ఆకాశ హర్మ్యాలు | Prajasakti::Telugu Daily
Home » స్నేహ » ఆకాశ హర్మ్యాలు
- సుబ్రహ్మణ్యం వి.ఎస్‌.కూచిమంచి, 8008551231
విమానంలో ఎగురుతూ నేలను చూడడం ఓ వింత అనుభవం. గాలిలో తేలిపోవడాన్ని మించిన మధురూహ మరోటి ఉండదు. ఎంత ఎదిగినా ఒదిగి ఉండే తత్వం మనుషులకుంటుందేమో కానీ.. భవనాలకు ఉండదు కదా. అందుకే అవి గర్వంగా తలెత్తుకునే ఉంటాయి. వాటిని చూడడానికి మనం మెడలు నొప్పేట్టేలా వెనక్కి వంచి చూడాల్సిందే. పగలు ఆకాశం అంచును ముద్దాడుతున్నట్లూ, రాత్రి చుక్కల్ని అందుకుంటున్నట్లూ విభ్రాంతిని కలిగిస్తాయి. అచ్చెరువొందిస్తాయి. అంతస్తుల మీద నిర్మించిన అంతస్తులు ఆకాశానికి నిచ్చెనలు వేసినట్లు అనిపించక మానదు. అంతెందుకు... మన దేశానికి టెలివిజన్లు వచ్చిన కొత్తలో వాటికి యాంటెన్నాలను 15 నుంచి 20 అడుగుల ఎత్తులో ఏర్పాటు చేయడం గుర్తుచేసుకోండి. ఇదంతా ఒక ఎత్తయితే.. భవంతుల నిర్మాణం మరొకెత్తు.
ఎత్తయిన కట్టడాలు మనిషిని ఎప్పుడూ ఆకర్షిస్తూనే ఉంటాయి. వంద మీటర్ల కంటే ఎత్తయిన నిర్మాణాలు పారిశ్రామీకరణకు ముందే రూపొందాయి. ప్రపంచంలో ఎత్తయిన భవనాలు ఎలా రూపొందాయి. ఎన్నున్నాయి? చరిత్రలో వాటి ప్రాముఖ్యత ఏమిటి? అనే అంశాలు ఎప్పటికీ ఆసక్తికరమే. తరాలతో పాటే అవీ మారుతున్నాయి. ఎత్తుతో పాటు సాంకేతికతను మెరుగుపరచుకుంటూ కళ్ళు చెదిరేలా కట్టించిన వాడి కళ్ళు చెమర్చేలా చేస్తున్నాయి. క్రీస్తుకు పూర్వం 2620 - 2500 సంవత్సరాల మధ్య పిరమిడ్‌ ఆఫ్‌ ఖుఫు ప్రపంచంలోనే ఎత్తయిన పిరమిడ్‌గా పేరు పొందింది. దీని ఎత్తు 139 మీటర్లు. అనంతరం ఫారోస్‌ ఆఫ్‌ అలెగ్జాండ్రియా పేరుతో రూపొందించిన దీప స్తంభం 20 వ శతాబ్దం వరకూ సగర్వంగా తానే గొప్పని చాటిచెప్పింది. దీనికి ముందు నిర్మించిన టవర్‌ ఆఫ్‌ బాబెల్‌ 19వ శతాబ్దంలో పవిత్ర భవనాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది. స్వర్గానికి నిచ్చెన వేసిన భవంతిగా పేరొందింది. క్రమేణా ఎత్తయిన భవనాల నిర్మాణం కార్యాలయాలు, నివాస గృహాలకూ పాకింది.
హోం ఇన్సూరెన్సు తొలి ఎత్తైన భవంతి
నింగిని అందుకునేలా చేసిన మొదటి ప్రయత్నానికి ఎలీషా గ్రేవ్‌ ఓటిస్‌ అనే కంపెనీ రూపొందించిన ఎలివేటర్‌ (లిఫ్ట్‌) ఆలంబనగా నిలిచింది. ఆరంతస్తులతో ఈ ప్రయత్నం మొదలైంది. ఇంత ఎక్కువ ఎత్తులో నివసించడానికి అద్దెకు తీసుకునే వారు ఎవరూ ముందుకు రాకపోవడంతో సమస్య తీవ్రత తెలిసింది. ఈ సమస్యకు ఓటిస్‌ ఎలివేటర్‌ పరిష్కారాన్ని చూపింది. ఉక్కు కడ్డీలను భవంతుల నిర్మాణంలో ఉపయోగించడం స్కైస్క్రేపర్లకు కీలకమైంది. చికాగోలోని హోం ఇన్సూరెన్సు భవంతిని ఈ విధానంలో తొలిసారిగా నిర్మించారు. 1885లో దీనికి రూపకల్పన చేశారు. 55 మీటర్ల ఎత్తులో పది అంతస్తులు కట్టారు. ప్రపంచంలోనే తొలి పెద్ద భవనమిది. ఆకాశ హర్మ్యాలకు ఇది పునాది వేసింది. టవర్ల నిర్మాణంలో ఈ భవంతి సరికొత్త చరిత్రను సృష్టించింది. న్యూయార్క్‌ హోం ఇన్సూరెన్స్‌ కంపెనీ తన కేంద్ర కార్యాలయం కోసం దీన్ని నిర్మించుకుంది. ఉక్కు స్తంభాలు, రాతితో కట్టడం ప్రారంభించిన తరవాత కొన్నాళ్ళకు ఈ ప్రాజెక్టును నిలిపేశారు. ఇంత ఎత్తున కట్టే ఈ భవంతి కూలిపోకుండా నిలబడుతుందా లేదా అనే అంశాన్ని నిర్థారించుకోడానికి ఈ చర్య తీసుకున్నారు. దీని నిర్మాణం కోసం గ్రేట్‌ చికాగో ఫైర్‌ ప్రాజెక్టును చేపట్టారు. ఇందులో మూడు చదరపు మైళ్ళ పరిధిలోని చెక్క భవంతులను కాల్చి బూడిద చేశారు. హోం ఇన్సూరెన్స్‌ భవంతిని ఫస్ట్‌ చికాగో స్కూల్‌ ఆఫ్‌ ఆర్కిటెక్చర్‌గా కూడా పరిగణిస్తారు. విలియమ్‌ లె బేరన్‌ జెన్నీ దీనికి రూపకల్పన చేశారు.
ఫిలడెల్ఫియా సిటీ హాల్‌ (1901-1908)
అమెరికాలో నిర్మించిన ఫిలడెల్ఫియా సిటీ హాల్‌ 167 మీటర్ల ఎత్తులో సగర్వంగా తన ఘనతను చాటుకుంది. భవంతి పైన నిర్మించిన బెల్‌ టవర్‌ ఇప్పటికీ కన్నులను మిరుమిట్లు గొలుపుతుంది. ఇందులో స్టీలును ఉపయోగించకపోవడం విశేషం. రాతితో కట్టిన ఎత్తయిన భవనం ఇప్పటికీ ఇదే. 24 మిలియన్‌ డాలర్లు దీనికి ఖర్చయ్యింది. 700 గదులు ఇందులో ఉన్నాయి. 6.7 మీటర్ల ఎత్తు ప్రహరీ ఉంది. దీనికి ముందు ఉన్నవన్నీ మత పరమైన భవనాలే. సెక్యులర్‌ విధానంలో నిర్మించిన తొలి భవనమూ ఇదే కావడం విశేషం. 1950లోనే దీనిని కూలగొట్టాలని భావించారు.కానీ అందుకయ్యే ఖర్చు ఫిలడెల్ఫియా మున్సిపాలిటీని దివాళా తీయిస్తుందని తేలడంతో ఆ ఆలోచనను విరమించుకున్నారు. 1871లో దీని నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. 6లక్షల 30 వేల అడుగులలో దీనిని కట్టారు. దీని నిర్మాణంలో సున్నపు రాయి, గ్రానైట్‌, పాలరాయిని ఉపయోగించారు. 2007లో అమెరికన్‌ ఇనిస్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ ఆర్కిటెక్ట్స్‌ జాబితాలో ఇది 21వ స్థానాన్ని పొందింది. స్కాటిష్‌ ఆర్కిటెక్ట్‌ జాన్‌ మెక్‌ ఆర్థర్‌ జూనియర్‌ దీన్ని రూపొందించారు. 1901 వరకూ భవనం లోపలి భాగం పూర్తికాలేదు. అమెరికాలోని పెద్ద మున్సిపల్‌ భవనం ఇదే. ఇందులో పరిపాలన విభాగం, మేయర్‌ కార్యాలయం, సివిల్‌ కోర్టుల ప్రాంగణం ఉన్నాయి. భవంతి పైన 11.3 మీటర్ల ఎత్తయిన ఫిలడెల్ఫియా వ్యవస్థాపకుడు విలియమ్‌ పెన్‌కు చెందిన 37 అడుగుల కంచు విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించారు. ఒక భవనం మీద ప్రతిష్టించిన పొడవైన విగ్రహం ఇదే. దీనితో పాటు 26 అడుగుల వ్యాసార్థం గల గడియారాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేశారు. ఇది నగరం నలు దిక్కులకూ కనిపిస్తుంది. జాతీయ చారిత్రక కట్టడంగా దీన్ని గుర్తించారు.
