మధుమేహం — Vikaspedia
మధుమేహం లక్షణాలు
మధుమేహం రూపాలు
వర్గం1మధుమేహం లేదా ఇన్సులిన్ మీద ఆధారపడ్డ మధుమేహం
వర్గము2 మధుమేహం లేదా ఇన్సులిన్ మీద ఆధారపడని మధుమేహం
గర్భధారణ నుంచి ప్రసవకాలం వరకూ వచ్చే మధుమేహం
మధుమేహానికి సంబంధిత చిక్కులు
తీవ్రమైన చిక్కులు
కెటొఎసిడోసిస్
మధుమేహనిర్వహణ
వ్యాయాయము
మధుమేహం శరీరానికి ప్రధాన ఇంధన వనరు అయిన గ్లూకోజును ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందన్న వ్యాధి.
సాధారణముగా ఇన్సులిన్ అనే హార్మొను శరీర కణాలు గ్లూకోజును తీసుకునేందుకు తద్వారా అదిశక్తిగా ఉపయోగపడేలా సహాయము చేస్తుంది.
అయితే మధుమేహం ఉన్నవ్యక్తిలో అవసరంమేరకు ఇన్సులిన్ ఉత్పత్తికాకపోవటమో లేదా ఇన్సులిన్ ను శరీరకణాలు గుర్తించలేకపోవటమో లేదా రెండిటికలయిక.
దీనివల్ల శరీరకణాలు లభిస్తున్న చక్కెరను గ్రహించలేకపోతాయి,తద్వారా రక్తములో చక్కెరస్థాయిపెరిగేందుకు దారితీస్తుంది.
మూత్రములో చక్కెర ఉన్నప్పుడు లేదా ఉపవాసం తర్వాత లేదా మామూలు భోజనముఅయ్యాక 2గంటలతర్వాత రక్తములో చక్కెర 100మిల్లీలీటర్లకు 120మిల్లీగ్రాములకన్నా అధికంగా ఉంటే ఆవ్యక్తికి మధుమేహం ఉన్నట్లు.
మితి మీరిన మూత్రం ఉత్పత్తి (పాలియురియా) ఎందుకనగా మితి మీరిన రక్త చక్కెరను శరీరం మూత్రము ద్వారా వదిలించుకోవటానికి ప్రయత్నిస్తుంది.
మూత్రములో కోల్పోయిన ద్రవాల నష్టాలను పూడ్చుకునేందుకు గాను విపరీతమైన దప్పిక మరియు ద్రవాలను అధికంగా తీసుకోవటం(పాలిడిప్సియా)
అధిక రక్త గ్లూకోజు కంటిని ప్రభావితం చెయ్యటం వల్ల దృష్టి మసకబారటం,కంటిఅద్దాలను తరచూ మార్చాల్సిరావటం జరుగుతుంది.
శక్తి లేక పోవటం వల్ల ఆకలి పెరుగుతుంది
చక్కెరను మామూలుగా ఉపయోగించుకొలేకపోవటం వల్ల శరీరం కొవ్వును కండరాలను ఇంధనంగా వాడటం వల్ల వివరించలేని విధంగా బరువు తగ్గుతుంది
లభ్యమయ్యే చక్కెరను ఉపయోగించుకోలేకపోవటం వల్ల సోమరితనం లేదా అలసట
తెగిన గాయాలు త్వరగా మానక పోవటం
ఈ లక్షణాలు రక్తచక్కెర కొద్దిగా పెరగినట్లయితే తక్కువగానే కనిపిస్తాయి.
మధుమేహానికి మూడు ప్రధాన రూపాలున్నాయి
వర్గం1
వర్గం2మరియు
చాలా చిన్నవయసులో మొదలవుతుంది
ఇన్సులిన్ లోపము వల్ల కలుగుతుంది
దీనికి చికిత్శ ఉందికానీ పూర్తిగా నయము కాదు. ఇంజక్షన్ల వల్ల ఇన్సులిన్ ను అందించటం ప్రధాన చికిత్శా మార్గము.
