సిద్ధవటం - వికీపీడియా
విజయనగర సామ్రాజ్య చక్రవర్తియైన వీర నరసింహదేవరాయలు సా.శ.1506 నుంచి 1509 వరకూ సామ్రాజ్యాన్ని పరిపాలించారు. ఆయన పరిపాలన కాలంలో ఈ ప్రాంతాన్ని సంబెట గురవరాజు అనే సామంతుడు పరిపాలిస్తూండేవాడు. సంబెట గురవరాజు ఘోరమైన శిక్షలు విధించేవారు. ప్రజల వద్ద డబ్బు స్వీకరించేప్పుడు సొమ్ము ఇవ్వనివారి స్త్రీల సంఖ్యను పట్టి అసభ్యంగా వారి స్తనాలకు చిరతలు పట్టించేవాడు. కూచిపూడి భాగవతులు ఈ గ్రామానికి వచ్చి ప్రదర్శనలు చేస్తూన్నప్పుడు గురవరాజు ఘోరకృత్యాలను చూసి తట్టుకోలేక విద్యానగరం (విజయనగరం) వెళ్ళిపోయారు. వీర నరసింహరాయల సమక్షంలో కూచిపూడి భాగవతులు ప్రదర్శన ఇచ్చేప్పుడు అవకాశం వినియోగించుకుని గురవరాజు వేషం, ఆయన ధనం సంపాదించే ప్రయత్నాలు చేయడం, చివరకు యువతి వేషం వేసుకున్న నటుడిని అసభ్యంగా స్తనాలకు చిరుతలు పట్టించడం వంటివి ప్రదర్శించారు. ఈ అసాధారణ ప్రదర్శన చూసి, ఇది ఇలా ఎందుకు ఉందని మంత్రులను, కొందరు సన్నిహితులైన సామంతులను ప్రశ్నించారు. వారిలో కొందరు సంబెట గురవరాజు చేస్తూన్న ఘోరకార్యకలాపాల గురించి వివరించారు. దీనిపై ఆగ్రహోదగ్రుడైన రాయలు తర్వాత రోజు ఉదయాన్నే గురవరాజుపైకి సైన్యాన్ని పంపి, బందీని చేసి తీసుకువచ్చి, మరణశిక్ష విధించి వధించారు.[3]
సిద్ధవటం కోట[మార్చు]
పవిత్ర పెన్నానది ఒడ్డున క్రీ.పూ. 40-30 సంవత్సరాల మధ్యకాలంలో సిద్దవటం కోట రూపుదిద్దుకుంది. సుమారు 36 ఎకరాలపైబడి విస్తీర్ణంలో ఏర్పాటైన ఈ కోటను 18 రాజవంశీయులు పాలించారు. మౌర్యుల నుంచి తూర్పు ఇండియా వర్తకసంఘం వరకూ ఈ కోటను పాలించారు. 1543 నుంచి 1579 వరకూ సాగిన పాలనను స్వర్ణయుగంగా పరిగణిస్తారు. 1605 వరకూ ఉన్న మట్టి కోట కాస్తా రాతికట్టడంగా మారింది. సా.శ. 1792లో టిప్పుసుల్తాన్‌ చేతి నుంచి నైజాము నవాబుల పాలనలోకి, వారి నుంచి 1880లో తూర్పు ఇండియా వర్తకసంఘం ఆధీనంలోకి ఈ కోట చేరింది. బ్రిటిష్‌పాలనలో 1808 నుంచి 1812 వరకూ ఇది తొలి జిల్లా కేంద్రంగా ఉండి, పరిపాలన కేంద్రంగా భాసిల్లింది. ఇక్కడ మధ్యయుగం నాటి కోట ఒకటి ఉంది. దక్షిణం వైపు పెన్నా నది, మిగిలిన మూడు వైపుల లోతైన అగడ్తతో శతృవులు ప్రవేశించేందుకు వీలు