అగ్ని లేదా అగ్గి (Fire) పంచభూతాలలో ఒకటి. ఉష్ణమోచక రసాయనిక చర్య ద్వారా ఒక పదార్థం దహనం చెందుతూ వేడినీ, వెలుతురునీ, అనేక ఉత్పన్నాలను ఇచ్చే ఒక ఆక్సీకరణ చర్యని "అగ్ని" అంటారు. మంట అనేది "అగ్ని"లో కంటికి కనబడే భాగం. అంటె వెలుగులీనే గాలులే "మంట"లాగ కంటికి కనిపిస్తాయి. పదార్థ ధర్మాలను బట్టీ, మాలిన్యాల సాంద్రత తదితర విషయాలను బట్టి మంటకి రంగు, అగ్ని తీవ్రత చెప్పవచ్చు. వేడి బాగా ఎక్కువైపోయినప్పుడు అందలి పదార్థం అయనీకరణం చెంది ప్లాస్మా స్థితికి కూడా చేరుకోవచ్చు.
మానవ చరిత్రలో నిప్పుని కనుగొనడం ఒక మలుపు. ఈ మలుపు మానవుణ్ణి జంతుసామ్రాజ్యపు రారాజుని చేసింది. ప్రకృతిపైన అధిపత్యానికి ప్రయత్నించేలా చేసింది. భారతదేశం, ప్రాచీన గ్రీసు వంటి బహుదేవతారాధక సమాజాలు "అగ్ని"ని దైవం అన్నాయి. అతి ప్రాచీనమని చెప్పబడుతున్న ఋగ్వేదం కూడా "అగ్ని మీళే పురోహితం" అంటూ ప్రారంభమౌతుంది. అయితే, ప్రస్తుత కాలంలో అగ్ని ఒక ఆపద లేదా ప్రమాదంలా చూడబడుతోంది.
అగ్ని జ్వాల ప్రారంభం కావడానికి ముఖ్యమైనవి మూడు: అగ్నిప్రేరక పదార్ధాలు, ఆక్సిజన్, కావలసినంత వేడి. దీనిని 'అగ్ని త్రిభుజం' అంటారు.
అగ్ని పుట్టిన తర్వాత దానిద్వారా ఉత్పన్నమైన వేడి మూలంగా అది పరిసరాలకు వ్యాపిస్తుంది. ఇందుకు కావలసిన మూలపదార్ధము, ఆక్సిజన్ తగినంతగా అందుతుండడం అవసరం.
అగ్నిని ఆర్పడానికి ఈ మూడు మూలపదార్ధాలని తొలగించడం ముఖ్యమైనది. అందరికీ తెలిసిన పద్ధతిలో అగ్ని మీద నీరు జల్లడం వల్ల అక్కడి వేడిని తగ్గించడం ముఖ్య ఉద్దేశం. కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ వాడడం వల్ల ఆక్సిజన్ ను తొలగిస్తున్నాము.
కర్రలు, గుడ్డలు, రబ్బరు, కాగితం, కొన్ని రకాల ప్లాస్టిక్ వంటి ఘనపదార్ధాల వల్ల కలిగే అగ్ని. తరగతి A తరగతి A
A, B తరగతికి చెందిన ఘన, ద్రవ పదార్ధాల వల్ల, విద్యుత్ పరికరాలు, వైర్లు, ఇతర విద్యుత్వాహకాల ప్రమేయం వల్ల కలిగే అగ్ని. తరగతి E తరగతి C
అష్టదిక్పాలకులలో ఒక్కఁడు. ఇతని దిక్కు పూర్వదక్షిణము. భార్య స్వాహాదేవి. పట్టణం తేజోవతి. వాహనము మేషము. ఆయుధము శక్తి. ఇతఁడు అష్టవసువులలో ఒక్కఁడయి వసువుల కందఱకును రాజై ఉండును. అనలుఁడు అనియు ఇతనికి నామము ఉంది. కొందఱు అగ్నిని బ్రహ్మ జ్యేష్ఠపుత్రుఁడందురు. అతనినామము అభిమానాగ్ని. [కుమారస్వామి అగ్నిపుత్రుఁడని కొన్నిచోట్ల చెప్పఁబడి ఉంది.] చూ|| పార్వతి. కాశియందు విశ్వానరుఁడు అను ఋషికి ఇతఁడు కుమారుఁడై పుట్టినందున ఇతనికి వైశ్వానరుఁడు అను నామముకలదు. చూ|| అంగిరసుఁడు.
