సినిమా పుట్టుపూర్వోత్తరాలు − 10
సినీ పరి‌శ్రమలో అందరూ జార్జె‌స్‌మి‌లిస్‌ వంటి‌వారే ఉంటా‌ర‌ను‌కొంటే పొర‌బాటు.‌ కొందరు, వ్యాపార రంగం‌లోని తమ తెలి‌వి‌తే‌టల్ని జత‌చేసి, సిని‌మాలు తీసి దాన్ని వ్యాపా‌రంగా మలు‌చుకొని బాగు‌ప‌డ్డ‌వారూ ఉన్నారు.‌ అలాం‌టి‌వా‌రిలో ఛార్లె‌స్‌వధె, ఎడ్వి‌క్‌పో‌ర్టర్‌ ముఖ్యులు.‌
ఛార్లె‌స్‌వధె ఫ్రాన్సు దేశ‌స్థుడు.‌ ఎడి‌సన్‌ రూపొం‌దిం‌చిన కిని‌టో‌స్కో‌పు‌లను ఫ్రాన్సులో ప్రవే‌శ‌పె‌ట్టిన ఘనుడు.‌ ఇంగ్లం‌డులో ప్రముఖ చల‌న‌చిత్ర నిర్మా‌తలు తీసిన సిని‌మా‌లను కొంచెం అటూ‌ఇ‌టుగా కాపీ చేసి తన‌విగా ఫ్రాన్సులో చలా‌మణీ చేసు‌కొ‌న్నాడు.‌ చౌకలో సిని‌మా‌ల‌ను‌ తీసి అమ్ముటం మొద‌లు‌పె‌ట్టాడు.‌ నిజా‌నికి ఛార్లె‌స్‌వ‌ధె‌తోనే సినిమా ‌'వ్యాపారం'‌ అయింది.‌ ఒక ‌'పరి‌శ్రమ'‌ అయింది.‌ ఛార్లె‌స్‌వధె కార‌ణం‌గానే ఫ్రాన్సు‌ దేశం ఆ రోజుల్లో అత్య‌ధిక సంఖ్యలో సిని‌మా‌లను నిర్మిం‌చే‌ దే‌శంగా పేరు‌ప్రఖ్యా‌తలు పొందింది.‌ ఆయ‌న‌ కూడా చాలా సంప‌న్ను‌డయ్యాడు.
ఎడ్వి‌న్‌ పో‌ర్టర్‌ అమె‌రికా దేశ‌స్థుడు.‌ సము‌ద్రాల మీద నౌకా‌యా‌నం‌చేస్తూ దేశ‌దే‌శాల్లో సిని‌మాలు ప్రద‌ర్శిస్తూ ఆయన ‌'ట్రావె‌లింగ్‌ షోమాన్‌'‌గా పేరు‌పొం‌దాడు.‌ తనను‌ తాను ‌'థామ‌స్‌ఆల్వా ఎడి‌సన్‌', ‌'జూని‌యర్‌'‌గా చెప్పు‌కొ‌నే‌వాడు.‌ ఒక చిన్న దేశంలో అతను ఆ దేశా‌ధ్య‌క్షు‌డిని పిలిచి సిని‌మా‌ వేసి చూపిం‌చాడు.‌ దేశా‌ధ్య‌క్షు‌డికి సినిమా బాగా నచ్చిం‌ది‌కాని, తను రాగానే తన గౌర‌వార్థం ఎడ్వి‌న్‌ పో‌ర్టర్‌ ఫిరం‌గుల్ని పేల్పిం‌చ‌లే‌ద‌ని‌మాత్రం ఆయ‌నకు కోపం వచ్చింది.‌ ఆ కోపం‌తోనే ఆయన మర్నాడే పోర్ట‌ర్‌ను అరె‌స్టు ‌చే‌యిం‌చాడు.‌ సరే, ఆ జైల్లోంచి బయ‌ట‌ప‌డ్డాక పోర్టర్‌ అమె‌రి‌కాకు తిరి‌గొచ్చి, థామస్‌ అల్వా ఎడి‌సన్‌ (సీని‌యర్‌) దగ్గర ఉద్యో‌గా‌నికి దిగి, సినిమా నిర్మాణం మీద దృష్టి నిలి‌పాడు.‌ మిలిస్, రాబ‌ర్ట్‌‌పాల్, జివ‌స్మిత్, జేమ్స్‌ విలి‌య‌మ్‌సన్, సెసిల్‌ హెప్‌వర్త్, వధె వంటి వారి చిత్రని‌ర్మాణ పద్ధ‌తులు అధ్య‌యనం చేశాడు.‌
