'పంజాబ్‌ సింహం' బిరుదు గల సిక్కు సామ్రాజ్య నిర్మాత?
- గురునానక్‌ (1469-1539)
సిక్కు మతస్థాపకుడు గురునానక్‌. ఇతడు 1469లో పం జాబ్‌లోని తల్వండి అనే గ్రామంలో జన్మించాడు. మొదటి సిక్కు గురువైన గురునానక్‌ సర్వమత సమానత్వాన్ని, సహన భావాన్ని బోధించాడు. ఇతడి శిష్యులను 'నానక్‌ పంతి' అంటా రు. కొంతకాలం తర్వాత వీరినే సిక్కులుగా పిలిచారు. దేవుడు ఒక్కడేనని, కర్మ సిద్ధాంతాన్ని నమ్మాలని నానక్‌ బోధించాడు.
- గురు అంగద్‌ (1539-1552)
గురు అంగద్‌ 1539లో నానక్‌ వారసుడిగా గురువయ్యాడు. ఇతడు మొగల్‌ చక్రవర్తి హుమాయూన్‌కు సమకాలీకుడు. అంగద్‌ 'గురుముఖి' లిపిని కనిపెట్టాడు. భాయిబాల సహాయంతో నానక్‌ జీవితచరిత్రను రచించాడు.
- గురు అమర్‌దాస్‌ (1552-1574)
ఇతడు 78 ఏళ్ల వయస్సులో సిక్కు గురువు అయ్యాడు. సతీ సహగమనాన్ని నిరసించాడు.
- గురు రామ్‌దాస్‌ (1574-81)
ఇతడు గురు అమర్‌దాస్‌ అల్లుడు. గురు రామ్‌దాస్‌ మొగల్‌ చక్రవర్తి అక్బర్‌కు సమకాలీకుడు. అక్బర్‌ పంజాబ్‌లోని అమృత్‌సర్‌ ప్రాంతాన్ని ఇతడికి బహుకరించగా అక్కడే 1577లో స్వర్ణ దేవాలయ నిర్మాణానికి పునాది వేశాడు. ఒక సరస్సును తవ్వించాడు. ఇతడి కాలం నుంచే గురువు కావడం వారసత్వ హక్కుగా మారింది.
- గురు అర్జున్‌దేవ్‌ (1581-1606)
ఇతడు సిక్కుల ఐదో గురువు. ప్రాచీన హిందూ, ముస్లింల రచనల్లోని ముఖ్య సిద్ధాంతాలు సేకరించి 'ఆదిగ్రంథ్‌'ను సంకలనం చేశాడు. ఇది సిక్కుల పవిత్ర గ్రంథం. స్వర్ణ దేవాలయ నిర్మాణాన్ని పూర్తిచేశాడు. 'వైశాఖి' అనే పండుగను ప్రవేశపెట్టి, ప్రజల సంపాదనలో పదో వంతు వసూలు చేసేవాడు. జహంగీర్‌ కుమారుడైన ఖుస్రూ తండ్రికి ఎదురు తిరిగాడు. అర్జున్‌దేవ్‌ ఖుస్రూకు ఆశ్రయం కల్పించాడు. ఫలితంగా జహంగీర్‌ చక్రవర్తి అర్జున్‌దేవ్‌పై దేశద్రోహ నేరం మోపి అతడిని ఉరితీయించాడు. ఈ ఘటనతో అప్పటివరకూ ప్రశాంతంగా ఉన్న సిక్కులు సైనికులుగా మారారు.
- గురు హరగోవింద్‌ (1606-44)
ఇతడు గురు అర్జున్‌దేవ్‌ వారసుడు. రక్షక దళాన్ని చిన్న సైన్యంగా మార్చాడు. సైనిక శిక్షణ ఇప్పించాడు. 'అఖల్‌ తక్‌'ను స్థాపించాడు. 'లోహఘర్‌' (అమృత్‌సర్‌) కోటను నిర్మించాడు. ఇతడికి 'సచ్ఛాబాద్షా' అనే బిరుదు ఉంది. హర గోవింద్‌సింగ్‌ 'సుగ్రామ్‌' యుద్ధంలో షాజహాన్‌ సైన్యాన్ని ఓడించాడు. ఇతడి తర్వాత గురువైన గురు హరరారు (1644-64) శాంత స్వభావుడు. హర రారు తర్వాత గురు హర కృష్ణ (1661-64) గురువయ్యాడు.
