జ్ఞాపక కలశం! - Remember - EENADU
..అంతా మర్మమే
జ్ఞాపకమే ఆధారం. మన కథ జ్ఞాపకంతోనే ఆరంభం. మనం పలికే ప్రతి మాట.. వేసే అడుగు.. చేసే పని.. అన్నింటికీ జ్ఞాపకమే ఆలంబన. ప్రతీ అనుభవం జ్ఞాపకంగా మెదడు పొరల్లో స్థిరపడి.. అవసరమైనప్పుడు బయటకు తొంగిచూస్తూ మనల్ని నిరంతరం నడిపిస్తుంది. అందుకే మనిషి మనుగడకు, అభివృద్ధికి కీలకమైన జ్ఞాపకశక్తి మీద వైద్య పరిశోధనారంగం చాలాకాలంగా దృష్టి సారించింది. అసలు జ్ఞాపకమంటే ఏంటి? అదెలా ఏర్పడుతుంది? దీన్ని కోల్పోకుండా కాపాడుకోవటమెలా? అనే వాటిపై విస్తృతంగా అధ్యయనాలు చేసింది, చేస్తోంది. అయినా ఈ మర్మ కలశం గుట్టు ఇంకా అంతు చిక్కటం లేదు. లోతుకు వెళ్తున్నకొద్దీ ఎన్నెన్నో కొత్త రహస్యాలు వెలుగు చూస్తూనే ఉన్నాయి. శాస్త్రవేత్తలకే కాదు, సామాన్యులకూ జ్ఞాపకశక్తి రహస్యాల మీద ఆసక్తి ఎక్కువే. నిద్రలో జ్ఞాపకాలు ఏమవుతాయి? మతిమరుపు ఎందుకు పలకరిస్తుంది? మొబైల్‌ ఫోన్లు మతిమరుపునకు కారణమవుతున్నాయా? ఇలాంటి ప్రశ్నలతో కూడిన ఆసక్తికరమైన కథనం ఈవారం మీకోసం.
?తాళం వేశానా లేదా?
ఇంటికి తాళం వేస్తాం. గట్టిగా లాగి చూస్తాం. అయినా సరే నాలుగడుగులు వేయగానే 'తాళం వేశానా లేదా? వేస్తే పడిందా లేదా?' అన్న సందేహం వస్తుంది. గ్యాస్‌ కట్టేసి పక్కగదిలోకి అడుగెడతాం. వెంటనే 'గ్యాస్‌ కట్టేశానా? లేదా?' అనే ప్రశ్న పుట్టుకొస్తుంది. అప్పుడే.. ఐదారు సెకండ్ల క్రితం చేసిన పనులే అయినా ఎందుకు గుర్తుండవు? కొందరు దీన్ని మతిమరుపు సమస్యకు సంకేతమేమోననీ భయపడుతుంటారు. నిజానికి రోజూ తరచుగా చేసే పనులను, అలవాటైన పనులను మన శరీరం ఎలాంటి ఆలోచనల అవసరం లేకుండా యథాలాపంగానే చేసేస్తుంటుంది. ఇలాంటి పనులను ప్రత్యేకించి గుర్తుపెట్టుకోవాల్సిన అవసరముండదు కాబట్టి మెదడు కూడా పెద్దగా పట్టించుకోదు. వాటి తాలూకు అనుభవాలను నిక్షిప్తం చేసుకోవటానికి ప్రయత్నించదు. అందుకే మనకు ఆయా పనులు అంతగా గుర్తుండవు. తరచూ చేసే పనులను మెదడు పట్టించుకోకపోవటమూ మన మంచికే. వీటి స్థానాన్ని మరింత ముఖ్యమైన జ్ఞాపకాలను పదిల పరచుకోవటానికి మెదడు వాడుకుంటుంది. అయితే రోజువారీగా చేసేవే అయినా ముఖ్యమైన పనులు గుర్తుండకపోవటం శ్రుతిమించితే మాత్రం ఇబ్బందులు తప్పవు.
?నేనెందుకు పూస గుచ్చినట్టు వివరించలేను?
చాలా ఏళ్ల క్రితం జరిగిన సంఘటనలనైనా కొందరు పూస గుచ్చినట్టుగా గలగలమని వివరిస్తుంటారు. కొందరికి నెల క్రితం వెళ్లిన హోటల్లో ఏం చేశారో చెప్పటమే కష్టమైపోతుంది. మనకు ఎదురైన అనుభవాలను, ఘటనలను ఎంతవరకు గుర్తుంచుకుంటామన్నది రకరకాల అంశాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. సవివరణాత్మక జ్ఞాపకశక్తి (ఆటోబయోగ్రఫికల్‌ మెమరీ) గలవారు వ్యక్తిగత అనుభవాలను, తాము కలిసిన వ్యక్తులను, తిరిగిన ప్రాంతాలను, అక్కడి విశేషాలను సమగ్రంగా చాలాకాలం పాటు గుర్తుంచుకోగలుగుతారు. ఆయా అనుభవాలను దృశ్యాలతో జోడించి చూస్తుండటమే దీనికి ప్రధాన కారణం. తాము ఎక్కడ, ఎలా ప్రవర్తిస్తున్నామన్న చైతన్యం ఉండటమూ ఇందుకు దోహదం చేస్తుంది. కొందరిలో ఈ సవివరణాత్మక జ్ఞాపకశక్తి అంతగా ఉండదు. అందువల్ల ఎప్పుడు, ఎక్కడికి వెళ్లామో అనేవి బాగానే గుర్తుంటాయి గానీ అక్కడ ఏం జరిగింది? పరిసరాల వివరాలేంటి? అనేవి మాత్రం సరిగా వివరించటం సాధ్యం కాదు.
