అదృశ్య మహమ్మారి!
యాంటీబయోటిక్‌ నిరోధకత
వజ్రాయుధం చేతిలో ఉంటేనేం? ప్రయోగించే నేర్పు లేకపోతే. శత్రు నిర్మూలన కాదు కదా.. కొత్త అస్త్రశస్త్రాలతో శత్రువు మరింతగానూ విజృంభించేస్తాడు. యాంటీబయోటిక్‌ మందుల విషయంలో మనం ఇప్పుడిలాంటి స్థితినే ఎదుర్కొంటున్నాం. మహా మహా ఇన్‌ఫెక్షన్లను మట్టి కరిపించే అద్భుతమైన ఔషధాలను తెలివి తక్కువతనంతో నిర్వీర్యం చేసుకుంటున్నాం. బ్యాక్టీరియాకు కొత్త జవసత్వాలు అందిస్తూ.. మొండి ఘటాలుగా మారటానికి ఆస్కారమిస్తున్నాం. ఒకప్పటిలా కొత్త యాంటీబయోటిక్స్‌ పుట్టుకురావటం లేదు. ఇప్పుడున్నవీ సరిగా పనిచేయటం లేదు. పరిస్థితి ఇలాగే కొనసాగితే మానవాళి పెను ప్రమాదంలో పడే సమయం ఇంకెంతో దూరంలో లేదు. అందుకే యాంటీబయోటిక్‌ నిరోధకత (రెసిస్టెన్స్‌) ముప్పును ప్రపంచ ఆరోగ్యసంస్థ 'అదృశ్య మహమ్మారి'గా అభివర్ణిస్తోంది. ప్రాణరక్షణ ఔషధాల దుర్వినియోగాన్ని అరికట్టాలంటూ.. ఇటీవల వీటిని మూడు వర్గాలుగా విభజించింది. ఎప్పుడెలా వాడుకోవాలో నిర్దేశించింది. ఈ నేపథ్యంలో యాంటీబయోటిక్‌ నిరోధకతపై సమగ్ర కథనం అందిస్తోంది ఈ వారం సుఖీభవ.
యాంటీబయోటిక్‌ మందుల ఆవిష్కరణ ఓ అద్భుతం. దీంతో వైద్యరంగం విప్లవాత్మకంగా మారిపోయింది. అప్పటివరకు గొంతునొప్పి వంటి చిన్న చిన్న ఇన్‌ఫెక్షన్లకే ఎంతోమంది ప్రాణాలు పోయేవి. శస్త్రచికిత్స చేయటమంటే ప్రాణాలతో చెలగాటమాడటమే అన్నట్టుగా ఉండేది. అలెగ్జాండర్‌ ఫ్లెమింగ్‌ 1928లో మొట్టమొదటి యాంటీబయోటిక్‌ మందు పెన్సిలిన్‌ను కనుగొనటంతో పరిస్థితి ఒక్కసారిగా మారిపోయింది. ఇన్‌ఫెక్షన్ల చికిత్స తేలికైపోవటమే కాదు.. జీవనకాలమూ గణనీయంగా పెరిగింది. అయితే మితిమీరిన వాడకం, దుర్వినియోగం వల్ల పెన్సిలిన్‌ సామర్థ్యం అనతికాలంలోనే తగ్గుముఖం పట్టింది. అనంతరం టెట్రాసైక్లిన్లు, సెఫలోస్ఫోరిన్లు, క్వినలోన్లు, మైక్రోలైడ్లు, అమైనోగ్లైకోసైడ్ల వంటి కొత్తరకం యాంటీబయోటిక్స్‌ ఎన్ని వచ్చినా.. వస్తున్నా ఆ సంతోషం ఎంతో కాలం నిలవటం లేదు. ఎప్పటికప్పుడు బ్యాక్టీరియా వీటిని తట్టుకొనే సామర్థ్యాన్ని సంతరించుకుంటూనే వస్తోంది. దీనికి ప్రధాన కారణం దుర్వినియోగమే. ప్రస్తుతం ఒకప్పటిలా కొత్త యాంటీబయోటిక్స్‌ అంతగా రావటం లేదు. కొన్నాళ్లు పోతే ఇన్‌ఫెక్షన్లను ఎదుర్కొనే సమర్థమైన మందులు అందుబాటులో ఉంటాయా? అన్నది ఇప్పుడు అందరి మనసులను తొలుస్తోంది. ఎన్నో పరిశోధనలు, ఎన్నో అధ్యయనాలు, ఎన్నో ప్రయోగ పరీక్షల అనంతరం కష్టపడి తయారుచేసుకున్న 