అప్పు.. కేవలం మూడొందల రూపాయల అప్పు.. దాసరి సన్యాసి కొడుకు దాసరి బోడియ్య జీవితాన్ని అతలాకుతలం చేసింది. ఆ అప్పు కారణంగానే బోడియ్య సొమ్మలు పోనాయి, బూదేవత పోనాది, సంసారమంతా సల్లారిపోనాది. బోడియ్య చదువుకున్న వాడు కాదు. సొమ్ములున్నవాడు కాదు. బలం, బలగం ఉన్నవాడు అంతకన్నా కాదు. పైపెచ్చు, ఏనాడూ తగువులంటూ పోలీసు స్టేషన్లంట, కోర్టుల వెంట తిగిరినవాడూ కాదు. తనపనేదో తను చేసుకుపోయే బోడియ్య అప్పు పుచ్చుకున్నది మామూలు వాడి దగ్గర కాదు, వాళ్ళూరి ప్రెసిడెంటు దగ్గర. అందుకే, అప్పు కారణంగా అతగాడి సొమ్మలు పోనాయి.. వాటితో పాటే అన్నీ పోనాయి.
బలమున్నవాడిదే రాజ్యం. ఆదిమ యుగాల్లో లిఖితంగా (అనగా సర్వజనామోదంగా) ఉన్న ఈ నీతి, ఆధునిక ప్రజాస్వామిక యుగం నాటికి కూడా చెలామణిలోనే ఉంది -- కాకపోతే అలిఖితంగా. దీనితో పాటే, పిల్లిని గదిలో బంధించి కొడితే పులిగా మారుతుందన్న జంతుధర్మం ఉండనే ఉంది. ఈ రెంటినీ ఆధారంగా చేసుకుని ఉత్తరాంధ్ర ప్లీడరు గారైన రాచకొండ విశ్వనాథ శాస్త్రి సుమారు మూడున్నర దశాబ్దాల క్రితం రాసిన నవలికే 'సొమ్మలు పోనాయండి.' చాలామంది సాహిత్యాభిమానులు సైతం నేటికీ 'సొమ్ములు' అని పొరబడుతూ ఉంటారు. కానీ కాదు, సొమ్మలే. అంటే పశువులు. బోడియ్య భాషలో 'జెత పోతులండి.'
"సొమ్మలు పోనాయండి. అదండి! అది ఆరాంబవండి. జెత పోతులండి. జెనం నిలబడి సూసీవోరండి. అలాంటి సొమ్మలండి. పోనాయండి.." అంటూ మొదలుపెట్టి బోడియ్య తన కథ మొత్తం ఏకబిగిన చెబుతాడు, ఎక్కడా అలుపు తీర్చుకోడానికి కూడా క్షణం ఆగకుండా. పాఠకులు సర్వం మరిచి, చివరికి ఊ కొట్టడం కూడా మరిచి వింటూ ఉండిపోతారు. ఈ వింటున్న క్రమంలో బోడియ్య అమాయకత్వానికి నవ్వొస్తుంది. అతనికి కష్టం కలిగినప్పుడు అయ్యో అనిపిస్తుంది. కళ్ళెదురుగానే అతనికి అన్యాయం జరుగుతున్నప్పుడు ఆవేశం వస్తుంది. బలమైన శత్రువు ఆ బలహీనుడి మీద ముప్పేట దాడి చేసినప్పుడు రౌద్రం కలుగుతుంది. అన్నింటినీ మించి బోడియ్య పట్టుదలకి శెభాష్ అనాలనిపిస్తుంది.
ఊరి ప్రెసిడెంట్ దగ్గర మూడొందల రూపాయలు అప్పు చేసి, అందుకు గాను ఆరొందల రూపాయలకి కరణం రాసిన నోటు మీద వేలిముద్దరేసి, ఆ సొమ్ముతో తుంపాల సంతలో జెత పోతుల్ని కొంటాడు బోడియ్య. సంక్రమణం వెళ్ళిన ఐదోనాడు కొన్న ఆ పోతులు శివరాత్రి వెళ్ళిన నాలుగో నాడు కనిపించకుండా పోయాయి. ఎక్కడ వెతికినా ఉపయోగం ఉండదు. సొమ్మలు పోయిన పదో రోజున ప్రెసిడెంట్ నుంచి కబురొస్తుంది బోడియ్యకి. ప్రోనోటు ప్రకారం ఆరొందల రూపాయలు బాకీ చెల్లించమని. "తాటిపండు దెబ్బకే నాను లెగలేపోతుంటే మరింక పిడుగు దెబ్బకి నానింకేటి తట్టుకోగల్నండి?!" అని అడుగుతాడు బోడియ్య, పాఠకులని.
వారం రోజుల్లో ఆరొందలు వ్యాపగించడం తనవల్ల కాలేదు బోడియ్యకి. బోడియ్య భార్య సంద్రం ఊరుకోలేదు. వీధిలో ప్రెసిడెంట్ ఇంటి ఎదురుగా నిలబడి తిట్లు అందుకుంది. ప్రెసిడెంట్ బయటికి రాలేదు కానీ అతని అన్న కొడుకు మిరపకాయల చిన్నారావు సంద్రం మీద చెయ్యి చేసుకున్నాడు. ఆమె చీరలాగి అల్లరిపెట్టాడు. దారే వెడుతున్న సూరప్పడి చేతిలో ఉన్న చేపాటి కర్ర అందుకుని చిన్నారావుకి రెండు తగల్నిచ్చాడు బోడియ్య. ప్రెసిడెంట్ మనుషులు బోడియ్య తల పగలగొట్టారు. తగువు పంచాయితీకి వెళ్ళింది. తగు మాత్రం పెద్దమనుషులు ఎవరున్నారక్కడ? ఉన్నవాళ్ళంతా ప్రెసిడెంట్ కి వత్తాసు పలికిన వాళ్ళే. బోడియ్య కొట్టిన దెబ్బలకీ, బోడియ్యకి తగిలిన దెబ్బలకీ చెల్లుకి చెల్లు అన్నారు.
పది రోజుల పాటు అంతా ప్రశాంతంగానే ఉంది. ఆ గొడవ అక్కడితో అయిపోయిందనే అనుకున్నాడు బోడియ్య. కానీ, పదకొండో రోజున పోలీస్ జవాను వచ్చాడు. బోడియ్య, సంద్రంతో పాటు ఈ గొడవకి ఏమాత్రం సంబంధం లేని వాళ్ళ పదహారేళ్ళ కూతురు చిలకని కూడా చలచల్లని మాటలు చెబుతూ పోలీసు స్టేషన్కి తీసుకెళ్ళి పోయాడు. పదిరోజుల్నాడు జరిగిన జరిగిన గొడవలో చిన్నారావు చిటికెన వేలు చితికిపోయింది. వీళ్ళు ముగ్గురూ ముద్దాయిలు. బావమరిది, జగిలీడు (తోడల్లుడు) తోడొచ్చారు బోడియ్యకి. వాళ్ళూ అంతంత మాత్రం వాళ్ళే.
అయితే, ప్రెసిడెంట్ వాళ్ళనీ వదలలేదు. బోడియ్య కుటుంబంతో పాటు వాళ్ళిద్దరి వల్లా తనకీ తన అన్న పిల్లలకీ ప్రాణ హాని ఉందని బైండోవర్ కేసు బనాయించాడు. పులిమీద పుట్రలా భూవి జప్తు కేసు. ఆరొందల రూపాయల బాకీ చెల్లించలేదు కాబట్టి, బోడియ్యకున్న నలభై సెంట్ల భూవీ ఏల జప్తు చేయరాదంటూ సర్కారు వారి నోటీసు. ఇవన్నీ జరుగుతూ ఉండగానే సొమ్మల్ని ప్రెసిడెంటే కాజేసేడని తెలుస్తుంది బోడియ్యకి. పోలీసుల చుట్టూ, కోర్టుల వెంటా తిరగడంలో కూతురు చిలకని కోల్పోతాడు బోడియ్య. జగిలీడు భయపడి ప్రెసిడెంట్ వైపు తిరిగిపోతాడు.
ఎన్ని సమస్యలు వచ్చినా ప్రెసిడెంట్ కాళ్ళ కిందకి వెళ్లరాదన్నది బోడియ్య పంతం. అతనికి తగ్గ ఇల్లాలు సంద్రం. చివరివరకూ నిలబడినవాడు బావమరిది. ఇంతకీ, ప్రెసిడెంట్ బోడియ్య మీద ఎందుకింత కక్ష కట్టాడు? ఈ కేసుల్లోనుంచి బోడియ్య బయట పడ్డాడా లేదా? తనని ముప్పు తిప్పలు పెట్టిన ప్రెసిడెంట్ మీద ప్రతీకారం తీర్చుకున్నాడా?? ఈ ప్రశ్నలన్నింటికీ జవాబిస్తూ ముగుస్తుంది 'సొమ్మలు పోనాయండి.' ఆద్యంతమూ రావిశాస్త్రి మార్కు ఉపమానాలతో సాగే కథనం ఊపిరి బిగపట్టి చదివిస్తుంది. పుస్తకం చదువుతున్నప్పుడే కాదు, పూర్తి చేసి పక్కన పెట్టాక కూడా ఎన్నో ప్రశ్నలు వెంటాడతాయి. 'మనసు' ఫౌండేషన్ ప్రచురించిన 'రావిశాస్త్రి రచనా సాగరం' లో చదవచ్చీ నవలికని.
ఇద్దరు ప్రాణ స్నేహితులు. ఒకరు రాచ బిడ్డ, మరొకరు సాధారణ రైతు పుత్రుడు. ఆర్ధిక తారతమ్యాలు వాళ్ళిద్దరి స్నేహానికీ ఏమాత్రం అడ్డుగోడలు కాలేదు. వాళ్ళ మధ్య రహస్యమన్నది లేదు. పైగా, ఎవరికి పట్టరాని దుఃఖం కలిగినా నిస్సంకోచంగా రెండోవారి భుజం మీద తలవాల్చి కన్నీళ్లు పెట్టుకోగలరు. ఇద్దరూ ప్రేమలో పడి, విఫలమయ్యారు. తర్వాత ఇద్దరికీ పెళ్ళిళ్ళు అయ్యాయి. దురదృష్టం, అక్కడ కూడా వైఫల్యమే పలకరించింది వారిని. వాళ్ళిద్దరితో పాటు, వాళ్ళని ప్రేమించిన అమ్మాయిలు, పెళ్ళాడిన యువతుల కథ ఏ తీరం చేరిందన్నదే 'కవిసామ్రాట్' విశ్వనాథ సత్యనారాయణ రచించిన 'ఏకవీర' నవల.
విశ్వనాథ నవలల్లో నాకు 'ఏకవీర' అంటే ఓ ప్రత్యేకమైన ఇష్టం. ఎంత అంటే, ఇదే కథతో ఇదే పేరుతో ఎన్టీఆర్-కాంతారావు కథానాయకులుగా సినిమా వచ్చినా ఇప్పటివరకూ ఆ సినిమాని చూడనంత. 'అంతరాత్మ' తో నవలా రచన ప్రారంభించిన విశ్వనాథ రాసిన రెండో నవల ఇది. అంతే కాదు, ఆయన తన స్వదస్తూరీతో రాసిన ఏకైక నవల. మిగిలినవన్నీ ఆయన ఆశువుగా చెబుతూ ఉంటే వేరెవరో అక్షరబద్ధం చేసినవే. ముత్తు కృష్ణప్ప నాయకుడు మధురని పాలించే కాలం నాటి కథ ఇది. నాయక మహారాజు గారి ప్రధాన మంత్రులలో ఒకడైన ఉదయన్ సేతుపతి కుమారుడు కుట్టాన్ సేతుపతి, సామాన్యుడైన అతని స్నేహితుడు వీర భూపతిల జీవితాన్ని చిత్రించారీ నవలలో.
కథ వైగై నది ఒడ్డున మొదలై, ఆ ఇసుక తిన్నెలలోనే ముగింపుకి చేరుకుంటుంది. వైగై నది వర్ణనతో ఆరంభమయ్యే నవలలో మొదట కుట్టాన్ సేతుపతి పాత్ర ప్రవేశిస్తుంది. కుట్టాన్ తన విషాదాన్ని వీరభూపతితో పంచుకోవడం, అది విన్న వీరభూపతి తనకి కూడా అలాంటి కథే ఉందని చెప్పడంతో మొదలయ్యే 'తర్వాత ఏమయింది?' అన్న ఆసక్తి నవల ఆసాంతమూ కొనసాగుతుంది. కథా ప్రారంభానికి మూడునెలల క్రితం కుట్టాన్ కి 'ఏకవీర' తో వివాహం జరిగింది. కానీ, వారిద్దరూ అపరిచితుల్లాగే మసలుతున్నారు. కారణం, కుట్టాన్ తను ప్రేమించిన మీనాక్షిని మర్చిపోలేకపోవడం. అంతస్తుల అంతరం కారణంగా మీనాక్షితో పెళ్ళికి ఉదయన్ సేతుపతి అంగీకరించలేదు.
నిజానికి ఏకవీర కూడా వివాహానికి పూర్వం ఓ యువకుడితో ప్రేమలో పడింది. అతన్ని మర్చిపోయి, కుట్టాన్ ని ప్రేమించాలన్న ఆమె ప్రయత్నానికి అతని నుంచి ఎలాంటి స్పందనా లేదు. ఇక, వీరభూపతిదో చిత్రమైన కథ. అతనో అమ్మాయితో ప్రేమలో పడ్డాడు. ఆ అమ్మాయికీ అతనంటే ఇష్టమే. ఆమె చాలా గొప్పింటి పిల్ల. పునుగు, కస్తూరీ పూసిన భూర్జ పత్రం మీద ఇతగాడితో ప్రేమలేఖ రాసి, పూలదండలో చుట్టి అతనిమీదికి విసురుతుంది కూడా. ఏం లాభం? సుగంధ ద్రవ్యాల సువాసనల కారణంగా ప్రేమలేఖ విషయం అతని తల్లిదండ్రులకి తెలిసిపోతుంది. గొప్పవాళ్ళ మీదుండే భయం చేత, ఆ అమ్మాయిని మరచిపోతానని ఒట్టు పెట్టించుకుంటారు కొడుకుచేత. ఒట్టైతే వేశాడు కానీ, వీరభూపతి ఆమెని కల్లో కూడా మర్చిపోలేక పోతున్నాడు.
కుట్టాన్ నిరాదరణ కారణంగా ఏకవీరకి తను ప్రేమించిన వాడు పదేపదే గుర్తొస్తున్నాడు. కనీసం అతని పేరన్నా తెలియదామెకి. తెలిసిందల్లా అతడు రాజపుత్రుడు కాడనీ, ఓ సామాన్య కుటుంబీకుడు మాత్రమే అని. తన దురదృష్టానికి చింతిస్తూ కాలం గడుపుతూ ఉంటుందామె. కుట్టాన్ సాయంతో రాజాస్థానంలో కొలువు సంపాదించుకుంటాడు వీరభూపతి. తల్లిదండ్రులు అతనికి వివాహం జరిపిస్తారు. గతాన్ని మర్చిపోదామనుకున్న వీరభూపతికి భార్య నుండి నిరాదరణ ఎదురవుతుంది. ఈ సంగతిని కుట్టాన్ తో పంచుకుంటాడతడు. సంభాషణలో వీరభూపతి వివాహమాడిన వనిత - కుట్టాన్ ప్రేమించిన - మీనాక్షి అని తెలుస్తుంది స్నేహితులిద్దరికీ. ఏకవీర, మీనాక్షి, కుట్టాన్, వీరభూపతుల కథ వైగై తీరంలో ఎలా ముగిసిందన్నదే 'ఏకవీర' నవల.
ఆపకుండా చదివించే కథనం ఈ నవల ప్రత్యేకత. అయితే, రాజపుత్రుడు, ధీరోదాత్తుడు అయిన కుట్టాన్ పదేపదే కన్నీళ్లు పెట్టుకోవడం మింగుడు పడదు. అలాగే మీనాక్షి పాత్ర చిత్రణకి సంబంధించి కొన్ని సందేహాలు మిగిలిపోతాయి. నవలంతా వర్ణనల మయం. సర్పాలంటే అత్యంత అభిమానం విశ్వనాథకి. నిద్రపోతున్న ఏకవీరని గోధుమ వన్నె త్రాచు తో పోల్చడం మొదలుకొని, రస చిత్రణలో అనేకచోట్ల సర్పాన్ని ప్రతీకగా వాడుకున్నారు. ఈ నవలలోని 'అమృతం' అనే చిన్న పాత్ర 'వేయిపడగలు' నాటికి 'గణాచారి' గా మారినట్టు అనిపిస్తుంది. కూచిపూడి భామాకలాపాన్ని నవల ముగింపు సన్నివేశంలో బహు చక్కగా ఉపయోగించుకున్నారు. తనే స్వయంగా రాయడం వల్ల కాబోలు, నవలని విస్తరించకుండా 124 పేజీల్లో క్లుప్తంగా ముగించారు విశ్వనాథ. 'ఏకవీర' విడిగా లభించడం లేదు. విశ్వనాథ సమగ్ర సాహిత్య గ్రంధావళి (118 పుస్తకాలు, వెల రూ. 8,282/-) లో లభ్యం.
కారు చాలా నెమ్మదిగా కదులుతోంది. ఇంత చిన్న ఊళ్ళో ఓ ఇంటిని పట్టుకోలేక పోవడం ఏమిటన్న పట్టుదల పెరిగినట్టుంది శ్రీకాంత్ కి. రోడ్డుకి రెండు వైపులా పరిశీలిస్తూ తాపీగా డ్రైవ్ చేస్తున్నాడు. కుడి వైపుకి చూస్తే రోడ్డుకి ఆనుకుని ఉన్న బాగా పాతకాలం నాటి దేవాలయం. కొత్తగా సున్నం వేశారు కాబోలు తళతళా మెరిసిపోతోంది. చుట్టూ ప్రహరీ, మధ్యలో పెద్ద ఖాళీ స్థలం. పెద్దావిడ చెప్పిన సంతబయలు అదే!! ఆవరణలో ఓ పక్క రావి చెట్టు కనిపించింది. కళ్ళు సంతబయలుని చూస్తున్నాయి. మనసులో ఓ పక్క దొమ్మీ యుద్ధం సినిమా రీల్లాగా గిరగిరా తిరుగుతోంది. మరోపక్క పతంజలి ఇల్లు ఎలా ఉండబోతోందో అన్న ఆలోచనలు.
శ్రీకాంత్ కి కూడా కుతూహలం పెరిగినట్టుంది. రోడ్డుకి రెండువైపులా పాతకాలపు ఇళ్ళేమన్నా కనిపిస్తాయా అని శ్రద్ధగా గమనిస్తున్నాడు. పెద్దావిడ 'కుడి వైపున' అని స్పష్టంగా చెప్పింది కానీ, ఎడంవైపున ఓ శిధిలావస్థలో ఉన్న ఇల్లు కనిపించగానే కారాపమన్నాను. రోడ్డునానుకుని ఉన్న ఇల్లు బాగా పాడైపోయింది కానీ, వెనుకగా ఉన్న ఓ ఇల్లు వాసయోగ్యంగా ఉండడమే కాదు అక్కడ మనుషుల అలికిడి కూడా కనిపించింది. ఆ ఇంటివైపు గబగబా నడిచాను. రాజుల లోగిలని ఎవరూ చెప్పకుండానే అర్ధమైపోయింది. వీధరుగు నిండా టేకు మానులు, కొమ్మలు సైజుల ప్రకారం కోసినవి అమర్చి ఉన్నాయి. తలుపు తీసే ఉంది కానీ, గుమ్మానికి తెర వేలాడుతోంది. తెరవెనుక గచ్చునేల పాలు ఒలికిపోతే ఎత్తుకోగలిగేలా ఉంది.
"ఎవరండీ ఇంట్లో.." నా గొంతు నాకే కొత్తగా వినిపించింది. "వస్తున్నా" అంటూ వినిపించింది లోపలినుంచి. ఆ మాటతో పాటే ఓ స్త్రీ నడిచి వస్తున్న నగల చప్పుడు. రాణివాసపు ఘోషా స్త్రీ.. నాతో మాట్లాడతారో లేదో అని సందేహిస్తూ ఉండగానే, నన్ను రక్షిస్తూ మా వాళ్ళు వచ్చేశారు. ఆవిడ తెరవెనుక నిలబడ్డారు. ఆడవాళ్ళ మధ్య సంభాషణ జరిగింది. శిధిలావస్థ లో ఉన్న ఇంటి పక్కన ఓ తోట ఉంది. ఆ తోటకి ఎదురుగా ఉన్న ప్రహరీ ఇల్లే పతంజలిది. రోడ్డు మీదకి ఇల్లు కనిపించదనీ, గేటు దాటి బాగా లోపలికి వెళ్లాలనీ చెబుతూనే, గేటుకి తాళం ఉంటుందని చెప్పారావిడ. మొన్నటి తుపానుకి (హుద్ హుద్) టేకు చెట్లన్నీ పడిపోయాయనీ, ముక్కలు కోయించి పెట్టామనీ కూడా చెప్పారు. "మీ పేరేవిటండీ" అన్న మావాళ్ళ ప్రశ్నకి "ఉప్పలపాటోరి కోడల్నమ్మా" అని మాత్రం జవాబిచ్చి, నగలు చప్పుడవుతూ ఉండగా ఇంట్లోకి వెళ్ళిపోయారు.
వచ్చేశాం పతంజలి ఇంటికి. గుండె గొంతుకులోన కొట్టాడడం అంటే ఇదేనా? లోపలేదో విస్పోటనం లాంటిది జరుగుతోంది. ఏవిటీ ఉద్వేగం? కళ్ళలోనుంచి నీళ్ళెందుకు రావు?? ప్రహరీ గోడకి ఓ పెద్ద ఇనుపగేటు. ఆ గేటుకి తాళం. లోపలంతా జీబురు జీబురుగా.. కళ్ళు చికిలించుకుని బాగా లోపలికి చూస్తే దూరంగా, ఠీవిగా నిలబడ్డ పాతకాలం నాటి ఇల్లు. కొంత భాగం కూలిపోవడం తెలుస్తోంది. ఆవరణంతా పెద్ద పెద్ద చెట్లు. ఎక్కువగా మావిడి చెట్లే. వాటి రాలిన ఆకులతో పాటు, బాగా పెరిగిపోయిన గడ్డి నేలని కమ్మేసింది. "నేను ఆ తరంలో పుట్టాను" అని ఓ తరమంతా గర్వంగా చెప్పుకోగలిగే రచయిత తన బాల్యాన్ని గడిపింది ఇక్కడేనా?! నిజంగా ఇది పతంజలి ఇల్లేనా?? నా ఆలోచనల్లో నేనుండగానే కర్ర సాయంతో రోడ్డు మీద నడిచి వెళ్తున్న ఓ వృద్ధుడు మమ్మల్ని చూసి ఆగాడు. గోపాల్రాజు డాక్టర్ గారిల్లు చూడ్డానికి వచ్చామని శ్రీకాంత్ చెప్పాడతనికి.
"నానార్రైతుని.. తవరెవరూ?" తన చూపుడు వేలితో శ్రీకాంత్ పొట్టలో పొడుస్తూ అడిగాడా వృద్ధుడు. అది చూడగానే, "నువ్వెవరవోయీ? సేనాపతి అరసవిల్లివా.. రొంగలి అమ్మన్నవా లేక బిత్తిరి సోవులువా?" అని అడగాలనిపించింది. కానీ, "నానార్రైతుని" అని చాలా స్పష్టంగా ఆ ఇంటి మీద తన హక్కుని ప్రకటించుకుని, జవాబివ్వాల్సిన బాధ్యతని మా మీద పెట్టేశాడు కదా. "మీ రైతు 'మీరెవరు?' అని అడుగుతున్నాడు. ఏమని చెప్పాలి పతంజలి బాబూ? కనీసం 'రాజుల లోగిళ్ళు' అన్నా పూర్తి చేయకుండా జాతి యావత్తుకీ అన్యాయం చేసి వెళ్ళిపోయిన పతంజలికి పాఠకులం అని చెప్పాలా? చెప్పినా మీ రైతుకి అర్ధమవుతుందా??" ...అక్కడికీ గొంతు పెగుల్చుకుని "మావు పతంజలి బావు చేయితులం" అన్నాను కానీ, నా మాట నాకే కొత్తగా వినిపించింది. ఇంతకీ ఆ రైతుకి వినిపించదట. ఆ మాటే శ్రీకాంత్ కి చెప్పి కర్ర తాటించుకుంటూ వెళ్ళిపోయాడు.
ఎదురుగా పతంజలి ఇల్లు. లోపలి వెళ్ళడానికి అడ్డుగా గేటుకి పెద్ద తాళం. ఏవిటి సాధనం? మేం ముఖాలు చూసుకుంటూ ఉండగా, "నేను ఫోటోలు తీసి పట్టుకొస్తా" అంటూ ఓ ఫోన్ అందుకుని చెంగున గోడ దూకేశాడు శ్రీకాంత్. అతగాడి ఉత్సాహం చూసి మాకు ముచ్చటేసింది కానీ, మా సంగతేవిటి? ఇంతదూరం వచ్చింది గేటుకున్న తాళం చూసి వెళ్లడానికా? గేటు వెనుకున్న సన్నాకుల మావిడిచెట్లు చూడగానే "పయిటేల" వాటికింద నిద్ర చేసే వీరబొబ్బిలి గుర్తొచ్చింది. అంతలోనే, ఓ రాత్రివేళ దివాణంలో ప్రవేశించిన దొంగాడికి అదే బొబ్బిలి కందా ఇంటికి దారి చూపించి, పోలుగు పిట్టల మాంసం కూరలో తన వాటా అడిగి పుచ్చుకున్న సంగతీ జ్ఞాపకం వచ్చేసింది. వెతికితే దివాణంలోకి ఏదో ఒక దొంగదారి దొరక్క పోతుందా?? ఉత్సాహంగా చుట్టూ చూస్తే ఓ చోట గోడ కూలిపోతే, ఒకదానిమీద ఒకటిగా రాళ్ళు అమర్చి ఖాళీని పూడ్చడం కనిపించింది. రాసోరింట్లోకి దారి దొరికేసింది!!
ఆ సాయంత్రం వేళ.. ఎండుటాకులు కాళ్ళకింద చప్పుడు చేస్తున్నాయి. దూరంగా కీచురాళ్ళ రొద వినిపిస్తోంది. ఆకులలముల చాటున పురుగూ పుట్రా ఉండొచ్చన్న జాగ్రత్త ఓ పక్కా, పతంజలి లోగిట్లో నడుస్తున్నానన్న భావన మరోపక్కా. ఎంత పెద్ద లోగిలసలు?! 'సీతమ్మ లోగిట్లో' కథ జరిగింది ఇక్కడేనా? ఒక్కో అడుగూ ముందుకు పడుతున్న కొద్దీ ఇల్లు మరింత దగ్గరగా వస్తోంది. సాక్షాత్తూ వాళ్ళ రైతే చెప్పినా సందేహమే, నిజంగా ఇది పతంజలి ఇల్లేనా?? అపనమ్మకం కాదు, ఆశ్చర్యం. ఫకీర్రాజు, చిట్టెమ్మ, మీర్జా పెదబాబు, అరసవిల్లి, వంటరాజు, గోపాత్రుడు, దుంపల దత్తుడు, ఈటె సూరి, కజ్జపు అప్పారావు, లగుడు ముత్తేల్ నాయుడు, పిల్లికళ్ళ సూరి, పాకలపాటి రంగరాజు మేష్టారు.. ఒక్కరనేమిటి? పతంజలి సృష్టించిన పాత్రలన్నీ సజీవులై ఆ ఆవరణలో తిరుగుతున్న భావన.
ముందు భాగం పైకప్పు కూలిపోయింది. నేలమీద మట్టిని తొలగిస్తే కొవ్వు గచ్చు మెరుస్తూ కనిపించింది. లోపల ఏ గదికీ తాళాల్లేవు. కొన్ని తలుపులైతే విరిగి పడిపోయాయి కూడా. తుపాను ప్రభావం కాబోలు. ఒక్కో గదినీ చూస్తుంటే మాటలకందని భావాలేవో సుళ్ళు తిరుగుతున్నాయి. ఫోటోలు తీసుకుంటూ, ఏ గది ఏమై ఉంటుందో ఊహించుకుంటూ ఉండగా.. చెదలు పట్టేసిన ఓ పుస్తకం మా వాళ్ళ కంట పడింది. పరీక్షగా చూస్తే తెలిసింది, అది 'రీడర్స్ డైజెస్ట్' అని. నిస్సంశయంగా ఇది పతంజలి ఇల్లే అనిపించిందా క్షణంలో. మండువా లోగిలి నిండా పిచ్చి మొక్కలు మొలిచిపోయి ఉన్నాయి. వాస్తు ప్రకారం ఆలోచించి, ఏ గదిని ఎందుకోసం వాడి ఉంటారో ఊహిస్తున్నాడు శ్రీకాంత్. "అప్పటి ఇల్లు కాబట్టండి.. కలపకెక్కడా చిన్న చెద కూడా లేదు చూడండి" అంటూ తను ఉత్సాహ పడుతూ మమ్మల్ని ఉత్సాహ పరుస్తున్నాడు.
రెండు చెక్క కుర్చీలు, ఓ చెక్క పెట్టి, ఓ పింగాణీ కాఫీ కప్పూ దుమ్ము కొట్టుకుపోయి కనిపించాయి. కందా ఇంట్లో గోడకి పుట్టపర్తి సాయిబాబా ఫోటో వేలాడుతోంది. ఓ పెద్దగదిని చెక్కలతో పార్టిషన్ చేసినట్టు తెలుస్తోంది. ఏమాత్రం ఆదరణ లేకపోయినా ఎంత మొండిగా నిలబడిందో కదా ఈ ఇల్లు అనిపించింది చూస్తుంటే. పతంజలిని జ్ఞాపకం చేసుకుంటూ ఇల్లంతా మళ్ళీ మళ్ళీ తిరుగుతూ ఉండగా "ఈ పతంజలి ఏ విదేశంలోనో పుట్టి ఉంటే అతని పుట్టిల్లు మ్యూజియం గానూ, అతని ఊరు యాత్రా స్థలిగానూ మారి ఉండేవి కదా" అనిపించింది. "ఎక్కువరోజులుండదండి ఈ ఇల్లు" అని శ్రీకాంత్ అంటూ ఉంటే, వినడానికి బాధగా అనిపించింది. కానీ నిజం, ఇంకొంచం ఆలస్యం చేసి ఉంటే ఇల్లు పూర్తిగా శిధిలం అయిపోయి ఉండేదేమో. పతంజలి ఉండగా వచ్చి ఉంటే? "వాళ్ళు పిచ్చి వాళ్ళమ్మా" అని తన తల్లికి చెప్పి ఉండేవాడేమో, మాగురించి కూడా. వెనక్కి వెనక్కి చూసుకుంటూ లోగిలి బయటికి వస్తూ ఉండగా "ఫోటోలు ఫేస్ బుక్ లో పెట్టండి" అన్నాడు శ్రీకాంత్.
విశాఖపట్నం నుంచి విజయనగరం దగ్గర పడుతూ ఉండగా పెట్రోల్ బంకు ఎదురుగా ఎడమవైపు వచ్చే రోడ్డుకి తిరిగి పది కిలోమీటర్లు లోపలికి వెళ్తే వచ్చే ఊరే అలమండ -- ఈ సమాచారం చాలదూ, పతంజలి పుట్టి పెరిగిన ఊరిని చూసిరాడానికి? పది కిలోమీటర్లు దాటినా ఎక్కడా ఊరన్నది కనిపించకపోవడంతో కారు డ్రైవర్ శ్రీకాంత్ కి కంగారు మొదలయ్యింది. రోడ్డు పక్కన నలుగురు మనుషులు కనిపించిన చోట కారాపి, అద్దం దించి "ఆల్మండ్ ఎలా వెళ్ళాలి?" అని అడుగుతూ ఉంటే నా గుండె తరుక్కుపోయింది.. "ఆల్మండ్ కాదు నాయనా.. అలమండ.. అలమండ" మనసు ఆక్రోశించింది. ముందుకెళ్ళమన్నారు వాళ్ళు.
మరో ఐదారు కిలోమీటర్లు ముందుకి సాగేసరికి పట్నపు వాసనలు ఏమాత్రం సోకని - కాస్త శుభ్రంగా ఉంటే బాగుండుననిపించే - ఓ పల్లెటూరు పలకరించింది. 'డా. అంబేద్కర్ సామాజిక భవనం, అలమండ' బోర్డు చూడగానే ప్రాణం లేచొచ్చింది. ఆడవాళ్ళూ, పిల్లలూ ఉన్నారు రోడ్డు పక్కన. "పతంజలి గారింటికి ఎలా వెళ్ళాలి?" కించిత్తు గర్వంగా అడిగాను. వాళ్ళు చాలా అయోమయంగా చూశారు. "రాజుగారు" అని చెప్పాను. "రాసోల్లు పెదసావిడి కాడుంటారు.. ఇల్లాగ లోనికెల్లాల" కుడివైపుకి దారి చూపించారు. పెదసావిడంటే రాజులందరూ కూడి "విదండీ చంగతి.. వదండీ బోగట్టా" అని మాట్లాడుకునే చోటు కదూ. ఇద్దరు పిల్లలు ఉత్సాహంగా కారెక్కి డ్రైవరు పక్కన సెటిలయ్యారు, మాకు పెదసావిడి చూపించడం కోసం.
రెండు మలుపులు తిరిగి కారు ముందుకి సాగుతూ ఉండగా ఓ కిళ్ళీ కొట్టు దగ్గర కూర్చున్న నీర్కావి పంచె రాజుగారు కనిపించారు. "సోలెడు ముక్కు" చూసి గుర్తు పట్టేయచ్చు ఏ రాజుగారినైనా. పెదసావిట్లో ఎవరూ లేరు. "ముందలికెల్తే సూరిబాబు గోరి లోగిలొత్తాది. రాసోలందరి బోగట్టా ఆరికి తెలుసు," పిల్లలు సలహా ఇచ్చారు డ్రైవర్ కి. సూరిబాబు గారి లోగిలి ముందు కారాగింది. పాతకాలం ఇల్లు కాదు, పది పదిహేనేళ్ళ క్రితం కట్టిన మేడ. లోగిలంతా పూలమొక్కలు. ఆ మొక్కల మధ్యలో వాటికి సంరక్షణ చేస్తున్న బాగా పెద్దాయన. గేటు తీసుకుని లోపలికి వెళ్లి చొరవగా ఆయన్ని పలకరించాను, "పతంజలి గారిల్లు చూద్దామని వచ్చామండీ.." నవ్వారాయన, "పుస్తకాలు చదివి వచ్చారా?" అన్న ప్రశ్నతో పాటుగా.
"ఇదే రోడ్డులో ముందుకి వెళ్ళండి రామకోవెలొస్తుంది. దాటి ముందుకి వెడితే ఓ పెద్ద నుయ్యి కనిపిస్తుంది. దాన్ని ఆనుకుని ఉన్న లోగిలే పతంజలిది. ఎవ్వరూ ఉండడం లేదక్కడ. పతంజలి అంటే ఎవరికీ తెలీదు. గోపాల్రాజు డాక్టర్ గారిల్లు అని అడగాలి," ఓపిగ్గా చెప్పారాయన. "మీరెల్లండి.. మావు ఇల్లకెల్లిపోతాం," కారు దిగి తుర్రుమన్నారు పిల్లలిద్దరూ. వాళ్లకి పతంజలి తెలియకపోవడం నిరాశ పరిచింది మావాళ్ళని. పెద రామకోవెల చూడగానే కారాపమన్నాను. మూడు గుర్రాల బీడీ కాల్చుకుంటూ, "భూవి బల్లపరుపుగా ఉన్నాది" అని చెప్పి అలమండ భూవి తగువుకి గోపాత్రుడు తెరతీసింది ఈ కోవెల దగ్గరే. కోవెలని ఆనుకునే కిళ్ళీ కొట్టు. బొబ్బిలి రాజుగారిది కానీ కాదు కదా?!! కారాగడం చూసి ఇద్దరు ముగ్గురు మనుషులు దగ్గరికొచ్చి పలకరించారు. పల్లెటూళ్ళలో ఉండే సౌకర్యం ఇదే.
"గోపాల్రాజు డాట్టర్ గోరు కాలం సేస్సేరు.. ఆరింట్లో ఎవర్లేరిప్పుడు" అన్న సమాచారం ఇచ్చేశారు, అడక్కుండానే. "వాళ్ళబ్బాయి పతంజలి కోసం" అని చెప్పినా ఇదే జవాబొస్తుంది. అందుకే, ఏమీ మాట్లాడలేదు. అడ్రస్ దొరికిన ఆనందంలో కారు డ్రైవ్ చేసేస్తున్నాడు శ్రీకాంత్. ఎవరింటికో కాకుండా ఓ ఇల్లు చూడడం కోసం ప్రయాణం పెట్టుకునే వాళ్ళు ఉండడం, వాళ్ళు తన కార్లో ప్రయాణం చేయడం అతనిక్కాస్త థ్రిల్లింగ్ గా ఉన్నట్టుంది. కిటికీలోంచి బయటికి చూస్తే తాటి తోపులు, పూరిళ్ళు కనిపిస్తున్నాయి తప్ప గోపాల్రాజు గారి దివాణం జాడ లేదు. నాలుగు రోడ్ల కూడలిని ఆనుకుని పెద్ద నుయ్యి. అక్కడ బట్టలుతుక్కుంటున్న ఆడవాళ్ళు. అడ్రస్ తప్పు చెప్పారా? లేక మేము దారి తప్పామా??
"రాజుగోర్లిల్లు ఇక్కడేటీనేవు.. అలమండ్లో ఉంటాయారి లోగిల్లు.. ఎనక్కెల్లాలి," బట్టలుతుక్కుంటున్న ఓ స్త్రీమూర్తి వింతగా చూస్తూ చెప్పింది. పాపం, ఆవిడే మా అవస్థ గమనించి పక్కనున్న ఓ ఇంటి ముందు కూర్చుని అడ్డపొగని ఆస్వాదిస్తున్న ఓ పెద్దావిడని చూపించి, "రాసోల్ల బోగట్టాలైతే ఆయమ్మి సెబుతాది" అని సలహా ఇచ్చింది. తన అడ్డపొగ తపస్సుకి భంగం కలిగించినందుకు ఏమాత్రం విసుక్కోని ఆ పెద్దావిడ, "రాజుగోరంటే ఏ రాజుగోరు? సొట్ట రాజుగోరా? పిచ్చి రాజుగోరా? గుడ్డి రాజుగోరా?" అని ప్రశ్నలు సంధిస్తూ ఉంటే, తన అత్త దేవుడమ్మకి ఔషధం కోసం ఫకీర్రాజు ఇల్లు వెతుక్కుంటూ వెళ్లి, పెదరాజుగోరికి దొరికిపోయిన కలగాడ నాయుడు కళ్ళముందు మెదిలాడు.
"ఓయమ్మ.. ఏనాటి గోపాల్రాజోస్సి. ఆబాబు నేడు గదా.. లోగిలిగూడా ఏటీ నేదు. తిన్నగెల్తే ఇసాపట్నం. ఎల్లొచ్చీండి" సలహా చెప్పి, చుట్టని నిప్పున్న వైపు నోట్లో పెట్టుకుని కళ్ళు మూసేసుకుందావిడ. ఓపిగ్గా నిలబడితే ఓ క్షణానికి కళ్ళు తెరిచి చిత్రంగా చూసింది. "ఎనక్కెల్తే సంత బయలొత్తాది. దాటెల్తే ఒత్తాదా రాజుగోరి లోగిలి. తాలవేసేసి ఉంటాది..." ఆవిడ ఓపిగ్గా చెబుతూనే ఉంది కానీ, 'సంత బయలు' దగ్గర ఆగిపోయాన్నేను. విశ్వాసాల కోసం అలమండ ప్రజలు దొమ్మీ యుద్ధానికి సిద్ధ పడిపోయిన చారిత్రక ప్రదేశం. చూడకపోతే ఇంకేమన్నా ఉందా అసలు?!!
