కళ ఎప్పుడూ కొత్తదనాన్ని కోరుకుంటుంది. అది దాని జీవలక్షణం. సాహిత్యం దానికి మినహాయింపు కాదు. అందుకే ఎప్పటికప్పుడు కొత్త కథన కవిత్వ రీతులు పుట్టుకొస్తున్నాయి. నూతన అభివ్యక్తి మార్గాల కోసం అన్వేషణలు కొనసాగుతున్నాయి. కవితా వస్తువులు మారుతున్నాయి, నేపథ్యాలూ కొత్తగా కనపడుతున్నాయి. కవిత్వ లక్షణాల గురించీ, లక్ష్యాల గురించీ విభిన్న వాదనలు వినపడటమూ, సామాజిక ఆర్థిక రాజకీయ అవసరాలు ఏ కాలానికాకాలం కవిత్వాన్నీ ప్రభావితం చేయడమూ పాఠకలోకం గమనిస్తూనే ఉంది. ఇన్ని వైవిధ్యాలున్న వాతావరణంలో, ఎవరైనా ఒక కోవకు చెందిన కవిత్వాన్ని లేదా ఒకరి కవిత్వాన్ని మాత్రమే గొప్పది అనడం సాహసమనిపిస్తుంది. ఆ రకమైన అభిప్రాయం తాత్కాలికమనీ తోస్తుంది. సృజన గొప్పతనాన్ని నిర్ణయించగలిగేది కేవలం కాలం మాత్రమే. జాషువా ఖండకావ్యం పిరదౌసి, కాలం ధాటికి తట్టుకుని నిలబడ్డ అలాంటి అసాధారణమైన కవిత్వం. సరళమైన అభివ్యక్తితో గాఢమైన మానసిక దశలను చిత్రించిన తీరుకి, ఊహలకందని ఉద్వేగాలకి అక్షరరూపమిచ్చి అనుభవైకవేద్యం చేసిన సమర్థతకీ, ఇప్పుడే కాదు, ఏ కాలానికైనా ఈ కావ్యం సజీవంగా సాహిత్య లోకంలో నిలబడగలదు.
పిరదౌసి పర్షియనులు ఎంతగానో అభిమానించే 10వ శతాబ్దపు ఒక గొప్ప కవి. అతని షాహ్‌నామా సామానీ, గజనీ రాజుల కాలంలో రాయబడిన ఇరాన్ దేశపు చారిత్రిక ఐతిహాసం. అరవై వేల పద్యాలతో, ప్రపంచం లోనే అతి పొడుగైన ఇతిహాసంగా పేరెన్నిక గన్న గ్రంథం. అప్పటి కవిపండితులు ఎందరి లాగానో పిరదౌసి జీవితాన్ని గుఱించి కూడా ఎన్నో కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. వ్యత్యాసాలు ఎన్నున్నా స్థూలంగా కథ మాత్రం ఒక్కటే. ఇదీ ఆ పిరదౌసి కథ:
రాజ్యాలకు రాజ్యాలను తన విస్తార కాంక్షతో ముట్టడించి, శత్రుసైన్యాలను చిత్తు చేసి వీరుడిగా నిలబడ్డ గజనీ మహమ్మదు ఒకనాడు తానే స్వయంగా పిరదౌసిని నిండు సభకు పిలిచి, తమ ఈ చరిత్ర అంతా ఉద్గ్రంథముగా వ్రాయమని, అలా వ్రాసిన ప్రతి పద్యానికీ ఓ బంగారు నాణెం బహుకరిస్తానని, ఆనక ఆ కృతిని తనకే అంకితమీయమనీ అడుగుతాడు. పిరదౌసి పరమ సంతోషంగా ఏకాగ్రచిత్తంతో గజనీ మహమ్మదు విజయయాత్ర వ్రాయడం మొదలెడతాడు. అల్లారు ముద్దుగా పెంచుకున్న కొడుకు విధివశాత్తూ మరణించాడని తెలుసుకున్నప్పుడు ఆ బాధలో విలవిల్లాడుతూ కూడా కావ్యరచనలో మగ్నమవుతాడు. అంత బాధనూ శ్రమనూ భరించి అరవయివేల పద్య రత్నాలతో షాహ్‌నామా అనే ఉద్గ్రంథాన్ని పూర్తి చేసి సంతృప్తిగా తిరిగి ప్రభువు కొలువులో అడుగుపెడతాడు పిరదౌసి. కృతిని అందుకుని, బంగారు నాణాలకు బదులుగా వెండి నాణాలు ఇస్తాడు మహమ్మదు. పిరదౌసి హృదయం ముక్కలవుతుంది. అక్షరాలా ముప్పయ్యేళ్ళ శ్రమకు నిండు కొలువులో జరిగిన పరాభవం, మసలిన హృదయాన్ని, ప్రాణాన్ని ఊరకుండనివ్వదు. మసీదు గోడల మీద మాట తప్పిన మహమ్మదు గురించి వ్రాయకుండా ఉండలేకపోతాడు పిరదౌసి. అవి చదివి, పట్టరాని కోపంతో ఆ రాజద్రోహిని చంపేయమంటూ ఆదేశాలిస్తాడు మహమ్మదు. చక్రవర్తి ఆలోచనలు తెలుసుకున్న పిరదౌసి, తప్పనిసరి పరిస్థితుల్లో రాజ్యం వదిలి, భార్యాబిడ్డలతో ఎంతో ప్రయాసతో కారడవులు దాటుకుని తాను పుట్టిన తూసీ నగరానికి వెళ్ళిపోతాడు. కవి హననోద్యుక్తుడైన మహమ్మదు తరువాత ఎన్నాళ్ళకో సామంత రాజుల మాటలు విని, తప్పు తెలుసుకుని, బంగారు నాణాలు బస్తాల కెక్కించి తూసీకి భటులను పంపించి, పిరదౌసికి అందించ చూస్తాడు. ఒక ద్వారం నుండి బంగారు బస్తాలు పిరదౌసి ఇంటిలోనికి వస్తూంటే, మరొక ద్వారం గుండా కవి పార్థివ దేహాన్ని శ్మశానానికి పంపుతుంటారు. రాజభటులు నిశ్చేష్టులై, ఏమి చేయాలో పాలుబోక కవి కుమార్తెను ఆ బంగారాన్ని స్వీకరించమని అడుగుతారు. నా తండ్రిని బ్రతికినంత కాలమూ, అనుక్షణం క్షోభకు గురిచేసిన ఈ ధనాన్ని తాను ముట్టననీ, అది తమకక్కర లేదనీ ఆమె తిరస్కరిస్తుంది. వేగుల ద్వారా వార్త రాజుకు చేరుతుంది. అతడు తీవ్రమైన పశ్చాత్తాపంతో దహించుకుపోయి, చివరికి అదే ధనంతో తూసీ పట్టణంలో పిరదౌసి స్మారక స్తూపాన్ని, సత్రాన్ని నిర్మిస్తాడు.
ఒక వాస్తవ ఘటనను ఆధారశిలగా చేసుకుని తన భావనా గరిమతో పిరదౌసి లాంటి కవితాసౌధాన్ని నిర్మించుకోగలిగాడు జాషువా. కనుక, కథకు సంబంధించి జాషువాకి ఘనత ఆపాదించనవసరం లేదు. అతని ప్రతిభ మొత్తం ఆ కథను ఆశ్వాసాలుగా విడగొట్టిన పద్ధతిలో ఉంది. ఇక్కడే జాషువా తన బలాబలాలను నేర్పుగా అంచనా వేసుకున్నాడు. గజనీ మహమ్మదు రాజ్య విస్తార కాంక్షని, విజయాలని అతడు పిరదౌసిని షాహ్‌నామా రచించమని అడగడం మొదలుకుని, పిరదౌసికి జరిగిన అవమానమూ తదనుభవానికి విచలితుడై కవి మసీదు గోడల మీద రాజుని నిందించడం వరకూ మొత్తాన్నీ ఒకే ఆశ్వాసంలో ముగించాడు జాషువా. అడవి దారుల్లో తూసీ నగరానికి ప్రయాణమయ్యాక ఎదురైన ప్రకృతి వర్ణనలనూ, కవి అంతరంగ ఆవిష్కరణకు ఎక్కువ ఆస్కారం ఉన్న మిగిలిన కథనూ మూడు ఆశ్వాసాల్లో విస్తరించి రచించాడు. ఈ పరిచ్ఛేదమేమీ కాకతాళీయం కాదనీ, తాను చెప్పదలచుకున్నదేమిటో సుస్పష్టంగా తెలుసు కనుకే ఇంత జాగరూకతతో కథాక్రమాన్ని మలచుకున్నాడనీ పాఠకులకూ సులభంగానే అర్థమవుతుంది.
