వేణువు: నవంబర్ 2014
27, నవంబర్ 2014, గురువారం
రణంలో మరణించిన రాణీ రుద్రమ!
ఈ పోస్టు టైటిల్ చూసి 'ఇది కొత్తగా తెలిసిన విషయమా?' అని కొందరికైనా అనిపించవచ్చు. మరీ కొత్తది కాకపోవచ్చు కానీ...
నలబై ఏళ్ల క్రితమే చరిత్రలో నమోదైన వాస్తవమిది!
'' వీర రుద్రమదేవి విక్రమించిననాడు
తెలుగు జెండాలు నర్తించె మింట'' - దాశరథి
దాదాపు నూరేళ్ళ క్రితం... 1918లో రాసిన తెలుగు నవల 'రుద్రమ దేవి'ని ఈ మధ్య చదివాను. రచయిత ఒద్దిరాజు సీతారామచంద్ర రావు (1887- 1956). తెలంగాణ వైతాళికులుగా పేరుపొందిన- బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలురైన ఒద్దిరాజు సోదరుల్లో ఈయన ఒకరు.
రుద్రమదేవి ఘనత గురించి స్థూలంగా తెలుసు గానీ, ఒక నవలా రూపంలో చదవటం ఇదే తొలిసారి. 1950 ప్రాంతంలో రాసిన నోరి నరసింహశాస్త్రి గారి నవల బాగా ప్రాచుర్యం పొందినా దాన్నింకా చదవలేదు.
ఒద్దిరాజు గారి నవల దానికంటే పాతది. బహుశా రుద్రమదేవి గురించి తెలుగులో వచ్చిన ప్రథమ నవల ఇదే!
గ్రాంథిక భాషలో రాసిన ఈ 'ఆఖ్యాయిక' ను చదవటం కష్టంగా ఏమీ అనిపించలేదు. (పంచతంత్రాన్ని చిన్నయసూరి, కందుకూరి వీరేశలింగం గార్లు రాసిన గ్రాంథిక భాషలో చదవటం ఇష్టపడతాన్నేను.)
కథనం ఆసక్తికరంగా ఉండటంతో పాటు కథా రచనా కాలం దృష్టిలో పెట్టుకుని అప్పటి రచనా విధానాన్ని పరిశీలిస్తూ చదవటం.. బాగుంది కూడా!
ముఖ్యంగా రచనలో ఉపయోగించిన తెలుగు పలుకుబడులు నాకెంతో నచ్చాయి.
కొమ్ముల గోసిన యెద్దు కోడె కాజాలదు
పేదకు బిడ్డలెక్కువ
వంట ఇలు జొచ్చిన కుందేలు తప్పిపోగలదా?
రుద్రమదేవి సామాన్యురాలు గాదు. ఆవులించిన ప్రేవుల లెక్కించును
రుద్రమదేవి మగవారి జంపి పుట్టిన యాడుది
రుద్రమదేవి కనులు తలకెక్కినవి (ఇవన్నీ.. ఆమె శత్రువుల మాటలు)
చేటెరుగని బోటి! నాకు చక్కట్లు గరపుదానివైతివా?
తలదాకి వచ్చినప్పడుమ్మలించిన లాభము లేదు
కార్యమంతయు వెల్లింగలిపిన చింతపండయ్యె గదా?
ఇంటినుండి పిల్లి యైనను బైట బోలేదని మేము నొక్కి చెప్పగలము
రచనా కాలానికి లభించిన శాసనాలనూ, ఇతర వనరులనూ ఆధారంగా చేసుకుని రాసిన నవల ఇది. మూడు సంవత్సరాల్లోనే రెండో ముద్రణకు వచ్చింది. మూడో ముద్రణ 93 సంవత్సరాల వ్యవధి తర్వాత ... ఈ సంవత్సరమే ( 2014) రావటం అసలైన విశేషం.
రచయిత కుటుంబ సభ్యుల చొరవ దీనికి కారణం!
రుద్రమా- మనవడూ..
రుద్రమదేవి జీవితానికీ, ఆమె జీవిత చరిత్రకారులకూ, మనవడి బంధానికీ ఏదో సంబంధం ఉన్నట్టుంది.
