భావ కవిత్వంలో జానపదం, జానపదంలో భావకవిత్వం – 1 – ఈమాట
భావకవిత్వం అనగానే ప్రేమ, అమలిన శృంగారం, వెన్నెల, ఇలాంటివి వెంటనే గుర్తొస్తాయి. ప్రబంధ నాయికల అంగాంగ వర్ణనలతో విసిగిపోయిన కవులు ప్రణయానికి, హృదయానుభూతికి జాగా ఇచ్చి రాసిన కొత్త కవిత్వం భావకవిత్వం. సాంఘిక కట్టుబాట్లతో సాంప్రదాయక వివాహాలలో విసిగిపోయిన పురుషులు స్వేఛ్ఛా ప్రణయాన్ని వూహించుకుని ప్రేయసి మీద రాసిన కవిత్వం భావ కవిత్వం. ఇలా విమర్శకులు చెప్పడం మనకు తెలిసిన విషయమే!
ఇంకొక అడుగు ముందుకు వెళితే ఒక పక్క జనం ఆకలితో చచ్చిపోతూ వుంటే జీవితంలో లేని ప్రేయసి మీద కవిత్వాలు రాస్తూ ఊహాలోకంలో విహరించే కవుల గాలి మాటలుగా మార్క్సిస్టులు భావకవిత్వాన్ని నిరాకరించడం కూడా మనకు కొత్త కాదు.
అయితే భావకవిత్వం చేసిన ముఖ్యమైన పని ఇంకొకటి వుంది. అది దేశంలో ఒక మధ్యతరగతిని తయారు చేసి వాళ్ళ ఊహలద్వారా ఒక భారత జాతీయతని నిర్మించడం. ఈ జాతీయత ఇవాళ సర్వసాధారణంగా రుజువు చేయక్కరలేని ఒక సహజ లక్షణంగా మనకి కనిపిస్తుందిగాని భావకవిత్వ యుగానికి పూర్వం మనదంతా ఒక సమైక్య దేశమని భారతీయులంతా ఒక జాతి అని, ఈ జాతికి ఒక ప్రాచీన కాలంనుండి ఆధునిక కాలం వరకు – కనీసం బ్రిటిష్ వాళ్ళు రాక ముందువరకు ఒక మహోజ్వలమైన చరిత్ర, సంస్కృతి వున్నాయని – ఇలాంటి భావాలు వుండేవి కావు.
మనకు రాజులున్నారు. రాజ వంశాలు ఉన్నాయి, వాళ్ళ గురించిన కథలున్నాయి. వాళ్ళలో కొందరు చతుస్సాగర పర్యంతమైన భూమిని, శత్రు నిర్భేద్యమైన కోటలు కట్టుకొని యేలారు, మనకు షట్చక్రవర్తుల పేర్లు తెలుసు. పెద్దబాలశిక్ష చూస్తే హరిశ్చంద్రుడు, నలుడు, సగరుడు, కార్తవీర్యుడు, పురుకుత్సుడు, పురూరవుడు కనిపిస్తారు. కాళిదాసు రఘువంశంలో రఘుమహారాజు దిగ్విజయం చేసి జయించిన దేశాలు చూస్తే అప్పటి భరతఖండపు ఎల్లలు తెలుస్తాయి. మన పెళ్ళి మంత్రాల్లో అంగ వంగ కళింగ కాశ్మీర కాంభోజాది దేశాలన్నీ తిరిగి పెళ్ళి కూతుర్ని వెతికి తెచ్చామనే అర్థంలో బ్రాహ్మలు మంత్రాలు చదువుతారు. రాజశేఖరుడి కావ్యమీమాంసలో కావ్య పురుషుడు అనేక భాషలు మాట్లాడే భారత ప్రాంతాలన్నీ పర్యటిస్తాడు. ఇంకా ముందుకు వెళ్ళదలచుకుంటే మహాభారతంలో విదురుడు ధృతరాష్ట్రుడికి భూమి వైశాల్యాన్ని గురించి చెబుతూ జంబూద్వీపాన్ని వర్ణిస్తాడు. నిత్యం సంధ్యావందనం చేసుకునే బ్రాహ్మలు ఇప్పటికీ "జంబూద్వీపే, భరతవర్షే, భరతఖండే …" అంటూ మొత్తం దేశాన్ని సంకల్పంలో చెప్పుకుంటారు. శ్రీహర్షుడి నైషధీయ చరితంలో దమయంతీ స్వయంవరానికి వచ్చిన రాజుల్లో భరతఖండంలో వున్న అన్ని ప్రాంతాల పేర్లూ వున్నాయి. తరువాతి కాలంలో కవిపోషకుడైన భోజుణ్ణి గురించి, అష్టదిగ్గజాల మధ్య వున్న కృష్ణదేవరాయల గురించి వున్న కథలలో భరత ఖండ ప్రజలు అందరికీ ఆయన రాజు అనే అర్థం కనిపిస్తుంది కూడా.
అయితే ఈ ఊహల ఆధారంగా మనకి ప్రాచీన కాలంనుంచి జాతీయతా భావం వుంది అని వాదించడం పొరపాటు. పూర్వం రాజు అంటే తండ్రి. ఆయన పాలనలో వున్న వారు ఆయన పిల్లలు. నిర్ణయాలని రాజు శాస్త్రాల ఆధారంగా చేస్తాడు. రాజు యెడల ప్రజలకు విధేయత లేక భయం వుంటుంది. ఆ మాటకొస్తే మనం తెల్లవాళ్లు వచ్చిన మొదట్లో వాళ్ళని అప్పటి మన రాజైన బహదూర్ షా కౌలుదార్లుగానే చూశాం. ఇంకొంచెం వివరంగా చెప్పుకోవాలంటే 1857 లో సిపాయిలు తిరుగుబాటు చేసి, బహదూర్‌షాని సింహాసనంపై కూర్చోపెట్టి మసీదుల్లోను, గుళ్ళలోను ప్రార్థనలు, పూజలు చేసారు. ఆ తరవాత, సిపాయి తిరుగుబాటు అణిచేసి, విక్టోరియా రాణికి రాజ్యం అప్పజెప్పడం తెల్లవాళ్ళు చేసిన తెలివైన పని. మనకి సాంప్రదాయికంగా వున్న రాజ విధేయతని వాడుకుని మనని పరిపాలించడం ఇందువల్ల వాళ్ళకి సాధ్యం అయింది. వాళ్ళని ఎదిరించడం అంటే రాజద్రోహం అయింది. ఇదంతా ఎందుకు చెపుతున్నామంటే, మనకి రాజునీ, రాజ భావాన్నీ వొదిలించుకున్నాక గాని జాతీయతా భావం ఏర్పడలేదు [1]. ఈ భావం భావకవిత్వపు కాలంలోనే మన మనస్సుల్లో ఒక విలక్షణమైన కొత్త ఆవేశంగా రూపొందింది.
ఈ పని భావకవిత్వం ఒక కొత్త కవిత్వపు భాషని తయారుచేయడం మూలంగా సాధించింది. ఈ భాష మధ్య తరగతి వాళ్ళ సాహిత్య భాష. అంతకు ముందు కావ్యాల్లో వున్న భాష ఇలాటిది కాదు. అది బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ భాష. ఉదాహరణకి పెద్దనగారి మనుచరిత్రలో ప్రవరుడు బ్రాహ్మడు, వరూధిని వేశ్య, స్వరోచి క్షత్రియుడు. ఇలా వరసగా అన్ని ప్రబంధాలలోని పాత్రలు వాళ్ళ వాళ్ళ చాతుర్వర్ణ స్థానాలలో ఎక్కడుంటారో స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. కానీ భావ కవిత్వంలో పాత్రలకి కులం పేరు కనిపించదు. (ఈ అలవాటు తెలుగుసినిమాల్లో కూడా చాలా కాలం కొనసాగింది.) బ్రాహ్మణ కులాల్లో ఉన్న కొన్ని అలవాట్లు, వ్యావసాయిక కులాల్లో వున్న కొన్ని అలవాట్లు, ఇంగ్లీషు ప్రభావంవల్ల వచ్చిన కొన్ని అలవాట్లు అన్నీ కలిపి ఒక కొత్త విద్యావంతుల వర్గం రూపొందుతున్న రోజులవి. ఈ వర్గం తయారవడానికి కావలిసిన ఊహా సంపత్తిని భావకవిత్వం ఇచ్చింది. సంఘసంస్కారం పేరుతో కులాల్లో సాంప్రదాయకంగా వున్న అలవాట్లని, కట్టుబాట్లని తిరస్కరించడం జీవితంలో కాకపోయినా సాహిత్యంలో సాధ్యం కావడం భావ కవిత్వం వల్లే జరిగింది.
