నెల్లూరు జిల్లాలో ఉధృతంగా సాగిన భూ పోరాటంలో ఎల్లాయపాలెంలో పోలీ సులు అమానుషంగా కాల్పులు జరిపారు. ఆ కాల్పుల్లో గాలింకి తిరుపాలు మరణిం చారు. అదే గ్రామానికి చెందిన రమణమ్మ కు కాల్పుల్లో ఒక చేయి పోయింది. సోమ రాజుపల్లికి చెందిన తోటపల్లి నర్సయ్యకు కాల్పుల్లో ఒక చేయి పోయింది. కోవూరు తాలుకా పెనుబల్లికి చెందిన నలుగురికి యావజ్జీవ శిక్షలు, మరో ఇద్దరికి మూడేళ్ళ కఠిన కారాగార శిక్షలు విధించారు. మామిడిపూడిలో లాఠీఛార్జీ జరిగింది. స్త్రీ, పురుషులు, చంటిబిడ్డలన్న విచక్షణ లేకుండా కొట్టారు. ముదివర్తిలో ఇళ్ళలో ఉన్న వారిపైబడి అమానుషంగా లాఠీఛార్జీ చేశారు. అరెస్టులకు పాల్పడ్డారు. అప్పుడు నెల్లూరు జిల్లాలో జరిగిన ఈ భూ పోరాటా లు మరో స్వాతంత్య్ర సంగ్రామాన్ని తలపిస్తున్నాయంటూ ఇండియన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌ మొదలు అనేక పత్రికలు కొనియాడాయి. చరిత్రలో ఇంతటి సువర్ణాధ్యాయాన్ని లిఖిం చిన ఈ పోరాటాలను అర్థం చేసుకోవా లంటే భూ సమస్య గురించి తెలుసు కోవాలి. ఆ నేపథ్యంలో ఎల్లాయపాలెం, సోమరాజుపల్లి, పెనుబల్లి గ్రామాల్లో జరి గిన పోరాటాలను చూడాలి.
భూ సంస్కరణల చట్టాన్ని 1973లో చేశారు. 1975లో అమల్లోకి తెచ్చారు. దాని ప్రకారం రాష్ట్రంలో 20 లక్షల ఎకరాల మిగులు భూమి తేలవచ్చునని ప్రకటించిన ప్రభుత్వం 1979 నాటికి 12 లక్షల 84 వేల ఎకరాలే మిగులు భూము లని తేల్చింది. చివరకు 3 లక్షలా 21 వేల ఎకరాలను స్వాధీనం చేసుకుంది. అందులో 2 లక్షలా 18 వేల ఎకరాలను పేదలకు పంచింది. ఇలా పంపిణీ అయిన దానిలో 18 వేల ఎకరాలు మాత్రమే మాగాణి భూమి ఉంది. భూ సంస్కరణలు ఎంతటి బూటకపు సంస్కరణలుగా అమలు జరిగాయో పై లెక్కలే తేల్చి చెప్పాయి.
నెల్లూరు జిల్లాలో భూ సమస్యను అర్థం చేసుకోవడానికి వరకవిపూడికి చెందిన యానాటివారి వంశం గురించి చెప్పు కోవాలి. వీరికి నాలుగువేల ఎకరాల భూమి ఉన్నట్టు రెవెన్యూ రికార్డుల్లో ఉంది. వీరి మిగులు భూముల గురించి సిపిఐ (ఎం) నాయకులు వాకబు చేస్తున్నారని ఆ భూ యజమాని విన్నాడు. ఈ కబురు విని ఆయన ప్రతి సవాళ్ళకు దిగారు. తనకు చెందిన వెయ్యి ఎకరాలు బంగాళా ఖాతంలో కలిసిందనీ వెళ్ళి దానినీ సర్వే చేసి బయటకు తీయమంటూ హేళనకు దిగాడు. నెల్లూరు భూస్వాముల మనస్తత్వా నికి దో మచ్చు తునక. ఇన్ని వేల ఎకరాల భూమి ఈయనకు ధారాదత్తం కావడం వెనుక ఓ కథ ఉంది. యానాటి రామ చంద్రారెడ్డికి వెయ్యావుల రామచంద్రారెడ్డి అని పేరు. స్వాతంత్య్రానికి ముందు సర్కారు జిల్లాలతో కూడిన ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్ట్ర గవర్నరు వరకవి పూడి మీదుగా కారులో ప్రయాణిస్తున్నారు. ఆయన కారుకు ఓ ఆవుల మంద అడ్డం వచ్చింది. అవి యానాటి వారి ఆవులు. ఆ వెయ్యీ వెళ్ళేటప్పటికి గంట సమయం పట్టింది. ఆ పశు సంపదను చూసి ఆయన ముచ్చట పడ్డారు. యానాటి వారి గురించి తెలుసు కుని వారి ఇంటికి వెళ్లారు. వారి ఆతిథ్యం స్వీకరించి, వారి పశుపోషణా తీరును కొని యాడి మద్రాసు వెళ్ళారు. వెంటనే ఆవుల మందకు బీడుగా చూపుతూ 4000 ఎక రాల భూమిపై వారికి పట్టా హక్కులిచ్చారు.
1979 నవంబరు 23న 'ప్రజాశక్తి' వార పత్రికలో ప్రచురితమైన దిగువ వార్త కూడా నెల్లూరు జిల్లా భూ సమస్యకు సంబంధించిన మరో కోణాన్ని తెలియ జేస్తుంది. 'నెల్లూరు జిల్లా మామిడిపూడిలో దళితుల నోరుగొట్టి చట్ట విరుద్ధంగా భూ స్వాములకిచ్చిన 145 ఎకరాల ప్రభుత్వ భూ పట్టాలను రద్దు చేసి వాటిని పేదలకు పంచాలని వ్యవసాయ కార్మిక సంఘం జిల్లా నాయకులు జక్కా వెంకయ్య, చిట్టేటి రమణారెడ్డి, టిపి భానురాజు, వి. మాల కొండారెడ్డి, టి.రమణయ్య, ఆ గ్రామ నాయకులు బల్లెం వెంకటయ్య, తాటిపర్తి గోవిందయ్యా రెవెన్యూ మంత్రి నేదురుమల్లి జనార్దన్‌ రెడ్డికి మెమోరాండం ఇచ్చారు. (ఆ మెమోరాండంలో భూ సమస్యను తెలిపే వివరాలిలా ఉన్నాయి). ఈ గ్రామం 1959 జూలై 1న రైత్వారీ గ్రామ మైంది. అప్పటికి ఆ గ్రామంలో సర్వే నెం: సి31లో 376 ఎకరాల 76 సెంట్ల పచ్చిక బీడు భూమి ఉంది. దీన్ని కూడా సెక్షన్‌ 15(1) కింద తమకు పట్టాలివ్వాలంటూ కొందరు భూస్వాములు అసిస్టెంటు సెటిల్‌మెంట్‌ ఆఫీసరుకు దరఖాస్తులు పెట్టుకున్నారు. అది సాగు చేయడం లేదని పచ్చిక బీడు అనే పేరుతో సెటిల్‌మెంటు అధికారి ఇవ్వలేదు. ఆ తరువాత హై కోర్టులో రిట్‌ వేశారు. 1967లో కోర్టు దీన్ని కొట్టేసింది. హై కోర్టులో రిట్‌ పెండింగ్‌లో ఉండగానే రెవెన్యూ బోర్డు వారు 54 ఎకరాలా 76 సెంట్ల భూమిని అల్తూరు ఆది శేషారెడ్డి భార్యకు సెక్షన్‌ 11(సి) కింద పట్టా ఇచ్చారు. మరో 90 ఎకరాలను ఇలాగే మరి కొందరికి పట్టా ఇచ్చారు. వీరంతా సీలింగ్‌ను మించిన భూమి ఉన్న భూస్వాములే. ఈ పట్టాలను రద్దు చేసి తక్షణం పేదలకు ఇవ్వాలి'' ఇది వ్యవసాయ కార్మిక సంఘం మెమోరాండంలోని సారాంశం. ఇలా గ్రామగ్రామాన వ్యవసాయ కార్మిక సంఘం భూ స్వాముల ఆధీనంలోని భూ ముల పుట్టు పూర్వోత్తరాలను వెలికి తీసిసర్వే నెంబర్లతో సహా బయటపెట్టింది. ఈ శక్తి ఈ సంఘానికెలా వచ్చిం దో తర్వాత చర్చిద్దాం. స్వాతంత్య్రోద్యమ కాలంలో ఈ జిల్లాలో వెంకటగిరి రాజా వ్యతిరేక పోరాటంతో పాటు అనేక చోట్ల వారికున్న జమీందారీ ఈనాం భూములపై వ్యతిరేక పోరాటాలు జరిగాయి. రాష్ట్రంలోనూ జరిగాయి. ఆ నాటి జమీందారీ భూముల స్థితిగతులను అర్థం చేసుకోవాలనుకుంటే 1937 - 38 నాటి రైతు రక్షణ యాత్ర సందర్భంగా అప్పటి ఆంధ్ర రైతు నాయకులు నండూరి ప్రసాద రావు రాసిన వ్యాసంలోని కొన్ని భాగాలను ఇక్కడ గుర్తు చేయాల్సి ఉంది. ''అవి బ్రిటీషు వారు పాలించే రోజులు.అతి క్రూరమైన జమీందారీ విధానాన్నీ, రైత్వారీ పద్ధతి పేరుతో భూస్వామిక విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టి రైతాంగాన్ని నిలువు దోపిడీ చేసే రోజుల వి.'' అని చెప్పారు. ఇంకా రాష్ట్రంలో నూటి కి 40 వంతుల భూ భాగం జమీందారు, మొఖాసాదారు, ఈనాం దార్ల కింద ఉండే ది'' అన్నారు. రాష్ట్రంలో జరిగిన జమీందారీ వ్యతిరేక పోరాటాల ఫలితంగా '' చివరకు 1947లో స్వాతంత్య్రం వచ్చాక 1948లో జమీందారీలు శాశ్వతంగా రద్దు చేయ బడ్డాయి''1949 నుంచి ఈ చట్టం అమల్లో కొచ్చింది.