పాఠకులుగా మనకు కవులంటే వారి ప్రతిభ, విద్వత్తుల గురించి కొన్ని అభిప్రాయాలుంటాయి; వారిపై కొన్ని అంచనాలుంటాయి. మరి కవులు కవుల గురించి ఏమనుకోవాలి? వారెలాంటివారైతే వారి సృజన రాణిస్తుంది? అన్నది సగటు పాఠకులకుండే కుతూహలం. అందుకనే కవులు కవి గురించి, కవిత్వం గురించీ చెప్పే మాటలంటే మనకు ఆసక్తి ఎక్కువ. అలాంటి ఆసక్తిని సంతుష్టపరచే రసగుళికల్లాంటి పద్యాలు కొన్ని ప్రథమాశ్వాసం లోనే ఎదురవుతాయి. ‘తమ్మిచూలి కేలుదమ్మిని గల నేర్పు/ కవికలంబునందు కలదు,’ అనీ, ‘క్షణము గడచిన దాని వెంకకు మరల్ప/ సాధ్యమే మానవున కిలాచక్రమందు?/ దాటిపోయిన యుగములనాటి చరిత మరల పుట్టించగల సమర్థుడు,’ కవియే అనీ జాషువా నమ్మకం. అలాగే, సత్కవికి నాకున్న నిర్వచనమొకటి జాషువా కవిత్వం లోనూ చూశాన్నేను.
వసుధ శాసింపగల సార్వభౌముండగును
ధీరుడగు, భిక్షకుండగు, దీనుడగును
దుఃఖితుండగు, నిత్యసంతోషియగును
సత్కవి ధరింపరాని వేషములు గలవె!
కవి పాఠకులకేమైనా కావచ్చును కానీ, తనకు తాను కవి కాకూడదు. జాషువా అన్నట్టు, అతడు ఎన్ని అవతారాలైనా ఎత్తాలి, ఎత్తగలగాలి. దీనుడూ, దయాళుడూ, నిత్యసంతోషి, నిత్యశంకితుడు, భిక్షకుడు, భగవంతుడు అన్నీ అతడే అయినప్పుడే అందరూ అతని అక్షరాల్లో తమని తాము చూసుకుని కదలిపోయేది. ఈ రహస్యం తెలిసిన కవి చేతుల్లో ప్రాణం పోసుకున్న కారణానికే పిరదౌసిలోని ప్రతి పద్యమూ తనదైన ఉద్వేగాన్ని ప్రకటిస్తుంది.
నిజానికి పైన టూకీగా చెప్పిన కథను చదివితే, ఇట్టే అర్థమవుతుంది, ఈ కథ సున్నితమనస్కులను తేలిగ్గా కదిలించగలదనీ, కళాకారులైతే తమ సృజనలో చోటు కల్పించేంతగా ఇది విని చలించగలరనీ. జాషువా ఇందుకు మినహాయింపేమీ కాదు కానీ, కథను విప్పే క్రమంలో కొన్ని పునరుక్తులనిపించే వర్ణనలూ చేయకపోలేదు. ఉదాహరణకి, మొదటి ఆశ్వాసంలో మహమ్మదు కవిని సభకు పిలిపించి పద్యాలు వ్రాయమని అడిగే సందర్భంలో, పైన ప్రస్తావించినట్టు కవి అన్న పదానికి నిర్వచనాలుగా నిలబడగల పద్యాలు ఎన్నో వ్రాశాడు. అవి కథను ముందుకు నడిపించే పద్యాలు కావు. కేవలం కవి పట్ల జాషువా దృక్కోణాన్ని ప్రతిఫలించే ఆలోచనలు మాత్రమే. ఈ పద్యాలు ఎన్ని సార్లు చదివినా బాగుండటమూ, ఈ కాలానికీ పొసగేట్టుగా ఉండటం తరువాతి సంగతి. అలాగే, ద్వితీయాశ్వాసంలో వరుసగా ప్రకృతి వర్ణనలూ, పరమాత్మ ఈ సృష్టిని నిలబెట్టి నడిపిస్తున్న తీరును గూర్చి విస్మయుడై కీర్తించడమూ కనపడుతుంది. మొదటి ఆశ్వాసంలో కనపడ్డ పునరుక్తి దోషం ఇక్కడెందుకు లేదూ అంటే, ఒకటే కారణం. కథలో, ఈ భాగంలో పిరదౌసి అడవిలో ప్రయాణం చేస్తున్నాడు. దారీ తెన్నూ తెలీని కొత్త మార్గాల్లో ప్రయాణం, అతనికి క్షణానికో కొత్త సౌందర్యాన్ని చూపెట్టిందనుకోవడంలో అసహజమేమీ లేదు. పూటపూటకీ మారే లోకపు రంగులనీ, సెలయేటి చప్పుళ్ళనీ, ఆ వెనుకే కనపడే కొండల్నీ గుట్టల్నీ జంతువులనీ ఎన్ని పద్యాల్లో వర్ణించినా ప్రతీదీ దేనికదే సర్వస్వతంత్రంగా నిలబడగలదు. ఇటువంటి ఒక సమర్థన మొదటి ఆశ్వాసానికి ఆపాదించడం అసాధ్యం కాదు కానీ, కష్టం.
ఈ వర్ణనల్లోనే, ‘కుంకుమ పంకముం బులుముకున్నవి తూరుపుకొండ నెత్తముల్’ అంటాడొక చోట ఈ కవి. కాల ప్రభావాన్ని పరిగణన లోనికి తీసుకోక తప్పదేమో కానీ, ఇది పెద్ద పెద్ద కవులు మొదలుకుని ఇప్పుడిప్పుడే వచన కవిత్వం వ్రాయడం మొదలెట్టిన వారి వరకూ అందరూ వాడుకోగా అరిగిపోయిన వర్ణనే. అలాగే, విచలితమైన మనసును గురించి చెబుతూ, ‘గాలి కెదురు గట్టు కాచగోళంబయ్యె /గండు చేఁప దాఁకు కమలమయ్యె’ అని వర్ణిస్తాడు కవి. చిత్రంగా, ఈ గండు చేప తాకిన కమలం* అన్న వర్ణననే, వాల్మీకి సుందరకాండలో,
తస్యాః శుభం వామమరాళపక్ష్మ రాజీవృతం కృష్ణవిశాలశుక్లమ్
ప్రాస్పన్దతైకం నయనం సుకేశ్యా మీనాహతం పద్మమివాభితామ్రమ్ (సుం. కాండ – సర్గ 29, 5.29.2.)
అంటూ సీత ఎడమకన్ను హనుమను కలువబోయే ముందు శుభసూచకంగా అదరడాన్ని గురించి వర్ణిస్తూ చెబుతాడు. అలాగే మేఘసందేశంలో (ఉత్తరమేఘము-34) కాళిదాసు, ‘మీనక్షోభాచ్చల కువలయశ్రీతులా మేష్యతీతి’ అంటూ మేఘం అలకాపురి చేరినప్పుడు యక్షుడి కుడికన్ను శుభసూచకంగా అదరడాన్ని గురించి చెబుతాడు. ఈ రెండు చోట్లా ఈ ఉపమానం శుభసూచకంగా చెప్పబడితే, పిరదౌసికి మాత్రం ఇది అశుభసూచకమే అయింది. పుత్రవియోగం కలిగిందని పిరదౌసికి ఈ సందర్భం లోనే తెలుస్తుంది. ఒక ప్రాచీన ప్రసిద్ధ వర్ణనని, దానికి పూర్తిగా భిన్నమైన స్ఫూర్తిలో ఒప్పించే రీతిలో వాడుకోవడం ఇక్కడ నన్నాకర్షించిన విషయం. ఈ ఇద్దరు కవుల ప్రభావమూ జాషువా మీద ఎంతో కొంత ఉండే ఉండాలి. ఎందుకంటే, జాషువ రెండవ రచన – కుశలవోపాఖ్యానం (1922). అలాగే, గబ్బిలం గురించి చెబుతూ పీఠికలో ఆయనే, ‘కాళిదాసుని మేఘసందేశము మనస్సులో ఉంచుకుని నేనీ కావ్యమును రచించితిని,’ అని చెప్పుకున్నారు.
కవిత్వంలో భాషకి ఎంత ప్రాముఖ్యత ఉందో, భావ చిత్రణకూ అంతే ప్రాముఖ్యత ఉంది. ప్రకృతి వర్ణనల్లోనూ, ఊహలకు మాత్రమే పరిమతమయ్యే దృశ్య చిత్రీకరణల్లోనూ కవులకు ఉండే స్వేచ్ఛ, అతి సహజమైన మానవ ఉద్వేగ చిత్రీకరణలో ఉండటం అరుదు. అతిగా వర్ణిస్తే అది కల్పనలానే మిగిలిపోతుంది. క్లుప్తంగా తేల్చేస్తే అనుభవం పాఠకులకు అందకపోయే ప్రమాదమూ ఉంది. కత్తి మీది సాము లాంటి ఈ గారడీని, జాషువా ఎంత నేర్పుగా చేశాడో తప్పకుండా గమనించాలి.
