పాఠాలు - ముఖ్యాంశాల అవగాహన
3. 'వీర తెలంగాణ' పాఠం
1. 'భూమండలమంతా ధ్వనించడం':-
దాశరథీ వీరతెలంగాణ పాఠంలో-నిజాం నిరంకుశ పాలన నుంచి హైదరాబాద్ రాష్ర్టం (తెలంగాణ) విముక్తమైన సందర్భంలో యావత్తు తెలంగాణ రాష్ర్టం సాగించిన స్వేచ్ఛా పోరాటపు శంఖధ్వని ఈ భూతలమంతా బొబ్బలు పెట్టినట్లు ఊహించి (ఉత్ప్రేక్ష ద్వారా) ప్రకటించాడు. భూమండలమంతా ప్రతిధ్వనించడమంటే-ఇక్కడున్న ప్రతి ఒక్కరికీ ఆ నినాదం తాకిందని చెప్పడం. ఇది పోరాట తీవ్రతను ప్రతిబింబిస్తుంది.
2. బతుకు తోవ చూపే కాలం రావడం:-
బతకడానికి ఆధారాన్ని, బతుకుకు ఆధారమైన మార్గాన్ని 'బతుకుబాట' లేదా 'బతుకు తోవ' అంటారు. తెలంగాణలో సామాన్యులు తమ దారిలో తాము సంపాదించుకునే అవకాశాల్లేవు. అలాంటి పరిస్థితుల్లో నిజాం రాష్ర్ట (తెలంగాణ) విముక్తి పోరాటం సాగింది. రాష్ర్టం స్వతంత్రమై ప్రజలు ఎవరి బతుకు వాళ్లు బతకగలిగే పరిస్థితులేర్పడ్డాయి. ఈ కాలం/పరిస్థితుల గురించి చెబుతూ 'బతుకు తోవ చూపేకాలం వచ్చింది' అని అన్నారు కవి. మరొక అర్థంలో చచ్చేకాలం పోయి బతికే కాలం వచ్చిందని భావం.
3. తెలంగాణ నేలలో కాంతి:-
'తెలుగు రేగడిలో జిగిమెండు' అన్నది దాశరథీ ప్రయోగం. అంటే తెలంగాణ నేలలో కాంతి అధికం. అంటే ఇక్కడ నివసించే వాళ్లలో తేజస్సు, ఉత్సాహం, బుద్ధి మొదలైనవి ఎక్కువ అని అర్థం. అయితే 'రేగడిలో జిగి' అనే ప్రయోగం చేయడం వల్ల ఈ 'జిగి' కాంతికి పర్యాయపదంగా కాక పట్టుదలకు ప్రతీకగా భావించవలసి ఉంటుంది. రేగడినేల సహజంగా 'జిగి' అంటే పట్టుగలిగి ఉంటుంది. అంటే ఇక్కడి వాళ్లలో పట్టుదల ఎక్కువ అని చెప్పడం కవి ఉద్దేశం.
4. గడ్డిపోచ కత్తిగా మారడం:-
సాధారణంగా 'గడ్డిపోచ' అనే మాటను తేలికైంది, పనికిరానిది, అల్పమైంది అనే అర్థంలో వాడతారు. తెలంగాణలోని గడ్డిపోచలు కూడా ఖడ్గాలు ధరించి యుద్ధరంగంలోకి దిగాయని దాశరథి పేర్కొనడంలో ఉద్దేశం-ఇక్కడ నివసించే అల్పులు అంటే స్త్రీలు, బాలురు, వృద్ధులు, బలహీనులు కూడా తెలంగాణ పోరాటంలో పాల్గొన్నారు. వాళ్లు కత్తులుగా మారి యుద్ధంలోకి దూకారని చెప్పడమే.
5. నవోదయం రావడమంటే:-
కొత్త ఉదయం' అనేది ప్రతినిత్యం ఉండే దే. అయితే ప్రతిరోజూ చీకటి వస్తుంది. ఆ చీకటిని చీలుస్తూ కొత్త వెలుగు ప్రతిరోజూ వస్తూనే ఉంటుంది. ఇక్కడ చీకటి ఒక్క నాటిది కాదు. తరతరాలుగా పట్టిపీడించిన దుష్పరిపాలన అనే చీకటి తొలగిపోయి కొత్త ఉదయం వచ్చిందని చెప్పడమే కవిభావం.