ఆమె తర్వాత కాకతీయ రాజ్యాధికారానికి వచ్చింది ఆమె మనవడైన ప్రతాపరుద్రుడని మనకు తెలుసు.
ఈ రుద్రమదేవి నవల పునర్ముద్రణకు కారకులైన- రచయిత మనవడు రామ్ కిషన్ రావు, రచయిత మనవడి మనవడైన శ్రీహర్ష (యు.ఎస్.లో సాఫ్ట్ వేర్ ఇంజినీర్)ల ఫొటోలను చివరి అట్టమీద ఇచ్చారు :)
నవల ముఖచిత్రంగా కీ.శే. కొండపల్లి శేషగిరిరావు గారి వర్ణచిత్రాన్ని ఉపయోగించారు. చూడగానే ఆకట్టుకునేలా ఉందీ బొమ్మ. తొలి మలి ప్రచురణల్లో ఏ ముఖచిత్రం ఉందో తెలియదు.
వెనిస్ చరిత్రకారుడు మార్కోపోలో రుద్రమదేవి ఆస్థానాన్ని సందర్శించి ఆమె పాలన గురించి రికార్డు చేశాడు. 'ఈ రాజ్యం రాజు పాలిస్తున్నట్టు ఉంది కానీ, స్త్రీ పాలనలా లేదు. ఈమెను రాజు అనక తప్పదు ' అని ప్రశంసించాడు.
ఆమె రూపంలో కూడా పురుష లక్షణాలు కొంత ప్రతిఫలించేలా చేసి చిత్రకారుడు .. మార్కోపోలో వ్యాఖ్యను గుర్తుకు తెస్తున్నట్టు లేదూ? ( పోస్టు ఆరంభంలో ఇచ్చిన- శేషగిరిరావు గారు వేసిన- బొమ్మను పరిశీలించండి).
రాజులు ఏళ్ళ తరబడి రాజ్యాలను పాలించటంలో గొప్పేమీ లేదు. ఏడొందల సంవత్సరాల క్రితమే ఒక మహిళ మూడు దశాబ్దాలు రాజ్యాధికారంలో కొనసాగటం అరుదైన విషయమే.
కానీ దానికంటే మించి- నిరంతరం యుద్ధాల చికాకులు చుట్టుముట్టినప్పటికీ - సాగునీటి కొరత రాకుండా చెరువులు తవ్వించటం లాంటి మంచి పనులతో సామాన్య ప్రజలకు మేలు చేసినందుకు ఆమెను శ్లాఘించాలి.
హైదరాబాద్ ట్యాంక్ బండ్ మీదున్న విగ్రహం
ఏడొందల ఇరవై ఐదు ఏళ్ళ క్రితం...
క్రీ.శ. 1289 సంవత్సరం నవంబరు 27.
అంటే ఇవాళ...
రుద్రమదేవి కన్నుమూసిన రోజు!
ఈ సంగతి 1974 వరకూ చరిత్రకు అందలేదు. అప్పటివరకూ ఆమె 1295-1296 వరకూ జీవించివుందనే భావించారు.
అంతే కాదు; ఆమెది సహజ మరణమైవుంటుందనే నమ్ముతూ వచ్చారు.
నల్గొండ జిల్లా నకిరేకల్ ప్రాంతంలోని చందుపట్ల గ్రామంలో శివాలయ ప్రాంగణంలో కనిపించిన శిలా శాసనం ఈ అభిప్రాయాన్ని తలకిందులు చేసింది.
ఈ శాసనంలో రుద్రమదేవి నిర్యాణం గురించిన ప్రస్తావన ఉంది.
యుద్ధంలో మరణించినట్టు ఆ శాసనంలో లేదు. రాజు (రాణి) తో పాటు సేనాధిపతి ఒకే సమయంలో చనిపోవటం కేవలం యుద్ధ సమయంలోనే జరిగే అవకాశం ఉంది ఆ రకంగా రుద్రమదేవి యుద్ధ సందర్భంలోనే చనిపోయివుండాలి.
భారతి మే 1974 సంచికలో చరిత్ర పరిశోోధకుడు పీవీ పరబ్రహ్మశాస్త్రి గారు ఈ విషయాలను చర్చిస్తూ సవివరంగా వ్యాసం రాయటంతో ఈ సంగతి ప్రపంచానికి తెలిసింది.