భావ కవిత్వానికి పూర్వపు రోజుల్లో "దేశం" అంటే ఒక ప్రాంతానికి చెందిన మాట – తూర్పు దేశం, పడమటి దేశం ఇలాగా. భూమి రాజుకి భార్య. అందుకే ఆయన భూపతి. ఆవిడ ఏ రాజు జయిస్తే ఆరాజుకి భార్య. భావ కవిత్వానికి పూర్వం దేశభక్తి అనే ఊహ కాని, దేశం మనకి మాత కావడం కాని ఎప్పుడూ లేదు. ఈ మాతృత్వపు ఊహ పూర్తిగా కొత్తది [2]. భారతమాత, తెలుగుతల్లి ఇలాటి ఊహలు జాతీయవాద బలంతో భావ కవిత్వమే మనకు నేర్పింది.
నిలుపరా నీ జాతి నిండు గౌరవము [రాయప్రోలు సుబ్బారావు]
ఆదికావ్యం బందె నిచ్చట …. [రాయప్రోలు సుబ్బారావు]
ఈ దేశభక్తితో పాటు మన తెలుగుదేశం అంటే భక్తి కూడా ఒకదానికొకటి సంఘర్షణ లేకుండా కలిసిపోతుంది.
చల్లుడాంధ్రలోకమున నక్షితలు నేడు [రాయప్రోలు సుబ్బారావు]
ఒక పక్క అరవ వాళ్ళని ఈసరించుకొన్నప్పుడు కూడా మనకి జాతీయతా భావానికి దెబ్బ తగుల్తోందనే వూహ కలగదు.
తనగీతి నరవజాతిని పాటకులునుగా దిద్ది వర్ధిల్లిన తెనుగువాని …. [రాయప్రోలు సుబ్బారావు]
అయితే, జాతి అనగానే జాతిలో వున్న అన్ని కులాల, అన్ని మతాల సంస్కృతుల్ని కలుపుకోవాలి. అందుకని భావ కవిత్వంలో కృష్ణుడి ప్రేమతో పాటు ఉమర్ ఖయ్యాం ప్రణయం, తాజ్ మహల్ మీది పద్యాలు వుంటాయి. దాంతో పాటు గ్రీక్ కవయిత్రి శాఫో అనువాదాలు కూడా ఉంటాయి. ప్రేమ ఏ కాలానిదయినా, ఏ దేశానిదయినా మనదే అని చెప్పడానికి భావ కవులు ఒక లోకాతీత, మతాతీత ప్రేమ సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు. మన భావ కవులు జాతీయ కవులే కాదు, విశ్వకవులు కూడా.
ఇంత వైశాల్యం కోసం ప్రయత్నించినా మనదేశంలోనే వున్న తక్కువ కులాల వాళ్ళు మిగిలి పోయారు. కింది కులాలవారి సంస్కృతి మన దేశ సంస్కృతిలో ప్రధానమైన భాగమని భావ కవిత్వ యుగానికి ముందు కవులు, పండితులు అనుకోలేదు. సాహిత్యం పండితులు రాసేదే కాని పామరులు చేసేది కాదు. ఈ విషయంలో తెలుగు సాహిత్యానికి ఎన్నడూ సందేహంలేదు. బ్రిటిష్ వాళ్ళు వచ్చి వాళ్ళలో విద్యావంతులు సంస్కృతం నేర్చుకుని వేదాల్ని గురించి ఉపనిషత్తుల గురించి వ్యాఖ్యానించి భారతదేశ సంస్కృతిని వాళ్ళకు నచ్చిన రీతిలో వ్యాఖ్యానించి ప్రశంసలు కురిపించారు. వాళ్ళ వ్యాఖ్యానాలు భారతదేశ సంస్కృతిని గురించి వాళ్ళు చేసిన సిద్ధాంతాలు మనని వుబ్బి తబ్బిబ్బు చేశాయి. భావకవిత్వపు కాలంలో కవులు వేదాల్ని, ఉపనిషత్తుల్ని తలకెత్తుకోవడానికి కారణం మాక్స్ మ్యుల్లర్ వాటిని ప్రశంసించడమే. నటరాజు గురించి కృష్ణశాస్త్రిగారి పద్యం (అవధరింతువు ప్రతి దివసాంతమందు …) అలాగే, కవికొండల, పుట్టపర్తి శివతాండవం మీద పద్యాలు రాయడానికి స్ఫూర్తి ఆనందకుమారస్వామి రాసిన Dance of Siva అన్న పుస్తకమే. చివరకి పరమ బ్రాహ్మణ సాంప్రదాయకుడైన చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటశాస్త్రిగారు "బుద్ధ చరిత్ర" రాయడం ఎడ్విన్ ఆర్నల్డ్ గారి Light of Asia ప్రభావమే. తరవాత పింగళి, కాటూరి "సౌందర నందనం" రాయడానికి కూడా ఆప్రభావమే పని చేసింది.
మన కులాల్లో చిన్న చూపుకు లోనయిన కోమట్లని కూడా భావ కవిత్వం కలుపుకోవడానికి ఇంగ్లీషు విద్యావంతుల చదువులే కారణం. ఉదా: "కొల్లాయి గట్టితేనేమి మా గాంధి కోమటైపుట్టితేనేమి …" అని బసవరాజు అప్పారావుగారు రాయడంలో ఆయన మనసులో వున్నవాడు ఇంగ్లాడు వెళ్ళి, బారిస్టర్ పట్టా పుచ్చుకొని వచ్చిన గాంధి. గురజాడ అప్పారావుగారు లవణరాజు కలలో మాల వాళ్ళని మధ్య తరగతిలో కలుపుకొని కాని గౌరవించలేదు. ఉదాహరణకి ఈ కథలో రాజు మాలకన్యని పెళ్ళాడతాడు. తన మనస్సులో గొప్ప మర్పొచ్చి
"మంచి చెడ్డలు మనుజు లందున
యెంచి చూడగ, రెండె కులములు"
అనే నిర్ణయానికి వస్తాడు. కానీ అతను తిన్న "మాల కూడు" శుభ్రమైన మధ్య తరగతి భోజనం. ఆ అమ్మాయి తండ్రి
"మాలనైనను మలిన వృత్తులు
మానుకుంటిని గురువు దయచే
పొలము లోపల పశుల మేపుచు పొట్ట పోషింతున్"
అని, ఇంకా "జంతు హింసను చేయనొల్లను" అని, "వేదవాక్కులు" మాట్లాడతాడు. అతడు శాంత గంభీరమైన ఆకృతిలో "రాజ ఋషి" వలె వుంటాడు. ఈ వేదవాక్కులు నిజంగా యజ్ఞ యాగాదులలో జంతువులను చంపే బ్రాహ్మణ వాక్కులు కావు. అప్పటి మేధావి వర్గం ఇంగ్లీషు అనువాదాలలో చదివే ఉపనిషత్తుల లోంచి వచ్చిన వాక్యాలు. అప్పారావుగారి ఈ పాటలో మాలవాళ్ళు ఆధునిక విద్యావంతులైన మధ్య తరగతి వాళ్ళ లాగా ప్రవర్తిస్తారు. అంటే "మంచి అన్నది మాల అయితే మాలనే అగుదున్" అని ఆయన రాసిన వాక్యం వెనకాల మంచి అంటే మధ్యతరగతి అని అర్థం. అప్పారావు గారు ఈ కథని సంస్కృతంలో యోగవాశిష్టం నుంచి తీసుకున్నారని మనకు తెలుసు. ఆ పుస్తకంలో రాజు మాలవాళ్ళలో హాయిగా కలిసిపోతాడు. వాళ్ళు పెట్టిన తిండి తింటాడు. వాళ్ళని మలిన వృత్తులని, మలిన దేహులని, అసహ్యించుకోడు. యోగవాశిష్టపు రాజుకి, లవణరాజుకి చాలా పెద్ద తేడా వుంది. భావ కవులు కింది కులాల వాళ్ళని పద్యాల్లో వాడుకొని, జీవితాల్లో అంగీకరించక పోడానికి అప్పారావుగారే దారి చూపించారు.
