దాచే కొద్దీ పెరుగుతున్న రాఫేల్ వివాదం | Economic and Political Weekly
దాచే కొద్దీ పెరుగుతున్న రాఫేల్ వివాదం
సార్వత్రిక ఎన్నికలు జరగనున్న నేపథ్యంలో రాఫేల్ కుంభకోణం ప్రతిపక్ష పార్టీలనన్నింటినీ ఏకం చేసింది. ఈ యుద్ధ విమానాల కొనుగోలుపై జరిగిన అవకతవకలకు బాధ్యత వహించాలని అనిల్ అంబానీని, ప్రభుత్వాన్ని ఒత్తిడి చేస్తున్నాయి. మరో వేపున ప్రభుత్వ పక్ష అధికార ప్రతినిధులు ఈ కుంభకోణంతో ప్రభుత్వానికి ఏ సంబంధమూ లేదని చెప్పడానికి తంటాలు పడుతున్నారు. కానీ ఇటీవల వెల్లడైన కొన్ని అంశాలు ప్రభుత్వాన్ని ఈ వివాదంలోకి మరింతగా లాగాయి. రాఫేల్ యుద్ధ విమానాల కొనుగోలు అవినీతి, దుష్కృత్యాల కంపు కొడ్తోంది.
2015 ఏప్రిల్ లో అంబానీకి చెందిన రిలయన్స్ డెఫెన్స్ కంపెనీ భారత వైమానిక దళం కోసం కొంటున్న యుద్ధ విమానాల ఒప్పందంలో కొంత వాటా సంపాదించింది. ఫ్రాన్స్ లోని దసో విమానాల తయారీ కంపెనీ నుంచి ఈ విమానాలు కొంటున్నారు. ఈ విమానాల కొనుగోలులో చాలా నాటకీయత ఉంది. శపథాల మీద శపథాలు చేస్తున్నారు. నరేంద్ర మోదీ అధికారంలోకి వచ్చిన మొదటి ఏడాది వివిధ దేశాల నాయకులతో సంప్రదింపుల్లో భాగంగా ఫ్రాన్స్ సందర్శించారు. ఈ పర్యటన విదేశాలతో మన సంబంధాలు పటిష్ఠం చేసుకోవడానికి అని చెప్పారు. "ఇది నాయకుల స్థాయి" సమావేశం అని అప్పటి విదఏశాంగ శాఖ కార్యదర్శి ఎస్. జైశంకర్ అన్నారు. ఈ పర్యటనలో ప్రతిపాదనలో ఉన్న రక్షణ సామాగ్రి కొనుగోలు లోతుల్లోకి వెళ్లే అవకాశం కూడా ఉండదని ఆయన తెలియజేశారు.
అంతకు ముందు ఉన్న ప్రభుత్వం 2007 తో ప్రారంభించి అనేక సంప్రదింపులు జరిపి దసో తో ఆయుధాలు సైతం ఉన్న 18 రాఫేల్ యుద్ధ విమానాలు కొనడానికి ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నది. మిగతా 108 యుద్ధ విమానాలు ప్రభుత్వ రంగంలోని హిందుస్థాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ (హెచ్.ఎ.ఎల్.) లో తయారు చేయాలని అనుకున్నారు. అయితే విమనాల ధరకు సంబంధించి కొన్ని సమస్యలు తలెత్తాయి. ఇలాంటి ఒప్పందాల్లో వివాదాలు అసహజమేమీ కాదు. నేరుగా యుద్ధ విమానాలు కొంటున్నప్పుడు, హెచ్.ఎ.ఎల్.కు సాంకేతిక పరిజ్ఞానం బదిలీ చేసేటప్పుడు, నేరుగా కొంటున్న 18 విమానాలకు ఆరు రెట్లు హెచ్.ఎ.ఎల్. తయారు చేయాలని అనుకున్నప్పుడు ఈ సమస్యలు వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. వీటి తయారీకి హెచ్.ఎ.ఎల్. 70 శాతం డబ్బు సమీకరించవలసి ఉండింది. మోదీ ఫ్రాన్స్ పర్యటనలో రక్షణ సామాగ్రి కొనుగోలుపై పెద్ద చర్చలు ఏమీ ఉండవు అని విదేశాంగ శాఖ కార్యదర్శి చెప్పిన రెండు రోజులకే పని చేయగలిగిన స్థితిలో ఉండే 36 విమానాలు కొనడానికి ఒప్పందం కుదిరింది అని రెండు దేశాల నాయకులు సంయుక్త ప్రకటనలో తెలియజేశారు.