కృతిని అంకితమిచ్చేందుకు రాజు దగ్గరకు వెళ్ళినప్పుడు ఆ మహీపతి, ‘గడ్డము దువ్వుచు మందహాసవాసిత ముఖుడై,’ సభలో చదువుదువు రమ్మని పిలుస్తాడట. అతనిలో ఈ కవి నా మాట నమ్మి ముప్పయేళ్ళు ఏమి వ్రాశాడో అన్న ఉత్సాహం కానీ, అదెలా ఉండబోతోందోనన్న ఉత్కంఠ కానీ, లేశమాత్రమైనా ఉన్నట్టు కనిపించవు. ఆ ‘గడ్డము దువ్వుచు’ అన్న రెండు పొడి పొడి మాటలతో, నృపతి నిర్లక్ష్యధోరణిని సూచనామాత్రంగా చెప్పేశాడు జాషువా. సరిగ్గా ఆ మరుసటి పద్యంలోనే, పిరదౌసి సభలోకి రావడాన్ని ఇలా చెప్తాడు: ‘హేమసమ్మిళితకీర్తిన్ కాంచు కౌతుహలంబున, లజ్జావతియై స్వయంవర సభాభూమిన్ ప్రవేశించు ముగ్ధను బోల్గ్రంథము చంకబెట్టుకుని యాస్థానంబు డాయంజనెన్.’
స్వయంవరం వేళ సభలో ప్రవేశించే ముగ్ధలా ఒకింత సిగ్గుతో, తనకు రాబోయే కీర్తినీ, బంగారాన్నీ చూసుకోవాలన్న కుతూహలంతో ఆ గ్రంథమును చంకన పెట్టుకుని వస్తాడట పిరదౌసి. స్వయంవరానికై సభలో అడుగుపెట్టే యువరాణికి వేనకోట్ల కలలుంటాయి. లెక్కకు మిక్కిలి కోర్కెలుంటాయి. తనకు అన్ని విధాలా తగిన వరుడొకడు ఉంటాడనీ, అతనికే తాను వరమాల వేస్తాననీ నమ్మి వస్తుంది. ఆమె సౌందర్యం/ వ్యక్తిత్వం అన్నేళ్ళుగా నగిషీలు చెక్కుకుని నాడు తొలిసారిగా మరొకరకు అంకితమవ్వబోతోంది. పిరదౌసి చేతిలోని షానామా కూడా అంతే. ఆ పోలిక గురించి ఆలోచించిన కొద్దీ అందులోని సౌందర్యం పొరలుపొరలుగా విస్తరించుకు పోతూ మనను ముగ్ధులను చేస్తుంది. జాషువా ఎంత పకడ్బందీగా దీనిని వాడాడో చూస్తే ఆశ్చర్యమనిపిస్తుంది. అదీ కాక, ముందు పద్యంలో రారాజు నిర్లక్ష్యం చెప్పి, ఇప్పుడీ కవి అమాయకమైన ఆశని, అంచనాలని చెబుతోంటే, జరగబోయేది ఊహకంది మన మనసు విచలితం కాకుండా ఉంటుందా? ఆఫ్గన్ సభామండపానికి మనను లాక్కుపోయి నిలబెట్టిన జాషువా నేర్పుకి ఇదొక మెచ్చుతునక.
జాషువా తెలుగు ఎంత తేటగా ఉంటుందో అంత గుంభనం గానూ ఉంటుంది. అతను వాడినవి బలమైన ప్రతీకలే కానీ, భాష భయపెట్టదు. కవిత్వ సౌందర్యం బరువైన పదాల్లో కాదు, బరువైన భావాలను తేలిక పదాల్లో పెట్టడం లోనే ఉంటుందని తెలిసిన వాళ్ళకి పిరదౌసి నచ్చుతుంది. సాక్షాత్తూ పిరదౌసియే పూని అంతరంగ చిత్రణ చేయించాడా అన్నంత ఉదాత్తంగా ఆ పాత్రని మలచాడు జాషువా. అతని ఏకాగ్రతని, అతను పొందిన పరాభవాన్ని, అందులో నుండి పొరలి వచ్చిన దుఃఖాన్ని, ముప్పయేళ్ళ సేవకు ఈ ‘నిరాశాంకిత బాష్పములేనా ప్రతిఫలమూ’ అని ప్రశ్నిస్తూ వ్రాసిన ఉత్తరాలనూ – ఇంతే గాఢతతో, ఆర్ద్రతతో వేరెవరూ వ్రాయలేరనిపిస్తుంది.
పిరదౌసికి బంగారు నాణాలు ఇస్తానని నిండు సభలో వాగ్దానం చేసి ఘజనీ వెండి నాణాలు ఇచ్చిన వార్తను వేగుల ద్వారా తెలుసుకున్న పిరదౌసి కుపితుడై రాజు గురించి వ్రాసిన ప్రతీ పద్యమూ అమూల్యమైనదే. పద్యానికో బంగారు నాణమేం భాగ్యం, ప్రతీ అక్షరానికీ కనకాభిషేకం చేయాలన్నంత గొప్పగా ఉంటాయవి. ఇక్కడ కూడా భావకవుల లక్షణమొకటి కనపడుతుంది జాషువాలో. తురుష్కభూపతి మాట తప్పి మనసు ముక్కలు చేశాక కూడా, ఈ గోడల మీది పద్యాలలో మనకు కనపడేది వేదనే తప్ప కసి కాదు. ఆ మాటకొస్తే, పిరదౌసిలో పరనిందాసక్తి కంటే స్వీయనిందాభిలాషే ఎక్కువ. మహీపతిని ఎన్ని మాటలన్నా, సంయమనం కోల్పోయి మాట్లాడినట్టు కనపడదు. అయితే, సుస్పష్టంగా అది భయం వల్ల కాదనీ, స్వభావరీత్యా మాత్రమే అనీ కూడా తెలుస్తుంది. అంత సున్నితత్వం, వేదన, స్వీయనిందాలక్షణం భావకవుల్లో మాత్రమే ఆశించగలం.
చిరముగ బానిసీని నభిషేక మొనర్చితి మల్లెపూవు ట
త్తరులొలికించి; మాయజలతారున రాదుగదా పసిండి, యో
కఱకు తురుష్కభూపతి! యఖండమహీవలయంబునందు, నా
శిరమున, బోసికొంటిని నశింపని దుఃఖపు టగ్నిఖండముల్.
అన్నపుడైనా, మసీదు గోడల మీద కనపడి రాజు ఆగ్రహాన్ని కళ్ళజూసిన ఈ క్రింది పద్యంలోనైనా, కరుకుదనం కనపడదు. ఆ కనపడకపోవడమే జాషువా ముద్ర. అదే అతని శైలి.
ముత్యముల కిక్కయైన సముద్రమునను
బెక్కుమాఱులు ముంకలు వేసినాఁడ;
భాగ్యహీనుఁడ ముత్యమ్ము వడయనయితి
వనధి నను మ్రింగ నోరు విచ్చినది తుదకు.
విశ్వనాథ సత్యనారాయణ — ఖండ కావ్యములు భావ ప్రథానములు. కావ్యమునందు ప్రతి పద్యమునందు భావముండవచ్చును. కాని కావ్యము సమిష్టి మీద రసాభిముఖముగా ఉండును. ఖండకావ్యములందు భావములు రస వ్యంజకములు కావచ్చును. కానీ ఖండకావ్యములు ప్రధానముగా ఒక భావమును ఆశ్రయించి ఉండును. అందుచేత దీనిని భావ కవిత్వమనవచ్చును, — అని ఈ ఖండకావ్యాలని నిర్వచించారు (ఆంధ్రవారపత్రిక, జనవరి 1938.) అదే విధంగా వెల్చేరు నారాయణరావు తన పుస్తకం, తెలుగులో కవితావిప్లవాల స్వరూప స్వభావాలులో ఇలా అంటారు: భావ కవిత్వంలో వస్తువుకి స్వతంత్ర అస్తిత్వం లేదు. అది కేవలం కవి వ్యక్తిగతంగా మనస్సులో ఊహించుకున్నది. ఆ వస్తువుకి పుట్టుక పౌరాణిక సమాజమూ కాదు. కవి నిర్మితమైన సాహిత్య ప్రపంచమూ కాదు. అది కేవలం వైయక్తికమైన కవి మనః ప్రపంచం (పుట 96.); ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే లిరిసిజమ్‌నీ కవిత్వాన్నీ అభిన్నంగా భావించడం భావకవిత్వం చేసిన పని. రమణీయ వస్తువే కవిత్వ యోగ్యమనీ లలిత పదజాలమే కవిత్వ భాష అనీ అనుకోవడం దీనికి స్థూలరూపం. కథలో కవిత్వం లేదనీ, సంఘటనలో కవిత్వం లేదనీ, అనుభూతిని వ్యక్తీకరించడంలోనే కవిత్వం ఉందనీ ఈ సిద్ధాంతపు అంతరార్థం (పుట 128.)
