ఎన్నికలు ముంగిట్లోకి రాగానే పాలకు లకు రైతాంగ సమస్యలు గుర్తుకు వచ్చాయి. ఇంతకాలం రైతుల ఆత్మహత్యలు జరగడం లేదని, వారి ఆదాయాలు రెట్టింపయ్యాయని, కమ్యూనిస్టులు, ప్రతిపక్షాలు కావాలని హడావిడి చేస్తున్నాయని ఆరోపిస్తూ వచ్చారు. ఎన్నికల్లో రైతులు, గ్రామీణ పేదల నుండి ఓట్లు పొందడం అసాధ్యం అని అర్ధమయ్యాక ఇప్పుడు పేదల కష్టాల గురించి మొసలి కన్నీరు కారుస్తున్నారు.
మోడీ కేంద్ర బడ్జెట్‌ సందర్భంగా గ్రామీణ ప్రజల ఆదాయాలు పెరిగాయని చెప్పుకున్నారు. చంద్రబాబు నాయుడు ఏకంగా రాష్ట్రంలో రైతుల ఆదాయాలు రెట్టింపయ్యాయని శ్వేత పత్రం పేరుతో ఘనంగా ప్రకటించుకున్నారు. ఆ తరువాత వరుసగా ప్రకటిస్తున్న పథకాలు చూస్తే వారి ప్రచారంలోని డొల్లతనం అర్ధమవుతుంది. రైతుల ఆదాయం రెట్టింపైతే, గ్రామీణ పేదల ఆదాయాలు పెరిగితే ఈ రోజు ఇన్ని పథకాలు ప్రకటించాల్సిన అవసరం లేదు. వ్యవసాయ పెట్టుబడి పేరుతో 5 ఎకరాలలోపు రైతులకు రు. 6 వేలు ఇస్తామని మోడీ ప్రకటించారు. ఆ రు.6 వేలకు మరో రు.9 వేలు చేర్చి రు.15 వేలు ఇస్తామని చంద్రబాబు ప్రకటించారు. ఐదెకరాలు పైన వారిని కూడా సంతృప్తి పరచడానికి కమతానికి రు.10 వేలిస్తామన్నారు. కానీ వీరి పథకాలలో భూమి లేని గ్రామీణ పేదలకు గానీ, కష్టపడి పండించే కౌలు రైతులకు గానీ చోటు కల్పించలేదు. కౌలు దార్లకు సహాయం చేస్తామంటే భూయజమాను లకు కోపం వస్తుందనే భయం వారిని వెంటాడు తోంది. అదే సమయంలో కౌలుదారుల కన్నీళ్ళు తుడవకుండా ఓట్లు రాలవు. అందుకే కౌలుదార్లకు కూడా రు.15 వేలిస్తామని, అయితే అవి ఖరీఫ్‌కు ముందు జూన్‌లో ఇస్తామని మభ్యపెట్టడానికి చంద్రబాబు చూస్తున్నాడు. నిజంగా రైతుల ఆదాయం పెరిగి ఉంటే ఈ కొద్దిపాటి సహాయం కోసం కళ్ళు కాయలు కాచేట్లు ఎదురు చూడాల్సిన అవసరం రైతులకు లేదు. వన్‌టైం సెటిల్‌మెంట్‌ లాగా ఎన్నికలకు ముందు ఒకేసారి కొంత అమౌంట్‌ చేతిలో పెట్టి ఆ తరువాత ఐదేళ్ళు పబ్బం గడపాలని పాలకుల దుష్ట ఆలోచన. వ్యవసాయ రంగాన్ని ఆదుకోవడంలో, అభివృద్ధి చేయడంలో వారి వైఫల్యం స్పష్టంగా కొట్టొచ్చినట్టు కనిపిస్తోంది.
1991లో సంస్కరణల పేరుతో ప్రపంచ బ్యాంకు విధానాలు మొదలైనప్పటి నుండి వ్యవసాయ రంగంపై దాడి జరుగుతూనే ఉంది. నాటి కాంగ్రెస్‌ హయాంలో సబ్సిడీలు తగ్గించడంతో ఆరంభమైన సంస్కరణలను ఆ తరువాత మోడీ, చంద్రబాబులతో సహా అను సరిస్తూ వచ్చారు. రాజశేఖరరెడ్డి హయాంలోనూ ఇవే విధానాలు కొనసాగాయి. పర్యవసానంగా పెట్టుబడులు పెరిగి ఆదాయాలు తగ్గి రైతులు దారుణంగా నష్టపోతున్నారు. దివాళా ఎత్తిన రైతులు కొందరు నిస్పృహతో ఆత్మహత్యలకు పాల్పడుతున్నారు. విదర్భ, తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌తో సహా ఆఖరికి వ్యవసాయం బాగా అభివృద్ధి చెందిన పంజాబ్‌లాంటి రాష్ట్రాల్లో కూడా రైతుల ఆత్మహత్యలు జరుగుతున్నాయి. ఈ ఆత్మహత్యల పర్వం 91 సంస్కరణల తరువాతే మొదలయిందనేది గమనార్హం. పాలకులు మొదట్లో ఖంగుతిన్నా ఆ తరువాత చనిపోయిన వారి కుటుంబాలకు అరకొర సహా యం చేస్తూ వచ్చారు. ఇప్పుడు ఆత్మహత్యలు చేసుకున్న వారిని గుర్తించడమే మానేశారు. అవన్నీ సాధారణ ఆత్మహత్యల క్రింద రికార్డుల్లో నమోదవుతున్నాయి. ఉమ్మడి రాష్ట్రానికి ముఖ్య మంత్రిగా ఉన్న సమయంలో చంద్రబాబు వ్యవ సాయం దండగ అంటూ బహిరంగంగానే ప్రక టించాడు. ఆనాటి రాష్ట్ర ప్రజలు దాన్ని తిరస్క రించి చంద్రబాబును ఇంటికి సాగనంపారు. దీన్ని గుణపాఠంగా తీసుకున్న పాలకులు వ్యవ సాయాభివృద్ధి గురించి స్తోత్ర పాఠాలు చెప్తూ ఆచరణలో రైతులే దాన్ని దండగగా భా వించి వదులుకునేట్టు విధానాలకు రూపకల్పన చేశారు.
