ఖమ్మం/కూసుమంచి: ‘రాఖీ పండగకు నీకు దగ్గరగా చాలా బాధాకరంగా ఉంది.ఐ మిస్‌ యూ రా..’ అంటూ ఒక్కగానొక్క సోదరుడికి సందేశం పెట్టిన సోదరి.ఇలా సందేశం పంపిన కొద్ది గంటల్లోనే మృత్యువు కారు ప్రమాదం రూపంలో కబళించింది. అమెరికాలోని షికాగోలో జరిగిన రోడ్డు ప్రమాదంలో ఖమ్మం జిల్లా కూసుమంచికి చెందిన వివాహిత ఉడత స్వర్ణ(30) దుర్మరణం చెందింది. కూసుమంచికి చెందిన ప్రముఖ వ్యాపారి కూరపాటి రఘునాథరావు చిన్న కూతురైన స్వర్ణను విజయవాడకు చెందిన ఉడత కిరణ్‌కుమార్‌కిచ్చి పదేళ్ల క్రితం వివాహం జరిపించారు. సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఉద్యోగి అయిన కిరణ్‌ ఏడాది క్రితం కుటుంబసభ్యులను తీసుకొని అమెరికా వెళ్లారు. వారాంతపు సెలవు కావడంతో కిరణ్‌, స్వర్ణ, ఇద్దరు కూతుర్లు, స్నేహితులతో కలిసి సినిమాకు వెళ్లారు.
తిరుగు ప్రయాణం లో స్వర్ణ కారు నడుపుతుండగా వెనకనుంచి గుర్తుతెలియని వాహనం ఢీకొట్టిందని కుటుంబ సభ్యులు చెప్పిన వివరాలను బట్టి తెలుస్తున్నది. కారు పల్టీ కొట్టడంతో డ్రైవింగ్‌ చేస్తున్న స్వర్ణకు, ముందు సీట్లో కూర్చున్న స్నేహితురాలికి తీవ్రగాయాలయ్యాయి. వెనుక కూర్చున్న కిరణ్‌, ఇద్దరు కూతుళ్లకు స్వల్ప గాయాలయ్యా యి. వెంటనే వారిని ఆస్పత్రికి తరలించగా అప్పటికే అపస్మారక స్థితిలోకి వెళ్లిన స్వర్ణ.. 4 గంటల తర్వాత మృతి చెందినట్లు వైద్యులు నిర్ధారించి నట్లు తెలుస్తున్నది.
సోదరుడు సందీప్‌కు ఆన్‌లైన్‌లో రాఖీలు పంపిన స్వర్ణ,తాను అందుబాటులో లేకపోవడం చాలా బాధగా ఉందంటూ ఆదివారం ఉదయం ‘ఐ మిస్‌ యూ రా..’ అంటూ సందేశం పంపింది అని చెబుతూ కుటుంబసభ్యులు రోదించిన తీరు స్థానికులను ఎంతో కలచివేసింది.
స్వతంత్ర సమరం అంటే మనకు చరిత్రలో తెలిసినవి 1857 సిపాయిల తిరుగుబాటు నుండే. అంతకు పూర్వమే మన దేశములో ఎందరో మహనీయ వీర పుత్రుల పరపాలనాన్ని ఎండగట్టి తిరుగుబాట్లు చేసారు. 1780 లో తమిళనాడులో రాణీ వేలునాచియర్, ఆ తరువాత కట్టబ్రహ్మన్న, మరుదు పాండ్య సోదరులు , రాణి చెన్నమ్మ ఇలా ఎందరెందరో మహనీయ వీర పుత్రులు, వీర వనితలు ఉన్నారు. మన చరిత్ర వీరందరి గూర్చి విపులంగా చెప్పదు. 1757 నుండీ ఆంగ్లేయులు దేశములో తమ రాజ్యాన్ని విస్తరించడానికి పూనుకున్నారు. 1860 లనాటికి దేశం పూర్తిగా వారి అధీనములోనికి వచ్చింది .
