''సుదీర్ఘ కాలం నయా-ఉదారవాద సంక్షోభం ఒత్తిడి ప్రభావం కొనసాగుతుండడం వల్ల, 21వ మహాసభలో మనం గుర్తించినటు వంటి సామ్రాజ్యవాద శిబిరంలో ఐక్యత పెరగడం, వారి మధ్య వైరుధ్యాలు మొద్దుబారడం ఈ కాలంలో బలహీన పడి, సామ్రాజ్యవాద కేంద్రాల మద్య కొత్త ఘర్షణలు, వైరుధ్యాలు తలెత్తుతున్నాయి'' అని హైదరాబాదులో ఈ ఏడాది ఏప్రిల్‌ 18 నుండి 22 వరకు జరిగిన సిపిఐ(ఎం) 22వ మహాసభ ఆమోదించిన రాజకీయ తీర్మానం పేర్కొన్నది.
పార్టీ మహాసభ పరిశీలనను బలపరిచే పరిణామాలు ప్రపంచవ్యాపితంగా ఈ కాలం లో, ముఖ్యంగా జూన్‌, జులై మాసాల్లో చాలా త్వరత్వరగా జరిగాయి. అందులో అమెరికాకూ, యూరోపియన్‌ యూనియన్‌, కెనడాల మధ్య, అమెరికా చైనాల మధ్య వాణిజ్య యుద్ధం తీవ్రం కావడం, కెనడాలో జరిగిన జి7 సమావేశం విఫలం కావడం ప్రధానమైన పరిణామాలు. ఈ వాణిజ్య యుద్ధాల మధ్య సైనిక నాదాలు కూడా వినిపించడం ప్రపంచానికి ప్రమాద సూచికలు.
వాస్తవానికి అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్‌ ట్రంప్‌ అధికారంలోకి వచ్చినప్పటి నుండి ఇతర దేశాలతో వాణిజ్య యుద్ధానికి కాలుదువ్వుతూనే ఉన్నారు. అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో అమెరికా తో దాదాపు అన్ని దేశాలూ అన్యాయమైన పద్ధతుల్లో వాణిజ్యం నెరుపుతున్నాయని, దాని వల్ల అమెరికాకు అన్ని దేశాల నుండి దిగుమతులు పెరిగిపోయి ఎగుమతులు తగ్గుతున్నాయని ట్రంప్‌ వాదిస్తూ వస్తున్నారు. అందువల్ల ఒక నాడు ఏ అమెరికా అయితే డంకెల్‌ ముసాయిదా అధారంగా అంతర్జాతీయ వాణిజ్య సంస్థ (డబ్ల్యుటిఓ)ను నెలకొల్పిందో ఆ సంస్థ నిబంధన లనే మార్చాలని, లేకుంటే అమెరికా బహుళపక్ష అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం నుండి తప్పుకుంటుం దని హెచ్చరిస్తున్నారు.
అంతర్జాతీయ వాణిజ్య యుద్ధాలను మొదటిగా ప్రారంభించిందీ, ముందుకు నడుపు తున్నదీ అమెరికానే. తొలుత చైనా మీద ఎక్కుపెట్టిన వాణిజ్య సుంకాల అస్త్రాన్ని తరువాత ఆయన తన సామ్రాజ్యవాద మిత్రులైన ఇయు, కెనడా, జపాన్‌ల మీద, చివరికి ప్రపంచ దేశాల న్నిటిపైనా ఎక్కుపెట్టారు. చైనా, ఇతర దేశాల నుండి ఉక్కు దిగు మతులు అమెరికా దేశ రక్షణకు ప్రమాదకరంగా ఉన్నాయా అన్న అంశాన్ని దర్యాప్తు చేయాలని 2017 ఆగస్టులో ట్రంప్‌ ఆదేశించినప్పుడే ఆయన వాణిజ్య యుద్ధా లకు తెరతీస్తున్నారని అందరికీ అర్ధమైంది.
2018 జనవరిలో ఆయన చైనా, ఇతర దేశాల నుండి దిగుమతి అయ్యే సౌర ఫలకాలు, వాషింగ్‌ మెషిన్‌ల మీద దిగుమతి సుంకాలు పెంచడం ద్వారా మొదటి తూటాను పేల్చి వాణిజ్య యుద్ధాన్ని ప్రారంభించారు.
మార్చి 1న ''ఆయన వాణిజ్య యుద్ధాలు మంచివే'' అని ట్వీట్‌ చేస్తూ ఉక్కు దిగుమతులపై 25 శాతం, అల్యూమినియం దిగుమతులపై 10 శాతం సుంకాలు విధించారు. ఈ సుంకా లను చైనాపై ప్రధానంగా ఎక్కుపెట్టినప్పటికీ వాటి ప్రభావం భారత్‌, ఇయు ఇతర దేశాలపై కూడా పడింది. దాంతో ఇయు అధ్యక్షుడు జీన్‌-క్లాడే జుంకర్‌ మార్చి 3న ఒక ప్రకటన చేస్తూ ఉక్కుపై అమెరికా సుంకాలు విధించడం ఆమోదయోగ్యం కాదన్నారు. దీనికి ప్రతీకారం గా ఇయు కెంటుకీ చికెన్‌, లెవీ జీన్స్‌, హార్లే డేవిడ్‌సన్‌ మోటారు వాహనాలపై సుంకాలు విధించాల్సి వస్తుందని హెచ్చరించారు.
కాని ట్రంప్‌ ఆ హెచ్చరికలు లెక్క చేయ లేదు. ఇయు గనుక ప్రతీకార చర్యలకు పాల్పడితే ఆ దేశాలకు చెందిన కార్లపై దిగుమతి సుంకా లు విధిస్తానని మరునాడే ప్రకటించారు. ఈ విధంగా ఒకరి వస్తువులపై మరొకరు సుంకాలు విధించుకుంటూ పోతే ప్రపంచ వ్యాపితంగా మాంద్యం సంభవిస్తుందని డబ్ల్యుటిఓ అధ్యక్షుడు హెచ్చరించారు. ట్రంప్‌ చర్య అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంపై తీవ్రమైన దాడి అని చైనా పేర్కొంది. చైనా తమ దేశం నుండి టెక్నాలజీని తస్కరి స్తోందని ట్రంప్‌ మార్చి నెల చివరిలో ఆరోపించారు. చైనా దానిపై తీవ్రంగా స్పందిం చింది. అమెరికా వాణిజ్య యుద్ధం ప్రారంభింస్తే మేము ''చివరివరకు పోరాడతాం.. అన్ని రకాల చర్యలు తీసుకుంటాం'' అని పేర్కొంది. ''ఇటువం టి దుస్సాహసానికి పాల్పడవద్దని మేము అమెరికాను కోరుతున్నాం...అదే జరిగితే చివరికి దానివల్ల నష్టపోయేది అమెరికానే'' అని అమెరికాలో చైనా రాయబార కార్యాలయం పేర్కొంది.
