ఈ సంచిక నుంచి హిమాచల్ ప్రదేశ్ లోని పర్యాటక స్థలాల గురించి తెలుసుకుందాం . ఈ రాష్ట్రం విహారయాత్రలకు , తీర్థయాత్రలకు కూడా ప్రసిధ్ది చెందింది .
భారత దేశంలో ఉత్తరాన హిమాలయాలకు దగ్గరగా వున్న రాష్ట్రాలలో హిమాచల్ ప్రదేశ్ ఒకటి . పేరులోనే హిమాలయా పర్వతాలను కలిగివున్న రాష్ట్రం , హిమాలయాలకు దగ్గరగా వుండడం తో వాతావరణం అహ్లాదకరంగా వుండి , యెత్తైన పర్వతాలు , లోతైనలోయలు , పైను , దేవదారు , ఓక్ వృక్షాలతో కూడిన దట్టమైన అడవులతో వుండే అందమైన రాష్ట్రం .
ముందుగా మనం ఈ రాష్ట్ర రాజధాని ' సిమ్లా ' ని సందర్శిద్దాం .
మేము ఢిల్లీ లో వుండేవాళ్లం . అందుకని ఢిల్లీ నుంచి వెళ్లేం . ఢిల్లీకి సుమారు 360 కిలో మీటర్లు , మేం కారులో వెళ్లేం , ఢిల్లీ నుంచి ఛండీ గఢ్ వరకు ప్రయాణం విశాలమైన NH--1 మీద సోనీపథ్ , కురుక్షేత్ర , అంబాలా మీదుగా సుమారు 240 కిలో మీటర్లు ప్రయాణం చేసి ఛండీగఢ్ చేరుకున్నాం . ఛండీ గఢ్ లో ఒకరోజు వుండి చుట్టుపక్కల వుండే ప్రదేశాలు చూసేం , కాని వాటిని గురించి యిక్కడ ప్రస్తావించడం లేదు . ఈ సంచికలో హిమాచల్ ప్రదేశ్ లోని ప్రదేశాల గురించి మాత్రమే ప్రస్తావించ దలచు కున్నాను . సిమ్లా నుంచి ఓ క్రమంలో యిక్కడ ప్రదేశాలను పరిచయం చేస్తాను .
ఛండీగఢ్ వరకు మైదానాలలో సాగిన మా ప్రయాణం ఛండీగఢ్ తరువాత కొండలమీద సాగింది . యెత్తైన కొండలు , కనుచూపుమేర వరకు పరుచుకున్న పచ్చని నేల , స్వఛ్చమైన నీటితో గలగల మని ప్రవహిస్తున్న సెలయేళ్లు అహ్లాదకరంగా మారిన వాతావరణం లో ప్రయాణం సాగుతుంది . సిమ్లా దారిలో వచ్చే ఓ మోస్తరు పట్టణం ' మండి ' .
ఈ నగరానికి యిక్కడ వున్న శ్యామలాదేవి అమ్మవారి పేరు మీదన ' సిమ్లా ' అనే పేరు వచ్చింది .
