అలనాటి అపురూపాలు-13సంచిక – తెలుగు సాహిత్య వేదిక | సంచిక - తెలుగు సాహిత్య వేదిక
Home కాలమ్ అలనాటి అపురూపాలు-13
సినిమా, సంగీతం కళలు, క్రీడలు – ఇలా ఏ రంగమైనా, అందులో విశేష ప్రతిభ కనబరిచిన అలనాటి వ్యక్తుల గురించి, వారి జీవితంలోని కొన్ని విశిష్ట ఘటనల గురించి, ఉదాత్త ఆశయాలతో జరిగిన కొన్ని కార్యక్రమాల గురించి అరుదైన విషయాలను అపరూపమైన చిత్రాలతో 'అలనాటి అపురూపాలు' పేరిట సంచిక పాఠకులకు అందిస్తున్నారు లక్ష్మీ ప్రియ పాకనాటి.
డప్పు కళాకారుడు అమృతయ్య:
ప్రపంచం వారి వాయిద్యాల మధురమైన స్వరం వింటూ మైమరచిపోతుంది. ఊగిపోతుంది. తమ వాయిద్యాల సుస్వరనాదాలతో ప్రజలను అలరించి మైమరపించిన కళాకారులనేకులు అజ్ఞాతంగా వుండిపోతారు. వారి స్వరతరంగాలు శ్రోతల మనసులోతుల్లో మార్మ్రోగుతూంటాయి. కానీ ఆ అమృతప్రాయమైన స్వరతరంగాల సృష్టికర్తల గురించి ఎవరికీ తెలియదు. అలాంటి ఒక అద్భుతమయిన కళాకారుడు డప్పు అమృతయ్య.
కొన్ని పాత సినిమాలలో ఏదో పల్లెలో ఓ జాతరలోనో, లేదా జనసామాన్యాన్ని ఉద్దేశించో జానపద పాటలు/బ్యాక్‌గ్రౌండ్ సాంగ్ ఉండడం కద్దు. అందులో ప్రధాన నటీనటులు కాకుండా ఏ జానపద కళాకారుడో లేక నర్తకో ఆడి పాడేవారు. అలా సినిమాలకి సేవలందించిన జానపద కళాకారులెందరో ఉన్నారు. డప్పు అమృతయ్య వారిలో ఒకరు.
అమృతయ్య కృష్ణాజిల్లా గుడివాడ తాలూకా కనుమూరు గ్రామానికి చెందినవారు. ఆయన చదువుకోలేదు కానీ, వాయిద్య పరికరాలంటే ఆసక్తి పెంచుకున్నారు. ఆయన మొదట తరిగొప్పల సీతయ్యగారి వద్ద, ఆ తరువాత పురుషోత్తమ పట్నంకి చెందిన తిరుపతి స్వామి వద్ద డోలు వాయించడం నేర్చుకున్నారు. ఉయ్యూరు కరణం వడ్లమన్నాటి వెంకటేశ్వరరావు గారి వద్ద భరతనాట్యం కూడా నేర్చుకున్నారు. అటు పిమ్మట డప్పు వాయించడం నేర్చుకుని అందులో ప్రావీణ్యత సాధించారు. కొద్ది కాలానికి యువకుడైన యేసుదాసయ్య అమృతయ్య గారికి శిష్యుడయ్యాడు. ఇద్దరూ కల్సి డప్పు ప్రదర్శన లివ్వసాగారు.
1944లో గూడవల్లి రామబ్రహ్మంగారు వారి ప్రదర్శన ఒకటి ఏర్పాటు చేశారు. తరువాత 1946లో ప్రజా నాట్య మండలికి చెందిన డా. రాజారావు గారు ప్రదర్శన ఇమ్మని ఆహ్వానించారు. ఆ పిమ్మట ప్రజా నాట్య మండలి తరఫున వారెన్నో ప్రదర్శనలిచ్చారు (జమున గారికి, అల్లు రామలింగయ్య గారికి తొలి అవకాశాలు ఇచ్చినది ఈ డాక్టరు గారే). 1949లో విజయవాడ ఆకాశవాణి కేంద్రం ప్రారంభమైంది. అప్పటి సమాచార శాఖ మంత్రి ఆర్. ఆర్. దివాకర్ సమక్షంలో వీరు డప్పు ప్రదర్శన ఇచ్చారు. ఆయనకి బాగా నచ్చింది. అమృతయ్య గారికి ఎన్నో ప్రశంసలు అందాయి. 1955లో జాతీయ సాంస్కృతిక కార్యక్రమం జరిగింది. ఈ కార్యక్రమంలో భాగంగా – సోవియట్ యూనియన్ కమ్యునిస్ట్ పార్టీ ఫస్ట్ సెక్రెటరీ నికితా కృశ్చేవ్, సోవియట్ ప్రధాని నికోలాయ్ బుల్గానిన్, భారత ప్రధాని జవహర్‍లాల్ నెహ్రు సమక్ష్యంలో తమ కళను ప్రదర్శించారు అమృతయ్య. నెహ్రూ వారిని ప్రశంసించి, 'దేశంలో ఇటువంటి కళాకారులున్నందుకు గర్విస్తున్నాను' అన్నారు. తెలుగువారికి అదెంతో గర్వకారణం.
తరువాత వారికి భారత రాష్ట్రపతి బాబూ రాజేంద్రప్రసాద్ సమక్షంలో ప్రదర్శనిచ్చే అవకాశం వచ్చింది. ప్రదర్శన అనంతరం రాజేంద్రప్రసాద్ గారు అమృతయ్యని హత్తుకున్నారట.