భూవి బల్లపరుపుగా ఉంటాదని నమ్మిన రాజుల ఫౌజు రావి చెట్టు కిందా, గుండ్రంగా ఉందని వాదించిన వెలమల జట్టు మర్రిచెట్టు కిందా జమకూడి యుద్ధం మొదలు పెట్టిన స్థలం.. రొంగలి అమ్మన్నకి అతని పెదనాన్న రొంగలి బుజ్జి అచ్చం భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడి లాగా దొమ్మీ యుద్ధం సమగ్ర సారాంశాన్ని బోధ పరిచిన చోటు... అవతలి గ్రూపులో కుక్కలేవీ లేవని 'వీరబొబ్బిలి' చింతించిన తావు.. జామి పోలీసులొచ్చి దొమ్మీ గ్రూపులు రెండిటినీ అదుపులోకి తీసేసుకుని యుద్ధం మధ్యలోనే ఆగిపోడానికీ, అటు పిమ్మట మేస్ట్రెటు గంగాధరం గారు "భూవి బల్లపరుపుగా ఉంద"ని తీర్పు చెప్పడానికి కారణమైన ఆయొక్క సంత బయలు... నా ఆలోచనల్లో నేనుండగానే, పరిస్థితి అర్ధం చేసేసుకున్న శ్రీకాంత్ కారుని రివర్స్ చేశాడు.
ఊహతెలిసినప్పటినుంచీ తెలిసిన ప్రపంచం అంతా సప్తవర్ణ శోభితమే. నిద్రలేస్తూనే వీధిలోకి వస్తే ఎదురుగా చెరువు మీద ఉదయించే సూర్యుడు, తల పక్కకి తిప్పితే ఎత్తైన ధ్వజ స్థంభం అంతకన్నా ఎత్తైన గోపురంతో గుడీ, అటుపై ఎటు పక్కకి తలతిప్పినా దట్టమైన కొబ్బరి అడవి. పెరట్లో అరటి చెట్లు, దబ్బ చెట్టు, కూరగాయ మడులు.. దాటి కొంచం ముందుకు వెడితే కొబ్బరి తోట. ఓ పక్క మావిడి చెట్టు, మరోపక్క వేప చెట్టు, ఇంకోపక్క వెలగచెట్టు. సరిహద్దులో పాముపుట్టని ఆనుకుని సంపెంగ పొద, అనాస పొదలూ. ఆవెంటే కనకాంబరాలలాంటి ఆకుపచ్చని పూలు పూసే పేరుతెలియని మొక్కలు.
అటుగా ఓ అడుగేస్తే పక్క వాళ్ళ తోటలో ఈత చెట్లూ, నేరేడు చెట్లూ. కాకులు, చిలకలు, పాలపిట్టలతో పాటు పేరు తెలియని పక్షులెన్నో. ఇక సీతాకోకచిలుకలైతే ఏరకం పూలమీద ఏ చిలుక వాలుతుందో నిద్రలో లేపినా చెప్పేసేంత జ్ఞానం!! పసుపురంగు కోల రెక్కలుండే సీతాకోకచిలుకలైతే ఎలాంటి పూల మీదైనా వాలేస్తాయి. అదే నలుపు మీద తెలుపు, ఎరుపు చుక్కలుండే పెద్ద రెక్కలవైతే మందారాలని విడిచి పక్కకి చూడవు. నల్లరెక్కల మీద తెల్లని చారలుండే బుజ్జి పిట్టలు సీతాఫలాలని బతకనివ్వవు. పిందె పండుగా మారుతూ ఉండగానే ఈతాకు బుట్టలు కట్టేయాల్సిందే.
దొండ పాదుకి రోజూ కోసినా కాయలు కాస్తూనే ఉంటాయి. పొట్ల పాదు పూత నిలబడగానే చిన్న చిన్న రాళ్ళకి పురికొస తాళ్ళు కట్టి సిద్ధం పెట్టుకోవాలి, కాయలు వంకర్లు తిరిగిపోకుండా కాసుకోడం కోసం. శీతాకాలపు ఉదయాలు, వేసవి కాలపు సాయంత్రాలు, వర్షాకాలపు మధ్యాహ్నాలు మరింత అందంగా ఉండే ప్రపంచం కదూ అదీ. మంచు తెరల్ని చీల్చుకుంటూ పచ్చని చెట్ల మీద ఉదయించే సూర్యుడూ, రోజంతా గాడ్పుల తర్వాత ఒక్కసారిగా చల్లబడే సాయంత్రాలూ, ముసుగేసుకుని పడుకోవాలనిపించే ముసురేసిన మధ్యాహ్నాలూ ఎక్కడైనా బావుంటాయి కానీ, కోనసీమలో అయితే అద్భుతంగా ఉంటాయి.
మొదటిసారి గోదారిని చూసిన అనుభవం ఎప్పటికీ తడి ఆరని ఓ జ్ఞాపకం. సైకిలు మీద నాన్నతో కలిసి ఏటిగట్టు మీద ప్రయాణం. నాన్న సైకిలు తొక్కుతూ ఉంటే చెరువు కన్నా ఎన్నో రెట్లు పెద్దగా ఉన్న గోదారిని కళ్ళు విప్పార్చుకుని గోదారిని చూడడం బాల్య జ్ఞాపకం అయితే, భాద్రపద మాసపు వరద గోదారిమీద వెన్నెల రాత్రులలో చేసిన పడవ ప్రయాణాలు యవ్వనాన్ని వెలిగించాయని చెప్పుకోడానికి అభ్యంతరం ఏముంటుంది? వరద పోటెత్తుతూ, క్షణ క్షణానికీ గోదారొచ్చేస్తూ ఉంటే నీళ్ళ మీద బరువుగా కదిలే పడవ. పైన మబ్బుల్లేని ఆకాశంలో ఇట్టిట్టే కళలు పెంచుకునే శుక్ల పక్షపు చంద్రుడు. అప్పుడు కలిగే అనుభూతికి పేరు పెట్టడం ఎవరి తరం??
వినగలగాలే కానీ గోదారి ఎన్నెన్ని కబుర్లు చెబుతుందో. ఎంత చక్కని వక్తో, అంతకి మించిన శ్రోత కూడా. చెప్పడం చేతనవ్వాలి ఎటొచ్చీ.. చూడ్డానికి ఎంత ప్రశాంత గంభీరంగా ఉంటుందో, అంతకు అనేకరెట్లు లోతైన నది కదా మరి. గోదారితో ప్రేమ పుట్టుకతో వచ్చేదని చెప్పడం సాహసం.. కానీ, ఒక్కసారి మొదలయ్యిందో.. కడవరకూ సాగాల్సిందే ఇక. వినగలగాలే కానీ గోదారి గలగలల్లో సంగీతం వినిపిస్తుంది.. చూడగలిగితే సాహిత్యం కనిపిస్తుంది. ఓ సంగీత రూపకం లానో, గేయ కావ్యంలాగో అనిపిస్తుంది. చూసే కళ్ళకి గోదారి నడకల్లో నాట్యం కనిపిస్తుంది. ఒంపుసొంపుల గోదారి ఏ నాట్యకత్తెకి తక్కువ?
కోనసీమనుంచీ, గోదారి నుంచీ సెలవు తీసుకోవాల్సి రావడం జన్మానికెల్లా అతిపెద్ద శాపం. ఆ విరామం తాత్కాలికమే కావొచ్చు కానీ దూరంగా ఉండాల్సి రావడం ఎంత కష్టం?! రేపేవిటో తెలియని బతుకని అనుక్షణం నిరూపితమవుతున్నప్పుడు రేపటి మీద అంత పెద్ద ఆశ పెట్టుకోవడం సాధ్యమేనా? ఎప్పటి పుణ్యమో కోనసీమకీ గోదారికీ దగ్గర చేసి, పండకుండా మిగిలిపోయిన పాపమేదో అంతలోనే దూరం చేసేసి ఉంటుందని సరిపెట్టుకోడాన్ని మించిన జోలపాట ఉంటుందా ఈ జీవితానికి???
ఎవరన్నారు తెలుగు సినిమా తీయడానికి కథల కొరత ఉందని? తెల్లారి లేచి పేపర్ చూస్తే బోలెడన్ని వార్తలు. టీవీ పెట్టి ఏ చానల్ తిప్పినా లెక్కలేనన్ని వార్తా కథనాలు. ఏదో ఒక వార్తా కథనాన్ని ఆధారం చేసుకుని, సినిమాటిక్ లిబర్టీని పుష్కలంగా ఉపయోగించుకుని, హీరోని సర్వ శక్తిమంతుడిగా తీర్చి దిద్దుకుని, ఊపిరి బిగపట్టే స్క్రీన్ ప్లే, పదునైన సంభాషణలతో కథ రాసుకుని తెరకెక్కిస్తే తప్పకుండా అదో వైవిద్యభరితమైన సినిమా అవుతుంది. నమ్మకం కలగడం లేదా? అయితే నారా రోహిత్ కథానాయకుడిగా వచ్చిన 'రౌడీ FELLOW' సినిమా చూడండి.
పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని 'కొల్లేరు' ఓ సామాజిక సమస్య.. పర్యావరణ సమస్య.. రాజకీయ సమస్య కూడా. ఆ ప్రాంత రాజకీయ నాయకుల మధ్య విభేదాలొచ్చినప్పుడల్లా కొల్లేరు వార్తల్లోకి వస్తూ ఉంటుంది. సరస్సుని ఆక్రమించి చేపల చెరువులు పెంచడాన్ని గురించి పేపర్లలో కథనాలు వస్తూ ఉంటాయి. టీవీ ఛానళ్ళు చర్చా కార్యక్రమాలతో సహా చేయగలిగినవన్నీ చేస్తూ ఉంటాయి. ఈ అంశం చుట్టూ కథ అల్లుకుని సినిమా తీయవచ్చు అన్న ఆలోచన తెలుగు సినిమా పరిశ్రమకి ఇన్నాళ్ళకి వచ్చింది. గీత రచయిత కృష్ణ చైతన్య కథ రాసుకుని, దర్శకత్వం వహించిన సినిమా ఇది.
పేదరికం అంటే ఏమిటో తెలియని మల్టీ మిలియనీర్ రాణాప్రతాప్ జయదేవ్ (నారా రోహిత్) కథ ఇది. నిలువెల్లా డబ్బున్నప్పుడు కొన్ని కొన్ని క్వాలిటీలు వాటికవే వచ్చేస్తాయి. మరికొన్ని లక్షణాలకి డబ్బు ఉండడం, లేకపోవడంతో సంబంధం ఉండదు. పుట్టుకతో వచ్చే లక్షణాలివి. కారణం ఏదైనప్పటికీ, జయదేవ్ కి ఉన్న క్వాలిటీ 'ఇగో.' తనని ఎవరన్నా ఏమన్నా అంటే బదులు తీర్చేసుకోవలసిందే. ఎంతటి వారినైనా ఉపేక్షించేది లేదు. ఈ ఉపేక్షించక పోవడం వెనుక డబ్బు ఇచ్చిన దన్ను ఉంది. కావాల్సింది క్షణాల మీద చేసి పెట్టే పరివారమూ ఉంది.
ఈ కారణంగానే, ఎస్పీ పరమహంస (ఆహుతి ప్రసాద్) తో ఇగో క్లాష్ వచ్చినప్పుడు, అతనికి జవాబు చెప్పడం కోసం యాభై లక్షలు ఖర్చు చేసి ఎస్సై పోస్టు కొనుక్కుంటాడు జయదేవ్. ఎస్పీకి పక్కలో బల్లెంగా మారాలనుకున్న వాడు కాస్తా, అనుకోకుండా ఎంపీ అసురగణ దుర్గా ప్రసాద్ (రావు రమేష్) తో కయ్యం పెట్టుకుంటాడు. దుర్గాప్రసాద్, అతని అనుచరగణం సాగిస్తున్న దమనకాండ కారణంగా కొల్లేరు ప్రాంతంలో పేదవాళ్ళకి ఎదురవుతున్న కష్ట నష్టాలు చూసి చలించిపోయిన జయదేవ్ ఉద్యోగాన్ని సీరియస్ గా తీసుకోవడం మొదలుపెడతాడు. కేంద్ర మంత్రి కావాలన్న దుర్గా ప్రసాద్ కోరిక చివరినిమిషంలో తీరకుండా పోతుంది, కేవలం జయదేవ్ కారణంగా.
ఇక అక్కడినుంచీ దుర్గాప్రసాద్-జయదేవ్ ల మధ్య మొదలైన ప్రత్యక్ష పోరు ఎలా కొనసాగింది, ఎక్కడ ముగిసింది అన్నది సినిమా ముగింపు. ఏ ఎస్పీ కారణంగా తను పోలీసు ఉద్యోగానికి వచ్చాడో, అదే ఎస్పీ కూతురు (విశాఖ సింగ్, తొలిపరిచయం) తో జయదేవ్ ప్రేమలో పడడం, డ్యూయట్లు పాడుకోవడం ఈ సీరియస్ సినిమాలో కొంత ఆటవిడుపు. చాలా రోజుల తర్వాత సీనియర్ నటులు తాళ్ళూరి రామేశ్వరి, గొల్లపూడి మారుతిరావులతో పాటు పరుచూరి, అజయ్ లకి గుర్తుండిపోయే పాత్రలు దొరికాయి. అలాగే, హాస్య నటులు సత్య, ప్రవీణ్ లకి కూడా. ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాల్సింది పోసాని కృష్ణమురళి పోషించిన ' సిల్క్' పాత్రని. పోసాని బాడీ లాంగ్వేజ్, డైలాగ్ డెలివరీని దృష్టిలో పెట్టుకుని ఈ పాత్రని రాసుకున్నారు అనిపించింది.
ప్రధాన పాత్రలు పోషించిన నారా రోహిత్, రావు రమేష్ పోటాపోటీగా నటించారు. 'బాణం' తర్వాత నేను చూసిన రోహిత్ సినిమా ఇదే. కనీసం ఓ పది కేజీలు బరువు తగ్గకపొతే కేరక్టర్ ఆర్టిస్ట్ గా ప్రమోషన్ వచ్చేసే అవకాశాలు పుష్కలంగా కనిపిస్తున్నాయి. "కుర్రాడు బొద్దుగా ఉన్నాడు" అని ఓ పాత్ర చేతి పలికించి హీరో శరీరాకృతిని జస్టిఫై చేసే ప్రయత్నం చేశారు కానీ, వారసుల మధ్యే విపరీతమైన పోటీ ఉన్న ఈ రోజుల్లో రోహిత్ జాగ్రత్త పడాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. రావు రమేష్ ఎంపీ పాత్రని మరికొంత అండర్ ప్లే చేయగలడనిపించింది, గత చిత్రాలని గుర్తు చేసుకున్నప్పుడు. కొన్ని కొన్ని సన్నివేశాల్లో మరీ 'లౌడ్' గా చేసిన భావన. ఆహుతి ప్రసాద్ పాత్ర చిత్రణ నిరాశ పరిచింది. ఆ పాత్ర మరికొంత బలంగా ఉంటుందని ఆశించాను.
హీరోని ఎలివేట్ చేయడమే లక్ష్యంగా రాసుకున్న కథ కావడం వల్ల చాలాచోట్ల నేల విడిచి సాముచేసింది. లాజిక్ ని పక్కన పెట్టాల్సిన సన్నివేశాల సంఖ్య పెరిగిపోయింది. సాంకేతిక విభాగాల్లో సన్నీ సంగీతం, అరవిందన్ పీ గాంధీ ఛాయాగ్రహణం చెప్పుకోవాల్సిన అంశాలు. దర్శకుడు కృష్ణచైతన్య కథ కన్నా ఎక్కువగా సంభాషణలే నమ్ముకున్నాడనిపించింది. డైలాగులు కొటేషన్లని తలపించాయి. అయితే, వరుసగా కొటేషన్లు వినాల్సి రావడమూ ఒక్కోసారి ఇబ్బందే. 'చెట్టుకింద ప్లీడర్' లో అలెక్స్ నీ, 'గీతాంజలి' లో ఫోన్ సీన్ నీ చాలా తెలివిగా వాడుకున్నారీ సినిమాలో. హీరోగారి 'చెట్టు' పేరు మరీ అన్నిసార్లు చెప్పక్కర్లేదేమో అనిపించింది. ఎడిటర్ కి మరికాస్త పనిపెంచి కనీసం ఓ ఇరవై నిమిషాల సినిమాని ట్రిమ్ చేసి ఉంటే మరింత బావుండేది. వైవిధ్య భరితమైన సినిమాలు కోరుకునే వాళ్ళు తప్పక చూడాల్సిన సినిమా ఇది.
వైద్యుడి దగ్గరికి వెళ్ళాల్సిన పరిస్థితి రావడం దురదృష్టకరం. మహాభాగ్యమైన ఆరోగ్యం ఇబ్బంది పెట్టినప్పుడే కదా డాక్టరు గుమ్మం తొక్కాల్సి వచ్చేది. ఊరికే కూర్చుని తోచీ తోచకా లెక్కలేస్తే ఇప్పటివరకూ నాకోసం అయితేనేం, మావాళ్ళ కోసమయితేనేం సుమారు ఓ యాభై మంది డాక్టర్లని చూసినట్టుగా లెక్క తేలింది. వీళ్ళలో వైద్యుల మాట పక్కనపెట్టి, కనీసం మనుషులుగా ప్రవర్తించిన వాళ్ళు నలుగురైదుగురు కూడా కనిపించలేదు. ఇది అత్యంత దురదృష్టం.
నేను చూసిన డాక్టర్లందరూ కూడా ప్రైవేటు నర్సింగు హోములు, కార్పొరేట్ హాస్పిటళ్ళ వాళ్ళే. ఎమర్జెన్సీ మినహాయించి మిగిలిన అన్ని సందర్భాల్లోనూ ముందుగా అపాయింట్మెంట్ తీసుకునే వెళ్ళడం జరిగింది. కనీసం ఒక్కసారి కూడా ఆస్పత్రి వారిచ్చిన టైముకి డాక్టరు మమ్మల్ని చూడడం కాదు కదా, కనీసం హాస్పిటల్ కి కూడా రాలేదు. గంట నుంచి మూడుగంటల పాటు నిరీక్షణ. ఏ ఒక్క ఆస్పత్రీ, డాక్టరూ ఇందుకు మినహాయింపు కాదు. రోగుల టైం అంటే డాక్టర్లకి ఎంత చులకన?!!
కన్సల్టెన్సీ రూములోకి వెడుతూనే డాక్టర్ని పలకరించడం ఒక అలవాటు. తిరిగి 'హలో' అన్నవాళ్ళని వేళ్ళమీద లెక్కపెట్టొచ్చు. తుమ్మల్లో పొద్దుగూకినట్టుగా ముఖం పెట్టుకుని కూర్చోడం, పరమ సీరియస్ గా వాచీనో, మొబైల్ ఫోనో చూసుకోడం లేదా నర్సు మీద కేకలేయడం.. ఇది సాధారణ దృశ్యం. రోగి తన సమస్యలు చెప్పుకునే కనీస వాతావరణం కల్పించాలి అన్న ఆలోచన వీళ్ళకి ఎందుకు ఉండదో అనిపిస్తూ ఉంటుంది. ఇక మాట్లాడడం కూడా ఏ గోడమీద కేలండర్నో చూస్తూ ప్రశ్నలు అడుగుతూ ఉంటారు. 'ఈ డాక్టర్ నా ముఖం వైపు ఎందుకు చూడడంలేదు? నాకు కళ్ళకలక గానీ వచ్చిందా?' ఈ సందేహం నాకెన్నిసార్లు కలిగిందో లెక్కలేదు.
తొంభై శాతం మంది డాక్టర్లు పేషెంట్ ని ఎదురుగా పెట్టుకుని నర్సుతోనో, ఫోన్ లోనో, లేదా అప్పటికే టేబిల్ కి మరోవైపు కూర్చున్న తన ఫ్రెండ్ తోనో కబుర్లు చెబుతూ ఉంటారు. డాక్టర్ చెప్పింది పేషెంట్ వినాలి తప్ప ఏమీ అడక్కూడదు. పొరపాటున ఒకట్రెండు కన్నా ఎక్కువ సందేహాలు అడిగారో, పేషెంట్ల పని అయిపోయిందే.. "ఎక్కడినుంచి వస్తారో మన ప్రాణాలు తీయడానికి" అని వినీవినబడకుండా గొణుగుతారు జనాంతికంగా. ఇంజెక్షన్ అవసర పడితే, చేయాల్సిన బాధ్యత నర్సుదే. ఒకవేళ డాక్టరే చేస్తే మాత్రం, ఎటో చూస్తూ సూది జబ్బలో గుచ్చుతారు చాలా కాన్ఫిడెంట్ గా.
పేషెంట్ అనారోగ్యం మీద జోకులు వేసే డాక్టర్లూ ఉన్నారు. వీళ్ళని కనీసం మనుషులు అనుకోలేం. ఇక డైట్ గురించి డాక్టర్లు వేసే జోకులకి సిగ్గుతో చచ్చిపోవాలి. 'మనం మరీ తిండి తినడం కోసమే బతుకుతున్నామా?' అన్న అనుమానం వచ్చేస్తుంది. దానితోపాటే 'తినకపోతే చచ్చిపోతామా' అన్న వైరాగ్యం కూడా. డాక్టర్ ఏమన్నా టెస్ట్ లు రాస్తే పొరపాటున కూడా 'ఎందుకు?' అని అడగకూడదు. వాళ్ళ మనోభావాలు తీవ్రంగా గాయపడతాయి. 'ఫలానా మందు నాకు సరిపడదు, వేరేది రాయండి?' అన్నా సమస్యే.. 'డాక్టర్ నువ్వా? నేనా?' వరకూ వెళ్ళిపోతుంది విషయం. 'కానీ మందు మింగాల్సింది నేను కదా' అన్నామో, నర్సుకి పాపం తిట్లే తిట్లు.
లోకంలో మంచి డాక్టర్లు లేరని కాదు. కానీ, మంచితనంలాగే వారి శాతం కూడా బహు స్వల్పం. ఈ కారణంగానే కావొచ్చు, మంచివారు కాని డాక్టర్ల పాల పడాల్సి వస్తోంది. సాధ్యమైనంత వరకూ డాక్టర్ దగ్గరికి వెళ్ళే పరిస్థితి రాకుండా చూసుకోవడం ఉత్తమమే కానీ, అన్నీ మన చేతిలో ఉండవు కదా. డాక్టర్ కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు రాసిన 'హౌస్ సర్జన్' నవలలో మంచి డాక్టర్ల గురించి చదివినప్పుడు ఆశ్చర్యంతో పాటు ఆనందమూ కలిగింది. ఆయన తప్పు లేకుండా, మంచివారు కాని డాక్టర్ల గురించి కూడా రాశారు కొమ్మూరి ఆ నవలలో. వ్యక్తిగత సమస్యలో మరొకటో డాక్టర్లని ఇబ్బంది పెడుతూ ఉండి ఉండొచ్చు.. కాదనలేం. కానీ, ఆ చికాకుల్ని పేషెంట్ల మీద చూపించడం ఎంతవరకూ సబబు?
పదిహేను ఇరవై ఏళ్ళ క్రితం అనుకుంటా.. వైద్యసేవలని వినియోగదారుల చట్టం పరిధిలోకి తేవాలని ప్రభుత్వం ఓ ప్రతిపాదన చేసింది. ఆ ప్రతిపాదన గురించి విన్న వెంటనే చాలా చాలా సంతోషం కలిగింది నాకు. కానీ, ఏం లాభం? డాక్టర్లందరూ సమ్మెలూ అవీ చేసి, ప్రభుత్వం మీద ఒత్తిడి పెంచి ఆ ప్రతిపాదనని విజయవంతంగా బుట్ట దాఖలు చేయించారు. ఆమధ్య ఓ సినిమాలో కార్పొరేట్ ఆస్పత్రి వైద్యులు శవానికి వైద్యం చేసి బిల్లు వేసినట్టుగా చూపిస్తే చాలామంది డాక్టర్ల మనోభావాలు దెబ్బతిన్నాయి. కొందరైతే ఆ సినిమాని నిషేధించాలని కూడా అన్నారు అప్పట్లో. కానీ, జనాభిప్రాయం మాత్రం సినిమాలో చూపించిన దాంట్లో అతి ఎంతమాత్రమూ లేదనీ, జరుగుతున్నదే చూపించారనీను.
ఏటా నవంబర్-డిసెంబర్ నెలలు వచ్చేసరికి 'జూడాల సమ్మె' తంతు మొదలవుతుంది. రకరకాల డిమాండ్లతో సమ్మె చేస్తూ ఉంటారు ఈ జూనియర్ వైద్యులు. ప్రైవేటు ఆస్పత్రుల్లోనే పరిస్థితి ఇలా ఉంటే ఇక ధర్మాసుపత్రుల్లో రోగులని ఎలా చూస్తారో ఊహించడం కష్టం కాదు. రోగుల సంఖ్యకీ, డాక్టర్ల సంఖ్యకీ ఎప్పుడూ సమన్వయం కుదరని ధర్మాసుపత్రుల మీద ఈ జూడాల సమ్మె ప్రభావం అంతా, ఇంతా కాదు. ప్రభుత్వం ఒక్కో జుడా మీద ప్రజల సొమ్ము లక్షలకి లక్షలు ఖర్చు పెడుతున్నప్పుడు కొన్ని షరతులు విధించడంలో తప్పు కనిపించదు.
చదువు పూర్తవ్వగానే గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో తప్పనిసరిగా పనిచేయాలి అన్న నిబంధన వాటిలో ఒకటి. కోర్సులో చేరినప్పుడు ఏమాత్రం అభ్యంతరంగా అనిపించని ఈ నిబంధన, చదువు పూర్తయ్యే సమయానికి వాళ్ళ 'హక్కులకి భంగం' గా కనిపిస్తుంది జూడా లకి. సమయం చూసుకుని సమ్మెకి దిగడం, నెలో, నెలన్నరో చదువునీ, పేషెంట్లనీ వదిలేసి రోడ్డు మీద ప్రదర్శనలు. ఒక పేషెంట్ గా డాక్టర్లతో నాకున్న అనుభవాలవల్లో ఏమో తెలీదు కానీ, ఈ జూడాల సమ్మెని నేనేమాత్రం సమర్ధించలేను. వాళ్ళు అటు ప్రభుత్వాన్నీ, ఇటు పేద రోగులనీ కూడా 'గ్రాంటెడ్' గా తీసుకుంటున్నారని నా బలమైన నమ్మకం.
ఉత్తరాంధ్ర జిల్లాలని అతలాకుతలం చేసిన హుద్ హుద్ తుపాను బాధితులకి సహాయం అందించడం కోసం తెలుగు సినీ పరిశ్రమ పెద్ద ఎత్తున తరలి వస్తోందంటూ ప్రచారసాధనాలన్నీ హోరెత్తుతున్నాయి. 'మేము సైతం' పేరుతో ఓ కార్యక్రమాన్ని రూపొందించారనీ, సినీ తారలూ సాంకేతిక నిపుణులూ ప్రేక్షకులతో ఆడిపాడి, నిధులు సమకూర్చి ఆ మొత్తాన్ని ఉత్తరాంధ్ర పునర్నిర్మాణం కోసం వెచ్చించ బోతున్నారనీ ఆ వార్తల సారాంశం.
గడిచిన వందేళ్ళ కాలంలో సంభవించిన అతిపెద్ద తుపానుల్లో ఒకటైన హుద్ హుద్ కారణంగా ఉత్తరాంధ్ర కి జరిగిన నష్టం అపారం. కొత్తగా ఏర్పాటైన రాష్ట్రం నిధులు సమకూర్చే పరిస్థితిలో లేదు. ఒకవేళ, ప్రభుత్వమే ముందుకు వచ్చినా ఎన్ని నిధులూ చాలని పరిస్థితి. ఈ నేపధ్యంలో ప్రభుత్వంతో పాటు, పత్రికలూ ప్రజలనుంచి విరాళాలు సేకరిస్తున్నాయి. వీరికి తోడుగా ఇప్పుడు తెలుగు సినిమా పరిశ్రమ కూడా సాయం అందించడానికి ముందుకు వచ్చింది.
ప్రకృతి వైపరీత్యాలు సంభవించినప్పుడు బాధితుల్ని ఆదుకోవడం కోసం తెలుగు సినిమా పరిశ్రమ ముందుకి రావడం ఇదే తొలిసారి కాదు. దివిసీమ ఉప్పెన అనంతరం నాటి అగ్రనటులు ఎన్టీఆర్-ఏఎన్నార్ మిగిలిన నటీనటులతో కలిసి ఊరూరా తిరిగి జోలె పట్టి మరీ విరాళాలు సేకరించారు. ఆ కార్యక్రమానికి ప్రజలనుంచి వచ్చిన స్పందన చూశాకే ఎన్టీఆర్ కి మొదటిసారిగా రాజకీయ రంగప్రవేశాన్ని గురించి ఆలోచన వచ్చిందనే వాళ్ళూ ఉన్నారు.. అది వేరే సంగతి.
తర్వాత కూడా విపత్తులు సంభవించినప్పుడూ, వృద్ధ కళాకారుల సంక్షేమానికి అనీ సినిమా వాళ్ళు వినోద కార్యక్రమాలు, క్రికెట్ మ్యాచ్లు అడపాదడపా నిర్వహిస్తూనే ఉన్నారు. నిజం చెప్పాలంటే, టీవీ ఛానళ్ళు విస్తరించాక ఈ తరహా కార్యక్రమాలు బాగా పెరిగినట్టే కనిపిస్తోంది. టిక్కెట్లు కొనుక్కుని వచ్చే ప్రేక్షకులతో పాటు, ఛానళ్ళ ద్వారా స్పాన్సర్షిప్ ఆదాయం కూడా వస్తూ ఉండడం, టీవీల ద్వారా కార్యక్రమం ఎక్కువమంది ప్రేక్షకులకి చేరుతూ ఉండడం సినిమా వాళ్ళని ఉత్సాహ పరుస్తున్నట్టుంది.
హుద్ హుద్ బాధితులకి సహాయక చర్యలు ప్రారంభం అవుతూనే విరాళాల ప్రకటనలు మొదలయ్యాయి. కొందరు సినిమా ప్రముఖులు విరాళాలు ప్రకటించారు, రూపాయివ్వని దర్శకనిర్మాత ఒకాయన "ఇంతేనా మీ విరాళాలు?" అని ప్రశ్నించాడు కూడా. ఇప్పుడు చెయ్యబోతున్న 'మేముసైతం' ని యావత్తు సినిమా పరిశ్రమా కలిసి నిర్వహిస్తోంది. హైదరాబాద్ లో ఈనెల ముప్ఫైన జరగబోయే కార్యక్రమంలో ఖరీదైన టిక్కెట్లు కొనుక్కున్న ప్రేక్షకులు తారలతో ఆడిపాడొచ్చు. కలిసి భోజనం చేయొచ్చు.
ఈ 'మేముసైతం' ద్వారా సుమారు ఐదు నుంచి పదికోట్ల రూపాయలు సమీకరించవచ్చని ఓ అంచనా. విడిగా చూసినప్పుడు ఇది పెద్దమొత్తమే కానీ, చుక్కలనంటే తారల పారితోషికాలు, భారీ సినిమాల బడ్జెట్లు, కలెక్షన్లతో పోల్చినప్పుడు ఇదేమంత పెద్దమొత్తం అనిపించదు. పైగా, నిత్యం ఏదో ఒక చానల్లో కనిపిస్తున్న తారలకోసం ప్రత్యేకం భారీ మొత్తం చెల్లించి టిక్కెట్లు కొనేవాళ్ళు ఎంతమంది ఉంటారు అన్నది మరో ప్రశ్న. ఆశించిన స్థాయిలో స్పందన రానట్టయితే, ఊహించిన మొత్తం వసూలవ్వడమూ కష్టమే.
తెలుగు సినిమా పరిశ్రమ యావత్తూ పాల్గొనే కార్యక్రమం కాబట్టి, ఓ చిన్న లెక్క వేయాలనిపించింది. ఒక సినిమాకి వారివారి పారితోషికాలని, సినిమా కోసం పనిచేసే రోజులతో భాగించి ఒక్కరోజు ఆదాయాన్ని అంచనా వేసి, మొత్తం అందరి ఒకరోజు సంపాదననీ కూడితే ఎంత మొత్తం వస్తుంది? నాకైతే ఈ మొత్తం కచ్చితంగా 'మేముసైతం' ద్వారా వసూలయ్యే మొత్తంకన్నా ఎక్కువే తప్ప తక్కువ ఉండదని ఓ బలమైన నమ్మకం.
ఒకరోజు మొత్తం సినిమా షూటింగులన్నీ ఆపేసి, ఇప్పటికే హుద్ హుద్ బాధితుల కోసం ఏదో ఒక రూపంలో సాయం అందించిన ప్రజలనుంచే మళ్ళీ డబ్బు వసూలు చేసే కన్నా, సినిమా వారందరూ వాళ్ళ ఒకరోజు సంపాదనని సాయంగా ప్రకటించేస్తే మంచిదేమో కదా. దీనివల్ల సినిమా పరిశ్రమ ఒక విలువైన పనిదినాన్ని నష్టపోకుండా ఉంటుంది.. పరిశ్రమకి సీడెడ్ తర్వాత అత్యధిక ఆదాయాన్నిచ్చే వైజాగ్ కి సొంతడబ్బుని సాయంగా అందించామన్న తృప్తీ సినిమా వాళ్లకి మిగులుతుంది.
ఈ నెలలో ఇద్దరు ప్రముఖ రచయితలు పుట్టినరోజు జరుపుకున్నారు. ఒకరు తొంభై ఒకటో ఏటికి, మరొకరు తొంభయ్యో ఏటా అడుగు పెట్టారు. ఇద్దరికీ హృదయపూర్వక జన్మదిన శుభాకాంక్షలు. వీరిద్దరూ మరిన్ని పుట్టినరోజులు ఆనందంగా, ఆరోగ్యంగా జరుపుకోవాలనీ, సాహితీ సేద్యాన్ని కొనసాగించాలనీ మనస్పూర్తిగా కోరుకుంటున్నాను. సమాజాన్ని ప్రభావితం చేసిన ఈ ఇద్దరినీ గురించీ నాలుగు మాటలు చెప్పుకోడానికి ఇది సందర్భం అనిపిస్తోంది.
డాక్టర్ ఆవంత్స సోమసుందర్.. కవిగా ప్రయాణం మొదలు పెట్టి, కవిత్వం కొనసాగిస్తూనే వచనం, అనువాదాల మీదుగా రచనా ప్రస్థానాన్ని కొనసాగిస్తున్న ఈ 'పిఠాపురం కవిగారు' కొన్నితరాల కవులని ప్రభావితం చేశారు, చేస్తున్నారు. సంప్రదాయ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో పుట్టి, ఓ జమీందారీ కుటుంబంలో దత్తపుత్రుడిగా అడుగుపెట్టి, వైభవాన్నే తప్ప దరిద్రాన్ని ఏమాత్రమూ రుచిచూడని సోమసుందర్ వామపక్ష రాజకీయ భావజాలం వైపు మొగ్గు చూపడం, నమ్మిన సిద్ధాంతం కోసం జైలు జీవితం గడపడం వింతల్లో వింత.
కోస్తా ప్రాంతంలో పుట్టి పెరిగిన కవుల్లో ప్రత్యేక తెలంగాణా రాష్ట్ర ఏర్పాటు అవసరాన్ని తొలినుంచీ ఎలుగెత్తి చాటిన ఏకైక కవి సోమసుందర్. దాదాపు ఆరు దశాబ్దాల క్రితం సోమసుందర్ వెలువరించిన కవితా సంకలనం 'వజ్రాయుధం' తెలంగాణా రాష్ట్ర ఏర్పాటు అవసరాన్ని నొక్కి చెబుతుంది. 'వజ్రాయుధ కవి' అన్న బిరుదుని మాత్రమే కాదు, లెక్కలేనన్ని విమర్శల్నీ తెచ్చిపెట్టిన సంకలనం అది. సోమసుందర్ కవిత్వం కన్నా ఎక్కువగా, ఆయన 'బూర్జువా' నేపధ్యం విమర్శలకి కేంద్రబిందువు అయ్యింది.
విమర్శలకి మాటలతో మాత్రమే కాక, చేతలతోనూ సమాధానం చెప్పడం సోమసుందర్ శైలి. ఈమధ్యనే జరిగిన తన తొంభై ఒకటో పుట్టినరోజు వేడుకల్లో తాజాగా రాసిన మూడు పుస్తకాలని విడుదల చేసి తానేమిటో మరోమారు నిరూపించుకున్నారు సోమసుందర్. రాసేవాళ్ళని ప్రోత్సహించడం, నిష్కర్షగా - ఇంకా చెప్పాలంటే కటువుగా - విమర్శించడం సోమసుందర్ పధ్ధతి. సాహిత్యంలో నాణ్యతని కోరుకునే ఈ కవిగారినుంచి మరిన్ని రచనలు రావాలని కోరుకుంటున్నాను.
నాగావళి నది ఒడ్డున పుట్టిన కాళీపట్నం రామారావు మేష్టారి జీవితమూ, సాహిత్యమూ కూడా వామపక్ష ఉద్యమాలతో పెనవేసుకున్నవే. శ్రీకాకుళంలో ఓ మధ్యతరగతి సంప్రదాయ బ్రాహ్మణ కుటుంబలో జన్మించి, జీవితంలో ఎన్నో ఎదురుదెబ్బలు ఢక్కామక్కీలు తిన్న కారా మేష్టారు ప్రతి దెబ్బకీ మరింత పదునెక్కారే తప్ప ఏనాడూ రాజీపడలేదు. విప్లవ రచయితల సంఘం వ్యవస్థాపక సభ్యుల్లో ఒకరైన మేష్టారి కథలన్నీ వామపక్ష భావజాలంతో సాగేవే.
సుందరపాలెం లో జరిగిన 'యజ్ఞం' గురించి చెప్పినా, భారతదేశం మీద జరిగిన 'కుట్ర' ని విప్పి చెప్పినా, కూటికి పేదలైనా గుండెల్లో 'ఆర్తి' నింపుకున్న జనాన్ని గురించి చెప్పినా ఆ కథలన్నింటి వెనుకా ఓ కమిట్మెంట్ కనిపిస్తుంది. దిగువ మధ్యతరగతి, పేద ప్రజల జీవితాలని నిశితంగా పరిశీలించి కథలు రాసిన కారామేష్టారి మీద వచ్చిన విమర్శలకీ అంతులేదు. 'యజ్ఞం' కథ ఇవాల్టికీ చర్చనీయమే.
తను రాసిన కథల గురించి మాట్లాడడానికి ఏమాత్రమూ ఇష్టపడని కారా మేష్టారు, తెలుగు కథలన్నింటీ ఓ చోటకి చేర్చాలనే సంకల్పంతో ఆరంభించిన 'కథా నిలయం' ఎవ్వరి ఊహకీ అందని ప్రాజెక్టు. ఏ ప్రభుత్వ సంస్థో చేపట్టాల్సిన కార్యక్రమం. కేవలం తన సంకల్ప బలంతో, సాహిత్యం ద్వారా వచ్చిన ప్రతి పైసనీ ఖర్చు చేసి 'కథా నిలయా'నికి ఓ రూపు తెచ్చారు మేష్టారు. చదివే అలవాటున్న వాళ్ళు ఎవరు కనిపించినా "మీ దగ్గర ఏ కథలున్నా ఓ కాపీ కథా నిలయానికి పంపండి" అని చెప్పడం ఇవాల్టికీ మర్చిపోరు. మేష్టారు మళ్ళీ రాయడం మొదలు పెడితే బాగుండునని ఎదురు చూసే వాళ్ళలో నేనూ ఒకడిని.
పుట్టినరోజు అనేది పూర్తిగా వ్యక్తిగతమైన విషయం. జరుపుకోవాలా, వద్దా అనేది ఆయా వ్యక్తుల వ్యక్తిగత నిర్ణయం. కొందరు రచయిత(త్రు)లు పుట్టినరోజు జరుపుకోరు. అది వారిష్టం. కానీ, ఆయా రచయిత(త్రు)ల అభిమానులు కొందరికి ఈ ఇద్దరు రచయితలూ పుట్టినరోజుని వేడుకగా జరుపుకోడం నచ్చలేదు. వారి వాక్ స్వాతంత్రాన్ని వినియోగించుకుని విమర్శలు కురిపించారు. దానిగురించిన చర్చ ఇక్కడ అప్రస్తుతం. కానైతే, వీళ్ళిద్దరూ పుట్టినరోజు జరుపుకోడం వల్లనే వీళ్ళ రచనలని గురించిన కొంత చర్చ జరిగింది కదా అన్నది నాబోంట్ల సంతోషం!!