'రామబాణాలను' చేజేతులా నిర్వీర్యం చేసుకోవటం ఎంతవరకు సమంజసం? చిన్న చిన్న ఇన్‌ఫెక్షన్లకే మరణించే దుస్థితి నుంచి పోయే ప్రాణాలను వెనక్కి తీసుకొచ్చే దశకు చేరుకున్న మనం తక్షణం వేసుకోవాల్సిన ప్రశ్న ఇది. యాంటీబయోటిక్‌ నిరోధకత మూలంగా 2050 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏటా కోటి మరణాలు సంభవించొచ్చని అంచనా. ఇది మనదేశానికి మరింత పెద్ద ముప్పుగానూ పరిణమించే అవకాశముంది. ఎందుకంటే యాంటీబయోటిక్‌ మందుల అమ్మకం మనదేశంలో గణనీయంగా పెరుగుతోంది. ఇప్పటికైనా కళ్లు తెరవకపోతే పరిస్థితి చేయి దాటటం ఖాయం.
ఎందుకీ దుస్థితి?
ఒకరకంగా మందులను తట్టుకోవటమనేది బ్యాక్టీరియాలో జరిగే సహజ ప్రక్రియే. అరకొరగా మందులు వాడటం, సరైనవి వాడకపోవటం, సొంతంగా కొనుక్కొని వేసుకోవటం వంటివన్నీ దీనికి మరింత ఆజ్యం పోస్తున్నాయి. మనదగ్గర ఆసుపత్రులకే పరిమితమైన మందులను కొందరు డాక్టర్లు తెలిసో తెలియకో బయట కూడా సిఫారసు చేస్తుండటం గమనార్హం. దీంతో మామూలు ఇన్‌ఫెక్షన్లు సైతం మొండిగా తయారవుతున్నాయి. మరోవైపు వ్యవసాయం, చేపల పెంపకం, జంతువుల పెంపకం వంటి వాటిల్లోనూ విచ్చలవిడిగా యాంటీబయోటిక్‌ మందులు వాడుతున్నారు. ఇదీ మందుల నిరోధకతకు దారితీస్తోంది.
ఏంటీ నిరోధకత?
బ్యాక్టీరియా చాలా తెలివిగల క్రిములు. బలమైనవీనూ. మనిషి పుట్టకముందు నుంచే ఇక్కడ మనుగడ సాగిస్తున్నాయి. ప్రతికూల పరిస్థితులను తట్టుకొని జీవించడమెలాగో వీటికి బాగా తెలుసు. యాంటీబయోటిక్‌ మందులను తట్టుకొనే సామర్థ్యాన్నీ ఇలాగే సంతరించుకున్నాయని చెప్పుకోవచ్చు. సాధారణంగా యాంటీబయోటిక్‌ మందులు బ్యాక్టీరియాను చంపేయటమో, బ్యాక్టీరియా వృద్ధి చెందకుండా అడ్డుకోవటం ద్వారానో ఇన్‌ఫెక్షన్లు తగ్గటానికి తోడ్పడుతుంటాయి. వీటిని ఎదుర్కోవటానికి బ్యాక్టీరియా నిరంతరం సన్నద్ధమై ఉంటుంది. మందులు తమకు హాని తలపెట్టకముందే వాటిని నిర్వీర్యం చేయటానికి.. ఒకవేళ మందులు తమలోకి ప్రవేశించినా అతివేగంగా బయటకు పంపించటానికి ప్రయత్నిస్తుంటాయి. కొన్నయితే మందులు తమ మీద దాడి చేయటానికి అవకాశమున్న భాగాలనూ మార్చేసుకుంటాయి. ఈ క్రమంలో కొన్ని సూక్ష్మక్రిములు మందుల ప్రభావం నుంచి తప్పించుకోవచ్చు. మొండి బ్యాక్టీరియా(సూపర్‌ బగ్స్‌)కు ఇదే మూలం. ఇలాంటిది ఒక్కటి మిగిలినా చాలు. శరవేగంగా వృద్ధి చెందుతుంది. ఇవి మందులకు లొంగని విధంగా జన్యు స్వభావాన్నీ మార్చేసుకోవచ్చు. ఈ గుణాన్ని తర్వాతి తరానికీ సంక్రమింపజేస్తాయి.
