శ్రీకాకుళంలో ఆగస్టు 15 వేడుక ... ఏమున్నది గర్వకారణం! | Prajasakti::Telugu Daily
Home » ఎడిటోరియల్ » శ్రీకాకుళంలో ఆగస్టు 15 వేడుక ... ఏమున్నది గర్వకారణం!
రెండు వేల ఏళ్ల క్రితమే ఖారవేలుడి నాటి తొలి స్వతంత్ర కళింగ రాజ్యంలో భాగమయింది శ్రీకాకుళం. సముద్ర గుప్తుడి అలహాబాద్‌ స్తంభ శాసనం నుంచి మరదసా గున్నమ్మ వీరమరణం వరకూ అణచివేతలు, పెనుగులాటలకు అడుగడుగునా అనేక రుధిర సాక్ష్యాలు చరిత్రలో కన్పిస్తాయి. దక్షిణ భారతదేశ చరిత్రలోనే సుదీర్ఘ కాలం పాలించిన (దాదాపు వెయ్యేళ్లు) తూర్పు గాంగవంశ వైభవ, ప్రాభవాలకు చిరునామా శ్రీకాకుళమే! శ్రీముఖలింగం, శ్రీకూర్మం, అరసవిల్లి, సింహాచలం వంటి ప్రసిద్ధ ఆలయాలే కాకుండా, నేటి ఒడిషా లోని పూరీ, కోణార్క్‌, భువనేశ్వర్‌ ఆలయ నిర్మాతలు 'శ్రీకాకుళం' గాంగులు! అయితేనేం, అన్వేషకుల ఫలితంగానో, యాదృచ్ఛికంగానో భూమి పొరల్లోంచి మొలకెత్తిన గడ్డి పరకల్లాంటి పురాస్మృతి శకలాల పరిరక్షణకు ఒక మ్యూజియం అయినా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేయలేక పోయింది. శ్రీకాకుళ స్వర్ణోత్సవాల సందర్భంగా (2000) మ్యూజియం నిర్మాణానికి పునాది రాయి వేశారు. ఆ తరువాత పట్టించుకున్నవారే లేరు. ఆనాటి స్వర్ణోత్సవాలకు ప్రధాన అతిథి, నాటి, ఈనాటి ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడే!
బుద్ధుడు సజీవంగా ఉన్న రోజుల్లోనే బౌద్ధాన్ని ప్రేమించి, ఆరాధించిన మానవీయ ధరాతలం 'శ్రీకాకుళం'. నలందా విశ్వవిద్యాలయానికి దీటుగా, దేశ, విదేశీ విద్యార్థుల జ్ఞానకేంద్రంగా వర్థిల్లిన 'దంతపురి' శ్రీకాకుళం జిల్లాలోనే ఉండేదని చరిత్రకారులు నిర్ధారించారు. బుద్ధుని మరణం తరువాత, ఆయన నోటి లోని ఎడమ దంతం ఇక్కడ మహాస్తూపంలో రాజవంశాల చేత పూజలందు కుంది. దంతం కోసం జరిగిన యుద్ధంలో దంతపురి రాజు గుహశీవుడు మరణించినా కుమార్తె, అల్లుడు ద్వారా ఆ దంతాన్ని మాత్రం, సింహళానికి (శ్రీలంక) పంపించేడు. అదే, ఈనాటి 'కాండీ' (అనురాధాపురం) లోని దంతధాతు క్షేత్రం. ఈ చరిత్రను గుర్తించి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఒకే ఒక్కసారి 'దంతపురి ఉత్సవ్‌' నిర్వహించింది. ఆ తరువాత, దాదాపు 400 ఎకరాల ఆ చారిత్రక భూమి ఆక్రమణదారుల వశమయింది. చివరకు, స్థల వ్యాపారుల గుప్పిట్లోకి పోయింది. 'అమ్మకానికి బుద్ధ 'దంతపురం' అని పత్రికలు ఆవేదన, ఆందోళన వ్యక్తం చేసినా ప్రభుత్వాలు 'బధిరాంధ్ర' పాత్రను అద్భుతంగా పోషించాయి. ఆనాడు 'దంతపురి ఉత్సవ్‌'ను అధికారికంగా నిర్వహించిన రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సారథి చంద్రబాబు నాయుడే!