ఏప్రిల్‌ 2న చైనా ప్రతీకార చర్యలు ప్రకటించింది. అమెరికా నుండి దిగుమతి అయ్యే పళ్లు, కాయలు, మద్యం, ఉక్కు గొట్టాలతో సహా 120 అమెరికా వస్తువులపై 15 శాతం సుంకా లు విధించింది. అమెరికా పంది మాంసం, రిసైకిల్డ్‌ అల్యూమినియంపై 25 సుంకాలు విధిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.
మరునాడు చైనాకు చెందిన 1,300 వస్తు వులపై 25 శాతం చొప్పున మొత్తం 3,50,000 కోట్ల రూపాయల సుంకాలను అమెరికా వాణిజ్య శాఖ విధించింది. దెబ్బకుదెబ్బ అంటూ అంతే విలువ మేరకు అమెరికా వస్తువులపై చైనా సుంకాలు విధించింది.
ఏప్రిల్‌ 16న చైనా టెక్నాలజీ కంపెనీ అమెరికాకు చెందిన కంపెనీ విభాగాలను కొను గోలు చేయకుండా ట్రంప్‌ ప్రభుత్వం 7 ఏళ్లు నిషేధం విధించింది. దీనికి ప్రతీకారంగా అమె రికా నుండి దిగుమతయ్యే జొన్నలపై చైనా 179 శాతం సుంకం విధించింది.
ఈలోగా ఇయు, కెనడా, మెక్సికోల నుండి దిగుమతయ్యే ఉక్కు, అల్యూమినియంపై సుంకాల విధించే తేదీని ట్రంప్‌ ప్రభుత్వం జూన్‌ 1 వరకు పొడిగిస్తూ ప్రకటించింది. ఈ సుంకాలపై అర్జెంటీనా, ఆస్ట్రేలియా, బ్రెజిల్‌లతో అమెరికా విడిగా ఒప్పందం చేసుకుంది. అమెరికా సుంకాల వల్ల తమ వస్తువుల ఎగుమతులు దెబ్బతింటా యని రష్యా, జపాన్‌ డబ్ల్యుటిఓకు ఫిర్యాదు చేశాయి. భారతదేశం కూడా ఉక్కు, అల్యూమిని యంపై అమెరికా సుంకాల విధింపుకు వ్యతిరేకం గా ఫిర్యాదు చేసినట్లు డబ్ల్యుటిఓ మే 23న తెలిపింది.
అమెరికా గనక తమ సరుకులపై సంకాలు విధిస్తే తాను కూడా ప్రతీకారంగా అమెరికా వస్తువులపై సుంకాలు విధిస్తానని కెనడా ప్రకటిం చింది. అమెరికా చర్యకు ప్రతీకారంగా మెక్సికో జూన్‌ 5న అమెరికా నుండి దిగుమతయ్యే ఉక్కు, పందిమాంసం, చికెన్‌ ఇతర సరుకులపై భారీగా సంకాలు విధిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.
జులై 15న అమెరికా వాణిజ్య ప్రతినిధుల కార్యాలయం చైనా నుండి దిగుమతయ్యే వస్తువులపై మరో రూ.2,30,000 కోట్ల సుంకా లు విధించింది. దీనికి ప్రతీకారంగా అమెరికాకు చెందిన 659 రకాల వస్తువులపై రూ. 3,50,000 కోట్ల సుంకాలు విధిస్తున్నట్లు చైనా ప్రకటించింది. మరో 14 లక్షల కోట్ల రూపాయ ల విలువైన చైనా వస్తువులపై 10 శాతం సుంకాలు విధిస్తామని ట్రంప్‌ బెదించారు.
భారతదేశం కూడా ట్రంప్‌ వాణిజ్య యు ద్ధం వల్ల తనకు జరిగిన నష్టాన్ని పూడ్చుకునేం దుకు అమెరికా నుండి దిగుమతయ్యే ఆల్మాండోల పైనా, ఇతర వస్తువులపైనా దిగుమతి సుంకాలు పెంచింది. మరో 29 అమెరికా వస్తువులపై అదనపు దిగుమతి సుంకాలు ప్రకటించింది.
జూన్‌ 22వ తేదీన ట్రంప్‌ తన ఆస్త్రాన్ని ప్రత్యేకంగా ఐరోపా యూనియన్‌ మీదికి ఎక్కు పెట్టారు. ఇయు దేశాల్లో అసెంబుల్‌ అయ్యే కార్లపై 20 శాతం, ట్రక్కులపై 25 శాతం దిగుమతి సుంకాలు విధిస్తానని ఆయన ప్రకటిం చారు. దీనిపై ఇయు తీవ్రంగా స్పందించి, ప్రతీకార చర్యలకు సిద్ధపడింది.
కుప్పకూలిన జి7 శిఖరాగ్ర సభ
ట్రంప్‌ ప్రారంభించిన వాణిజ్యయుద్ధం వల్ల మొత్తం ప్రపంచ వాణిజ్య వ్యవస్థ కుప్ప కూలుతుందన్న భయాలు ఏర్పడ్డాయి. అనేక దేశాల స్టాక్‌ మార్కెట్లు కంపనలకు గురయ్యాయి. అనేక కంపెనీలు నష్టాల పద్దులు ప్రకటించాయి. ఉద్యోగితకు ప్రమాదం ఏర్పడింది. ఈ నేపథ్యం లో కెనడాకు చెందిన క్వెబెక్‌ రాష్ట్రంలోని చార్లెవోక్స్‌లో జరిగిన జి7 దేశాల వాణిజ్య మం త్రుల సమావేశం, అనంతరం జరిగిన శిఖరాగ్ర సభ అంతర్గత తగాదాలతో కుప్పకూలి పోయింది. సామ్రాజ్యవాద దేశాలతో 1975లో ఏర్పడిన జి7 తీవ్రమైన కలహాలతో ఉమ్మడి ప్రకటన కూడా చేయకుండా ముగియడం ఇదే ప్రధమం. శిఖరాగ్ర సభ చివరి రోజు ట్రంప్‌ను ఇతర దేశాల నేతలు చుట్టుముట్టడమే కాకుండా జర్మన్‌ చాన్సలర్‌ ఎంజెలా మెర్కెల్‌ ట్రంప్‌ టేబుల్‌ పై వాలి ఆయనతో తీవ్రంగా వాదిస్తున్నట్లున్న ఫోటో ప్రపంచ మీడియాలో ప్రముఖంగా ప్రచురించబడింది. ఈ దృశ్యమే సామ్రాజ్యవాద ప్రపంచంలో ట్రంప్‌ ఎంతగా ఒంటరి పాట య్యాడో తెలియజేస్తోంది.