ఈ నిర్వచనాలకి లోబడినట్టే కనపడినా, భావకవి లక్షణాలు ఎంత స్ఫుటంగా చూపెట్టినా, జాషువా పూర్తిగా కథను విడిచి కవిత్వం వ్రాయాలనుకోలేదు. అదే కారణానికి, కథను రసవత్తరంగా నడిపిస్తూనే, అంటే, ఈ కవిత్వంలో కథకు సముచిత స్థానమిస్తూనే ఓ కవిగా తన విశ్వరూపాన్ని చూపేందుకు అనువుగా ఉన్న అడవి ప్రయాణాన్నీ (ద్వితీయాశ్వాసము), దైవికంగా తారసపడ్డ నిషాదునితో చర్చనూ, కొన్ని లోతైన ప్రతిపాదనలనూ (తృతీయాశ్వాసము) వీలైనంతగా విస్తరిస్తూ నిఖార్సయిన కవిత్వాన్ని ప్రతి పద్యంలోనూ చల్లుకుంటూ సాగిపోయాడు. కవి ఇక్కడ ప్రత్యేకించి చేసిన గమ్మత్తేమిటంటే విశృంఖలమైన అడవి దారి అందాలన్నీ అక్షరాల్లోకి అనువదించాడు. ఆ ప్రయత్నంలో, మౌనాన్నీ, శూన్యాన్నీ కూడా కవిత్వం చేయగలిగాడు.
నిజానికి ప్రకృతి వర్ణనలకు సంబంధించి చాలా మంది పాఠకులకు ఉండే ఇబ్బంది కవి దృష్టితో లోకాన్ని చూడలేకపోవడం; కవి వర్ణనలను అతిశయోక్తులని నమ్మడం. ఈ వైయక్తికమైన అనుభవాలని సార్వజనీనం చేసి ఒప్పింప జేసుకోవడానికి కవిలో నిజాయితీతో పాటు, పాఠకులను చనువుగా తన వెంట రమ్మని పిలవగల నేర్పు కూడా ఉండాలి. ఆ ఒడుపు ఈ కవిలో ఉంది. మననే కాదు, పరమేశ్వరుణ్ణి కూడా, ‘మొగమింత సూపు, మిటనెవ్వరులేరు పరాయులీశ్వరా!’ అని పిలవగల చాకచక్యం ఇతని కవిత్వాన్ని సహజంగా పఠితలకు దగ్గర చేస్తుంది.
అలాగే, మరొక పద్యంలో, మనం మామూలుగా మన మాట వినని లేదా మనం చెప్పిన పని చెయ్యని ఆత్మీయులతో, నీకు అన్నింటికీ తీరిక ఉంటుంది ఒక్క నా పనికి తప్ప! అని ఎలా నిష్ఠూరాలాడతామో అచ్చు అలాగే, పరమాత్ముని ఎలా నిగ్గదీస్తున్నాడో చూడండి.
ఆగడపు మబ్బుశయ్యల నపరశిఖరి
బుడుత చంద్రుడు నిద్దుర బోవుచుండె
ఈ చెఱువునీట నతని కుయ్యెలలు గట్టి
జోలవాడుచు నావంక చూడవేమి?
ఇలాంటి ఎత్తుగడలు కవిత్వాన్ని పఠితలకు తేలిగ్గా దగ్గర చేస్తాయి. సహజత్వాన్నీ సృజనాత్మకతనీ జమిలిగా తమలో ఇముడ్చుకుని ప్రత్యేకంగానూ నిలబడతాయి.
మూడవ ఆశ్వాసంలో నన్ను పూర్తిగా లోబరచుకున్న పద్యమొకటి ఉంది. పిరదౌసి, భార్యాపిల్లలతో సొంత ఊరైన తూసీకి భయంకరమైన అడవి మార్గాల గుండా ప్రయాణిస్తున్నాడు. ఓ వైపు రాజు సైన్యం ఎక్కడ తనను, తన పరివారాన్ని వెంబడించి వచ్చి చంపేస్తారో అన్న భయం. మరోవైపు, ఆ కారడవిలో, ఆ నడిరాత్రి వేళ ఎటువైపు నుండి ఏ క్రూరమృగం మీదపడి నెత్తురు తాగుతుందోనన్న భయం. ఇట్లాంటి ఓ సందర్భంలో, ఈ పథికుడికి భయం కలిగించిన ఓ సంఘటన వర్ణించాలంటే, ఏ కవి అయినా ఏం వర్ణిస్తాడు? ఆ రాత్రి కారుచీకట్లనో, ఓ సింహగర్జననో, భీకర అడవిమృగాల పోరాటాన్నో, గుర్రపు డెక్కల చప్పుడునో, దారి దొంగల క్రౌర్యాన్నో… అవునా? చిత్రంగా జాషువా ఆలోచనలు అక్కడ ఆగిపోలేదు. అదే ఆశ్చర్యం! జాషువా వర్ణన ఇదీ:
గొసరి నివ్వరి ధాన్యంబు కొఱికి నమలు
నెలుక మునిపంటిసవ్వడి కులికిపడుచు
త్రోవ గమియించు నాటి పాంథుల నదేమొ
అదరి బెదరించె నొక ఎండుటాకు కూడ.
వాళ్ళ మనఃస్థితిని ఊహించి, కల్పించి వర్ణించలేదు జాషువా. అది అనుభవించి వ్రాశాడు. అంత పరాభవభారం తోనూ, దైన్యం తోనూ, వల్లమాలిన భయం తోనూ ఓ తప్పనిసరి ప్రయాణం చేస్తోన్న బాటసారిని భయపెట్టడానికి ఒక్క ఎండుటాకు చాలు. ధాన్యం కొరికే చిట్టెలుక మునిపంటి సవ్వడే చాలు. దీన్నెరిగి వ్రాయగల్గినవాడే కవి! వర్ణనల్లోని ఈ ఔచిత్యమే జాషువాని సాధారణ కవుల నుండి ఎడంగా నిలబెట్టింది. నవయుగకవిచక్రవర్తి అని సాహిత్యప్రేమికులు కీర్తించేలా చేసింది.
పిరదౌసి ఓ పారశీక కవి. గజనీ మహమ్మదు కాలం లోని వాడు. ఆ కాలంలో అతని సామ్రాజ్యమంతటి లోనూ అగ్రగణ్యుడిగా పేరొందిన కవి. అతని గురించి జాషువా ఏమని కవిత్వం వ్రాసినట్టు? ఎందుకు వ్రాసినట్టు?
పిరదౌసి పాఠకులకు నచ్చడానికి కారణాలు స్పష్టంగానే ఉంటాయి, వాటిలో కొన్నింటిని ఈ వ్యాసం లోనే వివరించే ప్రయత్నమూ జరిగింది. అయితే, అసలు పిరదౌసి వంటి ఒక కథ జాషువాని ఆకర్షించడానికి కారణం ఆ కథలోని విషాదమేనా, ఆర్ద్రత మాత్రమేనా, మిగిలిన కవులందరి మాదిరిగా కేవలం ఈ విషయాలకేనా అతను ఆకర్షితుడైనది? అన్న దిశలో ఆలోచిస్తూ జాషువా వ్యక్తిగత జీవితాన్ని ఓ సారి పరిశీలిస్తే, మరొక కారణం కూడా కనపడుతుంది. జాషువా తొలిరచనల్లో రుక్మిణీ కళ్యాణం (1919), కుశలవోపాఖ్యానం (1922), ధ్రువ విజయం, కృష్ణనాడి (1925) మొదలైనవన్నీ ఉన్నాయి. ఈ ఇతివృత్తాలు హిందువుల పురాణ గాధలు కావడం వల్ల, క్రైస్తవ కుటుంబంలో పుట్టి అన్య మతాన్ని ప్రచారం చేస్తున్నాడన్న నెపం మీద తన కులం వారే అతన్ని వెలివేశారు. జాషువా కుమర్తె హేమలత లవణం మా నాన్నగారు పుస్తకంలో ఈ ఉదంతాన్ని వివరిస్తూ –
“అప్పటికే వివాహితుడైన నాన్నగారు తల్లిదండ్రులను, భార్యను, బిడ్డలను కూడా విడిచి ఊరికి దూరంగా ఉండవలసి వచ్చింది. పగలంతా ఊరికి దూరంగా ఉన్న పాడు పడ్డ మసీదులో మకాము చేసి రాత్రి చీకటి చాటుగా వచ్చి తల్లి పెట్టిన భోజనం తిని మరలా మసీదు చేరుకునేవారు. అటు సంఘం నుండి, ఇటు స్వగృహం నుండి తరమబడ్డ నాన్నగారికి ప్రకృతి ఆత్మబంధువై, గురువుగా తల్లిగా స్నేహితుడిగా తోడు నిల్చింది. జంతువులు, పిట్టలు, కొండలు, కోనలు ఆయనకు మిత్రులు. అవే ఆయనకు కవితా వస్తువులు.“
అని వ్రాస్తారు. అలా చూస్తే, పిరదౌసి, జాషువా ఇద్దరూ నమ్ముకున్నది కవిత్వాన్నే. మనస్సాక్షికి లోబడి కవిత్వాన్ని వ్రాసుకోవడం, చివరికి ఆ కవిత్వమే చిక్కులు కొనితెస్తే వెలికాబడి సంఘానికి దూరంగా జరగడం, అందువల్ల వేదనకు గురి కావడం ఇద్దరిలోనూ కనపడే సామ్యాలు. తమ జీవితాల్లోని ఈ సారూప్యతే జాషువాని కదిలించింది అనుకోవడనికీ, కావ్యరచనకు పురికొల్పిందనుకోవడానికీ కొంత ఆస్కారం ఉంది.