అయితే ఇందులో లెక్కలు కుదరలేదు. "ఇతరత్రా" జరిగిన సంప్రదింపుల్లో రెండు దేశాల మధ్య కుదిరిన ఒప్పందంలో నేరుగా 36 విమానాలు కొనే ప్రతిపాదనకు మించి ఏమీ లేదు. 2007లో విమానాలు కొనాలనుకున్నప్పుదు 126 జెట్ విమానాల సేకరణకు మొత్తం రూ. 42,000 ఖర్చయ్యేది. లేదా ఒక్కో విమానానికి రూ. 350 కోట్లు ఖర్చయ్యేది. ఇది ఊహే కావచ్చు. ఎందుకంటే మాజీ రక్షణ మంత్రి మనోహర్ పారీకర్ ఒక్కో విమానం ఖరీదు రూ. 715 కోట్లు ఉంటుందని ఏప్రిల్ 2015లో చెప్పారు. భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా ఒక్కో విమానం ధర ఎంతో స్పష్టంగా చెప్పకపోయినప్పటికీ ఒక్కో విమానం ధర రూ. 670 కోట్లు ఉంటుందని రక్షణ శాఖ సహాయ మంత్రి సుభాష్ భమ్రే లోక సభలో 2016 నవంబర్ లో నోరు జారారు. కానీ దసో, రిలయన్స్ డిఫెన్స్ కలిసి 2017లో చెప్పిన ఒక్కో విమానం ధర రూ. 1,600 కోట్లు.
ఇంతవరకు ఒక్క విమానం కూడా అందలేదు కనక అనుకున్న సమయానికి విమానాలు అందుతాయన్న ఆశ లేదు. ఈ లోగా అనేక పరిణామాలు జరిగాయి. ఈ ఒప్పందంలో జరిగిన గూడుపుఠానీని కప్పి పుచ్చడానికి వివిధ ప్రభుత్వ సంస్థలను భాగస్వాముల్ని చేశారు. 2018 ఆగస్టులో ప్రసిద్ధ న్యాయవాది ప్రశాంత్ భూషణ్, మోదీ ప్రభుత్వాన్ని సమర్థించడం సాధ్యం కాదనుకున్న సీనియర్ బీజేపీ నాయకులు అరుణ్ శౌరీ, యశ్వంత సిన్ హా వివరాలన్నీ బయట పెట్టారు. వారు పూసగుచ్చినట్టు వరస క్రమంలో వివరాలు తెలియజేసినందువల్ల లోపాయికారీగా ఏదో జరిగిందన్న అనుమానాలు బలపడ్డాయి.
ఈ వ్యవహారంపై సి.బి.ఐ. చేత దర్యాప్తు జరిపించాలని ఆదేశించాలని కోరుతూ సుప్రీం కోర్టులో పిటిషన్ దాఖలైన తరవాత ఆ దర్యాప్తు సంస్థలో ఉన్నతాధికారులు అనేక మందిని మార్చారు. ఈ వ్యవహారాన్ని దర్యాప్తుకు చేపట్టడానికి ప్రయత్నించిన ఒక సీనియర్ అధికారిని ఉన్నట్టుండి ఉద్యోగంలోంచి తొలగించారు. ఉద్యోగ విరమణ తర్వాత మంచి పదవి ఆశ చూపారని సుప్రీం కోర్టు సీనియర్ న్యాయమూర్తి వెల్లడించడం మరింత ఆశ్చర్యం కలిగించింది. అయితే సుప్రీంకోర్టు సి.బి.ఐ. దర్యాప్తునకు ఆదేశించకపోగా ఈ వ్యవహారాన్ని "కాగ్" పరిశీలించాలని చెప్పింది. నిజానికి అప్పటికి కాగ్ దర్యాప్తు మొదలే కాలేదు. ఇక ముగిసే అవకాశం లేనే లేదు.