ఆహ్వానం అందినప్పుడు – నిరక్షరాశ్యుడవడం వల్ల – ఢిల్లీకి ఎలా వెళ్ళాలో అమృతయ్యగారికి తెలియలేదుట. కానీ ఎలాగోలా ఢిల్లీ చేరుకున్నారు. తర్వాత ఏం చేయాలో తెలియలేదు. ఆయనకి తెలుగు మాత్రమే వచ్చు. అప్పుడు శ్రీమతి వాణి అనే ఆవిడ ఆయనకి సాయం చేశారట. దాంతో ఆయన అంతమంది ప్రముఖుల ముందు ప్రదర్శననీయగలిగారు. తదుపరి శ్రీమతి వాణి తన కుమార్తె వివాహం అప్పటి ఉత్తర్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ వివి గిరి గారి కుమారుడితో జరిపించారట. ఆ వివాహ సందర్భంగా అమృతయ్య ఒక ప్రదర్శననిచ్చారు.
ఈ కీర్తి ప్రతిష్ఠలు వారిని సినీ రంగంవైపు మళ్ళించాయి. తమ సినిమాలో జిక్కీ పాడిన, వహీదా రెహమాన్‌పై చిత్రీకరించిన 'ఏరువాకా సాగారో' పాటకి డప్పు వాయించడం కోసం గుడివాడ నుంచి కళాకారులు వచ్చారని కొసరాజు గారు తమ పుస్తకంలో రాశారు. 1956లో తమ సినిమా 'ముద్దుబిడ్డ'లో 'పదరా సరదాగా పోదాం' పాటకి అమృతయ్య గారి చేత డప్పు వాయింపజేశారు కె.బి. తిలక్. ఆ తరువాత వారు వెనక్కి తిరిగి చూసుకోలేదు. ఎన్నో జానపద పాటలకు డప్పు వాయిద్య సహాకారం అందించారు. 'సిరిసిరిమువ్వ' చిత్రంలో చంద్రమోహన్ అభినయానికి నేపథ్యంగా డప్పు వాయిద్య సహకారం అందించడం కోసం కె. విశ్వనాథ్ గారు పిలిపించడంతో వారి కీర్తి శిఖరాగ్రం చేరుకుంది. అమృతయ్యగారికి సొంత తమ్ముడి కంటే ఎక్కువైన శిష్యుడు ఏసుదాసయ్య 'సిరిసిరిమువ్వ' చిత్రం విడుదలకి కొద్ది కాలం ముందు దురదృష్టవశాత్తు 41 ఏళ్ళకే మృతి చెందారు. కీర్తి ప్రతిష్ఠలయితే సాధించారు గానీ, వచ్చిన డబ్బుని దాచుకోవడం అమృతయ్యగారికి తెలియలేదు. దాంతో అమృతయ్య గారికి ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదురయ్యాయి. వారి కుటుంబాన్ని కె.వి.మహదేవన్ గారు అన్ని విధాలా ఆదుకున్నారు. అమృతయ్య గారికి ఇద్దరు కుమార్తెలు, ఇద్దరు కుమారులు. అమృతయ్య గారి కూతుళ్ళ పెళ్ళిళ్ళు చేసి, ఒక కొడుకుని మహదేవన్ గారు మెడిసిన్ చదివించారు. ఇలా సాటి కళాకారులకి సహాయం చేసిన ఎందరో కళాకారుల ఔదార్యం సినీ చరిత్ర పుటలలో నిక్షిప్తమై మసకబారింది. ఇలాంటి వారి గురించి తెలుసుకోవడం వ్యక్తిగతం నాకెంతో ఇష్టం, వారికి నా వందనాలు.
అంజాద్‍ఖాన్ కెరీర్‌ని నాశనం చేసిన ప్రమాదం:
బొంబయిలోని నానావతి ఆసుపత్రిలో కొడుకు షాదాబ్ ఖాన్‍తో అంజాద్ ఖాన్
సాధారణంగా కొన్ని ప్రమాదాలు శారీరక గాయాలు చేస్తాయి, మరికొన్ని ప్రమాదాలు శారీరకం గానూ మానసికంగానూ వేధిస్తాయి. హిందీ నటుడు అంజాద్‌ఖాన్‌కి సంభవించిన ప్రమాదం అటువంటిదే. 'ది గ్రేట్ గాంబ్లర్' సినిమా షూటింగ్ కోసం కుటుంబంతో సహా వెళ్తున్నప్పుడు ఘోర ప్రమాదం జరిగింది. గర్భవతిగా ఉన్న ఆయన భార్యకి చిన్న చిన్న దెబ్బలు తగలగా, కొడుక్కి మెడ మీద చిన్న గాటు పడింది. కానీ అంజాద్ ఖాన్‌కి తీవ్రగాయాలయ్యాయి. పక్కటెముకలు విరిగిపోయాయి, ఊపిరితిత్తులకి చిల్లుపడింది. గాయాల నుంచి కోలుకున్నాకా, ఆయనకి ఛాతి మీద నుంచి మెడ వరకు ఓ పెద్ద మచ్చ ఏర్పడిపోయింది. తనకి భారీ ప్రమాదం జరిగిందని తెలిసి కూడా 'ది గ్రేట్ గాంబ్లర్' యూనిట్ షూటింగ్‌ కొనసాగించినందుకు ఆయనకు మనస్తాపం కలిగింది. ఆ సినిమాలో ఇక నటించేందుకు, అందుకు గోవా వెళ్ళేందుకు ఆయన నిరాకరించారు. ఆయన కుడికాలికి ఫ్రాక్చర్ కూడా అయింది. చాలా రోజుల పాటు మంచానికి, ఆపై చక్రాల కుర్చీకి పరిమితమయ్యారు. వారి 'పాలి హిల్' ఇంటికి లిఫ్ట్ సౌకర్యం లేనందున చాలా రోజులు బాంద్రాలోని బండ్‌స్టాండ్ ప్రాంతంలోని తమ అత్తగారింట ఉన్నారు. అప్పుడు విపరీతంగా బరువు పెరిగిపోయి, ఆయనది ఊబకాయమయ్యింది. సినిమా కెరీర్ నాశనమయ్యింది. కష్టకాలంలో ఆ కుటుంబాన్ని అమితాబ్ బచ్చన్ ఎంతగానో ఆదుకున్నారు.