‘ఆకులందున అణగిమణగీ కవిత కోయిల పలుకవలెనోయ్,’ అని గురజాడ అన్నాడు కానీ, ఈ కవి కోకిల మాత్రం జీవితంలో అణగి ఉండటాన్ని ప్రశ్నించదలచినట్టే కనపడుతుంది. పిరదౌసిలో ప్రస్ఫుటంగా కనపడే భావకవుల లక్షణాలు గబ్బిలం దగ్గరికి వచ్చేసరికి అభ్యుదయవాదంలోకి మారడమూ అంతే స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. జాషువా తానే స్వయంగా — జీవితం నాకు ఎన్నో పాఠాలు నేర్పింది. నా గురువులు ఇద్దరు – పేదరికం; కులమతభేదం. ఒకటి నాకు సహనాన్ని నేర్పితే, రెండవది నాలో ఎదిరించే శక్తిని పెంచింది కానీ బానిసగా మార్చలేదు. దారిద్ర్యాన్ని, కులభేదాల్ని కూడా చీల్చి నేను మనిషిగా నిరూపించుకోదలచాను. వాటిపై నేను కత్తి గట్టాను. అయితే నా కత్తి కవిత. నా కత్తికి సంఘంపై ద్వేషం లేదు. దాని విధానంపై ద్వేషం, — అని చెప్పుకున్నాడు. ఇటువంటి తీర్మానం చేశాడు కనుకనే, అటుపైన మరింత సూటిగా, పదునుగా, కులప్రాతిపదిక మీద తనను చిన్నచూపు చూసిన వారినే లక్ష్యంగా చేసుకుని,
పంచములలోన మాదిగవాడను నేను
పంచమీయులలో మాలవాడతండు
ఉభయులము క్రైస్తవ మతాన నొదిగినాము
సోదరత గిట్టుబాటు కాలేదు మాకు
దేవుడొకడు; మాకు దేవళంబులు రెండు;
దేశమొకటి; మాకు తెగలు రెండు;
మాటవరుసకొక్క మతమందుమే కాని
కుల సమస్య వద్ద కుమ్ము దుమ్ము.
అని మన సంఘంలో ప్రతీ స్థాయిలోనూ కనపడే అనైకమత్యాన్ని గేలి చేశాడు. మనుష్యులుగా ఒకటిగా ఉండాల్సిన మనం, మతాలుగా, కులాలుగా, శాఖలుగా చీలిపోవడాన్ని తన కవిత్వంలో తూర్పాఱబట్టాడు. కనుక, అవసరమనుకుంటే ఎంత ఘాటుగా అయినా స్పందించగల లక్షణమొకటి జాషువాలో ఉందనీ, పిరదౌసి జాషువాలోని ఒక పార్శ్వాన్నే పాఠకలోకానికి చూపించిందనీ గమనించడం అవసరం.
‘రాజుల్ మత్తుల్ వారిసేవ నరకప్రాయంబు, వారిచ్చు నంభోజాక్షీ చతురంతయాన తురగీ భూషాదులాత్మవ్యథాబీజంబుల్,’ అన్న ధూర్జటి మాటలెంత నిష్ఠురసత్యాలో అనిపించక మానదు పిరదౌసి చదువుతున్నంతసేపూ. దురదృష్టవశాత్తూ అది తెలుసుకునేలోపే తన జీవితంలో అత్యంత విలువైన ముప్పైయేళ్ళు కోల్పోయాడతను. ఆ బాధే, ఆ వంచనకు గురైన వేదనే జాషువా కావ్యంలోని అక్షరమక్షరంలో ప్రతిఫలించి మననూ వెన్నాడుతుంది. విషాదాంతమైన ఒక కథను ఎంత బలంగా చెప్పే వీలుందో, అంత బలంగానూ చెప్పాడు జాషువా. లలితమైన వర్ణనలూ, తేనెలొలికే భాష, పట్టి కుదిపే కథనం, శబ్దకాఠిన్యమూ అన్వయ క్లిష్టతా లేని అపురూపమైన కవిత్వమూ జాషువా పిరదౌసిని ఏ కాలానికైనా అజరామరంగా నిలబెడతాయి. మహమ్మదు రాతి విగ్రహాల యందైనా ఉండగలడా అన్నది సందేహమే కానీ, ‘ప్రజల నాల్కల యందు’ ఈ సుకవి జీవించి తీరుతాడు.
(*వాల్మీకి చేసిన ఈ పోలికను చెప్పిన భైరవభట్ల కామేశ్వరరావు గారికి, ఈమాట సంపాదకులు మాధవ్ గారికీ కృతజ్ఞతలు .)
*తొలి ప్రచురణ : ఈమాట, జనవరి,2015
- March 01, 2015
Email ThisBlogThis!Share to TwitterShare to FacebookShare to Pinterest
Labels: * కవులూ - కవిత్వాలూ
5 comments:
Ashwin Blogs Finally Tuesday, March 03, 2015
Manasa, can't understand a word of what you have written
ReplyDelete
Replies
Reply
Manasa Chamarthi Tuesday, March 03, 2015
Is this the way you say hi ?:) How are you doing Ashwin...? Long time..I had sent you an email now...check..
ReplyDelete
Replies
Reply
బెల్లంకొండ లోకేష్ శ్రీకాంత్ Sunday, March 22, 2015
చాలా బాగా వ్రాశారనడం చాలా సాధారణమైన చిన్నమాట.కానీ సరైన మాటలకోసం తడుముకోవాల్సిన పరిస్థితులు జీవితంలో కొన్ని ఎదురవుతూంటయి.అలాంటిదే ఇదీనూ
ReplyDelete
Replies
Manasa Chamarthi Monday, March 23, 2015
Hi..Very happy to see your response. Thanks a lot. Happy Ugadi to you and family.
Delete
Replies
Reply
Reply
రాజేశ్వరి అచ్యుత్ Monday, August 29, 2016
kulam.kulam.manam kakulam.
ReplyDelete
Replies
Reply
Add comment
Load more...
Newer Post Older Post Home
Subscribe to: Post Comments (Atom)
అఫ్సర్ కవిత్వంలో అమూర్తభావనలు
ఈ సాయంత్రానికి ఈ చలీ ఈ వానా కలగలిసి ముంచుకొస్తున్న చీకటిలోకి కాస్త నిబ్బరంగా నడిచివెళ్ళడానికి ఏదో ఒక సాకు వెదుక్కుందాం ప్రస్తుతానికి దాని ...
kala eppuduu kottadanaanni korukuntundi. adhi daani jeevalakshanam. saahityam daaniki minahaayimpu kaadu. anduke eppatikappudu kotta kathana kavitva reetulu puttukostunnaayi. noothana abhivyakti maargaala kosam anveshanalu konasaagutunnaayi. kavita vastuvulu maarutunnaayi, nepathyaaluu kottagaa kanapadutunnaayi. kavitva lakshanaala gurinchi, lakshyala gurinchi vibhinna vaadanalu vinapadatamuu, saamaajika aardhika rajakeeya avasaraalu e kalanikakalam kavitwaannii prabhaavitam cheyadamuu paathakalokam gamanistune undi. inni vaividhyaalunna vaataavaranamlo, evaraina oka kovaku chendina kavitvaanni leda okari kavitvaanni matrame goppadi anadam saahasamanipistundi. aa rakamaina abhiprayam taatkaalikamanii tostundi. srujana goppatanaanni nirnayinchagaligedi kevalam kaalam matrame. jashuva khandakavyam piradausi, kaalam dhaatiki tattukuni nilabadda alanti asaadhaaranamaina kavitvam. saralamaina abhivyaktitho gaadamaina maanasika dasalanu chitrinchina teeruki, oohalakandani udvegaalaki akshararoopamichi anubhavaikavedyam chesina samarthatakee, ippude kaadu, e kalanikaina ee kaavyam sajeevamgaa saahitya lokamlo nilabadagaladu.
