* ఎ కోటిరెడ్డి
జులై 5వ తేదీన పార్లమెంటులో ప్రవేశ పెట్టిన 2019-20 బడ్జెట్‌లో రానున్న ఐదు సంవత్సరాలలో దేశంలో 10,000 ఎఫ్‌పివో (ఫార్మర్‌ ప్రొడ్యూసర్‌ ఆర్గనైజేషన్‌-రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలు-) లను ఏర్పాటు చేయటం లక్ష్యమని ఆర్థికమంత్రి ప్రకటించారు. ఒక్కొక్క ఎఫ్‌పివోలో 1000 మందిసన్న, చిన్నకారు రైతులను సభ్యులుగా చేర్చుకోవాలని, వీటి ద్వారా వ్యవసాయోత్పత్తిని, రైతుల ఆదాయాన్ని పెంచుతామని ప్రకటించారు. ఆర్థికమంత్రి ప్రకటన, ఎఫ్‌పివోల ఏర్పాటు కోసం జరుగుతున్న ప్రయత్నాలు చూస్తే ఎఫ్‌పివోల ఏర్పాటు ఉత్పాదకత, రైతుల ఆదాయాలను పెంచటం కోసం కాక, రైతుల ఆదాయాలు పెరగకపోవటంలో తమ బాధ్యత ఏమీలేదని ప్రభుత్వం తప్పుకోవటానికి, రైతుల భూములను కార్పొరేట్‌ కంపెనీల పరం చేయటానికి వీలుగా రంగాన్ని సిద్ధం చేస్తున్నట్లు స్పష్టమౌతున్నది. రైతుల ఆదాయలను పెంచాలనే తపన ప్రభుత్వానికి నిజంగా ఉంటే రైతులు నష్టపోవటానికి కారణాలేమిటో పరిశీలించి, వాటి నివారణకు చర్యలు తీసుకొని ఉండేది. కాని మోడి ప్రభుత్వం అందుకు భిన్నంగా వ్యవహరిస్తున్నది. రైతాంగ సమస్యల పరిష్కారం కోసం గతంలో యుపిఎ ప్రభుత్వం నియమించిన స్వామినాధన్‌ కమిషన్‌ వ్యవసాయ ఖర్చులతో పాటు రైతుల శ్రమ, పెట్టుబడులపై వడ్డీలు, భూమికౌలు, కుటుంబ శ్రమతో కలుపుకొని వ్యవసాయోత్పత్తులకు అయిన ఖర్చుకు 50 శాతం అదనంగా కలిపి, కనీస మద్దతు ధరలను నిర్ణయించాలని సిఫార్సు చేసింది. సుప్రీంకోర్టులో కేసు విచారణ జరుగు తున్న సందర్భంలో ఈ సూత్రం ప్రకారం ఖర్చులను లెక్కించి, అదనంగా 50 శాతం కలిపి కనీస మద్దతు ధరలు నిర్ణయించటం సాధ్యం కాదని మోడి ప్రభుత్వం అఫిడవిట్‌ దాఖలు చేసింది. ఖర్చులకు 50 శాతం అదనంగా కలిపి మద్దతు ధరలను నిర్ణయించటం సాధ్యం కాదని సుప్రీంకోర్టులో చెప్పిన ప్రభుత్వం ఆదాయాలను రెట్టింపు చేస్తానని రైతులను మభ్యపెట్టటానికి ప్రయత్నం చేస్తున్నది. ఎంతటి నయవంచన! ఇపుడు రైతులను ఎఫ్‌పిఒలలో చేర్చి, ఉత్పాదకత, ఆదాయం పెంచుతామనే పేరుతో వారిని భూములకు దూరం చేయటానికి, వారి భూములను కార్పొరేట్‌ సంస్థలకు కట్ట బెట్టటం కోసమే ఎఫ్‌పివోల ఏర్పాటు కార్యక్రమా న్ని వేగిరం చేస్తున్నది. దేశంలోని కొన్ని ప్రాంతా లలో గతంలోనే ఎఫ్‌పివోలు ఏర్పాటైనా ప్రస్తు తం ప్రభుత్వం బడ్జెట్‌లో లక్ష్యం నిర్దేశించటంతో ఎఫ్‌పివోల ఏర్పాటు కార్యక్రమం ఊపందుకోనున్నది.
వ్యవసాయరంగంలో సవాళ్ళను ఎదుర్కోవ టానికి రైతులకు తక్కువ ధరలలో వ్యవసాయ ఉపకరణాలు, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, ఉత్పాదకతను పెంచుకోవటానికి తగిన సహకా రం, తమ ఉత్పత్తులను మార్కెటింగ్‌ చేయటంలో బేరసారాల శక్తిని పెంచటం ఎఫ్‌పివోల ద్వారా సాధ్యమౌతుందని చెప్పారు. 1956 కంపెనీల చట్టం ప్రకారం ఎఫ్‌పివోలను ఏర్పాటు చేయా లని, ఒక్కొక్క ఎఫ్‌పివోలో 8-10 గ్రామాల నుండి 1,000 మంది సన్న, చిన్నకారు రైతులను సమీకరించాలని చెప్పారు. ఎఫ్‌పివోలో సభ్యు లుగా చేరిన రైతుల భూమి కంపెనీ మూల ధనంగా ఉంటుంది. తమ భూమి విలువ నిష్ప త్తిలో రైతులకు షేర్లు కేటాయిస్తారు. వ్యవసాయ ఖర్చులతో పాటు ఎఫ్‌పివో నిర్వహణకు అయిన ఖర్చులను మినహాయించి, మిగిలిన ఆదాయాన్ని షేర్ల దామాషా ప్రకారం రైతులకు పంచుతారు. సంవత్సరానికి 10 శాతం చొప్పున వ్యవసాయ ఉత్పాదకత పెంచాలని, ద్రవ్యోల్బణం పోనూ రైతుల రాబడి కూడా ప్రతి సంవత్సరం 10 పెరగాలని చెప్పారు. ఎఫ్‌పివోను నిర్వహించ టానికి ఏర్పాటయే కమిటీకి సిఇవోను రిసెర్చి ఇన్స్టిట్యూట్‌ నియమిస్తుంది. రీసెర్చి ఇన్స్టిట్యూట్‌లు కార్పొరేట్‌ సంస్థల ఆధ్వర్యంలో ఏర్పాటవుతాయి. కాబట్టి వారు కార్పొరేట్ల ప్రయోజనాలను నెర వేర్చటానికి అనుగుణంగా కార్యక్రమాలు రూపొం దిస్తారు. రైతుల భూములను తమ చేతుల్లోకి తెచ్చుకోవటమే కార్పొరేట్ల లక్ష్యంగా ఉన్నది. కార్పొరేట్‌ సంస్థలకు అత్యంత విశ్వాసపాత్రుడుగా పనిచేస్తున్న ప్రధాని మోడి రైతుల భూములను కార్పొరేట్లకు కట్టబెట్టటానికి 2013 భూ సేకరణ చట్టాన్ని తిరిగి సవరించటానికి పూనుకున్నాడు. ఇటువంటి ప్రభుత్వం రైతులకు ఆదాయాలు పెంచి, వారు సక్రమంగా వ్యవసాయం కొనసాగించటానికి సహకరిస్తుందా?
