేరి, సముద్రము చూచి భయపడి మరల చింతాక్రాంతులైరి. అప్పుడు నేను సాగరము చూచి వానరసైన్యము యొక్క భయము తొలగిస్తూ వందయోజనముల సాగరమును లంఘించితిని".
" రాక్షసులతో నిండి యున్న లంకానగరము రాత్రి ప్రవేశించి రావణుని కూడా చూచి , శోకములో మునిగియున్న నిన్ను చూచితిని. దోషములులేని ఓదేవీ! ఈ వృత్తాంతము యథా తథము గా వివరించితిని. నాతో మాట్లాడుము. నే దాశరథి దూతను. ఓ దేవి నీ కోసమై రామునిచేత నియోగింపబడి ఇక్కడికి వచ్చిన పవనాత్మజుని నన్ను సుగ్రీవుని సచివునిగా తెలిసికొనుము".
" సమస్త అస్త్రములను ధరించువారిలో శ్రేష్ఠుడైన నీ కాకుత్‍స్థుడు కుశలము. గురువును ఆరాధించు లక్ష్మణుడు కూడా కుశలము. ఓ దేవి వీరుడు నీ భర్త యొక్క హితము కోరువాడు అగు నేను సుగ్రీవుని వచనములతో ఒక్కడినే వచ్చితిని. నీజాడ తెలిసికొనగోరి, కోరిన రూపము ధరించగల నేను ఇంకెవరి సహాయము లేకుండా తిరుగుతూ ఈ దక్షిణప్రాంతమునకు వచ్చితిని".
" అదృష్టముకొలదీ నిన్ను చూచిన వార్త, నీ జాడతెలియక సంతాపములో మునిగియున్న వానరసైన్యముయొక్క శోకమును తొలగించును. అదృష్టము కొలదీ నీ దర్శనము చేసిన కీర్తిని నేను పొందెదను. మహావీరుడు రాఘవుడు, రావణుని మిత్రభాంధవులతో సహా హతమార్చి త్వరలో నిన్ను చేరును".
" వైదేహీ పర్వతములలో ఉత్తమమైనది మాల్యవంతమనే పర్వతము. అచటినుండి కేసరి అనబడు వానరుడు గోకర్ణమనే పర్వతము వెళ్ళెను. దేవఋషుల ఆదేశానుసారము నా తండ్రి ఆ పుణ్య నదీతీరములో శంబశాదనుని సంహరించెను. ఓ మైథిలీ ఆ వానరుల క్షేత్రములో వాయుదేవుని అనుగ్రహముతో జన్మించిన నేను నా చేతల వలన హనుమంతుడు అనే పేరుతో పేరుపొందితిని".
"ఓ వైదేహీ నీకు విశ్వాసము కలిగించుటకు నీ భర్త గుణములను చెప్పితిని. ఓ దేవి రాఘవుడు అచిరకాలములో వచ్చి నిన్ను తీసుకుపోవును".
శోకములో మునిగియున్న సీతా కూడా హేతువులతో విశ్వాసము పొంది, ఆ వానరుని రాముని దూతగా గుర్తించెను. జానకి అత్యంత ఆనందముతో అందమైన కనుబొమలద్వారా కన్నీళ్ళు కార్చెను.
ఆ ఎర్రని అంచుగల కళ్లతో ఆ విశాలాక్షి ముఖము రాహువు ముఖమునుండి వివడిన చంద్రుని వలె శోభించెను. ఆమె హనుమంతుడు వానరుడే ఇంకొకడు కాడు అని గ్రహించెను. అప్పుడు హనుమంతుడు ప్రసన్నమైన చూపులుగల ఆమె తో ఇట్లు పలికెను.
"ఓ మైథిలీ సర్వస్వము చెప్పితిని విశ్వసింపుము. ఏమి చేసినచో సంతోషపడుదువో చెప్పుము. నేను తిరిగి వెళ్ళెదను".
"ఓ మైథిలీ మహర్షుల అదేశానుసారము కపిప్రవరుడు శంబసాదనుని హతమార్చెను. మహర్షుల దీవెనలతో వాయుదేవుని వరప్రసాదముగా పుట్టి ప్రభావములో వాయుదేవునితో సమానమైన వాడను".
||muppadi idava sarga telugulo||
vaidehi aa vaanarottamuni dwara ramakathanu vini madhuramaina maatalatho saantamugaa itlu palikenu.