సింగర్‌ బిల్డింగ్‌ (1908-1909)
కుట్టు పని తెలుసున్న ప్రతి ఒక్కరి నోట పలికే మాట 'సింగర్‌'. ఆ కంపెనీ కట్టిన భవంతే ఇది. సింగర్‌ బిల్డింగ్‌ కట్టేంత వరకూ సిటీ హాల్‌ తలెత్తుకు నిలబడింది. సింగర్‌ బిల్డింగ్‌ ఎత్తు 187 మీటర్లు. న్యూయార్క్‌ నగరంలో దీన్ని నిర్మించారు. నాలుగేళ్ళ పాటు ఇది తన ఘనతను నిలుపుకుంది. 47 అంతస్తులు ఇందులో ఉన్నాయి. వన్‌ లిబర్టీ ప్లాజాను నిర్మించే నిమిత్తం 1968లో సింగర్‌ బిల్డింగ్‌ను కూలగొట్టారు. ప్రపంచంలో ఇంతవరకూ కూలగొట్టిన ఏకైక ఎత్తయిన భవనంగా నిలిచింది. 1906 జులై 22న ఈ భవంతి నిర్మాణానికి సంబంధించిన వార్త న్యూయార్క్‌ డెయిలీ ట్రిబ్యూన్‌ పత్రికలో వచ్చింది. న్యూయార్క్‌ వచ్చే ప్రతి ఒక్కరూ దాన్ని చూడాలని తపిస్తారని అందులో పేర్కొన్నారు. అప్పట్లో దీనికి లక్షన్నర డాలర్లు ఖర్చవుతాయని కూడా తెలిపింది. ఫ్లాగ్‌ ఈ భవంతి నిర్మాణ ప్రణాళికను రచించారు. ఇంత భవనం కడితే, పరిసరాలకు సూర్య కాంతి తగ్గిపోతుందని స్థానికులు ఆందోళన చెందారు. వాటికి తెర దించుతూ ఆయన ఈ టవర్ను రూపుదిద్దారు. ఫిలడెల్ఫియా సిటీ హాల్‌ కంటే ఇది 60 అడుగుల ఎత్తులో ఉంటుందని న్యూయార్క్‌ టైమ్స్‌ రాసింది. ఇది పూర్తి కావడానికి రెండేళ్ల సమయం తీసుకుంది. జనవరి 2, 1907 నాటికి భవనం ఆకృతిని సంతరించుకుంది. ఎర్రటి ఇటుకలనూ, పునాదిలో 1500 క్యూబిక్‌ అడుగుల నీలి రంగు రాయిని ఉపయోగించారు. 42 లక్షల 80 వేల పౌండ్ల విలువైన సున్నపు రాయిని దీని నిర్మాణం కోసం ఖరీదు చేశారు. న్యూజెర్సీ టెర్ర కోటా కంపెనీ నుంచి బాల్కనీల రూపకల్పనకు టెర్రకోట మెటీరియల్‌ను కొనుగోలు చేశారు. ఇది పూర్తి కాక మునుపే అందరి దృష్టినీ ఆకర్షించడం మొదలుపెట్టింది. ఈ భవంతి ముఖద్వారం వద్ద 24 అడుగుల ఎత్తయిన ఇత్తడి కటకటాలను ఏర్పాటుచేశారు. పాలరాతి స్తంభాలపై 3600 ఇత్తడి రేకులను తాపడం చేశారు. సింగర్‌ ట్రేడ్‌ మార్క్‌ను సూచిస్తూ 80 ఇత్తడి పతకాలను ఏర్పాటుచేశారు. లిఫ్ట్‌ తలుపులు, మెట్లపై రెయిలింగ్‌, బాల్కనీలు, కార్యాలయ ద్వారాలు, గడియారం, లాబీలోని మెట్లు మొత్తం ఇత్తడితోనే నిర్మించారు. ఆభరణాలకోసం వినియోగించే ఇత్తడి 38 టన్నులను దీనికోసం వాడారు. భవనం మొత్తంలో 136 మైళ్ళ పొడవైన తీగలను వినియోగించారు. ఈ భవంతిలో వినియోగించిన టెర్రకోట మెటీరియల్‌ను బహిరంగంగా పరిస్తే 8.96 ఎకరాల విస్తీర్ణం ఉంటుందని అంచనా. ఒక చివరి నుంచి మరొక చివరకు పొడుగు 97 మైళ్ళుంటుందని తేలింది. 18 నెలల పాటు ఈ భవంతి ప్రపంచంలోనే ఎత్తయిన భవనంగా నిలిచింది. 1908 జూలై 1న 42వ అంతస్తులో సందర్శకుల టవర్‌ను ప్రారంభించారు.
మెట్రోపాలిటన్‌ లైఫ్‌ టవర్‌ (1909-1913)
దీనిని కూడా న్యూయార్క్‌లోనే నిర్మించారు. ఎత్తు 213 మీటర్లు. అంతస్తులు 50. దీన్ని మెట్‌ లైఫ్‌ టవర్‌ అని కూడా పిలుస్తారు. నెపోలియన్‌ లెబ్రూన్‌ దీనికి రూపకల్పన చేశారు. ప్రస్తుతం ఇందులో న్యూయార్క్‌ ఎడిషన్‌ హోటల్‌ నిర్వహిస్తున్నారు. పెరిగిన నూతన సాంకేతిక విలువలకు ఇది నిలువుటద్దంలా నిలుస్తోంది. ఫైర్‌ ప్రూఫ్‌, వేడిమి, ప్లంబింగ్‌, తదితర అంశాలలో వినూత్నమైన పద్ధతుల్ని ఇందులో ప్రవేశపెట్టారు. ఖనిజాలేమీ ఉపయోగించకుండా కేవలం కాంక్రీట్‌ ఆధారంగా రూపొందించిన గడియారాలను భవంతికి నలువైపులా అమర్చారు. లోపలి భాగంలో పైకి కనిపించేలా తెలుపు, నీలం రంగు మొజైక్‌ను అలంకరించారు. పిరమిడ్‌ ఆకారంలో ఉన్న కప్పు దీనికి అదనపు ఆకర్షణగా నిలిచింది. 600 అడుగుల్ని 60 సెకన్లలో అధిగమించగల కొత్త లిఫ్టులను ఓటిస్‌ కంపెనీ తయారు చేసి, ఇందులో అమర్చింది. 1964లో చేపట్టిన మరమ్మతులు ఇందులోని పాత జ్ఞాపకాలను తుడిచిపెట్టేశాయి. మన్‌హటన్‌లోని మాడిసన్‌ అవెన్యూ సమీపంలో ఈ భవంతి ఉంది. 1893లో ప్రారంభించిన ఈకట్టడం, 1903లో పూర్తయింది. మెట్రోపాలిటన్‌ లైఫ్‌ ఇన్సూరెన్స్‌ కంపెనీ ప్రెసిడెంట్‌ జాన్‌ రోజర్స్‌ హేగ్‌మాన్‌ ఈ టవర్స్‌ను నిర్మించే బాధ్యతను 1907లో లెబ్రూన్‌కు అప్పగించారు. తొలుత 658 అడుగుల ఎత్తు మాత్రమే నిర్ణయించుకున్నప్పటికీ, దాన్ని 700 అడుగులకి పెంచారు. మరమ్మతుల అనంతరం పాత జ్ఞాపకాలుగా టవర్‌కు నలువైపులా ఉన్న గడియారాలు మాత్రమే మిగిలాయి.