ఈ సభకు ముందు ఫ్రాన్స్‌ అధ్యక్షుడు ఇమ్మాన్యుయెల్‌ మాక్రాన్‌ మాట్లాడుతూ అవసర మైతే అమెరికా లేకుండా ''6 దేశాల తుది ప్రకటన'' విడుదల చేద్దాం అని ప్రకటించారు. ట్రంప్‌ వాణిజ్య రక్షణ విధానాలను, ఇయు, కెనడా, మెక్సికో వస్తువులపై విధించిన సుంకాలను మిగిలిన దేశాల నేతలు తీవ్రంగా ఖండించారు. అయితే సభ చివరిలో ఒక రాజీ ప్రకటన విడుదల చేసింది. అందులో ఒకవైపు వాణిజ్య రక్షణ విధానాలను ఖండిస్తూనే మరోవైపు అమెరికాను సంతృప్తి పరచడం కోసం డబ్ల్యుటిఓ నిబంధనలను కూడా విమర్శించింది. ఈ సంయుక్త ప్రకటనపై ట్రంప్‌ కూడా సంతకాలు చేయాల్సి ఉంది. కానీ శిఖరాగ్ర సభ తరువాత కెనడా ప్రధాని జస్టిన్‌ ట్రూడూ చేసిన వ్యాఖ్యలపై ఆగ్రహోదగ్రుడైన ట్రంప్‌ ప్రకటనపై సంతకాలు చేయకుండానే సింగపూర్‌ బయలు దేరి వెళ్లిపోయారు. (అక్కడ ఉత్తర కొరియా నేత కిమ్‌ ఇల్‌ ఉన్‌తో ఆయన సమావేశ మయ్యారు.) పత్రికా గోష్టిలో ట్రూడూ అమెరికా వాణిజ్య రక్షణ విధానాలను ఖండించడం, అమెరికా వస్తువులపై కెనడా రూ. 1.12 లక్షల కోట్ల దిగుమతి సుంకాలు విధించి తీరుతుందని ప్రకటంచడం ట్రంప్‌కు కోపం తెప్పించింది. ''ఇతర దేశాలు అమెరికా వస్తువులపై సుంకాలు విధించానికి అనుమతించే ప్రసక్తే లేదు'' అని ట్రంప్‌ అహంకారంగా పేర్కొన్నారు.
యుద్ధ నాదాలు రాజీ యత్నాలు
ఒక వైపు అమెరికాకూ ఇతర దేశాలకూ మధ్య చర్యలు, ప్రతీకార చర్యలతో వాణిజ్య యుద్ధం సాగుతుండగానే మరోవైపు రాజీ యత్నాలు కూడా సాగుతున్నాయి. ముఖ్యంగా ట్రంప్‌ వాణిజ్య యుద్ధం వల్ల ఇతర దేశాలతో పాటు అమెరికా కంపెనీలు, అమెరికా ఆర్థిక వ్యవస్ధ కూడా నష్టపోతుందని ఆ దేశంలోని మీడియా, రాజకీయ నాయకులు, వాణిజ్య సంస్థలు ఆందోళన ప్రారంభించాయి. చైనా నుండి దిగుమతులు ఆగిపోతే అమెరికాలో వస్తువుల ధరలు పెరగడమే కాదు వాణిజ్యం కూడా దెబ్బతింటుంది. అమెరికా పోర్టుల్లో అధికభాగం కార్యకలాపాలు తగ్గిపోతాయి. పరిశ్రమలకు మూతపడతాయి. ఫలితంగా అమెరికాలో లక్షలాది ఉద్యోగాలకు ఎసరు వస్తుందని అనేక మంది నిపుణులు చెబు తున్నారు. ఒక్క అమెరికా మీదనే కాదు చైనా, ఇయు, భారత్‌తో సహా అనేక దేశాలపై దీని ప్రభావం ఉంటుంది. అమెరికా ప్రారంభించిన వాణిజ్య యుద్ధం ప్రపంచాన్ని మాంద్యంలోకి నెట్టే ప్రమాదం ఉందని డబ్ల్యుటివో అధినేత హెచ్చరించారు. చైనాపై ట్రంప్‌ వాణిజ్యయుద్ధం లో అమెరికా, ఐరోపాకు చెందిన అనేక చిన్న, మధ్య తరహా కంపెనీలు బాగా నష్టపోతాయని భయాలు వ్యక్తం అవుతున్నాయి. ''అమెరికాకు, ఇతర దేశాలకూ మధ్య వాణిజ్య యుద్ధం వల్ల వ్యాపార విశ్వాసం సన్నగిల్లుతుంది, ప్రపంచ ఆర్థికోత్పత్తి తగ్గిపోతుంది'' అని ఆస్ట్రేలియా పారిశ్రామిక విభాగానికి చెందిన ''ఇన్నొవేషన్‌ అండ్‌ సైన్స్‌'' అనే సంస్థ పేర్కొంది. ఈ రిపోర్టు ను ఆ దేశ వాణిజ్య మంత్రి స్టీవెన్‌ సియోబో సమర్ధిస్తూ ''పెరుగుతున్న వాణిజ్య ఘర్షణలు ప్రపంచాభివృద్ధికి నష్టం చేస్తాయి, ఎందుకంటే ప్రపంచాభివృద్ధికీ, ప్రపంచా వాణిజ్యానికీ మధ్య సంబంధం ఉంది'' అన్నారు.
అమెరికా అధ్యక్షుని వాణిజ్య యుద్ధం వల్ల అమెరికా నుండి చైనాకు సోయాబీన్‌, జొన్న దిగుమతులు పడిపోవడంతో రైతాంగం దెబ్బ తింటోంది. ఉక్కుపై సుంకాల వల్ల అమెరికాలోని అనేక ఉక్కు ఫ్యాక్టరీల్లో ఉత్పత్తులు దెబ్బతిని కార్మికులకు ఉపాధి పోతోంది. అమెరికాలో మధ్య తరహా, చిన్న వాణిజ్య వేత్తలు చాలా వరకు ఈ వాణిజ్య ఘర్షణలను వ్యతిరేకిస్తున్నారు. అమెరికాలో 900 సంస్థలు సభ్యత్వం కలిగిన పరికరాల ఉత్పత్తి దారుల సంఘం ఇప్పటికే ట్రంప్‌ వాణిజ్య యుద్ధానికి వ్యతిరేకంగా అడ్వర్టయిజ్‌మెంట్‌ క్యాంపెయిన్‌ ప్రారంభించింది. దేశంలో ముడి సరుకుల ధరలు పెరగడం వల్ల అమెరికా కంపెనీలు ఇతర దేశాల కంపెనీలతో పోటీ పడడం కష్టమని వారు భయాలు వ్యక్తం చేస్తున్నారు. కార్లపై, ముఖ్యంగా కార్ల విడి భాగాలపై సుంకాల వల్ల ప్రపంచ సరఫరా వ్యవస్థ దెబ్బతింటుందని కార్ల కంపెనీలు భయా లు వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. ఇప్పటికే అమెరికాలో ఫోర్డ్‌, జనరల్‌ మోటార్స్‌, ఫియట్‌ కంపెనీలు తమ లాభాల అంచనాలు తగ్గించుకుంటూ రిపోర్టులు ప్రకటించాయి.
