రాధ మేనత్త- రమాదేవి చేలూరు | స్త్రీవాద పత్రిక భూమిక
← భారతి కూతురు – వి.ప్రతిమ
నా నిర్ణయం- వై. నాగవేణి →
రాధ మేనత్త- రమాదేవి చేలూరు
మా అమ్మమ్మ మాకు ఎన్నో కథలు చెప్పేది. కొన్ని కల్పితాలు, కొన్ని జరిగినవి. కథలంటే నాకు ప్రాణం. చెవికోసుకుంటాను. ఆమె చిన్నప్పటి కాలంలో తాను చూసినవి, వినినవి, తెల్సుకున్నవి, ఎన్నో సమస్యల్ని, బాధల్ని, పరిస్థితుల్ని అన్నీ కలబోసి చెప్పేది.
మనకు స్వాతంత్య్రం రాక మునుపు కథ ఇది. మా ఊళ్లో రాధ అనే అమ్మాయి వుండేది. రాధకి అమ్మనాన్న, తమ్ముడు మేనత్త వుండేవాళ్ళు. ఆ ఊరు పల్లెటూరు. వాళ్ళు వ్యవసాయం చేసేవాళ్ళు. ఆ ఊర్లో సెలయేరుండేది. ఊరు కానుకొని ఎత్తైన కొండలుండేవి. కొండల్లోను, కొండ కింద, దేవుని గుళ్ళుండేవి. పచ్చటిపైర్లు, పైరగాలి, కోనేరు, కొనేట్లో తామర్లు, మర్రిమాన్లు, మర్రి ఊడలు, వేప, చింత మానులుండేవి. రాధకి స్నేహితురాళ్ళుండేవాళ్ళు. వాళ్ళు ఎప్పుడూ కింద నడవరు, కొండల్లోనూ, చెట్లమీద, మిద్దెలమీద, కోతుల్లా తిరిగేవాళ్ళు. రాధకి ఈ స్వేచ్ఛ ఇచ్చిందెవరంటే వాళ్ళ మేనత్త, వాళ్ళ నాన్నకి చెల్లి. మేనత్తకి బాల్యవివాహం జరిగింది. అత్తగారింటి కాపురానికి వెళ్లకనే భర్త పోయారు. భర్త మొహం చూసెరగదు. పుట్టిల్లే సర్వస్వం ఆమెకి. ఒంటి చేత్తో ఇంట్లో పన్లు, వీధుల్లో పనులు, వ్యవసాయపు పనులు చక్కబెట్టి చుట్టబెట్టేది. రాధంటే మేనత్తకి పంచప్రాణాలు. కలసి తింటారు, కలసి తిరుగుతారు, కలసి నిద్రపోతారు.
రాధకి పదేళ్ళు నిండాయి. రాధవాళ్ళనాన్న రాధకి పెళ్ళి ప్రయత్నాలు చెయ్యసాగారు. పక్కూరి అబ్బాయితో పెళ్ళి నిశ్చయమైంది. పెళ్ళి మాటంటే చాలు, మేనత్తకి "పుండుమీద కారం జల్లినట్లు" కాకలేసేది. ఇపుడేం పెళ్ళి, రాధ చిన్న పిల్ల. 'పెళ్ళీవద్దూ గిళ్లీ వద్దూ' అంటూ పోరేది. రాధవాళ్ళనాన్న, చెల్లి మాటను పెడచెవిన పెట్టేవారు. మేనత్త అరిచి గీపెట్టినా సరే, రాధపెళ్ళి జరిగింది. పెళ్ళి మాత్రమే జరిగింది. కాపురానికి పంపరు. పిల్ల పెద్దమనిషి కావాలగదా! పిల్ల ఇంట్లోనే వుండేది.
రాధ స్నేహితురాళ్ళందరికీ ఆఏడు పెళ్ళిళ్ళు అయ్యాయి. అందరూ అదే ఊర్లోనే వున్నారు. కాపురాలకెళ్ళలేదు. మళ్ళీ ఆటలు మొదలయ్యాయి. చెట్టూ పుట్టా, చేను చెలక, వానవంగడని దేన్నీ వదలక సమస్త ప్రకృతినీ స్వంతం చేసుకొని సంతోషించారు. 'చింత చచ్చినా పులుపు చావలేదన్నట్లు', పెళ్ళి అయినా బాల్యపు చేష్టలు పోలేదు.
