ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని చిత్తూరు జిల్లాలోని తూర్పు కనుమల కొండ దిగువ ప్రాంతంలో ఉన్న తిరుపతి భారతదేశంలోని సాంస్కృతికంగా అత్యంత వైభవంగా వుండే నగరాల్లో ఒకటి. సుప్రసిద్ధ తిరుపతి దేవాలయం సమీపంలో వుండడం వల్ల ఇది భక్తులకు, పర్యాటకులకు ఇష్టమైన నగరం అయింది. తిరుపతి అనే పదానికి మూలం ఏమిటో స్పష్టంగా తెలియకపోయినా 'తిరు', 'పతి' అనే రెండు పదాల కలయికతో ఈ పేరు ఏర్పడిందంటారు. తమిళంలో 'తిరు' అంటే గౌరవప్రదమైన అనీ, 'పతి' అంటే భర్త అనీ అర్ధం. కాబట్టి ఆ పదానికి అర్ధం 'గౌరవనీయుడైన పతి' అని అర్ధం. నగరానికి చాలా దగ్గరలో వున్న తిరుమల కొండలు ప్రపంచంలోనే రెండో అత్యంత ప్రాచీనమైన కొండలని చెప్తారు.
తిరుపతి దేవాలయాన్ని ఎవరు నిర్మించారనే దానికి బలమైన సాక్ష్యాలు లేనప్పటికీ క్రీ.శ. 4వ శతాబ్దం నుంచి వివిధ రాజవంశీకులు దీన్ని నిర్వహి౦చి, పునర్నిర్మించారు. 14, 15 శతాబ్దాలలో ఈ దేవాలయం ముస్లింల దండయాత్రను విజయవంతంగా ప్రతిఘటించింది. అలాగే బ్రిటిష్ దాడుల నుంచి కూడా తన్ను తాను కాపాడుకుని ఈ కట్టడం ప్రపంచంలోనే సంరక్షి౦చదగ్గ అతి ప్రాచీన కట్టడంగా నిలిచి వుంది.
1933లో మద్రాస్ ప్రభుత్వం నియమించిన కమిషనర్ ఆధ్వర్యంలో తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం కమిటీ ఏర్పడి పరిపాలనా వ్యవహారాలూ చూసుకునేలా మద్రాస్ శాసనసభశాసనసభ ఒక చట్టం చేసింది. దీంతో తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం వ్యవహారాలూ నిర్వహించేందుకు తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం ఏర్పడింది. ధార్మిక విషయాల్లో ధార్మిక సలహా మండలి తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానానికి సలహాలు ఇచ్చేది.
తిరుపతి నగరం ఇప్పటి కే టి రోడ్ లో కొత్తూరు లో వుండేది. తరువాత అది గోవిందరాజస్వామి దేవలాయం దగ్గరికి మారింది. ఇప్పుడు నగరం చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలకు విస్తరించింది. తిరుమల వెంకన్న మూల విరాట్టును సాక్షాత్తూ విష్ణు మూర్తి ప్రతిరూపంగా కూడా భావిస్తుంటారు. స్వామి వారిపై వున్న తిరు నామం ఆయన కళ్ళను మూసివుంచుతుంది.
శ్రీ వారిని దర్శించుకునే భక్తులు సగ భాగం మాత్రమే చూడగలుగుతారు. మిగిలిన సగ భాగం తిరునామం కింద వుంటుంది. స్వామివారి విగ్రహం పాదాల నుంచి పొంగి పొరలే జలప్రవాహాన్ని విరజా నదిగా పిలుస్తుంటారు.అయితే ఇక్కడ ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏంటంటే,ఇది ఎక్కడ నుంచి ప్రవహిస్తుందనేది ఇంతవరకూ ఎవరికీ అంతుచిక్కలేదు.