piradausi parshiyanulu entagaano abhimaaninche 10va sataabdapu oka goppa kavi. athani shamanama saamaanii, gajanee rajula kaalamlo rayabadina iran deshapu chaaritrika aitihasam. aravai vela padyaalatoe, prapancham lone athi podugaina itihaasamgaa paerennika ganna grandham. appati kavipanditulu endari lagano piradausi jeevitaanni gurinchi kuudaa enno kathanaalu prachaaramlo unnaayi. vyatyaasaalu ennunna sthoolamgaa katha maatram okkate. idhee aa piradausi katha:
raajyaalaku raajyaalanu tana vistaara kaankshato muttadinchi, satrusainyaalanu chittu chesi veerudigaa nilabadda gajanee mahammadu okanadu taane swayamgaa piradausini nindu sabhaku pilichi, tama ee charitra antaa udgrandhamugaa vraayamani, alaa vraasina prati padyaanikee oo bangaaru naanem bahukaristaanani, aanaka aa krutini tanake ankitameeyamanee adugutaadu. piradausi parama santoshamgaa ekaagrachittamto gajanee mahammadu vijayayatra vraayadam modaledataadu. allaru muddugaa penchukunna koduku vidhivasaattuu maraninchaadani telusukunnappudu aa baadhalo vilavillaadutuu kuudaa kaavyarachanalo magnamavutaadu. anta baadhanuu shramanuu bharinchi aravayivela padya ratnaalatoe shamanama ane udgranthaanni puurti chesi santruptigaa tirigi prabhuvu koluvulo adugupedataadu piradausi. krutini andukuni, bangaaru naanaalaku badulugaa vendi naanaalu istaadu mahammadu. piradausi hrudayam mukkalavutundi. aksharala muppayyella shramaku nindu koluvulo jarigina paraabhavam, masalina hrudayaanni, praanaanni oorakundanivvadu. maseedu godala meeda maata tappina mahammadu gurinchi vrayakunda undalekapotadu piradausi. avi chadivi, pattaraani kopamtho aa rajadrohini champeyamantu aadesaalistaadu mahammadu. chakravarti aalochanalu telusukunna piradausi, tappanisari paristhitullo rajyam vadili, bhaaryaabiddalato entho prayaasatho kaaradavulu daatukuni taanu puttina tuusii nagaraniki vellipotaadu. kavi hananodyuktudaina mahammadu taruvaata ennaallako saamanta rajula maatalu vini, tappu telusukuni, bangaaru naanaalu bastala kekkinchi thooseeki bhatulanu pampinchi, piradausiki andincha chustadu. oka dwaram nundi bangaaru bastaalu piradausi intilooniki vastunte, maroka dwaram gunda kavi paarthiva dehaanni smasaanaaniki pamputuntaaru. rajabhatulu nischeshtulai, emi cheyalo paluboka kavi kumaartenu aa bangaaraanni sweekarinchamani adugutaaru. naa tandrini bratikinanta kaalamuu, anukshanam kshobhaku gurichesina ee dhanaanni taanu muttananee, adhi tamakakkara ledanee aame tiraskaristundi. vegula dwara vaarta rajuku cherutundi. atadu teevramaina paschaattaapamto dahinchukupoyi, chivariki adhe dhanamtho tuusii pattanamlo piradausi smaraka stuupaanni, satraanni nirmistaadu.
oka vaastava ghatananu aadhaarasilagaa chesukuni tana bhavana garimatho piradausi lanti kavitasoudhaanni nirminchukogaligaadu jashuva. kanuka, kathaku sambandhinchi jashuvaki ghanata aapaadinchanavasaram ledu. athani pratibha mottam aa kathanu aaswaasaalugaa vidagottina paddhatilo undi. ikkade jashuva tana balaabalaalanu nerpugaa anchana vesukunnadu. gajanee mahammadu rajya vistaara kankshani, vijayaalani atadu piradausini shamanama rachinchamani adagadam modalukuni, piradausiki jarigina avamaanamuu tadanubhavaaniki vichalithudai kavi maseedu godala meeda rajuni nindinchadam varakuu mottaannii oke aaswaasamlo muginchaadu jashuva. adavi daarullo tuusii nagaraniki prayaanamayyaaka eduraina prakruti varnanalanuu, kavi antaranga aavishkaranaku ekkuva askaram unna migilina kathanuu moodu aaswaasaallo vistarinchi rachinchaadu. ee parichchedameema kaakataaleeyam kaadanii, taanu cheppadalachukunnademita suspashtamgaa telusu kanuke inta jaagaruukatatoe kathaakramaanni malachukunnadanii paatakulakuu sulabhamgaane ardhamavutundi.
paatakulugaa manaku kavulante vaari pratibha, vidvattula gurinchi konni abhipraayaaluntaayi; vaaripai konni anchanaaluntaayi. mari kavulu kavula gurinchi emanukovali? vaarelaantivaaraite vaari srujana raanistundi? annadi sagatu paatakulakunde kutuhalam. andukane kavulu kavi gurinchi, kavitvam gurinchi cheppe matalante manaku aasakti ekkuva. alanti aasaktini santhushtaparache rasagulikallanti padyaalu konni pradhamaashwaasam lone eduravutaayi. etammichooli keludammini gala nerpu/ kavikalambunandu kaladu,u any, kekshanamu gadachina daani venkaku maralpa/ saadhyame maanavuna kilachakramandu?/ daatipoyina yugamulanati charita marala puttinchagala samarthudu,u kaviye any jashuva nammakam. alaage, satkaviki naakunna nirvachanamokati jashuva kavitvam lonoo chusannenu.
vasudha saasimpagala saarvabhoumundagunu
dheerudagu, bhikshakundagu, deenudagunu
dukkitundagu, nityasantoshiyagunu
satkavi dharimparani veshamulu galave!
kavi paatakulakemainaa kaavacchunu cony, tanaku taanu kavi kaakuudadu. jashuva annattu, atadu enni avataaraalainaa ettaali, ettagalagaali. deenuduu, dayaludu, nityasantoshi, nityasankitudu, bhikshakudu, bhagavantudu annee atade ayinappude andaruu athani aksharaallo tamani taamu chusukuni kadalipoyedi. ee rahasyam telisina kavi chetullo praanam posukunna kaaranaanike piradausilooni prati padyamuu tanadaina udvegaanni prakatistundi.
nijaaniki paina tookeegaa cheppina kathanu chadivite, itte ardhamavutundi, ee katha sunnitamanaskulanu teliggaa kadilinchagaladanii, kalaakaarulaite tama srujanalo chotu kalpinchentagaa idhi vini chalinchagalaranee. jashuva induku minahayimpemi kaadu cony, kathanu vippe kramamlo konni punaruktulanipinche varnanaluu cheyakapoledu. udaaharanaki, modati aaswaasamlo mahammadu kavini sabhaku pilipinchi padyaalu vraayamani adige sandarbhamlo, paina prastaavinchinattu kavi anna padaaniki nirvachanaalugaa nilabadagala padyaalu enno vraasaadu. avi kathanu munduku nadipinche padyaalu kaavu. kevalam kavi patla jashuva drukkonanni pratiphalinche aalochanalu matrame. ee padyaalu enni saarlu chadivina bagundatamuu, ee kaalaanikii posagettugaa undatam taruvaati sangati. alaage, dviteeyaaswaasamlo varusagaa prakruti varnanaluu, paramaatma ee srushtini nilabetti nadipistunna teerunu goorchi vismayudai keertinchadamuu kanapadutundi. modati aaswaasamlo kanapadda punarukti dosham ikkadenduku ledhoo ante, okate kaaranam. kathalo, ee bhaagamlo piradausi adavilo prayaanam chestunnadu. daarii tennoo teleeni kotta maargaallo prayaanam, ataniki kshananiko kotta soundaryaanni chupettindanukovadamlo asahajamemi ledu. pootapuutakii mare lokapu rangulanee, selayeti chappullanee, aa venuke kanapade kondalnee guttalnee jantuvulanee enni padyaallo varninchinaa prateedee denikade sarvasvatantramgaa nilabadagaladu. ituvanti oka samarthana modati aaswaasaaniki aapaadinchadam asaadhyam kaadu cony, kashtam.
ee varnanallone, kekunkuma pankamum bulumukunnavi thoorupukonda nettamule antadoka chota ee kavi. kaala prabhaavaanni pariganana loniki teesukoka tappademo cony, idhi pedda pedda kavulu modalukuni ippudippude vachana kavitvam vraayadam modalettina vaari varakuu andaruu vaadukogaa arigipoyina varnane. alaage, vichalitamaina manasunu gurinchi chebutuu, egaali keduru gattu kachagolambayye /gandu cheeta dhanku kamalamayye ani varnistaadu kavi. chitramgaa, ee gandu chepa taakina kamalam* anna varnanane, valmiki sundarakandalo,
tasyah shubham vamamaralapakshma raajeevrutam krishnavisalasuklam
praaspandataikam nayanam sukesya meenaahatam padmamivaabhitaamrma (sum. kaanda – sarga 29, 5.29.2.)
antuu seetha edamakannu hanumanu kaluvaboye mundu subhasuuchakamgaa adaradaanni gurinchi varnistuu chebutaadu. alaage meghasandesamlo (uttarameghamu-34) kaalidaasu, keminakshobhachala kuvalayashreetulaa meshyatiitii antuu megham alakapuri cherinappudu yakshudi kudikannu subhasuuchakamgaa adaradaanni gurinchi chebutaadu. ee rendu chotla ee upamaanam subhasuuchakamgaa cheppabadithe, piradausiki maatram idhi asubhasuchakame ayindi. putraviyogam kaligindani piradausiki ee sandarbham lone telustundi. oka praacheena prasiddha varnanani, daaniki puurtigaa bhinnamaina sphuurtiloo oppinche reetilo vaadukovadam ikkada nannaakarshinchina vishayam. ee iddaru kavula prabhaavamuu jashuva meeda entho kontha unde undaali. endukante, jashuva rendava rachana – kusalavopakhyanam (1922). alaage, gabbilam gurinchi chebutuu peethikalo aayane, kekaalidaasuni meghasandesamu manassulo unchukuni neenee kaavyamunu rachinchitini,u ani cheppukunnaru.