స్వరకర్త గులామ్ మొహమ్మద్:
తమ తమ రంగాలలో విశేషంగా రాణించిన ప్రతిభామూర్తులను స్మరించుకోవడం ఎంతైనా అవసరం. అటువంటి వారిలో తన సంగీతంలో హిందీ చిత్రసీమను ఉర్రూతలూగించిన గులామ్ మొహమ్మద్ ఒకరు.
వయసులోనూ, అనుభవంలోను నౌషాద్ కన్నా 15 సంవత్సరాలు పెద్దవారైన స్వరకర్త గులామ్ మొహమ్మద్ కి స్వతంత్ర సంగీత దర్శకుడిగా మొదటి అవకాశం 'బాంకే సిపాహియా' (1937) అనే సినిమాతో లభించింది. వాస్తవానికి 'ఆర్గాన్ ప్లేయర్'గా అవకాశాలు లేకుండా బాధ పడుతున్న నౌషాద్ ని ఉస్తాద్ ఝండేఖాన్ కి పరిచయం చేసింది మొహమ్మద్. అయినా, విధివశాత్తు నౌషాద్ కి అసిస్టెంట్‌గా చేయాల్సి వచ్చింది. అద్భుతమైన చిత్రం 'పాకీజా'ని అజరామరం చేసింది స్వరకర్త గులామ్ మొహమ్మద్ .
1905లో బికనేర్ సమీపంలోని నాల్ గ్రామంలో జన్మించారు గులామ్ మొహమ్మద్. గులామ్ మొహమ్మద్ తండ్రి నబీ భక్ష్ సుప్రసిద్ధ తబలా వాయిద్యకారులు. ఢోలక్, తబలా, పఖవాజ్ వంటి వాయిద్యాలలో కుమారుడు విశిష్టంగా రాణించేందుకు తొలి శిక్షణ ఆయనే ఇచ్చారు. ఆయన జోధ్‌పుర్ – బికనేర్ థియేట్రికల్ కంపెనీ కోసం, లాహోర్ లోని న్యూ ఆల్‌ఫోర్డ్ థియేటర్ కంపెనీకి పని చేసేవారు. మట్కా, డఫ్, కంజీరా, చిమ్టా వంటి వాయిద్యాలను ప్రయోగించడంలోని తన నైపుణ్యాలను మెరుగుపర్చుకునేందుకు హైదరాబాద్‍కి చెందిన ఉస్తాద్ రసూల్ ఖాన్ వద్ద శిక్షణ పొందారు.
గులామ్ మొహమ్మద్ 1924లో బొంబాయి చేరారు. తబలా వాయిద్యంలో తన మొదటి అవకాశం సరోజ్ మూవీటోన్ వారి చిత్రం 'రాజా భర్తృహరి' రూపంలో వచ్చింది. అతి త్వరలోనే వాయిద్యకారుడిగా ఆయనకి గుర్తింపు వచ్చింది, తరువాతి కాలంలో అనిల్ బిస్వాస్ తో కలిసి పనిచేసే అవకాశమూ లభించింది. నౌషాద్ ఉస్తాద్ ఝండేఖాన్ వద్ద చేరినప్పుడు గులామ్ మొహమ్మద్ కూడా వారితో చేరారు. వారి స్నేహం జీవితాంతం కొనసాగింది. తర్వాతి కాలంలో నౌషాద్ స్వతంత్ర సంగీత దర్శకుడు అయ్యాకా, గులామ్ మొహమ్మద్ ని తన అసిస్టెంట్‌గా పెట్టుకున్నారు. వాళ్ళిద్దరూ కలిసి 'సంజోగ్' (1943) నుంచి 'ఆన్' (1952) వరకూ ఎన్నో సినిమాలు చేశారు. సినిమా పాటలలో లయకి ప్రాధాన్యతనిచ్చారు. 1943లో 'మేరా క్వాబ్' విజయంతో గులామ్ గారు తొలి విజయాన్ని అందుకున్నారు. 1947లో గులామ్ గారు పి.ఎన్. అరోరా 'డోలీ' చిత్రానికి సంగీతం అందించారు. అందులో షంషాద్ బేగం పాడిన 'ఆంగనా బోలే కాగా రే' పాట ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. తరువాతి కాలంలో, అరోరా , గులామ్ మొహమ్మద్ కలిసి పది సినిమాలు చేశారు. అయితే గులామ్ మొహమ్మద్ సంగీత ప్రయాణంలో వారిని గుర్తుంచుకోదగ్గ స్వరకర్తగా నిలిపింది మాత్రం 'కాజల్' చిత్రం. ఆ సినిమాలో సురయా తో పాడించిన 'దిన్ పే దిన్ బీతే జాయె' అనే పాట సూపర్ హిట్ అయింది. ఆయన సంగీతం అందించిన 'గృహస్థి', 'పగ్డీ' అనే సినిమాలు దేశాన్ని ఊపేశాయి. 'గృహస్థి' సినిమాలో షంషాద్ – ముఖేష్‍ల యుగళ గీతం 'తేరే నాజ్ ఉఠానే కో' లో గులామ్ గారికే సొంతమైన డోలక్ థేకా ఉంది. మరొక సుప్రసిద్ధ గీతం షంషాద్ ఆలపించిన 'వాహ్ రే దునియా వాహ్ రే జమానా'. పగ్డీ సినిమాలో 'ఏక్ తీర్ చలనేవాలే' అనే పాటలో (ముఖేష – సితార గానం) తొలిసారిగా అడుగుల చప్పుడుని ఉపయోగించారు. ఈ పాట ఎంతో సుప్రసిద్ధమయ్యింది.
1949లో రెండు గొప్ప మ్యూజికల్ హిట్స్ – అందాజ్ (నౌషాద్), బర్సాత్ (శంకర్ జైకిషన్) – సినీ పరిశ్రమ అందుకుంది. అదే సంవత్సరంలో గులామ్ మొహమ్మద్ 'పారస్' విడుదలైంది. లత మంగేష్కర్ పాడిన 'ఇస్ దర్ద్ కీ మారీ దునియా', 'బర్బాద్ యే దునియా', 'దిల్ కా సహారా ఛుటే నా' అనే పాటలు; ముఖేష్ పాడిన రెండు సోలో పాటలు జనరంజకమయ్యాయి. ఈ పాటలలో గులామ్ మొహమ్మద్ తన ట్రేడ్‌మార్క్ మట్కా రిథమ్ ఉపయోగించారు. 'అందాజ్', 'బర్సాత్' ‌లతో పాటుగా 'పారస్' కూడా ఆ సంవత్సరపు మ్యూజికల్ హిట్‌గా నిలిచింది.
