భారతావని ఆత్మ గ్రామాల్లోనే ఉందన్నారు మహాత్మాగాంధీ. పల్లెపట్టుల సమస్యల్ని పట్టించుకోని పాలకుల ఉపేక్షాభావంతో ఆ 'ఆత్మ' క్షోభిస్తే దేశార్థికమే ఎంతటి సంక్షోభంలో కూరుకుపోతుందో నడుస్తున్న చరిత్ర ఎలుగెత్తి చాటుతోంది. బిస్కెట్లకు సైతం గిరాకీ పడిపోయి అన్ని రంగాలనూ తాకిన మాంద్యం సెగ, ప్రత్యక్ష పరోక్ష పన్ను రాబడుల్లో ఎకాయెకి రెండు లక్షల కోట్ల రూపాయల దాకా ప్రభుత్వ బొక్కసానికీ బొర్రె పెడుతోంది. ఉరుముతున్న మందగమనం ఉద్యోగాల్ని ఊడ్చేస్తుంటే దాని కట్టడి కోసం కార్పొరేట్‌ సుంకాల కోత సహా పలు రంగాలకు ఉద్దీపన చర్యల్ని ప్రకటించినా ఏమాత్రం ప్రయోజనం లేకపోయిన నేపథ్యంలో ఎల్లుండి రానున్న కేంద్ర బడ్జెట్‌పై ఎన్నో ఆశలు ముప్పిరిగొన్నాయి. బడ్జెట్‌ సన్నాహకాల్లో భాగంగా అన్ని వర్గాలనుంచీ కేంద్రం ఎన్నెన్ని సూచనలు రాబట్టినా- ప్రస్తుత సంక్షోభంనుంచి గట్టెక్కడానికి అందరూ సూచిస్తున్న మార్గం ఒక్కటే. ప్రజల చేతుల్లో సొమ్ములు ఆడేలా చూసి వస్తూత్పత్తులకు గిరాకీ పెంచాలన్నదే! గ్రామీణార్థికం కుంగుబాటుకు లోను కాబట్టే దేశం 'అభివృద్ధి మాంద్యం'లో కూరుకుపోతోందన్న ఆర్‌బీఐ మాజీ గవర్నర్‌ రఘురామ్‌ రాజన్‌- పరిమిత వనరుల్ని ఉపాధి హామీ, గ్రామీణ రహదారుల నిర్మాణం వంటివాటికి మళ్ళించడం ద్వారా అక్కడి పేదలకు దన్నుగా నిలవాల్సిన అవసరం ఉందని ఏడువారాల క్రితమే సూచించారు. గత ఆర్థిక సంవత్సరంలో కేంద్ర వ్యవసాయ మంత్రిత్వశాఖ తొలి ఎనిమిది నెలల్లో ఖర్చు చేసిన బడ్జెట్‌ కేటాయింపులు 70శాతం; అదే ఈ ఆర్థిక సంవత్సరం వ్యయీకరించింది కేవలం 49 శాతం! బడుగు రైతులకు ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీ అంటూ కిసాన్‌ సమ్మాన్‌ నిధికి కేటాయింపులు రూ.75 వేల కోట్లు అయినా మొన్న డిసెంబరు చివరి నాటికి ఖర్చు చేసింది 57.6శాతం! చేసిన పనికి కూలి డబ్బులూ సకాలంలో అందక 'ఉపాధిహామీ' విలవిల్లాడుతుంటే, మొత్తంగా గ్రామీణార్థికమే దెబ్బతిన్న దుష్ప్రభావం- దేశ ప్రగతి రథ గమనాన్నే మందగింపజేస్తోంది. పల్లెల్ని ఆదుకొంటే అవే దేశార్థికాన్ని చేదుకొంటాయన్న ప్రాప్తకాలజ్ఞతతో సవ్యపథంలో బడ్జెట్‌ విధాన సేద్యం సాగాలి!