"నువ్వు నడుచు దారుల్లో పూలు పరిచి నిలుచున్నా.. అడుగు పడితె గుండెల్లో కొత్త సడిని వింటున్నా..." చిత్ర పాట వింటూ ఉంటే ఆలోచనలు ఎక్కడెక్కడో తిరిగొచ్చాయి కాసేపు. పూలు పరిచిన బాటలో నడవడం, మనం నడిచే బాటలో మనకోసం మరొకరు పూలు పరిచి నిలబడడం.. రెండూ వేరువేరు కదూ. పూలబాటని ఎంచుకోవడం చాయిస్ అయితే, పూలు పరిచి నిలబడడం చాన్స్ అనుకోవాలి. మొదటిదాని కన్నా రెండోది గొప్ప విషయం, కచ్చితంగా.
పూలకీ, ముళ్ళకీ అవినాభావ సంబంధం. ముళ్ళున్న చెట్లకి అందమైన పూలు పూస్తాయి అదేమిటో. బహుశా, అందమైన పూలకి రక్షణ కోసం ఆ ముళ్ళు అనుకోవాలి మనం. ముళ్ళతో పోరాడి గెలిచిన వాళ్లకి మాత్రమే పూలు లభిస్తాయి అనీ అనుకోవచ్చు. పూలబాట కన్నా ముందుగా కనిపిస్తూనో, పూలమాటున కనిపించకుండానో ముళ్ళు ఉంటాయన్నది ఇక్కడ గుర్తించాలి. 'ముళ్ళ చెట్టుకు చుట్టూ కంచె' అవసరం లేదేమో కానీ, పూలచెట్టుకి ముళ్ళకంచె ఇచ్చే రక్షణ అంతా ఇంతా కాదు.
'పాలకోసం నల్లరాయి మొయ్యాలి' అని సామెత. దీన్ని కాస్త మార్చుకుని, పూలకోసం ముళ్ళని భరించాలి అనుకోవచ్చు. ఆటో రిక్షాల వెనక వైపున ఆయా డ్రైవర్ల అభిరుచుల మేరకి రకరకాల విషయాలు రాసి ఉంటాయి. ఆయా వాహనాల వెనుక వెళ్ళేప్పుడు వాటిని చదువుకోవడం ఓ అనుభవం. 'ముళ్ళకి జడిసి గులాబీని వదలకు' అన్నది ఒకానొక ఆటోడ్రైవర్ ఇచ్చిన సందేశం! 'సాహసం శాయరా డింభకా.. రాకుమారి వరించునురా' కి ఇది మరో రూపంలా అనిపించడం లేదూ?
పూలబాట కోసం మనమే పూలు పరుచుకోదానికీ, మనకోసం మరొకరు బాటని సిద్ధం చేయడానికీ సహజంగానే చాలా తేడా ఉంది. మొదటిదాంట్లో ముళ్ళ బాధలు మనవైతే, రెండోదాంట్లో మరొకరివి. పైగా, ఈ మరొకరు మనకోసమని ఆ ముళ్ళని వాళ్ళే భరిస్తున్నారన్న మాట. గొప్ప విషయం కదూ. అలా భరిస్తున్నారంటే, వాళ్ళ దృష్టిలో మనమెంత ప్రత్యేకమో! మనమూ అంతే, అవతలి వాళ్ళు ఎంతో దగ్గరి వాళ్ళైతే తప్ప ఎలాంటి రిస్కులూ తీసుకోడానికి ఇష్టపడం. అనగా, చూస్తూ చూస్తూ ముళ్ళ జోలికి వెళ్ళం.
పూలమీద నడవాలని ఎవరికుండదు కనుక? కోరుకున్న అందరికీ పూలబాట దొరికేస్తుందా అంటే, అదంత సులువు కాదు. ఏ కొందరికో తప్పించి, రాళ్ళూ ముళ్ళూ దాటిన తర్వాతే పూలు కనిపిస్తాయి నడిచే దారిలో. అప్పటివరకూ అలసిన పాదాలకి ఒక్కసారిగా విశ్రాంతి దొరకడం వల్ల కాబోలు, ఆ పూలు మరింత మృదువుగా, పరిమళ భరితంగా అనిపిస్తాయి. వాడుక కూడా 'ముళ్ళూ-పూలూ' అనే.. ప్రస్తుతం ఉన్నది ముళ్ళ మీదే అయినా, త్వరలోనే పూలు కనిపిస్తాయన్న సూచన వినిపిస్తుంది ఈ వాడుకలో.
కొందరు కవులు జీవితాన్నీ, మరికొందరు కవులు యవ్వనాన్నీ పూలతోటతో పోలుస్తూ ఉంటారు. ఏ తోటా ఆరుగాలం విరగబూయదు కదా. అదే పూలబాట అయితే, స్థలకాలాదులతో నిమిత్తం లేకుండా పూలు పరచబడి ఉంటుంది. ప్రయాణం సుఖవంతమవుతుంది. కానైతే, బతుకు ప్రయాణంలో ఎంత దూరంపాటు ఈ బాట ఉంటుందన్నది ముందుగా తెలిసే అవకాశం లేదు. కాళ్ళకింద నలిగే వాటితో నిమిత్తం లేకుండా ప్రయాణం సాగిపోతూనే ఉంటుంది. అవి రాళ్ళవ్వచ్చు.. ముళ్ళవ్వచ్చు.. పూలూ కావొచ్చు.
శ్రీకాకుళం ఓ అందమైన పల్లెటూరు. కృష్ణా జిల్లా ఘంటసాల మండలంలో ఉన్న ఈ గ్రామంలో ఉన్న ప్రధాన ఆకర్షణ అతి పురాతనమైన శ్రీకాకుళ ఆంధ్ర మహావిష్ణువు ఆలయం. కళ్ళు చెదిరే శిల్ప సౌందర్యం ఈ ఆలయం ప్రత్యేకత. విజయనగర సామ్రాజ్యాధినేత శ్రీకృష్ణదేవరాయలు 'ఆముక్త మాల్యద' కావ్యాన్ని రచించింది ఈ ఆలయంలోనే అనే ప్రతీతి. ఈ ఆలయాన్ని గురించి ఎన్నో.. ఎన్నెన్నో కథలు. వాటిలో ఒకటి 'సిరికాకొలను చిన్నది.'
ఆంధ్ర మహావిష్ణువు ఆలయాన్ని ఆనుకుని ఉన్న సిరికాకొలనులో పుట్టిన ఒకానొక అందమైన పద్మం అలివేణి. ఆ వెలది ఆటవెలదే, కానీ 'వెల'ది కాదు. ఆటపాటల్లో మేటి అయిన పసిమి ప్రాయపు అలివేణి మనసు ఆంధ్ర మహావిష్ణువుకి అంకితం. ఆమె ఆటా, పాటా ఆ స్వామి సేవకి మాత్రమే. అటువంటి అలివేణిపై రాజోద్యోగి ఒకడు మనసు పడ్డాడు. కూతురి ద్వారా ధనార్జన చేయాలన్న ఆశచేత కన్నుమూసుకుపోయిన వేశ్యమాత రంగాజమ్మ అతనికి సహకరించింది. ఫలితంగా, అందమైన ఆ పద్మం వాడిపోయే పరిస్థితి వచ్చింది. తర్వాత ఏం జరిగిందన్నదే వేటూరి సుందర రామ్మూర్తి రాసిన సంగీత నాటిక 'సిరికాకొలను చిన్నది.'
నిత్య యవ్వనుడు వేటూరి తన ముప్ఫై మూడో ఏట రాసిన ఈ నాటిక, మరి నాలుగేళ్ల తర్వాత ఆకాశవాణి ద్వారా ప్రసారమయ్యింది. సినీ సంగీత దర్శకుడు పెండ్యాల నాగేశ్వర రావు స్వరపరిచిన ఈ నాటిక, తెలుగు వారి అదృష్టవశాన ప్రసారభారతి ఆర్కీవ్స్ నుంచి బయటపడి, వారి మార్కెటింగ్ విభాగం ద్వారా ఆడియో డిస్క్ రూపంలో మార్కెట్లోకి అందుబాటులోకి వచ్చింది. సుమారు తొంభై నిమిషాల వ్యవధి ఉన్న సంగీత నాటకాన్ని తనికెళ్ళ భరణి పరిచయ వాక్యంతో మార్కెట్ చేస్తోంది ప్రసారభారతి. వేటూరి అభిమానులు కొందరు ఈ స్క్రిప్టుని పుస్తక రూపంలోనూ తీసుకువచ్చారు.
'మనుచరిత్ర' ని అల్లసాని పెద్దన నుంచి అంకితం అందుకున్న శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, ఆ సంబరం తర్వాత అలివేణి నాట్యాన్ని తిలకించి, ఆమెని సత్కరించాలనే సంకల్పంతో 'ఆనెగొంది' స్థానాపతి మార్తాండ శర్మని శ్రీకాకుళం సమీపంలోని దేవరకోట మండలాధిపతిగా బదిలీ చేసి, అలివేణిని ఆస్థాన నర్తకిగా నియమిస్తాడు. అలివేణి మీద మనసు పడతాడు మార్తాండ శర్మ. ఆస్థాన నర్తకికి రాయలు తరపున రాసి ఇవ్వవలసిన తూర్పు భూముల బదిలీ సమయంలో అలివేణి తల్లి రంగాజమ్మతో పరిచయం అవుతుంది శర్మకి. అప్పటికే కూతురి విష్ణుభక్తిని చూసి విసిగిపోయిన రంగాజమ్మ, మార్తాండ శర్మ అలివేణికి దగ్గరయ్యే ఉపాయం చెబుతుంది.
రంగాజమ్మ సలహా ప్రకారం, ఆంధ్ర మహావిష్ణువు ఆలయంలో మూలవిరాట్టు శేషవస్త్రాన్ని, ఆభరణాలని ధరించి అలివేణి సరసకి చేరిన మార్తాండ శర్మ, తను సాక్షాత్తూ ఆమె సేవిస్తున్న భగవంతుడిని అని నమ్మిస్తాడు. ఇట్టే మాయలో పడిపోయిన అలివేణి, మార్తాండ శర్మకి తనని తాను అర్పించుకుంటుంది. మార్తాండ శర్మ ద్వారా అందే కానుకల మీద చిన్నచూపు మొదలవుతుంది రంగాజమ్మకి. తన కూతురి ద్వారా ఇంకా ఎక్కువ సొమ్ము సంపాదించవచ్చన్న ఆలోచన ఆమెది.
ఈ క్రమంలో, ప్రభువు సన్నిధిలో నాట్యం చేస్తూ కళ్ళుతిరిగి పడిపోయిన అలివేణి 'గర్భవతి' అని రాజవైద్యుడు తేల్చడంతో తీవ్రమైన వేదనలో మునిగిపోతాడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు. మార్తాండ శర్మని బదిలీ చేయడం వల్లే ఇదంతా జరిగిందన్న చింత మొదలవుతుంది. జరిగిన దానిలో రంగాజమ్మ పాత్ర కూడా ఉందన్నది విచారణలో తెలుస్తుంది. జరిగిన మోసం అలివేణి మీద ఎలాంటి ప్రభావాన్ని చూపించింది? రాయలు ఆమెకి న్యాయం చేయగలిగాడా? అన్నది ఆసక్తికరమైన ముగింపు.
సంగీత నాటిక అవ్వడం వల్ల, సంభాషణలు తక్కువగానూ, పాటలు ఎక్కువగానూ ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా చెప్పుకోవాల్సింది అలివేణి పాత్ర పోషించిన శ్రీరంగం గోపాలరత్నం గురించి. 'చినదానరా.. వలచిన దానరా..' అన్న జావళి అయినా, 'గోవర్దన గిరిధారీ..' అన్న భక్తిగీతమైనా మళ్ళీ మళ్ళీ వినాల్సిందే. ఇక సంభాషణల్లో అమాయకత్వం, భక్తిపారవశ్యం కలగలసి అలివేణి పాత్ర కళ్ళముందు కదలాడుతుంది. తర్వాత చెప్పుకోవాల్సింది రంగాజమ్మ పాత్ర పోషించిన పి. సీతరత్నమ్మని గురించి. ధనాశ మెండుగా ఉన్న వృద్ధ వేశ్యమాతకి తన గొంతుతో రూపు కట్టేశారు.
ఇక, వేటూరి ప్రతిభ ప్రతిక్షణం ప్రత్యక్షమవుతుంది. అలంకారాలని వాడుకున్న తీరు అద్భుతం. పదాలని విరిచి శ్లేషలతో సంభాషణలు నడిపారు. ఎంత చక్కని తెలుగసలు!! వినాలే తప్ప మాటల్లో చెప్పడం కష్టం. "రాయెక్కడైనా రాయలవుతుందా?" "దేవదాసీ అంటే గుడిసొత్తు మడిగట్టుకోమన్నారు కానీ, మడి కట్టుకు బతకమన్నారా?" లాంటి ప్రశ్నలు విన్నప్పుడు, వేటూరిలోని సంభాషణల రచయితను సినిమా రంగం ఎందుకు ఉపయోగించుకోలేకపోయిందో కదా అనిపించక మానదు. నాటితరం రేడియో శ్రోతలని మాత్రమే కాదు, నేటితరం సంగీత, సాహిత్యాభిమానులనీ అలరించే నాటిక ఇది. (ప్రసార భారతి మార్కెట్ చేస్తున్న ఆడియో డిస్క్ వెల రూ. 195).
నీలంరాజు వేంకట శేషయ్య.. ఈ పేరుని ఈతరం సాహిత్యాభిమానులకి పరిచయం చేయాలి అంటే, శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి ఆత్మకథ 'అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూను,' బుచ్చిబాబు నవల 'చివరకి మిగిలేది' లని తెలుగు పాఠకులకి తొలిసారిగా అందించిన 'నవోదయ' పత్రిక సంపాదకుడు అని చెప్పాలి. సినీ అభిమానులకైతే తొలితరం తెలుగుసినిమా 'ఉషా పరిణయం' లో కథానాయకుడు అని చెప్పాలి. రాజకీయ రంగంవారికి చెప్పేప్పుడు టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు మొదలు నీలం సంజీవరెడ్డి వరకూ ఎందరో నాయకులకి ఆంతరంగికుడు అని చెప్పడం మర్చిపోకూడదు.
సంగీతాభిమానుల దగ్గర ప్రస్తావించేప్పుడు భద్రాచలంలో 'రామదాస ధ్యానమందిరం' రూపశిల్పి అనీ, 'వాగ్గేయకార వార్షికోత్సవం' ఏర్పాటు చేసిన సంగీత పిపాసి అనీ చెప్పకపోతే ఎలాగ? ఇక భక్తులకైతే, కంచి పరమాచార్యుల వారి ప్రియశిష్యుడు అనీ, 'నడిచే దేవుడు' పుస్తక రచయిత అనీ చెబితే చాలు. అంతేనా? 'స్వరాజ్య' మొదలు 'ఆంధ్రప్రభ' వరకూ తెలుగు పత్రికల్లో అనేక హోదాల్లో పనిచేసి, స్వతంత్ర పోరాటం మొదలుగా ఎన్నో విశేషాంశాలని గురించి విశ్లేషణలు అందించిన జర్నలిస్టు, సంగీత, సాహిత్య, కళా, రాజకీయ, ఆధ్యాత్మిక రంగాల్లో ఎందరికో ఆప్తుడు, స్నేహశీలి.. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే 'బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి.'
ఎందరెందరో ప్రముఖుల గురించి ఎన్నో వార్తలు రాసి, ఇంటర్యూలు చేసిన వేంకట శేషయ్య తన కథని తను రాసుకోలేదు. ఆయన మరణానంతరం, పెద్దకొడుకు నీలంరాజు లక్ష్మీ ప్రసాద్ 'మా తండ్రి శేషయ్య గారు' పేరిట అక్షరబద్ధం చేసిన పుస్తకంలో అనేక ఉద్యమాల నడుమ సాగిన తన తండ్రి ఎనభయ్యేడేళ్ళ జీవితాన్ని రేఖామాత్రంగా స్పృశించారు. ఒంగోలు జిల్లా నూతలపాడు లో 1905 లో జన్మించిన వేంకట శేషయ్య హైస్కూలు చదువుకి వచ్చేసరికి దేశంలో జాతీయోద్యమం ఊపందుకుంది. 'ఆంధ్ర రత్న' దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య స్పూర్తితో హైస్కూల్ బాయ్ కాట్ చేసి ఉద్యమంలోకి దూకిన శేషయ్య, జాతీయ పాఠశాలలో తెలుగు షార్ట్ హ్యాండ్ నేర్చుకోవడం ఆయన జీవితంలో మొదటి మలుపు.
స్వాతంత్రపోరాటంలో తలమునకలుగా పాల్గొంటూ, 'స్వరాజ్య' పత్రికని ఒక ఉద్యమంగా నిర్వహిస్తున్న టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులికి అదే సమయంలో తెలుగు షార్ట్ హ్యాండ్ తెలిసిన సహాయకుడు అవసరం కావడంతో ఆ అవకాశం శేషయ్యని వెతుక్కుంటూ వచ్చింది. ప్రకాశం దగ్గర పనిచేసింది కేవలం ఒక్క సంవత్సరమే అయినా, ఆ ఒక్క ఏడాదిలోనే ఎన్నో పనులు నేర్చుకున్నారు, ఎందరినో పరిచయస్తులుగా చేసుకున్నారు. ముఖ్యంగా, ప్రకాశం పంతులు ఉపన్యాసాలని 'స్వరాజ్య' పత్రికకి రాసి పంపడం ద్వారా జర్నలిజం మీద ఆసక్తి మొదలయ్యింది. అటుపై వరుసగా 'ఆంధ్ర పత్రిక' 'ఆంధ్రప్రభ'లలో ఉద్యోగాలు, 'నవోదయ' వారపత్రిక స్థాపన, నిర్వహణ. ఐదేళ్ళ తర్వాత 'ఆంధ్రప్రభ' కి పునరాగమనం. ఈమధ్యలో సినిమాలు, సంగీతం, నాటకాలు, సాహిత్యం, ఆధ్యాత్మిక చింతన.. ఎన్నో, ఎన్నెన్నో.
ప్రభుత్వోద్యోగంలో పదవీ విరమణ చేసిన నీలంరాజు లక్ష్మీ ప్రసాద్ పేరు దినపత్రికలు చదివే వారికి, మరీ ముఖ్యంగా ఎడిటోరియల్ పేజీల్లో ఆధ్యాత్మిక వ్యాసాలు చదివేవారికి కొత్తగా పరిచయం చేయాల్సిన పనిలేదు. నాటి ఆంధ్రప్రభ లో 'ఆలోకన' మొదలు నేటి సాక్షి లో 'జ్యోతిర్మయం' వరకూ ఆయన వ్యాస పరంపర కొనసాగుతూనే ఉంది. వేంకట శేషయ్య పెద్ద కొడుకుగా తండ్రిని బాగా దగ్గర నుంచి చూసే అవకాశం దొరకడంతో, ఎన్నో విషయాలని సాధికారికంగా రాయగలిగారు లక్ష్మీ ప్రసాద్. ముఖ్యంగా, 'నవోదయ' పత్రికలో ఆయనకూడా స్వయంగా పాలుపంచుకోడం వల్ల ఆ పత్రిక్కి సంబంధించి ఎన్నో ఆసక్తికరమైన విషయాలు వెలుగు చూశాయి. ఆయన సోదరుడు, ప్రముఖ చాయాచిత్రకారుడు, పాత్రికేయుడు నీలంరాజు మురళీధర్ ఛాయా చిత్రాలు ఈ పుస్తకానికి అదనపు ఆకర్షణ.
పారితోషకం కోసం శ్రీశ్రీ అప్పటికప్పుడు పత్రికాఫీసులో కూర్చుని అడిగిన ఆర్టికల్ రాసిచ్చిన వైనం మొదలుకొని, నార్ల వెంకటేశ్వర రావు-ఎన్జీ రంగా ల మధ్య జరిగిన సైలెంట్ వార్ వరకూ, టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు ధృఢ చిత్తం మొదలు నేదురుమిల్లి జనార్ధనరెడ్డి సౌశీల్యం వరకూ ఆశ్చర్యం కలిగించే సంగతులెన్నో అడుగడుగునా కనిపిస్తాయీ పుస్తకంలో. కేవలం వేంకట శేషయ్య వ్యక్తిత్వం మాత్రమేకాదు, ఆయన చుట్టూ ఉన్న వారిని గురించి ఎన్నో సంగతులూ సందర్భోచితంగా ప్రస్తావించారు లక్ష్మీప్రసాద్. ఒకటిరెండు పునరుక్తులు, కాసిన్ని ముద్రారాక్షసాలు ఉన్నా, అవేవీ ఆపకుండా చదివించడాన్ని ఆపగలిగేవి కాదు. వెనుకటి తరం జీవితాలని గురించి ఆసక్తి ఉన్నవారు మెచ్చే రచన ఇది. (నవోదయ బుక్ హౌస్ పంపిణీ, పేజీలు 243, వెల రూ. 100, అన్ని ప్రముఖ పుస్తకాల షాపులు).
"ఓ గాలీ, నువ్వు వెదురు సందుల్లో సంగీతం పాడడమేమిటి? శరదృతువులో వేణుగానానికి నెమలి పురివిప్పి ఆడడమేమిటి? మేఘం వెళ్ళే దారిలో మనసు తేలిపోతుంది ఎందుకని? బంధించబడి ఉన్న పుష్పం, గాలిసోకగానే రేకులు విచ్చుకుంటుంది ఎందుకని?" ...మలయాళ సినీ గేయరచయిత రఫీక్ అహ్మద్ రచించిన ఒకానొక పాట మూలార్ధానికి కొంచం దగ్గరగా ఉండే అనువాదం ఇది. అర్ధం నిన్న మొన్ననే తెలిసినా, దాదాపు పదిరోజులై ఆ పాట చెవుల్లో మారుమోగుతోంది.
"కాథే కాథే నీ పుక్కామరథిల్ పాట్టుం మూళి వణ్నో..." ఎలా ప్రవేశించిందో కానీ ఓ పది రోజుల క్రితం ఈ పాట మా ఇంట్లో ప్రవేశించింది, చాలా మామూలుగా. అలనాటి 'లవకుశ'లో సీతమ్మ వేషంలో ఉన్న అంజలీదేవి అడవులకి ప్రయాణమైనప్పుడు వినిపించే నేపధ్యసంగీతాన్ని జ్ఞప్తికి తెచ్చే ఆరంభం.. అటుపై రెండు చిత్రమైన గొంతుల్లో ఏమాత్రం అర్ధం కాని పదాలు.. భాష తెలియకపోతేనేం, ఆ గొంతుల్లో వినిపించిన ఏదో తెలియని ఆర్ద్రత కట్టిపడేసింది. మరీ ముఖ్యంగా ఆ స్త్రీ గొంతు. అదిమొదలు, ఆ పాట మరుమోగడం మొదలైంది.
"నిన్న అనేది వట్టి కల.. నేడు అనేది కొత్త జ్ఞాపకం.. శోకాన్ని మోసిన భుజాలపై వాలడానికి వస్తోంది కొత్త వెన్నెల.. కుడిచి కుడిచి పాలు తాగే ముద్దుల దూడలు, చిన్ని చిన్ని పువ్వుల్లో ఉయ్యాలలూగే చిరుగాలులు, తేనె పలుకులెన్నింటినో చెబుతున్నాయి.. " ...దృశ్యాన్ని చూస్తున్నప్పుడు ఏమాత్రం తోచని ఈ భావానికి అర్ధాన్ని వెతుక్కోడం కన్నా ముందే, పాట పూర్వాపరాల గురించిన వెతుకులాట మొదలయ్యింది. 'సెల్యులాయిడ్' పేరుతో గత సంవత్సరం మలయాళంలో విడుదలైన సినిమా, 'జేసీ డేనియల్' పేరిట తమిళంలోకీ అనువాదం అయ్యింది. మలయాళ సినిమా పరిశ్రమకి మూలపురుషుడైన జేసీ డేనియల్ జీవిత కథ ఆధారంగా కమల్ దర్శకత్వంలో వచ్చిన ఈ సినిమాలో పృధ్వీరాజ్, మమత మోహన్ దాస్, చాందిని ముఖ్యపాత్రలు పోషించారు. తమిళ వీడియోల్లో "కాత్రే కాత్రే..." దొరికింది.
"అందాల ఆకాశంలో వేయి చిలుకలు ఎగురుతున్నాయి.. పరిచయమైన చిలుకలు తూరుపు దిక్కున ఇంద్ర ధనుస్సుని చిత్రిస్తున్నాయి.." ...తమిళ వీడియోలో గాయని రికార్డింగ్ లో పాడుతోంది. ఆమె పేరు 'వైకోమ్' విజయలక్ష్మి. విలక్షణమైన గాత్రం. నాటి మేటి గాయని పి. లీల గొంతుని లీలగా గుర్తుచేసే గమకాలు. ఎంత అలవోకగా పాడేసిందసలు! గాయని వివరాలు వెతకడం మొదలయ్యింది. కేరళ లోని వైకోమ్ లో పుట్టిపెరిగిన విజయలక్ష్మికి ఎవరిదగ్గరా అభ్యసించకుండానే సంగీతం పట్టుపడింది, అదికూడా చిన్ననాడే. అంతేకాదు, 'గాయత్రివీణ' గా పిలవబడే ఏక తంత్రి వీణ మీద ఎలాంటి పాటనైనా సరే ఒకసారి వింటే చాలు అలవోకగా పలికించేయగలదు!! యూట్యూబ్ లో ఎన్ని వీడియోలో..
"మిణుగురు కళ్ళలో నక్షత్రాలు పూస్తున్నాయి.. మువ్వల సవ్వడిలో కీర్తనలు వినిపిస్తున్నాయి.. సమయం వచ్చింది, పూయడానికి.." ...పట్టలేనంత ఆనందం కలిగినప్పుడు దాన్ని ఎవరితోనన్నా పంచుకోవాలి అనిపించడం అత్యంత సహజం. తమిళ వీడియో కనిపించగానే, తమిళం-తెలుగు బాగా తెలిసి, సంగీతాన్ని బాగా ఇష్టపడే ఓ మిత్రుడికి షేర్ చేశాను. తన గురించి ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే ఎమ్మెస్ సుబ్బులక్ష్మి వాళ్ళకి ఫ్యామిలీ ఫ్రెండ్. నేనడిగిందే తడవుగా తమిళ సాహిత్యాన్ని తెలుగులోకి అనువదించి ఇచ్చారు. "ఇది ట్యూన్ కి రాసినట్టుగా అనిపిస్తోంది, మలయాళీ మిత్రులెవరికన్నా ఒరిజినల్ పాట వినిపించి అర్ధం తెలుసుకోవాలి," రాత్రి తను పంపిన మెయిల్ సారాంశం ఇది.
"కాథే కాథే నీ పుక్కామరథిల్ పాట్టుం మూళి వణ్నో..." ...అవార్డులందుకున్న ఈ పాట ఏ పని చేస్తున్నా వెంటాడుతోంది. చివరికి నిద్రలో కూడా వదిలిపెట్టడం లేదు. అవును మరి.. జోలపాట, మేలుకొలుపు కూడా ఈ పాటే అవుతోంది కదూ. ఉదయం నిద్ర లేచేసరికి ఫోన్ లో టెక్స్ట్. మిత్రుడి నుంచి.. అర్ధరాత్రి దాటాక పంపిన సందేశం. "ఇప్పటివరకూ ఇరవైతొమ్మిది సార్లు విన్నానీ పాట.. సింప్లీ ఆసం.." ...ఇంకా ఏదో చెప్పాలనిపించి, చెప్పలేకపోవడం అర్ధమయ్యింది. అది నాకూ అనుభవమే. అనుభూతిని అక్షరాల్లో పెట్టడం అన్నది ఎల్లవేళలా సాధ్యం కాదు.. మరీ ముఖ్యంగా ఓ జేసుదాసునీ, ఓ 'వైకోమ్' విజయలక్ష్మినీ విన్నప్పుడు కలిగే అనుభూతిని. అది, ఎవరికివాళ్ళు పొందాల్సిందే.. మరో దారిలేదు.
తెలుగు సినిమా పరిశ్రమకి రెండు కళ్ళు అనిపించుకున్న ఎన్టీఆర్-ఏఎన్నార్ ల సమవయస్కుడు. కానీ, కెరీర్ ఆరంభం నుంచే వాళ్ళకి తండ్రి, తాతగా నటించాడు. తనకన్నా వయసులో చాలా పెద్దవాళ్ళయిన నటీమణులకి భర్త వేషం వేసి మెప్పించాడు. తెలుగుదనం అనగానే గుర్తొచ్చే నిలువెత్తు శాంత స్వరూపం గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు. 'గుమ్మడి నాన్న' తెలియని తెలుగు సినిమా ప్రేక్షకులు ఉంటారా? ఆ ప్రేక్షకులకి తన గురించి, తను చేసిన సినిమాల గురించీ మరోవిధంగా తెలియడానికి అవకాశం లేని ఎన్నో విషయాలకి అక్షర రూపం ఇస్తూ గుమ్మడి రాసిన పుస్తకం 'తీపిగురుతులు - చేదుజ్ఞాపకాలు.'
గుంటూరు జిల్లాలోని తెనాలి పట్టణం పేరు చెప్పగానే మొదట గుర్తొచ్చేది సాహిత్యం. ఆ వెనుకే నాటకరంగం. 'ఆంధ్రా పారిస్' అన్న ముద్దు పేరు ఉండనే ఉంది కదూ. ఆ తెనాలికి దగ్గరలో ఉన్న రావికంపాడు అనే పల్లెటూరు గుమ్మడి స్వస్థలం. వ్యవసాయం చేసుకునే ఉమ్మడి కుటుంబం. చదువంటే, మరీ ముఖ్యంగా తెలుగంటే చిన్నప్పటినుంచీ చాలా ఇష్టం గుమ్మడికి. తెలుగు మీద ఇష్టం పద్యాలు నేర్చుకోడానికి దోహదం చేస్తే, పద్యం కర్ణపేయంగా చదవగలిగే నేర్పు నాటకాల్లో అవకాశాలు ఇప్పించింది. చదువు, నాటకాలు.. స్కూలు చదువు అవుతూనే పెళ్లి.. వ్యవసాయం మీద ఆసక్తి లేకపోవడంతో తెనాలిలో చిన్న వ్యాపారం ఆరంభించడం.. ఇక్కడే ఊహించని మలుపు తిరిగింది జీవితం.
సినిమాల మీద గుమ్మడికి ఎటువంటి అభిప్రాయమూ లేదు. కానీ, ఆయన సినిమాలకి పనికొస్తాడని దగ్గరి బంధువుల, ప్రాణ స్నేహితుల నమ్మకం. ఆ నమ్మకమే, గుమ్మడి తరపున ఆయన కోసం వాళ్ళని సినిమా వేషాలు వెతికేలా ప్రయత్నించింది. విజయా సంస్థలో భాగస్వామ్యం కోసం తెనాలి లో ఉన్న తన ఆస్తి అమ్మకం కోసం వచ్చిన చక్రపాణికి గుమ్మడిని పరిచయం చేశారు స్నేహితులు. గుమ్మడిని పరిచయం చేస్తూ "ఈ కుర్రవాడేనండీ నే చెప్పిందీ. నాటకాలే కాకుండా సినిమాలలో కూడా నటించాలనే కోర్కె ఉంది. చదువుకున్నవాడు, మనవాడు," అనడంతోనే చక్రపాణి "సినిమాలలో 'తన' 'మన' అనేవి లాభం లేదు. చదువు, సంస్కారాలు ఏవీ అక్కరకి రావు," అనేశారు.
అక్కినేనితో 'దేవదాసు' నిర్మించిన వినోదా సంస్థ నిర్మాతల్లో ఒకరైన డి.ఎల్. నారాయణ ద్వారా తొలి సినిమా అవకాశం వచ్చింది గుమ్మడికి. చిన్న చిన్న వేషాలు, అంతంత మాత్రం సంపాదన. వచ్చేది ఖర్చులకి ఏమాత్రం చాలకపోవడంతో నెలనెలా ఇంటికి రాసి డబ్బు తెప్పించుకోడం అలవాటుగా మారింది. అప్పటికే హీరోగా కుదురుకున్న ఎన్టీఆర్ బడ్జెట్ పాఠాలు చెప్పేశారు గుమ్మడికి. "నాకు నెలకి ఐదువందలు జీతం వస్తుంది. ఇది కాకుండా సినిమా మొత్తానికి ఐదువేలు. అంటే నెలకు సుమారుగా వెయ్యి రూపాయలు. నాకు అయ్యే ఖర్చు వంద రూపాయలు మాత్రమే. రూము రెంటు యాభై, కేరేజీ పాతిక రూపాయలు. తక్కిన అమాబాపతు ఖర్చులు పాతిక. మరి మీరు అలా ఖర్చు పెడితే ఎలా?" అన్న ఎన్టీఆర్ ప్రశ్నకి జవాబు లేదు గుమ్మడి దగ్గర.
గుమ్మడి పర్సనాలిటీ చూసి హీరో వేషాలు రాకపోలేదు. కానీ, కేరక్టర్ ఆర్టిస్టుగా స్థిరపడితేనే ఎక్కువ రోజులు సినిమాల్లో ఉండగలవు అని చక్రపాణి చెప్పిన సలహాని పాటించారు. తనకి హాస్య పాత్రలంటే ప్రత్యేకమైన ఇష్టం ఉన్నా, ఆ తరహా పాత్రలు చాలా తక్కువగానే వచ్చాయి అంటారు గుమ్మడి. పరిశ్రమలో అందరితోనూ కలుపుగోలుగా, అజాతశత్రువుగా ఉండాలన్న గుమ్మడి ప్రయత్నం ఫలించని సమయం ఒకటి ఉంది. అక్కినేని హైదరాబాద్ లో అన్నపూర్ణ స్టూడియో నిర్మిస్తున్న సమయంలో ఎన్టీఆర్-ఏఎన్నార్లమధ్య అపార్ధాలు పొడసూపినప్పుడు ఆ ఇద్దరూ కూడా మొదట గుమ్మడిని అపార్ధం చేసుకుని ఆపై అర్ధం చేసుకున్నారు. ఇలాంటి చేదు జ్ఞాపకాలని రేఖామాత్రంగా ప్రస్తావించి, తీపి గురుతుల గురించి మాత్రం విశదంగా రాశారీ పుస్తకంలో.
గీతరచయిత సి. నారాయణ రెడ్డి, నవలా రచయిత్రి దద్దనాల రంగనాయకమ్మ, నాటక రచయిత మోదుకూరి జాన్సన్.. వీళ్ళంతా సినిమా రంగానికి పరిచయం అవ్వడం వెనుక పూనిక గుమ్మడిదే. నాటకాలన్నా, సినిమాలన్నా ప్రాణం పెట్టే డాక్టర్ గాలి బాల సుందరరావు గారి ఏకైక పుత్రిక జలంధరకి పెళ్లి సంబంధం చూడడంలోనూ (వరుడు సినీ నటుడు చంద్రమోహన్) గుమ్మడిది కీలక పాత్రే. సినీ నటిగా సావిత్రి ప్రస్థానాన్ని తొలినుంచి చివరివరకూ దగ్గరినుంచి గమనించిన కొందరిలో గుమ్మడి ఒకరు. ఆమె వ్యక్తిత్వం గురించి రాసిన విశేషాలు ఆశ్చర్య పరుస్తాయి. చిత్తూరు నాగయ్యన్నా, అటెన్ బరో తీసిన 'గాంధీ' సినిమా అన్నా ఒళ్ళు మర్చిపోయేంత ఇష్టం గుమ్మడికి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే నాగయ్యలాంటి నటుడూ, వ్యక్తీ లేడు.. గాంధీ లాంటి మరో సినిమా లేదు అంటారు.
తన డెబ్భై ఐదో ఏట 'ఆంధ్రజ్యోతి' లో సీరియల్ గా గుమ్మడి రాసిన కబుర్లకి విక్రమ్ పబ్లిషర్స్ సంస్థ 2001 లో పుస్తక రూపం ఇచ్చింది. గుమ్మడి పోషించిన పాత్రల అరుదైన స్టిల్స్, అనేకమంది ప్రముఖులు గుమ్మడిని గురించి వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలతో పాటు గుమ్మడి నటించిన సినిమాల జాబితాను అనుబంధంగా ఇచ్చారు. సినిమా అనుభవాలతో పాటు విదేశీ పర్యటనల విశేషాలనూ ప్రస్తావించారిందులో. గుమ్మడి మాటల్లాగే మృదువుగా సాగిపోయే కథనం ఆపకుండా చదివిస్తుందీ పుస్తకాన్ని. నాటి సినిమాలతో పాటు సామాజిక, రాజకీయ పరిస్థితులని గురించీ తెలుసుకునే అవకాశం ఇచ్చే రచన ఇది. (పేజీలు 190, వెల రూ. 100, 'విశాలాంధ్ర' అన్ని శాఖల్లోనూ లభ్యం).
ప్రభుత్వంలో ఉన్నతోద్యాలు చేసి పదవీ విరమణ చేసిన అధికారులందరూ వరుసగా తమ ఆత్మకథలని వెలువరిస్తున్నారు. అయ్యేయెస్, ఐపీఎస్ అధికారుల ఆత్మకథలు వరుసగా అందుబాటులోకి వస్తూ గడిచిన మూడు నాలుగు దశాబ్దాల పాలనలో, విధాన నిర్ణయాలు తీసుకునే సమయంలో తెరవెనుక జరిగిన సంగతులు సామాన్యులు తెలుసుకోడానికి అవకాశం కల్పిస్తున్నాయి. పీవీఆర్కే ప్రసాద్ 'అసలేం జరిగిందంటే,' మోహన్ కందా 'మోహన మకరందం' తర్వాత అదే వరుసలో డాక్టర్ కె.వి. రమణాచారి వెలువరించిన పుస్తకం ' ప్రజలు.. ప్రభుత్వం.. ఒక ఐ.ఎ.ఎస్'
కరీంనగర్ జిల్లా నారాయణపురంలో సంప్రదాయ శ్రీవైష్ణవ కుటుంబంలో జన్మించిన రమణాచారి పాఠశాల రోజులనుంచే చురుకైన విద్యార్ధిగా పేరుతెచ్చుకుని, కళాశాలకి వచ్చేసరికితెలంగాణా ఉద్యమంలో పాల్గొని జైలు జీవితాన్ని రుచిచూశారు. కాలేజీలో చేరేందుకు ప్రధానమైన అడ్డంకి పేదరికం. కాలేజీలో చేరి కేవలం చదువుతో సరిపెట్టుకోకుండా విద్యార్ధి ఉద్యమాల్లో పాల్గొన్న వైనం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. బహుశా, ఉద్యమాన్ని కూడా చదువులో భాగంగానే తీసుకున్నట్టున్నారు రమణాచారి. పీజీ చదివేందుకు పేదరికంతో పాటు సంప్రదాయమూ అడ్డొచ్చింది. ఎదిరించి మరీ పీజీ పూర్తిచేసి కళాశాల లెక్చరర్ గా జీవితం ఆరంభించారు.
జీవితం పెద్ద మలుపు తిరగడానికి కారణాలు సాధారణంగా చిన్నవే అయి ఉంటాయి. చాలా సందర్భాల్లో ఇవి, వెనక్కి తిరిగి చూసుకుంటే ఆశ్చర్యం కలిగించేంత అతిచిన్నవి అవుతాయి. లెక్చరర్ గా పనిచేసే కాలంలో కిరోసిన్ రేషన్ లో తప్ప దొరకని పరిస్థితి. రేషన్ కావాలంటే కార్డు తప్పనిసరి. కొందరు లెక్చరర్లు రేషన్ కార్డు కోసం దరకాస్తు చేయడానికి రెవిన్యూ కార్యాలయానికి వెళ్ళినప్పుడు అక్కడ ఓ చిరుద్యోగి చేతిలో జరిగిన అవమానం రమణాచారి ఆంధ్రప్రదేశ్ పబ్లిక్ సర్విస్ కమిషన్ పరిక్షలు రాయడానికి కారణం అయ్యింది. తొలి ప్రయత్నంలోనే ఉద్యోగం సాధించి భూ రాజస్వ మండలాధికారి (ఆర్డీవో) గా ఉద్యోగ జీవితం ప్రారంభించే నాటికి రమణాచారి వయసు కేవలం పాతికేళ్ళు.