భావ కవిత్వం ప్రచారంలోకి వస్తున్న రోజుల్లోనే జానపద విజ్ఞానం అనే కొత్త విభాగం తెలుగులో రూపొందడం మొదలయింది. దీనికి కారణం కూడ ఇంగ్లీషు వాళ్ళే. జడ్జీలుగానూ కలక్టర్లుగానూ, ఇతర పెద్ద ఆఫీసర్లగా వచ్చిన తెల్లవాళ్ళలో కొందరు మన దేశపు మహా విషయాలయిన సంస్కృత గ్రంథాల్లో పరిశోధన చేస్తుంటే ఇంట్లో వుండిపోయిన ఆడవాళ్ళు, మత ప్రచారం చేసే మిషనరీలు, కొన్ని సందర్భాల్లో తాలూకా స్థాయిలోను, జిల్లా స్థాయిలోను ఉండి క్యాంపులకి తిరగవలసి వచ్చే ఆఫీసర్లు తమ సేవకులైన తక్కువ కులాల భారతీయులనుంచి కాలక్షేపానికి కథలు పాటలు చెప్పించుకొనేవారు. తమ సేవకులు వచ్చీరానీ ఇంగ్లీషులో చెప్పిన కథల్నీ, పాటల్నీ సుబ్భరమైన ఇంగ్లీషులోకి అనువదించి ఇండియాలో వచ్చే ఇంగ్లీషు పరిశోధన పత్రికల్లోను, కొంతమందైతే ఇంగ్లండులోను ప్రచురించేవారు. ఈ ప్రయత్నాలకి ఆ కాలంలో ప్రచారంలోకి వస్తున్న folklore అనే కొత్త వైజ్ఞానిక రంగం ప్రోద్బలాన్ని కలిగించింది. పశ్చిమ యూరప్‌లోనూ, రష్యాలోనూ బహుళ ప్రచారానికి వచ్చిన ఈ రంగం అచిరకాలంలో అంతర్జాతీయ గౌరవాన్ని పొందింది. ఈ రంగంలో భారతీయ విభాగం ఒక గౌరవ స్థానాన్ని పొందింది. ఇవాళయితే అట్టడుగున పడి వుండి పైకి తీసుకురావలసిన స్థితిలో వున్నారు కానీ భారతదేశంలో ప్రజలు ఒకానొక కాలంలో చాలా గొప్పవాళ్ళు అనేది ఆ రోజుల్లో ఇంగ్లిష్ విద్యావంతుల ప్రతిపాదన. అందుకు గొప్ప ఉదాహరణంగా తెల్లదొరలు ఫోల్క్ లోర్‌ని వాడుకునేవారు. అక్షరం ముక్క రాని పల్లెటూరి మూర్ఖులు ఈ కథలు చెప్తారు, ఈ పాటలు పాడతారు, అయితే వాళ్ళకి వీటి అర్థాలు తెలియవు, వీటి గొప్పతనం తెలియదు, అది మనం చెప్పాలి, అని తెల్లదొరలు వీటిపై వ్యాఖ్యానించేవారు [3-4].
ఇలాంటి స్థితిలో ఇంగ్లీషు విద్యావంతులైన భారతీయులు ఈ folklore ని సగర్వంగా ఉపయోగించుకోవటం మొదలుపెట్టారు. ఈ పనిలో రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ ప్రధాన నాయకత్వం వహించాడు. జానపదం అనే పేరుపెట్టి ఈ విజ్ఙానాన్ని భారతీయ సాంస్కృతిక గౌరవాన్ని పెంపొందించడానికి టాగోర్ ప్రతిభావంతంగా ప్రయత్నించాడు [5]. దానితో తెల్లదొరలు తమ సామ్రాజ్య గౌరవాన్ని చాటుకోవటానికి తయారు చేసిన ఈ folklore జాతీయవాదుల చేతిలో జానపద వాఙ్మయం అనే పేరుతో కొత్త అవతారమెత్తింది. టాగోర్ శిష్యులైన తెలుగు భావ కవులు ఈ పద్ధతిని అనుసరించారు. కింది కులాల సంస్కృతిని తమలో కలుపుకోవడానికి తెలుగు భావ కవులకి ఈ జానపద వాఙ్మయ పరిశోధన కొండంత ఉత్సాహాన్ని ఇచ్చింది. కవితా వస్తువులో ఒక నూతనత్వం కోసం ప్రయత్నించే ఈ కవులకి పల్లెటూళ్ళలో పొలాలు, సెలయేళ్ళు, సంక్రాంతి సంబరాలు, గంగిరెడ్లు, ముగ్గులు, గొబ్బిపాటలు, చాలా అందమైన కవితా వస్తువులయ్యాయి. ఉదా: అబ్బూరి రామకృష్ణారావు ("కాపుపాట"), దువ్వూరి రామిరెడ్డి ("కృషీవలుడు"), పింగళి-కాటూరి ("జొన్న చేను"), రాయప్రోలు ("ఏ అమాయకమగు కళలు …"), బాపిరాజు ("ప్రభువుగారికి దండం పెట్టు డూ డూ డూ బసవన్న …"), కృష్ణశాస్త్రి ("పల్లకి"), మొదలైనవి. భావ కవులు రాసిన ఈ కవిత్వమంతా పల్లెటూళ్ళలో వుండేవాళ్ళ సంస్కృతిని అందులోనూ కింది కులాల వాళ్ళ సంస్కృతిని అందంగా చిత్రించేదే అయినా వాళ్ళ కవిత్వ భాష మాత్రం యథాపూర్వంగా మధ్య తరగతి కవితా భాషే అయింది.
అయితే ఈ విషయంలో ఇంకొక అడుగు ముందుకు వేసి తక్కువ కులాలవారి యాస భాషలో కవిత్వం రాసిన వారు బసవరాజు అప్పారావు, నండూరి సుబ్బారావు, కొనకళ్ళ వెంకటరత్నం గార్లు. వాళ్ళ పాటల్ని, ఆ పాటలమీద వచ్చిన విమర్శల్ని, ఆ పాటలకు వచ్చిన ప్రచారాన్ని, అవి పాడే సంగీతాన్ని తరువాతి భాగంలో చర్చిస్తాం.
Imagined Communities, Benedict Anderson, Verso, 1983
దేశం, మాత అన్న అంశంపై చాలా విస్తృతమైన చర్చ జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు చూ:
Passions of the tongue – Language devotion in Tamil India 1891-1970, Sumathi Ramaswamy, University of California Press, Berkeley, 1997
The life and times of Bharat Mata, Sadan Jha, Manushi, Issue 142
Photos of the Gods – The printed image and political struggle in India, Christopher Pinney, Oxford University Press, London, 2004
In quest of Indian folktales, Pandit Ram Gharib Chaube and William Crooke, Edited and with an introduction by Sadhana Naithani, Indiana University Press, Bloomington, 2006
Old Deccan Days or Hindoo Fairy Legends, Mary Frere, Edited and with an introduction by Kirin Narayan, ABC-Clio, Santa Barbara, 2002
Frank Korom, Inventing traditions: Folklore and nationalism as historical process in Bengal, in D. Rihtman-Augustin et al (eds), Folklore and historical process, Institute of folklore research, Zagreb, 1989, pp. 57-84
Bhaskar Kompella	 on September 11, 2006 at 8:07 pm
రచయితలకి నమస్కారం.
మీరు రాద్దామనుకున్న విషయం బాగానే ఉంది. కాని , విషయాలు చెప్పిన విధానంలో స్పష్టత లోపించినట్టనిపించింది. కొన్ని చోట్ల, "చెప్పేసారు" కాని వివరించలేదు. మీ భాషలో చెప్పాలంటే, చెప్పే విషయాలమధ్య బాగా జాగా వదిలేసారు. అలాంటి వాటిలో కొన్నిటిని మాత్రమే ప్రస్తావిస్తాను.
1. మీ రచనలో 3వ పేరా:
అ) ఈ పేరాలో చెప్పినవి కేవలం తెలుగువాళ్ళకేనా, లేక భారతీయులందరికీ వర్తిస్తాయా?