బాధ్యత నుండి తప్పుకుంటున్న ప్రభుత్వం
ఎఫ్‌పివోలను ఏర్పాటు చేయటం ద్వారా ఉత్పాదకత, ఆదాయాలను పెంచుకోమని చెబు తున్న ప్రభుత్వం తాను ఎఫ్‌పివోలకు ఇచ్చే మద్ద తు గురించి ఏమీ పేర్కొనలేదు. ఎఫ్‌పివోలను ఏర్పాటు చేసినపుడు మాత్రం ప్రభుత్వం కొంత మొత్తం గ్రాంటును అందజేస్తుంది. ఆ తర్వాత ఎఫ్‌పివోలు స్వయంగా నిధులు సమీకరించుకొని నడవాల్సిందే. ఎఫ్‌పివోలో 1000 మంది రైతులు ఉంటే సుమారుగా సగటున ప్రతిరైతుకు రెండున్నర ఎకరాలకి పైగా భూమి ఉంటుంది. అంటే 2,500 ఎకరాల భూమి ఎఫ్‌పివో కు ఉంటుంది. ఈ భూమిలో పంటలు పండించటానికి ఆయా పంటలను బట్టి కనీస పెట్టుబడి ఎకరాకు రూ. 25,000 నుండి రూ. 1,00,000 పైగా కావలసి ఉంటుంది. అంటే ఒక ఎఫ్‌పివోకు వ్యవసాయ కార్యకలాపాలు నిర్వహించటానికి రూ. 6,25,00,000 నుండి రూ.25, 00,00,000 రూపాయలకు పైగా పెట్టుబడి అవసరం అవుతుంది. ఇంతమొత్తం పెట్టుబడులు బ్యాంకులలో తీసుకోవాలంటే ప్రభుత్వ సహకారం ఉండాలి.
అన్నీ సక్రమంగా ఉండి పంట బాగా పండి నా మార్కెట్‌లో ధరల సమస్య ఎదురౌతుంది. పంట కళ్ళాలో ఉండగా ధరలు రైతాంగానికి గిట్టుబాటు కాకుండా ఉండటం, పంట వ్యాపా రుల చేతుల్లోకి వెళ్ళిన తర్వాత ధరలు పెరగటం చూస్తున్నాం. ఎఫ్‌పివోలు దీనిని ఏ విధంగా ఎదుర్కోగలవు? ధరలు వచ్చే వరకు పంటను నిల్వచేయటం సాధ్యం అవుతుందా? ఒకవేళ నిల్వ చేయటానికి సిద్ధమైతే అందుకు అవసరమైన గోదాములు ఎక్కడున్నాయి? గోదాములు ఉన్న చోట్ల అయినా నిల్వచేస్తే గిట్టుబాటు ధర ఎప్పటికి వస్తుందో చెప్పలేం. ఒకవేళ మరుచటి సంవత్సరం పంటవేసే సీజన్‌ వరకు గిట్టుబాటు ధర రాక పోతే, బ్యాంకు లేదా ఇతర రుణదాతలు ఇచ్చిన రుణం తీర్చలేరు. ఇచ్చిన రుణం తీర్చకుండా బ్యాంకు/ సంస్థలు మళ్ళీ రుణం ఇస్తాయా? ఇటు వంటి పరిస్థితుల్లో గిట్టుబాటు ధరకోసం ఉత్పత్తిని నిల్వచేస్తే మరుచటి సంవత్సరం వ్యవసాయం సాగటం సాధ్యమవుతుందా? ఎఫ్‌పివో ఏర్పాటై 1,000 మంది రైతులు ఒకచోట సంఘటితమైనా కార్పొరేట్‌, బహుళజాతి సంస్థల చేతుల్లో మార్కెట్‌ ఉన్నపుడు ఇపుడు వ్యవహరిస్తున్న పద్ధతులలోనే అపుడూ వ్యవహరించి, రైతుల ఉత్పత్తిని చౌకగా కొట్టేయాలనే ప్రయత్నం చేస్తారు కదా! ప్రభుత్వం రైతులకు అనుకూలంగా మార్కెట్‌లో జోక్యం చేసుకోకుండా మార్కెట్‌లో బడా సంస్థల దోపిడీని అరికట్టటం సాధ్య మౌతుందా? కొన్ని సంవత్సరాలలో ప్రకృతి వైపరీ త్యాలు రైతాంగాన్ని తీవ్ర నష్టాలకు గురిచేస్తు న్నాయి. నష్టాలు వచ్చి ఎఫ్‌పివో తను తీసుకున్న మొత్తం రుణాన్ని ఆ సంవత్సరం చెల్లించలేకపోతే, బాకీ ఉండగా బ్యాంకులు మళ్ళీ ఆ ఎఫ్‌పివోకు రుణం ఇస్తాయా? రుణం ఇవ్వకపోతే వ్యవసాయాన్ని ఎలా కొనసాగించాలి? చిన్న, సన్నకారు రైతులు తాము పండించిన పంటలను అమ్మటం ద్వారా వచ్చిన కొద్దోగొప్పో ఆదాయం తో తమ కుటుంబ అవసరాలను తీర్చుకొంటుం టారు. వచ్చిన ఆదాయం కుటుంబపోషణకు సరిపోదు కాబట్టి అప్పులపై బతుకుతూ, మరు సటి సంవత్సరం పంటకోసం ఎదురు చూస్తుం టారు. పంటపండే వరకు చిల్లర వ్యాపారులు, గ్రామంలోని పరిచయస్తులో, వడ్డీ వ్యాపారులో అప్పులు ఇస్తారు. పంట వచ్చిన వెంటనే వారి రుణం తీర్చమని రుణదాతలు కోరతారు. తీర్చకపోతే మళ్ళీ అప్పు ఇవ్వరు. అటువంటి పరిస్థితులలో తమ పంటలను అమ్మకుండా నిల్వ చేసుకొంటే ఈ రైతు కుటుంబాలు ఏ విధంగా మనుగడ సాగించాలి? రైతులు గోదాముల్లో నిల్వ చేసుకున్న పంట విలువలో 80 శాతాన్ని ప్రభుత్వం వెంటనేరుణంగా అందజేస్తేనే రైతులు తమ ఉత్పత్తులను గిట్టుబాటు ధరలు వచ్చే వరకు నిల్వచేసుకోవటం సాధ్యం అవుతుంది.