అంటే జమీందారీలు రద్దై రైత్వారీ గ్రామా లేర్పడ్డా భూ కేంద్రీకరణ ఏ స్థాయిలో ఉందో గుర్తించొచ్చు. 1975 భూసంస్క రణలు ఎంత బూటకపు సంస్కరణలుగా అమలయ్యాయో నెల్లూరు జిల్లా గురించి చెప్పిన ఉదాహరణలను బట్టి అర్థం చేసుకో వచ్చు. 1973 నాటికి భూ సంస్కరణల చట్టాలు వచ్చినా నెలూరు జిల్లా కమిటీ ప్రధానంగా బంజరు భూములు పంచా లనే దానిపైనే పోరాడుతూ వచ్చింది. 1974 నుంచే ఈ భూముల సాధన కోసం పోరా టాలు చేస్తూ వస్తుంది. దీంతో పాటు జిల్లా లో ప్రతి ఏటా కూలి పెంపు పోరాటాలూ జరుగు తున్నాయి. కూలి, భూ సమస్యలు జిల్లా వ్యవసా య కార్మికులను ఐక్యంగా కదిలించేవి. నెల్లూరు జిల్లాలో జరిగిన మరో సంఘటన కూడా బంజరు భూముల పైకి దృష్టి మళ్ళడానికి తోడ్పడింది. ఉదయగిరి తాలూకా సోమల రేగడకు చెందిన యాలమూరి పెంచలరెడ్డి 1977 అక్టోబరు 26న తాలూకా ఆఫీసు ముందు నిరాహర దీక్షకు దిగారు. అప్పసముద్రం, కాసరపల్లి, నందవరం, మందాల నాయుడి పల్లె, రెడ్ల దిన్నె గ్రామస్తులూ ఈ దీక్షలో భాగస్వాములు కావడంతో ప్రజలు వంద లూ వేలసంఖ్యలో కదల సాగారు. దీంతో తహశీల్దారు దిగొచ్చి బంజర్లను పంచారు. ఆ కాలంలో ఈ ప్రాంతంలో పొగాకు సాగు పెరగడంతో ప్రభుత్వ బంజర్లపైకి పేదలు పెద్ద ఎత్తున కదల సాగారు. (1978 జనవరి ప్రజాశక్తి వార్త) ఈ స్ఫూర్తితో ఉదయగిరి, ఆత్మకూరు, కోవూరు, నెల్లూరు, కావలి, గూడూరు తాలూకాల్లో 1978లో బంజరు సదస్సులు జరిగాయి. ఈ బంజర్ల లోకి ప్రజలు దిగుతున్న ప్పుడు రెండు విష యాలు అర్థమయ్యాయి. ఒకటి ఈ భూ ములు కూడా భూస్వాముల ఆక్రమణలో ఉన్నాయి. రెండు ఈ భూములను గుర్తిం చాలంటే సర్వేయర్ల సహకారం అందడం లేదు. ఈ విషయాలు 1978లో జక్కా వెంకయ్య ప్రత్యక్ష నాయకత్వంలో పైనా పురం బంజర్లలోకి దిగినప్పుడు అర్థమైంది. అవి యానాటి వారి ఆక్రమణలో ఉన్న భూములని తేలింది. దీని ఆధారంగా రాష్ట్ర నాయకత్వంతో సంప్రదిం చారు. ఆపై ఆ భూముల గుర్తింపుకు సర్వే ఎలా అన్న సమ స్య ముందు కొచ్చింది. దీంతో 1978లో భూముల గురించి అవగాహన ఉన్న 50 మంది కార్యకర్తలను పైనాపురం పిలి పించి భూముల సర్వే పద్ధతులను నేర్పించారు. ఈ సర్వేలో శిక్షణ పొందిన వాళ్ళు భూస్వా ముల ఆక్రమణలోని బంజరు భూములనూ, ప్రభుత్వ బంజర్లనూ శాస్త్రీయంగా గుర్తించ సాగారు. నెల్లూరు, కోవూరు, ఆత్మ కూరు, ఉదయగిరి, గూడూరు తాలూకాల్లో ఎంపిక చేసిన గ్రామాల్లో ఈ సర్వేలు జరిగాయి. జక్కా వెంకయ్య సారథ్యంలో ఆయా తాలూకాల్లో పాలిచర్ల వెంకయ్య, గండవరపు బాలకృష్టారెడ్డి, చండ్ర రాజ గోపాల్‌, చిట్టేటి రమణయ్య, టిపి భాను రాజు, టి.రమణయ్యలు ఈ సదస్సులకూ, సర్వేలకూ సారథ్యం వహించారు. వాటిని పంచాలంటూ ఆర్జీలివ్వసాగారు.
నెల్లూరులో ప్రత్యేకించి జిల్లా కలెక్టరుగా ఉన్న అర్జునరావు ఎమర్జెన్సీలో నిర్వహిం చిన పాత్ర కూడా భూములు దక్కుతాయన్న విశ్వాసాన్ని పేదల్లో పెంచింది. ఆయన సీలింగ్‌ భూములు, అప్పిలేట్‌ ట్రిబ్యునల్‌ వివాదంలో ఉండే భూములు, చెరువు లోతట్టు భూముల వివరాలు బయటికి తీశారు. వాటిని ఆర్‌డివో ఆధ్వర్యంలో పెట్టి జాయింటు ఫార్మింగ్‌ సొసైటీలను ఏర్పాటు చేశారు. వీటిలో సాగుదార్లకు చేరిన పేదలకు భూములను అప్పగించి సాగులోకి తీసుకొచ్చారు. ఆక్రమణలో ఉన్న బంజర్లను కానీ, సీలింగును మించిన భూములను గానీ ఆధారాలతో సహా చూపిస్తే వాటిని పేదలకు పంచారు. ఆధారాల్లేకుండా ఆర్జీలతో వస్తే మందలించిన సందర్భాలూ ఉన్నాయి. ఇలా ఆయన పంచిన భూములన్నీ ఇంది రమ్మ పంచిన భూములేనని పేదలు భ్రమ పడ్డారు. 1977 ఎన్నికల్లో ఇందిరాగాంధీ ఓడిపోయింది.ఇక భూముల సంగతేమిటన్న బెంగ పేదల్లో మిగిలింది. ఈ నేపథ్యంలో మార్క్సిస్టు పార్టీ ''ప్రభుత్వం మిగులు భూములు పంచాలని చట్టం చేసింది. మనమూ సర్వే ద్వారా శాస్త్రీయంగా వాటిని గుర్తించి పంచాలంటున్నాం. ప్రభుత్వం చెప్పిందే అమలు చేయాలంటున్నాం'' అం టూ సాగించిన పాజిటివ్‌ ప్రచారం పేద లను ఆకట్టుకుంది. ఇందిరాగాంధీ ఓడిపోయిన నేపథ్యంలో కమ్యూనిస్టులను నమ్మకుంటే ఇక భూములు దక్కవనే ఆందోళనకు పేదలు గురయ్యారు.