రాధ ఎపుడెపుడు కాపురాని కొస్తుందాయని రాధ మొగుడు ఎదురు చూడసాగాడు. రాధ వాళ్ళూరెళ్ళి, రాధని చూసి, రాధతో మాట్లాడాలని ఆయన ఆరాటం. ఏదో ఒక వంకతో గుర్రమెక్కి రాధవాళ్ల ఊరొచ్చేవారు రాధ మొగుడు. బస్సులూ ఆటోలు లేవు గదా! గుర్రాలే, ఎడ్లబండ్లే వాళ్ళ ప్రయాణ సాధనాలు.
రాధ మొగుడొస్తే చాలు రాధని ఆయన కంట పడనీయదు వాళ్ళ మేనత్త. గుర్రం రెక్కలు శబ్దం వినగానే లోపల గదిలో కూచోబెట్టి వచ్చేస్తుంది రాధని.
'రాధ ఎక్కడ? ఏం చేస్తోంది?' అని అడగనే అడుగుతారాయన.
'పడిశం, జరం, బాగలేదు' అని మేనత్త చెప్పేస్తుంది. అల్లుడొచ్చాడని రాచ మర్యాదలన్నీ జరుగుతాయి. మర్యాదలెవరిక్కావాలి, రాధని చూస్తే చాలన్నట్లుంటాడాయన. రాధ వాళ్ళనాన్న, అమ్మ, తమ్ముడూ అందరూ ఆయన చుట్టూ చేరి కబుర్లు చెప్పేవాళ్ళు. ఆయన మనసు మాత్రం రాధమీదుండేది. రాధ తండ్రి ఇది గమనించక పోలేదు.
"రాధా! మంచినీళ్ళు తే" అంటాడు తండ్రి. ఆఘమేఘాల మీదెెళ్ళి మంచినీళ్ళు తెచ్చిస్తుంది మేనత్త. 'రాధెక్కడ'? రాధ తండ్రి ప్రశ్న.
'బాగలేదుకదా' పొడిపొడిగా జవాబు చెప్పెళ్లి పోతుంది మేనత్త. రాధ మొగుడు రాధని చూట్టానికి రావడం, చూడకుండా వెళ్ళిపోవటం.
'పానకంలో పుడకలాగా' మేనత్త అడ్డు తగలటం జరిగేది.
పసి వయస్సులో ఆడపిల్లలకి పెళ్ళి చేయటం, అత్తగారింటికి పంపడం, పిల్లల్ని కనడం మేనత్త కిష్టం వుండేది కాదు. బాల్య వితంతువుగా ఆమె ఎంతో మానసిక ఘర్షణకి లోనైంది. బాల్య వివాహం అనే సంప్రదాయం మంచిది కాదని రాధకి నూరిపోసేది. రాధ, మేనత్త మాటల్ని చక్కగా అర్థం చేసుకుంది. పెళ్ళి అయితే అయ్యింది గానీ, మొగునింటకిి కాపురానికి పోబాక, ఇపుడిపుడే పిల్లా జల్లా కనద్దు తల్లీ, పనిపాటా, వంటావార్పు నేర్చుకో, మొగుని ముఖం చూడద్దు", అంటూ రాధకి నూరిపోసేది మేనత్త.
"నేను నీ దగ్గరే వుంటానత్తా' అంటూ ముదిగారంగా అనేది రాధ. రాలిన పూలేరి రాధ, దండలు గుచ్చి గుళ్ళో దేవునికిచ్చేది. స్నేహితురాళ్ళతో గుళ్ళో 'అచ్చన్న గాయలు', 'బారా కట్టాలు' ఆడేది. ఆకలి కాగానే పరిగెత్తి ఇల్లుచేరేది. 'ఆ పరుగేంది, నిదానంగా నడు' అంటూ రాధతల్లి తిట్టేది. "ఆడపిల్లవి, ఇల్లు దాటచ్చా, ఎప్పుడుచూడు ఆటలు, ఆటలు అంటూ రాధ తల్లి తిట్లభారతం పొడిగించేది.