అలాగే స్వేచ్ఛా వాణిజ్యాన్ని కోరుకునే రైతుల బృందం ఒకటి చైనా తమ వస్తువులపై విధించే ప్రతీకార సుంకాల వల్ల తమకు ఏటా రూ. 3,500 కోట్ల నష్ట వాటిల్లు తుందని, కాలిఫోర్నియా, ఐయోవా, మిస్సోరీ, ఉత్తర కరోలినా రాష్ట్రాల్లో రైతాంగం బాగా దెబ్బ తింటుందని ప్రకటించింది.
దేశ విదేశాల నుండి వస్తున్న విమర్శల వల్లనైతేనేమి, లేక వ్యూహాత్మక నిర్ణయాల వల్లనైతేనేమి ట్రంప్‌ ప్రభుత్వం ఇయు, కెనడా వంటి దేశాలతో కొంత వరకు రాజీ బేరాలు కుదుర్చుకోడానికి ముందుకొచ్చింది. ఇయు కార్లపై భారీగా సుంకాలు విధిస్తామని ట్రంప్‌ ప్రకటిం చిన వెంటనే తామూ ప్రతీకారంగా రూ.21 లక్షల కోట్ల మేరకు అమెరికా వస్తువులపై సుంకాలు విధిస్తామని ఇయు ప్రకటించింది. దాంతో ట్రంప్‌ ప్రభుత్వం ఇయుతో మంత నాలకు దిగింది. జులై 25వ తేదీన ట్రంప్‌కూ యూరోపియన్‌ కమిషన్‌ అధ్యక్షుడు జీన్‌-క్లాడ్‌ జుంకెర్‌కూ మధ్య వాషింగ్టన్‌లో ఒక ఒప్పందం కుదిరింది. ఇందులో ప్రధానంగా తన దేశం లోని సోయాబీన్‌ రైతులను కాపాడుకునేందుకు ట్రంప్‌ ప్రయత్నించాడు. చైనాకు సోయాబీన్‌ ఎగుమతులు తగ్గిపోయిన మేరకు ఇయు తమ దేశం నుండి వాటిని కొనేందుకు ఒప్పందం కుదిరింది. దానికి మారుగా ఇయు కార్లపై 20 నుండి 25 శాతం సుంకాలు విధిస్తామన్న ట్రంప్‌ నిర్ణయాన్ని సస్పెండ్‌ చేశారు. ఉక్కు, అల్యూ మినియం సుంకాలపై తదుపరి చర్చలు జరపాలని నిర్ణయించారు. అయితే చైనాపై విధించిన సుంకాలను మాత్రం తగ్గించే ప్రసక్తే లేదని అమెరికా వాణిజ్య మంత్రి కరాఖండిగా చెప్పారు. మొత్తం మీద చూసినప్పుడు ట్రంప్‌ ప్రభుత్వం ఇయు, ఇతర సామ్రాజ్యవాద మిత్ర దేశాలతో కొంత మేరకు రాజీపడి తన యుద్ధాన్ని చైనాపై ప్రధానంగా ఎక్కుపెట్టడానికి ప్రయత్ని స్తున్నదని అంతర్జాతీయ నిపుణులు చెబుతున్నా రు. అయితే ఈ తాత్కాలిక రాజీలు కూడా వాణిజ్య యుద్ధాన్ని పూర్తిగా అంతం చేశాయని చెప్పలేం. ఎందుకంటే ట్రంప్‌ ప్రకటించిన సుం కాలను పూర్తిగా రద్దు చేయలేదు. కొంతకాలం వాయిదా వేశారంతే.
నయా-ఉదారవాద ప్రపంచ వ్యవస్థ బద్దలవుతుందా?
అమెరికా ప్రారంభించి, ప్రపంచ వ్యాపితమవుతున్న ఈ వాణిజ్య యుద్ధాల్లో ఒక ముఖ్యమైన అంశం వాణిజ్య ప్రకటనలకు సైనిక నాదాలు తోడు కావడం. ట్రంప్‌ తన వాణిజ్య సుంకాల విధింపుకు ''జాతీయ భద్రత'' ప్రధాన కారణంగా చూపించాడు. 1962 వాణిజ్య విస్తర చట్టంలోని 232వ అధికరణ ప్రకారం ''జాతీయ భద్రత'' కారణంతో వాణిజ్య సుంకాలు విధిస్తున్నట్లు ట్రంప్‌ ప్రకటించడం గమనించదగ్గ విషయం. అంటే అమెరికా భద్రతకోసం సైనిక యుద్ధాలతో పాటు వాణిజ్య యుద్ధాలకు కూడా దిగడానికి ట్రంప్‌ ప్రభుత్వం సిద్ధ మవుతోంది.
ట్రంప్‌ను వ్యతిరేకిస్తూ మాట్లాడిన ఐరోపా దేశాధి నేతలు కూడా వాణిజ్య ప్రకటనలకు సైనిక భాషను జోడిం చారు. కెనడాలో జి7 శిఖరాగ్ర సభ కుప్ప కూలిపోయాక జర్మన్‌ విదేశాంగ మంత్రి హీకో మాస్‌ మాట్లాడుతూ ''యూరోపియన్‌ శక్తులన్నీ తమ ప్రయోజనాలను మరింత సమర్ధవంతంగా రక్షించుకోడానికి ఐక్యంగా ప్రతీకార చర్యలకు దిగాలి'' అన్నాడు. ఫ్రాన్స్‌ అధ్యక్షుడు మాక్రాన్‌ మాట్లాడుతూ ట్రంప్‌ నిర్ణయం ''న్యాయ విరుద్ధమైనదే కాదు అనేక విధానాల తప్పు. ఆర్థిక జాతీయవాదం యుద్ధా నికి దారితీస్తుంది. 1930వ దశకంలో జరి గింది ఇదే'' అన్నాడు.