ఊల్‌వర్త్‌ భవనం (1913-1930)
భూకంపాలను తట్టుకునేలా రూపొందిన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని దీని నిర్మాణానికి వినియోగించారు. 1930 వరకూ ఈ భవనం అతి ఎత్తయినదిగా నిలిచింది. ఎత్తు 241మీ. అంతస్తులు 57. ఇందులో 34 లిఫ్టులను ఏర్పాటుచేశారు. ఇది కూడా న్యూయార్క్‌లోనే ఉంది. అప్పట్లో ఫ్రాంక్లిన్‌ విన్‌ఫీల్డ్‌ ఊల్‌వర్త్‌్‌ దీని నిర్మాణానికి 13.5 మిలియన్‌ అమెరికన్‌ డాలర్లు ఖర్చుచేశారు. ఈ కారణంగా దీనికి ఆయన పేరు పెట్టారు. అమెరికాలోని వంద ఎత్తయిన భవంతులలోనూ, న్యూయార్క్‌లోని 20 అత్యున్నత భవనాలలోనూ ఒకటిగా నిలిచిందీ ఊల్‌వర్త్‌. 1966 నుంచి జాతీయ స్థాయి, 1983 నుంచి న్యూయార్క్‌ స్థాయి చిహ్నంగా నిలిచింది. కాస్‌ గిల్బర్ట్‌ దీనికి రూపకల్పనచేశారు. 1910లో ప్రారంభించిన దీని నిర్మాణం 1913 పూర్తయ్యింది. యూరోపియన్‌ గోతిక్‌ కెథడ్రల్‌ నిర్మాణాన్ని ఇది పోలి ఉంటుంది. భవంతిలోని 50వ అంతస్తులో ఏర్పాటు చేసిన సందర్శకుల వేదిక 1941 వరకూ ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలిచింది. లోపలి గోడలను టెర్రకోటతో అలంకరించారు. పిరమిడ్‌ క్యాప్‌కు చుట్టూ చేసిన అలంకరణ ప్రత్యేకతగా నిలిచింది. నిర్మాణం పూర్తయిన తరవాత ఊల్‌వర్త్‌ కంపెనీ ఒకటిన్నర అంతస్తులను మాత్రమే ఉపయోగించుకుంది. మిగిలిన భాగాన్ని అద్దెకు ఇచ్చేసింది. ఇర్వింగ్‌ నేషనల్‌ ఎక్స్చేంజి బ్యాంక్‌, కొలంబియా రికార్డ్స్‌ ఇందులో అద్దెకున్నాయి. 1998లో అంటే కట్టిన 85 ఏళ్ళకు 155మిలియన్‌ డాలర్లకు దీన్ని విట్‌కాఫ్‌ గ్రూప్‌కు విక్రయించింది. స్పోర్ట్స్‌ షూస్‌ విక్రయించే కంపెనీ రూపంలో ఊల్‌వర్త్‌ తన ఉనికిని ఈ భవంతిలోని గ్రౌండ్‌ ఫ్లోర్‌లో పదిలం చేసుకుంది. వరల్డ్‌ ట్రేడ్‌ సెంటర్‌ పైనుంచి ఊల్‌వర్త్‌ భవంతిని సందర్శకులు ఫొటోలు తీసేవారు. పర్యాటక ఆకర్షణగా నిలిచిన ఈ భవంతికి వరల్డ్‌ ట్రేడ్‌ సెంటర్‌పై దాడి అనంతరం ఏర్పాటుచేసిన రక్షణ కూడా ప్రతిబంధకంగా నిలిచింది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఈ భవంతి ఉన్నత విద్యకూ, ఫోర్దమ్‌ విశ్వవిద్యాలయ పాఠశాలలకూ ఆశ్రయమిచ్చింది. 2012లో అల్‌కెమీ ప్రోపర్టీస్‌ అనే సంస్థ ఈ భవంతి పైభాగంలోని 30 అంతస్తులను 68 మిలియన్‌ డాలర్లకు కొనుగోలు చేసింది. వీటిని లగ్జరీ అపార్ట్‌మెంట్లుగా రూపుదిద్దేందుకు ప్రయత్నాలు సాగుతున్నాయి.
ది ట్రంప్‌ బిల్డింగ్‌(1930-1930)
దీని ఎత్తు 283 మీ. అంతస్తులు 71. దీనిని కూడా న్యూయార్క్‌ నగరం సొంతం చేసుకుంది. దీనిని తొలుత బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ మన్‌హటన్‌ కంపెనీ బిల్డింగ్‌ అని పిలిచే వారు. ఏడాది లోపే దీని నిర్మాణాన్ని పూర్తిచేశారు. అప్పటికి ఇదే ప్రపంచంలో ఎత్తయిన భవనం. ఈ దశాబ్దం మొత్తం న్యూయార్క్‌ సిటీ ఎత్తయిన భవనాలు కలిగిన నగరంగా పేరు తెచ్చుకుంది. ఇందులో 36 ఎలివేటర్లను ఏర్పాటుచేశారు. 1928లో మన్‌హటన్‌ భవంతి నిర్మాణం తరవాత, ప్రపంచంలోనే ఎత్తయిన భవనాల నిర్మాణంలో పోటీ మొదలైంది. ఫలితంగా ఎదుటివాడు కట్టేదానికి మరింత ఎత్తులో భవంతులను రూపొందించసాగారు. అలా రూపొందించిందే ఈ భవంతి. కానీ ఏడాది కూడా దీనికి ఆ ఖ్యాతి మిగల్లేదు. 1946 మే 20వ తేదీ సాయంత్రం అమెరికన్‌ ఆర్మీ విమానం ఈ భవంతికి ఉత్తరం వైపు ఢకొీట్టింది. 58వ అంతస్తును ఇది తాకింది. ఈ ప్రమాదంలో భవంతికి 20 అడుగుల పొడవు, పదడుగుల వెడల్పులో రంధ్రం పడింది. ఈ ప్రమాదంలో విమానంలో ఉన్న ఐదుగురూ మరణించారు. విమాన శకలాలు, భవంతి నుంచి ఇటుకలు, తదితరాలు రోడ్డుపై పడ్డాయి. ఆ సమయంలో 2వేల మంది భవంతిలో పని చేస్తున్నారు. ఎవరికీ గాయాలు కాలేదు. న్యూయార్క్‌ చరిత్రలో ఇటువంటి ఘటన ఇది రెండోది. 1995లో ఈ భవంతిని డోనాల్డ్‌ ట్రంప్‌ కొనుగోలు చేశారు. అప్పటి వరకూ 40 వాల్‌స్ట్రీట్‌గా ఉన్న దీని పేరు ది ట్రంప్‌ బిల్డింగ్‌గా మారిపోయింది. 2003లో దీన్ని విక్రయించడానికి ప్రయత్నించారు. 300మిలియన్‌ డాలర్లను ఆశించారు. కానీ సాధ్యం కాలేదు. 2005, నవంబర్‌ 17న సి.ఎన్‌.బి.సిలో ఈ అంశం ప్రసారమైంది. 1998లో దీనికి ల్యాండ్‌మార్క్‌ ఆఫ్‌ న్యూయార్క్‌గా గుర్తింపు లభించింది.
క్రిస్లెర్‌ భవనం (1930-1931)
ట్రంప్‌ బిల్డింగ్‌ ఎత్తయిన భవనం హోదాను కొద్ది వారాల్లోనే కోల్పోయింది. దానికి కారణం న్యూయార్కులోనే కట్టిన క్రిస్లెర్‌ భవనం. దీని ఎత్తు 319మీ. అంతస్తులు 77. వాల్టర్‌ క్రిస్లర్‌ దీనిని కట్టించారు. ఈఫిల్‌ టవర్‌ స్ఫూర్తిగా ఆయన ఈ భవన నిర్మాణానికి పూనుకున్నారు. ప్రపంచంలోనే ఎత్తయిన భవనాన్ని నిర్మించాలన్న ఆలోచన ఆయనకు ఈఫిల్‌ టవర్‌ను చూసిన తరవాత కలిగింది. ఆర్కిటెక్ట్‌ విలియం వాన్‌ అలెన్‌ సహాయంతో దీనిని చేపట్టారు. ఇందులో అతి ముఖ్యమైన అంశం ఎలివేటర్‌. 56 మీటర్ల పొడవున్న శిఖరాన్ని భవంతిపైకి చేర్చడానికి దీనిని ఏర్పాటు చేశారు. ముక్కలుగా చేసి తెచ్చి, బిగించిన అనంతరం.. ఈ శిఖరాన్ని కేవలం 90 నిముషాల్లో ఈ ఎలివేటర్‌ సాయంతో పైకి చేర్చి ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్య చకితుల్ని చేశారు. ఇందులో రెండు భవనాలున్నాయి. ఒకటి క్రిస్లెర్‌ బిల్డింగ్‌, రెండోది క్రిస్లెర్‌ ఈస్ట్‌. 1930 నిర్మించిన ఈ భవంతిని 1998లో విక్రయించారు. అప్పుడు దీని ఆధునికీకరణను చేపట్టారు. ఇందులో అద్దెకు ఇచ్చే ఏరియాను 20, 62, 772 చదరపు అడుగులకు పెంచారు.