ఆ) చెప్పిన విషయాలకు ఆధారాల్ని జోడించక పోవడం వల్ల, కేవలం అభిప్రాయాల్లా ఉన్నాయి.
ఇ) వందల ఏళ్ళుగా భారతదేశంలోని ప్రజలు వేరు వేరు రాజ్యాల్లో ఉన్నా అందరిదీ ఒకే ధర్మమని ఎందుకు అనుకున్నారు? మనలో అసంగతంగా ఏదో ఒక సంఘటిత భావం లేకపోతే, అందరం కలసి ఉండాలని 1947లో ఎందుకు నిర్ణయించుకున్నాము. వేరు కాపురం పెట్టిన వాళ్ళని చూసికూడా, మనం ఎందుకలా స్పందించలేదు?
ఈ) మనకు గొప్ప చరిత్ర ఉందని మనకు తెలియదా? అశ్వఘోషుడు, కల్హణుడు, బాణుడు మొదలైన వాళ్ళంతా బ్రిటిష్ వాళ్ళు చెప్పేవరకూ మనకు తెలియరా? మనం చరిత్ర అని నమ్మిన పురాణేతిహాసాల మాటేమిటి? ఇవన్నీ భావాలు కావా? ఆ భావాల్లో నిజమెంత అన్నది వేరే వాదన. మనకి మిగిలిన కళలు, కావ్యాలు, శిల్పాలు మొదలైనవి ఏ భావం లేకుండానే వెలిసాయా?/పోషింపబడ్డాయా?
2. "ఈ ఊహల ఆధారంగా మనకి ప్రాచీన కాలం నుంచీ జాతీయతా భావం ఉంది అని వాదించడం పొరపాటు"
అ) బ్రిటిష్ వాళ్ళు మనకి చెప్పిన మన చరిత్ర, మన సంస్కృతులకు గూడ, ఆధారాలు కొంతవరకూ "ఈ ఊహలే". వాళ్ళు చరిత్రకోసం కొన్ని ఆధారాల్ని తవ్వితీసినా, సంస్కృతికి సంబంధించి కొత్తగా చెప్పిందేమిటి? అప్పటికి, ప్రచారసాధనాలు మెరుగవడం వల్ల వాళ్ళకి అందిందాన్ని ఎక్కువమందికి తెలిపారు.
ఆ) భావకవిత్వం తెచ్చిన కొత్త ఊహలతో నిర్మించిన భారత జాతీయతని మనం నమ్మవలసివస్తే, మీ 4 వ పేరాలో లాంటి పాత ఊహల్తో పుట్టిన ఒక జాతీయత పూర్వం ఉండేది అని ఎందుకు నమ్మకూడదు?
ఇ) మన పెళ్ళిళ్ళలో బ్రాహ్మలు అంగ వంగ కళింగ కాశ్మీర కాంభోజాల దగ్గరే ఆగిపోయారెందుకు? పారశీక, మ్లేచ్ఛ, యవన దేశాల్లో అమ్మాయిల్ని ఎందుకు వెతకలేదు. సంస్కృతో, మరేదో అడ్డు వచ్చాయనేనా?
3) "రాజుల్నీ, రాజభావాన్నీ వదిలించుకున్నాకగాని మనకు జాతీయభావం ఏర్పడలేదు [1]" మీరనుకునే జాతీయభావమేదో నిర్వచించండి. [1] అని వదిలేస్తే అర్ధం అవటల్లేదు.
ఆఖరిగా, తెలుగునాట, చదువు వచ్చినవాళ్ళెంతమంది? అందులో, కవిత్వం చదివే వాళ్ళెందరు? వాళ్ళలో ప్రభావితులయే వాళ్ళెందరు?
ఇతరులనుండి గ్రహించిన విషయాల్ని సంగ్రహంగానైనా స్పష్టపరిచి, మరికాస్త లోతైన పరిశోధన చేసి రాస్తే బాగుండేది.
Srinivas Nagulapalli	 on October 20, 2006 at 9:49 pm
ObserverEccentric	 on October 24, 2006 at 8:45 am
Lyla Yerneni	 on October 24, 2006 at 6:16 pm
Rao Vemuri	 on October 27, 2006 at 2:25 pm
ఒక రచన కలం పేరు మీద సాగినా, నిజం పేరు మీద సాగినా, ఆ రచన మీద అభిప్రాయం రాసేటప్పుడు ఆ రాసే వ్యక్తి తన నిజం పేరుతో రాయటం ఆరోగ్యకరమే కాదు, అవసరమేమో అని కూడ అనిపిస్తోంది. ప్రచురణ ముందు జరిగే రివ్యూ రాసేటప్పుడు అనామకంగా రాయటం ఆరోగ్యకరం అయినట్లే, ప్రచురించబడ్డ వస్తువు మీద విమర్శ రాసేటప్పుడు నిజం పేరుతో రాయటం కూడ అంతే ఆరోగ్యకరం. ఈ విషయంలో నేను లైలా గారితో ఏకీభవిస్తాను. రాసే వ్యక్తిని ఆక్షేపించకుండా రాసిన విషయాన్ని ఆక్షేపించటానికి భయం ఎందుకు?
jayaprabha	 on May 27, 2011 at 2:33 pm
చాలా ఆలస్యంగా చదివాను ఈ వ్యాసాన్ని. నా ముందు అభిప్రాయాలు చెప్పిన వారన్నట్టు ఈ వ్యాసం బలహీనమైన వాదనతోనూ అనవసరమైన ఒక తొందరతోనూ హడావిడిగా ముగిసింది. దానిని అటుంచి వెల్చేరు గురజాడని ఉదాహరణగా తీసుకుని చేసిన వ్యాఖ్య సరి కాదు. మనం ఒక కవిని గురించి సగం సగం మాత్రమే ఉదాహరిస్తే తద్విరుధ్ధమైన మాటలు కూడా అదే అప్పారావు గారి కవిత్వంలో ఉంటాయి. ఉదాహరణకి ఆయన రాసిన తోకచుక్క గేయంలో యువకుని మాటలకి ఆయన వెళ్ళి వచ్చిన చాపకూడుకి [ఇది మధ్య తరగతి భోజనం అని మనకి అప్పారావు గారేమీ పదార్ధాల వివరణని ఇవ్వలేదే? మరి నారాయణ రావుకి ఆ భోజనం మధ్యతరగతిది అని ఎందుకని తోచిందో?] గానూ ఆ గేయం లోని యువకుని భార్య ఒక మాట అంది మరి. ఏమంటే "కలిసి మెసిగిన యంత మాత్రమే కలుగబోదీ ఐకమత్యము మాల మాదిగ కన్యనెవతెనొ మరులు గొనరాదో?" అని ఆమాట. దానికి అర్ధమ్ కేవలం చాపకూటి వల్లనే ఏం మార్పు వస్తుందీ వర్ణాంతర ప్రేమలూ లేదా వివాహాలు జరగనిదే అని. ఇది భావకవుల పరిధిలో నారాయణ రావు చెప్పిన అభిప్రాయాలకి పొసగదు. గురజాడని అంచనా వేయడం ఏమంత సులభం కాదు. దీనిమీద మరింత విపులమైన చర్చ నా పుస్తకమ్ "ప్రతికూలపవనాలు" లో ఉంది. ఆసక్తి ఉన్నవారు దానిని చదవవచ్చు. పైగా గురజాడ భావకవి కాడు. ఆయన కవిత్వంలో వెల్చేరు రాసిన "దేశభక్తి" లేదు సరికదా గురజాడ రాసిన కవిత అయిన "దేశభక్తి" లో ఉన్నది విశ్వమానవ భక్తి. ఇలా ఏదేమైనా చాలా అసమగ్రమైన, అపక్వమైన అభిప్రాయాల మయమ్గా ఉన్న ఈ వ్యాసం నిరుత్సాహాన్నే ఇచ్చింది నాకు.