పరిపాలనలో మ్రగ్గడాన్ని సహించని భారతీయ వీరపుత్రులు , వీరాపుత్రికలు విప్లవాలను లేవదీశారు. మన తెలుగు నేలను సిపాయిల తిరుగుబాటునకు ముందే ఎన్నో తిరుగుబాట్లు ఆంగ్లేయుల మీద జరిగాయి. నిజాం నవాబు నేడు రాయలసీమ అని పిలవబడే ప్రాంతాలను లేదా దత్తమండలాలను ఆంగ్లేయులకు 1801 లో వ్రాసి ఇచ్చాడు. ఈ ప్రాంతములో ఉన్న పాలెగాండ్లు అందరూ అధికారం కోల్పోయారు . 1807 లో అనేకమంది పాలెగాండు అందరూ ఈ ముష్కరుల మీద తిరుగుబాటు చేయగా చాలామందిని ఆ పోరాటంలో చంపివేసి మిగిలినవారిని అణచివేసి భయపెట్టి వారికి భరణం ఇస్తామని రాజీకుదుర్చుకున్నది ఆనాటి ప్రభుత్వం. పాలెగాళ్ళ వ్యవస్థను తీసివేసిన ఆంగ్ల ప్రభుత్వం వారికి నెలసరి భరణం ఇంత అని అందించేవారు. సంతతి లేని రాజ్యపాలకుల తరువాత ఆ రాజ్యాలను తమ పాలనలో కలుపుకునేవారు. అలాగే సంతతి లేని పాలెగాండ్లకు ఆ తరువాత భరణం ఇచ్చేవారు కాదు. మన ప్రజల సాయముతోనే ప్రజలను హింసించే వారు ఆనాటి ఆంగ్ల ముష్కరులు. ఎదురుతిరిగిన వారికి మరణమే గతి. ఆలా ఎదురు తిరిగినవారిని చంపి వారి దేహాన్ని తలను ఊరేగించి ప్రజలను భయభ్రాంతులను చేసేవారు ఆనాటి ముష్కర ఆంగ్లేయ పాలకులు .
ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి తండ్రి పెద్దమల్లా రెడ్డి ఉయ్యాలవాడ ( నేడు కర్నూల్ ప్రాంతం ) కి పాలెగాడుగా ఉండేవారు. అయన అధీనములో దాదాపు 60 కి పైగా సంపన్న గ్రామాలూ ఉండేవి. సురక్షితమైన కోటలు, సైన్యమును సమకూర్చుకుని పాలన్ చేసేవాడు. నరసింహ రెడ్డి తల్లి నీలమ్మ .. నీలమ్మ తండ్రి కర్నూల్ ప్రాంతములోని నంద్యాలకు దగ్గరగా నున్న నొస్సం ప్రాంతానికి జమీందారుగా ఉండేవారు. ఆయనకు కుమార్తెలు తప్ప కుమారులు లేరు కావున తన కుమార్తె బిడ్డ అయిన నరసింహారెడ్డిని దత్తత తీసుకున్నారు. జయరామిరెడ్డి కి కుమారులు లేరు కావున భరణం ఇవ్వడం ఆపివేశారు ఆంగ్లేయులు. ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి పూర్వికులు నోసుం, ఉయ్యాలవాడ, కంబం జాగీర్ధార్లు.ఈ మూడింటికీ ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి ఒక్కరే వారసుడు. 1843 ప్రాంతంలో ఆంగ్ల ప్రభుత్వం వారసత్వ హక్కుల మీద చట్టం తీసుకొచ్చింది.ఈ చట్ట ప్రకారం వారసత్వ హక్కులు ఒక్క జమీందారీ మీదనే దక్కుతాయి. ఇలా వారసత్వంగా సంక్రమించే జమీందారీ పాలనా హక్కులు కోల్పోవలసి రావటం వలన అనేకమంది జమీందార్లు మరియు పాలెగాళ్లు వారి వారసత్వం మాన్యాలు, భూములు, భరణం కోల్పోయారు.
