మాఘ మాసం వెన్నెల –పాల బువ్వ గిన్నెలా - కృష్ణ ప్రేమ
ఇది సంగీత శిక్షణ కాదు. ఒక చిన్న విలక్షణమైన విశదీకరణ.
సా –సాలూరు రాజేశ్వర రావు. ఈయనే ఎస్. రాజేశ్వర రావు, 'స్వర' రాజేశ్వర రావు, , ఎస్. రాగేస్వరరావు, ఎస్. రాజే'స్వర'రావు, 'రసాలూరు' రాజేశ్వరరావు. వీణ పాటల 'పేటెంట్' ఈయనదే. యమన్ కల్యాణి రాగ 'కమేండర్ ఇన్ చ్చీఫ్' ఈయనే. పియానో మెట్లు, ఫిడేలు గుట్లు, హార్మోనియం పట్లు, షెహనాయి మట్లు, కోపం వస్తే చీవాట్లు తెలిసిన 'సకల కళా కోవిదుడు'.
పా- పెండ్యాల నాగేశ్వర రావు. ఈయన కూడా నాగే 'స్వర' రావే. మరో నాగేశ్వరుడి (అక్కినేని)ని మహాకవి కాళిదాసుగా మార్చి జయభేరి మ్రోగేలా 'క్లాసికల్ టచ్' ఇస్తూనే జగదేకవీరుడు నందమూరి అందగాడికి 'శి-వ- శం-క-రి' పంచాక్షరి బహూకరించిన బహు ముఖ ప్రజ్ఞ్యాశాలి.
సా- సుసర్ల దక్షిణామూర్తి. The living legend. సుస్వరాల ప్రదక్షణం ఈ మూర్తి కి దక్కిన గౌరవం.
ఈ 'సా పా సా' లే మరిన్ని స్వర విన్యాస సాహసాలకు దారి తీసాయి. మరెందరివో సావాసాలకు దారి చూపాయి.
గురువుకు తగిన శిష్యుడు -----
సుసర్ల దక్షిణా మూర్తి –
చక్కని పాట వరసకి చిక్కని స్పూర్తి
ఎస్. పి. కోదండపాణి-
వెండితెర పాటల వినూత్న బాణీ
సి. ఆర్. సుబ్బరామన్ శిష్యుడు సుసర్ల దక్షిణా మూర్తి
సుసర్ల దక్షిణా మూర్తి శిష్యుడు కోదండపాణి.
సుసర్ల వారి గురువు పేరులో రామ శబ్దం ఉంది.
సుసర్ల వారి శిష్యుడి పేరులో రామ శబ్దం ఉంది
సుసర్ల వారిది గుంటూరు జిల్లా.
కోదండపాణి గుంటూరు వారే.
సుసర్ల వారు 'పరమానందయ్య శిష్యులు' కి సంగీతమిచ్చారు (ఘంటసాల వారి సంగీతంలో వచ్చిన 1966 సం. చిత్రం కన్నా ముందే 1950 లో వచ్చిన చిత్రం)
పాణి 'గురువును మించిన శిష్యుడు (1963)'కి సంగీతమిచ్చారు.
సుసర్ల వారు ప్రముఖ హిందీ గాయని – లతా మంగేష్కర్ చేత మొదటిసారిగా తెలుగులో పాడించారు (చిత్రం: సంతానం, 1955).
పాణి ప్రముఖ హిందీ గాయకుడు – మహమ్మద్ రఫీ చేత మొదటిసారిగా తెలుగులో పాడించారు (చిత్రం: పదండి ముందుకు,1962).
సుసర్ల వారు ప్రముఖ కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసుడు 'బాల' మురళీకృష్ణ కు (బాల – గమనించండి) తొలి పాటను ఇచ్చారు.
పాణి సకల కళా వల్లభుడు 'బాల'సుబ్రహ్మణ్యంకు తొలి పాటను ఇచ్చారు. (బాల- గమనించండి) (సుబ్రహ్మణ్యం – 'సుబ్బ రామన్'యం గా వినిపించదూ?)
బాల మురళి వారి తొలి పాట- 'సలలిత రాగ సుధా రస సారం' (1963) లో 'సుమ, మధు, రాగ, సుధ' అనే నాలుగు పదాలున్నాయి.
బాలు గారి తొలి పాట –'ఏమి ఈ వింత మోహం'–లో 'సుమ, మధు, రాగ, సుధ,' అనే నాలుగు పదాలున్నాయి.