మీ ఈమాట మూల సర్వర్ల, వాటి హాకర్ల చేతినించి బయటపడినందుకు సంతోషం. అందుకోసమ్ కష్టపడిన సురేష్ కొలిచాలకీ, ఇంద్రగంటి పద్మకీ నా అభినందనలు.
jayaprabha	 on May 29, 2011 at 3:27 pm
లవణరాజు కల లోని భోజనమ్ గురించి వ్యాసకర్తల ప్రస్తావన అయినప్పటికీ… అప్పారావు గారి తోకచుక్క లోని "చాపకూటి" ప్రస్తావనని అలాగే తోకచుక్క లోని యువకుని భార్య అన్న మాటల ప్రస్తావననీ నేను గుర్తు చేయడం – మార్పులని వాళ్ళు పైపైననే కాక వాటీ మూలాలని గురించి కూడా ప్రస్తావన చేసారు సుమా అని చెప్పడానికి మాత్రమే!! రాయప్రోలు సుబ్బారావుగారు రాసిన లాంటి దేశభక్తీ అప్పారావుగారు రాసిన దేశభక్తీ ఒక్కలాంటివి కావు. వాళ్ళ గొంతుకలు వేరు. వాళ్ళ ఊహలు వేరు. వాళ్ల ఆదర్శాలూ వేరు. అప్పారావు గారు భావకవిత్వానికి ప్రేరకుడూ కాడు. ఆద్యుడూ కాడు.
మనవాళ్ళు కాశీమజిలీకధలూ ..హంసచెప్పినకధలూ చిలకచెప్పినకధలూ ఇవన్నీ జానపద విభాగంలో భాగంగా చేసి ఉండకపోవచ్చు. ఈ రకమైన పేర్లు ఇంగ్లీషు వాళ్ళు ఆ తర్వాత పెట్టినవి కావొచ్చు. కానీ ఆ తరహా సాహిత్యం మనకి కొన్ని వేల ఏళ్లుగా ఉన్నప్పుడు తిరిగీ దానిని గురించి మాట్లాడటమ్ కేవలం ఇంగ్లీషు ప్రభావం వల్లనే జరిగిందని అనడం పరిధిని కుదించి వ్యాఖ్యానించడమే!!. ఇందుకు అలాంటి మాటలు ఇంగ్లీషువాళ్లకి ముందులేవని చెప్పే ఆధారాలు ఏమన్నా ఉండాలి. సాహిత్యం ఉండీ దానికి ఒక ప్రత్యేకమైన పేరు లేకపోతేనే అంతమాత్రానికే అది ఇంగ్లీషు ప్రభావమ్ అని అనేయగలమా?అన్నది ఒక ప్రశ్న.
మనవాళ్ళు సంధ్యావందనమ్ చేస్తూ చెప్పే సంకల్పమ్ ఏళ్ల వెనకటిది. ఇటీవలది కాదు.అప్పుడు వాళ్ళు "భరతఖండే" అని అన్నారు కద. అంగ ఖండే వంగఖండే కాశ్మీర ఖండే అని సంకల్పం చెప్పలేదు కద? ఇది ధార్మికంగా హిందూ సంస్కృతి ఏకమన్న నమ్మకానికి మంత్రరూపమేనని అనుకోకపోడానికి ఏమి కారణం?? వేమన బ్రౌన్ దొర మెచ్చుకుంటాడని శతకం చెప్పలా! వేమన హిందువులనీ ..ముఖ్యంగా భ్రాహ్మలని వారి ఆచారాలనీ విమర్శించినందుకు మాత్రమే క్రైస్తవుడైన బ్రౌన్ కి ఆ శతకం ఎక్కువ నచ్చింది. ఆయన వేమనని అనువాదం చేయపూనుకోడానికి ఇది ఒక ముఖ్యమైన కారణం.
రాయవాచకలోకాబోలు ఒకచోట పురుషోత్తమ గజపతిని తిమ్మరుసు సాటి హిందూ రాజుగా ఆయన ధర్మనిరతిని గురించి రాయల దగ్గర మెచ్చుకున్నట్టూ… నరపతులకీ గజపతులకీ వైరం ఉన్నా అది సుల్తానులతో ఉన్న వైరంలా ఉండకుండా ఉండాలని కాంక్షించి అలా రాయలు ప్రవర్తించేలా ప్రేరేపించినట్టు ఒక ప్రస్తావన ఉండటం గమనించ వలసిన అంశమే!! హిందూదేశ ఏకతకి బ్రిటీషు వ్యతిరేకత ఎంత పనిచేసిందో ఈ దేశంలో ఉన్న సంస్కృతీ ఏకత కూడా అంతే పనిచేసిందన్నది అంతే ముఖ్యమైన అంశం అవుతుంది. అందునా రాజుల కన్నా ప్రజల మధ్య ఈ ఏకత వివాహాది విధానాల ద్వారా ఇచ్చిపుచ్చుకోవడాల ద్వారా బలపడింది. భాస్కర్ గారన్నట్టు అంగవంగకళింగదేశాల లోని పిల్లలపట్ల వివాహాలకి లేని అభ్యంతరం మ్ళేచ్చజాతుమ్ళేచేయడం పట్ల ఉండటం భరతఖండంలో ఉన్న ఏకత కి నిదర్శనమే కద.
ఇకపోతే కాశ్మీరం నించి కేరళ దేశం దాకా పదకొండవ శతాబ్దం లోనే జయదేవుని అష్టపదులకి నకళ్ళు రాయిచుకుని ప్రాంతీయ భాషలలోకి తర్జుమా చేసుకుని ఆనందించినట్టు మనకి సంస్కృత సాహిత్య చరిత్ర చెబుతోంది. నేపాల్ తో సహా! ఇలాంటి సారస్వత ఆదాన ప్రదానమ్ ఇంగ్లీషు వారి రాకతో సంబధం లేకుండానే జరిగింది. మనకి ఉన్న ఒక సమైక్యత ఇంగ్లీషువాళ్ళ వల్లనే వచ్చిందని అనుకోవడం మనకి ఉన్న సంస్కృతీ నేపధ్యాన్ని కాదనడమే ఒకరకంగా !! అలా భావించడం బహుశా ఇటీవలి మార్పేమో !!
bhaava kavitvamlo jaanapadam, jaanapadamlo bhaavakavitvam – 1 – eemaata
bhaavakavitvam anagaane prema, amalina shrungaaram, vennela, ilantivi ventane gurtostaayi. prabandha naayikala angaanga varnanalatho visigipoyina kavulu pranayaaniki, hrudayaanubhootiki jaga ichi raasina kotta kavitvam bhaavakavitvam. saanghika kattubaatlatho saampradaayaka vivaahaalalo visigipoyina purushulu swechchaa pranayaanni vuuhimchukuni preyasi meeda raasina kavitvam bhaava kavitvam. ilaa vimarsakulu cheppadam manaku telisina vishayame!
inkoka adugu munduku velithe oka pakka janam aakalitho chachipotu vunte jeevitamlo laeni preyasi meeda kavitvaalu raastuu oohaalokamlo viharinche kavula gaali maatalugaa maarxistulu bhaavakavitvaanni niraakarinchadam kuudaa manaku kotta kaadu.
ayithe bhaavakavitvam chesina mukhyamaina pani inkokati vundi. adhi desamlo oka madhyataragatini tayaaru chesi vaalla oohaladwara oka bhaarata jaateeyatani nirminchadam. ee jaateeyata ivaala sarvasaadhaaranamgaa rujuvu cheyakkaraleni oka sahaja lakshanamgaa manaki kanipistundigaani bhavakavitva yuganiki puurvam manadanta oka samaikya deshamani bhaaratheeyulantaa oka jaati ani, ee jaatiki oka praacheena kaalamnundi aadhunika kaalam varaku – kaneesam british vaallu raaka munduvaraku oka mahojvalamaina charitra, samskruti vunnaayani – ilanti bhaavaalu vundevi kaavu.