1806 లో నేపాలీ రాజైన భీమసేన్ థాపా సిమ్లా ప్రాంతంపై ఆధిపత్యం సాధించేడు . 1817 లో ఆంగ్లో - నేపాలీ యుధ్దానంతరము చేసుకున్న వప్పందం ప్రకారం ఈ ప్రదేశం బ్రిటిష్ వారి చేతులలోకి వెళ్లింది . ఈ అడవులలో అక్కడక్కడ కొండజాతీయులు నివసిస్తూ వుండేవారు . కలకత్తాని రాజధానిగా చేసుకున్న బ్రిటిష్ వారు సిమ్లాని వేసవి విడిదిగా చేసుకొని పెద్ద అధికారులు శలవులు సిమ్లా లో గడపసాగేరు . 1830 లో చుట్టుపక్కల నివసిస్తున్న స్థానికులనుంచి భూములు కొనుక్కొని సుమారు 30 యిళ్లు నిర్మించు కున్నారు . రాజు తలచుకుంటే దెబ్బలకు కొదవా అన్న చందాన అధికారుల రాకపోకలు గాను విశాల మైన రోడ్ల నిర్మాణం జరిగింది . అప్పట్లోనే ఉన్నత ప్రమాణాలు కలిగిన విధ్యాసంస్థలు నిర్మించబడ్డాయి . బ్రిటిష్ రాజ్ లోని ఉన్నతాధికారుల పిల్లలు , సంస్థానాధీశుల పిల్లలు వీటిలో విధ్యనభ్యసించసాగేరు . భారత్- టిబెట్ కి సిమ్లా మీదుగా 1851 - 52 లలో 560 అడుగుల సొరంగ మార్గంతో రోడ్డు నిర్మాణం చేపట్ట బడింది . దీనిని యిప్పుడు ' ధల్లి ' సొరంగం గా పిలువబడుతోంది . 1860 లలో అప్పటి వైస్రాయి ' జాన్ లారెన్స్ ' సిమ్లాని వేసవి రాజధానిగా ప్రకటించేడు . అప్పటి నుంచి సంత్సరానికి రెండుసార్లు కలకత్తా నుంచి సిమ్లా కి , సిమ్లానుంచి కలకత్తా కి రాజధానిని మారుస్తూ పరిపాలన సాగించసాగేరు . ఆ సమయంలోనే అధికారుల మనోరంజనార్దం థియేటర్లు , బారులు , క్లబ్ ల నిర్మాణం జరిగింది . వైజ్ రీగల్ లాడ్జ్ నిర్మాణం కూడా అప్పుడే జరిగింది .
సిమ్లా అడవులలో అగ్నిప్రమాదం వల్ల ఆయా ప్రాంతాలలో నివసించే స్థానికులు సిమ్లా నగరంలో నివసించ సాగేరు , ఈ ప్రాంతాన్ని అప్పర్ బజారు అని అంటారు . 1905 లో లోవర్ బజార్ , 120 అడుగుల ' ఎలిసియమ్ సొరంగం నిర్మింప బడ్డాయి . 1906 లో కాల్కా సిమ్లా నేరోగేజ్ రైల్వే లైన్లు నిర్మాణం జరిగింది . ఇంజనీర్ల అద్భుతానికి ప్రతీకగా 806 వంతెనలు , 103 సొరంగాలతో నిర్మింపబడ్డ ఈ రైల్వేను ' బ్రిటిష్ జ్యూయల్ ఆఫ్ ద ఓరియంట్ ' గా ప్రసిధ్ది పొందింది . 2008 లో UNESCO వారి ద్వారా దీనిని వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్ గా గుర్తింపబడింది . 1970 వరకు విభజన జరగని పంజాబు కి ముఖ్యపట్టణం గా వుండేది . హిమాచల ప్రదేశ్ రాష్ట్రావతరణ జరిగేక హిమాచల్ ప్రదేశ్ కి ముఖ్యపట్టణం గా చేయబడింది . కాల్కా నుంచి సిమ్లా ట్రైను యాత్ర చాలా నెమ్మదిగా సాగుతుంది కాని యెంతో ఆహ్లాదంగా వుంటుంది . రానూపోనూ ట్రైనులో వెళ్లడానికి సమయం లేకపోతే ఒకవైపన్నా ప్రయాణం చెయ్యమని నా సలహా . ఆ అనుభవం అనుభవించి తీరాలి .
బ్రిటిష్ కాలం నుంచి కూడా సిమ్లా పర్యాటకులకు యిష్టమైన వేసవి విడిదిగా పేరు పొందింది . ఎండాకాలంలో వేసవి తాపం నుంచి తెప్పించు కొనేందుకు , శీతాకాలంలో స్నోఫాల్ చూడడానికి వచ్చే పర్యాటకులతో యేడాది పొడవునా కళకళ లాడుతూ వుంటుంది . సిమ్లా పట్టణం లో చూడ్డానికి పెద్దగా యేమో లేదు . ప్రకృతి సౌందర్యం తప్ప . సాధారణంగా డిసెంబరు ఆఖరివారం లో గాని జనవరి మొదటి వారం లో గాని వాతావరణం బాగుంటే స్నోఫాల్ అవుతుంది . ఆకాశం నుంచి పడే మంచు తునకలు పలుచని దూది పింజలు రాలుతున్నట్లుగా వుండి అహ్లాదాన్ని కలిగిస్తాయి .