'అదింగాసిన్నపిల్ల, ఆడుకోనీలే' అంటూ మేనత్త వెనుకేసుకొచ్చేది. అదిగో ఇదుగో అనంగానే రెండేళ్ళు గడిసిపోయినాయి. రాధ ఎదిగికూర్చుంది. జరగరాంది జరిగిందని వలవలా ఏడ్చేసింది మేనత్త. వారం రోజులు గడప దాటనీయ్యక, ఎవరికంటా పడనీయ్యక, లోపలిగదిలో వుంచి, అన్ని సపర్యలూ మేనత్తే చేసింది. తల్లికి కూడా చెప్పలేదు. తల్లి అడిగింది 'రాధకి జరమా' యని, 'అవునని' ముక్తసరిగా జవాబు చెప్పింది మేనత్త. తండ్రి అడిగినా, స్నేహితురాళ్ళ డిగినా అదే జవాబు. రాధ తల్లికి అనుమానం వచ్చింది. మేనత్త దగ్గరకెళ్ళి 'అవునా' అని అడగాల్సింది అడిగేసింది. "అవునుతల్లీ… అవును, నోరు మూసుకో, కొంపలంటుకు పోతాయి" అంటూ రుసరుస లాడింది మేనత్త.
"సంతోషంగదా! దైవికం, అత్తగారికి చెప్పి పంపుదాం" అని తల్లి అంది. "తల్లి తల్లీ… నీతో ఇదే నొప్పి, ఎవురికీ సెప్పా వద్దూ పెట్టా వద్దు" అంటూ కోప్పడింది మేనత్త.
"ఏమీ…" దీర్ఘం తీసింది తల్లి. "అత్తగారింటోళ్ళకి తెలిత్తే రాధని కాపురానికి తోలీల్లగదా" విడమర్చి చెప్పింది.
రాధ పదిరోజుల తర్వాత, గుమ్మందాటి బయట కొచ్చింది, పసుప్పచ్చటి ముద్ద బంతిలా. ముఖంలో జాబిల్లి శోభతో, కన్నుల్లో వెన్నెల సోనతో, విరబూసిన కలువలా చూడచక్కగా వుండింది.
గుడి మెట్లమీద అచ్చన్నలు, వేపచెట్టుకింద నాల్గురాళ్లాట, ఏట్లోనూ ఇసుక లోను వెయ్యి ఆటలు మొదలయ్యాయి మళ్ళీ.
స్నేహితురాళ్ళడిగారు 'ఏల ఇన్నాళ్ళు' యని
'నాకు బాగలేకుండే' పొడిగా రాధ జవాబిచ్చింది.
రాధకి, మేనత్త ఇంటి పనులు, వంటపనులూ నేర్పించసాగింది. 'అసలు రహస్యం బట్ట బయలు' చెయ్యద్దని చెప్పింది. "అత్తంటి వాళ్ళకి తెలిస్తే నిన్ను వాళ్ళూరికి పిల్చకబోతారు.జాగ్రత్త". చిన్నపిల్లకి ఎన్నో బోధించేసింది.
ఒకరోజు మిట్టమధ్యాహ్నం ఊరి బయటున్న శివాలయంలో రాధ స్నేహితులందరూ ఆడుకుంటున్నారు. దుమ్మురేగుతూ ఒక గుర్రం శివాలయం వైపు రావటం, దూరం నుంచే శాంతమ్మ చూసింది. గుర్రం కాస్త దగ్గరికి రాగానే 'రాధా! నీ మొగుడే… గుర్రం మీద…" అంటూ కేకేసింది. ఆడుకుంటున్న అచ్చనరాళ్ళని విసిరేసి, స్నేహితురాండ్లందరూ ఒక్కొక్కరు, ఒక్కొక్క స్తంభం చాటున దేవాలయంలో దాక్కున్నారు అంతానిశ్శబ్ధం. గుడి ముందరికి గుర్రం రావటం, ఆగటం, రాధ మొగుడు గుర్రం దిగి దేవునికి దండం పెట్టడం అన్నీ స్తంభం చాటునుంచే చూశారు. ఆయన గుర్రం ఎక్కి దౌడు తీశారు. అంతా ఊపిరి పీల్చుకొని, కుదట పడ్డారు.
