తేజస్‌తో తలెత్తుకున్నాం..! - Sunday Magazine
'ఆకాశానికి నిచ్చెనవేయడం ఎంత సాధ్యమో భారతదేశం సొంతంగా ఓ యుద్ధ విమానాన్ని తయారుచేయడం కూడా అంతే సాధ్యం!' అంటూ వెక్కిరించాయి ప్రపంచ దేశాలు. వాటిని పట్టించుకోకుండా ఆయన తన ప్రాజెక్టుని చేసుకుంటూ పోతే 'డబ్బు వృధా... దీన్ని ఆపాల్సిందే!' అన్నారు నాటి ప్రభుత్వ పెద్దలు. ఇలాంటివెన్నో ప్రతికూలతల నడుమ పట్టుబట్టి మరీ 'తేజస్‌'ని రూపొందించారు తెలుగు శాస్త్రవేత్త కోట హరినారాయణ. ఆ విమానంతో మనదేశం సగర్వంగా తలెత్తుకునేలా చేసిన ఆయన జీవన ప్రస్థానం...
తేజస్‌... ఓ తేలికరకం యుద్ధ విమానం. 'ఈ తరహావాటిల్లో ప్రపంచంలో ఇదే మేటి' అంటున్నాయి అమెరికా వంటి దేశాలు. సాంకేతికతలో అద్భుతాలు సృష్టిస్తున్న ఇజ్రాయెల్‌ కూడా దీని టెక్నాలజీ తమకి కావాలని కబురంపింది. మలేషియా, సౌదీ అరేబియా వంటి దేశాలూ దీన్ని మన దగ్గర్నుంచి దిగుమతి చేసుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయి. అలా తేజస్‌ ద్వారా, యుద్ధ విమానాలని దిగుమతి చేసుకునే స్థితి నుంచి ఎగుమతి చేయగల స్థాయికి భారత్‌ ఎదిగింది! గత ఫిబ్రవరిలోనే తేజస్‌ని పూర్తిగా సైనిక వినియోగంలోకి తీసుకోబోతున్నట్టు భారత వైమానిక దళం ప్రకటించింది. దాన్ని తయారుచేసిన హిందుస్థాన్‌ ఏరోనాటిక్స్‌ లిమిటెడ్‌(హెచ్‌ఏఎల్‌) సంస్థకి దశలవారీగా దాదాపు రెండొందల విమానాలకు- అంటే లక్ష కోట్ల రూపాయలగ్గాను ఆర్డర్‌ ఇచ్చింది. నా వరకు తేజస్‌ పనితీరుని అందరూ పొగుడుతూ ఉంటే... నేను కన్నబిడ్డని అందరూ మెచ్చుకుంటున్నంతగా సంబరపడిపోతున్నా. కాకపోతే, ఈ బిడ్డకోసం నేను పడ్డ పురిటినొప్పులు చిన్నవేమీ కాదు. నెలలు కాదు... దాదాపు రెండు దశాబ్దాల నొప్పులవి!
ఆ యుద్ధాలే కారణం...