అంతేకాదు అప్పుడప్పుడు స్వామివారి విగ్రహం వేడి పోగలను కక్కుతూ ప్రసరిస్తూ వుంటుంది.శ్రీవారి కళ్ళ నుంచి అత్యంత శక్తివంతమైన కిరణాలు వస్తున్నాయని భావించిన అర్చకులు ఎక్కువరోజులు కళ్ళను మూసివుంచేవిధంగా తిరునామాన్ని పెద్దదిగా పెడతారని చెబుతారు.వారంలో ఒక్క రోజు మాత్రమే అంటే గురువారం మాత్రమే స్వామివారి కళ్ళను పూర్తిగా దర్శించేవిధంగా తిరునామాన్ని చిన్నదిగా పెడతారు.
తిరుపతి కేవలం ధార్మిక కేంద్రమే కాదు, గొప్ప సాంస్కృతిక కేంద్రం కూడా. ఇక్కడ జరిగే ఉత్సవాలు, పండుగలకు తిరుపతి ప్రసిద్ది. మే లో జరిగే గంగమ్మ జాతర బాగా ప్రసిద్ది చెందిన పండుగ. అసాధారణమైన వేడుకలకు ఈ పండుగ పెట్టింది పేరు. ఈ పండుగప్పుడు, భక్తులు మారువేషాల్లో గుడి వీధుల్లో తిరిగితే దుష్ట శక్తులనుంచి రక్షణ వుంతునదని నమ్ముతారు. ఇలా నడిచాక వాళ్ళు గంధం పూసుకుని, తలకు మల్లెల దండలు చుట్టుకుని గుళ్ళోకి వెళ్తారు.
దేవత మట్టి విగ్రహాన్ని పగులగోత్తడంతో జాతర ముగుస్తుంది. ఈ ఉత్సవంలో పాల్గొనడానికి భక్తులు దూరప్రాంతాల నుంచి కూడా వస్తుంటారు. చంద్రగిరి కోట లో నిర్వహించే విజయనగర ఉత్సవం, రాయలసీమ నృత్య, ఆహార పండుగలు ఇక్కడ జరిగే ఇతర ప్రధాన పండుగలు.
తిరుపతిలోని ఇస్కాన్ కృష్ణుడి ఆలయం తిరుమల కొండలకు వెళ్ళే దారిలో ఉంది. ఇది తెలుపు, బంగారు రంగు స్తంభాల శైలితో ప్రత్యేకమైన నిర్మాణ శైలిని కలిగిఉంటుంది. ఈ ఆలయ గోడలపై నరసింహ స్వామీ, కృష్ణుడు, కృష్ణ లీలలు, వరాహ స్వామీ విగ్రహాల అద్భుతమైన చేక్కుళ్ళు ఉన్నాయి.
కిటికీలు కృష్ణుడి లీలల గాజు చిత్రాలతో అలంకరించబడి ఉంటాయి. పైకప్పులు తంజావూరు శైలి కళతో అలంకరించారు. ఆలయ స్తంభాలపై విష్ణుమూర్తి పది అవతారాలూ ఉంటాయి. గర్భగుడిలో చుట్టూ గోపికలతో కృష్ణుడు ఉంటాడు. ఆలయం లోపల అందమైన పూలు, కొలనులు, ఫౌ౦టైన్ లు, కృష్ణ లీల విగ్రహాల తో ఒక అందమైన పార్కు కూడా ఉంటుంది.
డిసెంబర్ నుంచి ఫిబ్రవరి వరకు వుండే శీతాకాలంలో తిరుపతి సందర్శించడం మంచిది. ఇక్కడ వేసవి చాలా వేడిగా వుంది అసౌకర్యంగా వుంటుంది కనుక, ఆ సమయంలో ఇక్కడికి రాకుండా వుండడం మంచిది. వర్షాలు వేసవి నుంచి ఉపశమనం ఇస్తాయి, తేలిక పాటి వర్షాలు తిరుపతి అందాన్ని ఇనుమడింప చేస్తాయి. తిరుపతి ప్రధానంగా గుళ్ళు వుండే నగరం కనుక, చాలా పవిత్రంగా భావించబడుతుంది కనుక, యాత్రికులు కొన్ని విషయాలు గుర్తుంచుకోవాలి.
