తెలుగు సాహిత్య ప్రక్రియలు - యక్షగానం|-Nipuna Educational Magazine
తెలుగు సాహిత్య ప్రక్రియలు - యక్షగానం
Wed,June 1, 2016 05:37 AM
యక్షగానమంటే యక్షుల పాటలని అర్థం. జక్కుల స్త్రీలు 'యక్ష' వేషం వేసి నృత్య ప్రదర్శన చేసేవారని క్రీడాభిరామం ద్వారా తెలుస్తుంది. యక్షగానం కేవలం గాన ప్రధానమైనదే కాక ప్రదర్శనలో నృత్తనృత్యాత్మకమైనదిగా, రూపకయుక్తమైన రచనగా పరిణమించి ఒక సాహిత్య ప్రక్రియగా వెలిసింది. యక్షగానం మొదట గేయరూపంలో ఉండి తరువాత సంవాదరూపాన్ని దాల్చి క్రమంగా వీధినాటకంగా పరిణమించింది.
-యక్షగానం 15వ శతాబ్ది నాటికి ఒక సాహిత్య ప్రక్రియగా స్థిరపడింది. తెలుగు సాహిత్యంలో మొట్టమొదట యక్షుల ప్రస్తావన వారి ఆటపాటల ప్రసక్తి పాల్కురికి సోమనాథుడు రచించిన పండితారాధ్య చరివూతలోని పర్వత ప్రకరణంలో కనిపిస్తుంది. ఆ తరువాత శ్రీనాథుడు రచించిన భీమఖండంలో కీర్తింతుద్దాని కీర్తి గంధర్వులు గాంధర్వమున యక్షగాన సరణి అంటూ యక్షగాన ప్రసక్తి కనిపిస్తుంది.
-	లభిస్తున్న యక్షగానాల్లో మొదటిది సుగ్రీవ విజయం. దీన్ని 16 వశతాబ్దికి చెందిన కందుకూరి రుద్రకవి రాశారు.
-	చక్రపురి రాఘవాచార్యులు రచించిన యక్షగానం- విప్రనారాయణ చరిత్ర.
-	బాల పాపాంబ రచించిన యక్షగానం- అక్కమహాదేవి చరిత్ర.
-	తెలుగులో తొలి యక్షగాన కవయిత్రి- బాల పాపాంబ.
-	కంకంటి పాపరాజు రచించిన యక్షగానం- విష్ణుమాయా నాటకం.
-	'జానకీ పరిణయం' అనే యక్షగానాన్ని రచించిన కవి- రంగశాయి.
-	తంజావూరు నాయకరాజుల కాలంలో విలసిల్లిన సాహిత్య ప్రక్రియ- యక్షగానం.
-	రఘునాథ నాయకుడు రచించిన యక్షగానం- రుక్మిణీ కృష్ణ వివాహం.
-	రఘునాథ నాయకుని కుమారుడు విజయ రాఘవ నాయకుడు 23 యక్షగానాలను రచించినట్లు ప్రహ్లాద చరిత్ర పీఠికలోని పద్యం ద్వారా తెలుస్తుంది. వాటిలో ముఖ్యమైనవి.. కాళియమర్దనం, కృష్ణ విలాసం, విప్రనారాయణ, రఘునాథాభ్యుదయం, పూతన హరణం, ప్రహ్లాద చరిత్ర మొదలైనవి.
-	పసుపులేటి రంగాజమ్మ రచించిన యక్షగానం- మన్నారుదాస విలాస నాటకం.
-	మన్నారు దేవుడు రచించిన యక్షగానం- హేమాబ్జ నాయికా పరిణయం.
-	కామరసు వెంకటపతి సోమయాజి రచించిన యక్షగానం- విజయ రాఘవ చంద్రికా విహారం.
-	కోనేటి దీక్షిత కవి రచించిన యక్షగానం- విజయ రాఘవ కల్యాణం.
-	పురుషోత్తమ దీక్షితుడు రచించిన యక్షగానం- తంజాపురాన్నదాన మహానాటకం.
-	నాయక రాజుల వలే యక్షగానాలను రచించిన పాలకులు- మహారాష్ట్రులు.
-	శహాజీ రచించిన యక్షగానాల సంఖ్య- 20. వీటిలో ముఖ్యమైనవి.. కిరాత విలాసం, కృష్ణలీలా విలాసం, గంగా పార్వతీ సంవాదం, జలక్షికీడలు, ద్రౌపదీ కల్యాణం, రతీ కల్యాణం, రామపట్టాభిషేకం, రుక్మిణీసత్యభామ సంవాదం, వల్లీ కల్యాణం, విఘ్నేశ్వర కల్యాణం, త్యాగరాజ వినోద చరిత్ర, విష్ణుపల్లకి సేవావూపబంధం, శంకర పల్లకి సేవావూపబంధం మొదలైనవి.