ఒడిశాలోని బరంపురానికి చెందిన తెలుగు కుటుంబం మాది. నాన్న సారథీ చౌదరి ఓ చిన్న కిరాణాకొట్టులో పనిచేసేవాడు. తన తండ్రితో కలిసి స్వాతంత్య్ర సమరంలో పాల్గొన్న అనుభవమూ ఉంది. అమ్మ పేరు ముత్యం. ఇంట్లో ఐదుగురం పిల్లలం. నేను నడిపివాణ్ణి. చదువులో ముందు నుంచీ టాపర్‌ని. ఇంటర్మీడియెట్‌ అయ్యాక కటక్‌లోని ఓ కాలేజీలో ఎంబీబీఎస్‌, బెనారస్‌ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో ఇంజినీరింగ్‌లో సీట్లొచ్చాయి. బెనారస్‌ విశ్వవిద్యాలయం స్వాతంత్య్ర సమరంలో కీలకపాత్ర పోషించిన సంస్థ కాబట్టి నాన్న అక్కడికే వెళ్లమన్నారు. పెద్ద చదువులు చెప్పించే స్థోమత తనకు లేకున్నా... ఎంతో ప్రయాసతో ఇంజినీరింగ్‌లో చేర్పించారు. అలా కాశీలో అడుగుపెట్టాను. బెనారస్‌ విశ్వవిద్యాలయంలో అడుగడుగునా దేశభక్తి భావన ప్రతిధ్వనిస్తుండేది అప్పట్లో! అది ఆత్మాభిమానం అనండీ, మన సంస్కృతిపైన గౌరవం అనండీ... మనదేశం మరేదేశానికీ ఎందులోనూ తక్కువకాదనే భావం నాలో ఏర్పడింది అక్కడే. 1962లో నేను ఇంజినీరింగ్‌ రెండో ఏడాది చదువుతున్నప్పుడు చైనా మనపైన యుద్ధానికి దూకింది. అప్పుడప్పుడే స్వతంత్ర రాజ్యంగా తొలి అడుగులు వేస్తున్న పసికూనలాంటి మనదేశం... అతిపాత యుద్ధవిమానాలతో రణరంగంలోకి దిగి తీవ్రంగా నష్టపోయింది. ఇది పోరాడి ఓడిన యుద్ధం కాదనీ ఓటమి తప్పదని తెలిసీ చేసిన ఆత్మాహుతిలాంటిదనీ అర్థమై... మాలాంటి యువకులమంతా ఆవేశంతో రగిలిపోయాం. మూడేళ్ల తర్వాత... మన దేశం పాకిస్థాన్‌తో యుద్ధం చేయాల్సి వచ్చింది. ఈసారి కాస్త ఫర్వాలేదు... ఇంగ్లండు అందించిన నాట్‌-ఎంకే1 విమానాలు మనకున్నాయి. కానీ పాకిస్థాన్‌ దగ్గర అంతకన్నా అధునాతనమైన అమెరికాలో తయారైన ఎఫ్‌-86 విమానాలుండేవి. అయినా, మన చిన్న విమానాలతోనే వాటిని మట్టికరిపించాం! ఆ విజయంతో సంబరపడటమే కాదు, నా దృష్టిని యుద్ధవిమానాలవైపు మళ్లించాను. అప్పటిదాకా మెకానికల్‌ ఇంజినీరింగ్‌ చేస్తున్న నేను... విమానాల తయారీకి సంబంధించిన ఏవియానిక్స్‌ వైపు వెళ్లాలనుకున్నాను. బెంగళూరులోని ఇండియన్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ సైన్సెస్‌(ఐఐఎస్‌సీ)లో ఎయిరో ఇంజినీరింగ్‌ పీజీ కోర్సులో చేరాను.
నా తర్వాతే 'నాసా'!
ఐఐఎస్‌సీలో చేరానేగానీ... తొలి ఆరునెలలూ ఎందుకిలా వచ్చానబ్బా అనుకుని తెగబాధపడిపోయాను. అక్కడి బోధనా వాతావరణం చాలా కఠినంగా ఉండేది. వారంలో ఎప్పుడైనా సరే... ఉన్నపళంగా పరీక్షలు పెట్టేవారు. అకస్మాత్తుగా పిలిచి, నిపుణుల ముందు నిలబెట్టి... వై-వా పరీక్ష అనేవారు. ఆ ప్రశ్నలవీ విని నా గుండెలు జారిపోయేవి. కానీ, మెల్లగా పుంజుకున్నాను. లెక్కల్లో తిరుగులేదనిపించుకున్నాను. నా కోర్సు పూర్తికాగానే హిందూస్థాన్‌ ఏరోనాటిక్స్‌ సంస్థలో 'ఫ్లైట్‌ టెస్ట్‌ ఇంజినీర్‌'గా 1967లో అడుగుపెట్టాను. మూడేళ్ల తర్వాత రక్షణ పరిశోధన, అభివృద్ధి సంస్థ(డీఆర్‌డీఓ)లో చేరాను. ఆ సంస్థ తరపున నాసిక్‌లోని ఎయిర్‌బేస్‌కి రెసిడెంట్‌ ఇంజినీర్‌గా వెళ్లాను. అప్పట్లో మనదగ్గర రష్యా అందించిన మిగ్‌-21 విమానాలుండేవి. ఆ దేశం మనకే కాదు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా యాభై దేశాలకి వాటిని సరఫరా చేస్తుండేది. ఎవరికివాళ్లు తమ అవసరాలకి తగ్గట్టు వాటిల్లో చిన్నచిన్న మార్పులు చేసుకుంటూ ఉండేవారు. అంతేతప్ప... మొత్తం డిజైన్‌ని మార్చేవారు కాదు! ముఖ్యంగా విమానం భద్రతలో కీలకమైన రెక్కలూ, ముందువైపు భాగాలని తాకే సాహసం ఎవ్వరూ చేసేవారు కాదు. నేను అది చేయాలనుకున్నాను! మిగ్‌-21 ముందు భాగాన్ని కాస్త మార్చి 'వొర్టెక్స్‌ ప్లేట్‌' అనే పరికరాన్ని పెట్టి... దాని పనితీరుని పెంచాను. అప్పటిదాకా నాసా కూడా ఆ పనిచేయలేకపోయింది. మేం చేసిన నాలుగేళ్ల తర్వాత అమెరికాకి చెందిన ఎఫ్‌-16 విమానం డిజైన్‌ని మార్చినట్టు ఆ సంస్థ ప్రపంచానికి ఘనంగా చాటుకుంది!
