హంసధ్వని - hamsadhwani - నుడికారం | Telugu Velugu | Articles Stories Competition Books Magazines Poetry | Ramoji foundation హంసధ్వని
పాలలో కలిసిన చుక్క నీటిబిందువును కూడా వేరుచేయగల అద్భుత పక్షి హంస. 'హరాది గురుగుహ తోషిత బింబం హంసధ్వని భూషిత హేరంబం' అంటూ వినాయకుణ్ని స్తుతించే ముత్తుస్వామి దీక్షితార్‌ సృష్టిగా సంగీత సామ్రాజ్య ఖ్యాతి హంసధ్వనిది. వాస్తవానికి హంస అంటే మగపక్షి. ఆడపక్షి పేరు హంసి. అయితే, వాడుకలో మాత్రం అన్నీ హంసలే! హంస చేసే ధ్వనికి కలకంఠమని పేరు. కలహంస ధ్వని కవీశ్వరులకు కవిసమయ ప్రయోగం. 'అధూసరచ్ఛదం' అనే మాధుర్య శబ్దార్థంగా అంగీకారం. హంస శబ్దం పక్షిజాతిగా స్త్రీలింగ విశేషణ ప్రయోగం. పురుషశ్రేష్ఠ వాచకం. హంస రుగ్వేదంలో కనిపిస్తుంది. అశ్వనీదేవతలు, వరుణుడు, బ్రహ్మ, సరస్వతిదేవిలకు ఇదే వాహనం. అయితే, వర్ణనలో తప్ప దీన్ని చూసినవారెవరూ లేరు. మానస సరోవరంలో ఉంటుందని ప్రతీతి.
హంస అనేది కులవాచకంగానూ ఉంది. హంసధ్వని సంగీతరాగంగానూ, జన్యతాళాల్లో ఒకటిగా హంసనాదంగానూ సరే! హంసనడక మాత్రం వయ్యారి భామల నడకకు ఉపమానం. కాలియందె చప్పుడు హంసపలుకులా ఉంటుందని, ఆ ఆభరణాన్ని 'హంసకం' పేరుతో ధరిస్తారు. హంసతూలికా తల్పం కూడా ఉంది కానీ, హంసాకృతికి ముడిపెట్టలేం. ఇక రాజహంస (రాయంచ) అన్నది హంసకు పర్యాయపదం. 'హంసరుతం' పేరిట ఓ వృత్తజాతి పద్యం కనిపిస్తుంది. రాతలో మర్చిపోయిన పదాన్నో, వాక్యాన్నో చేర్చడానికి పంక్తిలోని నిర్దేశిత ప్రదేశంలో పూర్వం ఓ సంకేతం వేసేవారు. అదే 'హంసపాదు'. 'ఆదిలోనే హంసపాదు' అన్నది లోకోక్తి. ఇక ఒకనాటి భక్ష్యవిశేషం 'హంసకళీలు'. ఇవి ఏంటో! వేటితో తయారుచేస్తారో మరి.
ధ్వని అంటే స్వరం. వ్యంగ్యప్రధానంగా, కావ్యస్వరూపంగా ధ్వనికి ప్రయోజనముంది. హంసకు శబ్దార్థపరం పక్షి. కానీ, పురాణకావ్య వేద ధ్వనిగా 'హమ్‌-స'... నేను పరమాత్మను అనే యోగ సారార్థం ఉంది. 'కాకిలా కలకాలం బతికేకంటే హంసలా ఆర్నెలు బతికితే చాలు' అనే సాధారణ లోకోక్తిగా హంస ధ్వని జానపద ప్రియపద ప్రయోగం. హంస అంటే బ్రహ్మ అని కూడా ధ్వనిస్తుంది మరి. అందుకే యోగికి పర్యాయపదం కావాలని బ్రహ్మ హంసరూపం దాల్చాడు. పరమహంస అయ్యి విహరిస్తున్న బ్రహ్మ నుంచి సాధ్యదేవులు 'హంసగీత' విన్నారని భీష్ముడు శాంతిపర్వంలో ధర్మజుడికి చెబుతాడు. ఓం, హ్రీం, శ్రీం, హం, సం అన్న అయిదు బీజాక్షరాలను కలిపి 'హంస పంచాక్షరి' అంటారన్నది 'పారిమార్థిక పదకోశం' వివరణ.