- గురుతేజ్‌ బహద్దూర్‌ (1664-1675)
తేజ్‌ బహదూర్‌ కాశ్మీర్‌లోని ఆనందపూర్‌లో స్థిరపడ్డాడు. ఇతడు ఔరంగాజేబ్‌ అసహన మత విధానాన్ని వ్యతిరేకించాడు. దీంతో ఔరంగజేబ్‌ తేజ్‌ బహద్దూర్‌ను చిత్రవధ చేసి, చంపించాడు.
- గురుగోవింద్‌ సింగ్‌ (1675-1708)
ఇతడు పదో గురువు, చివరి వాడు. ఇతడు సిక్కులను రాజకీయ, సైనిక సమాజంగా రూపొందించాడు. దీన్నే ఖల్సా సమాజం అంటారు. సిక్కులు ఖడ్గంతో చిలికిన నీటిని తాగి 'సింగులు' (సింహాలు)గా బిరుదు వహించాడు. ఖల్సా ప్రకారం సిక్కులు కేశ (పొడవు వెంట్రుకలు), కంఘ్రూ (దువ్వెన), కృపాణ్‌ (ఖడ్గం), కచ్చా (పొట్టి లాగు), కర్ద (చిన్న చాకు)ను ధరించేవారు. ఇతడి కుమారులందరూ ఆనందపూర్‌ యుద్ధంలో మరణించారు. గోవింద్‌సింగ్‌ను నాందేడ్‌లో ఒక ఆఫ్ఘాన్‌ సైనికుడు కత్తితో పొడిచి చంపాడు. ఐదుగురు సిక్కులు ఎక్కడ కూడితే అక్కడ నేనుంటాను అని గురుగోవింద్‌ సింగ్‌ తన శిష్యులకు చివరి సందేశం ఇచ్చాడు.
1708 తర్వాత సిక్కుల చరిత్ర
- బందా బహదూర్‌ (1708-16)
ఇతడు సిక్కుల నాయకుడయ్యాడు. సిక్కుల స్వాతంత్య్రం కోసం మొగలులతో పోరాటం చేశాడు. సయ్యద్‌ సోదరులు బందా బహదూర్‌ను బంధించి హత్య చేశారు. సిక్కులు స్థాపించిన రాజ్యాలను ఖల్సా రాజ్యాలంటారు. 1773 నాటికి 12 ఖల్సా రాజ్యాలుండేవి. సుకేర్‌ చకియా వీటిలో ఒక రాజ్యం. చరణ్‌సింగ్‌ దీని స్థాపకుడు. అతని కుమారుడు రంజిత్‌సింగ్‌. ఈయన 1780 నాటికి సుకేర్‌ చకియా పాలకుడయ్యాడు.
- రంజిత్‌ సింగ్‌ (1792-1839)
ఇతడికి పంజాబ్‌ సింహం అనే బిరుదు ఉంది. 1799లో లాహోర్‌ను ఆక్రమించి, సట్లేజ్‌ నదికి పశ్చిమంగా ఉన్న ఖల్సా రాజ్యాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 1801లో మహారాజా అనే బిరుదు ధరించాడు. ఇతడు సిక్కు సామ్రాజ్య నిర్మాత. బ్రిటిష్‌ వారితో సఖ్యతతో మెలిగాడు. 1809లో గవర్నర్‌ జనరల్‌ మింటోతో సంధి చేసుకున్నాడు. రైతుల నుంచి 40 శాతం శిస్తు వసూలు చేసేవాడు. రంజిత్‌సింగ్‌ వారసులు అసమర్థులైనందు వల్ల మొదటి ఆంగ్లో సిక్కు యుద్ధం (1845-46), రెండో ఆంగ్లో సిక్కు యుద్ధం (1848-49)లో బ్రిటిషర్లు సిక్కులను జయించారు. దీంతో పంజాబ్‌ బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యంలో విలీనమైంది.
