కాలుష్య 'సాగరం'లో కరుగుతున్న కోట్లు
February 16, 2017 Suresh 626 Views HUSSAIN SAGAR
ఉదయం లేదా సాయంత్రం పూట ట్యాంక్‌ బండ్‌ లేదా నెక్లెస్‌ రోడ్డు లేదా హుస్సేన్‌సాగర్‌ పక్క నుంచి మెల్లగా నడుచుకొని వెళ్తుంటే దుర్గంధం ఊపిరాడ నివ్వదు. ఈ చారిత్రాక 'సాగర్‌ దుర్గాంధానికి,కాలుష్యానికి పర్యా యపదంగా చెప్పుకొంటున్నప్పటికీ, ఈ ఏడాదిలో వేగంగానే భరిం చరాని దుర్గంధం వ్యాపించడం గమనార్హం. ఇటీవలనే ఈ సాగర్‌ పరిశీలనలో సహజత్వాన్ని,నిర్మలత్వాన్ని కోల్పోయినట్టు తేలింది. వేసవితో పాటు సాధారణంగా సాగర్‌ మురిగిపోవడం ఏప్రిల్‌ నాటికి ప్రారంభమవ్ఞతుంది. కానీ ఈసారి భరించలేని దుర్గంధం విస్తరి స్తోంది. దీనికి అనేక కారణాలున్నాయని నిపుణులు చెబుతున్నారు. గత ఏడాది సెప్టెంబర్‌లో భారీ వర్షాలు కురవడంతో రసాయనాల మడ్డి సాగర్‌లోకి వేగంగా కొట్టుకు వచ్చింది. వాతావరణం మార డంతో శీతాకాలంలోనే ఉష్ణోగ్రతలు పెరిగి సాగర్‌లో నీరు వేగం గానే ఆవిరైపో వడం జరుగుతోంది.
ఫలితంగా కాలుష్యాల సాంద్రత పెరుగుతోంది. నీటిలో ఆక్సిజన్‌ శాతం తగ్గిసూక్ష్మ జలచరాలు నశిం చడంతో హైడ్రోజన్‌ విడుదలై మరింత దారుణ పరిస్థితిని కల్పిస్తు న్నాయి.ఇది పెద్ద పర్యావరణ సమస్య,దుర్గంధం వేగంగా విస్తరిం చడాన్ని బట్టి వేసవి ప్రారంభం కాక ముందే 'సాగర్‌ నిర్జీవమవ్ఞ తున్న సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి.దీనివల్ల 'సాగర్‌ లో కాలుష్య భారంచాలా అధికంగా ఉన్నట్టు స్పష్టమవ్ఞతోంది.దుర్గంధం వేగంగా వెలు వడడం 'సాగర్‌ సంరక్షణ సత్వరం చేపట్టాల్సిన తరుణమన్న హెచ్చ రికని చెప్పవచ్చు.ఈ దుర్గంధం చర్మానికి,కళ్లకు వ్యాధులను సంక్ర మింప చేస్తుందని వైద్యులు వివరిస్తున్నారు. మందులకు ఏమాత్రం లొంగని మొండి బ్యాక్టీరియాకు సాగర్‌ స్థావరమవ్ఞతోం దని అన్నారు. విషపూరిత కాలుష్యాల వల్ల కళ్ల నుండి నీరు కారడం, దురద పుట్టడం, ఎర్రబారడం వంటి అనారోగ్య లక్షణాలు ఏర్ప డతాయి. సాగర్‌ పరిసర ప్రదేశాల్లో లుంబినీ పార్కు, ఎన్టీఆర్‌ గార్డెన్స్‌, ఇందిరాపార్కు, సంజీవయ్య పార్కుల్లో పిక్నిక్‌లు ఏర్పాటు చేసుకునే వారు సన్‌గ్లాస్‌లు వాడడం మంచిదని డాక్టర్లు సూచిస్తు న్నారు. దుర్గంధం వల్ల శ్వాసకోశవ్యాధులు, చర్మవ్యాధులు వస్తా యి.ఎక్కువకాలం 'సాగర్‌ పక్కనే ఉంటే చర్మం రంగు కూడా మారి పోతుంది. ఎరుబినోసా, షిగెల్లా, స్టెఫిలోకాకస్‌,సాల్మోనెల్లా తదితర పరాన్నజీవ్ఞలైన స్‌ూక్ష్మక్రిములకు 'సాగర్‌ఆశ్రయమవ్ఞతోంది. ఇవే పరాన్నజీవ్ఞలు సఫిల్‌గూడ,దుర్గం చెరువ్ఞల్లో ఉన్నాయి. దోమల ఉత్పత్తి పెరిగి మలేరియా డెంగ్యూ వ్యాధులు సంక్రమిస్తున్నాయి. సాగర్‌లో బోటు షికారు చేసేటప్పుడు నీటిని తాకకుండా ఉంటేనే మంచిది. ముఖ్యంగా"రాక్‌ఆఫ్‌జిబ్రాట్టర్‌ (సాగర్‌ మధ్యలోని రాయి) వద్ద నీటిని స్శర్శించకూడదు. ఫార్మా, పరిశ్రమలు, రసాయనాలు, మున్సిపల్‌ వ్యర్ధాలు సాగర్‌లో కలియకూడదు.
