వామ్మో... 'వ‌య్యా‌రిభామ' | Prajasakti::Telugu Daily
Home » ఫీచర్స్ » వామ్మో... 'వ‌య్యా‌రిభామ'
వర్షాల్లో పంటతో పాటు విపరీతంగా పెరిగే కలుపు మొక్కలు అంటేనే రైతులకు ఎంతో దిగులు. వాటిని ఎలాగైనా తొలగించి, పంటను కాపాడుకోవాలని నిరంతరం శ్రమిస్తుంటారు. ఇందుకోసం ఎంతో ఖర్చు చేస్తుంటారు. పంటలపై తీవ్ర ప్రభావం చూపే ఇలాంటి కలుపు మొక్కల్లో వయ్యారిభామ ప్రధానమైనది. ఇది పంట ఎదుగుదలతోపాటు దిగుబడి రాకుండా అడ్డుకుంటుంది. ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో రైతును వణికించే కలుపు మొక్క ఇది. ప్రమాదకరమైన ఈ కలుపు మొక్కను ఎదుర్కొనే మార్గాలను సూచిస్తున్నారు వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు. ఆ వివరాలు ఈ వారం 'అగ్రిప్లస్‌'లో..
వయ్యారిభామ సమస్యాత్మక, అతి ప్రమాదకరమైన కలుపుమొక్క. ఇది మొక్కల ఎదుగుదలను నియంత్రిస్తుంది. పూత, పిందెలపై ప్రభావం చూపి, దిగుబడిని తగ్గిస్తుంది. ఈ మొక్కను, ఖరీఫ్‌ సాగుకు ముందే నియంత్రించుకోవాలని నిపుణులు చెబుతున్నారు. దీన్ని కంపోస్టుగా తయారుచేసుకుంటే మాత్రం మొక్కల ఎదుగుదలకు దోహదపడుతుంది అంటున్నారు. ఇది పంట పొలంలో పెరిగితే పంటకు వాడే రసాయన, సేంద్రియ ఎరువుల్లోని 60 శాతం సారాన్ని ఈ మొక్కే తీసేసుకుంటుంది. దీంతో ఇది పంట ఎదుగుదలను పూర్తిగా నివారిస్తుంది. ఫలితంగా దిగుబడి గణనీయంగా తగ్గిపోతుంది.
జంతువుకి, మనిషికి నష్టమే
హానికరమైన రసాయనాలతో ఉండే ఈ మొక్కలను జంతువులు తినలేకపోవడం, అన్ని రకాల వాతావరణ పరిస్థితుల్ని తట్టుకునే వ్యవస్థ ఉండటంతో వయ్యారిభామ విస్తరించడానికి దోహదపడుతున్నాయి. వయ్యారిభామ మొక్క పంటలకే కాకుండా మనుషులు, జంతువులకు చర్మసంబంధిత వ్యాధులను కలుగజేస్తుంది. పంటలో 40 శాతం, పశుగ్రాసం సాగులో 90 శాతం దిగుబడిని తగ్గిస్తుంది. ఈ మొక్క స్రవించే కొన్ని రకాల రసాయనాల వల్ల పంటల పెరుగుదల నిలిచిపోతుంది. దీని పుష్పాల నుంచి వచ్చే పుప్పొడి రేణువులు టమాటా, వంగ, మిరప మొక్కలపై పడి, పుష్పాలు పిందెలు కాకుండా పోతాయి. కొన్ని రకాల వైరస్‌ తెగుళ్లను వ్యాప్తి చేస్తుంది. ఉదాహరణకు 2003-04లో అనంతపురం జిల్లాలో వచ్చిన కాండం కుళ్లు వైరస్‌ తెగులుకు కారణమైన టోబాకో స్ట్రీక్‌ వైరస్‌కు ఈ వయ్యారిభామ ఆశ్రయమిచ్చి, వేరుశనగ పంటను దారుణంగా