-	శహాజీ తాను రచించిన యక్షగానాలను నాటకాలుగా, ప్రబంధాలుగా పేర్కొన్నారు.
-	'గంగాగౌరీ విలాసం' అనే యక్షగానాన్ని రచించిన కవి- పెద కెంపరాయడు.
-	కంఠీరవ నరసరాజు రచించిన యక్షగానాల సంఖ్య- 7. వీటిలో ముఖ్యమైనవి వసంతోత్సవ విలాసం, విభక్తి కాంతా విలాసం, అష్టదిక్పాలక విలాసం.
-	18వ శతాబ్ది ఉత్తరార్ధం నుంచి తెలంగాణ ప్రాంతానికి చెందిన కవులు విరివిగా యక్షగానాలను రాశారు.
-	శేషాచల కవి రచించిన యక్షగానం- ధర్మపురి రామాయణం
-	రాపాక శ్రీరామ కవి రచించిన యక్షగానం- ఆధ్యాత్మ రామాయణం
-	బసవ మహిమామృత విలాసం అనే యక్షగానాన్ని రచించిన కవి- కానూరి వీరభద్ర కవి.
-	చెల్వురు సన్యాసి కవి రచించిన యక్షగానం- బసవ కల్యాణం.
-	తెలంగాణ యక్షగాన కవుల్లో మిక్కిలి ప్రసిద్ధుడు చెర్విరాల భాగయ్య కవి. ఈయనకు గల బిరుదు తెలంగాణ యక్షగాన పితామహుడు. ఈయన రచించిన యక్షగానాల సంఖ్య- 34.
-	చెర్విరాల భాగయ్య జన్మస్థలం మెదక్ జిల్లా నర్సాపూర్ సమీపంలోని గుమ్మడిదల గ్రామం. 1904లో జననం, 1966, జనవరి 6న మరణం. హైదరాబాద్‌లోని మశురబాద్ (ముషీరాబాద్)లో స్థిరపడ్డారు. ఈయన రచించిన సుగ్రీవ విజయం యక్షగానం ఆ రోజుల్లో లక్షల ప్రతులు అమ్ముడుపోయిందంటే దాని విశిష్టత ఏంటో తెలుస్తుంది. ఈయన రచించిన యక్షగానాల్లో సుప్రసిద్ధమైనవి. సుగ్రీవ విజయం, మాయాసుభద్రా విలాసం, నాగార్జున చరిత్రం, మాంధాత చరిత్రం, అల్లీరాణి చరిత్రం, సారంగధర చరిత్రం, ఆరెమరాఠీల చరిత్ర, మాధవ చరిత్రం, భద్రసేన విలాసం, కనకతార చరిత్రం, కాంతామతి చరిత్రం, జయంత జయపాలం, బభ్రువాహన చరిత్ర, కృష్ణగారడీ, బాలనాగమ్మ కథ మొదలైనవి.
-	చెర్విరాల భాగయ్య శిష్యుడైన మహమ్మద్ అబ్దుల్లా రచించిన యక్షగానం- హనుమవూదామ సంగ్రామం. ఈయన స్వస్థలం నల్లగొండ జిల్లా భువనగిరి సమీపంలోని సోమవరం గ్రామం. ఈయన రచించిన మరో సుప్రసిద్ధ యక్షగానం కుశలవ చరిత్రం.
telugu saahitya prakriyalu - yakshagaanam|-Nipuna Educational Magazine
telugu saahitya prakriyalu - yakshagaanam
Wed,June 1, 2016 05:37 AM
yakshagaanamante yakshula paatalani artham. jakkula streelu 'yaksha' vesham vesi nrutya pradarsana chesevarani kridabhiramam dwara telustundi. yakshagaanam kevalam gaana pradhaanamainade kaaka pradarsanalo nruttanrutyaatmakamainada, roopakayuktamaina rachanaga parinaminchi oka saahitya prakriyagaa velisindi. yakshagaanam modata geyaroopamlo undi taruvaata samvaadaruupaanni dalchi kramangaa veedhinaatakamgaa parinaminchindi.
-yakshagaanam 15va satabdi naatiki oka saahitya prakriyagaa sthirapadindi. telugu saahityamlo mottamodata yakshula prastaavana vaari aatapaatala prasakti paalkuriki somanathudu rachinchina panditaaraadhya charivuutalooni parvata prakaranamlo kanipistundi. aa taruvaata srinathudu rachinchina bheemakhandamlo keertintuddaani keerti gandharvulu gaandharvamuna yakshagaana sarani antuu yakshagaana prasakti kanipistundi.