రేషన్ కార్డు కోసం వెళ్ళినప్పుడు చూడడం తప్ప రెవిన్యూ ఆఫీసు ఎలా ఉంటుందో తెలియదు. ఎవరితో ఎలా మెలగాలో అంతకన్నా అవగాహన లేదు. ఫలితం, తొలి సంవత్సరం దాదాపు ప్రతి నెలా బదిలీలే. కాస్త కుదురుగా చేసిన ఉద్యోగం మహబూబ్ నగర్ జిల్లా నారాయణపేట ఆర్డీవో. అక్కడినుంచి రమణాచారికి బదిలీ అయినప్పుడు ఆ ప్రాంతం ప్రజలంతా బదిలీ ఆపాలంటూ రాస్తారోకో చేయడం, ఆర్డీవోగా ఆయన పనితీరుకి ఓ చిన్న మచ్చుతునక. టంగుటూరి అంజయ్య ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు హైదరాబాద్ లో ఏర్పాటు చేసిన కులీకుతుబ్షా అర్బన్ డెవలప్మెంట్ అధారిటీ పాలనాధికారి బాధ్యత రమణాచారిని రాష్ట్ర స్థాయి నాయకుల దృష్టిలో పడేలా చేసింది.
కడప కలెక్టర్ గా రమణాచారి బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్న కాలంలోనే, నాటి ప్రధానమంత్రి పీవీ నరసింహారావు కి కడపలో జరిగిన బహిరంగ సభలో దారుణమైన అవమానం జరగడం, జరిగిన సంఘటనకి కారణం కాంగ్రెస్ అంతర్గత కుమ్ములాటలే అయినప్పటికీ కలెక్టర్ ని బాద్యుడిని చేస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రమణాచారిని బదిలీ చేయడం, ఇంతజరిగినా ఐఏఎస్ అధికారుల సంఘం నోరు మెదపకపోవడం.. అటుపై జరిగిన ఎన్నికల్లో రాష్ట్రంలో అధికారంలోకి వచ్చిన ఎన్టీఆర్ పీవీని రాష్ట్రానికి ఆహ్వానించి ఘనంగా సన్మానం చేసినప్పుడు సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకుడి హోదాలో రమణాచారే ఏర్పాట్లన్నీ స్వయంగా చూడడం... ఇదంతా ఆపకుండా చదివిస్తుంది.సంస్కృతిక శాఖ సంచాలకుడు, తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం కార్యనిర్వహణాధికారి బాధ్యతలని ఎంతో ఇష్టంగా నిర్వహించారు రమణాచారి.
ఎన్టీఆర్, చంద్రబాబులతో సౌకర్యవంతంగా పనిచేయడాన్ని వివరంగా రాస్తూ, కాంగ్రెస్ టైం లో ఎదురైన ఇబ్బందులని రేఖామాత్రంగా ప్రస్తావించారు ఈ పుస్తకంలో. పీవీఆర్కే, మోహన్ కందాలు తమ పుస్తకాలని తామే రాసుకోగా, రమణాచారి పుస్తకాన్ని పత్రికా రచయిత చీకోలు సుందరయ్య రాశారు. చదువుతుంటే "రమణాచారే స్వయంగా రాసి ఉంటే బావుండేది" అని ఎన్నోసార్లు అనిపించింది. ఎన్నో ఆసక్తికరమైన అంశాలు ఉన్నప్పటికీ, కథనం విషయంలో సరైన శ్రద్ధ పెట్టలేదన్న భావన పదేపదే కలిగింది. తిరుమల 'కులశేఖరప్పడి ' ని 'కులశేఖరపది' అని రాశారు ప్రతిచోటా. కొన్ని కొన్ని ఎపిసోడ్స్ న్యూస్ పేపర్ క్లిప్పింగులని తలపించాయి. ఫోటోలన్నీ ఒక్కచోటే (చివర్లో) ఇవ్వడం మాత్రం మెచ్చుకోవాలి. (ఎమెస్కో ప్రచురణ, పేజీలు 208, వెల రూ. 100, అన్ని ప్రముఖ పుస్తకాల షాపులు).
రాజకీయ నాయకులు ఎప్పుడూ వార్తల్లో ఉండాలని కోరుకుంటారు. మంచిగానా, చెడ్డగానా అన్నది అనవసరం. వార్తల్లో ఉండడమే ముఖ్యం వాళ్లకి. హాలీవుడ్, బాలీవుడ్ లతో సహా చాలా సినిమా పరిశ్రమల్లో కూడా ఈ ధోరణి ఉంది. తారలు వారికి సంబంధించిన వ్యక్తిగత విషయాలు, కొండొకచో వివాదాస్పదమైన సంగతులూ తరచూ ప్రసార మాధ్యమాల్లో కనిపించే విధంగా జాగ్రత్తలు తీసుకుంటారన్నది బహిరంగ రహస్యం.
ఎందుకోగానీ, తెలుగు సినిమా పరిశ్రమలో మొదటినుంచీ కూడా ఈ ధోరణి కనిపించదు. ఇక్కడ సినిమా వాళ్ళ గురించి గాసిప్పువార్తల ప్రచారం కొంచం తక్కువే. అలాగే, వివాదాలు ఏమన్నా ఉన్నా అవి వార్తల్లో రావడానికి పెద్దగా ఇష్టపడరు ఇక్కడి సినిమా జనం. తెలుగు సినిమా వాళ్ళు కొందరు రాజకీయాల్లోకి వెళ్ళినా, రాజకీయ నాయకులు అనుసరించే ప్రచార ధోరణులు సినిమా రంగంలోకి రాలేదనే చెప్పాలి. అయితే, ఇప్పుడిప్పుడు తెలుగు సినిమా పరిశ్రమ కూడా వివాదాల ప్రచారంలో మిగిలిన భాషల్ని అనుసరిస్తోందేమో అన్న సందేహం కలుగుతోంది.
ఓ నటుడికీ, ఓ దర్శకుడికీ ఓ సినిమా షూటింగ్ లో మాటా మాటా పెరిగింది. ఆ నటుడు సినిమా నుంచి తప్పుకున్నాడు (లేదా దర్శకుడే తప్పించాడు). ఇలా నటులకీ దర్శకులకీ అభిప్రాయ భేదాలొచ్చి మాటామాటా పెరిగి, సినిమా తారాగణం మారిపోవడం ఇవాళ కొత్తగా వచ్చింది కాదు. భానుమతి మిస్సైన మిస్సమ్మ సినిమానే ఇందుకు సాక్ష్యం. (ఫలితంగానే తెలుగు పరిశ్రమకి సావిత్రి దొరికింది అనేవాళ్ళూ ఉన్నారు, అది వేరే విషయం). అయితే, ఇప్పటి తాజా సినిమా అలాంటిలాంటి సినిమా కాదు. అగ్రతారలున్న భారీ చిత్రరాజం.
తీరా సినిమా విడుదల అయ్యాక, అనుకున్నది ఒకటీ అయ్యింది మరొకటీ. బ్రహ్మాండం బద్దలు కొట్టేస్తుంది అనుకున్నది కాస్తా ఫలితం చూడబోతే పెట్టుబడి తిరిగి వస్తుందా అన్న సందేహాన్ని కలిగించింది. ఏదోలా జనం ఆ సినిమా చూసేలా చెయ్యాలి. ఎలాగా అని ఆలోచిస్తుండగా అల్లప్పుడెప్పుడో షూటింగులో జరిగిన వివాదం గుర్తొచ్చింది. సరిగ్గా అదే సమయంలో సినిమా నుంచి తీసివేయబడిన నటుడి మరో సినిమా విడుదల అయ్యింది. ఆ సినిమా కూడా అంచనాలని అందుకోడం కూసింత అనుమానాస్పదంగానే కనిపించింది.
అలనాటి వివాదాన్ని తవ్వితీస్తే ఉభయతారకంగా ఉంటుందని ఎవరికి అనిపించిందో కానీ, మొత్తానికి ఓ సరికొత్త వివాదం తెరమీదకి వచ్చింది. నటుడూ, దర్శకుడూ స్క్రిప్టు ప్రకారం డైలాగులు రువ్వుకున్నారు. ఇక్కడివరకూ బానే ఉంది. కానైతే, వీళ్ళిద్దరి పోరు వల్లా వాళ్ళ సినిమాల కలెక్షన్ల కన్నా ముందే టీవీ చానళ్ళ రేటింగులు పెరిగే పరిస్థితి కనిపిస్తోంది. దాదాపు ప్రతి టీవీ చానలూ పూటా ఈ వివాదాన్ని గురించి వార్తా కథనాన్ని వండి వడ్డిస్తోంది. అసలు విషయంతో పాటు, ఆ దర్శకుడి, నటుడి పాత సినిమాల్లో క్లిప్పింగులూ అవీ చూపిస్తోంది కూడా.
ఈ మాటల యుద్ధం రెండు సినిమాలకీ ఏమాత్రం సాయ పడుతుందో తెలీదు కానీ, టీవీ చానళ్ళకీ, గాసిప్ వెబ్సైట్లకీ మాత్రం కావలసినంత ముడిసరుకుని అందిస్తోంది. ఇక్కడో చిన్న పిడకల వేట.. ఒకానొక చానల్లో వివాదం తాలూకు ప్రత్యేక కార్యక్రమం మధ్యలో వచ్చిన బ్రేక్ లో ఓ ప్రకటన వచ్చింది. "మన పెద్ద కొడుకు ఇచ్చాడు" అంటూ ఓ ముసలాయన ఫెళఫెళ్ళాడే కొత్త వెయ్యిరూపాయల నోటుని భార్యకి చూపించడం, ఆ తర్వాత ఆ దంపతులిద్దరూ ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి ఫోటోని గోడకున్న దేవుళ్ళ ఫోటోల పక్కన తగిలించడం ఆ ప్రకటన సారాంశం. "అన్నయ్య నా అప్పు మొత్తం తీర్చేశాడు," అంటూ ఆ దంపతుల కొడుకు - వ్యవసాయం చేసుకుంటూ - ఆనందంగా చెప్పే ప్రకటన ఎప్పుడు వస్తుందో కదా..
ఏడాదికి రెండే పండుగలు. అవిటి (రథోత్సవం), సంకురాత్తిరి. రెండు పండగలకీ ఆడపిల్లని పుట్టింటికి తీసుకెళ్లడం విధాయకం అంటుంది ఎర్రెమ్మ. కూతురు సన్నెమ్మని అదే ఊళ్ళో ఉండే బంగారమ్మ కొడుకు పైడయ్యకి ఇచ్చి పెళ్లి చేసింది నాలుగైదేళ్ళ క్రితం. పల్లెలో చేయడానికి పనిలేక, 'కళాసీ' పని వెతుక్కుంటూ పట్నం వెళ్ళిపోయాడు పైడయ్య. ఖర్చులు భరించలేక అక్కడ కాపురం పెట్టలేదు. ఎర్రెమ్మ మాత్రం సంప్రదాయం తప్పకుండా ఏటా రెండు పండగలకీ కూతుర్ని తీసుకెళ్ళి నెలేసి రోజులు ఉంచుకుని పంపుతోంది. ఇదిగో, ఈ తీసుకెళ్లడం దగ్గరే తగువు మొదలయ్యింది.
బంగారమ్మకి ముగ్గురు కొడుకులు. మూడోవాడు పైడయ్య. పెద్దకొడుకు నారాయుడు భార్య పిల్లల్ని కని కాలం చేసింది. రెండో కొడుకు కోటయ్య భార్య పురిటికి పుట్టింటికి వెళ్ళింది. బంగారమ్మకి చెయ్యి సాయం ఉండే కోడలు సన్నెమ్మ ఒక్కర్తే. అయినా కూడా, కోడలు అవిటికీ, సంకురాత్తిరికీ పుట్టింటికి వెళ్ళడం, వెళ్ళినప్పుడల్లా నెలేసి రోజులు ఉండిపోవడం అభ్యంతరం లేదు బంగారమ్మకి. ఆమె అభ్యంతరమల్లా ఒక్కటే, రెండు పండగలకీ కూడా ముందు రోజున పుట్టింటికి వెళ్లి పండగ అయ్యాక నెల్లాళ్ళూ ఉండి రమ్మంటుంది.
ప్రతిసారీ కూడా, నెల ముందు తీసుకెళ్ళి, పండగవుతూనే పంపేస్తుంది ఎర్రెమ్మ. పైగా, నాకూతుర్ని ఎప్పుడు తీసుకెళ్ళాలో నాకొకరు చెప్పడవా? అంటుంది నోరుగల ఎర్రెమ్మ. చినికి చినికి గాలివానగా మారిన ఆ తగువు, పైడయ్య-సన్నెమ్మ యిడబావులు (విడాకులు) పెట్టుకోడానికి సిద్ధపడే దగ్గరికి వచ్చేసింది ఆ సంకురాత్తిరి పండుగనాటికి. రెండు కుటుంబాలూ రోడ్డున పడి కొట్టేసుకున్నాక, అసిర్నాయుడు గారి సమక్షానికి వెళ్ళింది తగువు. అసిర్నాయుడు ఆ తగువు ఎలా తీర్చాడు? పైడయ్య-సన్నెమ్మ కలిశారా లేదా అన్నదే తెలుగు సాహితీ లోకం కారా మేష్టారుగా పిలుచుకునే కాళీపట్నం రామారావు నాలుగున్నర దశాబ్దాల క్రితం రాసిన 'ఆర్తి' కథ.
సుందరపాలెం గ్రామంలో జరిగిన 'యజ్ఞం' మొదలు, స్వతంత్ర భారత దేశం మీద జరిగిన 'కుట్ర' వరకూ ఎన్నో ఇతివృత్తాలతో మళ్ళీ మళ్ళీ చదువుకునే కథలు రాసిన కారా మేష్టారు 'మానవ సంబంధాలు' ఇతివృత్తంగా రాసిన కథ 'ఆర్తి.' కథా స్థలం పూర్వపు గంజాం జిల్లా. అక్కడ మనుషుల్లాగే, ఆచారాలు కూడా ఒరియా తెలుగుల కలగాపులగంగా ఉంటాయి. అలాంటి ఊరు చివర ఉన్న పల్లెలో కూతవేటు దూరంలో ఉన్న రెండు కుటుంబాలు బంగారమ్మ, ఎర్రెమ్మలవి. కరువు బారిన పడిన పల్లెలో పండుగ కళ లేకపోయినా, సంక్రాంతికి పట్నం నుంచి ఇంటికొచ్చాడు పైడయ్య. ఎర్రెమ్మ వచ్చి అల్లుడిని పండక్కి పిలవడం కథా ప్రారంభం.
పండక్కి నెల్లాళ్ళ ముందే, సన్నెమ్మని పంపే విషయంలో వీరకత్తెలిద్దరూ జుట్టూ జుట్టూ పట్టేసుకోగా, అత్త మాట వినకుండా అమ్మ వెనుక పుట్టింటికి వెళ్ళిపోయింది సన్నెమ్మ. ఆ కోపం కడుపులో పెట్టేసుకుంది బంగారమ్మ. పండుగపూటా ఆడవాళ్ళిద్దరూ మళ్ళీ తలపడిపోయే పరిస్థితి వచ్చేయడంతో, తను రంగంలోకి దిగి సర్దిచెప్పాడు పైడయ్య పెద్దన్న నారాయుడు. ఇలా లాభం లేదనుకున్న పైడయ్య, సన్నెమ్మని ఒంటరిగా కలుసుకుని ఏం జరిగిందో అడుగుతాడు. తను ఏం చెయ్యాలో చెప్పమంటాడు. ఆ ప్రకారం నడుస్తానంటాడు. "ఇలాటివి ఆడమనిషిని నాన్సెప్పా రాదు. నాన్సెప్పినా ఆ సెప్పినట్టు నువ్ నడారాదు" అని తేల్చేస్తుంది సన్నెమ్మ.
మధ్యేమార్గంగా, ఆమెని మాపిటికి తవిటప్ప గారింటికి ఓపాలి రమ్మంటాడు పైడయ్య. అప్పుడు కూడా ఏమీ మాట్లాడదు ఆమె. పైడయ్య చెప్పినదాంట్లో న్యాయం కనిపిస్తుంది పక్కింటి నరసమ్మకి. సన్నెమ్మకి నచ్చజెప్పే ప్రయత్నాలు చేస్తుంది. మొగుడు చెయ్యి దాటిపోకుండా కాసుకోవాలని జాగ్రత్తలు చెబుతుంది. చెవిన పెట్టదు సన్నెమ్మ. ఒళ్ళు ఎర పెట్టి మొగుణ్ణి తెచ్చుకోవడం తనకి చేతకాదని తెగేసి చెప్పేస్తుంది. ఇంటి పరిస్థితులూ, తన పరిస్థితులూ తర్కించుకునే పనిలో పడ్డ పైడయ్య పట్నం వెళ్లి తను సాధిస్తున్నది ఏమిటన్న ప్రశ్న దగ్గర ఆగిపోతాడు.
పండుగ రోజు రాత్రి ఒళ్ళు పట్టని కోపంతో బంగారమ్మ ఇంటి మీదకి యుద్ధానికి వెడుతుంది ఎర్రెమ్మ. అంతే కోపంతో ఉన్న పైడయ్య చిన్నన్న కోటయ్య ఆమె మీద చెయ్యి చేసుకోడమే కాదు, సన్నెమ్మని బెదిరించి తీసుకొచ్చి తమ్ముడికి అప్పగిస్తాడు.అదిగో, అప్పుడు న్యాయం చెప్పమంటూ అసిర్నాయుడు గుమ్మం తొక్కుతుంది ఎర్రెమ్మ. అసిరిబాబు తీర్పు ఏమిటన్నది కథలో చదవడమే బాగుంటుంది. (మనసు ఫౌండేషన్ ముద్రించి, ఎమెస్కో పునర్ముద్రించిన 'కాళీపట్నం రామారావు రచనలు' సంపుటంలో ఉందీ పాతిక పేజీల కథ).
'చట్టం తన పని చేసుకుపోతుంది' ..మన రాజకీయ నాయకులందరికీ బాగా ఇష్టమైన మాట ఇది. మరీ ముఖ్యంగా అధికారంలో ఉన్నవాళ్ళకి. వాళ్ళ పాలనలో లొసుగుల్ని ప్రశ్నిస్తూ ఎవరన్నా కోర్టుకి వెళ్ళగానే, ముఖ్యమంత్రులూ, మంత్రులూ టీవీ కెమెరాల వైపు చిరునవ్వుతో చూస్తూ చెప్పే మాట ఇది. చట్టం ఏం చేస్తుందన్నది సామాన్య జనం కన్నా వాళ్లకి బాగా తెలుసన్న భరోసా కనిపించేది ఆ నవ్వులో. ఇకపై, వాళ్ళు అంత భరోసాతోనూ ఆ మాట చెప్పగలరా?
జె. జయలలిత.. ఈ పేరు చెప్పగానే ఎన్నో దృశ్యాలు ఒక్కసారిగా కళ్ళముందు మెదులుతాయి. వెండితెర మీద పొట్టి దుస్తులతో ఆడిపాడిన కథా నాయిక మొదలు, ఎంతటి వారినైనా తన చూపుడు వేలితో శాసించే అధినాయిక వరకూ ఎన్ని పాత్రలో. 'జె అంటే జయరాం కాదు జగమొండి, జగడం' అని చమత్కరించే వాళ్ళు ఉన్నారు. అవును, సినిమా షూటింగ్ ఫ్లోర్ మొదలు, శాసన సభా వేదిక వరకూ ఆమె జగడమాడని స్థలం లేదు. తన మాటకి ఎదురు చెప్పిన వాళ్ళని ఆమె ఏనాడూ క్షమించలేదు. అవమానించిన వాళ్ళమీద అచ్చం సినిమా ఫక్కీలోనే ప్రతీకారం తీర్చుకోకా పోలేదు.
'ఇదీ నాకథ' పేరుతో సినీ నిర్మాత ఎమ్మెస్ రెడ్డి రాసుకున్న ఆత్మకథ (లిమిటెడ్ ఎడిషన్) లో 'శ్రీకృష్ణ విజయం' సినిమా నిర్మాణ సమయంలో జయలలితతో పడ్డ ఇబ్బందులు ఏకరువు పెట్టారు. రాజకీయాల్లోకి వస్తూనే, మొదట రాజకీయ గురువు ఎమ్జీ రామచంద్రన్ తో తగాదా. అయన మరణానంతరం రాజకీయ వారసత్వం కోసం రామచంద్రన్ భార్య జానకితో గొడవలు. అటుపై పార్టీ పగ్గాలు చేపట్టిన నాటినుంచీ లెక్కలేనన్ని వివాదాలు. ప్రతిపక్ష నాయిక హోదాలో, ముఖ్యమంత్రి కరుణానిధితో శాసనసభలో తలపడినప్పుడు తనకి జరిగిన అవమానం, "ముఖ్యమంత్రి హోదాలో తప్ప అసెంబ్లీ లో అడుగుపెట్టను" అన్న ప్రతిజ్ఞ చేయించింది జయలలిత చేత.
నిజానికి ముఖ్యమంత్రి హోదాలో జయలలిత చాలా మంచిపనులే చేశారు. బాలికల సంఖ్య ఆందోళనకరంగా తగ్గిపోవడం అన్న సత్యాన్ని పసిగట్టి, చర్యలకి ఉపక్రమించిన మొదటి ముఖ్యమంత్రి ఆమె. మహిళల భద్రత ఆమెకి కేవలం ఉపన్యాసానికి పనికొచ్చే పడికట్టు పదం కాదు. ప్రత్యేకంగా మహిళల కోసమమే పోలీస్ స్టేషన్ల మొదలు, మహిళా పోలీసుల కోసం ప్రత్యేక శిక్షణ కేంద్రాల వరకూ జయలలిత ప్రభుత్వం చేపట్టిన చర్యలు ఎన్నో. నిన్న మొన్నటి 'అమ్మ' కేంటీన్ల విజయం, అంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వానికి కూడా స్పూర్తినిచ్చింది.
అయితే మాత్రం? జయలలిత అనగానే రెండు గిన్నిస్ రికార్డులు సొంతం చేసుకున్న పెంపుడు కొడుకు పెళ్లి వేడుక, 'నడిచే నగల దుకాణం' అనే ముద్దుపేరున్న ప్రియసఖి శశికళ, వందలకొద్దీ పాదరక్షలు, కళ్ళు మిరుమిట్లు గొలిపే నగలూ... ఇవే మొదటగా గుర్తొస్తాయి. మొన్నటికి మొన్న, "కమల్ హాసన్ అంత భారీ బడ్జెట్ తో సినిమా తీయకుండా ఉండాల్సింది" అని నిష్కర్షగా చెప్పిన గతకాలపు సినీ నాయికే గుర్తొస్తుంది. తను చేసిన పనులేవీ దాచాలనుకోలేదు జయలలిత. అందుకే తన సంపదని దాచే ప్రయత్నం చేయలేదు. తనని తనుగా ప్రజలు అంగీకరించాలని భావించి ఉండొచ్చు బహుశా.
జయలలిత మీదున్న అవినీతి ఆరోపణలు చిన్నాచితకవి కాదు. కేసులూ కాసిని కూసినీ కాదు. ఆమె నామినేషన్ తిరస్కరించబడింది 2001 ఎన్నికల్లో. ఆమె పార్టీ ఆ ఎన్నికల్లో విజయం సాధించడంతో, అనుంగు శిష్యుడు పన్నీరు సెల్వాన్ని ముఖ్యమంత్రిగా నియమించి, తను సుప్రీం కోర్టుకి వెళ్లి మరీ అధికారంలోకి వచ్చారు. తాజాగా, పద్దెనిమిదేళ్ళ నాటి 'ఆదాయానికి మించిన ఆస్తుల' కేసులో కర్ణాటక కోర్టు తీర్పు తర్వాత పదవిని కోల్పోయిన జయలలిత, అదే పన్నీరు సెల్వాన్ని ముఖ్యమంత్రి కుర్చీలో కూర్చోబెట్టారు.
కన్నడ నాట పుట్టిన జయలలిత, తమిళ ప్రజల ఆదరాన్ని ఎంతగా చూరగొన్నారు అన్నదానికి గత రెండు మూడు రోజులుగా తమిళనాట జరుగుతున్న పరిణామాలే సాక్ష్యం. అభిమానాన్ని కలిగిఉండడంలోనూ, దాన్ని ప్రకటించడం లోనూ తమిళులది ప్రత్యేకమైన ధోరణి. వారి అభిమానం ఉన్నంత మాత్రాన, జయలలిత తప్పులు ఒప్పులైపోవు. తనను తాను 'పురచ్చి తలైవి' గా అభివర్ణించుకునే ఈ తమిళనాడు మాజీ ముఖ్యమంత్రికి పోరాటం కొత్తకాదు, నిజానికి ఆమె జీవితంలో ఒక భాగం. ఇప్పుడు కూడా ఆమె నిశ్శబ్దంగా తనకు విధించిన శిక్షని అనుభవిస్తుంది అనుకోడం పొరపాటు. అలా చేయడం ఆమె స్వభావం కానేకాదు.
'చట్టం తనపని తను చేసుకుపోతుంది' అని జయలలిత చాలాసార్లే చెప్పారు. ఆలస్యంగానే అయినా, చట్టం తన పని తను చేసింది. దేశంలో కోర్టు తీర్పు కారణంగా పదవి కోల్పోయిన తొలి ముఖ్యమంత్రి జయలలిత. చట్టాన్ని గురించి ఇదే మాటని మన రాజకీయ నాయకులు చాలామందే చెబుతున్నారు. వాళ్ళలో చాలామంది మీద కోర్టు కేసులు పెండింగులో ఉన్నాయి. వాళ్ళందరి విషయంలోనూ కూడా చట్టం తనపని తను చేసుకుపోయే రోజు త్వరలోనే రావాల్సిన అవసరం ఉంది. ముఖ్యంగా, వ్యవస్థ మీద ఆ వ్యవస్థలో ఉన్న ప్రజలకి నమ్మకం, గౌరవం పెరగడానికైనా ఇలా జరగడం తక్షణావసరం.
జనార్దన శాస్త్రి ఇంట్లో ఉండే సమయమే తక్కువ. భోజనం, నిద్ర తప్ప తక్కిన సమయం అంతా జానకిరామరాజు ఇంట్లోనే. అక్కడే సాధన, చర్చలు, అన్నీను. గిటారు, సితారు, గోటు వాద్యాలని వీణ మీదే పలికించేస్తున్నాడు. అటు శాస్త్రీయం, ఇటు లలిత సంగీతం.. వీణపై అతని వేళ్ళు పలికించని గమకం లేదు. జనార్దనం వీణతో జుగల్బందీ చేయడం హిందూస్తానీ సంగీత కళాకారులందరికీ ఓ సరదా.
కచేరీల ఏర్పాటు అంతా జానకిరామరాజు చేతిమీదుగానే జరుగుతూ వస్తోంది అప్పటివరకూ. క్లబ్బులో పరిచయమైన కొత్త స్నేహితుల ద్వారా కచేరీల ఏర్పాటు గురించి ఎన్నో విషయాలు తెలుసుకున్నాడు నరసింహశాస్త్రి. ఇటు మీనాక్షి కూడా "కచేరీకి ఏమాత్రం ఇస్తారండీ మీ అబ్బాయికి?" అంటూ మహిళామండలి స్నేహితులు అడిగే ప్రశ్నలకి తన దగ్గర జవాబు లేకపోవడం ఇబ్బందిగా ఉంది.
"మన కుర్రాడి కచ్చేరీ మనం కాకుండా ఇంకెవరో ఏర్పాటు చేయడం ఏవిటండీ?" అంది భర్త దగ్గర. మొదటిసారిగా, నరసింహశాస్త్రి ఓ కార్యక్రమ నిర్వాహకుల దగ్గర అడ్వాన్సు పుచ్చుకున్నాడు. పుచ్చుకుని, ఫలానీ రోజున, ఫలానీ చోట కచేరీ చేయాలని చెప్పాడు కొడుక్కి.
తండ్రి చెప్పిన సంగతి గురువుగారి చెవిన వేశాడు జనార్దనం. జనార్దనానికి అర్ధం కాని విషయం, జానకిరామరాజుకి అర్ధమయ్యింది. వచ్చే నవ్వుని గుబురు మీసాలు కప్పేశాయి. నరసింహశాస్త్రి ద్వారా ఏర్పాటైన కచేరీ విజయవంతంగా ముగిసింది. కొడుక్కి సంగీతం తప్ప వయసుకి తగ్గ లోకజ్ఞానం బొత్తిగా లేదని బాగా తెలుసు మీనాక్షికి. నెమ్మదిగా చెప్పడం మొదలు పెట్టింది.
"నాన్నా.. మీ తాతగారు గొప్ప వైణికులు. ఆయన వీణ వాయిస్తుంటే నారదుడే స్వయంగా వచ్చి వింటాడేమో అనిపించేదిట. నీకంతా ఆయన పోలికే వచ్చింది అంటూ ఉంటారు మీ నాన్నగారు.." మొదట్లో ఏమీ లేకపోయినా, రాన్రానూ ఈ మాటలు పనిచేయడం మొదలయ్యాయి జనార్దనం మీద.
ఓ ఆంగ్ల పత్రికకి ఇచ్చిన ఇంటర్యూలో మొదటిసారిగా "మై గురు.. జానకిరామరాజు" అన్న ప్రస్తావన తేలేదు జనార్దనం. అలా తేలేదన్న విషయం, ఆ ఇంటర్యూ అచ్చులో చూసుకున్నప్పుడు తప్ప అర్ధం కాలేదు అతనికి. ఏమీ జరగనట్టే ఊరుకున్నాడు జానకిరామరాజు.
ఇప్పుడిప్పుడు జనార్దనానికి కచేరీ మధ్యలో వెన్ను నిమరాల్సిన అవసరం రావడం లేదు. శిష్యుడి వెన్ను ముదురుతోన్నందుకు మనస్పూర్తిగా సంతోషించాడాయన. కచేరీలలో జానకిరామరాజు స్థానం వేదిక మీద నుంచి, ముందు వరుస ప్రేక్షకుల్లోకి మారింది నెమ్మదిగా. చిన్నకొడుకు కూడా 'బాలమేధావి' అవుతాడన్న నరసింహశాస్త్రి ఆశ అడియాసే అయ్యింది. 'జనార్దన శాస్త్రి తమ్ముడు' అనే పేరైతే ఉంది కానీ, అతని ప్రతిభ ప్రేక్షకుల అంచనాలని అందుకొక పోవడంతో అన్నగారి వాద్య బృందంలో ఒకడిగా ఉండిపోయాడు.
నిరంతరం సాధన, కచేరీలతో ఊపిరి సలపకుండా ఉన్న విఖ్యాత వైణికుడు జనార్దన శాస్త్రికి పెళ్లీడు వచ్చింది. సంబంధం స్థిరపరచాలి. నరసింహశాస్త్రికీ, మీనాక్షికీ ఊపిరి సలపడంలేదు. బంధువులు కంటికి ఆనడం ఎప్పుడో మానేశారు. సమాన స్థాయిలో సంబంధం దొరకడం కష్టం కాబట్టి ఓ మెట్టు దిగక తప్పదనే చెబుతున్నారు అందరికీ.
"ఆడపిల్లని తక్కువ నుంచి తెచ్చుకోమనే చెబుతోంది శాస్త్రం" అంటూ సన్నాయి నొక్కులు ఆరంభించింది మీనాక్షి. ఇవేవీ పట్టడం లేదు పెళ్లికొడుక్కి. వీణ ఒక్కటే ప్రపంచంలో అత్యద్భుతమైన విషయం అతనికి. ఎంత సాధన చేసినా తనివి తీరదు. ఇంకా ఏవేవో కొత్తరాగాలు పలికించాలన్న తహతహ రోజు రోజుకీ పెరుగుతుందే తప్ప తగ్గదు. తన చుట్టూ జరుగున్నవాటితో నిమిత్తం దాదాపుగా లేదతనికి.
ప్రభుత్వంలో ఉన్నతాధికారి ఒకాయన జనార్దనానికి సంబంధాలు చూస్తున్న విషయం తెలుసుకున్నాడు. ముందుగా హంగుదార్లని పంపి తన గురించి చెప్పించాడు. తర్వాత తనే స్వయంగా రంగంలో దిగి, ప్రవర చెప్పుకుని పిల్లనిస్తానన్నాడు. పెద్దగా శ్రమ పడకుండానే ఆయన ఎత్తు ఫలించింది. అధికారి గారి ఏకైక పుత్రిక గాయత్రి ఆ యింటి కోడలయ్యింది. అంగరంగ వైభవంగా జరిగిన ఆ పెళ్ళికి జానకిరామరాజు వచ్చాడో, లేదో తెలుసుకునే తీరిక ఎవ్వరికీ లేకపోయింది.
పెళ్ళైన మూడో రోజు ఉదయాన్నే చెదిరిన జుట్టు సరిచేసుకుంటూ "నేనేమీ వీణని కాదు తెలుసా.." గోముగా అంది గాయత్రి. సిగ్గుపడిపోయాడు జనార్దనం. పదహార్రోజుల పండుగకన్నా ముందే ప్రభుత్వం పెద్ద పురస్కారాన్ని ప్రకటించింది జనార్దన శాస్త్రికి.
"అమ్మాయి అడుగుపెట్టిన వేళ" అని నలుగురూ అంటూ ఉంటే విని మూతి ముడిచింది మీనాక్షి. అత్తవారింటి పరిస్థితులు ఇట్టే ఆకళింపు చేసుకున్న గాయత్రి, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో నెల్లాళ్ళపాటు జనార్దనం కచేరీలు ఏర్పాటు చేయించి, కూడా తనూ వెళ్ళింది. నరసింహశాస్త్రి, మీనాక్షి ఎంతమాత్రం ఊహించని పరిణామం ఇది.
శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో లో కచేరీ అవుతుండగా ఇండియా నుంచి ఫోన్, జానకిరామరాజు కాలం చేశారని. ఇంకా రెండు వారాలున్నాయి కచేరీలు. ఆ వార్త జనార్దనాన్ని చేరకుండా కట్టడి చేసింది గాయత్రి. వాద్యకళాకారులందరినీ ఒకటికి పదిసార్లు హెచ్చరించింది. మాధవశాస్త్రిని తీసుకురాకుండా మంచిపని చేశాననుకుంది.
జనార్దనం మితభాషి. అభిమానులం అంటూ ఎవరన్నా వచ్చినా వాళ్ళు చెప్పేది నవ్వుతూ వింటాడు, ఫోటోలు దిగుతాడు తప్ప పెదవి విప్పి పెద్దగా మాట్లాడడు. జానకిరామరాజు విషయం ప్రేక్షకుల ద్వారా జనార్దనానికి తెలిసిపోతుందేమో అన్న భయం లేకపోలేదు గాయత్రికి. అందుకే, అతన్ని క్షణమైనా విడిచి పెట్టకుండా నీడలా తిరిగింది. అందర్లోనూ కలివిడిగా కలిసిపోతూ, ఇంగ్లీషు గలగలా మాట్లాడేస్తున్న భార్యని చూసుకుని గర్వపడ్డాడు జనార్దనం.
ఇండియాలో అడుగుపెడుతూనే గురువుగారి మరణవార్త చెవిన పడింది జనార్దనానికి. తెలిసిన క్షణం గాయత్రివైపు సూటిగా చూశాడు. ఒక్కసారి భయం కలిగిందామెకి. అయితే, పెదవి విప్పి ఏమీ మాట్లాడలేదు. అతను అడిగినప్పుడు చూద్దాం అనుకుంది. అడగలేదు జనార్దనం.
ఇంటికి వస్తూనే తను సాధన చేసుకునే గదిలోకి వెళ్లి తలుపు మూసుకున్నాడు. వీణా నిక్వాణం నిర్విరామంగా వినిపిస్తూనే ఉంది గదిలోంచి. ఎప్పటికో బయటికి వచ్చిన జనార్దనం ఎంతో ప్రశాంతంగా ఉన్నాడు. జానకిరామరాజు శిష్యులు కొందరు జనార్దనాన్ని కలిసి, గురువు గారి స్మారకంగా ఏదన్నా సంగీత కార్యక్రమం చేస్తే బావుంటుందన్నారు. "మీరు చెయ్యండి," అనేసి ఊరుకున్నాడతను. ఆవేళ, సంగీత ప్రపంచంలో జనార్దనాన్ని తిట్టని నోరులేదు.
భర్త వైఖరి చూసి ధైర్యం చిక్కింది గాయత్రికి. విదేశాల్లో కార్యక్రమాల ఏర్పాటు మీద శ్రద్ధ చూపించడం మొదలుపెట్టింది. కోడలి ధోరణి బొత్తిగా కొరుకుడు పడలేదు నరసింహశాస్త్రికి. కొడుకు చెయ్యి జారిపోతాడేమో అని భయపడుతున్న మీనాక్షికి, కోడలు వట్టి మనిషి కాదన్న కబురు అగ్నికి ఆజ్యంలా జతపడింది.
జనార్దనం తల్లిదండ్రులకీ, భార్యకీ మధ్య మొదలైన యుద్ధం 'వైణిక' పుట్టేనాటికి పతాక స్థాయికి చేరుకుంది. పసిపిల్లని చూసుకున్న సంబరంలో జరుగుతున్న గొడవల్ని మర్చిపోయాడు జనార్దనం. వీణ తర్వాత రోజులో ఎక్కువ సమయం పసిబిడ్డ తోనే గడుపుతున్నాడు. అవును, వీణ తర్వాతే వైణిక. అయితే, అటు తల్లిదండ్రులు ఇటు భార్యా కూడా అతని రోజుల్ని ప్రశాంతంగా గడవనివ్వడం లేదు.
ఆరునెలల క్రితమే గాయత్రి స్థిరపరిచిన సింగపూర్ టూర్, ట్రావెన్కోర్ సంస్థానంలో తండ్రి ద్వారా ఏర్పాటైన కచేరీ.. రెంటిలో ఏదో ఒకటి వదులుకోక తప్పని పరిస్థితి ఎదురయ్యింది జనార్దనానికి. చాలా గొడవల తర్వాత సింగపూర్ టూర్ని రద్దు చేసుకున్నాడు. ఏనుగెక్కినంత సంబరపడ్డారు తల్లీతండ్రీ.
ఒక్కసారిగా భగ్గుమంది గాయత్రి. వైణికని తీసుకుని పుట్టింటికి వెళ్ళిపోయింది. బిడ్డ కోసం అతడు రాకతప్పదన్న ధీమా ఆమెది. భార్య తనని అర్ధం చేసుకుంటుంది అనుకున్నాడే తప్ప, అలా చేస్తుందని ఊహించలేదు జనార్దనం. వైణిక లేని ఇంట్లో మొదటిసారిగా తన గురించి తను ఆలోచించుకోవడం మొదలు పెట్టాడు.
చుట్టూ ఉన్నవాళ్ళలో ఎవరిని నమ్మాలి? ఎవరిని నమ్మకూడదు? ఎవరిని దగ్గరికి రానివ్వాలి? ఎవరిని దూరం పెట్టాలి? ప్రతి ఒక్కరి మీదా అనుమానమే.. అందరినీ నమ్మేస్తే? ఎవరినీ నమ్మకపోతే?? ఇవన్నీ శేషప్రశ్నలుగా మిగిలిపోయాయి జనార్దనానికి.
మనసుకి దగ్గరివాళ్ళంటూ ఎవరున్నారు? ఎవరూ లేరు. తన ఈడు వాళ్ళ కన్నా తను ఎప్పుడూ పెద్దవాడే. పెద్దవాళ్ళ ముందు ఎప్పటికీ చిన్నవాడే. చుట్టూ మహా శూన్యం.. ఏకాంతం.. పిచ్చెక్కించే ఏకాంతం.. మనశ్శాంతిని ఎక్కడ వెతుక్కోవాలో తెలియక, దొరికిన ప్రతి మార్గాన్నీ ప్రయత్నిస్తున్నాడు జనార్దనం.
రోజులు గడిచేకొద్దీ కచేరీ చేస్తుంటే వీణ తీగెలమీద యాంత్రికంగా వేళ్ళు కదులుతున్నాయే తప్ప మనసు పలకడం లేదు. ఎన్నో ఏళ్లుగా అతన్ని చూస్తున్న పక్క వాద్యగాళ్ళు గమనించారీ విషయాన్ని. ఎలా అతన్ని మామూలు చేయడం? అతనికి కచేరీలు ఉన్నన్నాళ్ళే వాళ్ళకీ వెలుగు. యాంత్రికంగా వీణ మీటడం తన వల్ల కావడం లేదు జనార్దనానికి.