సుసర్ల వారు అక్కినేని కి రఘునాథ్ పాణిగ్రాహి (పాణి అన్న పదం గమనించాలి) చేత పాడించడం ఒక విశేషం.
అక్కినేని కి పాణి ఒక్క పాటా (అంటే పెదవి కదిపేలా) పాడించలేక పోవటం ఒక విడ్డూరం. (మంచి కుటుంబంలోని 'త్యాగ శీలవమ్మా మహిళా' అనే పాట సన్నివేశంలో అక్కినేని ఉన్నా అది నేపథ్య గీతం. అక్కినేని లిప్ మూవ్మెంట్ ఉండదు).
సలలిత రాగ సుధా రస సారం –సర్వ కళా మయ నాట్య విలాసం , ఇది సుసర్ల వారి నాట్య గీతం (చిత్రం: నర్తన శాల,1963).
సర్వ కళా సారము నాట్యము, నయన మనోహరము, ఇది పాణి కూర్చిన నాట్య గీతం (చిత్రం: శ్రీ రామ కథ, 1968) .
సుసర్ల వారు 'వచ్చిన కోడలు నచ్చింది' (1959) అనే చిత్రం కోసం తెతకమహిం (మంత్రం కాదు- తెలుగు,తమిళ్, కన్నడ, మలయాళం, హిందీ) అనగా అయిదు భాషల గీతం స్వర పరిచారు.
కోదండపాణి 'కథానాయిక మొల్ల' ( 1970) అనే చిత్రం కోసం కమతతెఉ (మంత్రం మారింది-కన్నడ,మరాఠీ,తమిళ్,తెలుగు,ఉరుదు) అనగా అయిదు భాషల గీతం స్వర పరిచారు.
( పాట కవలలు )
సుసర్ల వారు 'చల్లని వెన్నెలలో చక్కని కన్నె సమీపములో' అనే పాటను పురుష (ఘంటసాల, 1955) కంఠం లో వినిపించారు.
పాణి 'వెన్నెల్లో కనుగీటే తారకా- వినవే కన్నె మనసు కరిగించే కోరిక' అనే పాటను స్త్రీ (జానకి,1963) గళంలో వినిపించారు.
వెన్నెల ప్రస్తావనలో కొసమెరుపు:
సుసర్ల వారు స్వర పరిచిన 'చల్లని రాజ ఓ చందమామ' –పాట ఒక ' త్రిగళ' గీతం. (సుశీల, రఘునాథ్ పాణిగ్రాహి, లీల)
కోదండపాణి స్వర రచన 'ఎంత బాగున్నది ఎంత బాగున్నది అందరాని చందమామ అందుతున్నది'- పాట ఒక 'త్రిగళ' గీతం. (జానకి, ఘంటసాల, సుశీల)
దక్షిణామూర్తి కి ఉన్న ముందు మాట 'సుసర్ల' అనేది 'సుస్వరాల' గా మారిపోతే గనుక , కోదండపాణి కి ముందు ఉన్న మాటలు ఎస్ అంటే సా, పి అంటే పా అనే అనుకోవాలి కదా.
ఇప్పుడు చెప్పండి- ఇది కాక తాళీయమా? లేక నా పెన్ను 'పాళీ'యమా? ఏదైనా సరే- ఇది మండు వేసవిలో మిట్ట మధ్యాహ్నం వేళ దొరికే నారికేళ పానీయమా? అయితే ధన్యుడ నైతి.
magha masam vennela –paala buvva ginnela - krishna prema
idhi sangeeta sikshana kaadu. oka chinna vilakshanamaina visadeekarana.
saa –saaluru rajeshwara raavu. eeyane es. rajeshwara raavu, 'swara' rajeshwara raavu, , es. rageswararao, es. raje'swara'raavu, 'rasaluru' rajeshwararao. veena paatala 'patent' eeyanade. yaman kalyani raaga 'commander in chitif' eeyane. piano metlu, fidaelu gutlu, harmonium patlu, shehanai matlu, kopam vaste cheevaatlu telisina 'sakala kalaa kovidudu'.
paa- pendyaala nageshwara raavu. eeyana kuudaa naage 'swara' rave. maro nageshwarudi (akkineni)ni mahakavi kaalidaasugaa marchi jayabheri mrogela 'classical tuth' istune jagadekaveerudu nandamuri andagaadiki 'shi-va- sham-ka-ri' panchaakshari bahuukarinchina bahu mukha prajnyaasaali.