ఆహారములో మార్పులు మరియు శారీరక వ్యాయామాలు ఇన్సులిన్ ఇంజక్షన్లు రక్తములో చక్కెర స్థాయిని నియంత్రించటములో సహాయం చేస్తాయి మరియు చిక్కులను పరిమితం చేస్తాయి
మెల్లగా మొదలవుతుంది, వాడుకగా చేయించే రక్తపరీక్షలలో బయటపడుతుంది
సాధారణంగా స్థూలకాయం వారిని లేదా బరువు ఎక్కువగా ఉన్నవారిని ప్రభావితులను చేస్తుంది.
మధ్య ఊబకాయం (నడుము చుట్టూ ఉండే కొవ్వు), వ్యక్తులకు ఇన్సులిన్ నిరోధకాన్ని కలిగించటంలో ప్రేరకంగా ఉంటుందని తెలుస్తూ ఉంది.
మందులు, నియమిత అహారం, బరువు తగ్గేందుకు మరియు రక్తములో చక్కెరస్థాయి పెరిగేందుకు వ్యాయామాలు చెయ్యటం వంటి జీవనశైలిలో మార్పులు అన్నీ చికిత్సలో భాగాలు
అన్ని గర్భధారణల లోను 1-2 శాతం ఇది సంభవిస్తుంది మరియు ప్రసవానంతరం మెరుగుపడటం కానీ పూర్తిగా నయమవటం కానీ జరుగుతుంది. దీనితో ప్రభావితులైన వారిలో 1-2శాతము మహిళలు తదనంతర జీవితములో వర్గము2 మధుమేహానికి గురవచ్చు.
గర్భధారణ నుంచి ప్రసవకాలం వరకూ వచ్చే మధుమేహంకు పూర్తిగా చికిత్శచేయవచ్చు కానీ గర్భధారణ సమయం మొత్తమూ తల్లికీ బిడ్డకూ మధుమేహ సంబంధిత వ్యాధులు తలెత్తకుండా వైద్యపర్యవేక్షణ శ్రద్ద అవసరం.
తల్లి అదుపులేని రక్తచక్కెర వల్ల బాధ పడవచ్చు. ఇలాంటి మహిళలకు సహజ ప్రసవం సాధారణంగా కష్టమవుతుంది.
భారీ పరిమాణములోని శిశువు మరియు ఇతరచిక్కులు మరణానికి దారితీయటంతో సహా బిడ్డకు ప్రమాదాలు ఉన్నాయి. మధుమేహం ఉన్నతల్లికి జన్మించిన పిల్లల వారు పెద్దయ్యాక మధుమేహానికి గురికావచ్చు.
రక్తములో గ్లూకోజు మాంద్యము (హైపోగ్లై సెమియా)
మధుమేహాన్ని నయం చేసేందుకు మందులు వాడుతున్నదశలో శీఘ్రంగా. తీవ్రంగా రక్త చక్కెర స్థాయి తగ్గటాన్నిరక్తములో గ్లూకోజు మాంద్యము (హైపోగ్లైసెమియా) అని అంటారు.
అధిక మోతాదులో ఇన్సులిన్ వాడటం,ఆహారములో పిండిపదార్ధములు చాలినంత లేక పోవటం, నోటి ద్వారా తీసుకునే యాంటీ బయాటిక్ మందులతో పాటు మద్యం తీసుకోవటం, లేదా మితి మీరిన వ్యాయాయం వల్ల కలగవచ్చు.
సాధారణ రోగలక్షణాలు నీరసం, చెమటలుపట్టటం, కలత చెందటం, గుండె దడ, తలతిప్పటం
మధుమేహ వ్యాధిగ్రస్తులెవరన్నా రక్తములో గ్లూకోజు మాంద్యము (హైపోగ్లైసెమియా) బారిన పడితే వారికి తక్షణం చక్కెరకానీ గ్లూకోజుకానీ ఇవ్వాలి మరియు వైద్యుడిని సంప్రదించాలి.
అదుపులేని మధుమేహం కెటొఎసిడోసిస్ కి దారితీస్తుంది ఇదొక తీవ్రమైన స్థితి మరియు అపస్మారకానికి దారి తీయవచ్చు.
ప్రారంభదశలో రోగికి తీవ్రమైన దప్పిక, నీరసం మరియు వాంతులతో కూడిన లేక వాంతులు లేని నిదుర మత్తు. ఇది ఒత్తిడికి మరియు తీవ్ర అంటువ్యాధులకు గురయినప్పుడు సంభవిస్తుంది.