రుద్రమదేవి... తన అధికారాన్ని ధిక్కరించిన అంబదేవుడిపై యుద్ధానికి వెళ్ళి సేనాధిపతి మల్లికార్జున నాయునితో సహా రణరంగంలో మరణించిందనే సంగతి వెల్లడైంది!
శిలా శాసనం ప్రస్తుతం ఇలా ఉంది (హిందూ పత్రిక సౌజన్యంతో)
ఆగ్రహించిన ప్రతాపరుద్రుడు అంబదేవుణ్ణి తరిమికొట్టి- అతడి వంశాన్ని (కాయస్థ వంశాన్ని) సమూలంగా నిర్మూలించాడట.
(వ్యక్తుల మీద పగ... వారి కుటుంబాలనే కాకుండా, చివరకు వంశాన్నే నాశనం చేసేలా ప్రేరేపిస్తుందన్నమాట...)
ఈ తుది సమరం చేసినపుడు రుద్రమదేవి వయసు.. 80 సంవత్సరాలు!
ఆ వయసులో రుద్రమ యుద్ధానికి వెళ్తుంటే యువకుడైన ప్రతాపరుద్రుడు గానీ, మరెవరు గానీ వద్దని వారించలేదా? ఆమె యుద్ధరంగంలోనే చనిపోయిందా? అక్కడ గాయపడి తర్వాత మరణించిందా?
venuvu: navambar 2014
27, navambar 2014, guruvaram
ranamlo maraninchina raanii rudrama!
ee postu titil chusi 'idhi kottagaa telisina vishayama?' ani kondarikaina anipinchavacchu. mari kottadi kakapovachhu cony...
nalabai ella kritame charitralo namodaina vaastavamidi!
'' veera rudramadevi vikraminchinanaadu
telugu jendaalu nartinche minta'' - daasarathi
daadaapu noorella kritam... 1918loo raasina telugu navala 'rudrama devi'ni ee madhya chadivaanu. rachayita oddiraju siitaaraamachandra raavu (1887- 1956). telamgaana vaitaalikulugaa perupondina- bahumukha prajnaasaaluraina oddiraju sodarullo eeyana okaru.
rudramadevi ghanata gurinchi sthoolamgaa telusu gaanee, oka nawala roopamlo chadavatam ide tolisari. 1950 praantamlo raasina nori narasimhasaastri gaari navala baga praachuryam pondina danninka chadavaledu.
oddiraju gaari navala daanikante paatadi. bahusa rudramadevi gurinchi telugulo vachina prathama navala ide!
granthika bhashalo raasina ee 'aakhyaayika' nu chadavatam kashtamgaa emi anipinchaledu. (panchatantraanni chinnayasuri, kandukuri veeresalingam gaarlu raasina granthika bhashalo chadavatam ishtapadataannenu.)
kathanam aasaktikaramgaa undatamtho paatu kathaa rachana kaalam drushtilo pettukuni appati rachana vidhaanaanni pariseelistuu chadavatam.. bagundi kuudaa!
mukhyamgaa rachanalo upayoginchina telugu palukubadulu naakentho nachayi.
kommula gosina yeddu kode kaajaaladu
pedaku biddalekkuva
vanta ilu jochina kundelu tappipogalada?
rudramadevi saamaanyuraalu gaadu. aavulinchina prevula lekkinchunu
rudramadevi magavari jampi puttina yaadudi
rudramadevi kanulu talakekkinavi (ivannee.. aame satruvula maatalu)
cheterugani boti! naaku chakkatlu garapudaanivaitivaa?
taladaaki vachinappadummalinchi labhamu ledu
kaaryamantayu vellingalipina chintapandayye gadaa?
intinundi pilli yainanu baita boledani memu nokki cheppagalamu
rachana kaalaaniki labhinchina saasanaalanuu, itara vanarulanuu aadhaaramgaa chesukuni raasina navala idhi. moodu samvatsaraallone rendo mudranaku vachindi. moodo mudrana 93 samvatsaraala vyavadhi tarvaata ... ee samvatsarame ( 2014) ravatam asalaina visesham.