(త్రేతాగ్నులు = ఆహవనీయము, దక్షిణాగ్ని, గార్హపత్యము. ఇవిక్రమముగా వేదికి పూర్వ, దక్షిణ, పశ్చిమదిక్కులందు ఉండును.)
agni leda aggi (Fire) panchabhootaalalo okati. ushnamochaka rasaayanika charya dwara oka padaartham dahanam chendutuu vaedinee, veluturunii, aneka utpannaalanu iche oka aakseekarana charyani "agni" antaaru. manta anedi "agni"loo kantiki kanabade bhagam. ante veluguleene gaalule "manta"laaga kantiki kanipistaayi. padaartha dharmalanu butty, malinyala saandrata taditara vishayaalanu batti mantaki rangu, agni teevrata cheppavachhu. vedi baga ekkuvaipoyinappudu andali padaartham ayaneekaranam chendi plasma sthitiki kuudaa cherukovachhu.
manava charitralo nippuni kanugonadam oka malupu. ee malupu maanavunni jantusaamraajyapu rarajuni chesindi. prakrutipaina adhipatyaaniki prayatninchelaa chesindi. bharatadesam, praacheena greesu vanti bahudevataradhaka samaajaalu "agni"ni daivam annayi. athi praacheenamani cheppabadutunna rugvedam kuudaa "agni meelhe purohitam" antuu praarambhamoutundi. ayithe, prastuta kaalamlo agni oka aapada leda pramadamla chudabadutondi.
agni jwala praarambham kaavadaaniki mukhyamainavi moodu: agnipreraka padaardhaalu, axison, kaavalasinanta vedi. deenini 'agni tribhujam' antaaru.
agni puttina tarvaata danidwara utpannamaina vedi moolamgaa adhi parisaraalaku vyaapistundi. induku kaavalasina moolapadaardhamu, axison taginantagaa andutundadam avasaram.
agnini aarpadaaniki ee moodu moolapadaardhaalani tolaginchadam mukhyamainadi. andarikee telisina paddhatilo agni meeda neeru jalladam valla akkadi vaedini tagginchadam mukhya uddesam. carban dai axide vaadadam valla axison nu tolagistunnamu.
karralu, guddalu, rabbaru, kaagitam, konni rakala plastic vanti ghanapadaardhaala valla kalige agni. taragati A taragati A
A, B taragatiki chendina ghana, drava padaardhaala valla, vidyut parikaraalu, vairlu, itara vidyutvaahakaala prameyam valla kalige agni. taragati E taragati C
ashtadikpaalakulalo okkudu. itani dikku poorvadakshinamu. bharya swaahaadevi. pattanam tejovati. vahanamu meshamu. aayudhamu sakti. ithedu ashtavasuvulalo okkudayi vasuvula kandarekunu rajai undunu. analudu aniyu itaniki namamu undi. konday agnini brahma jyeshtaputrundandu. ataninaamamu abhimaanaagni. [kumaraswamy agniputrondani konnichotla cheppabadi undi.] chuu|| paarvati. kaasiyandu vishwaanarendu anu rushiki ithedu kumarudai puttinanduna itaniki vaishwaanarundu anu naamamukaladu. chuu|| angirasudu.
(tretaagnulu = aahavaneeyamu, dakshinaagni, gaarhapatyamu. ivikramamugaa vediki puurva, dakshina, paschimadikkulandu undunu.)