ఎంపైర్‌ స్టేట్‌ బిల్డింగ్‌ (1931-1972)
దీని ఎత్తు 381 మీటర్లు. అంతస్తులు 102. 86వ, 102వ అంతస్తుల్లో ఏర్పాటుచేసిన పరిశీలన వేదికలు.. ఇప్పటికీ ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఎక్కువ సార్లు దర్శించిన స్థలాలుగా రికార్డుకెక్కాయి. ఇందులో 73 లిఫ్టులున్నాయి. ఈ భవంతిని 18 నెలల్లో పూర్తిచేశారు. దీనిని ప్రపంచంలోని ఎనిమిదో వింతగా పరిగణిస్తారు. కింగ్‌ కాంగ్‌, ఇండిపెండెన్స్‌ డే చిత్రాలకు ఈ భవంతిని వినియోగించారు. 41 సంవత్సరాల పాటు ఈ భవంతి అత్యంత ఎత్తయినదిగా పేరును నిలబెట్టుకుంది. ఇంత ఎక్కువ కాలం రికార్డును నిలబెట్టుకున్న భవంతి ఏదీ లేదు. న్యూయార్క్‌కు ఈ భవంతి పర్యాయపదంగా మారింది. అమెరికాలో ఐదో ఎత్తయిన భవంతిగానూ, ప్రపంచంలో 25వది గానూ గుర్తింపు పొందింది. అమెరికా సంస్కృతికి ఈ భవంతిని గుర్తుగా పరిగణిస్తారు. దీని నిర్మాణ వ్యయం 4,09,48,900 డాలర్లు. 2015లో దీన్ని నిర్మించాలంటే 635 మిలియన్‌ డాలర్లు ఖర్చయ్యేది. 2010లో దీన్ని 550 మిలియన్‌ డాలర్లను ఖర్చు చేసి ఆధునికీకరించారు. ఇందులో 120 మిలియన్‌ డాలర్లను భవంతికి పటిష్టతకు వినియోగించారు. మార్చి 17, 1929న మొదలుపెట్టిన నిర్మాణం ఏప్రిల్‌ 11 1931న పూర్తయ్యింది.
వరల్డ్‌ ట్రేడ్‌ సెంటర్‌ (1972-1974)
ప్రపంచంలో ఎత్తయిన... అత్యంత విషాదకరమైన రోజును చవిచూసిన భవంతి ఇది. 1972లో దీన్ని నిర్మించారు. న్యూయార్క్‌ నగరానికి చిహ్నంగా మారింది. ప్రపంచ వాణిజ్య కేంద్రంగా పరిఢవిల్లింది. దీన్ని నిర్మించడానికి ఏడేళ్ళు పట్టింది. 415 మీటర్ల ఎత్తులో జంట టవర్లుగా దీన్ని నిర్మించారు. అంతస్తులు 110. 2001 సెప్టెంబర్‌ 11న ఉగ్రవాదుల దాడిలో ఇది నిట్టనిలువుగా కూలిపోయింది. పూర్తిగా కనుమరుగయ్యింది. ఇది 7 భవంతుల సముదాయం. 1973 ఏప్రిల్‌ 4వ తేదీన దీనిని ప్రారంభించారు. ఇందులో మారియట్‌ వరల్డ్‌ ట్రేడ్‌ సెంటర్‌ (3 డబ్ల్యూటీసీ), 4 డబ్ల్యూటీసీ, 5 డబ్య్లూటీసీ, 6 డబ్ల్యూటీసీ, 7 డబ్ల్యూటీసీ సముదాయాలు ఇందులో ఉండేవి.
1975-1985 మధ్య కాలంలో వీటిని 400 మిలియన్‌ డాలర్ల ఖర్చుతో నిర్మించారు. 13 కోట్ల 40 లక్షల చదరపు అడుగులలో ఇందులో కార్యాలయాలు ఉన్నాయి. 1975 ఫిబ్రవరి 13న అగ్ని ప్రమాదం, ఫిబ్రవరి 26, 1993న బాంబు దాడి, జనవరి 14, 1998న దోపిడీ సంఘటనలను ఇది చవిచూసింది. ఈ నేపథ్యంలో దీన్ని ప్రైవేటుపరం చేయాలని పోర్టు అథారిటీ నిర్ణయించింది. 2001 జులైలో సిల్వర్‌స్టీన్‌ ప్రోపర్టీస్‌కు లీజుకిచ్చింది. ఇది జరిగిన రెండు నెలలకే అంటే సెప్టెంబర్‌ 11న అల్‌ఖైదా హైజాకర్లు రెండు విమానాలతో ఈ కాంప్లెక్సును ఢకొీట్టించారు. ఉదయం 8.46 నిముషాలకు ఉత్తరం వైపు ఉన్న టవర్ను, 9.03 నిముషాలకు దక్షిణం వైపు ఉన్న టవర్ను ఢకొీట్టారు. 56 నిముషాలపాటు మంటల్లో కనిపించిన దక్షిణ టవర్‌ ఉదయం 9.59కి కూలిపోయింది. అనంతరం ఉత్తర టవరు కూడా నేలకూలింది. 2.753 మంది ఈ ఘటనలో ప్రాణాలు కోల్పోయారు. కాలిపోతున్న శిథిóలాలు పడి సమీపంలోని భవనాలు కూడా దెబ్బతిన్నాయి.
విల్స్‌ టవర్స్‌ (1974-1998)
ప్రపంచంలో ఒక ప్రైవేటు యాజమాన్యంలో నిర్మించిన ఏకైక ఎత్తయిన భవంతి ఇది. ఎత్తు 442 మీటర్లు. అంతస్తులు 108. 1974లో దీన్ని చికాగోలో నిర్మించారు. వరల్డ్‌ ట్రేడ్‌ సెంటర్‌ పూర్తయిన రెండేళ్ళ అనంతరం దీని నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. రెండు దశాబ్దాలకు పైగా ఇది ఎత్తయిన భవంతిగా నిలిచింది. చికాగోలో తొలుత దీనిని సియర్స్‌ టవర్స్‌ అని పిలిచేవారు. 2009లో దీనిని విల్స్‌ గ్రూప్‌ తీసుకున్న అనంతరం పేరు విల్స్‌ టవర్స్‌గా మారింది. ఇందులో అధిక భాగాన్ని అద్దెకిచ్చారు.
పెట్రోనాస్‌ టవర్స్‌ (1998-2004)
కౌలాలంపూర్‌లో అత్యంత ఎత్తైన కట్టడం పెట్రోనాస్‌ టవర్స్‌ (1998). అమెరికా వెలుపల మొదటిసారిగా నిర్మించిన పెద్ద భవంతి కూడా ఇదే. దీనినికూడా ట్విన్‌ టవర్స్‌గా రూపుదిద్దారు. దీని ప్రత్యేకత రెండు టవర్ల మధ్య కట్టిన ఆకాశ వంతెన (స్కై బ్రిడ్జి). అత్యవసర పరిస్థితులను ఎదుర్కొడానికి వీలుగా దీనిని కట్టారు. ఆకాశ హర్మ్యాల నిర్మాణానికి నిబంధనలు రూపొందించాల్సిన ఆవశ్యకతకు ఈ టవర్స్‌ దారి చూపాయి. విల్స్‌ టవర్స్‌ యజమాని పెట్రొనాస్‌ టవర్స్‌పై ఏర్పాటుచేసిన యాంటెన్నాకు అభ్యంతరం చెబుతూ న్యాయపోరాటం చేశారు. దీనివల్ల నిర్ణీత ఎత్తు పెరిగిపోయిందనీ, అది తమ వైభవాన్ని దెబ్బతీస్తోందనేది ఆయన వాదన. కానీ, న్యాయ నిర్ణయం పెట్రోనాస్‌కు అనుకూలంగా వచ్చింది. ఈ తీర్పుతో యాంటెన్నాలు నిర్మాణ రీతిలో భాగం కాదని ఆ తీర్పు సారాంశం.
తైపీ 101 (2004-2007)
దీని ఎత్తు 452 మీ. అంతస్తులు 101. తైవాన్‌లో దీనిని నిర్మించారు. పెట్రోనాస్‌ టవర్స్‌ రికార్డును ఇది అధిగమించింది. తైపీ 101కు ఈ రికార్డు 2004లో సొంతమైంది. 21వ శతాబ్దంలో తొలి ఎత్తయిన భవంతిగా దీనికి గుర్తింపు లభించింది. నిర్మాణపరంగా అత్యంత ఎత్తయిన, అతి ఎక్కువ అంతస్తులు, పెద్ద రూఫ్‌ రికార్డులను ఇది ఏకకాలంలో సొంతం చేసుకుంది.
బుర్జ్‌ ఖలీఫా (2007-...)
