గొప్ప రాజనీతిజ్ఞునిగా పేర్గాంచినవాడు చాణుక్యుడు. ఇతనికి వేర్వేరు పేర్లు వేర్వేరు పనులు చేసినందున వచ్చి ఉన్నాయి. కాని భారతదేశ చరిత్రలో అర్థశాస్తవ్రేత్తగా, సుభాషిత కర్తగా సాహిత్యంలో ముఖ్యస్థానాన్ని పొంది ఉన్నాడు. ఆధ్యాత్మిక సామాజిక, ఆర్థికాంశాలపై చాణిక్యుని దృక్పథం ఎలా ఉందో మచ్చుకు కొన్ని సూత్రాలను చూద్దాం.
భావం: జ్ఞానులకు ఇవ్వగా మిగిలినదే ఆహారం. పరుల హితాన్ని కోరేది స్నేహగుణం, పాపకార్యం చేయకపోవడమే ప్రాజ్ఞత. కపటం లేని దానమే దానం.
మరి ఇప్పుడు ఎవరైనా ఈ లక్షణాలన్నీ కలిగున్నారా అంటే అటువంటివాళ్లను వేళ్లమీద లెక్కించాల్సిందే కదా. పరధనం ఆశించేవాళ్లు బీద బిక్కి నుంచి రాజకీయ నేతల వరకు ఎక్కడ చూస్తే అక్కడ కనిపిస్తున్నారు. పరుల సొమ్ము పాముతో చూడమని మన హైందవ ధర్మం చెబుతుంది. పరుల సొమ్ము నాశించిన వారికి నరకం వేయిరెట్ల శిక్ష వేస్తుంది. ఇది మనసున పెట్టుకొంటే ఎన్నో అరాచకాలకు భరతవాక్యం పలుకవచ్చు.
భావం: పోయిన ధనం మళ్లీ చేరుతుంది. దూరమైన మిత్రుడు చేరువఅవుతాడు. భార్య గతిస్తే మరొక భార్య లభిస్తుంది. భూసంపద మళ్లీ ప్రాప్తిస్తుంది. పోయిన వన్నీ మళ్లీ తిరిగి రాబట్టుకోవచ్చు. కాని శరీరం మాత్రం మళ్లీ మళ్లీ రాదు.
ఇదే శరీరం ఖలు ధర్మసాధనం అన్నారు. కేవలం శరీరం ఉంటేనే ధార్మికపనులు చేయవచ్చు. శరీరం ఉంటేనే నాలుగు మంచి పనులు చేసే అవకాశం వస్తుంది. శరీరం ఉంటేనే హితవాక్యాలు చెప్పవచ్చు. ఏ పని చేయడానికైనా శరీరమే కావాలి. కనుక శరీరాన్ని రక్షించుకోవాల్సింది మానవ జన్మ వచ్చినవాళ్లే. జంతువులకు శరీరం ఉంటుంది కాని వాటికి ఆలోచన ఉండదు. పైగా ఆలోచన కలిగినా దాన్ని అమలు చేయడానికి శరీరం సహకరించదు. బుద్ధి , ఆలోచన ఉండేది మనుష్యులకే. వాటిని అమలు చేసే నైపుణ్యమూ మనుష్యులకే ఉంటుంది. కనుక మనం అందరూ శరీరాన్ని కాపాడుకోవాలి. అతి తిన్నా, అతిగా ఆలోచించినా, అతిగా సుఖం కలిగించినా, అతిగా దుఃఖం కలిగించినా ఏదైనా అతి చేస్తే శరీరం కాస్త పుటుక్కుమంటుంది. ఇక శరీరం చేజారి పోయాక చేసేది ఏమీ ఉండదు. కనుక ముందు శరీరం జాగ్రత్త. దీనికి సత్యధర్మాలను పాటించడమే మహాషధంగా పనికి వస్తుంది.
భావం: ఈ దేహం ఆరోగ్యంగా ఉండేవరకు, మృత్యువు చేరనంత వరకు తనకు శుభం కలిగించు సత్ కర్మలను ఆచరిస్తూ ఉంలి. మరణిస్తే ఏమి చేయగలడు? నిజమే కదా. ఎప్పుడైనా శరీరం ఉంటేనే అందులో చైతన్యం ఉండేవరకే దేనినైనా సాధించగలం.
goppa raajaneetignunigaa pergaanchinavaadu chaanukyudu. itaniki ververu paerlu ververu panulu chesinanduna vachi unnaayi. kaani bharatadesa charitralo ardhashaastavrettagaa, subhashita kartagaa saahityamlo mukhyasthaanaanni pondi unnaadu. aadhyaatmika saamaajika, aardhikaamsaalapai chaanikyuni drukpatham ela undo machuku konni suutraalanu chuddam.
bhavam: ghnaanulaku ivvagaa migilinade aahaaram. parula hitanni koredi snehagunam, papakaryam cheyakapovadame praagnata. kapatam laeni daaname daanam.
mari ippudu evaraina ee lakshanaalannii kaligunnara ante atuvantivaallanu vellameeda lekkinchalsinde kada. paradhanam aasinchevaallu beeda bikki nunchi rajakeeya nethala varaku ekkada chuste akkada kanipistunnaru. parula sommu paamutho chudamani mana haindava dharmam chebutundi. parula sommu naasinchina vaariki narakam veyiretla shiksha vestundi. idhi manasuna pettukonte enno araachakaalaku bharatavaakyam palukavacchu.
bhavam: poyina dhanam malli cherutundi. dooramaina mitrudu cheruvaavutaadu. bharya gatiste maroka bharya labhistundi. bhusampada malli praaptistundi. poyina vannee malli tirigi rabattukovachhu. kaani sareeram maatram malli malli raadu.
ide sareeram khalu dharmasadhanam annaru. kevalam sareeram untene dhaarmikapanulu cheyavachu. sareeram untene naalugu manchi panulu chese avakaasam vastundi. sareeram untene hitavaakyaalu cheppavachhu. e pani cheyadaanikainaa sareerame kavali. kanuka sariiraanni rakshinchukovalsindi manava janma vachinavalle. jantuvulaku sareeram untundi kaani vaatiki aalochana undadu. paiga aalochana kaligina daanni amalu cheyadaaniki sareeram sahakarinchadu. buddhi , aalochana undedi manushyulake. vaatini amalu chese naipunyamuu manushyulake untundi. kanuka manam andaruu sariiraanni kapadukovali. athi tinna, atigaa aalochinchinaa, atigaa sukham kaliginchinaa, atigaa dukkham kaliginchinaa edaina athi cheste sareeram kaasta putukkumantundi. ika sareeram chejari poyaka chesedi emi undadu. kanuka mundu sareeram jaagratta. deeniki satyadharmaalanu paatinchadame mahashadhamga paniki vastundi.
bhavam: ee deham aarogyamgaa undevaraku, mrutyuvu cherananta varaku tanaku shubham kaliginchu sath karmalanu aacharistuu umli. maraniste emi cheyagaladu? nijame kada. eppudaina sareeram untene andulo chaitanyam undevarake deninainaa saadhinchagalam.