వ్యవసాయ రంగానికి సబ్సిడీలు తగ్గించి రైతులే పెట్టుబడులు పెట్టేందుకు ప్రోత్సహి స్తున్నారు. బ్యాంకుల ద్వారా, ప్రైవేటు ఫైనాన్స్‌ వ్యాపారుల నుండి రుణాలు తీసుకుని రైతులు సేద్యం చేస్తున్నారు. విత్తనాలు మొదలుకొని పురుగుమందుల వరకు మార్కెట్‌ రేటుకే ఉత్పాదకాలన్నింటినీ కొనుగోలు చేయాలి. పండిం చిన పంటకు గిట్టుబాటు ధర ఇచ్చే బాధ్యత నుండి ప్రభుత్వాలు తప్పుకున్నాయి. మార్కెట్‌లకు స్వేచ్ఛ ఇచ్చి, వ్యాపారులు వారి ఇష్టానుసారం కొనుగోలు చేయడానికి అనుమతించారు. ఎఫ్‌సిఐ, సిసిఐ లాంటి మార్కెటింగ్‌ సంస్థల ద్వారా జోక్యం చేసుకోవడం తగ్గించింది. ప్రజా పంపిణీకి అవసరమైన ఉత్పత్తులను కూడా ప్రభుత్వం నేరుగా మార్కెట్‌ నుండి కొనుగోలు చేస్తుంది. గిట్టుబాటు ధరలు లభించక రైతులు గగ్గోలెత్తితే వారి చేతిలో ఎంతో కొంత పైకం పెట్టి సంతృప్తి పరచాలని ప్రయత్నిస్తున్నది. మార్కెట్‌ అనే కీకారణ్యంలో కార్పొరేట్లనే పెద్ద పులులకు స్వేచ్చనిచ్చి రైతులను మేకల్లాగా బలి చేస్తోంది. అడవిలో మేకలకు రక్షణ కల్పించాలంటే పులుల్ని బోనులో పెట్టాలి. లేదా పులులకు స్వేచ్ఛనివ్వాలనుకుంటే మేకలకు రక్షణ గోడ నిర్మించాలి. అలా కాకస్వేచ్ఛ పేరుతో రెంటినీ వదిలేస్తే మేకలే బలవుతాయన్న విషయం చిన్న పిల్లలకు కూడా తెలుసు. కానీ మన పాల కులు నిర్దాక్షిణ్యంగా మార్కెట్‌ మాయా జూదంలో పులులకు ఆహారంగా మేకలను బలి ఇస్తున్నారు.
వ్యవసాయ సంక్షోభం వచ్చినపుడల్లా పాలకులు కొత్త కొత్త సంస్కరణలతో ముందుకు వస్తున్నారు. 1995 తరువాత ప్రపంచబ్యాంకు ప్రాయోజిత సంస్కరణలను ప్రారంభించిన చంద్రబాబు వ్యవసాయ రంగాన్ని పక్కన పెట్టారు. నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులకు బదులు వాటర్‌షెడ్‌లు, ఇంకుడు గుంతలు ప్రారంభిం చారు. వ్యవసాయ పెట్టుబడిని తగ్గించడానికి బదులు ఉత్పత్తిని పెంచే చర్యలు చేపట్టాలని కోరారు. దానికి ఇజ్రాయిల్‌ తరహా వ్యవసాయం అంటూ కొత్త పల్లవిని అందుకున్నారు. దీనికి ఒక ఆదర్శ నమూనాగా కుప్పం ప్రాజెక్టును ప్రారంభించారు. ఆ తరువాత అది కుప్ప కూలింది. తరువాత మరో ప్రయోగానికి అంకురార్పణ చేశారు. ఈ సారి మోన్‌శాంటో లాంటి గుత్త కంపెనీని ఆహ్వానించి వారి ద్వారా బిటి విత్తనాలు (జన్యుమార్పిడి) ప్రవేశపెట్టింది. ఈ విత్తనాలతో తెగుళ్ల నివారణ జరుగుతుందని ప్రచారం చేశారు. విత్తనాల ధరలు పెరిగాయి. విత్తనంపై రైతు హక్కుల్ని కోల్పోయాడు. కానీ ఆ విత్తనాల ఫలితం దక్కలేదు. చివరికి ఇవి కూడా చీడ, పీడల బారిన పడ్డాయి. మరలా పెట్టుబడి రెట్టింపయ్యింది. నష్టాలు కొనసాగు తున్నాయి. ప్రపంచ మార్కెట్‌లో ఎగుమతి, దిగుమతి విధానం వల్ల పత్తి, మిర్చి లాంటి వ్యాపార పంటలు ఒడిదుడుకులకు గురవడం మొదలయింది. ఈ ఆటుపోట్ల మధ్య రైతు నలిగి పోయి నష్టాల పాలవుతున్నాడు. ఆత్మహత్యలు ఇంకా పెరిగాయి. రైతుల్లో పెల్లుబుకుతున్న అసంతృప్తిని అదుపు చేయడానికి రుణమాఫీ పథకాన్ని ముందుకు తీసుకొచ్చారు. ఎన్నికలు వచ్చినప్పుడల్లా పాలకపార్టీలు పోటీ పడి రుణమాఫీలు ప్రకటిస్తుంటాయి. వీటికి విపరీతం గా ప్రచారం కల్పిస్తున్నారు. మరోవైపు అదృశ్యం గా కార్పొరేట్‌ కంపెనీలకు ప్రతి సంవత్సరం లక్షల కోట్ల రుణమాఫీలు చేస్తున్నారు. వీరే వ్యవసాయ రుణమాఫీలకు వ్యతిరేకంగా ప్రచారం చేస్తుంటారు. అయినా రైతు