తైపీ 101 నిర్మాణం ముగియడానికి ముందే ప్రపంచ చరిత్రలోనే అతి పెద్ద భవంతి నిర్మాణానికి అంకురం పడింది. సూపర్‌ టాల్‌ బిల్డింగ్‌..బుర్జ్‌ దుబారు...ప్రారంభమైంది. దాన్ని ప్రస్తుతం బుర్జ్‌ ఖలీఫా అని పిలుస్తున్నారు. దీనిని నిర్మాణ పనిలో 2400మంది కార్మికులు పాలుపంచుకున్నారు. రోజుకు మూడు షిష్టులుగా పనిచేశారు. ఒక్కొక్క అంతస్తు నిర్మాణానికి సగటున నాలుగు రోజులు మాత్రమే పట్టిందంటే ఎంత వేగంగా పని సాగిందో తెలుసుకోవచ్చు. డిసెంబర్‌ 2008 నాటికి ఇది 828మీటర్ల ఎత్తు చేరింది. అప్పటికే ఇది తైపీ 101 ఎత్తును అధిగమించింది. ప్రంపంచంలోనే అతి పెద్ద భవంతిగా రికార్డును సొంతం చేసుకుంది. ఇప్పటికీ అలాగే కొనసాగుతోంది. దీనిలో అంతస్తులు 163. యునైటెడ్‌ అరబ్‌ ఎమిరేట్స్‌లో దీనిని నిర్మించారు.
ఇవీ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి పొందిన ఎత్తైన భవనాల విశేషాలు. 1928లో మన్‌హటన్‌ బిల్డింగ్‌ రూపకల్పనతో ఎత్తయిన భవనాల నిర్మాణంలో పోటీ మొదలైంది. ఆదిలో అమెరికాకే పరిమితమైన ఆ పోటీ క్రమేపీ ప్రపంచవ్యాప్తమవుతోంది. భారత్‌ కూడా అదే దిశలో దూసుకెళుతోంది. పెరుగుతున్న సాంకేతిక నైపుణ్యం ఇందుకు బాసటగా నిలుస్తోంది. నిర్మాణ పనిలో నూతన విధానాలను ఆవిష్కరిస్తూ.. సులభతరమూ చేస్తున్నాయి. విస్తృతమవుతున్న ఇంజనీరింగ్‌ నైపుణ్యానికి ఈ భవంతులు సజీవసాక్ష్యాలుగా నిలుస్తున్నాయి.
మనమూ తక్కువేం కాదు...
అంత ఎత్తుకు ఎదగకపోయినా భారత్‌ కూడా ఎత్తయిన భవనాల నిర్మాణంలో తన వంతు కృషి చేస్తోంది. వరల్డ్‌ వన్‌ పేరుతో ఒక పొడవాటి భవనాన్ని నిర్మిస్తోంది. 2016కు ఇది పూర్తికాగలదని అంచనా. అప్పటికి ఇదే భారత్‌లో ఎత్తయిన భవంతి కాగలదు. ఇది పూర్తిగా నివాసానికి ఉపయోగించే భవనం. ముంబయిలో నిర్మిస్తున్న ఈ భవంతి ఎత్తు 442 మీటర్లు (1,450 అడుగులు). అంతస్తులు 117. ఇందులో మొత్తం 25 ఎలివేటర్లుంటాయి. లోథా గ్రూప్‌ ఈ ప్రాజెక్టును చేపట్టింది. 2011లో ఇది ప్రారంభమైంది. 20 బిలియన్‌ అమెరికన్‌ డాలర్లు ఖర్చవుతాయని అంచనా. ఇదే సంస్థ వరల్డ్‌ వ్యూ, వరల్డ్‌ 17.5 ఎకరాలలో దీనిని ప్రారంభించారు. క్రెస్ట్‌ అనే మరో రెండు ప్రాజెక్టులను కూడా ప్రతిష్ఠాత్మకంగా చేపడుతోంది. ఇంపీరియల్‌ టవర్‌ -1 భవనం ప్రస్తుతానికి అత్యంత ఎత్తైనది. ఎత్తయిన భవనాల అంశంలో ముంబైదే ప్రముఖ స్థానం. దేశ వాణిజ్య రాజధాని కావడం.. హిందీ చలన చిత్ర పరిశ్రమ ఇక్కడ కేంద్రీకృతం కావడం దీనికి ప్రధాన కారణం. దేశంలో మొత్తం 92 ఎత్తయిన భవనాలున్నాయి. వాటిలో 78 భవనాలు ముంబైలోనే ఉన్నాయి. మిగిలిన వాటిలో కోల్‌కతాలో 8, బెంగళూరులో 1, మంగుళూరులో 1, హైదరాబాద్‌లో 4 ఉన్నాయి. వీటిలో అధికభాగం నివాసాల కోసం నిర్మించినవే. వాణిజ్యం కోసం, హోటళ్ళ కోసం నిర్మించినవి ఏడు భవంతులున్నాయి. స్వీయ అవసరాల కోసం నిర్మించుకున్న భవంతి మాత్రం ఒకే ఒక్కటి. అదీ ప్రముఖ వ్యాపారవేత్త అనీల్‌ అంబానీకి చెందింది. ఎత్తయిన భవనాలలో ఇది 30వ స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తోంది. ఈ భవంతిని 173 మీటర్ల ఎత్తున నిర్మించారు. ఇందులో 27 అంతస్తులున్నాయి. అట్లాంటిక్‌ సముద్రంలోని ఓ దీవి అంటిలియా పేరును దీనికి పెట్టారు. చికాగోకు చెందిన పెర్కిన్స్‌ విల్‌ దీనిని డిజైన్‌ చేశారు. ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన లీటన్‌ హోల్డింగ్స్‌ కంపెనీ దీనిని ప్రారంభించింది. వాస్తవానికి ఇందులో 60 అంతస్తులు కట్టచ్చు. రిచ్టర్‌ స్కేలుపై 8 పాయింట్లు తీవ్రతతో వచ్చే భూకంపాన్ని సైతం ఇది తట్టుకుంటుంది. ఈ భవంతిపై మూడు హెలిప్యాడ్‌లు కూడా ఉన్నాయి. కానీ వాయు సేన దీనికి అభ్యంతరం చెప్పింది. ప్రపంచంలోనే రెండో అత్యంత ఖరీదైన నివాస సముదాయంగా ఇది పేరు పొందింది.
భవిష్యత్‌ భారీ భవంతులు
సౌదీ అరేబియాలోని జెడ్డాలో కింగ్‌ డమ్‌ టవర్‌ పేరిట ఓ భవంతిని నిర్మిస్తున్నారు. దీని ఎత్తు 1007 మీటర్లు. అంతస్తులు 167. 2018కి ఇది పూర్తికావచ్చని అంచనా.
ఊహన్‌ గ్రీన్‌ల్యాండ్‌ సెంటర్‌. ఇది చైనాలోని ఊహన్‌లో మొలుస్తోంది. దీని ఎత్తు 636మీ. అంతస్తులు 125. 2017కు పూర్తికాగలదని అంచనా.
చైనాలోనే షెంజెన్‌ నగరంలో పింగ్‌ యాన్‌ ఫైనాన్స్‌ సెంటర్‌ను 600 మీటర్ల ఎత్తుతో కడుతున్నారు. ఇందులో 115 అంతస్తులుంటాయి. ఇది 2016కు పూర్తవుతుంది.
చైనాలోని టియాన్‌జిన్‌ నగరంలో గోల్డిన్‌ ఫైనాన్స్‌ 117 పేరుతో ఓ భవనాన్ని నిర్మిస్తున్నారు. దీని ఎత్తు 596.5 మీ. అంతస్తులు 114. ఇది 2018కి పూర్తవుతుంది. అలాగే షెన్‌యాంగ్‌ పట్టణంలో బావోనెంగ్‌ షెన్‌యాంగ్‌ గ్లోబల్‌ ఫైనాన్షియల్‌ సెంటర్‌ను 568 మీటర్ల ఎత్తుతో 128 అంతస్తులతో నిర్మిస్తున్నారు. ఇది కూడా 2016కు పూర్తవుతుంది.