పి.ఎన్. అరోరా దర్శకత్వంలో మధుబాల, రెహ్మాన్, కరణ్ దీవాన్ నటించిన 'పర్‌దేశ్' చిత్రానికి సంగీతం అందించారు గులామ్ మొహమ్మద్. ఈ సినిమా కూడా పెద్ద హిట్ అయింది. ఇందులోని రఫీ-లతా యుగళ గీతం 'అఖియా మిలా కే జరా బాత్ కరో జీ' గులామ్ మొహమ్మద్ 'సిగ్నేచర్ సాంగ్' అంటారు. షంషాద్ హుషారుగా పాడిన 'మేరే ఘుఘర్ వాలే బాల్ ఓ రాజా', 'ఏక్ రాత్ ఆయే' పాటలు ప్రేక్షకులని ఆకట్టుకున్నాయి. లతా సోలో పాటలు 'ఓ జో ధీరే చలే రంజ్ దేకర్', ఇంకా 'రాత్ హైం తారోం భరీ' సంగీతాభిమానుల మన్ననలు పొందాయి.
'సీషా' సినిమాకి గులామ్ మొహమ్మద్ కూర్చిన సంగీతం విశేషమైనది. ఇందులో లతా మంగేష్కర్ 'ఖుషీ దిల్ సే హఁసీ హోటోం సే', 'జవానీ కీ రాస్తే మే ఆజ్ మేరా దిల్ హై' వంటి చక్కని మధుర గీతాలు ఆలపించారు. 'గౌహార్' (1953) సినిమాలో గులామ్ మొహమ్మద్, సుధా మల్హోత్రా చేత రెండు ఘజళ్ళు పాడించారు. అవి 'ఆవాజ్ దే రహా హై ఆస్మాన్ సే', ఇంకా 'చలే గయే తుమ్ సూనీ బహార్ కర్ కే'. వాటిల్లోని భావాన్ని అనుభవించి పాడారామె. ఈ సంగీత దర్శకుని కోసం తొలిసారిగా ఆశా భోస్లే రఫీ తో కలిసి 'ధీరే ధీరే మేరా దిల్ లే కే చలె' అనే యుగళగీతం పాడారు. జయంత్ దేశాయ్ 'హజార్ రాతేఁ'లో 'ఠండీ హవా మే జియా డోలే', 'మత్‌వాలీ నజర్', ఇంకా 'ఆయే హై రాత్ ఖిలీ చాందినీ' వంటి కొన్ని శ్రావ్యమైన పాటలను షంషాద్ బేగం స్వరంలో గులామ్ మొహమ్మద్ అందించారు. ఈ సినిమాలోని యుగళ గీతాలు 'మేరే దిల్ కే ముసాఫిర్‌ఖానే మే', 'తుమ్ మేరీ కహానీ క్యా జానో' సంగీతాభిమానుల ఆదరణ పొందాయి.
1953లో గులామ్ మొహమ్మద్ అయిదు సినిమాలకు సంగీతం అందించారు. ఇందులో షమ్మీ కపూర్‌వి రెండున్నాయి. 'రైల్ కా డిబ్బా' లో జనరంజకమైన యుగళ గీతం 'లే దే మోహే బల్‌మా', 'ఆస్‌మానీ చూడియాఁ', ఇంకా ఆశా స్వరంలో 'భగవాన్ తెరీ దునియా మే ఇన్‌సాన్ నహీ హై' అనే సోలో ఉన్నాయి. 'లైలా మజ్నూ' కోసం ఆయన తలత్ మహమూద్ – లతా స్వరంలో 'ఆస్‍మాన్ వాలే తేరీ దునియా సే దిల్ భర్ గయా' అనే యుగళ గీతం, తలత్ మహమూద్ స్వరంలో 'చల్ దియా కారవాన్, లూట్ గయే హమ్ యహాఁ' అనే సోలో పాడించారు. ఇవి అజరామరంగా నిలిచాయి. షంషాద్ పాడిన 'యే సనమ్ యే జిందగీ', ఇంకా ఆశా పాడిన 'యాద్ తేరీ జిందగీ కే సాథ్' అనే పాటలు కూడా గొప్ప హిట్‌లే!
ఏ. ఆర్. కర్దార్ 'దిల్-ఏ-నాదాన్' (1953) సినిమాలో గాయకుడు తలత్ మహమూద్‌ ప్రధాన పాత్ర పోషించారు. మామూలుగా లతా, రఫీ గులామ్ మొహమ్మద్ అభిమాన గాయనీగాయకులు. కానీ ఈ సినిమాలో వారిద్దరూ పాడలేదు. నటులు శ్యామా, పీస్ కన్వల్ కోసం గులామ్ మొహమ్మద్ సుధా మల్హోత్రా, జగ్జీత్ కౌర్‍లను ఎంచుకున్నారు. 'యే రాత్ సుహానీ రాత్ నహీ', 'జో ఖుషీ సే చోట్ ఖాయే' ఇంకా, 'జిందగీ దేనేవాలే సున్' వంటి సోలో గీతాలను తలత్ అద్భుతంగా ఆలపించడంతో ఈ సినిమా గొప్ప మ్యూజికల్ హిట్ అయింది. తలత్, సుధా మల్హోత్రా, జగ్జీత్ కౌర్ ఆలపించిన 'మొహబ్బత్ కీ ధున్ బేకరారోం సే పూఛో' అనే పాట ఎందరినో ఆకట్టుకుంది. ఈ సినిమాలో షంషాద్ పాడిన 'అయే దిల్ న సతా ముఝ్‍కో' అనే హుషారైన పాట కూడా ఉంది. అయితే 'మీర్జా గాలిబ్' కోసం గులామ్ బేకరారోంకె కూర్చిన సంగీతం – కమల్ అమ్రోహీ కలల ప్రాజెక్టు – 'పాకీజా'కి స్వరాలందించేట్టు చేసింది. తొలుత ఈ సినిమాకి – 'అనార్కలి' చిత్రానికి సంగీతం అందించిన సి. రామచంద్ర ని అనుకున్నారు అమ్రోహి , కానీ ఆ చిత్రం విజయంతో ఆయన విపరీతమైన సంతోషంలో ఉండిపోవడం వల్ల, 'మీర్జా గాలీబ్' చూసి, గులామ్ మొహమ్మద్ కి అవకాశం ఇవ్వాలని నిర్ణయించుకున్నారు.