' oo vaanarottama ! neevu ramunitho eppudu kalisitivi ? lakshmanuni etula nerunguduvu? narulaku vaanarulaku samagamamu etlu sambhavinchenu.oo vanara ramuni chihnamulu emi ? lakshmanuni chihnamulu emi? avi neevu mallee cheppumu. appudu naa shokamu saminchunu. ramuni samsthaanametlundunu? ramuni roopamu etlundunu?ooruvulu baahuvulu etlundunu ? alaage lakshmanudetlundunu?'
appudu vaidehi chetha itlu adagabadina maarutaatmajudagu hanumantudu, ramuni yathaathathamugaa varninchutaku upakraminchenu.
" oo kamalapatrakshi vaidehee bharta lakshmanula samsthaanamu telisi kuudaa naa adrushtamu koladii nannu aduguchunnavu. ramalakshmanulu chihnamulu evi unnavo avi cheppedanu vinumu. oo janakatmaja ! ramudu puttukatho kamalapatrakshudu. anni vidhamulugaa manoharudu. roopamu dakshata sampadalugaa galavaadu. tejassulo suuryunitoe samanudu. kshamalo bhoomitho samanudu. buddhilo bruhaspati thoo samanudu. yasassulo indrunitho samanudu. jeevalokamunu rakshinchuvaadu. tana janamulanu rakshinchuvaadu. satruvulanu tapinchu parantapudu. tananu aasrayinchinavaarini dharmamunu rakshinchuvaadu. oo devi lokamulo naalugu varnamulavaarini rakshinchuvaadu. atadu lokamulo maryaadalanu nilapettuvaadu paatinchuvaadu".
" atyanta tejomayudu. poojithudu. brahmacharya vratamulo nishtagalavaadu. saadhuvulaku upakaaramu cheyutalo prajnakalavaadu. karmalanu paatinchutalo paatimpacheyabadutalo prajna kalavaadu. atadu rajavidya vineetudu. braahmanulanu aadarinchuvaadu. atadu parantapudu. vedavidyalalo paarangatudu . sheelamu kalavaadu.buddhimanthudu. yajurvedamu telisinavaadu.vedamulanu telisina vaaricheta poojimpabaduvaadu. vedamulaloonuu vedaangamulaloonuu dhanurvedamulonu nishta kalavaadu".
" oo devi ramudu visaalamaina bhujamulu kalavaadu. pedda baahuvulu kalavaadu. kanthamu sankhaakaaramulo nunnavaadu. mangalapradamaina mukhamu kalavaadu. ramudu moopusandhi emukalu goodhamugaa galavaadu. manchi taamravarnamugala kallu kalavaadu. ramudu lokamulo andariki telisinavaadu. ramuni swaramu dundubhi vantidi. niganigalaadu melimi chayakalavadu. prataapamu kalavaadu. anni avayavamulu samaanamaina pramaanamulo kalavaadu. shyaamavarnamutho nindinavaadu".
" ramudu moodu sthalamulalo anagaa vakshasthalamu, manikattu ,pidikettulalo dhrudamugaa kalavaadu. moodu sthalamulalo anagaa baahuvulu kanubomalu vrushanakosamulo deerghamugavunduvadu. moodu pradesamulalo avayavamulu (naabhi, rommu, pottikadupu) ettainavigaa amari vunnayi. moodu chotlalo ( ara cheyi, arikaalluu, gollu) ereni rangu kalavaadu. moodu vidhamulugaa ( nadakatiiru,nilabadu vidhaanamu, kantaswaramu) gambheeramugaa vunduvaadu. udaramupai moodu madatalu kalavaadu. stanamulu stanaagramulu paadarekhalu nimnamugaa nunnavaadu. naalugu ( kanthamu, lingamu, veepu, pikkalu) hraswamainavi. talapai moodu sudulu kalavaadu. (angushtamupai) naalugu rekhalu kalavaadu. naalugu moorala ettu galavaadu. naalugu chotla ( baahuvulu, mokallu, thodalu, chekkillu) samaanamaina pramaanamulalo unduvaadu".