రుణభారం పెరుగుతూనే ఉంది. వ్యవసాయ ఆదాయాలు పడిపోతూనే ఉన్నాయి. దీనితో భూస్వాములు, ధనిక రైతులు నేరుగా సేద్యం చేయడం మానుకుని భూములు కౌలుకు ఇచ్చుకుంటున్నారు. కౌలు ఆదాయం, బ్యాంకు రుణాలు వెరసి వ్యాపార పెట్టుబడిగా మారుతుంది. ఈ కొత్త తరగతి గ్రామీణ ప్రాంత ఆర్ధిక, రాజకీయ వ్యవస్థలపై మరింతగా పట్టు బిగించారు. చిన్న రైతులు, వ్యవసాయ కూలీలు, కౌలుదార్లుగా మారి భూస్వాములకు అణిగి మణిగి ఉండే పరిస్థితి తలెత్తింది. గతంలో ఎంతో కొంత సంఘటిత శక్తిగా ఉన్న వ్యవసాయ కూలీలు వలసలు పోవడం, కౌలు చేయడంలాంటి మార్పులతో అసంఘటితంగా మారారు. వీరికి బేరమాడే శక్తి తగ్గింది. ఫలితంగా దోపిడీ కూడా తీవ్రతర మైంది. ఇంకోవైపు ప్రభుత్వాలు అభివృద్ధి పేరుతో భూసేకరణ ప్రారంభించారు. వ్యవ సాయంపై ఆసక్తి కోల్పోయిన భూస్వాములు, గ్రామీణ నయా ధనిక వర్గాలు స్వయంగా సేద్యం చేయడం కన్నా అధిక పరిహారానికి భూములు అమ్ముకోవడమో, ప్రభుత్వానికి భూములు ఇవ్వడమో నయమన్న అభిప్రాయానికి వస్తున్నా రు. చిన్న చిన్న పట్టణాల చుట్టూ ఉన్న గ్రామాల్లో కూడా రియల్‌ ఎస్టేట్‌ వ్యాపారం విస్తరిస్తోంది. వ్యవసాయ భూము లన్నీ రియల్‌ ఎస్టేట్‌ రాళ్ల మధ్య పడావుగా పడి ఉంటున్నాయి. వ్యవసాయ భూముల కన్నా ఇలాంటి భూముల విలువ పెరగడం మొదల యింది. సేద్యం చేయడం కన్నా భూములు అమ్ముకోవడమే మంచిదన్న అభిప్రాయం కల్పిస్తున్నారు. ఫలితంగా భూములు కోల్పోతున్న రైతుల సంఖ్య, భూకేంద్రీకరణ పెరుగుతున్నది. అభివృద్ధి గురించి నిత్యం సూక్తు లు వల్లించే పాలకులు పంటలు పండించే భూముల కన్నా పడావు పెట్టి ప్లాట్లు వేస్తే విలువ పెరుగుతుంటే ఏ ఉత్పత్తీ జరుగకుండా అభివృద్ధి ఎలా అవుతుందో చెప్పాలి.
2010 తరువాత భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ మందగమనంలో పడింది. దీనికి వ్యవసాయ సంక్షోభం తోడైంది. దాన్ని పరిష్కరించడంలో విఫలమైన పాలకులు రైతుల్ని మరోసారి మోసం చేయడానికి కొత్త నినాదాలతో ముందుకు వస్తు న్నారు. సేంద్రియ లేదా ప్రకృతి వ్యవసాయం పేరుతో పెట్టుబడి రహిత సేద్యం అంటూ కొత్త పల్లవి అందుకున్నారు. దీనికి ఎరువులు, పురుగు మందులు అవసరం ఉండదని, సాంప్రదాయ విత్తనాలతో ఆవు పేడ, మూత్రంతో పెట్టుబడి లేకుండానే అధిక దిగుబడి సాధించవచ్చని కొన్ని ఆదర్శ క్షేత్రాలను కూడా చూపెట్టి ప్రచారం చేస్తున్నారు. సున్నా పెట్టుబడి సేద్యానికి 70వేల కోట్ల విదేశీ సహాయాన్ని కూడా తీసుకొచ్చారు. కొత్త సేద్యం పద్ధతులను ప్రచారం చేయడంతో పాటు ప్రమోటర్స్‌గా రిలయన్స్‌ మొదలుకొని విప్రో, మైక్రోసాఫ్ట్‌ లాంటి ఐటి కంపెనీలను కూడా రంగంలోకి దించారు. అంతర్జాతీయ వేదికల నుండి చంద్రబాబు గారు ఈ ప్రకృతి సేద్యాన్ని ప్రమోట్‌ చేస్తున్నారు. జీరో బడ్జెట్‌ సేద్యానికి విదేశీ పెట్టుబడుల అవసరం ఏమిటని ప్రశ్న తలెత్తుతున్నది. ఈ మొత్తం వ్యూహాన్ని చూసినప్పుడు కష్టపడి పని చేసే రైతులకు సేద్యం గిట్టుబాటు కాకుండా చేయడం, ధనిక రైతులు సేద్యం నుండి విరమించుకుని రియల్‌ ఎస్టేట్‌, ఫైనాన్స్‌ వ్యాపారం లోకి దిగడం, ప్రకృతి సేద్యం పేరుతో కార్పొరేట్‌ కంపెనీలు ప్రవేశించడం, ఇలాంటి వారికే బ్యాంకులు పెద్దమొత్తాలలో రుణాలను మంజూరు చేయడం కనబడుతుంది. రైతు సేద్యం నుండి కంపెనీ సేద్యానికి పరివర్తనం చేయడమే ఈ మొత్తం వ్యూహ లక్ష్యం.