తేజస్‌కి బీజం...
తేజస్‌కి ముందు హెచ్‌ఎఫ్‌-26 మారుత్‌, హెచ్‌జేటీ-60 వంటి యుద్ధవిమానాలు మనదేశంలో తయారైనా అవన్నీ విదేశీ సహకారంతో రూపుదిద్దుకున్నవే. వాటిలా కాకుండామనదైన టెక్నాలజీతో మిగ్‌-21కి ప్రత్యామ్నాయంగా, తేలికపాటి యుద్ధవిమానాన్ని (ఎల్‌సీఏ) తయారుచేయాలనే ఆలోచన ప్రభుత్వానికి 1965 నుంచే ఉంది. 1984లో ఆ ప్రతిపాదనకి ఓ స్పష్టత వచ్చింది. ఈ ప్రయోగం కోసం హెచ్‌ఏఎల్‌కి అనుబంధంగా 'ఏరోనాటికల్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ ఏజెన్సీ'(అడా)ని ఏర్పాటుచేశారు. దానికి నన్ను డైరెక్టర్‌గా నియమించారు. ఎల్‌సీఏ తయారీ క్రతువులో ఓ కొత్త ఒరవడికి నాందిపలికాను. నేను ఇదివరకు మిగ్‌-21లో మార్పుచేర్పులు చేస్తున్నప్పుడు అందుక్కావాల్సిన పరికరాలని స్థానికంగా ఉండే చిన్నతరహా పరిశ్రమలకి ఇచ్చి చేయిస్తుండేవాణ్ణి. వాళ్లు నేను అడిగినట్టు అలవోకగా చేసిచ్చేవారు. మనదేశంలో ప్రతిభకీ, సాంకేతిక నైపుణ్యానికీ కొదవలేదనే విషయం నాకు అప్పుడే అర్థమైంది. అందుకే, తేజస్‌ తయారీ ప్రక్రియలోకి వాళ్లనీ తేవాలనుకున్నాను. వాళ్లతోపాటూ అప్పటిదాకా యుద్ధవిమానాల తయారీలో పాలుపంచుకోని పలు విద్యా, పరిశోధనా కేంద్రాల్నీ ఆహ్వానించాను. అలా వందసంస్థలూ... వాటిలోని మూడువందలమంది నిపుణుల్ని భాగస్వాముల్ని చేసుకున్నాను. విదేశాలకి చెందిన కొన్ని సంస్థలు కూడా స్వచ్ఛందంగా మాకు సహకరిస్తామంటే కొన్ని పనులు అప్పగించాం. సగం ఏరు దాటాం అనుకుంటుండగా రెండు బలమైన అవరోధాలొచ్చాయి.
లాబీయింగ్‌ ఆస్థాయిలో...