6. తెలంగాణ వీరుల ప్రత్యేకత:-
తెలంగాణ వీరులు ఆగని తమ పోరాట పటిమతో స్వాతంత్య్రమనే సూర్యుడిని పిలిచి, ఈ నేల అంతటా కాంతి సముద్రాలు ఉప్పొంగేటట్లు చేశారు. కాంతి సర్వత్రానిండేది. అది సముద్రమైనప్పుడు అణువణువునూ తడుపుతుంది. ఈ ప్రయోగం చేయడం వల్ల దాశరథి స్వాతంత్య్రం గొప్పతనాన్ని, తెలంగాణ దాన్ని అనుభవించిన విధానాన్ని చాలా నిండుగా వర్ణించాడు. ఇది సాధించిన వీరుల గొప్పతనం చెప్పకనే చెప్పాడు. అంతేకాదు. ఇక్కడి వీరులు సామాన్యులుకారు. మతపిశాచం కోరలు సాచి భయంకరంగా విజృంభిస్తున్న సమయంలో, అది భయంకరంగా గొంతులు కోస్తున్నా, దిక్కుతోచని పరిస్థితులు దాపురించినా, బతకడమే కష్టమైనా తమ తెలుగుదనాన్ని కాపాడుకుంటూ విజయం సాధించిన వీరపుత్రులు వీళ్లు.
7. బతుకు దుర్భరం కావడం:-
దుర్భరం (దుస్+భరం) కావడం అంటే భరించడం చాలా కష్టం కావడం లేదా భరించలేకపోవడం. తిండి సరిగ్గా దొరకకపోయినా, మనసుకు తీవ్రవిఘాతం కలిగినా, కష్టాలు చుట్టుముట్టినా, సమస్యలు ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసినా బతుకు దుర్భరమవుతుంది. నిజాం పాలనా కాలంలో పై సమస్యలన్నీ ఇక్కడి ప్రజలను చట్టుముట్టి ఊపిరి సలపనీయకుండా చేశాయ్. అప్పుడు తెలంగాణ లోని సామాన్యులందరి బతుకు దుర్భరంగా మారింది.
8. ఆకాశాన జెండాలు రెపరెపలాడటం:-
జెండాలు రెపరెపలాడటం అంటే గర్వంగా అందరి ముందూ తలెత్తుకొని నిలబడటం అని అర్థం. సాధారణంగా జెండాలను యుద్ధంలో రథాలమీద, అంబారీల మీద ధరిస్తారు. విజయం సాధించిన ప్పుడు ఆ జెండాలు రెపరెపలాడటం సైనికుల్లో, నాయకుల్లో ఆనందోత్సాహాలను నింపుతాయి. ఆకాశాన 'జెండాలు రెపరెపలాడటం' అంటే-ఎంతో ఎత్తున, అందరికీ కనబడేటట్లు/తెలిసేటట్లు విజయ గర్వాన్ని ప్రదర్శించడం అని అర్థం. 'రుద్రమదేవి యుద్ధంలో తన ప్రతాపాన్ని చూపించిన రోజు తెలుగు జెండాలు ఆకాశంలో నర్తించాయని దాశరథీ వర్ణించడంలో ఉద్దేశం కూడా అదే. తెలుగు రాణి రుద్రమదేవి విజయం లోకమంతటికీ తెలిసిందని చాటి చెప్పడం.
'ఇవి చేయండి' అభ్యాసాల నుంచి గ్రహించవలసిన అంశాలు:
1. 'వీర తెలంగాణ' పాఠం పేరుపై స్పందన:-
వీర రసం ఉత్సాహాన్ని నింపుతుంది. ఆమాట వినడంతోనే ఎవరికైనా ఉత్సాహోద్రేకాలతో మనసుపులకరిస్తుంది. శరీరం రోమాంచితం అవుతుంది.
వీరమాత, వీరపత్ని, వీరనారి, వీరపుత్రుడు, వీరపుత్రిక, వీరుడు అనే పదాల్లోనే ఎంతో ప్రేరణనిండి ఉంది.
అదేమాట ఒకదేశానికి, రాజ్యానికి, ప్రాంతానికి అన్వయించినప్పుడు అక్కడి ప్రజలందరిలోనూ అది నూతనోత్తేజాన్ని నింపుతుంది.
నిజాం పాలనకు చరమగీతం పాడటంలో తెలంగాణ ప్రజలు చూపిన ధైర్యసాహసాలు, పట్టుదల, త్యాగం సామాన్యమైనవి కావు. వీటన్నిటినీ 'వీర తెలంగాణ'అనే ఒక్కమాట ఆవిష్కరిస్తుంది.