manaku raajulunnaaru. raja vamsaalu unnaayi, vaalla gurinchina kathalunnaayi. vaallalo kondaru chatussagara paryantamaina bhoomini, shatru nirbhedyamaina kotalu kattukoni yelaru, manaku shatchakravarthula paerlu telusu. peddabalasiksha chuste harischandrudu, naludu, sagarudu, kaartaveeryudu, purukutsudu, pururavudu kanipistaaru. kaalidaasu raghuvamsamlo raghumaharaju digvijayam chesi jayinchina deshaalu chuste appati bharatakhandapu ellalu telustaayi. mana pelli mantraallo anga vanga kalinga kashmira kambhojadi deshaalannii tirigi pelli koothurni vetiki tecchaamane ardhamlo brahmalu mantraalu chaduvutaaru. rajasekharudi kavyameemaamsalo kaavya purushudu aneka bhashalu matlade bhaarata praantaalannii paryatistaadu. inka munduku velladalachukunte mahaabhaaratamlo vidurudu dhrutaraashtrudiki bhoomi vaisaalyaanni gurinchi chebutuu jambuudveepaanni varnistaadu. nityam sandhyaavandanam chesukune brahmalu ippatikee "jamboodveepe, bharatavarshe, bharatakhande u" antuu mottam deshaanni sankalpamlo cheppukuntaaru. sriharshudi naishadheeya charitamlo damayanti swayamvaraaniki vachina raajullo bharatakhandamlo vunna anni praantaala paerluu vunnayi. taruvaati kaalamlo kaviposhakudaina bhojunni gurinchi, ashtadiggajaala madhya vunna krishnadevaraayala gurinchi vunna kathalalo bharata khanda prajalu andarikee aayana raju ane artham kanipistundi kuudaa.
ayithe ee oohala aadhaaramgaa manaki praacheena kaalamnunchi jaatiiyataa bhavam vundi ani vaadinchadam porapaatu. puurvam raju ante tandri. aayana paalanalo vunna vaaru aayana pillalu. nirnayaalani raju saastraala aadhaaramgaa chestaadu. raju yedala prajalaku vidheyata leka bhayam vuntundi. aa matakoste manam tellavaallu vachina modatlo vaallani appati mana rajaina bahadur shaa kauludaarlugaane chusham. inkonchem vivaramgaa cheppukovalante 1857 loo sipaayilu tirugubaatu chesi, bahaduurshaani simhaasanampai koorchopetti maseedullonu, gullalonu praarthanalu, poojalu chesaru. aa taravaata, sipai tirugubaatu anichesi, victoria raaniki rajyam appajeppadam tellavaallu chesina telivaina pani. manaki saampradaayikamgaa vunna raja vidheyatani vaadukuni manani paripaalinchadam induvalla vaallaki saadhyam ayindi. vaallani edirinchadam ante rajadroham ayindi. idantaa enduku cheputunnamante, manaki rajuni, raja bhaavaannii vodilinchukunnaaka gaani jaatiiyataa bhavam erpadaledu [1]. ee bhavam bhaavakavitvapu kaalamlone mana manassullo oka vilakshanamaina kotta aavesamgaa roopondindi.
ee pani bhaavakavitvam oka kotta kavitvapu bhashani tayaarucheyadam moolamgaa saadhinchindi. ee bhasha madhya taragati vaalla saahitya bhasha. antaku mundu kaavyaallo vunna bhasha ilaatidi kaadu. adhi brahmana, kshatriya bhasha. udaaharanaki peddanagaari manucharitralo pravarudu brahmadu, varudhini vaesya, swarochi kshatriyudu. ilaa varasagaa anni prabandhaalaloni paatralu vaalla vaalla chaaturvarna sthaanaalalo ekkaduntaro spashtamgaa telustundi. cony bhaava kavitvamlo paatralaki kulam paeru kanipinchadu. (ee alavaatu telugusinimaallo kuudaa chala kaalam konasagindi.) brahmana kulaallo unna konni alavaatlu, vyaavasaayika kulaallo vunna konni alavaatlu, ingleeshu prabhavamvalla vachina konni alavaatlu annee kalipi oka kotta vidyaavantula vargam roopondutunna rojulavi. ee vargam tayaaravadaaniki kaavalisina oohaa sampattini bhaavakavitvam ichindi. sanghasamskaaram paerutho kulaallo saampradaayakamgaa vunna alavaatlani, kattubaatlani tiraskarinchadam jeevitamlo kakapoyina saahityamlo saadhyam kaavadam bhaava kavitvam valle jarigindi.
bhaava kavitvaaniki puurvapu rojullo "desham" ante oka praantaaniki chendina maata – thoorpu desham, padamati desham ilaga. bhoomi rajuki bharya. anduke aayana bhuupati. aavida e raju jayiste aaraajuki bharya. bhaava kavitvaaniki puurvam deshabhakti ane ooha kaani, desham manaki maata kaavadam kaani eppuduu ledu. ee maatrutvapu ooha puurtigaa kottadi [2]. bhaaratamaata, telugutalli ilati oohalu jaatiiyavaada balamtho bhaava kavitvame manaku nerpindi.
nilupara nee jaati nindu gowravamu [rayaprolu subbarao]
aadikaavyam bande nicchata u. [rayaprolu subbarao]
ee deshabhaktito paatu mana telugudesam ante bhakti kuudaa okadaanikokati sangharshana lekunda kalisipotundi.
challudaandhralokamuna nakshitalu nedu [rayaprolu subbarao]
oka pakka arava vaallani eesarinchukonnappudu kuudaa manaki jaatiiyataa bhavaniki debba tagultondane vuha kalagadu.
tanageeti naravajaatini paatakulunugaa diddi vardhillina tenuguvaani u. [rayaprolu subbarao]
ayithe, jaati anagaane jaatilo vunna anni kulaala, anni mataala samskrutulni kalupukovali. andukani bhaava kavitvamlo krishnudi prematho paatu umar khayyam pranayam, taj mahal meedi padyaalu vuntaayi. daamto paatu greek kavayitri saafo anuvaadaalu kuudaa untaayi. prema e kalanidayina, e desaanidayinaa manade ani cheppadaaniki bhaava kavulu oka lokaatiita, mataatiita prema siddhaantaanni pratipaadinchaaru. mana bhaava kavulu jaateeya kavule kaadu, vishwakavulu kuudaa.
inta vaisalyam kosam prayatninchinaa manadesamlone vunna takkuva kulaala vaallu migili poyaru. kindi kulalavari samskruti mana desha samskrutilo pradhaanamaina bhagamani bhaava kavitva yuganiki mundu kavulu, panditulu anukoledu. saahityam panditulu rasede kaani paamarulu chesedi kaadu. ee vishayamlo telugu saahityaaniki ennaduu sandehamledu. british vaallu vachi vaallalo vidyaavantulu samskrutam neerchukuni vaedaalni gurinchi upanishattula gurinchi vyaakhyaaninchi bharatadesa samskrutini vaallaku nachina reetilo vyaakhyaaninchi prasamsalu kuripinchaaru. vaalla vyaakhyaanaalu bharatadesa samskrutini gurinchi vaallu chesina siddhaantaalu manani vubbi tabbibbu chesaayi. bhaavakavitvapu kaalamlo kavulu vaedaalni, upanishattulni talakettukovadaaniki kaaranam max muller vaatini prasamsinchadame. nataraju gurinchi krushnasaastrigaari padyam (avadharintuvu prati divasaantamandu u) alaage, kavikondala, puttaparti sivatandavam meeda padyaalu raayadaaniki sphurthy anandakumaraswamy raasina Dance of Siva anna pustakame. chivaraki parama brahmana saampradaayakudaina chellapilla venkatasaastrigaaru "buddha charitra" rayadam edvin arnald gaari Light of Asia prabhavame. taravaata pingali, kaaturi "soundara nandanam" raayadaaniki kuudaa aaprabhaavame pani chesindi.
mana kulaallo chinna chuupuku lonayina komatlani kuudaa bhaava kavitvam kalupukovadaaniki ingleeshu vidyaavantula chaduvule kaaranam. udaa: "kollai gattitenemi maa gaandhi komataiputtitenemi u" ani basavaraju appaaraavugaaru raayadamlo aayana manasulo vunnavaadu inglaadu velli, barister patta puchukoni vachina gaandhi. gurajada appaaraavugaaru lavanaraju kalalo maala vaallani madhya taragatilo kalupukoni kaani gowravinchaledu. udaaharanaki ee kathalo raju malakanyani pellaadataadu. tana manassulo goppa marpochi
"manchi cheddalu manuju landuna
yenchi chudaga, rende kulamulu"
ane nirnayaaniki vastaadu. cony atanu tinna "maala kuudu" subhramaina madhya taragati bhojanam. aa ammai tandri
"maalanainanu malina vruttulu
maanukuntini guruvu dayache
polamu lopala pasula mepuchu potta poshintun"
ani, inka "jantu himsanu cheyanollanu" ani, "vedavaakkulu" matladatadu. atadu saanta gambheeramaina aakrutilo "raja rushi" vale vuntaadu. ee vedavaakkulu nijamgaa yagna yaagaadulalo jantuvulanu champe brahmana vaakkulu kaavu. appati medhavi vargam ingleeshu anuvaadaalalo chadive upanishattula lonchi vachina vaakyaalu. appaaraavugaari ee paatalo maalavaallu aadhunika vidyaavantulaina madhya taragati vaalla laga pravartistaaru. ante "manchi annadi maala ayithe malane agudun" ani aayana raasina vaakyam venakaala manchi ante madhyataragati ani artham. apparao gaaru ee kathani samskrutamlo yogavashishtam nunchi teesukunnaarani manaku telusu. aa pustakamlo raju maalavaallalo haayigaa kalisipotadu. vaallu pettina tindi tintaadu. vaallani malina vruttulani, malina dehulani, asahyinchukodu. yogavashishtapu rajuki, lavanarajuki chala pedda teda vundi. bhaava kavulu kindi kulaala vaallani padyaallo vaadukoni, jeevitaallo angeekarinchaka podaniki apparaogare daari chuupimchaaru.