ప్రాచీన నౌకాయాన చరిత్రలో ప్రసిద్ధులు, సాహసికులైన కళింగ నావికులు. ఆగేయ-ఆసియా దేశాలకు తొలి దారులు వేసింది వారే! నవధాన్యాలతో నింపిన నౌకలతో, నేటి మలేసియా, థారులాండ్‌, ఇండోనేషియా వంటి దేశాలకు వెళ్లి, వ్యాపారాలు చేసి, నవరత్నాలతో తిరిగి వచ్చేవారట! కార్తీక పున్నమి నాటి 'ఓడవిడుపు' ఉత్సవం ఆ చారిత్రక సంప్రదాయమే! నౌకాయానమంటేనే, అది మత్స్యకారుల సంప్రదాయ జీవన విధానం. కళింగ తీరంలో మాత్రమే దొరికేది 'కార' చేప. వేట కాలంలో, ఈనాటికీ మత్స్యకారులు 'కారువాక' పండగ చేస్తుంటారు రైతుల 'ఏరువాక'లా! ఇదంతా కరిగిపోయిన బంగారు కాలం. ప్రాచీన రేవు పట్నాలైన కళింగపట్నం, బారువా బ్రిటిష్‌ పాలనా కాలం వరకూ కొడిగట్టిన దీపాల్లా ఉండేవి. స్వతంత్ర పాలనలో పూర్తిగా ఆవిరైపోయాయి. ఖండాంతరాలను ఓలలాడించిన మత్స్యకారుల పాటల యానగాలి, ప్రస్తుతం కడుపు నింపుకోవడానికి హార్బరు కూడా లేక 'పాటలు లేని దీనగాలి'గా మారింది. కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం భావనపాడు దగ్గర 'ఫిషింగ్‌ హార్బర్‌ నిర్మించింది (1982). తరువాత సాంకేతిక కారణాల సాకుతో మూతపడింది. కానీ, అక్కడే బడా కార్పొరేట్‌ కంపెనీ 'అదానీ', 'సింగిల్‌ టెండర్‌'ని నచ్చి, మెచ్చి మత్స్యకారుల ఉపాధికి సంబంధం లేని 'పోర్టు' నిర్మాణానికి, ప్రభుత్వం ప్రయత్నాలు ముమ్మరం చేస్తోంది. ఆ మహోత్సాహ ప్రక్రియ జరుగుతున్నదీ ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడి హయాంలోనే!
బౌద్ధ ధర్మ ప్రచారానికి, వాణిజ్య సంబంధాల కోసం ఇతర దేశాలకు వలస వెళ్లిన చరిత్ర కళింగులది. ఆ క్రమంలో శ్రీలంక, ఇండోనేషియా, మయన్మార్‌ వంటి దేశాల్లో ప్రత్యేక రాజ్యాలను కూడా స్థాపించారు. ఆ దేశాల్లో నేటికీ వారి మూలాలు కన్పిస్తున్నాయి. 'బాలి' ద్వీపమే కళింగుల వలస చరిత్రకు పెద్ద కొండ గుర్తు. శ్రీకాకుళం, ఉద్దానం తీరంలో 'బాలిగాం' అనే గ్రామం ఉంది. పాళీ భాషలో 'గాం' అంటే గ్రామమే! శ్రీకాకుళం పట్నానికి దగ్గర్లోనే 'సింగుపురం' అనే ఓ గ్రామం కన్పిస్తుంది. నిజానికి, చరిత్రలో దీనిపేరు 'సింఘుపురం'. సింగమన్నా, సింఘమన్నా ఒకటే! శ్రీలంకలో పేరు చివర 'సింఘే' అని వున్నవాళ్ల పూర్వీకులు ఇక్కడి 'సింగుపురం' వారే! ఇది ఆ దేశం నుంచి ఈ గ్రామం చూడడానికి వచ్చిన పర్యాటకుల మాట! శ్రీలంక-శ్రీకాకుళం సంబంధాలు చాలా ప్రాచీనం. కాలగమనంలో చరిత్ర విషాదకరమైన మలుపులు తిరిగింది. బతుకు తెరువు కోసం వలస పోయే వారు ప్రతి ఏటా పెద్ద సంఖ్యలో కన్పిస్తుంటారు. గుజరాత్‌, మహారాష్ట్ర, కాండ్ల, అండమాన్‌, నికోబార్‌ రేవుల్లో.. కోల్‌కతా, చెన్నై, హైదరాబాద్‌ భవన నిర్మాణ రంగంలో.. ఉభయ గోదావరి, కృష్ణా జిల్లాల వ్యవసాయ పనుల్లో.. విశాఖ, విజయవాడ రిక్షా, ఆటో, తోపుడుబళ్ల కేకల్లో వలస పోయిన శ్రీకాకుళం 'యాస' వినిపిస్తూనే ఉంటుంది.