kavitvamlo bhashaki entha praamukhyata undo, bhaava chitranakuu anthe praamukhyata undi. prakruti varnanalloonuu, oohalaku matrame parimatamayye drushya chitreekaranalloonu kavulaku unde swechha, athi sahajamaina manava udvega chitreekaranalo undatam arudu. atigaa varniste adhi kalpanalaane migilipotundi. kluptamgaa telcheste anubhavam paatakulaku andakapoye pramaadamuu undi. katti meedi saamu lanti ee gaaradeeni, jashuva entha nerpugaa cheshado tappakunda gamaninchaali.
krutini ankitamichenduku raju daggaraku vellinappudu aa maheepati, egaddamu duvvuchu mandahaasavaasita mukhudai,u sabhalo chaduvuduvu rammani pilustaadata. athanilo ee kavi naa maata nammi muppayellu emi vrasado anna utsaaham cony, adela undabotondonanna utkanta cony, lesamaatramainaa unnattu kanipinchavu. aa egaddamu duvvuchu anna rendu podi podi maatalatho, nrupati nirlakshyadhoranini suuchanaamaatramgaa cheppesadu jashuva. sarigga aa marusati padyamlone, piradausi sabhaloki raavadaanni ilaa cheptaadu: chehamasammilitakeertina kaanchu kautuhalambuna, lajjavatiyai swayamvara sabhabhoomin pravesinchu mugdhanu bolgranthamu chankabettukuni yasthanambu doyanjanen.u
swayamvaram vaela sabhalo pravesinche mugdhala okinta siggutho, tanaku raboye keertinee, bangaaraannii chusukovalanna kutuuhalamtoe aa grandhamunu chankana pettukuni vastaadata piradausi. swayamvaraanikai sabhalo adugupette yuvaraniki venakotla kalaluntaayi. lekkaku mikkili korkeluntaayi. tanaku anni vidhala tagina varudokadu untaadanee, atanike taanu varamala vestaananii nammi vastundi. aame soundaryam/ vyaktitvam annellugaa nagisheelu chekkukuni naadu tolisaarigaa marokaraku ankitamavvabotondi. piradausi chetiloni shanama kuudaa anthe. aa polika gurinchi aalochinchina koddi andulooni soundaryam poraluporalugaa vistarinchuku pothoo mananu mugdhulanu chestundi. jashuva entha pakadbandiigaa deenini vadado chuste aascharyamanipistundi. adhee kaaka, mundu padyamlo raraju nirlakshyam cheppi, ippudi kavi amaayakamaina aashani, anchanaalani chebutonte, jaragaboyedi oohakandi mana manasu vichalitam kakunda untundaa? afgion sabhaamandapaaniki mananu lakkupoyi nilabettina jashuva nerpuki idoka mecchutunaka.
jashuva telugu entha tetagaa untundo anta gumbhanam gaanuu untundi. atanu vaadinavi balamaina prateekale cony, bhasha bhayapettadu. kavitva soundaryam baruvaina padaallo kaadu, baruvaina bhaavaalanu telika padaallo pettadam lone untundani telisina vaallaki piradausi nachutundi. saakshaattuu piradausiye pooni antaranga chitrana cheyinchada annanta udaattamgaa aa paatrani malachaadu jashuva. athani ekagratani, atanu pondina paraabhavaanni, andulo nundi porali vachina dukkhanni, muppayella sevaku ee niniraasaankita bashpamulena pratiphalamuu ani prasnistuu vraasina uttaraalanuu – inthe gaadatato, aardratato vaerevaruu vraayalaeranipistundi.
piradausiki bangaaru naanaalu istaanani nindu sabhalo vaagdaanam chesi ghajanee vendi naanaalu ichina vaartanu vegula dwara telusukunna piradausi kupitudai raju gurinchi vraasina pratee padyamuu amoolyamainade. padyaniko bangaaru naanamem bhagyam, pratee aksharaanikii kanakabhishekam cheyalannanta goppagaa untaayavi. ikkada kuudaa bhavakavula lakshanamokati kanapadutundi jaashuvaalo. turushkabhoopati maata tappi manasu mukkalu chesaka kuudaa, ee godala meedi padyaalalo manaku kanapadedi vedane tappa kasi kaadu. aa matakoste, piradausiloo paranindaasakti kante sweeyanindaabhilaashe ekkuva. maheepatini enni matalanna, samyamanam kolpoi matladinattu kanapadadu. ayithe, suspashtamgaa adhi bhayam valla kaadanii, swabhaavareetyaa matrame any kuudaa telustundi. anta sunnitatvam, vedana, sweeyanindaalakshanam bhavakavullo matrame aasinchagalam.
chiramuga baaniseeni nabhisheka monarchiti mallepuvu ta
ttarulolikinchi; maayajalataaruna raadugadaa pasindi, yoo
kayaku turushkabhoopati! yakhandamaheeyavalambundu, naa
siramuna, bosikontini nasimpani dukkhapu tagnikhandamul.
annapudainaa, maseedu godala meeda kanapadi raju aagrahaanni kallajusina ee krindi padyamloonainaa, karukudanam kanapadadu. aa kanapadakapovadame jashuva mudra. adhe athani saili.
mutyamula kikkaiyaina samudramunanu
bekkumarulu munkalu vesinada;
bhagyaheenuda mutyammu vadayanayiti
vanadhi nanu mringa noru vicchinadi tudaku.
vishwanaatha satyanarayana u khanda kaavyamulu bhaava prathaanamulu. kaavyamunandu prati padyamunandu bhaavamundavachhunu. kaani kaavyamu samishti meeda rasaabhimukhamugaa undunu. khandakaavyamulandu bhaavamulu rasa vyanjakamulu kaavacchunu. cony khandakaavyamulu pradhaanamugaa oka bhaavamunu aasrayinchi undunu. anducheta deenini bhaava kavitvamanavachhunu, u ani ee khandakaavyaalani nirvachinchaaru (aandhravaarapatrika, janavari 1938.) adhe vidhamgaa velcheru narayanarao tana pustakam, telugulo kavitaviplavala swaroopa swabhaavaalulo ilaa antaaru: bhaava kavitvamlo vastuvuki swatantra astitvam ledu. adhi kevalam kavi vyaktigatamgaa manassulo oohinchukunnadi. aa vastuvuki puttuka pouraanika samaajamuu kaadu. kavi nirmitamaina saahitya prapanchamuu kaadu. adhi kevalam vaiyaktikamaina kavi manah prapancham (puta 96.); okka maatalo cheppalante liricismenee kavitwaannii abhinnamgaa bhavinchadam bhaavakavitvam chesina pani. ramaneeya vastuve kavitva yogyamanee lalita padajaalame kavitva bhasha any anukovadam deeniki sthoolaroopam. kathalo kavitvam ledanee, sanghatanalo kavitvam ledanee, anubhootini vyakteekarinchadamlone kavitvam undanee ee siddhaantapu antaraartham (puta 128.)
ee nirvachanaalaki lobadinatte kanapadina, bhavakavi lakshanaalu entha sphutamgaa chupettina, jashuva puurtigaa kathanu vidichi kavitvam vraayaalanukoledu. adhe kaaranaaniki, kathanu rasavattaramgaa nadipistune, ante, ee kavitvamlo kathaku samuchita sthaanamistuunee oo kaviga tana vishwaroopaanni choopenduku anuvugaa unna adavi prayaanaannii (dviteeyaaswaasamu), daivikamgaa tarasapadda nishaadunitoe charchanuu, konni lotaina pratipaadanalanuu (trutiiyaaswaasamu) veelainantagaa vistaristuu nikhaarsayina kavitvaanni prati padyamloonuu challukuntu saagipoyaadu. kavi ikkada pratyekinchi chesina gammattemitante vishrunkhalamaina adavi daari andaalannii aksharaalloki anuvadinchaadu. aa prayatnamlo, mounaannii, shoonyaannii kuudaa kavitvam cheyagaligaadu.
nijaaniki prakruti varnanalaku sambandhinchi chala mandi paatakulaku unde ibbandi kavi drushtitho lokanni chudalekapovadam; kavi varnanalanu atisayoktulani nammadam. ee vaiyaktikamaina anubhavaalani saarvajaneenam chesi oppimpa jesukovadaniki kavilo nijaayitiitoe paatu, paatakulanu chanuvugaa tana venta rammani pilavagala nerpu kuudaa undaali. aa odupu ee kavilo undi. manane kaadu, parameshwarunni kuudaa, kemogaminta suupu, mitanevvaruleru parayuliswara!u ani pilavagala chaakachakyam itani kavitvaanni sahajamgaa pathitalaku daggara chestundi.
alaage, maroka padyamlo, manam maamuulugaa mana maata vinani leda manam cheppina pani cheyyani aatmeeyulato, neeku annintikii teerika untundi okka naa paniki tappa! ani ela nishtuuraalaadataamoo achu alaage, paramaatmuni ela niggadeestunnado chudandi.
aagadapu mabbusayyala naparasikhari
buduta chandrudu niddura bovuchunde
ee cheruniita nathani kuyyelalu gatti
jolavaaduchu naavanka chudavemi?
ilanti ettugadalu kavitvaanni pathitalaku teliggaa daggara chestayi. sahajatvaannii srujanaatmakatanii jamiligaa tamalo imudchukuni pratyekamgaanuu nilabadataayi.