" ramudu padnaalugu jatala angamulu samamugaa kalavaadu ( kanubommalu, naasikaputamulu,kallu, pedavulu, chevulu, chetulu, mochetulu , manikatlu, stanaagramulu, pirudulu, vrushanamulu,mokalu, paadamulu , nadumu iruprakkalu), naalugu ( mundu pallu) dantamulu kalavaadu. naalugu vidhamulagu ( simha, saarduula, vrusha, bhagaja) nadakatiiru kalavaadu. mahattaramaina davadalu, mukku kalavaadu. idu chotla ( kallu, pallu, charmamu, paadamulu, kesamulu) niganigalaaduchundavudu. ramuni sareeramulo ashtavamsamulu ( sareeramu, chetivellu, kaalivellu, chetulu, naasikalu, netraalu, chevulu, vrushanamulu) samaanamaina pramaanamulo kalavaadu. padi vidhamulugaa padmamu poliyunduvaadu ( mukhamu, netramulu, noru naaluka , pedavulu, davadalu stanamulu, gollu, hastamulu, paadamulu). padi avayavamulu vipulamugaa amari vunduvaadu( shirassu, nuduru, chevulu, kanthamu, vakshamu , hrudayamu, potta chetulu, kaallu veepu). moodu (tejassu, keerti sampada) thoo prakhyaati kalavaadu. renditini ( maatru, pitru vamsamulanu)paavanamu chesinavadu. aaru angamulu unnatamaina vaadu( chankalu, kadupu, vakshamu, mukku, moopu, lalaatamu). tommidi tanuvulu kalavaadu. moodu kaalamulalo dharmaarthakaamamulanu aacharinchuvaadu. satyadharmamulanu aacharinchuvaadu , sakalaiswarya sampannudu, sangrahinchuta anugrahinchutalo raktikalavaadu, desakaalamula ghnaanamu kalavaadu, lokamulo andariki priyamukalugunatlu matladuvadu. athani tammudu, savititalli koduku , sumitraanandanudu agu lakshmanudu aparajitudu. roopamu anuragamu gunamulaloramuni vanti vade".
" aa narasarduluru iddaruu nee darsanamukai aaturatato bhoomandalamu antaa vetukutuu mammulanu kalusukunnaru. ninnu vetukutuuvunna samayamulo poorvajunicheta bahishkrutudaina vaanaraadheesudagu sugreevuni chuuchenu. aa narasaarduulu iddaruu anekamaina vrukshamulu kala rushyamuuka parvatamulo annapai bhayapadi daagivunna priyadarsanudagu sugreevuni kalisiri. memu kuudaa vaanaraadheesudu, raajyamununchi agrajunicheta vedalagottabadina, satyaparaadheenudaina, sugreevuni paricharyalalo vunnavaaramu".
" appudu naaracheeralu dharinchina dhanassunu chetilo pattukunna vaariddaruu rushyamuuka parvatamuvaddanunna ramyamaina pradesamunaku vachitiri. naravyaghramulavalenunna aa naravarulanu chuuchi bhayapadinavadai vaanaraadheesudu aa parvata sikharamuku egiri vellenu. aavaanarendrudu aa sikharamunande undi aa vaariddari sameepamunaku nannu ventane pampinchenu".
" nenu prabhuvaina sugreevuni vachanamulatho roopalakshanasampannugalu vaariddariki anjalighatinchi nilabaditini. vaari tattvamunu telisikonina nenu preeti prasannatakala vaariddarinii naa prushtamupai nekkinchukoni vaarini maa desamunaku konipoyitini. mahaatmudaina sugreevunaku vaari tattvamu nivedinchina pimmata vaariddari annonya sallaapamulato maitri udayinchenu. alaaga preetisampannulagu vaariddaruu puurvamu jarigina vruttaantamulatoe paraspara aaswaasamu pondiri".