మహారాష్ట్రలో 2500ల ఎఫ్‌పివోలను ఏర్పాటు చేశారు. వాటి అనుభం ఏ మాత్రం ఆశాజనకంగా లేదు. వీటిలో 100 కన్నా తక్కు వ ఎఫ్‌పివోలే లాభాలలో ఉన్నాయి. ఎఫ్‌పివోలు నిలదొక్కుకోవటానికి, అభివృద్ధి కావటానికి ప్రభుత్వ సహాయం అవసరం కాగా, అటువంటి సహాయాన్ని ప్రభుత్వం అందించలేదు. సాధారణ రైతాంగానికి ఇస్తున్న సబ్సిడీలను ఎఫ్‌పివోలకు ఇస్తామని ప్రభుత్వం చెప్పలేదు. ప్రభుత్వం నుండి ఏదైనా సహాయం ఇచ్చినా ఎఫ్‌పివోలను నిర్వహి స్తున్న కంపెనీకి ఇచ్చింది మినహా రైతాంగానికి ఇవ్వలేదు. ఫలితంగా ఎఫ్‌పివోలు దారుణంగా విఫలమై సభ్యులుగాఉన్న రైతులకు తీవ్ర నష్టాన్ని కలిగించాయి.
భూములు తిరిగి రైతుల చేతికి వస్తాయా
సరళీకరణ విధానాలు ప్రారంభం అయిన తర్వాత కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు అనుసరిస్తున్న విధానాల వలన వ్యవసాయంలో నష్టాలు రావ టం సర్వసాధారణంగా మారింది. ఎఫ్‌పివోలకు నష్టాలు వచ్చి, వ్యవసాయం సాగించలేని పరిస్థితులు ఏర్పడితే ఏమవుతుంది? కంపెనీ చట్టం ప్రకారం భూములు విలీనం అయిన తర్వాత కంపెనీకి వర్తించే నిబంధనలే ఎష్‌పివో లలోని రైతుల భూములకు కూడా వర్తిస్తాయి. ఏ కంపెనీ ఐనా బ్యాంకులు, ఇతర ద్రవ్యసంస్థల నుండి తీసుకున్న రుణాలను సకాలంలో చెల్లించకపోతే ఆ ఆస్తులు ఎన్‌పిఎ (నాన్‌ పెర్‌ ఫార్మింగ్‌ ఆసెట్స్‌)గా మారతాయి. అపుడు భూములు ద్రవ్యసంస్థల పరమౌతాయి. రైతులకు షేర్లే మిగులుతాయి. భూమి కంపెనీ యాజ మాన్యంలోనే ఉంటుంది. రైతులు తమవద్ద ఉన్న షేర్లను అమ్ముకోవాలి మినహా భూమిపై హక్కుండదు. నష్టపోయిన కంపెనీల షేర్లను ఎవరు కొంటారు? అందువలన షేర్‌ మార్కెట్‌లో మదుపు చేసేవారు ఎఫ్‌పివోల షేర్లు కొనటానికి ఆసక్తి చూపకపోవచ్చు. తమ ఎఫ్‌పివోకు నష్టాలు వచ్చి, వ్యవసాయం సాగించలేని పరిస్థితులు ఏర్పడిన తర్వాత రైతులకు ఏ ధరకైనా షేర్లు అమ్ముకోక తప్పని పరిస్థితి ఎదురౌతుంది.
పంట పండించిన తర్వాత తన పంటను అమ్ముకొన్న రైతుకు లాభం వస్తుందా, లేదా నష్టపోతాడా అన్నది మార్కెట్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది.వ్యవసాయరంగంలో తక్కువ వ్యయంతో ఉత్పత్తి చేయటం, ఉత్పాదకతను పెంచుకోవటం పైనే రైతులు లాభాలు సంపాదించటం ఆధార పడిలేదు. మార్కెట్‌పై ఆధిపత్యం కలిగిన దేశం లోని బడా పెట్టుబడిదారులు, వాణిజ్య సంస్థలు, బహుళజాతి సంస్థలు వ్యవసాయోత్పత్తుల ధరలను తమకిష్టం వచ్చిన విధంగా పెంచటం/తగ్గించటం చేస్తున్నాయి. పంటలు మార్కెట్లోకి రానున్న సమయంలో ధరలను తగ్గిస్తారు. పంటలో అధికభాగం తమచేతుల్లోకి వచ్చిన తర్వాత తిరిగి ధరలు పెంచుతారు. అదనంగా పెట్టుబడులు, కుటుంబ పోషణకు అవసరమైన వనరులు లేని పేద, మధ్యతరగతి రైతులు పంట చేతికి రాగానే తమ పంటలను అనివార్యంగా అమ్ముకోవలసిన పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. దానితో పాటు ప్రభుత్వం వివిధ దేశాలతో స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందాలు చేసుకుంటున్నది. వ్యవసాయోత్పత్తుల దిగుమతులపై కష్టమ్స్‌ సుంకాలను తగ్గిస్తున్నది. అమెరికా, యూరప్‌ తదితర దేశాల ప్రభుత్వాలు వివిధ పంటలకు 30 నుండి 80 శాతం వరకు సబ్సిడీలను ఇస్తున్నా యి. మన ప్రభుత్వం వ్యవసాయ ఉత్పత్తి విలువలో 3-4 శాతానికి మించి సబ్సిడీలివ్వటం లేదు. ఫలితంగా ఆ దేశాల వ్యవసాయోత్పత్తులు అతి తక్కువ ధరలకు అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌లోకి వస్తున్నాయి.వ్యవసాయోత్పత్తులను అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌కు అనుసంధానం చేయటంతో మన రైతాంగం చేసిన ఉత్పత్తులు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో పోటీ పడలేకపోతున్నాయి. అదే కారణంతో అధిక ఉత్పాదకత సాధించినా, తక్కువవ్యయంతో ఉత్పత్తి చేసినా మనరైతాంగం దేశీయ మార్కెట్లో కూడా పోటీ పడేస్థితి ఉండటం లేదు.ఈ సమస్యను పరిష్కరించటం ప్రభుత్వంపై ఆధారపడి ఉన్నది. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలోని రైతులకు ఇస్తున్న విధంగా మన రైతులకు ఇస్తున్న సబ్సిడీలను ప్రభుత్వం పెంచాలి. దానితో పాటు మనదేశంలోకి దిగుమతి అవుతున్న వ్యవసాయో త్పత్తులపై అవసరమైన మేరకు సుంకాలను విధించాలి. అపుడు మన రైతులు ఉత్పత్తి చేసే సరుకులు అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌లో పోటీ పడగలవు. దేశంలోనూ దిగుమతయిన సరుకుల కన్నా తక్కువ ధరకు అమ్మటం ద్వారా పోటీని తట్టుకొని నిలబడగలవు. స్వామినాధన్‌ కమిషన్‌ సూచించిన విధంగా మొత్తం వ్యవసాయ ఖర్చు లు, పెట్టుబడి ఆస్తులపై వడ్డీలు, కౌలు, రైతు కుటుంబశ్రమను కలిపి లెక్కించి, దానికి అదనంగా 50 శాతం కలిపి మద్దతు ధరలను నిర్ణయించి, రైతులు చేసిన ఉత్పత్తిని ప్రభుత్వమే సేకరించాలి. ప్రకృతి వైపరీత్యాల నుండి రక్షణ కల్పించాలి. ఇటువంటి రక్షణలు కల్పిస్తేనే ఎఫ్‌పి వోలు నిలదొక్కుకుంటాయి. రైతులకు ప్రయో జనం చేకూరుతుంది.