- శివాజీ
శివాజీ 1627లో జన్మించాడు. ఇతడి తల్లి జిజియా బాయి. శివాజీ దాదాజీ కొండదేవ్‌ సంరక్షణలో పెరిగాడు. ఇతడి గురువు రామదాస్‌. రారుగఢ్‌ వద్ద దుర్గాన్ని నిర్మించి, తన కార్యకలాపాలకు కేంద్రం చేసుకున్నాడు. శివాజీని చంపి లేదా బంధించి తీసుకురమ్మని 1659లో బీజాపూర్‌ సుల్తాన్‌ తన సేనాని అఫ్జల్‌ఖాన్‌ను ఆదేశించాడు. శివాజీ భాఫ్‌ునఖ్‌ (పులిగోళ్లు) ఉపయోగించి అఫ్జల్‌ఖాన్‌ను హతమార్చాడు. 1665లో ఔరంగజేబు మీర్జా జయసింగ్‌ను శివాజీపై యుద్ధానికి పంపాడు. జయసింగ్‌ పురంధర్‌ను ముట్టడించాడు. శివాజీ 23 దుర్గాలను మొగలులకు ఇచ్చి, 12 దుర్గాలను తన వద్ద ఉంచుకునేలా సంధి చేసుకున్నాడు. 1666లో శివాజీ తన కుమారుడైన శంభాజీతో కలిసి ఆగ్రాలో ఔరంగజేబ్‌ను సందర్శించాడు. కానీ ఔరంగజేబ్‌ శివాజీతో అమర్యాదగా ప్రవర్తించి, అతడిని గృహ నిర్బంధం చేశాడు. శివాజీ మిఠాయిల గంపలో దాక్కొని, తప్పించుకున్నాడు. తర్వాత దక్కన్‌ చేరి, మొగలులకు ఇచ్చిన కోటలన్నింటినీ తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
రారుగఢ్‌ను రాజధానిగా చేసుకున్న శివాజీ 1674లో పట్టాభిషిక్తుడయ్యాడు. శివాజీ 'ఛత్రపతి' బిరుదు వహించాడు. ఇతడి రాజ్యానికి స్వరాజ్యమని పేరు. శివాజీ రాజ్యాన్ని రెండు భాగాలుగా విభజించాడు. అతడి ప్రత్యక్ష పాలనలో ఉన్న ప్రాంతానికి స్వరాజ్యమని, దానిచుట్టూ ఉన్న ప్రాంతానికి 'మొగలారు' అని పేరు. ఈ ప్రాంతాల నుంచి చౌత్‌, సర్దేశ్‌ముఖ్‌ అనే పన్నులు వసూలు చేశాడు. కేంద్ర ప్రభుత్వంలో అష్టప్రధాన్‌ అనే మంత్రి పరిషత్‌ ఉండేది. రాజు వారికి నేరుగా జీతాలను చెల్లించేవాడు. పంటలో నాలుగో వంతు భూమి శిస్తుగా వసూలు చేసేవారు. సైన్యాన్ని వ్యవస్థీకరించాడు. పది మంది ఉన్న దళానికి అధిపతి 'నాయక్‌' నుంచి వేయి మంది ఉన్న దళానికి అధిపతి 'హజరీ' వరకూ అనేక భాగాలుగా సైన్యాన్ని విభజించారు. శివాజీ, అతడి వారసులు గెరిల్లా యుద్ధంలో ప్రావీణ్యం పొందారు.
పీష్వాలు
- బాలాజీ విశ్వనాథ్‌ (1713-20)
సాహు కాలంలో బాలాజీ విశ్వనాథ్‌ ప్రధానమంత్రి లేదా పీష్వా. సాహుకు వారసులు లేకపోవడం వల్ల అతడి మరణా నంతరం మరాఠా సామ్రాజ్యం పీష్వాల పరమైంది. పీష్వా వంశ స్థాపకుడు బాలాజీ విశ్వనాథ్‌. ఇతడిని మహారాష్ట్ర జాతీయ స్థాపకుడిగా అభివర్ణిస్తారు. బాలాజీ విశ్వనాథ్‌ పీష్వా పదవిని వంశ పారంపర్యం చేశాడు. పుణేను రాజధానిగా చేసుకున్నాడు.