పరమహంస అనే పదాన్ని యోగులకు గౌరవసూచకంగా వేమన వాడాడు. పరధనాన్ని ఆశపడేవాడు పరమహింస అవుతాడన్న వేమన సత్యశోధనలోని పరమహంసధ్వని ఖ్యాతిని కాదనలేం! సంస్కృత శబ్దంగా హంసకు ఆత్మ అనే అర్థముంది. శరీరం విడిచి పరమపదం చేరుకున్న ప్రాణానికి 'హంస లేచిపోయింది' అన్న తెలుగు మాట కూడా ఈ ఆధ్యాత్మిక హంసపదాన్ని అంగీకరించింది. ఆత్మ నిశ్చలమైన దీప ప్రకాశంతో శరీరంలో అనంతచక్ర, సహస్రార చక్రాల మధ్య వెలుగుతూ ఉందని చెప్పిన కుండలినీయోగ దర్శనసాధన నిపుణులైన పరమహంసలు... రామకృష్ణ పరమహంసలుగా, వివేకానందవాణిగా నిలిచారు. శరీరంలోని హంస జీవాత్మ. పరమాత్మకు పరమహంస అని పేరు. అందుకే భగవంతుడు పరమహంస రూపంలో చరిస్తాడని పురాణాలు చెబుతాయి. ఈజిప్టు దేవుడు Amon-Re హంసధ్వని చేస్తూ నీటిలో సంచరిస్తాడన్నది అక్కడి వాళ్ల నమ్మకం. గంగానది కృష్ణలో తీర్థమాడి తనలోని పాపరూపు పోగొట్టుకుని హంస రూపుదాల్చి, హంసలదీవికి ఖ్యాతి తెచ్చిందనే పుష్కర తీర్థస్నాన ప్రభావకథనం ఉంది.
దేవతా వాహనంగానే కాదు, మానుష రూపంగా ప్రజాపతుల్లో ఒకరి పేరుగా హంస కనిపిస్తుంది. కృతయుగంలో విష్ణువు ఒక ప్రజాపతిగా జన్మించాడు. హంస నామధేయంతో శానకుడు వంటి రుషులకు యోగశాస్త్రం గురించి చెప్పాడు. గంధర్వ జాతికి చెందిన వ్యక్తిగా కశ్యపప్రజాపతి పక్షి సంతానజాతుల్లో ఒకడు తపస్సుచేసి హంస పేరుతో బ్రహ్మకు వాహన యోగ్యతను పొందాడని స్కాందపురాణ కథనం. ధృతరాష్ట్రుడు హంస అనే పేరుగల గంధర్వాంశ నుంచి జన్మించాడన్నది భారతకథనం. తిక్కన భారతంలో హంస పేరు లేదు కానీ, ధృతరాష్ట్రుణ్ని గంధర్వాంశగానే పేర్కొన్నాడు.
హంస తెల్లదనం సాటిలేనిది. కొంగలు కూడా అంతే తెల్లగా ఉంటాయి. కానీ, హంస వివేకం ముందు అవి తెలతెలపోవాల్సిందేనని ఓ కవి భావన. ''ఎవ్వడవీవు కాళ్లు మొగమెఱ్ఱన...'' అంటూ వివేక- వివేకహీనుల పోలికగా ప్రసిద్ధ చాటువుంది. హంసకు కాళ్లు, ముఖం ఎర్రన. తామరతూడులు తింటుంది. కానీ, నత్తల గురించి తెలియని మానస సరోవర నివాసి. వివేకహీన కొంగల మధ్య అది ఉండలేదన్నది కవి చాటు ప్రశంస!