వాస్తవానికి 1930లో సంభవించిన మహా ఆర్థిక సంక్షోభం వాణిజ్య యుద్ధాలకూ, తదుపరి రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానికీ దారితీసింది. ఇప్పు డు కూడా అటువంటి పరిస్థితులు దాపురిస్తున్న సూచనలు కనిపిస్తున్నాయని రాజకీయ పరిశీలకులు, మీడియా వ్యాఖ్యానిస్తున్నాయి. కెనడాలో జి7 శిఖరాగ్రసభ సందర్భంగా ఫ్రాన్స్‌ అధ్యక్షుడు ''సంయుక్త ఐరోపా రక్షణ సైన్యాన్ని నిర్మించాలి'' అని ప్రతిపాదించగా దానికి జర్మన్‌ ఛాన్సలర్‌ మద్దతు పలికారు. సంయుక్త ఐరోపా రక్షణ సైన్యంలో బ్రిటన్‌ను చేర్చుకోవాలి కాని అది నాటో (అమెరికా నాయకత్వంలోని సైనిక కూటమి)తో సంబంధం లేకుండా ఉండాలి అని మాక్రాన్‌ ప్రతిపాదించారు.
జర్మనీ అధినేత మెర్కెల్‌ ఫ్రెంచ్‌ అధ్యక్షుని ప్రతిపాదనకు మద్దతిస్తూ ''ఐరోపా వాసులుగా మనం మన భవిష్యత్తును మన చేతుల్లోకి తీసుకోవాలి...అమెరికా మన సంగతి చూసు కుంటుందని మనం అనే దశాబ్దాలుగా నిర్లక్ష్యంగా వ్యవహరించాం. కాని ఇప్పుడా ఆశలు లేవు. దీనర్థం ఏమంటే జర్మనీ, ఐరోపాలు ముఖ్యంగా కెనడా, జపాన్‌లతో కలిసి మన సూత్రాలను, మన ఐరోపా విలువలనూ కాపాడుకోవాలి'' అన్నారు. అంటే ట్రంప్‌ అమెరికా ఫస్ట్‌ అనే నినాదంతో అమెరికా జాతీయ వాదాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంటే, జర్మన్‌-ఐరోపా విలువల పేరుతో మెర్కెల్‌-మాక్రాన్‌లు ఐరోపా జాతీయ వాదాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నారన్నమాట.
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత మళ్లీ వాణిజ్య యుద్ధాల్లోకి వెళ్ల కూడదని సామ్రాజ్య వాద దేశాలు ఒక స్థూల అంగీకారానికి వచ్చా యి. 1975లో అయిదు సామ్రాజ్యవాద దేశా లతో - అమెరికా, జర్మనీ, బ్రిటన్‌, ఫ్రాన్స్‌, జపాన్‌లతో ఏర్పడిన జి5 కూటమి తరువాత కెనడా, ఇటలీలను చేర్చుకుని జి7గా మారింది. అప్పటినుండి ఇప్పటి వరకు అమెరికా నాయకత్వంలో ఈ దేశాల పాలక వర్గాలు ప్రపంచాన్ని దోచుకోవడంలో స్థూల అంగీకారాన్ని ప్రదర్శిస్తూ వచ్చారు. 1991లో సోషలిస్టు సోవియట్‌ యూనియన్‌ విశ్ఛిన్నం తరువాత ఈ దేశాలు అంతర్జాతీయ ఫైనాన్స్‌ పెట్టుబడి ప్రయోజనాల కోసం ప్రపంచంపై నయా-ఉదారవాద ప్రపంచీకరణ విధానాలు రుద్దాయి. ఈ నయా-ఉదారవాద ప్రపంచీకరణ వ్యవస్థలోకి అన్ని దేశలనూ తీసుకువచ్చాయి. దాన్ని అంగీకరించని దేశాలపై యుద్ధాలకు దిగాయి. ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌, ఇరాక్‌, లిబియా, సిరియాల్లో యుద్ధాలు చేసి లక్షల మందిని పొట్టన బెట్టుకున్నాయి. ఈ మొత్తం దోపిడీ, యుద్ధాల్లో సామ్రాజ్యవాదులు తమ మధ్య వైరుధ్యాలు బయటకు రాకుండా కట్టడి చేసుకున్నారు. సైనికాధిపత్యంతో నెలకొల్పబడిన ఈ వ్యవస్థ నేడు బీటలువారే పరిస్థితులు కనిపిస్తున్నాయి. సామ్రాజ్యవాదుల మధ్య వైరుధ్యాలు వాణిజ్య యుద్ధాలు, సైనిక వ్యూహాల రూపంలో ముందుకొస్తున్నాయి. 2008 అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సంక్షోభం నేపథ్యంలో తమ మధ్య వాణిజ్య యుద్ధాలకు దారితీయకుండా చూసుకోవాలని సామ్రాజ్యవాద దేశాలు నిర్ణయించాయి. కానీ ఇంతలోనే అవి వాణిజ్య యుద్ధాలకు దిగడం సంక్షోభం యొక్క ఒత్తిడి ఫలితమే.
జర్మన్‌ ఛాన్సలర్‌ రష్యాతో అంటకాగుతోందని ట్రంప్‌ బహిరంగంగానే విమర్శిస్తుంటే, కెనడా, జపాన్‌తో కలిసి ఐరోపా సైనిక కూటమి ఏర్పడాలని జర్మన్‌ ఛాన్సలర్‌ మెర్కెల్‌ పిలుపునిస్తున్నారు. అభివృద్ధి చెందిన అన్ని దేశాల్లోనూ పాలక వర్గాలు ప్రజల్లో జాతీయ వాదాన్ని రెచ్చగొడుతున్నాయి. విఫలమయిన ప్రపంచీకరణ ప్రజల్లో సృష్టించిన అసంతృప్తిని జాత్యహంకారంవైపు, వలసల వ్యతిరేకతవైపు ఇతర అనేక మితవాద ధోరణులవైపు మళ్లిస్తున్నాయి. ట్రంప్‌ ప్రారంభించి, విశ్వవ్యాపితం చేస్తున్న వాణిజ్య యుద్ధాలు అందులో భాగమే.
''sudeergha kaalam nayaa-udaaravaada sankshobham ottidi prabhaavam konasagutundadam valla, 21va mahasabhalo manam gurtinchinatu vanti saamraajyavaada sibiramlo aikyata peragadam, vaari madhya vairudhyaalu moddubaaradam ee kaalamlo balaheena padi, saamraajyavaada kendrala madya kotta gharshanalu, vairudhyaalu talettutunnaayi'' ani hyderabadulo ee edaadi eprille 18 nundi 22 varaku jarigina cpi(em) 22va mahasabha aamodinchina rajakeeya teermaanam perkonnadi.
party mahasabha pariseelananu balapariche parinaamaalu prapanchavyaapitamgaa ee kaalam loo, mukhyamgaa joony, julai maasaallo chala twaratvaragaa jarigai. andulo americaakuu, europiany uniani, kenadaala madhya, america chainaala madhya vaanijya yuddham teevram kaavadam, kenadaalo jarigina ji7 samavesam viphalam kaavadam pradhaanamaina parinaamaalu. ee vaanijya yuddhaala madhya sainika naadaalu kuudaa vinipinchadam prapanchaaniki pramaada suuchikalu.