చివరకు కాగ్ నివేదిక సమర్పించినప్పుడు అందులో ధర, మొత్తం ఖర్చయ్యే డబ్బు సవ్యంగానే ఉన్నయని తేల్చారు. కానీ ఒక్కో విమానం ధర 41 శాతం పెరిగిందని మీడియాలో వార్తలు వస్తూనే ఉన్నాయి. పత్రాలతో సహా మీడియా ఈ విషయాలు వెల్లడించింది. ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం అనుచిత జోక్యం చేసుకోవడంవల్ల గట్టిగా బేరమాడే అవకాశం తగ్గిందన్న వార్తలూ వచ్చాయి.
ప్రభుత్వం మాత్రం జాతీయ భద్రత సాకు చెప్తూనే ఉంది. తాము దాని కోసమే పాటు పడ్తున్నామని చెప్పారు. ఈ ఒప్పందాన్ని వ్యతిరేకించే ప్రతిపక్ష రాజకీయ నాయకులను "దేశ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలకు పాల్పడుతున్నారు" అని నిందించడం మొదలు పెట్టారు. కానీ అవినీతి కుళ్లు కంపు మాత్రం తగ్గడం లేదు.
dache koddi perugutunna rafel vivaadam | Economic and Political Weekly
dache koddi perugutunna rafel vivaadam
saarvatrika ennikalu jaraganunna nepathyamlo rafel kumbhakonam pratipaksha paartiilanannintinii ekam chesindi. ee yuddha vimaanaala konugolupai jarigina avakatavakalaku baadhyata vahinchaalani anil ambaaneeni, prabhutvaanni ottidi chestunnayi. maro vepuna prabhutva paksha adhikara pratinidhulu ee kumbhakonamto prabhutvaaniki e sambandhamuu ledani cheppadaaniki tantaalu padutunnaru. cony iteevala velladaina konni amsaalu prabhutvaanni ee vivaadamloki marintagaa lagai. rafel yuddha vimaanaala konugolu avineeti, dushkrutyaala kampu kodtondi.
2015 epril loo ambaniki chendina relions deffens company bhaarata vaimanika dalam kosam kontunna yuddha vimaanaala oppandamlo kontha wata sampaadinchindi. frans loni daso vimaanaala tayaarii company nunchi ee vimaanaalu kontunnaru. ee vimaanaala konugolulo chala naatakeeyata undi. sapathaala meeda sapathaalu chestunnaru. narendra modii adhikaaramloki vachina modati edaadi vividha deshaala naayakulatho sampradimpullo bhagamga frans sandarsinchaaru. ee paryatana videsaalatoe mana sambandhaalu patishtam chesukovadaniki ani cheppaaru. "idhi naayakula sthaayi" samavesam ani appati vidaesanga saakha kaaryadarsi es. jaisankar annaru. ee paryatanalo pratipaadanalo unna rakshana saamagri konugolu lotulloki velle avakaasam kuudaa undadani aayana teliyajesaaru.
antaku mundu unna prabhutvam 2007 thoo praarambhinchi aneka sampradimpulu jaripi daso thoo aayudhaalu saitam unna 18 rafel yuddha vimaanaalu konadaaniki oppandam kudurchukunnadi. migata 108 yuddha vimaanaalu prabhutva rangamlooni hindusthan aeronatics limited (hehch.e.el.) loo tayaaru cheyalani anukunnaru. ayithe vimanaala dharaku sambandhinchi konni samasyalu talettaayi. ilanti oppandaallo vivaadaalu asahajamemi kaadu. nerugaa yuddha vimaanaalu kontunnappudu, hehch.e.el.ku saanketika parignaanam badili chesetappudu, nerugaa kontunna 18 vimaanaalaku aaru retlu hehch.e.el. tayaaru cheyalani anukunnappudu ee samasyalu vache avakaasam untundi. veeti tayaareeki hehch.e.el. 70 saatam dabbu sameekarinchavalasi undindi. modii frans paryatanalo rakshana saamagri konugolupai pedda charchalu emi undavu ani videsaanga saakha kaaryadarsi cheppina rendu rojulake pani cheyagaligina sthitilo unde 36 vimaanaalu konadaaniki oppandam kudirindi ani rendu deshaala naayakulu samyukta prakatanalo teliyajesaaru.