మిగి‌లిన సంగ‌తు‌లెలా ఉన్న 1903లో పోర్ట‌ర్‌తీ‌సిన ‌'ది గ్రేట్‌ ట్రైన్‌ రాబరీ'‌ చిత్రం గురించి మాత్రం చెప్పు‌కో‌వాలి.‌ అన్ని విధాలా అది తొలి వెస్టర్న్‌ సినిమా. ఇప్పుడు మనకు చాలా సిని‌మాల్లో కని‌పించే సన్ని‌వే‌శాలు ఆ సిని‌మా‌లోకి తొలి‌సారి దర్శనం ఇవ్వటం విశేషం.‌ పేరు‌ను‌బట్టే తెలు‌స్తుంది, దాని‌కథ ఎలా ఉండి‌ ఉం‌టుందో! ట్రైన్‌ను ఆపడం, దోపిడీ చేయటం, ఫైటింగ్, షూటింగ్, గుర్రా‌ల‌ మీద ఒక‌ర్ని‌ఒ‌కరు వెంబ‌డిం‌చు‌కొనే ఛేజింగ్‌ సీన్లు, ఆఖ‌రికి ఒక డాన్సు సన్ని‌వేశం −‌ అన్నీ ఉన్న సినిమా అది.‌ ఒక వార్తా పత్రి‌కలో వచ్చిన వార్త ఆధా‌రంగా తానా సినిమా తీసి‌న‌ట్లుగా పోర్టర్‌ చెప్పు‌కొ‌న్నాడు.‌ 'దిగ్రేట్‌ ట్రైన్‌ రాబరీ'‌ అన్ని‌వి‌ధాలా హిట్‌ సినిమా.‌ ఆరో‌జుల్లో అమె‌రికా మొత్తం మీద సుమారు ఒక‌ పా‌తిక సినిమా హాళ్లు ‌ఉం‌డే‌వేమో (ఇప్పుడు వీటి సంఖ్య దాదాపు యాభైవేలు దాకా ఉంటుంది). ఎక్కడ ‌'దిగ్రేట్‌.‌.‌.‌'‌ సిని‌మా‌ వ‌చ్చినా, జనం వేలం‌వె‌ర్రిగా వచ్చి చూసే‌వారు.‌ ఇదేదో మంచి వ్యాపా‌రం‌లాగ ఉందే అను‌కుంటూ ఎందరో సినిమా రంగం‌లోకి దూక‌టా‌నికి ప్రేరే‌పిం‌చిన సినిమా ‌'దిగ్రేట్‌ ట్రైన్‌ రాబరీ'.‌ 5 సెంట్లు టిక్కెట్టు పెట్టి కొందరు సినిమా హాళ్లు‌ కూడా కట్టిం‌చారు.‌ 5 సెంట్ల‌న‌డాన్ని ఆరో‌జుల్లో ‌'నికెల్‌' అనేవారు. అందుకే ఆ సినిమా హాళ్లకు 'నికెల్‌ ఓడి‌యన్‌'‌ అని పేరొ‌చ్చింది.‌ ‌'నికెల్‌ ఓడి‌యన్‌'‌లను నిర్మిం‌చిన హాలీవుడ్‌ ప్రము‌ఖుల్లో ఆడాల్ఫ్‌ జుకోర్, మార్క‌స్‌ల్యూ కార్ల్‌‌లెమ్లె, విలి‌య‌మ్‌ఫాక్స్, వార్నర్‌ బ్రదర్స్‌ ముఖ్యులు.