కాని రీతిలో ఈ కోట నిర్మించబడింది. మట్లి రాజులు నాయంకరంగా ఈ కోటను పాలించే నాటికి ఇది మట్టి కోట. శ్రీ కృష్ణదేవరాయల అల్లుడు వరదరాజు మొదట ఈ కోటను పాలించాడు. అంతకు ముందు ఈ కోట ఉదయగిరి రాజ్యంలో ఉండేది. రెండవ వెంకటపతిరాయలు|రెండవ వెంకటపతిరాయలకు మట్లి ఎల్లమరాజు యుద్ధాల్లో బాగా సహకరించాడు. అందుకు గుర్తుగా ఎల్లమరాజుకు అమరనాయంకరంగా సిద్ధవటాన్ని ఇచ్చాడు. మరికొన్ని ప్రాంతాలను సిద్ధవటానికి చేర్చాడు. మట్లి అనంతరాజు మట్టికోటను శతృదుర్భేద్యమైన రాతికోటగా నిర్మించాడు. ఈయన తన తండ్రి పేర ఎల్లమరాజు చెరువును, తన పేర అనంతరాజు చెరువును త్రవ్వించాడు. అనంతరాజు 'కకుత్‌స్థ విజయము ' అనే కావ్యాన్ని రచించాడు. ఈయన ఆస్థానంలో ఉప్పుగుండూరు వెంకటకవి, కవి చౌడప్ప ఉండేవారు. మట్లి రాజుల పతనం తర్వాత ఔరంగజేబు సేనాని మీర్ జుమ్లా సిద్ధవటాన్ని ఆక్రమించి పాలించాడు. ఆ తర్వాత ఆర్కాటు నవాబులు సిద్ధవటాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. కడపను పాలిస్తున్న అబ్దుల్ నబీఖాన్ 1714లో సిద్ధవటాన్ని తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకొన్నాడు. మయానా నవాబులు సిద్ధవటాన్ని పాలించారు. 1799లో సిద్ధవటం ఈస్టిండియా కంపెనీ వశమయింది.[4] కోట: కోటకు పడమట, తూర్పున రెండు ద్వారాలున్నాయి.ముఖద్వారం ఇరువైపులా ఆంజనేయుడు, గరుత్మంతుడు శిల్పాలు ఉన్నాయి. పశ్చిమ ద్వారం ఇరువైపులా నాట్య భంగిమలో అందమైన శిల్పాలు ఉన్నాయి. పశ్చిమ ద్వారం లోపలి పైభాగాన రాహు గ్రహణం పట్టువిడుపులు ఉన్నాయి. కోట మధ్య భాగంలోని అంతఃపురం శిథిలమై ఉంది. రాణి దర్బారు, ఈద్గా మసీదు, సమీపంలో నగారాఖానా ఉన్నాయి. నగారాఖానా వెనుక కోట గోడకు మధ్య తాగునీటి కోనేరు ఉంది. కోటలో సిద్ధవటేశ్వరస్వామి ఆలయం, ఎదురుగా నంది విగ్రహం ఉన్నాయి. శిథిలమవుతూ ఉన్న కామాక్షి ఆలయాన్ని మరమ్మత్తులు చేసి ఉంచారు. తూర్పు ద్వారానికి సమీపంలో బిస్మిల్లా షావలి దర్గా ఉంది. టిప్పు సుల్తాన్ కాలంలో దీన్ని నిర్మించారు. ప్రక్కనే మసీదు ఉంది. మసీదుకు తూర్పుగా కోటగోడలో సొరంగ మార్గాన్ని ఏట్లోకి నిర్మించారు. చక్రయంత్రం ద్వారా ఏట్లో నీటిని మసీదు తొట్టిలోకి తోడేవారు.