'రాధా! నీ మొగుడు బాగున్నాడే' చంద్రమ్మ ఆనందంగా చెప్పింది. 'ఏమో ఎవరు చూసినారు?' అంది రాధ మూతిముడుచుకొని 'ఇంటికి పోవా?' శాంతమ్మ ప్రశ్న.
'…ఊ… నేనెందుకు పోతాను, నాకేం పని?' అనింది రాధమ్మ. రాధని చూడకుండానే రాధ మొగుడు ఊరెళ్ళి పోయాడు సాయంత్రానికి. గోధూళివేళ, పశువుల్తో పాటు రాధ, స్నేహితు
రాళ్ళు ఇంటి ముఖం పట్టినారు. చెంగున ఎగిరే లేగదూడ తోక పట్టుకొని, చెంగు చెంగున ఎగురుతూ రాధ ఇల్లు చేరింది.
"రాధని ఎన్నాళ్ళని మనింట్లో పెట్టుకుంటాం." రాధ తండ్రి కోపంగా నిలదీశాడు రాధ మేనత్తని.
'అదింగా పసిది. అన్నెంపున్నెం తెలీదు, శరీరం ఎదగల్ల, పనీపాటా నేర్వల్ల, అది ఇదీ తెల్సుకోవల్లగదా." అని మేనత్త వివరణ.
"పిల్ల ఎదగకాదని ఎన్నాళ్ళు బొంకల్లు" సూటిగా అడిగాడు రాధ తండ్రి.
"ఇంకా రెండేండ్లు సామీ', అంటూ మేనత్త ప్రాధేయపడింది.
'ఇంకా రెండేండ్లు' దీర్ఘం తీశారు రాధ తండ్రి.
రాధ మేనత్త మాట ప్రకారమే, రాధని అత్తింటికి పంపలేదు. మరో రెండేండ్లు గడిచినాయి. "దిన దిన గండం నూరేళ్ళాయుస్సు" లా రోజుల్ని నెట్టుతా వుండారు. రాధ స్నేహితురాండ్లు అత్తింటికి పొయినారు. తనకంటె చిన్నవాళ్ళతో రాధ ఆటలు సాగుతున్నాయి.
ఇంట్లో అన్నకి, చెల్లికి మధ్య రాధని అత్తింటికి పంపించే విషయంలో గొడవలు జరిగేవి. రాధ తల్లి గూడా 'రాధని పంపితే మేలు' అంటుంది. ఒకరోజు రాధ, సుగుణ, కాంత మర్రి చెట్టెక్కి కూర్చొని మాటాడుకుంటున్నారు. రాధ ఇంటి ముందున్న ఊడల మర్రంటే రాధకి ప్రాణం. ఆ చెట్టెక్కటం కష్టం. ఊడలు పట్టుకొని జారడం మరీ కష్టం. మర్రి ఆకుల్ని కాయల్ని దూసిపోయడం, కొమ్మమీదనుంచి మరో కొమ్మకి పాకటం చేస్తున్నారు. ఈలోగా లకలకమంటూ గుర్రపు గిట్టల శబ్దం వినబడింది. రేగిన దుమ్ము కనపడింది. అందరూ చెవులు రిక్కించి చూశారు చెట్టు మీద నుంచే.
'వచ్చేది రాధ మొగుడు'.సుగుణ అంది.
ఆ ఊడలమర్రి కింద గుర్రాన్ని కట్టేసి, గబగబా లోపలికెళ్ళారు రాధ మొగుడు. వాకిట్లోనే రాధతండ్రి ఎదురై కుశల ప్రశ్న వేశారు.
రాధ మొదటిసారిగా మొగుణ్ణి చూసింది.
జీతగాడు పోతన్న రాధ మొగుడికి సపర్యలు చేస్తూ, వాళ్ళ మాటల్ని వినసాగాడు.
కాసేపటికి పోతన్న గబగబా బయటకొచ్చి, మర్రిమానెక్కి రాధ చెవిలో గుసగుస లాడాడు. రాధ ముఖం వివర్ణమైంది. గుర్రాన్నికట్టేసిన చోటే, మానుపై కొమ్మ మీదుంది రాధ.