ఈ మధ్యలో గులామ్ మొహమ్మద్ 'సితార' అనే సినిమాకి సంగీతం అందించారు. ఇందులో 'జమునా కే పార్ కోయీ బన్సీ బజాయే', 'చందా ధీరే సే ఆ' అనే అద్భుతమైన పాటలను లతా పాడారు. లతా పాడిన మరో పాట 'తక్దీర్ కీ గర్దిష్ క్యా కమ్ థీ' సూపర్ హిట్ అయింది. కాని దురదృష్టవశాత్తు ఈ సినిమా బాక్సాఫీస్ వద్ద విఫలమైంది.
సినిమా ఎలా ఆడినా, గులామ్ మొహమ్మద్ మరో అద్భుతమైనా క్లాసిక్ 'మాలిక్'‌ (1958) కి సంగీతం అందించారు. తలత్ – సురయా నటించిన ఈ చిత్రంలో వారిద్దరూ పాడిన 'మన్ ధీరే ధీరే గాయే రే' – కలకాలం నిలిచిపోయింది. సురయా గారి చివరి సినిమా 'షామా' (1961), దీనికి గులామ్ మొహమ్మద్ స్వరకర్త. అద్భుతమైన సంగీతాన్నందించారు. ఈ సినిమాలో పరిచయం చేసిన విజయ్ దత్ పక్కన నిమ్మీ నటించారు.
తనకి అత్యంత పేరు ప్రతిష్ఠలు తెచ్చిపెట్టిన 'పాకీజా' సినిమా కోసం గులామ్ మొహమ్మద్ 15 ఆణిముత్యాలను కూర్చారు, కాని సినిమాలో ఆరు పాటలనే వాడారు. ఈ పాటలన్నీ బావుండడంతో హెచ్.ఎం.వి. వాళ్ళు (మిగతా పాటలతో సహా) 'పాకీజా రంగ్ బ రంగ్' పేరిట ఒక ఆడియో డిస్క్ తీసుకొచ్చారు. 'పాకీజా' సినిమా కోసం గులామ్ మొహమ్మద్ ప్రాణం పెట్టారు. తనకి తెలిసిన విద్యనంతా ఈ సినిమాలో వాడేశారు. తనకిష్టమైన సారంగి పండితుడు పండిట్ రామ్‌నారాయణ్ – లతా పాట 'సారే రాహ్ చల్తే చల్తే'లో కావల్సిన ఎఫెక్ట్ కోసం 21 టేకులు ఇచ్చారట. 'మౌసమ్ హై అషియానా' పాటని కళ్యాణి రాగంలో కూర్చి నేపథ్యం అందించారు, 'చలో దిల్ దార్ చలో' పాటకి పహాడీ రాగంలో బాణీ కట్టారు. సాంప్రదాయ గీతమైన 'ఇన్హీ లోగోం నే లే లీనా దుపట్టా మేరా' అనే పాటని కొత్తగా అన్వయించారు గులామ్ మొహమ్మద్ (1940లలో వచ్చిన రెండు సినిమాలలో ఈ గీతాన్ని స్వరకర్త గోబింద్ రామ్ ఉపయోగించుకున్నారు).
'మహల్' చిత్రానికి 'ఆయేగా ఆనేవాలా' అనే పాటకి తన సంగీతం యొక్క విజయాన్ని చూడలేకపోయిన ఖేమ్‍చంద్ ప్రకాశ్ లానే అయింది గులామ్ మొహమ్మద్ పరిస్థితి. పాకీజా సినిమా పూర్తవడానికి పదేళ్ళు పట్టింది. రెండు పాటలు మినహా అన్ని పాటలను గులామ్ మొహమ్మద్ రికార్డ్ చేశారు. ఆ రెండిటినీ కూడా రిహార్సల్స్ చేయించారు. అనారోగ్యంతో గులామ్ మొహమ్మద్ 17 మార్చ్ 1968 నాడు మృతి చెందారు. ఆ రెండు పాటలని నౌషాద్ రికార్డు చేసి, ఆ సినిమాకి నేపథ్య సంగీతం అందించారు.
alanati apuruupaalu-13sanchika – telugu saahitya vedika | sanchika - telugu saahitya vedika
Home kalam alanati apuruupaalu-13
sinima, sangeetam kalalu, kreedalu – ilaa e rangamaina, andulo visesha pratibha kanabarichina alanati vyaktula gurinchi, vaari jeevitamlooni konni visishta ghatanala gurinchi, udaatta aasayaalato jarigina konni kaaryakramaala gurinchi arudaina vishayaalanu aparoopamaina chitraalato 'alanati apuruupaalu' paerita sanchika paatakulaku andistunnaaru lakshmi priya pakanati.
dappu kalakarudu amrutayya:
prapancham vaari vaayidyaala madhuramaina swaram vintuu maimarachipotundi. oogipotundi. tama vaayidyaala suswaranaadaalato prajalanu alarinchi maimarapinchina kalaakaarulanekulu agnaatamgaa vundipotaaru. vaari swarataramgaalu shrotala manasulothullo maarmrogutuuntaayi. cony aa amrutapraayamaina swarataramgaala srushtikartala gurinchi evariki teliyadu. alanti oka adbhutamayina kalakarudu dappu amrutayya.