సంప్రదాయ దుస్తులు ధరించండి, టోపీ, కేప్ లు పెట్టుకోకండి. ఇక్కడి పూలు దేవుడి కైకంకర్యానికే వాడాలి కనుక తలలో పెట్టుకోకండి. మాంసం మద్యం పూర్తీగా దొరకవు, వాడకం నిషేధం కూడా. ఫోన్ లు, కెమెరాలు లాంటి గాడ్జెట్ లు గుడిలోకి అనుమతించబడవు. ధర్మం, సంస్కృతి ప్రేమించే ప్రతి పర్యాటకుడు తప్పక చూసి తీరవలసిన ప్రాంతం తిరుపతి.
రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద బస్సు టర్మినల్స్ కలిగి ఉంది. అన్ని ప్రధాన పట్టణాలూ, నగరాలూ లేదా దక్షిణ భారతదేశం నుండి నేరుగా బస్సులు ఉన్నాయి. అలిపిరి బస్ స్టాప్ నుండి తిరుపతికి ప్రతి రెండు నిమిషాలకు బస్సులు నడుస్తాయి. ఈ నగరం అంతర్గతరవాణా వ్యవస్థ బాగా అభివృద్ది చెందడం వల్ల ప్రయాణం చాలా సౌకర్యవంతంగా ఉంటుంది.
Read more about: ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్తూరు తిరుపతి టెంపుల్ టూరిజం ట్రావెల్ ఇండియా tourism travel india temple andhra pradesh chittoor
andhrapradesh loni chitturu jillaalooni thoorpu kanumala konda diguva praantamlo unna tirupati bhaaratadesamlooni saamskrutikamgaa atyanta vaibhavangaa vunde nagaraallo okati. suprasiddha tirupati devalayam sameepamlo vundadam valla idhi bhaktulaku, paryaatakulaku ishtamaina nagaram ayindi. tirupati ane padaaniki moolam emito spashtamgaa teliyakapoyina 'tiru', 'pathi' ane rendu padaala kalayikatho ee paeru erpadindantaaru. tamilamlo 'tiru' ante gouravapradamaina any, 'pathi' ante bharta any ardham. kabatti aa padaaniki ardham 'gouravaneeyudaina pathi' ani ardham. nagaraniki chala daggaralo vunna tirumala kondalu prapanchamlone rendo atyanta praacheenamaina kondalani cheptaaru.
tirupati devalayanni evaru nirminchaarane daaniki balamaina saakshyaalu laenappatikii cree.sha. 4va sataabdam nunchi vividha raajavamseekulu deenni nirvahini, punarnirminchaaru. 14, 15 sataabdaalalo ee devalayam muslimla dandayaatranu vijayavantamgaa pratighatinchindi. alaage british daadula nunchi kuudaa tannu taanu kaapaadukuni ee kattadam prapanchamlone samrakshinadagga athi praacheena kattadamgaa nilichi vundi.
1933loo madras prabhutvam niyaminchina commisioner aadhvaryamlo tirumala tirupati devasthaanam commity erpadi paripalana vyavahaaraaluu chusukunela madras saasanasabhasaasanasabha oka chattam chesindi. deentho tirumala tirupati devasthaanam vyavahaaraaluu nirvahinchenduku tirumala tirupati devasthaanam erpadindi. dharmika vishayaallo dharmika salaha mandali tirumala tirupati devasthaanaaniki salahalu ichedi.
tirupati nagaram ippati kee ti rod loo kotturu loo vundedi. taruvaata adhi govindarajaswamy devalayam daggariki maarindi. ippudu nagaram chuttupakkala praantaalaku vistarinchindi. tirumala venkanna muula viraattunu saakshaattuu vishnu muurti pratiroopamgaa kuudaa bhaavistuntaaru. swami vaaripai vunna tiru naamam aayana kallanu moosivunchutundi.
shree vaarini darsinchukune bhaktulu saga bhagam matrame chudagalugutaaru. migilina saga bhagam tirunamam kinda vuntundi. swaamivaari vigraham paadaala nunchi pongi porale jalapravaahaanni viraja nadigaa pilustuntaaru.ayithe ikkada aascharyakaramaina vishayam entante,idhi ekkada nunchi pravahistundanedi intavarakuu evariki antuchikkaledu.