భూ సమస్య తీవ్రతను వివరించేందుకు 1978 జూలై 15న నెల్లూరులో 1000 మందితో సదస్సు జరిపారు. వ్యవసాయ కార్మిక సంఘం ఆధ్వర్యంలో ఈ సదస్సు జరిగింది. ఆరు తాలూకాల్లోని 80 గ్రామా లనుంచి పాల్గొన్నారు. ఈ సదస్సు దిగువ విషయాలను వెలికి తెచ్చింది. నెల్లూరు జిల్లాలో ఒక కుటుంబానికి చెందిన భూస్వాముల ఆధీనంలో ఐదు వేల ఎకరాల బంజరు భూమి ఉంది. దీనిని స్వాధీనం చేసుకుని (చట్టం ప్రకారం 2.5 ఎకరాల మాగాణి, 5ఎకరాల మెట్ట లోపు ఉండే వాళ్ళు బంజర్లను ఆక్ర మించరాదు) పేదలకు పంచాలి. భూ సంస్కరణల చట్టం ప్రకారం మూడు వరుస సంవత్సరాల్లో రెండుకార్లు పండినట్టు నమో దైన చోట 14ఎకరాలూ, అంతకు తక్కువ పంట వచ్చే చోట 22 ఎకరాలూ ఒక కుటుంబానికి ఉండొచ్చు. భూస్వాములు ఆక్రమించిన బంజర్లనూ, సాగుయోగ్యమైన బంజర్లనూ (రెండూ కలిపి జిల్లాలో లక్షా 66వేల ఎకరాలున్నాయి) సీలింగ్‌ పరిమితి మించిన భూములనూ భూమిలేని పేదలకు పంచాలి. అర్హులైన బంజరు సాగుదార్లకు పట్టాలివ్వాలి. పేదల సాగులోని భూమికి నీటి వసతి కల్పించాలి. నిజమైన కౌలుదార్లకే దేవాలయ భూములివ్వాలి. ఈ విషయాలను జక్కా వెంకయ్య సదస్సు ముందుం చారు. సదస్సులో వీటిపై చర్చ జరిగింది. డిమాండ్ల రూపకల్పనతో పాటు జక్కా వెంకయ్య, చిట్టేటి రమణయ్య, టిపి భానురాజు ఇతర జిల్లా కమిటీ సభ్యుల నాయకత్వంలో ప్రదర్శన కలెక్టరు ఆఫీసుకు చేరింది. వివిధ గ్రామాలనుంచి తెచ్చిన సర్వే నెంబర్లు, పంచదగిన భూ విస్తీర్ణం గురించి తెలిపే లెక్కల వివరాలతో కూడిన ఆర్జీలను కలెక్టరు కిచ్చారు. పై భూమి మొత్తాన్ని పంపిణీ చేయాలంటే 80 మంది తహశీల్దార్లు కావాలని అందులో సూచించారు.
ఈ సదస్సు అనంతరం భూ సమస్య గురించి పోరాట కేంద్రాల్లోనూ వాటి చుట్టు పక్కల ప్రాంతాల్లోనూ విస్తృతంగా ప్రచారం చేయాలని నిర్ణయించారు. రాష్ట్ర స్థాయిలో సిపిఐ(ఎం), సిపిఐలతో పాటు ఉభయ వ్యవ సాయ కార్మిక సంఘాలూ ఇందుకు సమాయత్త మయ్యాయి. వాటి ఆధ్వర్యంలో పోరాట కేంద్రాల్లో జనరల్‌ బాడీలు జరిగాయి. వేలాది కరపత్రాలను పంపిణీ చేశారు. ఈ సందర్భం గానే భూ సమస్యపై ప్రజల్లో ఉన్న సన్నద్ధతను గుర్తించారు. భూ పోరాటానికి సన్నాహకంగా నెల్లూరు జిల్లా కేంద్రంలో బహిరంగ సభ జరపాలని నిర్ణయించారు. భూ సమస్యను ప్రచారం చేస్తూ జిల్లా అంతటా జనవరిలో సైకిల్‌ ర్యాలీలు నిర్వహించారు. ఆ తరువాత జనరల్‌ బాడీలు జరిపి భూ పోరాట కేంద్రాలను గుర్తిం చారు. వ్యవసాయ కార్మికులకు అండగా కార్మికులు, విద్యార్థులు, యువకులు ఈ ర్యాలీల్లో పాల్గొన్నారు. దీని కొనసాగింపుగా నెల్లూరు జిల్లా కేంద్రంలో 1979 ఫిబ్రవరి 25న 10,000 మందితో ప్రదర్శన జరిగింది. కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ చీలికల అనంతరం బహుశా ఇంత భారీ సంఖ్యలో ప్రదర్శన జరగడం ఇదే ప్రథమం. అనం తరం కో ఆపరేటివ్‌ సెంట్రల్‌ బ్యాంకు ఆవరణలో బహిరంగ సభ జరిగింది. సభా స్థలికి ప్రదర్శకులను మించిన సంఖ్య చేరిం ది.
ప్రజల్లో కనిపించిన ఈ స్పందనను సిపిఎం నాయకులు శ్రీహరి గుర్తించారు. వేదిక వద్దనే ఉభయ పార్టీల జిల్లా కమిటీలను సమావేశ పర్చారు. ఈ పోరాటాన్ని ఆశీర్వదిస్తూ ప్రతి ఒక్కరూ ఎంతో కొంత విరాళాన్ని 'కానుక'గా ఇవ్వా లని పిలుపిద్దాం' అని ప్రతిపాదించారు. అందరూ సమ్మతించారు. బహిరంగ సభ కాగానే ఈ నిర్ణయాన్ని ప్రకటించారు. వ్యవసాయ కార్మిక సంఘం కార్యకర్తలు పళ్ళేలతో వస్తారనీ, వారొచ్చే వరకూ వేచి కానుకలిచ్చి వెళ్ళాలనీ, అవే ఈ పోరాట విజయానికీ ఆశీర్వాదాలవు తాయనీ ప్రకటించారు. నాయకత్వం ఊహించి నట్టే సభికుల నుంచి అనూహ్య స్పందన వ్యక్తమైంది. తమ వంతు కానుకనిచ్చే వరకూ ఏ ఒక్కరూ కదల్లేదు. 20 నుంచి 30 నిమిషాలు వేచి, తోచినంత కానుకలేసి వెళ్ళారు. తన వద్ద డబ్బుల్లేకుంటే పక్కవారిని అప్పు అడిగి తీసుకుని కానుకలిచ్చారు. ఈ సభ నాడే ఈ పోరాటం విజయం సాధించి తీరాలనే స్ఫూర్తి ప్రజల్లో ఏ స్థాయిలో ఉందో సుస్పష్టమైంది. ఈ సభలో వ్యవసాయ కార్మిక సంఘం రాష్ట్ర ప్రధాన కార్యదర్శి ఎల్‌బి గంగాధరరావు, వ్యవసాయ కార్మిక సంఘం (హైదరాబాద్‌) కార్యదర్శి వంకా సత్యనారా యణ పాల్గొన్నారు. ఈ సభలో ప్రసంగిం చిన రాష్ట్ర నాయకులతో సహా జిల్లా ముఖ్య నాయకులు ఆరుగురిపై అరెస్టు వారెంట్లు జారీ అయ్యాయి. నలుగురు జిల్లా ముఖ్యు ల్ని అరెస్టు చేశారు. నిర్థిష్టమైన రుజువుకు నిలిచే ఆరోపణలు లేనందున కోర్టు వారం దరినీ విడుదల చేసింది.