" appudu stree kaaranamugaa annayaina vaalicheta vellagottabadina sugreevuni lakshmanagrajudu ooradinchenu. appudu lakshmanudu klishtamaina kaaryamulu saadhincha gala ramuni dahinchutunna shokamunu aa vaanarendruniki nivedinchenu. aa vaanarendrudu lakshmanuni chetha cheppabadina maatalanu vini grahamu pattina suuryuni vale tejoviheenidayyenu. appudu bhoomipai padina nee avayavamulaku shobhanu kaliginchu aabharanajaalamunu chuupinchenu. vaanara mukhyulu aa aabharanamulanni teesukuvacchi santoshamuto ramunaku chuupincha sagiri. neevu ekkadiki teesukupobaditivo aa maargamu vaariki teliyadu. naa chetha sekarimpabadina vaatini ramuniki ichitimi. vaatini chudagaane gurtinchina ramudu moorchillenu. chuupinchina aa aabaranamulanu tana odilo unchukoni devatalavale prakaasinchuchunna aa devudu pariparividhamulugaa vilapinchenu".
" vaatini ( aa abharanamulanu) chustuu mallee mallee vilapistuu mandipotunna daasarathi shokamunu avi marimpa prajvalimpachesaayi. dukkhamulo munigi padipoyina aa mahaatmuni nenu kuudaa vividha maatlatho levatheesitini. aa abharanamulanu chuuchi aa mahaabahuvulu kala raghavudu marala chuuchi soumitritho kalisi sugreevunaku appaginchenu. aaryudaina raghavudu nee darsanamu leka agni parvatamu vale jwalinchuchuu paritapistunnaadu".
"nee gurinchi mahaatmudagu aa ramudu nidraleka shokamutho chintatho agniche prajvalistunna agni parvatamu vale tapinchipotunnadu. nee darsanamu leka shokamulo raghavudu mahattaramaina bhookampamutho chalinchina mahattaramaina parvatamu vale chalinchi potunnadu. ninnu kaanaka ramyamaina vanamulalo tirugutunnappatiki ratini pondutaledu".
"oo janakatmaja manuja saarduuludu, raghavudu ravanuni bandhumitrulatho sahaa samharinchi ninnu tappaka pondunu. appudu ramasugreevuliddaru vaalini hatamaarchutakuu alaage nee anveshanamunaku angeekaaramuku vachitiri. appudu aa hareeshwarudu veerulagu raajakumaaruliddarito kishkindha vachi yuddhamulo vaalini samharinchiri. appudu ramudu yuddhamulo vaalini samharinchi sugreevuni samasta vaanara sanghamulakuu adhipatigaa chesenu".
" oo devi ramasugreevula aikyamu ee vidhamugaa kudirenu. nannu vaariddari dhoothagaa ikkadiki vachina hanumantudu ani telisikonumu. sugreevudu swaraajyamu pondi vaanaralandarini pilipinchi nee anveshanhaarthamu padi dikkulalo mahabalamu kalavaarini pampasaagenu. vaanarendrudu mahaatejassugala sugreevuni adesamu prakaaramu ninnu vetukutakai aneka mandi vaanarulu bayaluderiri".
" appudu memu, itaravaanarulu sugreevuni aadesaanusaaramu ninnu vedukutuu bhoomandalamu antaa tiruguchunnaramu. kapisaarduuludu valisunudu lakshmeevantudu agu angadudu moodubhaagamulalo okavantu sainyamutho bayaluderenu. vindhyaparvatamulalo daaritennooteliyaka atyanta sokasamudramulo ahoratramulu gadichinavi".
" memu andaramu kaarya niraasavalana kaalamu gadichipovutavalana kapirajupai bhayamutho praanamulu tyajinchutaku siddhapaditimi. vanadurgamulu kondalu loyaluu anveshinchi devi yokka sthaanamu kanugonaleka praanamulanu tyajinchutaku siddhapaditimi. praayopavesamunaku siddhapadina vaanarulandarinii chuuchi angadudu dukkhasagaramulo munigipoyenu".