గతంలో నేరుగా మార్కెట్‌లో జోక్యం చేసు కునే ప్రభుత్వాలు నేడు దానికి ప్రత్యామ్నాయంగా నగదు బదిలీ పథకాలను ప్రవేశపెడుతున్నాయి. కొనుగోలు, అమ్మకాలతోప్రభుత్వానికి సంబంధం ఉండదు. మార్కెట్‌ రేట్లకే రైతులు కొనుక్కోవాలి. అమ్ముకోవాలి. మార్కెట్‌లో మళ్ళీ ధరలు పడి పోయినప్పుడు తగ్గిన ధరతో నిమిత్తం లేకుండా గుండుగుత్తగా ఖజానా నుండి ఒక మొత్తాన్ని ప్రభుత్వం నగదును రైతుకు బదిలీ చేస్తుంది. జరిగిన నష్టంతో పోల్చుకుంటే అది ఏ మూలకూ చాలదు. చేతిలో నగదు ఉంటుంది కాబట్టి అది వెనువెంటనే నష్టం పూడుకోవడానికి పనికి రాదు కాబట్టి ఏదో ఒక అవసరానికి ఖర్చు పెట్టేస్తారు. అది తిరిగి కార్పొరేట్‌ కంపెనీ చేతికి పోతుంది. ఈ డబ్బుతో మార్కెట్‌లో సరుకు అమ్ముడుపోతాయి. తద్వారా కార్పొరేట్ల కు కనీస లాభాల కు గ్యారెంటీ ఉంటుంది. ఈ రకంగా పేరు వ్యవసాయాన్ని ఆదుకోవడం. ఆచరణలో అది కార్పొరేట్‌ లాభాలకు గ్యారెంటీ కల్పించడం లా మారింది. ఉదాహరణకు స్వామినాధన్‌ కమిషన్‌ సిఫారసు ప్రకారం ధాన్యం ధర క్వింటాలుకు రు.2,300 ఉండాలి. కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రకటిం చిన ధర రు.1,750. అంటే క్వింటాలుకు రు.550 చొప్పున ఎకరాకు రు.18,000 వరకు ఆదాయం కోల్పోతున్నారు. అలాగే జొన్న, మొక్కజొన్న, పసుపు, చెరకు, టమోట, పత్తి, మిర్చి వంటి పంటలలోనూ జరుగుతుంది. పత్తి, మిర్చి వంటి వ్యాపార పంటలు ఒక సంవత్సరం క్వింటాలుకు రు.15 వేలు ఉంటే మరో సంవత్సరం ఏడెనిమిది వేలకు దిగిపోతుంది. మార్కెట్‌ సీజన్‌కు ముందు ఎక్కువ ధర, పంట మార్కెట్‌కు వచ్చే సమయా నికి దారుణంగా తగ్గిపోవడం చూస్తున్నాం. అంటే కనీసం ఎకరాకు లక్ష నుండి లక్షన్నర వరకు ఆదాయాన్ని కోల్పోతుంది. ఈ మార్కెట్‌ ఆటుపోట్లతో రైతు బతుకు అస్తవ్యస్తం గా మారుతోంది. ఇలా ప్రతి సంవత్సరం మన రాష్ట్రంలోనే 50-60 వేల కోట్లు రైతులు ఆదాయం కోల్పోతున్నారు. అదంతా కార్పొరేట్లకు సంపదగా మారుతోంది. పదేళ్ల క్రితం ఒక శాతంగా ఉన్న ధనిక వర్గాల సంపద మొత్తం జాతీయ సంపదలో 56 శాతంగా ఉంటే అది ప్పుడు 73 శాతానికి పెరిగింది. అసమానతల పెరుగుదలకు వ్యవసాయ సంక్షోభం ఎలా దోహదపడుతుందో దీన్ని బట్టి అర్ధమవుతుంది.
గిట్టుబాటు ధరకు కాంట్రాక్టు వ్యవసాయం గ్యారెంటీ ఇస్తుందని, అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌ లతో అనుసంధానిస్తే ఎక్కడ ధర ఎక్కువుంటే అక్కడ అమ్ముకోవచ్చని చంద్రబాబు నాయుడు గారు పదేపదే చెప్తున్నారు. మోడీ, గతంలో రాజశేఖరరెడ్డి గారు లాంటి వారు కూడా అదే చెప్పారు. నేడు జగన్‌మోహన్‌రెడ్డిగారు అనుసరి స్తున్న విధానం అదే. వ్యవసాయ ఉత్పత్తి జరిగిన చోట మార్కెట్‌లో తక్కువ ఉంటే దూరంగా ఉన్న మార్కెట్‌లో అధిక ధర ఉంటే ఇంటర్నెట్‌ ద్వారా అదితెలుసుకుని అక్కడ అమ్ముకోవచ్చని చంద్రబాబుగారు చెప్తున్నారు. కానీ అనుభవం లో దానికి భిన్నంగా జరుగు తుంది. ఫలానా మార్కెట్‌లో ధర అధికంగా ఉందని ఆ మార్కెట్‌కి తీసుకెళ్లినా లేదా ఆన్‌లైన్‌లో టెండర్‌ పెట్టినా వెంటనే ఆ మార్కెట్‌ లో కూడా ధర పడిపోతుంది. చివరికి రవాణా చార్జీలు కూడా గిట్టుబాటు కాని పరిస్థితి వస్తుంది. ఈ-నాం పేరుతో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభు త్వాలు ప్రవేశపెట్టిన మార్కెట్‌ విధానం సత్ఫలి తాలు ఇవ్వకుండా ఇలా విఫలమైంది. మార్కెట్‌ లపై ప్రభుత్వ నియంత్రణ లేకపోవడమే దీనికి మూల కారణం. అలా జోక్యం చేసుకోవడానికి నేడున్న పాలకపార్టీలన్నీ వ్యతిరేకం.