మూడు వర్గాలుగా..
'ఏ మందయితేనేం వేసుకుంటే పోలా' అని కొందరు.. 'ఆ డాక్టర్‌ దగ్గరికి వెళ్తే మాత్రం రాసేది ఇవే కదా' అని మరికొందరు సొంతంగా కొనుక్కొని యాంటీబయోటిక్స్‌ వాడేస్తుంటారు. కొందరు డాక్టర్లు సైతం బ్యాక్టీరియా రకాలేంటన్నది తెలుసుకోకుండానే గుడ్డిగా ఏదో ఒక యాంటీబయోటిక్‌ ఇచ్చేస్తున్నారు. ఇవన్నీ మనల్ని మొండి బ్యాక్టీరియా యుగంలోకి నెట్టేస్తున్నాయి. మనల్ని మళ్లీ యాంటీబయోటిక్స్‌ లేని రోజుల్లోకి తీసుకెళ్తున్నాయి. ఈ ప్రమాదాన్ని గుర్తించిన ప్రపంచ ఆరోగ్యసంస్థ ఇటీవల యాంటీబయోటిక్‌ మందులను అందుబాటులో ఉండాల్సినవి (యాక్సెస్‌), జాగ్రత్తగా వాడుకోవాల్సినవి (వాచ్‌), పరిమితం చేయాల్సినవి (రిజర్వ్‌).. అంటూ 'అవేర్‌' పేరుతో మూడు వర్గాలుగా విభజించింది.
* యాక్సెస్‌: తక్కువ నిరోధకతకు అవకాశమున్న మందులను ఈ కోవలో చేర్చారు. తరచుగా కనబడే 25 రకాల ఇన్‌ఫెక్షన్లకు వాడాల్సిన మందులు ఇందులోకి వస్తాయి. వీటిని ఎల్లవేళలా, తక్కువధరకు అందుబాటులో ఉంచాల్సి ఉంటుంది.
*వాచ్‌: నిరోధకతకు ఎక్కువ అవకాశమున్న మందుల వర్గమిది. మనుషులకైనా, జంతువులకైనా ప్రత్యేకమైన సందర్భాల్లోనే వాడాల్సిన వాటిని ఇందులో చేర్చారు.
*రిజర్వ్‌: ఇతరత్రా యాంటీబయోటిక్‌ మందులేవీ పనిచేయని పరిస్థితుల్లోనే వాడుకోవాల్సినవి ఈ కోవలోకి వస్తాయి.
(ఉదాహరణకు: చెవి ఇన్‌ఫెక్షన్‌కు మొదట్లో ఎలాంటి యాంటీబయోటిక్స్‌ అవసరం లేదు. మందులు అవసరమైతే ముందుగా ఎమాగ్జసిలిన్‌ ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. అప్పటికీ తగ్గకపోతే ఎమాగ్జసిలిన్‌కు క్లావలానిక్‌ యాసిడ్‌ కలిపి ఇవ్వాలి. గొంతునొప్పి విషయంలోనూ మొదట్లో ఎలాంటి మందులూ ఇవ్వకూడదు. మందులు అవసరమైతే ముందుగా ఎమాగ్జసిలిన్‌ను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. అప్పటికీ తగ్గకపోతే క్లారిత్రోమైసిన్‌ ఇవ్వాలి.)