saa- susarla dakshinaamuurti. The living legend. suswarala pradakshanam ee muurti ki dakkina gowravam.
ee 'saa paa saa' lee marinni swara vinyasa saahasaalaku daari teesaayi. marendarivo saavaasaalaku daari chuupaayi.
guruvuku tagina shishyudu -----
susarla dakshina muurti –
chakkani paata varasaki chikkani spuurti
es. pi. kodandapani-
venditera paatala vinuutna baanii
si. ar. subbaraman shishyudu susarla dakshina muurti
susarla dakshina muurti shishyudu kodandapani.
susarla vaari guruvu paerulo raama sabdam undi.
susarla vaari shishyudi paerulo raama sabdam undi
susarla vaaridi gunturu jilla.
kodandapani gunturu vaare.
susarla vaaru 'paramanandayya shishyulu' ki sangeetamichaaru (ghantasala vaari sangeetamlo vachina 1966 sam. chitram kanna munde 1950 loo vachina chitram)
paani 'guruvunu minchina shishyudu (1963)'ki sangeetamichaaru.
susarla vaaru pramukha hindi gaayani – lataa mangeshkar chetha modatisaarigaa telugulo paadinchaaru (chitram: santaanam, 1955).
paani pramukha hindi gayakudu – mahammad rafy chetha modatisaarigaa telugulo paadinchaaru (chitram: padandi munduku,1962).
susarla vaaru pramukha karnaataka sangeeta vidvaamsudu 'baala' muralikrishna ku (baala – gamaninchandi) toli paatanu icharu.
paani sakala kalaa vallabhudu 'baala'subrahmanyanku toli paatanu icharu. (baala- gamaninchandi) (subrahmanyam – 'subba raman'yam gaa vinipinchaduu?)
baala murali vaari toli paata- 'salalita raaga sudha rasa saaram' (1963) loo 'suma, madhu, raaga, sudha' ane naalugu padaalunnaayi.
baalu gaari toli paata –'emi ee vinta moham'–loo 'suma, madhu, raaga, sudha,' ane naalugu padaalunnaayi.
susarla vaaru akkineni ki raghunath panigrahi (paani anna padam gamaninchaali) chetha paadinchadam oka visesham.
akkineni ki paani okka pata (ante pedavi kadipela) paadinchaleka povatam oka vidduram. (manchi kutumbamloni 'tyaaga sheelavamma mahila' ane paata sannivesamlo akkineni unna adhi nepathya geetam. akkineni lip moovment undadu).
salalita raaga sudha rasa saaram –sarva kalaa maya naatya vilasam , idhi susarla vaari naatya geetam (chitram: nartana shaala,1963).
sarva kalaa saaramu naatyamu, nayana manoharamu, idhi paani kuurchina naatya geetam (chitram: shree raama katha, 1968) .
susarla vaaru 'vachina kodalu nachindi' (1959) ane chitram kosam tetakamahim (mantram kaadu- telugu,tamil, kannada, malayalam, hindi) anagaa ayidu bhashala geetam swara parichaaru.
kodandapani 'kathaanaayika molla' ( 1970) ane chitram kosam kamatateu (mantram maarindi-kannada,maraatii,tamil,telugu,urudu) anagaa ayidu bhashala geetam swara parichaaru.
( paata kavalalu )
susarla vaaru 'challani vennelalo chakkani kanne sameepamulo' ane paatanu purusha (ghantasala, 1955) kantham loo vinipinchaaru.
paani 'vennello kanugeete taraka- vinave kanne manasu kariginche korika' ane paatanu stree (jaanaki,1963) galamlo vinipinchaaru.
vennela prastaavanalo kosamerupu:
susarla vaaru swara parichina 'challani raja oo chandamama' –paata oka ' trigala' geetam. (susheela, raghunath panigrahi, leela)
kodandapani swara rachana 'entha bagunnadi entha bagunnadi andaraani chandamama andutunnadi'- paata oka 'trigala' geetam. (jaanaki, ghantasala, susheela)
dakshinaamuurti ki unna mundu maata 'susarla' anedi 'suswarala' gaa maaripothe ganuka , kodandapani ki mundu unna maatalu es ante saa, pi ante paa ane anukovali kada.
ippudu cheppandi- idhi kaaka taliyama? leka naa pennu 'paalii'yama? edaina sare- idhi mandu vesavilo mitta madhyaahnam vaela dorike naarikela paniyama? ayithe dhanyuda naiti.