కాంట్రాక్టు వ్యవసాయం గురించి గొప్పలు చెప్పే పాలకులు ఆచరణలో ఎలా విఫలమైందో గుర్తించడం లేదు. గుర్తించినా తెలియనట్టే నటిస్తు న్నారు. ఉదాహరణకు ప్రకాశం, కృష్ణా, ఖమ్మం లాంటి జిల్లాలలో పేపర్‌ మిల్లుల కోసం సుబాబుల్‌, యూకలిప్టస్‌లాంటి సామాజిక అడవుల పెంపకం చేపట్టారు. పదేళ్ల క్రితం రైతుల ఆందోళనతో ఐటిసి లాంటి కంపెనీలతో నేరుగా ఒప్పందం చేసుకుని టన్ను రు.4,200 లకు తగ్గకుండా కొనుగోలు చేయడానికి ఒప్పందం జరిగింది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం జివో కూడా విడుదల చేసింది. కానీ ఇప్పుడు రు.2,200లకు కూడా కొనుగోలు చేయడం లేదు. పాలక పార్టీల పెద్దలు బతిమిలాడుకున్నా బడా కార్పొరేట్‌ కంపెనీలు మెత్తబడడంలేదు. అమ్మితే మేం చెప్పినరేటుకే అమ్మండి. లేదంటే అసలే కొనుగోలు చేయం అని మొండికెత్తారు. చెట్లు ఎండిపోతున్నా ఆదుకునే నాధుడే లేడు. కాంట్రాక్టు వ్యవసాయం మరో రూపంలో అమలు జరుగుతున్న పొగాకు విషయంలోను ఇలాగే జరుగుతుంది. పాలు, చెరకు రైతుల పరిస్థితి దీనికి భిన్నంగా లేదు. పంజాబ్‌లో టమోటా, బెంగాల్‌లో బంగాళదుంపల రైతుల అనుభవం ఇదే. ఇప్పటికే అమలవుతున్న కాంట్రాక్టు వ్యవసాయం గతి ఇలా ఉంటే కొత్త గా దాన్ని విస్తరించి మేలు చేస్తామని భ్రమలు పెట్టడం క్షంతవ్యం కాదు. కార్పొరేట్‌ మార్కెట్‌పై ప్రభుత్వ అదుపు ఉంటేనే కాంట్రాక్టు వ్యవసా యం ఫలితాలనిస్తుంది. కాని నేటి పాలకులు కార్పొరేట్‌ కంపెనీలకు రాజకీయ ప్రతినిధులుగా వ్యవహరిస్తున్నారు. అదే అసలు సమస్య.
వ్యవసాయ సంక్షోభ నివారణకు పాలకులు అనుసరిస్తున్న విధానాలు దాన్ని మరింత సంక్షోభకూపంలోకి నెడుతున్నాయి. రైతు సంక్షేమం కేంద్రంగా కాకుండా కార్పొరేట్ల లాభాలే పరమావధిగా భావిస్తున్న పాలకుల విధానాల ఫలితమిది. బిజెపి, కాంగ్రెస్‌ అయినా, తెలుగుదేశం, వైఎస్సార్‌ కాంగ్రెస్‌ అయినా కార్పొరేట్‌ అనుకూల విధానంలో మార్పు లేదు. వారి మధ్య తగాదా అంతా రాజకీయ అధి కారం కోసమే. కాకుంటే అప్పుడప్పుడు సంక్షేమ నిధుల పెంపు కోసం పోటీ పడుతుంటాయి. అవి ఖజానా నుండి ఇచ్చేవే తప్ప జాతీయ సంపద పున:పంపిణీలో ఎలాంటి మార్పూ ఉండదు. పైగా రైతులు క్రమంగా భూములు కోల్పోతారు. గ్రామీణ పేదల ఆదాయాలు పడి పోతున్నాయి. వారి అసంతృప్తిని చల్లార్చడానికి నగదు బదిలీ పథకాలు ప్రవేశపెడుతున్నారు. కాబట్టి వ్యవసాయ రంగానికి ప్రాణప్రతిష్ట చేయడానికి సరికొత్త విధానాలు కావాలి. లాటిన్‌ అమెరికాలో వామపక్ష ప్రభుత్వాలు అనుసరిం చిన విధానాలు అక్కడ సత్ఫలితాలు ఇచ్చాయి. కష్టపడి వ్యవసాయం చేసేవారికి భూమిపై హక్కు కల్పించడం, వ్యవసాయానికి అవసర మైన పెట్టుబడులు చవకగా అందించడం, వడ్డీ వ్యాపారం, వ్యవసాయ మార్కెట్లపై నియంత్రణ పెట్టడం, వ్యవసాయం మొదలు నుండి చివరి వరకూ రైతులకు అనుకూలంగా జోక్యం చేసు కోవడం దీనికి పరిష్కారం. దాదాపు ఇలాంటి అనేక సూచనలను పన్నెండేళ్ళ క్రితం నియమించ బడ్డ స్వామినాధన్‌, జయతీఘోష్‌ కమిషన్‌ సిఫారసుల్లోనూ ఉన్నాయి. పాలకులు వాటిని చెత్తబుట్టలో పడేశారు. వాటిని బయటకు తీసి దుమ్ము దులిపి చిత్తశుద్ధితో అమలు చేసే పాల కులు కావాలి. అలాంటి సత్తా వామపక్షాలకు మాత్రమే ఉంది.
ennikalu mungitloki ragane paalaku laku raitanga samasyalu gurtuku vachayi. intakaalam raitula aatmahatyalu jaragadam ledani, vaari aadaayaalu rettimpayyaayani, kamyuunistulu, pratipakshaalu kaavaalani hadavidi chestunnayani aaropistuu vachaaru. ennikallo raitulu, graameena pedala nundi otlu pondadam asaadhyam ani ardhamayyaaka ippudu pedala kashtala gurinchi mosali kanneeru kaarustunnaaru.