ప్రమాదక రమ యిన రసాయన మడ్డిని తొలగించి వేయాలి. ఎప్పటికప్పుడు నీటి నాణ్యతను పరీక్షించి,పొల్యూషన్‌ మీటర్లను సాగర్‌లో అమర్చాలి. ప్రజలకు నీటి నాణ్యతను తెలియజేస్తుండాలి. సాగర్‌ సంరక్షణపై ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించాలి. పర్యావరణ చట్టాలను కఠినంగా అమలు చేయాలి. కోట్లరూపాయిలు ధారపోస్తున్నా సాగర్‌ జలాలు శుద్ధి కావడం లేదు. కాలుష్యాల మళ్లింపునకు ప్రత్యేక పైపు లైన్‌ వేసినా వ్యర్ధాలువచ్చి చేరుతున్నాయి.బంజారా, బల్కాపూర్‌, పికెట్‌, కూకట్‌పల్లి నాలాలనుంచి మురుగు నీరు ఇదివరకు ఎక్కువగా చేరేది.ఒకప్పటి మంచినీటి చెరువ్ఞ విషపూరితంగా మారింది. అయితే సాగర్‌ ప్రక్షాళన చేప ట్టిన తరువాత కొంత మార్పు వచ్చినా పూర్తి స్థాయిలో నిర్మలత్వం ఏర్పడలేదు. నాలాల నుంచి వచ్చే వ్యర్థాలను నిరోధించడానికి 10 ఇంటర్‌ సెక్షన్‌ అండ్‌ డైవర్షన్‌ (ఐ అండ్‌డి)లు నాలాలపై నిర్మిం చారు. బల్కాపూర్‌ నాలా నుంచి వచ్చే వ్యర్ధాలను శుద్ధి చేయడానికి ఖైరతాబాద్‌ఫౖౖెవోవర్‌ వద్ద 20 మిలియన్‌ లీటర్ల (ఎంఎల్‌)సామర్ధ్యంలో సీవరేజి ట్రీట్‌మెంట్‌ ప్లాంట్‌ (ఎన్‌టిపి) ఏర్పాటు చేశారు. అలాగే కూకట్‌పల్లి నాలా వ్యర్థాలు కలియకుండా ఐఅండ్‌డి (100ఎంఎల్‌ సామర్ధ్యం) నిర్మించినా పూర్తి స్థాయి ఫలితం కనిపించలేదు.మురుగు జలాలు సాగర్‌లోకి కలవ కుండా ఉండడానికి 2200ఎంఎం డయాపైపులైన్‌ ఏర్పాటుచేశారు. నెక్లెస్‌రోడ్డులోని కూకట్‌పల్లి నాలా నుంచి మ్యారియిట్‌ హోటల్‌ వరకు 2.2కిలో మీటర్ల పైపులైన్‌ 40 కోట్లతో నిర్మించడానికి ప్రతి పాధించారు. మొత్తంమీద 36కోట్లతో పూర్తయి ఏడాది కావస్తోంది. అయినా సాగర్‌లో మురుగు నీరు కలుస్తోంది.2.200 ఎంఎం డయా పైప్‌లైన్‌ నుంచి 50 ఎంఎం మురుగునీరు పారించడం అసాధ్యమేమీ కాదు. కానీ కేవలం 80 ఎంఎం మాత్రమే పైప్‌లైన్‌ ద్వారా ప్రవహిస్తోంది. మారియేట్‌ హోటల్‌ నాలా వరకు పైప్‌లైన్‌ వేసి మురుగుజలాలు అందులో కలపాలి. అయితే పూర్తిస్థాయిలో పైపులు వేయకుండా రోడ్డు దాటగానే కాలువ ద్వారా దిగువకు వదిలారు. దీంతో వ్యర్థాలు పేరుకుపోయి సాఫీగా ప్రవాహం సాగడం లేదు.