?ఒత్తిడితో జ్ఞాపకశక్తి తగ్గటం నిజమేనా?
ఏదైనా గుర్తుకురానప్పుడు కళ్లు మూసుకొని కాసేపు ఆలోచించటం తెలిసిందే. చాలాసార్లు ఆయా విషయాలు గుర్తుకొస్తుంటాయి కూడా. దీనికి కారణం లేకపోలేదు. జ్ఞానేంద్రియాల్లో కళ్లు చాలా కీలకమైనవి. కొత్త సమాచారం మెదడుకు చేరటానికి చూపు ఎంతగానో తోడ్పడుతుంది. మనం దేని గురించైనా ఆలోచిస్తున్నప్పుడు ఎదురుగా కనబడే దృశ్యాలు దృష్టి మళ్లిస్తాయి. అదే కళ్లు మూసుకున్నప్పుడు ఏకాగ్రతతో ఆలోచించటం సాధ్యమవుతుంది. దీంతో ఆయా విషయాలు గుర్తుకొస్తాయి. ముఖ్యంగా దృశ్యాలతో ముడిపడిన వివరాలు బాగా గుర్తుకొస్తాయి. అయితే ఇది ఆయా వ్యక్తులను బట్టి మారుతుండొచ్చు. కొందరికి అసలేమీ గుర్తురాకపోవచ్చు కూడా.
?నిద్రలో జ్ఞాపకాలు ఏమవుతాయి?
జ్ఞాపకానికీ నిద్రకూ అవినాభావ సంబంధముంది. కొత్తగా ఎదురైన సంఘటనలు జ్ఞాపకాలుగా స్థిరపడేది నిద్రపోతున్నప్పుడే. వాటిని దీర్ఘకాలం గుర్తుపెట్టుకోవాల్సిన అవసరముందా? ఒకవేళ అలా గుర్తుపెట్టుకోవాల్సి వస్తే మెదడులో ఎక్కడ దాచుకోవాలన్నదీ నిద్రలోనే నిర్ణయమైపోతుంది. అప్పటికే ఏర్పడిన జ్ఞాపకాల అనుసంధానాలతో కొత్త జ్ఞాపకాలు జతకూడేది కూడా నిద్రలోనే. ఈ తతంగం నిర్విరామంగా రాత్రంతా కొనసాగుతూనే ఉంటుంది. అయితే ఏయే జ్ఞాపకాలను దాచుకోవాలి? వేటిని వదిలేయాలి? అనేది 'నిద్రపోతున్న మెదడు'కు ఎలా తెలుసన్నది మాత్రం అంతుచిక్కని ప్రశ్న. సాధారణంగా తాజా జ్ఞాపకాలు హిప్పోక్యాంపస్‌లో, దీర్ఘకాల జ్ఞాపకాలు కార్టెక్స్‌లో నిక్షిప్తమవుతుంటాయి. మనం నిద్రపోతున్నప్పుడు వీటి మధ్య అనుసంధానాలు ఉత్తేజితమవుతాయి. అనవసర జ్ఞాపకాలను వదిలించుకొని.. వాటి స్థానంలో తాజా జ్ఞాపకాల సమాచారం నిక్షిప్తం కావటానికి ఇది వీలు కల్పిస్తుండొచ్చని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు. రోజూ ఎన్నో పనులు చేస్తుంటాం. ఎన్నో సంఘటనలను ఎదుర్కొంటాం. అన్నింటినీ తిరిగి గుర్తుకుతెచ్చుకోవాల్సిన అవసరం ఉండకపోవచ్చు. వీటి మధ్య తేడాను కూడా మెదడు నిద్రలోనే తేల్చుకుంటుంది. మర్నాడు అవసరపడుతుండొచ్చని అనుకున్న సమాచారాన్ని దీర్ఘకాల జ్ఞాపకాలను నిల్వచేసుకునే చోటులో పెడుతుంది. భావోద్వేగాలతో ముడిపడిన.. ముఖ్యంగా ప్రతికూల భావోద్వేగాల సమాచారాన్ని గుర్తుపెట్టుకోవటానికి మెదడు చాలా ప్రాధాన్యమిస్తుంది. ఇది పరిణామక్రమంలో భాగంగానే మనిషికి అబ్బింది. ఎందుకంటే చేసిన తప్పులను గుర్తుపెట్టుకుంటే మళ్లీ అలాంటివి జరగకుండా చూసుకుంటాం కదా. అందుకే వాటిపై ఎక్కువ దృష్టి సారిస్తుంది. భావోద్వేగాలతో ముడిపడిన జ్ఞాపకాలు నిద్రలో మారిపోతుంటాయి కూడా. భావోద్వేగాల నుంచి జ్ఞాపకాలను వేరుచేసి.. కేవలం ఆ సమాచారాన్ని మాత్రమే పదిలపరచుకుంటుందన్నమాట. ఇది మానసిక ఆరోగ్యానికి చాలా కీలకం. నిద్ర సరిగా పట్టకపోతే సానుకూల జ్ఞాపకాలపై ప్రతికూల జ్ఞాపకాలు పైచేయి సాధిస్తాయి. దీంతో సరైన నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యం కొరవడుతుంది.