mody kendra budgetse sandarbhamgaa graameena prajala aadaayaalu perigaayani cheppukunnaru. chandrababu nayudu ekamgaa rashtramlo raitula aadaayaalu rettimpayyaayani shwetha patram paerutho ghanamgaa prakatinchukunnaaru. aa taruvaata varusagaa prakatistunna pathakaalu chuste vaari prachaaramlooni dollatanam ardhamavutundi. raitula aadaayam rettimpaithe, graameena pedala aadaayaalu perigithe ee roju inni pathakaalu prakatinchaalsina avasaram ledu. vyavasaaya pettubadi paerutho 5 ekaraalalopu raitulaku ru. 6 velu istamani mody prakatinchaaru. aa ru.6 velaku maro ru.9 velu cherchi ru.15 velu istamani chandrababu prakatinchaaru. aidekaralu paina vaarini kuudaa santrupti parachadaaniki kamataniki ru.10 velistaamannaaru. cony veeri pathakaalalo bhoomi laeni graameena pedalaku gaanee, kashtapadi pandinche kaulu raitulaku gaanee chotu kalpinchaledu. kaulu daarlaku sahayam chestamante bhuyajamaanu laku kopam vastundane bhayam vaarini ventaadu tondi. adhe samayamlo kauludaarula kanneellu tudavakunda otlu ralavu. anduke kauludaarlaku kuudaa ru.15 velistaamani, ayithe avi kharifeku mundu joonlo istamani mabhyapettadaaniki chandrababu chustunnadu. nijamgaa raitula aadaayam perigi unte ee koddipati sahayam kosam kallu kaayalu kaachetlu eduru chuudaalsina avasaram raitulaku ledu. vanetaim setilmenti laga ennikalaku mundu okesari kontha amounte chetilo petti aa taruvaata aidellu pabbam gadapalani paalakula dushta aalochana. vyavasaaya rangaanni aadukovadamlo, abhivruddhi cheyadamlo vaari vaiphalyam spashtamgaa kottochinattu kanipistondi.
1991loo samskaranala paerutho prapancha byaanku vidhaanaalu modalainappati nundi vyavasaaya rangampai daadi jarugutune undi. naati congresse hayamlo subsidiilu tagginchadamtho aarambhamaina samskaranalanu aa taruvaata mody, chandrababulato sahaa anu saristuu vachaaru. rajasekharareddy hayaamloonuu ive vidhaanaalu konasagayi. paryavasaanamgaa pettubadulu perigi aadaayaalu taggi raitulu daarunamgaa nashtapotunnaru. divala ettina raitulu kondaru nispruhatho aatmahatyalaku paalpadutunnaaru. vidarbha, telamgaana, aandhra pradeshnatho sahaa aakhariki vyavasaayam baga abhivruddhi chendina panjablanti rashtrallo kuudaa raitula aatmahatyalu jarugutunnaayi. ee aatmahatyala parvam 91 samskaranala taruvathe modalayindanedi gamanarham. paalakulu modatlo khangutinna aa taruvaata chanipoyina vaari kutumbaalaku arakora sahaa yam chestu vachaaru. ippudu aatmahatyalu chesukunna vaarini gurtinchadame maanesaaru. avannee saadhaarana aatmahatyala krinda recordullo namodavutunnayi. ummadi rashtraniki mukhya mantrigaa unna samayamlo chandrababu vyava saayam dandaga antuu bahirangamgaane praka tinchaadu. aanaati rashtra prajalu daanni tiraska rinchi chandrabaabunu intiki saaganampaaru. deenni gunapaatamgaa teesukunna paalakulu vyava saayaabhivruddhi gurinchi stotra paataalu cheptuu aacharanalo raitule daanni dandagagaa bhaama vinchi vadulukunettu vidhaanaalaku roopakalpana chesaru.
vyavasaaya rangaaniki subsidiilu tagginchi raitule pettubadulu pettenduku prothsahi stunnaru. byaankula dwara, praivetu finanse vyaapaarula nundi runaalu teesukuni raitulu sedyam chestunnaru. vittanaalu modalukoni purugumandula varaku marchete retuke utpaadakaalannintinii konugolu cheyali. pandim china pantaku gittubaatu dhara iche baadhyata nundi prabhutvaalu tappukunnaayi. marketelaku swechha ichi, vyaapaarulu vaari ishtanusaram konugolu cheyadaaniki anumatinchaaru. efsii, cci lanti marchetingli samsthala dwara jokyam chesukovadam tagginchindi. praja pampineeki avasaramaina utpattulanu kuudaa prabhutvam nerugaa marchete nundi konugolu chestundi. gittubaatu dharalu labhinchaka raitulu gaggolettite vaari chetilo entho kontha paikam petti santrupti parachaalani prayatnistunnadi. marchete ane keekaaranyamlo karporetlane pedda pululaku swechhanichichi raitulanu mekallaga bali chestondi. adavilo mekalaku rakshana kalpinchaalante pululni bonulo pettali. leda pululaku swechchanivvaalanukum mekalaku rakshana goda nirminchaali. alaa kaakasvechcha paerutho rentinee vadileste mekale balavutaayanna vishayam chinna pillalaku kuudaa telusu. cony mana paala kulu nirdaakshinhyamgaa marchete maya juudamloo pululaku aahaaramgaa mekalanu bali istunnaru.