పైప్‌లైన్‌ నుంచి నీటి ప్రవాహం సరిగ్గా సాగక నీటి రాక తగ్గుతోంది. గత ఏడాది ఎన్టీఆర్‌మార్గ్‌లో సీవరేజీ పైప్‌లైన్‌ పగిలి రోడ్డు కుంగిపోయింది. దీంతో ఆ పైప్‌లైన్‌కు రావలసిన మురుగునీటిని ఎగువ యశోధ ఆస్పత్రి వద్ద ఉన్న ఐఎన్‌డి నుంచి కూకటపల్లి నాలాలకు మళ్లించారు. ఇప్పటికే ఆ నాలాలోకి వ్యర్థ జలాలు వెళ్తుండడంతో సాగర్‌ కలుషితమవ్ఞతోంది. నెక్లెస్‌ రోడ్డులో మరో ఐఎన్‌డి నిర్మిస్తే పైప్‌లైన్‌లోకి వ్యర్థజలాలు పూర్తిగా వెళ్తాయని అంటున్నారు.నాలా నుంచి పైపులైన్లలోకి కలపాల్సిన నిర్మాణం సరిగ్గా లేనందునే ఇలా జరుగుతోందన్న వ్యాఖ్యలు వస్తున్నాయి.
ఇస్నాపూర్‌ సరస్సులో కాలుష్యం హైదరాబాద్‌ శివారు లోని పరిశ్రమలను తెలంగాణరాష్ట్ర కాలుష్య నివారణ మండలి (టిఎస్‌ పిసి బి)మూసి వేయించింది. ఇస్నా పూర్‌ చెరువ్ఞలో కాలుష్యాలను విడిచి పెడుతున్నారని ఈపరిశ్ర మలపై ఆరోపణలు రావడంతో కాలుష్య నివారణ విభాగం రంగంలోకి దిగింది. ఈ కాలుష్యంవల్ల వేలాది మత్స్యసంపద నాశనమవ్ఞతుం దని ఫిర్యాదులు వచ్చాయి. నగర పొలి మేరల్లో పశ్చమైలారం ఇండస్ట్రియిల్‌ డెవలప్‌మెంట్‌ ఏరియాలో 200ఎకరాల ఇస్నాపూర్‌ సరస్సులో చేపలన్నీ నశించిపోయాయని కొన్నిరోజులు క్రితం స్ధానికుల నుంచి ఫిర్యాదులు వచ్చాయి. దీనిపై కాలుష్య నివారణ అధికార యంత్రాంగం దర్యాప్తు చేపట్టింది. సరస్సునీటి నమూనా లు పరీక్షించారు. ప్రాథమిక ఆధారాల ప్రకారం సరస్సు ప్రాంతంలో ఉన్నవారు పరిశ్రమలను మూసివేయించారు.సరస్సు నీటి నమూనా లతో పాటు అలాగే పరిశ్రమల నుంచి విడుదలవ్ఞతున్న కాలుష్యాల నమూనాలను కూడాపరిశీలించారు. పశ్చమైలారం ఇండస్ట్రీయల్‌ ఏరియాలో 192పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. ఈ సరస్సు, కాలుష్య స్థావ రంగా పేరుపడింది. అయితే గత రెండేళ్లలో ఈ సరస్సు అభివృద్ధి చెందడంతో చేపలను మత్స్యకార్మికులు పెంచ డం ప్రారంభించారు. అయితే ఇప్పటి కాలుష్యం వల్ల దాదాపు 50లక్షల విలువైన మత్స్య సంపదకు నష్టంవాటిల్లిందని స్థానిక మత్స్యకార సంఘానికి చెందిన 50మంది సభ్యులు ఆరోపిస్తున్నారు. మత్స్య కార్మికులు రాష్ట్రప్రభు త్వం ఆమోదంతో ఈ సరస్సులో చేపల పెంపకాన్ని చేపట్టారు.
గత సీజన్‌లో ఈ సరస్సు పూర్తిగా ఎండిపోయింది.మత్స్యకార్మికు లు 2లక్షల చేపపిల్లల విత్తనాలను చెరువ్ఞలో విడిచిపెట్టారు. ఈ మే రకు ప్రభుత్వం వీటిని సరఫరా చేసింది. రెండు నెలల క్రితం పారి శ్రామికవేత్తలతో మత్స్యకారులతో సంయుక్తసమావేశం ఏర్పాటైంది. సరస్సులో ఎలాంటి రసాయన కాలుష్యాలను విడుదల చేయ బోమని పరిశ్రమల అధినేతలు హామీ ఇచ్చిన తరువాతనే మత్స్యకా రులు చేపల పెంపకాన్ని చేపట్టారు. రెండు వారాల క్రితం వరకు ఈ సరస్సు శుభ్రంగా, నిర్మలంగా ఉండేది. అయితే కొన్ని రోజుల నుంచి పరిశ్రమల కాలుష్యాలు వచ్చి చేరడం జరుగుతోంది.