ఆహార భద్రతకు చేటు
ఎఫ్‌పివోల ఏర్పాటుతో ఆహార భద్రతకు ప్రమాదం ఏర్పడుతుంది. దేశంలోని ప్రజలం దరికీ ఆహారభద్రతను కల్పించేలా ప్రభుత్వ విధానాలుండాలి. ప్రజలకు ఆహార భద్రత కల్పించాలంటే మొద టగా ప్రజలందరికీ సరిపోయే ఆహారధాన్యాలను దేశంలోనే ఉత్పత్తి చేయాలి. ప్రస్తుతం మన రైతాంగం ఉత్పత్తి చేస్తున్న ఆహార ధాన్యాలు మన ప్రజల సాధారణ ఆహార అవసరాలను తీర్చటానికి అస్తుబిస్తుగా సరిపోతున్నాయి. ఇంకా నాణ్యమైన పోషకాహారాన్ని మన ప్రజలకు అందించాలంటే ఆహారోత్పత్తులను ఇంకా పెంచాలి. కాని ఏర్పడ నున్న ఎఫ్‌పివోలు ఆహారపంటలను పండిస్తా యనే గ్యారంటీ లేదు. ఏ పంటలు వేస్తే తమకు ప్రయోజనమని ఎఫ్‌పివో నిర్వాహకులు భావిస్తారో ఆ పంటలనే వేయిస్తారు. దానితో అనివార్యంగా ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి పడిపోయి, వాణిజ్య పంటలు పెరుగుతాయి. అహారధాన్యాల కోసం విదేశాలపై ఆధారపడవలసి వస్తుంది. మన ప్రజలకు ఆహార కొరత, పోషకాహారలోపం పెరుగుతాయి.
వ్యవసాయ కార్మికులు, కౌలురైతులు
ఆర్థికమంత్రి చెప్పిన విధంగా ఎఫ్‌పివోలను ఏర్పాటు చేసి, వ్యవసాయం కొనసాగిస్తే ఎక్కువ భాగం యంత్రాలతో పనులు జరుగుతాయి. ఎఫ్‌పివోలలో సభ్యులు కావాలంటూ ప్రభుత్వం పేర్కొన్న సన్న, చిన్నకారు రైతులు తమ పొలంలో పనిచేసుకొంటూ, సీజన్‌లో ఇతరుల పొలాలలో కూలిపనులకు కూడా వెళతారు. ఈ పనుల ద్వారా పొందుతున్న ఆదాయం వారి కుటుంబ ఆదాయంలో మూడోవంతుకు పైగా ఉంటున్నది. ఎఫ్‌పివోలు ఏర్పాటైన తర్వాత చిన్న ముక్కలుగా ఉన్న భూముల స్థానంలో భారీస్థాయి వ్యవసాయ క్షేత్ర్రాలు ఏర్పాటు కావటంతో వ్యవసాయంలో భారీ యంత్రాల వినియోగం పెరుగుతుంది. దానితో వీరికి లభించే పనులు తగ్గుతాయి. పనుల కోల్పోవటం ద్వారా పోగొట్టుకున్న ఆదాయాన్ని పొందటానికి వేరేమార్గం లేకపో వటంతో వీరి కుటుంబాల ఆర్థిక పరిస్థితి దిగజారుతుంది.
ఎఫ్‌పివోలు ఏర్పాటైతే గ్రామాలలో పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న వ్యవసాయ కార్మికులు, కౌలు రైతుల పరిస్థితి ఏమిటి? ఉభయ తెలుగు రాష్ట్రాలలో, ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కోస్తాజిల్లాలలో పెద్దసంఖ్యలో కౌలురైతులు ఉన్నారు. రైతుల భూములను కౌలుకు చేయటం ద్వారా వీరు ప్రధానంగా జీవనోపాధిని పొందుతున్నారు. ఎఫ్‌పివోలను ఏర్పాటు చేయటంతో వీరికి భూములు కౌలుకు దొరికే అవకాశం ఉండదు. వీరంతా నిరుద్యోగులుగా మారతారు. గ్రామాలలో 50 శాతంగా ఉన్న వ్యవసాయ కార్మికుల పరిస్థితి అగమ్యగోచరంగా మారుతుంది. ఇపుడు దొరుకుతున్న కనీస పనులు కూడా దొరికే పరిస్థితి లేకుండా పోతుంది. ఇటువంటి పరిస్థితిలో పెద్దమొత్తంలో ఉపాధి హామీ పనులు కల్పిస్తేనే చిన్న, సన్నకారు రైతులు, కౌలురైతులు, వ్యవసాయ కార్మికులకు పనులు దొరకటం సాధ్యం అవుతుంది. కాని ప్రభుత్వం ఒకవైపు ఎఫ్‌పివోల ఏర్పాటును ప్రోత్సహిస్తుం డగా, మరోవైపు ఉపాధి హామీ చట్టాన్ని అమలు చేయబోమని మంత్రులు ప్రకటనలు చేస్తున్నారు. ఈ పరిణామాలతో గ్రామాలలోని వ్యవసాయ కార్మికులు, కౌలురైతులు దారుణమైన పరిస్థితు లను ఎదుర్కొంటారు. సాగుభూములు రైతుల చేతుల్లో ఉన్నపుడు వ్యవసాయ పనులు ఎక్కువ భాగం కూలీలతో చేయించేవారు. అప్పటికి కూడా వ్యవసాయ కార్మికులకు పనులు దొరకక వలసలు పెరగటంతో వ్యవసాయ కార్మిక సంఘాలు, కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం చేసిన పోరాటాలతో తప్పనిసరి పరిస్థితులలో మహాత్మాగాంధి జాతీ య గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టాన్ని తీసుకు వచ్చారు. ఉపాధి హామీ చట్టం ద్వారా పనులు కల్పించటంతో పాటు నిరుద్యోగభృతిని కూడా అమలు జరపాల్సిన పరిస్థితులలో అసలుకే ఎసరు పెట్టటం బిజెపి ప్రభుత్వ వంచనను వెల్లడిస్తున్నది. ఈ చర్య ఫలితంగా గ్రామాలలో నిరుద్యోగంతో పాటు వలసలు పెరుగుతాయి. ఇపుడు జరుగుతున్న రైతుల ఆత్మహత్యలతో పాటు వ్యవసాయ కార్మికులు, కౌలురైతుల ఆకలి చావులను కూడా మనం చూడాల్సిన పరిస్థితులు ఏర్పడతాయి.