మనమేం చేయాలి?
యాంటీబయోటిక్‌ మందులను కాపాడుకోవటం, వాటి సామర్థ్యం తగ్గకుండా చూసుకోవటం మన చేతుల్లోని పనే. ఇందుకు కొన్ని జాగ్రత్తలు పాటించటం మనందరి విధి.
* శుభ్రత ముఖ్యం: బ్యాక్టీరియా ఇన్‌ఫెక్షన్లకు మూలం అపరిశుభ్రత. ఇంటా బయటా సరైన శుభ్రత పాటిస్తే వీటి బారినపడకుండా చూసుకోవచ్చు. మందులు వాడాల్సిన అవసరమే ఉండదు. నిరోధకత వచ్చే అవకాశమే లేదు. తరచుగా చేతులను శుభ్రం చేసుకోవటం ద్వారా చాలావరకు ఇన్‌ఫెక్షన్లను దూరంగా ఉంచుకోవచ్చు.
* సొంతంగా వాడకూడదు: మనదగ్గర చాలామంది డాక్టర్‌ దగ్గరికి వెళ్లకుండా, సొంతంగానే యాంటీబయోటిక్‌ మందులు కొనుక్కొని వేసుకుంటుంటారు. ఇది ఎంతమాత్రమూ తగదు.
* బ్యాక్టీరియా ఇన్‌ఫెక్షన్లకే: బ్యాక్టీరియా ఏక కణజీవులు. ఇవి మన శరీరం లోపల, బయట.. అంతటా ఉంటాయి. నిజానికి చాలారకాల బ్యాక్టీరియాలు మనకేమీ హాని చేయవు. పైగా ఎంతో మేలు చేస్తాయి. కొన్ని మాత్రం గొంతునొప్పి, చెవి ఇన్‌ఫెక్షన్ల వంటి జబ్బులను తెచ్చిపెడతాయి. వైరస్‌లు బ్యాక్టీరియా కన్నా చిన్నవి. ఇవి శరీరంలో తప్ప బయట వృద్ధి చెందవు. కణాల్లోకి చొచ్చుకెళ్లి, వేగంగా వృద్ధి చెందుతూ జబ్బులను తెచ్చిపెడతాయి. సాధారణ జలుబు, దగ్గు, ఫ్లూ వంటివి ఇలాంటివే. వీటికి యాంటీబయోటిక్స్‌ పనిచేయవు. గొంతునొప్పి, టాన్సిల్‌ వాపు, చీము వంటివి ఉంటేనే ఇవి అవసరమవుతాయని గుర్తించాలి.
* అరకొరగా వద్దు: యాంటీబయోటిక్‌ మందులను పూర్తి మోతాదులో, పూర్తి కాలం వాడుకోవాలి. మధ్యలో మానెయ్యొద్దు. చాలామంది రెండు మూడు రోజులు మందులు వాడి, లక్షణాలు తగ్గగానే జబ్బు నయమైందనుకొని ఆపేస్తుంటారు. ఇలా చేస్తే ఇన్‌ఫెక్షన్‌ తిరగబెడుతుంది. ఈసారి మరింత తీవ్రంగానూ దాడిచేస్తుంది.