ఆక్రమిత, మిగులు భూముల్లో ఎర్రజెండా రెపరెపలు
1979 ఫిబ్రవరి 27న పదెకరాల పైబ డిన మిగులు భూములు గుర్తించే పోరాటం మొదలైంది. ప్రజలు ఎర్ర జెండాలు చేబూ నారు. తండోప తండాలుగా సర్వే ద్వారా గుర్తించిన భూముల్లోకి దిగారు. వాటిలో ఎర్రజెండాలు పాతారు. కోవూరు, నెల్లూరు తాలూకాల్లో పెద్ద సంఖ్యలో పేదలు కదం తొక్కారు. గూడూరు, కావలి, ఆత్మకూరు, ఉదయగిరి డివిజన్‌లలోనూ ఎంపిక చేసిన కేంద్రాల్లో భూమిల్లోకి దిగారు. మొత్తం 50 గ్రామాల్లో 10,978 మంది 4,914 ఎకరాల్లో గుర్తులు పెట్టారు. ఒకే రోజు... అదీ జిల్లా అంతటా... గ్రామ గ్రామానా పేదలు కదం తొక్కుతున్న తీరు.... భూస్వాముల ఆక్రమిత భూముల్లో ఎర్రజెండాలు పాతి గుర్తించడంలోని జోరు... ఇండియన్‌ ఎక్సప్రెస్‌లాంటి పత్రికలకు సైతం మరో స్వాతంత్య్ర పోరాటంలా కన పడింది. అనేక మంది మేధావులూ, ప్రజాతంత్ర వాదులూ, జనం గెలవాలని కోరుకునేవారూ దీన్నో మహోజ్వల పోరాటంగా కీర్తించారు. ఇంతటి భారీ జన స్పందన భూస్వామ్య అనుకూల శక్తులకు కంటగింపుగా మారిం ది. కమ్యూనిస్టులు రేగ్గొట్టిన అరాచకం గానూ, ప్రశాంతతను భంగపర్చే పోరాటం గానూ, ఎన్నికల్లో ఓట్ల కోసం సాగించే ఎత్తుగడగానూ కనపడింది. ఏదైతేనేం... చెలరేగిన జన సమూహాల భూ కాంక్ష కళ్ళ కు కట్టినట్టు బట్టబయలైంది. భూస్వాముల గుండెల్లో దడ పుట్టించింది. ఆ రాత్రికి రాత్రే వారు కూడబలుక్కున్నారు. దీన్ని ఆదిలోనే తుంచకుంటే... ఆ తరువాత ఏమౌతుం దన్నది ఊహించడానికి కూడా సిద్ధపడలేదు. అందరూ ఒక్కటయ్యారు.
జిల్లా నుంచి రెవెన్యూ శాఖా మంత్రిగా ఉన్న నేదురుమల్లి జనార్థన్‌రెడ్డిని కలిశారు. పోలీసులను దించి ప్రజల కదనోత్సా హాన్ని ఉక్కు పాదాలతో తొక్కి పారెయ్యాలని కోరారు. దీంతో ఎలాం టి ప్రకటనలూ, హెచ్చరికలూ లేకుండానే (నెల్లూరు, కోవూరు తాలూకాల్లో) 144వ సెక్షన్‌ విధించారు. బహిరంగంగా పత్రికల్లో ప్రకటనలు చేయక పోవడంతో 144వ సెక్షన్‌ విధింపు విషయం రహస్యంగా ఉండి పోయింది. సమన్వయ పరుస్తున్న పార్టీ నాయకత్వానికి తెలీలేదు. అందువల్ల అవ సరమైన జాగ్రత్తలు దిగువ స్థాయిలో తీసుకో లేదు. దీన్ని ఆధారం చేసుకుని పోలీసులూ, భూస్వాములూ కలిసి గ్రామాల్లో భీతావహం సృష్టించారు. ప్రభుత్వంతో ఎలా సంప్ర దింపులు జరిగాయో తెలీదుగానీ మార్చి ఒకటో తేదీకి ఉద్యమ కేంద్రాలన్నింటిలోనూ పోలీసు క్యాంపులనేర్పాటు చేశారు. పేదలు భారీ సంఖ్యలో కదులుతున్న కేంద్రాల్లో100 నుంచి 150 మందితో క్యాంపులు పెట్టా రు. నామ మాత్రంగా కదిలిన కేంద్రాల్లోనూ 10నుంచి 15మంది పోలీసులను దించారు.
ఎల్లాయపాలెంలో తిరుపాలు అమరత్వం
భారీ సంఖ్యలో పోలీసులను దించిన గ్రామాల్లో ఎల్లాయపాలెం ఒకటి. ఇది నేదురు మల్లి జనార్థన్‌ రెడ్డి అత్తగారి గ్రామం. ఈ గ్రామంలో మిగతా కేంద్రాల కన్నా 3 రోజుల ముందే... అంటే ఫిబ్రవరి 24న సీలింగ్‌కు మించిన భూములు పంచాలంటూ పేదలు భూముల్లోకి దిగారు. పంచాల్సిన భూములను ఎర్రజెండాలతో గుర్తించారు. జిల్లా అంతటా జరిగిన ముందస్తు అరెస్టుల్లో భాగంగా ఈ గ్రామ మార్క్సిస్టు పార్టీ నాయకులు గండవరపు బాలక్రిష్ణారెడ్డిని అరెస్టు చేశారు. మరో నాయకుడు జెడ్డా మస్తానయ్య బయటే ఉన్నారు. ఈ అరెస్టులను నిరసిస్తూ, తొక్కిపెట్టిన భూములను పంచాలని డిమాండ్‌ చేస్తూ ఈ గ్రామంలో 2000 మందికి పైగా ప్రదర్శన చేశారు. ఆ రోజు ఏ వీధిలో చూసినా ఎర్ర జెండాలు చేబూ నిన పేదలే కనిపించారు. దీని తరువాత ఇక్కడా 150 మందితో పోలీసు క్యాంపు ఏర్పాటు చేశా రు. దీంతో నాలుగు రోజులు భూస్వాములు ఏ ప్రతిఘటనకూ దిగలేదు. జనం ఆదమరిచి ఉంటారని భావించాక...