దాశరథి ఈ పేరు నిర్ణయించడంలో ఎంతో ఔచిత్యముంది. ఈ పాఠంలో తెలంగాణ విముక్త పోరాటంలో ఇక్కడి ప్రజలు ఎంత తెగింపు చూపించారో, ఎంత ధైర్యాన్ని ప్రదర్శించారో, ఎన్ని కష్ట నష్టాలను సహించారో కళ్లకు కట్టినట్లు వర్ణించారు దాశరథి.
తెలంగాణలో గడ్డిపోచకూడా కృపాణం ధరించింది.
తెలంగాణ తల్లి స్వయంగా ఈడొచ్చిన తన పిల్లలకు కత్తులిచ్చి యుద్ధ రంగానికి పంపింది.
వీరులు స్వాతంత్య్రకాంతిని సముద్రంగా మార్చి నేల అంతటా పారించారు.
చుట్టూ ఉన్న స్వాతంత్య్ర సాగరాలను ఇక్కడికి రప్పించేందుకు అడ్డుగా ఉన్న కట్టలకు గండి కొట్టారు.
మతపిశాచం ఎంతటి భయంకర పరిస్థితులు కల్పించినా చలించకుండా నిలిచి స్వాతంత్య్రం సాధించారు.
ఈ నేలను కాకతీయులు శత్రువులు కలవరపడేటట్లు పాలించారు.
రుద్రమదేవి యుద్ధ విజయాల జెండాలు ఆకాశంలో రెపరెపలాడించింది.
కాపయనాయకుని విజృంభణతో శత్రువుల గుండెలు అగిపోయాయి.
చాళుక్యుల పాలనలో విజయ వాద్యాలు నిరంతరం మోగేవి
శ్రావణమేఘ గంభీరంలా ఈ తెలంగాణ నిరంతరం గర్జిస్తూ ముందుకు సాగుతూనే ఉంటుంది.
పాఠం అంతా ఇలాంటి వీరరస వర్ణనతో నిండిపోయినప్పుడు 'వీరతెలంగాణ'కు ఈ పేరును నూటికి నూరు శాతం సరిపోతుంది.
2. తెలంగాణ గొప్పతనం విశేషాలు కొన్ని తరాలదాకా శత్రువుల చేతిలో చిక్కుకున్నాయి:-
నిజమే. ఎంతో గొప్పతనం, సమృద్ధి, ప్రతిభ, పౌరుషం కలిగి ఉన్న తెలంగాణ విశేషాలన్నీ కొన్ని తరాలదాకా శత్రువుల చేతిలో చిక్కుకున్నాయి.
ఇక్కడ శత్రువులంటే బయటివాళ్లు కాదు. పాలకులు.
బయటి వారు అయితే దేశమంతా ఒక్కటై తరిమేయవచ్చు కాని కంచె చేనుమేసిన విధంగా పాలకులే పీడకులుగా మారినవేళ ప్రజాస్వామ్యవాదులంతా తిరగబడి స్వాతంత్య్రం సంపాదించక తప్పదు.
ఆ ప్రయత్నం వల్ల దేశమంతా స్వాతంత్య్రం సంపాదించుకున్నా తెలంగాణ నిజాం ఏలుబడిలో నలిగిపోవడం పీడన తత్వానికి పరాకాష్ట.
'రజాకార్ల' పేరుతో మతానికి ప్రతీకగా సైన్యవిభాగం తయారు కావడం ప్రపంచ చరిత్రలో ఎక్కడా లేదు.
స్వసుఖం, ఒక మతం, కేవలం అధికారం కోసం రాచరికం నెరిపేవాడు ప్రజాసంక్షేమ బాధ్యతను ఎంతమాత్రం నెరవేర్చలేదు.
తెలంగాణ విషయంలో అదే జరిగింది. తత్ఫలితంగా ఇక్కడి ప్రతిభ, సామర్థ్యం, గొప్పతనం అంతా మరుగున పడిపోయింది. కొన్ని తరాలదాకా ఈ పరిస్థితి కొనసాగింది.
3. 'తెలగాణమ్మున గడ్డిపోచయును సంధించెన్ కృపాణమ్ము':-
కవి దాశరథీ స్వయంగా నిజాంపాలనకు వ్యతిరేకంగా 'కదం' కదిపినవాడు. ఆ అనుభవాలతో 'కలం' కదిలించినవాడు. జైలు గోడలమీద బొగ్గుతో నిజాంపాలనకు చ రమగీతం రాసినవాడు.