rachayita kutumba sabhyula chorava deeniki kaaranam!
rudrama- manavaduu..
rudramadevi jeevitaanikii, aame jeevita charitrakaarulakuu, manavadi bandhaanikee edho sambandham unnattundi.
aame tarvaata kaakateeya raajyaadhikaaraaniki vachindi aame manavadaina prataaparudrudani manaku telusu.
ee rudramadevi navala punarmudranaku kaarakulaina- rachayita manavadu ram kishan raavu, rachayita manavadi manavadaina sriharsha (yu.es.loo saft vere injineer)la photolanu chivari attameeda icharu :)
navala mukhachitramgaa kee.shee. kondapalli seshagirirao gaari varnachitraanni upayoginchaaru. chudagaane aakattukunela undee bomma. toli mali prachuranallo e mukhachitram undo teliyadu.
venis charitrakaarudu marcopolo rudramadevi aasthaanaanni sandarsinchi aame paalana gurinchi rikaardu cheshaadu. 'ee rajyam raju paalistunnattu undi cony, stree palanala ledu. eemenu raju anaka tappadu ' ani prasamsinchaadu.
aame roopamlo kuudaa purusha lakshanaalu kontha pratiphalinchelaa chesi chitrakaarudu .. marcopolo vyaakhyanu gurtuku testunnattu ledhoo? ( postu aarambhamlo ichina- seshagirirao gaaru vesina- bommanu pariseelinchandi).
rajulu ella tarabadi raajyaalanu paalinchatamlo goppemy ledu. edondala samvatsaraala kritame oka mahila moodu dasaabdaalu raajyaadhikaaramlo konasagatam arudaina vishayame.
cony daanikante minchi- nirantaram yuddhaala chikaakulu chuttumuttinappatika - saguneeti korata rakunda cheruvulu tavvinchatam lanti manchi panulatho saamaanya prajalaku melu chesinanduku aamenu slaaghinchaali.
hyderabad tank bund meedunna vigraham
edondala iravai aidu ella kritam...
cree.sha. 1289 samvatsaram navambaru 27.
ante ivaala...
rudramadevi kannumuusina roju!
ee sangati 1974 varakuu charitraku andaledu. appativarakuu aame 1295-1296 varakuu jeevinchivundane bhaavinchaaru.
anthe kaadu; aamedi sahaja maranamaivuntundane nammutuu vachaaru.
nalgonda jilla nakirekal praantamlooni chandupatla graamamlo sivalaya praamganamlo kanipinchina shila saasanam ee abhipraayaanni talakindulu chesindi.
ee saasanamlo rudramadevi niryaanam gurinchina prastaavana undi.
yuddhamlo maraninchinattu aa saasanamlo ledu. raju (raani) thoo paatu senaadhipati oke samayamlo chanipovatam kevalam yuddha samayamlone jarige avakaasam undi aa rakamgaa rudramadevi yuddha sandarbhamlone chanipoyivundaali.
bhaarati mee 1974 sanchikalo charitra parisodhakudu pv parabrahmasaastri gaaru ee vishayaalanu charchistuu savivaramgaa vyaasam raayatamtho ee sangati prapanchaaniki telisindi.
rudramadevi... tana adhikaaraanni dhikkarinchina ambadevudipai yuddhaaniki velli senaadhipati mallikaarjuna naayunitho sahaa ranarangamlo maraninchindane sangati velladaindi!
shila saasanam prastutam ilaa undi (hindu patrika soujanyamtho)
aagrahinchina prataaparudrudu ambadevunni tarimikotti- atadi vamsaanni (kayastha vamsaanni) samuulamgaa nirmuulinchaadata.
(vyaktula meeda paga... vaari kutumbaalane kakunda, chivaraku vamsaanne naasanam chesela prerepistundannama...)
ee tudi samaram chesinapudu rudramadevi vayasu.. 80 samvatsaraalu!
aa vayasulo rudrama yuddhaaniki veltunte yuvakudaina prataaparudrudu gaanee, marevaru gaanee vaddani vaarinchaledaa? aame yuddharangamlone chanipoyinda? akkada gayapadi tarvaata maraninchindaa?