అది మార్చి 2వ తేదీ. చీకట్లను చీల్చు కుంటూ సూర్యుడప్పుడప్పుడే పైకెగబాకు తున్నాడు. భూస్వాముల ట్రాక్టర్లు ఒక్కటొక్కటిగా భూముల దిశగా కదిలాయి. ఒకటీ రెండు అప్పటికే భూ ముల్లోకి దిగాయి. కమ్యూనిస్టులు పెట్టిన గట్లను చెరిపేయసాగాయి.ఈ భూములకు సమీపంలోని కొత్త హరిజనవాడలో ఉంటున్న గాలంకి తిరుపాలు (సుమారు 18 సంవత్స రాలు) మేల్కొలుపు పలుకుతున్న పొద్దు పొడుపులాగే నాయకులకు సమాచారమందిం చేందుకు ఉద్యమ కేంద్రంగా ఉన్న పాత హరిజన వాడవైపుకు పరుగు తీశాడు. పార్టీ నాయకులు జెడ్డా మస్తానయ్యను కలిసి సమాచారం అందించాడు. అందుబాటులో ఉన్న పార్టీ సభ్యులు సంప్రదించుకున్నారు. గట్లు చెరపడాన్ని అడ్డుకోవాలని నిర్ణయించారు. పోలీసులు వచ్చినా గుర్తించిన గట్లను వదలకూడదని తీర్మానించారు. భూపోరాటంలో కలిసొచ్చిన దళిత, గిరిజన, ముస్లిం, యాదవ, దేవాంగుల కుమ్మరి, చాకలి, గౌడ వాడలకు సమాచారం పంపించారు. సమా చారం అందుకున్నవారు తెలిసిందే తడవుగా భూములవైపుకు పరుగు తీశారు. బారెడు పొద్దేక్కెలోపే సుమారు 500 మంది భూముల్లోకి చేరి ట్రాక్టర్లను అడ్డుకున్నారు. ట్రాక్టర్లలో వచ్చిన భూస్వామ్య గుండాలు రాళ్ళతో దాడికి దిగారు. వాటిని తప్పించుకుంటూ వాళ్ళు విసిరిన రాళ్ళ తోనే పేదలు ట్రాక్టర్లను నిలువరిస్తున్నారు. ముందుగానే సిద్ధంగా ఉన్న పోలీసులూ పొలా ల్లోకి రాసాగారు. ప్రతి 15 నిమిషాలకూ 100 నుంచి 150 మంది పేదలు పెరుగుతూనే ఉన్నారు. పోలీసులు రాగానే ఆందోళనాకారులు గతానుభవాలతో పోరాట రూపాన్ని మార్చు కున్నారు. ముందు వరుసలో మహిళలు నిలబడ్డారు. పురుషులు వారి వెనుక నిలిచారు. మగ పోలీసులు నిబంధనలకు విరుద్ధంగా మహిళలపై విరుచుకు పడ్డారు. ఏ మాత్రమూ వెనకడుగు వేయకుండా మహిళలూ పోలీసుల నెదిరించి నిలిచారు. ప్రజల్ని భయభ్రాంతుల్ని చేయడానికి ఓ వృద్ధ ముస్లిమ్‌ మహిళపై పోలీసులు లాఠీఛార్జీ చేశారు. ఆవిడ స్పృహ తప్పి కింద పడిపోయింది. ఒంటిపై బట్టలు తొలిగి పోయాయి. అయినా వదలకుండా లాఠీఛార్జీ చేస్తున్న తీరుకు సాటి మహిళలు కన్నీటి పర్యంతమయ్యారు. ఓ వైపు పోలీసులను ప్రతిఘటిస్తూ మరోవైపు ఆ వృద్ధురాలిని కాపాడే ప్రయత్నం చేస్తున్నారు. అయినా పోలీసుల పైశాచికం ఆగలేదు. దీన్ని సమీపం నుంచి గమనించిన జమ్ము వెంకయ్య ఒక్క ఉదుటున సిఐ పైకి దూకాడు. గట్టిగా సిఐ అస్తులు పట్టుకున్నాడు. సిఐ విలవిల్లాడాడు. వృద్ధ మహి ళను ఒదిలేంత వరకూ తానూ ఒదలనన్నాడు. దీంతో 10 నుంచి 15 మంది పోలీసులు వెంకయ్యను చుట్టుముట్టారు. చావచితగ్గొట్టారు. ఈ లోపల పోలీసులు వృద్ధ మహిళలను విడిచి పెట్టారు. వెంకయ్య కూడా వదిలేశారు. దాంతో ఊపిరి పీల్చుకున్న సిఐ గాలిలోకి కాల్పులు జరిపారు. అప్పటికే వెయ్యీ, 1500కు పేదల సంఖ్య పెరిగింది. ఒక పక్క లాఠీఛార్జీ చేస్తూనే రెండో సారి కాల్పులు జరిపారు. ఈ కాల్పుల శబ్దాలు విని అప్పటి వరకూ సమాచారం తెలీని పేదలు కూడా కారాలతో వచ్చి పోలీసు దాడిని అడ్డుకున్నారు. మూడోసారి ఉన్నట్టుండి జనం మీదకే కాల్పులు జరిపారు. పోలీసు దురాగతాల నెదిరించడంలో ముందున్న గాలంకి తిరుపాలు పొత్తి కడుపుగుండా ఒక బుల్లెట్‌ దూసుకెళ్ళింది. అది వీపు వెనుక నుంచి బయటికొచ్చింది. మహిళలు ముందున్నప్పుడు ప్రత్యక్షంగా ప్రతి ఘటించారు. పురుషులు ముందుకురికాక రాళ్ళం దించారు. ఇందులో సమరశీలంగా వ్యవహరి స్తున్న రమణమ్మను టార్గెట్‌ చేసి పోలీసులు జరిపిన కాల్పుల్లో ఆమె చేతికి తూటా తగిలింది. చెయ్యి ఎముక విరిగి చర్మం ఆధారంగా వేలాడ సాగింది. కాల్పులు జరిగాయని తెలిసి పోలీసు నిర్భంధంలో ఉన్న జక్కా వెంకయ్య తప్పించుకొని ఎల్లాయపాలెం చేరారు. గండవరపు బాల క్రిష్ణారెడ్డి అలాగే తప్పించుకుని స్పాట్‌కు చేరారు.
జక్కా సూచనపై అప్పట్లో ఈ ఊరికేసిన బుడ్డ బస్సులో తిరుపాలును, రమణమ్మను నెల్లూరులోని డాక్టరు రామచంద్రారెడ్డి ప్రజా వైద్యశాలకు తరలిం చారు. తిరుపాలు అప్పటికే మరణించినట్లు డాక్ట ర్లు ప్రకటించారు. రమణమ్మకు చెయ్యి తొలగిం చారు. ఈ పోరాటంలో అల్లాడి ఆదెమ్మ, పుచ్చల పల్లి నర్సమ్మ, అల్లంపాటి నర్సమ్మ, వడ్ల పూడి రావమ్మ, షేక్‌ దాదాసాహెబ్‌, ఇమాం సాహెబ్‌, మీరా సాహిబ్‌, ఖాసిం, సైదు ఛత్తీబి, కాకి పిచ్చ య్య, కాకి వీరాస్వామి, పెద సింగయ్య ఆయా వాడల ప్రజలను కదిలించడంలోనూ, పోరా టాన్ని సాగించడంలోనూ వ్యూహాత్మక నాయకత్వ మందించారు. ఈ పోరాటంలో దాదాపు 30 మంది గాయపడ్డారు. చనిపోయిన తిరుపాలుతో సహా 45 మందిపై కేసులు పెట్టారు.
nelluru jillaalo udhrutamgaa saagina bhoo poraatamlo ellayapalemlo poli sulu amaanushamgaa kaalpulu jariparu. aa kaalpullo gaalinki tirupaalu maranim chaaru. adhe graamaaniki chendina ramanamma ku kaalpullo oka cheyi poyindi. soma rajupalliki chendina thotapalli narsayyaku kaalpullo oka cheyi poyindi. kovuru taluka penuballiki chendina naluguriki yavajjeeva shikshalu, maro iddariki moodella kathina karagara shikshalu vidhinchaaru. mamidipudilo laaticharji jarigindi. stree, purushulu, chantibiddalanna vichakshana lekunda kottaru. mudivartilo illalo unna vaaripaibadi amaanushamgaa laaticharji chesaru. arestulaku palpaddaru. appudu nelluru jillaalo jarigina ee bhoo porata lu maro swaatantyra sangraamaanni talapistunnaayantuu indian expressee modalu aneka patrikalu koniadayi. charitralo intati suvarnaadhyaayaanni likhim china ee poraataalanu artham chesukova lante bhoo samasya gurinchi telusu kovali. aa nepathyamlo ellayapalem, somarajupalli, penuballi graamaallo jari gina poraataalanu chudali.
bhoo samskaranala chattaanni 1973loo chesaru. 1975loo amalloki tecchaaru. daani prakaaram rashtramlo 20 lakshala ekaraala migulu bhoomi telavachunani prakatinchina prabhutvam 1979 naatiki 12 lakshala 84 vela ekarale migulu bhoomu lani telchindi. chivaraku 3 lakshala 21 vela ekaraalanu swaadheenam chesukundi. andulo 2 lakshala 18 vela ekaraalanu pedalaku panchindi. ilaa pampinee ayina daanilo 18 vela ekaraalu matrame maagaani bhoomi undi. bhoo samskaranalu enthati bootakapu samskaranalugaa amalu jarigayo pai lekkale telchi cheppai.
