బాహుబలం' అంటే.. | Andhrabhoomi - Telugu News Paper Portal | Daily Newspaper in Telugu | Telugu News Headlines | Andhrabhoomi
Monday, December 09, 2019 13:07
రసాయన శాస్త్రంలో 'వేలన్సీ' (valency) అనే మాట వస్తుంది. దీని మూలం లేటిన్ భాషలో ఉంది. లేటిన్‌లో ఈ మాట విలువ, బలం, స్థోమత మొదలైన అర్థాలు ఉన్నాయి. ఒక అణువు మరొక అణువుతో సంగం చెందటానికి ఎన్ని అవకాశాలు ఉన్నాయో తెలియపరచటానికి 'వేలన్సీ' అనే మాట వాడతారు. ఈ మాట రసాయన శాస్త్రంలో బాగా పాతుకుపోయింది. ఇదేదో బాగుందే అని భాషా శాస్తవ్రేత్తలు ఈ మాటని వ్యాకరణంలో ఉపయోగించటం మొదలుపెట్టేరు. ముందు వ్యాకరణంలో ప్రయోగాన్ని చూద్దాం.
భాషా శాస్త్రంలో కానీ, వ్యాకరణంలో కానీ క్రియకి కొంత బలం ఉంటుంది. ఈ బలాన్ని ఇంగ్లీషులో 'వేలన్సీ' అంటారు. 'వాడు నిద్రపోతున్నాడు' అన్నప్పుడు 'నిద్ర పోతున్నాడు' అనే క్రియ యొక్క బాహు బలం 1; ఎందుకంటే ఆ క్రియ ఒకే ఒక ప్రశ్నకి సమాధానం చెబుతుంది: 'ఎవరు నిద్రపోతున్నారు?' అన్న ప్రశ్నకి 'వాడు' అని సమాధానం చెబుతుంది. 'వాడు బంతిని తనే్నడు' అన్న వాక్యంలో 'తనే్నడు' అన్న క్రియ యొక్క బాహుబలం 2; ఎందుకంటే ఈ క్రియ రెండు ప్రశ్నలకి సమాధానం చెప్పగలదు: 'ఎవరు తనే్నరు? దేనిని తనే్నరు?' ఇదే విధంగా బాహుబలం 3 ఉన్న క్రియ కి ఉదాహరణ: 'వాడు ఆమెకి పువ్వులు ఇచ్చేడు' ఇక్కడ ఇచ్చేడు అన్న క్రియ ఎవరు, ఎవరికి, ఏమిటి ఇచ్చేరు అనే మూడు ప్రశ్నలకి సమాధానం చెబుతుంది.
ఇదే విధంగా ఇప్పుడు రసాయన శాస్త్రంలో మనందరికీ అందుబాటులో ఉన్న ఒక ఉదాహరణ చూద్దాం. నీటి బణువులో రెండు ఉదజని (హైడ్రోజన్) అణువులు, ఒక ఆమ్లజని (ఆక్సిజన్) అణువు ఉన్నాయని మనం ఉన్నత పాఠశాలలోనే చదువుకున్నాం. అంటే ఒకే ఒక ఆమ్లజని అణువు రెండు ఉదజని అణువులతో సంయోగం చెందగలదు. ఈ విషయం చెప్పటానికి ఆమ్లజని బాహుబలం 2 అంటారు. ఒక్కొక్క ఉదజని ఒక ఆమ్లజనితోనే కలువగలదు కనుక ఉదజని బాహు బలం 1.
మరో ఉదాహరణ. మిథేను (methane) అనే వాయు పదార్థం ఉంది. ఒక మిథేను బణువులో ఒక కర్బనం (కార్బన్) అణువు, నాలుగు ఉదజని అణువులు ఉంటాయి. అంటే ఒక్కొక్క కర్బనం అణువు నాలుగు ఉదజని అణువులని పట్టుకోగలదు కనుక కర్బనం బాహుబలం 4. ఇందాకటిలాగే ఒక్కొక్క ఉదజని అణువు ఒక్కొక్క కర్బనానే్న పట్టుకోగలదు. కనుక ఉదజని బాహుబలం - ఇందాకటిలాగే - ఒకటి.