పోతన్న ఇంకేదో మళ్ళీ గుసగుస లాడాడు. తలూపింది రాధ.
'ఏందిరా! పోతి….' అని అడిగింది సుగుణ. పోతన్న ఏం చెప్పలా. "మాకూ చెప్పరా పోతన్నా' అని అడిగారు.
రాధ, పోతన్న గుసగుసల్లో మునిగారు. రాధ మొగుడు ఇంట్లో నుంచి విసవిసా బుస బుసా బయటకొచ్చారు. ముఖం కోపాగ్నితో రగిలింది. 'నీ మొగుడు లోపల్నుంచి బయట కొచ్చినాడు చూడన్నట్లు పోతన్న రాధ వంక చూసి సైగ చేశాడు.
రాధ చూసింది. రాధ మొగుడు చెట్టు దగ్గరకొచ్చి, చెట్టుకు కట్టిన గుర్రపు తాడుని ఊడదీశారు. రాజులా గుర్రమెక్కారు.కాలితో గుర్రపు పొట్టలో ఒక్క తన్ను తంతే చాలు గుర్రం దౌడుతీస్తుంది.
పొతన్న సైగ చేశాడు. రాధ మొగుడు గుర్రాన్ని తన్నేలోగా, రాధ చెట్టు మీద నుంచి మర్రి ఊడ పట్టుకొని జరజరా జారి గుర్రం మీదికి దూకటం, గుర్రం దౌడుదీయటం ఒకేసారి జరిగాయి.
రాధ గట్టిగా మొగుణ్ణి వాటేసుకొని కూచుంది. ఎవరో పై నుంచి దూకారని భయపడి రాధ మొగుడు గుర్రాన్ని ఆపాడు. వెనుదిరిగి చూస్తే అందాల భరిణి. "ఓ దొరా! నీ పెండ్లాం రాధమ్మ దొరా, నీ రాధమ్మ దొరా… పో…పరుగుతో" అంటూ పోతన్న కేకలేశాడు. ఆ గుర్రం దౌడు తీసింది. రాధ, రాధ మొగుడు రాజు, రాణీలాగా గుర్రం మీద పారిపోయారు. మేనత్త ముక్కున వేలేసుకుంది.
'ఆలస్యం అమృతం విషం' అయ్యేటట్టుంది. వాడు రెండో పెళ్లి చేసుకుంటానని బెదిస్తున్నాడు". అని అనుకుంది.
ఆ వింతని చూస్తున్న కాంత అడిగింది పోతన్నని.
'పోతన్నా! రాధమ్మ చెవిలో ఏం సెప్పితివిరా' అని అడిగింది. వీడింకా ఆ ఆనందంలోనే వున్నాడు బయట పళ్ళేదు పోతన్న
"ఓరి పోతన్నా! సెప్పరా" అంటూ రెట్టించింది కాంత.
పోతన్న అందుకొని, "ఈ పొద్దు గన్క మీరు మీ పిల్లని కాపురానికి పంపీకపోతే, నేను మారుమనువు సేసుకుంటా సూడండి. దిన్నమూ నేను రావడం, తిరిగెల్లి పోవడం ఎన్నాళ్ళని ఇట్ల" అని, కోపం కోపంగా తినకుండా ఊరికి పోబోయినారు, అవన్నీ రాధమ్మకి సెప్పి, "అమ్మయ్యా! నువ్వు నీ మొగునూరుకు పో, దూకు గుర్రంపైకి …. పో", అని చెప్పితినని పోతన్న అంటే కాంత ఆశ్చర్యపోయింది.
raadha menatta- ramadevi cheluru | streevaada patrika bhoomika
u bhaarati koothuru – vi.pratima
naa nirnayam- vai. nagaveni u
raadha menatta- ramadevi cheluru
maa ammamma maaku enno kathalu cheppedi. konni kalpitaalu, konni jariginavi. kathalante naaku praanam. chevikosukuntaanu. aame chinnappati kaalamlo taanu chusinavi, vininavi, telsukunnavi, enno samasyalni, baadhalni, paristhitulni annee kalabosi cheppedi.