ఇది వచ్చిందని అనుమానం కలిగినప్పుడు తక్షణం ఆసుపత్రికిరోగిని తీసుకువెళ్ళాలి
మధుమేహము గలవారు క్షయ,చర్మ మూత్రాశయద్వారము మరియు పాదాలఅంటువ్యాధులకు గురవుతారు.
ఆలస్యముగా నయమయే ప్రక్రియవల్ల అదుపులేనిపాదాల అంటువ్యాధుల వల్ల కణజాలము యొక్కమృతికి(గాంగ్రిన్) దారితీయవచ్చు తద్వారా ఆ పాదము యొక్క భాగాన్నితొలగించవలసిరావచ్చు.
చిన్నా పెద్దా రక్తవాహికలు దెబ్బతినవచ్చు(ఆంజియోపతి)తో సహా దీర్ఘకాలపు చిక్కులుఉన్నాయి. చిన్నరక్తవాహికలు దెబ్బతినటం మైక్రోఆంజియోపతికి దారితీయవచ్చు.అది ఈ క్రిందివాటిలోఒకదానికికానీ ఎక్కువవాటికి కానీ కారణమవవచ్చు:
మధుమేహనేత్రాంతఃపటలవైకల్యం ఇందులోనేత్రాంతఃపటలం దెబ్బతిని తీవ్రదృష్టిలోపానికి లేదాఅంధత్వానికి దారితీయవచ్చు.
మధుమేహనరాలవ్యాధి ఇది అసాధారణమైన,తగ్గిపోయిన స్పర్శకు దారితీస్తుంది,పాదాలతో మొదలై చేతివేళ్ళకు చేతులకు పాకుతుంది.
మధుమేహకండరాలవ్యాధి అనేది నరాలవ్యాధి వల్ల కలిగే బలహీనత
మధుమేహమూత్రపిండాలవ్యాధి,మూత్రపిండాలు దెబ్బతినటంవల్ల తీవ్రమైనమూత్రపిండాల వైఫల్యానికి గురిచేస్తుంది తదనంతరం రక్తశుద్ధి అవసరమవుతుంది. వయోజనులలో మూత్రపిండాలు విఫలమవ్వటానికి మధుమేహం అన్నది ఒకసాధారణకారణం
స్థూలరక్తనాళమయవ్యాధి హృదయకోశరక్తనాళమయవ్యాధికి దారితీస్తుంది దానికి వేగంగారక్తనాళాలు గట్టిపడడటమొకకారణం.
మధుమేహానికి చికిత్శ ఉంది కానీ పూర్తిగా నయం కాదు మందులుకాకుండా ఆహారము మరియు వ్యాయాయము మంచిచికిత్సాప్రణాళికలు
సాధారణ భారతీయ ఆహారము మధుమేహానికి తగినది.అయినప్పటికీ పోషకాహారము ఎంతతీసుకోవాలనేది వ్యక్తి యొక్క వయసు,లింగము,బరువు,పొడవు,శారీరకశ్రమ మరియు శరీరధర్మసంబంధమైన అవసరాలను బట్టి నిర్ధారించుకోవాల్సి ఉంటుంది
ఉండాల్సిన దానికన్నా పదిశాతము తక్కువ శరీరబరువు ఉండేలా చూసుకోవాలి
మొత్తము కాలరీలలో 60-65%శాతము పిండిపదార్ధాల నుంచి, 15 -20శాతము మాంసకృత్తులనుంచి, 15 -20శాతము కొవ్వునుంచి.
రక్తచక్కెరమీద పిండిపదార్ధాల ప్రభావంగురించితెలిపే గ్లిసెమిల్ ఇండెక్స్ తక్కువగా ఉండే తృణధాన్యాలను పైన పొట్టుతో లేదా కాయధాన్యాలను తీసుకోవటం అభిలషణీయం.
సరైన పరిమాణాల్లో ఫలాలను తీసుకోవచ్చు.
మాంసకృత్తులను శాఖాహారవనరుల నుండిస్వీకరించటం మంచిది ఎందుకనగా అవి ఆహారానికి వినియోగము లేనిపదార్ధాన్ని అందిస్తాయి మరియు జంతుమాంసకృత్తులు కొలెస్ట్రాల్ పెరగటానికి దోహదపడతాయి.