అందువలన ప్రభుత్వం ఎఫ్‌పివోలను ఏర్పాటు చేయటం ద్వారా రైతుల ఆదాయం పెంచుతామని చెబుతున్న మాటలు ''కొండ నాలుకకు మందువేస్తే ఉన్న నాలుక ఊడిందన్న'' చందంగా రైతుల ఆదాయాలను పెంచకపోగా, వారికి ఉన్న భూమికూడా లేకుండా చేయటానికి దారితీస్తుంది. పైకి ఎన్ని కల్లబల్లి మాటలు చెబుతున్నా వాస్తవంగా మోడి ప్రభుత్వం చేయబూనుకున్నది కూడా ఇదే. రైతుల భూములను కార్పొరేట్లకు కట్టబెట్టటమే లక్ష్యంగా పనిచేస్తున్న మోడి ప్రభుత్వం కార్పొరేట్లు రైతుల భూములు కాజేయటానికి అనుకూలంగా 2013 భూ సేకరణ చట్టాన్ని సవరించటానికి పట్టుపట్టి ప్రయత్నం చేస్తున్నది. రైతులను భూములకు దూరం చేసే ఎఫ్‌పివోల లాంటి కార్యక్రమాల అమలును వేగిరం చేస్తున్నది.
ప్రత్యామ్నాయ విధానాలు
నిజంగా రైతాంగం ఆదాయాలనున పెంచాలనే భావమే మోడి ప్రభుత్వానికి ఉంటే అందుకు తీసుకోవలసిన చర్యలు వేరుగా ఉన్నాయి. ఎఫ్‌పివోలకు బదులుగా రైతులతో సహకార సంఘాలను ఏర్పాటు చేయాలి. ఈ సహకార సంఘాలకు ప్రభుత్వం అన్ని విధాలైన సహాయ సహకారాలను అందించాలి. సంఘానికి అవసరమైన రుణాలను ప్రభుత్వ బ్యాంకుల ద్వారా పావలా వడ్డీకి అందించాలి. ఆధునిక యంత్రాలను తక్కువ అద్దెకు ప్రభుత్వమే సరఫరా చేయాలి. నాణ్యమైన విత్తనాలు, ఎరువులు, పురుగుమందులు, ఇతర ఉపకరణాలను ప్రభుత్వమే తక్కువ ధరలకు సరఫరా చేయాలి. మొత్తం ఖర్చులకు 50 శాతం అదనంగా కలిపి, కనీసమద్దతు ధరగా నిర్ణయించాలి. పంట మార్కెట్‌లోకి వచ్చిన తరుణంలో మద్దతు ధర కన్నా మార్కెట్‌ ధర తక్కువగా ఉంటే ప్రభుత్వమే మద్దతు ధరకు పంటలను కొనుగోలు చేయాలి. ప్రతిరైతుకు బీమా సదుపాయం కల్పించాలి.ప్రకృతి వైపరీత్యా లతో పంటలు నష్టపోయినపుడు రైతులకు పూర్తి నష్ట పరిహారం చెల్లించాలి. వ్యవసాయోత్ప త్తులకు ఇస్తున్న సబ్సిడీలను పెంచాలి. ప్రభుత్వ భూములు, భూస్వాముల వద్ద ఉన్న మిగులు భూములు వ్యవసాయ కార్మి కులు, పేదరైతులకు పంచాలి. రైతుల భూములకు నీటి సదుపాయం భారత ప్రభుత్వం తీసుకోవాలి. కౌలురైతులకు రుణాలు అందించాలి. ఉపాధి హామీ చట్టం అమలుకు అధిక నిధులు కేటాయించి, వ్యవ సాయ కార్మికుల కుటుంబాలలోని ప్రతివారికీ సంవత్స రంలో అత్యధిక రోజులు పనులు కల్పించాలి. రైతులు, వ్యవసాయ కార్మికులు, కౌలురైతుల కుటుంబాలకు ఉచిత వైద్యం అందించాలి. వారి పిల్లలకు పోస్టు గ్రాడ్యుయే షన్‌ వరకు ఉచిత విద్య అందించాలి.
ప్రభుత్వం ఇటువంటి చర్యలుతీసుకొంటేనే రైతులకు వ్యవసాయం గిట్టుబాటు అవుతుంది. వారి కుటుంబ ఆదాయాలు పెరుగుతాయి. సహకారోద్యమం, దానితో పాటు గ్రామాలు అభివృద్ధి అవుతాయి.దీనిని వదిలివేసి, ఎఫ్‌పివోల ఏర్పాటు, వాటి నిర్వహణను కార్పొరేట్లకు అప్పగించటం రైతులను భూములకు దూరం చేయటానికి దారితీస్తుంది. ఎఫ్‌పివోలకు వ్యతిరేకంగా, ప్రత్యామ్నాయ విధానాల కోసం రైతాంగం ఉద్యమిస్తేనే భూములు రైతుల చేతిలో ఉంటాయి. లేకపోతే కార్పొరేట్‌ల పరమౌతాయి. అందుకని ప్రభుత్వ కార్పొరేట్‌ అనుకూల విధానా లను వ్యతిరేకిస్తూ ప్రత్యామ్నాయ విధానాల సాధన కోసం వ్యవసాయ కార్మికులు, కౌలురైతులతో కలిసి రైతాంగం ఉద్యమించాలి.
* e kotireddy
julai 5va tedeena paarlamentulo pravesha pettina 2019-20 budgetlo raanunna aidu samvatsaraalalo desamlo 10,000 efpivo (formerme producersi aarganijeshanki-raitu utpattidaarula sanghaalu-) lanu erpaatu cheyatam lakshyamani aardhikamantri prakatinchaaru. okkokka efpivolo 1000 mandisanna, chinnakaaru raitulanu sabhyulugaa cherchukovalani, veeti dwara vyavasaayotpattini, raitula aadaayaanni penchutaamani prakatinchaaru. aardhikamantri prakatana, efpivola erpaatu kosam jarugutunna prayatnaalu chuste efpivola erpaatu utpaadakata, raitula aadaayaalanu penchatam kosam kaaka, raitula aadaayaalu peragakapovatamlo tama baadhyata emiledani prabhutvam tappukovataaniki, raitula bhoomulanu carporate companyla param cheyataniki veelugaa rangaanni siddham chestunnatlu spashtamoutunnadi. raitula aadaayalanu penchaalane tapana prabhutvaaniki nijamgaa unte raitulu nashtapovataaniki karanalemito pariseelinchi, vaati nivaaranaku charyalu teesukoni undedi. kaani modi prabhutvam anduku bhinnamgaa vyavaharistunnadi. raitanga samasyala parishkaaram kosam gatamlo up prabhutvam niyaminchina swaaminaadhanni kamishan vyavasaaya kharchulatho paatu raitula shrama, pettubadulapai vaddeelu, bhoomikoulu, kutumba shramatho kalupukoni vyavasaayotpattulaku ayina kharchuku 50 saatam adanamgaa kalipi, kaneesa maddatu dharalanu nirnayinchaalani sifaarsu chesindi. supreenkortulo kesu vichaarana jarugu tunna sandarbhamlo ee suutram prakaaram kharchulanu lekkinchi, adanamgaa 50 saatam kalipi kaneesa maddatu dharalu nirnayinchatam saadhyam kaadani modi prabhutvam affidavite daakhalu chesindi. kharchulaku 50 saatam adanamgaa kalipi maddatu dharalanu nirnayinchatam saadhyam kaadani supreenkortulo cheppina prabhutvam aadaayaalanu rettimpu chestaanani raitulanu mabhyapettataaniki prayatnam chestunnadi. enthati nayavanchana! ipudu raitulanu efpiolalo cherchi, utpaadakata, aadaayam penchutaamane paerutho vaarini bhoomulaku dooram cheyataniki, vaari bhoomulanu carporate samsthalaku katta bettatam kosame efpivola erpaatu karyakrama nni vegiram chestunnadi. desamloni konni praantaa lalo gtamlone efpivolu erpataina prastu tam prabhutvam budgetlo lakshyam nirdesinchatamto efpivola erpaatu kaaryakramam oopandukoonunnadi.