- మొదటి బాజీరావు (1720-1740)
ఇతడు పీష్వాలందరిలోకెల్లా సమర్థుడు. హిందూ పద్‌ పద్‌ షాహి లేదా అఖిలభారత సామ్రాజ్యం నిర్మించాలనేది ఇతడి ఆశయం. లక్ష్య సాధనలో కొంత మేర సఫలీకృతుడయ్యాడని చెప్పవచ్చు. ఇతడి కాలంలో పన్నులు వసూలు చేసే సర్దార్లు బలవంతులై, స్వతంత్రం ప్రకటించుకున్నారు. నాగపూర్‌లో రఘాజా భోంస్లే, బరోడాలో షిల్లాజీ గైక్వాడ్‌, ఇండోర్‌లో మల్హర్‌రావ్‌ హోల్కార్‌, గ్వాలియర్‌లో రోబోజీ సింథియా స్వతంత్ర రాజ్యాలు స్థాపించారు. వీరందరినీ మహారాష్ట్ర కూటమిగా చేర్చిన ఘనత మొదటి బాజీరావుదే.
- బాలాజీ బాజీరావు (1740-1761)
ఇతడు మొదటి బాజీరావు కుమారుడు. బాలాజీ బాజీరావు కాలంలో మరాఠాల అధికారం, వైభవం ఉచ్ఛస్థితికి చేరింది. 1757లో మరాఠాలు అహ్మద్‌ షా అబ్దాలీ ప్రతినిధి నుంచి ఢిల్లీని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. రఘెబా పీష్వా తమ్ముడు పంజాబ్‌ను జయించి, అటక్‌ కోటపై మరాఠా జెండా ఎగురవేశాడు. ఇదే సమయంలో ఆఫ్ఘానిస్తాన్‌ రాజైన అహ్మద్‌షా అబ్దాలీ 1761లో పానీపట్‌ వద్ద మరాఠాలను ఓడించాడు. దీన్నే 'మూడో పానీపట్‌' యుద్ధం అంటారు. ఈ యుద్ధంలో అబ్దాలీకి రెండో షా ఆలం, ఔద్‌ నవాబు సహకరించాడు. గెరిల్లా పోరాటం చేయపోవడం వల్లే మరాఠాలు ఈ యుద్ధంలో ఓడారు.
- హైదరాబాద్‌ రాజ్యం
నిజాం-ఉల్‌-ముల్క్‌ అసఫ్‌జా 1724లో హైదరాబాద్‌ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. ఇతడు 1722-24 మధ్య మొగల్‌ సామ్రాజ్యానికి వజీర్‌గా పనిచేశాడు. హిందువుల పట్ల సమాన భావం ప్రదర్శించాడు. పూరన్‌ చంద్‌ అనే హిందువు ఆయన వద్ద దివాన్‌గా పనిచేయడమే దీనికి ఉదాహరణగా పేర్కొన వచ్చు. నిజాం-ఉల్‌-ముల్క్‌ 1748లో మరణించాడు. తర్వాత వరుసగా.. అతడి రెండో కుమారుడైన నాజర్‌జంగ్‌, నిజాం మనవడైన ముజఫర్‌జంగ్‌, నిజాం మూడో కుమారుడైన సలా బత్‌ జంగ్‌ అధికారంలోకి వచ్చారు. వీరి తర్వాత రెండో నిజాం గా లేదా రెండో అసఫ్‌జాగా నిజాం అలీ రాజ్యపాలన చేపట్టా డు. ఇతడు 1763లో ఉత్తర సర్కార్‌ జిల్లాలను, 1788లో గుంటూరును, 1802లో దత్త జిల్లాలను బ్రిటిషర్లకు ఇచ్చేశాడు. నిజాం అలీ తర్వాత సికిందర్‌ ఝా మూడో నిజాంగా రాజ్యాని కొచ్చాడు. ఇతడు లష్కర్‌ (సికింద్రాబాద్‌)ను నిర్మించాడు. నసీరుద్దీన్‌ నాలుగో నిజాం, అప్జల్‌ ఉద్దౌలా ఐదో నిజాం. ఇతడి కాలంలో హైదరాబాద్‌ రాజ్యంలో సిఫాయిల తిరుగుబాటు జరిగింది. ఇతడి ప్రధాని సాలార్‌జంగ్‌-1 గొప్పవాడు. సాలార్‌ జంగ్‌ అసలు పేరు తురాబ్‌ అలీఖాన్‌. ఆరో నిజాం మీర్‌ మహ బూబ్‌ అలీఖాన్‌ అఫ్జల్‌గంజ్‌లో స్టేట్‌ సెంట్రల్‌ లైబ్రరీ, కాచిగూ డలో రైల్వేస్టేషన్‌, నిజాం కళాశాల (1887), మహబూబ్‌ ఆలియా కళాశాలను నిర్మించాడు. చివరి నిజాంగా మీర్‌ ఉస్మాన్‌ అలీఖాన్‌ 1911లో పాలనా పగ్గాలు చేపట్టాడు.