కావ్యం నీతిని బోధించనక్కర్లేదు. కానీ, అవినీతిని బోధించకూడదు. అయ్యలరాజు నారాయణామాత్యుడి 'హంసవింశతి' కథల పరమార్థం ''ఒకపురుషునిమనస్సు నన్యకాంతనుండి విముఖము చేయుటయే'' అని కవులచరిత్ర చెబుతుంది. అయితే బొంకాడి తప్పించుకున్న ఉపాయాలు ఆమోదము కాకపోయినా జనమంచి శేషాద్రిశర్మ లాంటి ప్రముఖుల పీఠికతో ఆ కథలు విశ్వవిద్యాలయాల నుంచి పరిశోధనా గౌరవాన్ని పొందాయి. హంసవింశతి కథల్లో నాటి సమాజ విజ్ఞానాన్ని గురించిన విశేషాంశాలు హంసముఖతా వెలువడి సాహిత్యంలో నిలిచాయి.
hamsadhvani - hamsadhwani - nudikaram | Telugu Velugu | Articles Stories Competition Books Magazines Poetry | Ramoji foundation hamsadhvani
paalalo kalisina chukka neetibinduvunu kuudaa verucheyagala adbhuta pakshi hamsa. 'haradi guruguha toshita bimbam hamsadhvani bhushita herambam' antuu vinaayakunni stutinche muttuswamy deekshitar srushtigaa sangeeta samrajya khyati hamsadhvanidi. vaastavaaniki hamsa ante magapakshi. aadapakshi paeru hamsi. ayithe, vaadukalo maatram annee hamsale! hamsa chese dhwaniki kalakantamani paeru. kalahamsa dhwani kaveeswarulaku kavisamaya prayogam. 'adhuusarachchadam' ane madhurya sabdaarthamgaa angeekaaram. hamsa sabdam pakshijaatigaa streelinga visaeshana prayogam. purushashreshta vaachakam. hamsa rugvedamlo kanipistundi. ashwaneedevatalu, varunudu, brahma, sarasvatidevilaku ide vaahanam. ayithe, varnanalo tappa deenni chusinavarevaru leru. maanasa sarovaramlo untundani prateeti.
hamsa anedi kulavaachakamgaanuu undi. hamsadhvani sangeetaraagamgaanuu, janyataalaallo okatigaa hamsanaadamgaanuu sare! hamsanadaka maatram vayyari bhamala nadakaku upamaanam. kaliyande chappudu hamsapalukula untundani, aa aabharanaanni 'hamsakam' paerutho dharistaaru. hamsatulika talpam kuudaa undi cony, hamsaakrutiki mudipettalem. ika rajahamsa (rayancha) annadi hamsaku paryaayapadam. 'hamsarutam' paerita oo vruttajaati padyam kanipistundi. raatalo marchipoyina padaanno, vaakyaanno cherchadaaniki panktilooni nirdesita pradesamlo puurvam oo sanketam vesevaaru. adhe 'hamsapaadu'. 'aadilone hamsapaadu' annadi lokokti. ika okanati bhakshyavisesham 'hamsakaleelu'. ivi ento! vetitho tayaaruchestaaro mari.
dhwani ante swaram. vyangyapradhaanamgaa, kaavyaswaroopamgaa dhwaniki prayojanamundi. hamsaku sabdaarthaparam pakshi. cony, puraanakaavya vedha dhwaniga 'hamy-sa'... nenu paramaatmanu ane yoga saaraartham undi. 'kakila kalakaalam batikekante hamsala aarnelu batikite chaalu' ane saadhaarana lokoktiga hamsa dhwani jaanapada priyapada prayogam. hamsa ante brahma ani kuudaa dhvanistundi mari. anduke yogiki paryaayapadam kaavaalani brahma hamsaroopam daalchaadu. paramahamsa ayyi viharistunna brahma nunchi saadhyadevulu 'hamsageeta' vinnaarani bheeshmudu saantiparvamlo dharmajudiki chebutaadu. om, hreem, shreem, ham, sam anna ayidu beejaaksharaalanu kalipi 'hamsa panchaakshari' antaarannadi 'paarimaarthika padakosam' vivarana.