kalushya 'saagaram'loo karugutunna kotlu
February 16, 2017 Suresh 626 Views HUSSAIN SAGAR
udayam leda saayantram poota tanky bandy leda neclesse roddu leda hussenesagarsa pakka nunchi mellagaa naduchukoni veltunte durgandham oopiraada nivvadu. ee chaaritraaka 'sagary durgaandhaaniki,kaalushyaaniki parya yapadamgaa cheppukontunnappati, ee edaadilo vegamgaane bharim charaani durgandham vyaapinchadam gamanarham. itiivalane ee sagary pariseelanalo sahajatvaanni,nirmalatvaanni kolpoinattu telindi. vesavito paatu saadhaaranamgaa sagary murigipovadam eprille naatiki praarambhamavnatundi. cony eesaari bharinchaleni durgandham vistari stondi. deeniki aneka kaaranaalunnaayani nipunulu chebutunnaru. gatha edaadi septemberslo bhari varshaalu kuravadamtho rasaayanaala maddi saagarloki vegamgaa kottuku vachindi. vaataavaranam maara dantho sheethaakaalamloonae ushnogratalu perigi saagarlo neeru vegam gaane aaviraipo vadam jarugutondi.
phalitamgaa kaalushyaala saandrata perugutondi. neetilo axisene saatam taggisookshma jalacharaalu nashim chadamtho hydrosene vidudalai marinta daaruna paristhitini kalpistu nnaayi.idhi pedda paryaavarana samasya,durgandham vegamgaa vistarim chadaanni batti vesavi praarambham kaaka munde 'sagary nirjeevamavna tunna suuchanalu kanipistunnaayi.deenivalla 'sagary loo kalushya bharanchala adhikamgaa unnattu spashtamavnatondi.durgandham vegamgaa velu vadadam 'sagary samrakshana satvaram chepattalsina tarunamanna hechh rikani cheppavachhu.ee durgandham charmaniki,kallaku vyaadhulanu sankra mimpa chestundani vaidyulu vivaristunnaaru. mandulaku ematram longani mondi bacteriaku sagary sthaavaramavnathom dani annaru. vishapuurita kaalushyaala valla kalla nundi neeru kaaradam, durada puttadam, errabaradam vanti anarogya lakshanaalu erpa datayi. sagary parisara pradesaallo lumbinee paarku, ntre gardense, indiraapaarku, sanjeevayya paarkullo piknikelu erpaatu chesukune vaaru sunglasselu vaadadam manchidani daaktarlu suuchistu nnaaru. durgandham valla swaasakosavyaadhulu, charmavyaadhulu vasta ye.ekkuvakaalam 'sagary pakkane unte charmam rangu kuudaa maari potundi. erubinosa, shigella, stephilokackassi,salmonella taditara paraannajeenalaina shookshmakkrimulaku 'saagaryaaasrayamavtoondam. ive paraannajeenalu safilniguda,durgam cherungallo unnaayi. domala utpatti perigi maleria dengue vyaadhulu sankramistunnaayi. saagarlo botu shikaru chesetappudu neetini takakunda untene manchidi. mukhyamgaa"rocheaffibratter (sagary madhyaloni raayi) vadda neetini ssarsinchakudadu. farma, parisramalu, rasaayanaalu, munsipalle vyardhaalu saagarlo kaliyakudadu.