manaku swaatantyram raaka munupu katha idhi. maa oollo raadha ane ammai vundedi. radhaki ammananna, tammudu menatta vundevallu. aa ooru palleturu. vaallu vyavasaayam chesevallu. aa oorlo selayerundedi. ooru kaanukoni ettaina kondalundevi. kondallonu, konda kinda, devuni gullundevi. pachatipairlu, pairagaali, koneru, konetlo taamarlu, marrimaanlu, marri oodalu, vepa, chinta manulundevi. radhaki snehituraallundevaa. vaallu eppuduu kinda nadavaru, kondalloonuu, chetlameeda, middelameeda, kotulla tirigevallu. radhaki ee swechha ichindevavarante vaalla menatta, vaalla naannaki chelli. menattaki balyavivaham jarigindi. attagaarinti kaapuraaniki vellakane bharta poyaru. bharta moham chuseragadu. puttille sarvaswam aameki. onti chetto intlo panlu, veedhullo panulu, vyavasaayapu panulu chakkabetti chuttabettedi. radhante menattaki panchapraanaalu. kalasi tintaaru, kalasi tirugutaaru, kalasi nidrapotaaru.
radhaki padellu nindaayi. raadhavaallanaanna radhaki pelli prayatnaalu cheyyasaagaaru. pakkuri abbaito pelli nischayamaindi. pelli matante chaalu, menattaki "pundumeeda kaaram jallinatlu" kakalesedi. ipudem pelli, raadha chinna pilla. 'pellivadduu gilli vadduu' antuu poredi. raadhavaallanaanna, chelli maatanu pedachevina pettevaaru. menatta arichi geepettina sare, radhapelli jarigindi. pelli matrame jarigindi. kaapuraaniki pamparu. pilla peddamanishi kavalagada! pilla intlone vundedi.
raadha snehituraallandariki aaedu pellillu ayyai. andaruu adhe oorlone vunnaru. kaapuraalakellaledu. mallee aatalu modalayyayi. chettoo putta, chenu chelaka, vaanavangadani dennee vadalaka samasta prakrutinee swantam chesukoni santoshinchaaru. 'chinta chachina pulupu chavaledannatlu', pelli aina balyapu cheshtalu poledu.
raadha epudepudu kapurani kostundaayani raadha mogudu eduru chudasagadu. raadha vaalluurelli, radhani chusi, raadhatho matladalani aayana aaraatam. edho oka vankatho gurramekki radhavalla oorochevaaru raadha mogudu. bassuluu aatolu levu gadaa! gurrale, edlabandle vaalla prayaana saadhanaalu.
raadha mogudoste chaalu radhani aayana kanta padaneeyadu vaalla menatta. gurram rekkalu sabdam vinagaane lopala gadilo koochobetti vachestundi radhani.
'raadha ekkada? yem chestondi?' ani adagane adugutarayana.
'padisam, jaram, bagaledu' ani menatta cheppestundi. alludochadani raacha maryaadalannii jarugutaayi. maryaadalevarikkaavaali, radhani chuste chaalannatluntadayana. raadha vaallanaanna, amma, tammuduu andaruu aayana chuttu cheri kaburlu cheppevallu. aayana manasu maatram radhameedundedi. raadha tandri idhi gamaninchaka poledu.
"radha! manchineellu thee" antaadu tandri. aaghameghaala meedelli manchineellu tecchistundi menatta. 'radhekkada'? raadha tandri prasna.
'bagaledukada' podipodigaa jawabu cheppelli potundi menatta. raadha mogudu radhani chuuttaaniki ravadam, chudakunda vellipovatam.
'paanakamlo pudakalaagaa' menatta addu tagalatam jarigedi.
pasi vayassulo aadapillalaki pelli cheyatam, attagaarintiki pampadam, pillalni kanadam menatta kishtam vundedi kaadu. balya vitantuvugaa aame entho maanasika gharshanaki lonaindi. balya vivaham ane sampradaayam manchidi kaadani radhaki nooriposedi. raadha, menatta maatalni chakkaga artham chesukundi. pelli ayithe ayyindi gaanee, mogunintaki kaapuraaniki pobaka, ipudipude pilla jalla kanaddu talli, panipata, vantaavaarpu nerchuko, moguni mukham chudaddu", antuu radhaki nooriposedi menatta.