దెబ్బతీసింది. అలాగే, గతంలో వరంగల్‌ జిల్లాలో పత్తిపంటను ఈ వైరస్‌ దెబ్బతీసింది. వయ్యారిభామ మనుషులకు ప్రమాదకరమైన డెర్కాటైటిస్‌, ఎగ్జిమా, హైఫీివర్‌, ఉబ్బసం, బ్రాంకైటిస్‌ వ్యాధులు రావడానికి కారణమవుతుంది. ఈ మొక్క ఆకులు చర్మానికి రాసుకుంటే తామర వస్తుంది. దీని పుప్పొడిని పీలిస్తే జలుబు, కళ్లు ఎర్రబడటం, కనురెప్పలు వాపుకొస్తాయి. జంతువులకు వెంట్రుకలు రాలిపోవడం, హైపర్‌ టెన్షన్‌ పెరుగుతుంది. వయ్యారిభామను తిన్న పశువుల పాలను తాగితే జ్ఞాపకశక్తి దెబ్బతింటుంది. ముఖ్యంగా వీటిని తిన్న పశువులు జీర్ణక్రియ, కిడ్నీ, లివర్‌, అన్నవాహిక, శ్వాసక్రియ దెబ్బతింటుంది. చివరికి మృత్యువాత పడతాయి. వీటితో పొలాల్లో పనిచేసే రైతులు, కూలీలకు అలర్జీ, చర్మ, శ్వాస సంబంధిత వ్యాధులు వచ్చే అవకాశముంది. దురదలు, తుమ్ములు వచ్చి చర్మంపై మచ్చలు ఏర్పడతాయి.
ముఖ్యంగా మెట్ట పంటలైన పత్తి, మొక్కజొన్న, గోధుమ, అపరాలు, మల్బరీ తోటలు, మామిడి, జీడిమామిడి తోటల్లో ఇవి ఎక్కువగా పెరుగుతాయి. వీటివల్ల ఇతర పంటల మొలకశాతం తగ్గిపోవడంతో పాటు పంట ఎదుగుదలా తగ్గిపోతుంది. భూసారాన్ని, పంటకు వేసిన ఎరువుల సారాన్ని పీల్చి వేస్తుంది. 40 శాతం వరకు పంట దిగుబడిని తగ్గించే గుణం దీనికి ఉంది. నత్రజని శాతాన్ని తగ్గిస్తుంది. భూమి నిస్సారంగా తయారయ్యే అవకాశముంది. పోషక విలువలు, సూక్ష్మధాతువుల శాతం తగ్గిపోతుంది.
వయ్యారిభామను నివారించడానికి అనేక పద్ధతులున్నాయి. అయినా పూర్తిగా నియంత్రించడం సాధ్యం కాదు. కలుపు నివారణ మందులు (రౌండప్‌) వాడటంతో తాత్కాలికంగా నివారించగలిగినా. మరుసటి ఏడాది విత్తనాలు మళ్లీ మొలకెత్తుతూనే ఉంటాయి. గ్రామాల్లో రైతులు చేతితో మొక్కలను తీసివేస్తుంటారు. అలా చేయడం ప్రమాదం. మొక్కలను తొలగించే ముందు చేతికి తొడుగులు (గ్లౌజ్‌లు) ధరించాలి. ఆ మొక్కలను దూరంగా వేసి, తగులబెట్టడం, పాతిపెట్టడం చేయాలి. వయ్యారిభామను నివారించాలంటే పంట మార్పిడిలో భాగంగా బంతి సాగు చేయాలి.
రసాయనిక పద్ధతుల ద్వారా కలుపు మొక్కలను తాత్కాలికంగా మాత్రమే నిరోధించగలం. సాధ్యమైనంత వరకు తక్కువగా వాడాలి. కలుపు నాశక మందులు వాడాలంటే వాటికి సంబంధించిన సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, నైపుణ్యంతో పాటు చాలా జాగ్రత్తగా వ్యవహరించడం అవసరం.