ఇండియాలోని ముంబైలో వరల్డ్‌ వన్‌ సెంటర్‌ 442 మీటర్ల ఎత్తుతో సిద్ధమవుతోంది. ఇందులో 117 అంతస్తులుంటాయి.
aakaasa harmyalu | Prajasakti::Telugu Daily
Home u sneha u aakaasa harmyalu
- subrahmanyam vi.esi.koochimanchi, 8008551231
vimaanamlo egurutuu neelanu chudadam oo vinta anubhavam. gaalilo telipovadaanni minchina madhuruha maroti undadu. entha ediginaa odigi unde tatvam manushulakuntundemo cony.. bhavanalaku undadu kada. anduke avi garvamgaa talettukune untaayi. vaatini chudadaniki manam medalu noppettela venakki vanchi chudalsinde. pagalu aakaasam anchunu muddaadutunnatluu, raatri chukkalni andukuntunnatlu vibhraantini kaligistaayi. acheruvondistaayi. antastula meeda nirminchina antastulu aakaasaaniki nicchenalu vesinatlu anipinchaka maanadu. antenduku... mana deshaniki televisionlu vachina kottalo vaatiki antennalanu 15 nunchi 20 adugula ettulo erpaatu cheyadam gurtuchesukondi. idantaa oka ettayithe.. bhavantula nirmaanam marokettu.
ettayina kattadaalu manishini eppuduu aakarshistuune untaayi. vanda meaterla kante ettayina nirmaanaalu paarisraameekaranaku munde roopondaayi. prapanchamlo ettayina bhavanalu ela roopondaayi. ennunnaayi? charitralo vaati praamukhyata emiti? ane amsaalu eppatiki aasaktikarame. taraalato pate avy maarutunnaayi. ettuto paatu saanketikatanu meruguparachukuntu kallu chedirela kattinchina vaadi kallu chemarchela chestunnayi. kreestuku puurvam 2620 - 2500 samvatsaraala madhya piramide aff khufu prapanchamlone ettayina piramid paeru pondindi. deeni ettu 139 meetarlu. anantaram farose aff alegzandria paerutho roopondinchina deepa stambham 20 va sataabdam varakuu sagarvamgaa taane goppani chaaticheppindi. deeniki mundu nirminchina taveri aff babele 19va sataabdamlo pavitra bhavanaallo okatigaa nilichindi. swargaaniki nicchena vesina bhavantigaa perondindi. kramena ettayina bhavanala nirmaanam kaaryaalayaalu, nivasa gruhaalakuu paakindi.
homem insurensu toli ettaina bhavanti
ningini andukunela chesina modati prayatnaaniki elisha grewe otism ane company roopondinchina elivatore (liffen) aalambanagaa nilichindi. aarantastulato ee prayatnam modalaindi. inta ekkuva ettulo nivasinchadaaniki addeku teesukune vaaru evaruu munduku rakapovadamto samasya teevrata telisindi. ee samasyaku otism elivatore parishkaaraanni chuupindi. ukku kaddeelanu bhavantula nirmaanamlo upayoginchadam skyscrepralku keelakamaindi. chikagoloni homem insurensu bhavantini ee vidhaanamlo tolisaarigaa nirminchaaru. 1885loo deeniki roopakalpana chesaru. 55 meaterla ettulo padi antastulu kattaru. prapanchamlone toli pedda bhavanamidi. aakaasa harmyalaku idhi punaadi vesindi. towerla nirmaanamlo ee bhavanti sarikotta charitranu srushtinchindi. neuyarke homem insurense company tana kendra kaaryaalayam kosam deenni nirminchukundi. ukku stambhaalu, raatitoe kattadam praarambhinchina taravaata konnaallaku ee praajektunu nilipesaaru. inta ettuna katte ee bhavanti koolipokunda nilabadutundaa leda ane amsaanni nirthaarinchukodaaniki ee charya teesukunnaru. deeni nirmaanam kosam grate chikago faire praajektunu chepattaru. indulo moodu chadarapu mailla paridhilooni chekka bhavantulanu kaalchi boodida chesaru. homem insurense bhavantini fusse chikago scoolle aff architecturega kuudaa pariganistaaru. viliyam le beranni jenni deeniki roopakalpana chesaru.
philadelphia city hale (1901-1908)
americalo nirminchina philadelphia city hale 167 meaterla ettulo sagarvamgaa tana ghanatanu chaatukundi. bhavanti paina nirminchina belli taveri ippatikee kannulanu mirumitlu goluputundi. indulo steelunu upayoginchakapovadam visesham. raatitoe kattina ettayina bhavanam ippatikee ide. 24 milianni daalarlu deeniki kharchayyindi. 700 gadulu indulo unnaayi. 6.7 meaterla ettu prahari undi. deeniki mundu unnavannee matha paramaina bhavanale. seculare vidhaanamlo nirminchina toli bhavanamuu ide kaavadam visesham. 1950lone deenini koolagottaalani bhaavinchaaru.cony andukayye kharchu philadelphia munsipaalitiini divala teeyistundani teladamtho aa aalochananu viraminchukunnaaru. 1871loo deeni nirmaanam praarambhamaindi. 6lakshala 30 vela adugulalo deenini kattaru. deeni nirmaanamlo sunnapu raayi, granite, paalaraayini upayoginchaaru. 2007loo americonne inistitutie aff architects jaabitaalo idhi 21va sthaanaanni pondindi. scatish architecte jaan mc artherm juniery deenni roopondinchaaru. 1901 varakuu bhavanam lopali bhagam poortikaaledu. americaloni pedda munsipalle bhavanam ide. indulo paripaalana vibhagam, meyari kaaryaalayam, sivilli kortula praanganam unnaayi. bhavanti paina 11.3 meaterla ettayina philadelphia vyavasthaapakudu viliyam pennku chendina 37 adugula kanchu vigrahaanni pratishtinchaaru. oka bhavanam meeda pratishtinchina podavaina vigraham ide. deenitho paatu 26 adugula vyaasaartham gala gadiyaranni kuudaa erpaatu chesaru. idhi nagaram nalu dikkulakuu kanipistundi. jaateeya chaaritraka kattadamgaa deenni gurtinchaaru.
singary bildingli (1908-1909)
kuttu pani telusunna prati okkari nota palike maata 'singary'. aa company kattina bhavante idhi. singary bildingli kattenta varakuu city hale talettuku nilabadindi. singary bildingli ettu 187 meetarlu. neuyarke nagaramlo deenni nirminchaaru. naalugella paatu idhi tana ghanatanu nilupukundi. 47 antastulu indulo unnaayi. van liberty plaajaanu nirminche nimittam 1968loo singary bildingeanu koolagottaaru. prapanchamlo intavarakuu koolagottina ekaika ettayina bhavanamgaa nilichindi. 1906 julai 22na ee bhavanti nirmaanaaniki sambandhinchina vaarta neuyarke daili tribune patrikalo vachindi. neuyarke vache prati okkaruu daanni chuudaalani tapistaarani andulo perkonnaru. appatlo deeniki lakshannara daalarlu kharchavutayani kuudaa telipindi. flagm ee bhavanti nirmaana pranaalikanu rachinchaaru. inta bhavanam kadithe, parisaraalaku suurya kaanti taggipotundani sthaanikulu aandolana chendaaru. vaatiki tera dinchutuu aayana ee tavarnu roopudiddaaru. philadelphia city hale kante idhi 60 adugula ettulo untundani neuyarke timesm rasindi. idhi puurti kaavadaaniki rendella samayam teesukundi. janavari 2, 1907 naatiki bhavanam aakrutini santarinchukundi. errati itukalanuu, punaadilo 1500 cubicke adugula neeli rangu raayini upayoginchaaru. 42 lakshala 80 vela poundla viluvaina sunnapu raayini deeni nirmaanam kosam khareedu chesaru. neusersy terra kota company nunchi balkaneela roopakalpanaku terrakota mateeriyalnu konugolu chesaru. idhi puurti kaaka munupe andari drushtinee aakarshinchadam modalupettindi. ee bhavanti mukhadwaram vadda 24 adugula ettayina ittadi katakataalanu erpaatuchesaaru. paalaraati stambhaalapai 3600 ittadi rekulanu taapadam chesaru. singary trade maarkynu suuchistuu 80 ittadi patakaalanu erpaatuchesaaru. liffen talupulu, metlapai railingi, balkaneelu, kaaryaalaya dwaaraalu, gadiyaram, laabiilooni metlu mottam ittaditone nirminchaaru. aabharanaalakosam viniyoginche ittadi 38 tannulanu deenikosam vaadaaru. bhavanam mottamlo 136 mailla podavaina teegalanu viniyoginchaaru. ee bhavantilo viniyoginchina terrakota mateeriyalnu bahirangamgaa pariste 8.96 ekaraala vistiirnam untundani anchana. oka chivari nunchi maroka chivaraku podugu 97 mailluntundani telindi. 18 nelala paatu ee bhavanti prapanchamlone ettayina bhavanamgaa nilichindi. 1908 juulai 1na 42va antastulo sandarsakula tavarnu praarambhinchaaru.
metropalitane laife taveri (1909-1913)
deenini kuudaa neuyaarkeloone nirminchaaru. ettu 213 meetarlu. antastulu 50. deenni metny laife taveri ani kuudaa pilustaaru. nepolianni lebroone deeniki roopakalpana chesaru. prastutam indulo neuyarke edishan hotale nirvahistunnaaru. perigina noothana saanketika viluvalaku idhi niluvutaddamlaa nilustondi. faire proof, vedimi, plumbingli, taditara amsaalalo vinuutnamaina paddhatulni indulo pravesapettaaru. khanijalemi upayoginchakundaa kevalam concreate aadhaaramgaa roopondinchina gadiyaaraalanu bhavantiki naluvaipula amarchaaru. lopali bhaagamlo paiki kanipinchela telupu, neelam rangu mojaikru alankarinchaaru. piramide aakaaramlo unna kappu deeniki adanapu aakarshanagaa nilichindi. 600 adugulni 60 sekanlalo adhigaminchagala kotta liftulanu otism company tayaaru chesi, indulo amarchindi. 1964loo chepattina marammatulu indulooni paata ghnaapakaalanu tudichipettesaayi. mmematanloni madissen avenyuu sameepamlo ee bhavanti undi. 1893loo praarambhinchina eekattadam, 1903loo poortayindi. metropalitane laife insurense company presidenti jaan rojarse hegmanni ee tavarsenu nirminche baadhyatanu 1907loo lebroonneku appaginchaaru. toluta 658 adugula ettu matrame nirnayinchukunnappata, daanni 700 adugulaki penchaaru. marammatula anantaram paata ghnaapakaalugaa tavareku naluvaipula unna gadiyaralu matrame migilai.