'మేము చేసే ప్రతి పనిలోనూ 'పల్లెలు పేదలు రైతుల' ప్రయోజనాలే కీలకంగా ఉంటాయి'- నిరుడు జులై మొదటివారంలో కేంద్ర బడ్జెట్‌ ప్రసంగంలో విత్తమంత్రి నిర్మలా సీతారామన్‌ చెప్పిన మాట అది. ప్రస్తుతం 3000 కోట్ల డాలర్లుగా ఉన్న వ్యవసాయోత్పత్తుల ఎగుమతుల్ని 2022కల్లా రెట్టింపు చెయ్యాలన్న ప్రకటనలు ఓ వంక మోతెక్కుతున్నా, ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరం తొలి ఏడు నెలల్లో అవి 16శాతం పడిపోయాయంటే ఏమనుకోవాలి? ఎరువుల సబ్సిడీని కూడా కలుపుకొంటే గత బడ్జెట్లో గ్రామాలకు కేటాయించిన మొత్తం రూ.3.40 లక్షల కోట్లు! ఎకాయెకి 70శాతం జనావళి నివసించే లక్షలాది పల్లెలకు బడ్జెట్లో కేవలం 12శాతం నిధుల కేటాయింపుతో గ్రామాభ్యుదయం ఎలా సాధ్యమో అర్థం కాదు. స్థూల దేశీయోత్పత్తిలో గ్రామాలు సమకూరుస్తున్నది 30శాతం; 50శాతం ప్రజానీకం ఆధారపడిన వ్యవసాయం వాటా 15శాతమే! రెండు హెక్టార్లలోపు సాగుభూమిగల చిన్న సన్నకారు రైతుల సంఖ్య 86శాతానికి పైబడిందని, కుటుంబ పోషణకు సరిపడ తప్ప అదనపు ఉత్పత్తి ఆయా రైతులకు సాధ్యం కావడంలేదనీ గుర్తించాల్సిందే. అలాంటి రైతుల కోసమే తెచ్చిన 'పీఎమ్‌-కిసాన్‌' ద్వారా బడుగు రైతు కుటుంబాలకు దక్కే భరోసా నామమాత్రం. దళారి వ్యవస్థ నిర్మూలనకోసమన్న 'ఈ-నామ్‌' వేదిక ఏర్పాటు, వచ్చే అయిదేళ్లలో కొత్తగా పదివేల రైతు ఉత్పాదక సంస్థల కూర్పు ద్వారా సన్నకారు రైతులకు ఏం ఒరుగుతుందన్నది అగమ్యం. యావత్‌ రైతాంగానికీ సమగ్ర ఉచిత బీమా రక్షణ ఛత్రం కల్పించి, మోసపూరిత కనీస మద్దతు ధరల యమపాశాల్ని పరిహరించడమే ప్రభుత్వాలు రైతన్నలకు చెయ్యగల మహోపకారం! దానితోపాటు గిడ్డంగులు, శీతల నిల్వ కేంద్రాల వంటివాటిని విరివిగా నిర్మించి రైతులకు అందుబాటులోకి తెచ్చే చొరవ వచ్చే బడ్జెట్లో ప్రస్ఫుటం కావాలి. 'జై కిసాన్‌' నినాదాలు జాతి కడుపు నింపవన్న స్పృహతో రైతాంగానికి గట్టిమేలు తలపెట్టే చర్యలు సత్వరం పట్టాలకెక్కాలి!