vaastavaaniki america adhyakshudu donallead trumpe adhikaaramloki vachinappati nundi itara deshaalatho vaanijya yuddhaaniki kaaluduvvutuunee unnaaru. antarjaatiiya vaanijyamlo america thoo daadaapu anni deshaaluu anyaayamaina paddhatullo vaanijyam neruputunnaayani, daani valla americaku anni deshaala nundi digumatulu perigipoyi egumatulu taggutunnayani trumpe vaadistuu vastunnaaru. anduvalla oka naadu e america ayithe dankele musaida adhaaramgaa antarjaatiiya vaanijya samstha (dublatioo)nu nelakolpindo aa samstha nibandhana lane maarchaalani, lekunte america bahulapaksha antarjaatiiya vaanijyam nundi tappukuntum dani hecharistunnaru.
antarjaatiiya vaanijya yuddhaalanu modatigaa praarambhinchindii, munduku nadupu tunnadee americane. toluta chaina meeda ekkupettina vaanijya sunkaala astraanni taruvaata aayana tana saamraajyavaada mitrulaina iyu, kenada, japanle meeda, chivariki prapancha deshaala nnitipainaa ekkupettaaru. chaina, itara deshaala nundi ukku digu matulu america desha rakshanaku pramaadakaramgaa unnaya anna amsaanni daryaaptu cheyalani 2017 aagastulo trumpe aadesinchinappude aayana vaanijya yuddha laku terateestunnaarani andarikee ardhamaindi.
2018 janavarilo aayana chaina, itara deshaala nundi digumati ayye soura falakaalu, vashinge meshinla meeda digumati sunkaalu penchadam dwara modati thootaanu pelchi vaanijya yuddhaanni praarambhinchaaru.
marchi 1na ''aayana vaanijya yuddhaalu manchive'' ani tweete chestu ukku digumatulapai 25 saatam, aluminium digumatulapai 10 saatam sunkaalu vidhinchaaru. ee sunka lanu chainapai pradhaanamgaa ekkupettinappatiki vaati prabhaavam bharathm, iyu itara deshaalapai kuudaa padindi. daamto iyu adhyakshudu jeeni-claday junkary marchi 3na oka prakatana chestu ukkupai america sunkaalu vidhinchadam aamodayogyam kaadannaaru. deeniki prateekaaram gaa iyu kentuki chiken, levy jeense, harley davidesansi motaru vaahanaalapai sunkaalu vidhinchaalsi vastundani heccharinchaaru.
kaani trumpe aa heccharikalu lekka cheya ledu. iyu ganuka prateekaara charyalaku paalpadithe aa deshaalaku chendina kaarlapai digumati sunka lu vidhistaanani marunade prakatinchaaru. ee vidhamgaa okari vastuvulapai marokaru sunkaalu vidhinchukuntuu pothe prapancha vyaapitamgaa maandyam sambhavistundani dublatioo adhyakshudu heccharinchaaru. trumpe charya antarjaatiiya vaanijyampai teevramaina daadi ani chaina perkondi. chaina tama desham nundi technologyni taskari stondani trumpe marchi nela chivarilo aaropinchaaru. chaina daanipai teevramgaa spandim chindi. america vaanijya yuddham praarambhimste memu ''chivarivaraku poradatam.. anni rakala charyalu teesukuntam'' ani perkondi. ''ituvam ti dussaahasaaniki paalpadavaddani memu americanu korutunnam...adhe jarigithe chivariki daanivalla nashtapoyedi americane'' ani americalo chaina rayabara kaaryaalayam perkondi.
eprille 2na chaina prateekaara charyalu prakatinchindi. america nundi digumati ayye pallu, kaayalu, madyam, ukku gottaalatho sahaa 120 america vastuvulapai 15 saatam sunka lu vidhinchindi. america pandi maamsam, recyclidle aluminiampai 25 sunkaalu vidhistunnatlu prakatinchindi.
marunadu chainaaku chendina 1,300 vastu vulapai 25 saatam choppuna mottam 3,50,000 kotla roopaayala sunkaalanu america vaanijya saakha vidhinchindi. debbakudebba antuu anthe viluva meraku america vastuvulapai chaina sunkaalu vidhinchindi.
eprille 16na chaina technology company americaku chendina company vibhaagaalanu konu golu cheyakunda trumpe prabhutvam 7 ellu nishedham vidhinchindi. deeniki prateekaaramgaa ame rika nundi digumatayye jonnalapai chaina 179 saatam sunkam vidhinchindi.
eelogaa iyu, kenada, mexicola nundi digumatayye ukku, aluminiampai sunkaala vidhinche teedeeni trumpe prabhutvam joony 1 varaku podigistuu prakatinchindi. ee sunkaalapai argentina, australia, brejillethatho america vidigaa oppandam chesukundi. america sunkaala valla tama vastuvula egumatulu debbatinta yani rashya, japan dablyutioku firyaadu chesaayi. bharatadesam kuudaa ukku, alyoomini yampai america sunkaala vidhimpuku vyatirekam gaa firyaadu chesinatlu dublatioo mee 23na telipindi.
america ganaka tama sarukulapai sankaalu vidhiste taanu kuudaa prateekaaramgaa america vastuvulapai sunkaalu vidhistaanani kenada prakatim chindi. america charyaku prateekaaramgaa mexico joony 5na america nundi digumatayye ukku, pandimamsam, chiken itara sarukulapai bhariga sankaalu vidhistunnatlu prakatinchindi.
julai 15na america vaanijya pratinidhula kaaryaalayam chaina nundi digumatayye vastuvulapai maro roo.2,30,000 kotla sunka lu vidhinchindi. deeniki prateekaaramgaa americaku chendina 659 rakala vastuvulapai roo. 3,50,000 kotla sunkaalu vidhistunnatlu chaina prakatinchindi. maro 14 lakshala kotla roopaaya la viluvaina chaina vastuvulapai 10 saatam sunkaalu vidhistaamani trumpe bedinchaaru.
bharatadesam kuudaa trumpe vaanijya yu ddham valla tanaku jarigina nashtaanni poodchukunem duku america nundi digumatayye almandola paina, itara vastuvulapainaa digumati sunkaalu penchindi. maro 29 america vastuvulapai adanapu digumati sunkaalu prakatinchindi.
joony 22va tedeena trumpe tana aastraanni pratyekamgaa iropa uniani meediki ekku pettaaru. iyu deshaallo assemble ayye kaarlapai 20 saatam, trakkulapai 25 saatam digumati sunkaalu vidhistaanani aayana prakatim chaaru. deenipai iyu teevramgaa spandinchi, prateekaara charyalaku siddhapadindi.