vyavasaayarangamlo savaallanu edurkova taniki raitulaku takkuva dharalalo vyavasaaya upakaranaalu, aadhunika saanketika parignaanam, utpaadakatanu penchukoovataaniki tagina sahaka ram, tama utpattulanu marchetingli cheyatamlo berasarala saktini penchatam efpivola dwara saadhyamoutundani cheppaaru. 1956 companyla chattam prakaaram efpivolanu erpaatu cheya lani, okkokka efpivolo 8-10 gramala nundi 1,000 mandi sanna, chinnakaaru raitulanu sameekarinchaalani cheppaaru. efpivolo sabhyu luga cherina raitula bhoomi company muula dhanamga untundi. tama bhoomi viluva nishpa ttilo raitulaku sherlu ketaayistaaru. vyavasaaya kharchulatho paatu efpivo nirvahanaku ayina kharchulanu minahaayinchi, migilina aadaayaanni sherla damasha prakaaram raitulaku panchutaaru. samvatsaraaniki 10 saatam choppuna vyavasaaya utpaadakata penchaalani, dravyolbanam ponoo raitula rabadi kuudaa prati samvatsaram 10 peragaalani cheppaaru. efpivonu nirvahincha taniki erpataye kamiteeki siivonu reserchi institute niyamistundi. reeserchi instityootelu carporate samsthala aadhvaryamlo erpaatavutaayi. kabatti vaaru carporatela prayojanaalanu nera vaerchataaniki anugunamgaa kaaryakramaalu roopom distaaru. raitula bhoomulanu tama chetulloki techukovatame carporatela lakshyamgaa unnadi. carporate samsthalaku atyanta vishwaasapaatrudugaa panichestunna pradhaani modi raitula bhoomulanu kaarporetlaku kattabettataaniki 2013 bhoo sekarana chattaanni tirigi savarinchataaniki poonukunnaadu. ituvanti prabhutvam raitulaku aadaayaalu penchi, vaaru sakramamgaa vyavasaayam konasaaginchataaniki sahakaristundaa?
baadhyata nundi tappukuntunna prabhutvam
efpivolanu erpaatu cheyatam dwara utpaadakata, aadaayaalanu penchukomani chebu tunna prabhutvam taanu efpivolaku iche madda tu gurinchi emi perkonaledu. efpivolanu erpaatu chesinapudu maatram prabhutvam kontha mottam graantunu andajestundi. aa tarvaata efpivolu swayamgaa nidhulu sameekarinchukoni nadavalsinde. efpivolo 1000 mandi raitulu unte sumaruga sagatuna pratiraituku rendunnara ekaralaki paiga bhoomi untundi. ante 2,500 ekaraala bhoomi efpivo ku untundi. ee bhoomilo pantalu pandinchataaniki aayaa pantalanu batti kaneesa pettubadi ekaraaku roo. 25,000 nundi roo. 1,00,000 paiga kavalasi untundi. ante oka efpivoku vyavasaaya kaaryakalaapaalu nirvahinchataaniki roo. 6,25,00,000 nundi roo.25, 00,00,000 roopaayalaku paiga pettubadi avasaram avutundi. intamottam pettubadulu byaankulalo teesukovalante prabhutva sahakaaram undaali.
annee sakramamgaa undi panta baga pandi naa marchetelo dharala samasya eduroutundi. panta kallaalo undagaa dharalu raitaamgaaniki gittubaatu kakunda undatam, panta vyapa rula chetulloki vellina tarvaata dharalu peragatam chustunnam. efpivolu deenini e vidhamgaa edurkogalavu? dharalu vache varaku pantanu nilvacheyatam saadhyam avutundaa? okavela nilva cheyataniki siddhamaithe anduku avasaramaina godamulu ekkadunnaayi? godamulu unna chotla aina nilvachesthe gittubaatu dhara eppatiki vastundo cheppalem. okavela maruchati samvatsaram pantavese seejan varaku gittubaatu dhara raaka pothe, byaanku leda itara runadaatalu ichina runam teerchaleru. ichina runam teerchakunda byaanku/ samsthalu mallee runam istaya? itu vanti paristhitullo gittubaatu dharakosam utpattini nilvachesthe maruchati samvatsaram vyavasaayam saagatam saadhyamavutundaa? efpivo erpatai 1,000 mandi raitulu okachota sanghatitamainaa carporate, bahulajaati samsthala chetullo marchete unnapudu ipudu vyavaharistunna paddhatulalone apuduu vyavaharinchi, raitula utpattini choukagaa kotteyalane prayatnam chestaaru kada! prabhutvam raitulaku anukuulamgaa marchetelo jokyam chesukokunda marchetelo bada samsthala dopideeni arikattatam saadhya mouthundaa? konni samvatsaraalalo prakruti vipery tyaalu raitaamgaanni teevra nashtaalaku gurichestu nnaayi. nashtaalu vachi efpivo tanu teesukunna mottam runaanni aa samvatsaram chellinchalekapothe, baaki undagaa byaankulu mallee aa efpivoku runam istaya? runam ivvakapothe vyavasaayaanni ela konasaaginchaali? chinna, sannakaaru raitulu taamu pandinchina pantalanu ammatam dwara vachina koddogoppo aadaayam thoo tama kutumba avasaraalanu teerchukontum taaru. vachina aadaayam kutumbaposhanaku saripodu kabatti appulapai batukutuu, maru sati samvatsaram pantakosam eduru chustum taaru. pantapande varaku chillara vyaapaarulu, graamamlooni parichayastulo, vaddi vyaapaarulo appulu istaaru. panta vachina ventane vaari runam teerchamani runadaatalu korataru. teerchakapothe mallee appu ivvaru. atuvanti paristhitulalo tama pantalanu ammakunda nilva chesukonte ee raitu kutumbaalu e vidhamgaa manugada saaginchaali? raitulu godamullo nilva chesukunna panta viluvalo 80 saataanni prabhutvam ventanerunamgaa andajestene raitulu tama utpattulanu gittubaatu dharalu vache varaku nilvachesukovatam saadhyam avutundi.