konni paata cinemaalalo edho pallelo oo jaataraloono, leda janasaamaanyaanni uddesincho jaanapada paatalu/backeground sang undadam kaddu. andulo pradhaana nateenatulu kakunda e jaanapada kalakarudo leka nartako aadi paadevaaru. alaa cinemalaki sevalandinchina jaanapada kalakarulendaro unnaaru. dappu amrutayya vaarilo okaru.
amrutayya krishnajilla gudiwada taluka kanumuru graamaaniki chendinavaaru. aayana chaduvukoledu cony, vaayidya parikaralante aasakti penchukunnaaru. aayana modata tarigoppala seetayyagaari vadda, aa taruvaata purushottama patnanki chendina tirupati swami vadda dolu vaayinchadam neerchukunnaaru. uyyuru karanam vadlamannati venkateswararao gaari vadda bharatanaatyam kuudaa neerchukunnaaru. atu pimmata dappu vaayinchadam neerchukuni andulo praaveenyata saadhinchaaru. koddi kaalaaniki yuvakudaina yesudasayya amrutayya gaariki shishyudayyaadu. iddaruu kalsi dappu pradarsana livvasaagaaru.
1944loo goodavalli ramabrahmangaru vaari pradarsana okati erpaatu chesaru. taruvaata 1946loo praja naatya mandaliki chendina daa. rajarao gaaru pradarsana immani aahvaaninchaaru. aa pimmata praja naatya mandali tarafuna vaarenno pradarsanalichaaru (jamuna gaariki, allu ramalingayya gaariki toli avakaasaalu ichinadi ee daaktaru gaare). 1949loo vijayavada aakaasavaani kendram praarambhamaindi. appati samachara saakha mantri ar. ar. divakar samakshamlo veeru dappu pradarsana icharu. aayanaki baga nachindi. amrutayya gaariki enno prasamsalu andaayi. 1955loo jaateeya saamskrutika kaaryakramam jarigindi. ee kaaryakramamlo bhagamga – soviat unian communist party fust secretery nikita krishev, soviat pradhaani nikolay bulganin, bhaarata pradhaani jawaharlal nehru samakshyamlo tama kalanu pradarsinchaaru amrutayya. nehroo vaarini prasamsinchi, 'desamlo ituvanti kalaakaarulunnanduku garvistunnanu' annaru. teluguvaariki adentho garvakaaranam.
taruvaata vaariki bhaarata rashtrapati baaboo rajendraprasad samakshamlo pradarsaniche avakaasam vachindi. pradarsana anantaram rajendraprasad gaaru amrutayyani hattukunnarata.
aahvaanam andinappudu – niraksharaasyudavadam valla – dhilleeki ela vellaalo amrutayyagaariki teliyaleduta. cony elagola dhilli cherukunnaru. tarvaata yem cheyalo teliyaledu. aayanaki telugu matrame vachhu. appudu srimati vaani ane aavida aayanaki saayam chesarata. daamto aayana antamandi pramukhula mundu pradarsananeeyagaligaaru. tadupari srimati vaani tana kumarte vivaham appati uttar pradesh gavarnar vivi giri gaari kumaruditho jaripinchaarata. aa vivaha sandarbhamgaa amrutayya oka pradarsananichaaru.
ee keerti pratishtalu vaarini cinee rangamvaipu mallinchaayi. tama cinemalo jikki paadina, vaheedaa rehamanmi chitreekarinchina 'eruwaka sagaro' paataki dappu vaayinchadam kosam gudiwada nunchi kalaakaarulu vacharani kosaraju gaaru tama pustakamlo raasaaru. 1956loo tama sinima 'muddubidda'loo 'padara saradaagaa podam' paataki amrutayya gaari chetha dappu vaayimpajesaaru ke.bi. tilak. aa taruvaata vaaru venakki tirigi chusukoledu. enno jaanapada paatalaku dappu vaayidya sahakaram andinchaaru. 'sirisirimuvva' chitramlo chandramohan abhinayaaniki nepathyamgaa dappu vaayidya sahakaaram andinchadam kosam ke. vishwanath gaaru pilipinchadamtho vaari keerti sikharagram cherukundi. amrutayyagaariki sonta tammudi kante ekkuvaina shishyudu esudasaiahya 'sirisirimuvva' chitram vidudalaki koddi kaalam mundu duradrushtavasaattu 41 ellake mruti chendaaru. keerti pratishtalayite saadhinchaaru gaanee, vachina dabbuni dachukovadam amrutayyagaariki teliyaledu. daamto amrutayya gaariki aardhika ibbandulu edurayyaayi. vaari kutumbaanni ke.vi.mahadevan gaaru anni vidhala aadukunnaaru. amrutayya gaariki iddaru kumaartelu, iddaru kumaarulu. amrutayya gaari koothulla pellillu chesi, oka kodukuni mahadevan gaaru medicin chadivinchaaru. ilaa saati kalaakaarulaki sahayam chesina endaro kalaakaarula audaaryam cinee charitra putalalo nikshiptamai masakabaarindi. ilanti vaari gurinchi telusukovadam vyaktigatam naakentho ishtam, vaariki naa vandanaalu.