'panjab simham' birudu gala sikku samrajya nirmaata?
- gurunanakm (1469-1539)
sikku matasthaapakudu gurunanakm. itadu 1469loo pam jabeloni talvandi ane graamamlo janminchaadu. modati sikku guruvaina gurunanakm sarvamata samaanatvaanni, sahana bhaavaanni bodhinchaadu. itadi shishyulanu 'nanaky panti' anta ru. kontakaalam tarvaata veerine sikkulugaa pilichaaru. devudu okkadenani, karma siddhaantaanni nammaalani nanaky bodhinchaadu.
- guru angadm (1539-1552)
guru angadm 1539loo nanaky vaarasudigaa guruvayyaadu. itadu mogalni chakravarti humayuneku samakalikudu. angadm 'gurumukhi' lipini kanipettaadu. bhayibala sahaayamtho nanaky jeevitacharitranu rachinchaadu.
- guru amarneesse (1552-1574)
itadu 78 ella vayassulo sikku guruvu ayyadu. sathee sahagamanaanni nirasinchaadu.
- guru ramedosse (1574-81)
itadu guru amarneesse alludu. guru ramedosse mogalni chakravarti akbarku samakalikudu. akbary panjaabloni amruthasarm praantaanni itadiki bahukarinchagaa akkade 1577loo swarna devalaya nirmaanaaniki punaadi vaesaadu. oka sarassunu tavvinchaadu. itadi kaalam nunche guruvu kaavadam vaarasatva hakkugaa maarindi.
- guru arjunnediv (1581-1606)
itadu sikkula aido guruvu. praacheena hindu, muslimla rachanalloni mukhya siddhaantaalu sekarinchi 'aadigranthi'nu sankalanam cheshaadu. idhi sikkula pavitra grandham. swarna devalaya nirmaanaanni puurticheesaadu. 'vaisakhi' ane panduganu pravesapetti, prajala sampaadanalo padho vantu vasulu chesevadu. jahangiri kumaarudaina khusru tandriki eduru tirigaadu. arjunnediv khusruku aashrayam kalpinchaadu. phalitamgaa jahangiri chakravarti arjunnedive deshadroha neram mopi atadini uriteeyinchaadu. ee ghatanatho appativarakuu prasaantamgaa unna sikkulu sainikulugaa maaraaru.
- guru haragovinda (1606-44)
itadu guru arjunnediv vaarasudu. rakshaka dalaanni chinna sainyamgaa maarchaadu. sainika sikshana ippinchaadu. 'akhaln thaky'nu sthaapinchaadu. 'lohaghare' (amruthasarm) kotanu nirminchaadu. itadiki 'sachchabadsha' ane birudu undi. hara govindisinga 'sugreme' yuddhamlo shajahane sainyaanni odinchaadu. itadi tarvaata guruvaina guru harararu (1644-64) saanta swabhaavudu. hara raaru tarvaata guru hara krishna (1661-64) guruvayyaadu.
- guruteji bahadduri (1664-1675)
teji bahaduri kaashmeerlooni aanandapureelo sthirapaddaadu. itadu aurangajebe asahana matha vidhaanaanni vyatirekinchaadu. deentho aurangajebe teji bahaddurenu chitravadha chesi, champinchaadu.