వ్యాధితీవ్రత తక్కువగా ఉంటే కాలరీలు తక్కువగా కలిగియున్న ఆహారము మరియు చక్కెరవినియోగమున్న మిఠాయిలను,జాములు జల్లీలను తీసుకోకపోతే సరిపోతుంది.
తీవ్రత పెరుగుతున్నప్పుడు వైద్యుని లేదా ఆహారశాస్త్రజ్ఞుల సలహా తీసుకోవటం ఉత్తమం.వారికి రక్తచక్కెర అంచనా దానితోపాటు మందులమోతాదులో హెచ్చింపులు తగ్గింపులు మరియు ఆహారపుసలహాలు తప్పనిసరి
గర్భధారణ సమయములోని మధుమేహం వైద్యపర్యవేక్షణ జాగ్రత్తగా జరగాలి.ఆమెప్రతి కిలోగ్రాముకు 30-35కిలో కాలరీలశరీరబరువును తీసుకొనితీరాలి.ఆమె ఆహారములో శరీరబరువుకు తగ్గట్టుగా ప్రతి కిలోగ్రాముకు 1.5 -2 .5 గ్రాముల మాంస కృత్తులు ఉండాలి.గర్భధారణ మొత్తము సమయములో బరువులో 12కిలోగ్రాములకు మించకూడదు.తల్లీబిడ్దలకు చిక్కులెదురవ్వకుండా ఉండేందుకుగాను రక్తచక్కెర స్థాయిని గర్భిణీగా ఉన్నంతకాలము సాధారణస్థాయిలోనే కొనసాగించాలి.
వ్యాయాయము ఎవరికైనా మంచిదే ముఖ్యంగా మధుమేహముతో ఉన్నవారికి.మధుమేహం ఉన్నవారిలో క్రమంగా వ్యాయామం చేసేవారిలో మందుల అవసరం తక్కువగా ఉంటుంది.
వ్యాయామ పద్ధతులను తీసుకునే ఆహరము మరియు ఇన్సులిన్/నోటిమందులమోతాదు వంటివాటి మీద ఆధారపడి ఎంపికచెసుకోవాలి.
madhumeham u Vikaspedia
madhumeham lakshanaalu
madhumeham roopaalu
vargam1madhumeham leda insulin meeda aadhaarapadda madhumeham
vargamu2 madhumeham leda insulin meeda aadhaarapadani madhumeham
garbhadhaarana nunchi prasavakaalam varakuu vache madhumeham
madhumehaaniki sambandhita chikkulu
teevramaina chikkulu
chatoeedosis
madhumehanirvahana
vyaayaayamu
madhumeham sariiraaniki pradhaana indhana vanaru ayina glukojunu ela prabhaavitam chestundanna vyaadhi.
saadhaaranamugaa insulin ane haarmonu sareera kanaalu glukojunu teesukunenduku tadwara adisaktigaa upayogapadela sahayamu chestundi.
ayithe madhumeham unnavyaktilo avasarammeraku insulin utpattikaakapovatamo leda insulin nu sareerakanaalu gurtinchalekapovatamo leda renditikalayika.
deenivalla sareerakanaalu labhistunna chakkeranu grahinchalekapotayi,tadwara raktamulo chakkerasthayiperigem daariteestundi.
moothramulo chakkera unnappudu leda upavasam tarvaata leda maamuulu bhojanamuayyaka 2gantalatarvaata raktamulo chakkera 100milleeliitarlaku 120milligramulakanna adhikamgaa unte aavyaktiki madhumeham unnatlu.
mithi meerina mootram utpatti (paliaria) endukanagaa mithi meerina rakta chakkeranu sareeram mootramu dwara vadilinchukovataaniki prayatnistundi.
moothramulo kolpoina dravaala nashtaalanu poodchukunenduku gaanu vipareetamaina dappika mariyu dravaalanu adhikamgaa teesukovatam(polydipsia)
adhika rakta glucoso kantini prabhaavitam cheyyatam valla drushti masakabaratam,kantiaddaalanu tarachuu marchalsiravatam jarugutundi.