bhaava kavitvam prachaaramloki vastunna rojullone jaanapada vignaanam ane kotta vibhagam telugulo roopondadam modalayindi. deeniki kaaranam kuuda ingleeshu vaalle. jadjeelugaanuu kalaktarlugaanuu, itara pedda aaficerlaga vachina tellavaallalo kondaru mana deshapu mahaa vishayaalayina samskruta grandhaallo parisodhana chestunte intlo vundipoyina aadavaallu, matha prachaaram chese mishanareelu, konni sandarbhaallo taluka sthaayiloonu, jilla sthaayiloonu undi kyaampulaki tiragavalasi vache aafisarlu tama sevakulaina takkuva kulaala bhaarateeyulanunchi kaalakshepaaniki kathalu paatalu cheppinchukonevaaru. tama sevakulu vachiiraanii ingleeshulo cheppina kathalnee, paatalnee subbharamaina ingleeshuloki anuvadinchi indialo vache ingleeshu parisodhana patrikallonu, kontamandaite inglandulonu prachurinchevaaru. ee prayatnaalaki aa kaalamlo prachaaramloki vastunna folklore ane kotta vaignaanika rangam prodbalaanni kaliginchindi. paschima eurapmeloonuu, rashyaaloonuu bahula prachaaraaniki vachina ee rangam achirakaalamlo antarjaatiiya gowravanni pondindi. ee rangamlo bhaarateeya vibhagam oka gaurava sthaanaanni pondindi. ivaalayithe attaduguna padi vundi paiki teesukuraavalasina sthitilo vunnaru cony bhaaratadesamlo prajalu okanoka kaalamlo chala goppavallu anedi aa rojullo inglish vidyaavantula pratipaadana. anduku goppa udaaharanamgaa telladoralu folk lorni vaadukunevaaru. aksharam mukka raani palleturi moorkhulu ee kathalu cheptaaru, ee paatalu paadataaru, ayithe vaallaki veeti arthaalu teliyavu, veeti goppatanam teliyadu, adhi manam cheppali, ani telladoralu veetipai vyaakhyaaninchevaaru [3-4].
ilanti sthitilo ingleeshu vidyaavantulaina bhaaratheeyulu ee folklore ni sagarvamgaa upayoginchukovatam modalupettaaru. ee panilo ravindranath tagor pradhaana naayakatvam vahinchaadu. jaanapadam ane perupetti ee vijnaanni bhaarateeya saamskrutika gowravanni pempondinchadaaniki tagor pratibhaavantamgaa prayatninchaadu [5]. daanitho telladoralu tama samrajya gowravanni chaatukovataaniki tayaaru chesina ee folklore jaateeyavaadula chetilo jaanapada vaamayam ane paerutho kotta avataaramettindi. tagor shishyulaina telugu bhaava kavulu ee paddhatini anusarinchaaru. kindi kulaala samskrutini tamalo kalupukovadaaniki telugu bhaava kavulaki ee jaanapada vaamaya parisodhana kondanta utsaahaanni ichindi. kavita vastuvulo oka noothanathvam kosam prayatninche ee kavulaki palletoollalo polaalu, selayellu, sankraanti sambaraalu, gangiredlu, muggulu, gobbipatalu, chala andamaina kavita vastuvulayyaayi. udaa: abburi ramakrishnarao ("kapupata"), duvvuri ramireddy ("krusheevaludu"), pingali-kaaturi ("jonna chenu"), rayaprolu ("e amayakamagu kalalu u"), bapiraju ("prabhuvugaariki dandam pettu doo doo doo basavanna u"), krishnasastri ("pallaki"), modalainavi. bhaava kavulu raasina ee kavitvamantaa palletoollalo vundevalla samskrutini anduloonuu kindi kulaala vaalla samskrutini andamgaa chitrinchede aina vaalla kavitva bhasha maatram yathaapuurvamgaa madhya taragati kavita bhashe ayindi.
ayithe ee vishayamlo inkoka adugu munduku vesi takkuva kulalavari yaasa bhashalo kavitvam raasina vaaru basavaraju apparao, nanduri subbarao, konakalla venkataratnam gaarlu. vaalla paatalni, aa paatalameeda vachina vimarsalni, aa paatalaku vachina prachaaraanni, avi pade sangeetaanni taruvaati bhaagamlo charchistam.
Imagined Communities, Benedict Anderson, Verso, 1983
desham, maata anna amsampai chala vistrutamaina charcha jarugutundi. udaaharanaku chuu:
Passions of the tongue – Language devotion in Tamil India 1891-1970, Sumathi Ramaswamy, University of California Press, Berkeley, 1997
The life and times of Bharat Mata, Sadan Jha, Manushi, Issue 142
Photos of the Gods – The printed image and political struggle in India, Christopher Pinney, Oxford University Press, London, 2004
In quest of Indian folktales, Pandit Ram Gharib Chaube and William Crooke, Edited and with an introduction by Sadhana Naithani, Indiana University Press, Bloomington, 2006
Old Deccan Days or Hindoo Fairy Legends, Mary Frere, Edited and with an introduction by Kirin Narayan, ABC-Clio, Santa Barbara, 2002
Frank Korom, Inventing traditions: Folklore and nationalism as historical process in Bengal, in D. Rihtman-Augustin et al (eds), Folklore and historical process, Institute of folklore research, Zagreb, 1989, pp. 57-84
Bhaskar Kompella	 on September 11, 2006 at 8:07 pm
rachayitalaki namaskaram.
meeru raaddaamanukunna vishayam bagane undi. kaani , vishayaalu cheppina vidhaanamlo spashtata lopinchinattanipinchim. konni chotla, "cheppesaaru" kaani vivarinchaledu. mee bhashalo cheppalante, cheppe vishayaalamadhya baga jaga vadilesaaru. alanti vaatilo konnitini matrame prastaavistaanu.
1. mee rachanalo 3va pera:
a) ee peraalo cheppinavi kevalam teluguvallakena, leka bhaaratheeyulandarikii vartistaya?
aa) cheppina vishayaalaku aadhaaraalni jodinchaka povadam valla, kevalam abhiprayalla unnaayi.
i) vandala ellugaa bhaaratadesamlooni prajalu vaeru vaeru rajyallo unna andaridee oke dharmamani enduku anukunnaru? manalo asangatamgaa edho oka sanghatita bhavam lekapothe, andaram kalasi undaalani 1947loo enduku nirnayinchukunnaamu. vaeru kapuram pettina vaallani chusikuda, manam endukala spandinchaledu?
ee) manaku goppa charitra undani manaku teliyadaa? ashwaghoshudu, kalhanudu, baanudu modalaina vaallantaa british vaallu cheppevarakuu manaku teliyara? manam charitra ani nammina puraanetihaasaala matemiti? ivannee bhaavaalu kava? aa bhaavaallo nijamenta annadi vere vaadana. manaki migilina kalalu, kaavyaalu, shilpaalu modalainavi e bhavam lekundane velisaya?/poshimpabaddaya?