'తేజస్‌'కి బడ్జెట్‌ సుమారు మూడున్నరవేల కోట్ల రూపాయలవుతోందనీ అంతకన్నా విదేశాల నుంచి యుద్ధవిమానాలని కొనడం లాభదాయకమనే ప్రచారం మొదలైంది. ముఖ్యంగా విదేశీ విమానాల కొనుగోళ్లకి ఇక్కడ దళారులుగా ఉన్న రాజకీయనాయకులు ఈ వాదనని బలంగా వినిపించారు. ప్రధానిస్థాయిలో మా ప్రాజెక్టుకి ఒప్పుదల ఉన్నా... రాజకీయ ఒత్తిళ్లు బలంగా పనిచేశాయి. అసలు మా ప్రాజెక్టు కొనసాగించాలా వద్దా అనే అంశంపైన సమీక్షా కమిటీని వేసింది కేంద్రప్రభుత్వం. అందులో రతన్‌టాటా, రాహుల్‌ బజాజ్‌ వంటివాళ్లతోపాటూ పలువురు నిపుణులూ సభ్యులుగా ఉన్నారు. ఆ కమిటీ తన నివేదిక ఇవ్వడానికి ముందు నాటి రక్షణమంత్రి శరద్‌పవార్‌ ఓ మీటింగ్‌ ఏర్పాటుచేశారు. మొదట రతన్‌టాటా మాట్లాడుతూ 'ఈ ప్రాజెక్టుని ఆపడంకన్నా సిగ్గుచేటు ఇంకొకటి లేదు. యుద్ధవిమానాలని ప్రయివేటు వాళ్లు తయారుచేయకూడదనే నిబంధనకానీ మనదేశంలో లేకుంటే... ఈ ప్రాజెక్టుని మా టాటా సంస్థే తీసుకునేది!' అన్నారు. ఆ సమావేశంలో పాల్గొన్న 99శాతం మంది నిపుణుల మాట అదే. దాంతో ప్రభుత్వ పెద్దలు దిగిరాక తప్పలేదు. మూడేళ్ల తర్వాత మరో ఉపద్రవం వచ్చిపడింది. పోఖ్రాన్‌ అణుపరీక్షల దరిమిలా అమెరికా విధించిన నిషేధాల కారణంగా... అప్పటిదాకా మాతో పనిచేస్తూ వచ్చిన విదేశీ కంపెనీలన్నీ వెనక్కి వెళ్లిపోయాయి. దాంతో ఆ పనుల్ని మళ్లీ 'సున్నా'స్థాయి నుంచి ప్రారంభించి పూర్తిచేశాం. ఇన్ని సవాళ్ల మధ్యే విమాన నమూనాని తయారుచేశాం. నాటి ప్రధాని వాజ్‌పేయీ దానికి 'తేజస్‌' అని పేరుపెట్టారు. ఇంత చేసినా దాని వేగాన్ని పరీక్షించాలంటే మళ్లీ రష్యాకో, జర్మనీకో వెళ్లాలి. అప్పట్లో అది సాధ్యంకాదు. అందుకని... మనదేశంలోనే ఓ పెద్ద టన్నెల్‌ తవ్వి అందులో దాని వేగాన్ని పరీక్షించే వసతులు ఏర్పాటుచేశాం. అలా ఎన్నో సవాళ్ల తర్వాత 2001 జనవరిలో తేజస్‌ నమూనా విమానాన్ని బెంగళూరు నుంచి నింగిలోకి పంపాం! ఆ కార్యక్రమానికి హాజరైన నాటి రక్షణమంత్రి జార్జిఫెర్నాండెజ్‌ వెళ్తూ వెళ్తూ నా చేతిలో ఓ కవర్‌పెట్టారు. అదో నివేదిక. అమెరికా నుంచి వచ్చింది. 'భారతదేశం చేపడుతున్న తేజస్‌ ఓ వృధా ప్రయత్నం. మా కంపెనీల సహకారం లేకుండా దాన్ని ఎప్పటికీ పూర్తిచేయలేదు!' అన్నది దాని సారాంశం. తేజస్‌ ప్రయోగానికి నాలుగురోజుల ముందు అగ్రరాజ్యం వెలువరించిన నివేదిక అది. దాన్ని చదివి నవ్వుకున్నాను!
'కొంపముంచావయ్యా!'