"కొన్నాళ్ళపాటు కచేరీలకి దూరంగా ఉంటే?" అన్న ఆలోచన వచ్చింది. ఆలోచించగా అదే మంచిది అనిపించింది కూడా. కానీ, తల్లిదండ్రులు ఒప్పుకోరు. అడ్వాన్సుగా బుక్ చేసుకున్న నిర్వాహకులు ఇబ్బంది పడతారు.. ఒకటి కాదు.. ఎన్నో సమస్యలు. "ఇంత చేస్తున్న నాకు మిగులుగున్నది ఏమిటి?" ఉన్నట్టుండి ప్రశ్నించుకున్నాడు.
ఆవేళ, వీణని ముట్టుకోలేదు జనార్దనం. ఆ గదిని దాటుకుని పడకగదిలోకి వెళ్లి, ఫోటో ఆల్బమ్స్ అన్నీ చుట్టూ పెట్టుకుని కూర్చున్నాడు. తొలి కచేరీతో మొదలు పెట్టి, వరుసగా ఒక్కో సంవత్సరం ఫోటోలూ చూస్తూ నడిచి వచ్చిన దారిని నెమరువేసుకుంటూ ఉంటే ఉన్నట్టుండి గుండెల్లో సన్నగా మొదలైంది వణుకు.. వెన్ను నిమరడానికి గురువుగారు లేకనో ఏమో.. క్షణాల్లో అది పెరిగి పెద్దదయ్యింది.. ఒళ్ళంతా చెమటలు. భార్యా, బిడ్డతో తన ఫోటో.. బిడ్డ ముఖంలో బోసి నవ్వు.. కళ్ళు మసకబారుతున్నాయి.. ఒళ్ళు తిరుగుతోంది.. ఉన్నట్టుండి వాలిపోయాడు.
"అయ్యయ్యో.. ఏకాండీ వీణ తీగె తెగిపోయిందండీ.. వెంటనే బాగు చేయించాలి..." తల్లి గొంతు జనార్దన శాస్త్రికి వినిపించే వీలులేదు.
"... కలియుగే ...ప్రధమపాదే ...జంబూద్వీపే ...భరత వర్షే ..." కించపడుతూ పలుకుతున్నాయి నరసింహ శాస్త్రి పెదవులు. మాసిన అంగవస్త్రం, మాసికవేసిన పై వస్త్రం, చేతికి చిన్న గుడ్డ సంచీతో విశాలమైన ఆవరణ వీధివాకిట్లో నిలబడి ఉన్నాడతడు. యాయవారం చెప్పుకోడం అదే ప్రధమం. అలాంటి పరిస్థితి వస్తుందని ఏనాడూ ఊహించలేదు కనీసం. ఇంటి వాళ్ళు వచ్చేవరకూ అక్కడే నిలబడాలో, రారని నిశ్చయించుకుని వెనక్కి తిరగాలో తెలియని సందిగ్ధంలో గొంతు కాస్త పెంచి ఆవేల్టి తిథి, వారం, నక్షత్రం బిగ్గరగా చదివాడు. ఆ ఇంటి ఇల్లాలు పిడికెడు బియ్యం తెచ్చి అతని సంచిలో పోసింది నమ్రతగా.
"వాసుదేవార్పణం" గొణిగాయి అతని పెదవులు. అదిమొదలు మిట్టమధ్యాహ్నం వరకూ పాతిక గుమ్మాలు ఎక్కిదిగితే, ఐదు గుప్పిళ్ళ బియ్యం పడ్డాయి చేతి సంచీలో. కాళ్ళీడ్చుకుంటూ ఇంటికి వచ్చేసరికి కొడుకు జనార్దన శాస్త్రి గుమ్మంలో ఎదురుపడ్డాడు.
"ఏవన్నా తెచ్చారా? చేతులూపుకుంటూ వచ్చారా?" ధుమధుమలాడుతూ వచ్చిన మీనాక్షి ముఖంలో కాస్త వెలుగొచ్చింది, సంచీ చూడగానే. ఇట్టే లోపలికెళ్ళి మంచినీళ్ళ చెంబుతో తిరిగొచ్చి, "కాళ్ళు కడుక్కు రండి. ఇంత ఊళ్ళో ఆమాత్రం నాలుగ్గింజలు రాలకపోతాయా అని ఎసరు పెట్టేసుంచాను.. ఒక్క క్షణంలో వడ్డించేస్తాను," ఎంతో శాంతంగా చెప్పింది.
లెక్కకి ఐదు గదులున్నా చాలా పాతబడిపోయింది ఇల్లు. మట్టి గోడలు, సున్నం మొహం చూసి ఎన్నో ఏళ్ళయిపోయింది. వర్షాకాలం వచ్చిందంటే చెంబులు, గిన్నెలు అన్నీ నేలమీద పరిచినా ఇంకా ఏదో ఒక మూల వాన పడుతూనే ఉంటుంది. ఉద్యోగం చేసేంత చదువు, వ్యాపారం చేసేంత డబ్బూ లేని నరసింహశాస్త్రి ఎన్నో పనులు ప్రయత్నించి చివరికి యాయవారంలోకి దిగాడు. నలుగురూ చిన్నచూపు చూస్తే చూడనీగాక, కడుపునిండే దారి ముఖ్యం అని సరిపెట్టుకున్నాడు.
"ఇవాళే మొదలు కదా.. రెండ్రోజులుపోతే అందరికీ తెలుస్తుంది. కాసిన్ని బియ్యం వస్తాయి. కాస్త కుదుట పడ్డాక కుర్రాడి చదువు విషయం ఆలోచించాలి. వాడి ఈడు వాళ్ళు ఒక్కక్కరూ బర్లో చేరుతున్నారు," పిల్లాడిని జోకొడుతూ చెప్పింది మీనాక్షి. మౌనంగా ఉండిపోయాడు నరసింహశాస్త్రి.
చమురు దీపం కొండెక్కిన కాసేపటికి "ఆ గెడ్డం చేయించుకోరాదూ రేపు? ఒకటే గుచ్చుకుంటోంది," గుసగుసగా అందామె.
చుట్టుపక్కల పిల్లలందరూ బడికి వెళ్ళిపోతూ ఉంటే ఒక్కడూ ఇంట్లో కాలక్షేపం చేయడం పెద్ద సమస్య అయిపోయింది జనార్దన శాస్త్రికి. ఎంతసేపని అమ్మ కొంగు పట్టుకుని తిరగడం? పైగా మీనాక్షి ఎప్పుడు దగ్గరికి తీస్తుందో, ఎప్పుడు చిర్రూ కొర్రూమంటుందో ఓ పట్టాన పసిగట్టడం కష్టం. తన కాలక్షేపం తను వెతుక్కునే ప్రయత్నంలో ఉన్న ఆ కుర్రాడిని వీధి గదిలో ఉన్న పాతకాలంనాటి పొడవాటి చెక్క పెట్టె ఆకర్షించింది.
అమ్మా నాన్నా నిద్రపోతున్న ఓ మధ్యాహ్నం వేళ కష్టపడి పెట్టె తెరిస్తే, ఓ పాత శిల్కు గుడ్డ మెత్తగా మెరుస్తూ కనిపించింది. ఆ మెత్తదనాన్ని చేతులకి తాకించి, ఒడిసి పట్టుకునే ప్రయత్నం చేస్తున్నప్పుడు "ట్రుయ్" మన్న శబ్దం రావడంతో గుండె గుభేలుమంది జనార్దనానికి. నాన్నో, అమ్మో నిద్రలేస్తే ఇంకేమన్నా ఉందా? జాగ్రత్తగా పెట్టె మూసేశాడు కానీ, మనసు అక్కడే ఉండిపోయింది.
అదిమొదలు, ఆ పెట్టె మీద కుతూహలం పెరిగింది. ధైర్యం చేసి, శిల్కు గుడ్డని జాగ్రత్తగా పైకి తీస్తే, అడుగున కనిపించిన వస్తువు ఆశ్చర్యంలో ముంచెత్తింది అతన్ని. పెట్టెలో జాగ్రత్తగా అమర్చిన పొడవాటి వస్తువు పేరేమిటో తెలియదు కానీ, దానికున్న తీగల్ని ముట్టుకుంటే చాలు వింత వింత శబ్దాలు వస్తున్నాయి. ఉదయం ఇంట్లో బయల్దేరిన నాన్న తిరిగి వచ్చేది భోజనానికే. ఆయన బియ్యం తెచ్చేవరకూ అమ్మకి పెరట్లో గోడ పక్కన పక్కింటి వాళ్ళతోనే కాలక్షేపం. ఆ సమయంలో వీధి గదిలోకి వచ్చి, పెట్టి మూత తీసి, శిల్కు గుడ్డ తప్పించి, తీగెలతో ఆడుకోవడం ఓ అలవాటుగా మారిపోయింది ఆ కుర్రాడికి.
"ఈ ఏడన్నా పిల్లాడిని చదువులో పెట్టాలి. కనీసం మీరు దగ్గర కూచోబెట్టుకుని అక్షరాలన్నా దిద్దించండి," మీనాక్షి మాటకి సమాధానం చెప్పలేదు నరసింహశాస్త్రి, ఎప్పటిలాగే.
"నాకే చదువొస్తేనా? నాలుగు ముక్కలు నేనే చెప్పుకుందును. చీట్లపేక మీదున్న శ్రద్ధ పిల్లాడి చదువుమీద లేదు కదా.." అంటున్నప్పుడు మాత్రం విస్తరి ముందు నుంచి లేచిపోయాడు, ఉత్తరాపోశన పట్టకుండానే.
జనార్దనం వేళ్లకీ, లోహపు తీగెలకీ యిట్టే స్నేహం కుదిరింది. ఏ తీగెని ఎటు మీటితే ఎలాంటి శబ్దం వస్తుందో ఎవరూ చెప్పకుండానే తెలిసిపోతోంది అతనికి. ఆ తీగెలతో ఆటలు నిరంతరాయంగా సాగిపోతున్నాయి. వేళ్ళు నొప్పి పుడుతున్నా తీగెల్ని మాత్రం వదలాలని అనిపించడం లేదతనికి.
ఆ ఉదయం, నరసింహశాస్త్రిని యాయవారానికి పంపి, మీనాక్షి పెరట్లో కబుర్లలో మునిగి ఉన్నప్పుడు వీధిగుమ్మంలో నుంచి బిగ్గరగా పిలుపు వినిపించింది "ఎవరండీ ఇంట్లో?" అంటూ. అంత క్రితమే ఆట పూర్తి చేసిన జనార్దనం పెరట్లోకి పరిగెత్తాడు. రెండో పిలుపుకి హడావిడిగా వీధిలోకి వచ్చింది మీనాక్షి, ఆ వెనుకే జనార్దనం. వీధిలో ఎవరో బుర్రమీసాల పెద్దమనిషి. ఆజానుబాహువు. గంభీరమైన విగ్రహం. అపరిచితుణ్ణి చూడగానే ఒక్క క్షణం తత్తరపడి, కొంగు భుజం చుట్టూ కప్పుకుంది.
"వారింట్లో లేరండీ.. వచ్చేస్తారు.. కూర్చోండి.. చిన్నా.. చాప తెచ్చి వెయ్యి నాన్నా" పిల్లాడికి పురమాయించింది హడావిడిగా. అవేమీ పట్టించుకునే పరిస్థితిలో లేడా పెద్దమనిషి. మీనాక్షిని చూస్తూనే చేతులెత్తి నమస్కరించేశాడు.
"ఎంత చక్కని నిక్వాణం తల్లీ! సరస్వతి అంశలో పుట్టినట్టున్నారు," అతనంటూ ఉంటే తెల్లబోవడం మీనాక్షి వంతయ్యింది.
"ఏకాండీ వీణ. శ్రేష్ఠమైన పనస మానుతో.. అదికూడా బొబ్బిలి వారు తయారు చేసింది అయి ఉంటుంది.. కదమ్మా?" అడిగాడు సంబరంగా.అతడేం మాట్లాడుతున్నాడో అక్షరం అర్ధం కాలేదు మీనాక్షికి. పెద్దమనిషికి ఎదురు చెప్పడం మర్యాద అనిపించడం లేదు. మంచినీళ్ళ చెంబు పిల్లాడి చేత అతనికిప్పించి గడప లోపలే నిలబడింది.
"చాలా సేపయి వింటున్నానమ్మా. అభినందించి వెడదామని పిలిచాను.. క్షమించాలి నన్ను," అంత పెద్దమనిషీ ఆడుతున్న మాటలకి అర్ధం ఏమిటో బొత్తిగా బోధ పడక తెల్లబోయి చూస్తోంది మీనాక్షి. ఆమెని రక్షించడం కోసమే అన్నట్టు యాయవారం ముగించుకుని ఇంటికి వచ్చాడు నరసింహ శాస్త్రి. వీధిలో పెద్దమనిషిని అయోమయంగా చూశాడు.
మీనాక్షి నోరు తెరిచేలోగానే ఆ పెద్దమనిషి అందుకున్నాడు "అయ్యా..మమ్మల్ని జానకిరామరాజు అంటారు. సూర్యవంశపు క్షత్రియులం. మీ పెదరాజు గారి బంధువులం. దైవానుగ్రహం వల్ల సంగీతం కొంత వంటబట్టింది. వీధినే వెడుతుంటే అమ్మగారి వీణావాదన వినిపించి ఆగిపోయాను. ఈమాటే చెప్పాలనిపించి ఉండబట్టలేక పిలిచాను. మీరూ కనిపించారు. సంతోషం.." భార్యాభర్తలిద్దరూ ఒకరి ముఖాలు ఒకరు చూసుకుంటూ ఉండిపోయారు.
జరుగుతున్నది ఏమిటో బొత్తిగా తెలియని జనార్దనం "అమ్మింకా ఎంతసేపట్లో అన్నం పెడుతుందా" అని ఎదురుచూస్తున్నాడు.
నరసింహశాస్త్రి గొంతు పెగుల్చుకున్నాడు "అయ్యా, మీరు పొరబడుతున్నారు. మా ఇంట్లో వీణ ఉన్నమాట నిజవే. మా నాన్నగారు వైణికులు. ఆయన పోవడంతోనే ఆ వీణ వైభోగమూ పోయింది. నా ఇల్లాలు ఏనాడూ ఆ వీణని కనీసం తుడిచిన పాపాన పోలేదు. చెప్పకపోడవేం, ఆవిడకి సంగీతం అంటే ఏమంత ఇష్టం ఉండదు కూడాను.. మరి మీరు..." తర్వాత ఏం మాట్లాడాలో అర్ధం కాక ఊరుకున్నాడు.
ఆశ్చర్య పోవడం జానకిరామరాజు వంతయ్యింది. వీధి గది వైపు వేలెత్తి చూపుతూ "ఈ గది నుంచి వీణా నిక్వాణం నా చెవులతో నేను విన్నాను. ఇక్కడే నిలబడిపోయి మరీ విన్నాను. ఇందులో ఎంతమాత్రం పొరపాటు లేదు," స్థిరంగా చెప్పాడు. ఒక్కుదుటన వీధి గదిలోకి వెళ్ళిన నరసింహశాస్త్రికి పాత సామాన్ల మధ్యలో శుభ్రంగా తుడిచి ఉన్న వీణ పెట్టె కనిపించింది. తన తండ్రి ఆత్మ వచ్చి వీణ సాధన చేసుకుంటోందా అన్న సందేహం రాకపోలేదు.
వీధిలోకి వచ్చి, "మా ఇంట్లో ఉండేది నేను, నా భార్య, కొడుకు. ఆవిడ విషయం మనవిచేశాను కదూ తమకి. ఇక పసివాడికి వీణ అంటే ఏవిటో కూడా తెలియదు," అన్నాడు. జానకిరామరాజుకి పట్టుదల పెరిగింది. "అబ్బాయిని ఒక్కసారి పిలిపిస్తారా?" నమ్రతగా అడిగాడు. నరసింహశాస్త్రికి ఒళ్ళు మండకపోలేదు కానీ, తన తాహతుకి కోపం కూడదని గుర్తొచ్చి జనార్దనాన్ని పిలిచాడు.
"మీ పేరేవిటి బాబూ?" అంటూ పిల్లాడిని నవ్వుతూ పలకరించి, తన పక్కనే కూర్చోబెట్టుకున్నాడు జానకిరామరాజు. యధాలాపంగా అందుకున్నట్టుగా అతని చేతిని తన చేతిలోకి తీసుకుని వేళ్ళని చూడగానే తన సందేహం నిజమేనని అర్ధమయిపోయింది. తెల్లని వేళ్ళ చివర్లు ఎర్రగా రక్తం చిమ్ముతున్నాయా అన్నట్టున్నాయి.
నరసింహశాస్త్రినీ, మీనాక్షినీ అక్కడే వదిలేసి "నాతో రండి బాబూ" అంటూ జనార్దనాన్ని వీధి గదిలోకి తీసుకెళ్ళి, వీణ పెట్టె మూతని స్వయంగా తెరిచి, తీగెల్ని మీటమన్నట్టుగా సైగ చేశాడు జానకిరామరాజు. గోలీలాడినంత ఉత్సాహంగా వీణ తీగెలమీద విహరించాయి జనార్దనం లేత వేళ్ళు. నోళ్ళు తెరుచుకుని ఉండిపోయారు నరసింహశాస్త్రీ, మీనాక్షీ.
"సాయంత్రం ఓమారు వస్తాను," జనాంతికంగా చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు జానకిరామరాజు. పిల్లవాడికి అన్నం తినిపిస్తూ వీణ విషయం మొత్తం రాబట్టింది మీనాక్షి. అప్పటినుంచీ సాయంత్రం అవ్వడం కోసం ఎదురు చూడడం మొదలుపెట్టింది. బయట పడకపోయినా నరసింహశాస్త్రికీ కుతూహలంగానే ఉంది. ఏ ఆలోచనా లేని వాడు జనార్దనం ఒక్కడే.
సాయంకాలమవుతూనే, పెదరాజు గారిని వెంటబెట్టుకుని మరీ వచ్చాడు జానకిరామరాజు. "ఈ కుర్రవాడికి అపూర్వమైన స్వరజ్ఞానం ఉంది. ఇది దైవదత్తం తప్ప మరొకటి కాదు. ఈ ఊళ్ళో ఉండిపోవాల్సిన వాడు కాదు మీవాడు. బస పట్నానికి మార్చి, జనార్దనాన్ని సంగీతంలో ప్రవేశ పెడితే తిరుగులేని కళాకారుడు అవుతాడు," జానకిరామరాజు మాటల సారాంశం ఇది.
పెదరాజు గారంతటి వాడు తన గుమ్మంలోకి వచ్చినందుకే తబ్బిబ్బు పడిపోయాడు నరసింహశాస్త్రి. కానీ, ఏమాత్రం బయట పడకుండా "ఇక్కడంటే, ఊరి వారి దయవల్ల భుక్తి గడిచిపోతోంది మాకు. పట్నవాసం అంటే ఖర్చులూ అవీ..." నీళ్ళు నమిలాడు.
జవాబు సిద్ధంగానే ఉంది జానకిరామరాజు దగ్గర. నరసింహశాస్త్రికి తగిన పని చూసే వరకూ కుటుంబ పోషణ, పిల్లవాడి శిక్షణ ఖర్చులు తను ఆనందంగా భరిస్తానని భరోసా ఇచ్చాడు. వారం తిరిగేసరికల్లా ఆ కుటుంబం బస పట్నానికి మారింది, వీణతో పాటు మరికొన్ని ముఖ్యమైన సామాన్లతో సహా. ఉత్సాహంగా ఉన్న జనార్దనం నిశ్శబ్దంగా సెలవు తీసుకున్నాడు ఊరినుంచీ, దూరంగా కనిపించే గోదారి నుంచీ.
జానకిరామరాజు సమక్షంలోనే మొదటిసారిగా వీణ పూర్తి రూపాన్ని చూశాడు జనార్దనం. నున్నని కైవారం, అందంగా చెక్కిన లతలు, మెరిసే నగిషీలు, అన్నింటినీ మించి వేళ్ళతో తాకితే చాలు గలగలా పలికే పొడవాటి తీగెలు. తల్లిదండ్రులని, స్నేహితులనీ కూడా వీణ లోనే చూసుకోడానికి ఎంతో కాలం పట్టలేదు జనార్దనానికి. తనకొచ్చిన విద్యని కేవలం కొన్ని నెలల్లోనే జనార్దనం సునాయాసంగా నేర్చేసుకోవడంతో మరో గురువుని వెతకాల్సి వచ్చింది జానకిరామరాజుకి. వీణతో పాటే, చదువుచెప్పే మేష్టర్లని కూడా.
పల్లె జీవితం కన్నా పట్నవాసం హాయిగా ఉంది నరసింహశాస్త్రికీ, మీనాక్షికీ. వచ్చిన వారం రోజులకే చుట్టుపక్కలవాళ్ళతో స్నేహం కలిపేసి పట్నం పోకడల్ని ఔపోసన పట్టే పనిలో పడింది మీనాక్షి. ప్రతినెలా ఒకటో తారీఖు సాయంత్రానికల్లా ఉప్పుతో సహా నెలకి సరిపడే సమస్త సంబారాలూ జానకిరామరాజు ఇంటినుంచి వచ్చేస్తూ ఉండడంతో యాయవారమే కాదు, ఏ పనీ చేయాల్సిన అవసరం కనిపించడం లేదు నరసింహశాస్త్రికి.
ఆ కుటుంబం పట్నంలోనూ, కుర్రాడు పాఠాల్లోనూ కుదురుకున్న కొన్నాళ్ళకి జనార్దనానికి తొలి కచేరీ అవకాశం వచ్చింది. జానకిరామరాజు రప్పించాడు అనడం సబబు, నిజానికి. కచేరీ కోసం జనార్దనానికి కొత్త బట్టలు కొనడం మొదలు, వేదిక మీద ఎలా మసులుకోవాలో ఒకటికి పదిసార్లు చెప్పడం వరకూ, ఆహ్వాన పత్రికలు తయారు చేయించడం మొదలు ప్రముఖులందరినీ స్వయంగా వెళ్లి ఆహ్వానించడం వరకూ జానకిరామరాజు చేయని పనిలేదు.
కొత్తగా దొరికిన చీట్లపేక స్నేహితులతో క్షణం తీరిక లేకుండా గడుపుతున్న నరసింహశాస్త్రికి జరుగుతున్నవాటిలో చాలా సంగతులు తెలియవు. కచేరీ రోజున ప్రేక్షకుల గేలరీలో మొదటి వరుసలో ఓ చివరికి కూర్చున్నారు నరసింహశాస్త్రి, మీనాక్షి.
"మీరు నా వెనుకే ఉండాలి గురువుగారూ.. నన్ను వదిలేసి ఎక్కడికీ వెళ్ళకండీ" వేదికెక్కే ముందు జానకిరామరాజుకి చెప్పాడు జనార్దనం. 'తంబురా అంతయినా లేని పిల్లాడు వీణ కచేరీ ఇస్తాట్ట' అన్న మాట ఊరంతా పాకిపోవడంతో కిటకిటలాడిపోయింది ఆడిటోరియం. వీణ ముందు కూర్చునే ముందు జానకిరామరాజు పాదాలకి భక్తిగా నమస్కరించాడు జనార్దనం.
ముందు వరుసలలో సంగీత పండితులు, వెనుకంతా సామాన్య జనం. తప్పులు వెతికే పనిలో ఒకరు. తప్పొప్పులతో సంబంధం లేకుండా ఆస్వాదించే వారు మరొకరు. కచేరీ పూర్తయ్యే సమయానికి ఉభయులూ మనస్పూర్తిగా కరతాళ ధ్వనులతో అభినందించారు జనార్దన శాస్త్రిని. మర్నాడు చాలా పత్రికలు ప్రముఖంగా ప్రచురించాయి ఆ వార్తని.
అటుపై, ప్రతి కచేరీలోనూ వేదికమీదే తొలిగురువు పాదాలకి భక్తిగా నమస్కరించడం అలవాటుగా చేసుకున్నాడు జనార్దనం. కచేరీ మధ్యలో జనార్దనం ఏమన్నా ఉద్వేగ పడితే, యిట్టే తెలిసిపోతుంది జానకిరామరాజుకి. ఆ క్షణంలో తన ఎడమ చేత్తో అతని వెన్ను నిమిరితే చాలు ఆ కుర్రాడు సాంత్వన పడతాడని బాగా తెలుసాయనకి. ప్రతి కచేరీలోనూ తొలివరుసలో చివరి రెండు సీట్లు మాత్రం నరసింహశాస్త్రి, మీనాక్షిలవే.
నిద్రపోయే సమయం తప్ప మిగిలిన సమయం అంతా దాదాపుగా వీణ ముందే గడుపుతున్నాడు జనార్దన శాస్త్రి. సంగీతం నేర్పే గురువులు సంబర పడిపోతున్నారు, ఆ కుర్రాడి ఉత్సాహం, గ్రహణ శక్తీ చూసి. పాఠాలు చెప్పే మేష్టర్లు మాత్రం ఏమంత ఉత్సాహంగా లేరు. జనార్దనానికి వీణ మీద ఉన్న శ్రద్ధ మిగిలిన పాఠాల మీద లేదు. ఏవి ఎలా ఉన్నా ఇంగ్లీషు మాత్రం తప్పనిసరిగా నేర్పాలన్నది జానకిరామరాజు ఆదేశం.
ఎనిమిదేళ్ళ తర్వాత నీళ్లోసుకున్న మీనాక్షి పండంటి మగ పిల్లాడిని ప్రసవించింది. కొడుక్కి మాధవ శాస్త్రి అని పేరు పెట్టుకున్నాడు నరసింహ శాస్త్రి. అతని ప్రమేయం లేకుండానే ఇల్లూ, వాకిలీ అమిరేయి.
విదేశంలో కచేరీ చేసొచ్చిన బాలమేధావి జనార్దనానికి పౌర సన్మానం ఏర్పాటు చేశారు పట్టణ ప్రముఖులు. జనార్దన శాస్త్రిని, అతని ప్రతిభని గుర్తించి, మెరుగు పెట్టి వెలుగులోకి తెచ్చిన జానకిరామరాజునీ పొగడ్తలతో ముంచెత్తారు. అంతే కాదు, వేదిక మీద జనార్దనంతో పాటు జానకిరామరాజుకీ ఘనంగా సన్మానం చేశారు. మొదటి వరుస చివరి ప్రేక్షకులిద్దరికీ ఒళ్ళు భగ్గున మండింది.
"కన్నవాళ్ళం మనం.. మనగురించి ఎవరికీ తెలీదు. సన్మానాలు మాత్రం ఆయనకీ.. అయినా మనవాడికుండాలి బుద్ధి," భార్య చెవిలో రుసరుసలాడాడాయన. "వాడికి కాస్త మంచీ చెడ్డా తెలియబరచాలి" అందామె, ఒళ్లో చంటి పిల్లాడికి పాలిస్తూ.
సాహిత్య అకాడమీ చేస్తున్న మంచిపనుల్లో ఒకటి 'భారతీయ సాహిత్య నిర్మాతలు' అనే సిరీస్ లో ప్రముఖ రచయితలు, రచయిత్రుల మోనోగ్రాఫ్స్ వెలువరించడం. ఈ క్రమంలో వచ్చిన పుస్తకం విఖ్యాత రచయిత కె.యెన్.వై. పతంజలి ని గురించి కథా, నవలా రచయిత చింతకింది శ్రీనివాసరావు చేత రాయించిన మోనోగ్రాఫ్. పతంజలి పుట్టి పెరిగిన ఉత్తరాంధ్ర ప్రాంతానికి చెందిన వాడే కాక, పతంజలి వీరాభిమానీ మరియు ఆ పరంపరకి చెందిన రచయితగా పేరుతెచ్చుకుంటున్న చింతకింది అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో చేసిన రచన ఇది. పతంజలి రచనలు, ఇంటర్యూలు, ఇతరులు వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు సవివరంగా చదివిన వాళ్లకి కూడా కొత్త విషయాలు చెప్పే విధంగా ఈ రచన సాగడం విశేషం.
పతంజలి రచనల్ని తలచుకోగానే మొదట గుర్తుకొచ్చేది వ్యంగ్యం. 'రాజుగోరు' మొదలు 'రాజుల లోగిళ్ళు' వరకు, 'ఖాకీవనం' మొదలు 'గెలుపు సరే, బతకడం ఎలా' వరకూ పతంజలి ఏ ప్రక్రియలో రచన చేసినా ఆయన వాక్యాల మధ్య వ్యంగ్యం తొంగిచూస్తూ ఉంటుంది. చేదునిజాలకి చక్కెరపూతగా ఉపయోగపడింది. ఆ వ్యంగ్యమే లేకపోతే 'గోపాత్రుడు' నవ్వించడానికి ముందే ఏడిపించేసి ఉండేవాడు. 'వీరబొబ్బిలి' వెలుగు చూసేదే కాదు. తెలుగు సాహిత్యానికి చాలా చాలా నష్టం జరిగిపోయి ఉండేది. మరి, ఆ వ్యంగ్యం పతంజలి ఎలా అబ్బింది? తెచ్చిపెట్టుకున్నదిగా కాక, సహజాతంగా ఎలా అమిరింది? ఈ ప్రశ్నలకి జవాబిచ్చారు చింతకింది శ్రీనివాసరావు.
పతంజలి భూస్వామ్య నేపధ్యం మొదలు, ఉత్తరాంధ్ర సామాజిక, ఆర్ధిక, రాజకీయ పరిస్థితుల వరకూ ఆ వ్యంగ్యం తాలూకు చరిత్రలో భాగాలే అని బల్లగుద్ది చెబుతారు రచయిత. రాచరికాలు, జమీందారీలు కోల్పోయిన క్షత్రియ కుటుంబంలో పుట్టిన కుర్రాడికి తండ్రిగారి సాహిత్యాభిలాష కారణంగా చిన్ననాడే పుస్తకాలతో పరిచయం ఏర్పడడం, పాఠకుడి నుంచి రచయితగా పరిణమించడానికి అట్టే సమయం తీసుకోకపోవడం లాంటి విశేషాలు, ఈ మోనోగ్రాఫ్ చదవకపోతే ఎలా తెలుస్తాయి? బంధువులు, మరీ ముఖ్యంగా మేనమామ ప్రభావం లాంటి వివరాలని విశదంగా అక్షరీకరించారు ఈ పుస్తకంలో.
కేవలం కుటుంబ నేపధ్యం, చదివిన పుస్తకాలు మాత్రమే కాదు, చుట్టూ ఉన్న వాతావరణం, మరీ ముఖ్యంగా సామాజిక పరిస్థితులు రచయిత మీద ప్రభావం చూపిస్తాయి. పతంజలి కలం పట్టిన నాటి సాహితీ, సామాజిక వాతావరణాలని రేఖామాత్రంగా స్పృశిస్తూనే 'కన్యాశుల్కం' నాటకం, చాగంటి సోమయాజులు (చాసో) పతంజలి పై వేసిన ముద్రని ప్రస్తావించడం మర్చిపోలేదు. కాలక్షేప సాహిత్యం పుష్కలంగానూ, ఉద్యమ సాహిత్యం తగుమాత్రంగానూ వెలుగుచూస్తున్న ఆ కాలంలో కలం పట్టి, ఈ రెండూ కాకుండా తనదైన కొత్త మార్గాన్ని నిర్మించుకున్న రచయిత పతంజలి. రచయితగా పతంజలి పరిణామ క్రమాన్ని కూడా ఆయా రచనలు వెలువరించిన కాలంనాటి పరిస్థితులతో బేరీజు వేసి చెప్పడం ద్వారా, పతంజలి రచనల ప్రత్యేకతని అరటిపండు ఒలిచినట్టుగా వివరించారు.
కాలేజీ మేగజైన్ కి రాసిన కథల మొదలు, నవలలు, నవలికల వరకూ పతంజలి ప్రతి రచన తాలూకు నేపద్యాన్నీ సేకరించిన రచయిత కృషిని మెచ్చుకోవాలి. నిజానికి పతంజలికి కథల వల్ల కన్నా నవలల వల్లే ఎక్కువ పేరొచ్చింది. రాసిన కథలు కూడా తక్కువే. 'చూపున్న పాట' కథ ఎక్కువమందికి చేరింది. 'ఖాకీవనం' 'పెంపుడు జంతువులు' నవలల మీద రావిశాస్రి ప్రభావం మొదలు, 'రాజుగోరు' నుంచీ పతంజలి సొంత శైలి నిర్మించుకోవడం వరకూ జరిగిన పరిణామ క్రమాన్ని బాగా పట్టుకున్నారు చింతకింది. అయితే, 'కన్యాశుల్కం' స్పూర్తితో పతంజలి రాసిన వాక్యాలు అనేకం ఉన్నా, స్థలాభావం వల్ల కావొచ్చు, కొన్నింటిని మాత్రమే ప్రస్తావించారు.
పత్రికా రచయితగా పతంజలి రాసిన సంపాదకీయాలు, చేసిన ఇతర రచనల్ని గురించి చెప్పారు కానీ 'వీరబొబ్బిలి' ని 'డాగీష్ డాబ్లర్' పేరుతో ఇంగ్లీష్ చేయడాన్ని గురించిన (తన రచనే కాబట్టి అనువాదం అనకూడదు కదా) వివరాలు మోనోగ్రాఫ్ లో లేకపోవడం చిన్నలోటే. పతంజలి రాసిన కవితకి, ఇచ్చిన ఇంటర్యూలకి చోటిచ్చారు చివర్లో. అలాగే, పతంజలిని గురించి కొందరు ప్రముఖులు రాసిన ఆత్మీయ వ్యాసాలు గతంలో చదివినవే అయినా మళ్ళీ చదువుకోవడం బాగుంది. మొత్తం మీద చూసినప్పుడు, శిఖర సమానమైన పతంజలి సాహిత్య సర్వస్వాన్ని 127 పేజీల చిన్న పుస్తకంలో అద్దంలో చూపించే ప్రయత్నాన్ని విజయవంతంగా పూర్తిచేసిన చింతకింది శ్రీనివాసరావుని, చేయించిన సాహిత్య అకాడెమీని అభినందించాల్సిందే. (వెల రూ. 50, సాహిత్య అకాడెమీ స్టాల్స్ లో లభ్యం).
appu.. kevalam moodondala roopaayala appu.. dasari sanyasi koduku dasari bodiyya jeevitaanni atalaakutalam chesindi. aa appu kaaranamgaane bodiyya sommalu ponayi, boodevata ponadi, samsaaramantaa sallariponadi. bodiyya chaduvukunna vaadu kaadu. sommulunnavadu kaadu. balam, balagam unnavaadu antakanna kaadu. paipechu, enaaduu taguvulantuu polisu stationlanta, kortula venta tigirinavaaduu kaadu. tanapanedo tanu chesukupoye bodiyya appu puchukunnadi maamuulu vaadi daggara kaadu, valluri presidentu daggara. anduke, appu kaaranamgaa atagadi sommalu ponayi.. vaatitho pate annee ponayi.
balamunnavadide rajyam. aadima yugaallo likhitamgaa (anagaa sarvajanaamodamgaa) unna ee neethi, aadhunika prajaaswaamika yugam naatiki kuudaa chelamanilone undi -- kakapothe alikhitamgaa. deenitho pate, pillini gadilo bandhinchi kodithe puligaa maarutundanna jantudharmam undane undi. ee rentinee aadhaaramgaa chesukuni uttarandhra pleedaru gaaraina rachakonda vishwanaatha saastri sumaru moodunnara dasaabdaala kritam raasina navalike 'sommalu ponayandi.' chaalaamandi saahityaabhimaanulu saitam netiki 'sommulu' ani porabadutuu untaaru. cony kaadu, sommale. ante pasuvulu. bodiyya bhashalo 'jetha potulandi.'