తొలి ‌'నికెల్‌ ఓడి‌యన్‌' రూపొం‌దిన ఏడా‌ది‌లోనే అమె‌రికా మొత్తం‌మీద ‌'నికెల్‌ ఓడి‌యన్‌'‌ థియే‌టర్లు వంద‌ల ‌సం‌ఖ్యలో వెలి‌శాయి.‌ అమె‌రికా −‌ సినిమా ప్రేక్ష‌కుల దేశం అయింది.‌ ఒక్క‌సారి మనం మళ్లీ సినిమా థియే‌ట‌ర్ల‌లోంచి సినిమా నిర్మా‌ణం‌వైపు చూపు మళ్లిద్దాం. ‌ఇప్పుడు చెప్పు‌కో‌వ‌ల్సింది... ఫిల్మ్‌‌స్టూ‌డి‌యోల గురించి.‌
ఎడి‌సన్‌ సిని‌మాలు తీస్తున్న తొలి‌రో‌జుల్లో ఆయన అసి‌స్టెంట్‌ డిక్సర్‌ ఎడి‌సన్‌ లాబ‌రే‌ట‌రీ‌ వె‌నక 1894లో ఒక ఫిల్మ్‌‌స్టూ‌డియో కట్టాడు.‌ దానికి ఆయన ‌'కినిటో స్కోప్‌ థియే‌టర్‌'‌ అని పేరు‌పె‌ట్టినా, అంద‌రూ‌ దాన్ని ముద్దుగా ‌'బ్లాక్‌మే‌రియా'‌ అని పిల్చు‌కొ‌నే‌వారు.‌ చివ‌రికి దాని‌కా‌పేరే స్థిర‌ప‌డింది.‌ ఆ స్టూడియో పెద్ద ఉడె‌న్‌షె‌డ్‌లా ఉండేది.‌ లోప‌ల‌ బ‌యటా అంతా నల్ల రంగు పెయింట్‌ వేశారు.‌ అందుకే దానికి ‌'బ్లాక్‌మే‌రియా'‌ అనే ‌పేరు వచ్చింది.‌ పైనుండే కప్పు (రూఫ్‌)ను కొంత తొలి‌గి‌స్తే‌చాలు, పైనుంచి ఎండ లోప‌లికి పడేది.‌ నటీ‌న‌టులు అక్కడ నటిం‌చే‌వారు.‌ ఆ నటీ‌న‌టుల వెనుక భాగం నల్లగా ఉండ‌టంతో బొమ్మ సృష్టంగా కని‌పిం‌చేలా సూర్యుడు ఎటు ఉన్నా సూర్య‌రశ్మి లోప‌లికి పడే‌లాగ, స్టూడి‌యో‌నంతా పట్టా‌ల ‌మీద పెట్టి, స్టూడి‌యోను సూర్య‌ర‌శ్మికి అను‌గు‌ణంగా తిప్పే‌వారు.‌ ఎడి‌సన్‌ కెమేరా ఎలక్ట్రి‌సి‌టీ‌ మీద నడి‌చేది.‌ సినిమా తీస్తు‌న్న‌ప్పుడే ధ్వని‌కూడా ముద్రిం‌చు‌కొంటే ఎలా ఉంటుం‌దనే ఆలో‌చ‌న‌తోనే ఎడి‌సన్‌ ఈ ఫోనో‌గ్రాఫ్‌ పెట్టాడు‌గానీ ఆయన తీసి‌న‌వన్నీ మూకీలే అయి‌నాయి.‌
డిక్సన్‌ 1897లో న్యూయా‌ర్క్‌లో ఒక భవం‌తి ‌మీద తొలి ‌'ఓపె‌న్‌ఎ‌యిర్‌ స్టూడియో'‌ కట్టిం‌చాడు.‌ బ్లాక్‌మారియా‌లా‌గానే ఇదీ పట్టా‌ల‌మీదే గుండ్రంగా తిరి‌గేది.‌ సూర్య‌ర‌శ్మికి అను‌గు‌ణంగా మొత్తం స్టూడి‌యోను తిప్ప‌గల అవ‌కాశం ఉండేది.‌ కేమే‌రాను మధ్యలో ఉంచే‌వారు.‌ డైరె‌క్ట‌ర్‌ ‌మాత్రం స్టేజీ మీదే ఉండే‌వాడు.‌ ప్రపం‌చంలో తొలి సినీ‌స్టూ‌డి‌యోలు ఇవే!! (సశేషం)
sinima puttupuurvottaraalu u 10
cinee parisramalo andaruu jargesmiemilsie vantivare untorinamekonte poribatu.u kondaru, vyapara rangamlooni tama telivinetaelatni jatichesi, cinemalu teesi daanni vyaaparamgaa maluchukoni baguepaddanivaaroo unnaaru.u alaantievaarilo chaarleeswadhe, edvineporetre mukhyulu.u
chaarleeswadhe fraansu deshaesthudu.u edisne roopanidhinchina kinitosekkomulinu fraansulo pravisipenaettina ghanudu.u inglenydulo pramukha chalinakitra nirmaentalu teesina cinemaelanu konchem atuitiigu kaapi chesi tanivigaa fraansulo chalimani chesikonnadaadu.u choukalo cinemanilanioni teesi ammutam modalunepaettaadu.u nijaniki chaarlesmaidhenaapone sinima u'vyaparam'u ayindi.u oka u'parisrama'u ayindi.u chaarleeswadhe kaaramam franse desham aa rojullo atyadhika sankhyalo cinemaelanu nirminkhe desanga periprakhyaayaetalu pondindi.u aauni kuudaa chala sampaennudayyaadu.