-yelabhistunna yakshagaanaallo modatidi sugreeva vijayam. deenni 16 vasataabdiki chendina kandukuri rudrakavi raasaaru.
-dichakrapiri raaghavaachaaryulu rachinchina yakshagaanam- vipranarayana charitra.
-ebala papamba rachinchina yakshagaanam- akkamahadevi charitra.
-ketelugulo toli yakshagaana kavayitri- baala papamba.
-ekankanti paparaju rachinchina yakshagaanam- vishnumaya naatakam.
-u'jaanaki parinayam' ane yakshagaanaanni rachinchina kavi- rangasai.
-itanjaavuuru nayakarajula kaalamlo vilasillina saahitya prakriya- yakshagaanam.
-eraghunatha nayakudu rachinchina yakshagaanam- rukmini krishna vivaham.
-eraghunatha naayakuni kumarudu vijaya raghava nayakudu 23 yakshagaanaalanu rachinchinatlu prahlaada charitra peethikalooni padyam dwara telustundi. vaatilo mukhyamainavi.. kaaliyamardanam, krishna vilasam, vipranarayana, raghunaadhaabhyudayam, poothana haranam, prahlaada charitra modalainavi.
-kepasupuleti rangajamma rachinchina yakshagaanam- mannarudasa vilasa naatakam.
-emannaru devudu rachinchina yakshagaanam- hemabja naika parinayam.
-ekaamarasu venkatapati somayaji rachinchina yakshagaanam- vijaya raghava chandrika viharam.
-nekoneti deekshita kavi rachinchina yakshagaanam- vijaya raghava kalyanam.
-kipurushottama deekshitudu rachinchina yakshagaanam- tanjaapuraannadaana mahanatakam.
-ynayaka rajula vale yakshagaanaalanu rachinchina paalakulu- mahaaraashtrulu.
-reshaji rachinchina yakshagaanaala sankhya- 20. veetilo mukhyamainavi.. kiraata vilasam, krishnalila vilasam, gangaa paarvatii samvaadam, jalakshikeedalu, droupadii kalyanam, rathee kalyanam, ramapattabhishekam, rukmineesatyabhaama samvaadam, valli kalyanam, vighneshwara kalyanam, tyagaraja vinoda charitra, vishnupallaki sevavoopabandham, sankara pallaki sevavoopabandham modalainavi.
-reshaji taanu rachinchina yakshagaanaalanu natakaluga, prabandhaalugaa perkonnaru.
-u'gangagoury vilasam' ane yakshagaanaanni rachinchina kavi- peda kemparayadu.
-kekanteerava narasaraju rachinchina yakshagaanaala sankhya- 7. veetilo mukhyamainavi vasamtotsava vilasam, vibhakti kanta vilasam, ashtadikpaalaka vilasam.
-u18va satabdi uttaraardham nunchi telamgaana praantaaniki chendina kavulu virivigaa yakshagaanaalanu raasaaru.
-cesheshachala kavi rachinchina yakshagaanam- dharmapuri ramayanam
-yrapaka srirama kavi rachinchina yakshagaanam- aadhyaatma ramayanam
-ebasava mahimaamruta vilasam ane yakshagaanaanni rachinchina kavi- kanuri veerabhadra kavi.
-dechelwuru sanyasi kavi rachinchina yakshagaanam- basava kalyanam.
-yetelamgaana yakshagaana kavullo mikkili prasiddhudu cherviraala bhagayya kavi. eeyanaku gala birudu telamgaana yakshagaana pitamahudu. eeyana rachinchina yakshagaanaala sankhya- 34.
-dichervaala bhagayya janmasthalam medak jilla narsapur sameepamloni gummadidala graamam. 1904loo jananam, 1966, janavari 6na maranam. hyderabadoleni masurabad (mushirabad)loo sthirapaddaaru. eeyana rachinchina sugreeva vijayam yakshagaanam aa rojullo lakshala pratulu ammudupoyindante daani vishishtata ento telustundi. eeyana rachinchina yakshagaanaallo suprasiddhamainavi. sugreeva vijayam, mayasubhadra vilasam, nagarjuna charitram, maandhaata charitram, alleeraani charitram, saarangadhara charitram, aaremaraatiila charitra, madhava charitram, bhadrasena vilasam, kanakatara charitram, kaantaamati charitram, jayanta jayapalam, babhruvaahana charitra, krishnagaaradii, balanagamma katha modalainavi.
-dichervaala bhagayya shishyudaina mahammad abdulla rachinchina yakshagaanam- hanumavudama sangraamam. eeyana swasthalam nallagonda jilla bhuvanagiri sameepamloni somavaram graamam. eeyana rachinchina maro suprasiddha yakshagaanam kusalava charitram.