nelluru jillaalo bhoo samasyanu artham chesukovadaniki varakavipudiki chendina yanativari vamsam gurinchi cheppu kovali. veeriki naaluguvela ekaraala bhoomi unnattu revenue recordullo undi. veeri migulu bhoomula gurinchi cpi (em) naayakulu vaakabu chestunnarani aa bhoo yajamani vinnadu. ee kaburu vini aayana prati savaallaku digaaru. tanaku chendina veyyi ekaraalu bangala khaatamlo kalisindanii velli daaninee sarve chesi bayataku teeyamantu helanaku digaadu. nelluru bhuswamula manastatva niki dhoo machu tunaka. inni vela ekaraala bhoomi eeyanaku dhaaraadattam kaavadam venuka oo katha undi. yanati raama chandraareddiki veyyaavula ramachandrareddy ani paeru. swaatantyraaniki mundu sarkaaru jillaalatho kuudina ummadi madrasu rashtra gavarnaru varakavi poodi meedugaa kaarulo prayaanistunnaaru. aayana kaaruku oo aavula manda addam vachindi. avi yanati vaari aavulu. aa veyyee velletappatiki ganta samayam pattindi. aa pashu sampadanu chusi aayana muchhata paddaaru. yanati vaari gurinchi telusu kuni vaari intiki vellaaru. vaari aatithyam sweekarinchi, vaari pasuposhana teerunu koni yaadi madrasu vellaaru. ventane aavula mandaku beedugaa chuuputuu 4000 eka raala bhoomipai vaariki patta hakkulichaaru.
1979 navambaru 23na 'prajaasakti' vaara patrikalo prachuritamaina diguva vaarta kuudaa nelluru jilla bhoo samasyaku sambandhinchina maro konanni teliya jestundi. 'nelluru jilla mamidipudilo dalitula norugotti chatta viruddhamgaa bhoo swaamulakicchina 145 ekaraala prabhutva bhoo pattaalanu raddu chesi vaatini pedalaku panchaalani vyavasaaya kaarmika sangham jilla naayakulu jakka venkayya, chitteti ramanareddy, tipi bhanuraju, vi. maala kondareddy, ti.ramanayya, aa grama naayakulu ballem venkatayya, taatiparti govindayya revenue mantri nedurumalli janardanki reddiki memorandam icharu. (aa memorandamlo bhoo samasyanu telipe vivaralila unnaayi). ee graamam 1959 juulai 1na raitwari grama maindi. appatiki aa graamamlo sarve nem: si31loo 376 ekaraala 76 sentla pachika beedu bhoomi undi. deenni kuudaa section 15(1) kinda tamaku pattaalivvaalantuu kondaru bhuswamulu asistentu setilmenti aafiisaruku darakhaastulu pettukunnaru. adhi saagu cheyadam ledani pachika beedu ane paerutho setilmentu adhikari ivvaledu. aa taruvaata hai kortulo rithy vaesaaru. 1967loo kortu deenni kottesindi. hai kortulo rithy pendingle undagaane revenue bordu vaaru 54 ekarala 76 sentla bhoomini alturu aadi seshareddy bhaaryaku section 11(si) kinda patta icharu. maro 90 ekaraalanu ilaage mari kondariki patta icharu. veerantaa seelingenu minchina bhoomi unna bhuswamule. ee pattaalanu raddu chesi takshanam pedalaku ivvali'' idhi vyavasaaya kaarmika sangham memorandamloni saaraamsam. ilaa gramagramana vyavasaaya kaarmika sangham bhoo swaamula aadheenamlooni bhoo mula puttu puurvoettaraalanu veliki teesisarve nembarlatho sahaa bayatapettindi. ee sakti ee sanghanikela vachim dhoo tarvaata charchiddam. swaatantyrodyama kaalamlo ee jillaalo venkatagiri raja vyatireka poraatamtho paatu aneka chotla vaarikunna jameendaarii eenaam bhoomulapai vyatireka poraataalu jarigai. rashtramlonuu jarigai. aa naati jameendaarii bhoomula sthitigatulanu artham chesukovalanukunte 1937 - 38 naati raitu rakshana yaatra sandarbhamgaa appati aandhra raitu naayakulu nanduri prasaada raavu raasina vyaasamlooni konni bhaagaalanu ikkada gurtu cheyalsi undi. ''avi britishu vaaru paalinche rojulu.athi krooramaina jameendaarii vidhaanaannii, raitwari paddhati paerutho bhuswamika vidhaanaanni pravesapetti raitaamgaanni niluvu dopidi chese rojula vi.'' ani cheppaaru. inka rashtramlo nooti ki 40 vantula bhoo bhagam jameendaaru, mokhasadaru, eenaam daarla kinda unde dhi'' annaru. rashtramlo jarigina jameendaarii vyatireka poraataala phalitamgaa '' chivaraku 1947loo swaatantyram vachaka 1948loo jameendaareelu saasvatamgaa raddu cheya baddai''1949 nunchi ee chattam amallo kochindi.
ante jameendaareelu raddai raitwari grama lerpadda bhoo kendrikarana e sthaayilo undo gurtinchochu. 1975 bhusamska ranalu entha bootakapu samskaranalugaa amalayyayo nelluru jilla gurinchi cheppina udaaharanalanu batti artham chesuko vachhu. 1973 naatiki bhoo samskaranala chattaalu vachina neluru jilla commity pradhaanamgaa banjaru bhoomulu pancha lane daanipaine poraadutuu vachindi. 1974 nunche ee bhoomula saadhana kosam pora taalu chestu vastundi. deentho paatu jilla loo prati eta kuuli pempu poraataaluu jarugu tunnayi. kuuli, bhoo samasyalu jilla vyavasa ya kaarmikulanu aikyamgaa kadilinchevi. nelluru jillaalo jarigina maro sanghatana kuudaa banjaru bhoomula paiki drushti malladaaniki todpadindi. udayagiri taluka somala regadaku chendina yalamuri penchalareddy 1977 aktobaru 26na taluka aafiisu mundu nirahara deekshaku digaaru. appasamudram, kasarapalli, nandavaram, mandaala nayudi palle, redla dinne graamastuluu ee deekshalo bhaagaswaamulu kaavadamtho prajalu vanda luu velasankhyalo kadala saagaaru. deentho tahasheeldaaru digochi banjarlanu panchaaru. aa kaalamlo ee praantamlo pogaaku saagu peragadamtho prabhutva banjarlapaiki pedalu pedda ettuna kadala saagaaru. (1978 janavari prajaasakti vaarta) ee sphuurtithoo udayagiri, aatmakuru, kovuru, nelluru, kaavali, guduru taaluukaallo 1978loo banjaru sadassulu jarigai. ee banjarla loki prajalu digutunna ppudu rendu visha yaalu arthamayyaayi. okati ee bhoo mulu kuudaa bhuswamula aakramanalo unnaayi. rendu ee bhoomulanu gurtim chalante sarveyarla sahakaaram andadam ledu. ee vishayaalu 1978loo jakka venkayya pratyaksha naayakatvamlo paina puram banjarlaloki diginappudu ardhamaindi. avi yanati vaari aakramanalo unna bhoomulani telindi. deeni aadhaaramgaa rashtra naayakatvamtho sampradim chaaru. aapai aa bhoomula gurtimpuku sarve ela anna sama sya mundu kochindi. deentho 1978loo bhoomula gurinchi avagaahana unna 50 mandi kaaryakartalanu painapuram pili pinchi bhoomula sarve paddhatulanu neerpinchaaru. ee sarvelo sikshana pondina vaallu bhuswa mula aakramanaloni banjaru bhoomulanuu, prabhutva banjarlanuu saastreeyamgaa gurtincha saagaaru. nelluru, kovuru, aatma kuuru, udayagiri, guduru taaluukaallo empika chesina graamaallo ee sarvelu jarigai. jakka venkayya saarathyamlo aayaa taaluukaallo palicherla venkayya, gandavarapu balakrishtareddy, chandra raja gopalle, chitteti ramanayya, tipi bhaanu raju, ti.ramanayyalu ee sadassulakuu, sarvelakuu saarathyam vahinchaaru. vaatini panchaalantuu aarjeelivvasaagaaru.