ర రోడ్లపక్కన, ఇంటి పరిసరాల్లో పెరిగే ఈ పార్థీనియం మొక్కల నివారణకు లీటర్‌ నీటికి 5 గ్రా. చొప్పున అట్రాజిన్‌ మందును కలిపి, కలుపు మొక్కలు మొలకెత్తక ముందే పిచికారీ చేయాలి. వయ్యారిభామ కలుపు నివారణకు గ్లైఫోసేట్‌ 10 మి.లీ. లీటర్‌ నీటికి లేదా పారక్వాట్‌ 5-7 మి.లీ. లీటరు నీటికి కలిపి, మొలకెత్తిన 15-20 రోజుల్లో ఎకరా విస్త్రీర్ణంలో 200 లీటర్ల మందు ద్రావణాన్ని పిచికారీ చేయాలి. వయ్యారిభామ మొక్కల నిర్మూలన ప్రతి ఒక్కరూ సామాజిక బాధ్యతగా తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.
జీవ నియంత్రణ పద్ధతి
'జైగోగ్రామా బైకౌలరేటా' అనే 'క్రెసోమిలిడ్‌' జాతికి చెందిన పెంకు పురుగులను వదిలితే, అవి వయ్యారిభామ ఆకులన్నింటినీ తినేస్తాయి. ఈ జీవ నియంత్రణ పురుగులు గుడ్లు వ్యవసాయ పరిశోధన స్థానాల్లో అందుబాటులో ఉంటాయి.
ఎ క్రైసోమిలిడ్‌ జాతికి చెందిన జైగోగ్రామ బైకొలరెటా అనే పెంకు పురుగులు ఈ మొక్కలను విపరీతంగా తిని, ఈనెలు మాత్రమే వదిలిపెడతాయి. వయ్యారిభామ నివారణలో ఈ పెంకు పురుగులు ప్రముఖపాత్ర వహిస్తాయి. ఒక ఆడ పెంకు పురుగు ఆకుల అడుగుభాగంలో 1500 నుంచి 1800 వరకు గుడ్లు పెట్టి, పొదగడంతో పిల్లలు నాలుగైదు రోజుల్లో బయటికి వస్తాయి. జూన్‌ నుంచి అక్టోబర్‌ వరకు మాత్రమే ఈ మొక్కలపై పెంకు పురుగులు కనిపిస్తాయి. రైతులు కలుపు మొక్కలపై వీటిని గమనిస్తే పురుగు మందులు చల్లకుండా అలాగే పెరగడానికి అవకాశం ఇవ్వాలి. వయ్యారిభామ మొక్కలకు కొన్ని రకాల ఆకుమచ్చ తెగుళ్లు, బూడిద తెగులు, ఎండు తెగులు ఆశిస్తాయి. వాటిని గుర్తించినప్పుడు ఆ మొక్కను పీకేయకుండా ఉంచాలి.
ఎ కసివింద, వెంపలి, గాలి-వాన మొక్క, పిచ్చితులసి, తోటకూర, వరసకంప పెంచితే వయ్యారిభామ నిలదొక్కుకోకుండా నశించి పోతుంది. కసివింద జాతికి చెందిన కలుపు మొక్కలు వయ్యారిభామ మొక్కలతో పాటు పెరుగుతాయి. కసివింద మొక్కలు స్రవించే కొన్ని రసాయనాలు వయ్యారిభామ మొక్క పెరుగుదలను, బీజోత్పత్తి శక్తిని తగ్గిస్తాయి. కసివిందతో పాటు వెంపలి కూడా ఇదే రకమైన ప్రభావాన్ని కలిగించి, ఆ మొక్కల పెరుగుదలను తగ్గిస్తాయి.