"oo vaidehee nee anveshanaviphalamu, vaali vatha, jatayushu maranamu ivanni kaaranamulayyenu. swami adesamulapai niraasatoe praanatyaagamunaku siddhamaina samayamulo samayanukuulamugaa veerudaina goppa pakshiraju akkadiki vachenu. pakshiraju sodarudu, sampati anabadu pakshiraju bhaatru vadhagurinchi vini kopamutho itlu palikenu. 'vanarottamulara naa tammudu evaricheta ekkada hatamarchabadeno meechetha cheppabadutaku koruchunnanu'. appudu nee koru bheemaroopamugala rakshasudu janasthaanamulo chesina jatayu mahavathanu yathaa tathamugaa cheppitini. oo varanana aa arunaatmajudu jatayuvu maranamu vini dukkhapadi nuvvu ravanuni antahpuramulo vunnatlu cheppenu. aa sampati yokka preetini kaliginchu maatalu vini angadapramukhulu memu andaramu achatinunchi ventane bayalu deritimi".
"' aakaasamulo egaragala vaarandaramuu nee darsanamu kalugunane utsaahamuto vindhyaparvatamununchi lechi saagaramu yokka uttara teeramu cheritimi. angada pramukhulu ninnu chudavalanu utsaahamuto samudratiiramu cheri, samudramu chuuchi bhayapadi marala chintaakraantulairi. appudu nenu saagaramu chuuchi vaanarasainyamu yokka bhayamu tolagistuu vandayojanamula saagaramunu langhinchitini".
" raakshasulato nindi yunna lankanagaramu raatri pravesinchi ravanuni kuudaa chuuchi , shokamulo munigiyunna ninnu chuuchitini. doshamululeni odevi! ee vruttaantamu yathaa tathamu gaa vivarinchitini. naatho matladumu. nee daasarathi dootanu. oo devi nee kosamai ramunicheta niyogimpabadi ikkadiki vachina pavanaatmajuni nannu sugreevuni sachivunigaa telisikonumu".
" samasta astramulanu dharinchuvaarilo shreshtudaina nee kaakutysthudu kusalamu. guruvunu aaraadhinchu lakshmanudu kuudaa kusalamu. oo devi veerudu nee bharta yokka hitamu koruvadu agu nenu sugreevuni vachanamulatho okkadine vachitini. neejada telisikonagori, korina roopamu dharinchagala nenu inkevari sahayamu lekunda tirugutuu ee dakshinapraantamunaku vachitini".
" adrushtamukoladii ninnu chuuchina vaarta, nee jaadateliyaka santaapamulo munigiyunna vaanarasainyamuyokka shokamunu tolaginchunu. adrushtamu koladii nee darsanamu chesina keertini nenu pondedanu. mahaveerudu raghavudu, ravanuni mitrabhaandhavulatho sahaa hatamaarchi twaralo ninnu cherunu".
" vaidehee parvatamulalo uttamamainadi maalyavantamane parvatamu. achatinundi kesari anabadu vaanarudu gokarnamane parvatamu vellenu. devarushula aadesaanusaaramu naa tandri aa punya nadeeteeramulo sambasaadanuni samharinchenu. oo maithili aa vaanarula kshetramulo vaayudevuni anugrahamutho janminchina nenu naa chetala valana hanumantudu ane paerutho paeruponditini".
"oo vaidehee neeku vishwaasamu kaliginchutaku nee bharta gunamulanu cheppitini. oo devi raghavudu achirakaalamulo vachi ninnu teesukupovunu".
shokamulo munigiyunna seetaa kuudaa hetuvulatho vishwaasamu pondi, aa vaanaruni ramuni dhoothagaa gurtinchenu. jaanaki atyanta aanandamuto andamaina kanubomaladwara kanneellu kaarchenu.
aa errani anchugala kallatho aa visaalaakshi mukhamu rahuvu mukhamunundi vivadina chandruni vale sobhinchenu. aame hanumantudu vanarude inkokadu kaadu ani grahinchenu. appudu hanumantudu prasannamaina choopulugala aame thoo itlu palikenu.
"oo maithili sarvaswamu cheppitini vishwasimpumu. emi chesinacho santoshapaduduvo cheppumu. nenu tirigi velledanu".
"oo maithili maharshula adesaanusaaramu kapipravarudu sambasaadanuni hatamaarchenu. maharshula deevenalatho vaayudevuni varaprasaadamugaa putti prabhaavamulo vaayudevunito samaanamaina vaadanu".