మహాత్మాగాంధీ పేరు పెట్టిన గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం ప్రవచిత లక్ష్యాలకు దూరంగా, కొన్ని సందర్భాల్లో రెక్కాడితేనే గాని డొక్కాడని నిరుపేదల పట్ల క్రూర పరిహాసంగా అమలవుతోంది. పని కావాలన్న ప్రతి గ్రామీణ కుటుంబానికీ వంద రోజుల పని, సకాల వేతనాలు అందించాలంటే బడ్జెట్లో రూ.88,000-1,12,000 కోట్లు కేటాయించాలని నిపుణుల అధ్యయనాలు చాటుతున్నాయి. ప్రస్తుత బడ్జెట్లో కేటాయించిన రూ.60వేల కోట్ల మొత్తం ఇప్పటికే హరాయించుకుపోగా, వచ్చే రెండు నెలల పరిస్థితి ఏమిటన్న ఆందోళన రాష్ట్రాల్ని వేధిస్తోంది. ప్రతి ఏటా 20శాతం నిధుల్ని పాత బకాయిలకు చెల్లుకొట్టే దుస్థితి పునరావృతం కాకుండా తగినన్ని వనరుల కేటాయింపుపై ఈసారి దృష్టి సారించాలి. గ్రామీణ భారతం అంటే వ్యవసాయం, దాని అనుబంధ రంగాలే కాదు. గ్రామీణ ఉత్పాదకతలో వ్యవసాయం వాటా 39శాతం, తక్కినదంతా తయారీ నిర్మాణ సేవారంగాల సొంతం! అయినా గ్రామీణ శ్రామికుల్లో 64శాతం వ్యవసాయంపైనే ఆధారపడుతున్నారు. వ్యవసాయేతర శ్రామికుడి ఆదాయంలో మూడోవంతే రైతుకు లభిస్తోందని నీతి ఆయోగ్‌ నివేదికే చెబుతున్నందున మొత్తంగా గ్రామీణుల ఆదాయ స్థితిగతులు మెరుగుపడాలంటే, వ్యవసాయంపై ఆధారపడే వారి సంఖ్యను తగ్గించాలి. గ్రామీణ ఉత్పాదకతలో 18శాతం వాటా కలిగిన అక్కడి తయారీ రంగం- ఎనిమిదిశాతం కార్మికులకే ఉపాధి కల్పిస్తోంది. వ్యవసాయానుబంధంతోపాటు ఇతర పరిశ్రమలకూ అనుకూలమయ్యేలా మౌలిక సదుపాయాల విస్తరణపై దృష్టి సారిస్తే గ్రామీణార్థికం తేరుకోవడమే కాదు; దేశ సుస్థిర ప్రగతికి తానే చోదకశక్తిగానూ మారుతుంది!
bhaaratavani aatma gramallone undannaaru mahatmagandhi. pallepattula samasyalni pattinchukoni paalakula upekshaabhaavamto aa 'aatma' kshobhiste desharthikame enthati sankshobhamlo koorukupotundo nadustunna charitra elugetti chaatutondi. bisketlaku saitam giraki padipoyi anni rangaalanuu taakina maandyam sega, pratyaksha paroksha pannu raabadullo ekaayeki rendu lakshala kotla roopaayala daka prabhutva bokkasaniki borre pedutondi. urumutunna mandagamanam udyogaalni oodchestunte daani kattadi kosam carporate sunkaala kotha sahaa palu rangaalaku uddeepana charyalni prakatinchinaa ematram prayojanam lekapoyina nepathyamlo ellundi raanunna kendra budgetepy enno aasalu muppirigonnaayi. budgetse sannaahakaallo bhagamga anni vargaalanunchii kendram ennenni suuchanalu rabattina- prastuta sankshobhamnunchi gattekkadaaniki andaruu suuchistunna maargam okkate. prajala chetullo sommulu aadela chusi vastuutpattulaku giraki penchaalannade! graameenaarthikam kungubaatuku lonu kabatte desham 'abhivruddhi maandyam'loo koorukupotondanna arebi maji gavarnershe raghurame rajan- parimita vanarulni upaadhi haami, graameena rahadaarula nirmaanam vantivaatiki mallinchadam dwara akkadi pedalaku dannugaa nilavaalsina avasaram undani eduvarala kritame suuchimchaaru. gatha aardhika samvatsaramlo kendra vyavasaaya mantritvasaakha toli enimidi nelallo kharchu chesina budgetse ketayimpulu 70saatam; adhe ee aardhika samvatsaram vyayeekarinchindi kevalam 49 saatam! badugu raitulaku pratyaksha nagadu badili antuu kisan sammanni nidhiki ketayimpulu roo.75 vela kotlu aina monna disembaru chivari naatiki kharchu chesindi 57.6saatam! chesina paniki kuuli dabbuluu sakaalamlo andaka 'upadhihami' vilavillaadutunte, mottamgaa graminarthikame debbatinna dushprabhavam- desha pragati ratha gamananne mandagimpajestondi. pallellani aadukonte ave deshaarthikaanni chedukontayanna praaptakaalagnathatho savyapathamlo budgetse vidhaana sedyam saagaali!