ఇలా అధికారం కోల్పోయిన వారందరూ అనేక మార్లు మన తెలుగునాట పోరాటాలు చేసారు .. ఆనాటి ఆంగ్ల ప్రభుత్వం అవేమీ రికార్డులకెక్కించలేదు. ఆలా అధికారం కోల్పోయిన వారిలో ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి కూడా ఒకరు. అలా అయన ఆనాటి ఆంగ్ల ప్రభుత్వం మీద గెరిల్లా యుద్ధం చేసి అనేక నెలలపాటు ఆంగ్ల ప్రభుత్వ పాలకులకు నిద్ర లేకుండా చేసారు. దాదాపు 900 కి పైగా నాడు ఆంగ్ల ప్రభుత్వం దారుణ నేరాలు మోపి అందమైన దీవులకు కొందరిని, మరి కొందరిని జైళ్లలో వేసి మ్రగ్గబెట్టారు. చివరకు మోసముతో పట్టుకుని నరసింహారెడ్డి ని హత్య, దోపిడీ నేరాలు మోపి కోయిలకుంటలో ఆయన్ని 1847 లో ఉరికొయ్యకు వేలాడతీసారు. మరొకరు విప్లవం అనే మాట ఎత్తకుండా ఆయన తలను ఆ ఉరి కొయ్యకే దారుణంగా వ్రేలాడదీసారు . దాదాపు మూడు దశాబ్దాలకు పైగా ఆ తల ఉరికొయ్యకు వేలాడుతూనే ఉండి ప్రజల్లో విప్లవాన్ని రగిల్చింది .
khammam/koosumanchi: erakhi pandagaku neeku daggaragaa chala baadhaakaramgaa undi.ai misn uu raa..u antuu okkagaanokka sodarudiki sandesam pettina sodari.ilaa sandesam pampina koddi gantallone mrutyuvu kaaru pramaadam roopamlo kabalinchindi. americaloni shikagolo jarigina roddu pramaadamlo khammam jilla koosumanchiki chendina vivaahita udata swarna(30) durmaranam chendindi. koosumanchiki chendina pramukha vyaapaari kuurapaati raghunaatharao chinna koothuraina swarnanu vijayavaadaku chendina udata kirannikaarnikchi padella kritam vivaham jaripinchaaru. saffeyverky udyogi ayina kiranni edaadi kritam kutumbasabhyulanu teesukoni america vellaaru. vaaraantapu selavu kaavadamtho kiranni, swarna, iddaru koothurlu, snehitulato kalisi sinimaaku vellaaru.
tirugu prayaanam loo swarna kaaru naduputundagaa venakanunchi gurtuteliyani vaahanam dheekottindani kutumba sabhyulu cheppina vivaraalanu batti telustunnadi. kaaru pulty kottadamtho drivinge chestunna swarnaku, mundu seetlo kuurchunna snehituraaliki teevragaayaalayyaayi. venuka kuurchunna kiranni, iddaru koothullaku swalpa gayalayya ye. ventane vaarini aaspatriki taralinchagaa appatike apasmaaraka sthitiloki vellina swarna.. 4 gantala tarvaata mruti chendinatlu vaidyulu nirdhaarinchi natlu telustunnadi.
sodarudu sandeepnaku anlinele rakhilu pampina swarna,taanu andubaatulo lekapovadam chala badhaga undantuu aadivaaram udayam mai misn uu raa..u antuu sandesam pampindi ani chebutuu kutumbasabhyulu rodinchina teeru sthaanikulanu entho kalachivesindi.
swatantra samaram ante manaku charitralo telisinavi 1857 sipaayila tirugubaatu nunde. antaku poorvame mana deshamulo endaro mahaneeya veera putrula parapaalanaanni endagatti tirugubaatlu chesaru. 1780 loo tamilanaadulo raanii velunachier, aa taruvaata kattabrahmanna, marudu pandya sodarulu , raani chennamma ilaa endarendaro mahaneeya veera putrulu, veera vanitalu unnaaru. mana charitra veerandari goorchi vipulangaa cheppadu. 1757 nundi aangleyulu deshamulo tama rajyanni vistarinchadaaniki poonukunnaaru. 1860 lanatiki desham puurtigaa vaari adheenamulooniki vachindi .