రైతులు ముఖ్యంగా చేయాల్సింది
వర్షాలు కురిసినప్పుడు రైతులు సాధారణంగా పార్థీనియం మొక్కలను చేతితో పీకేస్తుంటారు. అయితే, ఈ మొక్కలు చాలా ఎక్కువ విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉన్నప్పుడు ఈ పద్ధతి సాధ్యం కాదు. పార్థీనియం మొక్క పూతకు రాకముందే పీకి తగలబెట్టాలి. లేదంటే ఈ మొక్కల నుంచి కంపోస్టు ఎరువును తయారుచేసుకోవచ్చు. పూతకు వచ్చిన తర్వాత మొక్కలను పీకడం కాని, కోయడం కాని చేసినట్లేయితే వాటి నుండి విత్తనాలు రాలి, మళ్లీ కొత్త మొక్కలు పుట్టుకొస్తాయి. కాబట్టి రైతులు ఈ మొక్కలను పీకిన వెంటనే తగలబెడితే విత్తన వ్యాప్తిని నిరోధించవచ్చు. పార్థీనియం మొక్కల వల్ల అలర్జీ రాని వ్యక్తులను ఈ పనికి ఉపయోగించడం మంచిది. వేసవిలో లోతు దుక్కులు చేయడంతో పార్థీనియంతో పాటు ఇతర కలుపు మొక్కలను కొంత వరకు నివారించవచ్చు.
తొలగించేటప్పుడు జాగ్రత్తలు
మొక్కలు తొలగించేటప్పుడు తగు జాగ్రత్తలు పాటించాలి. ముఖ్యంగా చేతులకు గ్లౌజ్‌లు వేసుకోవాలి. మొక్కల పుప్పొడి, పువ్వులు చర్మానికి తగలకుండా జాగ్రత్తలు పాటించాలి. ముఖానికి మాస్క్‌లు ధరించాలి. కాళ్లు, చేతులు ఎప్పటికప్పుడు శుభ్రపరచుకోవాలి. చర్మవ్యాధులు సోకితే వెంటనే వైద్యుడిని సంప్రదించాలి.
- పంటపొలాల్లో మొలిచిన వయ్యారిభామ మొక్కలను పూత పూయక ముందు బురదలో కలియదున్ని, పొలంలో నీరు పెడితే మురిగి, పచ్చిరొట్ట ఎరువుగా మారుతుంది.
- వయ్యారిభామ పూత దశకు ముందే వేళ్లతో సహా పీకి తగులబెట్టాలి. దీన్ని తగలబెడుతున్నప్పుడు వచ్చే పొగకు దూరంగా ఉండాలి.
- తంగేడు చెట్లు ఉన్న ప్రాంతంలో ఈ మొక్క మొలవదు. వయ్యారిభామను నివారించే శక్తి తంగేడు మొక్కకు ఉంటుంది. పొలాల గట్లు, బంజరు భూముల్లో ఉన్న తంగేడు చెట్లను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ తొలగించవద్దు.
అక్కడి నుంచి ఇక్కడికి
అమెరికాలోని ఉష్ణప్రాంతంలో మొదలైన వయ్యారిభామ ఆహార ధాన్యాల దిగుమతి ద్వారా 1956లో ఈ దేశంలోకి చేరింది. 1973లో ఈ మొక్కను మహారాష్ట్ర, బీహార్‌ రాష్ట్రాల్లో కనుగొన్నారు. సీజన్‌తో సంబంధం లేకుండా నిరంతరం మొలుస్తుంది. ద్విదళ బీజంకు సంబంధించిన జాతి మొక్క కావడంతో ఒక్కో మొక్క ద్వారా కొన్ని వేల మొక్కలు వృద్ధి చెందుతాయి. వీటి విత్తనాలు గాలి, నీరు, కీటకాల ద్వారా ఒక ప్రదేశం నుంచి మరో ప్రదేశానికి వెళ్లి దేశమంతా వ్యాపించాయి. ఈ విత్తనం భూమిలో రెండేళ్ల వరకు, పై భాగంలో ఆరు నెలల వరకు జీవికతను కలిగి ఉంటుంది. కేవలం విత్తనం ద్వారానే వ్యాప్తిచెందే ఈ మొక్క సమీపంలోని మూడు కిలోమీటర్ల వరకు గాలి ద్వారా విత్తనంతో వ్యాపించగలుగుతుంది. ఈ మొక్క పూలు తెల్లగా ఉండడంతో కాంగ్రెస్‌ గడ్డి, రాడికల్‌ గడ్డి, క్యారెట్‌గడ్డి, అమెరికా అమ్మాయి, నక్షత్రగడ్డి, ముక్కపుల్లాకు, చేతక్‌ చాందిని, అపాది, గజర్‌ అని పిలుస్తారు. మన వాడుక భాషలో మాత్రం వయ్యారిభామ మొక్క అని అంటారు.