"nenu nee daggare vuntaanattaa' antuu mudigaaramgaa anedi raadha. raalina pooleri raadha, dandalu guchi gullo devunikichedi. snehituraallatho gullo 'achanna gaayalu', 'bara kattaalu' aadedi. aakali kagane parigetti illucheredi. 'aa parugendi, nidaanamgaa nadu' antuu radhatalli tittedi. "aadapillavi, illu datacha, eppuduchudu aatalu, aatalu antuu raadha talli titlabhaaratam podiginchedi.
'adingasinnapilla, aadukoneele' antuu menatta venukesukochedi. adigo idugo anamgaane rendellu gadisipoyinayi. raadha edigikuurchundi. jaragarandi jarigindani valavala edchesindi menatta. vaaram rojulu gadapa daataneeyyaka, evarikanta padaneeyyaka, lopaligadilo vunchi, anni saparyaluu menatte chesindi. talliki kuudaa cheppaledu. talli adigindi 'radhaki jarama' yani, 'avunani' muktasarigaa jawabu cheppindi menatta. tandri adigina, snehituraalla digina adhe jawabu. raadha talliki anumanam vachindi. menatta daggarakelli 'avuna' ani adagalsindi adigesindi. "avunutallim avunu, noru moosuko, kompalantuku potayi" antuu rusarusa laadindi menatta.
"santoshangadaa! daivikam, attagaariki cheppi pampudam" ani talli andi. "talli talli neetho ide noppi, evuriki seppa vadduu petta vaddu" antuu koppadindi menatta.
"emi" deergham teesindi talli. "attagaarintollaki telitte radhani kaapuraaniki tolillagada" vidamarchi cheppindi.
raadha padirojula tarvaata, gummandati bayata kochindi, pasuppachhati mudda bantila. mukhamlo jabilli shobhatho, kannullo vennela sonatho, virabuusina kaluvala chudachakkaga vundindi.
gudi metlameeda achannalu, vepachettukinda nalgurallata, etlonu isuka lonu veyyi aatalu modalayyayi mallee.
snehituraalladigaaru 'ela innaallu' yani
'naaku bagalekunde' podigaa raadha javaabichindi.
radhaki, menatta inti panulu, vantapanuluu neerpinchasaagindi. 'asalu rahasyam batta bayalu' cheyyaddani cheppindi. "attanti vaallaki teliste ninnu vaalluuriki pilchakabotaru.jaagratta". chinnapillaki enno bodhinchesindi.
okaroju mittamadhyaahnam oori bayatunna sivaalayamlo raadha snehitulandaruu aadukuntunnaru. dummuregutu oka gurram sivaalayam vaipu ravatam, dooram nunche saantamma chusindi. gurram kaasta daggariki ragane 'radha! nee mogude gurram meeda" antuu kekesindi. aadukuntunna achanaraallani visiresi, snehituraandlandaru okkokkaru, okkokka stambham chaatuna devalayamlo daakkunnaaru antaanissabdham. gudi mundariki gurram ravatam, aagatam, raadha mogudu gurram digi devuniki dandam pettadam annee stambham chaatununche chusaru. aayana gurram ekki daudu teesaaru. antaa oopiri peelchukoni, kudata paddaaru.
'radha! nee mogudu bagunnade' chandramma aanandamgaa cheppindi. 'emo evaru chusinaru?' andi raadha moothimuduchukoni 'intiki pova?' saantamma prasna.
'auhae nenenduku potaanu, naakem pani?' anindi radhamma. radhani chudakundane raadha mogudu oorelli poyadu saayantraaniki. godhoolivela, pasuvultho paatu raadha, snehitu
raallu inti mukham pattinaaru. chenguna egire legaduda thoka pattukoni, chengu chenguna egurutuu raadha illu cherindi.
"radhani ennaallani manintlo pettukuntam." raadha tandri kopanga niladeesaadu raadha menattani.
'adingaa pasidi. annempunnem teleedu, sareeram edagalla, panipata nervalla, adhi idhee telsukovallagadaa." ani menatta vivarana.