maharashtralo 2500la efpivolanu erpaatu chesaru. vaati anubham e maatram aasaajanakamgaa ledu. veetilo 100 kanna takku va efpivole laabhaalalo unnaayi. efpivolu niladokkukovataniki, abhivruddhi kaavataaniki prabhutva sahayam avasaram kaga, atuvanti sahaayaanni prabhutvam andinchaledu. saadhaarana raitaamgaaniki istunna subsidiilanu efpivolaku istamani prabhutvam cheppaledu. prabhutvam nundi edaina sahayam ichina efpivolanu nirvahi stunna kampeneeki ichindi minaha raitaamgaaniki ivvaledu. phalitamgaa efpivolu daarunamgaa viphalamai sabhyulugaaunna raitulaku teevra nashtaanni kaliginchaayi.
bhoomulu tirigi raitula chetiki vastaya
saralikarana vidhaanaalu praarambham ayina tarvaata kendra, rashtra prabhutvaalu anusaristunna vidhaanaala valana vyavasaayamlo nashtaalu raava tam sarvasaadhaaranamgaa maarindi. efpivolaku nashtaalu vachi, vyavasaayam saaginchaleni paristhitulu erpadithe emavutundi? company chattam prakaaram bhoomulu vileenam ayina tarvaata kampeneeki vartinche nibandhanale eshepivo laloni raitula bhoomulaku kuudaa vartistaayi. e company ina byaankulu, itara dravyasamsthala nundi teesukunna runaalanu sakaalamlo chellinchakapothe aa aastulu nepa (naann per forminge aussetse)gaa maarataayi. apudu bhoomulu dravyasamsthala paramoutaayi. raitulaku sherley migulutaayi. bhoomi company yaja maanyamloonae untundi. raitulu tamavadda unna sherlanu ammukovali minaha bhoomipai hakkundadu. nashtapoyina companyla sherlanu evaru kontaaru? anduvalana sheri marchetelo madupu chesevaaru efpivola sherlu konataniki aasakti chuupakapoevachchu. tama efpivoku nashtaalu vachi, vyavasaayam saaginchaleni paristhitulu erpadina tarvaata raitulaku e dharakaina sherlu ammukoka tappani paristhiti eduroutundi.
panta pandinchina tarvaata tana pantanu ammukonna raituku laabham vastundaa, leda nashtapotada annadi marketepy aadhaarapadi untundi.vyavasaayarangamlo takkuva vyayamtho utpatti cheyatam, utpaadakatanu penchukovatam paine raitulu labhalu sampaadinchatam aadhaara padiledu. marketepy aadhipatyam kaligina desham loni bada pettubadidaarulu, vaanijya samsthalu, bahulajaati samsthalu vyavasaayotpattula dharalanu tamakishtam vachina vidhamgaa penchatam/tagginchatam chestunnayi. pantalu marketloki raanunna samayamlo dharalanu taggistaaru. pantalo adhikabhaagam tamachetulloki vachina tarvaata tirigi dharalu penchutaaru. adanamgaa pettubadulu, kutumba poshanaku avasaramaina vanarulu laeni pedha, madhyataragati raitulu panta chetiki ragane tama pantalanu anivaaryamgaa ammukovalasina paristhiti erpadutundi. daanitho paatu prabhutvam vividha deshaalatho swechha vaanijya oppandaalu chesukuntunnadi. vyavasaayotpattula digumatulapai kashtamse sunkaalanu taggistunnadi. america, eurapm taditara deshaala prabhutvaalu vividha pantalaku 30 nundi 80 saatam varaku subsidiilanu istunna ye. mana prabhutvam vyavasaaya utpatti viluvalo 3-4 saataaniki minchi subsidilivvatam ledu. phalitamgaa aa deshaala vyavasaayotpattulu athi takkuva dharalaku antarjaatiiya marketyloki vastunnaayi.vyavasaayotpattulanu antarjaatiiya marketeaku anusandhaanam cheyatamtho mana raitangam chesina utpattulu antarjaatiiya marketlo poty padalekapotunnayi. adhe kaaranamtho adhika utpaadakata saadhinchinaa, takkuvavyayamtho utpatti chesina manaraitaangam desheeya marketlo kuudaa poty padesthiti undatam ledu.ee samasyanu parishkarinchatam prabhutvampai aadhaarapadi unnadi. abhivruddhi chendina deshaalalooni raitulaku istunna vidhamgaa mana raitulaku istunna subsidiilanu prabhutvam penchaali. daanitho paatu manadesamloki digumati avutunna vyavasaayo tpattulapai avasaramaina meraku sunkaalanu vidhinchaali. apudu mana raitulu utpatti chese sarukulu antarjaatiiya marchetelo poty padagalavu. desamloonuu digumatayina sarukula kanna takkuva dharaku ammatam dwara poteeni tattukoni nilabadagalavu. swaaminaadhanni kamishan suuchinchina vidhamgaa mottam vyavasaaya kharchu lu, pettubadi aastulapai vaddeelu, kaulu, raitu kutumbasramanu kalipi lekkinchi, daaniki adanamgaa 50 saatam kalipi maddatu dharalanu nirnayinchi, raitulu chesina utpattini prabhutvame sekarinchaali. prakruti vaipareetyaala nundi rakshana kalpinchaali. ituvanti rakshanalu kalpistene efpi volu niladokkukuntaayi. raitulaku prayo janam chekurutundi.
aahaara bhadrataku chetu
efpivola erpaatutho aahaara bhadrataku pramaadam erpadutundi. desamloni prajalam darikee aahaarabhadratanu kalpinchela prabhutva vidhaanaalundaali. prajalaku aahaara bhadrata kalpinchaalante moda tagaa prajalandarikee saripoye aahaaradhaanyaalanu desamlone utpatti cheyali. prastutam mana raitangam utpatti chestunna aahaara dhaanyaalu mana prajala saadhaarana aahaara avasaraalanu teerchataaniki astubistugaa saripotunnaayi. inka naanhyamaina pooshakaahaaraanni mana prajalaku andinchaalante aahaarotpattulanu inka penchaali. kaani erpada nunna efpivolu aahaarapantalanu pandista yane garanty ledu. e pantalu veste tamaku prayojanamani efpivo nirvaahakulu bhavistaro aa pantalane veyistaaru. daanitho anivaaryamgaa aahaaradhaanyaala utpatti padipoyi, vaanijya pantalu perugutaayi. aharadhanyala kosam videsaalapai aadhaarapadavalasi vastundi. mana prajalaku aahaara korata, poshakaharalopam perugutaayi.