sakti leka povatam valla aakali perugutundi
chakkeranu maamuulugaa upayoginchukolekapovatam valla sareeram kovvunu kandaraalanu indhanamgaa vaadatam valla vivarinchaleni vidhamgaa baruvu taggutundi
labhyamayye chakkeranu upayoginchukolekapovatam valla somaritanam leda alasata
tegina gaayalu twaragaa maanaka povatam
ee lakshanaalu raktachakkera koddigaa peraginatlayithe takkuvagaane kanipistaayi.
madhumehaaniki moodu pradhaana roopaalunnaayi
vargam1
vargam2mariyu
chala chinnavayasulo modalavutundi
insulin lopamu valla kalugutundi
deeniki chikitsa undikaanii puurtigaa nayamu kaadu. injakshanla valla insulin nu andinchatam pradhaana chikitsa maargamu.
aahaaramulo maarpulu mariyu saareeraka vyaayaamaalu insulin injakshanlu raktamulo chakkera sthaayini niyantrinchatamulo sahayam chestayi mariyu chikkulanu parimitam chestayi
mellagaa modalavutundi, vaadukagaa cheyinche raktapareekshalalo bayatapadutundi
saadhaaranamgaa sthoolakaayam vaarini leda baruvu ekkuvagaa unnavaarini prabhaavitulanu chestundi.
madhya oobakaayam (nadumu chuttu unde kovvu), vyaktulaku insulin nirodhakaanni kaliginchatamlo prerakamgaa untundani telustuu undi.
mandulu, niyamita ahaaram, baruvu taggenduku mariyu raktamulo chakkerasthaayi perigenduku vyaayaamaalu cheyyatam vanti jeevanasaililo maarpulu annee chikitsalo bhaagaalu
anni garbhadhaaranala lonu 1-2 saatam idhi sambhavistundi mariyu prasavaanantaram merugupadatam cony puurtigaa nayamavatam cony jarugutundi. deenitho prabhaavitulaina vaarilo 1-2saatamu mahilalu tadanantara jeevitamulo vargamu2 madhumehaaniki guravacchu.
garbhadhaarana nunchi prasavakaalam varakuu vache madhumehanku puurtigaa chikitsacheyavachhu cony garbhadhaarana samayam mottamuu tallikee biddakuu madhumeha sambandhita vyaadhulu talettakunda vaidyaparyavekshana shradda avasaram.
talli adupuleni raktachakkera valla baadha padavachhu. ilanti mahilalaku sahaja prasavam saadhaaranamgaa kashtamavutundi.
bhari parimaanamulooni sisuvu mariyu itarachikkulu maranaaniki daariteeyatamto sahaa biddaku pramaadaalu unnaayi. madhumeham unnatalliki janminchina pillala vaaru peddayyaaka madhumehaaniki gurikavachhu.
raktamulo glucoso maandyamu (hypogli semia)
madhumehaanni nayam chesenduku mandulu vaadutunnadasalo sheeghramgaa. teevramgaa rakta chakkera sthaayi taggataanniraktamulo glucoso maandyamu (hypoglicemea) ani antaaru.
adhika motaadulo insulin vaadatam,aahaaramulo pindipadaardhamulu chaalinanta leka povatam, noti dwara teesukune anty biatic mandulatho paatu madyam teesukovatam, leda mithi meerina vyaayaayam valla kalagavacchu.
saadhaarana rogalakshanaalu neerasam, chematalupattatam, kalata chendatam, gunde dada, talatippatam
madhumeha vyaadhigrastulevaran raktamulo glucoso maandyamu (hypoglicemea) baarina padithe vaariki takshanam chakkerakaanii glucozcony ivvali mariyu vaidyudini sampradinchaali.
adupuleni madhumeham chatoeedosis ki daariteestundi idoka teevramaina sthiti mariyu apasmaarakaaniki daari teeyavachhu.
praarambhadasalo rogiki teevramaina dappika, neerasam mariyu vaantulatoe kuudina leka vaantulu laeni nidura mattu. idhi ottidiki mariyu teevra antuvyaadhulaku gurayinappudu sambhavistundi.
idhi vachindani anumanam kaliginappudu takshanam aasupatrikirogini teesukuvellaali
madhumehamu galavaaru kshaya,charma moothraasayadvaaramu mariyu paadaalaaantuvyaadhulaku guravutaaru.