"pilla edagakaadani ennaallu bonkallu" suutigaa adigaadu raadha tandri.
"inka rendendlu saami', antuu menatta praadheyapadindi.
'inka rendendlu' deergham teesaaru raadha tandri.
raadha menatta maata prakarame, radhani attintiki pampaledu. maro rendendlu gadichinaayi. "dina dina gandam noorellaayussu" laa rojulni nettutaa vundaaru. raadha snehituraandlu attintiki poinaru. tanakante chinnavallatho raadha aatalu saagutunnaayi.
intlo annaki, chelliki madhya radhani attintiki pampinche vishayamlo godavalu jarigevi. raadha talli guda 'radhani pampithe melu' antundi. okaroju raadha, suguna, kaanta marri chettekki kuurchoni maataadukuntunnaaru. raadha inti mundunna oodala marrante radhaki praanam. aa chettekkatam kashtam. oodalu pattukoni jaaradam mari kashtam. marri aakulni kaayalni doosipoyadam, kommameedanunchi maro kommaki paakatam chestunnaru. eelogaa lakalakamantu gurrapu gittala sabdam vinabadindi. regina dummu kanapadindi. andaruu chevulu rikkinchi chusaru chettu meeda nunche.
'vachedi raadha mogudu'.suguna andi.
aa oodalamarri kinda gurranni kattesi, gabagaba lopalikellaaru raadha mogudu. vaakitlone radhatandri edurai kusala prasna vaesaaru.
raadha modatisaarigaa mogunni chusindi.
jeetagaadu potanna raadha mogudiki saparyalu chestu, vaalla maatalni vinasaagaadu.
kasepatiki potanna gabagaba bayatakochi, marrimaanekki raadha chevilo gusagusa laadaadu. raadha mukham vivarnamaindi. gurrannikattesina chote, maanupai komma meedundi raadha.
potanna inkedo mallee gusagusa laadaadu. taluupindi raadha.
'endira! pothi.' ani adigindi suguna. potanna yem cheppala. "maakuu cheppara potanna' ani adigaaru.
raadha, potanna gusagusallo munigaaru. raadha mogudu intlo nunchi visavisa busa busa bayatakocharu. mukham kopagnito ragilindi. 'nee mogudu lopalnunchi bayata kochinadu chudannatlu potanna raadha vanka chusi saiga cheshaadu.
raadha chusindi. raadha mogudu chettu daggarakochi, chettuku kattina gurrapu taaduni oodadeesaaru. rajula gurramekkaaru.kaalitho gurrapu pottalo okka tannu tante chaalu gurram douduteestundi.
potanna saiga cheshaadu. raadha mogudu gurranni tanneloga, raadha chettu meeda nunchi marri ooda pattukoni jarajara jaari gurram meediki dookatam, gurram doududeeyatam okesari jarigai.
raadha gattigaa mogunni vaatesukoni koochundi. evaro pai nunchi dookaarani bhayapadi raadha mogudu gurranni aapaadu. venudirigi chuste andaala bharini. "oo dora! nee pendlam radhamma dora, nee radhamma dorae poeparuguto" antuu potanna kekalesadu. aa gurram daudu teesindi. raadha, raadha mogudu raju, raaniilaagaa gurram meeda paaripoyaaru. menatta mukkuna velesukundi.
'aalasyam amrutam visham' ayyetattundi. vaadu rendo pelli chesukuntanani bedistunnadu". ani anukundi.
aa vintani chustunna kaanta adigindi potannani.
'potanna! radhamma chevilo yem seppitivira' ani adigindi. veedinka aa aanandamlone vunnadu bayata palledu potanna
"ori potanna! seppara" antuu rettinchindi kaanta.
potanna andukoni, "ee poddu ganka meeru mee pillani kaapuraaniki pampeekapothe, nenu maarumanuvu sesukunta sudandi. dinnamuu nenu ravadam, tirigelli povadam ennaallani itla" ani, kopam kopanga tinakunda ooriki poboinaru, avannee radhammaki seppi, "ammayya! nuvvu nee mogunuruku poo, dooku gurrampaiki u. poo", ani cheppitinani potanna ante kaanta aascharyapoyindi.