nellurulo pratyekinchi jilla kalektarugaa unna arjunarao emergencylo nirvahim china paatra kuudaa bhoomulu dakkutaayanna vishwaasaanni pedallo penchindi. aayana seelinge bhoomulu, appilete tribunalli vivaadamlo unde bhoomulu, cheruvu lothattu bhoomula vivaraalu bayatiki teesaaru. vaatini aredivo aadhvaryamlo petti jaayintu forminge societylanu erpaatu chesaru. veetilo saagudaarlaku cherina pedalaku bhoomulanu appaginchi saaguloki teesukochaaru. aakramanalo unna banjarlanu cony, seelingunu minchina bhoomulanu gaanee aadhaaraalato sahaa chupiste vaatini pedalaku panchaaru. aadharaallekunda aarjeelatho vaste mandalinchina sandarbhaaluu unnaayi. ilaa aayana panchina bhoomulannee indi ramma panchina bhoomulenani pedalu bhrama paddaaru. 1977 ennikallo indiraagaandhii odipoyindi.ika bhoomula sangatemitanna benga pedallo migilindi. ee nepathyamlo marksistu party ''prabhutvam migulu bhoomulu panchaalani chattam chesindi. manamuu sarve dwara saastreeyamgaa vaatini gurtinchi panchaalantunnaam. prabhutvam cheppinde amalu cheyalantunnam'' am too saaginchina pajitive prachaaram pedha lanu aakattukundi. indiraagaandhii odipoyina nepathyamlo kamyuunistulanu nammakunte ika bhoomulu dakkavane aandolanaku pedalu gurayyaru.
bhoo samasya teevratanu vivarinchenduku 1978 juulai 15na nellurulo 1000 manditho sadassu jariparu. vyavasaaya kaarmika sangham aadhvaryamlo ee sadassu jarigindi. aaru taaluukaallooni 80 grama lanunchi paalgonnaaru. ee sadassu diguva vishayaalanu veliki tecchindi. nelluru jillaalo oka kutumbaaniki chendina bhuswamula aadheenamlo aidu vela ekaraala banjaru bhoomi undi. deenini swaadheenam chesukuni (chattam prakaaram 2.5 ekaraala maagaani, 5ekaraala metta lopu unde vaallu banjarlanu aakra mincharaadu) pedalaku panchaali. bhoo samskaranala chattam prakaaram moodu varusa samvatsaraallo rendukaarlu pandinattu namo daina chota 14ekaraaluu, antaku takkuva panta vache chota 22 ekaraaluu oka kutumbaaniki undochu. bhuswamulu aakraminchina banjarlanuu, saaguyogyamaina banjarlanuu (rendoo kalipi jillaalo laksha 66vela ekaralunnayi) seelinge parimiti minchina bhoomulanuu bhoomileni pedalaku panchaali. arhulaina banjaru saagudaarlaku pattalivvali. pedala saagulooni bhoomiki neeti vasati kalpinchaali. nijamaina kauludaarlake devalaya bhoomulivvaali. ee vishayaalanu jakka venkayya sadassu mundum chaaru. sadassulo veetipai charcha jarigindi. demandla roopakalpanatho paatu jakka venkayya, chitteti ramanayya, tipi bhanuraju itara jilla commity sabhyula naayakatvamlo pradarsana kalektaru aafiisuku cherindi. vividha graamaalanunchi tecchina sarve nembarlu, panchadagina bhoo vistiirnam gurinchi telipe lekkala vivaraalatoe kuudina aarjeelanu kalektaru kicharu. pai bhoomi mottaanni pampinee cheyalante 80 mandi tahasheeldaarlu kaavaalani andulo suuchimchaaru.
ee sadassu anantaram bhoo samasya gurinchi porata kendraalloonuu vaati chuttu pakkala praantaalloonuu vistrutamgaa prachaaram cheyalani nirnayinchaaru. rashtra sthaayilo cpi(em), sipilatho paatu ubhaya vyava saaya kaarmika sanghaaluu induku samaayatta mayyai. vaati aadhvaryamlo porata kendraallo janaralni baadiilu jarigai. velaadi karapatraalanu pampinee chesaru. ee sandarbham gaane bhoo samasyapai prajallo unna sannaddhatanu gurtinchaaru. bhoo poraataaniki sannaahakamgaa nelluru jilla kendramlo bahiranga sabha jarapalani nirnayinchaaru. bhoo samasyanu prachaaram chestu jilla antataa janavarilo saikilli ryaaleelu nirvahinchaaru. aa taruvaata janaralni baadiilu jaripi bhoo porata kendraalanu gurtim chaaru. vyavasaaya kaarmikulaku andagaa kaarmikulu, vidyaarthulu, yuvakulu ee rallillo paalgonnaaru. deeni konasaagimpugaa nelluru jilla kendramlo 1979 fibravari 25na 10,000 manditho pradarsana jarigindi. kamyuunistu udyama cheelikala anantaram bahusa inta bhari sankhyalo pradarsana jaragadam ide pradhamam. anam taram koo aaparetive centralle byaanku aavaranalo bahiranga sabha jarigindi. sabhaa sthaliki pradarsakulanu minchina sankhya cherim dhi.
prajallo kanipinchina ee spandananu cpm naayakulu srihari gurtinchaaru. vedika vaddane ubhaya paarteela jilla kamiteelanu samavesa parchaaru. ee poraataanni aasiirvadistuu prati okkaruu entho kontha viraalaanni 'kaanuka'gaa ivwa lani pilupiddam' ani pratipaadinchaaru. andaruu sammatinchaaru. bahiranga sabha kagane ee nirnayaanni prakatinchaaru. vyavasaaya kaarmika sangham kaaryakartalu pallelatho vastaaranee, vaaroche varakuu vechi kaanukalicchi vellaalanii, ave ee porata vijayaanikii aasiirvaadaalavu taayanee prakatinchaaru. naayakatvam oohinchi natte sabhikula nunchi anuhya spandana vyaktamaindi. tama vantu kaanukanicche varakuu e okkaruu kadalledu. 20 nunchi 30 nimishaalu vechi, thochinantha kaanukalesi vellaaru. tana vadda dabbullekunte pakkavaarini appu adigi teesukuni kaanukalichaaru. ee sabha nade ee poratam vijayam saadhinchi teeraalane sphurthy prajallo e sthaayilo undo suspashtamaindi. ee sabhalo vyavasaaya kaarmika sangham rashtra pradhaana kaaryadarsi elebi gangaadhararao, vyavasaaya kaarmika sangham (hyderabade) kaaryadarsi vanka satyanara yana paalgonnaaru. ee sabhalo prasangim china rashtra naayakulatho sahaa jilla mukhya naayakulu aaruguripai arestu vaarentlu jaarii ayyai. naluguru jilla mukhyu lni arestu chesaru. nirthishtamaina rujuvuku niliche aaropanalu lenanduna kortu vaaram darinee vidudala chesindi.
aakramita, migulu bhoomullo errajenda reparepalu
1979 fibravari 27na padekaraala paiba dina migulu bhoomulu gurtinche poratam modalaindi. prajalu erra jendaalu cheboo naaru. tandopa tandaalugaa sarve dwara gurtinchina bhoomulloki digaaru. vaatilo errajendaalu paataaru. kovuru, nelluru taaluukaallo pedda sankhyalo pedalu kadam tokkaaru. guduru, kaavali, aatmakuru, udayagiri divisenlalonu empika chesina kendraallo bhoomilloki digaaru. mottam 50 graamaallo 10,978 mandi 4,914 ekaraallo gurtulu pettaaru. oke roju... adhee jilla antataa... grama gramana pedalu kadam tokkutunna teeru.... bhuswamula aakramita bhoomullo errajendaalu paati gurtinchadamloni joru... indian expresselanti patrikalaku saitam maro swaatantyra poratamla kana padindi. aneka mandi medhaavuluu, prajaatantra vaaduluu, janam gelavalani korukunevaaruu deenno mahojwala poraatamgaa keertinchaaru. intati bhari jana spandana bhuswamya anukuula saktulaku kantagimpugaa maarim dhi. kamyuunistulu reggottina arachakam gaanuu, prasaantatanu bhangaparche poratam gaanuu, ennikallo otla kosam saaginche ettugadagaanuu kanapadindi. edaitenem... chelaregina jana samuuhaala bhoo kanksha kalla ku kattinattu battabayalaindi. bhuswamula gundello dada puttinchindi. aa raatriki ratre vaaru kuudabalukkunnaaru. deenni aadilone tunchakunte... aa taruvaata emouthum dannadi oohinchadaaniki kuudaa siddhapadaledu. andaruu okkatayyaru.