ఇక్కడ 'వేలన్సీ' అన్న మాటకి 'బాహుబలం' అన్న తెలుగు మాట వాడేను. దీనికి కారణం అర్థం అవాలంటే ఒక బణువులో అణువుల అమరిక ఎలా ఉంటుందో చూపే బొమ్మలు కావాలి. ఈ రకం బొమ్మలని నిర్మాణ క్రమం (స్ట్రక్చరల్ ఫార్ములా) అంటారు. ఒక బణువు యొక్క నిర్మాణ క్రమం చూపేటప్పుడు ఆ బణువు పేరు సంక్షిప్తంగా రాసి, దానికి అటో ఇటో పైనో కిందో చిన్నచిన్న గీతలు గీస్తారు. ఈ గీతలని చేతులులా ఊహించుకుంటే అప్పుడు ఒక అణువు చుట్టూ ఎన్ని గీతలు ఉంటే అదే ఆ అణువు బాహుబలం అవుతుంది. వేలన్సీకి సంయోజకత, సంయోజనీయత వంటి నానార్థాలు కూడా ఉన్నాయి.
దీనిని బట్టి తేలినది ఏమిటంటే ప్రతి మూలకానికి కొంత బాహుబలం ఉంటుంది. చూడండి. మానవుల బాహుబలం 2, విష్ణు మూర్తి బాహుబలం 4, కుమారస్వామి బాహుబలం 6. అదే విధంగా ఉదజని బాహుబలం 1, ఆమ్లజని బాహుబలం 2, నత్రజని (నైట్రోజన్) బాహుబలం 3, కర్బనం బాహుబలం 4, సిలికాన్ బాహుబలం 4, అలా, అలా ప్రతి మూలకానికి ఒక నిర్దిష్టమైన బాహుబలం ఉంటుంది.
నేను రాసిన రసగంధాయ రసాయనం (లేదా, నిత్య జీవితంలో రసాయన శాస్త్రం, కినిగె ప్రచురణ) అనే పుస్తకంలో ఈ బాహుబలానే్న కుదించి బాలం అని వాడేను. బాలం అనే మాట వాలంలా ఉంది కనుక తోక గుర్తుకి వస్తుంది కదా. రసాయన శాస్త్రంలో బాహుబలాన్ని (లేదా బాలాన్ని) సూచించటానికి ఆ మూలకం యొక్క సంక్షిప్త నామం రాసి దాని పక్క ఒకటో, రెండో, మూడో, నాలుగో గీతలు (తోకలు) గీస్తారు. ఉదాహరణకి ఉదజని అని చెప్పవలసి వచ్చినపుడు 'ఎచ్' అనీ, ఆమ్లజని కావలసి వచ్చినప్పుడు 'ఒ' అనీ రాస్తారు. అంతర్జాతీయ ఒప్పందాల ప్రకారం ఇక్కడ ఇంగ్లీషు వర్ణక్రమంలో ఉన్న అక్షరాలే వాడి తీరాలి. నాకు తెలుగు మీద ఎంత అభిమానం ఉన్నప్పటికీ అంతర్జాతీయంగా ఎన్నడో జరిగిపోయిన ఒప్పందాలని ఉల్లంఘించటం సాధు సమ్మతం కాదు.
bahubalam' ante.. | Andhrabhoomi - Telugu News Paper Portal | Daily Newspaper in Telugu | Telugu News Headlines | Andhrabhoomi
Monday, December 09, 2019 13:07
rasayana saastramlo 'vaelansee' (valency) ane maata vastundi. deeni moolam latin bhashalo undi. latinelo ee maata viluva, balam, sthomatha modalaina arthaalu unnaayi. oka anuvu maroka anuvutho sangam chendataaniki enni avakaasaalu unnayo teliyaparachataaniki 'vaelansee' ane maata vaadataaru. ee maata rasayana saastramlo baga paatukupoyindi. idedo bagunde ani bhasha saastavrettalu ee maatani vyaakaranamlo upayoginchatam modalupetteru. mundu vyaakaranamlo prayogaanni chuddam.