* డాక్టర్‌ చెప్పినట్టుగానే: సరైన మోతాదులో, సరైన సమయంలో తీసుకోవటం ముఖ్యం. యాంటీబయోటిక్స్‌లో కొన్ని కొంత సమయం వరకే (టైమ్‌ డిపెండెంట్‌) పనిచేస్తాయి. మందు ఒంట్లోకి ప్రవేశించాక కొంత సమయానికి దాని ప్రభావం తగ్గుముఖం పడుతుంది. అప్పుడు మరో మోతాదు ఇవ్వగానే తిరిగి సమర్థంగా పనిచేయటం ఆరంభిస్తుంది. అందుకే డాక్టర్లు కొన్నింటిని పొద్దున, మధ్యాహ్నం, రాత్రి ఇలా ఒకో మాత్ర వేసుకోమని చెబుతుంటారు. దీన్ని కచ్చితంగా పాటించాలి. మరికొన్ని మందులను మోతాదుల వారీగా (డోస్‌ డిపెండెంట్‌) ఇస్తుంటారు. వీటిని రోజుకు ఒకసారే పెద్ద మోతాదులో ఇస్తారు (ఉదా: అమికసిన్‌, అజిత్రోమైసిన్‌). ఇవి చాలాసేపు అదే స్థాయిలో పనిచేస్తాయి. కానీ మనలో చాలామంది ఒక మాత్రతో ఏమవుతుంది? కావాలని డాక్టర్‌ తక్కువగా రాశాడేమోనని మూడు నాలుగు వేసుకుంటుంటారు. ఇలాంటి ప్రయోగాలు చేయొద్దు.
* మిగిలిపోయినవి వాడొద్దు: ఇంట్లో ఎవరికైనా జ్వరం వచ్చినపుడు డాక్టర్‌ ఏవైనా యాంటీబయోటిక్స్‌ మందులు రాసిచ్చారనుకోండి. ఇంకెవరికైనా జ్వరం వస్తే డాక్టర్‌ దగ్గరికి వెళ్లటం ఎందుకు దండగ అనుకుంటూ అవే మందులు వేసేస్తుంటారు. ఇది తప్పు. డాక్టర్లు మన వయసు, బరువును బట్టి మందుల మోతాదును నిర్ణయిస్తారు. ఆయా సమస్యలను బట్టి యాంటీబయోటిక్స్‌ ఎంచుకుంటారు. అందువల్ల అవే మందులు అందరికీ పనిచేస్తాయని, ఒకే మోతాదు అందరికీ సరిపోతుందని అనుకోవటం తగదు. మిగిలిపోయిన మందులను పారెయ్యటం ఉత్తమం.
* సమతులాహారం, వ్యాయామం: ఇవి రోగనిరోధకశక్తిని బలోపేతం చేసి ఇన్‌ఫెక్షన్లు రాకుండా కాపాడతాయి. ఫలితంగా యాంటీబయోటిక్స్‌ అవసరమే ఉండదు.
* టీకాలు: అవసరమైన టీకాలన్నీ తీసుకోవటం ద్వారా యాంటీబయోటిక్స్‌ వేసుకోవాల్సిన పరిస్థితిని నివారించుకోవచ్చు.
* కల్చర్‌ పరీక్ష తర్వాతే: బ్యాక్టీరియా ఉన్నదీ లేనిదీ.. ఏ రకానికి చెందినది అనేవి కల్చర్‌ పరీక్ష చేస్తేనే తెలుస్తాయి. ఆ తర్వాతే తగు యాంటీబయోటిక్స్‌ వాడుకోవాలి. సాధారణంగా పరీక్ష ఫలితాలు రావటానికి రెండు మూడు రోజులు పడుతుంది. ఆలోపు పరిస్థితిని బట్టి, అనుభవాన్ని ఉపయోగించి డాక్టర్లు యాంటీబయోటిక్‌ మందులను సూచిస్తారు. ఫలితాలు వచ్చాక అదే మందును కొనసాగించొచ్చు. అవసరమైతే మందును, మోతాదులను మార్చొచ్చు. ఒకవేళ బ్యాక్టీరియా ఇన్‌ఫెక్షన్‌ లేకపోతే లక్షణాలు తగ్గటానికి ఇతరత్రా పద్ధతులేంటో డాక్టర్‌ను అడిగి తెలుసుకోవాలి. అంతేతప్ప యాంటీబయోటిక్‌ మందులు రాయాలని పట్టుబట్టొద్దు.
adrushya mahammari!