pramaadaka rama yina rasayana maddini tolaginchi veyali. eppatikappudu neeti naanhyatanu pareekshinchi,polyushan meetarlanu saagarlo amarchali. prajalaku neeti naanhyatanu teliyajestundaali. sagary samrakshanapai prajallo avagaahana kalpinchaali. paryaavarana chattaalanu kathinamgaa amalu cheyali. kotlarupayilu dharapostunna sagary jalaalu suddhi kaavadam ledu. kaalushyaala mallimpunaku pratyeka paipu laine vesina vyardhaaluvacchi cherutunnayi.banjara, balkapuri, pikete, kookatemalli naalaalanunchi murugu neeru idivaraku ekkuvagaa cheredi.okappati manchineeti cherunga vishapuuritamgaa maarindi. ayithe sagary prakshaalana chepa ttina taruvaata kontha maarpu vachina puurti sthaayilo nirmalatvam erpadaledu. naalaala nunchi vache vyardhaalanu nirodhinchadaaniki 10 inter section andi divershanki (ai andeadi)lu naalaalapai nirmim chaaru. balkapuri nala nunchi vache vyardhaalanu suddhi cheyadaaniki khairatabadhishonivor vadda 20 milianni leaterla (mle)saamardhyamlo seevareji treatmenti plante (entipi) erpaatu chesaru. alaage kookatemalli nala vyardhaalu kaliyakunda iandeedy (100mle saamardhyam) nirminchinaa puurti sthaayi phalitam kanipinchaledu.murugu jalaalu saagarloki kalava kunda undadaaniki 2200mm diapaipulaine erpaatuchesaaru. neclessrodduloni kookatemalli nala nunchi marriate hotale varaku 2.2kilo meaterla paipulain 40 kotlatho nirminchadaaniki prati paadhinchaaru. mottammeeda 36kotlatho puurtayi edaadi kaavastondi. aina saagarlo murugu neeru kalustondi.2.200 mm dia pipeline nunchi 50 mm muruguneeru paarinchadam asaadhyamemi kaadu. cony kevalam 80 mm matrame pipeline dwara pravahistondi. mariate hotale nala varaku pipeline vesi murugujalaalu andulo kalapali. ayithe puurtisthaayiloo paipulu veyakunda roddu daatagaane kaaluva dwara diguvaku vadilaaru. deentho vyardhaalu perukupoyi saffiga pravaham saagadam ledu.
pipeline nunchi neeti pravaham sarigga saagaka neeti raaka taggutondi. gatha edaadi enteremargni seeveragy pipeline pagili roddu kungipoyindi. deentho aa pipelineekku raavalasina muruguneetini eguva yasodha aaspatri vadda unna ind nunchi kookatapalli naalaalaku mallinchaaru. ippatike aa naalaaloki vyartha jalaalu veltundadamto sagary kalushitamavnatondi. neclesse roddulo maro ind nirmiste pipelineeloki vyardhajalaalu puurtigaa veltaayani antunnaru.nala nunchi paipulainlaloki kalapalsina nirmaanam sarigga lenandune ilaa jarugutondanna vyaakhyalu vastunnaayi.
isnapuri sarassulo kaalushyam hyderabade shivaaru loni parisramalanu telangaanaraashtra kalushya nivaarana mandali (ts pisi bi)moosi veyinchindi. isna puur cherungalo kaalushyaalanu vidichi pedutunnaarani eeparisra malapai aaropanalu raavadamtho kalushya nivaarana vibhagam rangamloki digindi. ee kalushyamvalla velaadi matsyasampada naasanamavnatum dani firyaadulu vachayi. nagara poli merallo paschamailaaram industrialli devalapmente ariyaalo 200ekaraala isnapuri sarassulo chepalanni nasinchipoyaayani konnirojulu kritam sdhaanikula nunchi firyaadulu vachayi. deenipai kalushya nivaarana adhikara yantraangam daryaaptu chepattindi. sarassuneeti namuunaa lu pareekshinchaaru. praathamika aadhaaraala prakaaram sarassu praantamlo unnavaaru parisramalanu moosiveyinchaaru.sarassu neeti namuunaa latho paatu alaage parisramala nunchi vidudalavnatunna kaalushyaala namuunaalanu kuudaapariseelinchaaru. paschamailaaram industriyalli ariyaalo 192parisramalu unnaayi. ee sarassu, kalushya sthaava rangaa perupadindi. ayithe gatha rendellalo ee sarassu abhivruddhi chendadamto chepalanu matsyakaarmikulu pencha dam praarambhinchaaru. ayithe ippati kaalushyam valla daadaapu 50lakshala viluvaina matsya sampadaku nashtamvaatillindani sthaanika matsyakara sanghaaniki chendina 50mandi sabhyulu aaropistunnaaru. matsya kaarmikulu rashtraprabhu twam aamodamto ee sarassulo chepala pempakaanni chepattaru.
gatha seejanlo ee sarassu puurtigaa endipoyindi.matsyakaarmiku lu 2lakshala chepapillala vittanaalanu cherungalo vidichipettaaru. ee mee raku prabhutvam veetini sarafara chesindi. rendu nelala kritam paari shraamikavettalato matsyakaarulato samyuktasamavesam erpaataindi. sarassulo elanti rasayana kaalushyaalanu vidudala cheya bomani parisramala adhinetalu haami ichina taruvaatane matsyaka rulu chepala pempakaanni chepattaru. rendu vaaraala kritam varaku ee sarassu subhramgaa, nirmalamgaa undedi. ayithe konni rojula nunchi parisramala kaalushyaalu vachi cheradam jarugutondi.