antekaadu appudappudu swaamivaari vigraham vedi pogalanu kakkutuu prasaristuu vuntundi.srivari kalla nunchi atyanta saktivantamaina kiranaalu vastunnaayani bhaavinchina archakulu ekkuvarojulu kallanu moosivunchevidhamgaa tirunaamaanni peddadigaa pedataarani chebutaaru.vaaramlo okka roju matrame ante guruvaram matrame swaamivaari kallanu puurtigaa darsinchevidhamgaa tirunaamaanni chinnadigaa pedataaru.
tirupati kevalam dharmika kendrame kaadu, goppa saamskrutika kendram kuudaa. ikkada jarige utsavaalu, pandugalaku tirupati prasiddi. mee loo jarige gangamma jaatara baga prasiddi chendina panduga. asaadhaaranamaina vedukalaku ee panduga pettindi paeru. ee pandugappudu, bhaktulu maaruveshaallo gudi veedhullo tirigite dushta saktulanunchi rakshana vuntunadani nammutaaru. ilaa nadichaaka vaallu gandham poosukuni, talaku mallela dandalu chuttukuni gulloki veltaaru.
devata matti vigrahaanni pagulagottadamto jaatara mugustundi. ee utsavamlo paalgonadaaniki bhaktulu doorapraantaala nunchi kuudaa vastuntaaru. chandragiri kota loo nirvahinche vijayanagara utsavam, rayalaseema nrutya, aahaara pandugalu ikkada jarige itara pradhaana pandugalu.
tirupatilooni iscan krishnudi aalayam tirumala kondalaku velle daarilo undi. idhi telupu, bangaaru rangu stambhaala sailitoe pratyekamaina nirmaana sailini kaligiuntundi. ee aalaya godalapai narasimha swami, krishnudu, krishna leelalu, varaha swami vigrahaala adbhutamaina chekkullu unnaayi.
kitikeelu krishnudi leelala gaaju chitraalato alankarinchabadi untaayi. paikappulu tanjavuru saili kalatho alankarinchaaru. aalaya stambhaalapai vishnumurthy padi avataaraaluu untaayi. garbhagudilo chuttu gopikalatho krishnudu untaadu. aalayam lopala andamaina poolu, kolanulu, foutine lu, krishna leela vigrahaala thoo oka andamaina paarku kuudaa untundi.
dissember nunchi fibravari varaku vunde sheethaakaalamlo tirupati sandarsinchadam manchidi. ikkada vesavi chala vaedigaa vundi asoukaryamgaa vuntundi kanuka, aa samayamlo ikkadiki rakunda vundadam manchidi. varshaalu vesavi nunchi upasamanam istaayi, telika paati varshaalu tirupati andaanni inumadimpa chestayi. tirupati pradhaanamgaa gullu vunde nagaram kanuka, chala pavitramgaa bhaavinchabadutundi kanuka, yaatrikulu konni vishayaalu gurtunchukovali.
sampradaaya dustulu dharinchandi, topy, kep lu pettukokandi. ikkadi poolu devudi kaikankaryaanike vaadaali kanuka talalo pettukokandi. maamsam madyam puurteegaa dorakavu, vaadakam nishedham kuudaa. fon lu, kemeralu lanti gadget lu gudiloki anumatinchabadavu. dharmam, samskruti preminche prati paryaatakudu tappaka chusi teeravalasina praantam tirupati.
rashtramlo atipedda bassu turminals kaligi undi. anni pradhaana pattanaaluu, nagaraaluu leda dakshina bharatadesam nundi nerugaa bassulu unnaayi. alipiri bus stap nundi tirupatiki prati rendu nimishaalaku bassulu nadustaayi. ee nagaram antargataravaanaa vyavastha baga abhivruddi chendadam valla prayaanam chala soukaryavantamgaa untundi.
Read more about: andhrapradesh chitturu tirupati tempul toorism travel india tourism travel india temple andhra pradesh chittoor