విదేశీ విమానాలతో పోలిస్తే తక్కువ ఖర్చుతో మేం తేజస్‌ని రూపొందించాం. వైమానిక దళం వీటికోసం 45 స్క్వాడ్రన్‌ (ఫ్లైయింగ్‌ డాగర్స్‌) అనే ప్రత్యేక విభాగాన్ని ఏర్పాటుచేసింది. గత 18 ఏళ్ల కాలంలో వాళ్లు మొత్తం మూడువేలసార్లు వాటిని నడిపినా... ఒక్క ప్రమాదం కూడా జరగలేదు. ప్రపంచంలో మరే యుద్ధవిమానమూ సాధించలేని ఘనత అది. ఈ విమానం తయారీకి మేం అభివృద్ధి చేసిన సాఫ్ట్‌వేర్‌ని జర్మనీ వైమానిక దళం ఎయిర్‌బస్‌ కూడా కొనుగోలు చేసిందంటే... మన ప్రమాణాలు ఎంత ఉన్నతమైనవో ఆలోచించుకోండి. అంతేకాదు, నమూనా స్థాయిలోనే అంతర్జాతీయ ఎయిర్‌షోల్లో పాల్గొన్న ఘనత కూడా తేజస్‌దే. అలా తొలిసారి ఎయిర్‌షోలో పాల్గొన్నప్పుడు నా పక్కన విమాన కొనుగోళ్ల దళారీ సంస్థకి చెందిన ప్రతినిధి ఒకాయన కూర్చున్నాడు. తేజస్‌ ఆకాశంలో రకరకాల విన్యాసాలు చేయడం చూస్తూ ఉన్న ఆయన నా వైపు తిరిగి 'కొంపముంచావుకదయ్యా! తేజస్‌తో మా రెండొందల విమానాల వ్యాపారం పోగొట్టావు!' అన్నాడు. 'అవునండీ... ఆ మేరకు మా దేశం సొమ్ముని ఆదా చేయగలిగాను!' అనుకున్నాన్నేను ఆనందంగా.
బుల్లి విమానాలతో బిజీ!
తేజస్‌ సృష్టికర్తగా నాకు కేంద్రప్రభుత్వం 2002లో పద్మశ్రీ పురస్కారం అందించింది. ఆ తర్వాతి ఏడాది రిటైరయ్యాక, హైదరాబాద్‌ సెంట్రల్‌ యూనివర్సిటీలో వైస్‌ఛాన్సలర్‌గా పనిచేశాను. అప్పట్లో నాకొచ్చిన లక్ష రూపాయల మరో అవార్డు డబ్బుతో మారుమూల గ్రామాల్లో విద్యాభ్యాసాన్ని పెంచాలనే లక్ష్యంతో వికసిత్‌ భారత్‌ ఫౌండేషన్‌ను స్థాపించాను. నగరంలో కాకుండా ఇబ్రహీంపట్నం దగ్గర మాంచాల్‌ అనే మారుమూల పల్లెలో దాని ప్రధాన కార్యాలయంలో ఏర్పాటుచేసి... సేవలందించడం మొదలుపెట్టాం. మొన్న జూన్‌ 23తో నాకు 75 ఏళ్లు నిండాయి. ఖాళీగా కూర్చోవడం ఇబ్బందిగా అనిపించి... రెండేళ్లకిందట బెంగళూరు ఇండియన్‌ ఇనిస్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ సైన్సెస్‌లోనూ ప్రొఫెసర్లూ, విద్యార్థులతో కలిసి ఓ స్టార్టప్‌ పెట్టాను. ఏరోనాటిక్స్‌ ప్రైవేటు లిమిటెడ్‌ అనే ఈ సంస్థ ద్వారా అత్యవసర వైద్య చికిత్సకీ, చిన్నపాటి రవాణాకీ ఉపయోగపడే అతిచిన్న విమానాలని తయారుచేసే పనిలో ఉన్నాను!
tejasnetho talettukunnam..! - Sunday Magazine
'aakaasaaniki nichenaveyadam entha saadhyamo bharatadesam sontamgaa oo yuddha vimaanaanni tayaarucheyadam kuudaa anthe saadhyam!' antuu vekkirinchaayi prapancha deshaalu. vaatini pattinchukokunda aayana tana praajektuni chesukuntu pothe 'dabbu vrudhaa... deenni aapalsinde!' annaru naati prabhutva peddalu. ilantivenno pratikuulatala naduma pattubatti mari 'tejasm'ni roopondinchaaru telugu saastravetta kota harinarayana. aa vimaanamtho manadesam sagarvamgaa talettukunela chesina aayana jeevana prasthaanam...