anjadhekhan kereerni naasanam chesina pramaadam:
bombayiloni naanaavati aasupatrilo koduku shadab khanito anjad khan
saadhaaranamgaa konni pramaadaalu saareeraka gaayalu chestayi, marikonni pramaadaalu saareerakam gaanuu maanasikamgaanuu vaedhistaayi. hindi natudu anjaadhnaanki sambhavinchina pramaadam atuvantide. 'dhi grate gambler' sinima shooting kosam kutumbamtho sahaa veltunnappudu ghora pramaadam jarigindi. garbhavatigaa unna aayana bharyaki chinna chinna debbalu tagalagaa, kodukki meda meeda chinna gaatu padindi. cony anjad khaniki teevragaayaalayyaayi. pakkatemukalu virigipoyayi, oopiritittulaki chillupadindi. gayala nunchi kolukunnaka, aayanaki chaati meeda nunchi meda varaku oo pedda macha erpadipoyindi. tanaki bhari pramaadam jarigindani telisi kuudaa 'dhi grate gambler' unit shootingy konasaaginchinanduku aayanaku manastapam kaligindi. aa cinemalo ika natinchenduku, anduku gova vellenduku aayana niraakarinchaaru. aayana kudikaaliki fracture kuudaa ayindi. chala rojula paatu manchaaniki, aapai chakrala kurcheeki parimitamayyaaru. vaari 'paali hill' intiki lift soukaryam lenanduna chala rojulu bandraloni bandistand praantamlooni tama attagaarinta unnaaru. appudu vipareetamgaa baruvu perigipoyi, aayanadi oobakaayamayyindi. sinima kereer naasanamayyindi. kashtakaalamlo aa kutumbaanni amitab bachan entagaano aadukunnaaru.
swarakarta gulam mohammad:
tama tama rangaalalo visaeshamgaa raaninchina pratibhaamuurthulanu smarinchukovadam entainaa avasaram. atuvanti vaarilo tana sangeetamlo hindi chitraseemanu urrootaluuginchina gulam mohammad okaru.
vayasuloonuu, anubhavamlonu naushad kanna 15 samvatsaraalu peddavaaraina swarakarta gulam mohammad ki swatantra sangeeta darsakudigaa modati avakaasam 'banke sipahia' (1937) ane sinimaatho labhinchindi. vaastavaaniki 'argan player'gaa avakaasaalu lekunda baadha padutunna naushad ni ustad jhandekhan ki parichayam chesindi mohammad. aina, vidhivasaattu naushad ki assistantigaa cheyalsi vachindi. adbhutamaina chitram 'pakija'ni ajaramaram chesindi swarakarta gulam mohammad .
1905loo bikaner sameepamloni nal graamamlo janminchaaru gulam mohammad. gulam mohammad tandri nabi bhaksh suprasiddha tabala vaayidyakaarulu. dholak, tabala, pakhawaj vanti vaayidyaalalo kumarudu vishishtamgaa raninchenduku toli sikshana aayane icharu. aayana jodhepur – bikaner theatrical company kosam, lahor loni nyoo aleford theater kampeneeki pani chesevaaru. matka, duff, kanjira, chimta vanti vaayidyaalanu prayoginchadamloni tana naipunyaalanu meruguparchukunenduka hyderabadeki chendina ustad rasool khan vadda sikshana pondaaru.
gulam mohammad 1924loo bombai cheraaru. tabala vaayidyamlo tana modati avakaasam saroj mooveeton vaari chitram 'raja bhartruhari' roopamlo vachindi. athi twaralone vaayidyakaarudigaa aayanaki gurtimpu vachindi, taruvaati kaalamlo anil biswas thoo kalisi panichese avakaasamuu labhinchindi. naushad ustad jhandekhan vadda cherinappudu gulam mohammad kuudaa vaaritho cheraaru. vaari sneham jeevitaantam konasagindi. tarvaati kaalamlo naushad swatantra sangeeta darsakudu ayyaka, gulam mohammad ni tana assistantigaa pettukunnaru. vaalliddaruu kalisi 'sanjog' (1943) nunchi 'aan' (1952) varakuu enno cinimaalu chesaru. sinima paatalalo layaki praadhaanyatanichaaru. 1943loo 'mera kwab' vijayamtho gulam gaaru toli vijayaanni andukunnaru. 1947loo gulam gaaru pi.en. arora 'doli' chitraaniki sangeetam andinchaaru. andulo shamshad begam paadina 'aanganaa bole kaga ree' paata entho prasiddhi chendindi. taruvaati kaalamlo, arora , gulam mohammad kalisi padi cinimaalu chesaru. ayithe gulam mohammad sangeeta prayaanamlo vaarini gurtunchukodagga swarakartagaa nilipindi maatram 'kajal' chitram. aa cinemalo suraya thoo paadinchina 'din pee din beethe jaaye' ane paata super hit ayindi. aayana sangeetam andinchina 'gruhasthi', 'pagdi' ane cinimaalu deshaanni oopesaayi. 'gruhasthi' cinemalo shamshad – mukheshnala yugala geetam 'tere naj uthaane koo' loo gulam gaarike sontamaina dolak theka undi. maroka suprasiddha geetam shamshad aalapinchina 'wah ree dunia wah ree jamana'. pagdi cinemalo 'ek teer chalanevale' ane paatalo (mukhesha – sitaara gaanam) tolisaarigaa adugula chappuduni upayoginchaaru. ee paata entho suprasiddhamayyindi.
1949loo rendu goppa musical hits – andaj (naushad), barsat (shankar jaikishan) – cinee parisrama andukundi. adhe samvatsaramlo gulam mohammad 'paras' vidudalaindi. latha mangeshkar paadina 'is dard kee mari dunia', 'barbad yee dunia', 'dil kaa sahara chute naa' ane paatalu; mukhesh paadina rendu solo paatalu janaranjakamayyayi. ee paatalalo gulam mohammad tana trademark matka ritham upayoginchaaru. 'andaj', 'barsat' ilatho paatugaa 'paras' kuudaa aa samvatsarapu musical hitega nilichindi.
pi.en. arora darsakatvamlo madhubaala, rehman, karan deevan natinchina 'paredesh' chitraaniki sangeetam andinchaaru gulam mohammad. ee sinima kuudaa pedda hit ayindi. indulooni rafy-lataa yugala geetam 'akhia mila kee jara bath karo jee' gulam mohammad 'signechar sang' antaaru. shamshad husharuga paadina 'mere ghughar vaale bal oo raja', 'ek rath aaye' paatalu prekshakulani aakattukunnaayi. lataa solo paatalu 'oo joo dheere chale ranj dekar', inka 'rath haim tarom bhari' sangeetaabhimaanula mannanalu pondaayi.