ayithe indulo lekkalu kudaraledu. "itaratra" jarigina sampradimpullo rendu deshaala madhya kudirina oppandamlo nerugaa 36 vimaanaalu kone pratipaadanaku minchi emi ledu. 2007loo vimaanaalu konalanukunnappudu 126 jett vimaanaala sekaranaku mottam roo. 42,000 kharchayyedi. leda okko vimaanaaniki roo. 350 kotlu kharchayyedi. idhi oohe kaavachhu. endukante maji rakshana mantri manohar pariker okko vimanam khareedu roo. 715 kotlu untundani epril 2015loo cheppaaru. bhadrata kaaranaala drishtya okko vimanam dhara entho spashtamgaa cheppakapoyinappatiki okko vimanam dhara roo. 670 kotlu untundani rakshana saakha sahaya mantri subhash bhamre loka sabhalo 2016 navambar loo noru jaaraaru. cony daso, relions defens kalisi 2017loo cheppina okko vimanam dhara roo. 1,600 kotlu.
intavaraku okka vimanam kuudaa andaledu kanaka anukunna samayaniki vimaanaalu andutaayanna aasha ledu. ee loga aneka parinaamaalu jarigai. ee oppandamlo jarigina guuduputaaneeni kappi puchchadaaniki vividha prabhutva samsthalanu bhaagaswaamulni chesaru. 2018 aagastulo prasiddha nyaayavaadi prasant bhushan, modii prabhutvaanni samarthinchadam saadhyam kaadanukunna seanier bgfa naayakulu arun shaurii, yashwantha sin haa vivaraalannii bayata pettaaru. vaaru poosaguchchinattu varasa kramamlo vivaraalu teliyajesinanduvalla lopayikariga edho jarigindanna anumaanaalu balapaddai.
ee vyavahaarampai si.bi.ai. chetha daryaaptu jaripinchaalani aadesinchaalani korutu supreem kortulo pitition daakhalaina taravaata aa daryaaptu samsthalo unnataadhikaarulu aneka mandini maarchaaru. ee vyavahaaraanni daryaaptuku chepattadaaniki prayatninchina oka seanier adhikaarini unnattundi udyogamlonchi tolaginchaaru. udyoga viramana tarvaata manchi padavi aasha chuupaarani supreem kortu seanier nyaayamuurti velladinchadam marinta aascharyam kaliginchindi. ayithe supreenkortu si.bi.ai. daryaaptunaku aadesinchakapogaa ee vyavahaaraanni "kag" pariseelinchaalani cheppindi. nijaaniki appatiki kag daryaaptu modale kaaledu. ika mugise avakaasam lene ledu.
chivaraku kag nivedika samarpinchinappudu andulo dhara, mottam kharchayye dabbu savyamgaane unnayani telchaaru. cony okko vimanam dhara 41 saatam perigindani medialo vaartalu vastune unnaayi. patraalatoe sahaa media ee vishayaalu velladinchindi. pradhaanamantri kaaryaalayam anuchita jokyam chesukovadamvalla gattigaa beramade avakaasam taggindanna vaartaluu vachayi.
prabhutvam maatram jaateeya bhadrata saaku cheptune undi. taamu daani kosame paatu padtunnamani cheppaaru. ee oppandaanni vyatirekinche pratipaksha rajakeeya naayakulanu "desha vyatireka kaaryakalaapaalaku paalpadutunnaaru" ani nindinchadam modalu pettaaru. cony avineeti kullu kampu maatram taggadam ledu.