కుంకుమ. … కుంకుమపువ్వు ఒకటికావు . కుంకుమపువ్వు ఒక సుగందద్రవ్యము . కుంకుమ… బొట్తుపెట్టుకోవడానికి వాడే రంగు పదార్ధము . కుంకుమ హిందువులకు చాలా పవిత్రమైనది. స్వచ్ఛమైన కుంకుమను తయారుచేయడానికి పసుపు, పటిక మరియు నిమ్మరసం వాడతారు. హిందువులలో పెళ్ళి జరిగిన తర్వాత ఆడవారు నుదురు మీద కుంకుమ బొట్టు పెట్టుకుంటారు.
ముందుగా నిమ్మకాయలను రసము తీసుకొని , ప్లాస్టిక్ బకెట్ లో పోసుకోవాలి . పటిక , ఎలిగారం ను కచ్చాపచ్చాగా దంచి , ఆ రసములో ,కరిగి పోయేటట్లుగా కలపాలి . తరువాత పసుపు కొమ్ములు వేసి బాగాకలిపి ఒక రోజు వుంచాలి . మరునాడు వాటిని , ఇంకో ప్లాస్టిక్ బకెట్లోకి పూర్తిగా వంచేయాలి . ఆ విధముగా , నిమ్మరసము , పసుపు కొమ్ములకు పూర్తిగా పట్టేవరకు ,ప్రతిరోజూ ఒక బకెట్ లో నుండి , ఇంకో బకెట్ లో కి గుమ్మరించాలి .. ఇలా మార్చటము వలన పసుపు కొమ్ములకు నిమ్మరసము చక్కగా అంటుతుందన్నమాట. పసుపుకొమ్ములకు నిమ్మరసము పూర్తిగా పట్టిన తరువాత , అంటే ,ఈ సారి బకెట్ వంచుతే ,ఒక్క చుక్క కూడ నిమ్మరసము , పడకూడదన్నమాట , ఎవరూ తిరగని చోట , దుమ్మూ ధూళీ పడని చోట , నీడలో నేల శుభ్రముగా తుడిచి , చాప వేసి , దానిమీద , శుబ్రమైన బట్టను పరిచి , ఈ పసుపు కొమ్ములను ఎండపెట్టాలి . నీడలోనే సుమా ! అవి పూర్తిగా ఎండిన తరువాత , రోటిలో వేసి దంచాలి . ఆ పొడిని , తెల్లటి , పలచటి బట్టలో వేసి , జల్లించాలి . తరువాత ఆ పొడిలో కొద్ది కొద్దిగా నూనె వేస్తూ కలపాలి . నూనె తో కలపటము వలన , కుంకుమ నుదుటి మీద నిలుస్తుంది . లేకపోతే పెట్టుకోగానే రాలిపోతుంది . సరిపడా నూనె కలిపాక , సువాసన కొరకు ,కొద్దిగా రోజ్ వాటర్ కలపాలి . ఈ కుంకుమ మంచి ఎరుపురంగు లో వుంటుంది . ( సింధూరం రంగు కాదు , ఎరుపు ) .
ఎవరైనా ప్రయత్నము చేయాలంటే 100 గ్రాముల పసుపు కొమ్ములతో , మిగితావి ఆ కొలతకు సరిపడా తీసుకొని చేసుకోవచ్చు. పటిక , ఎలిగారము , కిరాణాదుకాణాలలో దొరుకుతాయి . చక్కని సువాసన తో ఈ కుంకుమ చాలా బాగుంటుంది .
పసుపు కొమ్ములలో , కుంకుమ రాళ్ళు వేసి , దంచి , తెల్లనిబట్టతో జల్లించి , నూనె కలుపుకొని , తోపురంగు కుంకుమ ( మెరూన్ కలర్ ) తయారు చేసుకోవచ్చు . కుంకుమరాళ్ళు , పటికలాగా వుంటాయి . తొందరగానే నలుగుతాయి .కుంకుమ రాళ్ళు కూడా కిరాణా దుకాణాలలో దొరుకుతాయి . బజారులో దొరికే కుంకుమ ఇదే .
kunkuma. u kunkumapuvvu okatikavu . kunkumapuvvu oka sugandadravyamu . kunkum bottupettukovadani vade rangu padaardhamu . kunkuma hinduvulaku chala pavitramainadi. swachchamaina kunkumanu tayaarucheyadaaniki pasupu, patika mariyu nimmarasam vaadataaru. hinduvulalo pelli jarigina tarvaata aadavaaru nuduru meeda kunkuma bottu pettukuntaaru.
mundugaa nimmakaayalanu rasamu teesukoni , plastic baket loo posukovali . patika , eligaram nu kachaapachagaa danchi , aa rasamulo ,karigi poyetatlugaa kalapali . taruvaata pasupu kommulu vesi bagakalipi oka roju vunchaali . marunadu vaatini , inko plastic baketloki puurtigaa vancheyali . aa vidhamugaa , nimmarasamu , pasupu kommulaku puurtigaa pattevaraku ,pratiroju oka baket loo nundi , inko baket loo ki gummarinchaali .. ilaa marchatamu valana pasupu kommulaku nimmarasamu chakkaga antutundannamaata. pasupukommulaku nimmarasamu puurtigaa pattina taruvaata , ante ,ee saari baket vanchuthe ,okka chukka kuuda nimmarasamu , padakudadannamata , evaruu tiragani chota , dummuu dhooli padani chota , needalo neela subhramugaa tudichi , chaapa vesi , daanimeeda , subramaina battanu parichi , ee pasupu kommulanu endapettaali . needalone suma ! avi puurtigaa endina taruvaata , rotilo vesi danchaali . aa podini , tellati , palachati battalo vesi , jallinchaali . taruvaata aa podilo koddi koddigaa noone vestu kalapali . noone thoo kalapatamu valana , kunkuma nuduti meeda nilustundi . lekapothe pettukogane raalipotundi . saripada noone kalipaka , suvasana koraku ,koddigaa roj water kalapali . ee kunkuma manchi erupurangu loo vuntundi . ( sindhuram rangu kaadu , erupu ) .
evaraina prayatnamu cheyalante 100 graamula pasupu kommulatho , migitavi aa kolataku saripada teesukoni chesukovachhu. patika , eligaaramu , kiraanaadukaanaalalo dorukutaayi . chakkani suvasana thoo ee kunkuma chala baguntundi .
pasupu kommulalo , kunkuma raallu vesi , danchi , tellanibattato jallinchi , noone kalupukoni , thopurangu kunkuma ( merun kalar ) tayaaru chesukovachhu . kunkumarallu , patikalaagaa vuntaayi . tondaragaane nalugutaayi .kunkuma raallu kuudaa kirana dukaanaalalo dorukutaayi . bajaarulo dorike kunkuma ide .