2. "ee oohala aadhaaramgaa manaki praacheena kaalam nunchi jaatiiyataa bhavam undi ani vaadinchadam porapaatu"
a) british vaallu manaki cheppina mana charitra, mana samskrutulaku gooda, aadhaaraalu kontavarakuu "ee oohale". vaallu charitrakosam konni aadhaaraalni tavvitiisinaa, samskrutiki sambandhinchi kottagaa cheppindemiti? appatiki, prachaarasaadhanaalu merugavadam valla vaallaki andindaanni ekkuvamandiki telipaaru.
aa) bhaavakavitvam tecchina kotta oohalatho nirminchina bhaarata jaateeyatani manam nammavalasivaste, mee 4 va peraalo lanti paata oohalto puttina oka jaateeyata puurvam undedi ani enduku nammakudadu?
i) mana pellillalo brahmalu anga vanga kalinga kashmira kambhojala daggare aagipoyaarenduku? paaraseeka, mlechcha, yavana deshaallo ammayilni enduku vetakaledu. samskrutho, maredo addu vachayanena?
3) "raajulnee, rajabhavanni vadilinchukunnaakagaani manaku jaatiiyabhaavam erpadaledu [1]" meeranukune jaatiiyabhaavamedo nirvachinchandi. [1] ani vadileste ardham avatalledu.
aakharigaa, telugunaata, chaduvu vachinavallentamandi? andulo, kavitvam chadive vaallendaru? vaallalo prabhaavitulaye vaallendaru?
itarulanundi grahinchina vishayaalni sangrahamgaanainaa spashtaparichi, marikasta lotaina parisodhana chesi raste bagundedi.
Srinivas Nagulapalli	 on October 20, 2006 at 9:49 pm
ObserverEccentric	 on October 24, 2006 at 8:45 am
Lyla Yerneni	 on October 24, 2006 at 6:16 pm
Rao Vemuri	 on October 27, 2006 at 2:25 pm
oka rachana kalam paeru meeda sagina, nijam paeru meeda sagina, aa rachana meeda abhiprayam rasetappudu aa rase vyakti tana nijam paerutho rayatam aarogyakarame kaadu, avasaramemo ani kuuda anipistondi. prachurana mundu jarige rivyuu rasetappudu anaamakamgaa rayatam aarogyakaram ayinatle, prachurinchabadda vastuvu meeda vimarsa rasetappudu nijam paerutho rayatam kuuda anthe aarogyakaram. ee vishayamlo nenu laila gaaritho ekibhavistaanu. rase vyaktini aakshepinchakundaa raasina vishayaanni aakshepinchataaniki bhayam enduku?
jayaprabha	 on May 27, 2011 at 2:33 pm
chala aalasyamgaa chadivaanu ee vyaasaanni. naa mundu abhipraayaalu cheppina vaarannattu ee vyaasam balaheenamaina vaadanatoonuu anavasaramaina oka tondaratoonuu hadavidiga mugisindi. daanini atunchi velcheru gurajadani udaaharanagaa teesukuni chesina vyaakhya sari kaadu. manam oka kavini gurinchi sagam sagam matrame udahariste tadvirudhdhamaina maatalu kuudaa adhe apparao gaari kavitvamlo untaayi. udaaharanaki aayana raasina tokachukka geyamlo yuvakuni maatalaki aayana velli vachina chaapakuudiki [idhi madhya taragati bhojanam ani manaki apparao garemi padaardhaala vivaranani ivvalede? mari narayana ravuki aa bhojanam madhyataragatidi ani endukani thochindo?] gaanuu aa geyam loni yuvakuni bharya oka maata andi mari. emante "kalisi mesigina yanta matrame kalugabodi aikamatyamu maala maadiga kanyanevateno marulu gonarado?" ani aamaata. daaniki ardham kevalam chapakuti vallane yem maarpu vastundii varnantara premaluu leda vivaahaalu jaraganide ani. idhi bhavakavula paridhilo narayana raavu cheppina abhipraayaalaki posagadu. gurajadani anchana veyadam emantha sulabham kaadu. deenimeeda marinta vipulamaina charcha naa pustakam "pratikuulapavanaalu" loo undi. aasakti unnavaaru daanini chadavavachhu. paiga gurajada bhavakavi kaadu. aayana kavitvamlo velcheru raasina "deshabhakti" ledu sarikada gurajada raasina kavita ayina "deshabhakti" loo unnadi vishwamaanava bhakti. ilaa edemaina chala asamagramaina, apakvamaina abhipraayaala mayamga unna ee vyaasam nirutsaahaanne ichindi naaku.
mee eemaata muula sarvarla, vaati haakarla chetininchi bayatapadinanduku santosham. andukosam kashtapadina suresh kolichaalakii, indraganti padmakee naa abhinandanalu.
jayaprabha	 on May 29, 2011 at 3:27 pm
lavanaraju kala loni bhojanam gurinchi vyaasakartala prastaavana ayinappatikie apparao gaari tokachukka loni "chapakuti" prastaavanani alaage tokachukka loni yuvakuni bharya anna maatala prastaavananii nenu gurtu cheyadam – maarpulani vaallu paipainane kaaka vaatii muulaalani gurinchi kuudaa prastaavana chesaru suma ani cheppadaaniki matrame!! rayaprolu subbaraogaru raasina lanti deshabhakti appaaraavugaaru raasina deshabhakti okkalantivi kaavu. vaalla gontukalu vaeru. vaalla oohalu vaeru. vaalla aadarsaaluu vaeru. apparao gaaru bhaavakavitvaaniki prerakuduu kaadu. aadyuduu kaadu.
manavallu kaasheemajileekadhaluu ..hamsacheppinakadhaluu chilakacheppinakadhaluu ivannee jaanapada vibhaagamlo bhagamga chesi undakapovachhu. ee rakamaina paerlu ingleeshu vaallu aa tarvaata pettinavi kaavochu. cony aa taraha saahityam manaki konni vela ellugaa unnappudu tirigii daanini gurinchi matladatam kevalam ingleeshu prabhaavam vallane jarigindani anadam paridhini kudinchi vyaakhyaaninchadame!!. induku alanti maatalu ingleeshuvaallaki mundulevani cheppe aadhaaraalu emanna undaali. saahityam undi daaniki oka pratyekamaina paeru lekapothene antamaatraanike adhi ingleeshu prabhavam ani aneyagalama?annadi oka prasna.
manavallu sandhyavandanam chestu cheppe sankalpam ella venakatidi. iteevaladi kaadu.appudu vaallu "bharatakhande" ani annaru kada. anga khande vangakhande kashmira khande ani sankalpam cheppaledu kada? idhi dhaarmikamgaa hindu samskruti ekamanna nammakaaniki mantraroopamenani anukokapodaniki emi kaaranam?? vemana broun dora mecchukuntaadani satakam cheppala! vemana hinduvulanee ..mukhyamgaa bhraahmalani vaari aachaaralanii vimarsinchinanduku matrame kraistavudaina broun ki aa satakam ekkuva nachindi. aayana vemanani anuvaadam cheyapunukodaniki idhi oka mukhyamaina kaaranam.
rayavachakalokabolu okachota purushottama gajapatini timmarusu saati hindu rajuga aayana dharmaniratini gurinchi rayala daggara mechukunnattuni narapatulakee gajapatulakee vairam unna adhi sultaanulatoe unna vairamla undakunda undaalani kaankshinchi alaa rayalu pravartinchelaa prerepinchinattu oka prastaavana undatam gamanincha valasina amsame!! hindudesha ekataki britishu vyatirekata entha panichesindo ee desamlo unna samskrutii ekata kuudaa anthe panichesindannadi anthe mukhyamaina amsam avutundi. anduna rajula kanna prajala madhya ee ekata vivaahaadi vidhaanaala dwara ichipuchukovadaalaa dwara balapadindi. bhaskar gaarannattu angavangakalingadesaala loni pillalapatla vivaahaalaki laeni abhyantaram mlechajatumlencheyada patla undatam bharatakhandamlo unna ekata ki nidarsaname kada.
ikapothe kashmiram ninchi kerala desham daka padakondava sataabdam lone jayadevuni ashtapadulaki nakallu raayichukuni praantiiya bhaashalaloki tarjuma chesukuni aanandinchinattu manaki samskruta saahitya charitra chebutondi. nepal thoo sahaa! ilanti saarasvata aadaana pradanam ingleeshu vaari raakatho sambadham lekundane jarigindi. manaki unna oka samaikyata ingleeshuvaalla vallane vachindani anukovadam manaki unna samskrutii nepadhyaanni kaadanadame okarakamgaa !! alaa bhavinchadam bahusa iteevali marpemo !!