?మహా జ్ఞాపకశక్తి సాధ్యమా?
ఎలాంటి ప్రయత్నం చేయకుండానే అన్ని విషయాలూ గుర్తుండిపోతే? చదవటం తేలికవుతుంది. ఎలాంటి పరీక్షనైనా ఇట్టే రాసేయొచ్చు. తాళాలు ఎక్కడ పెట్టామో మరచిపోయే అవకాశమే లేదు. అల్జీమర్స్‌, డిమెన్షియా వంటి మతిమరుపు సమస్యల ఊసే ఉండదు. మరి ఇలాంటి మహా జ్ఞాపకశక్తి సాధ్యమేనా? శాస్త్రవేత్తలు ఈ దిశగానూ పరిశోధనలు ఆరంభించారు. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం సాయంతో జ్ఞాపకశక్తిని పెంపొందించటమే కాదు.. మెదడులోని కొన్ని భాగాలను అనుకరించే పరికరాల రూపకల్పనకు నడుం బిగించారు. పార్కిన్సన్స్‌, మూర్ఛ వంటి సమస్యల చికిత్సల్లో ఇప్పటికే ఉపయోగిస్తున్న డీప్‌ బ్రెయిన్‌ స్టిమ్యులేటర్‌ వంటి పరికరాలను జ్ఞాపకశక్తిని ఇనుమడింప జేయటానికీ వాడుకోవచ్చని భావిస్తున్నారు. మెదడులో జ్ఞాపకశక్తికి మూలమైన హిప్పోక్యాంపస్‌ వంటి భాగాల్లో ఎలక్ట్రోడ్‌లను అమర్చటం ద్వారా స్వల్పకాలిక జ్ఞాపకాలు పుంజుకునేలా చేసే అవకాశం లేకపోలేదు. దీంతో అల్జీమర్స్‌ బాధితుల్లో హిప్పోక్యాంపస్‌ క్షీణించటం తగ్గుతున్నట్టూ కొన్ని అధ్యయనాలు పేర్కొంటున్నాయి. జ్ఞాపకాలు ఏర్పడే సమయంలో మెదడులో తలెత్తే విద్యుత్‌ చర్యలను కృత్రిమంగా సృష్టించేలా చేయటం మీదా పరిశోధకులు కన్నేశారు. మూర్ఛ కారణంగా మతిమరుపు సమస్యల బారినపడ్డ కొందరిలో ఈ పద్ధతి మంచి ఫలితం కనబరుస్తున్నట్టు తేలింది కూడా. నిజానికి ఇలాంటి జ్ఞాపక కృత్రిమ పరికరాల ఉద్దేశం మతిమరుపు సమస్యలకు చికిత్స చేయటమే అయినా మున్ముందు వీటిని రోజువారీ అవసరాలకు ఉపయోగించుకున్నా ఆశ్చర్యపోనవసరం లేదు.
?శిశుదశ విషయాలు గుర్తుండవేం?
శిశువులు నిరంతరం నేర్చుకుంటూనే ఉంటారు. అయితే రెండేళ్ల లోపు జరిగిన సంగతులు గుర్తుండేది చాలా కొద్దిమందికే. దీనికి కారణం- శిశువుల్లో దీర్ఘకాల జ్ఞాపకాలకు నిలయమైన భాగాలు పూర్తిగా ఎదకపోవటమే. అందువల్ల జ్ఞాపకాలు ఏర్పడినా ఎక్కువకాలం ఉండవు. ఆర్నెల్ల వయసు పిల్లలు ఆయా పనుల కోసం జ్ఞాపకాలను వాడుకుంటారు గానీ అవి 3 వారాల వరకే గుర్తుంటాయి. మెదడు ఎదుగుతున్నకొద్దీ నాడీ యంత్రాంగం కూడా సామర్థ్యం సంతరించుకుంటూ వస్తుంది. ఏడేళ్ల వయసు వచ్చేసరికి జ్ఞాపకాలు స్థిరపడటం మొదలవుతుంది. చిత్రంగా ఆ తర్వాత హఠాత్తుగా ఇది తగ్గిపోతుంది. అందుకే ఏడేళ్ల వయసులో పిల్లలు అంతకుముందు విషయాలను బాగానే గుర్తుతెచ్చుకుంటారు. కానీ ఏడాది తర్వాత.. అంటే ఎనిమిదేళ్లు నిండినపుడు పాత సంగతుల గురించి అడిగితే కాస్త తడబడతారు. దీన్నే 'బాల మరుపు' అంటారు. అప్పటివరకూ అంతగా వినియోగించుకోని అనుసంధానాలను పక్కకుపెట్టి మిగిలిన వాటిని బలోపేతం చేసుకోవటానికి మెదడు ప్రయత్నిస్తుండటమే దీనికి మూలం. కాస్త పెద్దపిల్లలు కొన్ని విషయాలను వల్లె వేస్తుండొచ్చు గానీ అవన్నీ వివరణాత్మకంగా ఉంటాయి. కొన్ని సమాజాల్లో పిల్లలకు చిన్నప్పుడు వాళ్లు చేసిన పనులను తరచుగా చెబుతుంటారు. ఇలాంటివారిలో చిన్ననాటి విషయాలు బాగానే గుర్తుండే అవకాశముంది.