తెలంగాణ పోరాటపు అనుభవాలన్నీ గుండెల నిండుగా నింపుకున్న కవి దాశరథి.
పాలకుల హింస ఎంత భయంకరంగా ఉండేదో ప్రజల ప్రతిచర్య కూడా అంత ఉధృతంగా ఉండేది.
ఆ ఉద్యమంలో ప్రజలంతా స్త్రీ, బాలలు, వృద్ధులనే భేదం లేకుండా బలహీనులైన వాళ్లు కూడా రెట్టించిన ఉత్సాహంతో దొరికిన ఆయుధాన్ని అందుకొని పాలకుల మీద తిరగబడ్డారు.
'గడ్డిపోచయును సంధించెన్ కృపాణమ్ము' అని దాశరథీ పేర్కొనడంలో అర్థం అదే.
4. తెలంగాణలో సంధ్యాభానువు మొదటిసారి ఉదయించడం:-
'సంధ్యాభానువు' అంటే తొలిసంధ్య వేళ ఉదయించే సూర్యుడు.
చీకటి భయాన్ని తొలగించి 'భరోసా' నిస్తూ సూర్యుడు ఉదయిస్తాడు.
ఈ దేశంలో పరాయిపాలన అనే చీకటిని తొలగిస్తూ 1947 ఆగస్టు 15న స్వాతంత్య్ర సూర్యోదయం అయ్యింది.
కాని తెలంగాణను పట్టిపీడిస్తున్న నిజాం పాలకుడు మాత్రం ఈ రాష్ట్రాన్ని స్వతంత్ర భారతంలో భాగం కావడానికి అంగీకరించలేదు.
ఇక్కడి ప్రజల ఆకాంక్ష, సర్దార్‌పటేల్ చేపట్టిన సైనిక చర్య ఒక్కటై ఎట్టకేలకు 1948 సెప్టెంబర్ 17న ఇది విముక్తి పొందింది. ఆ రకంగా ఇక్కడ మొదటిసారిగా సూర్యోదయమైంది. అది స్వాతంత్య్ర సూర్యోదయం.
5. దాశరథి రచనా శైలి:-
'నాగీతావళి ఎంతదూరం ప్రయాణంబౌనొ అందాక ఈ భూగోళంబున కగ్గి పెట్టెద' అన్నది దాశరథి ప్రతిజ్ఞ. అంటే ప్రపంచాన్నంతా నా కవిత్వంలో ప్రజ్వలింపజేస్తానన్నాడాయన.
పోరాట జీవనంలో ఎదుర్కున్న ఆటుపోట్లతో కలాన్ని కత్తిగా మలచి వేలాది మందిలో ప్రేరణనింపిన మహాకవి దాశరథి.
అనవద్య పద్యధార, అద్భుత పదప్రయోగం, ఆవేశపూరితమైన భావనా బలం ఆయన కవిత్వంలో ప్రతిఫలిస్తాయి. అభ్యుదయ భావాలు ఆయన కవిత్వంలో రుద్రవీణ మోగిస్తాయి. అగ్నిధార నొలికిస్తాయి.
పద్యంతో పాటు గేయం, వచన కవిత్వం కూడా ఎంతో సమర్థంగా నడిపించిన కవి దాశరథి.
సున్నితమైన భావుకతతో ప్రజల హృదయాలను ఆకట్టుకోగల ప్రతిభాసమన్వయ శీలి ఆయన.
కవిత్వంతో పాటు వచన రచన, నాటికలు, సినిమాపాటలు కూడా రాసి అన్ని వర్గాల ప్రజలకు ఆత్మీయుడైన అజరామరమూర్తి దాశరథీ కృష్ణమాచార్యులు.
6. 'తెలంగాణతల్లి'గొప్పతనం (ఏకపాత్ర/ఆత్మకథ):-
నేను...మీ అమ్మను! నాలుగు కోట్ల తెలుగు బిడ్డలు ఈనాడు నవ్వుతూ బతకగలుగుతున్నా ఎన్నో వెతలను, వేదనలనూ చవి చూసిన మీ తెలంగాణ తల్లిని.