vyavasaaya sankshobham vachinapudalla paalakulu kotta kotta samskaranalato munduku vastunnaaru. 1995 taruvaata prapanchabyaanku praayojita samskaranalanu praarambhinchina chandrababu vyavasaaya rangaanni pakkana pettaaru. neeti paarudala praajektulaku badulu vaatareshed, inkudu guntalu praarambhim chaaru. vyavasaaya pettubadini tagginchadaaniki badulu utpattini penche charyalu chepattalani koraru. daaniki izroilli taraha vyavasaayam antuu kotta pallavini andukunnaru. deeniki oka aadarsa namuunaagaa kuppam praajektunu praarambhinchaaru. aa taruvaata adhi kuppa koolindi. taruvaata maro prayogaaniki ankuraarpana chesaru. ee saari monesanto lanti gutta companyni aahvaaninchi vaari dwara biti vittanaalu (janyumarpidi) pravesapettindi. ee vittanaalatoe tegulla nivaarana jarugutundani prachaaram chesaru. vittanaala dharalu perigaayi. vittanampai raitu hakkulni kolpoyadu. cony aa vittanaala phalitam dakkaledu. chivariki ivi kuudaa cheeda, peedala baarina paddai. marala pettubadi rettimpayyindi. nashtaalu konasaagu tunnayi. prapancha marchetelo egumati, digumati vidhaanam valla patti, mirchi lanti vyapara pantalu odidudukulaku guravadam modalayindi. ee autupotla madhya raitu naligi poyi nashtala paalavutunnaadu. aatmahatyalu inka perigaayi. raitullo pellubukutunna asantruptini adupu cheyadaaniki runamafi pathakaanni munduku teesukochaaru. ennikalu vachinappudalla paalakapaartiilu poty padi runamaafeelu prakatistuntaayi. veetiki vipareetam gaa prachaaram kalpistunnaru. marovaipu adrushyam gaa carporate companylaku prati samvatsaram lakshala kotla runamaafeelu chestunnaru. veere vyavasaaya runamaafeelaku vyatirekamgaa prachaaram chestuntaaru. aina raitu runabhaaram perugutune undi. vyavasaaya aadaayaalu padipothoone unnaayi. deenitho bhuswamulu, dhanika raitulu nerugaa sedyam cheyadam maanukuni bhoomulu kauluku ichukuntunnaru. kaulu aadaayam, byaanku runaalu verasi vyapara pettubadigaa maarutundi. ee kotta taragati graameena praanta aardhika, rajakeeya vyavasthalapai marintagaa pattu biginchaaru. chinna raitulu, vyavasaaya kooleelu, kauludaarlugaa maari bhuswamulaku anigi manigi unde paristhiti talettindi. gatamlo entho kontha sanghatita saktigaa unna vyavasaaya kooleelu valasalu povadam, kaulu cheyadamlanti maarpulatho asanghatitamgaa maaraaru. veeriki beramade sakti taggindi. phalitamgaa dopidi kuudaa teevratara maindi. inkovaipu prabhutvaalu abhivruddhi paerutho bhusekarana praarambhinchaaru. vyava saayampai aasakti kolpoina bhuswamulu, graameena nayaa dhanika vargaalu swayamgaa sedyam cheyadam kanna adhika parihaaraaniki bhoomulu ammukovadamo, prabhutvaaniki bhoomulu ivvadamo nayamanna abhipraayaaniki vastunna ru. chinna chinna pattanaala chuttu unna graamaallo kuudaa riyalni estate vyaparam vistaristondi. vyavasaaya bhoomu lannee riyalni estate raalla madhya padaavugaa padi untunnaayi. vyavasaaya bhoomula kanna ilanti bhoomula viluva peragadam modala yindi. sedyam cheyadam kanna bhoomulu ammukovadame manchidanna abhiprayam kalpistunnaru. phalitamgaa bhoomulu kolpotunna raitula sankhya, bhookendreekarana perugutunnadi. abhivruddhi gurinchi nityam suuktu lu vallinche paalakulu pantalu pandinche bhoomula kanna padaavu petti plaatlu veste viluva perugutunte e utpattii jarugakunda abhivruddhi ela avutundo cheppali.
2010 taruvaata bhaarata aardhika vyavastha mandagamanamlo padindi. deeniki vyavasaaya sankshobham todaindi. daanni parishkarinchadamlo viphalamaina paalakulu raitulni marosari mosam cheyadaaniki kotta ninaadaalatoe munduku vastu nnaaru. sendriya leda prakruti vyavasaayam paerutho pettubadi rahita sedyam antuu kotta pallavi andukunnaru. deeniki eruvulu, purugu mandulu avasaram undadani, saampradaaya vittanaalatoe aavu peda, moothramtho pettubadi lekundane adhika digubadi saadhinchavacchani konni aadarsa kshetraalanu kuudaa chuupetti prachaaram chestunnaru. sunna pettubadi sedyaaniki 70vela kotla videshee sahaayaanni kuudaa teesukochaaru. kotta sedyam paddhatulanu prachaaram cheyadamtho paatu pramotorsega relayanse modalukoni vipro, microsaphte lanti aiti companylanu kuudaa rangamloki dinchaaru. antarjaatiiya vedikala nundi chandrababu gaaru ee prakruti sedyaanni pramote chestunnaru. jeero budgetse sedyaaniki videshee pettubadula avasaram emitani prasna talettutunnadi. ee mottam vyuhanni chusinappudu kashtapadi pani chese raitulaku sedyam gittubaatu kakunda cheyadam, dhanika raitulu sedyam nundi viraminchukuni riyalni estate, finanse vyaparam loki digadam, prakruti sedyam paerutho carporate companylu pravesinchadam, ilanti vaarike byaankulu peddamottaalalo runaalanu manjuru cheyadam kanabadutundi. raitu sedyam nundi company sedyaaniki parivartanam cheyadame ee mottam vyuha lakshyam.
gatamlo nerugaa marchetelo jokyam chesu kune prabhutvaalu nedu daaniki pratyaamnaayamgaa nagadu badili pathakaalanu pravesapedutunnaayi. konugolu, ammakaalatoprabhutvaana sambandham undadu. marchete retlake raitulu konukkovali. ammukovali. marchetelo mallee dharalu padi poinappudu taggina dharatho nimittam lekunda gunduguttagaa khajana nundi oka mottaanni prabhutvam nagadunu raituku badili chestundi. jarigina nashtamtho polchukunte adhi e moolakuu chaaladu. chetilo nagadu untundi kabatti adhi venuventane nashtam poodukoovadaaniki paniki raadu kabatti edho oka avasaraaniki kharchu pettestaaru. adhi tirigi carporate company chetiki potundi. ee dabbutho marchetelo saruku ammudupotayi. tadwara carporatela ku kaneesa labhala ku garrenty untundi. ee rakamgaa paeru vyavasaayaanni aadukovadam. aacharanalo adhi carporate labhalaku garrenty kalpinchadam laa maarindi. udaaharanaku swaaminaadhanni kamishan sifaarasu prakaaram dhaanyam dhara kvintaaluku ru.2,300 undaali. kendra prabhutvam prakatim china dhara ru.1,750. ante kvintaaluku ru.550 choppuna ekaraaku ru.18,000 varaku aadaayam kolpotunnaru. alaage jonna, mokkajonna, pasupu, cheraku, tamota, patti, mirchi vanti pantalaloonuu jarugutundi. patti, mirchi vanti vyapara pantalu oka samvatsaram kvintaaluku ru.15 velu unte maro samvatsaram edenimidi velaku digipotundi. marchete seejanku mundu ekkuva dhara, panta marketeaku vache samaya niki daarunamgaa taggipovadam chustunnam. ante kaneesam ekaraaku laksha nundi lakshannara varaku aadaayaanni kolpotundi. ee marchete aatupotlatho raitu batuku astavyastam gaa maarutondi. ilaa prati samvatsaram mana rashtramlone 50-60 vela kotlu raitulu aadaayam kolpotunnaru. adanta kaarporetlaku sampadagaa maarutondi. padella kritam oka saatamgaa unna dhanika vargala sampada mottam jaateeya sampadalo 56 saatamgaa unte adhi ppudu 73 saataaniki perigindi. asamaanatala perugudalaku vyavasaaya sankshobham ela dohadapadutundo deenni batti ardhamavutundi.