moodava aaswaasamlo nannu puurtigaa lobarachukunna padyamokati undi. piradausi, bhaaryaapillalato sonta ooraina thooseeki bhayankaramaina adavi maargaala gunda prayaanistunnaadu. oo vaipu raju sainyam ekkada tananu, tana parivaaraanni vembadinchi vachi champestaro anna bhayam. marovaipu, aa kaaradavilo, aa nadiratri vaela etuvaipu nundi e krooramrugam meedapadi netturu tagutundonanna bhayam. itlanti oo sandarbhamlo, ee pathikudiki bhayam kaliginchina oo sanghatana varninchaalante, e kavi aina yem varnistaadu? aa raatri kaarucheekatlano, oo simhagarjanano, bheekara adavimrugaala poratanno, gurrapu dekkala chappuduno, daari dongala crouranni avuna? chitramgaa jashuva aalochanalu akkada aagipoledu. adhe aascharyam! jashuva varnana idhee:
gosari nivvari dhaanyambu koaeki namalu
neluka munipantisavvadi kulikipaduchu
trova gamiyinchu naati paanthula nademo
adari bedarinche noka endutaaku kuuda.
vaalla manahsthitini oohinchi, kalpinchi varninchaledu jashuva. adhi anubhavinchi vraasaadu. anta paraabhavabhaaram thonuu, dainyam thonuu, vallamaalina bhayam thonuu oo tappanisari prayaanam chestonna baatasaarini bhayapettadaaniki okka endutaaku chaalu. dhaanyam korike chitteluka munipanti savvade chaalu. deennerigi vraayagalginavaade kavi! varnanalloni ee auchityame jashuvani saadhaarana kavula nundi edamgaa nilabettindi. navayugakavichakravarthi ani saahityapremikulu keertinchela chesindi.
piradausi oo paaraseeka kavi. gajanee mahammadu kaalam loni vaadu. aa kaalamlo athani saamraajyamantati lonoo agraganyudigaa perondina kavi. athani gurinchi jashuva emani kavitvam vraasinattu? enduku vraasinattu?
piradausi paatakulaku nachadaaniki kaaranaalu spashtamgaane untaayi, vaatilo konnintini ee vyaasam lone vivarinche prayatnamuu jarigindi. ayithe, asalu piradausi vanti oka katha jashuvani aakarshinchadaaniki kaaranam aa kathaloni vishaadamenaa, aardrata matramena, migilina kavulandari maadirigaa kevalam ee vishayaalakenaa atanu aakarshitudainadi? anna disalo aalochistuu jashuva vyaktigata jeevitaanni oo saari pariseeliste, maroka kaaranam kuudaa kanapadutundi. jashuva tolirachanallo rukmini kalyanam (1919), kusalavopakhyanam (1922), dhruva vijayam, krishnanadi (1925) modalainavannii unnaayi. ee itivruttaalu hinduvula puraana gaadhalu kaavadam valla, kraistava kutumbamlo putti anya mataanni prachaaram chestunnadanna nepam meeda tana kulam vaare atanni velivesaaru. jashuva kumarte hemalata lavanam maa naannagaaru pustakamlo ee udantaanni vivaristuu –
eappatike vivaahitudaina naannagaaru tallidandrulanu, bhaaryanu, biddalanu kuudaa vidichi ooriki dooramgaa undavalasi vachindi. pagalanta ooriki dooramgaa unna paadu padda maseedulo makamu chesi raatri cheekati chaatugaa vachi talli pettina bhojanam tini marala maseedu cherukunevaaru. atu sangham nundi, itu swagruham nundi taramabadda naannagaariki prakruti aatmabandhuvai, guruvugaa talligaa snehitudigaa thodu nilchindi. jantuvulu, pittalu, kondalu, konalu aayanaku mitrulu. ave aayanaku kavita vastuvulu.u
ani vraastaaru. alaa chuste, piradausi, jashuva iddaruu nammukunnadi kavitwanne. manassakshiki lobadi kavitvaanni vrasukovadam, chivariki aa kavitvame chikkulu koniteste velikabadi sanghaaniki dooramgaa jaragadam, anduvalla vedanaku guri kaavadam iddariloonuu kanapade saamyaalu. tama jeevitaalloni ee saaruupyathee jashuvani kadilinchindi anukovadaniki, kaavyarachanaku purikolpindanukovada kontha askaram undi.
eaaakulanduna anagimanagee kavita koyila palukavalenoy,u ani gurajada annadu cony, ee kavi kokila maatram jeevitamlo anagi undataanni prashninchadalachinatte kanapadutundi. piradausiloo prasphutamgaa kanapade bhavakavula lakshanaalu gabbilam daggariki vachesariki abhyudayavaadamloki maaradamuu anthe spashtamgaa telustundi. jashuva taane swayamgaa u jeevitam naaku enno paataalu nerpindi. naa guruvulu iddaru – pedarikam; kulamatabhedam. okati naaku sahanaanni nerpithe, rendavadi naalo edirinche saktini penchindi cony banisaga marchaledu. daaridryaanni, kulabhedaalni kuudaa cheelchi nenu manishigaa niroopinchukodalachaanu. vaatipai nenu katti gattaanu. ayithe naa katti kavita. naa kattiki sanghampai dwesham ledu. daani vidhaanampai dwesham, u ani cheppukunnadu. ituvanti teermaanam cheshaadu kanukane, atupaina marinta suutigaa, padunugaa, kulapraatipadika meeda tananu chinnachuupu chusina vaarine lakshyamgaa chesukuni,
panchamulalona maadigavaadanu nenu
panchameeyulalo malavadatandu
ubhayulamu kraistava mataana nodiginaamu
sodarata gittubaatu kaaledu maaku
devudokadu; maaku devalambulu rendu;
deshamokati; maaku tegalu rendu;
maatavarusakokka matamandume kaani
kula samasya vadda kummu dummu.
ani mana sanghamlo pratee sthaayiloonuu kanapade anaikamatyaanni geli cheshaadu. manushyulugaa okatigaa undaalsina manam, mataalugaa, kulaluga, saakhalugaa cheelipovadaanni tana kavitvamlo thoorparabattaadu. kanuka, avasaramanukunte entha ghaatugaa aina spandinchagala lakshanamokati jaashuvaalo undanee, piradausi jaashuvaaloni oka paarshwaanne paatakalokaaniki chuupimchindanii gamaninchadam avasaram.
erajul mattul vaariseva narakaprayambu, vaarichu nambhojakshi chaturantayaana turagi bhuushaadulaatmavyaapaabeeeeuu,u anna dhurjati maatalenta nishturasatyaalo anipinchaka maanadu piradausi chaduvutunnantasepu. duradrushtavasaattuu adhi telusukunelope tana jeevitamlo atyanta viluvaina muppaiyellu kolpoyaadatanu. aa badhe, aa vanchanaku guraina vedane jashuva kaavyamlooni aksharamaksharamlo pratiphalinchi mananuu vennaadutundi. vishaadaantamaina oka kathanu entha balangaa cheppe veelundo, anta balamgaanuu cheppaadu jashuva. lalitamaina varnanaluu, tenelolike bhasha, patti kudipe kathanam, sabdakaatinyamuu anvaya klishtata laeni apuroopamaina kavitvamuu jashuva piradausini e kalanikaina ajaraamaramgaa nilabedataayi. mahammadu raati vigrahaala yandainaa undagalada annadi sandehame cony, eprajala naalkala yande ee sukavi jeevinchi tiirutaadu.
(*valmiki chesina ee polikanu cheppina bhairavabhatla kameshwararao gaariki, eemaata sampaadakulu madhav gaariki krutagnatalu .)
*toli prachurana : eemaata, janavari,2015
- March 01, 2015
Email ThisBlogThis!Share to TwitterShare to FacebookShare to Pinterest
Labels: * kavuluu - kavitvaaluu
5 comments:
Ashwin Blogs Finally Tuesday, March 03, 2015
Manasa, can't understand a word of what you have written
ReplyDelete
Replies
Reply
Manasa Chamarthi Tuesday, March 03, 2015
Is this the way you say hi ?:) How are you doing Ashwin...? Long time..I had sent you an email now...check..
ReplyDelete
Replies
Reply
bellankonda lokesh srikant Sunday, March 22, 2015
chala baga vraasaaranadam chala saadhaaranamaina chinnamata.cony saraina matalakosam tadumukovalsina paristhitulu jeevitamlo konni eduravutuuntayi.alantide ideenuu
ReplyDelete
Replies
Manasa Chamarthi Monday, March 23, 2015
Hi..Very happy to see your response. Thanks a lot. Happy Ugadi to you and family.
Delete
Replies
Reply
Reply
rajeshwari achyut Monday, August 29, 2016
kulam.kulam.manam kakulam.
ReplyDelete
Replies
Reply
Add comment
Load more...
Newer Post Older Post Home
Subscribe to: Post Comments (Atom)
afser kavitvamlo amoortabhaavanalu
ee saayantraaniki ee chalee ee vana kalagalisi munchukostunna cheekatiloki kaasta nibbaramgaa nadichivelladaaniki edho oka saaku vedukkundam prastutaaniki daani ...