హాల చక్రవర్తి నా హృదయపీఠంమీద అధివసించే ప్రాకృత భాషలోని ఏడువందల కథా పద్యాలను సేకరించి గాథాసప్తశతిని అందించాడు. చోళులు, చాళుక్యులు నా ఒడిలో నుంచే ప్రపంచానికి తమ పౌరుషాన్ని రుచి చూపించారు. కాకతీయుల ఖడ్గ ప్రహారాలు నాగుండెల్లో ఇప్పటికీ మారుమోగుతూనే ఉన్నాయి. పాలంపేటలోని రామప్పశిల్ప సౌందర్యం ప్రపంచంలోనే ఎంతో కీర్తినార్జించింది. ఇక్కడే జాయప సేనాని నృత్తరత్నావళిని లోకోత్తరంగా రచించి జాతికి అందించాడు. తదనంతర కాలంలో నాముద్దుల కొడుకు నటరాజ రామకృష్ణ పేరిణి శివతాండవంగా ఆవిష్కరించి, శిల్ప సంగీత నృత్యాలకు నేను పెట్టింది పేరని చాటి చెప్పాడు.
తొలి తెలుగురాణి రుద్రమ్మ వీరత్వానికి పట్టుగొమ్మ. ఆ అమ్మ కత్తిపట్టిందంటే ఎంతటి వాడైనా పాదాక్రాంతుడు కావలసిందే. దేవగిరి యాదవరాజు సంగతి మీకంతా తెలిసిందే కదా! ఆ కొడుకు 'ఆడది' అని రుద్రమ్మను చులకన చేసి కత్తిదూసినందుకు నిప్పులుచిమ్మిస్తూ గర్జించే పర్జన్యమై వాడిని రాజ్యం పొలిమేరలు దాటించి, స్త్రీ చిహ్నాలు ధరింపజేసి తెలంగాణ ఆడబిడ్డ ఎంతటి మొనగత్తెనో రుచి చూపించింది. అలాంటి వీరుల వారసత్వాన్ని పుణికి పుచ్చుకున్న తర్వాత తరం బిడ్డలు కూడా ఎప్పటికీ పోరాడుతునే ఉన్నారు. నాకు 'పోరాటాల గడ్డ' అనే పేరు దెచ్చిన్రు.
ఒగడువోతె మరొగడన్నట్లు రావణాసురుని తలకాయల్లాగ పాలకులే పీడకులై ఇక్కడి ప్రజలను పీడిస్తుంటే ఎంతకాలమని ఓపికతో నుంటరు. అందుకే నైజాం సర్కారోనికి గోరి గట్టిన్రు. సీమ సర్కారోడ్ని చిదిమేసిన్రు. స్వతంత్ర తెలంగాణాను 2014 జూన్ 2న తెచ్చుకున్నరు.
తెచ్చుకున్నమని సంబురంతోని సంకలు గుద్దుకోకున్రి. ఇంకా చెయ్యవలసింది చానా ఉన్నది. మనం సమృద్ధం కావాలె. మన రైతుల ఆత్మహత్యలు ఆగాలె. పంటలు, ఉత్పత్తులు పెరగాలె. మన పిల్లలు అన్ని రంగాల్లో ప్రపంచస్థాయిలో వెలుగాలె. మన రాష్ర్టం దేశానికే ఆదర్శం గావాలె. అట్లగానీకె అందరూ కష్టపడి పనిజెయ్యాలె గప్పుడే నాకు నిజంగా సంతోషం గలుగుతది. ఇగనన్నా అందరూ ఆప్రయత్నం మొదలు పెట్టి ఆనందాలను పంచుకోండి. సుఖ సంతోషాలను పెంచుకోండి.
paataalu - mukhyaamsaala avagaahana
3. 'veera telamgaana' paatham
1. 'bhoomandalamanta dhwaninchadam':-
daasarathii veeratelamgaana paatamlo-nijam nirankusa paalana nunchi hyderabad rashrtam (telamgaana) vimuktamaina sandarbhamlo yaavattu telamgaana rashrtam saaginchina swechha poraatapu sankhadhvani ee bhootalamantaa bobbalu pettinatlu oohinchi (utpreksha dwara) prakatinchaadu. bhoomandalamanta pratidhvaninchadamante-ikkadunna prati okkarikee aa ninaadam taakindani cheppadam. idhi porata teevratanu pratibimbistundi.
2. batuku thova chuupee kaalam ravadam:-
batakadaaniki aadhaaraanni, batukuku aadhaaramaina maargaanni 'batukubata' leda 'batuku thova' antaaru. telamgaanalo saamaanyulu tama daarilo taamu sampaadinchukune avakaasaallevu. alanti paristhitullo nijam rashrta (telamgaana) vimukti poratam saagindi. rashrtam swatantramai prajalu evari batuku vaallu batakagalige paristhitulerpaddaay. ee kaalam/paristhitula gurinchi chebutuu 'batuku thova chupekalam vachindi' ani annaru kavi. maroka ardhamlo chachekalam poyi batike kaalam vachindani bhavam.