జ్ఞాపకశక్తికి మెరుగు ఇలా..
* వ్యాయామం చేయండి: ఏదైనా నేర్చుకున్నాక వ్యాయామం చేయటం మంచిది. దీంతో నేర్చుకున్నది మనసులో బాగా నాటుకుపోతుంది. చదివిన వెంటనే కాకుండా కొద్ది గంటల తర్వాత శరీరానికి పనిచెబితే మరింత ప్రయోజనం కనబడుతుంది.
* తరచూ ప్రశ్నించుకోండి: పునశ్చరణ విషయంలో ఆయా విషయాలను వల్లె వేస్తే సరిపోదు. మనకు మనమే తరచుగా ప్రశ్నలు వేసుకుంటూ పరీక్ష పెట్టుకోవటం ఎంతో మంచిది.
* విరామం ఇవ్వండి: ఏదైనా నేర్చుకుంటున్నప్పుడు మధ్యమధ్యలో కాసేపు విరామం ఇవ్వటం ఉత్తమం. నేర్చుకునే విషయానికి భిన్నమైన పనులు చేయటం మరీ ఉత్తమం.
* సమయాన్నీ చూసుకోండి: యుక్తవయసు పిల్లలు మధ్యాహ్నం లేదా సాయంత్రం వేళల్లో చదివితే బాగా జ్ఞాపకముంటుంది. పెద్దవాళ్లయితే ఉదయం పూట చదువుకోవటం మంచిది.
* కునుకు తీయండి: కొత్త విషయాలను, నైపుణ్యాలను నేర్చుకున్నాక కాసేపు కునుకు తీయండి. దీంతో అవి బాగా గుర్తుండిపోతాయి. ముఖ్యంగా పరీక్షలకు వెళ్లే ముందురోజు ఇలా చేస్తే చాలా ప్రయోజనముంటుంది.
* గమ్‌ నమలండి: పరీక్ష రాస్తున్నప్పుడు బబుల్‌గమ్‌ నములుతుంటే చదివిన విషయాలు గుర్తుకురావటానికి తోడ్పడుతుంది. అయితే దీని ప్రయోజనాలు కొద్దిసేపు ఉంటాయి. అందువల్ల అత్యవసరమైనప్పుడే గమ్‌ నమలటం మంచిది.
?టెక్నాలజీ మతిమరుపును తెచ్చిపెడుతోందా?
డీడీటీ అంటే ఏంటి? ఒకప్పుడు ఇలాంటి ప్రశ్న వేస్తే ముందుగా బుర్రకు పని చెప్పేవాళ్లు. మరిప్పుడో? వెంటనే ఇంటర్నెట్‌లో వెతికేయటమే. ఒకప్పుడు బంధువులు, మిత్రుల ఫోన్‌ నంబర్లు, పుట్టిన తేదీల వంటివన్నీ నోట్లోనే ఉండేవి. ఆ సమాచారమంతా మెదడులో నిక్షిప్తమై ఉండేది. ఇప్పుడదంతా స్మార్ట్‌ఫోన్‌లోకి ఒదిగిపోయింది. ఆయా విషయాలను గుర్తుపెట్టుకోవటానికి బయటి సాధనాల మీద ఆధారపడటం (ఉదా: కాగితం మీద రాసిపెట్టుకోవటం) కొత్తేమీ కాదు. కానీ చేతిలో కదలాడుతూ, తేలికగా వాడుకోగలిగే మొబైల్‌ ఫోన్ల వంటి పరికరాలు అందుబాటులోకి వచ్చాక పరిస్థితి మారిపోయింది. బుర్రకు పని చెప్పకుండా ప్రతిదానికీ వీటి మీద ఆధారపడటం పెరిగిపోయింది. అందుకే వీటి మూలంగా మన జ్ఞాపకశక్తి తగ్గిపోతోందా? అనే సందేహం పుట్టుకొస్తోంది. ఇందులో కొంత నిజం లేకపోలేదు. ఇది సామాజిక మాధ్యమాల యుగం. బయటకు వెళ్లినా, ఇంట్లో ఉన్నా నిమిషానికో ఫోటో అప్‌లోడ్‌ చేయటం మామూలైపోయింది. ఇలా ఫోటోలను, వివరాలను పంపించుకోవటం ద్వారా ఆయా సంఘటనల జ్ఞాపకాలను పదిలపరచుకుంటున్నామని చాలామంది భావిస్తుంటారు. అయితే ఇది మన జ్ఞాపకశక్తి మీద విపరీత ప్రభావం చూపుతుందని ప్రిన్స్‌టన్‌ విశ్వవిద్యాలయ అధ్యయనం చెబుతోంది. పర్యటనలకు వెళ్లినవారిలో తరచుగా ఫొటోలు షేర్‌ చేసినవారు అనంతరం అక్కడి వివరాలను అంతగా గుర్తుకుతెచ్చుకోలేకపోతున్నట్టు పరిశోధకులు గుర్తించారు. మ్యాప్‌లను ఉపయోగించేవారితో పోలిస్తే ఉపగ్రహ నావిగేషన్‌ మీద ఆధారపడ్డవారు ఆయా ప్రాంతాలకు చేరుకోవటంలో ఇబ్బందులు పడుతున్నారనీ అధ్యయనాలు చెబుతున్నాయి. ఇవన్నీ టెక్నాలజీ మన జ్ఞాపకాలను మార్చేస్తోందనే సూచిస్తున్నాయి. సమాచారాన్ని గుర్తుపెట్టుకోవాల్సిన అవసరం లేదు, అది ఎక్కడ దొరుకుతుందో తెలుసుకుంటే చాలనే ధోరణి మనలో పెరిగిపోతోందని పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. ప్రయోజనాలను పక్కనపెడితే.. మొబైల్‌ ఫోన్లు, ట్యాబ్‌లు, ల్యాప్‌టాప్‌ల వంటి వాటిపై మరీ ఎక్కువగా ఆధారపడితే జ్ఞాపకశక్తి దెబ్బతినే అవకాశం లేకపోలేదనే విషయాన్ని ఇవి స్పష్టం చేస్తున్నాయి.