'seesha' sinimaki gulam mohammad kuurchina sangeetam visheshamainadi. indulo lataa mangeshkar 'khushi dil see hasi hotom see', 'jawani kee raste mee aj mera dil hai' vanti chakkani madhura geetaalu aalapinchaaru. 'gauhar' (1953) cinemalo gulam mohammad, sudha malhotra chetha rendu ghajallu paadinchaaru. avi 'aavaj dhee rahaa hai asman see', inka 'chale gaye tum suunii bahar kar kee'. vaatillooni bhaavaanni anubhavinchi padarame. ee sangeeta darsakuni kosam tolisaarigaa aashaa bhosle rafy thoo kalisi 'dheere dheere mera dil lee kee chale' ane yugalageetam paadaaru. jayant deshay 'hazar rathe'loo 'thandee hawa mee jia dole', 'mathmaali najar', inka 'aaye hai rath khili chaandinee' vanti konni shraavyamaina paatalanu shamshad begam swaramlo gulam mohammad andinchaaru. ee cinemaaloni yugala geetaalu 'mere dil kee musafirekhane mee', 'tum mary kahani kya jano' sangeetaabhimaanula aadarana pondaayi.
1953loo gulam mohammad ayidu sinimaalaku sangeetam andinchaaru. indulo shammi kapoormi rendunnayi. 'rail kaa dibba' loo janaranjakamaina yugala geetam 'lee dhee mohe balnama', 'asmani chudia', inka aashaa swaramlo 'bhagawan teri dunia mee inysan nahee hai' ane solo unnaayi. 'laila majnoo' kosam aayana talat mahamud – lataa swaramlo 'asman vaale theree dunia see dil bhar gaya' ane yugala geetam, talat mahamud swaramlo 'chal dia karawan, loot gaye ham yahe' ane solo paadinchaaru. ivi ajaraamaramgaa nilichaayi. shamshad paadina 'yee sanam yee jindagii', inka aashaa paadina 'yaad theree jindagii kee sath' ane paatalu kuudaa goppa hitele!
e. ar. kardar 'dil-e-nadan' (1953) cinemalo gayakudu talat mahamude pradhaana paatra pooshinchaaru. maamuulugaa lataa, rafy gulam mohammad abhimana gaayaneegaayakulu. cony ee cinemalo vaariddaruu paadaledu. natulu shyama, peas kanwal kosam gulam mohammad sudha malhotra, jagjeet kaurnalanu enchukunnaaru. 'yee rath suhani rath nahee', 'joo khushi see chot khaye' inka, 'jindagii denevale sun' vanti solo geetaalanu talat adbhutamgaa aalapinchadamtho ee sinima goppa musical hit ayindi. talat, sudha malhotra, jagjeet cour aalapinchina 'mohabbat kee dhun bekararom see puuchoo' ane paata endarino aakattukundi. ee cinemalo shamshad paadina 'aye dil na sataa mushiko' ane hushaaraina paata kuudaa undi. ayithe 'meerja galib' kosam gulam bekararonke kuurchina sangeetam – kamal amrohi kalala praajektu – 'pakija'ki swaraalandinchettu chesindi. toluta ee sinimaki – 'anarkali' chitraaniki sangeetam andinchina si. ramachandra ni anukunnaru amrohi , cony aa chitram vijayamtho aayana vipareetamaina santoshamlo undipovadam valla, 'meerja galib' chusi, gulam mohammad ki avakaasam ivvaalani nirnayinchukunnaaru.
ee madhyalo gulam mohammad 'sitaara' ane sinimaki sangeetam andinchaaru. indulo 'jamuna kee par koyee bunsi bajaye', 'chanda dheere see aa' ane adbhutamaina paatalanu lataa paadaaru. lataa paadina maro paata 'takdir kee gardish kya kam thee' super hit ayindi. kaani duradrushtavasaattu ee sinima baxafis vadda viphalamaindi.
sinima ela aadina, gulam mohammad maro adbhutamainaa classic 'malic'u (1958) ki sangeetam andinchaaru. talat – suraya natinchina ee chitramlo vaariddaruu paadina 'man dheere dheere gaaye ree' – kalakaalam nilichipoyindi. suraya gaari chivari sinima 'shama' (1961), deeniki gulam mohammad swarakarta. adbhutamaina sangeetaannandinchaaru. ee cinemalo parichayam chesina vijay dath pakkana nimmi natinchaaru.
tanaki atyanta paeru pratishtalu tecchipettina 'pakija' sinima kosam gulam mohammad 15 aanimutyaalanu kuurchaaru, kaani cinemalo aaru paatalane vaadaaru. ee paatalannee bavundadamtho hehch.em.vi. vaallu (migata paatalatho sahaa) 'pakija rang ba rang' paerita oka audio disc teesukochaaru. 'pakija' sinima kosam gulam mohammad praanam pettaaru. tanaki telisina vidyanantaa ee cinemalo vaadesaaru. tanakishtamaina saarangi panditudu pandit ramenarayan – lataa paata 'saare rah chalte chalte'loo kaavalsina effect kosam 21 tekulu icharata. 'mousam hai ashiana' paatani kalyani raagamlo kurchi nepathyam andinchaaru, 'chalo dil dar chalo' paataki pahadi raagamlo baanii kattaru. saampradaaya geetamaina 'inhee logom nee lee leena dupatta mera' ane paatani kottagaa anvayinchaaru gulam mohammad (1940lalo vachina rendu cinemaalalo ee geetaanni swarakarta gobind ram upayoginchukunnaru).
'mahal' chitraaniki 'aayegaa anewala' ane paataki tana sangeetam yokka vijayaanni chudalekapoyina khemenchan prakash laane ayindi gulam mohammad paristhiti. pakija sinima puurtavadaaniki padellu pattindi. rendu paatalu minaha anni paatalanu gulam mohammad recard chesaru. aa renditinii kuudaa reharsals cheyinchaaru. anaarogyamtho gulam mohammad 17 march 1968 naadu mruti chendaaru. aa rendu paatalani naushad rikaardu chesi, aa sinimaki nepathya sangeetam andinchaaru.