3. telamgaana neelalo kaanti:-
'telugu regadilo jigimendu' annadi daasarathii prayogam. ante telamgaana neelalo kaanti adhikam. ante ikkada nivasinche vaallalo tejassu, utsaaham, buddhi modalainavi ekkuva ani artham. ayithe 'regadilo jigi' ane prayogam cheyadam valla ee 'jigi' kaantiki paryaayapadamgaa kaaka pattudalaku prateekagaa bhavinchavalasi untundi. regadinela sahajamgaa 'jigi' ante pattugaligi untundi. ante ikkadi vaallalo pattudala ekkuva ani cheppadam kavi uddesam.
4. gaddipocha kattigaa maaradam:-
saadhaaranamgaa 'gaddipocha' ane maatanu telikaindi, panikiraanidi, alpamaindi ane ardhamlo vaadataaru. telangaanaloni gaddipochalu kuudaa khadgalu dharinchi yuddharangamloki digaayani daasarathi perkonadamlo uddesam-ikkada nivasinche alpulu ante streelu, baluru, vruddhulu, balaheenulu kuudaa telamgaana poraatamlo paalgonnaaru. vaallu kattulugaa maari yuddhamloki dookaarani cheppadame.
5. navodayam ravadamante:-
kotta udayam' anedi pratinityam unde dhee. ayithe pratiroju cheekati vastundi. aa cheekatini cheelustuu kotta velugu pratiroju vastune untundi. ikkada cheekati okka naatidi kaadu. tarataraalugaa pattipeedinchina dushparipaalana ane cheekati tolagipoyi kotta udayam vachindani cheppadame kavibhavam.
6. telamgaana veerula pratyekata:-
telamgaana veerulu aagani tama porata patimatho swaatantyramane suuryudini pilichi, ee neela antataa kaanti samudraalu uppongetatlu chesaru. kaanti sarvatraanindedi. adhi samudramainappudu anuvanuvunuu taduputundi. ee prayogam cheyadam valla daasarathi swaatantyram goppatanaanni, telamgaana daanni anubhavinchina vidhaanaanni chala nindugaa varninchaadu. idhi saadhinchina veerula goppatanam cheppakane cheppaadu. antekaadu. ikkadi veerulu saamaanyulukaaru. matapisacham koralu saachi bhayankaramgaa vijrumbhistunna samayamlo, adhi bhayankaramgaa gontulu kostunna, dikkutochani paristhitulu daapurinchinaa, batakadame kashtamaina tama telugudanaanni kaapaadukuntuu vijayam saadhinchina veeraputrulu veellu.
7. batuku durbharam kaavadam:-
durbharam (dus+bharam) kaavadam ante bharinchadam chala kashtam kaavadam leda bharinchalekapovadam. tindi sarigga dorakakapoyina, manasuku teevravighaatam kaligina, kashtaalu chuttumuttina, samasyalu ukkiribikkiri chesina batuku durbharamavutundi. nijam palana kaalamlo pai samasyalannee ikkadi prajalanu chattumutti oopiri salapaneeyakundaa chesay. appudu telamgaana loni saamaanyulandari batuku durbharamgaa maarindi.
8. aakaasaana jendaalu reparepaladatam:-
jendaalu reparepaladatam ante garvamgaa andari munduu talettukoni nilabadatam ani artham. saadhaaranamgaa jendaalanu yuddhamlo rathaalameeda, ambaareela meeda dharistaaru. vijayam saadhinchina ppudu aa jendaalu reparepaladatam sainikullo, naayakullo aanandotsaahaalanu nimputaayi. aakaasaana 'jendaalu reparepaladatam' ante-entho ettuna, andarikee kanabadetatlu/telisetatlu vijaya garvaanni pradarsinchadam ani artham. 'rudramadevi yuddhamlo tana prataapaanni chuupinchina roju telugu jendaalu aakaasamlo nartinchaayani daasarathii varninchadamlo uddesam kuudaa adhe. telugu raani rudramadevi vijayam lokamantatiki telisindani chaati cheppadam.