gittubaatu dharaku contractu vyavasaayam garrenty istundani, antarjaatiiya marchete latho anusandhaaniste ekkada dhara ekkuvunte akkada ammukovachani chandrababu nayudu gaaru padepade cheptunnaaru. mody, gatamlo rajasekharareddy gaaru lanti vaaru kuudaa adhe cheppaaru. nedu jaganemohannerdigaa anusari stunna vidhaanam adhe. vyavasaaya utpatti jarigina chota marchetelo takkuva unte dooramgaa unna marchetelo adhika dhara unte internetse dwara aditelusukuni akkada ammukovachani chandrabaabugaaru cheptunnaaru. cony anubhavam loo daaniki bhinnamgaa jarugu tundi. falana marchetelo dhara adhikamgaa undani aa marketeaki teesukellinaa leda anlinele tender pettina ventane aa marchete loo kuudaa dhara padipotundi. chivariki rawana chaarjeelu kuudaa gittubaatu kaani paristhiti vastundi. ee-naam paerutho kendra, rashtra prabhu twaalu pravesapettina marchete vidhaanam satphali taalu ivvakunda ilaa viphalamaindi. marchete lapai prabhutva niyantrana lekapovadame deeniki muula kaaranam. alaa jokyam chesukovadaniki nedunna palakapartilanni vyatirekam.
contractu vyavasaayam gurinchi goppalu cheppe paalakulu aacharanalo ela viphalamaindo gurtinchadam ledu. gurtinchinaa teliyanatte natistu nnaaru. udaaharanaku prakaasam, krishna, khammam lanti jillaalalo papery millula kosam subabule, uculiptasnilanti saamaajika adavula pempakam chepattaru. padella kritam raitula aandolanato itisi lanti companylatho nerugaa oppandam chesukuni tannu ru.4,200 laku taggakunda konugolu cheyadaaniki oppandam jarigindi. rashtra prabhutvam jivo kuudaa vidudala chesindi. cony ippudu ru.2,200laku kuudaa konugolu cheyadam ledu. paalaka paarteela peddalu batimilaadukunnaa bada carporate companylu mettabadadamledu. ammithe mem cheppinaretuke ammandi. ledante asale konugolu cheyam ani mondikettaaru. chetlu endipotunna aadukune nadhude ledu. contractu vyavasaayam maro roopamlo amalu jarugutunna pogaaku vishayamloonu ilaage jarugutundi. paalu, cheraku raitula paristhiti deeniki bhinnamgaa ledu. panjablo tamota, bengalle bangaaladumpala raitula anubhavam ide. ippatike amalavutunna contractu vyavasaayam gathi ilaa unte kotta gaa daanni vistarinchi melu chestamani bhramalu pettadam kshantavyam kaadu. carporate marketepy prabhutva adupu untene contractu vyavasa yam phalitaalanistundi. kaani neti paalakulu carporate companylaku rajakeeya pratinidhulugaa vyavaharistunnaaru. adhe asalu samasya.
vyavasaaya sankshobha nivaaranaku paalakulu anusaristunna vidhaanaalu daanni marinta sankshobhakoopamloki nedutunnaayi. raitu sankshemam kendramgaa kakunda carporatela labhale paramavadhiga bhaavistunna paalakula vidhaanaala phalitamidi. bijepi, congresse aina, telugudesam, viessare congresse aina carporate anukuula vidhaanamlo maarpu ledu. vaari madhya tagaadaa antaa rajakeeya adhi kaaram kosame. kakunte appudappudu sankshema nidhula pempu kosam poty padutuntaayi. avi khajana nundi icheve tappa jaateeya sampada puna:pampineelo elanti maarpuu undadu. paiga raitulu kramangaa bhoomulu kolpotaru. graameena pedala aadaayaalu padi potunnayi. vaari asantruptini challaarchadaaniki nagadu badili pathakaalu pravesapedutunnaaru. kabatti vyavasaaya rangaaniki praanapratishta cheyadaaniki sarikotta vidhaanaalu kavali. latine americalo vamapaksha prabhutvaalu anusarim china vidhaanaalu akkada satphalitaalu ichayi. kashtapadi vyavasaayam chesevariki bhoomipai hakku kalpinchadam, vyavasaayaaniki avasara maina pettubadulu chavakaga andinchadam, vaddi vyaparam, vyavasaaya marketlapai niyantrana pettadam, vyavasaayam modalu nundi chivari varakuu raitulaku anukuulamgaa jokyam chesu kovadam deeniki parishkaaram. daadaapu ilanti aneka suuchanalanu pannendella kritam niyamincha badda swaaminaadhanni, jayatighashi kamishan sifaarasulloonuu unnaayi. paalakulu vaatini chettabuttalo padesaaru. vaatini bayataku teesi dummu dulipi chittasuddhito amalu chese paala kulu kavali. alanti satta vaamapakshaalaku matrame undi.