ఎదుగూ, బొదుగూ లేని తలసరి ఆదాయాలు, వాటిని పెంచే ఉత్పత్తి రంగాలు దయనీయంగా ఉండటమే వలసలకు ప్రధాన కారణం. ఇతర జిల్లాలతో పోలిస్తే, స్థూల వ్యవసాయ రంగ ఆదాయం (జిడిఎ)లో శ్రీకాకుళానిది (13) అట్టడుగు స్థానం. పారిశ్రామిక, సేవారంగాల్లో 12వ స్థానం. వృద్ధి రేటులో దిగువ నుంచి రెండో స్థానం. ఈ గణాంకాలు, 2017-18 ప్రభుత్వ నివేదిక లోనివే! ప్రజాసంక్షేమం గాలికొదిలేసి, ప్రచార ఆర్భాటాల్లో 'ఆగస్టు 15'ను కూడా చేర్చడమే ముఖ్యమంత్రిగా చంద్రబాబు ప్రత్యేకత. స్వాతంత్య్ర దినోత్సవ ప్రచార ప్రయోగానికి ఆయన పితామహునిగా చరిత్రలో నిలిచిపోవచ్చు. కానీ, స్వాతంత్య్ర దినోత్సవం నాడే ఆవిర్భవించిన శ్రీకాకుళం జిల్లా మాత్రం 'ఏమున్నది గర్వకారణం?' అని, 'తన చరిత్ర తనే పఠించి' విషాదంగా పెదవి విరుస్తోంది.
srikaakulamlo aagastu 15 veduka ... emunnadi garvakaaranam! | Prajasakti::Telugu Daily
Home u editorial u srikaakulamlo aagastu 15 veduka ... emunnadi garvakaaranam!
rendu vela ella kritame kharaveludi naati toli swatantra kalinga raajyamlo bhaagamayindi srikaakulam. samudra guptudi alahabade stambha saasanam nunchi maradasa gunnamma veeramaranam varakuu anachivetalu, penugulaatalaku adugaduguna aneka rudhira saakshyaalu charitralo kanpistaayi. dakshina bharatadesa charitralone sudeergha kaalam paalinchina (daadaapu veyyellu) thoorpu gangavansa vaibhava, praabhavaalaku chirunama srikakulame! srimukhalingam, srikurmam, arasavilli, simhaachalam vanti prasiddha aalayale kakunda, neti odisha loni puri, konarke, bhuvaneshwarkam aalaya nirmaatalu 'srikaakulam' gaangulu! ayitenem, anveshakula phalitamgaano, yaadruchchikamgaano bhoomi porallonchi molakettina gaddi parakallanti puraasmruti sakalaala parirakshanaku oka musium aina rashtra prabhutvam erpaatu cheyaleka poyindi. srikaakula swarnotsavaala sandarbhamgaa (2000) musium nirmaanaaniki punaadi raayi vaesaaru. aa taruvaata pattinchukunnavaare leru. aanaati swarnotsavaalaku pradhaana athithi, naati, eenaati mukhyamantri chandrababu nayude!
buddhudu sajeevamgaa unna rojullone bouddhaanni preminchi, aaraadhinchina manaveeya dharatalam 'srikaakulam'. nalanda vishwavidyaalayaaniki deetugaa, desha, videshee vidyaarthula ghnaanakendramgaa vardhillina 'dantapuri' srikaakulam jillaalone undedani charitrakaarulu nirdhaarinchaaru. buddhuni maranam taruvaata, aayana noti loni edama dantam ikkada mahastupamlo rajavamsala chetha poojalandu kundi. dantam kosam jarigina yuddhamlo dantapuri raju guhasheevudu maraninchinaa kumarte, alludu dwara aa dantaanni maatram, simhalaaniki (srilanka) pampinchedu. adhe, eenaati 'condy' (anuradhapuram) loni dantadhaatu kshetram. ee charitranu gurtinchi, rashtra prabhutvam oke okkasari 'dantapuri utsave' nirvahinchindi. aa taruvaata, daadaapu 400 ekaraala aa chaaritraka bhoomi aakramanadaarula vasamayindi. chivaraku, sthala vyaapaarula guppitloki poyindi. 'ammakaniki buddha 'dantapuram' ani patrikalu aavedana, aandolana vyaktam chesina prabhutvaalu 'badhirandhra' paatranu adbhutamgaa pooshinchaayi. aanaadu 'dantapuri utsave'nu adhikaarikamgaa nirvahinchina rashtra prabhutva saarathi chandrababu nayude!