'ivi cheyandi' abhyasala nunchi grahinchavalasina amsaalu:
1. 'veera telamgaana' paatham perupai spandana:-
veera rasam utsaahaanni nimputundi. aamaata vinadamthone evarikainaa utsaahodrekaalato manasupulakaristundi. sareeram romanchitam avutundi.
veeramaata, veerapatni, veeranaari, veeraputrudu, veeraputrika, veerudu ane padaallone entho prerananindi undi.
ademata okadesaniki, raajyaaniki, praantaaniki anvayinchinappudu akkadi prajalandariloonuu adhi noothanotthejaanni nimputundi.
nijam paalanaku charamageetam paadatamlo telamgaana prajalu chuupina dhairyasahasalu, pattudala, tyaagam saamaanyamainavi kaavu. veetannitinii 'veera telamgaana'ane okkamata aavishkaristundi.
daasarathi ee paeru nirnayinchadamlo entho auchityamundi. ee paatamlo telamgaana vimukta poraatamlo ikkadi prajalu entha tegimpu chupincharo, entha dhairyanni pradarsinchaaro, enni kashta nashtaalanu sahinchaaro kallaku kattinatlu varninchaaru daasarathi.
telamgaanalo gaddipochakuda krupaanam dharinchindi.
telamgaana talli swayamgaa eedochina tana pillalaku kattulichi yuddha rangaaniki pampindi.
veerulu swaatantyrakaantini samudramgaa marchi neela antataa paarinchaaru.
chuttu unna swaatantyra saagaraalanu ikkadiki rappinchenduku addugaa unna kattalaku gandi kottaru.
matapisacham enthati bhayankara paristhitulu kalpinchina chalinchakunda nilichi swaatantyram saadhinchaaru.
ee neelanu kaakateeyulu satruvulu kalavarapadetatlu paalinchaaru.
rudramadevi yuddha vijayaala jendaalu aakaasamlo reparepalaadinchindi.
kaapayanaayakuni vijrumbhanatho satruvula gundelu agipoyayi.
chaalukyula paalanalo vijaya vaadyaalu nirantaram mogevi
shravanamegha gambheeramlaa ee telamgaana nirantaram garjistuu munduku saagutuunee untundi.
paatham antaa ilanti veerarasa varnanatho nindipoyinappudu 'veeratelamgaana'ku ee paerunu nootiki nooru saatam saripotundi.
2. telamgaana goppatanam visaeshaalu konni taraladaka satruvula chetilo chikkukunnayi:-
nijame. entho goppatanam, samruddhi, pratibha, pourusham kaligi unna telamgaana visaeshaalannii konni taraladaka satruvula chetilo chikkukunnayi.
ikkada satruvulante bayativaallu kaadu. paalakulu.
bayati vaaru ayithe deshamanta okkatai tarimeyavachhu kaani kanche chenumesina vidhamgaa palakule peedakulugaa maarinavela prajaaswaamyavaadulanta tiragabadi swaatantyram sampaadinchaka tappadu.
aa prayatnam valla deshamanta swaatantyram sampaadinchukunnaa telamgaana nijam elubadilo naligipovadam peedana tatvaaniki parakashta.
'rajakarla' paerutho mataaniki prateekagaa sainyavibhaagam tayaaru kaavadam prapancha charitralo ekkada ledu.
swasukham, oka matham, kevalam adhikaaram kosam racharikam neripevaadu prajasankshema baadhyatanu entamaatram neraverchaledu.
telamgaana vishayamlo adhe jarigindi. tatphalitamgaa ikkadi pratibha, saamarthyam, goppatanam antaa maruguna padipoyindi. konni taraladaka ee paristhiti konasagindi.
3. 'telagaanammuna gaddipochayunu sandhinchen krupaanammu':-
kavi daasarathii swayamgaa nijaampaalanaku vyatirekamgaa 'kadam' kadipinavaadu. aa anubhavaalato 'kalam' kadilinchinavaadu. jailu godalameeda boggutho nijaampaalanaku cha ramageetam rasinavadu.
telamgaana poraatapu anubhavaalannii gundela nindugaa nimpukunna kavi daasarathi.
paalakula himsa entha bhayankaramgaa undedo prajala praticharya kuudaa anta udhrutamgaa undedi.
aa udyamamlo prajalantaa stree, baalalu, vruddhulane bhedam lekunda balaheenulaina vaallu kuudaa rettinchina utsaahamto dorikina aayudhaanni andukoni paalakula meeda tiragabaddaaru.
'gaddipochayunu sandhinchen krupaanammu' ani daasarathii perkonadamlo artham adhe.