'memu chese prati paniloonuu 'pallelu pedalu raitula' prayojanaale keelakamgaa untaayi'- nirudu julai modativaaramlo kendra budgetse prasangamlo vittamantri nirmala seetaramanni cheppina maata adhi. prastutam 3000 kotla dalarluga unna vyavasaayotpattula egumatulni 2022kalla rettimpu cheyyalanna prakatanalu oo vanka motekkutunna, prastuta aardhika samvatsaram toli edu nelallo avi 16saatam padipoyayante emanukovali? eruvula subsidiini kuudaa kalupukonte gatha badjetlo graamaalaku ketayinchina mottam roo.3.40 lakshala kotlu! ekaayeki 70saatam janavali nivasinche lakshalaadi pallelaku badjetlo kevalam 12saatam nidhula ketayimputo graamaabhyudayam ela saadhyamo artham kaadu. sthoola desheeyotpattilo graamaalu samakuurustunnadi 30saatam; 50saatam prajaaneekam aadhaarapadina vyavasaayam wata 15saatame! rendu hectarlalopu saagubhoomigala chinna sannakaaru raitula sankhya 86saataaniki paibadindani, kutumba poshanaku saripada tappa adanapu utpatti aayaa raitulaku saadhyam kaavadamledanii gurtinchalsinde. alanti raitula kosame tecchina 'pm-kisan' dwara badugu raitu kutumbaalaku dakke bharosa namamatram. dalaari vyavastha nirmoolanakosamanna 'ee-naami' vedika erpaatu, vache ayidellalo kottagaa padivela raitu utpaadaka samsthala kuurpu dwara sannakaaru raitulaku yem orugutundannadi agamyam. yavate raitaamgaanikii samagra uchita beema rakshana chhatram kalpinchi, mosapurita kaneesa maddatu dharala yamapasalni pariharinchadame prabhutvaalu raitannalaku cheyyagala mahopakaram! daanitopaatu giddangulu, sheetala nilva kendrala vantivaatini virivigaa nirminchi raitulaku andubaatuloki techhe chorava vache badjetlo prasphutam kavali. 'jai kisan' ninaadaalu jaati kadupu nimpavanna spruhatho raitaamgaaniki gattimelu talapette charyalu satvaram pattalakekkali!
mahatmagandhi paeru pettina graameena upaadhi haami pathakam pravachita lakshyaalaku dooramgaa, konni sandarbhaallo rekkaadithene gaani dokkadani nirupedala patla krura parihaasamgaa amalavutondi. pani kaavaalanna prati graameena kutumbaanikii vanda rojula pani, sakaala vetanaalu andinchaalante badjetlo roo.88,000-1,12,000 kotlu ketaayinchaalani nipunula adhyayanaalu chaatutunnaayi. prastuta badjetlo ketayinchina roo.60vela kotla mottam ippatike haraayinchukupogaa, vache rendu nelala paristhiti emitanna aandolana rashtralni vedhistondi. prati eta 20saatam nidhulni paata bakaayilaku chellukotte dusthiti punaraavrutam kakunda taginanni vanarula ketayimpupai eesaari drushti saarinchaali. graameena bhaaratam ante vyavasaayam, daani anubandha rangale kaadu. graameena utpaadakatalo vyavasaayam wata 39saatam, takkinadantaa tayaarii nirmaana sevaaramgaala sontam! aina graameena shraamikullo 64saatam vyavasaayampaine aadhaarapadutunnaaru. vyavasaayetara shramikudi aadaayamlo moodovanthe raituku labhistondani neethi aayoge nivedike chebutunnanduna mottamgaa graameenula aadaaya sthitigatulu merugupadalante, vyavasaayampai aadhaarapade vaari sankhyanu tagginchaali. graameena utpaadakatalo 18saatam wata kaligina akkadi tayaarii rangam- enimidisaatam kaarmikulake upaadhi kalpistondi. vyavasaayaanubandhamtopaata itara parisramalakuu anukulamayyela moulika sadupayala vistaranapai drushti saariste graameenaarthikam terukovadame kaadu; desha susthira pragatiki taane chodakasaktigaanuu maarutundi!