oolnartha bhavanam (1913-1930)
bhookampaalanu tattukunela roopondina saanketika parignaanaanni deeni nirmaanaaniki viniyoginchaaru. 1930 varakuu ee bhavanam athi ettayinadigaa nilichindi. ettu 241mee. antastulu 57. indulo 34 liftulanu erpaatuchesaaru. idhi kuudaa neuyaarkeloone undi. appatlo frankline vinfillied oolmarthan deeni nirmaanaaniki 13.5 milianni americonne daalarlu kharchuchesaru. ee kaaranamgaa deeniki aayana paeru pettaaru. americaloni vanda ettayina bhavantulaloonuu, neuyaarkelooni 20 atyunnata bhavanaalaloonuu okatigaa nilichindii oolnartha. 1966 nunchi jaateeya sthaayi, 1983 nunchi neuyarke sthaayi chihnamgaa nilichindi. kaasm gilberte deeniki roopakalpanachesaaru. 1910loo praarambhinchina deeni nirmaanam 1913 puurtayyindi. europiany gotike kethadralle nirmaanaanni idhi poli untundi. bhavantiloni 50va antastulo erpaatu chesina sandarsakula vedika 1941 varakuu pratyeka aakarshanagaa nilichindi. lopali godalanu terrakotatho alankarinchaaru. piramide cappe chuttu chesina alankarana pratyekatagaa nilichindi. nirmaanam puurtayina taravaata oolnartha company okatinnara antastulanu matrame upayoginchukundi. migilina bhaagaanni addeku ichesindi. irvingle neshanalne exchengy banky, kolambia recordse indulo addekunnayi. 1998loo ante kattina 85 ellaku 155milianni daalarlaku deenni whithekhaf groopku vikrayinchindi. sportesse shoosm vikrayinche company roopamlo oolnartha tana unikini ee bhavantiloni grounde florelo padilam chesukundi. varalde trade senter painunchi oolnartha bhavantini sandarsakulu photolu teesevaaru. paryaataka aakarshanagaa nilichina ee bhavantiki varalde trade centerpy daadi anantaram erpaatuchesina rakshana kuudaa pratibandhakamgaa nilichindi. 20va sataabdam praarambhamlo ee bhavanti unnata vidyakuu, fordame vishwavidyaalaya paatasaalalakuu aasrayamichindi. 2012loo alekemi propertiessi ane samstha ee bhavanti paibhaagamlooni 30 antastulanu 68 milianni daalarlaku konugolu chesindi. veetini lagjari apartymentluga roopudiddenduku prayatnaalu saagutunnaayi.
dhi trumpe bildingli(1930-1930)
deeni ettu 283 mee. antastulu 71. deenini kuudaa neuyarke nagaram sontam chesukundi. deenini toluta banky aff manehatanni company bildingli ani piliche vaaru. edaadi lope deeni nirmaanaanni puurtichaesaaru. appatiki ide prapanchamlo ettayina bhavanam. ee dasabdam mottam neuyarke city ettayina bhavanalu kaligina nagaramgaa paeru tecchukundi. indulo 36 elivatorlanu erpaatuchesaaru. 1928loo manehatanni bhavanti nirmaanam taravaata, prapanchamlone ettayina bhavanala nirmaanamlo poty modalaindi. phalitamgaa edutivaadu kattedaaniki marinta ettulo bhavantulanu roopondinchasaagaaru. alaa roopondinchinde ee bhavanti. cony edaadi kuudaa deeniki aa khyati migalledu. 1946 mee 20va tedee saayantram americonne armi vimanam ee bhavantiki uttaram vaipu dhakoettindi. 58va antastunu idhi taakindi. ee pramaadamlo bhavantiki 20 adugula podavu, padadugula vedalpulo randhram padindi. ee pramaadamlo vimaanamlo unna aiduguruu maraninchaaru. vimana sakalaalu, bhavanti nunchi itukalu, taditaraalu roddupai paddai. aa samayamlo 2vela mandi bhavantilo pani chestunnaru. evariki gaayalu kaaledu. neuyarke charitralo ituvanti ghatana idhi rendodi. 1995loo ee bhavantini donallead trumpe konugolu chesaru. appati varakuu 40 walestreeteg unna deeni paeru dhi trumpe bildinglega maaripoyindi. 2003loo deenni vikrayinchadaaniki prayatninchaaru. 300milianni daalarlanu aasinchaaru. cony saadhyam kaaledu. 2005, navambare 17na si.en.bi.silo ee amsam prasaaramaindi. 1998loo deeniki landymarke aff neuyarkyga gurtimpu labhinchindi.
crislerse bhavanam (1930-1931)
trumpe bildingli ettayina bhavanam hodanu koddi vaaraallone kolpoyindi. daaniki kaaranam neuyaarkuloone kattina crislerse bhavanam. deeni ettu 319mee. antastulu 77. walterse crislerse deenini kattinchaaru. eefil taveri sphuurtigaa aayana ee bhavana nirmaanaaniki poonukunnaaru. prapanchamlone ettayina bhavanaanni nirminchaalanna aalochana aayanaku eefil tavarnu chusina taravaata kaligindi. architecte viliyam vaan alen sahaayamtho deenini chepattaru. indulo athi mukhyamaina amsam elivatore. 56 meaterla podavunna sikharaanni bhavantipaiki cherchadaaniki deenini erpaatu chesaru. mukkalugaa chesi tecchi, biginchina anantaram.. ee sikharaanni kevalam 90 nimushaallo ee elivatore saayamtho paiki cherchi prapanchaanni aascharya chakitulni chesaru. indulo rendu bhavanalunnayi. okati crislerse bildingli, rendodi crislerse eesshe. 1930 nirminchina ee bhavantini 1998loo vikrayinchaaru. appudu deeni aadhunikeekarananu chepattaru. indulo addeku iche erianu 20, 62, 772 chadarapu adugulaku penchaaru.
empire state bildingli (1931-1972)
deeni ettu 381 meetarlu. antastulu 102. 86va, 102va antastullo erpaatuchesina pariseelana vedikalu.. ippatikee prapanchamlone atyanta ekkuva saarlu darsinchina sthalaalugaa rikardukekkayi. indulo 73 liftulunnayi. ee bhavantini 18 nelallo puurtichaesaaru. deenini prapanchamloni enimido vintagaa pariganistaaru. kingy kangy, indipendensi dee chitraalaku ee bhavantini viniyoginchaaru. 41 samvatsaraala paatu ee bhavanti atyanta ettayinadigaa paerunu nilabettukundi. inta ekkuva kaalam rikaardunu nilabettukunna bhavanti edhee ledu. neuyaarkyku ee bhavanti paryaayapadamgaa maarindi. americalo aido ettayina bhavantigaanuu, prapanchamlo 25vadi gaanuu gurtimpu pondindi. america samskrutiki ee bhavantini gurtugaa pariganistaaru. deeni nirmaana vyayam 4,09,48,900 daalarlu. 2015loo deenni nirminchaalante 635 milianni daalarlu kharchayyedi. 2010loo deenni 550 milianni daalarlanu kharchu chesi aadhunikeekarinchaaru. indulo 120 milianni daalarlanu bhavantiki patishtataku viniyoginchaaru. marchi 17, 1929na modalupettina nirmaanam eprille 11 1931na puurtayyindi.
varalde trade senter (1972-1974)
prapanchamlo ettayina... atyanta vishaadakaramaina rojunu chavichusina bhavanti idhi. 1972loo deenni nirminchaaru. neuyarke nagaraniki chihnamgaa maarindi. prapancha vaanijya kendramgaa paridavillindi. deenni nirminchadaaniki edellu pattindi. 415 meaterla ettulo janta tavarlugaa deenni nirminchaaru. antastulu 110. 2001 septembersi 11na ugravaadula daadilo idhi nittaniluvugaa koolipoyindi. puurtigaa kanumarugayyindi. idhi 7 bhavantula samudayam. 1973 eprille 4va tedeena deenini praarambhinchaaru. indulo mariate varalde trade senter (3 dubleaticy), 4 dubleaticy, 5 dubluticy, 6 dubleaticy, 7 dubleaticy samudaayaalu indulo undevi.