"sommalu ponayandi. adandi! adhi aarambavandi. jetha potulandi. jenam nilabadi susivorandi. alanti sommalandi. ponayandi.." antuu modalupetti bodiyya tana katha mottam ekabigina chebutaadu, ekkada alupu teerchukodaaniki kuudaa kshanam agakunda. paatakulu sarvam marichi, chivariki oo kottadam kuudaa marichi vintuu undipotaaru. ee vintunna kramamlo bodiyya amaayakatvaaniki navvostundi. ataniki kashtam kaliginappudu ayyo anipistundi. kalledurugaane ataniki anyayam jarugutunnappudu aavesam vastundi. balamaina satruvu aa balaheenudi meeda muppeta daadi chesinappudu roudram kalugutundi. annintinii minchi bodiyya pattudalaki sebhash anaalanipistundi.
oori president daggara moodondala roopaayalu appu chesi, anduku gaanu aarondala roopaayalaki karanam raasina notu meeda velimuddaresi, aa sommutho tumpaala santalo jetha potulni kontaadu bodiyya. sankramanam vellina aidonadu konna aa potulu sivaratri vellina naalugo naadu kanipinchakunda poyayi. ekkada vetikina upayogam undadu. sommalu poyina padho rojuna president nunchi kaburostundi bodiyyaki. pronotu prakaaram aarondala roopaayalu baaki chellinchamani. "taatipandu debbake naanu legalepotunte marinka pidugu debbaki naaninketi tattukogalnandi?!" ani adugutaadu bodiyya, paatakulani.
vaaram rojullo aarondalu vyaapaginchadam tanavalla kaaledu bodiyyaki. bodiyya bharya sandram oorukoledu. veedhilo president inti edurugaa nilabadi titlu andukundi. president bayatiki raledu cony athani anna koduku mirapakaayala chinnarao sandram meeda cheyyi chesukunnadu. aame cheeralaagi allaripettadu. daare vedutunna suurappadi chetilo unna chepati karra andukuni chinnaraoki rendu tagalnichaadu bodiyya. president manushulu bodiyya tala pagalagottaru. taguvu panchaayiteeki vellindi. tagu maatram peddamanushulu evarunnarakkada? unnavaallantaa president ki vattaasu palikina vaalle. bodiyya kottina debbalakee, bodiyyaki tagilina debbalakee chelluki chellu annaru.
padi rojula paatu antaa prasaantamgaanae undi. aa godava akkaditho ayipoyindane anukunnadu bodiyya. cony, padakondo rojuna polies javaanu vachaadu. bodiyya, sandramtho paatu ee godavaki ematram sambandham laeni vaalla padahaarella koothuru chilakani kuudaa chalachallani maatalu chebutuu polisu stationki teesukelli poyadu. padirojulnadu jarigina jarigina godavalo chinnarao chitikena velu chitikipoyindi. veellu mugguru muddaayilu. baavamaridi, jagileedu (thodalludu) thodochaaru bodiyyaki. vaalluu antanta maatram vaalle.
ayithe, president vaallanee vadalaledu. bodiyya kutumbamtho paatu valliddari valla tanakee tana anna pillalakee praana haani undani bindover kesu banayinchadu. pulimeeda putrala bhuuvi japtu kesu. aarondala roopaayala baaki chellinchaledu kabatti, bodiyyakunna nalabhai sentla bhuuvii ela japtu cheyaraadantuu sarkaaru vaari notisu. ivannee jarugutuu undagaane sommalni presidente kajesedani telustundi bodiyyaki. polisula chuttu, kortula venta tiragadamlo koothuru chilakani kolpotadu bodiyya. jagileedu bhayapadi president vaipu tirigipotadu.
enni samasyalu vachina president kaalla kindaki vellaraadannadi bodiyya pantam. ataniki tagga illaalu sandram. chivarivarakuu nilabadinavaadu baavamaridi. intakee, president bodiyya meeda endukinta kaksha kattaadu? ee kesullonunchi bodiyya bayata paddada leda? tanani muppu tippalu pettina president meeda prateekaaram teerchukunnada?? ee prasnalannintiki javaabistuu mugustundi 'sommalu ponayandi.' aadyantamuu ravisastri maarku upamaanaalatoe saage kathanam oopiri bigapatti chadivistundi. pustakam chaduvutunnappude kaadu, puurti chesi pakkana pettaka kuudaa enno prasnalu ventaadataayi. 'manasu' foundation prachurinchina 'ravisastri rachana saagaram' loo chadavachi navalikani.
iddaru praana snehitulu. okaru raacha bidda, marokaru saadhaarana raitu putrudu. aardhika taaratamyaalu valliddari snehaanikii ematram addugodalu kaaledu. vaalla madhya rahasyamannadi ledu. paiga, evariki pattaraani dukkham kaligina nissamkochamgaa rendovari bhujam meeda talavaalchi kanneellu pettukogalaru. iddaruu premalo padi, viphalamayyaru. tarvaata iddarikee pellillu ayyai. duradrushtam, akkada kuudaa vaiphalyame palakarinchindi vaarini. vaalliddaritoe paatu, vaallani preminchina ammayilu, pellaadina yuvatula katha e teeram cherindannade 'kavisamrat' vishwanaatha satyanarayana rachinchina 'ekaveera' navala.
vishwanaatha navalallo naaku 'ekaveera' ante oo pratyekamaina ishtam. entha ante, ide kathatho ide paerutho ntr-kantarao kathaanaayakulugaa sinima vachina ippativarakuu aa cinimani chudananta. 'antaraatma' thoo nawala rachana praarambhinchina vishwanaatha raasina rendo navala idhi. anthe kaadu, aayana tana swadasturiitoe raasina ekaika navala. migilinavanni aayana aasuvugaa chebutuu unte verevaro aksharabaddham chesinave. muttu krishnappa nayakudu madhurani paalinche kaalam naati katha idhi. nayaka maharaju gaari pradhaana mantrulalo okadaina udayan setupati kumarudu kuttan setupati, saamaanyudaina athani snehitudu veera bhoopatila jeevitaanni chitrinchaarii navalalo.
katha vaigai nadi odduna modalai, aa isuka tinnelalone mugimpuki cherukuntundi. vaigai nadi varnanatho aarambhamayye navalalo modata kuttan setupati paatra pravesistundi. kuttan tana vishaadaanni veerabhoopatito panchukovadam, adhi vinna veerabhoopati tanaki kuudaa alanti kathe undani cheppadamtho modalayye 'tarvaata emayindi?' anna aasakti navala aasaantamuu konasaagutundi. kathaa praarambhaaniki moodunelala kritam kuttan ki 'ekaveera' thoo vivaham jarigindi. cony, vaariddaruu aparichitullaage masalutunnaru. kaaranam, kuttan tanu preminchina meenaakshini marchipolekapovadam. antastula antaram kaaranamgaa meenaakshito pelliki udayan setupati angeekarinchaledu.
nijaaniki ekaveera kuudaa vivaahaaniki puurvam oo yuvakuditho premalo padindi. atanni marchipoyi, kuttan ni preminchaalanna aame prayatnaaniki athani nunchi elanti spandana ledu. ika, veerabhoopatido chitramaina katha. athano ammayitho premalo paddaadu. aa ammayiki atanante ishtame. aame chala goppinti pilla. punugu, kasturi poosina bhurja patram meeda itagaaditoe premalekha rasi, pooladandalo chutti atanimeediki visurutundi kuudaa. yem laabham? sugandha dravyaala suvaasanala kaaranamgaa premalekha vishayam athani tallidandrulaki telisipotundi. goppavalla meedunde bhayam chetha, aa ammayini marachipotanani ottu pettinchukuntaaru kodukucheta. ottaithe vaesaadu cony, veerabhoopati aameni kallo kuudaa marchipoleka potunnadu.
kuttan niraadarana kaaranamgaa ekaveeraki tanu preminchina vaadu padepade gurtostunnadu. kaneesam athani peranna teliyadaameki. telisindalla atadu rajaputrudu kaadanii, oo saamaanya kutumbeekudu matrame ani. tana duradrushtaaniki chintistuu kaalam gaduputuu untundaame. kuttan saayamtho rajasthanamlo koluvu sampaadinchukuntaadu veerabhoopati. tallidandrulu ataniki vivaham jaripistaaru. gataanni marchipodamanukunna veerabhoopatiki bharya nundi niraadarana eduravutundi. ee sangatini kuttan thoo panchukuntaadatadu. sambhaashanalo veerabhoopati vivaahamaadina vanita - kuttan preminchina - meenakshi ani telustundi snehituliddariki. ekaveera, meenakshi, kuttan, veerabhoopatula katha vaigai teeramlo ela mugisindannade 'ekaveera' navala.
apakunda chadivinche kathanam ee navala pratyekata. ayithe, rajaputrudu, dheerodaattudu ayina kuttan padepade kanneellu pettukovadam mingudu padadu. alaage meenakshi paatra chitranaki sambandhinchi konni sandehaalu migilipotayi. navalanta varnanala mayam. sarpalante atyanta abhimanam vishwanaathaki. nidrapotunna ekaveerani godhuma vanne traachu thoo polchadam modalukoni, rasa chitranalo anekachotla sarpaanni prateekagaa vaadukunnaaru. ee navalaloni 'amrutam' ane chinna paatra 'veyipadagalu' naatiki 'ganachari' gaa maarinattu anipistundi. koochipudi bhamakalapanni navala mugimpu sannivesamlo bahu chakkaga upayoginchukunnaru. tane swayamgaa rayadam valla kaabolu, navalani vistarinchakundaa 124 paejeello kluptamgaa muginchaaru vishwanaatha. 'ekaveera' vidigaa labhinchadam ledu. vishwanaatha samagra saahitya grandhaavali (118 pustakaalu, vela roo. 8,282/-) loo labhyam.
kaaru chala nemmadigaa kadulutondi. inta chinna oollo oo intini pattukoleka povadam emitanna pattudala periginattundi srikant ki. rodduki rendu vaipula pariseelistuu taapeegaa drive chestunnadu. kudi vaipuki chuste rodduki aanukuni unna baga paatakaalam naati devalayam. kottagaa sunnam vaesaaru kaabolu talatalaa merisipotondi. chuttu prahari, madhyalo pedda khaalii sthalam. peddavida cheppina santabayalu adhe!! aavaranalo oo pakka ravi chettu kanipinchindi. kallu santabayaluni chustunnayi. manasulo oo pakka dommi yuddham sinima reellaagaa giragira tirugutondi. maropakka patanjali illu ela undabotondo anna aalochanalu.
srikant ki kuudaa kutuhalam periginattundi. rodduki renduvaipula paatakaalapu  illemanna kanipistaya ani shraddhagaa gamanistunnadu. peddavida 'kudi vaipuna' ani spashtamgaa cheppindi cony, edamvaipuna oo sidhilaavasthalo unna illu kanipinchagaane kaaraapamannaanu. rooddunaanukuni unna illu baga paadaipoyindi cony, venukagaa unna oo illu vaasayogyamgaa undadame kaadu akkada manushula alikidi kuudaa kanipinchindi. aa intivaipu gabagaba nadichaanu. rajula logilani evaruu cheppakundaane ardhamaipoyindi. veedharugu ninda teku maanulu, kommalu saijula prakaaram kosinavi amarchi unnaayi. talupu teese undi cony, gummaniki tera velaadutondi. teravenuka gachunela paalu olikipothe ettukogaligela undi.
"everondy intlo.." naa gontu naake kottagaa vinipinchindi. "vastunna" antuu vinipinchindi lopalinunchi. aa maatatho pate oo stree nadichi vastunna nagala chappudu. ranivasapu ghosha stree.. naatho matladataro ledho ani sandehistuu undagaane, nannu rakshistuu maa vaallu vachesaaru. aavida teravenuka nilabaddaaru. aadavaalla madhya sambhaashana jarigindi. sidhilaavastha loo unna inti pakkana oo thota undi. aa thotaki edurugaa unna prahari illey patanjalidi. roddu meedaki illu kanipinchadanii, getu daati baga lopaliki vellaalanee chebutune, getuki taalam untundani chepparavida. monnati tupaanuki (hud hud) teku chetlanni padipoyayani, mukkalu koyinchi pettamani kuudaa cheppaaru. "mee paerevitandii" anna maavaalla prasnaki "uppalapatori kodalnamma" ani maatram javaabichi, nagalu chappudavutuu undagaa intloki vellipoyaaru.
vachesam patanjali intiki. gunde gontukulona kottadadam ante idena? lopaledo vispotanam lantidi jarugutondi. avity udvegam? kallaloonunchi neellenduku raavu?? prahari godaki oo pedda inupagetu. aa getuki taalam. lopalanta jeeburu jeeburugaa.. kallu chikilinchukuni baga lopaliki chuste dooramgaa, teevigaa nilabadda paatakaalam naati illu. kontha bhagam koolipovadam telustondi. aavaranantaa pedda pedda chetlu. ekkuvagaa mavidi chetle. vaati raalina aakulatho paatu, baga perigipoyina gaddi neelani kammesindi. "nenu aa taramlo puttaanu" ani oo taramanta garvamgaa cheppukogalige rachayita tana balyanni gadipindi ikkadena?! nijamgaa idhi patanjali illena?? naa aalochanallo nenundagaane karra saayamtho roddu meeda nadichi veltunna oo vruddhudu mammalni chusi aagaadu. gopalraju dactor gaarillu chuddaniki vachamani srikant cheppaadataniki.
"naanaarraituni.. tavarevaruu?" tana chuupudu velitho srikant pottalo podustuu adigada vruddhudu. adhi chudagaane, "nuvvevaravoyeee? senapati arasavilliva.. rongali ammannava leka bittiri sovuluva?" ani adagaalanipinchindi. cony, "naanaarraituni" ani chala spashtamgaa aa inti meeda tana hakkuni prakatinchukuni, javaabivvaalsina baadhyatani maa meeda pettesaadu kada. "mee raitu 'meerevaru?' ani adugutunnadu. emani cheppali patanjali baaboo? kaneesam 'rajula logillu' anna puurti cheyakunda jaati yaavattukii anyayam chesi vellipoyina patanjaliki paatakulam ani cheppala? cheppina mee raituki ardhamavutundaa??" ...akkadiki gontu pegulchukuni "maavu patanjali baavu cheyitulam" annaanu cony, naa maata naake kottagaa vinipinchindi. intakee aa raituki vinipinchadata. aa mate srikant ki cheppi karra taatinchukuntuu vellipoyaadu.
edurugaa patanjali illu. lopali velladaaniki addugaa getuki pedda taalam. eviti saadhanam? mem mukhalu chusukuntu undagaa, "nenu photolu teesi pattukosta" antuu oo fon andukuni chenguna goda dookesadu srikant. atagadi utsaaham chusi maaku muchatesindi cony, maa sangateviti? intaduram vachindi getukunna taalam chusi velladaanikaa? getu venukunna sannaakula maavidichetlu chudagaane "payitela" vaatikinda nidra chese veerabobbili gurtochindi. antalone, oo raatrivela divaanamlo pravesinchina dongaadiki adhe bobbili kanda intiki daari chuupinchi, polugu pittala maamsam kuuraloo tana wata adigi puchukunna sangatee ghnaapakam vachesindi. vetikithe divaanamloki edho oka dongadaari dorakka potunda?? utsaahamgaa chuttu chuste oo chota goda koolipothe, okadaanimeeda okatigaa raallu amarchi khalini poodchadam kanipinchindi. rasorintloki daari dorikesindi!!
aa saayantram vaela.. endutaakulu kaallakinda chappudu chestunnayi. dooramgaa keechuraalla roda vinipistondi. aakulalamula chaatuna puruguu putra undochanna jaagratta oo pakka, patanjali logitlo nadustunnananna bhavana maropakka. entha pedda logilasalu?! 'seetamma logitlo' katha jarigindi ikkadena? okko aduguu munduku padutunna koddi illu marinta daggaragaa vastondi. saakshaattuu vaalla raithe cheppina sandehame, nijamgaa idhi patanjali illena?? apanammakam kaadu, aascharyam. fakirraju, chittemma, meerja pedabaabu, arasavilli, vantaraju, gopatrudu, dumpala dattudu, eete suuri, kajjapu apparao, lagudu muttel nayudu, pillikalla suuri, pakalapati rangaraju meshtaaru.. okkaranemiti? patanjali srushtinchina paatralannii sajeevulai aa aavaranalo tirugutunna bhavana.
mundu bhagam paikappu koolipoyindi. neelameeda mattini tolagiste kovvu gachu merustuu kanipinchindi. lopala e gadikee talallevu. konni talupulaite virigi padipoyayi kuudaa. tupaanu prabhaavam kaabolu. okko gadinee chustunte maatalakandani bhavalevo sullu tirugutunnaayi. photolu teesukuntu, e gadi emai untundo oohinchukuntu undagaa.. chedalu pattesina oo pustakam maa vaalla kanta padindi. pareekshagaa chuste telisindi, adhi 'readers digest' ani. nissamsayamgaa idhi patanjali illey anipinchindaa kshanamlo. manduwa logili ninda picchi mokkalu molichipoyi unnaayi. vaastu prakaaram aalochinchi, e gadini endukosam vaadi untaro oohistunnaadu srikant. "appati illu kabattandi.. kalapakekkada chinna cheda kuudaa ledu chudandi" antuu tanu utsaha paduthoo mammalni utsaha parustunnadu.
rendu chekka kurcheelu, oo chekka petti, oo pingaanii coffy kappu dummu kottukupoyi kanipinchaayi. kanda intlo godaki puttaparti saibaba photo velaadutondi. oo peddagadini chekkalatho partition chesinattu telustondi. ematram aadarana lekapoyina entha mondigaa nilabadindo kada ee illu anipinchindi chustunte. patanjalini ghnaapakam chesukuntu illanta mallee mallee tirugutuu undagaa "ee patanjali e videsamlono putti unte athani puttillu musium gaanuu, athani ooru yatra sthaligaanuu maari undevi kada" anipinchindi. "ekkuvarojulundadandi ee illu" ani srikant antuu unte, vinadaaniki badhaga anipinchindi. cony nijam, inkoncham aalasyam chesi unte illu puurtigaa sidhilam aipoi undedemo. patanjali undagaa vachi unte? "vaallu picchi vallamma" ani tana talliki cheppi undevademo, magurinchi kuudaa. venakki venakki chusukuntu logili bayatiki vastuu undagaa "photolu fays buk loo pettandi" annadu srikant.
visaakhapatnam nunchi vijayanagaram daggara paduthoo undagaa petrol banku edurugaa edamavaipu vache rodduki tirigi padi kilometerlu lopaliki velte vache oore alamanda -- ee samacharam chaaladuu, patanjali putti perigina oorini chusiradaniki? padi kilometerlu datina ekkada oorannadi kanipinchakapovadamto kaaru driver srikant ki kangaaru modalayyindi. roddu pakkana naluguru manushulu kanipinchina chota karapi, addam dinchi "almand ela vellaali?" ani adugutuu unte naa gunde tarukkupoyindi.. "almand kaadu nayana.. alamanda.. alamanda" manasu aakrosinchindi. mundukellamannaru vaallu.
maro aidaaru kilometerlu munduki saagesariki patnapu vaasanalu ematram sokani - kaasta subhramgaa unte bagundunanipinche - oo palleturu palakarinchindi. 'daa. ambedkar saamaajika bhavanam, alamanda' bordu chudagaane praanam lechochindi. aadavaalluu, pillaluu unnaaru roddu pakkana. "patanjali gaarintiki ela vellaali?" kinchittu garvamgaa adigaanu. vaallu chala ayomayamgaa chusaru. "rajugaru" ani cheppaanu. "rasollu pedasavidi kaaduntaaru.. illaaga lonikellala" kudivaipuki daari chuupimchaaru. pedasavidante rajulandaru kuudi "vidandii changati.. vadandii bogatta" ani matladukune chotu kadhuu. iddaru pillalu utsaahamgaa kaarekki draivaru pakkana setilayyaaru, maaku pedasavidi choopinchadam kosam.
rendu malupulu tirigi kaaru munduki saagutuu undagaa oo killee kottu daggara kuurchunna neerkavi panche rajugaru kanipinchaaru. "soledu mukku" chusi gurtu patteyachhu e rajugarinaina. pedasavitlo evaruu leru. "mundalikelte suribaabu gori logilottadi. rasolandari bogatta aariki telusu," pillalu salaha icharu driver ki. suribaabu gaari logili mundu kaaraagindi. paatakaalam illu kaadu, padi padihenella kritam kattina meda. logilanta poolamokkalu. aa mokkala madhyalo vaatiki samrakshana chestunna baga peddaayana. getu teesukuni lopaliki velli choravagaa aayanni palakarinchaanu, "patanjali gaarillu chuddamani vachamandi.." navvaaraayana, "pustakaalu chadivi vachara?" anna prasnatho paatugaa.
"ide roddulo munduki vellandi ramakovelostundi. daati munduki vedithe oo pedda nuyyi kanipistundi. daanni aanukuni unna logile patanjalidi. evvaruu undadam ledakkada. patanjali ante evariki teleedu. gopalraju dactor gaarillu ani adagali," opiggaa chepparayana. "meerellandi.. maavu illakellipotam," kaaru digi turrumannaru pillaliddaruu. vaallaki patanjali teliyakapovadam niraasa parichindi maavaallani. peda ramakovela chudagaane kaaraapamannaanu. moodu gurrala beedy kaalchukuntuu, "bhuuvi ballaparupugaa unnaadi" ani cheppi alamanda bhuuvi taguvuki gopatrudu terateesindi ee kovela daggare. kovelani aanukune killee kottu. bobbili raajugaaridi cony kaadu kada?!! kaaraagadam chusi iddaru mugguru manushulu daggarikochi palakarinchaaru. palletoollalo unde soukaryam ide.
"gopalraju datter goru kaalam sesseru.. aarintlo evarlerippudu" anna samacharam ichesaaru, adakkundane. "vallabbai patanjali kosam" ani cheppina ide javaabostundi. anduke, emi matladaledu. adrus dorikina aanandamlo kaaru drive chesestunnadu srikant. evarintiko kakunda oo illu chudadam kosam prayaanam pettukune vaallu undadam, vaallu tana kaarlo prayaanam cheyadam atanikkaasta thrilling gaa unnattundi. kitikeeloonchi bayatiki chuste taati thopulu, puurillu kanipistunnaayi tappa gopalraju gaari divaanam jaada ledu. naalugu rodla kuudalini aanukuni pedda nuyyi. akkada battalutukkuntunna aadavaallu. adrus tappu cheppara? leka memu daari tappama??
"rajugorlillu ikkadetinevu.. alamandlo untaayaari logillu.. enakkellaali," battalutukkuntunna oo strimurthy vintagaa chustuu cheppindi. paapam, aavide maa avastha gamaninchi pakkanunna oo inti mundu kuurchuni addapogani aasvaadistunna oo peddaavidani chuupinchi, "rasolla bogattalaite aayammi sebutaadi" ani salaha ichindi. tana addapoga tapassuki bhangam kaliginchinanduku ematram visukkoni aa peddavida, "rajugorante e rajugoru? sotta rajugora? picchi rajugora? guddi rajugora?" ani prasnalu sandhistuu unte, tana atta devudammaki aushadham kosam fakirraju illu vetukkuntu velli, pedarajugoriki dorikipoyina kalagada nayudu kallamundu medilaadu.
"oyamma.. enati gopalrajosi. aabaabu nedu gadaa.. logiliguda aty nedu. tinnagelte isapatnam. ellocheendi" salaha cheppi, chuttani nippunna vaipu notlo pettukuni kallu moosesukundavida. opiggaa nilabadithe oo kshanaaniki kallu terichi chitramgaa chusindi. "enakkelte santa bayalottaadi. daatelte ottaadaa rajugori logili. talavesesi untaadi..." aavida opiggaa chebutune undi cony, 'santa bayalu' daggara aagipoyaannenu. vishwaasaala kosam alamanda prajalu dommi yuddhaaniki siddha padipoyina chaaritraka pradesam. chudakapothe inkemanna undaa asalu?!!
bhuuvi ballaparupugaa untaadani nammina rajula fouju ravi chettu kinda, gundramgaa undani vaadinchina velamala jattu marrichettu kinda jamakudi yuddham modalu pettina sthalam.. rongali ammannaki athani pedanaanna rongali bujji acham bhagavadgeetalo srikrishnudi laga dommi yuddham samagra saaraamsaanni bodha parichina chotu... avatali groopulo kukkalevee levani 'veerabobbili' chintinchina taavu.. jaami polisulochi dommi groopulu renditinii adupuloki teesesukuni yuddham madhyalone aagipodaanikii, atu pimmata mastretu gangaadharam gaaru "bhuuvi ballaparupugaa unda"ni teerpu cheppadaaniki kaaranamaina aayokka santa bayalu... naa aalochanallo nenundagaane, paristhiti ardham chesesukunna srikant kaaruni revers cheshaadu.
oohatelisinappatinunchi telisina prapancham antaa saptavarna sobhitame. nidralestune veedhiloki vaste edurugaa cheruvu meeda udayinche suuryudu, tala pakkaki tippite ettaina dhwaja sthambham antakanna ettaina gopuramtho gudi, atupai etu pakkaki talatippinaa dattamaina kobbari adavi. peratlo arati chetlu, dabba chettu, kuuragaaya madulu.. daati koncham munduku vedithe kobbari thota. oo pakka mavidi chettu, maropakka vepa chettu, inkopakka velagachettu. sarihaddulo paamuputtani aanukuni sampenga poda, anasa podaluu. avente kanakambaralalanti aakupacchani poolu poose paeruteliyani mokkalu.
atuga oo adugeste pakka vaalla thotalo eetha chetluu, neredu chetluu. kaakulu, chilakalu, paalapittalatoe paatu paeru teliyani pakshulenno. ika seetaakokachilukalaite erakam poolameeda e chiluka vaalutundo nidralo lepina cheppesenta ghnaanam!! pasupurangu kola rekkalunde seetaakokachilukalaite elanti poola meedainaa valestayi. adhe nalupu meeda telupu, erupu chukkalunde pedda rekkalavaite mandaaraalani vidichi pakkaki chudavu. nallarekkala meeda tellani charalunde bujji pittalu seethaaphalaalani batakanivvavu. pinde pandugaa maarutuu undagaane eetaaku buttalu katteyalsinde.
donda paaduki roojoo kosina kaayalu kaastuunae untaayi. potla paadu pootha nilabadagaane chinna chinna raallaki purikosa taallu katti siddham pettukovali, kaayalu vankarlu tirigipokunda kasukodam kosam. sheethaakaalapu udayaalu, vesavi kaalapu saayantraalu, varshaakaalapu madhyaahnaalu marinta andamgaa unde prapancham kadhuu adhee. manchu teralni cheelchukuntu pachani chetla meeda udayinche suuryuduu, rojanta gaadpula tarvaata okkasariga challabade saayantraaluu, musugesukuni padukovalanipinche musuresina madhyaahnaaluu ekkadaina bavuntai cony, konaseemalo ayithe adbhutamgaa untaayi.
modatisaari godaarini chusina anubhavam eppatiki tadi aarani oo ghnaapakam. saikilu meeda naannatho kalisi etigattu meeda prayaanam. naanna saikilu tokkutuu unte cheruvu kanna enno retlu peddagaa unna godaarini kallu vippaarchukuni godaarini chudadam balya ghnaapakam ayithe, bhaadrapada masapu varada godarimeeda vennela raatrulalo chesina padava prayaanaalu yavvanaanni veliginchaayani cheppukodaaniki abhyantaram emuntundi? varada potettutuu, kshana kshanaanikee godarochestu unte neella meeda baruvugaa kadile padava. paina mabbulleni aakaasamlo ittitte kalalu penchukune shukla pakshapu chandrudu. appudu kalige anubhootiki paeru pettadam evari taram??
vinagalagaale cony godari ennenni kaburlu chebutundo. entha chakkani vakto, antaki minchina shrotha kuudaa. cheppadam chetanavvali etochee.. chuddaniki entha prasaanta gambheeramgaa untundo, antaku anekaretlu lotaina nadi kada mari. godarito prema puttukatho vachedani cheppadam saahasam.. cony, okkasari modalayyindo.. kadavarakuu saagaalsinde ika. vinagalagaale cony godari galagalallo sangeetam vinipistundi.. chudagaligithe saahityam kanipistundi. oo sangeeta roopakam lano, geya kaavyamlaago anipistundi. chuse kallaki godari nadakallo naatyam kanipistundi. ompusompula godari e naatyakatteki takkuva?
konaseemanunchi, godari nunchi selavu teesukovalsi ravadam janmanikella atipedda shaapam. aa viraamam taatkaalikame kaavochu cony dooramgaa undalsi ravadam entha kashtam?! repevito teliyani batukani anukshanam niroopitamavutunnappu repati meeda anta pedda aasha pettukovadam saadhyamenaa? eppati punyamo konaseemakee godariki daggara chesi, pandakunda migilipoyina papamedo antalone dooram chesesi untundani saripettukodanni minchina jolapata untundaa ee jeevitaaniki???
evarannaru telugu sinima teeyadaaniki kathala korata undani? tellari lechi paper chuste boledanni vaartalu. tv petti e chanal tippina lekkalenanni varta kathanaalu. edho oka varta kathanaanni aadhaaram chesukuni, cinematic libartini pushkalamgaa upayoginchukuni, heeroni sarva saktimantudigaa teerchi diddukuni, oopiri bigapatte screen play, padunaina sambhaashanhalatho katha rasukuni terakekkiste tappakunda adho vaividyabharitamaina sinima avutundi. nammakam kalagadam leda? ayithe nara rohit kathaanaayakudigaa vachina 'roudy FELLOW' sinima chudandi.
paschima godavari jillaalooni 'kolleru' oo saamaajika samasya.. paryaavarana samasya.. rajakeeya samasya kuudaa. aa praanta rajakeeya naayakula madhya vibhedaalochinappudala kolleru vaartalloki vastuu untundi. sarassuni aakraminchi chepala cheruvulu penchadaanni gurinchi peparlalo kathanaalu vastuu untaayi. tv chhaanallu charcha kaaryakramaalato sahaa cheyagaliginavanni chestu untaayi. ee amsam chuttu katha allukuni sinima teeyavachhu anna aalochana telugu sinima parisramaki innaallaki vachindi. geetha rachayita krishna chaitanya katha rasukuni, darsakatvam vahinchina sinima idhi.
pedarikam ante emito teliyani multy milianir ranapratap jayadev (nara rohit) katha idhi. niluvella dabbunnappudu konni konni kwaalitiilu vaatikave vachestaayi. marikonni lakshanaalaki dabbu undadam, lekapovadamto sambandham undadu. puttukatho vache lakshanaalivi. kaaranam edainappatiki, jayadev ki unna kwality 'igo.' tanani evaranna emanna ante badulu teerchesukovalasinde. enthati vaarinainaa upekshinchedi ledu. ee upekshinchaka povadam venuka dabbu ichina dannu undi. kaavaalsindi kshanaala meeda chesi pette parivaaramuu undi.
ee kaaranamgaane, espy paramahamsa (aahuti prasad) thoo igo clash vachinappudu, ataniki jawabu cheppadam kosam yabhai lakshalu kharchu chesi essai postu konukkuntaadu jayadev. espeeki pakkalo ballenga maaraalanukunna vaadu kasta, anukokunda empy asuragana durga prasad (raavu ramesh) thoo kayyam pettukuntaadu. durgaprasad, athani anucharaganam saagistunna damanakanda kaaranamgaa kolleru praantamlo paedavaallaki eduravutunna kashta nashtaalu chusi chalinchipoyina jayadev udyogaanni seerius gaa teesukovadam modalupedataadu. kendra mantri kaavaalanna durga prasad korika chivarinimishamlo teerakunda potundi, kevalam jayadev kaaranamgaa.
ika akkadinunchii durgaprasad-jayadev la madhya modalaina pratyaksha poru ela konasagindi, ekkada mugisindi annadi sinima mugimpu. e espy kaaranamgaa tanu polisu udyogaaniki vachado, adhe espy koothuru (visakha sing, toliparichayam) thoo jayadev premalo padadam, duayutlu padukovadam ee seerius cinemalo kontha aatavidupu. chala rojula tarvaata seanier natulu talluri rameshwari, gollapudi maarutiraavulatoe paatu paruchuri, ajay laki gurtundipoye paatralu dorikai. alaage, haasya natulu satya, praveen laki kuudaa. pratyekamgaa cheppukovalsindi posani krishnamurali pooshinchina ' silk' paatrani. posani bady langwage, dailag delivarini drushtilo pettukuni ee paatrani raasukunnaaru anipinchindi.
pradhaana paatralu pooshinchina nara rohit, raavu ramesh potapotiga natinchaaru. 'baanam' tarvaata nenu chusina rohit sinima ide. kaneesam oo padi kejeelu baruvu taggakapote carecter artist gaa pramoshan vachese avakaasaalu pushkalamgaa kanipistunnaayi. "kurradu boddugaa unnaadu" ani oo paatra cheti palikinchi heero sariiraakrutini jastifai chese prayatnam chesaru cony, vaarasula madhye vipareetamaina poty unna ee rojullo rohit jaagratta padaalsina avasaram entainaa undi. raavu ramesh empy paatrani marikonta ander play cheyagaladanipinchindi, gatha chitraalani gurtu chesukunnappudu. konni konni sannivesaallo mari 'loud' gaa chesina bhavana. aahuti prasad paatra chitrana niraasa parichindi. aa paatra marikonta balangaa untundani aasinchaanu.
heeroni elivate cheyadame lakshyamgaa rasukunna katha kaavadam valla chalachotla neela vidichi saamuchesindi. lajic ni pakkana pettalsina sannivesaala sankhya perigipoyindi. saanketika vibhaagaallo sannee sangeetam, aravindan pee gaandhi chayagrahanam cheppukovalsina amsaalu. darsakudu krushnachaitanya katha kanna ekkuvagaa sambhashanale nammukunnadanipinchi. dailagulu koteshanlani talapinchaayi. ayithe, varusagaa koteshanlu vinalsi raavadamuu okkosari ibbande. 'chettukinda pleeder' loo alex nee, 'geetanjali' loo fon sean nee chala telivigaa vaadukunnaarii cinemalo. heerogari 'chettu' paeru mari annisaarlu cheppakkarledemo anipinchindi. editer ki marikasta panipenchi kaneesam oo iravai nimishaala cinimani trim chesi unte marinta bavundedi. vaividhya bharitamaina cinimaalu korukune vaallu tappaka chuudaalsina sinima idhi.
vaidyudi daggariki vellaalsina paristhiti ravadam duradrushtakaram. mahaabhaagyamaina aarogyam ibbandi pettinappude kada daaktaru gummam tokkalsi vachedi. oorike kuurchuni tochee thochaka lekkaleste ippativarakuu nakosam ayitenem, maavaalla kosamayithenem sumaru oo yabhai mandi daaktarlani chusinattugaa lekka telindi. veellalo vaidyula maata pakkanapetti, kaneesam manushulugaa pravartinchina vaallu naluguraiduguru kuudaa kanipinchaledu. idhi atyanta duradrushtam.
nenu chusina daaktarlandaruu kuudaa praivetu narsingu homulu, carporate haspitalla vaalle. emergency minahaayinchi migilina anni sandarbhaalloonuu mundugaa apointment teesukune velladam jarigindi. kaneesam okkasari kuudaa aaspatri vaaricchina taimuki daaktaru mammalni chudadam kaadu kada, kaneesam haspital ki kuudaa raledu. ganta nunchi moodugantala paatu nireekshana. e okka aaspatri, daaktaruu induku minahaayimpu kaadu. rogula taim ante doctorlaki entha chulakana?!!
consaltancy roomuloki vedutuune daaktarni palakarinchadam oka alavaatu. tirigi 'halo' annavaallani vellameeda lekkapettochu. tummallo poddugukinattugaa mukham pettukuni koorchodam, parama seerius gaa vaacheeno, mobail phono chusukodam leda narsu meeda kekaleyadam.. idhi saadhaarana drushyam. rogi tana samasyalu cheppukune kaneesa vaataavaranam kalpinchaali anna aalochana veellaki enduku undado anipistuu untundi. ika matladadam kuudaa e godameeda kelandarno chustuu prasnalu adugutuu untaaru. 'ee dactor naa mukham vaipu enduku chudadamledu? naaku kallakalaka gaanee vachinda?' ee sandeham naakennisaarlu kaligindo lekkaledu.
tombhai saatam mandi daaktarlu patint ni edurugaa pettukuni narsuthono, fon lono, leda appatike tabil ki marovaipu kuurchunna tana frend thono kaburlu chebutuu untaaru. dactor cheppindi patint vinaali tappa emi adakkudadu. porapaatuna okatrendu kanna ekkuva sandehaalu adigaro, paeshentla pani ayipoyinde.. "ekkadinunchi vastaro mana praanaalu teeyadaaniki" ani vineevinabadakundaa gonugutaaru janaantikamgaa. injection avasara padithe, cheyalsina baadhyata narsude. okavela daktare cheste maatram, eto chustuu suudi jabbalo guchutaaru chala confident gaa.
patint anarogyam meeda jokulu vese daaktarluu unnaaru. veellani kaneesam manushulu anukolem. ika diet gurinchi daaktarlu vese jokulaki siggutho chachipovali. 'manam mari tindi tinadam kosame batukutunnama?' anna anumanam vachestundi. daanithopaate 'tinakapothe chachipotama' anna vairagyam kuudaa. dactor emanna test lu raste porapaatuna kuudaa 'enduku?' ani adagakudadu. vaalla manobhavalu teevramgaa gayapadatayi. 'falana mandu naaku saripadadu, veredi rayandi?' anna samasye.. 'dactor nuvwa? nena?' varakuu vellipotundi vishayam. 'cony mandu mingaalsindi nenu kada' annamo, narsuki paapam title titlu.
lokamlo manchi daaktarlu lerani kaadu. cony, manchitanamlaage vaari saatam kuudaa bahu swalpam. ee kaaranamgaane kaavochu, manchivaaru kaani doctorla paala padalsi vastondi. saadhyamainanta varakuu dactor daggariki velle paristhiti rakunda chusukovadam uttamame cony, annee mana chetilo undavu kada. dactor kommuri venugopalarao raasina 'hous sarjan' navalalo manchi doctorla gurinchi chadivinappudu aascharyamtho paatu aanandamuu kaligindi. aayana tappu lekunda, manchivaaru kaani doctorla gurinchi kuudaa raasaaru kommuri aa navalalo. vyaktigata samasyalo marokato daaktarlani ibbandi pedutuu undi undochu.. kaadanalem. cony, aa chikaakulni paeshentla meeda choopinchadam entavarakuu sababu?
padihenu iravai ella kritam anukunta.. vaidyasevalani viniyogadaarula chattam paridhiloki tevalani prabhutvam oo pratipaadana chesindi. aa pratipaadana gurinchi vinna ventane chala chala santosham kaligindi naaku. cony, yem laabham? daaktarlandaruu sammeluu avy chesi, prabhutvam meeda ottidi penchi aa pratipaadanani vijayavantamgaa butta daakhalu cheyinchaaru. aamadhya oo cinemalo carporate aaspatri vaidyulu savaaniki vaidyam chesi billu vesinattugaa chupiste chaalaamandi doctorla manobhavalu debbatinnayi. kondaraite aa cinimani nishedhinchaalani kuudaa annaru appatlo. cony, janabhiprayam maatram cinemalo chuupinchina daantlo athi entamaatramuu ledanee, jarugutunnade chuupinchaaraneenu.
eta navambar-dissember nelalu vachesariki 'juudaala samme' tantu modalavutundi. rakarakaala demandlatho samme chestu untaaru ee joonier vaidyulu. praivetu aaspatrullone paristhiti ilaa unte ika dharmasupatrullo rogulani ela chustaro oohinchadam kashtam kaadu. rogula sankhyakee, doctorla sankhyakee eppuduu samanvayam kudarani dharmasupatrula meeda ee juudaala samme prabhaavam antaa, intaa kaadu. prabhutvam okko juda meeda prajala sommu lakshalaki lakshalu kharchu pedutunnappudu konni sharatulu vidhinchadamlo tappu kanipinchadu.
chaduvu puurtavvagaanee graameena praantaallo tappanisarigaa panicheyaali anna nibandhana vaatilo okati. korsulo cherinappudu ematram abhyantaramgaa anipinchani ee nibandhana, chaduvu puurtayyee samayaniki vaalla 'hakkulaki bhangam' gaa kanipistundi juda laki. samayam chusukuni sammeki digadam, nelo, nelannaro chaduvunee, paeshentlanee vadilesi roddu meeda pradarsanalu. oka patint gaa daaktarlatho naakunna anubhavalavallo emo teleedu cony, ee juudaala sammeni nenematram samardhinchalenu. vaallu atu prabhutvaannii, itu pedha rogulanee kuudaa 'granted' gaa teesukuntunnarani naa balamaina nammakam.
uttarandhra jillaalani atalaakutalam chesina hud hud tupaanu baadhitulaki sahayam andinchadam kosam telugu cinee parisrama pedda ettuna tarali vastondantu prachaarasaadhanaalannii horettutunnayi. 'memu saitam' paerutho oo kaaryakramaanni roopondinchaaranii, cinee taaraluu saanketika nipunuluu prekshakulato aadipadi, nidhulu samakurchi aa mottaanni uttarandhra punarnirmaanam kosam vecchincha botunnarani aa vaartala saaraamsam.
gadichina vandella kaalamlo sambhavinchina atipedda tupaanullo okataina hud hud kaaranamgaa uttarandhra ki jarigina nashtam aparam. kottagaa erpaataina rashtram nidhulu samakurche paristhitilo ledu. okavela, prabhutvame munduku vachina enni nidhuluu chaalani paristhiti. ee nepadhyamlo prabhutvamto paatu, patrikaluu prajalanunchi viraalaalu sekaristunnaayi. veeriki thodugaa ippudu telugu sinima parisrama kuudaa saayam andinchadaaniki munduku vachindi.
prakruti vaipareetyaalu sambhavinchinappudu baadhitulni aadukovadam kosam telugu sinima parisrama munduki ravadam ide tolisari kaadu. diviseema uppena anantaram naati agranatulu ntr-aennar migilina nateenatulatho kalisi ooruraa tirigi jole patti mari viraalaalu sekarinchaaru. aa kaaryakramaaniki prajalanunchi vachina spandana chushake ntr ki modatisaarigaa rajakeeya rangapravesaanni gurinchi aalochana vachindane vaalluu unnaaru.. adhi vere sangati.
tarvaata kuudaa vipattulu sambhavinchinappuduu, vruddha kalaakaarula sankshemaaniki any sinima vaallu vinoda kaaryakramaalu, cricket myachlu adapadadapa nirvahistune unnaaru. nijam cheppalante, tv chhaanallu vistarinchaaka ee taraha kaaryakramaalu baga periginatte kanipistondi. tikketlu konukkuni vache prekshakulato paatu, chhaanalla dwara spansership aadaayam kuudaa vastuu undadam, teeveela dwara kaaryakramam ekkuvamandi prekshakulaki cherutu undadam sinima vaallani utsaha parustunnattundi.
hud hud baadhitulaki sahayaka charyalu praarambham avutune viraalaala prakatanalu modalayyayi. kondaru sinima pramukhulu viraalaalu prakatinchaaru, roopaayivvani darsakanirmaata okaayana "intena mee viraalaalu?" ani prasninchaadu kuudaa. ippudu cheyyabotunna 'memusaitam' ni yaavattu sinima parisrama kalisi nirvahistondi. hyderabad loo eenela mupphaina jaragaboye kaaryakramamlo khareedaina tikketlu konukkunna prekshakulu taaralato aadipaadochu. kalisi bhojanam cheyochu.
ee 'memusaitam' dwara sumaru aidu nunchi padikotla roopaayalu sameekarinchavacchani oo anchana. vidigaa chusinappudu idhi peddamottame cony, chukkalanante taarala paaritoshikaalu, bhari cinimala badjetlu, kalekshanlatho polchinappudu idemanta peddamottam anipinchadu. paiga, nityam edho oka chaanallo kanipistunna taaralakosam pratyekam bhari mottam chellinchi tikketlu konevallu entamandi untaaru annadi maro prasna. aasinchina sthaayilo spandana raanattayithe, oohinchina mottam vasulavvadamuu kashtame.
telugu sinima parisrama yaavattuu palgone kaaryakramam kabatti, oo chinna lekka veyalanipinchindi. oka sinimaki vaarivaari paaritoshikaalani, sinima kosam panichese rojulatho bhaginchi okkaroju aadaayaanni anchana vesi, mottam andari okaroju sampaadananii kuudithee entha mottam vastundi? naakaithe ee mottam kachitamgaa 'memusaitam' dwara vasulayye mottankanna ekkuve tappa takkuva undadani oo balamaina nammakam.
okaroju mottam sinima shootingulanni aapesi, ippatike hud hud baadhitula kosam edho oka roopamlo saayam andinchina prajalanunche mallee dabbu vasulu chese kanna, sinima vaarandaruu vaalla okaroju sampaadanani saayamgaa prakatincheste manchidemo kada. deenivalla sinima parisrama oka viluvaina panidinaanni nashtapokunda untundi.. parisramaki seaded tarvaata atyadhika aadaayaanniche wizag ki sontadabbuni saayamgaa andinchaamanna truptee sinima vaallaki migulutundi.
ee nelalo iddaru pramukha rachayitalu puttinaroju jarupukunnaru. okaru tombhai okato etiki, marokaru tombhayyo eta adugu pettaaru. iddarikee hrudayapurvaka janmadina subhaakaankshalu. veeriddaruu marinni puttinarojulu aanandamgaa, aarogyamgaa jarupukovalani, saahitii sedyaanni konasaaginchaalanii manaspuurtigaa korukuntunnanu. samaajaanni prabhaavitam chesina ee iddarinee gurinchi naalugu maatalu cheppukodaaniki idhi sandarbham anipistondi.
dactor aavantsa somasunder.. kaviga prayaanam modalu petti, kavitvam konasagistune vachanam, anuvaadaala meedugaa rachana prasthaanaanni konasaagistunna ee 'pitaapuram kavigaaru' konnitaraala kavulani prabhaavitam chesaru, chestunnaru. sampradaaya brahmana kutumbamlo putti, oo jameendaarii kutumbamlo dattaputrudigaa adugupetti, vaibhavaanne tappa daridraanni emaatramuu ruchichudani somasunder vamapaksha rajakeeya bhaavajaalam vaipu moggu chuupadam, nammina siddhaantam kosam jailu jeevitam gadapadam vintallo vinta.
kosta praantamlo putti perigina kavullo pratyeka telamgaanaa rashtra erpaatu avasaraanni tolinunchii elugetti chaatina ekaika kavi somasunder. daadaapu aaru dasaabdaala kritam somasunder veluvarinchina kavita sankalanam 'vajraayudham' telamgaanaa rashtra erpaatu avasaraanni nokki chebutundi. 'vajrayudha kavi' anna biruduni matrame kaadu, lekkalenanni vimarsalni tecchipettina sankalanam adhi. somasunder kavitvam kanna ekkuvagaa, aayana 'burjuva' nepadhyam vimarsalaki kendrabinduvu ayyindi.
vimarsalaki maatalatho matrame kaaka, chetalatonu samadhanam cheppadam somasunder saili. eemadhyane jarigina tana tombhai okato puttinaroju vedukallo taajaagaa raasina moodu pustakaalani vidudala chesi tanemito maromaru niroopinchukunnaaru somasunder. rasevallani prothsahinchadam, nishkarshagaa - inka cheppalante katuvugaa - vimarsinchadam somasunder padhathi. saahityamlo naanhyatani korukune ee kavigaarinunchi marinni rachanalu ravalani korukuntunnanu.
nagavali nadi odduna puttina kaaliipatnam ramarao meshtari jeevitamuu, saahityamuu kuudaa vamapaksha udyamaalato penavesukunnave. srikaakulamlo oo madhyataragati sampradaaya brahmana kutumbalo janminchi, jeevitamlo enno edurudebbalu dhakkaamakkeelu tinna kara meshtaaru prati debbaki marinta padunekkare tappa enaaduu rajipadaledu. viplava rachayitala sangham vyavasthaapaka sabhyullo okaraina meshtari kathalannee vamapaksha bhaavajaalamtho sageve.
sundarapalem loo jarigina 'yagnam' gurinchi cheppina, bharatadesam meeda jarigina 'kutra' ni vippi cheppina, kootiki pedalainaa gundello 'aarti' nimpukunna janaanni gurinchi cheppina aa kathalanninti venuka oo commitment kanipistundi. diguva madhyataragati, pedha prajala jeevitaalani nisitamgaa pariseelinchi kathalu raasina karameshtari meeda vachina vimarsalakee antuledu. 'yagnam' katha ivaaltikee charchaneeyame.
tanu raasina kathala gurinchi matladadaniki emaatramuu ishtapadani kara meshtaaru, telugu kathalanninti oo chotaki cherchaalane sankalpamtho aarambhinchina 'kathaa nilayam' evvari oohakee andani praajektu. e prabhutva samstho chepattalsina kaaryakramam. kevalam tana sankalpa balamtho, saahityam dwara vachina prati paisanee kharchu chesi 'kathaa nilaya'niki oo roopu tecchaaru meshtaaru. chadive alavaatunna vaallu evaru kanipinchinaa "mee daggara e kathalunna oo kaapi kathaa nilayaaniki pampandi" ani cheppadam ivaaltikee marchiporu. meshtaaru mallee rayadam modalu pedithe bagundunani eduru chuse vaallalo nenuu okadini.
puttinaroju anedi puurtigaa vyaktigatamaina vishayam. jarupukovala, vadda anedi aayaa vyaktula vyaktigata nirnayam. kondaru rachayita(tru)lu puttinaroju jarupukoru. adhi vaarishtam. cony, aayaa rachayita(tru)la abhimaanulu kondariki ee iddaru rachayitaluu puttinarojuni vedukagaa jarupukodam nachaledu. vaari wack swaatantraanni viniyoginchukuni vimarsalu kuripinchaaru. daanigurinchina charcha ikkada aprastutam. kaanaithe, veelliddaruu puttinaroju jarupukodam vallane veella rachanalani gurinchina kontha charcha jarigindi kada annadi nabontla santosham!!