4. telamgaanalo sandhyaabhaanuvu modatisaari udayinchadam:-
'sandhyaabhaanuvu' ante tolisandhya vaela udayinche suuryudu.
cheekati bhayanni tolaginchi 'bharosa' nistuu suuryudu udayistaadu.
ee desamlo paraayipaalana ane cheekatini tolagistuu 1947 aagastu 15na swaatantyra suuryoodayam ayyindi.
kaani telangaananu pattipeedistunna nijam palakudu maatram ee rashtranni swatantra bhaaratamlo bhagam kaavadaaniki angeekarinchaledu.
ikkadi prajala aakanksha, sardarempatel chepattina sainika charya okkatai ettakelaku 1948 september 17na idhi vimukti pondindi. aa rakamgaa ikkada modatisaarigaa suuryoodayamaindi. adhi swaatantyra suuryoodayam.
5. daasarathi rachana saili:-
'naageetaavali entaduram prayaanambounoo andaaka ee bhoogolambuna kaggi petteda' annadi daasarathi pratigna. ante prapanchaannantaa naa kavitvamlo prajvalimpajestananna.
porata jeevanamlo edurkunna aatupotlatho kalaanni kattigaa malachi velaadi mandilo prerananimpina mahakavi daasarathi.
anavadya padyadhaara, adbhuta padaprayogam, aavesapuuritamaina bhavana balam aayana kavitvamlo pratiphalistaayi. abhyudaya bhaavaalu aayana kavitvamlo rudraveena mogistaayi. agnidhaara nolikistaayi.
padyamtho paatu geyam, vachana kavitvam kuudaa entho samarthamgaa nadipinchina kavi daasarathi.
sunnitamaina bhaavukatato prajala hrudayaalanu aakattukogala pratibhaasamanvaya sheeli aayana.
kavitvamtho paatu vachana rachana, naatikalu, cinemapatalu kuudaa rasi anni vargala prajalaku aatmeeyudaina ajaramaramurthy daasarathii krishnamaachaaryulu.
6. 'telangaanatalli'goppatanam (ekapatra/aatmakatha):-
nenu...mee ammanu! naalugu kotla telugu biddalu eenaadu navvutuu batakagalugutunna enno vetalanu, vaedanalanuu chavi chusina mee telamgaana tallini.
haala chakravarti naa hrudayapeetammeeda adhivasinche praakruta bhashaloni eduvandala kathaa padyaalanu sekarinchi gaathaasaptasatini andinchaadu. cholulu, chaalukyulu naa odilo nunche prapanchaaniki tama pourushaanni ruchi chuupimchaaru. kaakateeyula khadga prahaaraalu nagundello ippatikee maarumogutune unnaayi. palampetaloni ramappasilpa soundaryam prapanchamlone entho keertinaarjinchindi. ikkade jaayapa senani nruttaratnaavalini lokottaramgaa rachinchi jaatiki andinchaadu. tadanantara kaalamlo naamuddula koduku nataraja ramakrishna paerini sivataandavamgaa aavishkarinchi, shilpa sangeeta nrutyaalaku nenu pettindi paerani chaati cheppaadu.
toli teluguraani rudramma veeratvaaniki pattugomma. aa amma kattipattindante enthati vadaina paadaakraantudu kavalasinde. devagiri yaadavaraaju sangati meekanta telisinde kada! aa koduku 'aadadi' ani rudrammanu chulakana chesi kattidusinanduku nippuluchimmistuu garjinche parjanyamai vaadini rajyam polimeralu daatinchi, stree chihnalu dharimpajesi telamgaana aadabidda enthati monagatteno ruchi choopinchindi. alanti veerula vaarasatvaanni puniki puchukunna tarvaata taram biddalu kuudaa eppatiki poraadutune unnaaru. naaku 'poraataala gadda' ane paeru dechinru.
ogaduvote marogadannatlu ravanasuruni talakaayallaaga palakule peedakulai ikkadi prajalanu peedistunte entakaalamani opikatho nuntaru. anduke naijam sarkaroniki gori gattinru. seema sarkarodni chidimesinru. swatantra telamgaanaanu 2014 joon 2na tecchukunnaru.
tecchukunnamani samburamtooni sankalu guddukokunri. inka cheyyavalasindi chana unnadi. manam samruddham kavale. mana raitula aatmahatyalu aagale. pantalu, utpattulu peragale. mana pillalu anni rangaallo prapanchasthaayilo velugaale. mana rashrtam deshanike aadarsam gavale. atlagaaneeke andaruu kashtapadi panijeyyaale gappude naaku nijamgaa santosham galugutadi. igananna andaruu aaprayatnam modalu petti aanandaalanu panchukondi. sukha santoshaalanu penchukondi.