1975-1985 madhya kaalamlo veetini 400 milianni dalarla kharchuto nirminchaaru. 13 kotla 40 lakshala chadarapu adugulalo indulo kaaryaalayaalu unnaayi. 1975 fibravari 13na agni pramaadam, fibravari 26, 1993na baambu daadi, janavari 14, 1998na dopidi sanghatanalanu idhi chavichusindi. ee nepathyamlo deenni praivetuparam cheyalani portu atharity nirnayinchindi. 2001 julailo sylvermestine propertiesse leejukichindi. idhi jarigina rendu nelalake ante septembersi 11na alekhaidaa hyjakarlu rendu vimaanaalatoe ee complexunu dhakoettinchaaru. udayam 8.46 nimushaalaku uttaram vaipu unna tavarnu, 9.03 nimushaalaku dakshinam vaipu unna tavarnu dhakoettaaru. 56 nimushaalapaatu mantallo kanipinchina dakshina taveri udayam 9.59ki koolipoyindi. anantaram uttara tavaru kuudaa neelakuulindi. 2.753 mandi ee ghatanalo praanaalu kolpoyaru. kaalipotunna sithilaalu padi sameepamloni bhavanalu kuudaa debbatinnayi.
villes towerse (1974-1998)
prapanchamlo oka praivetu yaajamaanyamlo nirminchina ekaika ettayina bhavanti idhi. ettu 442 meetarlu. antastulu 108. 1974loo deenni chikagolo nirminchaaru. varalde trade senter puurtayina rendella anantaram deeni nirmaanam praarambhamaindi. rendu dasaabdaalaku paiga idhi ettayina bhavantigaa nilichindi. chikagolo toluta deenini sieryse towerse ani pilichevaaru. 2009loo deenini villes groop teesukunna anantaram paeru villes towersega maarindi. indulo adhika bhaagaanni addekicchaaru.
petronossi towerse (1998-2004)
koulalampureelo atyanta ettaina kattadam petronossi towerse (1998). america velupala modatisaarigaa nirminchina pedda bhavanti kuudaa ide. deeninikuda twin towersega roopudiddaaru. deeni pratyekata rendu towerla madhya kattina aakaasa vantena (skai bridgi). atyavasara paristhitulanu edurkodaaniki veelugaa deenini kattaru. aakaasa harmyala nirmaanaaniki nibandhanalu roopondinchaalsina aavasyakataku ee towerse daari chuupaayi. villes towerse yajamani petronossi towersepy erpaatuchesina antennaku abhyantaram chebutuu nyayaporatam chesaru. deenivalla nirneeta ettu perigipoyindanii, adhi tama vaibhavaanni debbatistondanedi aayana vaadana. cony, nyaaya nirnayam petronosse anukuulamgaa vachindi. ee teerputho antennalu nirmaana reetilo bhagam kaadani aa teerpu saaraamsam.
taipi 101 (2004-2007)
deeni ettu 452 mee. antastulu 101. taivaanlo deenini nirminchaaru. petronossi towerse rikaardunu idhi adhigaminchindi. taipi 101ku ee rikaardu 2004loo sontamaindi. 21va sataabdamlo toli ettayina bhavantigaa deeniki gurtimpu labhinchindi. nirmaanaparamgaa atyanta ettayina, athi ekkuva antastulu, pedda roof rikaardulanu idhi ekakaalamlo sontam chesukundi.
burje khalifa (2007-...)
taipi 101 nirmaanam mugiyadaaniki munde prapancha charitralone athi pedda bhavanti nirmaanaaniki ankuram padindi. supere talli bildingli..burje dubaru...praarambhamaindi. daanni prastutam burje khalifa ani pilustunnaru. deenini nirmaana panilo 2400mandi kaarmikulu paalupanchukunnaaru. rojuku moodu shishtulugaa panichesaaru. okkokka antastu nirmaanaaniki sagatuna naalugu rojulu matrame pattindante entha vegamgaa pani saagindo telusukovacchu. dissember 2008 naatiki idhi 828meaterla ettu cherindi. appatike idhi taipi 101 ettunu adhigaminchindi. prampanchamlone athi pedda bhavantigaa rikaardunu sontam chesukundi. ippatikee alaage konasagutondi. deenilo antastulu 163. unaitede arabm emiratesnalo deenini nirminchaaru.
ivee prapanchavyaaptamgaa prasiddhi pondina ettaina bhavanala visaeshaalu. 1928loo manehatanni bildingli roopakalpanatho ettayina bhavanala nirmaanamlo poty modalaindi. aadilo americacake parimitamaina aa poty cramepy prapanchavyaaptamavuto. bharathm kuudaa adhe disalo doosukelutondi. perugutunna saanketika naipunyam induku basataga nilustondi. nirmaana panilo noothana vidhaanaalanu aavishkaristuu.. sulabhataramuu chestunnayi. vistrutamavutunna injaneeringna naipunyaaniki ee bhavantulu sajiivasaakshyaalugaa nilustunnaayi.
manamuu takkuvem kaadu...
anta ettuku edagakapoyina bharathm kuudaa ettayina bhavanala nirmaanamlo tana vantu krushi chestondi. varalde van paerutho oka podavati bhavanaanni nirmistondi. 2016ku idhi puurtikaagaladani anchana. appatiki ide bhaarathmlo ettayina bhavanti kaagaladu. idhi puurtigaa nivaasaaniki upayoginche bhavanam. mumbayilo nirmistunna ee bhavanti ettu 442 meetarlu (1,450 adugulu). antastulu 117. indulo mottam 25 elivetarluntaayi. lotha groop ee praajektunu chepattindi. 2011loo idhi praarambhamaindi. 20 bilianni americonne daalarlu kharchavutayani anchana. ide samstha varalde vyuu, varalde 17.5 ekaraalalo deenini praarambhinchaaru. creste ane maro rendu praajektulanu kuudaa pratishtaatmakamgaa chepadutondi. imperialli taveri -1 bhavanam prastutaaniki atyanta ettainadi. ettayina bhavanala amsamlo mumbaide pramukha sthaanam. desha vaanijya rajadhani kaavadam.. hindi chalana chitra parisrama ikkada kendreekrutam kaavadam deeniki pradhaana kaaranam. desamlo mottam 92 ettayina bhavanalunnayi. vaatilo 78 bhavanalu mumbailone unnaayi. migilina vaatilo kolnatalo 8, bengalurulo 1, mangulurulo 1, hyderabadelo 4 unnaayi. veetilo adhikabhaagam nivaasaala kosam nirminchinave. vaanijyam kosam, hotalla kosam nirminchinavi edu bhavantulunnayi. sweeya avasaraala kosam nirminchukunna bhavanti maatram oke okkati. adhee pramukha vyaapaaravetta aneelny ambaniki chendindi. ettayina bhavanaalalo idhi 30va  sthaanaanni aakramistondi. ee bhavantini 173 meaterla ettuna nirminchaaru. indulo 27 antastulunnaayi. atlanticke samudramloni oo deevi antilia paerunu deeniki pettaaru. chikagoku chendina perkinse villi deenini desine chesaru. austreliaku chendina leaten holdingsi company deenini praarambhinchindi. vaastavaaniki indulo 60 antastulu kattachhu. richter skelupai 8 paayintlu teevratato vache bhukampaanni saitam idhi tattukuntundi. ee bhavantipai moodu helipyaadlu kuudaa unnaayi. cony vaayu sena deeniki abhyantaram cheppindi. prapanchamlone rendo atyanta khareedaina nivasa samudaayamgaa idhi paeru pondindi.
bhavishyathm bhari bhavantulu
soudi arebialoni jeddalo kingy dum taveri paerita oo bhavantini nirmistunnaaru. deeni ettu 1007 meetarlu. antastulu 167. 2018ki idhi puurtikaavacchani anchana.
oohani greenlyande senter. idhi chainaaloni oohanilo molustondi. deeni ettu 636mee. antastulu 125. 2017ku puurtikaagaladani anchana.
chainalone shenjen nagaramlo pingn yaani finanse centerne 600 meaterla ettuto kadutunnaru. indulo 115 antastuluntaayi. idhi 2016ku puurtavutumdi.
chainaaloni tiannisini nagaramlo goldine finanse 117 paerutho oo bhavanaanni nirmistunnaaru. deeni ettu 596.5 mee. antastulu 114. idhi 2018ki puurtavutumdi. alaage shenyangi pattanamlo bavonenga shenyangi globalle finanshialli centerne 568 meaterla ettuto 128 antastulato nirmistunnaaru. idhi kuudaa 2016ku puurtavutumdi.
indialoni mumbailo varalde van senter 442 meaterla ettuto siddhamavutondi. indulo 117 antastuluntaayi.