vyavasaaya kaarmikulu, kauluraitulu
aardhikamantri cheppina vidhamgaa efpivolanu erpaatu chesi, vyavasaayam konasagiste ekkuva bhagam yantraalato panulu jarugutaayi. efpivolalo sabhyulu kaavaalantuu prabhutvam perkonna sanna, chinnakaaru raitulu tama polamlo panichesukontu, seejanlo itarula polaalalo koolipanulaku kuudaa velataaru. ee panula dwara pondutunna aadaayam vaari kutumba aadaayamlo moodovanthuku paiga untunnadi. efpivolu erpaataina tarvaata chinna mukkalugaa unna bhoomula sthaanamlo bharisthayi vyavasaaya kshetrraalu erpaatu kaavatamtho vyavasaayamlo bhari yantraala viniyogam perugutundi. daanitho veeriki labhinche panulu taggutaayi. panula kolpovatam dwara pogottukunna aadaayaanni pondataaniki veremargam lekapo vatamtho veeri kutumbala aardhika paristhiti digajaarutundi.
efpivolu erpataithe graamaalalo pedda sankhyalo unna vyavasaaya kaarmikulu, kaulu raitula paristhiti emiti? ubhaya telugu rashtralalo, mukhyamgaa aandhrapradeshameloo kostajillalalo peddasankhyalo kauluraitulu unnaaru. raitula bhoomulanu kauluku cheyatam dwara veeru pradhaanamgaa jeevanopaadhini pondutunnaaru. efpivolanu erpaatu cheyatamtho veeriki bhoomulu kauluku dorike avakaasam undadu. veerantaa nirudyogulugaa maarataaru. graamaalalo 50 saatamgaa unna vyavasaaya kaarmikula paristhiti agamyagocharamgaa maarutundi. ipudu dorukutunna kaneesa panulu kuudaa dorike paristhiti lekunda potundi. ituvanti paristhitilo peddamottamlo upaadhi haami panulu kalpistene chinna, sannakaaru raitulu, kauluraitulu, vyavasaaya kaarmikulaku panulu dorakatam saadhyam avutundi. kaani prabhutvam okavaipu efpivola erpaatunu prothsahistum daga, marovaipu upaadhi haami chattaanni amalu cheyabomani mantrulu prakatanalu chestunnaru. ee parinaamaalatoe graamaalaloni vyavasaaya kaarmikulu, kauluraitulu daarunamaina paristhitu lanu edurkontaaru. saagubhoomulu raitula chetullo unnapudu vyavasaaya panulu ekkuva bhagam kooleelatho cheyinchevaaru. appatiki kuudaa vyavasaaya kaarmikulaku panulu dorakaka valasalu peragatamtho vyavasaaya kaarmika sanghaalu, kamyuunistu udyamam chesina poraataalato tappanisari paristhitulalo mahaatmaagaandhi jaatii ya graameena upaadhi haami chattaanni teesuku vachaaru. upaadhi haami chattam dwara panulu kalpinchatamtho paatu nirudyogabhrutini kuudaa amalu jarapalsina paristhitulalo asaluke esaru pettatam bijepi prabhutva vanchananu velladistunnadi. ee charya phalitamgaa graamaalalo nirudyogamto paatu valasalu perugutaayi. ipudu jarugutunna raitula aatmahatyalatho paatu vyavasaaya kaarmikulu, kauluraitula aakali chaavulanu kuudaa manam chuudaalsina paristhitulu erpadataayi.
anduvalana prabhutvam efpivolanu erpaatu cheyatam dwara raitula aadaayam penchutaamani chebutunna maatalu ''konda naalukaku manduveste unna naaluka oodindanna'' chandamgaa raitula aadaayaalanu penchakapogaa, vaariki unna bhumikuda lekunda cheyataniki daariteestundi. paiki enni kallaballi maatalu chebutunna vaastavamgaa modi prabhutvam cheyabunukunnadi kuudaa ide. raitula bhoomulanu kaarporetlaku kattabettatame lakshyamgaa panichestunna modi prabhutvam carporatelu raitula bhoomulu kaajeyataaniki anukuulamgaa 2013 bhoo sekarana chattaanni savarinchataaniki pattupatti prayatnam chestunnadi. raitulanu bhoomulaku dooram chese efpivola lanti kaaryakramaala amalunu vegiram chestunnadi.
pratyaamnaaya vidhaanaalu
nijamgaa raitangam aadaayaalanuna penchaalane bhavame modi prabhutvaaniki unte anduku teesukovalasina charyalu vaerugaa unnaayi. efpivolaku badulugaa raitulatho sahakara sanghaalanu erpaatu cheyali. ee sahakara sanghaalaku prabhutvam anni vidhaalaina sahaya sahakaaraalanu andinchaali. sanghaaniki avasaramaina runaalanu prabhutva byaankula dwara pavala vaddeeki andinchaali. aadhunika yantraalanu takkuva addeku prabhutvame sarafara cheyali. naanhyamaina vittanaalu, eruvulu, purugumandulu, itara upakaranaalanu prabhutvame takkuva dharalaku sarafara cheyali. mottam kharchulaku 50 saatam adanamgaa kalipi, kaneesamaddatu dharaga nirnayinchaali. panta marketyloki vachina tarunamlo maddatu dhara kanna marchete dhara takkuvagaa unte prabhutvame maddatu dharaku pantalanu konugolu cheyali. pratiraituku beema sadupayam kalpinchaali.prakruti vaiparitya latho pantalu nashtapoyinapudu raitulaku puurti nashta pariharam chellinchaali. vyavasaayotpa ttulaku istunna subsidiilanu penchaali. prabhutva bhoomulu, bhuswamula vadda unna migulu bhoomulu vyavasaaya karmi kulu, paedaraitulaku panchaali. raitula bhoomulaku neeti sadupayam bhaarata prabhutvam teesukovali. kauluraitulaku runaalu andinchaali. upaadhi haami chattam amaluku adhika nidhulu ketayinchi, vyava saaya kaarmikula kutumbaalaloni prativaarikii samvatsa ramlo atyadhika rojulu panulu kalpinchaali. raitulu, vyavasaaya kaarmikulu, kauluraitula kutumbaalaku uchita vaidyam andinchaali. vaari pillalaku postu graduaiye shan varaku uchita vidya andinchaali.
prabhutvam ituvanti charyalutiisukontene raitulaku vyavasaayam gittubaatu avutundi. vaari kutumba aadaayaalu perugutaayi. sahakaaroodyamam, daanitho paatu graamaalu abhivruddhi avtayi.deenini vadilivesi, efpivola erpaatu, vaati nirvahananu kaarporetlaku appaginchatam raitulanu bhoomulaku dooram cheyataniki daariteestundi. efpivolaku vyatirekamgaa, pratyaamnaaya vidhaanaala kosam raitangam udyamistene bhoomulu raitula chetilo untaayi. lekapothe carporatela paramoutaayi. andukani prabhutva carporate anukuula vidhana lanu vyatirekistuu pratyaamnaaya vidhaanaala saadhana kosam vyavasaaya kaarmikulu, kouluraitulatoe kalisi raitangam udyaminchaali.