tejasm... oo telikarakam yuddha vimanam. 'ee tarahaavaatillo prapanchamlo ide meti' antunnayi america vanti deshaalu. saanketikatalo adbhutaalu srushtistunna izroyele kuudaa deeni technology tamaki kaavaalani kaburampindi. maleshia, soudi arabia vanti deshaaluu deenni mana daggarnunchi digumati chesukovadaniki siddamgaa unnaayi. alaa tejasm dwara, yuddha vimaanaalani digumati chesukune sthiti nunchi egumati cheyagala sthaayiki bharathm edigindi! gatha fibravarilone tejasni puurtigaa sainika viniyogamloki teesukobotunnattu bhaarata vaimanika dalam prakatinchindi. daanni tayaaruchesina hindusthaanni aeronaticse limited(heacheel) samsthaki dasalavaareegaa daadaapu rendondala vimaanaalaku- ante laksha kotla roopaayalaggaanu ardery ichindi. naa varaku tejasm paniteeruni andaruu pogudutuu unte... nenu kannabiddani andaruu mecchukuntunnantagaa sambarapadipotunna. kakapothe, ee biddakosam nenu padda puritinoppulu chinnavemi kaadu. nelalu kaadu... daadaapu rendu dasaabdaala noppulavi!
aa yuddhale kaaranam...
odisaaloni barampuraaniki chendina telugu kutumbam maadi. naanna saarathii chaudari oo chinna kiraanaakottulo panichesevaadu. tana tandritho kalisi swaatantyra samaramlo palgonna anubhavamuu undi. amma paeru mutyam. intlo aiduguram pillalam. nenu nadipivaanni. chaduvulo mundu nunchi tapareni. intermediate ayyaka katakmloni oo kaalejeelo mbbsa, benaresse hindu vishwavidyaalayamlo ingineeringlo seetlochaayi. benaresse vishwavidyaalayam swaatantyra samaramlo keelakapatra pooshinchina samstha kabatti naanna akkadike vellamannaru. pedda chaduvulu cheppinche sthomatha tanaku lekunna... entho prayaasatho ingineeringlo cherpinchaaru. alaa kaasheelo adugupettaanu. benaresse vishwavidyaalayamlo adugaduguna deshabhakti bhavana pratidhvanistundedi appatlo! adhi aatmaabhimaanam anandi, mana samskrutipaina gowravam anandi... manadesam maredesaniki enduloonuu takkuvakaadane bhavam naalo erpadindi akkade. 1962loo nenu ingineeringsi rendo edaadi chaduvutunnappudu chaina manapaina yuddhaaniki dookindi. appudappude swatantra rajyamga toli adugulu vestunna pasikuunalaanti manadesam... atipaata yuddhavimaanaalato ranarangamloki digi teevramgaa nashtapoyindi. idhi poradi oodina yuddham kaadanii otami tappadani telisi chesina aatmaahutilaantidanii arthamai... malanti yuvakulamanta aavesamto ragilipoyam. moodella tarvaata... mana desham paakisthaannetho yuddham cheyalsi vachindi. eesaari kaasta farvaledu... inglandu andinchina nate-enke1 vimaanaalu manakunnayi. cony pakisthanni daggara antakanna adhunaatanamaina americalo tayaaraina ef-86 vimaanaalundevi. aina, mana chinna vimaanaalatoonee vaatini mattikaripinchaam! aa vijayamtho sambarapadatame kaadu, naa drushtini yuddhavimaanaalavaipu mallinchaanu. appatidaka mecanicalle ingineeringsi chestunna nenu... vimaanaala tayaareeki sambandhinchina evianickyse vaipu vellaalanukunnaanu. bengaluruloni indian institutesi aff sinesse(iissm)loo eyiro ingineeringsi pg korsulo cheraanu.
naa tarvate 'nasa'!