paramahamsa ane padaanni yogulaku gouravasuchakamgaa vemana vaadaadu. paradhanaanni aasapadevaadu paramahimsa avtadanna vemana satyasodhanaloni paramahamsadhvani khyatini kaadanalem! samskruta sabdamgaa hamsaku aatma ane ardhamundi. sareeram vidichi paramapadam cherukunna praanaaniki 'hamsa lechipoyindi' anna telugu maata kuudaa ee aadhyaatmika hamsapadaanni angeekarinchindi. aatma nischalamaina deepa prakaasamtoe sareeramlo anantachakra, sahasrara chakrala madhya velugutuu undani cheppina kundalineeyoga darsanasaadhana nipunulaina paramahamsalu... ramakrishna paramahamsalugaa, vivekaanandavaanigaa nilichaaru. sareeramlooni hamsa jeevaatma. paramaatmaku paramahamsa ani paeru. anduke bhagavantudu paramahamsa roopamlo charistaadani puraanaalu chebutaayi. eejiptu devudu Amon-Re hamsadhvani chestu neetilo sancharistaadannadi akkadi vaalla nammakam. gangaanadi krushnalo teerthamaadi tanaloni paaparoopu pogottukuni hamsa roopudaalchi, hamsaladeeviki khyati tecchindane pushkara teerthasnaana prabhaavakathanam undi.
devata vaahanamgaane kaadu, manusha roopamgaa prajaapatullo okari paerugaa hamsa kanipistundi. krutayugamlo vishnuvu oka prajaapatigaa janminchaadu. hamsa naamadheyamtho saanakudu vanti rushulaku yogasastram gurinchi cheppaadu. gandharva jaatiki chendina vyaktigaa kasyapaprajaapati pakshi santaanajaatullo okadu tapassuchesi hamsa paerutho brahmaku vaahana yogyatanu pondaadani skaandapuraana kathanam. dhrutaraashtrudu hamsa ane paerugala gandharvaamsa nunchi janminchaadannadi bhaaratakathanam. tikkana bhaaratamlo hamsa paeru ledu cony, dhrutaraashtrunni gandharvaamsagaane perkonnadu.
hamsa telladanam saatilenidi. kongalu kuudaa anthe tellagaa untaayi. cony, hamsa vivekam mundu avi telatelapovalsindenana oo kavi bhavana. ''evvadaveevu kaallu mogamerena...'' antuu viveka- vivekaheenula polikagaa prasiddha chaatuvundi. hamsaku kaallu, mukham errana. taamaratuudulu tintundi. cony, nattala gurinchi teliyani maanasa sarovara nivasi. vivekaheena kongala madhya adhi undaledannadi kavi chaatu prasamsa!
kaavyam neetini bodhinchanakkarledu. cony, avineetini bodhinchakudadu. ayyalaraju narayanamatyudi 'hamsavinsati' kathala paramaartham ''okapurushunimanassu nanyakantanundi vimukhamu cheyutaye'' ani kavulacharitra chebutundi. ayithe bonkadi tappinchukunna upaayaalu aamodamu kakapoyina janamanchi seshaadrisarma lanti pramukhula peethikatho aa kathalu vishwavidyaalayaala nunchi parisodhanaa gowravanni pondaayi. hamsavinsati kathallo naati samaja vignaanaanni gurinchina visaeshaamsaalu hamsamukhata veluvadi saahityamlo nilichaayi.