↑ "శిల్పకళా తోరణం.. సిద్ధవటం". సూర్య. సూర్య. జూలై 10, 2012. Retrieved 29 December 2014. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help)[permanent dead link]
siddhavatam - vikipedia
vijayanagara samrajya chakravartiyaina veera narasimhadevaraayalu saa.sha.1506 nunchi 1509 varakuu saamraajyaanni paripaalinchaaru. aayana paripaalana kaalamlo ee praantaanni sambeta guravaraju ane saamantudu paripalistundevadu. sambeta guravaraju ghoramaina shikshalu vidhinchevaaru. prajala vadda dabbu sweekarincheppudu sommu ivvanivaari streela sankhyanu patti asabhyamgaa vaari stanaalaku chiratalu pattinchevaadu. koochipudi bhaagavatulu ee graamaaniki vachi pradarsanalu chestunnappudu guravaraju ghorakrutyaalanu chusi tattukoleka vidyaanagaram (vijayanagaram) vellipoyaaru. veera narasimharaayala samakshamlo koochipudi bhaagavatulu pradarsana icheppudu avakaasam viniyoginchukuni guravaraju vesham, aayana dhanam sampadinche prayatnaalu cheyadam, chivaraku yuvati vesham vesukunna natudini asabhyamgaa stanaalaku chirutalu pattinchadam vantivi pradarsinchaaru. ee asaadhaarana pradarsana chusi, idhi ilaa enduku undani mantrulanu, kondaru sannihitulaina saamantulanu prasninchaaru. vaarilo kondaru sambeta guravaraju chestunna ghorakaryakalapala gurinchi vivarinchaaru. deenipai aagrahodagrudaina rayalu tarvaata roju udayaanne guravarajupaiki sainyaanni pampi, bandeeni chesi teesukuvacchi, maranasiksha vidhinchi vadhinchaaru.[3]
siddhavatam kota[maarchu]
pavitra pennaanadi odduna cree.poo. 40-30 samvatsaraala madhyakaalamlo siddavatam kota roopudiddukundi. sumaru 36 ekaralapaibadi vistiirnamlo erpaataina ee kotanu 18 raajavamseeyulu paalinchaaru. mouryula nunchi thoorpu india vartakasangham varakuu ee kotanu paalinchaaru. 1543 nunchi 1579 varakuu saagina paalananu swarnayugamgaa pariganistaaru. 1605 varakuu unna matti kota kasta raatikattadamgaa maarindi. saa.sha. 1792loo tippusultanni cheti nunchi naijamu navaabula paalanaloki, vaari nunchi 1880loo thoorpu india vartakasangham aadheenamloki ee kota cherindi. britishmaalanalo 1808 nunchi 1812 varakuu idhi toli jilla kendramgaa undi, paripaalana kendramgaa bhasillindi. ikkada madhyayugam naati kota okati undi. dakshinam vaipu penna nadi, migilina moodu vaipula lotaina agadtatho satruvulu pravesinchenduku veelu kaani reetilo ee kota nirminchabadindi. matli rajulu naayankaramgaa ee kotanu paalinche naatiki idhi matti kota. shree krishnadevaraayala alludu varadaraju modata ee kotanu palinchadu. antaku mundu ee kota udayagiri raajyamlo undedi. rendava venkatapatiraayalu|rendava venkatapatiraayalaku matli ellamaraju yuddhaallo baga sahakarinchaadu. anduku gurtugaa ellamarajuku amaranaayankaramgaa siddavataanni ichadu. marikonni praantaalanu siddhavataaniki cherchaadu. matli anantaraju mattikotanu satrudurbhedyamaina raatikotagaa nirminchaadu. eeyana tana tandri paera ellamaraju cheruvunu, tana paera anantaraju cheruvunu travvinchaadu. anantaraju 'kakutmetha vijayamu ' ane kaavyaanni rachinchaadu. eeyana aasthaanamlo uppugunduru venkatakavi, kavi choudappa undevaaru. matli rajula patanam tarvaata aurangajebu senani meer jumla siddavataanni aakraminchi palinchadu. aa tarvaata aarkaatu navaabulu siddavataanni swaadheenam chesukunnaru. kadapanu paalistunna abdul nabikhan 1714loo siddavataanni tana aadheenamloki tecchukonnadu. mayana navaabulu siddavataanni paalinchaaru. 1799loo siddhavatam eestindia company vasamayindi.[4] kota: kotaku padamata, thoorpuna rendu dwaaraalunnaayi.mukhadwaram iruvaipula aanjaneyudu, garutmantudu shilpaalu unnaayi. paschima dwaram iruvaipula naatya bhangimalo andamaina shilpaalu unnaayi. paschima dwaram lopali paibhaagaana rahu grahanam pattuvidupulu unnaayi. kota madhya bhaagamlooni antahpuram shidhilamai undi. raani darbaru, eedgaa maseedu, sameepamlo nagarakhana unnaayi. nagarakhana venuka kota godaku madhya taguneeti koneru undi. kotalo siddhavateshwaraswamy aalayam, edurugaa nandi vigraham unnaayi. sithilamavutuu unna kamakshi aalayaanni marammattulu chesi unchaaru. thoorpu dwaaraaniki sameepamlo bismilla shavali darga undi. tippu sultan kaalamlo deenni nirminchaaru. prakkane maseedu undi. maseeduku thoorpugaa kotagodalo soranga maargaanni etloki nirminchaaru. chakrayantram dwara etlo neetini maseedu tottiloki todevaaru.
u "silpakalaa thoranam.. siddhavatam". suurya. suurya. juulai 10, 2012. Retrieved 29 December 2014. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help)[permanent dead link]