kuppakuulina ji7 sikharagra sabha
trumpe praarambhinchina vaanijyayuddham valla mottam prapancha vaanijya vyavastha kuppa koolutundanna bhayalu erpaddai. aneka deshaala stacke marketlu kampanalaku gurayyai. aneka companylu nashtala paddulu prakatinchaayi. udyogitaku pramaadam erpadindi. ee nepathyam loo kenadaaku chendina quebeke rashtramloni charlevokselo jarigina ji7 deshaala vaanijya mam trula samavesam, anantaram jarigina sikharagra sabha antargata tagaadaalatoe kuppakuuli poyindi . saamraajyavaada deshaalatho 1975loo erpadina ji7 teevramaina kalahaalato ummadi prakatana kuudaa cheyakunda mugiyadam ide pradhamam. sikharagra sabha chivari roju trumpnu itara deshaala nethalu chuttumuttadame kakunda jarmanm chansalare enjela merkelle trumpe table pai vaali aayanatho teevramgaa vaadistunnatlunna photo prapancha medialo pramukhamgaa prachurinchabadindi. ee drushyame saamraajyavaada prapanchamlo trumpe entagaa ontari paata yyado teliyajestondi.
ee sabhaku mundu franse adhyakshudu immanuelyeli macren maatlaadutuu avasara maithe america lekunda ''6 deshaala tudi prakatana'' vidudala cheddam ani prakatinchaaru. trumpe vaanijya rakshana vidhaanaalanu, iyu, kenada, mexico vastuvulapai vidhinchina sunkaalanu migilina deshaala nethalu teevramgaa khandinchaaru. ayithe sabha chivarilo oka raji prakatana vidudala chesindi. andulo okavaipu vaanijya rakshana vidhaanaalanu khandistune marovaipu americanu santrupti parachadam kosam dublatioo nibandhanalanu kuudaa vimarsinchindi. ee samyukta prakatanapai trumpe kuudaa santakaalu cheyalsi undi. cony sikharagra sabha taruvaata kenada pradhaani jastin trudoo chesina vyaakhyalapai aagrahodagrudaina trumpe prakatanapai santakaalu cheyakundane singapure bayalu deri vellipoyaaru. (akkada uttara koria netha kim illa unnatho aayana samavesa mayyaru.) patrika goshtilo trudoo america vaanijya rakshana vidhaanaalanu khandinchadam, america vastuvulapai kenada roo. 1.12 lakshala kotla digumati sunkaalu vidhinchi teerutundani prakatanchadam trumpaku kopam teppinchindi. ''itara deshaalu america vastuvulapai sunkaalu vidhinchaaniki anumatinche prasakte ledu'' ani trumpe ahankaaramgaa perkonnaru.
yuddha naadaalu raji yatnaalu
oka vaipu americaakuu itara deshaalakuu madhya charyalu, prateekaara charyalatho vaanijya yuddham saagutundagaane marovaipu raji yatnaalu kuudaa saagutunnaayi. mukhyamgaa trumpe vaanijya yuddham valla itara deshaalatho paatu america companylu, america aardhika vyavasdha kuudaa nashtapotundani aa desamloni media, rajakeeya naayakulu, vaanijya samsthalu aandolana praarambhinchaayi. chaina nundi digumatulu aagipothe americalo vastuvula dharalu peragadame kaadu vaanijyam kuudaa debbatintundi. america portullo adhikabhaagam kaaryakalaapaalu taggipotayi. parisramalaku moothapadathaayi. phalitamgaa americalo lakshalaadi udyogaalaku esaru vastundani aneka mandi nipunulu chebu tunnaru. okka america meedane kaadu chaina, iyu, bhaarathna sahaa aneka deshaalapai deeni prabhaavam untundi. america praarambhinchina vaanijya yuddham prapanchaanni maandyamloki nette pramaadam undani dablyutivo adhinetha heccharinchaaru. chainapai trumpe vaanijyayuddham loo america, airopaku chendina aneka chinna, madhya taraha companylu baga nashtapotayani bhayalu vyaktam avutunnaayi. ''americaku, itara deshaalakuu madhya vaanijya yuddham valla vyapara vishwaasam sannagillutundi, prapancha aardhikotpatti taggipotundi'' ani australia paarisraamika vibhaagaaniki chendina ''innoveshanni andi sainesm'' ane samstha perkondi. ee reportu nu aa desha vaanijya mantri steeven siobo samardhistuu ''perugutunna vaanijya gharshanalu prapanchaabhivruddhiki nashtam chestayi, endukante prapanchaabhivruddhikii, prapanchaa vaanijyaanikii madhya sambandham undi'' annaru.
america adhyakshuni vaanijya yuddham valla america nundi chainaaku soyabine, jonna digumatulu padipovadamtho raitangam debba tintondi. ukkupai sunkaala valla americaloni aneka ukku factoryllo utpattulu debbatini kaarmikulaku upaadhi potondi. americalo madhya taraha, chinna vaanijya vettalu chala varaku ee vaanijya gharshanalanu vyatirekistunnaaru. americalo 900 samsthalu sabhyatvam kaligina parikaraala utpatti daarula sangham ippatike trumpe vaanijya yuddhaaniki vyatirekamgaa advertaijnemty campaini praarambhinchindi. desamlo mudi sarukula dharalu peragadam valla america companylu itara deshaala companylatho poty padadam kashtamani vaaru bhayalu vyaktam chestunnaru. kaarlapai, mukhyamgaa kaarla vidi bhaagaalapai sunkaala valla prapancha sarafara vyavastha debbatintundani kaarla companylu bhaya lu vyaktam chestunnayi. ippatike americalo forde, janaralni motarse, fiyate companylu tama labhala anchanaalu tagginchukuntu reportulu prakatinchaayi.
alaage swechha vaanijyaanni korukune raitula brundam okati chaina tama vastuvulapai vidhinche prateekaara sunkaala valla tamaku eta roo. 3,500 kotla nashta vaatillu tundani, california, iouva, missory, uttara karolina rashtrallo raitangam baga debba tintundani prakatinchindi.