edvine poerterse america deshaesthudu.u samudraala meeda naukayinaninchestu deshadeshallo cinemalu pradaersistuu aayana u'travelingie shomanni'egaa periponidaadu.u tananu taanu u'thamisralwa edisne', u'juniaryi'egaa cheppukoneynevadu.u oka chinna desamlo atanu aa deshaedhyakshukidani pilichi cinemae vesi chuupinchaadu.u deshaedhyakshukidiki sinima baga nachindikaenaani, tanu ragane tana gouriwartham edvine poerterse firengulni pelpinkinaleedanimae aayanaku kopam vachindi.u aa kopanithone aayana marnade porterne arestu decheyinchaadu.u sare, aa jaillonchi bayitampaddaka porterse amerinakaaku tirigochi, thamassm alwa edisne (seeniery) daggara udyoegaanikiki digi, sinima nirmaanam meeda drushti nilipadu.u millis, rabertempal, jivismit, jamesm viliamesman, sesille hepewerth, vadhe vanti vaari chitranirmana paddhaetulu adhyayanam cheshaadu.u
migilina sanganilelelaa unna 1903loo porterneetiisina u'dhi grate traine rabari'u chitram gurinchi maatram cheppuekoevaali.u anni vidhala adhi toli vesterne sinima. ippudu manaku chala cinemallo kanipinche sanniveesaalu aa cinemaeloki tolisari darsanam ivvatam visesham.u perinubinatte telistundi, daanikatha ela undi unitundo! trainnu aapadam, dopidi cheyatam, fiting, shooting, gurrelan meeda okirnionikaru vembadininchune chejingi seenlu, aakhiriki oka daansu sannivesam yu annee unna sinima adhi.u oka varta patrikalo vachina vaarta aadharamgaa taanaa sinima teesinaetlugaa porterse cheppuekonnadu.u 'digrete traine rabari'u annivindhala hite sinima.u aarogullo america mottam meeda sumaru okae paetika sinima haallu kundevivemo (ippudu veeti sankhya daadaapu yaabhaivelu daka untundi). ekkada u'digrete.u.u.u'u cinemae vaecchinaa, janam velemevrerrigaa vachi chusemaru.u idedo manchi vyaaparamlalaaga unde anukuntu endaro sinima rangamloki dooketaniki preripimphina sinima u'digrete traine rabari'.u 5 sentlu tikkettu petti kondaru sinima hallue kuudaa kattinkaaru.u 5 centlaninadaanni aarogullo u'nikele' anevaaru. anduke aa sinima haallaku 'nikele odiony'u ani peroechindi.u u'nikele odiony'yelanu nirminechina halivude pramukhullo audalphe jukor, markeselyu carleelemle, vilineemphocs, varnery bradarse mukhyulu.
toli u'nikele odiony' roopanidina edonilone america mottamemeeda u'nikele odiony'u theaterlu vandala esonkhyalo velinaayi.u america yu sinima prekshaekula desham ayindi.u okkisari manam malli sinima theuterlanilonchi sinima nirmanimmvaipu chuupu malliddam. eippudu cheppuekovalisnindi... filmeesturienielo gurinchi.u
edisne cinemalu teestunna tolironesllo aayana asistentinti dixery edisne labericereery venaka 1894loo oka filmeestoodia kattaadu.u daaniki aayana u'kinito scope theutersh'u ani peripenittina, andario daanni muddugaa u'blackmeria'u ani pilchukonevaemaaru.u chivariki daanikaepere sthirampadindi.u aa studio pedda udenishendelo undedi.u lopelan baita antaa nalla rangu painti vaesaaru.u anduke daaniki u'blackmeria'u ane eperu vachindi.u painunde kappu (roof)nu kontha toligiisteenaalu, painunchi enda lopeliki padedi.u nateenitulu akkada natinichevaaru.u aa nateenitula venuka bhagam nallagaa undaetamtho bomma srushtamgaa kanipininchela suuryudu etu unna suuryamashmi lopeliki padelaaga, studienonanta pattaela emeeda petti, studinoonu suuryaerashmiki anugananamgaa tippevaaru.u edisne kemera electriesity meeda nadinchedi.u sinima teestunnampude dhwanikuda mudrinnchukonte ela untundane aaloikamitone edisne ee phonengre pettaaduegaanii aayana teesinivanni mookeele ainai.u
dixon 1897loo neurairle oka bhavaniti emeeda toli u'openeeyirie studio'u kattinkaadu.u blackmarialoigari idhee pattamlemide gundramgaa tirigedi.u suuryaerashmiki anugananamgaa mottam studinoonu tippaegala avakasam undedi.u kemiranu madhyalo unchemaaru.u direactersi ematram stagey meede undemadu.u prapamchamlo toli cinestundiolu ive!! (sasesham)