ముఖ్యంగా చూడవలసిన ప్రదేశాలు ---
సిమ్లా పట్టణం లో మాల్ రోడ్డు , నేచురల్ ఐస్ స్కేటింగ్ రింక్ , కుఫ్రీ , నారకండ .
మాల్ రోడ్డు ----
ఉత్తర భారతదేశంలో వున్న ప్రతీ వేసవి విడిది లోనూ ఓ మాల్ రోడ్డు వుంటుంది . తెలుగులో మనం బజారు వీధి అని అనుకోవచ్చు . ఇక్కడ స్థానిక ఉత్పాదనలతో పాటు స్థానికుల అవసరాలకు కావలసిన వస్తువులు దొరికే స్థలం . ఇక్కడ స్థానిక కళాత్మక చేతి తయారీలు అమ్మకానికి వుంటాయి . సిమ్లా గోనె పట్టామీద ధారాలతో చేసిన వాల్ హేంగింగ్స్ కి ప్రసిధ్ది .
నేచురల్ ఐస్ స్కేటింగ్ రింక్ --
సిమ్లా ' నేచురల్ ఐస్ స్కేటింగ్ రింక్ ' కి దేశ విదేశాలలో ప్రసిద్ది పొందింది . ఇది యిక్కడ వున్న పెద్ద సరస్సు గడ్డకట్టడం వల్ల యేర్పడ్డ స్కేటింగ్ రింక్ . ఇక్కడ దేశ , దేశాంతర స్కేటింగ్ పోటీలు నిర్వహించబడుతూ వుండేవి . కాని ఈ మధ్యకాలంలో గ్లోబల్ వార్మింగ్ కారణంగా సరస్సు స్కేటింగ్ చెయ్యడానికి కావలసినంత గడ్డకట్టడం మానేయడంతో స్కేటింగ్ పోటీలు జరగటంలేదు .
ee sanchika nunchi himachal pradesh loni paryaataka sthalaala gurinchi telusukundam . ee rashtram vihaarayaatralaku , teerthayaathralaku kuudaa prasidhi chendindi .
bhaarata desamlo uttaraana himalayalaku daggaragaa vunna rashtralalo himachal pradesh okati . perulone himalaya parvataalanu kaligivunna rashtram , himalayalaku daggaragaa vundadam thoo vaataavaranam ahlaadakaramgaa vundi , yettaina parvataalu , lotainaloyalu , painu , devadaaru , ok vrukshaalatoe kuudina dattamaina adavulatho vunde andamaina rashtram .
mundugaa manam ee rashtra rajadhani ' simla ' ni sandarsiddam .
memu dhilli loo vundevallam . andukani dhilli nunchi vellem . dhilleeki sumaru 360 kilo meetarlu , mem kaarulo vellem , dhilli nunchi chhandi gath varaku prayaanam visaalamaina NH--1 meeda soneepath , kurukshetra , ambala meedugaa sumaru 240 kilo meetarlu prayaanam chesi chhandigad cherukunnam . chhandi gath loo okaroju vundi chuttupakkala vunde pradesaalu chusem , kaani vaatini gurinchi yikkada prastaavinchadam ledu . ee sanchikalo himachal pradesh loni pradesaala gurinchi matrame prastaavincha dalachu kunnanu . simla nunchi oo kramamlo yikkada pradesaalanu parichayam chestaanu .
chhandigad varaku maidaanaalalo saagina maa prayaanam chhandigad taruvaata kondalameeda saagindi . yettaina kondalu , kanuchupumera varaku paruchukunna pachani neela , swachchamaina neetitho galagala mani pravahistunna selayellu ahlaadakaramgaa maarina vaataavaranam loo prayaanam saagutundi . simla daarilo vache oo mostaru pattanam ' mandi ' .
ee nagaraniki yikkada vunna shyamaladevi ammavari paeru meedana ' simla ' ane paeru vachindi .