bhasha saastramlo cony, vyaakaranamlo cony kriyaki kontha balam untundi. ee balaanni ingleeshulo 'vaelansee' antaaru. 'vaadu nidrapotunnadu' annappudu 'nidra potunnadu' ane criya yokka baahu balam 1; endukante aa criya oke oka prasnaki samadhanam chebutundi: 'evaru nidrapotunnaru?' anna prasnaki 'vaadu' ani samadhanam chebutundi. 'vaadu bantini taneda' anna vaakyamlo 'taneda' anna criya yokka bahubalam 2; endukante ee criya rendu prasnalaki samadhanam cheppagaladu: 'evaru taneru? denini taneru?' ide vidhamgaa bahubalam 3 unna criya ki udaaharana: 'vaadu aameki puvvulu ichedu' ikkada ichedu anna criya evaru, evariki, emiti icheru ane moodu prasnalaki samadhanam chebutundi.
ide vidhamgaa ippudu rasayana saastramlo manandarikee andubaatulo unna oka udaaharana chuddam. neeti banuvulo rendu udajani (hydrosen) anuvulu, oka aamlajani (axison) anuvu unnaayani manam unnata paatasaalaloonae chaduvukunnam. ante oke oka aamlajani anuvu rendu udajani anuvulatho samyogam chendagaladu. ee vishayam cheppataaniki aamlajani bahubalam 2 antaaru. okkokka udajani oka aamlajanitone kaluvagaladu kanuka udajani baahu balam 1.
maro udaaharana. mithenu (methane) ane vaayu padaartham undi. oka mithenu banuvulo oka karbanam (carban) anuvu, naalugu udajani anuvulu untaayi. ante okkokka karbanam anuvu naalugu udajani anuvulani pattukogaladu kanuka karbanam bahubalam 4. indaakatilaage okkokka udajani anuvu okkokka karbanaane pattukogaladu. kanuka udajani bahubalam - indaakatilaage - okati.
ikkada 'vaelansee' anna maataki 'bahubalam' anna telugu maata vaadenu. deeniki kaaranam artham avalante oka banuvulo anuvula amarika ela untundo chuupee bommalu kavali. ee rakam bommalani nirmaana kramam (structurle farmula) antaaru. oka banuvu yokka nirmaana kramam chupetappudu aa banuvu paeru sankshiptamgaa rasi, daaniki ato ito paino kindo chinnachinna geetalu geestaaru. ee geetalani chetulula oohinchukunte appudu oka anuvu chuttu enni geetalu unte adhe aa anuvu bahubalam avutundi. velanseeki samyojakata, samyojaneeyata vanti naanaarthaalu kuudaa unnaayi.
deenini batti telinadi emitante prati moolakaaniki kontha bahubalam untundi. chudandi. maanavula bahubalam 2, vishnu muurti bahubalam 4, kumaraswamy bahubalam 6. adhe vidhamgaa udajani bahubalam 1, aamlajani bahubalam 2, natrajani (nitrogen) bahubalam 3, karbanam bahubalam 4, silican bahubalam 4, alaa, alaa prati moolakaaniki oka nirdishtamaina bahubalam untundi.
nenu raasina rasagandhaya rasayanam (leda, nitya jeevitamlo rasayana saastram, kinige prachurana) ane pustakamlo ee bahubalane kudinchi baalam ani vaadenu. baalam ane maata valamla undi kanuka thoka gurtuki vastundi kada. rasayana saastramlo baahubalaanni (leda balanni) suuchimchataaniki aa moolakam yokka sankshipta naamam rasi daani pakka okato, rendo, moodo, naalugo geetalu (thokalu) geestaaru. udaaharanaki udajani ani cheppavalasi vachinapudu 'ech' any, aamlajani kavalasi vachinappudu 'o' any raastaaru. antarjaatiiya oppandaala prakaaram ikkada ingleeshu varnakramamlo unna aksharaale vaadi tiiraali. naaku telugu meeda entha abhimanam unnappatikii antarjaatiiyamgaa ennado jarigipoyina oppandaalani ullanghinchatam saadhu sammatam kaadu.