"nuvvu naduchu daarullo poolu parichi niluchunna.. adugu padite gundello kotta sadini vintunna..." chitra paata vintuu unte aalochanalu ekkadekkado tirigochaayi kasepu. poolu parichina baatalo nadavadam, manam nadiche baatalo manakosam marokaru poolu parichi nilabadadam.. rendoo veruveru kadhuu. poolabaatani enchukovadam chayis ayithe, poolu parichi nilabadadam chans anukovali. modatidaani kanna rendodi goppa vishayam, kachitamgaa.
poolakee, mullakee avinabhava sambandham. mullunna chetlaki andamaina poolu puustaayi ademito. bahusa, andamaina poolaki rakshana kosam aa mullu anukovali manam. mullatho poradi gelichina vaallaki matrame poolu labhistaayi any anukovachhu. poolabaata kanna mundugaa kanipistuunoo, poolamaatuna kanipinchakundaano mullu untaayannadi ikkada gurtinchaali. 'mulla chettuku chuttu kanche' avasaram ledemo cony, poolachettuki mullakanche iche rakshana antaa intaa kaadu.
'palakosam nallarai moyyali' ani saameta. deenni kaasta maarchukuni, poolakosam mullani bharinchali anukovachhu. auto rikshaala venaka vaipuna aayaa driverla abhiruchula meraki rakarakaala vishayaalu rasi untaayi. aayaa vahanala venuka velleppudu vaatini chaduvukovadam oo anubhavam. 'mullaki jadisi gulabeeni vadalaku' annadi okanoka autodriver ichina sandesam! 'saahasam saayaraa dimbhaka.. rakumari varinchunura' ki idhi maro roopamlaa anipinchadam ledhoo?
poolabaata kosam maname poolu paruchukodaanikii, manakosam marokaru baatani siddham cheyadaanikii sahajamgaane chala teda undi. modatidaantlo mulla baadhalu manavaithe, rendodantlo marokarivi. paiga, ee marokaru manakosamani aa mullani vaalle bharistunnaranna maata. goppa vishayam kadhuu. alaa bharistunnarante, vaalla drushtilo manamenta pratyekamo! manamuu anthe, avatali vaallu entho daggari vaallaite tappa elanti riskuluu teesukodaaniki ishtapadam. anagaa, chustuu chustuu mulla joliki vellam.
poolameeda nadavalani evarikundadu kanuka? korukunna andarikee poolabaata dorikestunda ante, adanta suluvu kaadu. e kondariko tappinchi, raalluu mulluu daatina tarvate poolu kanipistaayi nadiche daarilo. appativarakuu alasina paadaalaki okkasariga vishraanti dorakadam valla kaabolu, aa poolu marinta mruduvugaa, parimala bharitamgaa anipistaayi. vaaduka kuudaa 'mulluu-puuluu' ane.. prastutam unnadi mulla meede aina, twaralone poolu kanipistaayanna suuchana vinipistundi ee vaadukalo.
kondaru kavulu jeevitaannii, marikondaru kavulu yavvanaannii poolathotatho polustuu untaaru. e thota aarugaalam viragabuyadu kada. adhe poolabaata ayithe, sthalakaalaadulatoe nimittam lekunda poolu parachabadi untundi. prayaanam sukhavantamavutundi. kaanaithe, batuku prayaanamlo entha doorampaatu ee baata untundannadi mundugaa telise avakaasam ledu. kaallakinda nalige vaatitho nimittam lekunda prayaanam saagipotune untundi. avi raallavvachhu.. mullavvachhu.. puuluu kaavochu.
srikaakulam oo andamaina palleturu. krishna jilla ghantasala mandalamlo unna ee graamamlo unna pradhaana aakarshana athi puraatanamaina srikaakula aandhra mahavishnuvu aalayam. kallu chedire shilpa soundaryam ee aalayam pratyekata. vijayanagara saamraajyaadhinetha srikrushnadevaraayalu 'aamukta maalyada' kaavyaanni rachinchindi ee aalayamlone ane prateeti. ee aalayaanni gurinchi enno.. ennenno kathalu. vaatilo okati 'sirikaakolanu chinnadi.'
aandhra mahavishnuvu aalayaanni aanukuni unna sirikaakolanulo puttina okanoka andamaina padmam aliveni. aa veladi aatavelade, cony 'vela'dhi kaadu. aatapaatallo meti ayina pasimi praayapu aliveni manasu aandhra mahaavishnuvuki ankitam. aame ata, pata aa swami sevaki matrame. atuvanti alivenipai rajodyogi okadu manasu paddaadu. koothuri dwara dhanarjana cheyalanna aasacheta kannumusukupoyina vaesyamaata rangajamma ataniki sahakarinchindi. phalitamgaa, andamaina aa padmam vadipoye paristhiti vachindi. tarvaata yem jarigindannade veturi sundara rammurthy raasina sangeeta naatika 'sirikaakolanu chinnadi.'
nitya yavvanudu veturi tana mupfai moodo eta raasina ee naatika, mari nalugella tarvaata aakaasavaani dwara prasaaramayyindi. cinee sangeeta darsakudu pendyaala nageshwara raavu swaraparichina ee naatika, telugu vaari adrushtavasaana prasaarabhaarati arcyves nunchi bayatapadi, vaari marcheting vibhagam dwara audio disc roopamlo marketloki andubaatuloki vachindi. sumaru tombhai nimishaala vyavadhi unna sangeeta naatakaanni tanikella bharani parichaya vaakyamtho market chestondi prasaarabhaarati. veturi abhimaanulu kondaru ee scriptuni pustaka roopamloonuu teesukuvacchaaru.
'manucharitra' ni allasani peddana nunchi ankitam andukunna srikrushnadevaraayalu, aa sambaram tarvaata aliveni naatyaanni tilakinchi, aameni satkarinchaalane sankalpamtho 'aanegondi' sthaanaapati martanda sarmani srikaakulam sameepamloni devarakota mandalaadhipatigaa badili chesi, alivenini aasthaana nartakigaa niyamistaadu. aliveni meeda manasu padataadu martanda sharma. aasthaana nartakiki rayalu tarapuna rasi ivvavalasina thoorpu bhoomula badili samayamlo aliveni talli rangaajammatho parichayam avutundi sarmaki. appatike koothuri vishnubhaktini chusi visigipoyina rangajamma, martanda sharma aliveniki daggarayye upaayam chebutundi.
rangajamma salaha prakaaram, aandhra mahavishnuvu aalayamlo moolaviraattu seshavastraanni, aabharanaalani dharinchi aliveni sarasaki cherina martanda sharma, tanu saakshaattuu aame sevistunna bhagavantudini ani nammistaadu. itte maayalo padipoyina aliveni, martanda sarmaki tanani taanu arpinchukuntundi. martanda sharma dwara ande kaanukala meeda chinnachuupu modalavutundi rangajammaki. tana koothuri dwara inka ekkuva sommu sampaadinchavachchanna aalochana aamedi.
ee kramamlo, prabhuvu sannidhilo naatyam chestu kallutirigi padipoyina aliveni 'garbhavati' ani rajavaidyudu telchadamtho teevramaina vedanalo munigipotadu srikrushnadevaraayalu. martanda sarmani badili cheyadam valle idantaa jarigindanna chinta modalavutundi. jarigina daanilo rangajamma paatra kuudaa undannadi vichaaranalo telustundi. jarigina mosam aliveni meeda elanti prabhaavaanni choopinchindi? rayalu aameki nyaayam cheyagaligada? annadi aasaktikaramaina mugimpu.
sangeeta naatika avvadam valla, sambhaashanalu takkuvagaanuu, paatalu ekkuvagaanuu unnaayi. mukhyamgaa cheppukovalsindi aliveni paatra pooshinchina srirangam gopalaratnam gurinchi. 'chinadanara.. valachina danara..' anna jaavali aina, 'govardana giridhari..' anna bhaktigeetamainaa mallee mallee vinalsinde. ika sambhaashanallo amaayakatvam, bhaktipaaravasyam kalagalasi aliveni paatra kallamundu kadalaadutundi. tarvaata cheppukovalsindi rangajamma paatra pooshinchina pi. seetaratnammani gurinchi. dhanasa mendugaa unna vruddha vaesyamaataki tana gontuto roopu kattesaru.
ika, veturi pratibha pratikshanam pratyakshamavutundi. alankaaraalani vaadukunna teeru adbhutam. padaalani virichi sleshalatho sambhaashanalu nadipaaru. entha chakkani telugasalu!! vinaale tappa maatallo cheppadam kashtam. "rayekkadaina rayalavutunda?" "devadasi ante gudisottu madigattukomannaru cony, madi kattuku batakamannara?" lanti prasnalu vinnappudu, vaetuurilooni sambhaashanala rachayitanu sinima rangam enduku upayoginchukolekapoyim kada anipinchaka maanadu. naatitaram radio shrotalani matrame kaadu, netitaram sangeeta, saahityaabhimaanulanii alarinche naatika idhi. (prasara bhaarati market chestunna audio disc vela roo. 195).
neelamraju venkata sheshayya.. ee paeruni eetaram saahityaabhimaanulaki parichayam cheyali ante, sripada subrahmanya saastri aatmakatha 'anubhavaaluu-ghnaapakaaluunu,' buchibabu navala 'chivaraki migiledi' lani telugu paatakulaki tolisaarigaa andinchina 'navodaya' patrika sampaadakudu ani cheppali. cinee abhimaanulakaite tolitaram telugusinima 'ushaa parinayam' loo kathaanaayakudu ani cheppali. rajakeeya rangamvaariki cheppeppudu tanguturi prakaasam pantulu modalu neelam sanjeevareddy varakuu endaro naayakulaki aantarangikudu ani cheppadam marchipokudadu.
sangeetaabhimaanula daggara prastaavincheppudu bhadraachalamlo 'ramadasa dhyanamandiram' roopashilpi any, 'vaggeyakara vaarshikotsavam' erpaatu chesina sangeeta pipasi any cheppakapothe elaaga? ika bhaktulakaite, kanchi paramacharyula vaari priyasishyudu any, 'nadiche devudu' pustaka rachayita any chebithe chaalu. antena? 'swarajya' modalu 'aandhraprabha' varakuu telugu patrikallo aneka hodallo panichesi, swatantra poratam modalugaa enno visaeshaamsaalani gurinchi vislaeshanhalu andinchina jarnalistu, sangeeta, saahitya, kalaa, rajakeeya, aadhyaatmika rangaallo endariko aaptudu, snehasheeli.. okkamaatalo cheppalante 'bahumukha pragnaasaali.'
endarendaro pramukhula gurinchi enno vaartalu rasi, intaryuulu chesina venkata sheshayya tana kathani tanu rasukoledu. aayana maranaanantaram, peddakoduku neelamraju lakshmi prasad 'maa tandri sheshayya gaaru' paerita aksharabaddham chesina pustakamlo aneka udyamaala naduma saagina tana tandri enabhayyedella jeevitaanni rekhaamaatramgaa sprusinchaaru. ongolu jilla noothalapaadu loo 1905 loo janminchina venkata sheshayya haiskuulu chaduvuki vachesariki desamlo jaatiiyodyamam oopandukundi. 'aandhra ratna' duggiraala gopalakrishnayya spuurtitoe haiscool baay cat chesi udyamamloki dookina sheshayya, jaateeya paatasaalalo telugu shart hand nerchukovadam aayana jeevitamlo modati malupu.
swaatantraporaatamlo talamunakalugaa palgontu, 'swarajya' patrikani oka udyamangaa nirvahistunna tanguturi prakaasam pantuliki adhe samayamlo telugu shart hand telisina sahayakudu avasaram kaavadamtho aa avakaasam seshayyani vetukkuntu vachindi. prakaasam daggara panichesindi kevalam okka samvatsarame aina, aa okka edaadilone enno panulu neerchukunnaaru, endarino parichayastulugaa chesukunnaru. mukhyamgaa, prakaasam pantulu upanyaasaalani 'swarajya' patrikaki rasi pampadam dwara jarnalijam meeda aasakti modalayyindi. atupai varusagaa 'aandhra patrika' 'aandhraprabha'lalo udyogaalu, 'navodaya' vaarapatrika sthaapana, nirvahana. aidella tarvaata 'aandhraprabha' ki punaragamanam. eemadhyalo cinimaalu, sangeetam, naatakaalu, saahityam, aadhyaatmika chintana.. enno, ennenno.
prabhutvodyogamlo padavee viramana chesina neelamraju lakshmi prasad paeru dinapatrikalu chadive vaariki, mari mukhyamgaa editorial paejeello aadhyaatmika vyaasaalu chadivevaariki kottagaa parichayam cheyalsina paniledu. naati aandhraprabha loo 'aalokana' modalu neti saakshi loo 'jyotirmayam' varakuu aayana vyaasa parampara konasagutune undi. venkata sheshayya pedda kodukugaa tandrini baga daggara nunchi chuse avakaasam dorakadamtho, enno vishayaalani saadhikaarikamgaa raayagaligaaru lakshmi prasad. mukhyamgaa, 'navodaya' patrikalo ayanakuda swayamgaa palupanchukodam valla aa patrikki sambandhinchi enno aasaktikaramaina vishayaalu velugu chushayi. aayana sodarudu, pramukha chayachitrakarudu, paatrikeyudu neelamraju muralidhar chaya chitraalu ee pustakaaniki adanapu aakarshana.
paaritoshakam kosam srishree appatikappudu patrikaafeesulo kuurchuni adigina artical raasicchina vainam modalukoni, naarla venkateshwara raavu-enji rangaa la madhya jarigina silent war varakuu, tanguturi prakaasam pantulu dhrudha chittam modalu nedurumilli janardhanareddy sousheelyam varakuu aascharyam kaliginche sangatulenno adugaduguna kanipistaayee pustakamlo. kevalam venkata sheshayya vyaktitvam maatramekaadu, aayana chuttu unna vaarini gurinchi enno sangatuluu sandarbhochitamgaa prastaavinchaaru lakshmiprasad. okatirendu punaruktulu, kaasinni mudraaraakshasaalu unna, avevi apakunda chadivinchadaanni aapagaligevi kaadu. venukati taram jeevitaalani gurinchi aasakti unnavaaru mechhe rachana idhi. (navodaya buk hous pampinee, paejeelu 243, vela roo. 100, anni pramukha pustakaala shapulu).
"oo gaali, nuvvu veduru sandullo sangeetam padadamemiti? saradrutuvulo venugaanaaniki nemali purivippi aadadamemiti? megham velle daarilo manasu telipotundi endukani? bandhinchabadi unna pushpam, galisokagane rekulu vichukuntundi endukani?" ...malayaala cinee geyarachayita rafic ahmad rachinchina okanoka paata muulaardhaaniki koncham daggaragaa unde anuvaadam idhi. ardham ninna monnane telisina, daadaapu padirojulai aa paata chevullo maarumogutondi.
"kathe kathe nee pukkamarathyl pattum moolhi vanno..." ela pravesinchindo cony oo padi rojula kritam ee paata maa intlo pravesinchindi, chala maamuulugaa. alanati 'lavakusa'loo seetamma veshamlo unna anjaleedevi adavulaki prayaanamainappudu vinipinche nepadhyasangeetaanni jnaptiki techhe aarambham.. atupai rendu chitramaina gontullo ematram ardham kaani padaalu.. bhasha teliyakapothenem, aa gontullo vinipinchina edho teliyani aardrata kattipadesindi. mari mukhyamgaa aa stree gontu. adimodalu, aa paata marumogadam modalaindi.
"ninna anedi vatti kala.. nedu anedi kotta ghnaapakam.. shokaanni mosina bhujalapai vaaladaaniki vastondi kotta vennela.. kudichi kudichi paalu taage muddula doodalu, chinni chinni puvvullo uyyaalaluuge chirugaalulu, tene palukulennintino chebutunnaayi.. " ...drushyaanni chustunnappudu ematram thochani ee bhavaniki ardhaanni vetukkodam kanna munde, paata puurvaaparaala gurinchina vetukulaata modalayyindi. 'selulaid' paerutho gatha samvatsaram malayaalamlo vidudalaina sinima, 'jasee danial' paerita tamilamlokii anuvaadam ayyindi. malayaala sinima parisramaki moolapurushudaina jasee danial jeevita katha aadhaaramgaa kamal darsakatvamlo vachina ee cinemalo prudhweeraj, mamata mohan das, chaandini mukhyapaatralu pooshinchaaru. tamila veediyollo "katre katre..." dorikindi.
"andaala aakaasamlo veyi chilukalu egurutunnaayi.. parichayamaina chilukalu thoorupu dikkuna indra dhanussuni chitristunnaayi.." ...tamila veediyolo gaayani recording loo paadutondi. aame paeru 'vaikom' vijayalakshmi. vilakshanamaina gaatram. naati meti gaayani pi. leela gontuni leelagaa gurtuchese gamakaalu. entha alavokagaa paadesindasalu! gaayani vivaraalu vetakadam modalayyindi. kerala loni vaikom loo puttiperigina vijayalakshmiki evaridaggara abhyasinchakundaane sangeetam pattupadindi, adikuda chinnanade. antekaadu, 'gaayatriveena' gaa pilavabade eka tantri veena meeda elanti patanaina sare okasari vinte chaalu alavokagaa palikincheyagaladu!! utube loo enni veediyolo..
"minuguru kallalo nakshatraalu puustunnaayi.. muvvala savvadilo keertanalu vinipistunnaayi.. samayam vachindi, puudaniki.." ...pattalenanta aanandam kaliginappudu daanni evaritonanna panchukovali anipinchadam atyanta sahajam. tamila veedio kanipinchagaane, tamilam-telugu baga telisi, sangeetaanni baga ishtapade oo mitrudiki share cheshaanu. tana gurinchi okkamaatalo cheppalante emmes subbulakshmi vaallaki famili frend. nenadiginde tadavugaa tamila saahityaanni teluguloki anuvadinchi icharu. "idhi tune ki rasinattuga anipistondi, malayali mitrulevarikanna original paata vinipinchi ardham telusukovali," raatri tanu pampina mail saaraamsam idhi.
"kathe kathe nee pukkamarathyl pattum moolhi vanno..." ...avaardulandukunna ee paata e pani chestunna ventaadutondi. chivariki nidralo kuudaa vadilipettadam ledu. avunu mari.. jolapata, melukolupu kuudaa ee pate avutondi kadhuu. udayam nidra lechesariki fon loo text. mitrudi nunchi.. ardharaatri daataaka pampina sandesam. "ippativarakuu iravaitommidi saarlu vinnani paata.. sympley aasam.." ...inka edho cheppaalanipinchi, cheppalekapovadam ardhamayyindi. adhi naakuu anubhavame. anubhootini aksharaallo pettadam annadi ellavelala saadhyam kaadu.. mari mukhyamgaa oo jesudasuni, oo 'vaikom' vijayalakshminii vinnappudu kalige anubhootini. adhi, evarikivaallu pondalsinde.. maro daariledu.
telugu sinima parisramaki rendu kallu anipinchukunna ntr-aennar la samavayaskudu. cony, kereer aarambham nunche vaallaki tandri, taatagaa natinchaadu. tanakanna vayasulo chala peddavaallayina nateemanulaki bharta vesham vesi meppinchaadu. telugudanam anagaane gurtoche niluvettu saanta swaroopam gummadi venkateswararao. 'gummadi naanna' teliyani telugu sinima prekshakulu untara? aa prekshakulaki tana gurinchi, tanu chesina cinimala gurinchi marovidhamgaa teliyadaaniki avakaasam laeni enno vishayaalaki akshara roopam istuu gummadi raasina pustakam 'teepigurutulu - chedugnaapakaalu.'
gunturu jillaalooni tenaali pattanam paeru cheppagaane modata gurtochedi saahityam. aa venuke naatakarangam. 'andhra paris' anna muddu paeru undane undi kadhuu. aa tenaaliki daggaralo unna ravikampadu ane palleturu gummadi swasthalam. vyavasaayam chesukune ummadi kutumbam. chaduvante, mari mukhyamgaa telugante chinnappatinunchi chala ishtam gummadiki. telugu meeda ishtam padyaalu neerchukoodaaniki dohadam cheste, padyam karnapeyamgaa chadavagalige nerpu naatakaallo avakaasaalu ippinchindi. chaduvu, naatakaalu.. skoolu chaduvu avutune pelli.. vyavasaayam meeda aasakti lekapovadamto tenaalilo chinna vyaparam aarambhinchadam.. ikkade oohinchani malupu tirigindi jeevitam.
cinimala meeda gummadiki etuvanti abhipraayamuu ledu. cony, aayana cinemalaki panikostaadani daggari bandhuvula, praana snehitula nammakam. aa nammakame, gummadi tarapuna aayana kosam vaallani sinima veshaalu vetikela prayatninchindi. vijaya samsthalo bhagaswamyam kosam tenaali loo unna tana aasti ammakam kosam vachina chakrapaaniki gummadini parichayam chesaru snehitulu. gummadini parichayam chestu "ee kurravadenandi nee cheppindii. natakale kakunda cinemaalalo kuudaa natinchaalane korke undi. chaduvukunnavadu, manavadu," anadamthone chakrapani "cinemaalalo 'tana' 'mana' anevi laabham ledu. chaduvu, samskaaraalu evee akkaraki raavu," anesaaru.
akkinenitho 'devadasu' nirminchina vinoda samstha nirmaatallo okaraina di.el. narayana dwara toli sinima avakaasam vachindi gummadiki. chinna chinna veshaalu, antanta maatram sampaadana. vachedi kharchulaki ematram chalakapovadamto nelanela intiki rasi dabbu teppinchukodam alavaatugaa maarindi. appatike heeroga kudurukunna ntr budget paataalu cheppesaaru gummadiki. "naaku nelaki aiduvandalu jeetam vastundi. idhi kakunda sinima mottaaniki aiduvelu. ante nelaku sumaruga veyyi roopaayalu. naaku ayye kharchu vanda roopaayalu matrame. roomu rentu yabhai, caragee paatika roopaayalu. takkina amaabaapatu kharchulu paatika. mari meeru alaa kharchu pedithe ela?" anna ntr prasnaki jawabu ledu gummadi daggara.
gummadi parsanality chusi heero veshaalu rakapoledu. cony, carecter artistuga sthirapadithene ekkuva rojulu cinemallo undagalavu ani chakrapani cheppina salahani paatinchaaru. tanaki haasya patralante pratyekamaina ishtam unna, aa taraha paatralu chala takkuvagaane vachayi antaaru gummadi. parisramalo andaritoonuu kalupugolugaa, ajaatasatruvugaa undaalanna gummadi prayatnam phalinchani samayam okati undi. akkineni hyderabad loo annapurna studio nirmistunna samayamlo ntr-ennarlamadhya apaardhaalu podasuupinappudu aa iddaruu kuudaa modata gummadini apaardham chesukuni aapai ardham chesukunnaru. ilanti chedu ghnaapakaalani rekhaamaatramgaa prastaavinchi, teepi gurutula gurinchi maatram visadamgaa raasaarii pustakamlo.
geetarachayita si. narayana reddi, nawala rachayitri daddanaala ranganayakamma, naataka rachayita modukuri janson.. veellantaa sinima rangaaniki parichayam avvadam venuka poonika gummadide. natakalanna, cinemalanna praanam pette dactor gaali baala sundararao gaari ekaika putrika jalandharaki pelli sambandham chudadamloonuu (varudu cinee natudu chandramohan) gummadidi keelaka paatre. cinee natigaa saavitri prasthaanaanni tolinunchi chivarivarakuu daggarinunchi gamaninchina kondarilo gummadi okaru. aame vyaktitvam gurinchi raasina visaeshaalu aascharya parustaayi. chitturu nagayyanna, aten baro teesina 'gaandhi' sinima anna ollu marchipoyenta ishtam gummadiki. okkamaatalo cheppalante nagayyalanti natuduu, vyaktee ledu.. gaandhi lanti maro sinima ledu antaaru.
tana debbhai aido eta 'aandhrajyoti' loo seerial gaa gummadi raasina kaburlaki vikram publishers samstha 2001 loo pustaka roopam ichindi. gummadi pooshinchina paatrala arudaina stills, anekamandi pramukhulu gummadini gurinchi velibucchina abhipraayaalato paatu gummadi natinchina cinimala jaabitaanu anubandhamgaa icharu. sinima anubhavaalato paatu videshee paryatanala visaeshaalanuu prastaavinchaarindulo. gummadi matallage mruduvugaa sagipoye kathanam apakunda chadivistundii pustakaanni. naati cinimaalatoe paatu saamaajika, rajakeeya paristhitulani gurinchi telusukune avakaasam iche rachana idhi. (paejeelu 190, vela roo. 100, 'visalandhra' anni saakhalloonuu labhyam).
prabhutvamlo unnatodyaalu chesi padavee viramana chesina adhikaarulandaruu varusagaa tama aatmakathalani veluvaristunnaaru. ayyeyes, ips adhikaarula aatmakathalu varusagaa andubaatuloki vastuu gadichina moodu naalugu dasaabdaala paalanalo, vidhaana nirnayaalu teesukune samayamlo teravenuka jarigina sangatulu saamaanyulu telusukodaaniki avakaasam kalpistunnayi. pvrcarke prasad 'asalem jarigindante,' mohan kanda 'mohana makarandam' tarvaata adhe varusalo dactor ke.vi. ramanachari veluvarinchina pustakam ' prajalu.. prabhutvam.. oka ai.e.es'
karinnagar jilla narayanapuramlo sampradaaya srivaishnava kutumbamlo janminchina ramanachari paatasaala rojulanunche churukaina vidyaardhigaa paerutecchukuni, kalasalaki vachesarikitelamgaanaa udyamamlo palgoni jailu jeevitaanni ruchichusaru. kaalejeelo cherenduku pradhaanamaina addanki pedarikam. kaalejeelo cheri kevalam chaduvutho saripettukokunda vidyaardhi udyamaallo palgonna vainam aascharyam kaligistundi. bahusa, udyamaanni kuudaa chaduvulo bhagamgane teesukunnattunnaru ramanachari. pg chadivenduku paedarikamtho paatu sampradaayamuu addochindi. edirinchi mari pg poortichesi kalasala lecturer gaa jeevitam aarambhinchaaru.
jeevitam pedda malupu tiragadaaniki kaaranaalu saadhaaranamgaa chinnave ayi untaayi. chala sandarbhaallo ivi, venakki tirigi chusukunte aascharyam kaliginchenta atichinnavi avtayi. lecturer gaa panichese kaalamlo kirosin reshan loo tappa dorakani paristhiti. reshan kavalante kaardu tappanisari. kondaru lecturerlu reshan kaardu kosam darakaastu cheyadaaniki revinue kaaryaalayaaniki vellinappudu akkada oo chirudyogi chetilo jarigina avamanam ramanachari andhrapradesh pablic survis kamishan parikshalu raayadaaniki kaaranam ayyindi. toli prayatnamlone udyogam saadhinchi bhoo rajaswa mandalaadhikaari (ardivo) gaa udyoga jeevitam praarambhinche naatiki ramanachari vayasu kevalam paatikellu.
reshan kaardu kosam vellinappudu chudadam tappa revinue aafiisu ela untundo teliyadu. evaritho ela melagaalo antakanna avagaahana ledu. phalitam, toli samvatsaram daadaapu prati nela badileele. kaasta kudurugaa chesina udyogam mahaboob nagar jilla narayanapeta ardivo. akkadinunchi ramanaachaariki badili ayinappudu aa praantam prajalantaa badili aapaalantuu rastaroko cheyadam, aardiivogaa aayana paniteeruki oo chinna machutunaka. tanguturi anjayya mukhyamantrigaa unnappudu hyderabad loo erpaatu chesina kulikutubsha arban devalapment adharity palanadhikari baadhyata ramanaachaarini rashtra sthaayi naayakula drushtilo padela chesindi.
kadapa kalektar gaa ramanachari baadhyatalu nirvahistunna kaalamlone, naati pradhaanamantri pv narasimhaaraavu ki kadapalo jarigina bahiranga sabhalo daarunamaina avamanam jaragadam, jarigina sanghatanaki kaaranam congress antargata kummulatale ayinappatiki kalektar ni baadyudini chestu rashtra prabhutvam ramanaachaarini badili cheyadam, intajariginaa ias adhikaarula sangham noru medapakapovadam.. atupai jarigina ennikallo rashtramlo adhikaaramloki vachina ntr peeveeni rashtraniki aahvaaninchi ghanamgaa sanmanam chesinappudu saamskrutika saakha sanchaalakudi hodalo ramanachare erpatlanni swayamgaa chudadam... idantaa apakunda chadivistundi.samskrutika saakha sanchaalakudu, tirumala tirupati devasthaanam kaaryanirvahanaadhikaari baadhyatalani entho ishtamgaa nirvahinchaaru ramanachari.
ntr, chandrababulato soukaryavantamgaa panicheyadaanni vivaramgaa raastuu, congress taim loo eduraina ibbandulani rekhaamaatramgaa prastaavinchaaru ee pustakamlo. pvrcarke, mohan kandaalu tama pustakaalani taame rasukoga, ramanachari pustakaanni patrika rachayita cheekolu sundarayya raasaaru. chaduvutunte "ramanachare swayamgaa rasi unte bavundedi" ani ennosaarlu anipinchindi. enno aasaktikaramaina amsaalu unnappatikii, kathanam vishayamlo saraina shraddha pettaledanna bhavana padepade kaligindi. tirumala 'kulasekharappadi ' ni 'kulasekharapadi' ani raasaaru pratichota. konni konni episodes neus paper klippingulani talapinchaayi. photolanni okkachote (chivarlo) ivvadam maatram mechukovali. (emesco prachurana, paejeelu 208, vela roo. 100, anni pramukha pustakaala shapulu).
rajakeeya naayakulu eppuduu vaartallo undaalani korukuntaru. manchigana, cheddagana annadi anavasaram. vaartallo undadame mukhyam vaallaki. halivud, balivud latho sahaa chala sinima parisramallo kuudaa ee dhorani undi. taaralu vaariki sambandhinchina vyaktigata vishayaalu, kondokacho vivaadaaspadamaina sangatuluu tarachuu prasara maadhyamaallo kanipinche vidhamgaa jaagrattalu teesukuntaarannadi bahiranga rahasyam.
endukogaanii, telugu sinima parisramalo modatinunchii kuudaa ee dhorani kanipinchadu. ikkada sinima vaalla gurinchi gaasippuvaartala prachaaram koncham takkuve. alaage, vivaadaalu emanna unna avi vaartallo raavadaaniki peddagaa ishtapadaru ikkadi sinima janam. telugu sinima vaallu kondaru rajakeeyaalloki vellinaa, rajakeeya naayakulu anusarinche prachaara dhoranulu sinima rangamloki raledane cheppali. ayithe, ippudippudu telugu sinima parisrama kuudaa vivaadaala prachaaramlo migilina bhashalni anusaristondemo anna sandeham kalugutondi.
oo natudikee, oo darsakudiki oo sinima shooting loo mata mata perigindi. aa natudu sinima nunchi tappukunnadu (leda darsakude tappinchaadu). ilaa natulakee darsakulakee abhipraya bhedalochi matamata perigi, sinima taaraaganam maripovadam ivaala kottagaa vachindi kaadu. bhanumati missaina missamma cinemane induku saakshyam. (phalitamgaane telugu parisramaki saavitri dorikindi anevaalluu unnaaru, adhi vere vishayam). ayithe, ippati taja sinima alantilanti sinima kaadu. agrataaralunna bhari chitrarajam.
tiiraa sinima vidudala ayyaka, anukunnadi okati ayyindi marokati. brahmandam baddalu kottestundi anukunnadi kasta phalitam chudabothe pettubadi tirigi vastundaa anna sandehaanni kaliginchindi. edola janam aa sinima chusela cheyyali. elaga ani aalochistundagaa allappudeppudo shootingulo jarigina vivaadam gurtochindi. sarigga adhe samayamlo sinima nunchi teesiveyabadina natudi maro sinima vidudala ayyindi. aa sinima kuudaa anchanaalani andukodam kuusinta anumaanaaspadamgaane kanipinchindi.
alanati vivaadaanni tavviteeste ubhayataarakamgaa untundani evariki anipinchindo cony, mottaaniki oo sarikotta vivaadam terameedaki vachindi. natuduu, darsakuduu scriptu prakaaram dailagulu ruvvukunnaru. ikkadivarakuu baane undi. kaanaithe, veelliddari poru valla vaalla cinimala kalekshanla kanna munde tv chaanalla ratingulu perige paristhiti kanipistondi. daadaapu prati tv chaanaluu poota ee vivaadaanni gurinchi varta kathanaanni vandi vaddistondi. asalu vishayamtho paatu, aa darsakudi, natudi paata cinemallo klippinguluu avy chupistondi kuudaa.
ee maatala yuddham rendu cinemalaki ematram saaya padutundo teleedu cony, tv chaanallakee, gasip vebsaitlaki maatram kaavalasinanta mudisarukuni andistondi. ikkado chinna pidakala veta.. okanoka chaanallo vivaadam taaluuku pratyeka kaaryakramam madhyalo vachina breake loo oo prakatana vachindi. "mana pedda koduku ichadu" antuu oo musalayana phelaphellade kotta veyyiruupaayala notuni bharyaki choopinchadam, aa tarvaata aa dampatuliddaruu andhrapradesh mukhyamantri photoni godakunna devulla photola pakkana tagilinchadam aa prakatana saaraamsam. "annayya naa appu mottam teerchesaadu," antuu aa dampatula koduku - vyavasaayam chesukuntu - aanandamgaa cheppe prakatana eppudu vastundo kada..
edaadiki rende pandugalu. aviti (rathotsavam), sankurattiri. rendu pandagalakee aadapillani puttintiki teesukelladam vidhaayakam antundi erremma. koothuru sannemmani adhe oollo unde bangaramma koduku paidayyaki ichi pelli chesindi naalugaidella kritam. pallelo cheyadaaniki panileka, 'kalasi' pani vetukkuntu patnam vellipoyaadu paidayya. kharchulu bharinchaleka akkada kapuram pettaledu. erremma maatram sampradaayam tappakunda eta rendu pandagalakee koothurni teesukelli nelesi rojulu unchukuni pamputondi. idigo, ee teesukelladam daggare taguvu modalayyindi.
bangarammaki mugguru kodukulu. moodovaadu paidayya. peddakoduku narayudu bharya pillalni kani kaalam chesindi. rendo koduku kotayya bharya puritiki puttintiki vellindi. bangarammaki cheyyi saayam unde kodalu sannemma okkarte. aina kuudaa, kodalu avitiki, sankuraattirikii puttintiki velladam, vellinappudalla nelesi rojulu undipovadam abhyantaram ledu bangarammaki. aame abhyantaramalla okkate, rendu pandagalakee kuudaa mundu rojuna puttintiki velli pandaga ayyaka nellaalluu undi rammantundi.
pratisaarii kuudaa, nela mundu teesukelli, pandagavutune pampestundi erremma. paiga, nakuturni eppudu teesukellaalo nakokaru cheppadava? antundi norugala erremma. chiniki chiniki gaalivaanagaa maarina aa taguvu, paidayya-sannemma yidabavulu (vidaakulu) pettukodaaniki siddhapade daggariki vachesindi aa sankurattiri panduganaatiki. rendu kutumbaaluu rodduna padi kottesukunnaka, asirnayudu gaari samakshaaniki vellindi taguvu. asirnayudu aa taguvu ela teerchaadu? paidayya-sannemma kalisara leda annade telugu saahitii lokam kara meshtaarugaa piluchukune kaaliipatnam ramarao nalugunnara dasaabdaala kritam raasina 'aarti' katha.
sundarapalem graamamlo jarigina 'yagnam' modalu, swatantra bhaarata desham meeda jarigina 'kutra' varakuu enno itivruttaalatoe mallee mallee chaduvukune kathalu raasina kara meshtaaru 'manava sambandhaalu' itivruttamgaa raasina katha 'aarti.' kathaa sthalam puurvapu ganjam jilla. akkada manushullage, aachaaraalu kuudaa oria telugula kalagaapulagamgaa untaayi. alanti ooru chivara unna pallelo koothavetu dooramlo unna rendu kutumbaalu bangaramma, erremmalavi. karuvu baarina padina pallelo panduga kala lekapoyina, sankraantiki patnam nunchi intikochaadu paidayya. erremma vachi alludini pandakki pilavadam kathaa praarambham.
pandakki nellaalla munde, sannemmani pampe vishayamlo veerakatteliddaruu juttoo juttoo pattesukoga, atta maata vinakunda amma venuka puttintiki vellipoyindi sannemma. aa kopam kadupulo pettesukundi bangaramma. pandugaputa aadavaalliddaruu mallee talapadipoye paristhiti vacheyadamto, tanu rangamloki digi sardicheppaadu paidayya peddanna narayudu. ilaa laabham ledanukunna paidayya, sannemmani ontarigaa kalusukuni yem jarigindo adugutaadu. tanu yem cheyyaalo cheppamantaadu. aa prakaaram nadustaanantaadu. "ilativi aadamanisini nanseppa raadu. nanseppina aa seppinattu nuv nadaaraadu" ani telchestundi sannemma.
madhyemaargamgaa, aameni mapitiki tavitappa gaarintiki opaali rammantadu paidayya. appudu kuudaa emi matladadu aame. paidayya cheppinadaantlo nyaayam kanipistundi pakkinti narasammaki. sannemmaki nachajeppe prayatnaalu chestundi. mogudu cheyyi datipokunda kasukovalani jaagrattalu chebutundi. chevina pettadu sannemma. ollu era petti mogunni techukovadam tanaki chetakaadani tegesi cheppestundi. inti paristhituluu, tana paristhituluu tarkinchukune panilo padda paidayya patnam velli tanu saadhistunnadi emitanna prasna daggara aagipotaadu.
panduga roju raatri ollu pattani kopamtho bangaramma inti meedaki yuddhaaniki vedutundi erremma. anthe kopamtho unna paidayya chinnanna kotayya aame meeda cheyyi chesukodame kaadu, sannemmani bedirinchi teesukochi tammudiki appagistaadu.adigo, appudu nyaayam cheppamantu asirnayudu gummam tokkutundi erremma. asiribabu teerpu emitannadi kathalo chadavadame baguntundi. (manasu foundation mudrinchi, emesco punarmudrinchina 'kaaliipatnam ramarao rachanalu' samputamlo undee paatika paejeela katha).