antibayotica nirodhakata
vajraayudham chetilo untenem? prayoginche nerpu lekapothe. shatru nirmuulana kaadu kada.. kotta astrasastraalato satruvu marintagaanuu vijrumbhinchestaadu. antibayotica mandula vishayamlo manam ippudilanti sthitine edurkontunnam. mahaa mahaa infectionlanu matti karipinche adbhutamaina aushadhaalanu telivi takkuvatanamto nirveeryam chesukuntunnam. bacteriaku kotta javasatvaalu andistuu.. mondi ghataluga maarataaniki aaskaaramistunnaam. okappatila kotta antibioticessi puttukuravatam ledu. ippudunnavii sarigaa panicheyatam ledu. paristhiti ilaage konasagithe maanavaali penu pramaadamlo pade samayam inkentho dooramlo ledu. anduke antibayotica nirodhakata (resistensi) muppunu prapancha aarogyasamstha 'adrushya mahammari'gaa abhivarnistondi. praanarakshana aushadhaala durviniyogaanni arikattaalantuu.. iteevala veetini moodu vargaalugaa vibhajinchindi. eppudela vaadukovaalo nirdesinchindi. ee nepathyamlo antibayotica nirodhakatapai samagra kathanam andistondi ee vaaram sukheebhava.
antibayotica mandula aavishkarana oo adbhutam. deentho vaidyarangam viplavaatmakamgaa maaripoyindi. appativaraku gontunoppi vanti chinna chinna infectionlake entomandi praanaalu poyevi. shastrachikitsa cheyatamante praanaalatoe chelagatamadatame annattugaa undedi. alegjandersari fleminge 1928loo mottamodati antibayotica mandu pensilinni kanugonatamto paristhiti okkasariga maaripoyindi. infectionla chikitsa telikaipovatame kaadu.. jeevanakaalamuu gananeeyamgaa perigindi. ayithe mitimeerina vaadakam, durviniyogam valla pensiline saamarthyam anatikaalamlone taggumukham pattindi. anantaram tetrasikelinlu, sephalosphorinlu, kvinalonlu, microlidelu, amainoglikosaidla vanti kottarakam antibioticessi enni vachina.. vastunna aa santosham entho kaalam nilavatam ledu. eppatikappudu bacteria veetini tattukone saamarthyaanni santarinchukuntune vastondi. deeniki pradhaana kaaranam durviniyogame. prastutam okappatila kotta antibioticessi antagaa ravatam ledu. konnaallu pothe infectionlanu edurkone samarthamaina mandulu andubaatulo untaya? annadi ippudu andari manasulanu tolustondi. enno parisodhanalu, enno adhyayanaalu, enno prayoga pareekshala anantaram kashtapadi tayaaruchesukunna 'ramabanalanu' chejetula nirveeryam chesukovatam entavaraku samanjasam? chinna chinna infectionlake maraninche dusthiti nunchi poye praanaalanu venakki teesukochhe dasaku cherukunna manam takshanam vesukovalsina prasna idhi. antibayotica nirodhakata moolamgaa 2050 naatiki prapanchavyaaptamgaa eta koti maranaalu sambhavinchochani anchana. idhi manadesaniki marinta pedda muppugaanuu parinaminche avakaasamundi. endukante antibayotica mandula ammakam manadesamlo gananeeyamgaa perugutondi. ippatikaina kallu teravakapothe paristhiti cheyi daatatam khayam.
endukee dusthiti?
okarakamgaa mandulanu tattukovatamanedi bacterialo jarige sahaja prakriye. arakoragaa mandulu vaadatam, sarainavi vaadakapovatam, sontamgaa konukkoni vesukovatam vantivannii deeniki marinta aajyam postunnayi. manadaggara aasupatrulake parimitamaina mandulanu kondaru daaktarlu teliso teliyako bayata kuudaa sifaarasu chestundatam gamanarham. deentho maamuulu infectionlu saitam mondigaa tayaaravutunnaayi. marovaipu vyavasaayam, chepala pempakam, jantuvula pempakam vanti vaatilloonuu vichchalavidigaa antibayotica mandulu vaadutunnaaru. idhee mandula nirodhakataku daariteestoondi.
anty nirodhakata?