jilla nunchi revenue saakhaa mantrigaa unna nedurumalli janaarthanreddini kalisaru. poliisulanu dinchi prajala kadanotsa haanni ukku paadaalatoe tokki paareyyaalani koraru. deentho elaam ti prakatanaluu, heccharikaluu lekundane (nelluru, kovuru taaluukaallo) 144va section vidhinchaaru. bahirangamgaa patrikallo prakatanalu cheyaka povadamtho 144va section vidhimpu vishayam rahasyamgaa undi poyindi. samanvaya parustunna party naayakatvaaniki teleeledu. anduvalla ava saramaina jaagrattalu diguva sthaayilo teesuko ledu. deenni aadhaaram chesukuni poliisuluu, bhuuswaamuluu kalisi graamaallo bheetaavaham srushtinchaaru. prabhutvamto ela sampra dimpulu jarigayo teleedugaanii marchi okato teedeeki udyama kendraalannintiloonu polisu campulanerlaputu chesaru. pedalu bhari sankhyalo kadulutunna kendraallo100 nunchi 150 manditho kyaampulu petta ru. naama maatramgaa kadilina kendraalloonuu 10nunchi 15mandi poliisulanu dinchaaru.
ellayapalemlo tirupaalu amaratvam
bhari sankhyalo poliisulanu dinchina graamaallo ellayapalem okati. idhi neduru malli janarthanne reddi attagaari graamam. ee graamamlo migata kendrala kanna 3 rojula munde... ante fibravari 24na seelingeaku minchina bhoomulu panchaalantuu pedalu bhoomulloki digaaru. panchaalsina bhoomulanu errajendaalato gurtinchaaru. jilla antataa jarigina mundastu arestlullo bhagamga ee grama marksistu party naayakulu gandavarapu balakrishnareddini arestu chesaru. maro nayakudu jedda mastanayya bayate unnaaru. ee arestulanu nirasistuu, tokkipettina bhoomulanu panchaalani demande chestu ee graamamlo 2000 mandiki paiga pradarsana chesaru. aa roju e veedhilo chusina erra jendaalu cheboo nina pedale kanipinchaaru. deeni taruvaata ikkada 150 manditho polisu kyaampu erpaatu chesha ru. deentho naalugu rojulu bhuswamulu e pratighatanakuu digaledu. janam aadamarichi untaarani bhaavinchaaka...
adhi marchi 2va tedee. cheekatlanu cheelchu kuntu suuryudappudappudee paikegabaaku tunnadu. bhuswamula tractorlu okkatokkatigaa bhoomula disagaa kadilai. okati rendu appatike bhoo mulloki digaayi. kamyuunistulu pettina gatlanu cheripeyasagaayi.ee bhoomulaku sameepamloni kotta harijanavaadalo untunna gaalanki tirupaalu (sumaru 18 samvatsa raalu) melkolupu palukutunna poddu podupulaage naayakulaku samacharamandim chenduku udyama kendramgaa unna paata harijana vaadavaipuku parugu teesaadu. party naayakulu jedda mastaanayyanu kalisi samacharam andinchaadu. andubaatulo unna party sabhyulu sampradinchukunnaaru. gatlu cherapadaanni addukovalani nirnayinchaaru. poliisulu vachina gurtinchina gatlanu vadalakudadani teermaaninchaaru. bhuporatamlo kalisochina dalita, girijana, muslim, yaadava, devangula kummari, chaakali, gauda vaadalaku samacharam pampinchaaru. sama chaaram andukunnavaaru telisinde tadavugaa bhoomulavaipuku parugu teesaaru. baaredu poddekkelope sumaru 500 mandi bhoomulloki cheri tractorlanu addukunnaru. tractorlalo vachina bhuswamya gundaalu raallatho daadiki digaaru. vaatini tappinchukuntuu vaallu visirina raalla thone pedalu tractorlanu niluvaristunnaaru. mundugaane siddamgaa unna poliisuluu pola lloki rasagaru. prati 15 nimishaalakuu 100 nunchi 150 mandi pedalu perugutune unnaaru. poliisulu ragane aandolanaakaarulu gtaanubhavalato porata roopaanni maarchu kunnaru. mundu varusalo mahilalu nilabaddaaru. purushulu vaari venuka nilichaaru. maga poliisulu nibandhanalaku viruddhamgaa mahilalapai viruchuku paddaaru. e maatramuu venakadugu veyakunda mahilaluu polisula nedirinchi nilichaaru. prajalni bhayabhraantulni cheyadaaniki oo vruddha muslim mahilapai poliisulu laaticharji chesaru. aavida spruha tappi kinda padipoyindi. ontipai battalu toligi poyayi. aina vadalakunda laaticharji chestunna teeruku saati mahilalu kanneeti paryantamayyaaru. oo vaipu poliisulanu pratighatistuu marovaipu aa vruddhuraalini kapade prayatnam chestunnaru. aina polisula paisachikam aagaledu. deenni sameepam nunchi gamaninchina jammu venkayya okka udutuna ci paiki dookaadu. gattigaa ci astulu pattukunnadu. ci vilavillaadaadu. vruddha mahi lanu odilenta varakuu taanuu odalanannadu. deentho 10 nunchi 15 mandi poliisulu venkayyanu chuttumuttaaru. chaavachitaggottaaru. ee lopala poliisulu vruddha mahilalanu vidichi pettaaru. venkayya kuudaa vadilesaaru. daamto oopiri peelchukunna ci gaaliloki kaalpulu jariparu. appatike veyyee, 1500ku pedala sankhya perigindi. oka pakka laaticharji chestune rendo saari kaalpulu jariparu. ee kaalpula sabdaalu vini appati varakuu samacharam teleeni pedalu kuudaa kaaraalatoe vachi polisu daadini addukunnaru. moodosari unnattundi janam meedake kaalpulu jariparu. polisu duraagataala nedirinchadamlo mundunna gaalanki tirupaalu potti kadupugunda oka bulletse doosukellindi. adhi veepu venuka nunchi bayatikochindi. mahilalu mundunnappudu pratyakshamgaa prati ghatinchaaru. purushulu mundukurikaaka raallam dinchaaru. indulo samaraseelamgaa vyavahari stunna ramanammanu targetse chesi poliisulu jaripina kaalpullo aame chetiki thootaa tagilindi. cheyyi emuka virigi charmam aadhaaramgaa velada saagindi. kaalpulu jarigayani telisi polisu nirbhandhamlo unna jakka venkayya tappinchukoni ellayapalem cheraaru. gandavarapu baala krishnareddy alaage tappinchukuni spaatmu cheraaru.
jakka suuchanapai appatlo ee oorikesina budda bassulo tirupaalunu, ramanammanu nelluruloni daaktaru ramachandrareddy praja vaidyasaalaku taralim chaaru. tirupaalu appatike maraninchinatlu daakta rlu prakatinchaaru. ramanammaku cheyyi tolagim chaaru. ee poraatamlo alladi aademma, puchhala palli narsamma, allampati narsamma, vadla poodi ravamma, sheki dadasahebay, imam sahebe, meera sahibe, khasim, saidu chhattibi, kaaki piccha yya, kaaki veeraaswaami, peda singayya aayaa vaadala prajalanu kadilinchadamloonuu, pora tanni saaginchadamloonuu vyuuhaatmaka nayakatva mandinchaaru. ee poraatamlo daadaapu 30 mandi gayapaddaru. chanipoyina tirupaaluto sahaa 45 mandipai kesulu pettaaru.