- gurugovindi singe (1675-1708)
itadu padho guruvu, chivari vaadu. itadu sikkulanu rajakeeya, sainika samajamga roopondinchaadu. deenne khalsa samajam antaaru. sikkulu khadgamto chilikina neetini taagi 'singulu' (simhaalu)gaa birudu vahinchaadu. khalsa prakaaram sikkulu kesha (podavu ventrukalu), kanghroo (duvvena), kripan (khadgam), kachha (potti laagu), karda (chinna chaaku)nu dharinchevaaru. itadi kumarulandaru anandapuri yuddhamlo maraninchaaru. govindesingaanu nandedelo oka afghanni sainikudu kattito podichi champadu. aiduguru sikkulu ekkada kuudithee akkada nenuntaanu ani gurugovindi singe tana shishyulaku chivari sandesam ichadu.
1708 tarvaata sikkula charitra
- banda bahaduri (1708-16)
itadu sikkula nayakudayyadu. sikkula swaatantyram kosam mogalulatho poratam cheshaadu. sayyady sodarulu banda bahaduurnu bandhinchi hatya chesaru. sikkulu sthaapinchina raajyaalanu khalsa raajyaalantaaru. 1773 naatiki 12 khalsa rajyalundevi. sukeri chakia veetilo oka rajyam. charanninga deeni sthaapakudu. athani kumarudu ranjitysinga. eeyana 1780 naatiki sukeri chakia palakudayyadu.
- ranjity singe (1792-1839)
itadiki panjab simham ane birudu undi. 1799loo lahoremu aakraminchi, sutleji nadiki paschimamgaa unna khalsa raajyaalanu swaadheenam chesukunnadu. 1801loo maharaja ane birudu dharinchaadu. itadu sikku samrajya nirmaata. british vaaritho sakhyatatho meligaadu. 1809loo gavarnershe janaralni mintotho sandhi chesukunnadu. raitula nunchi 40 saatam shistu vasulu chesevadu. ranjitysinga vaarasulu asamarthulainandu valla modati aanglo sikku yuddham (1845-46), rendo aanglo sikku yuddham (1848-49)loo britisharlu sikkulanu jayinchaaru. deentho panjab british saamraajyamlo vileenamaindi.
- shivaji
shivaji 1627loo janminchaadu. itadi talli jijia baayi. shivaji daadaji kondadeve samrakshanalo perigaadu. itadi guruvu ramadase. rarugadha vadda durgaanni nirminchi, tana kaaryakalaapaalaku kendram chesukunnadu. shivaajeeni champi leda bandhinchi teesukurammani 1659loo beejapuri sultann tana senani afjalkyaanni aadesinchaadu. shivaji bhaafnekhan (puligollu) upayoginchi afjalkyaanni hatamaarchaadu. 1665loo aurangajebu meerja jayasingenu shivaajeepai yuddhaaniki pampaadu. jayasinge purandharnu muttadinchaadu. shivaji 23 durgaalanu mogalulaku ichi, 12 durgaalanu tana vadda unchukunela sandhi chesukunnadu. 1666loo shivaji tana kumaarudaina sambhaajeeto kalisi aagraalo aurangajeebnu sandarsinchaadu. cony aurangajebe shivaajeetho amaryaadagaa pravartinchi, atadini gruha nirbandham cheshaadu. shivaji mitaayila gampalo daakkoni, tappinchukunnadu. tarvaata dakkan cheri, mogalulaku ichina kotalannintini tirigi swaadheenam chesukunnadu.
raarugadhenu rajadhaniga chesukunna shivaji 1674loo pattaabhishiktudayyaada. shivaji 'chhatrapati' birudu vahinchaadu. itadi raajyaaniki swaraajyamani paeru. shivaji rajyanni rendu bhagaluga vibhajinchaadu. atadi pratyaksha paalanalo unna praantaaniki swaraajyamani, daanichuttuu unna praantaaniki 'mogalaaru' ani paeru. ee praantaala nunchi chauthm, sardeshmekhu ane pannulu vasulu cheshaadu. kendra prabhutvamlo ashtapradhaanni ane mantri parishathna undedi. raju vaariki nerugaa jeetaalanu chellinchevaadu. pantalo naalugo vantu bhoomi shistugaa vasulu chesevaaru. sainyaanni vyavastheekarinchaadu. padi mandi unna dalaaniki adhipati 'nayaky' nunchi veyi mandi unna dalaaniki adhipati 'hajari' varakuu aneka bhagaluga sainyaanni vibhajinchaaru. shivaji, atadi vaarasulu gerilla yuddhamlo praaveenyam pondaaru.