bacteria chala telivigala krimulu. balamainaveenuu. manishi puttakamundu nunche ikkada manugada saagistunnaayi. pratikuula paristhitulanu tattukoni jeevinchadamelaago veetiki baga telusu. antibayotica mandulanu tattukone saamarthyaannii ilaage santarinchukunnaayani cheppukovachhu. saadhaaranamgaa antibayotica mandulu bacterianu champeyatamo, bacteria vruddhi chendakunda addukovatam dwarano infectionlu taggataaniki todpadutuntaayi. veetini edurkovataniki bacteria nirantaram sannaddhamai untundi. mandulu tamaku haani talapettakamunde vaatini nirveeryam cheyataniki.. okavela mandulu tamaloki pravesinchinaa ativegamgaa bayataku pampinchataaniki prayatnistuntaayi. konnayithe mandulu tama meeda daadi cheyataniki avakaasamunna bhaagaalanuu marchesukuntayi. ee kramamlo konni suukshmakrimulu mandula prabhaavam nunchi tappinchukovacchu. mondi bacteria(supere bugse)ku ide moolam. ilantidi okkati migilina chaalu. saravegamgaa vruddhi chendutundi. ivi mandulaku longani vidhamgaa janyu swabhaavaannii marchesukovacchu. ee gunaanni tarvaati taraanikee sankramimpajestaayi.
moodu vargaalugaa..
'e mandayithenem vesukunte pola' ani kondaru.. 'aa dactor daggariki velte maatram rasedi ive kada' ani marikondaru sontamgaa konukkoni antibioticessi vaadestuntaaru. kondaru daaktarlu saitam bacteria rakalentannadi telusukokundane guddiga edho oka antibayotica ichestunnaru. ivannee manalni mondi bacteria yugamloki nettestunnaayi. manalni malli antibioticessi laeni rojulloki teesukeltunnaayi. ee pramaadaanni gurtinchina prapancha aarogyasamstha iteevala antibayotica mandulanu andubaatulo undaalsinavi (accesse), jaagrattagaa vaadukovaalsinavi (vache), parimitam cheyalsinavi (rijarbe).. antuu 'averi' paerutho moodu vargaalugaa vibhajinchindi.
* accesse: takkuva nirodhakataku avakaasamunna mandulanu ee kovalo cherchaaru. tarachugaa kanabade 25 rakala infectionlaku vaadaalsina mandulu induloki vastaayi. veetini ellavelala, takkuvadharaku andubaatulo unchalsi untundi.
*vache: nirodhakataku ekkuva avakaasamunna mandula vargamidi. manushulakainaa, jantuvulakainaa pratyekamaina sandarbhaallone vaadaalsina vaatini indulo cherchaaru.
*rijarbe: itaratra antibayotica mandulevee panicheyani paristhitullone vaadukovaalsinavi ee kovaloki vastaayi.
(udaaharanaku: chevi infectionni modatlo elanti antibioticessi avasaram ledu. mandulu avasaramaite mundugaa emagjasilinesi ivvalsi untundi. appatikee taggakapothe emagjasilineenku clavalanicke yaside kalipi ivvali. gontunoppi vishayamloonuu modatlo elanti manduluu ivvakudadu. mandulu avasaramaite mundugaa emagjasilinni parigananaloki teesukovali. appatikee taggakapothe claritromysine ivvali.)
manamem cheyali?
antibayotica mandulanu kapadukovatam, vaati saamarthyam taggakunda chusukovatam mana chetulloni pane. induku konni jaagrattalu paatinchatam manandari vidhi.
* subhrata mukhyam: bacteria infectionlaku moolam aparisubhrata. inta bayata saraina subhrata paatiste veeti barinapadakunda chusukovachhu. mandulu vaadaalsina avasarame undadu. nirodhakata vache avakasame ledu. tarachugaa chetulanu subhram chesukovatam dwara chaalaavaraku infectionlanu dooramgaa unchukovachhu.
* sontamgaa vaadakuudadu: manadaggara chaalaamandi dactor daggariki vellakunda, sontamgaane antibayotica mandulu konukkoni vesukuntuntaaru. idhi entamaatramuu tagadu.