iisesloy cheraanegaanii... toli aarunelaluu endukila vachanabba anukuni tegabaadhapadipoyaanu. akkadi bodhana vaataavaranam chala kathinamgaa undedi. vaaramlo eppudaina sare... unnapalamgaa pareekshalu pettevaaru. akasmaattugaa pilichi, nipunula mundu nilabetti... vai-waa pareeksha anevaaru. aa prasnalavee vini naa gundelu jaripoyevi. cony, mellagaa punjukunnaanu. lekkallo tiruguledanipinchukuna. naa korsu puurtikaagaanee hindusthanni aeronaticse samsthalo 'flite teste ingineer'gaa 1967loo adugupettaanu. moodella tarvaata rakshana parisodhana, abhivruddhi samstha(drndo)loo cheraanu. aa samstha tarapuna naasiklooni airebeseaki residenti ingineergaa vellaanu. appatlo manadaggara rashya andinchina mign-21 vimaanaalundevi. aa desham manake kaadu, prapanchavyaaptamgaa yabhai deshalaki vaatini sarafara chestundedi. evarikivaallu tama avasaraalaki taggattu vaatillo chinnachinna maarpulu chesukuntu undevaaru. antetappa... mottam desinemi maarchevaaru kaadu! mukhyamgaa vimanam bhadratalo keelakamaina rekkaluu, munduvaipu bhaagaalani taake saahasam evvaruu chesevaaru kaadu. nenu adhi cheyalanukunnanu! mign-21 mundu bhaagaanni kaasta marchi 'vortexi plate' ane parikaraanni petti... daani paniteeruni penchaanu. appatidaka nasa kuudaa aa panicheyalekapoyindi. mem chesina nalugella tarvaata americaki chendina ef-16 vimanam desinemi maarchinattu aa samstha prapanchaaniki ghanamgaa chaatukundi!
tejaski beejam...
tejaski mundu heakhee-26 maruthe, hechagaty-60 vanti yuddhavimaanaalu manadesamlo tayaarainaa avannee videshee sahakaaramtho roopudiddukunnave. vatila kaakundaamanadaina technologytho mign-21ki pratyaamnaayamgaa, telikapati yuddhavimaanaanni (elsa) tayaarucheyaalane aalochana prabhutvaaniki 1965 nunche undi. 1984loo aa pratipaadanaki oo spashtata vachindi. ee prayogam kosam heacheelaki anubandhamgaa 'aeronaticalli devalapmente agency'(ada)ni erpaatuchesaaru. daaniki nannu directornega niyaminchaaru. elsa tayaarii kratuvulo oo kotta oravadiki naandipalikaanu. nenu idivaraku mign-21loo maarpucherpulu chestunnappudu andukkaavaalsina parikaraalani sthaanikamgaa unde chinnataraha parisramalaki ichi cheyistundevanni. vaallu nenu adiginattu alavokagaa chesichevaaru. manadesamlo pratibhakee, saanketika naipunyaanikii kodavaledane vishayam naaku appude ardhamaindi. anduke, tejasm tayaarii prakriyaloki vaallanee tevaalanukunnaanu. vaallathopaatuu appatidaka yuddhavimaanaala tayaareelo palupanchukoni palu vidya, parisodhanaa kendraalni aahvaaninchaanu. alaa vandasamsthaluu... vaatilooni mooduvandalamandi nipunulni bhaagaswaamulni chesukunnanu. videsalaki chendina konni samsthalu kuudaa swachchandamgaa maaku sahakaristamante konni panulu appaginchaam. sagam eru datam anukuntundagaa rendu balamaina avarodhaalochaayi.
labiengi aasthaayilo...