praacheena naukaayaana charitralo prasiddhulu, saahasikulaina kalinga naavikulu. aageya-asia deshaalaku toli daarulu vesindi vaare! navadhaanyaalatho nimpina naukalatho, neti malesia, tharulandi, indonatia vanti deshaalaku velli, vyaapaaraalu chesi, navaratnaalato tirigi vachevaarata! kaarteeka punnami naati 'odavidupu' utsavam aa chaaritraka sampradaayame! naukaayaanamantene, adhi matsyakaarula sampradaaya jeevana vidhaanam. kalinga teeramlo matrame dorikedi 'kaara' chepa. veta kaalamlo, eenaatikee matsyakaarulu 'karuvaka' pandaga chestuntaaru raitula 'eruvaka'laa! idantaa karigipoyina bangaaru kaalam. praacheena revu patnaalaina kalingapatnam, baruwa british palana kaalam varakuu kodigattina deepalla undevi. swatantra paalanalo puurtigaa aaviraipoyaayi. khandantaralanu olalaadinchina matsyakaarula paatala yanagali, prastutam kadupu nimpukovadaaniki harbaru kuudaa leka 'paatalu laeni deenagaali'gaa maarindi. congresse prabhutvam bhavanapadu daggara 'fishinge harbery nirminchindi (1982). taruvaata saanketika kaaranaala saakutho moothapadindi. cony, akkade bada carporate company 'adaanii', 'synglee tender'ni nachi, mecchi matsyakaarula upaadhiki sambandham laeni 'portu' nirmaanaaniki, prabhutvam prayatnaalu mummaram chestondi. aa mahotsaha prakriya jarugutunnadii mukhyamantri chandrababu nayudi hayamlone!
bouddha dharma prachaaraaniki, vaanijya sambandhaala kosam itara deshaalaku valasa vellina charitra kalinguladi. aa kramamlo srilanka, indonatia, mayanmare vanti deshaallo pratyeka raajyaalanu kuudaa sthaapinchaaru. aa deshaallo netiki vaari moolaalu kanpistunnaayi. 'baali' dveepame kalingula valasa charitraku pedda konda gurtu. srikaakulam, uddaanam teeramlo 'baligam' ane graamam undi. paalii bhashalo 'gaam' ante gramame! srikaakulam patnaaniki daggarlone 'singupuram' ane oo graamam kanpistundi. nijaaniki, charitralo deeniperu 'singhupuram'. singamanna, singhamanna okate! srilankalo paeru chivara 'singhe' ani vunnavalla poorveekulu ikkadi 'singupuram' vaare! idhi aa desham nunchi ee graamam chudadaniki vachina paryaatakula maata! srilanka-srikaakulam sambandhaalu chala praacheenam. kaalagamanamlo charitra vishaadakaramaina malupulu tirigindi. batuku teruvu kosam valasa poye vaaru prati eta pedda sankhyalo kanpistuntaaru. gujarathe, maharashtra, kaandla, andamane, nikobare revullo.. kolnata, chennai, hyderabade bhavana nirmaana rangamlo.. ubhaya godavari, krishna jillala vyavasaaya panullo.. visakha, vijayavada riksha, auto, topuduballa kekallo valasa poyina srikaakulam 'yaasa' vinipistuunee untundi.
eduguu, boduguu laeni talasari aadaayaalu, vaatini penche utpatti rangaalu dayaneeyamgaa undatame valasalaku pradhaana kaaranam. itara jillaalatho poliste, sthoola vyavasaaya ranga aadaayam (gda)loo srikaakulaanidi (13) attadugu sthaanam. paarisraamika, sevaaramgaallo 12va sthaanam. vruddhi retulo diguva nunchi rendo sthaanam. ee ganaankaalu, 2017-18 prabhutva nivedika lonive! prajasankshemam galikodilesi, prachaara aarbhaataallo 'aagastu 15'nu kuudaa cherchadame mukhyamantrigaa chandrababu pratyekata. swaatantyra dinotsava prachaara prayogaaniki aayana pitaamahunigaa charitralo nilichipovachhu. cony, swaatantyra dinotsavam nade aavirbhavinchina srikaakulam jilla maatram 'emunnadi garvakaaranam?' ani, 'tana charitra tane pathinchi' vishaadamgaa pedavi virustondi.