* bacteria infectionlake: bacteria eka kanajeevulu. ivi mana sareeram lopala, bayata.. antataa untaayi. nijaaniki chalarakala bacterialu manakemi haani cheyavu. paiga entho melu chestayi. konni maatram gontunoppi, chevi infectionla vanti jabbulanu tecchipedataayi. vairaslu bacteria kanna chinnavi. ivi sareeramlo tappa bayata vruddhi chendavu. kanaalloki chochukelli, vegamgaa vruddhi chendutuu jabbulanu tecchipedataayi. saadhaarana jalubu, daggu, flue vantivi ilantive. veetiki antibioticessi panicheyavu. gontunoppi, tansille vaapu, cheemu vantivi untene ivi avasaramavutaayani gurtinchaali.
* arakoragaa vaddu: antibayotica mandulanu puurti motaadulo, puurti kaalam vadukovali. madhyalo maaneyyoddu. chaalaamandi rendu moodu rojulu mandulu vaadi, lakshanaalu taggagaane jabbu nayamaindanukoni aapestuntaaru. ilaa cheste infectionsi tiragabedutundi. eesaari marinta teevramgaanuu daadichestundi.
* dactor cheppinattugaane: saraina motaadulo, saraina samayamlo teesukovatam mukhyam. antibayoticelo konni kontha samayam varake (taime dependente) panichestaayi. mandu ontloki pravesinchaaka kontha samayaniki daani prabhaavam taggumukham padutundi. appudu maro motaadu ivvagaane tirigi samarthamgaa panicheyatam aarambhistundi. anduke daaktarlu konnintini podduna, madhyaahnam, raatri ilaa oko matra vesukomani chebutuntaaru. deenni kachitamgaa paatinchaali. marikonni mandulanu motadula vaareegaa (dose dependente) istuntaaru. veetini rojuku okasare pedda motaadulo istaaru (udaa: amikasine, ajitromaisine). ivi chaalaasepu adhe sthaayilo panichestaayi. cony manalo chaalaamandi oka maatratho emavutundi? kaavaalani dactor takkuvagaa rasademonani moodu naalugu vesukuntuntaaru. ilanti prayogaalu cheyoddu.
* migilipoyinavi vaadoddu: intlo evarikainaa jwaram vachinapudu dactor evaina antibioticessi mandulu rasicharanukondi. inkevarikainaa jwaram vaste dactor daggariki vellatam enduku dandaga anukuntu ave mandulu vesestuntaaru. idhi tappu. daaktarlu mana vayasu, baruvunu batti mandula motaadunu nirnayistaaru. aayaa samasyalanu batti antibioticessi enchukuntaaru. anduvalla ave mandulu andarikee panichestaayani, oke motaadu andarikee saripotundani anukovatam tagadu. migilipoyina mandulanu paareyyatam uttamam.
* samatulahaaram, vyaayaamam: ivi roganirodhakasaktini balopetam chesi infectionlu rakunda kapadatayi. phalitamgaa antibioticessi avasarame undadu.
* teekaalu: avasaramaina teekaalannii teesukovatam dwara antibioticessi vesukovalsina paristhitini nivaarinchukovachhu.
* kalcharm pareeksha tarvate: bacteria unnadee lenidi.. e rakaniki chendinadi anevi kalcharm pareeksha chestene telustaayi. aa tarvate tagu antibioticessi vadukovali. saadhaaranamgaa pareeksha phalitaalu raavataaniki rendu moodu rojulu padutundi. aalopu paristhitini batti, anubhavaanni upayoginchi daaktarlu antibayotica mandulanu suuchistaaru. phalitaalu vachaka adhe mandunu konasaginchochu. avasaramaite mandunu, motaadulanu maarchochu. okavela bacteria infectionsi lekapothe lakshanaalu taggataaniki itaratra paddhathulento dactorne adigi telusukovali. antetappa antibayotica mandulu rayalani pattubattoddu.