?కొంతకాలానికి జ్ఞాపకాలు మాయమవుతాయేం?
కొన్ని జ్ఞాపకాలు కొంతకాలానికి మాసిపోతాయన్నది అందరికీ తెలిసిందే. కొత్త విషయాల కన్నా పాత సంగతులను గుర్తుకుతెచ్చుకోవటం ఎవరికైనా కాస్త కష్టంగానే ఉంటుంది. కానీ ఈ మరచిపోవటమన్నది యాదృచ్ఛికంగా జరిగేది కాదు. మెదడులో తలెత్తే ప్రక్రియలు ఇందుకు దోహదం చేస్తుంటాయి. జ్ఞాపకశక్తిలో కీలకపాత్ర పోషించే హిప్పోక్యాంపస్‌లో నిరంతరం కొత్త కణాలు పుట్టుకొస్తూ ఉంటాయి. ఇవి పాత జ్ఞాపకాలను తొలగిస్తూ వాటి మీద కొత్త జ్ఞాపకాలను పొందుపరుస్తుంటాయి. ఇందుకు కొంత శక్తిని కూడా వినియోగించుకుంటాయి. ఇలా శక్తిని వినియోగించుకొని మరీ మెదడు తన జ్ఞాపకాలను తనే ఎందుకు తుడిచేసుకుంటుంది? నిల్వ చేసుకోవటానికి చోటు లేక కాదు. మెదడు కణాలు, అనుసంధానాల పరంగా చూస్తే మనం ఇంతకన్నా ఎక్కువ విషయాలనే గుర్తుంచుకోగలం. కానీ జ్ఞాపకశక్తి లక్ష్యం నిరంతరం సమాచారాన్ని నిల్వ చేసుకోవటం కాదు. మున్ముందు నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచటమేనన్నది శాస్త్రవేత్తల భావన. అంటే ఒకరకంగా మరచిపోవటం వల్ల ముఖ్యమైన విషయాలను నేర్చుకోవటానికి అవసరమైన ఖాళీ ఏర్పడుతోందని చెప్పుకోవచ్చు. ఇది భవిష్యత్‌ ప్రణాళికలను రూపొందించుకోవటానికి బాగా తోడ్పడుతుంది.
ghnaapaka kalasam! - Remember - EENADU
..antaa marmame
ghnaapakame aadhaaram. mana katha ghnaapakamthone aarambham. manam palike prati maata.. vese adugu.. chese pani.. annintikii ghnaapakame aalambana. pratee anubhavam ghnaapakamgaa medadu porallo sthirapadi.. avasaramainappudu bayataku tongichuustuu manalni nirantaram nadipistundi. anduke manishi manugadaku, abhivruddhiki keelakamaina ghnaapakashakti meeda vaidya parisoedhanaaramgam chalakalanga drushti saarinchindi. asalu ghnaapakamante enti? adela erpadutundi? deenni kolpokunda kapadukovatamela? ane vaatipai vistrutamgaa adhyayanaalu chesindi, chestondi. aina ee marma kalasam guttu inka antu chikkatam ledu. lotuku veltunnakoddii ennenno kotta rahasyaalu velugu chustune unnaayi. saastravettalake kaadu, saamaanyulakuu ghnaapakashakti rahasyala meeda aasakti ekkuve. nidralo ghnaapakaalu emavutai? matimarupu enduku palakaristundi? mobaile fonlu matimarupunaku karanamavutunnaya? ilanti prasnalatho kuudina aasaktikaramaina kathanam eevaaram meekosam.