peeshwaalu
- balaji vishwanathm (1713-20)
saahu kaalamlo balaji vishwanathm pradhaanamantri leda pishwa. saahuku vaarasulu lekapovadam valla atadi marana nantaram maraataa saamraajyam peeshwaala paramaindi. pishwa vamsa sthaapakudu balaji vishwanathm. itadini maharashtra jaateeya sthaapakudigaa abhivarnistaaru. balaji vishwanathm pishwa padavini vamsa paaramparyam cheshaadu. punenu rajadhaniga chesukunnadu.
- modati bajirao (1720-1740)
itadu peeshvaalandarilokellaa samarthudu. hindu padha padha shahi leda akhilabhaarata saamraajyam nirminchaalanedi itadi aasayam. lakshya saadhanalo kontha mera safaleekrutudayyaadani cheppavachhu. itadi kaalamlo pannulu vasulu chese sardaarlu balavantulai, swatantram prakatinchukunnaaru. nagapurelo raghaja bhomsle, barodalo shillaji gaikwade, indorle malharmarse holkery, gwalieryarlo robozi sinthia swatantra raajyaalu sthaapinchaaru. veerandarinee maharashtra kootamigaa cherchina ghanata modati bajiraovude.
- balaji bajirao (1740-1761)
itadu modati bajirao kumarudu. balaji bajirao kaalamlo maraataala adhikaaram, vaibhavam uchchasthitiki cherindi. 1757loo maraataalu ahmadke shaa abdali pratinidhi nunchi dhilleeni swaadheenam chesukunnaru. ragheba pishwa tammudu panjaabnu jayinchi, atte kotapai maraataa jenda eguravesadu. ide samayamlo aafghaanistaanni rajaina ahmadyma abdali 1761loo panipate vadda maraataalanu odinchaadu. deenne 'moodo panipate' yuddham antaaru. ee yuddhamlo abdaaleeki rendo shaa aalam, audh nawabu sahakarinchaadu. gerilla poratam cheyapovadam valle maraataalu ee yuddhamlo odaaru.
- hyderabade rajyam
nijam-ulm-mulke asafga 1724loo hyderabade rajyanni sthaapinchaadu. itadu 1722-24 madhya mogalni saamraajyaaniki vajirigaa panichesaadu. hinduvula patla samaana bhavam pradarsinchaadu. pooran chande ane hinduvu aayana vadda divanniga panicheyadame deeniki udaaharanagaa perkona vachhu. nijam-ulm-mulke 1748loo maraninchaadu. tarvaata varusagaa.. atadi rendo kumaarudaina najargenga, nijam manavadaina mujafarngangi, nijam moodo kumaarudaina salaa bathy janga adhikaaramloki vachaaru. veeri tarvaata rendo nijam gaa leda rendo asafgaga nijam aly raajyapaalana chepatta du. itadu 1763loo uttara sarkarke jillaalanu, 1788loo gunturunu, 1802loo datta jillaalanu britisharlaku ichesadu. nijam aly tarvaata sikindary jhaama moodo nijaamgaa rajyani kochadu. itadu lashkary (sikindrabadsam)nu nirminchaadu. naseeruddinnae naalugo nijam, apjale uddaulaa aido nijam. itadi kaalamlo hyderabade raajyamlo sifaayila tirugubaatu jarigindi. itadi pradhaani salarejanga-1 goppavaadu. salare janga asalu paeru turabe alikhani. aaro nijam meeri maha boobe alikhani afjalninjalo state centralle librari, kaachiguu dalo railvestationsi, nijam kalasala (1887), mahabooby alia kalaasaalanu nirminchaadu. chivari nijaamgaa meeri usmanni alikhani 1911loo palana paggaalu chepattadu.