'chattam tana pani chesukupotundi' ..mana rajakeeya naayakulandarikii baga ishtamaina maata idhi. mari mukhyamgaa adhikaaramlo unnavaallaki. vaalla paalanalo losugulni prasnistuu evaranna kortuki vellagaane, mukhyamantruluu, mantruluu tv kemerala vaipu chirunavvutho chustuu cheppe maata idhi. chattam yem chestundannadi saamaanya janam kanna vaallaki baga telusanna bharosa kanipinchedi aa navvulo. ikapai, vaallu anta bharosaatoonuu aa maata cheppagalara?
je. jayalalita.. ee paeru cheppagaane enno drushyaalu okkasariga kallamundu medulutaayi. venditera meeda potti dustulato aadipaadina kathaa naayika modalu, enthati vaarinainaa tana chuupudu velitho saasinche adhinaayika varakuu enni paatralo. 'je ante jayaram kaadu jagamondi, jagadam' ani chamatkarinche vaallu unnaaru. avunu, sinima shooting flore modalu, saasana sabhaa vedika varakuu aame jagadamadani sthalam ledu. tana maataki eduru cheppina vaallani aame enaaduu kshaminchaledu. avamaaninchina vaallameeda acham sinima fakkiiloone prateekaaram teerchukoka poledu.
'idhee naakatha' paerutho cinee nirmaata emmes reddi rasukunna aatmakatha (limited edition) loo 'srikrishna vijayam' sinima nirmaana samayamlo jayalalitato padda ibbandulu ekaruvu pettaaru. rajakeeyaalloki vastune, modata rajakeeya guruvu emjy ramachandran thoo tagaadaa. ayana maranaanantaram rajakeeya vaarasatvam kosam ramachandran bharya jaanakito godavalu. atupai party paggaalu chepattina naatinunchii lekkalenanni vivaadaalu. pratipaksha naayika hodalo, mukhyamantri karunaanidhitho saasanasabhalo talapadinappudu tanaki jarigina avamanam, "mukhyamantri hodalo tappa assembley loo adugupettanu" anna pratigna cheyinchindi jayalalita chetha.
nijaaniki mukhyamantri hodalo jayalalita chala manchipanule chesaru. balikala sankhya aandolanakaramgaa taggipovadam anna satyaanni pasigatti, charyalaki upakraminchina modati mukhyamantri aame. mahilala bhadrata aameki kevalam upanyaasaaniki panikoche padikattu padam kaadu. pratyekamgaa mahilala kosamame polies stationla modalu, mahila polisula kosam pratyeka sikshana kendrala varakuu jayalalita prabhutvam chepattina charyalu enno. ninna monnati 'amma' kentinla vijayam, andhrapradesh prabhutvaaniki kuudaa spoortinichindi.
ayithe maatram? jayalalita anagaane rendu ginnis rikaardulu sontam chesukunna pempudu koduku pelli veduka, 'nadiche nagala dukaanam' ane mudduperunna priyasakhi sasikala, vandalakoddii paadarakshalu, kallu mirumitlu golipe nagaluu... ive modatagaa gurtostaayi. monnatiki monna, "kamal hasan anta bhari budget thoo sinima teeyakunda undaalsindi" ani nishkarshagaa cheppina gtakalapu cinee naayike gurtostundi. tanu chesina panulevee dachalanukoledu jayalalita. anduke tana sampadani dache prayatnam cheyaledu. tanani tanugaa prajalu angeekarinchaalani bhavinchi undochu bahusa.
jayalalita meedunna avineeti aaropanalu chinnachitakavi kaadu. kesulu kaasini kuusinii kaadu. aame namination tiraskarinchabadindi 2001 ennikallo. aame party aa ennikallo vijayam saadhinchadamtho, anungu shishyudu panneeru selvanni mukhyamantrigaa niyaminchi, tanu supreem kortuki velli mari adhikaaramloki vachaaru. taajaagaa, paddenimidella naati 'aadaayaaniki minchina aastula' kesulo karnaataka kortu teerpu tarvaata padavini kolpoina jayalalita, adhe panneeru selvanni mukhyamantri kurcheelo koorchobettaaru.
kannada naata puttina jayalalita, tamila prajala aadaraanni entagaa chuuragonnaaru annadaaniki gatha rendu moodu rojulugaa tamilanaata jarugutunna parinaamaale saakshyam. abhimaanaanni kaligiundadamloonuu, daanni prakatinchadam lonoo tamiluladi pratyekamaina dhorani. vaari abhimanam unnanta maatraana, jayalalita tappulu oppulaipovu. tananu taanu 'puracchi talaivi' gaa abhivarninchukune ee tamilanadu maji mukhyamantriki poratam kottakaadu, nijaaniki aame jeevitamlo oka bhagam. ippudu kuudaa aame nissabdamgaa tanaku vidhinchina shikshani anubhavistundi anukodam porapaatu. alaa cheyadam aame swabhaavam kaanekaadu.
'chattam tanapani tanu chesukupotundi' ani jayalalita chalasarle cheppaaru. aalasyamgaane aina, chattam tana pani tanu chesindi. desamlo kortu teerpu kaaranamgaa padavi kolpoina toli mukhyamantri jayalalita. chattaanni gurinchi ide maatani mana rajakeeya naayakulu chalamande chebutunnaru. vaallalo chaalaamandi meeda kortu kesulu pendingulo unnaayi. vallandari vishayamloonuu kuudaa chattam tanapani tanu chesukupoye roju twaralone ravalsina avasaram undi. mukhyamgaa, vyavastha meeda aa vyavasthalo unna prajalaki nammakam, gowravam peragadaanikainaa ilaa jaragadam takshanaavasaram.
janardana saastri intlo unde samayame takkuva. bhojanam, nidra tappa takkina samayam antaa janakiramaraju intlone. akkade saadhana, charchalu, anneenu. gitaru, sitaaru, gotu vaadyaalani veena meede palikinchestunnadu. atu saastriiyam, itu lalita sangeetam.. veenapai athani vaellu palikinchani gamakam ledu. janardanam veenatho jugalbandii cheyadam hinduustaanii sangeeta kalaakaarulandarikii oo sarada.
kachereela erpaatu antaa janakiramaraju chetimeedugaane jarugutuu vastondi appativarakuu. clubbulo parichayamaina kotta snehitula dwara kachereela erpaatu gurinchi enno vishayaalu telusukunnadu narasimhasaastri. itu meenakshi kuudaa "kachereeki ematram istarandi mee abbaiki?" antuu mahilaamandali snehitulu adige prasnalaki tana daggara jawabu lekapovadam ibbandigaa undi.
"mana kurradi kachheri manam kakunda inkevaro erpaatu cheyadam avitandi?" andi bharta daggara. modatisaarigaa, narasimhasaastri oo karyakrama nirvaahakula daggara adwansu puchukunnadu. puchukuni, falani rojuna, falani chota kacheri cheyalani cheppaadu kodukki.
tandri cheppina sangati guruvugaari chevina vaesaadu janardanam. janaardanaaniki ardham kaani vishayam, jaanakiraamaraajuki ardhamayyindi. vache navvuni guburu meesaalu kappesai. narasimhasaastri dwara erpaataina kacheri vijayavantamgaa mugisindi. kodukki sangeetam tappa vayasuki tagga lokagnaanam bottigaa ledani baga telusu meenaakshiki. nemmadigaa cheppadam modalu pettindi.
"nanna.. mee taatagaaru goppa vainikulu. aayana veena vaayistunte naradude swayamgaa vachi vintademo anipinchedita. neekanta aayana polike vachindi antuu untaaru mee naannagaaru.." modatlo emi lekapoyina, raanraanuu ee maatalu panicheyadam modalayyayi janardanam meeda.
oo aangla patrikaki ichina interyoolo modatisaarigaa "mai guru.. janakiramaraju" anna prastaavana teledu janardanam. alaa teledanna vishayam, aa intaryuu achulo chusukunnappudu tappa ardham kaaledu ataniki. emi jaraganatte oorukunnaadu janakiramaraju.
ippudippudu janaardanaaniki kacheri madhyalo vennu nimaraalsina avasaram ravadam ledu. shishyudi vennu mudurutonnanduku manaspuurtigaa santoshinchaadaayana. kachereelalo janakiramaraju sthaanam vedika meeda nunchi, mundu varusa prekshakulloki maarindi nemmadigaa. chinnakoduku kuudaa 'balamedhavi' avtadanna narasimhasaastri aasha adiase ayyindi. 'janardana saastri tammudu' ane paeraithe undi cony, athani pratibha prekshakula anchanaalani andukoka povadamtho annagari vaadya brundamlo okadigaa undipoyaadu.
nirantaram saadhana, kacherilatho oopiri salapakunda unna vikhyaata vainikudu janardana saastriki pellidu vachindi. sambandham sthiraparachaali. narasimhasaastrikii, meenaakshikee oopiri salapadamledu. bandhuvulu kantiki aanadam eppudo maanesaaru. samaana sthaayilo sambandham dorakadam kashtam kabatti oo mettu digaka tappadane chebutunnaru andarikee.
"aadapillani takkuva nunchi techukomane chebutondi saastram" antuu sannayi nokkulu aarambhinchindi meenakshi. ivavi pattadam ledu pellikodukki. veena okkate prapanchamlo atyadbhutamaina vishayam ataniki. entha saadhana chesina tanivi teeradu. inka evevo kottaraagaalu palikinchaalanna tahataha roju rojuki perugutunde tappa taggadu. tana chuttu jarugunnavaatito nimittam daadaapugaa ledataniki.
prabhutvamlo unnataadhikaari okaayana janaardanaaniki sambandhaalu chustunna vishayam telusukunnadu. mundugaa hangudaarlani pampi tana gurinchi cheppinchaadu. tarvaata tane swayamgaa rangamlo digi, pravara cheppukuni pillanistaanannaadu. peddagaa shrama padakundaane aayana ettu phalinchindi. adhikari gaari ekaika putrika gayatri aa yinti kodalayyindi. angaranga vaibhavangaa jarigina aa pelliki janakiramaraju vachado, ledho telusukune teerika evvarikee lekapoyindi.
pellaina moodo roju udayaanne chedirina juttu sarichesukuntu "nenemi veenani kaadu telusa.." gomuga andi gayatri. siggupadipoyadu janardanam. padahaarrojula pandugakanna munde prabhutvam pedda puraskaaraanni prakatinchindi janardana saastriki.
"ammai adugupettina vaela" ani naluguru antuu unte vini moothi mudichindi meenakshi. attavaarinti paristhitulu itte aakalimpu chesukunna gayatri, america samyukta rashtrallo nellaallapaatu janardanam kachereelu erpaatu cheyinchi, kuudaa tanuu vellindi. narasimhasaastri, meenakshi entamaatram oohinchani parinaamam idhi.
shaan francissco loo kacheri avutundagaa india nunchi fon, janakiramaraju kaalam chesarani. inka rendu vaaraalunnaayi kachereelu. aa vaarta janaardanaanni cherakunda kattadi chesindi gayatri. vaadyakalaakaarulandarini okatiki padisaarlu heccharinchindi. maadhavasaastrini teesukurakunda manchipani chesaananukundi.
janardanam mitabhashi. abhimaanulam antuu evaranna vachina vaallu cheppedi navvutuu vintaadu, photolu digutaadu tappa pedavi vippi peddagaa matladadu. janakiramaraju vishayam prekshakula dwara janaardanaaniki telisipotundemo anna bhayam lekapoledu gaayatriki. anduke, atanni kshanamainaa vidichi pettakunda needala tirigindi. andarloonuu kalividigaa kalisipotu, ingleeshu galagalaa matladestunna bharyani chusukuni garvapaddaadu janardanam.
indialo adugupedutune guruvugaari maranavaarta chevina padindi janaardanaaniki. telisina kshanam gaayatrivaipu suutigaa chushadu. okkasari bhayam kaligindaameki. ayithe, pedavi vippi emi matladaledu. atanu adiginappudu chuddam anukundi. adagaledu janardanam.
intiki vastune tanu saadhana chesukune gadiloki velli talupu moosukunnadu. veenaa nikwanam nirviraamamgaa vinipistuunee undi gadilonchi. eppatiko bayatiki vachina janardanam entho prasaantamgaa unnaadu. janakiramaraju shishyulu kondaru janaardanaanni kalisi, guruvu gaari smaarakamgaa edanna sangeeta kaaryakramam cheste baavuntundannaaru. "meeru cheyyandi," anesi oorukunnaadatanu. aavela, sangeeta prapanchamlo janaardanaanni tittani noruledu.
bharta vaikhari chusi dhairyam chikkindi gaayatriki. videsaallo kaaryakramaala erpaatu meeda shraddha choopinchadam modalupettindi. kodali dhorani bottigaa korukudu padaledu narasimhasaastriki. koduku cheyyi jaripotademo ani bhayapadutunna meenaakshiki, kodalu vatti manishi kaadanna kaburu agniki aajyamlaa jatapadindi.
janardanam tallidandrulaki, bhaaryakee madhya modalaina yuddham 'vainika' puttenatiki pataaka sthaayiki cherukundi. pasipillani chusukunna sambaramlo jarugutunna godavalni marchipoyaadu janardanam. veena tarvaata rojulo ekkuva samayam pasibidda thone gaduputunnadu. avunu, veena tarvate vainika. ayithe, atu tallidandrulu itu bharya kuudaa athani rojulni prasaantamgaa gadavanivvadam ledu.
aarunelala kritame gayatri sthiraparichina singapur tur, travencor samsthaanamlo tandri dwara erpaataina kacheri.. rentilo edho okati vadulukoka tappani paristhiti edurayyindi janaardanaaniki. chala godavala tarvaata singapur toorni raddu chesukunnadu. enugekkinanta sambarapaddaaru tallitandri.
okkasariga bhaggumandi gayatri. vainikani teesukuni puttintiki vellipoyindi. bidda kosam atadu rakatappadanna dheema aamedi. bharya tanani ardham chesukuntundi anukunnade tappa, alaa chestundani oohinchaledu janardanam. vainika laeni intlo modatisaarigaa tana gurinchi tanu alochinchukovadam modalu pettaadu.
chuttu unnavaallalo evarini nammali? evarini nammakudadu? evarini daggariki ranivvali? evarini dooram pettali? prati okkari meeda anumaname.. andarinee nammeste? evarinee nammakapothe?? ivannee seshaprasnalugaa migilipoyayi janaardanaaniki.
manasuki daggarivaallantuu evarunnaaru? evaruu leru. tana eedu vaalla kanna tanu eppuduu peddavade. peddavalla mundu eppatiki chinnawade. chuttu mahaa shoonyam.. ekantam.. picchekkinche ekantam.. manassaantini ekkada vetukkovalo teliyaka, dorikina prati maargaannii prayatnistunnadu janardanam.
rojulu gadichekoddii kacheri chestunte veena teegelameeda yaantrikamgaa vaellu kadulutunnaye tappa manasu palakadam ledu. enno ellugaa atanni chustunna pakka vaadyagaallu gamaninchaarii vishayaanni. ela atanni maamuulu cheyadam? ataniki kachereelu unnannalle vaallakee velugu. yaantrikamgaa veena meetadam tana valla kaavadam ledu janaardanaaniki.
"konnallapatu kachereelaki dooramgaa unte?" anna aalochana vachindi. aalochinchagaa adhe manchidi anipinchindi kuudaa. cony, tallidandrulu oppukoru. advansuga buk chesukunna nirvaahakulu ibbandi padataaru.. okati kaadu.. enno samasyalu. "inta chestunna naaku migulugunnadi emiti?" unnattundi prasninchukunnadu.
aavela, veenani muttukoledu janardanam. aa gadini daatukuni padakagadiloki velli, photo albams annee chuttu pettukuni kuurchunnaadu. toli kacheritho modalu petti, varusagaa okko samvatsaram photolu chustuu nadichi vachina daarini nemaruvesukuntu unte unnattundi gundello sannagaa modalaindi vanuku.. vennu nimaradaaniki guruvugaaru lekano emo.. kshanaallo adhi perigi peddadayyindi.. ollantaa chematalu. bharya, biddatho tana photo.. bidda mukhamlo bosi navvu.. kallu masakabaarutunnaayi.. ollu tirugutondi.. unnattundi valipoyadu.
"ayyayyo.. ekandi veena teege tegipoyindandii.. ventane baagu cheyinchaali..." talli gontu janardana saastriki vinipinche veeluledu.
"... kaliyuge ...pradhamapaade ...jamboodveepe ...bharata varshe ..." kinchapadutuu palukutunnaayi narasimha saastri pedavulu. maasina angavastram, masikavesina pai vastram, chetiki chinna gudda sancheetho visaalamaina aavarana veedhivaakitlo nilabadi unnaadatadu. yayavaram cheppukodam adhe pradhamam. alanti paristhiti vastundani enaaduu oohinchaledu kaneesam. inti vaallu vachevarakuu akkade nilabadaalo, raarani nischayinchukuni venakki tiragaalo teliyani sandigdhamlo gontu kaasta penchi aavelti tithi, vaaram, nakshatram biggaragaa chadivaadu. aa inti illaalu pidikedu biyyam tecchi athani sanchilo posindi namratagaa.
"vasudevarpanam" gonigaayi athani pedavulu. adimodalu mittamadhyaahnam varakuu paatika gummalu ekkidigite, aidu guppilla biyyam paddai cheti sancheelo. kaalliidchukuntuu intiki vachesariki koduku janardana saastri gummamlo edurupaddaadu.
"evanna techara? chetulupukuntu vachara?" dhumadhumalaaduthuu vachina meenakshi mukhamlo kaasta velugochindi, sanchi chudagaane. itte lopalikelli manchineella chembutho tirigochi, "kaallu kadukku randi. inta oollo aamaatram nalugginjalu ralakapotaya ani esaru pettesunchaanu.. okka kshanamlo vaddinchestaanu," entho saantamgaa cheppindi.
lekkaki aidu gadulunna chala paatabadipoyindi illu. matti godalu, sunnam moham chusi enno ellayipoyindi. varshaakaalam vachindante chembulu, ginnelu annee neelameeda parichina inka edho oka muula vaana paduthoone untundi. udyogam chesenta chaduvu, vyaparam chesenta dabboo laeni narasimhasaastri enno panulu prayatninchi chivariki yaayavaaramloki digaadu. naluguru chinnachuupu chuste chuudaneegaaka, kadupuninde daari mukhyam ani saripettukunnadu.
"ivaale modalu kada.. rendrojulupothe andarikee telustundi. kaasinni biyyam vastaayi. kaasta kuduta paddaka kurradi chaduvu vishayam aalochinchaali. vaadi eedu vaallu okkakkaruu barlo cherutunnaru," pillaadini jokodutu cheppindi meenakshi. mounamgaa undipoyaadu narasimhasaastri.
chamuru deepam kondekkina kasepatiki "aa geddam cheyinchukoraaduu repu? okate guchukuntondi," gusagusagaa andame.
chuttupakkala pillalandaruu badiki vellipotuu unte okkaduu intlo kalakshepam cheyadam pedda samasya ayipoyindi janardana saastriki. entasepani amma kongu pattukuni tiragadam? paiga meenakshi eppudu daggariki teestundo, eppudu chirroo korroomantundo oo pattana pasigattadam kashtam. tana kalakshepam tanu vetukkune prayatnamlo unna aa kurradini veedhi gadilo unna paatakaalamnaati podavati chekka pette aakarshinchindi.
amma nanna nidrapotunna oo madhyaahnam vaela kashtapadi pette teriste, oo paata shilku gudda mettagaa merustuu kanipinchindi. aa mettadanaanni chetulaki taakinchi, odisi pattukune prayatnam chestunnappudu "true" manna sabdam raavadamtho gunde gubhelumandi janaardanaaniki. nanno, ammo nidraleste inkemanna undaa? jaagrattagaa pette musesadu cony, manasu akkade undipoyindi.
adimodalu, aa pette meeda kutuhalam perigindi. dhairyam chesi, shilku guddani jaagrattagaa paiki teeste, aduguna kanipinchina vastuvu aascharyamlo munchettindi atanni. pettelo jaagrattagaa amarchina podavati vastuvu peremito teliyadu cony, daanikunna teegalni muttukunte chaalu vinta vinta sabdaalu vastunnaayi. udayam intlo bayalderina naanna tirigi vachedi bhojananike. aayana biyyam tecchevarakuu ammaki peratlo goda pakkana pakkinti vaallathone kalakshepam. aa samayamlo veedhi gadiloki vachi, petti mootha teesi, shilku gudda tappinchi, teegelatho aadukovadam oo alavaatugaa maaripoyindi aa kurradiki.
"ee edanna pillaadini chaduvulo pettali. kaneesam meeru daggara kuuchoobettukuni aksharaalannaa diddinchandi," meenakshi maataki samadhanam cheppaledu narasimhasaastri, eppatilaage.
"naake chaduvostena? naalugu mukkalu nene cheppukundunu. cheetlapeka meedunna shraddha pilladi chaduvumeeda ledu kada.." antunnappudu maatram vistari mundu nunchi lechipoyadu, uttaraaposana pattakundaane.
janardanam vellakee, lohapu teegelakee yitte sneham kudirindi. e teegeni etu meetithe elanti sabdam vastundo evaruu cheppakundaane telisipotondi ataniki. aa teegelatho aatalu nirantaraayamgaa saagipotunnaayi. vaellu noppi pudutunna teegelni maatram vadalaalani anipinchadam ledataniki.
aa udayam, narasimhasaastrini yaayavaaraaniki pampi, meenakshi peratlo kaburlalo munigi unnappudu veedhigummamlo nunchi biggaragaa pilupu vinipinchindi "everondy intlo?" antuu. anta kritame aata puurti chesina janardanam peratloki parigettaadu. rendo pilupuki hadavidiga veedhiloki vachindi meenakshi, aa venuke janardanam. veedhilo evaro burrameesala peddamanishi. aajaanubaahuvu. gambheeramaina vigraham. aparichitunni chudagaane okka kshanam tattarapadi, kongu bhujam chuttu kappukundi.
"vaarintlo larondy.. vachestaaru.. koorchondi.. chinna.. chaapa tecchi veyyi nanna" pillaadiki puramaayinchindi hadavidiga. avemi pattinchukune paristhitilo leda peddamanishi. meenaakshini chustune chetuletti namaskarinchesadu.
"entha chakkani nikwanam talli! saraswati amsalo puttinattunnaru," atanantu unte tellabovadam meenakshi vantayyindi.
"ekandi veena. shreshtamaina panasa maanutho.. adikuda bobbili vaaru tayaaru chesindi ayi untundi.. kadamma?" adigaadu sambaramgaa.atadem matladutunnado aksharam ardham kaaledu meenaakshiki. peddamanishiki eduru cheppadam maryaada anipinchadam ledu. manchineella chembu pilladi chetha atanikippinchi gadapa lopale nilabadindi.
"chala sepayi vintunnanamma. abhinandinchi vedadaamani pilichaanu.. kshaminchaali nannu," anta peddamanishi aadutunna maatalaki ardham emito bottigaa bodha padaka tellaboi chustondi meenakshi. aameni rakshinchadam kosame annattu yayavaram muginchukuni intiki vachaadu narasimha saastri. veedhilo peddamanishini ayomayamgaa chushadu.
meenakshi noru terichelogaane aa peddamanishi andukunnadu "ayya..mammalni janakiramaraju antaaru. suuryavamsapu kshatriyulam. mee pedaraju gaari bandhuvulam. daivanugraham valla sangeetam kontha vantabattindi. veedhine vedutunte ammagari veenaavaadana vinipinchi aagipoyaanu. eemaate cheppaalanipinchi undabattaleka pilichaanu. meeroo kanipinchaaru. santosham.." bhaaryaabhartaliddaruu okari mukhalu okaru chusukuntu undipoyaaru.
jarugutunnadi emito bottigaa teliyani janardanam "amminka entasepatlo annam pedutundaa" ani eduruchustunnadu.
narasimhasaastri gontu pegulchukunnadu "ayya, meeru porabadutunnaaru. maa intlo veena unnamaata nijave. maa naannagaaru vainikulu. aayana povadamthone aa veena vaibhogamuu poyindi. naa illaalu enaaduu aa veenani kaneesam tudichina papana poledu. cheppakapodavem, aavidaki sangeetam ante emantha ishtam undadu kuudaanu.. mari meeru..." tarvaata yem matladalo ardham kaaka oorukunnaadu.
aascharya povadam janakiramaraju vantayyindi. veedhi gadi vaipu veletti chuuputuu "ee gadi nunchi veenaa nikwanam naa chevulatho nenu vinnaanu. ikkade nilabadipoyi mari vinnaanu. indulo entamaatram porapaatu ledu," sthiramgaa cheppaadu. okkudutana veedhi gadiloki vellina narasimhasaastriki paata saamaanla madhyalo subhramgaa tudichi unna veena pette kanipinchindi. tana tandri aatma vachi veena saadhana chesukuntonda anna sandeham rakapoledu.
veedhiloki vachi, "maa intlo undedi nenu, naa bharya, koduku. aavida vishayam manavichesaanu kadhuu tamaki. ika pasivaadiki veena ante evito kuudaa teliyadu," annadu. jaanakiraamaraajuki pattudala perigindi. "abbaini okkasari pilipistara?" namratagaa adigaadu. narasimhasaastriki ollu mandakapoledu cony, tana taahatuki kopam koodadani gurtochi janaardanaanni pilichaadu.
"mee pereviti baaboo?" antuu pillaadini navvutuu palakarinchi, tana pakkane koorchobettukunnada janakiramaraju. yadhaalaapamgaa andukunnattugaa athani chetini tana chetiloki teesukuni vaellani chudagaane tana sandeham nijamenani ardhamayipoyindi. tellani vaella chivarlu erraga raktam chimmutunnaya annattunnaayi.
narasimhasaastrinii, meenaakshinii akkade vadilesi "naatho randi baaboo" antuu janaardanaanni veedhi gadiloki teesukelli, veena pette moothani swayamgaa terichi, teegelni meetamannattugaa saiga cheshaadu janakiramaraju. goliladinanta utsaahamgaa veena teegelameeda viharinchaayi janardanam letha vaellu. nollu teruchukuni undipoyaaru narasimhasaastrii, meenakshi.
"saayantram omaaru vastaanu," janaantikamgaa cheppi vellipoyaadu janakiramaraju. pillavaadiki annam tinipistuu veena vishayam mottam rabattindi meenakshi. appatinunchii saayantram avvadam kosam eduru chudadam modalupettindi. bayata padakapoyina narasimhasaastrikii kutuuhalamgaanee undi. e alochana laeni vaadu janardanam okkade.
saayamkaalamavutuune, pedaraju gaarini ventabettukuni mari vachaadu janakiramaraju. "ee kurravaadiki apoorvamaina swaragnaanam undi. idhi daivadattam tappa marokati kaadu. ee oollo undipovaalsina vaadu kaadu meevaadu. basa patnaaniki marchi, janaardanaanni sangeetamlo pravesha pedithe tiruguleni kalakarudu avutaadu," janakiramaraju maatala saaraamsam idhi.
pedaraju gaarantati vaadu tana gummamloki vachinanduke tabbibbu padipoyadu narasimhasaastri. cony, ematram bayata padakunda "ikkadante, oori vaari dayavalla bhukti gadichipotondi maaku. patnavasam ante kharchulu avy..." neellu namiladu.
jawabu siddhamgaane undi janakiramaraju daggara. narasimhasaastriki tagina pani chuse varakuu kutumba poshana, pillawadi sikshana kharchulu tanu aanandamgaa bharistaanani bharosa ichadu. vaaram tirigesarikalla aa kutumbam basa patnaaniki maarindi, veenatho paatu marikonni mukhyamaina saamaanlatho sahaa. utsaahamgaa unna janardanam nissabdamgaa selavu teesukunnadu oorinunchii, dooramgaa kanipinche godari nunchi.
janakiramaraju samakshamlone modatisaarigaa veena puurti roopaanni chushadu janardanam. nunnani kaivaram, andamgaa chekkina latalu, merise nagisheelu, annintinii minchi vaellatho taakithe chaalu galagalaa palike podavati teegelu. tallidandrulani, snehitulanee kuudaa veena lone chusukodaniki entho kaalam pattaledu janaardanaaniki. tanakochina vidyani kevalam konni nelallone janardanam sunayasanga nerchesukovadamto maro guruvuni vetakaalsi vachindi jaanakiraamaraajuki. veenatho pate, chaduvucheppe meshtarlani kuudaa.
palle jeevitam kanna patnavasam haayigaa undi narasimhasaastrikii, meenaakshikee. vachina vaaram rojulake chuttupakkalavallatho sneham kalipesi patnam pokadalni auposana patte panilo padindi meenakshi. pratinela okato taareekhu saayantraanikallaa upputho sahaa nelaki saripade samasta sambaaraaluu janakiramaraju intinunchi vachestuu undadamtho yayavarame kaadu, e panee cheyalsina avasaram kanipinchadam ledu narasimhasaastriki.
aa kutumbam patnamloonuu, kurradu paathaalloonuu kudurukunna konnaallaki janaardanaaniki toli kacheri avakaasam vachindi. janakiramaraju rappinchaadu anadam sababu, nijaaniki. kacheri kosam janaardanaaniki kotta battalu konadam modalu, vedika meeda ela masulukovalo okatiki padisaarlu cheppadam varakuu, aahvaana patrikalu tayaaru cheyinchadam modalu pramukhulandarinii swayamgaa velli aahvaaninchadam varakuu janakiramaraju cheyani paniledu.
kottagaa dorikina cheetlapeka snehitulato kshanam teerika lekunda gaduputunna narasimhasaastriki jarugutunnavaatilo chala sangatulu teliyavu. kacheri rojuna prekshakula gaelareelo modati varusalo oo chivariki kuurchunnaaru narasimhasaastri, meenakshi.
"meeru naa venuke undaali guruvugaaruu.. nannu vadilesi ekkadiki vellakandii" vedikekke mundu jaanakiraamaraajuki cheppaadu janardanam. 'tambura antayinaa laeni pilladu veena kacheri istatta' anna maata oorantaa paakipovadamto kitakitaladipoyindi auditorium. veena mundu koorchune mundu janakiramaraju paadaalaki bhaktigaa namaskarinchaadu janardanam.
mundu varusalalo sangeeta panditulu, venukanta saamaanya janam. tappulu vetike panilo okaru. tappoppulatho sambandham lekunda aasvaadinche vaaru marokaru. kacheri puurtayyee samayaniki ubhayuluu manaspuurtigaa karataala dhwanulatho abhinandinchaaru janardana saastrini. marnadu chala patrikalu pramukhamgaa prachurinchaayi aa vaartani.
atupai, prati kacherilonu vedikameede toliguruvu paadaalaki bhaktigaa namaskarinchadam alavaatugaa chesukunnadu janardanam. kacheri madhyalo janardanam emanna udvega padithe, yitte telisipotundi jaanakiraamaraajuki. aa kshanamlo tana edama chetto athani vennu nimirithe chaalu aa kurradu saantvana padataadani baga telusaayanaki. prati kacherilonu tolivarusalo chivari rendu seetlu maatram narasimhasaastri, meenakshilave.
nidrapoye samayam tappa migilina samayam antaa daadaapugaa veena munde gaduputunnadu janardana saastri. sangeetam nerpe guruvulu sambara padipotunnaru, aa kurradi utsaaham, grahana shakti chusi. paataalu cheppe meshtarlu maatram emantha utsaahamgaa leru. janaardanaaniki veena meeda unna shraddha migilina paataala meeda ledu. evi ela unna ingleeshu maatram tappanisarigaa nerpaalannadi janakiramaraju aadesam.
enimidella tarvaata neellosukunna meenakshi pandanti maga pillaadini prasavinchindi. kodukki madhava saastri ani paeru pettukunnadu narasimha saastri. athani prameyam lekundane illu, vaakili amireyi.
videsamlo kacheri chesochina balamedhavi janaardanaaniki poura sanmanam erpaatu chesaru pattana pramukhulu. janardana saastrini, athani pratibhani gurtinchi, merugu petti veluguloki tecchina janakiramarajuni pogadtalato munchettaaru. anthe kaadu, vedika meeda janaardanamto paatu janakiramarajuki ghanamgaa sanmanam chesaru. modati varusa chivari prekshakuliddariki ollu bhagguna mandindi.
"kannavallam manam.. managurinchi evariki teleedu. sanmaanaalu maatram aayanaki.. aina manavadikundali buddhi," bharya chevilo rusarusalaadaadaayana. "vaadiki kaasta manchi chedda teliyabarachaali" andame, ollo chanti pillaadiki paalistuu.
saahitya akadami chestunna manchipanullo okati 'bhaarateeya saahitya nirmaatalu' ane siries loo pramukha rachayitalu, rachayitrula monographs veluvarinchadam. ee kramamlo vachina pustakam vikhyaata rachayita ke.yen.vai. patanjali ni gurinchi kathaa, nawala rachayita chintakindi srinivasarao chetha raayinchina monograph. patanjali putti perigina uttarandhra praantaaniki chendina vade kaaka, patanjali veeraabhimaanii mariyu aa paramparaki chendina rachayitagaa paerutecchukuntunna chintakindi atyanta bhaktishraddhalatho chesina rachana idhi. patanjali rachanalu, intaryuulu, itarulu velibucchina abhipraayaalu savivaramgaa chadivina vaallaki kuudaa kotta vishayaalu cheppe vidhamgaa ee rachana saagadam visesham.
patanjali rachanalni talachukogaane modata gurtukochedi vyangyam. 'rajugoru' modalu 'rajula logillu' varaku, 'khakivanam' modalu 'gelupu sare, batakadam ela' varakuu patanjali e prakriyalo rachana chesina aayana vaakyaala madhya vyangyam tongichuustuu untundi. chedunijaalaki chakkeraputagaa upayogapadindi. aa vyangyame lekapothe 'gopatrudu' navvinchadaaniki munde edipinchesi undevaadu. 'veerabobbili' velugu chusede kaadu. telugu saahityaaniki chala chala nashtam jarigipoyi undedi. mari, aa vyangyam patanjali ela abbindi? tecchipettukunnadi kaaka, sahajaatamgaa ela amirindi? ee prasnalaki javaabichaaru chintakindi srinivasarao.
patanjali bhuswamya nepadhyam modalu, uttarandhra saamaajika, aardhika, rajakeeya paristhitula varakuu aa vyangyam taaluuku charitralo bhagale ani ballaguddi chebutaaru rachayita. racharikalu, jameendaareelu kolpoina kshatriya kutumbamlo puttina kurradiki tandrigaari saahityaabhilaasha kaaranamgaa chinnanade pustakaalato parichayam erpadadam, paatakudi nunchi rachayitagaa parinaminchadaaniki atte samayam teesukokapovadam lanti visaeshaalu, ee monograph chadavakapothe ela telustaayi? bandhuvulu, mari mukhyamgaa menamama prabhaavam lanti vivaraalani visadamgaa akshareekarinchaaru ee pustakamlo.
kevalam kutumba nepadhyam, chadivina pustakaalu matrame kaadu, chuttu unna vaataavaranam, mari mukhyamgaa saamaajika paristhitulu rachayita meeda prabhaavam chuupistaayi. patanjali kalam pattina naati saahitii, saamaajika vaataavaranaalani rekhaamaatramgaa sprusistune 'kanyasulkam' naatakam, chaganti somayajulu (chaso) patanjali pai vesina mudrani prastaavinchadam marchipoledu. kalakshepa saahityam pushkalamgaanuu, udyama saahityam tagumaatramgaanuu veluguchustunna aa kaalamlo kalam patti, ee rendoo kakunda tanadaina kotta maargaanni nirminchukunna rachayita patanjali. rachayitagaa patanjali parinaama kramaanni kuudaa aayaa rachanalu veluvarinchina kalamnati paristhitulatho bereeju vesi cheppadam dwara, patanjali rachanala pratyekatani aratipandu olichinattugaa vivarinchaaru.
callagy megazin ki raasina kathala modalu, navalalu, navalikala varakuu patanjali prati rachana taaluuku nepadyaannii sekarinchina rachayita krushini mechukovali. nijaaniki patanjaliki kathala valla kanna navalala valle ekkuva perochindi. raasina kathalu kuudaa takkuve. 'chuupunna paata' katha ekkuvamandiki cherindi. 'khakivanam' 'pempudu jantuvulu' navalala meeda ravisasri prabhaavam modalu, 'rajugoru' nunchi patanjali sonta saili nirminchukovadam varakuu jarigina parinaama kramaanni baga pattukunnaru chintakindi. ayithe, 'kanyasulkam' spuurtitoe patanjali raasina vaakyaalu anekam unna, sthalaabhaavam valla kaavochu, konnintini matrame prastaavinchaaru.
patrika rachayitagaa patanjali raasina sampaadakeeyaalu, chesina itara rachanalni gurinchi cheppaaru cony 'veerabobbili' ni 'dagish dabler' paerutho ingleesh cheyadaanni gurinchina (tana rachane kabatti anuvaadam anakudadu kada) vivaraalu monograph loo lekapovadam chinnalote. patanjali raasina kavitaki, ichina intaryoolaki chotichaaru chivarlo. alaage, patanjalini gurinchi kondaru pramukhulu raasina aatmeeya vyaasaalu gatamlo chadivinave aina mallee chaduvukovadam bagundi. mottam meeda chusinappudu, sikhara samaanamaina patanjali saahitya sarvaswaanni 127 paejeela chinna pustakamlo addamlo choopinche prayatnaanni vijayavantamgaa poortichesina chintakindi srinivaasaraavuni, cheyinchina saahitya akaademeeni abhinandinchaalsinde. (vela roo. 50, saahitya academy stalls loo labhyam).