vammo... 'vayyaribhibhama' | Prajasakti::Telugu Daily
Home u feachers u vammo... 'vayyaribhibhama'
varshaallo pantatho paatu vipareetamgaa perige kalupu mokkalu antene raitulaku entho digulu. vaatini elagaina tolaginchi, pantanu kapadukovalani nirantaram shramistuntaaru. indukosam entho kharchu chestuntaaru. pantalapai teevra prabhaavam chuupee ilanti kalupu mokkallo vayyaribhama pradhaanamainadi. idhi panta edugudalatopatu digubadi rakunda addukuntundi. prastuta paristhitullo raitunu vanikinche kalupu mokka idhi. pramaadakaramaina ee kalupu mokkanu edurkone maargaalanu suuchistunnaaru vyavasaaya saastravettalu. aa vivaraalu ee vaaram 'agriplesse'loo..
vayyaribhama samasyaatmaka, athi pramaadakaramaina kalupumokka. idhi mokkala edugudalanu niyantristundi. pootha, pindelapai prabhaavam chuupi, digubadini taggistundi. ee mokkanu, kharif saaguku munde niyantrinchukovalani nipunulu chebutunnaru. deenni kampostugaa tayaruchesukunte maatram mokkala edugudalaku dohadapadutundi antunnaru. idhi panta polamlo perigithe pantaku vade rasayana, sendriya eruvulloni 60 saatam saaraanni ee mokke teesesukuntundi. deentho idhi panta edugudalanu puurtigaa nivaaristundi. phalitamgaa digubadi gananeeyamgaa taggipotundi.
jantuvuki, manishiki nashtame
haanikaramaina rasaayanaalato unde ee mokkalanu jantuvulu tinalekapovadam, anni rakala vaataavarana paristhitulni tattukune vyavastha undatamtho vayyaribhama vistarinchadaaniki dohadapadutunnaayi. vayyaribhama mokka pantalake kakunda manushulu, jantuvulaku charmasambandhita vyaadhulanu kalugajestundi. pantalo 40 saatam, pasugraasam saagulo 90 saatam digubadini taggistundi. ee mokka sravinche konni rakala rasaayanaala valla pantala perugudala nilichipotundi. deeni pushpaala nunchi vache puppodi renuvulu tamata, vanga, mirapa mokkalapai padi, pushpaalu pindelu kakunda potayi. konni rakala vairism tegullanu vyaapti chestundi. udaaharanaku 2003-04loo anantapuram jillaalo vachina kaandam kullu vairism teguluku kaaranamaina tobaco streake vairasnuku ee vayyaribhama aashrayamichi, verusanaga pantanu daarunamgaa debbateesindi. alaage, gatamlo varangale jillaalo pattipantanu ee vairism debbateesindi. vayyaribhama manushulaku pramaadakaramaina dercatitisi, egjima, hypheerier, ubbasam, brankitise vyaadhulu raavadaaniki kaaranamavutundi. ee mokka aakulu charmaniki rasukunte taamara vastundi. deeni puppodini peelisthe jalubu, kallu errabadatam, kanureppalu vaapukostaayi. jantuvulaku ventrukalu ralipovadam, hyperi tenshan perugutundi. vayyaaribhaamanu tinna pasuvula paalanu taagithe ghnaapakashakti debbatintundi. mukhyamgaa veetini tinna pasuvulu jeernakriya, kidni, livery, annavaahika, swaasakriya debbatintundi. chivariki mrutyuvaata padataayi. veetitho polaallo panichese raitulu, kooleelaku alarji, charma, shwasa sambandhita vyaadhulu vache avakaasamundi. duradalu, tummulu vachi charmampai machalu erpadataayi.