?taalam vesana leda?
intiki taalam vestam. gattigaa laagi chustam. aina sare naalugadugulu veyagaane 'taalam vesana leda? veste padinda leda?' anna sandeham vastundi. gyasse kattesi pakkagadiloki adugedatam. ventane 'gyasse kattesana? leda?' ane prasna puttukostundi. appude.. aidaaru secondla kritam chesina panule aina enduku gurtundavu? kondaru deenni matimarupu samasyaku sanketamemonani bhayapadutuntaaru. nijaaniki roojoo tarachugaa chese panulanu, alavaataina panulanu mana sareeram elanti aalochanala avasaram lekunda yathaalaapamgaane chesestuntundi. ilanti panulanu pratyekinchi gurtupettukovals avasaramundadu kabatti medadu kuudaa peddagaa pattinchukodu. vaati taaluuku anubhavaalanu nikshiptam chesukovataniki prayatninchadu. anduke manaku aayaa panulu antagaa gurtundavu. tarachuu chese panulanu medadu pattinchukokapovatamuu mana manchike. veeti sthaanaanni marinta mukhyamaina ghnaapakaalanu padila parachukovataaniki medadu vaadukuntundi. ayithe rojuvaareegaa cheseve aina mukhyamaina panulu gurtundakapovatam srutiminchite maatram ibbandulu tappavu.
?nenenduku puusa guchinattu vivarinchalenu?
chala ella kritam jarigina sanghatanalanainaa kondaru puusa guchinattugaa galagalamani vivaristuntaaru. kondariki nela kritam vellina hotallo yem chesharo cheppatame kashtamaipotundi. manaku eduraina anubhavaalanu, ghatanalanu entavaraku gurtunchukuntamannada rakarakaala amsaala meeda aadhaarapadi untundi. savivaranaatmaka ghnaapakashakti (autobayographicle memary) galavaaru vyaktigata anubhavaalanu, taamu kalisina vyaktulanu, tirigina praantaalanu, akkadi visaeshaalanu samagramgaa chalakalam paatu gurtunchukogalugutaara. aayaa anubhavaalanu drushyaalatho jodinchi chustundatame deeniki pradhaana kaaranam. taamu ekkada, ela pravartistunnamanna chaitanyam undatamuu induku dohadam chestundi. kondarilo ee savivaranaatmaka ghnaapakashakti antagaa undadu. anduvalla eppudu, ekkadiki vellaamo anevi bagane gurtuntaayi gaanee akkada yem jarigindi? parisaraala vivaralenti? anevi maatram sarigaa vivarinchatam saadhyam kaadu.
?ottidito ghnaapakashakti taggatam nijamena?
edaina gurtukuraanappudu kallu moosukoni kasepu aalochinchatam telisinde. chaalaasaarlu aayaa vishayaalu gurtukostuntaayi kuudaa. deeniki kaaranam lekapoledu. ghnaanendriyaallo kallu chala keelakamainavi. kotta samacharam medaduku cherataniki chuupu entagaano todpadutundi. manam deni gurinchainaa aalochistunnappudu edurugaa kanabade drushyaalu drushti mallistaayi. adhe kallu moosukunnappudu ekagratatho aalochinchatam saadhyamavutundi. deentho aayaa vishayaalu gurtukostaayi. mukhyamgaa drushyaalatho mudipadina vivaraalu baga gurtukostaayi. ayithe idhi aayaa vyaktulanu batti maarutundochu. kondariki asalemi gurturakapovacchu kuudaa.
?nidralo ghnaapakaalu emavutai?
ghnaapakaanikii nidrakuu avinabhava sambandhamundi. kottagaa eduraina sanghatanalu ghnaapakaalugaa sthirapadedi nidrapotunnappude. vaatini deerghakaalam gurtupettukovals avasaramundaa? okavela alaa gurtupettukovals vaste medadulo ekkada dachukovalannadi nidralone nirnayamaipotundi. appatike erpadina ghnaapakaala anusandhaanaalatho kotta ghnaapakaalu jatakudedi kuudaa nidralone. ee tatangam nirviraamamgaa raatrantaa konasagutune untundi. ayithe eye ghnaapakaalanu dachukovali? vaetini vadileyaali? anedi 'nidrapotunna medadu'ku ela telusannadi maatram antuchikkani prasna. saadhaaranamgaa taja ghnaapakaalu hippochechponilo, deerghakaala ghnaapakaalu cartexelo nikshiptamavutuntaayi. manam nidrapotunnappudu veeti madhya anusandhaanaalu uttejitamavutaayi. anavasara ghnaapakaalanu vadilinchukoni.. vaati sthaanamlo taja ghnaapakaala samacharam nikshiptam kaavataaniki idhi veelu kalpistundochani saastravettalu bhaavistunnaaru. roojoo enno panulu chestuntam. enno sanghatanalanu edurkontam. annintinii tirigi gurtukutechukovala avasaram undakapovachhu. veeti madhya tedaanu kuudaa medadu nidralone telchukuntundi. marnadu avasarapadutundochani anukunna samaachaaraanni deerghakaala ghnaapakaalanu nilvachesukune chotulo pedutundi. bhavodvegalatho mudipadina.. mukhyamgaa pratikuula bhavodvegala samaachaaraanni gurthupettukovatani medadu chala praadhaanyamistundi. idhi parinaamakramamlo bhagamgane manishiki abbindi. endukante chesina tappulanu gurthupettukunte malli alantivi jaragakunda chusukuntam kada. anduke vaatipai ekkuva drushti saaristundi. bhavodvegalatho mudipadina ghnaapakaalu nidralo maaripotuntaayi kuudaa. bhavodvegala nunchi ghnaapakaalanu veruchesi.. kevalam aa samaachaaraanni matrame padilaparachukuntundannam. idhi maanasika aarogyaaniki chala keelakam. nidra sarigaa pattakapothe saanukuula ghnaapakaalapai pratikuula ghnaapakaalu paicheyi saadhistaayi. deentho saraina nirnayaalu teesukune saamarthyam koravadutundi.