'tejasm'ki budgetse sumaru moodunnaravela kotla roopaayalavutoondanii antakanna videsala nunchi yuddhavimaanaalani konadam laabhadaayakamane prachaaram modalaindi. mukhyamgaa videshee vimaanaala konugollaki ikkada dalaarulugaa unna raajakeeyanaayakulu ee vaadanani balangaa vinipinchaaru. pradhaanisthaayilo maa praajektuki oppudala unna... rajakeeya ottillu balangaa panichesaayi. asalu maa praajektu konasaginchala vadda ane amsampaina sameeksha kamiteeni vesindi kendraprabhutvam. andulo ratankita, rahule bajaje vantivaallatopaatuu paluvuru nipunuluu sabhyulugaa unnaaru. aa commity tana nivedika ivvadaaniki mundu naati rakshanamantri saradnaparse oo meetinghy erpaatuchesaaru. modata ratankita maatlaadutuu 'ee praajektuni aapadankanna sigguchetu inkokati ledu. yuddhavimaanaalani prayivetu vaallu tayaarucheyakudadane nibandhanakaanii manadesamlo lekunte... ee praajektuni maa tata samsthe teesukunedi!' annaru. aa samavesamlo palgonna 99saatam mandi nipunula maata adhe. daamto prabhutva peddalu digiraka tappaledu. moodella tarvaata maro upadravam vachipadindi. pokhranni anupareekshala darimila america vidhinchina nishedhaala kaaranamgaa... appatidaka maatho panichestuu vachina videshee companylanni venakki vellipoyaayi. daamto aa panulni malli 'sunna'sthaayi nunchi praarambhinchi puurticheesaam. inni savalla madhye vimana namuunaani tayaruchesam. naati pradhaani vajmeyeeyee daaniki 'tejasm' ani perupettaaru. inta chesina daani vegaanni pareekshinchaalante malli rashyako, jarmaneeko vellaali. appatlo adhi saadhyamkaadu. andukani... manadesamlone oo pedda tunnelle tavvi andulo daani vegaanni pareekshinche vasatulu erpatuchesam. alaa enno savalla tarvaata 2001 janavarilo tejasm namuunaa vimaanaanni bengaluru nunchi ningiloki pampam! aa kaaryakramaaniki haajaraina naati rakshanamantri jarjifernandesgi veltuu veltuu naa chetilo oo kavareepettaaru. adho nivedika. america nunchi vachindi. 'bharatadesam chepadutunna tejasm oo vrudhaa prayatnam. maa companyla sahakaaram lekunda daanni eppatiki poorticheyaledu!' annadi daani saaraamsam. tejasm prayogaaniki nalugurojula mundu agrarajyam veluvarinchina nivedika adhi. daanni chadivi navvukunnaanu!
'kompamunchavayya!'
videshee vimaanaalatoe poliste takkuva kharchuto mem tejasni roopondinchaam. vaimanika dalam veetikosam 45 schwadranni (flieyingli dagarse) ane pratyeka vibhaagaanni erpatuchesindi. gatha 18 ella kaalamlo vaallu mottam mooduvelasaarlu vaatini nadipina... okka pramaadam kuudaa jaragaledu. prapanchamlo mare yuddhavimaanamuu saadhinchaleni ghanata adhi. ee vimanam tayaareeki mem abhivruddhi chesina saffeyverni jarmani vaimanika dalam airebissi kuudaa konugolu chesindante... mana pramaanaalu entha unnatamainavo alochinchukondi. antekaadu, namuunaa sthaayiloonae antarjaatiiya aireshollo palgonna ghanata kuudaa tejaskede. alaa tolisari airesholo palgonnappudu naa pakkana vimana konugolla dalaarii samsthaki chendina pratinidhi okaayana kuurchunnaadu. tejasm aakaasamlo rakarakaala vinyaasaalu cheyadam chustuu unna aayana naa vaipu tirigi 'kompamunchavukadayya! tejasnetho maa rendondala vimaanaala vyaparam pogottavu!' annadu. 'avunandi... aa meraku maa desham sommuni aadaa cheyagaligaanu!' anukunnaannenu aanandamgaa.
bulli vimaanaalatoe biji!
tejasm srushtikartagaa naaku kendraprabhutvam 2002loo padmashree puraskaaram andinchindi. aa tarvaati edaadi retairayyaka, hyderabade centralle universitylo vaiseansanalarigaa panichesaanu. appatlo naakochina laksha roopaayala maro avaardu dabbutho maarumuula graamaallo vidyaabhyaasaanni penchaalane lakshyamto vikasiti bharathm foundationnu sthaapinchaanu. nagaramlo kakunda ibraheempatnam daggara manchalle ane maarumuula pallelo daani pradhaana kaaryaalayamlo erpatuchesi... sevalandinchadam modalupettam. monna joony 23thoo naaku 75 ellu nindaayi. khaaliigaa koorchovadam ibbandigaa anipinchi... rendellakindata bengaluru indian inistitutie aff cinesselonu professorloo, vidyaarthulatho kalisi oo startop pettaanu. aeronaticse praivetu limited ane ee samstha dwara atyavasara vaidya chikitsaki, chinnapati ravanaki upayogapade atichinna vimaanaalani tayaruchese panilo unnaanu!