mukhyamgaa metta pantalaina patti, mokkajonna, godhuma, aparalu, malbari thotalu, mamidi, jeedimamidi thotallo ivi ekkuvagaa perugutaayi. veetivalla itara pantala molakasaatam taggipovadamto paatu panta edugudalaa taggipotundi. bhusaranni, pantaku vesina eruvula saaraanni peelchi vestundi. 40 saatam varaku panta digubadini tagginche gunam deeniki undi. natrajani saataanni taggistundi. bhoomi nissaaramgaa tayaarayye avakaasamundi. poshaka viluvalu, suukshmadhaatuvula saatam taggipotundi.
vayyaaribhaamanu nivaarinchadaaniki aneka paddhatulunnaayi. aina puurtigaa niyantrinchadam saadhyam kaadu. kalupu nivaarana mandulu (roundopme) vaadatamtho taatkaalikamgaa nivaarinchagaliginaa. marusati edaadi vittanaalu malli molakettutune untaayi. graamaallo raitulu chetito mokkalanu teesivestuntaaru. alaa cheyadam pramaadam. mokkalanu tolaginche mundu chetiki todugulu (glouselu) dharinchali. aa mokkalanu dooramgaa vesi, tagulabettadam, paatipettadam cheyali. vayyaaribhaamanu nivaarinchaalante panta maarpidilo bhagamga banti saagu cheyali.
rasaayanika paddhatula dwara kalupu mokkalanu taatkaalikamgaa matrame nirodhinchagalam. saadhyamainanta varaku takkuvagaa vaadaali. kalupu naasaka mandulu vadalante vaatiki sambandhinchina saanketika parignaanam, naipunhyamtho paatu chala jaagrattagaa vyavaharinchadam avasaram.
ra rodlapakkana, inti parisaraallo perige ee paartheeniyam mokkala nivaaranaku leatery neetiki 5 gra. choppuna atrajine mandunu kalipi, kalupu mokkalu molakettaka munde pichikari cheyali. vayyaribhama kalupu nivaaranaku glyphosete 10 mi.lee. leatery neetiki leda parakwate 5-7 mi.lee. leetaru neetiki kalipi, molakettina 15-20 rojullo ekara vistriirnamlo 200 leaterla mandu draavanaanni pichikari cheyali. vayyaribhama mokkala nirmuulana prati okkaruu saamaajika baadhyatagaa teesukovaalsina avasaram entainaa undi.
jeeva niyantrana paddhati
'jaigograma bicoularate' ane 'cresomilid' jaatiki chendina penku purugulanu vadilithe, avi vayyaribhama aakulannintinii tinestaayi. ee jeeva niyantrana purugulu gudlu vyavasaaya parisodhana sthaanaallo andubaatulo untaayi.
e chricomylide jaatiki chendina jaigograma baikolareta ane penku purugulu ee mokkalanu vipareetamgaa tini, eenelu matrame vadilipedataayi. vayyaribhama nivaaranalo ee penku purugulu pramukhapaatra vahistaayi. oka aada penku purugu aakula adugubhagamlo 1500 nunchi 1800 varaku gudlu petti, podagadamtho pillalu naalugaidu rojullo bayatiki vastaayi. joony nunchi actobere varaku matrame ee mokkalapai penku purugulu kanipistaayi. raitulu kalupu mokkalapai veetini gamaniste purugu mandulu challakunda alaage peragadaaniki avakaasam ivvali. vayyaribhama mokkalaku konni rakala aakumaccha tegullu, boodida tegulu, endu tegulu aasistaayi. vaatini gurtinchinappudu aa mokkanu peekeyakunda unchaali.