?mahaa ghnaapakashakti sadhyama?
elanti prayatnam cheyakundane anni vishayaaluu gurtundipothe? chadavatam telikavutundi. elanti pareekshanainaa itte raseyochu. taalaalu ekkada pettamo marachipoye avakasame ledu. algeemerse, demensia vanti matimarupu samasyala oose undadu. mari ilanti mahaa ghnaapakashakti saadhyamenaa? saastravettalu ee disagaanuu parisodhanalu aarambhinchaaru. saanketika parignaanam saayamtho ghnaapakasaktini pempondinchatame kaadu.. medadulooni konni bhaagaalanu anukarinche parikaraala roopakalpanaku nadum biginchaaru. parkinsonsy, muurcha vanti samasyala chikitsallo ippatike upayogistunna deep braine stimulatersi vanti parikaraalanu ghnaapakasaktini inumadimpa jeyataniki vaadukovachchani bhaavistunnaaru. medadulo ghnaapakasaktiki moolamaina hippokyampsa vanti bhaagaallo electrodelanu amarchatam dwara swalpakaalika ghnaapakaalu punjukunela chese avakaasam lekapoledu. deentho algeemerse baadhitullo hippokyampsa ksheeninchatam taggutunnattu konni adhyayanaalu perkontunnayi. ghnaapakaalu erpade samayamlo medadulo talette vidyuthi charyalanu krutrimamgaa srushtinchela cheyatam meeda parisodhakulu kannesaru. muurcha kaaranamgaa matimarupu samasyala barinapadda kondarilo ee paddhati manchi phalitam kanabarustunnattu telindi kuudaa. nijaaniki ilanti ghnaapaka krutrima parikaraala uddesam matimarupu samasyalaku chikitsa cheyatame aina munmundu veetini rojuwari avasaraalaku upayoginchukunna aascharyaponavasaram ledu.
?sisudasa vishayaalu gurtundavem?
sisuvulu nirantaram nerchukuntune untaaru. ayithe rendella lopu jarigina sangatulu gurtundedi chala koddimandike. deeniki kaaranam- sisuvullo deerghakaala ghnaapakaalaku nilayamaina bhaagaalu puurtigaa edakapovatame. anduvalla ghnaapakaalu erpadina ekkuvakaalam undavu. aarnella vayasu pillalu aayaa panula kosam ghnaapakaalanu vaadukuntaaru gaanee avi 3 vaaraala varake gurtuntaayi. medadu edugutunnakoddii naadii yantraangam kuudaa saamarthyam santarinchukuntu vastundi. edella vayasu vachesariki ghnaapakaalu sthirapadatam modalavutundi. chitramgaa aa tarvaata hataattugaa idhi taggipotundi. anduke edella vayasulo pillalu antakumundu vishayaalanu bagane gurtutechukuntaaru. cony edaadi tarvaata.. ante enimidellu nindinapudu paata sangatula gurinchi adigithe kaasta tadabadataaru. deenne 'baala marupu' antaaru. appativarakuu antagaa viniyoginchukoni anusandhaanaalanu pakkakupetti migilina vaatini balopetam chesukovataniki medadu prayatnistundatame deeniki moolam. kaasta peddapillalu konni vishayaalanu valle vestundochu gaanee avannee vivaranaatmakamgaa untaayi. konni samaajaallo pillalaku chinnappudu vaallu chesina panulanu tarachugaa chebutuntaaru. ilantivarilo chinnanati vishayaalu bagane gurtunde avakaasamundi.
ghnaapakasaktiki merugu ilaa..
* vyaayaamam cheyandi: edaina neerchukunnaaka vyaayaamam cheyatam manchidi. deentho neerchukunnadi manasulo baga naatukupotundi. chadivina ventane kakunda koddi gantala tarvaata sariiraaniki panichebithe marinta prayojanam kanabadutundi.
* tarachuu prasninchukondi: punascharana vishayamlo aayaa vishayaalanu valle veste saripodu. manaku maname tarachugaa prasnalu vesukuntu pareeksha pettukovatam entho manchidi.