paripaalanalo mraggadaanni sahinchani bhaarateeya veeraputrulu , veeraaputrikalu viplavaalanu levadeesaaru. mana telugu neelanu sipaayila tirugubaatunaku munde enno tirugubaatlu aangleyula meeda jarigai. nijam nawabu nedu rayalaseema ani pilavabade praantaalanu leda dattamandalaalanu aangleyulaku 1801 loo vraasi ichadu. ee praantamulo unna palegandlu andaruu adhikaaram kolpoyaru . 1807 loo anekamandi palegandu andaruu ee mushkarula meeda tirugubaatu cheyagaa chaalaamandini aa poraatamlo champivesi migilinavaarini anachivesi bhayapetti vaariki bharanam istamani raajeekudurchukunnadi aanaati prabhutvam. paalegaalla vyavasthanu teesivesina aangla prabhutvam vaariki nelasari bharanam inta ani andinchevaaru. santati laeni raajyapaalakula taruvaata aa raajyaalanu tama paalanalo kalupukunevaaru. alaage santati laeni paalegaandlaku aa taruvaata bharanam ichevaaru kaadu. mana prajala saayamuthone prajalanu himsinche vaaru aanaati aangla mushkarulu. edurutirigina vaariki maraname gathi. ala eduru tiriginavaarini champi vaari dehaanni talanu ooreginchi prajalanu bhayabhraantulanu chesevaaru aanaati mushkara aangleya paalakulu .
uyyalavada narasimhareddy tandri peddamalla reddi uyyalavada ( nedu karnool praantam ) ki palegaduga undevaaru. ayana adheenamulo daadaapu 60 ki paiga sampanna graamaaluu undevi. surakshitamaina kotalu, sainyamunu samakuurchukuni palan chesevadu. narasimha reddi talli neelamma .. neelamma tandri karnool praantamulooni nandyaalaku daggaragaa nunna nossam praantaaniki jameendaarugaa undevaaru. aayanaku kumaartelu tappa kumaarulu leru kaavuna tana kumarte bidda ayina narasimhaareddini dattata teesukunnaru. jayaramireddy ki kumaarulu leru kaavuna bharanam ivvadam aapivesaaru aangleyulu. uyyalavada narasimhareddy poorvikulu nosum, uyyalavada, kambam jaagiirdhaarlu.ee moodintikee uyyalavada narasimhareddy okkare vaarasudu. 1843 praantamlo aangla prabhutvam vaarasatva hakkula meeda chattam teesukochindi.ee chatta prakaaram vaarasatva hakkulu okka jameendaarii meedane dakkutaayi. ilaa vaarasatvamgaa sankraminche jameendaarii palana hakkulu kolpovalasi ravatam valana anekamandi jameendaarlu mariyu paalegaallu vaari vaarasatvam maanyaalu, bhoomulu, bharanam kolpoyaru.
ilaa adhikaaram kolpoina vaarandaruu aneka maarlu mana telugunaata poraataalu chesaru .. aanaati aangla prabhutvam avemi rikaardulakekkinchale. ala adhikaaram kolpoina vaarilo uyyalavada narasimhareddy kuudaa okaru. alaa ayana aanaati aangla prabhutvam meeda gerilla yuddham chesi aneka nelalapatu aangla prabhutva paalakulaku nidra lekunda chesaru. daadaapu 900 ki paiga naadu aangla prabhutvam daaruna neraalu mopi andamaina deevulaku kondarini, mari kondarini jaillalo vesi mraggabettaaru. chivaraku mosamutho pattukuni narasimhareddy ni hatya, dopidi neraalu mopi koyilakuntalo aayanni 1847 loo urikoyyaku velaadatiisaaru. marokaru viplavam ane maata ettakunda aayana talanu aa uri koyyake daarunamgaa vrelaadadiisaaru . daadaapu moodu dasaabdaalaku paiga aa tala urikoyyaku velaadutuunae undi prajallo viplavaanni ragilchindi .