desha videsala nundi vastunna vimarsala vallanaithenemi, leka vyuuhaatmaka nirnayaala vallanaithenemi trumpe prabhutvam iyu, kenada vanti deshaalatho kontha varaku raji beralu kudurchukodaniki mundukochindi. iyu kaarlapai bhariga sunkaalu vidhistaamani trumpe prakatim china ventane taamuu prateekaaramgaa roo.21 lakshala kotla meraku america vastuvulapai sunkaalu vidhistaamani iyu prakatinchindi. daamto trumpe prabhutvam iyutho manta naalaku digindi. julai 25va tedeena trumpakuu europiany kamishan adhyakshudu jeeni-claud junkerykuu madhya vashingtanle oka oppandam kudirindi. indulo pradhaanamgaa tana desham loni soyabine raitulanu kaapaadukunenduku trumpe prayatninchaadu. chainaaku soyabine egumatulu taggipoyina meraku iyu tama desham nundi vaatini konenduku oppandam kudirindi. daaniki maarugaa iyu kaarlapai 20 nundi 25 saatam sunkaalu vidhistaamanna trumpe nirnayaanni suspende chesaru. ukku, alyu minium sunkaalapai tadupari charchalu jarapalani nirnayinchaaru. ayithe chainapai vidhinchina sunkaalanu maatram tagginche prasakte ledani america vaanijya mantri karakhandiga cheppaaru. mottam meeda chusinappudu trumpe prabhutvam iyu, itara saamraajyavaada mitra deshaalatho kontha meraku rajipadi tana yuddhaanni chainapai pradhaanamgaa ekkupettadaaniki prayatni stunnadani antarjaatiiya nipunulu chebutunna ru. ayithe ee taatkaalika raajeelu kuudaa vaanijya yuddhaanni puurtigaa antam chesaayani cheppalem. endukante trumpe prakatinchina sum kaalanu puurtigaa raddu cheyaledu. kontakaalam vaayidaa veshaaranthe.
nayaa-udaaravaada prapancha vyavastha baddalavutundaa?
america praarambhinchi, prapancha vyaapitamavutunna ee vaanijya yuddhaallo oka mukhyamaina amsam vaanijya prakatanalaku sainika naadaalu thodu kaavadam. trumpe tana vaanijya sunkaala vidhimpuku ''jaateeya bhadrata'' pradhaana kaaranamgaa chuupimchaadu. 1962 vaanijya vistara chattamloni 232va adhikarana prakaaram ''jaateeya bhadrata'' kaaranamtho vaanijya sunkaalu vidhistunnatlu trumpe prakatinchadam gamaninchadagga vishayam. ante america bhadratakosam sainika yuddhaalatho paatu vaanijya yuddhaalaku kuudaa digadaaniki trumpe prabhutvam siddha mavutondi.
trumpnu vyatirekistuu matladina iropa deshadhi nethalu kuudaa vaanijya prakatanalaku sainika bhashanu jodim chaaru. kenadaalo ji7 sikharagra sabha kuppa kuulipoyaaka jarmanm videsaanga mantri heeko mase maatlaadutuu ''europiany saktulanni tama prayojanaalanu marinta samardhavantamgaa rakshinchukodaaniki aikyamgaa prateekaara charyalaku digaali'' annadu. franse adhyakshudu macren maatlaadutuu trumpe nirnayam ''nyaaya viruddhamainade kaadu aneka vidhaanaala tappu. aardhika jaatiiyavaadam yuddha niki daariteestundi. 1930va dasakamlo jari gindi ide'' annadu.
vaastavaaniki 1930loo sambhavinchina mahaa aardhika sankshobham vaanijya yuddhaalakuu, tadupari rendava prapancha yuddhaanikee daariteesindi. ippu du kuudaa atuvanti paristhitulu daapuristunna suuchanalu kanipistunnaayani rajakeeya pariseelakulu, media vyaakhyaanistunnaaya. kenadaalo ji7 sikharagrasabha sandarbhamgaa franse adhyakshudu ''samyukta iropa rakshana sainyaanni nirminchaali'' ani pratipaadinchagaa daaniki jarmanm chansalare maddatu palikaaru. samyukta iropa rakshana sainyamlo britonnu cherchukovali kaani adhi nato (america naayakatvamloni sainika kootami)thoo sambandham lekunda undaali ani macren pratipaadinchaaru.
jarmani adhinetha merkelle frenche adhyakshuni pratipaadanaku maddatistuu ''iropa vaasulugaa manam mana bhavishyattunu mana chetulloki teesukovali...america mana sangati chusu kuntundani manam ane dasaabdaalugaa nirlakshyamgaa vyavaharinchaam. kaani ippuda aasalu levu. deenartham emante jarmani, airopalu mukhyamgaa kenada, japaanlatho kalisi mana suutraalanu, mana iropa viluvalanuu kapadukovali'' annaru. ante trumpe america fusse ane ninaadamtoe america jaateeya vaadaanni prothsahistunte, jarmanm-iropa viluvala paerutho merkelle-makranni iropa jaateeya vaadaanni prothsahistunnarana.
rendava prapancha yuddham taruvaata malli vaanijya yuddhaalloki vella koodadani samrajya vaada deshaalu oka sthoola angikaaraaniki vachha ye. 1975loo ayidu saamraajyavaada desha latho - america, jarmani, briton, franse, japaanlatho erpadina ji5 kootami taruvaata kenada, italeelanu cherchukuni ji7gaa maarindi. appatinundi ippati varaku america naayakatvamlo ee deshaala paalaka vargaalu prapanchaanni dochukovadamlo sthoola angikaaraanni pradarsistuu vachaaru. 1991loo soshalistu soviyate uniani vischinnam taruvaata ee deshaalu antarjaatiiya finanse pettubadi prayojanaala kosam prapanchampai nayaa-udaaravaada prapancheekarana vidhaanaalu ruddaayi. ee nayaa-udaaravaada prapancheekarana vyavasthaloki anni deshalanuu teesukuvacchaayi. daanni angeekarinchani deshaalapai yuddhaalaku digaayi. aafghanistaanni, irake, libia, siriyaallo yuddhaalu chesi lakshala mandini pottana bettukunnayi. ee mottam dopidi, yuddhaallo saamraajyavaadulu tama madhya vairudhyaalu bayataku rakunda kattadi chesukunnaru. sainikaadhipatyamtho nelakolpabadina ee vyavastha nedu beetaluvaare paristhitulu kanipistunnaayi. saamraajyavaadula madhya vairudhyaalu vaanijya yuddhaalu, sainika vyuhala roopamlo mundukostunnaayi. 2008 antarjaatiiya aardhika sankshobham nepathyamlo tama madhya vaanijya yuddhaalaku daariteeyakundaa chusukovalani saamraajyavaada deshaalu nirnayinchaayi. cony intalone avi vaanijya yuddhaalaku digadam sankshobham yokka ottidi phalitame.
jarmanm chansalare rashyaatho antakagutondani trumpe bahirangamgaane vimarsistunte, kenada, japaanntho kalisi iropa sainika kootami erpadaalani jarmanm chansalare merkelle pilupunistunnaaru. abhivruddhi chendina anni deshaalloonuu paalaka vargaalu prajallo jaateeya vaadaanni rechchagodutunnaayi. viphalamayina prapancheekarana prajallo srushtinchina asantruptini jaatyahamkaaramvaipu, valasala vyatirekatavaipu itara aneka mitavaada dhoranulavaipu mallistunnaayi. trumpe praarambhinchi, vishwavyaapitam chestunna vaanijya yuddhaalu andulo bhagame.