aalasyamugaa nayamaye prakriyavalla adupulenipaadaala antuvyaadhula valla kanajaalamu yokkamrutiki(gangrin) daariteeyavachchu tadwara aa paadamu yokka bhaagaannitolaginchavali.
chinna pedda raktavaahikalu debbatinavacchu(aanjiyopati)thoo sahaa deerghakaalapu chikkuluunnaayi. chinnaraktavaahikalu debbatinatam microongiopatici daariteeyavachchu.adhi ee krindivatilookookaani ekkuvavaatiki cony kaaranamavavachhu:
madhumehanetraantapahtapapai indulonetrantapahtapalam debbatini teevradrushtilopaaniki ledaandhatvaniki daariteeyavachchu.
madhumehanaralavyaadhi idhi asaadhaaranamaina,taggipoyina sparsaku daariteestundi,paadaalatoe modalai chetivellaku chetulaku paakutundi.
madhumehakandaralavyadhi anedi naralavyadhi valla kalige balaheenata
madhumehamootrapindaalv,moothrapindaalu debbatinatamvalla teevramainamootrapindaala vaiphalyaaniki gurichestundi tadanantaram raktasuddhi avasaramavutundi. vayojanulalo moothrapindaalu viphalamavvataaniki madhumeham annadi okasaadhaaranakaaranam
sthoolaraktanaalamayavaaydu urdayakosaraktanalamayavayi daariteestundi daaniki vegangaaraktanaalaalu tattipadadatamokakaranam.
madhumehaaniki chikitsa undi cony puurtigaa nayam kaadu mandulukakunda aahaaramu mariyu vyaayaayamu manchichikitsaapranaali
saadhaarana bhaarateeya aahaaramu madhumehaaniki taginadi.ayinappatiki pooshakaahaaramu enthatheesukovaalanedi vyakti yokka vayasu,lingamu,baruvu,podavu,saareerakasrama mariyu sareeradharmasambandhamaina avasaraalanu batti nirdhaarinchukovalsi untundi
undaalsina danikanna padisaatamu takkuva sareerabaruvu undela chusukovali
mottamu kaalareelalo 60-65yratamu pindipadaardhaala nunchi, 15 -20saatamu maamsakruttulanunchi, 15 -20saatamu kovvununchi.
raktachakkerameeda pindipadaardhaala prabhaavangurinchitelipa glisemil index takkuvagaa unde trunadhaanyaalanu paina pottutho leda kaayadhaanyaalanu teesukovatam abhilashaneeyam.
saraina parimaanaallo phalaalanu teesukovachhu.
maamsakruttulanu saakhaahaaravanarula nundisweekarinchatam manchidi endukanagaa avi aahaaraaniki viniyogamu lenipadaardhaanni andistaayi mariyu jantumaamsakruttulu collestral peragataaniki dohadapadataayi.
vyaadhitiivrata takkuvagaa unte kaalareelu takkuvagaa kaligiyunna aahaaramu mariyu chakkeraviniyogamunna mitaayilanu,jaamulu jalleelanu teesukokapothe saripotundi.
teevrata perugutunnappudu vaidyuni leda aahaarasaastragnula salaha teesukovatam uttamam.vaariki raktachakkera anchana daanitopaatu mandulamotaadulo hecchimpulu taggimpulu mariyu aahaarapusalahalu tappanisari
garbhadhaarana samayamuloni madhumeham vaidyaparyavekshana jaagrattagaa jaragali.aameprati kilogramuku 30-35kilo kaalareelasareerabaruvunu teesukonitiiraali.aame aahaaramulo sareerabaruvuku taggattugaa prati kilogramuku 1.5 -2 .5 graamula maamsa kruttulu undaali.garbhadhaarana mottamu samayamulo baruvulo 12kilogramulaku minchakudadu.talleebiddalaku chikkuleduravvakunda undendukugaanu raktachakkera sthaayini garbhineegaa unnantakaalamu saadhaaranasthaayiloone konasaaginchaali.
vyaayaayamu evarikainaa manchide mukhyamgaa madhumehamutho unnavaariki.madhumeham unnavaarilo kramangaa vyaayaamam chesevarilo mandula avasaram takkuvagaa untundi.
vyayama paddhatulanu teesukune aaharamu mariyu insulin/notimandulamotadu vantivaati meeda aadhaarapadi empikachesukovali.