e kasivinda, vempali, gaali-vaana mokka, picchitulasi, thotakura, varasakampa penchithe vayyaribhama niladokkukokunda nasinchi potundi. kasivinda jaatiki chendina kalupu mokkalu vayyaribhama mokkalatho paatu perugutaayi. kasivinda mokkalu sravinche konni rasaayanaalu vayyaribhama mokka perugudalanu, beejotpatti saktini taggistaayi. kasivindato paatu vempali kuudaa ide rakamaina prabhaavaanni kaliginchi, aa mokkala perugudalanu taggistaayi.
raitulu mukhyamgaa cheyalsindi
varshaalu kurisinappudu raitulu saadhaaranamgaa paartheeniyam mokkalanu chetito peekestuntaaru. ayithe, ee mokkalu chala ekkuva vistiirnamlo vistarinchi unnappudu ee paddhati saadhyam kaadu. paartheeniyam mokka poothaku rakamunde peeki tagalabettaali. ledante ee mokkala nunchi kampostu eruvunu tayaruchesukovachhu. poothaku vachina tarvaata mokkalanu peekadam kaani, koyadam kaani chesinatleyithe vaati nundi vittanaalu raali, malli kotta mokkalu puttukostaayi. kabatti raitulu ee mokkalanu peekina ventane tagalabedithe vittana vyaaptini nirodhinchavacchu. paartheeniyam mokkala valla alarji raani vyaktulanu ee paniki upayoginchadam manchidi. vesavilo lothu dukkulu cheyadamtho paartheeniyamtho paatu itara kalupu mokkalanu kontha varaku nivaarinchavacchu.
tolaginchetappudu jaagrattalu
mokkalu tolaginchetappudu tagu jaagrattalu paatinchaali. mukhyamgaa chetulaku glouselu vesukovali. mokkala puppodi, puvvulu charmaniki tagalakunda jaagrattalu paatinchaali. mukhaniki maskelu dharinchali. kaallu, chetulu eppatikappudu subhraparachukovali. charmavyaadhulu sokithe ventane vaidyudini sampradinchaali.
- pantapolaallo molichina vayyaribhama mokkalanu pootha pooyaka mundu buradalo kaliyadunni, polamlo neeru pedithe murigi, pachirotta eruvugaa maarutundi.
- vayyaribhama pootha dasaku munde vaellatho sahaa peeki tagulabettaali. deenni tagalabedutunnappudu vache pogaku dooramgaa undaali.
- tangedu chetlu unna praantamlo ee mokka molavadu. vayyaaribhaamanu nivaarinche sakti tangedu mokkaku untundi. polaala gatlu, banjaru bhoomullo unna tangedu chetlanu etty paristhitulloonuu tolaginchavaddu.
akkadi nunchi ikkadiki
americaloni ushnapraantamlo modalaina vayyaribhama aahaara dhaanyaala digumati dwara 1956loo ee desamloki cherindi. 1973loo ee mokkanu maharashtra, beehare rashtrallo kanugonnaru. seejannetho sambandham lekunda nirantaram molustundi. dvidala beejanku sambandhinchina jaati mokka kaavadamtho okko mokka dwara konni vela mokkalu vruddhi chendutaayi. veeti vittanaalu gaali, neeru, keetakaala dwara oka pradesam nunchi maro pradesaaniki velli deshamanta vyaapinchaayi. ee vittanam bhoomilo rendella varaku, pai bhaagamlo aaru nelala varaku jeevikatanu kaligi untundi. kevalam vittanam dwarane vyaaptichende ee mokka sameepamloni moodu kilometerla varaku gaali dwara vittanamtho vyaapinchagalugutundi. ee mokka poolu tellagaa undadamtho congresse gaddi, radicalle gaddi, carretgaddy, america ammai, nakshatragaddi, mukkapullaaku, chethakm chaandini, apadi, gajarn ani pilustaaru. mana vaaduka bhashalo maatram vayyaribhama mokka ani antaaru.