* viraamam ivvandi: edaina neerchukuntunnappuda madhyamadhyalo kasepu viraamam ivvatam uttamam. nerchukune vishayaaniki bhinnamaina panulu cheyatam mari uttamam.
* samayaannii chusukondi: yuktavayasu pillalu madhyaahnam leda saayantram velallo chadivite baga ghnaapakamuntundi. peddavallayite udayam poota chaduvukovatam manchidi.
* kunuku teeyandi: kotta vishayaalanu, naipunyaalanu neerchukunnaaka kasepu kunuku teeyandi. deentho avi baga gurtundipotayi. mukhyamgaa pareekshalaku velle munduroju ilaa cheste chala prayojanamuntundi.
* gam namalandi: pareeksha raastunnappudu babulnigme namulutunte chadivina vishayaalu gurtukuraavataaniki todpadutundi. ayithe deeni prayojanaalu koddisepu untaayi. anduvalla atyavasaramainappude gam namalatam manchidi.
?technology matimarupunu tecchipedutonda?
ddt ante enti? okappudu ilanti prasna veste mundugaa burraku pani cheppevaallu. marippudo? ventane internetelo vetikeyatame. okappudu bandhuvulu, mitrula fone nambarlu, puttina tedeela vantivannii notlone undevi. aa samacharamanta medadulo nikshiptamai undedi. ippudadantaa smarteafoneloki odigipoyindi. aayaa vishayaalanu gurthupettukovatani bayati saadhanaala meeda aadhaarapadatam (udaa: kaagitam meeda rasipettukovatam) kottemi kaadu. cony chetilo kadalaadutuu, telikagaa vaadukogalige mobaile fonla vanti parikaraalu andubaatuloki vachaka paristhiti maaripoyindi. burraku pani cheppakunda pratidaanikii veeti meeda aadhaarapadatam perigipoyindi. anduke veeti moolamgaa mana ghnaapakashakti taggipotonda? ane sandeham puttukostondi. indulo kontha nijam lekapoledu. idhi saamaajika maadhyamaala yugam. bayataku vellina, intlo unna nimishaniko photo aplode cheyatam maamuulaipooyindi. ilaa photolanu, vivaraalanu pampinchukovatam dwara aayaa sanghatanala ghnaapakaalanu padilaparachukuntunnamana chaalaamandi bhaavistuntaaru. ayithe idhi mana ghnaapakashakti meeda vipareeta prabhaavam chuuputundani prinseatanni vishwavidyaalaya adhyayanam chebutondi. paryatanalaku vellinavaarilo tarachugaa photolu sheri chesinavaaru anantaram akkadi vivaraalanu antagaa gurtukutechuchukoleka parisodhakulu gurtinchaaru. mapmlanu upayoginchevaaritho poliste upagraha navigeshanni meeda aadhaarapaddavaaru aayaa praantaalaku cherukovatamlo ibbandulu padutunnaranii adhyayanaalu chebutunnaayi. ivannee technology mana ghnaapakaalanu marchestondane suuchistunnaayi. samaachaaraanni gurtupettukovals avasaram ledu, adhi ekkada dorukutundo telusukunte chaalane dhorani manalo perigipotondani parisodhakulu chebutunnaru. prayojanaalanu pakkanapedithe.. mobaile fonlu, tabelu, lappatapla vanti vaatipai mari ekkuvagaa aadhaarapadithe ghnaapakashakti debbatine avakaasam lekapoledane vishayaanni ivi spashtam chestunnayi.
?kontakaalaaniki ghnaapakaalu mayamavutayem?
konni ghnaapakaalu kontakaalaaniki maasipotaayannadi andarikee telisinde. kotta vishayaala kanna paata sangatulanu gurtukutechukovatam evarikainaa kaasta kashtamgaane untundi. cony ee marachipovatamannadi yaadruchchikamgaa jarigedi kaadu. medadulo talette prakriyalu induku dohadam chestuntaayi. ghnaapakasaktilo keelakapatra poshinche hippochechponilo nirantaram kotta kanaalu puttukostuu untaayi. ivi paata ghnaapakaalanu tolagistuu vaati meeda kotta ghnaapakaalanu ponduparustuntaayi. induku kontha saktini kuudaa viniyoginchukuntaayi. ilaa saktini viniyoginchukoni mari medadu tana ghnaapakaalanu tane enduku tudichesukuntundi? nilva chesukovataniki chotu leka kaadu. medadu kanaalu, anusandhaanaala paramgaa chuste manam intakanna ekkuva vishayaalane gurtunchukogalam. cony ghnaapakashakti lakshyam nirantaram samaachaaraanni nilva chesukovatam kaadu. munmundu nirnayaalu teesukune saamarthyaanni meruguparachatamenannadi saastravettala bhavana. ante okarakamgaa marachipovatam valla mukhyamaina vishayaalanu neerchukoovataaniki avasaramaina khaalii erpadutondani cheppukovachhu. idhi bhavishyathm pranaalikalanu roopondinchukovataaniki baga todpadutundi.