1806 loo nepali rajaina bheemasen thapa simla praantampai aadhipatyam saadhinchedu . 1817 loo aanglo - nepali yudhdaanantaramu chesukunna vappandam prakaaram ee pradesam british vaari chetulaloki vellindi . ee adavulalo akkadakkada kondajaatiiyulu nivasistuu vundevaaru . kalakattaani rajadhaniga chesukunna british vaaru simlani vesavi vididigaa chesukoni pedda adhikaarulu salavulu simla loo gadapasageru . 1830 loo chuttupakkala nivasistunna sthaanikulanunchi bhoomulu konukkoni sumaru 30 yillu nirminchu kunnaru . raju talachukunte debbalaku kodava anna chandaana adhikaarula rakapokalu gaanu visaala maina rodla nirmaanam jarigindi . appatlone unnata pramaanaalu kaligina vidhyaasamsthalu nirminchabaddaayi . british raj loni unnataadhikaarula pillalu , samsthaanaadheeshula pillalu veetilo vidhyanabhyasinchasaageru . bharat- tibet ki simla meedugaa 1851 - 52 lalo 560 adugula soranga maargamtho roddu nirmaanam chepatta badindi . deenini yippudu ' dhalli ' sorangam gaa piluvabadutondi . 1860 lalo appati vaisrai ' jan larrens ' simlani vesavi rajadhaniga prakatinchedu . appati nunchi santsaraaniki rendusaarlu kalakatta nunchi simla ki , simlaanunchi kalakatta ki raajadhaanini maarustuu paripaalana saaginchasaageru . aa samayamlone adhikaarula manoranjanardam theaterlu , baarulu , club la nirmaanam jarigindi . vaiz reegal ladge nirmaanam kuudaa appude jarigindi .
simla adavulalo agnipramaadam valla aayaa praantaalalo nivasinche sthaanikulu simla nagaramlo nivasincha saageru , ee praantaanni appar bajaru ani antaaru . 1905 loo lover bajar , 120 adugula ' eliciam sorangam nirmimpa baddai . 1906 loo kalka simla nerogage railve lainlu nirmaanam jarigindi . injaneerla adbhutaaniki prateekagaa 806 vantenalu , 103 soramgaalato nirmimpabadda ee railvenu ' british jyuyal af da oriyant ' gaa prasidhi pondindi . 2008 loo UNESCO vaari dwara deenini werald heritage sait gaa gurtimpabadindi . 1970 varaku vibhajana jaragani panjabu ki mukhyapattanam gaa vundedi . himachala pradesh raashtraavatarana jarigeka himachal pradesh ki mukhyapattanam gaa cheyabadindi . kalka nunchi simla trainu yaatra chala nemmadigaa saagutundi kaani yentho aahlaadamgaa vuntundi . raanuupoonuu trainulo velladaaniki samayam lekapothe okavaipanna prayaanam cheyyamani naa salaha . aa anubhavam anubhavinchi tiiraali .
british kaalam nunchi kuudaa simla paryaatakulaku yishtamaina vesavi vididigaa paeru pondindi . endaakaalamlo vesavi taapam nunchi teppinchu konenduku , sheethaakaalamlo snofal chudadaniki vache paryaatakulato yedadi podavuna kalakala laadutuu vuntundi . simla pattanam loo chuddaniki peddagaa yemo ledu . prakruti soundaryam tappa . saadhaaranamgaa disembaru aakharivaaram loo gaani janavari modati vaaram loo gaani vaataavaranam bagunte snofal avutundi . aakaasam nunchi pade manchu tunakalu paluchani dhoodhi pinjalu raalutunnatlugaa vundi ahlaadaanni kaligistaayi .
mukhyamgaa chudavalasina pradesaalu ---
simla pattanam loo mall roddu , nechural ais scating rink , kufri , narakanda .
mall roddu ----
uttara bhaaratadesamlo vunna pratee vesavi vididi lonoo oo mall roddu vuntundi . telugulo manam bajaru veedhi ani anukovachhu . ikkada sthaanika utpaadanalatoe paatu sthaanikula avasaraalaku kaavalasina vastuvulu dorike sthalam . ikkada sthaanika kalaatmaka cheti tayaareelu ammakaniki vuntaayi . simla gone pattaameeda dhaaraalato chesina wal hangings ki prasidhi .
nechural ais scating rink --
simla ' nechural ais scating rink ' ki desha videsaalalo prasiddi pondindi . idhi yikkada vunna pedda sarassu gaddakattadam valla yerpadda scating rink . ikkada desha , deshantara scating poteelu nirvahinchabadutuu vundevi . kaani ee madhyakaalamlo global warming kaaranamgaa sarassu scating cheyyadaaniki kaavalasinanta gaddakattadam maaneyadamtho scating poteelu jaragatamledu .